Συγκριτική αξιολόγηση σύγχρονων μεθοδολογιών ακριβούς πρόγνωσης αρδευτικών αναγκών στην καλλιέργεια της ελιάς
Authors: Κόκκοτος Ευθύμιος 
Published: November 2024

Η αύξηση της θερμοκρασίας ως συνέπεια της κλιματικής αλλαγής, οδηγεί σε αυξημένες ανάγκες χρήσης αρδευτικού νερού ειδικά κατά τους καλοκαιρινούς μήνες προς διατήρηση της ποιότητας και ποσότητας παραγωγής. Το προηγούμενο σε συνδυασμό με τη δυσκολία εξεύρεσης πρόσθετων υδατικών πόρων για τη γεωργία, καθιστούν αναγκαία την ορθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων στη γεωργία. Προϋπόθεση για την ορθολογικότερη χρήση του νερού στην καλλιέργεια της ελιάς είναι η έγκαιρη και ακριβής εκτίμηση τόσο του κατάλληλου χρόνου εφαρμογής της άρδευσης και της άριστης αρδευτικής δόσης, όσο και η διερεύνηση της επίδρασης του μεταβαλλόμενου κατ’ έτος καρπικού φορτίου της ελιάς –λόγω του φαινομένου της παρενιαυτοφορίας– στην κατανάλωση νερού από τα φυτά. Με βάση τα παραπάνω, στην παρούσα διατριβή πραγματοποιήθηκε μελέτη των υδατικών σχέσεων ελιάς σε εμπορικό ελαιώνα στον οποίο καλλιεργείται η ποικιλία ‘Καλαμών’ υπό καθεστώς διαφορετικού καρπικού φορτίου. Για την πραγματοποίηση της εν λόγω μελέτης, διεξήχθησαν μετρήσεις διαθεσιμότητας και κινητικής του νερού στο συνεχές σύστημα «έδαφος-φυτό-ατμόσφαιρα» ενώ παράλληλα μελετήθηκε κι αναλύθηκε η επίδραση του διαφοροποιημένου καρπικού φορτίου δένδρων ελιάς στις οικοφυσιολογικές και υδροδυναμικές παραμέτρους τους. Οι μετρήσεις αυτές, επέτρεψαν την ανάπτυξη κι επαλήθευση μεθοδολογίας ακριβούς εκτίμησης των απωλειών νερού καλλιέργειας ελιάς υπό συνθήκες ήπιας έως μέτριας υδατικής καταπόνησης. Η τελευταία βασίζεται στη συσχέτιση του διαπνευστικού ισοδυνάμου και της εξατμισοδιαπνοής αναφοράς (ETo) ύστερα από προσδιορισμό κι επαλήθευση κατάλληλου διορθωτικού συντελεστή υδατικής καταπόνησης. Επιπλέον, τα αποτελέσματα της παρούσας διατριβής δείχνουν ότι οι καρποί της ελιάς ως οι βασικότεροι καταναλωτές νερού και προϊόντων της φωτοσύνθεσης, έχουν σημαντική επίδραση στις οικοφυσιολογικές και υδροδυναμικές παραμέτρους κυρίως λόγω της μεταβολής του λόγου “sink/source”. Η μείωση της τιμής του λόγου αυτού που παρατηρείται υπό συνθήκες μειωμένου καρπικού φορτίου, οδηγεί σε αύξηση της συγκέντρωσης υδατανθράκων όπως το άμυλο και η σακχαρόζη στα φύλλα της ελιάς, με συνέπεια τη μείωση της στοματικής αγωγιμότητας και του ρυθμού φωτοσύνθεσης. Αυτό δύναται να αποδοθεί τόσο σε στοματικούς όσο και σε μη-στοματικούς παράγοντες όπως καταδεικνύουν μετρήσεις του λόγου σταθερών ισοτόπων άνθρακα (13C/12C). Από την άλλη μεριά, η αυξημένη κατανάλωση νερού που παρατηρήθηκε υπό συνθήκες πλήρους καρπικού φορτίου, μπορεί να αποδοθεί στη διαφοροποιημένη στρατηγική αναπλήρωσης των εσωτερικών αποθεμάτων νερού στους υπέργειους ιστούς των ελαιοδένδρων. Ειδικότερα, υπό πλήρες καρπικό φορτίο διαπιστώνεται κατανάλωση αυτών των αποθεμάτων νερού κατά τη διάρκεια της ημέρας και αναπλήρωση τους τη νύχτα, κάτι το οποίο δεν παρατηρείται σε ελαιόδενδρα υπό μειωμένο καρπικό φορτίο. Συμπερασματικά, τα αποτελέσματα της διατριβής συμβάλλουν στη βαθύτερη κατανόηση της επίδρασης της παρενιαυτοφορίας στις οικοφυσιολογικές και υδροδυναμικές παραμέτρους φυτών ελιάς, η οποία δύναται να αξιοποιηθεί στην πράξη για την αύξηση της αποτελεσματικότητας χρήσης νερού στους ελαιώνες.