Μέτρηση αποδοτικότητας των ελληνικών κέντρων υγείας - περιφερειακών ιατρείων
Authors: Οικονόμου Νικόλαος 
Published: July 2014

Εισαγωγή: Η μέτρηση της τεχνικής αποδοτικότητας των μονάδων υγείας με την Περιβάλλουσα Ανάλυση Δεδομένων (Data Envelopment Analysis ή DEA) αποτελεί καθιερωμένη και επιστημονικά τεκμηριωμένη πρακτική των τελευταίων δεκαετιών. Στόχοι της μελέτης:Η κατασκευή ενός τεκμηριωμένου μοντέλου εισροών-εκροών για την ελληνική δημόσια Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας των μη αστικών περιοχών, που να περιλαμβάνει τις εισροές, τις εκροές και τα βάρη της καθεμίας και των υποκατηγοριών της.Η εφαρμογή του μοντέλου αυτού για τη μέτρηση της συνολικής τεχνικής αποδοτικότητας (total technical efficiency ή TE), της καθαρής τεχνικής αποδοτικότητας (pure technical efficiency ή PTE) και της αποδοτικότητας κλίμακας (scale efficiency ή SE) των ενοποιημένων μονάδων ‘ΚΥ-ΠΙ’ της 6η –και μεγαλύτερης- Υγειονομικής Περιφέρειας της Ελλάδας.H μελέτη των παραγόντων από τους οποίους εξαρτάται η αποδοτικότητα των Κέντρων Υγείας της χώρας. Μεθοδολογία:.1.Η κατασκευή του μοντέλου εισροών-εκροών πραγματοποιήθηκε μέσω δύο διεπιστημονικών πάνελ εμπειρογνωμόνων,.2.Η μέτρηση των 3 ειδών αποδοτικότητας διενεργήθηκε με βάση τα στοιχεία που συλλέχτηκαν μέσω ερωτηματολογίου από τα ΚΥ-ΠΙ της 6ης Υ.ΠΕ -που περιλαμβάνει την Πελοπόννησο, τη Δυτική Ελλάδα, την Ήπειρο και τις Ιόνιες Νήσους. Εφαρμόστηκε η μέθοδος ‘Περιβάλλουσα Ανάλυση Δεδομένων (DEA)’, με τεχνική περιορισμού βαρών ‘Assurance Region’, προσανατολισμένη στις εκροές (output-oriented), υπό σταθερές και μεταβλητές αποδόσεις κλίμακας (CRS και VRS)..3. Η μελέτη των παραγόντων που καθορίζουν την αποδοτικότητα χρησιμοποίησε τα αποτελέσματα της DEA για την καθαρή τεχνική αποδοτικότητα και την αποδοτικότητα κλίμακας των Κέντρων Υγείας της 6ης Υ.ΠΕ, καθώς και στοιχεία για άλλους παράγοντες των ΚΥ αυτών, που προήλθαν από το ίδιο ερωτηματολόγιο. Έγιναν μια σειρά δοκιμασιών στατιστικής συσχέτισης (correlation) και παλινδρόμησης (regression analysis).Αποτελέσματα:.1.Με βάση τα αποτελέσματα της έρευνας Delphi, οι σημαντικότερες εισροές των ελληνικών Κέντρων Υγείας είναι το ιατρικό προσωπικό, το νοσηλευτικό / παραϊατρικό προσωπικό και η τεχνολογία (μικροβιολογικός εξοπλισμός και εργαστήρια), ενώ οι σημαντικότερες εκροές οι Ομάδες Επισκέψεων Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (ΟΕΠΦΥ). Από την Συνάντηση Εργασίας προέκυψαν τα σχετικά βάρη εισροών και εκροών..2.Από τα 42 Κέντρα Υγείας των οποίων τα στοιχεία κρίθηκαν αξιόπιστα και επαρκή, εννιά (9) βρέθηκαν τεχνικά αποδοτικά (PTE), 5 αποδοτικά ως προς την κλίμακα (SE) και 2 συνολικά αποδοτικά (TE). Η μέση βαθμολογία συνολικής τεχνικής αποδοτικότητας των ΚΥ της 6ης Υ.ΠΕ ήταν 0.57, της καθαρής τεχνικής αποδοτικότητας 0.67 και της αποδοτικότητας κλίμακας 0.87. Η πλειοψηφία των ΚΥ λειτουργούσαν σε φθίνουσες οικονομίες κλίμακας. Οι περισσότερες τεχνικά αποδοτικές μονάδες βρίσκονταν στην Δυτική Ελλάδα. .3.Η απόσταση από το πλησιέστερο νοσοκομείο και ο μέσος πληθυσμός ευθύνης βρέθηκαν να σχετίζονται ανεξάρτητα και να προβλέπουν την καθαρή τεχνική αποδοτικότητα των Κέντρων Υγείας. Συγκεκριμένα:Όσο μεγαλύτερη είναι η απόσταση ενός Κέντρου Υγείας της 6ης Υ.