bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
YÜKSƏKÖZLÜLÜKLÜ NEFTLƏRİN HAZIRLANMASI VƏ NƏQLİNƏ KİM¬YƏ¬¬Vİ REAGENTLƏRİN TƏSİRİNİN TƏDQİQİ
Authors: Mehparə Adıgözəlova Mehparə Adıgözəlova , Vəli  Nurullayev Vəli  Nurullayev , Reyhan Nurməmmədova Reyhan Nurməmmədova
Published: June 2022

Tərkibində asfalten, qatran, parafin və digər təbii emulqatorlar olan yüksək özlülüklü neft emulsiyalarının deemulsasiyasına və nəql edilməsinə kompleks yanaşma böyük əhə¬miy¬yət daşıyır. Yüksək donma temperaturlu parafinli neftlərin boru kəmərləri ilə nəql olun¬ma¬sı¬nın səmərəliyinin artırılması üçün aşqarlardan istifdə olunması üstünlük təşkil edən təkliflərdəndir. Bununla yanaşı çox sulaşmış qu¬yu¬lardan hasil edilən neftlərin mədəndaxili boru kəmərləri ilə toplanması və nəqli zamanı bu emulsiyaların sulaşma dərəcəsindən asılı olaraq onların reoloji parametrlərinin dəyiş¬mə-si¬nə ciddi nəzarət olunması da vacib məsələlərdəndir. Aparılmış tədqiqatlar əsasında əmtəə neftlərinin tər¬kibinin, reoloji və fiziki-kimyəvi xassələrinin onların boru kəməri ilə nəql prosesinə bir¬ba¬şa təsir göstərdiyi qeyd edilmişdir. Nəqlə hazırlıq mərhələsini keçmiş əmtəə neftlərinin tərkibində müəyyən miqdarda qatran-parafin-asfalten birləşmələri olan zaman nəql pro¬se¬sinin parametrləri də dəyişir. Neftlərin tərkibindəki bərk parafinlərin miqdarı onların struk¬tur-mexaniki xas¬sə¬ləri və özlülüyünə daha çox təsir göstərir. Parafinlərin ərimə tem¬pe¬raturunun azalması ilə on-ların neftdə həllolma qabiliyyəti də azalır və bərk parafinlər neftdə yaxşı həll olmadığı üçün həqiqi məhlul əmələ gətirmir. Neftin tərkibində pa¬ra¬fin¬lərlə yanaşı, asfalten və qət¬ran¬ların olması da neftin struktur-mexaniki xassəsinə mənfi təsir edir. Asfaltenlər neftin yüksək molekullu komponentlərinin əsasını təşkil edir. Neftlərdə struktur əmə¬lə¬gəl¬mə¬nin əsas səbəbi parafin, asfalten və qətranların olmasıdır. Quyu məhsulunda da¬ya¬naq¬¬lı emul¬si¬yaların, neftin boru kəmərilə nəqli zamanı əlavə hidravlik müqavimətin ya¬ran¬ma¬sının əsas səbəbi “qara emulqatorlar” – parafin, asfalten və qətran birləşmələri¬dir. Mu¬rad¬xanlı yatağından götürülmüş ağır neft nümunəsinin fiziki-kimyəvi paramertləri – sıx¬l¬¬ıq, doymuş buxar təzyiqi, kükürd, parafin, asfalten və qətranların faiz miqdarı və don¬ma temperaturu¬nun qiyməti müəyyən edilmişdir. Məlum olmuşdur ki, reagentin qatılığı art¬dıq¬ca təsir effekti yüksəlir. Reagentin neft nümunəsinin donma temperaturuna təsiri öy-rə¬nilmiş və müəyyən edilmişdir ki, “Alkan-318”-in sərf norması 300q/t olduğu halda neftin don¬ma temperaturu +50C-yə kimi azalır. Sulaşma dərəcəsi 22,30,40,50,60,70 və 80% olan neft nümunəsinin deemlsasiya prosesi tədqiq edilmişdir.
Açar sözlər: neft, yüksəközlü neft, hazırlanma, nəql, mexaniki qarışıq,sulaşma dərəcəsi, reoloji parametrlər.
MAILI QUYU LÜLƏSININ ƏYILMƏSINƏ TƏSIR EDƏN AMILLƏRIN TƏDQIQI
Authors: Ziya Hüseynov, Azad Bağırov Ziya Hüseynov, Azad Bağırov
Published: June 2022

Qazma, quyuların işlənməsi və məhsuldar horizontların açılması zamanı quyu trayektoriyasına qeyri-yönümlü nəzarət üçün dib quyu qurğusunun (BHA) daha dəqiq layihələndirilməsi və konstruksiyasının seçilməsinə ehtiyac ilə bağlıdır.
Ədəbiyyat mənbələrinin nəzərdən keçirilməsi göstərdi ki, zenit bucağının sabitləşmə, qazanma (artım) və azalma (azalma) bölmələrini istiqamətləndirmək üçün BHA-nı müəyyən dərəcədə dəqiqliklə seçməyə imkan verən bir neçə hesablama metodu var. Bu üsulların əsas çatışmazlığı zenit bucağının aşağı intensivliyi olan çöküntü və eniş sahələri üçün, xüsusən də quyuların qazılması üçün əlverişsiz mədən-geoloji şəraitdə BHA-nın seçilməsində çətinlikdir. Bununla əlaqədar, quyu lüləsinin qazılmasının mürəkkəb mədən, geoloji və texnoloji şəraitində quyuların qazılmasının səmərəliliyini artırmaq üçün BHA-nın hesablanması metodologiyasının təkmilləşdirilməsi zəruri olur.
Texniki nöqteyi-nəzərdən, istiqamətləndirilməyən qazma metodunun səmərəliliyi həm BHA elementlərinin qoşulduğu yerlərdə yerləşdirilə bilən tənzimlənən diametrli dayaq mərkəzləşdirmə elementlərinin (SCE) dizaynlarının mükəmməlliyindən asılıdır.
Açar sözlər: maili quyu, zenit bucağı, qazma xətti, anizotropiya göstəriciləri, trayektoriya.
FORECAST OF HYDROCARBON RATIOS BASED ON EXTRACTED RESERVES
Authors: Royal Yusibov, Tofiq Samedov Royal Yusibov, Tofiq Samedov
Published: June 2022

