Πρόγραμμα πολυπαραγοντικής παρέμβασης σε οικογένειες με υπέρβαρα ή παχύσαρκα παιδιά ηλικίας 8 - 12 ετών στην Ελλάδα
Authors: Βαραγιάννης Παναγιώτης 
Published: August 2023

Σκοπός – Αντικείμενο: Ο επιπολασμός του υπέρβαρου και της παχυσαρκίας στην παιδική ηλικία έχει αυξηθεί δραματικά τις τελευταίες δεκαετίες, ενώ θεωρείται πλέον μείζον ζήτημα δημόσιας υγείας. Για το λόγο αυτό, μέχρι σήμερα έχουν δοκιμαστεί πολυάριθμα και ποικίλα σε περιεχόμενο προγράμματα παρέμβασης, ενώ οι παρεμβάσεις που εφαρμόζονται στην οικογένεια μπορεί να είναι μια αποτελεσματική μέθοδος για τη βελτίωση των διατροφικών συμπεριφορών των παιδιών. Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής ήταν να δημιουργήσει ένα πρόγραμμα παρέμβασης το οποίο θα συνδυάσει στο μέγιστο δυνατό βαθμό όλα εκείνα τα στοιχεία που από προηγούμενες έρευνες έχουν φανεί ότι είναι πιο αποτελεσματικά ενάντια στην παιδική παχυσαρκία, ενώ ταυτόχρονα προσπάθησε να συγκρίνει μεταξύ τους, τρεις ξεχωριστές παρεμβάσεις προκειμένου να δώσει χρήσιμες πληροφορίες αναφορικά με το ποια είναι η πιο αποτελεσματική παρέμβαση. Μεθοδολογία: Στη μελέτη συμμετείχαν 115 υπέρβαρα ή παχύσαρκα παιδιά ηλικίας 8 έως 12 ετών και οι γονείς τους, τα οποία κατανεμήθηκαν τυχαία σε μία από τις τρεις ομάδες παρέμβασης για 6 μήνες και 91 ολοκλήρωσαν τη μελέτη. Στην Ομάδα 1 (Ν = 36) υλοποιήθηκαν παρεμβάσεις σε ειδικό χώρο του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, σε ομαδικό επίπεδο από μια ομάδων 4 Ειδικών (Διαιτολόγος, Καθ.Φυσικής Αγωγής, Ψυχολόγος, Σεφ), η Ομάδα 2 (Ν = 30) είχε ατομικές συναντήσεις ανά οικογένεια με έναν διαιτολόγο σε Ιδιωτικό Διαιτολογικό Γραφείο, όπου εφάρμοσε εκπαιδευτικό πρόγραμμα και υλικό σχεδιασμένο από τους 4 Ειδικούς, και η Ομάδα 3 (Ν = 25) έλαβε εξατομικευμένη εκπαίδευση εξ αποστάσεως, με πρόγραμμα και υλικό σχεδιασμένο από τους 4 Ειδικούς, μέσω μιας ειδικά σχεδιασμένης ιστοσελίδας. Αποτελέσματα: Όλες οι παρεμβάσεις που εφαρμόστηκαν οδήγησαν σε ευνοϊκά αποτελέσματα. Η Ομάδα 1 παρουσίασε μείωση του Δείκτη Μάζας Σώματος Z-score, (ΔΜΣ z-score), (-0,13, p=0,009), αύξηση στη σωματική δραστηριότητα (+0,23 ώρες/μέρα, p=0,000), μείωση στο χρόνο τηλεθέασης των παιδιών (-0,1 ώρες/μέρα, p= 0,000). Η αλλαγή στη διατροφική συμπεριφορά ήταν σχεδόν μηδενική. H Ομάδα 2 παρουσίασε μείωση στο Δείκτη Μάζας Σώματος (- 0,07, p=0,007), στο ΔΜΣ z-score, (-0,28, p= 0,000), στο ποσοστό Συνολικού Λίπους Σώματος (% ΣΛΣ), (-1,9%, p=0,013), στην Περιφέρεια Μέσης (-3 εκ, p=0,000), στην Περιφέρεια Μέσης z-score (-0,73 εκ, p=0,000), αύξηση στη σωματική δραστηριότητα (+ 0,7 ώρες/μέρα, p=0,000), και μείωση στο χρόνο τηλεθέασης των παιδιών (-1 ώρα/μέρα, p=0,000). Η αλλαγή στη διατροφική συμπεριφορά φάνηκε από την στατιστικά σημαντικά αύξηση στην ημερήσια