Ανάπτυξη και εφαρμογή συστήματος αξιολόγησης για διδάσκοντες φυσικών επιστημών βασισμένο στην Παιδαγωγική Γνώση Περιεχομένου
Authors: Σοφιανίδης Άγγελος 
Published: September 2021

Η παρούσα διδακτορική διατριβή έχει ως στόχο τον σχεδιασμό ενός συστήματος αξιολόγησης εκπαιδευτικών που διδάσκουν Φυσικές Επιστήμες στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Στο σύστημα αυτό αξιολόγησης, για την περιγραφή της γνώσης και των πρακτικών του εκπαιδευτικού, επιλέχθηκε ως θεωρητική βάση η Παιδαγωγική Γνώση Περιεχομένου. Με βάση την ΠΓΠ διαμορφώθηκαν τα κριτήρια αξιολόγησης του συστήματος, οι πτυχές της διδασκαλίας που εντάσσονται σε κάθε κριτήριο και για τις οποίες ο αξιολογητής, στο πλαίσιο της εφαρμογής του συστήματος, καλείται να συλλέξει δεδομένα ώστε να εξάγει συμπεράσματα. Από τη μελέτη της βιβλιογραφίας αναδείχτηκε η ανάγκη για τη διαμόρφωση ενός κοινά αποδεκτού πλαισίου το οποίο αφορά κυρίως τα κριτήρια με τα οποία αξιολογούνται οι εκπαιδευτικοί. Η ΠΓΠ είναι η πιο σύγχρονη και αποδεκτή έννοια μεταξύ ερευνητών και εκπαιδευτικών για την περιγραφή της γνώσης του εκπαιδευτικού η οποία θεωρείται ότι αντανακλάται στην πρακτική του. Ως εκ τούτου η ΠΓΠ μπορεί να αποτελέσει κοινή βάση μεταξύ ερευνητών και εκπαιδευτικών για τη διαμόρφωση των κριτηρίων ενός συστήματος αξιολόγησης. Από την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας βρέθηκε ότι πολλοί ερευνητές υποστηρίζουν τη σημαντικότητα και την χρησιμότητα των αντιλήψεων των μαθητών για τις πρακτικές των εκπαιδευτικών τους καθώς μπορούν να προσφέρουν μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για τις πρακτικές αυτές. Οι ίδιοι χαρακτηρίζουν τους μαθητές ως αξιόπιστη πηγή δεδομένων. Παρόλα αυτά, οι μαθητές φαίνεται χρησιμοποιούνται σπάνια ως πηγή δεδομένων και πάντως όχι με ένα συστηματικό τρόπο στα πλαίσια των συστημάτων αξιολόγησης. Με βάση τα παραπάνω σχεδιάστηκε και παρουσιάζεται ένα σύστημα αξιολόγησης εκπαιδευτικών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης οι οποίοι διδάσκουν Φυσικές Επιστήμες. Στην διατριβή περιγράφονται αναλυτικά οι πηγές δεδομένων, τα κριτήρια αξιολόγησης και τα εργαλεία του συστήματος καθώς και η μεθοδολογία συλλογής, ανάλυσης και αξιοποίησης των αποτελεσμάτων. Το σύστημα αξιολόγησης συλλέγει δεδομένα από παρατηρήσεις διδασκαλίας των εκπαιδευτικών με τη χρήση ρουμπρίκας αξιολόγησης και από τους μαθητές μέσω ερωτηματολογίου. Τα κριτήρια αξιολόγησης που βασίστηκαν στην ΠΓΠ χωρίζονται σε τέσσερις κατηγορίες: Γνώση του Αντικειμένου, Διδακτικές Αναπαραστάσεις και Στρατηγικές Διδασκαλίας, Διδακτικοί Αντικειμενικοί Σκοποί και Πλαίσιο και Αντίληψη της Γνωστικής Κατάστασης των μαθητών. Η παρούσα διατριβή περιλαμβάνει δύο ερευνητικά σκέλη που αφορούν α) τον έλεγχο της αξιοπιστίας των εργαλείων και β) την εφαρμογή του συστήματος με στόχο την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με τις δυνατές και αδύναμες πτυχές της διδασκαλίας των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα. Ο έλεγχος της αξιοπιστίας έδειξε ότι οι αξιολογητές οδηγήθηκαν σε παρόμοια αποτελέσματα με την χρήση του φύλλου παρατήρησης και της ρουμπρίκας χρησιμοποιώντας μια κοινή στρατηγική βαθμολόγησης κατά τη συμπλήρωση της ρουμπρίκας. Ακόμα, κατά τον έλεγχο της αξιοπιστίας βρέθηκε ότι τα ερωτηματολόγια με τα οποία συλλέχθηκαν τα δεδομένα από τους μαθητές έχουν μεγάλο βαθμό αξιοπιστίας ακόμα και σε μικρά δείγματα κάτι που ευνοεί την χρήση τους στο πλαίσιο της διενέργειας ατομικής αξιολόγησης εκπαιδευτικού. Η πλήρης εφαρμογή του συστήματος αξιολόγησης πραγματοποιήθηκε σε σχολεία δήμου της Βορείου Ελλάδος, με χαρακτηριστικά κοινά για τα ελληνικά δεδομένα, και με αντιπροσωπευτικό δείγμα. Στην έρευνα συμμετείχαν 32 εκπαιδευτικοί που διδάσκουν Φυσικές Επιστήμες (Φυσικοί, Χημικοί, Βιολόγοι) και τα ερωτηματολόγια απάντησαν 1154 μαθητές. Από την ανάλυση των αποτελεσμάτων αναδείχθηκαν δυνατές και αδύναμες πτυχές της διδασκαλίας τους που εντοπίζονται σχεδόν σε όλες τις κατηγορίες κριτηρίων. Οι πλέον θετικές πτυχές των εκπαιδευτικών σχετίζονται με τα κριτήρια που εντάσσονται στην κατηγορία της Γνώσης του Αντικειμένου, παρότι πολλά θετικά στοιχεία εντοπίζονται και στις άλλες κατηγορίες. Οι πιο αδύναμες πτυχές εντοπίζονται σε κριτήρια που εντάσσονται κυρίως στις Διδακτικές Αναπαραστάσεις και Στρατηγικές Διδασκαλίας και στην Αντίληψη της Γνωστικής Κατάστασης των μαθητών και σε μικρότερο βαθμό στην κατηγορία των Διδακτικών Αντικειμενικών Σκοπών και του Πλαισίου Διδασκαλίας. Οι εκπαιδευτικοί εμφανίζουν ομοιότητα τόσο στις δυνατές όσο και στις αδύναμες πτυχές της διδασκαλίας τους. Οι δυνατές πτυχές της διδασκαλίας τους φαίνεται ότι σχετίζονται με την καλή Γνώση του Αντικειμένου και την ανάπτυξη εμπειρικής γνώσης. Οι αδύναμες φαίνεται να σχετίζονται με ελλείψεις στη Γενική Παιδαγωγική Γνώση, στη γνώση τους σχετικά με τους μαθητές και στη γνώση της αξιολόγησης. Επομένως, η αξιοποίηση της ΠΓΠ ως εννοιολογικής βάσης για τη δόμηση κριτηρίων φαίνεται ότι καλύπτει ένα μεγάλο εύρος των πτυχών της διδασκαλίας και η αξιοποίηση των αντιλήψεων των μαθητών προσέφερε μια ολιστική εικόνα για τις πρακτικές τους.