The article provides an analysis of the forecast of hydrocarbon ratios based on the data extracted. Various methods are used in the technological processes of gas extraction in order to build forecast models of the final gas-condensate yield coefficients.
It is important to select the most accurate and reliable models in order to determine the recoverable reserves of gas and condensate fields operated in flood and depletion regimes or to assess the effectiveness of geological and technical measures taken to increase development efficiency.
Mathematical modeling methods are widely used for analysis, control of gas and condensate field development and qualitative and quantitative forecasting of its technological parameters.
At the same time, long-term operation of gas-condensate fields shows that the application of erolusion modeling methodology, which is one of the most accurate methods for determining the forecast values of recoverable gas reserves for different stages of development, is more appropriate.
Keywords: Extracted reserves, hydrocarbon ratios, forecast, regimes, water pressure, gas-condensate fields.
DETERMINATION OF THE INSIDE DIAMETER AND CAPACITY OF A VERTICAL GRAVITY SEPARATOR
Authors: Rza Behbudov, Shahin Ismayilov Rza Behbudov, Shahin Ismayilov
Published: June 2022

The article provides a brief analysis of the internal diameter and capacity of a vertical gravity separator. The process of separation should be understood as the process of separating the solid, liquid and vapor phases in a stream.
Devices in which liquid and solid phases are separated from gas are called separators. Separators used in gas condensate mines are divided into classes according to their different qualities. Separators are divided into the following types (classes) according to their purpose:
a) working separators;
b) measuring separators.
Separators are cylindrical and spherical according to their geometric shapes. Separators are vertical, horizontal and inclined depending on their position in space. Due to the phase separation, the separators are of mechanical, liquid and electric type. Mechanically operated separators that separate phase separations according to their strength are divided into gravitational, centrifugal and filter-sensitive (separating).
Keywords: vertical, gravitational, separation, steam, measuring separators, horizontal
JOINT DEVELOPMENT: OIL AND GAS RESOURCES
Authors: Asif Yusifli, Aziz Mammadov Asif Yusifli, Aziz Mammadov
Published: June 2022

Commercial production of unconventional oil and gas resources will be difficult to achieve without large-scale engineering measures, let alone the additional operating costs, increasingly stringent safety and environmental requirements, fluctuating low oil and gas prices, and so on, all of which will undermine investors' confidence. As a reason, unconventional techniques to steering the exploration and production of nontraditional oil and gas production are urgently required. As a conclusion, we proposed the notion of joint exploration and development, which involves combining search strategy and operational approaches for a variety of oil resources in order to analyze, develop, acquire, and utilize numerous hydrocarbon sources at the same time. In this method, the vexing interference between the created mixture of hydrocarbon flow, which results in a reduction in single-well flowrate, might be transformed into a dynamic mutual force that boosts the well's flowrate. The necessity of joint exploration and development is dictated by the occurrence circumstances of oil and gas resources, its practicality is dependent on technological advancements, and its laborious and long-term nature is linked to the existing energy market and environment, we also point out. Despite a number of issues and challenges, we believe that collaborative exploration and development will be a viable choice for lowering costs and increasing output and benefits, boosting investor confidence, increasing energy comprehensive use, and improving energy supply efficiency.
Keywords: development oil and gas resources, analysis, energy comprehensive use
DETERMINATION OF THE MINIMUM GAS FLOW RATE REQUIRED FOR COMPLETE REMOVAL OF CONDENSATE FROM THE WELL IN GAS-CONDENSATE WELLS
Authors: Vusal Zarbaliyev, Shahin Ismayilov Vusal Zarbaliyev, Shahin Ismayilov
Published: June 2022

The article provides a brief analysis of the determination of the minimum gas flow rate required for complete removal of condensate from the wellbore in gas condensate wells. In gas wells, water collects in the wellbore as a result of condensation of produced water and steamed water entering the wellbore together with the well product. In gas condensate wells, gas condensate from the formation is added to it. Thus, part of the filters of gas and gas condensate wells is filled with liquid, which ultimately reduces the flow rate of these wells. At the beginning of the development and operation of gas and gas condensate fields, the amount of liquid (water) and condensate in the gas is low, and due to high formation pressure in the first period of this field, raised to the surface. Over time, the velocity of the well product in the gas condensate wells gradually decreases, and as the amount of water and condensate entering the reservoir increases, the fluid accumulates in the well as the reservoir cannot be fully lifted by its own energy. This creates a counter-pressure on the bottom of the well and affects the formation, which closes with a liquid column in the filter section of the well, which significantly reduces the flow rate of the well, and in some cases leads to a complete shutdown of the well. Various methods have been developed and are still being used to prevent this and to ensure the efficient operation of gas and gas condensate.
Keywords: layer waters, condensation, gas condensate, filter, layer pressure, well bottom.
IMPLEMENTATION OF ACCOUNTING INFORMATION SYSTEMS
Authors: Rashad Gahramanov Rashad Gahramanov
Published: June 2022

Accounting is one of the most important fields of economics and is an integral part of any organization, which allows you to monitor the daily economic situation of the company. Today, automation of accounting is the main source of the effective management process. Entrepreneurs and company executives have to make management decisions in risky conditions, for which it is necessary to control the economic activity of the enterprise. Incorrect information can lead to wrong decisions, which can damage the economic condition of the enterprise. An automation process is an invaluable tool for collecting, grouping and performing various mathematical operations. It saves time and labour resources and helps to work in the right direction. It is impossible not to pay attention to the automation of accounting in our age of information technology. Nowadays, it is impossible to imagine that accounting is not developed in conjunction with computer technology. Accounting includes many routine operations, multiple repetitions of the same computational actions, as well as the preparation of many reporting and payment documents. In this regard, traditional accounting requires the complex and painstaking work of accountants requiring considerable effort and knowledge.
Keywords: accounting, accounting development, automated accounting information systems.
ZAĞLI XAM QUYU NEFTİNİN LÜMİNESSENSİYAEDİCİ AROMATİK KARBOHİDROGENLƏRİ
Authors: Ülvüyyə Yolçuyeva, Rəna Cəfərova Ülvüyyə Yolçuyeva, Rəna Cəfərova
Published: June 2022

