Integrating english as a lingua franca in ELT through reflection on experience
Authors: Κορδία Στεφανία 
Published: February 2024

Αμφισβητώντας πολλές βαθιά ριζωμένες παραδοχές σχετικά με το τι αποτελεί επιτυχημένη επικοινωνία, η έρευνα πάνω στον ρόλο της αγγλικής ως διεθνούς γλώσσας επικοινωνίας (ELF), δηλαδή ως μέσο επικοινωνίας μεταξύ ομιλητών με διαφορετικό γλωσσικό και πολιτισμικό υπόβαθρο, έχει δείξει ότι η αποτελεσματική επικοινωνία μεταξύ τους δεν εξαρτάται από τη συμμόρφωσή τους στα πρότυπα φυσικών ομιλητών, όπως συνήθως θεωρείται. Αντίθετα, εξαρτάται, εν πολλοίς, από την κατάλληλη χρήση, για παράδειγμα, στρατηγικών διαπραγμάτευσης του νοήματος και προσαρμογής. Έχει τεθεί επομένως ιδιαίτερη έμφαση την τελευταία δεκαετία στην ανάγκη ριζικής αλλαγής στη διδασκαλία της αγγλικής (ELT), η οποία, παρά την ευρεία χρήση της ELF ανά τον κόσμο, παραμένει προσκολλημένη στην εικόνα ενός «ιδανικού» φυσικού ομιλητή, ως της μόνης αυθεντίας στη χρήση και, συνεπώς, στη διδασκαλία και την εκμάθηση της γλώσσας. Βάσει των παραπάνω, το πλαίσιο επίγνωσης της αγγλικής ως διεθνούς γλώσσας επικοινωνίας (επίγνωση της ELF˙ ELF awareness) αναφέρεται στην ενσωμάτωση της ELF στη διδασκαλία της αγγλικής. Με την πεποίθηση ότι η περιπόθητη αυτή αλλαγή λαμβάνει χώρα από τη βάση, δηλαδή μέσα από τις αντιλήψεις και διδακτικές πρακτικές των εκπαιδευτικών, το πλαίσιο αυτό υπογραμμίζει τον κεντρικό ρόλο της εκπαίδευσης εκπαιδευτικών στην ενδυνάμωσή τους να καθορίσουν τη σημασία της ELF για αυτούς και τους μαθητές τους. Αυτή η εκπαίδευση δε επικεντρώνεται στο να τους ενθαρρύνει να αναστοχαστούν κριτικά επί της εμπειρίας τους, λαμβάνοντας υπόψη τα ευρήματα της έρευνας της ELF, για να έρθουν αντιμέτωποι με τις πρότερες παραδοχές τους για τη χρήση, τη διδασκαλία και την εκμάθηση της αγγλικής. Η διαδικασία αυτή απαιτεί, επί της ουσίας, μετασχηματίζουσα μάθηση, όπως αυτή η έννοια ορίζεται στην εκπαίδευση ενηλίκων. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, ελάχιστα επιμορφωτικά προγράμματα έχουν εστιάσει στην επίγνωση της ELF, με αποτέλεσμα, στην πράξη, να μη γνωρίζουμε τι συνεπάγεται αυτή η αλλαγή για τον εκπαιδευτικό. Παράλληλα, δεν έχει δοθεί προσοχή στη δυνητική σημασία της μετασχηματίζουσας μάθησης, ως τη διαδικασία που μπορεί να επιφέρει την αλλαγή. Έχοντας υπόψη αυτά τα ερευνητικά κενά, η παρούσα μελέτη διερευνά, υπό το θεωρητικό και αναλυτικό πρίσμα της μετασχηματίζουσας μάθησης, την εμπειρία σαράντα εκπαιδευτικών στο πρόγραμμα Growing Awareness through English as a Lingua Franca (ELF-GATE), που διεξήχθη στην Ελλάδα. Για να αποδώσει τη συνολική πορεία τους στο πρόγραμμα, η μελέτη υιοθετεί μικτή ερευνητική μέθοδο, βασιζόμενη σε αρχές της πειραματικής έρευνας και της ερμηνευτικής φαινομενολογίας. Χρησιμοποιώντας, για