Αξιολόγηση γνώσεων και θέσεων των νοσηλευτών/τριών στις ηθικές και κοινωνικές διαστάσεις της γενετικής συμβουλευτικής
Authors: Κατσίχτη Λουκία 
Published: January 2014

Η γενετική είναι ένας τομέας των επιστημών υγείας, ο οποίος τα τελευταία χρόνια εξελίσσεται με ραγδαίο ρυθμό. Το ενδιαφέρον έχει επικεντρωθεί σε αυτόν τον τομέα γιατί προσφέρει τη δυνατότητα διάγνωσης, πρόληψης αλλά και θεραπείας πολλών γενετικών νοσημάτων μέσα από τον προγεννητικό έλεγχο, την πληθυσμιακή διαλογή και τις εργαστηριακές μοριακές εξετάσεις. Η ανάπτυξη της γενετικής επιστήμης όμως δημιουργεί και πολλά ηθικά διλήμματα σε ατομικό, κοινωνικό, θρησκευτικό και επαγγελματικό επίπεδο. Η σωστή ενημέρωση του γενικού πληθυσμού σχετικά με την πρόληψη συγγενών ανωμαλιών είναι πολύ σημαντική. Η υποειδικότητα της γενετικής που έχει ως κύριο στόχο την ενημέρωση των ασθενών, αλλά και του κοινού, και την παράλληλη παροχή ψυχολογικής υποστήριξης είναι η γενετική συμβουλευτική. Κατάλληλοι υποψήφιοι για να αναλάβουν το έργο της γενετικής συμβουλευτικής είναι οι νοσηλευτές λόγω της δυνατότητας που τους παρέχεται να διαθέτουν χρόνο με τους ασθενείς και να τους προσεγγίζουν περισσότερο. Στόχος της διδακτορικής αυτής διατριβής ήταν να μελετήσει τις γνώσεις και τις θέσεις των νοσηλευτών πάνω στις ηθικές διαστάσεις της γενετικής. Η έρευνα βασίστηκε σε ερωτηματολόγιο που δόθηκε σε νοσηλευτές του Τμήματος Νοσηλευτικής όλων των ετών φοίτησης και σε μεταπτυχιακούς φοιτητές. Οι ερωτήσεις επικεντρώθηκαν σε εννέα βασικές θεματικές ενότητες που αφορούσαν: (1) την ίση διαθεσιμότητα γενετικών υπηρεσιών σε όλα τα άτομα, (2) την καθοδηγητική ή όχι γενετική συμβουλευτική, (3) την ενημέρωση, (4) τον προγεννητικό έλεγχο, (5) τη διακοπή κύησης, (6) την επιλογή φύλου, (7) την πληθυσμιακή διαλογή - ανίχνευση, (8) την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή και (9) τη γονιδιακή θεραπεία και κλωνοποίηση. Γενικά, το 97% των φοιτητών/τριών πιστεύει ότι η γενετική συνδέεται με πολλά ηθικά διλήμματα. Πιο συγκεκριμένα, 97.3% των πιστεύει ότι πρέπει να υπάρχει ίση διαθεσιμότητα γενετικών υπηρεσιών σε όλα τα άτομα ανεξάρτητα από την κοινωνικοοικονομική τους θέση. 94% υποστηρίζει τη μη καθοδηγητική γενετική συμβουλευτική. 56.7% πιστεύει ότι το ζευγάρι πρέπει να ενημερώνεται πριν από τη γενετική εξέταση για την πιθανότητα αποκάλυψης μη αναμενόμενων στοιχείων, 94% υποστηρίζει ότι μόνο με την άδεια του εξεταζομένου μπορούν να ενημερώνονται για τα αποτελέσματα των εξετάσεων τρίτοι (συγγενείς, εργοδότες, ασφαλιστικές εταιρείες, κρατικοί μηχανισμοί), 43.6% γνωρίζει τον κίνδυνο για επιπλοκές από μια αμνιοπαρακέντηση και 31.8% γνωρίζει τη συχνότητα συγγενών ανωμαλιών, 95.3% βρίσκει τη διακοπή της κύησης αποδεκτή για διαφόρους λόγους, 70% αντιμετωπίζει το έμβρυο σα συνάνθρωπο. 79% είναι υπέρ της πρόληψης απόρριψης υγιούς εμβρύου ενώ το 1/3 περίπου δεν θα προσέφερε προγεννητικό έλεγχο για την επιλογή του φύλου, 79.2% είναι υπέρ της ιδέας οι ιδιωτικές εταιρείες να προσφέρουν εξετάσεις ανίχνευσης γενετικών νοσημάτων, 98% συμφωνεί με την εξωσωματική γονιμοποίηση, 78% με τη δωρεά γαμετών και 63.3% με το δανεισμό ξένης μήτρας, 57.8% δεν υποστηρίζει τη χρησιμοποίηση εμβρύων μετά το θάνατο γονέα ή γονέων και 83.4% είναι αντίθετοι με την κλωνοποίηση. Το έτος φοίτησης δεν φαίνεται να επηρεάζει σημαντικά τις γνώσεις και τις θέσεις των νοσηλευτών/τριών. Οι άντρες απάντησαν πιο συντηρητικά στο σύνολο των ερωτήσεων με εξαίρεση την αποδοχή μεθόδων υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Ο βαθμός σημαντικότητας της θρησκείας στη ζωή των φοιτητών επηρεάζει τις απόψεις τους πάνω στα ηθικά διλήμματα της γενετικής συμβουλευτικής. Αυτοί που δηλώνουν πως η θρησκεία παίζει σημαντικό ρόλο στη ζωή τους απαντούν πιο συντηρητικά. Τα αποτελέσματα δείχνουν την ανάγκη για μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση των φοιτητών/τριών στις ηθικές διαστάσεις της γενετικής αλλά και για τη δημιουργία δυνατοτήτων για εκπαίδευση στον τομέα της γενετικής συμβουλευτικής.