Surface anatomy and subcortical architecture of the occipital lobe
Authors: Κουτσαρνάκης Χρήστος 
Published: November 2021

ΣΚΟΠΟΣ: Σκοπός της παρούσας έρευνας είναι η διεξοδική μελέτη και καταγραφή της επιφανειακής τοπογραφικής ανατομίας και της υποφλοιώδους αρχιτεκτονικής του ινιακού λοβού. Σχετικά με την επιφανειακή ανατομία έχει μελετηθεί το πρότυπο κατανομής και μορφολογίας των αυλάκων της έξω, έσω και κάτω επιφάνειας του ινιακού λοβού καθώς και οι παραλλαγές αυτού. Σε ότι αφορά την υποφλοιώδη αρχιτεκτονική, έχει διερευνηθεί η τοπογραφία, μορφολογία και συγκριτική ανατομία των δεματίων της λευκής ουσίας που εντοπίζονται στον ινιακό λοβό. ΜΕΘΟΔΟΣ: Η επιφανειακή ανατομία καθώς και η υποφλοιώδης αρχιτεκτονική του ινιακού λοβού μελετήθηκε σε τριάντα- τρία (33) εγκεφαλικά ημισφαίρια μονιμοποιημένα σε διάλυμα φορμόλης 10-15% για τουλάχιστον 8 εβδομάδες. Εφόσον αφαιρεθεί η αραχνοειδής μήνιγγα και τα αγγεία έχει καταγραφεί λεπτομερώς η τοπογραφία και μορφολογία των ελίκων και αυλάκων του ινιακού λοβού ενώ στη συνέχεια τα εν λόγω παρασκευάσματα μελετήθηκαν με τεχνική διαχωρισμού της λευκής ουσίας κατά Klingler με στόχο την διερεύνηση της υποφλοιώδους ανατομίας του ινιακού λοβού. Τα εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν κατά τις ανατομικές παρασκευές είναι χειρουργικές μικρολαβίδες, μικροψαλίδια και μικροαποκολλητήρες διαφόρων ειδών καθώς και χειρουργικό μικροσκόπιο τύπου Carl Zeiss OPM Plus. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: Σχετικά με την επιφανειακή ανατομία, στην έξω/πλάγια επιφάνεια του ινιακού λοβού αναγνωρίσθηκαν η έξω ινιακή αύλακα (lateral occipital sulcus) και η ενδο-ινιακή αύλακα (intra- occipital sulcus) στο 100% των παρασκευασμάτων ενώ η πρόσθια ινιακή αύλακα και η κάτω ινιακή αύλακα σε 24% και 15% αντίστοιχα. Στην έσω επιφάνεια του ινιακού λοβού η πληκτριαία σχισμή και η βρεγματο-ινιακή αύλακα αναγνωρίσθηκαν ευκρινώς σε όλα τα παρασκευάσματα όπως και στην κάτω ινιακή επιφάνεια στην οποία εντοπίζονται τα άπω τμήματα της κρόταφο- ινιακής και παράπλευρης αύλακας αντίστοιχα. Στην άνω επιφάνεια του ινιακού λοβού καταγράφηκε στο 85% των παρασκευασμάτων μια νέα αύλακα που δεν έχει ταυτοποιηθεί στην σχετική βιβλιογραφία και την οποία ονομάσαμε «επιχείλια αύλακα» του ινιακού λοβού εξαιτίας της τοπογραφίας της. Σε σχέση με την υποφλοιώδη αρχιτεκτονική του ινιακού λοβού ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη λεπτομερή περιγραφή της μορφολογίας και συνδεσιμότητας ενός νέου δεματίου, του δεματίου «δίκην ελκήθρου» (sledge runner fasciculus). Το συγκεκριμένο αυτοτελές δεμάτιο εντοπίστηκε σε όλα τα παρασκευάσματα στην έσω επιφάνεια του ινιακού λοβού ακριβώς κάτω από τις επιφανειακές συνδετικές ίνες, επιδεικνύοντας μια λοξή κατεύθυνση και συμμετέχοντας στην συνδεσιμότητα περιοχών του προσθίου σφηνοειδούς λοβίου, προσθίου τμήματος της γλωσσοειδούς έλικας, ισθμού του προσαγωγίου και οπίσθιου τμήματος της παραιπποκάμπειας έλικας. Η συγκεκριμένη μελέτη αποτελεί την πρώτη διεθνώς καταγεγραμμένη προσπάθεια ανατομικής περιγραφής της αρχιτεκτονικής του δεματίου «δίκην ελκήθρου». Επίσης, έγινε λεπτομερή ανατομική περιγραφή του μέσου επιμήκους δεματίου (middle longitudinal fasciculus) σε σχέση με την μορφολογία του και την συνδεσιμότητα του. Το μέσο επίμηκες δεμάτιο εντοπίστηκε αμιγώς ως ένα αυτοτελές δεμάτιο ινών λευκής ουσίας ακριβώς κάτω από την ομάδα ινών του τοξοειδούς δεματίου και με κατεύθυνση από τον κροταφικό πόλο προς τον βρεγματικό και ινιακό λοβό. Αναγνωρίσθηκαν τρία συγκεκριμένα τμήματα του δεματίου τα οποία κατηγοριοποιήθηκαν σε σχέση με το πρότυπο συνδεσιμότητας τους. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Με την βοήθεια της τεχνικής διαχωρισμού της λευκής ουσίας κατά Klingler έγινε δυνατή η λεπτομερής περιγραφή της αρχιτεκτονικής των δεματίων που εντοπίζονται στο ινιακό λοβό και τα οποία συμμετέχουν στην συνδεσιμότητα και ως εκ τούτου στην λειτουργική απαρτίωση του ανθρώπινου εγκεφάλου. Πιο συγκεκριμένα το δεμάτιο δίκην ελκήθρου φαίνεται να συμμετέχει στην σύνδεση περιοχών που συσχετίζονται και ευοδώνουν την επιτυχημένη πλοήγηση του ατόμου στο χώρο ενώ το μέσο επίμηκες δεμάτιο φαίνεται να συσχετίζεται με την απαρτίωση των ακουστικών ερεθισμάτων, εφόσον οι περιοχές που συνδέει παρουσιάζουν αυτήν την λειτουργική εξειδίκευση.