Language variation, change and translation
Authors: Γκαμάγκαρη Θωμαή 
Published: March 2023

Η παρούσα διατριβή εξερευνά ζητήματα σχετικά με τη μετάφραση παλαιότερων κειμένων - των περιόδων της Αγγλικής και Ελληνικής (Κρητικής) Αναγέννησης - υπό το πρίσμα μιας ιστορικής γλωσσολογικής μελέτης. Σκοπός της έρευνας είναι ο εντοπισμός γλωσσικών χαρακτηριστικών που συνδέονται με τη γλωσσική ποικιλία (στην προκειμένη περίπτωση, των πρώιμων γλωσσικών ποικιλιών) στις μεταφράσεις που εξετάζονται• απώτερος στόχος της γλωσσικής αυτής μελέτης είναι να διαπιστωθεί αν οι γλωσσικές αυτές επιλογές είναι ενδεικτικές ευρύτερων μεταφραστικών προσεγγίσεων και στρατηγικών που επιστρατεύονται στη μετάφραση παλαιότερων κειμένων. Η έρευνα βασίστηκε στη δημιουργία παράλληλων σωμάτων κειμένων (που περιλαμβάνουν τα κείμενα της περιόδου της ελληνικής και αγγλικής Αναγέννησης και τις σύγχρονες μεταφράσεις τους στην αγγλική και την ελληνική αντίστοιχα) καθώς και στη δημιουργία συγκρίσιμων σωμάτων κειμένων (που περιλαμβάνουν μεταφράσεις σύγχρονων ελληνικών και αγγλικών κειμένων, καθώς και σύγχρονα, μη μεταφρασμένα ελληνικά και αγγλικά κείμενα) που ανήκουν στο ίδιο κειμενικό είδος (θεατρικό). Η ανάλυση βασίστηκε στην κατηγοριοποίηση των ευρημάτων σε ομάδες γλωσσικών δεικτών. Οι δείκτες αυτοί περιλαμβάνουν γλωσσικά στοιχεία που επιστρατεύονται από τους μεταφραστές για την απόδοση της γλωσσικής ποικιλίας, οι οποίοι διαφοροποιούνται ως προς την καθιερωμένη ως ‘επίσημη’ σύγχρονη Αγγλική/ Νέα Ελληνική (π.χ. αντιπροσωπεύουν προφορικές ποικιλίες/ κοινωνιολέκτους της καθομιλουμένης με μικρότερο γλωσσικό ‘κύρος’, ή πιο λόγιες εκδοχές της που συνήθως συναντώνται στο γραπτό λόγο ή σε ένα λογοτεχνικό πλαίσιο). Κατ’επέκταση, τα στοιχεία που αντλούνται σχετικά με τα γλωσσικά χαρακτηριστικά που υιοθετούν οι μεταφραστές οδηγούν σε συμπεράσματα αναφορικά με τις ευρύτερες μεταφραστικές στρατηγικές που φαίνεται να επιστρατεύονται, και διαπιστώνονται τυχόν ομοιότητες και διαφορές με στόχο τον εντοπισμό (ή όχι) κοινών μοτίβων στη μεταφραστική διαδικασία όσον αφορά τα δύο γλωσσικά ζεύγη. Τα ευρήματα της ποσοτικής έρευνας έδειξαν ότι το σύνολο των μεταφράσεων των παλαιότερων κειμένων παρουσιάζει γλωσσικά χαρακτηριστικά τα οποία δεν εμπίπτουν στις ‘επίσημες’ σύγχρονες ποικιλίες. Στην περίπτωση των ελληνικών μεταφράσεων των πρώιμων αγγλικών κειμένων οι γλωσσικοί δείκτες που επιστρατεύονται συχνότερα χαρακτηρίζονται ως ‘ανεπίσημοι/λαϊκοί’, ενώ αντίθετα στις αγγλικές μεταφράσεις των πρώιμων κειμένων της Κρητικής Αναγέννησης υιοθετούνται συχνότερα δείκτες που εμπίπτουν σε παλαιότερες/ παρωχημένες γλωσσικές μορφές (ενδεικτικοί του πρώιμου χρονικού/γλωσσικού πλαισίου των κειμένων-πηγή – οι οποίοι όμως εμφανίζονται πιο σπάνια σε σύγκριση με τους δείκτες που εντοπίζονται στις ελληνικές μεταφράσεις). Παράλληλα, οι αγγλικές μεταφράσεις παρουσιάζουν και μια τάση προς τη χρήση δεικτών που παραπέμπουν σε ‘επίσημες/λόγιες’ γλωσσικές μορφές. Η σημαντικότερη διαφορά που παρατηρείται σε σύγκριση με τις μεταφράσεις σύγχρονων έργων/μη-μεταφρασμένα σύγχρονα έργα ως προς τα γλωσσικά χαρακτηριστικά που υιοθετούνται αφορά στη συχνή παρουσία γλωσσικών δεικτών που εμπίπτουν σε ‘υβριστικό’ ή ‘χυδαίο’ λόγο, οι οποίοι σπάνια εμφανίζονται στις μεταφράσεις των παλαιότερων κειμένων. Συνολικά, στις μεταφράσεις παλαιότερων κειμένων που εξετάζονται παρατηρείται με ευρύτερη τάση για τη χρήση μιας σχετικά ομοιογενούς, ‘ουδέτερης’ γλωσσικής μορφής που ταυτίζεται με την επίσημη σύγχρονη Ελληνική και Αγγλική• εντούτοις, σχεδόν στο σύνολο των μεταφράσεων εντοπίζονται σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό γλωσσικά χαρακτηριστικά ενδεικτικά μιας γλωσσικής μορφής που αποκλίνει από την ‘επίσημη’, η χρήση των οποίων αποσκοπεί στην απεικόνιση της γλωσσικής ποικιλίας/ετερότητας των κειμένων-πηγή.