κατανάλωση λαχανικών (+0,29 μερ.), δημητριακών ολικής άλεσης (+ 0,32 μερ.), γαλακτοκομικών χαμηλών λιπαρών (+ 0,29 μερ.). Ωστόσο υπήρξε και μείωση στην ημερήσια κατανάλωση γλυκών (- 0,09 μερ.), γρήγορου φαγητού (fast food), (-0,04 μερ.), και στο επεξεργασμένο κρέας (-0,05 μερ.). H Ομάδα 3 παρουσίασε μείωση του ΔΜΣ z-score, (-0,24, p=0,000), στο % ΣΛΣ, (-2,1%, p=0,020), στην Περιφέρεια Μέσης z-score (-0,45 εκ, p=0,045), αύξηση στη σωματική δραστηριότητα (+ 0,4 ώρες/μέρα, p=0,000), μείωση στο χρόνο τηλεθέασης των παιδιών (-0,7 ώρες/μέρα, p=0,001). Η αλλαγή στη διατροφική συμπεριφορά φάνηκε από την στατιστικά σημαντικά αύξηση στην ημερήσια κατανάλωση φρούτων (+0,57 μερ,), και γαλακτοκομικών χαμηλών λιπαρών (+0,17 μερ). Η σύγκριση μεταξύ των 3 ομάδων έδειξε στατιστικά σημαντική διαφορά στις εξής παραμέτρους: στη μείωση του ΔΜΣ z-score (p=0,016) με καλύτερη την Ομάδα 2, στη μείωση στο % ΣΛΣ (p=0,001) με καλύτερη την Ομάδα 3 και στη μείωση του χρόνου τηλεθέασης (p=0,010) με καλύτερη την Ομάδα 2. Όσον αφορά τις αλλαγές στη διατροφική συμπεριφορά μεταξύ των 3 Ομάδων, φάνηκε στατιστικά σημαντική αλλαγή στην ημερήσια κατανάλωση των εξής ομάδων τροφίμων: αύξηση στην κατανάλωση φρούτων με καλύτερη την Ομάδα 3, αύξηση στην κατανάλωση γαλακτοκομικών χαμηλών λιπαρών με καλύτερη την Ομάδα 2, καθώς και μείωση στην κατανάλωση γλυκών και γρήγορου φαγητού με καλύτερη την Ομάδα 2. Συνολικά η πιο αποτελεσματική παρέμβαση, ήταν εκείνη της Ομάδας 2, η οποία ήταν εξατομικευμένη και εφαρμόστηκε διαζώσης στα παιδιά. Τέλος, δε θα πρέπει να παραληφθεί ότι στα πλαίσια της μελέτης δοκιμάστηκε και επικυρώθηκε, η εγκυρότητα του ημιποσοτικού Ερωτηματολογίου Συχνότητας Κατανάλωσης Τροφίμων (ΕΣΚΤ) σε υπέρβαρα και παχύσαρκα παιδιά προκειμένου να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο διατροφικής αξιολόγησης, στη μελέτη παρέμβασης. Συμπεράσματα: Συγκρίνοντας 3 διαφορετικά πολυδιάστατα προγράμματα αναδείχτηκε η πιο αποτελεσματική παρέμβαση ως προς τη βελτίωση των ανθρωπομετρικών δεικτών που σχετίζονται με τη παιδική παχυσαρκία. Οι εξατομικευμένες παρεμβάσεις που εφαρμόζονται διαζώσης στο οικογενειακό περιβάλλον μπορούν μακροπρόθεσμα να βελτιώσουν με επιτυχία το σωματικό βάρος και το ποσοστό του συνολικού σωματικού λίπους των παιδιών καθώς και τις συνήθειες του τρόπου ζωής τους. Τα ευρήματα της παρούσας διατριβής μπορεί να αποτελέσουν οδηγό για το μελλοντικό σχεδιασμό αποτελεσματικών προγραμμάτων παρέμβασης, ενώ 3 νέοι παράμετροι, η επικουρική δράση της τεχνολογίας και του διαδικτύου, η στενότερη επαφή των παιδιών με τους Ειδικούς, καθώς και η δραστηριοποίηση και η πρωτοβουλία των παιδιών ξεχωριστά από τις γονικές συμβουλές, αξίζει να μελετηθούν προκειμένου να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων.