Μελέτη της βιο-οικολογίας του adoxophyes orana (lepidoptera: tortricidae) και του colpoclypeus florus (hymenoptera: eulophidae) στη Βόρεια Ελλάδα
Authors: Μυλωνάς Παναγιώτης 
Published: January 2014

Στην παρούσα διατριβή μελετήθηκαν ορισμένα στοιχεία της βιολογίας του Adoxophyes oraria (Fischer von Röslerstamm) (Lepidoptera: Tortricidae) και του παρασιτοειδούς Colpoclypeus florus (Walker) (Hymenoptera: Eulophidae), παρασιτοειδούς του A. orana. Τα πειράματα πραγματοποιήθηκαν την περίοδο 1996-2000 με πληθυσμούς που προέρχονταν από ένα οπωρώνα του Ινστιτούτου Φυλλοβόλων Δένδρων της Νάουσας. Μεταξύ άλλων μελετήθηκαν, η επίδραση της θερμοκρασίας στην ανάπτυξη των ατόμων των δύο ειδών, η αντοχή σε χαμηλές θερμοκρασίες, η πορεία περάτωσης της διάπαυσης του Α. oraria στο ύπαιθρο και η μελέτη πρόκλησης και περάτωσης διάπαυσης του C. florus. Η επίδραση διαφορετικών θερμοκρασιών στην ανάπτυξη, επιβίωση, ωοπαραγωγή και μακροβιότητα του Α. orana εξετάσθηκε στο εργαστήριο. Η συνολική διάρκεια ανάπτυξης των ανηλίκων σταδίων επηρεάστηκε σημαντικά από τη θερμοκρασία και κυμάνθηκε από 50,2 ημέρες στους 14°C έως 20,7 ημέρες στους 25°C. Η ελάχιστη θερμοκρασία ανάπτυξης για κάθε προνυμφική ηλικία και για το προνυμφικό στάδιο κυμάνθηκε από 4,9 έως 7,1°C. Η θερμοκρασία διατήρησης των ενηλίκων είχε σημαντική επίδραση στην διάρκεια ζωής των αρσενικών και θηλυκών ατόμων. Η μέση διάρκεια ζωής των θηλυκών ήταν 13,5 και 7,6 ημέρες στους 14 και 30°C αντίστοιχα. Η ωοτοκία των θηλυκών ήταν σημαντικά μειωμένη όταν τα ενήλικα διατηρήθηκαν στους 14°C. Οι δημογραφικές παράμετροι διέφεραν σε μεγάλο βαθμό στις διαφορετικές θερμοκρασίες. Η επίδραση της θερμοκρασίας στη βιολογία του C. florus μελετήθηκε σε εργαστηριακές συνθήκες. Η διάρκεια ανάπτυξης από το αυγό έως το ενήλικο μειώθηκε με την αύξηση της θερμοκρασίας και στους 25°C ήταν 12,8 ημέρες. Τα άτομα δεν ενηλικιώνονταν στους 30°C. Επιπλέον, η θερμοκρασία επηρέασε την ωοτοκία των θηλυκών και τη διάρκεια της ζωής τους που ήταν 11 ημέρες στους 17°C και 4,5 ημέρες στους 25 °C. Σε πειράματα που έγιναν για να εκτιμηθεί η επίδραση της διαθεσιμότητας τροφής και νερού στη μακροβιότητα των ενηλίκων διαπιστώθηκε ότι όταν παρέχονταν μέλι και νερό, η διάρκεια ζωής τους αυξήθηκε σημαντικά, σε σχέση με ενήλικα στα οποία παρέχονταν μόνο νερό. Όπως και στο Α. oraria η θερμοκρασία ανάπτυξης επηρέασε τις δημογραφικές παραμέτρους του παρασιτοειδούς. Η αντοχή στο κρύο προνυμφών του Α. oraria και του C. florus εξετάσθηκε με μια σειρά πειραμάτων στο εργαστήριο. Η θερμοκρασία υπέρψυξης προνυμφών του Α. oraria που προέρχονταν από το ύπαιθρο παρουσίασε εποχική μεταβολή και αυξήθηκε σημαντικά από τον Φεβρουάριο προς τον Ιούνιο του 1998. Η μέση τιμή της θερμοκρασίας υπέρψυξης για διαπαύουσες και μη διαπαύουσες προνύμφες που προέρχονταν από εκτροφή εργαστηρίου ήταν -20,7 και -17,2°C αντίστοιχα για το Α. oraria ενώ οι αντίστοιχες τιμές για το C. florus ήταν -26,7 και -19,1°C. Όλα τα άτομα ήταν νεκρά μετά από την ψύξη και συνεπώς τα δύο είδη δεν επιβιώνουν μετά τον σχηματισμό πάγου στο σώμα τους. Τα διαπαύοντα άτομα τόσο του Α. oraria όσο και του παρασιτοειδούς C. florus παρουσίασαν αυξημένη αντοχή στις χαμηλές θερμοκρασίες σε σχέση με τα μη διαπαύοντα. Έκθεση για 30 ημέρες στους -5°C, διαπαυουσών προνυμφών Α. oraria, προκάλεσε θνησιμότητα 63,1% και 6 ημέρες στους -5°C προκάλεσε 100% θνησιμότητα σε μη διαπαύουσες προνύμφες του Α. oraria. Στους -6 °C για μη διαπαύουσες προνύμφες του C. florus η επιβίωση ήταν 30% μετά από έκθεση 15 ημερών. Αντίθετα, για προνύμφες που ήταν σε διάπαυση η επιβίωση ήταν αρκετά υψηλή (80%) μετά από 15 ημέρες στους -6 ενώ μειώθηκε σε 30% μετά από διάστημα 40 ημερών. Μελετήθηκε επίσης η περάτωση της διάπαυσης διαχειμαζουσών προνυμφών του Α. oraria στο ύπαιθρο. Προνύμφες συλλέγονταν σε τακτά χρονικά διαστήματα, στη διάρκεια του χειμώνα από δένδρα ροδακινιάς και κερασιάς της περιοχής Νάουσας Ημαθίας κατά τα έτη 1996-99. Οι προνύμφες διατηρούνταν σε θερμοκρασία 20°C και φωτοπερίοδο με 16:8 (Φ:Σ) ή 8:16 (Φ:Σ). Η διάπαυση διατηρούνταν σε φωτοπερίοδο μικρής ημέρας όταν οι προνύμφες συλλέγονταν νωρίς το χειμώνα και τέλος φθινοπώρου ενώ, σε φωτοπερίοδο μακράς ημέρας η διαπαυτική εξέλιξη επιταχύνονταν και οι προνύμφες δραστηριοποιούνταν σε σύντομο χρονικό διάστημα μετά τη μεταφορά τους στο εργαστήριο. Η επίδραση της φωτοπεριόδου ήταν σημαντική μέχρι τα μέσα Ιανουαρίου. Η επίδραση χαμηλών θερμοκρασιών δεν ήταν απαραίτητη για την περάτωση της διάπαυσης. Η διάπαυση φαίνεται να περατώνεται περί τα μέσα Ιανουαρίου χωρίς την επίδραση κάποιου συγκεκριμένου παράγοντα. Οι παράγοντες που επηρεάζουν την πρόκληση και περάτωση της διάπαυσης του παρασιτοειδούς C. florus μελετήθηκαν στο εργαστήριο. Η προνυμφική διάπαυση στο C. florus βρέθηκε να είναι υπό μητρικό έλεγχο. Η νύμφη της μητρικής γενεάς βρέθηκε πως ήταν το πιο ευαίσθητο στάδιο στη φωτοπερίοδο ενώ και τα ενήλικα θηλυκά παρουσίασαν μερική ευαισθησία. Η ευαισθησία των ενηλίκων θηλυκών αυξάνονταν με την ηλικία, ιδιαίτερα σε χαμηλές θερμοκρασίες. Η κρίσιμη φωτοπερίοδος για την πρόκληση της διάπαυσης, παρασιτοειδών του C. florus που παρέμειναν όλο το βιολογικό τους κύκλο σε διαφορετικές συνθήκες φωτοπεριόδου, ήταν 15 και 13,5 ώρες στους 15 και 20°C αντίστοιχα. Σε θερμοκρασία 25°C, δεν προκλήθηκε διάπαυση σε όλες τις φωτοπεριόδους που δοκιμάστηκαν. Περίοδος έκθεσης σε θερμοκρασία 5°C μεγαλύτερη των 5 εβδομάδων ήταν απαραίτητη για την περάτωση της διάπαυσης. Η διάρκεια έκθεσης διαπαυουσών προνυμφών σε θερμοκρασίες 0°C και 10°C επηρέασαν σημαντικά την περάτωση διάπαυσης. Η διαπαυτική εξέλιξη ήταν ταχύτερη όταν η διάρκεια έκθεσης διαπαυουσών προνυμφών σε θερμοκρασία 0°C και 10°C αυξάνονταν. Επίσης, η διαπαυτική εξέλιξη ήταν ταχύτερη όταν για το ίδιο χρονικό διάστημα διαπαύουσες προνύμφες διατηρούνταν σε θερμοκρασία 0°C από ότι σε θερμοκρασία 10°C.