Μετατρέποντας το παρελθόν σε ιστορία
Authors: Κωνσταντίνου Αικατερίνη 
Published: June 2024

Η διατριβή εστιάζει σε τέσσερις διαφορετικές «κληρονομιές» ώστε να εξετάσει τους τρόπους με τους οποίους το παρελθόν μετέχει στη συγκρότηση αφηγήσεων της τοπικότητας, ενώ εξετάζει τις βιωματικές σχέσεις των ανθρώπων με τα υλικά στοιχεία του παρελθόντος τα οποία δεν αποκτούν πάντα την αξία και τη θέση της κληρονομιάς αλλά διαμορφώνουν και μεταβιβάζουν ιστορίες και αφηγήσεις του παρελθόντος στο παρόν. Η περίπτωση της Πάρου που μελετά η διατριβή, είναι ξεχωριστή διότι τα τελευταία χρόνια η λεγόμενη «τουριστική ανάπτυξη» έχει προκαλέσει ποικίλες αντιδράσεις, μεταξύ των οποίων η αναμόχλευση του παρελθόντος και η πύκνωση του ενδιαφέροντος για την τοπική ιστορία και την πολιτισμική κληρονομιά του τόπου αποκτούν τη βαρύτητα μιας αντίδρασης στον υπερτουρισμό από τη μεριά μιας ιδιαιτέρως ετερογενούς τοπικής κοινότητας. Για τη διερεύνηση των πολιτικών και των ποιητικών πρακτικών παραγωγής κληρονομιών της τοπικής κοινότητας της Πάρου, επιλέχθηκαν τέσσερις διαφορετικές περιπτώσεις κληρονομιάς, οι οποίες χαρακτηρίζονται από διαφορετικές κάθε φορά ιδιότητες, αξίες, νοήματα και συνδέονται με τους ανθρώπους μέσα από εξίσου διαφορετικές αισθήσεις, συναισθήματα, βιώματα, συν-κινήσεις και σχέσεις. Αυτές οι πρακτικές της κοινότητας συνυφαίνονται με τις επίσημες και θεσμικές ιστορικοποιητικές και αρχαιολογικοποιητικές διαδικασίες με ενδιαφέροντες τρόπους, άλλοτε ενισχύοντας και άλλοτε αμφισβητώντας τα παραγόμενα αφηγήματα. Η διερεύνηση των πρακτικών με τις οποίες το παρελθόν μετατρέπεται σε ιστορία μέσα από τις διαφορετικές «κληρονομιές» απαιτούσε μια ευρύτητα μεθόδων από διαφορετικά πεδία και τη συγκέντρωση πολυποίκιλου εθνογραφικού και ιστορικού υλικού, ώστε να καταφέρει να αποτυπώσει τη συνθετότητα και πολυπλοκότητα των κινήτρων, των επιθυμιών, των προσδοκιών, των αισθήσεων και των εμπειριών που οδηγούν στη διαμόρφωση σχέσεων με το παρελθόν. Ο «Παραδοσιακός Οικισμός» της Παροικιάς –της ολοένα επεκτεινόμενης πρωτεύουσας του νησιού– είναι ο χώρος στον οποίο συμπυκνώνονται οι αισθητηριακοί, συναισθηματικοί και συν-κινησιακοί δεσμοί των ανθρώπων του τόπου με τις αισθητικές και φαντασιακές διαστάσεις που το «παραδοσιακό» λαμβάνει στο πλαίσιο της βαριά αισθητικοποιημένης βιομηχανίας του τουρισμού. Η Εκατονταπυλιανή αποτελεί ένα παράδειγμα πολιτιστικής κληρονομιάς που δεν έπαψε ποτέ να ανήκει στη σφαίρα των θρησκευτικών πρακτικών της κοινότητας. Η αρχαιολογικοποίηση της μέσα από ένα πολυετές και δύσκολο τεχνικά έργο «αποκατάστασης» (1959-1965) επηρέασε και εξακολουθεί να επιδρά στις προσλήψεις του παρελθόντος. Τα Λατομεία παριανού μαρμάρου στο Μαράθι, έχουν αποτελέσει, εδώ και δεκαετίες, το αντικείμενο των προσδοκιών της τοπικής κοινότητας για την ανάδειξη της σχέσης τους με την αρχαία κλασική γλυπτική. Ο πολυετής αγώνας για τη διαμόρφωση ενός οργανωμένου αρχαιολογικού χώρου έχει διαμορφώσει την αίσθηση μιας «ανεκπλήρωτης» κληρονομιάς στους ανθρώπους. Τέλος, το ηλεκτροπαραγωγικό εργοστάσιο του νησιού, το οποίο τέθηκε σε εφεδρεία το 2018 εξετάζεται ως ένα στοιχείο το οποίο έχει απορριφθεί από τις διαδικασίες «κληρονομοποίησης». Ως τέτοιο αφήνει να διαφανούν οι όροι και τα όρια των επιλεκτικών διαδικασιών παραγωγής κληρονομιών. Την παράθεση των παραπάνω περιπτώσεων ακολουθεί ο συσχετισμός τους από τον οποίο προκύπτει μια συνθετική προσέγγιση των κεντρικών ζητημάτων της διατριβής που αφορούν την ιστορικοποίηση του παρελθόντος μέσα από την κληρονομιά, μια περίπλοκη διαδικασία που διαμορφώνει τοπικότητες και αισθητικές, ενώ επηρεάζεται από τον τουρισμό και τη σύγχρονη αγωνία για τη βιωσιμότητα των μικρών νησιών.