Tsunami hazard for Crete and Rhodes
Authors: Φλουρή Ευαγγελία 
Published: September 2021

Ιστορικές αναφορές και αρκετές επιστημονικές μελέτες μαρτυρούν πολλά παλιρροϊκά κύματα που έπληξαν το Αιγαίο στο παρελθόν. Η πιο γνωστή αναφορά για τσουνάμι έγινε από τον Μαρινάτο (1939), ο οποίος ισχυρίστηκε ότι ένα τσουνάμι που πυροδοτήθηκε από την έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας το 1620 π.Χ. προκάλεσε την κατάρρευση του μινωικού πολιτισμού στην Κρήτη. Στους ιστορικούς και νεότερους χρόνους, δυο από τους ισχυρότερους σεισμούς στη Μεσόγειο το 365 και το 1303 μ.Χ., με μεγέθη Mw>8, εκτιμάται ότι είχαν επίκεντρα κοντά στην Κρήτη και τη Ρόδο και αμφότεροι προκάλεσαν καταστροφικά κύματα τσουνάμι. Τέτοια μεγάλα γεγονότα είναι σχετικά σπάνια και ακραία φαινόμενα με μικρή πιθανότητα εμφάνισης, αλλά η ύπαρξη του Ελληνικού τόξου καθώς και η γενικότερη υψηλή σεισμικότητα της Ελλάδας, καθιστούν τον κίνδυνο από τσουνάμι υπαρκτό. Επιπλέον, σήμερα η οικιστική, εμπορική και τουριστική ανάπτυξη των παράκτιων περιοχών είναι πολύ μεγαλύτερη από ό,τι στο παρελθόν, και επομένως πολύ μικρότερα γεγονότα θα μπορούσαν να έχουν σημαντικό αντίκτυπο.Η παρούσα μελέτη στοχεύει στην εκτίμηση του κινδύνου από κύματα τσουνάμι για τα μεγαλύτερα νησιά του Νοτίου Αιγαίου, την Κρήτη και τη Ρόδο, χρησιμοποιώντας σύγχρονες μεθοδολογίες που βασίζονται στην αριθμητική προσομοίωση και στην υπολογιστική εκτίμηση της πλημμύρας.Για το σκοπό αυτό, χρησιμοποιήθηκε το υπολογιστικό μοντέλο MOST (Method Of Splitting Tsunami) των Titov και Synolakis (1998), το οποίο έχει δοκιμαστεί εκτεταμένα σε προβλήματα αναφοράς και χρησιμοποιείται σήμερα από την υπηρεσία National Oceanic and Atmospheric Administration (ΝΟΑΑ), για την υποστήριξη του Κέντρου Προειδοποίησης Τσουνάμι των ΗΠΑ, για τον Ειρηνικό Ωκεανό. Το συγκεκριμένο μοντέλο έχει τη δυνατότητα να προσομοιώνει όλες τις φάσεις του τσουνάμι, δηλαδή τη γένεση, τη διάδοση στην ανοικτή θάλασσα, και τέλος την αναρρίχηση του κύματος στην ακτή και τη διείσδυση στην ξηρά.Η αρχική φάση της γένεσης του τσουνάμι, απαιτεί ως αρχική συνθήκη την αναλυτική περιγραφή της σεισμικής διάρρηξης. Για το σκοπό αυτό, ερευνήσαμε τη βιβλιογραφία για πρόσφατες μελέτες για την εκτίμηση εστιακών μηχανισμών (π.χ. Floyd et al, 2010) για πιθανά σεισμικά σενάρια στο Αιγαίο, τα οποία αναμένεται να έχουν σημαντική επίδραση στα δύο νησιά. Δοκιμάστηκαν τόσο πιθανοθεωρητικά σενάρια, όσο και μεγάλοι σεισμοί κλειστής θάλασσας και πραγματοποιήθηκε πλήρης αριθμητική προσομοίωση όλων των σεναρίων με το MOST. Στη φάση της διάδοσης των κυμάτων στην ανοιχτή θάλασσα απαιτούνται ακριβή δεδομένα βαρυμετρίας και τοπογραφίας με διάφορες αναλύσεις, τα οποία συλλέχθηκαν από διάφορες πηγές και διαμορφώθηκαν σε κατάλληλα τηλεσκοπικά σύνολα δεδομένων που επικεντρώνονταν στα νησιά. Τέλος, για την τελική φάση της πλημμύρας απαιτείται λεπτομερές ψηφιακό μοντέλο εδάφους (Digital Elevation Model), βαθυμετρία και τοπογραφία υψηλής ανάλυσης. Κατάλληλα ψηφιακά μοντέλα αποκτήθηκαν ή παράχθηκαν για συγκεκριμένες περιοχές ενδιαφέροντος, π.χ. μεγάλα αστικά κέντρα με σημαντική παράκτια υποδομή. Τα αποτελέσματα προσομοίωσης συλλέχθηκαν και επεξεργάστηκαν για να παράχθουν αναλυτικοί πλημμυρικοί χάρτες (inundation maps), ενώ στη συνέχεια «δείκτες καταστρεπτικότητας» (damage metrics) υπολογίσθηκαν για την μελέτη της επικινδυνότητας.Η επικινδυνότητα συνήθως ορίζεται ως η πιθανότητα καταστροφής σαν αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης των φυσικών καταστροφών και των συνθηκών τρωτότητας. Στοχέυοντας προς πιο ανθεκτικές κοινωνίες, Ewing και Synolakis (2010), η εστίαση πλέον αρχίζει να μετατοπίζεται από την αξιολόγηση των φυσικών καταστροφών στην αξιολόγηση της ευπάθειας. Για την τρωτότητα των παράκτιων περιοχών από το τσουνάμι χρειάζεται να μελετηθούν η έκθεση και η ευπάθεια πλήθους κοινωνικο-οικονομικών στοιχείων και δομών, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται συνήθως ο πληθυσμός, τα κτίρια, και πλήθος άλλες υποδομές. Για το λόγο αυτό, συλλέχθηκαν κατάλληλα χωροχρονικά δεδομένα, από διαθέσιμες πηγές, επεξεργάσθηκαν μέσω γεωγραφικών συστημάτων πληροφοριών και συνδυάστηκαν με τα αποτελέσματα των αριθμητικών προσομοιώσεων για την παραγωγή αναλυτικών χαρτών επικινδυνότητας.Απώτερος στόχος της έρευνας είναι να παρέχει εκτιμήσεις που θα συμβάλλουν, όπου είναι δυνατόν, στη λήψη αποφάσεων για κατάλληλη πρόληψη και βελτιστοποιημένη διαχείριση του κινδύνου, με στόχο τη βελτίωση της ανθεκτικότητας (resilience) των τοπικών κοινωνιών απέναντι στον κίνδυνο από τσουνάμι.