Το περί Θεού ερώτημα στα εν χρήσει (2006 - 2016) διδακτικά εγχειρίδια του θρησκευτικού μαθήματος στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση
Authors: Χαρίτος Εμμανουήλ 
Published: September 2021

Το θεμελιώδες θεολογικό ερώτημα της ανθρωπότητας, το οποίο αφορά στην ίδια την ύπαρξη του ανθρώπου και του κόσμου, που νομιμοποιεί την ύπαρξη των θρησκειών γενικώς και του Χριστιανισμού ειδικώς, που ορίζει το θεωρητικό, το ιδεολογικό και το επιστημονικό υπόβαθρο των προβληματισμών που εγείρονται διαχρονικά, που σχετίζεται με τα κύρια ζητήματα της ισότητας των ανθρώπων και των λαών, της διασφάλισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της εξάλειψης της ξενοφοβίας, της μισαλλοδοξίας και του ρατσισμού, της καταπολέμησης των διακρίσεων, των κοινωνικών ανισοτήτων και των αδικιών, και που δομεί την απτότητα και την ουσία του Ορθόδοξου Χριστιανικού δόγματος, του οποίου οι αρχές διαπνέουν την ελληνική κοινωνική πραγματικότητα, υπήρξε το κίνητρο για την ενασχόλησή μας με την παρούσα έρευνα. Επιπλέον βασικό κίνητρο είναι να ερευνήσουμε τι μαθαίνουν και με ποιο τρόπο τα παιδιά για το Θεό στο Δημοτικό Σχολείο. Πώς διαμορφώνεται και αναπτύσσεται η θρησκευτική τους σκέψη και αν γνωσιολογικά και διδακτικά είναι κατάλληλα τα βιβλία του ΘΜ ώστε να αποκτήσει το παιδί μια βασική και ουσιώδη γνώση για τον Θεό. Ως επέκταση της έρευνας αυτής είναι και διάφορα ερωτήματα που προαναφέρθηκαν και ακολουθούν ως προς την σχέση Θεού, ανθρώπου και κόσμου. Παράλληλα θα αναζητήσουμε από την άποψη της Χριστιανικής Παιδαγωγικής αν το Θρησκευτικό βίωμα το οποίο παρουσιάζεται κατά τη διδασκαλία του ΘΜ, παρουσιάζεται επαρκώς ως Ορθόδοξο βίωμα που έχει να κάνει με τις παραδόσεις, την ιστορική συνέχεια και την κοινωνική ενότητα των Ελλήνων Ορθόδοξων Χριστιανών. Ο τίτλος της διδακτορικής διατριβής καταδεικνύει σαφώς την πρόθεση μας να διερευνήσουμε το κεντρικό ερώτημα για την έννοια του Θεού και την σχέση του με τον άνθρωπο και τον κόσμο, και ταυτόχρονα τον τρόπο που αυτό προσεγγίζεται στα σύγχρονα σχολικά εγχειρίδια του Δημοτικού Σχολείου. Η θεματική της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι πολυεπίπεδη καθώς εκτός από το αυστηρά θεωρητικό και ερευνητικό της πλαίσιο, μπορεί σε σημαντικό βαθμό να απαντήσει στο ερώτημα που αφορά στο αν ο ένας, μοναδικός και υπερβατικός Πατέρας Θεός Δημιουργός γίνεται αντιληπτός από τους ανθρώπους κατά τη φανέρωσή του και ποια ακριβώς μπορεί να είναι η θέση Του στη μετανεωτερική, παγκοσμιοποιημένη και πολυπολιτισμική σύγχρονη κοινωνία. Οι διαπιστώσεις που αφορούν στην ανωτέρω προβληματική μπορούν να εξαχθούν από τη μελέτη, την εξέταση και την ανάλυση της θέσης που έχει σήμερα το ΘΜ στο εκπαιδευτικό σύστημα και στο πρόγραμμα σπουδών, καθώς επίσης και της θέσης που έχει το υπαρξιακό ερώτημα Περί Θεού στα εγχειρίδιά του. Η ωφέλεια της γνωριμίας των μαθητών με τον Θεό και της συνειδητοποίησης της σχέσης Του με τα κτιστά όντα και τον κόσμο, πιστεύεται από τον γράφονται, ότι είναι διαχρονικής αξίας και ότι μπορεί να αποτελέσει κίνητρο καλλιέργειας της δημιουργικής και κριτικής σκέψης, και ανάπτυξης της νοητικής, συναισθηματικής και ψυχικής κατάστασης του ατόμου σε όλη την πορεία της ζωής του. Το υλικό στο οποίο βασίζεται η έρευνα είναι τα τέσσερα σχολικά εγχειρίδια του θρησκευτικού μαθήματος για τον μαθητή του Δημοτικού Σχολείου. Συγκεκριμένα, πρόκειται για τα βιβλία μαθητή των Θρησκευτικών των τάξεων Γ, Δ, Ε και Στ, που αποτελούν τα κατεξοχήν εργαλεία παράδοσης, εξέτασης και μελέτης του μαθησιακού αντικειμένου των θρησκευτικών κατά τη διδακτική και εκπαιδευτική διαδικασία. Η θεματική της παρούσας έρευνας είναι όχι μόνο επίκαιρη αλλά και ιδιαίτερα σημαντική. Είναι επίκαιρη, καθώς αμφισβητείται με ιδεολογικά κριτήρια όχι μόνο ο ομολογιακός χαρακτήρα του θρησκευτικού μαθήματος, αλλά και η αναγκαιότητά του στα Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Είναι ιδιαίτερα σημαντική γιατί η παρουσίαση και η ανάλυση των πορισμάτων της έρευνας, οδηγεί σε εποικοδομητική σύνθεση που θα συμβάλλει στον εκσυγχρονισμό της διδασκαλίας του ΘΜ.