Ο ρόλος των ενδοκανναβινοειδών στην αθηροσκλήρωση
Authors: Κατσιμπούλας Μιχαήλ 
Published: September 2021

Εισαγωγή: Το ενδοκανναβινοειδές σύστημα που περιγράφηκε πρόσφατα,συμβάλει στη φυσιολογική ρύθμιση της ενεργειακής ισορροπίας, στην πρόσληψητροφής και στον μεταβολισμό λιπιδίων και της γλυκόζης μέσω κεντρικών καιπεριφερικών δράσεων. Τα κανναβινοειδή εξασκούν τις φαρμακολογικές τουςιδιότητες με τη δράση τους σε συγκεκριμένους υποδοχείς, τους CB1 και CB2, ενώ ηπαρουσία ενός επιπλέον υποδοχέα του CB3 αμφισβητείται. Οι υποδοχείς εντοπίζονταικυρίως στον εγκέφαλο, στο λιπώδη ιστό, στο μυοκάρδιο, στο ενδοθήλιο των αγγείωνκαι στους τελικούς συναπτικούς νευρώνες. Εκτός από τις γνωστές ψυχο-κινητικέςιδιότητες των ενδοκανναβινοειδών, νεότερα δεδομένα έχουν αυξήσει το ενδιαφέρονγια το ρόλο τους στο καρδιαγγειακό σύστημα.Η δράση των κανναβινοειδών στο καρδιαγγειακό σύστημα μπορεί ναεκδηλώνεται όχι μόνο με την ενεργοποίηση των κανναβινοειδών υποδοχέων σταπεριφερικά νεύρα , αλλά και με την αποστολή σήματος μέσω των υποδοχέων πουβρίσκονται στο αγγειακό τοίχωμα. Σε κλινικές έρευνες έχει αποδεχθεί ότι ηφαρμακευτική ουσία SR141716 (rimonabant), ένας αναστολέας των υποδοχέων CB1,έχει σημαντικές επιπτώσεις σε διάφορους καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου. Ηεπιρροή του ανταγωνιστή αυτού στην κατανομή λίπους στο σώμα, στη κατανάλωσητροφής και στους μεταβολικούς παράγοντες, έχει ερευνηθεί πρόσφατα σε κονίκλουςκαι σε ανθρώπους. Τα αποτελέσματα των μελετών αυτών αναφέρουν σημαντικήαπώλεια του σωματικού βάρους. Ειδικότερα, η δέσμευση των κεντρικών υποδοχέωνμειώνει την πρόσληψη φαγητού ενώ ο περιφερικός ανταγωνισμός μειώνει τοκοιλιακό λίπος, τα τριγλυκερίδια, των αριθμό των μικρών-πυκνών LDL (sd-LDL),την CRP και την αντίσταση στην ινσουλίνη. Εκτός αυτών, οι ανταγωνιστές των CB1υποδοχέων προκαλούν σημαντική αύξηση της υψηλής περιεκτικότηταςλιποπρωτείνης (HDL) και της λιπονεκτίνης, (adiponectin). Οι ανταγωνιστές,επομένως, του CB1 υποδοχέα, δυνατόν να έχουν πολλαπλή αντί-αθηρωσκληρωτικήδράση παραμένει, όμως ασαφές εάν η επικοινωνία των υποδοχέων μέσω τωνενδοκανναβινοειδών ρυθμίζει τη χρόνια υποκλινική φλεγμονή κατά τη διαδικασίατης αθηρογέννεσης.Σκοπός: Η παρούσα διδακτορική διατριβή στοχεύει να μελετήσει την πιθανήσχέση του ενδοκανναβινοειδούς συστήματος με την αθηρωματική νόσο με τη χρήση ζωικού προτύπου μελέτης και τη διερεύνηση των υποκείμενων μηχανισμών.Για το λόγο αυτό μελετήθηκαν οι αλλαγές, που μπορεί να επιφέρει η χορήγηση τουαναστολέα των ενδοκανναβινοειδών υποδοχεών CB1 με ή χωρίς παράλληληεκγύμναση των ζωικών προτύπων, στη συγκέντρωση των κυτταρικών στοιχείων,του εξωκυττάριου υλικού, των μεταλλοπρωτεϊνασών και των αναστολέων τουςστην αθηρωματική πλάκα.Πειραματικός σχεδιασμός: Προοπτική, τυχαιοποιημένη, ελεγχόμενη μελέτηπαρέμβασης.Τοποθεσία: Κέντρο Πειραματικής Χειρουργικής, Ίδρυμα ΙατροβιολογικώνΕρευνών Ακαδημίας Αθηνών.Πειραματόζωα: Αρσενικοί μύες με ομόζυγη έλλειψη της απολιποπρωτεϊνηςΕ (apoE-/- C57BL/6J knockout mice).