Təqdim edilən işdə Zağlı quyu neftinin maye adsorbsiyalı xromatoqrafiya üsulu ilə şüasındırma əmsallarına görə ayrılmış aromatik qrup komponentləri (I-IVqr.AK) ilk dəfə olaraq, yüksəkhəssaslıqlı UB-Vis spektroskopiya və lüminessensiya metodları tədqiq edilmişdir. Müəyyən edilmişdir ki, xam neftin aromatik komponentlərinin tərkibi əsasən bir, iki və üç həlqəli arenlərdən təşkil olunmuşdur. Zağlı neftinin bütün aromatik qrup komponentlərində karbohidrogenlərin nisbəti dəyişir və bu neftdə aşağımolekullu lüminessensiyaedici aromatik karbohidrogenlər tərəfindən udulan işəq kvantların enerjisi daha yüksəkmolekullu aromatik karbohidrogenlərə ötürülür. I-III qrup aromatik karbohidrogenlərdə əsas lüminessent işıqlanmanı tritsiklik aromatik karbohidrogenlər və onların əvəzolunmuş birləşmələri verdiyi halda, IV qrup aromatik karbohidrogenlərdə fotolüminessensiyanı həm bi-, həm də tritsiklik aromatik karbohidrogenlər verir. III qrup aromatik karbohidrogenlərdə lüminessensiya kvantlarının enerjisi, demək olar ki, komponentin udduğu kvantların enerjisinə bərabərdir və Stoks itkisi olduqca azdır.
Açar sözlər: fotoşüalanma, optiki sıxlıq, fotooksidləşmə, aromatik karbohidrogen, lüminesensiya
BENTONİT GİLLƏRİNİN TƏTBİQ SAHƏLƏRİNİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ
Authors: Zərifə Əfəndiyeva, Mətanət Həməşəyeva, Mehriban Ağaməmmədova Zərifə Əfəndiyeva, Mətanət Həməşəyeva, Mehriban Ağaməmmədova , Tahir Osmanlı,  Səidə Məmmədova Tahir Osmanlı,  Səidə Məmmədova
Published: June 2022

Azərbaycanın bentonit gil yataqlarından mümkün qədər istifadə sahələri o, cümlədən metallurgiya, neft-qaz, neft emalı, kimya, qida, kənd təsərrüfatı və s. araşdırılmışdır.
Azərbaycanda neft sənayesinin inkişafı və tətbiq sahələrinin genişlənməsi prosesində bentonit gilinin fiziki-kimyəvi xassələrinin öyrənilməsinə maraq xeyli artmışdır. Bunu nəzərə alaraq, bentonit gilinin sənayedə istifadəsini müəyyən edən əsas fiziki-kimyəvi xassələr plastiklik, şişmə, məsaməlilik, disperslik, su udma, yüksək adsorbsiya xüsusiyyətləri və s.öyrənilmişdir.
Bentonit gilinin fiziki-kimyəvi xassələrinin tədqiqi bir çox sənaye sahələrinin tələblərinə tam cavab verir və onların müasir istehsalatda geniş tətbiqinə töhfə veriləcək.
Azərbaycanın neft sənayesi inkişaf etdikcə bentonit yataqlarının geoloji quruluşunun öyrənilməsinə maraq artdı. İllik gücü 1÷1,5 mln. ton olan bentonit hasilatının artımı baxımından ehtiyatlarına görə dünyada ən böyük yataqlardan biri (180 mil. ton) Daşsalahlı bentonit gil yatağıdır.
Qələvi və qələvi torpaq elementlərinin iştirakına görə bentonit gilləri natrium və silikata bölünür. Natrium montmorillonitləri böyük adsorbsiya və tutum xüsusiyyətlərinə malikdir. Aparılmış tədqiqatlar nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, qələvi bentonit su mühitində ən yüksək şişkinliyə malikdir. Onların tərkibində suda həll olunan duzların, xüsusilə də qələvi torpaq metalların olması bentonitlərə mənfi təsir göstərir. Bentonit gili digər gil növləri ilə müqayisədə yüksək suudma qabiliyyəti və ya nəmliyi ilə xarakterizə olunur. Sadəcə Daşsalahlı bentonit gil yatağı natrium montmorillonitlərdən ibarətdir ki, bu da onun yüksək sənaye keyfiyyətini təmin edir.
Yuxarıda qeyd olunan perspektivli yataqlar tədqiq edilərək dünya bazarının tələbatını nəzərə almaqla respublikamızda müxtəlif əmtəəlik məhsullarının (toz, bentonol, qranulolaşdırılmış bentonit və s) istehsalı üçün bentonitlərin hasilatını və emalını 1,5-2,0 dəfə artırmaq mümkündür. Bu məqsədlə Bakıda müasir avadanlıqla təchiz edilmiş unikal və güclü “Azbentonit” emal müəssisəsi yaradılmışdır.
Açar sözlər: bentonit gili, montmorillont, adsorbsiya, sorbsiya, şişmə, sənaye sahələri.
NEFT-MƏDƏN AVADANLIQLARINDA PLASTİK MATERİALLARDAN HAZIRLANAN HAMAR HİSSƏLƏRİN DƏQİQLİYİNİN TƏDQİQİ
Authors: Həsənova Nailə, Aytən Mövsümova Həsənova Nailə, Aytən Mövsümova
Published: June 2022

Məqalə, neft-mədən avadanlıqlarında plastik materiallardan hazırlanan hamar hissələr (əsasən, onların hərəkətli və hərəkətsiz birləşmələri) və detalların dəqiqliyinin öyrənilməsi şərh edilmişdir. Plastik hissələrin xüsusiyyətləri istismar zamanı özünü göstərir, onların etibarlılığını, davamlılığını, həmçinin uzunömürlülüyünü artırır.
Hamar hissələrin plastik materiallardan hazırlandığı halda, onların davamlılığını yaxşılaşdıra və xidmət müddətini uzada bilərik. Plastik materiallardan hazırlanmış hamar hissələr tətbiqi geniş olduğuna görə, istehsalın həcminin artırmaqla, onlar dünya neft sənayesində öz yerlərini tutmuş olurlar.
Neft-mədən avadanlıqlarının plastik hissələrinə tələblər olduqca yüksəkdir. Hər bir vəziyyətdə, plastik materialdan, hazırlanan hissələrə qoyulan tələblər, istismar şəraiti eləcə də, materilanın konstruktiv xusiyyətinə uyğun olaraq dəyişir. Tələblər dedikdə, mexaniki möhkəmlik, ölçmə dəqiqliyi, korroziyaya davamlılıq və xarici təsirlərə qarşı dayanıqlıq aiddir.
Neft-mədən avadanlıqlarında istifadə olunan hamar plastik hissələrin istehsal texnologiyasının təhlili, onların dəqiqliyi həmçinin plastik materialdan hazırlanan hissələrin möhkəmliyi araşdırılmışdır .
Açar sözlər: plastik material, hamar hissə, uzunömürlülük, dəqiqlik, material.
DİK BORULARDA FAZALARIN SÜRÜŞMƏSİNİN MULTİFAZALI QARIŞIĞIN SIXLIĞINA TƏSİRİNİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ
Authors: Fidan İsmayılova, Elman İskəndərov, Hikmət Bəbirov Fidan İsmayılova, Elman İskəndərov, Hikmət Bəbirov
Published: June 2022

