Ορθογραφικά λάθη των μαθητών του Δημοτικού Σχολείου στη χρήση της ελληνικής γλώσσας
Authors: Κολιούση Παναγιώτα 
Published: December 2022

Στην ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα, η διδασκαλία του γλωσσικού μαθήματος συνοδεύεται διαχρονικά από μια ιδιαιτερότητα, σύμφυτη με την ταυτότητα της ίδιας της ελληνικής γλώσσας, ως ζωντανής γλώσσας, που συνεχώς εξελίσσεται, αντλώντας και στοιχεία από το παρελθόν. Η διπλή αυτή παράδοση αφενός προσδίδει στην ελληνική γλώσσα έναν λεκτικό πλούτο και αφετέρου συνιστά τη σημαντικότερη αιτία για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο ομιλητής κατά τη χρήση της. Η παρούσα έρευνα εστιάζει στην εξελικτική πορεία της ελληνικής γλώσσας και στον αντίκτυπο που αυτή έχει στη διδασκαλία του γλωσσικού μαθήματος, προκειμένου να αναδειχτούν τα λόγια στοιχεία που επιβιώνουν στην ιστορική της διαδρομή. Σκοπός, επομένως, της έρευνας αποτελούν η διερεύνηση και η καταγραφή των πιο κοινών λαθών, στα οποία υποπίπτουν οι μαθητές/τριες των δύο τελευταίων τάξεων του Δημοτικού Σχολείου και τα οποία βρίσκονται σε συνάφεια με την επιβίωση των λόγιων στοιχείων. Στο Πρώτο Μέρος της παρούσας μελέτης αναφερόμαστε στην έννοια της προφορικής και γραπτής γλώσσας, καθώς και στη διαχρονική εξέλιξή της ανά τους αιώνες. Γίνεται, ειδικότερα, αναφορά στην ιστορία της ελληνικής γλώσσας και στα βασικά χαρακτηριστικά της, όπως αυτά διαμορφώθηκαν στο πέρασμα των αιώνων. Διασαφηνίζονται οι έννοιες της Καθαρεύουσας και της Δημοτικής και παραθέτονται τα γνωρίσματα που προσδιορίζουν το κάθε είδος. Επιχειρείται, επίσης, αφενός μία διαχρονική και αφετέρου μία συγχρονική προσέγγιση του γλωσσικού μαθήματος και αναδεικνύεται παράλληλα η θέση του ως διδακτικού αντικειμένου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Επιπροσθέτως, οριοθετείται η έννοια της ορθογραφίας, κατηγοριοποιούνται τα διάφορα ορθογραφικά λάθη και παρουσιάζονται τα στάδια της ορθογραφικής ανάπτυξης. Το Δεύτερο Μέρος αναφέρεται στο ερευνητικό σκέλος της μελέτης, όπου παρουσιάζονται η μεθοδολογία της έρευνας, ο πληθυσμός, το δείγμα και τα ερευνητικά «εργαλεία» που χρησιμοποιήθηκαν για τη συλλογή των δεδομένων. Παρουσιάζονται, επίσης, τα αποτελέσματα της έρευνας και παρατίθενται αναλυτικά τα σημαντικότερα λάθη των μαθητών/τριών, όπως αυτά προέκυψαν από τη συλλογή των δεδομένων. Ακολουθούν τα συμπεράσματα της μελέτης και ανάλογες προτάσεις για τη βελτίωση της ορθογραφικής ικανότητας των μαθητών/τριών, μέσα από ενδεικτικές δραστηριότητες, τις οποίες μπορεί να εφαρμόσει κάθε εκπαιδευτικός. Ο πληθυσμός της έρευνας προσδιορίζεται θεωρητικά από τους μαθητές/τριες της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης όλης της χώρας. Λόγω της αδυναμίας να χρησιμοποιήσουμε το σύνολο του δείγματος, επιλέξαμε για τον σκοπό αυτό ένα αντιπροσωπευτικό και αξιόπιστο δείγμα για την ευρύτερη περιοχή της Περιφέρειας Ηπείρου. Αυτό καθορίστηκε με την αξιοποίηση περιοχών με αστικό, ημιαστικό και αγροτικό χαρακτήρα, αποτελώντας, στην ουσία ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα του εκπαιδευτικού συστήματος της Ελλάδας. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε εννέα σχολικές μονάδες της Περιφέρειας Ηπείρου. Οι μαθητές/τριες που συμμετείχαν στην ερευνητική διαδικασία και αποτέλεσαν το δείγμα της έρευνας ήταν συνολικά διακόσιοι σαράντα οκτώ, από τους οποίους οι εκατόν είκοσι οκτώ φοιτούν στην Ε΄ τάξη και οι υπόλοιποι εκατόν είκοσι στην ΣΤ΄ τάξη. Η συγκεκριμένη έρευνα έχει τη μορφή μίας ποιοτικής έρευνας και ειδικότερα μίας έρευνας δράσης, η οποία στοχεύει στη βελτίωση της ποιότητας της διδασκαλίας και της μάθησης και παράλληλα στην αντιμετώπιση διαφόρων γλωσσικών προβλημάτων της εκπαιδευτικής πράξης. Συγκεκριμένα, βασικός στόχος της παρούσας μελέτης είναι η καταγραφή των πιο κοινών ορθογραφικών λαθών στα οποία υποπίπτουν οι μαθητές/τριες των δύο τελευταίων τάξεων της Δημοτικής Εκπαίδευσης, η διερεύνηση για την επίδραση που ασκεί ο μόνιμος τόπος κατοικίας των μαθητών/τριών ως προς τη σχολική τους επίδοση στην ορθογραφία, καθώς και η διερεύνηση στρατηγικών ανάπτυξης των γλωσσικών δεξιοτήτων του γραπτού λόγου, με τις οποίες ο εκπαιδευτικός μπορεί να βελτιώσει γενικότερα την απόδοση των μαθητών/τριών στην ορθογραφία. Η ορθογραφική ικανότητα των μαθητών/τριών, οι οποίοι συμμετείχαν στην έρευνα, αξιολογήθηκε μέσα από δύο διακριτές δοκιμασίες, διαφοροποιημένες για την κάθε τάξη. Η πρώτη δοκιμασία αφορούσε στην επιλογή Σωστού ή Λάθους σε ένα εύρος σαράντα επιλογών που δίνονταν στους μαθητές/τριες και των δύο τάξεων. Οι επιλογές ήταν διαφοροποιημένες για την κάθε μία από τις δύο τάξεις. Η δεύτερη δοκιμασία είχε να κάνει με τη γραφή ενός κειμένου, δομημένου σε μία παράγραφο, το οποίο υπαγορεύθηκε από την ερευνήτρια. Το κείμενο της υπαγόρευσης ήταν διαφοροποιημένο για κάθε μία από τις δύο τάξεις. Από τα πορίσματα της έρευνας προκύπτει ότι τα λάθη των μαθητών/τριών της Ε΄ και ΣΤ΄ τάξης, αναφορικά με τα δάνεια της Καθαρεύουσας στη Νέα Ελληνική Γλώσσα υπάγονται στις επιμέρους κατηγορίες ορθογραφικών λαθών που προσδιορίζονται ως φωνολογικά, γραμματικά, ετυμολογικά, τονικά λάθη και λάθη στίξης. Η συχνότητα των λαθών που συναντούμε στις λέξεις ή φράσεις που δανειζόμαστε από την Καθαρεύουσα στη Δημοτική είναι ιδιαίτερα υψηλή, λόγω ελλιπούς γνώσης της ιστορικής ορθογραφίας από τους μαθητές/τριες του Δημοτικού Σχολείου. Τέλος, η περιοχή διαμονής των μαθητών/τριών επηρεάζει τη συχνότητα των ορθογραφικών τους λαθών, ενώ όπως προκύπτει από τα αποτελέσματα της έρευνας οι μαθητές/τριες που φοιτούν σε σχολεία των αγροτικών περιοχών εμφανίζουν υψηλότερη επίδοση από τους μαθητές/τριες που φοιτούν σε σχολεία αστικών και ημιαστικών περιοχών. Εμβαθύνοντας στην ποιοτική ανάλυση των ορθογραφικών λαθών από το καθ΄υπαγόρευση κείμενο, όπως προκύπτει από την κατηγοριοποίηση των λαθών στις πέντε μεγάλες κατηγορίες, την πρώτη θέση καταλαμβάνουν τα γραμματικά και ετυμολογικά λάθη. Στη δεύτερη θέση βρίσκονται τα φωνολογικά λάθη, ενώ τις δύο τελευταίες θέσεις διεκδικούν τα τονικά λάθη και τα λάθη στίξης.