Η διαμόρφωση του διεθνούς ποινικού συστήματος
Authors: Χουλιάρας Αθανάσιος 
Published: August 2021

Η παρούσα διατριβή αποτελεί μια προσπάθεια κατανόησης των ριζικών αλλαγών που παρατηρούνται στο ευρύτερο πεδίο της διεθνούς αντεγκληματικής πολιτικής και στο ειδικότερο πεδίο του διεθνούς ποινικού δικαίου, όπως αυτό τουλάχιστον αναπτύσσεται και εφαρμόζεται μέσω του θεσμού των διεθνών ποινικών δικαστηρίων. Το πρώτο κεφάλαιο της διατριβής ορίζει τις βασικές έννοιες που θα αποτελέσουν τη βάση, επί της οποίας θα αξιολογηθεί ο κανονιστικός προσανατολισμός του αναδυόμενου συστήματος διεθνούς ποινικής δικαιοσύνης (κρατική κυριαρχία, ανθρώπινα δικαιώματα, εγκληματολογική θεωρία του κρατικού εγκλήματος). Το δεύτερο κεφάλαιο ανασυνθέτει τις προτάσεις και τις απόπειρες δημιουργίας μιας διεθνούς ποινικής δικαιοδοσίας επί τη βάσει της προβληματικής που αρχικώς έφερε στην επιφάνεια ένα τέτοιο σχέδιο, της αντιμετώπισης του φαινομένου της διεθνούς εγκληματικότητας. Αντικείμενο του τρίτου κεφαλαίου αποτελεί ο εντοπισμός και η ανάλυση των δογματικών θεμελίων της διαδικασίας εγκληματοποίησης σε διεθνές επίπεδο, κάτι που οδηγεί τελικά και στην οριοθέτηση της έννοιας και του περιεχομένου του διεθνούς ποινικού δικαίου. Το τέταρτο κεφάλαιο επικεντρώνεται στις συνέπειες που επισύρει η τέλεση ενός διεθνούς εγκλήματος, που εντάσσονται συστηματικά στο πεδίο της διεθνούς ευθύνης, η οποία είναι διττή και αφορά τόσο τα κράτη όσο και τα άτομα. Η δυνατότητα σωρευτικής ευθύνης απορρέει από τη θεμελιώδη παραδοχή ότι και στη μία και στην άλλη περίπτωση παραβιάζονται παρόμοιοι πρωτογενείς διεθνείς νομικοί κανόνες, από τους οποίους πηγάζουν κοινές υποχρεώσεις τόσο για τα κράτη όσο και για τα άτομα. Έτσι, σε περίπτωση παραβίασής τους εγκαθιδρύεται άμεση έννομη σχέση μεταξύ του παραβατικού κράτους ή ατόμου και της διεθνούς κοινότητας, αποσκοπούσα στον προσδιορισμό της διεθνούς ευθύνης των πρώτων. Η τελική, συνολική αξιολόγηση του τρόπου διαμόρφωσης του συστήματος άμεσης εφαρμογής του διεθνούς ποινικού δικαίου βασίζεται στα συμπεράσματα των επιμέρους κεφαλαίων, ακολουθώντας τη βασική μεθοδολογική επιλογή που διατρέχει το σύνολο της διατριβής: αυτή διατυπώνεται υπό το φως των εγκληματολογικών πορισμάτων γύρω από το φαινόμενο της διεθνούς εγκληματικότητας. Μια τέτοια επιλογή εδράζεται στην πεποίθηση ότι το κριτήριο για την αποτίμηση της υφιστάμενης φάσης εξέλιξης του διεθνούς ποινικού δικαίου, τόσο σε επίπεδο νομοθετικής παραγωγής όσο και δικαστηριακής πρακτικής, συνίσταται στο αν και σε ποιο βαθμό ο επίσημος δικανικός λόγος κατορθώνει να εκφράσει με κανονιστικούς όρους την κοινωνική πραγματικότητα της διεθνούς εγκληματικότητας, οι παράμετροι της οποίας προκύπτουν από τις εγκληματολογικές έρευνες που διενεργούνται σε εμπειρικό επίπεδο. Υπό αυτό το πρίσμα, το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει η διατριβή είναι ότι το διεθνές ποινικό δίκαιο, στην παρούσα τουλάχιστον φάση ανάπτυξής του, υστερεί σημαντικά σε σχέση με το στόχο του, όπως αυτός προσδιορίζεται ιστορικά, θεωρητικά και εμπειρικά: την αποτελεσματική προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων απέναντι στην κρατικά υποκινούμενη εγκληματικότητα. Εύκολα καταλάβει κανείς ότι τα ανωτέρω αντανακλούν τις βασικές θέσεις του ενοποιημένου παραδείγματος στις ποινικές επιστήμες, η υιοθέτηση των οποίων αποτελεί την απαραίτητη επιστημολογική προϋπόθεση προκειμένου το διεθνές ποινικό δίκαιο να μετεξελιχθεί σε αρραγές και ολοκληρωμένο σύστημα, ικανό να ανταποκριθεί στις ιδιαιτερότητες και την πολυπλοκότητα της διεθνούς εγκληματικότητας.