Neftqazçıxarmada dəniz karbohidrogen yataqlarının mənimsənilməsi zamanı neftin və qazın çıxarılması, yığılması və nəqli ilə bağlı aşağıdan yuxarı və yuxarıdan aşağı istiqamətlənmiş qravitasiyalı, vertikal axınlara tez-tez rast gəlinir.
Qaz-maye qarışığının aşağıdan yuxarı hərəkəti zamanı qaz fazasının sürüşmə effekti nəzərə alınmaqla onun sıxlığının necə dəyişilməsi tədqiq olunmuş və həcmi sərf qaz tutumunun dik borularda müxtəlif qiymətləri üçün qazın mayeyə nisbətən nisbi sürətindən asılı olaraq qarışığın sıxlığının monoton olaraq artması müəyyən edilmişdir.
Qaz-maye qarışığının dik boruda hərəkəti zamanı hərəkət rejiminin dəyişməsi nəticəsində mayedə paylanan qabarcıqların ölçülərindən asılı olaraq qazın disperqlənməsi müxtəlif olur. Qaz qabarcıqları təzyiq azaldıqca bir-biri ilə birləşərək böyüdükləri üçün axının struktur formasının da dəyişilməsinə gətirib çıxarır. Təsadüfi deyil ki, bir çox hallarda uzunluğu böyük olan dik borularda qabarcıqlı strukturun mərmili, sonra isə həlqəvi formaya keçməsi müşahidə olunur.
Sürüşmə effektini azaltmaq məqsədilə nisbətən kiçik diametrli dik borudan istifadə olunması hesabına maye axınının sürətinin artırılmasının məqsədəuyğunluğu təklif edilmiş, itkilərlə və diametrin əsaslandırılması ilə bağlı xüsusi hesablamaların da aparılmasının vacibliyi qeyd olunmuşdur.
Açar sözlər: dik boru, multifazalı axın, sıxlıq, sürüşmə effekti, qaz tutumu, axının strukturu.
LABORATORIYA ŞƏRAITINDƏ YÜKSƏKPARAFINLI NEFTIN REOLOJI XASSƏLƏRININ TƏDQIQI
Authors: Fəhmin Əzizli, Elnur Əlizadə, Mehparə Adıgözəlova Fəhmin Əzizli, Elnur Əlizadə, Mehparə Adıgözəlova
Published: June 2022

Sanqaçal yatağının nefti yüksək özlüdür, yüksək miqdarda parafin və qatranlara malikdir, bununla əlaqədar olaraq hasilat zamanı APQÇ-nin əmələ gəlməsində və neft-mədən avadanlıqlarında intensiv toplanmasında problemlər yaranır. Bundan əlavə, bu neft, əsasən, magistral kəmər vasitəsilə nəql olunur.Səmərəli nəqli üçün reoloji parametrlərin müəyyən göstəricilərinə riayət etmək lazımdır. İşdə qarşıya qoyulan problemləri həll etmək üçün biz Sanqaçal yataqlarından hasil olunan neftin reoloji xassələrinin laboratoriya tədqiqatları kompleksini həyata keçirdik. Sınaqlar aparıldı və depressiv, antiturbulent və demulqasiyaedici xüsusiyyətlərə malik kompozisiyalardan istifadə edilmişdir. Boru kəmərinin ötürmə qabiliyyətini artırmaq üçün, yəni. neft qarışığının nəqlinin səmərəliliyini artırmaq üçün biz təzyiq düşməsini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilən anti-turbulent əlavələr seçmişik. Reagentlər təzyiq düşməsini və maye axınının sürətini ölçməyə imkan verən viskozimetr qurğusundan istifadə etməklə UIN-1 qurğusunda sınaqdan keçirilmişdir. Döngənin uzunluğu 1 m, kapillyar diametri 0,025 mm, temperatur 30°C, hidrodinamik rejim isə işlənmiş turbulent rejimə (Re>3000) uyğun gəlirdi.Reagentlərin təsir effekti “Soyuq çubuq testi” (“soyuq çubuq” üsulu) üzrə aparılmışdır. Bu üsul parafin çöküntülərinin əmələ gəlməsinin və toplanmasının bütün mərhələlərini həyata keçirir: kristallaşma mərkəzlərinin əmələ gəlməsi, parafin kristallarının və ağır neft komponentlərinin böyüməsi və çökməsi, hərəkət edən neft axınının təsiri altında çöküntülərin dağılması.
Açar sözlər: parafin, asfalten, qatran, sıxlıq, neft, emulsiya, laboratoriya, neftin axma nöqtəsi, məhlul, çökmə üsulu.
BIOKÜTLƏ VƏ ODUN KÜLÜ ISTIFADƏSI ILƏ YÜKSƏKKEYFIYYƏTLI KOMPOSTUN ALINMASI VƏ XASSƏLƏRININ TƏDQIQI
Authors: Günel Şamilova Günel Şamilova
Published: June 2022

