Η ευρωπαϊκή εδαφική συνεργασία ως μορφή χωρικής διακυβέρνησης στην Ευρώπη και την Ελλάδα
Authors: Φυσεκίδου Μαρία 
Published: August 2021

Ο όρος «εδαφική συνεργασία» αναφέρεται στην ιδιαίτερη εκείνη μορφή συνεργασίας που αναπτύχθηκε εντός του ευρωπαϊκού χώρου μεταξύ ποικίλων ευρωπαϊκών γεωγραφικών οντοτήτων, συνοψίζοντας δραστηριότητες διεθνούς συνεργασίας στις οποίες συμμετέχουν τόσο ευρωπαϊκές, όσο τοπικές και περιφερειακές αρχές. Πρόκειται για μορφή πολυεπίπεδης συνεργασίας, η οποία σχεδιάζεται και υλοποιείται σε συγκεκριμένο και δεδομένο κατά περίπτωση νομικό, θεσμικό και προγραμματικό πλαίσιο, με κύριο σκοπό την οριζόντια επίλυση κοινών διεδαφικών προβλημάτων και την προώθηση κοινών δράσεων σε διάφορους τομείς πολιτικής διεδαφικού ενδιαφέροντος, όπως η βελτίωση της διαπεριφερειακής συνοχής, η κοινή εκμετάλλευση των περιφερειακών πόρων και των τοπικών οικονομιών, η βελτίωση των διασυνοριακών υποδομών και επικοινωνιών, η λήψη κοινών διακρατικών πρωτοβουλιών στους τομείς του πολιτισμού, του τουρισμού, κ.α. Μακροσκοπικά, παρατηρούνται τρεις βασικές μορφές εδαφικής συνεργασίας: η «διασυνοριακή», η «διαπεριφερειακή» και η «διακρατική». Δύο υπερεθνικοί οργανισμοί, το Συμβούλιο της Ευρώπης και η Ευρωπαϊκή Ένωση, διαδραμάτισαν καθοριστικό όσο και συμπληρωματικό ρόλο στην προώθηση πρωτοβουλιών εδαφικής συνεργασίας. Το Συμβούλιο της Ευρώπης δραστηριοποιήθηκε ιδιαίτερα στην κατεύθυνση της βελτίωσης του υφιστάμενου νομικού πλαισίου των διεδαφικών συνεργασιών, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρείχε την απαραίτητη οικονομική ενίσχυση για την υλοποίηση των πρωτοβουλιών εδαφικής συνεργασίας προτάσσοντας συγκεκριμένα χρηματοδοτικά σχήματα. Ο ρόλος που διαδραμάτισαν τα κοινοτικά εργαλεία στην ανάπτυξη των εν λόγω δράσεων, υπήρξε στρατηγικός για τον σχηματισμό και την καθιέρωση διευρωπαϊκών σχέσεων μεταξύ τοπικών και περιφερειακών αρχών. Και τούτο διότι η παρέμβαση της Ε.Ε παρείχε ώθηση για την προώθηση ή και την επιτάχυνση των σχετικών πρωτοβουλιών, ενώ, ταυτόχρονα, ενίσχυσε και εμβάθυνε προϋπάρχουσες δομές συνεργασίας.Αντικείμενο της διατριβής αποτελεί αφενός μεν η εμβάθυνση στη έννοια της ευρωπαϊκής εδαφικής συνεργασίας και η ανάλυση των θεσμικών, διοικητικών και χωρικών πτυχών που αυτή προσλαμβάνει, αφετέρου δε η θεωρητική και εμπειρική διερεύνηση των μορφών χωρικής διακυβέρνησης που αναδείχθηκαν μέσα από τον σχεδιασμό και την υλοποίηση προγραμμάτων εδαφικής συνεργασίας στον ευρωπαϊκό χώρο. Διερευνώνται τα συστατικά στοιχεία της εδαφικής συνεργασίας, επιχειρείται η ενδελεχής ιστορική, πολιτική και θεσμική επισκόπησή της και καταγράφονται οι μορφές συνεργασίας που εδραιώθηκαν στον ευρωπαϊκό χώρο από καταβολής του θεσμού. Εξετάζονται ειδικότερα οι αλλαγές (”rescaling”)που φαίνεται να συντελούνται στις κλίμακες και τους θεσμούς διακυβέρνησης και ρύθμισης στην Ευρώπη, καθώς και οι νέοι θεσμοί συνεργασίας, συντονισμού και εταιρικών σχέσεων μεταξύ των δημοσίων διοικήσεων των κρατών μελών καθώς και μεταξύ αυτών και τρίτων δρώντων. Δεδομένου ότι η εδαφική συνεργασία δεν οδήγησε μόνο στην υλοποίηση έργων, αλλά και σε νέες αντιλήψεις για τις περιφέρειες καθώς και σε νέες εδαφικές ταυτότητες, θεσμούς και διασυνοριακά συστήματα διαχείρισης, εξετάζεται κατά πόσον ο εν λόγω θεσμός συνιστά μία μέθοδο αναπροσδιορισμού των παραδοσιακών μορφών συνεργασίας μεταξύ των επιπέδων της διοίκησης. Αναλύεται ειδικότερα η ελληνική συμμετοχή και ανταπόκριση στα προγράμματα εδαφικής συνεργασίας, οι παράγοντες που επηρέασαν το περιεχόμενό της, οι προκύπτουσες για την Ελλάδα θεσμικές και επιχειρησιακές καινοτομίες και αλλαγές καθώς και ο βαθμός και τρόπος αφομοίωσής τους από την ελληνική δημόσια διοίκηση.