Assessment of flood induced by heavy rainfall using advanced methodologies, as a premise for an integrated flood early warning system
Authors: Φελώνη Ελισσάβετ 
Published: September 2021

Η διδακτορική διατριβή (Δ.Δ.) με τίτλο: «Αξιολόγηση των ισχυρών βροχοπτώσεων που προκαλούν πλημμύρες με χρήση νέων τεχνολογιών, ως προοίμιο για ένα ολοκληρωμένο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης – Η περίπτωση της Αττικής» έχει ως αντικείμενο την εκτίμηση και ανάλυση των πλημμυρογόνων επεισοδίων βροχής αλλά και των πλημμυρών καθαυτών, αξιοποιώντας πρωτότυπα σύνολα δεδομένων, νέες τεχνολογίες και μεθοδολογίες. Η συνολική μεθοδολογία που αναπτύχθηκε εφαρμόστηκε στην Περιφέρεια Αττικής για την περίοδο 2005 – 2016, λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των πλημμυρικών γεγονότων στο ηπειρωτικό τμήμα της Περιφέρειας. Η χρήση των νέων τεχνολογιών και ιδιαίτερα των δυνατοτήτων των Συστημάτων Γεωγραφικών Πληροφοριακών (GIS) έχει μεγάλη σημασία σε ολόκληρη την ανάλυση, καθώς πρόκειται κυρίως για ένα γεωχωρικό πρόβλημα που προκαλείται εν μέρει από τους αποκαλούμενους στη Δ.Δ. «στατικούς» παράγοντες. Επίσης, είναι ένα πρόβλημα λήψης αποφάσεων πολλαπλών κριτηρίων, έτσι τα οφέλη από την εφαρμογή των μεθόδων πολυκριτηριακής ανάλυσης (Multi - Criteria Decision Making, “MCDM“) είναι αναμφισβήτητα καθοριστικά σε διάφορα στάδια της Δ.Δ. και ιδιαίτερα στον καθορισμό των ευάλωτων σε πλημμύρες περιοχών – παράμετρος που λαμβάνεται υπόψη κατά την οριοθέτηση 30 υποπεριοχών για τις οποίες πραγματοποιείται λεπτομερέστερη ανάλυση αναφορικά με ένα υποσύνολο παραγόντων. Εκτός των στατικών, διερευνήθηκαν και άλλοι παράγοντες που χαρακτηρίζονται ως «δυναμικοί», επειδή διαφοροποιούνται σε επίπεδο επεισοδίου βροχής. Οι παράγοντες αυτοί σχετίζονται με τις επικρατούσες υδρολογικές συνθήκες, την συνοπτική κατάσταση της ατμόσφαιρας και το γενικότερο υδρομετεωρολογικό πλαίσιο τις ημέρες των πλημμυρών. Οι εν λόγω παράγοντες υπολογίστηκαν και διερευνήθηκαν, ως ένας τρόπος να αξιολογηθούν τα χαρακτηριστικά των βροχοπτώσεων (π.χ., συνολικό ύψος, ένταση και τύπος βροχής, καιρικές συνθήκες κλπ.) που δυνητικά οδηγούν σε πλημμυρογένεση και που, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, αποδεικνύεται πως ορισμένοι εξ’ αυτών είναι καθοριστικής σημασίας για την πρόκληση πλημμύρας στην περιοχή. Ειδικότερα, ανάμεσα στους στατικούς παράγοντες η κλίση του και η ποσοστιαία αδιαπερατότητα των επιφανειών κρίνονται ως πιο καθοριστικοί παράγοντες. Επίσης, για ένα επιλεγμένο case study αξιολογήθηκε και ο παράγων «τρωτότητα κατασκευών» μέσω της αξιολόγησης επιμέρους χαρακτηριστικών για 252 ιδιοκτησίες που καταγράφηκαν ως πλημμυρικά συμβάντα κατά το επεισόδιο του Οκτωβρίου 2014. Αναφορικά με τους δυναμικούς παράγοντες, σε ποσοστό 55-70% οι πλημμύρες στην Αττική συνδέονται με κατακρήμνιση τύπου “convective“, το οποίο είναι σύμφωνο με τη διεθνή βιβλιογραφία για τη Μεσόγειο. Ο καθορισμός του τύπου της κατακρήμνισης βασίστηκε σε μια μεθοδολογία ταξινόμησης που επίσης αναπτύχθηκε και εφαρμόστηκε στο πλαίσιο της Δ.Δ. Ακόμα, τα πιο σημαντικά πλημμυρικά επεισόδια συνδέονται με την ύπαρξη ενός βαρομετρικού χαμηλού το οποίο ισχυροποιείται και βαθαίνει στα δυτικά της Αττικής, χωρίς ωστόσο να μπορεί να καθοριστεί ένα σαφές και ενιαίο μοτίβο για τις υπό εξέταση ατμοσφαιρικές παραμέτρους, γεγονός που πέρα από την ανάλυση ανά επεισόδιο, διερευνήθηκε σε εποχιακό επίπεδο και ανάλογα με τον τύπο κατακρήμνισης. Απεναντίας, η σε υψηλή χωρική ανάλυση (για τις 30 υποπεριοχές) συσχέτιση της μέγιστης έντασης βροχής (για διάφορες διάρκειες) με την εκδήλωση ή μη πλημμυρικών συμβάντων κατέδειξε τη δυνατότητα καθορισμού ενός σαφούς άνω ορίου εκδήλωσης πλημμύρας κατόπιν αφαίρεσης τυχόν εξωκείμενων τιμών. Η ισχυρή σύνδεση του εν λόγω παράγοντα με την πρόκληση πλημμυρών στην περιοχή παρέχει τη δυνατότητα σχεδιασμού ενός εργαλείου έγκαιρης προειδοποίησης για τον κίνδυνο πλημμύρας. Στο πλαίσιο της Δ.Δ. για το συγκεκριμένο εργαλείο εισάγεται ο όρος “F - EWT” (Flood- Early Warning Tool), το οποίο σχεδιάζεται για τις 30 υποπεριοχές και αξιολογείται για πραγματικά επεισόδια βροχής, όπου και ενδεικτικά παρουσιάζονται τα αποτελέσματα για την πλημμύρα του Οκτωβρίου 2014.