Respublika ərazisində ağac tullantılarını səmərəli istifadə edib ağac külünə çevirərək tullantı miqdarını azaldıb alınmış küllə biokütlə qatışığından hazırlanmış kompost vasitəsi ilə həm şoran və şorətək torpaqlarla, həm zərərvericilərlə təbii və iqtisadi cəhətdən səmərəli mübarizə vasitəsi həmçinin, yüksək məhsuldarlıq əldəetmə üsulu göstərilmişdir. Məlum olmuşdur ki, bütün şoran və şorətək torpaqlarda şoranlaşma eyni dərəcədə olmadığına görə min və max miqdarda hazırlanmış nümunələr öz faydalılığını göstərmişdir. Sözügedən problemin aradan qaldırılma vasitəsi olan kopost üçün təcrübələr aparılmışdır.
Açar sözlər: şoran və şorətək torpaq, biokütlə, peyin, ağac külü, kompost, gübrə, məhsuldarlıq
BARRIERS TO USE CONTRACEPTIVE METHODS AMONG POST ABORTION CLIENTS IN SARGODHA, PAKISTAN: A QUALITATIVE STUDY
Authors: Maqbool Saadia , Shan Hina , Qureshi Irum , Lubna Shaheen
Published: June 2022

World Health Organization (WHO) recommends at least 6 months interpregnancy interval after an abortion. Pakistan has a low contraceptive prevalence rate and a high unmet need for contraception. Post-abortion women are the potential clients for contraception but national data reveal low uptake of the contraceptive methods by these clients. This study aimed to explore the barriers to adopting contraception among post-abortion clients in the district of Sargodha, Pakistan. A qualitative research design was used. Study participants were recruited from three private and three public sector hospitals in the district of Sargodha, Pakistan. The study was conducted from July 2018 to November 2018. Ninety-nine in-depth interviews (IDIs) of post-abortion women were conducted using an unstructured interview guide within the period of one month after abortion. Detailed field notes were made. Interviews continued until thematic saturation had reached. The content was organized into a matrix based on themes and sub-themes. A descriptive thematic analysis using both inductive and deductive coding was conducted. Reasons for not adopting contraceptive methods were explored Although many clients expressed a desire to limit fertility, some barriers were found to be hindering the uptake of contraception. Major barriers expressed by clients were the unwillingness of the husband, the resistance of other family members and real or perceived fear of side effects of contraceptive methods. Lack of adequate knowledge about fertility and contraception was another factor which contributed to the decision not to adopt contraception. Socio-cultural norms to have large family sizes were also reported by some clients. Other barriers include religious beliefs, focus on other health issues, financial unaffordability, infrequent intercourse and plan for tubal ligation. The study concluded that without addressing the barriers post-abortion contraceptive uptake is unlikely to improve. Identification of barriers is the first step to addressing the existing unmet need for contraception.
JOB SATISFACTION AMONG FOREIGN NURSES IN SAUDI ARABIA: THE CONTRIBUTION OF INTRINSIC AND EXTRINSIC MOTIVATION FACTORS
Authors: Al-Sabhan Turki Fahd , Ahmad Norliza , Rasdi Irniza , Mahmud Aidalina
Published: June 2022

Foreign nurses face many challenges at the workplace which may affect their level of job satisfaction. High job satisfaction can ensure the delivery of safe and high-quality health services, while low job satisfaction may result in poor work quality and increases the likelihood of the nurses leaving the service. Therefore, ensuring high level of job satisfaction of the foreign nurses is important, especially in countries which heavily rely on their services, such as Saudi Arabia. This study aimed to determine job satisfaction level among foreign nurses in public hospitals in Hail City, Saudi Arabia, and the contribution of intrinsic and extrinsic motivation factors to their job satisfaction level. A cross-sectional study was conducted among 196 foreign nurses in two large public hospitals in Hail City, Saudi Arabia. Data was collected using anonymous self-administered questionnaire. Descriptive and bivariate analysis were conducted. Most foreign nurses had moderate job satisfaction level. There is significant and positive relationship between three components of intrinsic motivation namely autonomy, mastery, and purpose, and three components of extrinsic motivation which were pay, promotion, and operating conditions, with job satisfaction level. Job satisfaction among foreign nurses in the public hospitals is still not optimal. It is imperative for nursing managers, hospitals directors, and policy makers to focus on the significant intrinsic and extrinsic motivation factors in formulating tailored actions to improve foreign nurses’ job satisfaction.
A STOCHASTIC MODEL FOR CHRONIC KIDNEY DISEASE
Authors: Elizabeth Sangeetha T. , Pandiyan P. , Hareesh Kumar R. , Subash Chandra Bose G.
Published: June 2022

Mathematical and Statistical model help researchers to examine various laws and dupes in aiding decision making associated with claims to our community. It possesses the potential to expect and evaluate likely results and represent various scenarios before they have to be examined in sensibility. This study considers a stochastic model to figure out a kidney affected human system. Using a shock model concept to describe, we presented a complex subject with five factors; F1-Blood glucose random, F2-Blood urea, F3-Serum creatinine, F4-Hemoglobin and F5-Age group based on certain medical data to examine the impact of factors illustrating the Survival rate of expectation. Our model studies in the background with these five factors influencing a patient’s human system.Based on shock model approach with a survival function, Laplace transformation and inter-arrival time, the expected survival estimate is observed and draws relevant inferences on these factors to the community. The results show that in initial stage (stage 1) when the disease is found, the easier to ratify. Whereas in stage 2 and stage 3, the risk of survival is double the chance as measured in stage 1. In conclusion, as age increases, the risk is been developing.
AN OPTIMUM PRODUCTION INVENTORY MODEL FOR DETERIORATING PRODUCT WITH SHORTAGES IS PARTIALLY BACKLOGGED
Authors: Karthik M. , Edwin Prabhakaran T. , Subash Chandra Bose G.
Published: June 2022

The author analyses a manufacture inventory prototypical for fading products with persistent demand and partially backlogged shortages. And also the model gives the length of the cycle time for the next order level. The impartial of method is to get the optimizing the shortage time, total repeated time and the average total inventory cost. The proposed strategy is projected with the help of arithmetical examples.
Analisis Permasalahan Guru dalam Menerapkan Media Pembelajaran pada Mata Pelajaran Fisika di MAN 1 Tanjung Jabung Barat
Authors: Asmita Asmita , Dela Yulianti  , Dwi Agus Kurniawan  , Maison Maison
Published: June 2022

