Διδακτική προσέγγιση της ιστορίας και της λογοτεχνίας μέσω ψηφιακών εκπαιδευτικών σεναρίων σύμφωνα με το μοντέλο συνεργατικής μάθησης
Authors: Στάμου Κλειώ 
Published: October 2024

Η Λογοτεχνία ως τέχνη του λόγου και ως κοινωνική πρακτική μπορεί να συσχετιστεί και με άλλα είδη του λόγου, όπως ο λόγος της επιστήμης της Ιστορίας. Αξίζει να επισημανθεί ότι η μελέτη της σύγχρονης ιστοριογραφίας δανείζεται όρους και οπτικές από τη θεωρία της λογοτεχνίας, ενώ παράλληλα η σύγχρονη λογοτεχνία εμπνέεται από τον ιστορικό λόγο. Η παρούσα διατριβή μελετά την διαλεκτική σχέση Ιστορίας και Λογοτεχνίας και διερευνά την αξιοποίηση της σχέσης αυτής στη διδασκαλία μέσω της εκπόνησης ψηφιακών εκπαιδευτικών σεναρίων με βάση το μοντέλο της συνεργατικής μάθησης, με στόχο την αναδιαμόρφωση του τοπίου της διδασκαλίας της Ιστορίας στην σχολική ιστορική εκπαίδευση. Επίσης, η γράφουσα στοχάζεται για τη διδακτική προοπτική των ψηφιακών εκπαιδευτικών σεναρίων συνεργατικής μάθησης ως διδακτικού εργαλείου πρόσφορου για τη νοηματοδότηση και συνειδητοποίηση του ιστορικού παρελθόντος, ειδικότερα όταν συμβαίνει εντός του πλαισίου των ψηφιακών περιβαλλόντων, όπως το ψηφιακό εκπαιδευτικό παιχνίδι, οι ψηφιακές εκπαιδευτικές διαδρομές.Βασικός στόχος της έρευνας είναι η διδακτική προσέγγιση εννοιών που αποδίδονται και στα δύο γνωστικά αντικείμενα – Ιστορία και Λογοτεχνία-, όπως το ιστορικό πλαίσιο, η αφήγηση, η ιδεολογία, η ταυτότητα, η μαρτυρία, ο τρόπος ζωής και η αξιοποίησή τους στο πλαίσιο ψηφιακών εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων συνεργατικής μάθησης, που ενσωματώνονται στο σχεδιασμό σύγχρονων εκπαιδευτικών σεναρίων και αφορούν θεματικές ενότητες της Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας, ώστε να διαπιστωθεί ο ρόλος και η λειτουργία των σεναρίων αυτών στη σχολική ιστορική εκπαίδευση της ψηφιακής εποχής. Κατά την ερευνητική προσέγγιση του θέματος διατυπώνονται τα ακόλουθα ερωτήματα: α) πώς με την αναπαράσταση ιστορικών γεγονότων/ ή και βιωμάτων σε ποικιλία πηγών (ιστορικών, λογοτεχνικών) θα έρθουν οι μαθητές/-τριες σε επαφή με εκείνα τα ιστορικά στοιχεία που συνθέτουν μια «αληθινή» εικόνα για την ιστορικά εξεταζόμενη εποχή; Με ποιον τρόπο μπορεί το παρελθόν να νοηματοδοτήσει το παρόν μέσα από την αξιοποίηση ιστορικών και λογοτεχνικών πηγών, β) πώς οι μαθητές/-τριες μπορούν να εισάγονται σταδιακά και με μεθοδικότητα στο συνεργατικό μοντέλο μάθησης για την επεξεργασία των ιστορικών και λογοτεχνικών θεμάτων που προκύπτουν κατά τη μαθησιακή διαδικασία; γ) πώς θα επιτευχθεί η ουσιαστική επανατοποθέτηση