Ψυχολογικά προβλήματα και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με διαταραχές όσφρησης οφειλόμενες σε ρινίτιδα και ρινοκολπίτιδα
Authors: Σιμόπουλος Ευθύμιος 
Published: January 2014

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι χρόνιες διαταραχές όσφρησης, όπως η ρινίτιδα και η ρινοκολπίτηδα, είναι συχνές παθήσεις που προκαλούν οσφρητική δυσλειτουργία, ενόχληση και δυσφορία στους ασθενείς. Μέχρι σήμερα υπάρχουν ελάχιστες δημοσιευμένες έρευνες που να ασχο- λούνται με τις ψυχολογικές επιπτώσεις της οσφρητικής δυσλειτουργίας. ΣΚΟΠΟΣ Κύριος σκοπός της παρούσης διδακτορικής διατριβής, είναι να μελετήσει την επί- πτωση της οσφρητικής δυσλειτουργίας ασθενών με ρινίτιδα και ρινοκολπίτιδα στην ποιότητα ζωής, στο άγχος και στην κατάθλιψη των ασθενών αυτών, καθώς και να ε- ρευνήσει το αν η βελτίωση της ανωτέρω δυσλειτουργίας επηρεάζει αυτές τις παραμέ- τρους. Η υπόθεση εργασίας είναι ότι θα υπάρχει συσχέτιση μεταξύ της οσφρητικής δυσλειτουργίας και των ανωτέρω παραμέτρων. Άλλοι στόχοι της εργασίας είναι: α) η διερεύνηση της επίδρασης που ασκούν στη συσχέτιση ρινικής λειτουργίας – ψυχολογικών παραμέτρων – διάφορες δημογραφικές και κλινικές παράμετροι β) η στάθμιση του Ερωτηματολογίου Οσφρητικών Διαταραχών. ΜΕΘΟΔΟΣ Στην έρευνα αυτή συμμετείχαν 108 ασθενείς που έπασχαν από χρόνια ρινοκολπίτιδα και αλλεργική ρινίτιδα καθώς και 30 μάρτυρες που δεν παρουσίαζαν γνωστό ωτορι- νολαρυγγικό πρόβλημα. Αυτοί υποβλήθηκαν σε έλεγχο της οσφρητικής τους λειτουρ- γίας με τη μέθοδο “Sniffin’Sticks” και ανάλογα με τα αποτελέσματα χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες: φυσιολογικοί, υποσμικοί, ανοσμικοί. Επίσης, όλοι συμπλήρωσαν τα ακόλουθα έξη ερωτηματολόγια: 1..Ερωτηματολόγιο Οσφρητικών Διαταραχών - Questionnaire of Olfactory Disorders (QOD), που μετρά την ποιότητα ζωής των ατόμων με προβλήματα όσφρησης. 2. Επισκόπηση Υγείας (Βραχεία Μορφή-36) - Health Survey (SF-36), που μετρά επίσης την ποιότητα ζωής ασθενών. 3. Κλίμακα του Zung για το Άγχος - Zung Self-Rating Anxiety Scale (SAS). 4. Κλίμακα του Zung για την Κατάθλιψη - Zung Self-Rating Depression Scale (SDS). 5. Ερωτηματολόγια του Beck για την Κατάθλιψη - Beck Depression Inventory (BDI). 6. Ερωτηματολόγιο για το Άγχος ως Κατάσταση και ως Χαρακτηριστικό της Προσωπικότητας - State – Trait Anxiety Inventory (STAI). Οι ασθενείς υποβλήθηκαν σε θεραπεία και 12 μήνες μετά, 89 από αυτούς υποβλήθηκαν ξανά σε έλεγχο και συμπλήρωσαν όλα τα ανωτέρω ερωτηματολόγια. Οι τρεις α- ναφερθείσες ομάδες των ασθενών, συγκρίθηκαν μεταξύ τους και με την ομάδα των μαρτύρων ως προς τη βαθμολογία σε καθένα από αυτά τα ερωτηματολόγια (one way anova). Επίσης, διάφορες υποομάδες του δείγματος των ασθενών που δημιουργήθηκαν με βάση τα δημογραφικά τους χαρακτηριστικά (φύλο, ηλικία, κοινωνικοοικονομική κατάσταση), τη συνήθεια του καπνίσματος, τη συνύπαρξη άσθματος, τις υποκείμενες ωτορινολαρυγγολογικές νόσους συγκρίθηκαν μεταξύ τους ως προς τη βαθμολογία σε καθένα από τα ανωτέρω ερωτηματολόγια (one way anova). Για να μελετηθεί η ιδιαίτερη συμβολή όσων από τις ανωτέρω μεταβλητές είχαν ση- μαντική επίδραση στη βαθμολογία των ερωτηματολογίων έγιναν: α) πολλαπλές παλινδρομήσεις με εξαρτημένη μεταβλητή την ανωτέρω βαθμολογία κάθε κλίμακας β) λογιστικές παλινδρομήσεις με εξαρτημένη δίτιμη μεταβλητή τις τιμές της βαθμολογίας που ήταν αφενός υψηλότερες, αφετέρου χαμηλότερες από τη διάμεση τιμή. Για να ελεγχθεί τυχόν συσχέτιση της βελτίωσης της οσφρητικής λειτουργίας με την ποιότητα ζωής και τις υπό μελέτη ψυχολογικές παραμέτρους, έγιναν πολλαπλές γραμμικές παλινδρομήσεις με τη μεταβολή των τιμών των έξη κλιμάκων, μεταξύ πρώτης και δεύτερης μέτρησης ως ανεξάρτητη μεταβλητή. Προκειμένου να σταθμιστεί το Ερωτηματολόγιο Οσφρητικών Διαταραχών, μεταφράστηκε από το πρωτότυπο και υποβλήθηκε στη διαδικασία της ανάδρομης μετάφρασης. Η εσωτερική του συνέπεια ελέγχθηκε με τη μέθοδο άλφα του Cronbach. Η δομική του εγκυρότητα ελέγχθηκε με τη συσχέτιση της βαθμολογίας του προς τις βαθμολογίες των ακόλουθων ερωτηματολογίων: Επισκόπηση Υγείας, Κλίμακα Zung για την Κατάθλιψη, Ερωτηματολόγιο Beck για την Κατάθλιψη. Για τον έλεγχο της διακριτικής ικανότητας, όσον αφορά στα άτομα με προβλήματα όσφρησης, συγκρίθηκαν μεταξύ τους οι βαθμολογίες των τριών υποομάδων του δείγματος (φυσιολογικοί- υποσμικοί-ανοσμικοί). Για τον έλεγχο της αξιοπιστίας ελέγχου – επανελέγχου για 15 ασθενείς του δείγματος, το υπό στάθμιση ερωτηματολόγιο συμπληρώθηκε για δεύτερη φορά 3-4 εβδομάδες μετά την πρώτη συμπλήρωση. ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Οι ακόλουθες τιμές μεταβλητών παρουσιάζουν καθεμιά ανεξάρτητη επίδραση στις βαθμολογίες καθενός από τα ερωτηματολόγια που χρησιμοποιήθηκαν. α) Όσον αφορά στο Ερωτηματολόγιο Οσφρητικών Διαταραχών - Questionnaire of Olfactory Disorders (QOD): Η ύπαρξη υποσμίας ή ανοσμίας, το θήλυ φύλο, η ύπαρξη χρόνιας ρινοκολπίτιδας (σε σύγκριση με την αλλεργική ρινίτιδα), το άσθμα επιβαρύνουν την ποιότητα ζωής των ατόμων. β) Όσον αφορά στην Επισκόπηση Υγείας (Βραχεία Μορφή 36) - Health Survey (SF-36): Η ύπαρξη ανοσμίας, το να ανήκει κανείς στη μεσαία ή στη χαμηλότερη κοινωνική τάξη, το άσθμα επιβαρύνουν την ποιότητα ζωής των ατόμων. γ) Όσον αφορά στην Κλίμακα Zung για το Άγχος - Zung Self-Rating Anxiety Scale (SAS): H ύπαρξη ανοσμίας, το θήλυ φύλο, η χρόνια ρινοκολπίτιδα (σε σύγκριση με την αλλεργική ρινίτιδα) και η υπαγωγή στη χαμηλότερη κοινωνική τάξη αυξάνουν το άγχος. δ) Όσον αφορά στο Ερωτηματολόγιο για το Άγχος ως Κατάσταση και ως Χαρακτηριστικό της Προσωπικότητας - State-Trait Anxiety Inventory (STAI) : Η ανοσμία, το θήλυ φύλο, η χρόνια ρινοκολπίτιδα (σε σύγκριση με την αλλεργική ρινίτιδα) και η υπαγωγή στη χαμηλότερη κοινωνική τάξη αυξάνουν το άγχος. ε) Όσον αφορά στην Κλίμακα Zung για την Κατάθλιψη - Zung Self-Rating Depression Scale (SDS): Η ανοσμία, το θήλυ φύλο, η χρόνια ρινοκολπίτιδα (σε σύγκριση με την αλλεργική ρινίτιδα) και η υπαγωγή στη χαμηλότερη κοινωνική τάξη αυξάνουν την κατάθλιψη. στ) Όσον αφορά στο Ερωτηματολόγιο Beck για την Κατάθλιψη - Beck Depression Inventory (BDI): Η ανοσμία, το θήλυ φύλο, η χρόνια ρινοκολπίτιδα (σε σύγκριση με την αλλεργική ρινίτιδα) και η υπαγωγή στη χαμηλότερη κοινωνική τάξη αυξάνουν την κατάθλιψη. Από την ανάλυση των διαφόρων αποτελεσμάτων μεταξύ της πρώτης και της δεύτερης μέτρησης, προέκυψε ότι η βελτίωση της οσφρητικής λειτουργίας είναι ο κυριότερος ανεξάρτητος παράγων ευνοϊκού επηρεασμού της βαθμολογίας των ερωτηματολογίων που χρησιμοποιήθηκαν. Όσον αφορά στη στάθμιση του Ερωτηματολογίου Οσφρητικών Διαταραχών, αυτό παρουσιάζει υψηλή εσωτερική συνοχή (a Cronfach από 0.69 έως 0.91), συσχετίζεται θετικά με όλα τα τεστ που χρησιμοποιήθηκαν για μέτρηση της δομικής εγκυρότητάς του (r από 0.21 έως 0.50), έχει ικανοποιητική διακριτική ικανότητα και υψηλή αξιοπιστία ελέγχου-επανελέγχου (r από 0.75 έως 0.99). ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η οσφρητική δυσλειτουργία σε ασθενείς με χρόνια ρινοκολπίτιδα και αλλεργική ρινίτιδα συσχετίζεται σημαντικά με περισσότερο άγχος, κατάθλιψη και μείωση της ποιότητας ζωής. Οι κλινικοί ιατροί πρέπει να έχουν υπ’ όψιν αυτή τη συσχέτιση ώστε, όταν υπάρχει ανάγκη να παραπέμπουν τους ανοσμικούς ασθενείς για περαιτέρω έλεγχο, ψυχολογική στήριξη και ψυχιατρική βοήθεια.