Penelitian ini bertujuan untuk mengetahui permasalahan yang dihadapi oleh guru fisika dalam menerapkan media pembelajaran, untuk mengkaji faktor yang mendasari permasalahan, dan untuk mengetahui upaya yang dilakukan guru fisika dalam mengatasi permasalahan tersebut. Jenis penelitian ini adalah penelitian kualitatif deskriptif. Objek penelitian adalah guru fisika di MAN 1 Tanjung Jabung Barat. Teknik pengumpulan data menggunakan metode wawancara. Teknik analisis menggunakan metode Miles dan Huberman. Berdasarkan hasil analisis data penelitian dapat diambil kesimpulan yaitu terdapat dua permasalahan yang dihadapi oleh guru dalam menerapkan media pada mata pelajaran fisika di MAN 1 Tanjung Jabung Barat yakni: pertama, permasalahan dalam merencanakan dan mengembangkan media pembelajaran. Kedua, permasalahan dalam partisipasi siswa dalam mengikuti kegiatan pembelajaran. Terdapat dua faktor yang mendasari permasalahan yakni: pertama, keterbatasan kemampuan guru dalam mengembangkan media pembelajaran. Kedua, keterbatasan siswa dalam memahami pelajaran. Dan terdapat dua upaya yang dilakukan oleh guru untuk mengatasi permasalahan tersebut yakni: pertama, memanfaatkan media pembelajaran yang sudah tersedia.  Kedua, mengikuti pelatihan atau seminar yang diadakan perguruan tinggi atau pemerintah setempat.
Identifikasi Lumut di Kawasan Taman Nasional Situ Gunung Sukabumi
Authors: Pinta Pasaribu  , Ivan Hafidhuddin  , Agung Mulya Darmawan  , Anandhita Arnelya  , Mega Putri  , Rizal Koen Asharo  , Rizky Priambodo  , Vina Rizkawati
Published: June 2022

Taman Wisata Alam Situ Gunung merupakan kawasan wisata yang terletak di kabupaten Sukabumi, tepatnya di Kaki Gunung Gede Pangrango. Kawasan Situ Gunung kaya akan keanekargaman hayati, salah satunya adalah lumut. Lumut (Bryophyta) merupakan salah satu kelompok dari tumbuhan tingkat rendah yang memiliki peranan sangat penting bagi ekosistem dalam menjaga sirkulasi hara, keseimbangan air, dan dapat digunakan sebagai indikator biologis lingkungan. Tujuan dari penelitian ini adalah untuk mengetahui keanekaragaman jenis lumut yang terdapat pada Taman Wisata Alam Situ Gunung. Penelitian dilaksanakan pada bulan Mei sampai dengan Juli 2021. Metode penentuan area lokasi penelitian dilakukan dengan purposive sampling dan penggambilan data menggunakan metode jelajah (deskriptif eksploratif). Hasil penelitian ditemukan terdapat 15 jenis lumut yang terdiri dari 11 jenis lumut sejati (9 suku), 3 jenis lumut hati (3 suku) dan 1 jenis lumut tanduk (1 suku). Polythricum commune, Marchantia sp. dan Dumortiera hirsuta merupakan lumut yang paling sering ditemukan dilokasi penelitian.
Measuring the Quality of Working Conditions and
Behavioral Intentions of Seasonal Hospitality Workers in Croatia
Authors: Laškarin Ažić Marina , Rašan Dora , Prahin Iva
Published: June 2022

The aim of this study is to present an objective picture of the quality of working conditions and predictors of behavioral intentions among the Croatian seasonal workforce in the hotel and food and beverage industry. The 6th edition of the EWCS survey was modified for the purpose of this study. The research was conducted from 18 November 2020 to 30 March 2021, and 196 respondents were surveyed. The authors performed exploratory factor analysis and regression analysis to analyze the collected data. The study found that intention to return and intention to recommend are predicted by different sets of sociodemographic characteristics and that the higher the earnings of seasonal employees, the higher will be their intention to return. Moreover, the results imply that seasonal workers who feel they have more control over their daily tasks are more likely to recommend their seasonal job to others. Although the topic of job satisfaction among seasonal hospitality workers is well covered in the existing literature, there is a lack of research focused on measuring the quality of their working conditions. This study is useful for the academic community as a starting point for further research and for managers in the hospitality industry who can apply the results in their everyday business practices.
Manpower Planning and Organizational Effectiveness in Akwa Ibom State University
Authors: Okon Edet Effiong , Akpanim, Ekpe  N. , Malachy Usoro
Published: June 2022

Manpower planning or Human Resource planning constitutes very important component and resource base of any organization, be it private or public sector organization. It is against this backdrop that this study identified mismatch of employee with works and lack of requisite training and development as well as proper forecast and projection on manpower needs of organization with environmental realities as problems in order to examine the impact of manpower planning challenges on organizational effectiveness of Akwa Ibom State University. The study adopted a descriptive survey design methodology. Both primary and secondary sources instrumentation was used to collect data for the study. The population of the study was 1,225 comprised of both academic and non-academic staff of Akwa Ibom State University and the sample size of 302 was adopted. The Taro Yamane techniques coupled with regression, correlation analysis was used to test hypotheses with the aid of statistical packages for social sciences (SPSS). The finding of the study revealed that there is significant positive effect of staff mix utilization on the productivity of the Akwa Ibom State University. On the other hand, significant negative effect was shown on work life balance both on the climate of the university and that of motivation/incentive on efficiency and service delivery of the staff of the University. It is the recommendation of the study that training and retraining of staff of Akwa Ibom State University should be targeted towards equipping them with specific knowledge and skills to enhance their efficiency and productivity. The manpower development programme of Akwa Ibom State University should be strengthened and made continuous to meet the contemporary demands of staff output, sustainable motivated packages to boost performance and service delivery.
The Impact of a Performance Appraisal and Reward System on Employee Workload Delivery
Authors: Etalong Thomas Alama , Chikeleze Francis Okechukwu
Published: June 2022