Μέθοδος: Την 8η εβδομάδα ηλικίας τους οι μύες τυχαιοποιήθηκαν στιςπαρακάτω ομάδες: α) Ομάδα ελέγχου αθηρωμάτωσης (Control - Co, N=25)β)Ομάδα άσκησης (Exercise - Ex, N=15), γ) Ομάδα αναστολέα κανναβινοειδών(Rimonabant - R, N=15) δ) Ομάδα αναστολέα κανναβινοειδών και άσκηση(Rimonabant + Exercise - REx, N=15). Ακολούθησε σήμανση και αρίθμηση τωνμυών σε κάθε κλωβό, μέτρηση του σωματικού βάρους με τη βοήθεια ηλεκτρονικού ζυγούκαι λήψη μικρής ποσότητας αίματος από τρώση του οπισθοβολβικού πλέγματος, μετά από8ωρη νηστεία, για τον προσδιορισμό βιοχημικών παραμέτρων. Σε όλες τις ομάδεςχορηγήθηκε ειδική αθηρογόνος τροφή, με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά, για 16εβδομάδες. Στο τέλος της 16ης πειραματικής εβδομάδας έγινε ευθανασία σε 10 μυςτης ομάδας ελέγχου. Στους μυς όλων των ομάδων στη συνέχεια χορηγήθηκεφυσιολογική τροφή για επιπλέον διάστημα 6 εβδομάδων και παράλληλα οι ομάδεςEx και REx συμμετείχαν σε πρόγραμμα άσκησης-τρέξιμο σε μηχανικό κυλιόμενοτάπητα, ειδικό για μύες (5ημέρες/εβδομάδα, 60min/συνεδρία, 15m/min, 50), ενώστις ομάδες R και REx γινόταν χορήγηση, από το στόμα με καθετήρα, τουαναστολέα των υποδοχέων CB1. Στην ομάδα ελέγχου δεν υπήρξε κανένα ερέθισμα.Στο τέλος των 6 εβδομάδων ακολούθησε ευθανασία όλων των μυών. Μετά απόκάθε ευθανασία λαμβανόταν η αορτή των μυών και γινόταν εγκλεισμός τωνιστικών παρασκευασμάτων σε παραφίνη. Με την ιστολογική ανάλυσηπροσδιορίστηκαν το εμβαδό του αγγειακού αυλού, το εμβαδό των αθηρωματικώνπλακών και ο επί τοις εκατό βαθμός στένωσης του αυλού από τις αθηρωματικέςπλάκες κατά μήκος τους αορτικού τόξου. Επιπλέον με τη βοήθεια ιστοχημικών και ανοσοϊστοχημικών μεθόδων προσδιορίστηκε, σε διαφορετικές τομές κάθε φορά, τοποσοστό της επιφάνειας της αθηρωματικής πλάκας με θετική χρώση για τοκολλαγόνο, την ελαστίνη, τα μακροφάγα (αντιγόνο Mac-3), τα λεία μυϊκά κύτταρα(αντιγόνο α-actin), τη ΜΜΡ-2, τη ΜΜΡ-3, τη ΜΜΡ-8, τη ΜΜΡ-9, και τους ΤΙΜΡ-1, ΤΙΜΡ-2. Αιμοληψίες μετά από 8ωρη νηστεία έγιναν σε όλους τους μύες κατάτην έναρξη και τη λήξη της μελέτης και προσδιορίστηκαν τα επίπεδα της γλυκόζης,της ολικής χοληστερόλης, των τριγλυκεριδίων, της ΜΜΡ-2, της ΜΜΡ-3, τηςΜΜΡ-9 και του ΤΙΜΡ-1 στο αίμα.Αποτελέσματα: Παρά το γεγονός ότι η χορήγηση του αναστολέα τωνενδοκανναβινοειδών με παράλληλη άσκηση δεν οδήγησε σε στατιστικά σημαντικήμείωση του σωματικού βάρους, των λιπιδίων και της γλυκόζης του αίματος,εντούτοις είχε ως αποτέλεσμα την αξιοσημείωτη υποστροφή, μείωση του μεγέθους,της αθηρωματικής πλάκας. Η αλλαγή αυτή συνοδεύτηκε από αύξηση τουκολλαγόνου, της ελαστίνης, των ΤΙΜΡ-1 και ΤΙΜΡ-2 και μείωση της παρουσίαςτων μακροφάγων, της ΜΜΡ-3, της ΜΜΡ-8 και της ΜΜΡ-9 στην αθηρωματικήπλάκα. Αντίθετα στο τέλος της μελέτης η σχετική παρουσία των λείων μυϊκώνκυττάρων και της ΜΜΡ-2 στην αθηρωματική πλάκα παρέμειναν αμετάβλητα.Τέλος η συνδυασμένη παρέμβαση επιβράδυνε την αύξηση της συγκέντρωσης στοαίμα της ΜΜΡ-3 και της ΜΜΡ-9 και επέτεινε την αύξηση των επιπέδων του ΤΙΜΡ-1, γεγονός που ακολουθεί τα ιστολογικά αποτελέσματα.Συμπεράσματα: Η συστηματική, μακροχρόνια χορήγηση του αναστολέα τωνυποδοχέων CB1 του κανναβινοειδούς συστήματος παράλληλα με άσκηση φαίνεταινα έχει πλειοτροπική δράση στην υποστροφή της αθηρωματικής νόσου και σε μιασειρά από ποιοτικές μεταβολές στη σύστασή της, οδηγώντας σε μεγαλύτερησταθερότητα από ότι οι παρεμβάσεις αυτές ξεχωριστά. Επομένως ο παραπάνωσυνδυασμός αποτελεί μια πρώτης γραμμής θεραπευτική επιλογή για τησταθεροποίηση των αθηρωματικών αλλοιώσεων και την πρόληψη τωνκαρδιαγγειακών συμβαμάτων.