Το ρυθμιστικό πλαίσιο για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής
Authors: Βασιλοπούλου Αθανασία 
Published: August 2021

Η διατριβή επικεντρώνεται στην μελέτη της βασικής αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας δύο διεθνών δρώντων (δηλ. της ΕΕ και των ΗΠΑ, με έμφαση στην περίπτωση της ΕΕ) προκειμένου να αναλυθούν οι παραγόντες που επηρεάζουν τη διαμόρφωση της πολιτικής τους στον ποινικό τομέα. Ειδικότερα, αντικείμενο της διατριβής είναι ο εντοπισμός και η εξήγηση των τάσεων που αφορούν στις αλλαγές των θεσμικών δομών των δύο δρώντων (μετατόπιση αρμοδιοτήτων από το εθνικό στο υπερεθνικό κέντρο) και των τάσεων που αφορούν στις αλλαγές στην πολιτική προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων, κατά το στάδιο της διαπραγμάτευσης και υιοθέτησης της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας τους. Περαιτέρω, πραγματοποιείται η σύγκριση αυτών των τάσεων. Βάσει των δύο υποθέσεων εργασίας τίθεται ως κύριος παράγων που προκαλεί τις ανωτέρω τάσεις μέσω της υιοθέτησης μέτρων (ποινικής νομοθεσίας) η σοβαρή απειλή της ασφάλειας, δηλ. η απειλή ή η τέλεση τρομοκρατικών πράξεων. Κατά αυτόν τον τρόπο και προς έλεγχο της πρώτης υπόθεσης εργασίας, μελετώνται τα νομοθετήματα (κατασταλτικά και προληπτικά μέτρα) που υιοθετήθηκαν μετά την 11/9 βάσει τριών θεσμικών κριτηρίων, που προσφέρει η θεσμική προσέγγιση και η θεωρία των πολυεπίπεδων συστημάτων διακυβέρνησης. Στην περίπτωση των ΗΠΑ, η μελέτη των νομοθετημάτων βασίζεται στην ομοσπονδιακή οργάνωση του κράτους. Προς επιβεβαίωση ή διάψευση της δεύτερης υπόθεσης εργασίας που αφορά στην διατλαντική συνεργασία ανταλλαγής πληροφοριών για προληπτικούς λόγους ασφάλειας, μελετώνται τρείς Συμφωνίες της ΕΕ-ΗΠΑ στον τομέα αυτό. Η διατριβή συμπεραίνει όσον αφορά την πρώτη υπόθεση εργασίας, ότι καταγράφεται τάση εκχώρησης αρμοδιοτήτων στον ποινικό τομέα όταν πρόκειται για επιβολή κατασταλτικών μέτρων κατά της τρομοκρατίας υπό την απειλή της ασφάλειας, ανεξαρτήτως του θεσμικού περιβάλλοντος (Συνθήκη της Λισσαβώνας), και τείνει να μειώνεται όταν η απειλή υποχωρεί. Για την ΕΕ αυτό σημαίνει περαιτέρω διείσδυση του ενωσιακού δικαίου στην εσωτερική έννομη τάξη των κ-μ, ενώ για τις ΗΠΑ σημαίνει ισχυροποίηση του ομοσπονδιακού κέντρου. Αυτές οι τάσεις δεν παρατηρούνται στην περίπτωση της ΕΕ, κατά την υιοθέτηση των προληπτικών μέτρων, δηλ. της νομοθεσίας που αφορά ανταλλαγή δεδομένων για λόγους ασφάλειας. Στην περίπτωση αυτή ο παράγων απειλή της ασφάλειας δεν λειτουργεί υπέρ της εκχώρησης αρμοδιοτήτων όσον αφορά την προστασία δεδομένων από τα κ-μ στην ΕΕ. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την μη εναρμόνιση στην πολιτική προστασίας των δεδομένων, μια τάση που τείνει να αμβλύνει η Επιτροπή αξιοποιώντας τη θεσμική συγκυρία. Σε κάθε περίπτωση, η επιβολή κατασταλτικών και προληπτικών μέτρων τείνει να προκαλεί αρνητικές συνέπειες στην προστασία των αντίστοιχων θεμελιωδών δικαιωμάτων (δικονομικά δικαιώματα υπόπτων και κατηγορουμένων, δικαίωμα της ιδιωτικότητας και προστασία προσωπικών δεδομένων) .Όσον αφορά τη δεύτερη υπόθεση εργασίας, η διατριβή καταλήγει στην καταγραφή της αυξανόμενης τάσης αλληλεπίδρασης των δύο δρώντων στην πολιτική προστασίας των δεδομένων που ανταλλάσσονται στο πλαίσιο των διμερών σχέσεων τους. Τέλος, προτείνονται επιλογές για τα δύο μέρη και τα κ-μ της ΕΕ προκειμένου να διαχειριστούν τις τάσεις που καταγράφονται και να τις μεταστρέψουν, σύμφωνα με τα συμφέροντά τους.