Performance appraisal and reward programmes are critical organisational strategies for improving employee performance. The goal is to ensure that employee productivity is sufficient to meet the company's overall objectives. The performance assessment examines and evaluates an employee's job performance on a regular basis, while the reward system motivates the individual to carry out his or her tasks. The study looks at how successful performance appraisal and incentive systems are at improving employee performance using both primary and secondary data. Enugu State Civil Service Commission, Enugu State Office of the Head of Service, Enugu State Ministry of Finance and Economic Development, and Enugu State Ministry of Labour and Productivity all contributed 100 participants to this study. A structured questionnaire was distributed to employees of the Enugu State Civil Service Commission, the Enugu State Office of the Head of Service, the Enugu State Ministry of Finance and Economic Development, and the Enugu State Ministry of Labour and Productivity. The data were analysed using SPSS software (Statistical Package for the Social Sciences). The findings show that employee workload delivery is influenced by performance evaluation and compensation (i.e. in the area of timely execution of the task, creating consciousness among employees that they are been watched, paying attention to details)
Rancang Bangun Sistem Optik Metode Laser Speckle Imaging (LSI) Model Backscattering untuk Identifikasi Pupuk Oplosan
Authors: Neneng Fitrya  , Wirman Shabri Putra , Rumzi Mughni
Published: June 2022

Telah dirancang Sistem Optik Metode Laser Speckle Imaging (LSI) Model Backscattering Untuk Identifikasi Pupuk Oplosan. Rancangan system ini bertujuan membantu petani dalam identifikasi pupuk, hal ini dilakukan kan karena banyak beredar pupuk oplosan di pasaran. System LSI terdiri dari komponen utama yaitu laser sebagai sumber cahaya, sampel dan kamera CMOS sebagai detector cahaya serta ruang kedap cahaya yang terbuat dari akrilik. Sistem ini dilengkapi dengan display Graphical User Interface (GUI) untuk memperlihatkan citra spekel hasil tangkapan kamera. Sampel yang digunakan adalah pupuk urea dan NPK. Pengolahan citra pola spekel menjadi data RGB dilakukan menggunakan bantuan software Matlab R2014a. Sistem yang dirancang memiliki keunggulan dapat membedakan pupuk urea murni dengan oplosan  dan NPK murni dengan oplosan. Hasil Sistem identifikasi pupuk urea dan NPK menggunakan metode Laser Speckle Imaging (LSI) model backscattering yang berupa frame pola spekel mampu membedakan sampel pupuk murni dan oplosan yang dapat dilihat dari trend data RGB setiap sampel.
K

-функціонали та екстремальні задачі теорії апроксимації класів аналітичних у крузі функцій. I
Authors: Vakarchuk S. B. , Vakarchuk M. B.
Published: June 2022

УДК 517.5
У банахових просторах Гардi, Бергмана та Гварадзе аналiтичних в одиничному крузi функцiй розглянуто узагальнення

K

-функцiонала, яке базується на використаннi композицiї Адамара. При розв’язаннi деяких екстремальних задач теорiї апроксимацiї у комплекснiй площинi отримано точнi результати, коли зазначений

K

-функцiонал використовується як характеристика гладкостi функцiї.
Про одну властивість середніх арифметичних коливань монотонної послідовності
Authors: Korenovsky A. O. , Shanin R. V.
Published: June 2022

УДК 517.5Для числової послiдовностi

Y
=
{

y
i

}

i
=
P
+
1

Q

(номери

P
,
Q
∈
ℤ

фiксованi,

P
<
Q

) розглянуто середнi арифметичнi коливанняде  — середнє арифметичне значення послiдовностi

Y

на вiдрiзку

[
p
,
q
]

,

, номери

P
≤
p
<
q
≤
Q

довiльнi. Такi коливання збiгаються iз середнiми iнтегральними коливаннями функцiї

f
Y

=

∑

i
=
P
+
1

Q

y
i

χ

(
i
-
1
,
i
)

(

χ
E

— характеристична функцiя множини

E
)

на вiдрiзках iз цiлочисловими межами.Основний результат роботи полягає в тому, що для монотонної послiдовностi Y справджується рiвнiсть

<
b
r
>
max

{
p
,
q
:
P
≤
p
<
q
≤
Q
}

Ω

(
Y
;

[
p
,
q
]

)

=
<
b
r
>
max

{
r
∈
ℤ
:
P
≤
r
≤
Q
}

max

{
Ω

(
Y
;

[
P
,
r
]

)

,
Ω

(
Y
;

[
r
,
Q
]

)

}

,
<
b
r
>

до того ж максимум у правiй частинi береться лише за всiма цiлими

r

. Якщо у цiй рiвностi замiсть

Y

взяти

f
Y

i, вiдповiдно, арифметичнi коливання замiнити середнiми iнтегральними коливаннями, а також вважати число

r

у правiй частинi не обов’язково цiлим, то отриманий аналог такої рiвностi є вiдомим.
Effect of Perceived Academic Stress on College Students
Authors:   B.Ed Scholar, St.Thomas College of Teacher Education Pala, Tom Steffy
Published: June 2022

Academic Stress is a problem among large number of students. It is a serious issue affecting students across the world. It mostly caused by examination fear, fear of failure, discriminating nature of the teacher, poor relationship between classmates... It is a mental experience in which a student is burdened by the demands of time and effort to achieve certain academic goals. Not only the syllabus but school authority, teachers and parents also burden the students with a lot of pressure of getting good scores. This study has been conducted to analyze the effect of perceived academic stress on college students. For this a structured questionnaire has been framed and has been surveyed with the help of college students on the basis of convenience sampling. And the results showed there are various academic, psychologic, emotional factors results in academic stress. Keywords: Academic stress, psychological symptoms, emotional symptoms
How emotional intelligence(EI) helps employees to stabilize in their workplace. Do EI matters?
Authors:   Assistant Professor, GITAM School of Business, Bengaluru, India., J.P Senthil Kumar , J Usha rani ,   Research Scholar & Assistant Professor, GITAM School of Business, Bengaluru, India., Aluvala Ravi ,   Associate Professor, Department of Management Studies, Mahatma Gandhi University
Published: June 2022

