Διατροφική και διαχρονική συσχέτιση και διακύμανση της σύστασης του δηλητηρίου της μέλισσας Apis mellifera L.
Authors: Αργενά Νικολία 
Published: November 2021

Το δηλητήριο της μέλισσας, είναι ένα πολύπλοκο μίγμα συστατικών που παράγουν οι μέλισσες ως μέρος του αμυντικού τους μηχανισμού. Δεν δρα πάντα ως τοξικό αλλά τα συστατικά του έχουν συχνά ευεργετικές επιδράσεις στον άνθρωπο. Η γνώση αυτή κατακτήθηκε από τους αρχαίους χρόνους και εξελίσσεται μέχρι σήμερα από πολλούς ερευνητές, οι οποίοι ολοένα και περισσότερο μελετούν τη δράση του δηλητηρίου για διάφορα θέματα υγείας. Το δηλητήριο, ως ένα δυναμικό προϊόν της κυψέλης, τα τελευταία χρόνια προκαλεί αυξημένο ενδιαφέρον σε μελισσοκόμους και εταιρίες οι οποίες το αξιοποιούν εμπορικά. Για τους λόγους αυτούς, κρίνεται απαραίτητο να μελετηθεί και να ερευνηθούν περαιτέρω οι συνθήκες συλλογής αλλά και παράγοντες που επηρεάζουν την παραγωγή και την σύσταση του. Παράλληλα οι επιδράσεις της συλλογής στις μέλισσες είναι μία παράμετρος η οποία δεν έχει ερευνηθεί αρκετά, ενώ είναι σημαντικό να γνωρίζουν οι μελισσοκόμοι το επίπεδο ανοχής των μελισσών στην συλλογή. Στην παρούσα εργασία ερευνήθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα, η δυνατότητα συλλογής στις κλιματολογικές συνθήκες της χώρας μας και οι επιδράσεις της εποχής, της χλωρίδας, της συσκευής, της διάρκειας συλλογής, της επιθετικότητας και της φυλής των μελισσών, στην παραγωγή και στη σύσταση του δηλητηρίου. Ταυτόχρονα μελετήθηκαν παράγοντες σχετικοί με την συμπεριφορά των μελισσών: η ανάπτυξη-αύξηση της επιθετικότητας, ο ρυθμός κατανάλωσης σιροπιού (hoarding behavior), η αύξηση του γόνου και η ανεκτικότητα των μελισσών κατά τη διάρκεια των χειρισμών. Η παραγωγή του δηλητηρίου σε μία συλλογή παρουσίασε μεγάλη διακύμανση (0 - 0,114 g). Η μέση απόδοση ανά μελίσσι και συλλογή ήταν σχετικά χαμηλή και κυμάνθηκε από 0,02 έως 0,06 g. Όσον αφορά την ιδανική εποχή συλλογής, διαπιστώθηκε ότι δεν είναι σταθερή κάθε χρονιά, αλλά την άνοιξη και νωρίς το φθινόπωρο εντοπίστηκαν υψηλότερες αποδόσεις. Παράλληλα βρέθηκε ότι η ποσότητα της συλλεγόμενης από τις μέλισσες γύρης, ακολουθεί μία παρόμοια πορεία με αυτή της ποσότητας του δηλητηρίου. Όλα τα δείγματα δηλητηρίου που συλλέχθηκαν, αναλύθηκαν με την μέθοδο της υγρής χρωματογραφίας (HPLC-DAD) και προσδιορίστηκαν τα συστατικά: μελιττίνη, φωσφολιπάση-Α2 και απαμίνη. Τα τρία αυτά συστατικά, βρέθηκε ότι ακολουθούν μία παράλληλη τάση αυξομειώσεων κατά τη διάρκεια του έτους, ενώ την άνοιξη και το φθινόπωρο παρατηρείται αύξηση της συγκέντρωσης τους στο δηλητήριο. Μελετώντας τη συμπεριφορά των μελισσών από τη συλλογή, βρέθηκε ότι τα μελίσσια δεν ανέπτυξαν επιθετικότητα από τη χρήση της συσκευής συλλογής, ακόμα και όταν οι συλλογές γίνονταν με μεγάλη συχνότητα (κάθε 6 ημέρες). Ωστόσο διαπιστώθηκε ότι η δραστηριότητα των μελισσών αυτής της ομάδας ήταν πιο έντονη σε σχέση με αυτών της ομάδας που οι συλλογές γίνονταν σε λιγότερο συχνά χρονικά διαστήματα (κάθε 24 ημέρες). Επιπρόσθετα στην ομάδα όπου πραγματοποιούνταν συχνές συλλογές διαπιστώθηκε υψηλότερη θνησιμότητα επάνω στη συσκευή συλλογής. Η συλλογή του δηλητηρίου δεν βρέθηκε να επηρεάζει την ανάπτυξη των μελισσιών και πιο συγκεκριμένα την έκταση του γόνου, αλλά ούτε και τον ρυθμό κατανάλωσης σιροπιού (hoarding behavior). Συγκρίνοντας τη συλλογή σε διαφορετικές ανθοφορίες διαπιστώθηκε ότι η καστανιά (Castanea sativa) και η ερείκη (Erica manipuliflora), απέδωσαν δηλητήριο με υψηλότερη συγκέντρωση συστατικών, ενώ ποιοτικές διαφορές στη σύσταση του προϊόντος διαπιστώθηκε και μεταξύ των διαφορετικών φυλών. Επιπλέον τα μελίσσια με αυξημένη επιθετικότητα βρέθηκε ότι αποδίδουν μεγαλύτερη ποσότητα, ίδιας όμως ποιοτικής σύστασης με τα μελίσσια με μειωμένη επιθετικότητα. Τέλος, βρέθηκε ότι η διάρκεια λειτουργίας της συσκευής αλλά και ο τύπος αυτής επηρεάζουν την παραγωγή του δηλητηρίου. Μία συσκευή εντός της κυψέλης αποδεικνύεται καλύτερη ενώ η μεγάλη διάρκεια συλλογής δεν αποδίδει και περισσότερο. Όπως φαίνεται, η παραγωγή αλλά και η σύσταση του δηλητηρίου επηρεάζονται από διάφορους παράγοντες, σχετικούς είτε με τη μέλισσα και τη διατροφή της, είτε με το εξωτερικό περιβάλλον, όπως η εποχή και η χλωρίδα της περιοχής. Καθώς, το δηλητήριο συνήθως προορίζεται για ιατρικούς σκοπούς, είναι απαραίτητο να διερευνηθούν περεταίρω οι συνθήκες συλλογής και διαχείρισης του που θα οδηγήσουν στην ασφαλή αξιοποίηση του προϊόντος αυτού.