Teaching personal and social responsibility through physical education in elementary school
Authors: Κουτελίδας Αχίλλειος 
Published: July 2022

Η παρούσα διδακτορική διατριβή αποτελείται από τρεις έρευνες.Σκοπός της πρώτης έρευνας ήταν να περιγράψει το πλαίσιο της πρακτικής έρευνας δράσης και τον τρόπο που εφαρμόστηκε από έναν εκπαιδευτικό Φυσικής Αγωγής (Φ.Α.), στην προσπάθειά του να κατανοήσει περισσότερο το μοντέλο Διδασκαλίας Προσωπικής και Κοινωνικής Υπευθυνότητας (Teaching Personal and Social Responsibility ή TPSR) στην πράξη και να βελτιώσει την εφαρμογή του. Οι εννέα στρατηγικές διδασκαλίας ενός εργαλείου παρατήρησης και αναστοχασμού, γνωστού και ως Εργαλείου Αξιολόγησης της Διδασκαλίας με βάση την Υπευθυνότητα (Tool for Assessing Responsibility-based Education ή TARE), τεκμηρίωσαν και διαμόρφωσαν την εφαρμογή του TPSR και τη διαδικασία ανάπτυξης διδακτικών περιεχομένων. Επιμέρους τακτικές, που συμπεριλαμβάνονταν σε καθεμιά από τις παραπάνω στρατηγικές διδασκαλίας, προσαρμόστηκαν στις υπάρχουσες ή επινοήθηκαν από την αρχή προκειμένου να ικανοποιήσουν τις περιστασιακές ανάγκες κάθε μαθήματος. Η συγκεκριμένη έρευνα δράσης μέσα από τη διδασκαλία της ΦΑ στο σχολείο παρείχε τη δυνατότητα στον εκπαιδευτικό να εμπνευστεί από τη δομή και τις στρατηγικές του TPSR για να αλλάξει τις πρακτικές διδασκαλίας του, ώστε να εκφράζουν καλύτερα την προσωπική του φιλοσοφία και όσα θα ήθελε να μεταλαμπαδεύσει στους μαθητές ή τις μαθήτριές του. Αυτή η αλλαγή των πρακτικών διδασκαλίας του φάνηκε να έχει εδραιώσει ένα θετικό μαθησιακό κλίμα και να έχει βοηθήσει τους μαθητές να υιοθετήσουν περισσότερη υπευθυνότητα τόσο στην προσωπική τους συμπεριφορά όσο και στη συμπεριφορά τους προς τους άλλους.Σκοπός της δεύτερης έρευνας ήταν να ερευνήσει τις αντιλήψεις των μαθητών για την υπευθυνότητα στο περιβάλλον της φυσικής αγωγής. 17 μαθητές έκτης τάξης (7 αγόρια και 10 κορίτσια) από 9 Δημοτικά Σχολεία κλήθηκαν σε συνέντευξη. Πραγματοποιήθηκε θεματική ανάλυση των δεδομένων με βάση τη σχετική θεωρία και τα ίδια τα δεδομένα. Το Μοντέλο Διδασκαλίας Προσωπικής και Κοινωνικής Υπευθυνότητας (ΔΠΚΥ) παρείχε το θεωρητικό πλαίσιο της ανάλυσης των δεδομένων. Οι περισσότερες αξίες, κίνητρα, στάσεις, προθέσεις και εμπειρίες των μαθητών αντικατόπτρισαν τους βασικούς στόχους υπευθυνότητας του ΔΠΚΥ μοντέλου. Παρόλα αυτά η επίγνωση των μαθητών που αφορούσαν την εκδήλωση ανώτερων επιπέδων υπευθυνότητας του μοντέλου ήταν περιορισμένη. Τα αποτελέσματα αποκαλύπτουν τις αντιλήψεις των Ελλήνων μαθητών για την έννοια της υπευθυνότητας στη φυσική αγωγή και σε άλλα περιβάλλοντα. Το μοντέλο ΔΠΚΥ παρείχε το σχετικό πλαίσιο για την περιγραφή και την ερμηνεία των αντιλήψεων της υπευθυνότητας των μαθητών. Ωστόσο, διαπιστώθηκε αξιοσημείωτη ασυμφωνία μεταξύ των αντιλήψεων και των εμπειριών των μαθητών όσον αφορά την υπευθυνότητα. Τέλος, αναλύονται οι συνιστώμενες προτάσεις για την προαγωγή της υπευθυνότητας.Η τρίτη έρευνα βασίζεται στην έλλειψη σταθμισμένου εργαλείου αυτοαναφοράς για τη μέτρηση της υπευθυνότητας των μαθητών στο μάθημα της φυσικής αγωγής, που να ευθυγραμμίζεται άμεσα με τη θεωρία του μοντέλου ΔΠΚΥ (και με τα 4 επίπεδα υπευθυνότητας και όλα τα συστατικά τους στοιχεία) και να παρέχει εκτενή και λεπτομερή περιγραφή των συμπεριφορών, των πεποιθήσεων, των αξιών και των προθέσεων των μαθητών. Για αυτό το λόγο, η παρούσα έρευνα πρότεινε και στάθμισε ένα νέα εργαλείο, το Εκτενές Ερωτηματολόγιο Υπευθυνότητας στη Φυσική Αγωγή (ΕΕΥΦΑ). Τα επιμέρους ερωτήματα του ερωτηματολογίου αναπτύχθηκαν και αξιολογήθηκαν για την εγκυρότητα του περιεχομένου τους, συγκροτήθηκαν σε αρμονική κλίμακα μέτρησης και το συνολικό ερωτηματολόγιο αξιολογήθηκε για τις διαστάσεις του, την εγκυρότητα και αξιοπιστία. Οι υποκλίμακες του ΕΕΥΦΑ συσχετίστηκαν θετικά με αντίστοιχες εννοιολογικές δομές του ήδη σταθμισμένου και προϋπάρχοντος Ερωτηματολογίου Προσωπικής και Κοινωνικής Υπευθυνότητας (ΕΠΚΥ). Οι αναλύσεις της παρούσας έρευνας ενδυνάμωσαν την προσδοκώμενη στατιστική επικύρωση/επαλήθευση του ΕΕΥΦΑ.