ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ АЗЫҚ-ТҮЛІК ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
Authors: П.Н. Сырбек , Л.А. Бимендиева , Р.А. Мурабилдаева , P. Syrbek , L. Bimendiyeva , R. Murabildayeva 
Published: November 2024

Азық-түлік жүйелері 2030 жылға дейінгі Тұрақты даму күн тәртібінің негізінде жатыр және тұрақты даму мақсаттарына (ТДМ) қол жеткізудің маңызды факторы болып табылады. Қазіргі уақытта азық-түлікті өндіру және тұтыну тәсілі халықтың денсаулығы мен әл-ауқатына, қоршаған ортаға және табиғи ресурстарға әсер етеді, биоәртүрліліктің жоғалуы, су ресурстарына жүктеме, ормандардың жойылуы, парниктік газдар шығарындыларының көбеюі, азық-түлік шығындары және тамақ қалдықтары туралы алаңдаушылық тудырады. Бүкіл азық-түлік жүйесіндегі теңсіздіктер мен теңгерімсіздіктер адамдардың нарықтарға қол жеткізе алмауынан, сондай-ақ өндіріс тізбегіне қатысушылардың келіссөздер қабілетінің әлсіздігінен және қала мен ауыл тұрғындарының кедей топтарының қоректік және әртүрлі тағамдарға қол жеткізуіндегі қиындықтардан туындайды. Азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету кез келген мемлекетте әрқашан басым мәселе болды. Алайда, соңғы жылдары бұл мәселе коронавирустық пандемия, әлемдік экономиканың құлдырауы, климаттың өзгеруі және өсіп келе жатқан геосаяси турбуленттілік сияқты жаһандық толқулар аясында ерекше маңызға ие болды. Сол себепті, азық-түлік жүйесін талдау және зерттеу маңызды болып табылады. Бұл мақалада азық-түлік жүйесінің тұжырымдамасы, Қазақстандағы азық-түлік жүйесінің қазіргі жағдайы, маңызды мәселелері мен даму бағыттары талданып, зерттелді. Ауыл шаруашылығының жалпы шығарылымына әсер ететін факторларды бағалау үшін 1991-2022 жылдар Қазақстан бойынша деректер жиналып, корреляция-регрессиялық талдау жүргізілді. Қазақстандағы азық-түлік жүйесін дамыту бойынша мемлекеттік бағдарламалар, ұсыныстар қарастырылды.

Food systems are at the heart of the 2030 Agenda for Sustainable Development and are an important factor in achieving the Sustainable Development Goals (SDGs). Currently, the way food is produced and consumed affects the health and well-being of the population, the environment and natural resources, raising concerns about loss of biodiversity, pressure on water resources, deforestation, increased greenhouse gas emissions, food costs and food waste. Inequalities and imbalances throughout the food system arise from the inability of people to access markets, as well as from the weak bargaining abilities of participants in the production chain and difficulties in accessing nutritious and diverse food for the urban and rural poor. Ensuring food security has always been a priority in any state. However, in recent years, this issue has become particularly important against the background of global shocks such as the coronavirus pandemic, the global economic downturn, climate change and growing geopolitical turbulence. For this reason, the analysis and study of the food system are key. This article analyzes and explores the concept of the food system, the current state of the food system in Kazakhstan, the most important problems and directions of development. To assess the factors affecting gross agricultural output, data for Kazakhstan for 1991-2022 were collected and a correlation and regression analysis was carried out. The state programs and proposals for the development of the food system in Kazakhstan were considered.