Συγκριτική μελέτη στοιχείων μεταβολικού συνδρόμου, επιπέδων αδιποκινών και ιρισίνης μεταξύ προεφήβων και εφήβων με ιστορικό προωρότητας ή και χαμηλού βάρους γέννησης και παιδιών ίδιας ηλικιακής κατανομής που γεννήθηκαν τελειόμηνα με φυσιολογικό βάρος
Authors: Κουτρούμπα Αρσινόη 
Published: May 2022

Εισαγωγή. Μεγάλος όγκος επιστημονικών δεδομένων συνδέουν το χαμηλό βάρος γέννησης με την εμφάνιση καρδιαγγειακών νοσημάτων και Σακχαρώδους Διαβήτη τύπου 2 στην ενήλικο ζωή. Άτομα με χαμηλό βάρος γέννησης εμφανίζουν συχνότερα κεντρική κατανομή του λιπώδους ιστού και συνεπακόλουθο παθολογικό προφίλ αδιποκινών που καθοδηγεί την εμφάνιση αντίστασης στην ινσουλίνη η οποία αποτελεί την βάση των καρδιαγγειακών και μεταβολικών επιπλοκών. Επιπλέον, η αδιπομυοκίνη ιρισίνη, που περιγράφηκε ως η ορμόνη που προάγει πολλά από τα οφέλη της σωματικής άσκησης και συγκεκριμένα τον έλεγχο του σωματικού βάρους και την βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη στον οργανισμό, έχει βρεθεί χαμηλότερη σε νεογνά πρόωρα ή με χαμηλό βάρος γέννησης. Σκοπός. Δεδομένου ότι η ιρισίνη δεν έχει μελετηθεί επαρκώς σε παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας με ιστορικό προωρότητας ή χαμηλού βάρους γέννησης, αναπτύχθηκε και ελέγχθηκε η υπόθεση ότι το μοτίβο παραγωγής και έκκρισης της ιρισίνης που διαπιστώθηκε στα πρόωρα και χαμηλού βάρους γέννησης νεογνά μπορεί να παρατείνεται και αργότερα στην παιδική και εφηβική ηλικία και να αποτελεί έναν από τους συνδετικούς κρίκους μεταξύ αυτών των καταστάσεων και του αυξημένου κατοπινού καρδιομεταβολικού κινδύνου. Πληθυσμός-Μέθοδοι. Εξετάστηκαν 160 παιδιά προ- και εφηβικής ηλικίας, εκ των οποίων 87 (41 αγόρια) είχαν γεννηθεί πρόωρα με μέση ηλικία κύησης 31,3 εβδομάδες και μέσο βάρος γέννησης 1561,3 γραμμάρια, και 73 (37 αγόρια) που γεννήθηκαν τελειόμηνα με φυσιολογικό βάρος για την ηλικία κύησης, μέσης ηλικίας κύησης 38,7 εβδομάδων και μέσου βάρους γέννησης 3225,5 γραμμαρίων. Επτά παιδιά από την ομάδα των προώρων (8%) είχαν γεννηθεί με χαμηλό βάρος γέννησης για την ηλικία κύησης (SGA). Στα παιδιά της μελέτης έγινε μέτρηση ανθρωπομετρικών παραμέτρων και πάχους δερματικών πτυχών, ανάλυση της σωματικής σύστασης με απορροφησιομετρία διπλής ενέργειας ακτίνων Χ (DXA), προσδιορισμός του σταδίου εφηβείας κατά Tanner, βιοχημικές και ενδοκρινολογικές εξετάσεις καθώς και μέτρηση των επιπέδων αδιπονεκτίνης και λεπτίνης ορού και ιρισίνης πλάσματος.Αποτελέσματα. Οι δύο ομάδες δεν διέφεραν ως προς τα δημογραφικά και κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά. Αναφορικά με τα ανθρωπομετρικά χαρακτηριστικά, τα πρόωρα παιδιά είχαν σημαντικά μεγαλύτερη περίμετρο μέσης (p=0,036), σημαντικά παχύτερες δερματικές πτυχές [τρικεφάλου (p=0,009), υποωμοπλάτια (p=0,002), κοιλιακή (p=0,023)] καθώς και υψηλότερο τον δείκτη κεντρικής κατανομής λίπους (A/G ratio) (p=0,042) συγκριτικά με την ομάδα των τελειόμηνων παιδιών. Επίσης τα πρόωρα παιδιά είχαν σημαντικά υψηλότερη διαστολική αρτηριακή πίεση: 67,3 mmHg έναντι 64,5 mmHg των τελειομήνων (p=0,040). Αναφορικά με τον βιοχημικό και ορμονολογικό έλεγχο, τα παιδιά που γεννήθηκαν πρόωρα είχαν σημαντικά υψηλότερη τιμή της αμινοτρανσφεράσης της αλανίνης [ALT] (17,3 vs 14,9 U/l, p=0,017), σημαντικά υψηλότερη λεπτίνη ορού (21,2 vs 15,8 ng/ml, p=0,039) και σημαντικά χαμηλότερη ιρισίνη πλάσματος (27,3 vs 32,5 ng/ml, p=0,002) συγκριτικά με τα τελειόμηνα. Η αδιπονεκτίνη ήταν σημαντικά υψηλότερη στα κορίτσια συγκριτικά με τα αγόρια στο σύνολο (p=0,003) και στην ομάδα των τελειομήνων (p=0,015). Η λεπτίνη ήταν επίσης