Ψυχολογικές επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης σε γονείς και στα παιδιά τους
Authors: Παπανικολάου Ειρήνη 
Published: September 2021

Η παρούσα μελέτη διερευνά την επίδραση της οικονομικής δυσχέρειας (υποκειμενικής και αντικειμενικής) ως αποτέλεσμα της παρούσας οικονομικής κρίσης στη γονεϊκή ψυχική υγεία, στη γονεϊκή συμπεριφορά, και στην αντιλαμβανόμενη από τους γονείς συμπεριφορά των παιδιών, καθώς και το κατά πόσο η αντιλαμβανόμενη κοινωνική υποστήριξη μπορεί να εξηγήσει τη διακύμανση των παραπάνω μεταβλητών. Μελετήθηκαν 807 γονείς παιδιών 6-12 ετών που φοιτούν σε Δημοτικά Σχολεία της Θεσσαλίας (142 άντρες, 665 γυναίκες) και τα ερωτηματολόγια συμπληρώθηκαν αποκλειστικά από τους γονείς. Χρησιμοποιήθηκαν τα εξής εργαλεία: (α) αυτοσχέδιο ερωτηματολόγιο που μετράει τoν βαθμό στον οποίο αισθάνονται οι γονείς ότι η οικονομική κρίση έχει επηρεάσει διάφορους τομείς της ζωής τους, όπως την εργασία τους, την οικονομική τους κατάσταση, την σχέση τους με τα άλλα μέλη της οικογένειας (υποκειμενική οικονομική δυσχέρεια), καθώς και αναγνώριση δυσμενών καταστάσεων που ενδεχομένως έχουν βιώσει τους τελευταίους δώδεκα μήνες (αντικειμενική οικονομική δυσχέρεια), (β) η σταθμισμένη σε ελληνικό πληθυσμό «Νοσοκομειακή Κλίμακα Άγχους και Κατάθλιψης» (HADS) (“The Hospital Anxiety & Depression Scale”; Zigmong & Snaith, 1983) για την μέτρηση των επιπέδων άγχους και κατάθλιψης (ψυχολογικής δυσχέρειας) των γονέων (γ) αυτοσχέδιο ερωτηματολόγιο που εξετάζει την γονεϊκή συμπεριφορά ως προς την ενασχόληση του γονέα με το παιδί, την επιχειρηματολογία του, και την επιβολή πειθαρχίας, (δ) η Κλίμακα Θετικής Συμπεριφοράς Παιδιών (“The Positive Behaviour Scale”; Quint, Bos, & Polit, 1997) που εξετάζει την αντιλαμβανόμενη από τους γονείς συμπεριφορά των παιδιών ως προς την κοινωνική ικανότητα, την αυτονομία, και την προσαρμοστικότητα, (ε) η Πολυδιάστατη Κλίμακα Αντιλαμβανόμενης Κοινωνικής Υποστήριξης (“The Multidimensional Scale of Perceived Social Support”; Zimet, Dahlem, Zimet, & Farley, 1988), που εξετάζει την αντιλαμβανόμενη κοινωνική υποστήριξη από τον/την σύντροφο, την οικογένεια, και τους φίλους, και (στ) αυτοσχέδιο ερωτηματολόγιο δημογραφικών στοιχείων. Σύμφωνα με τα ευρήματα, η οικονομική δυσχέρεια αποτελεί έναν άμεσο και ισχυρό προβλεπτικό παράγοντα σε ό,τι αφορά την Ψυχολογική Δυσχέρεια των γονέων, ενώ η κοινωνική υποστήριξη βρέθηκε να επηρεάζει την σχέση μεταξύ της οικονομικής και της ψυχολογικής δυσχέρειας. Σε σχέση με τη Γονεϊκή Συμπεριφορά, η οικονομική δυσχέρεια αποτελεί έναν προβλεπτικό παράγοντα μικρού μεγέθους, ο οποίος επηρεάζεται τόσο από την ψυχολογική δυσχέρεια των γονέων όσο και από την κοινωνική υποστήριξη. Σε ό,τι αφορά την Συμπεριφορά των Παιδιών, η οικονομική δυσχέρεια αποτελεί σημαντικό προβλεπτικό παράγοντα μικρής ισχύος, η οποία επηρεάζεται από την κοινωνική υποστήριξη και την ψυχολογική δυσχέρεια των γονέων, ενώ η γονεϊκή συμπεριφορά αποτελεί τον πιο ισχυρό προβλεπτικό παράγοντα της συμπεριφοράς των παιδιών. Τα ευρήματα είναι σε συμφωνία με προηγούμενες έρευνες σχετικά με τις επιπτώσεις της οικονομικής δυσχέρειας στην ψυχική υγεία των γονέων, στη γονεϊκή συμπεριφορά, και στη συμπεριφορά των παιδιών, και προτείνεται η ανάπτυξη υπηρεσιών πρωτοβάθμιας φροντίδας ψυχικής υγείας για την παροχή ψυχολογικής υποστήριξης και συμβουλευτικής στους γονείς κατά τη διάρκεια της παρούσας οικονομικής κρίσης.