της διαλεκτικής σχέσης Ιστορίας και Λογοτεχνίας στην ψηφιακή εκπαιδευτική διαδικασία; Για την έρευνα και απάντηση των προηγούμενων ερωτημάτων εφαρμόστηκε μια ερευνητική προσέγγιση με τρία (3) διακριτά σκέλη, τα οποία διερευνώνται ξεχωριστά, ενώ στη συνέχεια συνεξετάζονται, τέμνοντας εγκάρσια τα ερευνητικά ερωτήματα. Αρχικά, αναλύεται η σύνθετη και πολυεπίπεδη σχέση των γνωστικών αντικειμένων Ιστορίας και Λογοτεχνίας. Σε μια λογοτεχνική αφήγηση οι λεπτομέρειες της καθημερινής ζωής είναι τα στοιχεία, τα οποία συνθέτουν την ατμόσφαιρα που επικρατούσε τη δεδομένη ιστορική περίοδο, ενώ ταυτόχρονα είναι δηλωτικά των συναισθημάτων και των σκέψεων των δρώντων προσώπων που δραστηριοποιούνται την εποχή αυτή. Η δύναμη αυτή της Λογοτεχνίας αποτελεί πολύτιμο βοηθό για τον εκπαιδευτικό στο σχεδιασμό της πορείας του μαθήματος της Ιστορίας, ανανεώνοντας με αυτόν τον τρόπο την ιστορική εκπαίδευση. Στο πλαίσιο αυτής της διαλεκτικής σχέσης, έρχεται ως δεύτερο σκέλος να ενσωματωθεί η δημιουργία εκπαιδευτικών σεναρίων, εμπλουτισμένων με εκπαιδευτικές δραστηριότητες, οι οποίες στηρίζονται σε ψηφιακά εργαλεία που προωθούν τη συνδυαστική σκέψη των μαθητών/-τριών και τους/τις οδηγούν στην αυτενέργεια και την ανακάλυψη της γνώσης, μέσω της διερεύνησης της ιστορικής περιόδου. Σε αυτό το σημείο, αξιοποιείται το μοντέλο της συνεργατικής μάθησης με την ενσωμάτωση μεθόδων και αντίστοιχων συνεργατικών ψηφιακών εργαλείων που αποτελούν πολύτιμο εργαλείο για τον εκπαιδευτικό για τη δόμηση ενός διαδραστικού μαθήματος εντός και εκτός του πλαισίου της σχολικής τάξης. Ειδικότερα, στο τρίτο σκέλος της παρούσας έρευνας αξιοποιούνται τα ψηφιακά εκπαιδευτικά σενάρια που σχεδιάστηκαν για το ψηφιακό εκπαιδευτικό παιχνίδι σοβαρού σκοπού «ΒΥΡΩΝ» και για τις Εκπαιδευτικές Διαδρομές της πλατφόρμας POLYSEMI ως μια καινοτόμα διδακτική πρόταση για το σχεδιασμό του μαθήματος της Ιστορίας. Ο συνδυασμός και των τριών αυτών παραμέτρων προωθεί την καλλιέργεια της ενεργητικής μάθησης. Η εφαρμογή μιας τέτοιας μεθοδολογίας εξασφαλίζει την ικανότητα των μαθητών/-τριών να εντοπίζουν τους παράγοντες, τα αίτια, τις συνέπειες, να συσχετίζουν, να συγκρίνουν, να καταλήγουν σε συμπεράσματα, να ασκούνται στην προσέγγιση της ιστορικής γνώσης, καλλιεργώντας την ιστορική σκέψη. Η διδακτική προσέγγιση της Ιστορίας και της Λογοτεχνίας υποστηριζόμενη από τον σχεδιασμό ψηφιακών εκπαιδευτικών σεναρίων συνεργατικής μάθησης δημιουργεί νέα δεδομένα στον τρόπο πρόσληψης και κατανόησης του ιστορικού παρελθόντος, που διαφοροποιούνται από τις θεσμοθετημένες μορφές ιστορικής εκπαίδευσης.