Οι πολυμορφισμοί του γονιδίου του υποδοχέα της βιταμίνης D σε παιδιά με κοντό ανάστημα
Authors: Εμμανουηλίδου Ελευθερία 
Published: August 2021

Εισαγωγή - Σκοπός: Δεδομένης της σύνδεσης της βιταμίνης D με τη σωματική αύξηση, πολλοί ερευνητές έχουν μελετήσει τη σχέση μεταξύ του γονιδίου του υποδοχέα της βιταμίνης D (Vitamin D Receptor - VDR) και παραμέτρων της ανάπτυξης όπως το ύψος, το βάρος και την οστική πυκνότητα. Το Ιδιοπαθές Κοντό Ανάστημα (ΙΚΑ) διαγιγνώσκεται όταν αποκλειστούν όλα τα γνωστά αίτια κοντού αναστήματος. Πολλές έρευνες ασχολήθηκαν με την αναζήτηση υποψήφιων γονιδίων για το γνώρισμα αυτό, ελάχιστες όμως περιπτώσεις ΙΚΑ μπορούν να αποδοθούν στα γονίδια αυτά. Πρόσφατα κάποιες μελέτες αναφέρουν την ύπαρξη μιας προφανούς σχέσης ανάμεσα στο ΙΚΑ και τους πολυμορφισμούς του γονιδίου VDR. Στην παρούσα διατριβή έγινε προσπάθεια να διαλευκανθεί η συμμετοχή του γονιδίου VDR στην εμφάνιση του ΙΚΑ. Για το σκοπό αυτό πραγματοποιήθηκε συγκριτική μελέτη ανάμεσα σε ομάδα παιδιών με ΙΚΑ και σε ομάδα ελέγχου παιδιών με φυσιολογικό ανάστημα από τη Βόρειο Ελλάδα, αντίστοιχης ηλικίας και φύλου ως προς την κατανομή των πολυμορφισμών Fokl, ApaI, Bsml, και TaqI του VDR γονιδίου. Επιμέρους στόχος της έρευνας αποτέλεσε η αναζήτηση της πιθανής σχέσης ανάμεσα στους παραπάνω πολυμορφισμούς και παραμέτρων της αύξησης όπως το μήκος και βάρος γέννησης καθώς και το ύψος κατά την παιδική και εφηβική ηλικία. Ασθενείς - Μέθοδοι: Στην έρευνα συμπεριλήφθησαν 43 παιδιά και έφηβοι με ΙΚΑ, 4-16 ετών, καυκάσιας φυλής, με ύψος ≤-1,5 SD από το μέσο όρο του ύψους που αντιστοιχεί στην ηλικία, το φύλο και τον πληθυσμό στον οποίο ανήκουν. Στην ομάδα ελέγχου συμπεριλήφθησαν 61 παιδιά ίδιας ηλικίας, φύλου και φυλετικής ομάδας τα οποία είχαν ύψος με εύρος -1,5 < SD < +2. Κριτήρια αποκλεισμού, για την ένταξη στην ομάδα ελέγχου, αποτέλεσαν η ύπαρξη κοντού αναστήματος, χρόνιου ή ενδοκρινολογικού νοσήματος. Από όλες τις οικογένειες με ΙΚΑ έγινε λήψη ιστορικού (περιγεννητικού, κληρονομικού και ατομικού) και κάθε παιδί υποβλήθηκε σε λεπτομερή φυσική εξέταση και εκτενή εργαστηριακό έλεγχο, για να αποκλειστούν όλα τα γνωστά αίτια του συμμετρικού κοντού αναστήματος. Ακολούθησε απομόνωση DNA υλικού με τη χρήση ειδικού kit του εμπορίου. Το απομονωμένο DNA χρησιμοποιήθηκε για την ενίσχυση - με τη μέθοδο της Αλυσιδωτής Αντίδρασης Πολυμεράσης (Polymerase Chain Reaction - PCR) - των τμημάτων εκείνων του VDR1 γονιδίου που περιέχουν τους πολυμορφισμούς FokI, Bsml, TaqI και ApaI. Το ενισχυμένο DNA επωάστηκε με τις αντίστοιχες ενδονουκλεάσες περιορισμού. Ο γονοτυπικός προσδιορισμός έγινε με ηλεκτροφόρηση σε πηκτή αγαρόζης. Ο προσδιορισμός των συχνοτήτων των απλοτύπων διενεργήθηκε χρησιμοποιώντας το πρόγραμμα PHASE (version 2.1). Αποτελέσματα: Δεν παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές αποκλίσεις από την ισορροπία Hardy-Weinberg για κανένα πολυμορφισμό, σε καμία ομάδα παιδιών. Και για τους τέσσερις πολυμορφισμούς, οι συχνότητες των αλληλομόρφων, των γονοτύπων και των απλοτύπων της ομάδας ελέγχου συμφωνούν με τα δεδομένα της βιβλιογραφίας για Ευρωπαϊκούς πληθυσμούς. Τα παραπάνω αποτελούν ισχυρές ενδείξεις για την αντιπροσωπευτικότητα του δείγματος της ομάδας ελέγχου. Για τη διερεύνηση της σχέσης ανάμεσα στο ΙΚΑ και το VDR γονίδιο, οι δύο ομάδες συγκρίθηκαν ως προς τις συχνότητες των αλληλομόρφων. των γονοτύπων και των απλοτύπων των πολυμορφισμών τόσο στο σύνολο όσο και σε κάθε φύλο χωριστά. Η σύγκριση ως προς τον πολυμορφισμό FokI, έδειξε ότι οι γονότυποι FF και Ff εμφανίστηκαν συχνότερα στην