σημαντικά υψηλότερη στα κορίτσια συγκριτικά με τα αγόρια στο σύνολο (p=0,018) και στην ομάδα των προώρων (p=0,029). Δεν σημειώθηκαν διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων στο επιπολασμό του Μεταβολικού Συνδρόμου ή στην συχνότητα εμφάνισης ενός ή περισσοτέρων συνιστωσών του. Η ιρισίνη παρουσίασε θετική συσχέτιση με την ηλικία κύησης (p=0,014), το βάρος γέννησης (p=0,003), την οξαλοξική τρανσαμινάση [AST] (p=0,013), την ολική (p=0,05) και την HDL χοληστερόλη (p=0,013), ενώ αρνητική συσχέτιση με την ηλικία (p=0,008) και την εφηβεία (p=0,005) στο σύνολο του πληθυσμού. Η γραμμική πολλαπλή παλινδρομική ανάλυση ανέδειξε την προωρότητα (beta coefficient = -0,34, p=0,001) και την πολυδυμία (beta coefficient=0,27, p=0,005) ως ανεξάρτητους προγνωστικούς παράγοντες των επιπέδων ιρισίνης, εύρημα που δεν τροποποιήθηκε μετά την εξαίρεση των SGA παιδιών από την ομάδα των προώρων: για την προωρότητα (beta coefficient=−0,35, p=0,001) και την πολυδυμία (beta coefficient=0,27, p=0,006).Η αδιπονεκτίνη είχε θετική συσχέτιση με τον δείκτη ευαισθησίας στην ινσουλίνη QUICKI (p=0,044) και με την HDL χοληστερόλη (p=0,002) ενώ αρνητικές συσχετίσεις με την ηλικία (p=0,033), το βάρος σώματος (p=0,016), τα z-scores του ΒΜΙ (p=0,004), της περιμέτρου μέσης (p=0,007) και του λόγου περίμετρος μέσης προς ύψος (p=0,010), τον δείκτης κεντρικής κατανομής του λίπους A/G (p=0,05), την γ-GT (p=0,010), την ινσουλίνη (p=0,016), τον δείκτη αντίστασης στην ινσουλίνη HOMA-IR (p=0,044) και τα τριγλυκερίδια (p=0,011). Αρνητική συσχέτιση παρατηρήθηκε, επίσης, με την σωματική δραστηριότητα (p=0,016) και τον δείκτη άλιπης μάζας σώματος [LMI] (p<0,001). Η λεπτίνη είχε θετική συσχέτιση με πολλούς δείκτες παχυσαρκίας όπως τα z-scores του βάρους σώματος (p<0,001), του ΒΜΙ (p<0,001), της περιμέτρου μέσης (p<0,001), του λόγου περίμετρος μέσης προς ύψος (p<0,001), των δερματικών πτυχών τρικεφάλου και υποωμοπλάτιας (p<0,001), καθώς και την δερματική πτυχή κοιλίας (p<0,001). Επίσης συσχετίστηκε θετικά με το ποσοστό σωματικού λίπους (p<0,001), τον δείκτη μάζας λίπους (FMI) (p<0,001), τον λόγο A/G και fat/lean mass (p<0,001), τον δείκτη LMI (p= 0,012) καθώς και με το z-score της Συστολικής (p=0,002) και Διαστολικής Αρτηριακής Πίεσης (p=0,006), με την γλυκόζη νηστείας (p=0,004), την ινσουλίνη (p<0,001), τον δείκτη αντίστασης στην ινσουλίνη HOMA-IR (p<0,001), την ALT (p=0,019),την γ-GT (p=0,008), τα τριγλυκερίδια (p<0,001) και την hsCRP (p<0,001). Αντίθετα, η λεπτίνη βρέθηκε να συσχετίζεται αρνητικά με την ηλικία κύησης (p=0,009), το βάρος γέννησης (p=0,012), το ποσοστό άλιπης μάζας (p<0,001), τον δείκτη ευαισθησίας στην ινσουλίνη QUICKI (p<0,001) και την HDL χοληστερόλη (p=0,029).Συμπεράσματα. Στη μελέτη μας, τα πρόωρα παιδιά είχαν ενδείξεις περισσότερο κεντρικής κατανομής του λιπώδους ιστού συγκριτικά με τα τελειόμηνα, αν και δεν παρουσίασαν αυξημένη συχνότητα Μεταβολικού Συνδρόμου. Η δυσμενέστερη κατανομή του λίπους στην ομάδα των προώρων που συνεπάγεται κάποιου βαθμού δυσλειτουργία του λιπώδους ιστού, ευθύνεται πιθανότατα για τα υψηλότερα επίπεδα λεπτίνης δεδομένων και των συσχετίσεων της λεπτίνης με δείκτες κεντρικής κατανομής λίπους. Στην διαφορετική κατανομή του λιπώδους ιστού αποδόθηκαν επίσης τα χαμηλότερα επίπεδα ιρισίνης, καθώς έχει περιγραφεί μικρότερη ανταπόκριση και χαμηλότερη παραγωγή ιρισίνης από το σπλαγχνικό λίπος. Η προγνωστική αξία της ιρισίνης για την ανίχνευση ατόμων με αυξημένο κίνδυνο μελλοντικής εμφάνισης καρδιομεταβολικής νόσου χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.