Συσχέτιση χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας, συνδρόμου αποφρακτικής άπνοιας ύπνου, συνδρόμου ανήσυχων ποδιών και γνωσιακής λειτουργίας με την εργασιακή αποδοτικότητα, τη μεσογειακή διατροφή και την πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας σε κατοίκους απομακρυσμένης νησιωτικής περιοχής
Authors: Κάσσας Πέτρος 
Published: September 2023

Εισαγωγή: Η πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας και η υψηλή ποιότητά τους αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα, σύμφωνα με τη Διακήρυξη της Άλμα Άτα, το 1978. Αν και έχουν περάσει 45 χρόνια, ανισότητες στο χώρο της υγειονομικής περίθαλψης συνεχίζουν να υπάρχουν. Το αίτημα της ισότητας γίνεται ιδιαίτερα κρίσιμο στις περιπτώσεις μικρών νησιών, καθώς οι υπάρχουσες δομές υγείας δεν επαρκούν, για να καλύψουν τις ανάγκες της κοινότητας, και ιδιαιτέρως στα νησιά άγονης γραμμής, λόγω της περιορισμένης δυνατότητας μετάβασης στην ηπειρωτική χώρα. Παράλληλα, πρόσφατες μελέτες έδειξαν σημαντικά υψηλότερο επιπολασμό του καπνίσματος στα νησιά σε σχέση με τον αντίστοιχο της ηπειρωτικής Ελλάδας, γεγονός που εγείρει προβληματισμούς σχετικά με την κατάσταση της υγείας του πληθυσμού των νησιών, ειδικά ως προς τα νοσήματα που συνδέονται με το κάπνισμα. Σε αυτή τη μελέτη διερευνήθηκε το επίπεδο της υγείας και ειδικότερα ο επιπολασμός της Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ), του Συνδρόμου Αποφρακτικής Άπνοιας Ύπνου (ΣΑΑΥ) και του Συνδρόμου Ανήσυχων Ποδιών (ΣΑΠ) και οι παράγοντες αυτοί συσχετίστηκαν με τη γνωσιακή λειτουργία, την υιοθέτηση της Μεσογειακής Διατροφής (ΜΔ) και την εργασιακή απόδοση στην κοινότητα της Αλοννήσου, ενός νησιού της άγονης γραμμής. Επίσης, αξιολογήθηκε η ικανοποίηση της κοινότητας ως προς την Πρόσβαση στις Υπηρεσίες Υγείας και την Ποιότητά τους. Υλικό και Μέθοδος: Στη μελέτη συμμετείχαν 236 μόνιμοι κάτοικοι της Αλοννήσου, αριθμός που αντιπροσωπεύει περίπου το 9% του συνολικού πληθυσμού (115 άνδρες και 121 γυναίκες). Οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε σπιρομέτρηση και κλήθηκαν να απαντήσουν σε μία σειρά ερωτηματολογίων. Αυτά αφορούσαν την αξιολόγηση του κινδύνου για ΧΑΠ (COPD-Population Screener), Αποφρακτική Άπνοια Ύπνου (Berlin Questionnaire), Ημερήσια Υπνηλία (Epworth Sleepiness Scale), Σύνδρομο Ανήσυχων Ποδιών (Διαγνωστικά κριτήρια που προτάθηκαν από το International RLS Study Group), Άνοια (General Practitioner of Cognition), και την αξιολόγηση του επιπέδου της γνωσιακής λειτουργίας (Test Your Memory Score), της εργασιακής απόδοσης (Work Ability Index) και της υιοθέτησης της Μεσογειακής Διατροφής (MedDiet Score). Τέλος, τους διατέθηκε και ένα ερωτηματολόγιο που αφορούσε την αξιολόγηση του επιπέδου υγείας τους και την αξιολόγηση της ικανοποίησης όσον αφορά την πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας και την ποιότητά τους. Η στατιστική επεξεργασία πραγματοποιήθηκε με τη χρήση του λογισμικού στατιστικής επεξεργασίας Prism (Έκδοση 9.5.1). Αποτελέσματα: Ο επιπολασμός της ΧΑΠ βρέθηκε 8.99%. Οι συμμετέχοντες με ΧΑΠ σε σχέση με τους υγιείς βρέθηκε να έχουν μεγαλύτερη ηλικία (p= 0.021), να καπνίζουν περισσότερο (p= 0.036) και να έχουν χειρότερη εργασιακή απόδοση (p= 0.003). Οι συμμετέχοντες που βρέθηκαν σε υψηλό κίνδυνο για αυτοαναφερόμενη ΧΑΠ ήταν 18.8%. Οι υψηλού κινδύνου σε σχέση με τους χαμηλού κινδύνου βρέθηκε να έχουν μεγαλύτερη ηλικία (p<0.001), μεγαλύτερο ποσοστό πρώην καπνιστών και μικρότερο μη καπνιστών (p= 0.001) περισσότερα πακετοέτη (p< 0.001), και να έχουν χειρότερη εργασιακή απόδοση (p< 0.001) και γνωσιακή λειτουργία (p< 0.001). Ο επιπολασμός του αυτοαναφερόμενου ΣΑΑΥ βρέθηκε 9.44%. Οι υψηλού κινδύνου σε σχέση με τους χαμηλού κινδύνου βρέθηκε να έχουν μεγαλύτερη ηλικία (p< 0.001), μεγαλύτερο ΔΜΣ (p <0.001), μικρότερο ποσοστό καπνίσματος (p= 0.032), περισσότερα πακέτα/έτη (p< 0.001), να υιοθετούν σε μεγαλύτερο βαθμό τη Μεσογειακή Διατροφή (p= 0.035), να έχουν χειρότερη εργασιακή απόδοση (p= 0.046) και γνωσιακή λειτουργία (p= 0.003). Από τους συμμετέχοντες, το 15.32% βρέθηκε να είναι υψηλού κινδύνου για ΣΑΠ. Οι υψηλού κινδύνου σε σχέση με τους χαμηλού κινδύνου βρέθηκε να έχουν μικρότερη ηλικία (p=0.02) και χαμηλότερο ΔΜΣ (p=0.031). Στο ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης της υγείας, το 31.49% των συμμετεχόντων απάντησε πως έχει από μέτριο έως πολύ κακό επίπεδο γενικής υγείας, και παρόμοια ήταν τα αποτελέσματα σχετικά με την στοματική και ψυχική υγεία. Ως προς την πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας το 62.55% των συμμετεχόντων θεωρεί ότι η πρόσβαση χαρακτηρίζεται από μέτρια έως πολύ κακή, ενώ το 94% χρειάστηκε να μεταβεί εκτός Αλοννήσου έστω μία φορά, για να λάβει κατάλληλη φροντίδα υγείας. Όσον αφορά την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας, περίπου το 60% των συμμετεχόντων τη χαρακτήρισε καλή ή πολύ καλή. Συμπεράσματα: Ο υψηλός επιπολασμός της ΧΑΠ και του ΣΑΑΥ που βρέθηκε στην Αλόννησο, σε ένα νησί της άγονης γραμμής, με περιορισμένες δυνατότητες κάλυψης των αναγκών υγείας της κοινότητας, υποδεικνύει την ανάγκη ανάπτυξης στρατηγικών βελτίωσης της πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας, της προαγωγής υγείας και των δομών πρωτοβάθμιας φροντίδας, ειδικά σε απομακρυσμένα νησιά άγονης γραμμής.