The study investigates the association between emotional intelligence(EI) and workers' stability in the energy sector in Bengaluru, Karnataka. The study measures an employee's competence and social competence in responsiveness, commitment, and job performance, stabilizing their workplace position in the organization. The design used for the study was a quantitative survey method, and 270 usable responses were collected from the employees working in the energy sector. The questionnaire instrument consists of 25 items relating to the four dimensions of self-awareness(SA), self-efficacy (SE), self-control (SC), and relationship management(RM). The exploratory study indicates emotional intelligence(EI) factors significantly contribute to employee productivity, performance, and overall growth of an organization. EI is positively related to employees' responsiveness(RE) and commitment(COM) to their work in a firm showing the R square value for EI and RE found to be 59.12% effect and for EI and COM R square value found to be 66.32% influential. It is found from the study that EI and the performance of the employee are not fully explained by the model, showing significantly less influence. The study indicates that EI matters in the workplace and is crucial for workers' stability. This research has a limited sample size, period, and factors considered under investigation, similar to other studies. Therefore, further scope in this direction can be studied to widen the area of analysis
Characterization of Omega-3 and Omega-6 Fatty Acid Accumulation in Chlorococcum novae-angliae Microalgae Grown under Various Culture Conditions
Authors: ÇALIŞKAN Elifcan , HAZNEDAROĞLU Berat Zeki
Published: June 2022

Chlorococcum novae-angliae is a terrestrial green microalgae species with remarkable potential to synthesize omega-3 (ω-3) and omega-6 (ω-6) fatty acids. In this study, Chlorococcum novae-angliae has been subjected to varying growth conditions (light, nitrogen, salinity, and temperature) to investigate the accumulation of ω-3 and ω-6 fatty acids. Among tested growth conditions, eicosapentaenoic acid, α-linoleic acid, γ-linoleic acid, and arachidonic acid were enhanced by nitrogen limitation. Significant increases were observed in concentration of linoleic acid, an essential precursor molecule for the production ω-6 fatty acids under decreased nitrogen concentrations. Despite the lowest biomass growth, monounsaturated fatty acids and docosahexaenoic acid were increased by 14.4% and 8.7% under low light intensities, respectively. Meanwhile, the highest concentrations of palmitic acid (C16:0), stearic acid (C18:0), and oleic acid (18:1cis-9) were also detected under nitrogen limitation. Total lowest fatty acid concentrations were obtained under increased salinity while low temperature conditions heavily inhibited cellular growth.
THE EFFECT OF PAST COVID-19 INFECTION ON EARLY PREGNANCY LOSSES
Authors: SOYSAL Çağanay , YİLMAZ Elif
Published: June 2022

Aim: The aim of this study was to investigate the effect of Covid-19 infection on early pregnancy losses within one year before pregnancy.

Material-Method: The study is a prospective descriptive study that was carried out between 01.03.2021 and 01.09.2021, in the Obstetrics Outpatient clinic of the Obstetrics and Gynecology Department of Ankara Dr. Sami Ulus Gynecology, Child Health, and Diseases Training and Research Hospital. Among the pregnant women between the ages of 18-35 who came for their first control due to obstetric follow-up, the pregnant women in the first trimester who stated that they had Covid-19 infection within one year before pregnancy, were in the study group (n=150), and the pregnant women in the first trimester who did not have a history of Covid-19 infection before pregnancy was also included in the control group (n=150). The pregnant women were followed up to the 20th gestational week and the early pregnancy loss rates of the two groups (spontaneous abortion at 0.05). In the study group, it was determined that the pregnant women who did not experience a pregnancy loss had an average of 6.04±2.94 months before pregnancy, and the pregnant women who had a pregnancy loss had an average of 6.75±3.15 months before the Covid-19 infection, and no statistically significant difference was observed (p>0, 05).

Conclusion: Although there was no relationship between pre-conceptional Covid-19 infection and early pregnancy loss in the study, considering the effect of Covid-19 infection on placental vasculopathy, its relationship with early pregnancy loss should be clarified with larger prospective studies. In this regard,expectant mothers should be guided and their anxiety should be ameliorated at least in the pre-pregnancy period.
Effects of Cinnamon on VEGF and NF-κB Immunoreaction in The Lung Tissue of Rats with Experimentally Induced Diabetes
Authors: ERTUĞRUL Tuğrul , SEVİLGEN Gökçen
Published: June 2022

Objective: Diabetes mellitus is a metabolic disorder described as hyperglycemia induced by insulin deficiency or resistance. Increasing evidence in studies has shown that the lung is the target of diabetic complications. According to traditional medicine theories, cinnamon is considered a supportive treatment method for diabetics. The aim of this study is to investigate the effect of cinnamon on the immunohistochemical expression of VEGF and NF-κB in lung tissue of streptozotocin-induced experimental diabetic rats.

Material and Method: Thirty-two male rats were randomly divided into four groups: Diabetes, Diabetes + cinnamon, Cinnamon, and Control. The immunohistochemical expression of VEGF and NF-κB in the lung tissue was determined by using the streptavidin-biotin complex method.

Results: It was determined that while cinnamon application alone did not change VEGF expression in lung tissue, the decreased VEGF expression in the diabetes group increased with the cinnamon application. When the immunostaining in the groups was examined no difference was observed in NF-κB immunoreaction between the control and cinnamon groups. As a remarkable finding, in the diabetic group's lung tissue, there were strong positive NF-κB reactions. In addition, a weak positive NF-κB reaction was detected in the diabetes+cinnamom group.

Conclusion: As a result, in our study cinnamon caused decreased the increase in NF-κB expression caused by diabetes and increased the decreased VEGF expression. In conclusion, we believe that this study will be useful in understanding possible cytokine mechanism changes that may occur in the lung tissue due to diabetes and in the development of treatment methods.
Inverse Multiview. I. Multicalibrator Inverse Phase Referencing for Microarcsecond Very Long Baseline Interferometry Astrometry
Authors: Hyland L. J. , Reid M. J. , Ellingsen S. P. , Rioja M. J. , Dodson R. , Orosz G. , Masson C. R. , McCallum J. M.
Published: June 2022

Very Long Baseline Interferometry (VLBI) astrometry is a well established technique for achieving ±10 μas parallax accuracies at frequencies well above 10 GHz. At lower frequencies, uncompensated interferometer delays associated with the ionosphere play the dominant role in limiting the astrometric accuracy. Multiview is a novel VLBI calibration method, which uses observations of multiple quasars to accurately model and remove time-variable, directional-dependent changes to the interferometer delay. Here we extend the Multiview technique by phase-referencing data to the target source (“inverse Multiview”) and test its performance. Multiple observations with a four-antenna VLBI array operating at 8.3 GHz show single-epoch astrometric accuracies near 20 μas for target–reference quasar separations up to about 7°. This represents an improvement in astrometric accuracy by up to an order of magnitude compared to standard phase-referencing.