Το νοητικό απόθεμα σε ασθενείς με μετωποκροταφική άνοια
Authors: Μαϊόβης Παντελής 
Published: September 2021

Στα πλαίσια της συνεχούς γήρανσης του πληθυσμού στον αναπτυγμένο κόσμο, η αυξανόμενη συχνότητα και ο μεγαλύτερος κοινωνικοοικονομικός αντίκτυπος της άνοιας επιβάλλουν πρωιμότερη διάγνωση αλλά και εντατικότερη μελέτη παραγόντων κινδύνου. Με βάση λοιπόν, επιδημιολογικές παρατηρήσεις αναντιστοιχίας μεταξύ νευροπαθολογικών βλαβών και βαρύτητας κλινικών διαταραχών, σχηματίστηκε η έννοια του Νοητικού Αποθέματος (ΝΑ), που θεωρείται ότι ρυθμίζει τη σχέση μεταξύ έκτασης και κλινικής έκφρασης της εγκεφαλικής παθολογίας. Στη νόσο Alzheimer (νAlz) πλήθος ερευνητικών δεδομένων υποστηρίζουν το ρυθμιστικό ρόλο του ΝΑ, ενώ τα αντίστοιχα δεδομένα στη Μετωποκροταφική Άνοια (ΜΚΑ), εξίσου συχνή με τη νAlz σε νεαρότερες ηλικίες, είναι πολύ λιγότερα. Σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν η μελέτη του ΝΑ σε ασθενείς με ΜΚΑ στην Ελλάδα. Μελετήσαμε τη συσχέτιση ενός σύνθετου δείκτη ΝΑ (ΔΝΑ) με την περιοχική αιματική εγκεφαλική ροή (rCBF) σε 80 ασθενείς με ΜΚΑ (47 με συμπεριφορική παραλλαγή ΜΚΑ και 33 με Πρωτοπαθή Προϊούσα Αφασία, ΠΠΑ). Ο ΔΝΑ προέκυψε από τη χορήγηση ενός ερωτηματολογίου (εΔΝΑ), το οποίο προηγουμένως είχαμε προσαρμόσει στον ελληνικό πληθυσμό, ενώ για την εκτίμηση της βαρύτητας της νόσου αξιοποιήσαμε 2 ειδικές για τη ΜΚΑ διεθνείς κλίμακες, την Frontotemporal Dementia-modified Clinical Dementia Rating Scale, CDR-FTD και την Frontotemporal Dementia Rating Scale, FRS. Τέλος, η εκτίμηση της rCBF έγινε με κατάλληλη ανάλυση εικόνων από το SPECT εγκεφάλου. Αρχικά, η προσαρμογή του εΔΝΑ σε 591 άτομα έδειξε ότι ο συνολικός ΔΝΑ συσχετιζόταν ισχυρά με τους 3 υποδείκτες (ΔΝΑ-Εκπαίδευση, ΔΝΑ-Επαγγελματική Δραστηριότητα, ΔΝΑ-Ελεύθερος Χρόνος) και διαφοροποιούνταν ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα και το φύλο (μεσήλικοι άντρες είχαν τις υψηλότερες βαθμολογίες). Ακολούθως, στους ασθενείς της μελέτης, διαπιστώσαμε στις κλίμακες CDR-FTD και FRS, ότι βαθμολογίες ενδεικτικές βαρύτερης νόσου, συσχετίζονταν με μεγαλύτερη υποαιμάτωση αμφοτερόπλευρα μετωπιαία και αριστερά κροταφικά. Επιπλέον, ασθενείς με υψηλότερο ΔΝΑ-Εκπαίδευση εμφάνιζαν συχνότερα όψιμη έναρξη νόσου. Σε ασθενείς με σΜΚΑ, υψηλότερος συνολικός ΔΝΑ συνδεόταν με λιγότερες πιθανότητες βαρύτερης νόσου για δεδομένη rCBF στους μετωπιαίους λοβούς και υψηλότερος ΔΝΑ-Εκπαίδευση με μεγαλύτερη υποαιμάτωση στους μετωπιαίους λοβούς για δεδομένη βαρύτητα νόσου. Σε ασθενείς με ΠΠΑ, υψηλότερος συνολικός ΔΝΑ συνδεόταν με λιγότερες πιθανότητες βαρύτερης νόσου για δεδομένη rCBF στο δεξιό κροταφικό λοβό, και υψηλότερος συνολικός ΔΝΑ και ΔΝΑ-Ελεύθερος Χρόνος συσχετίζονταν με μεγαλύτερη υποαιμάτωση στον αριστερό κροταφικό λοβό για υψηλή και χαμηλή βαρύτητα νόσου αντίστοιχα. Συμπερασματικά, καταδείξαμε ότι σε ασθενείς με σΜΚΑ και ΠΠΑ, όσο αυξανόταν το ΝΑ, τόσο μεγαλύτερες πιθανότητες υπήρχαν για 1) καθυστερημένη έναρξη συμπτωμάτων, 2) ηπιότερη νόσο για δεδομένη εγκεφαλική παθολογία και 3) μεγαλύτερη εγκεφαλική παθολογία για δεδομένη βαρύτητα νόσου. Παράλληλα, επιβεβαιώσαμε την εγκυρότητα 2 κλιμάκων εκτίμησης βαρύτητας της ΜΚΑ και προσαρμόσαμε στον ελληνικό πληθυσμό ένα ερωτηματολόγιο για την πολύπλευρη εκτίμηση του ΝΑ. Τέλος, καταγράψαμε τη διαφορετική επίδραση των παραμέτρων του ΝΑ στους ασθενείς με ΠΠΑ, ανάλογα με το επίπεδο βαρύτητας νόσου. Η παρούσα μελέτη, για πρώτη φορά σε ελληνικό πληθυσμό, υποστηρίζει και επεκτείνει ανάλογα ευρήματα από τη διεθνή βιβλιογραφία, επιβεβαιώνοντας τη θεωρία του ΝΑ σε ασθενείς με ΜΚΑ. Δια βίου εκπαίδευση, απαιτητική επαγγελματική δραστηριότητα αλλά και συχνή συμμετοχή σε φυσικές, νοητικές και κοινωνικές δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου, θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν στο άτομο ένα σχετικά ‘επιτυχημένο γήρας’ και στην κοινωνία ελάφρυνση από το βαρύ φορτίο της άνοιας.