ομάδα ΙΚΑ σε σχέση με την ομάδα ελέγχου ενώ αντίθετα ο ff είχε μηδενική παρουσία στην ομάδα IKA (p=0,052). Η πιθανότητα ένα άτομο με ΙΚΑ να έχει τον ff, έναντι των άλλων γονοτύπων, ήταν 92% μικρότερη από την ίδια πιθανότητα σε ένα άτομο φυσιολογικού αναστήματος (p=0,021). Το αλληλόμορφο F εμφανίστηκε συχνότερα (όχι σημαντικά) στην ομάδα ΙΚΑ σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Μεταξύ των ατόμων ίδιου φύλου ίσχυσαν παρόμοια (στατιστικά μη σημαντικά) αποτελέσματα. Διαφορά δεν εντοπίστηκε όταν οι δύο ομάδες συγκρίθηκαν ως προς τους πολυμορφισμούς BsmI, ΑpaI και TaqI. Το ίδιο ίσχυσε για κάθε φύλο χωριστά. Διαφορά επίσης δεν παρουσιάστηκε ως προς τους απλοτύπους των παραπάνω πολυμορφισμών. Όταν αναζητήθηκε η σχέση ανάμεσα στο ύψος των παιδιών και τους πολυμορφισμούς του VDR διαπιστώθηκαν τα εξής: για τον πολυμορφισμό FokI, στο σύνολο των παιδιών, παρατηρήθηκε η τάση τα άτομα FF να έχουν χαμηλότερο ύψος από τα Ff και τα ff, (p=0,106). Επίσης, τα ff ήταν σημαντικά ψηλότερα από το σύνολο FF+Ff, (p=0,05). Σε κάθε ομάδα και σε κάθε φύλο χωριστά δεν εντοπίστηκε στατιστικά σημαντική διαφορά ως προς το ύψος, για τον FokI. Σε όλες τις ομάδες των παιδιών και στο άρρεν φύλλο, το ύψος δε βρέθηκε να διαφέρει ανάμεσα στα άτομα με διαφορετικούς Bsml και TaqI γονοτύπους. Τα ετερόζυγα κορίτσια βρέθηκαν να είναι ψηλότερα από τα ομόζυγα. Σε όλες τις ομάδες των παιδιών παρατηρήθηκε η τάση, τα παιδιά με γονότυπο tt να είναι κοντότερα από τα παιδιά Tt+tt. Δεν βρέθηκαν διαφορές ως προς το ύψος ανάμεσα στα άτομα με διαφορετικό ΑραI γονότυπο σε όλες τις ομάδες των παιδιών. Το βάρος και μήκος γέννησης δε βρέθηκαν να διαφέρουν στατιστικά ανάμεσα στα άτομα με διαφορετικό FokΙ και ΑραΙ γονότυπο σε όλες τις ομάδες των παιδιών. Αντίθετα, για τους BsmΙ και Taql, σε όλες τις ομάδες και σε κάθε φύλο, παρατηρήθηκε η τάση τα παιδιά ΒΒ (tt) να έχουν χαμηλότερο βάρος και μήκος γέννησης από τα άτομα Bb (Tt) και bb (ΤΤ) καθώς και από το σύνολο των Bb+bb (Tt+TT). Συμπεράσματα: Στην παρούσα μελέτη διαπιστώθηκε η πιθανή συμμετοχή του πολυμορφισμού FokΙ του VDR γονιδίου στη δημιουργία του φαινοτύπου του ΙΚΑ. Σε συμφωνία με προγενέστερες μελέτες, το μεταγραφικά δραστικότερο αλληλόμορφο F εμφανίστηκε συχνότερα στα κοντά άτομα σε σχέση με τα μη κοντά. Αντιθέτως, οι πολυμορφισμοί Bsml, ApaΙ και TaqΙ καθώς και οι απλότυποι που προκύπτουν από αυτούς, δε φάνηκε να παίζουν ρόλο στην εμφάνιση του ΙΚΑ. Επίσης, επιβεβαιώθηκαν προηγούμενες έρευνες οι οποίες βρήκαν ότι ο FokΙ πολυμορφισμός φαίνεται να παίζει γενικότερο ρόλο στον καθορισμό του ύψους. Συμμετοχή στη διαμόρφωση του αναστήματος αντίθετα δεν επιβεβαιώθηκε για τους πολυμορφισμούς Bsml, TaqΙ και ApaI. Διαπιστώθηκε ότι οι πολυμορφισμοί Bsml και Taql παίρνουν μέρος στον καθορισμό του μεγέθους κατά τη γέννηση καθώς βρέθηκε ότι τα παιδιά ΒΒ (tt) είχαν χαμηλότερο βάρος και μήκος γέννησης από τα άτομα Bb (Tt), bb (ΤΤ) και από το σύνολο Bb+bb (Tt+TT). Σε αντίθεση με τη σχετική βιβλιογραφία, η παραπάνω διαπίστωση αφορούσε και τα δύο φύλα. Σε συμφωνία με προηγούμενες μελέτες, το βάρος και μήκος γέννησης δε βρέθηκαν να διαφέρουν ως προς τους γονοτύπους FokΙ και ApaΙ. Η παραπάνω μελέτη αποτελεί την τρίτη σε διεθνές επίπεδο και την πρώτη στον Ελλαδικό χώρο, ερευνητική προσπάθεια αναζήτησης σχέσης ανάμεσα στο VDR γονίδιο και το ΙΚΑ. Προκύπτουν ενδείξεις σύνδεσης του VDR γονιδίου με το ΙΚΑ και τα σωματομετρικά χαρακτηριστικά που μελετήθηκαν. Η εξαγωγή οριστικών συμπερασμάτων θα πραγματοποιηθεί μετά από ανεξάρτητη επιβεβαίωση σε άλλες πληθυσμιακές ομάδες.