ΠΕ από το πλησιέστερο νοσοκομείο, τόσο χαμηλότερη είναι η τεχνική του αποδοτικότητα.Όσο μεγαλύτερος είναι ο μέσος πληθυσμός ευθύνης ενός Κέντρου Υγείας της 6ης Υ.ΠΕ, τόσο υψηλότερη είναι η τεχνική του αποδοτικότητα.Συζήτηση:Σε σχέση με την μεθοδολογία, η παρούσα μελέτη είναι η πρώτη στην διεθνή βιβλιογραφία της DEA στην ΠΦΥ που κάνει χρήση μεθόδων συναίνεσης για τον προσδιορισμό του μοντέλου εισροών-εκροών. Στην διδακτορική αυτή διατριβή περιλαμβάνονται δύο ακόμα καινοτομίες για την ελληνική ΠΦΥ:Πρόκειται την πρώτη μέτρηση αποδοτικότητας των ενοποιημένων μονάδων ΚΥ-ΠΙ στον Ελλαδικό χώρο. Είναι οι πρώτη μελέτη στην ελληνική ΠΦΥ που δεν βασίστηκε σε συλλογή δεδομένων ρουτίνας –με τα γνωστά προβλήματα ποιότητας και πληρότητας- αλλά στη συγκέντρωση καινούργιων στοιχείων.Σε σχέση με τα αποτελέσματα, πάνω από τα ¾ του ελλείμματος συνολικής αποδοτικότητας (TE) των Κέντρων Υγείας της 6ης Υ.ΠΕ οφείλεται σε τεχνική αναποδοτικότητα (PTE). Υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ των αποδοτικών και μη αποδοτικών μονάδων ως προς την αξιοποίηση των πόρων τους. Οι δύο σημαντικότεροι παράμετροι που βρέθηκε να επηρεάζουν την τεχνική αποδοτικότητα των Κέντρων Υγείας είναι το μέγεθος του πληθυσμού ευθύνης και η απόσταση από νοσοκομείο. Οι παράμετροι αυτοί εκφράζουν τις ανάγκες υγείας, την προσβασιμότητα του πληθυσμού της περιοχής ευθύνης σε αστικές δομές υγείας, και άλλα χαρακτηριστικά που σχετίζονται με την αστικότητα του πληθυσμού (όπως εκπαιδευτικό και κοινωνικό-οικονομικό επίπεδο, υγειονομική συνείδηση κ.α.). Από τα αποτελέσματα της έρευνας φαίνεται ότι η εγγύτητα σε νοσοκομείο αυξάνει, αντί να μειώνει, την ζήτηση πρωτοβάθμιων υπηρεσιών υγείας από ΚΥ, πιθανώς επειδή στα νοσοκομεία παρέχονται εξειδικευμένες υπηρεσίες υγείας από ειδικούς (π.χ. χειρουργεία, εργαστηριακές εξετάσεις, εξειδικευμένες διαγνώσεις και θεραπείες), που απαιτούν στην συνέχεια μεγαλύτερη παρακολούθηση σε πρωτοβάθμιο επίπεδο. Συμπεράσματα:Μέσα από τη διεξαγωγή των δύο πάνελ εμπειρογνωμόνων προέκυψαν ενδιαφέροντα συμπεράσματα για τους παράγοντες που συνεισφέρουν περισσότερο στη αποδοτική λειτουργία των Κέντρων Υγείας και για το είδος του παραγόμενου έργου, που μπορούν να αξιοποιηθούν από την πολιτική υγείας για δομικές, οργανωτικές και λειτουργικές μεταρρυθμίσεις στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας. Επιπρόσθετα, το μοντέλο εισροών-εκροώνπου παρήχθη μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο ερευνητικό εργαλείο για την γενικότερη, εμπεριστατωμένη και αντικειμενική αποτίμηση της αποδοτικότητας στην ελληνική ΠΦΥ.Με μετρήσεις, σαν αυτή που διεξήχθη στα Κέντρα Υγείας της Νότιας και Δυτικής Ελλάδας, μπορούν να εντοπιστούν ο βαθμός και το είδος του ελλείμματος αποδοτικότητας για όλες τις μη αποδοτικές μονάδες της χώρας. Ακόμα, καθίσταται δυνατός ο προσδιορισμός και η διάδοση των καλών πρακτικών από μια μονάδα σε άλλες. Οι μονάδες με τις βέλτιστες πρακτικές μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως πρότυπα – τουλάχιστον σε σχέση με την αποδοτικότητα τους – για τις υπόλοιπες μονάδες και οι επιδόσεις τους να αποτελέσουν στόχους αποδοτικότητας.