Βιοποικιλότητα υποθαλάσσιων σπηλαίων στο Βόρειο Αιγαίο
Authors: Γεροβασιλείου Βασίλειος 
Published: September 2021

Τα υποθαλάσσια σπήλαια αποτελούν χαρακτηριστικό οικοσύστημα των βραχωδών ακτών της Μεσογείου. Ωστόσο, η επιστημονική πληροφορία σχετικά με τη βιοποικιλότητά τους είναι κατακερματισμένη ενώ υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία από την ανατολική Μεσόγειο. Στην παρούσα εργασία διερευνήθηκαν 4 υποθαλάσσια σπήλαια του Βόρειου Αιγαίου με διαφορετικά τοπογραφικά χαρακτηριστικά. Για την αναπαράσταση της μορφής των σπηλαίων αναπτύχθηκε μια ταχεία και οικονομική μέθοδος με ελάχιστες απαιτήσεις σε εξοπλισμό και αριθμό καταδύσεων, από την οποία προέκυψαν ψηφιακές τρισδιάστατες αναπαραστάσεις που χρησιμοποιήθηκαν για την απεικόνιση των βιοκοινοτήτων. Έγινε ποιοτική καταγραφή της βιοποικιλότητας σε όλα τα σπήλαια και σε δύο από αυτά διερευνήθηκαν ποσοτικά τα πρότυπα διαβάθμισης των βιοκοινοτήτων με χρήση μη καταστρεπτικής μεθόδου (φωτογραφικά πλαίσια). Επίσης, προκειμένου να διερευνηθεί o ρόλος των σπόγγων ως μηχανικών οικοσυστήματος συλλέχθηκαν δείγματα από διαφορετικές θέσεις των σπηλαίων. Συνολικά, καταγράφηκαν 296 τάξα. Τα αποτελέσματα της έρευνας ανέδειξαν διαφορές σε σχέση με τα σπήλαια άλλων μεσογειακών περιοχών, όπως η παρουσία ενδημικών ειδών της ανατολικής Μεσογείου, η απουσία φάσεων οκτωκοραλλίων και η συντριπτική επικράτηση των σπόγγων. Η διαβάθμιση στη δομή των βιοκοινοτήτων φάνηκε να ερμηνεύεται από τη συνδυαστική δράση της απόστασης από την είσοδο των σπηλαίων και της θέσης εντός αυτών. Τα αποτελέσματα αυτά σε συνδυασμό με την τρισδιάστατη απεικόνιση της μορφής των σπηλαίων ανέδειξαν τη χωρική ετερογένεια και τη σημασία της τοπογραφίας στην οικολογική διαβάθμιση. Οι σπόγγοι, που αποτελούσαν βασικό συστατικό των κοινοτήτων από πλευράς αριθμού ειδών και επιφάνειας κάλυψης φάνηκε ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως υποκαταστάτες για τη μελέτη της κατανομής των κοινοτήτων των σπηλαίων. Ειδικότερα, η μορφολογική ποικιλότητα των σπόγγων λειτούργησε πολύ καλά ως υποκαταστάτης για την εκτίμηση των προτύπων κατανομής των βιοκοινοτήτων συμβάλλοντας στην αντιμετώπιση των περιορισμών του ταξινομικού προσδιορισμού που προκύπτουν κατά τη χρήση φωτογραφικών μεθόδων. Επίσης, οι σπόγγοι διατηρούν το ρόλο τους ως μηχανικοί οικοσυστήματος στις διαφορετικές ζώνες των σπηλαίων παρέχοντας ενδιαίτημα σε πλήθος συμβιωτών. Τέλος, η μετα-ανάλυση της επιστημονικής πληροφορίας που συγκεντρώθηκε από τη βιβλιογραφία (307 μελέτες), αξιοποιήθηκε για την ανάδειξη της σημασίας των υποθαλάσσιων σπηλαίων για το θαλάσσιο οικοσύστημα της Μεσογείου. Τα δεδομένα βιοποικιλότητας της παρούσας έρευνας σε συνδυασμό με τα αποτελέσματα της βιβλιογραφικής ανασκόπησης έδειξαν ότι τα σπήλαια αποτελούν «ταμιευτήρες βιοποικιλότητας» καθώς φιλοξενούν μεγάλο αριθμό ειδών (2.167 τάξα από 58 ανώτερες ομάδες) και σημαντικό ποσοστό της μεσογειακής βιοποικιλότητας για πολλές ομάδες οργανισμών. Συγκεκριμένα, φιλοξενούν 46,7% των ειδών, 70% των γενών και 88% των οικογενειών των Μεσογειακών σπόγγων. Η ταξινομική ποικιλότητα και ο αριθμός ειδών σπόγγων στα σπήλαια διέφερε ανάμεσα στις περιοχές της Μεσογείου. Ο παράγοντας της γεωγραφικής θέσης φάνηκε να επιδρά σημαντικότερα στην ομαδοποίηση των συνευρέσεων σπόγγων στα Μεσογειακά σπήλαια από ότι η διαβάθμιση του φωτισμού εντός των σπηλαίων. Γενικά το περιβάλλον των υποθαλάσσιων σπηλαίων φάνηκε ότι ευνοεί την ανάπτυξη πλούσιων συνευρέσεων με μεγάλο ταξινομικό εύρος καθώς και είδη αποκλειστικά, σπάνια, βαθύβια, προστατευόμενα και εμπορικά. Η καταγραφή 56 αλλόχθονων ειδών σε σπήλαια, κυρίως της νοτιοανατολικής Μεσογείου, καταδεικνύει την αναγκαιότητα μελέτης τους. Η γεωγραφική διαφοροποίηση στη σύνθεση των βιοκοινοτήτων σε συνδυασμό με τη χωρική ετερογένεια λόγω των μοναδικών τοπογραφικών χαρακτηριστικών κάθε σπηλαίου, δείχνουν την αναγκαιότητα προστασίας διαφορετικών μορφολογικών τύπων σπηλαίων σε κάθε βιογεωγραφική περιοχή.