การติดตามสถานการณ์การอพยพย้ายถิ่นของแรงงานต่างด้าวในประเทศไทยในช่วงปี พ.ศ. 2556 - 2566
Authors: โออินทร์ ศุภฤกษ์ 
Published: January 2025

ที่มาและวัตถุประสงค์: การเคลื่อนย้ายแรงงานระหว่างประเทศถือเป็นปัจจัยสำคัญที่ขับเคลื่อนการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศต่าง ๆ โดยในประเทศไทยมีการเคลื่อนย้ายแรงงานต่างด้าวเข้ามาทำงานในประเทศไทยอย่างมาก โดยเฉพาะช่วงหลังจากสถานการณ์การแพร่ระบาดไวรัส COVID-19 คลี่คลายลง เพื่อให้เกิดความเข้าใจในรูปแบบและลักษณะการกระจายตัวของแรงงานต่างด้าวที่เคลื่อนย้ายเข้ามาในประเทศไทยทำให้ผู้วิจัยสนใจเพื่อศึกษาสถานการณ์การย้ายถิ่นและการกระจายตัวของแรงงานต่างด้าวในประเทศไทยช่วงปี พ.ศ. 2556–2566 โดยเน้นการวิเคราะห์ลักษณะการกระจายตัวและประเภทงานของแรงงานกลุ่ม CLMV (กัมพูชา ลาว เมียนมา และเวียดนาม) 
วิธีการศึกษา: การศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงปริมาณ โดยวิเคราะห์ข้อมูลจากรายงานการขึ้นทะเบียนแรงงานต่างด้าวที่จัดทำโดยกรมการจัดหาแรงงานระหว่างปี พ.ศ. 2556–2566 ข้อมูลนำเสนอในรูปแบบสถิติเชิงพรรณนาและตารางแจกแจงความถี่ พร้อมทั้งประยุกต์ใช้กฎแห่งการอพยพย้ายถิ่นและทฤษฎีการเคลื่อนย้ายแรงงานระหว่างประเทศเป็นกรอบวิเคราะห์  
ผลการศึกษา: ผลการวิจัยพบว่าจำนวนแรงงานต่างด้าวมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นจาก 1,183,835 คน ในปี พ.ศ. 2556 เป็น 2,613,373 คน ในปี พ.ศ. 2566 เพิ่มขึ้น 1,429,518 คน สาเหตุหลักของการเพิ่มขึ้นนี้เกิดจากบันทึกความเข้าใจ (MOU) ที่รัฐบาลไทยลงนามในปี พ.ศ. 2561 ซึ่งส่งผลให้เกิดการนำเข้าแรงงานจากประเทศเมียนมา ลาว และกัมพูชาอย่างเป็นทางการ ส่งผลให้จำนวนแรงงานเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ อย่างไรก็ตาม ในช่วงการระบาดของโรคโควิด-19 (พ.ศ. 2562-2563) จำนวนแรงงานต่างด้าวลดลง แต่กลับมาเพิ่มขึ้นอีกครั้งเมื่อสถานการณ์โรคระบาดเริ่มคลี่คลาย แรงงานต่างด้าวส่วนใหญ่อยู่ในกรุงเทพมหานคร โดยมีจำนวน 607,540 คน คิดเป็นร้อยละ 23.25 ของจำนวนทั้งหมด รองลงมาคือจังหวัดสมุทรสาคร สมุทรปราการ และชลบุรี โดยจังหวัดยโสธรมีจำนวนแรงงานต่างด้าวน้อยที่สุด ประมาณ 533 คน ในเชิงภูมิภาค พบว่าในปี พ.ศ. 2566 กรุงเทพมหานครและพื้นที่ปริมณฑลมีจำนวนแรงงานต่างด้าวมากที่สุด รองลงมาได้แก่ ภาคตะวันออกและภาคใต้ ตามลำดับ ส่วนภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีจำนวนแรงงานต่างด้าวน้อยที่สุด เมื่อพิจารณากลุ่ม CLMV (กัมพูชา เมียนมา ลาว และเวียดนาม) พบว่าในปี พ.ศ. 2566 แรงงานต่างด้าวส่วนใหญ่มาจากเมียนมา จำนวน 1,708,739 คน คิดเป็นร้อยละ 62.66 รองลงมาคือกัมพูชา ลาว และเวียดนาม ตามลำดับ โดยแรงงานเหล่านี้ส่วนใหญ่ทำงานในภาคอุตสาหกรรม รองลงมาคือภาคบริการและภาคเกษตรกรรม  
การประยุกต์ใช้: ผลการศึกษาสามารถประยุกต์ใช้ในการเข้าใจสถานการณ์การย้ายถิ่นและลักษณะการกระจายตัวของแรงงานต่างด้าวในช่วงปี พ.ศ. 2556 - 2566 ตลอดจนเป็นพื้นฐานในการทำความเข้าใจการประกอบอาชีพของแรงงานต่างด้าวโดยเฉพาะแรงงานกลุ่ม CLMV ที่เดินทางเข้ามาทำงานในประเทศไทยอันเป็นกรอบในการวางแผนการพัฒนาทักษะวิชาชีพของกลุ่มแรงงานในอนาคต งานวิจัยนี้สามารถใช้เป็นข้อมูลให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องนำไปสนับสนุนการวางแผนพัฒนาทักษะวิชาชีพและการจัดการแรงงานต่างด้าวให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาดแรงงาน แต่ยังมีข้อจำกัดเรื่องข้อมูลแรงงานต่างด้าวเฉพาะขึ้นทะเบียนอย่างเป็นทางการเท่านั้นไม่ครอบคลุมแรงงานที่ไม่ขึ้นทะเบียนหรือย้ายถิ่นย้ายแบบไม่ถูกต้อง  
บทสรุป: ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา ตั้งแต่ปี 2013 ถึง 2023 พบว่าประเทศไทยมีแนวโน้มการเพิ่มขึ้นของจำนวนแรงงานต่างด้าวอย่างมาก ส่วนใหญ่มีการเคลื่อนย้ายมาจากประเทศเมียนมาซึ่งแรงงานเหล่านี้ส่วนมากเป็นแรงงานไร้ทักษะ และมักถูกจ้างงานในภาคการผลิต การก่อสร้าง และการเกษตรเป็นหลัก ส่วนการะจายตัวของกลุ่มแรงงานต่างด้าวพบว่ามีลักษณะการกระจุกตัวในพื้นที่จังหวัดขนาดใหญ่ที่มีกิจกรรมทางเศรษฐกิจสูง ทำให้เมืองที่อยู่โดยรอบมีการอพยพของแรงงานต่างด้าวน้อยลง ดังนั้นเพื่อให้เกิดการพัฒนาด้านแรงงานอย่างต่อเนื่องประเทศไทยจะต้องมีนโยบายการบริหารจัดการและการพัฒนาฝีมือแรงงานต่างด้าวให้มีทักษะให้สามารถปรับตัวได้อย่างรวดเร็วเพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงและตอบสนองความต้องการของตลาดแรงงานภายในประเทศเพื่อให้เกิดความมั่นคงทางเศรษฐกิจของประเทศ