το λόγο αυτό, ποικίλες τεχνικές συλλογής δεδομένων, όπως ερωτηματολόγια, αναστοχαστικά ημερολόγια και συνεντεύξεις, σε διάφορα χρονικά σημεία πριν, κατά τη διάρκεια και μετά το ELF-GATE, η μελέτη εξετάζει τι περιλάμβανε το ταξίδι καθενός προς την επίγνωση της ELF, πώς και κατά πόσο επήλθε κάθε φορά αλλαγή, και γιατί οι εμπειρίες τους πιθανών διέφεραν καθώς επεξεργάζονταν την ELF. Επικεντρώνεται έτσι στις απόψεις τους πριν και μετά το πρόγραμμα ως προς τη χρήση, τη διδασκαλία και την εκμάθηση της αγγλικής, το περιεχόμενο και, κυρίως, το βάθος της αναστοχαστικής τους διαδικασίας, την έρευνα δράσης κατά την οποία προσπάθησαν να ενσωματώσουν την ELF στην τάξη τους, και, τέλος, την αξιολόγηση της εμπειρίας τους στο τέλος του προγράμματος και περίπου έξι μήνες αργότερα. Μέσω συσχετίσεων, η μελέτη παρέχει πολύ σημαντικές πληροφορίες για την ουσία της αλλαγής σε σχέση με την ELF. Υποδηλώνει, κυρίως, ότι η επίγνωση της ELF, ως μετασχηματιστική διαδικασία, φάνηκε, σε αυτήν την έρευνα, να εξαρτάται από το βαθμό που οι συμμετέχοντες ήταν έτοιμοι να προβούν, σύμφωνα με όσα ορίζει ο Jack Mezirow, εμπνευστής της μετασχηματίζουσας μάθησης, σε αναστοχασμό επί του περιεχομένου, της διαδικασίας και των πρότερων παραδοχών. Αυτό φάνηκε να καθορίζει τον προσδιορισμό και την αμφισβήτηση προκαταλήψεων που ως τότε θεωρούσαν δεδομένες ως χρήστες της αγγλικής και εκπαιδευτικοί και, κατόπιν, το πώς προσέγγισαν και ενσωμάτωσαν την ELF στη διδασκαλία τους. Η μελέτη υπογραμμίζει τα όρια μεταξύ επιπέδων του αναστοχασμού, από την έλλειψή του ως τον αναστοχασμό επί παραδοχών, καθώς και τις προεκτάσεις τους για τη διδασκαλία με επίγνωση της ELF, τονίζοντας την ενδεχόμενη ύπαρξη αναλογιών με τα χαρακτηριστικά του εργαλειακού, του κοινωνικοποιημένου και του αυτοκαθοριζόμενου νου που περιέγραψε ο Robert Kegan στο πλαίσιο του επιστημολογικού μετασχηματισμού. Διερευνώντας, για πρώτη φορά, το πλαίσιο επίγνωσης της ELF υπό το πρίσμα της μετασχηματίζουσας μάθησης, η μελέτη συνεισφέρει σημαντικά στο πεδίο της ELF, καθώς και στον ίδιο τον τομέα της μετασχηματίζουσας μάθησης. Προσφέρει ποικίλα εργαλεία για την συστηματική και διαφανή προώθηση, μελέτη και αξιολόγηση της διαδικασίας αυτής στην εκπαίδευση εκπαιδευτικών, αλλά και πέραν αυτής. Σε αυτά συμπεριλαμβάνεται το πρόγραμμα σπουδών του ELF-GATE, τα αναστοχαστικά ερωτήματα που τέθηκαν στους συμμετέχοντες, τα θέματα που επεξεργάστηκαν ως προς την ELF, ένα σχήμα καταγραφής απόψεων που αντανακλούν πρότερες παραδοχές για την αυθεντία του φυσικού ομιλητή, ένα πρωτόκολλο ανάλυσης αναστοχασμού κι ένα πρωτόκολλο για τη διερεύνηση τρόπων σκέψης, με πλήθος εμπειρικών δεδομένων, τα οποία θα μπορούσαν να εμπνεύσουν και να διευκολύνουν μελλοντικές εμπειρικές έρευνες, ώστε να φωτιστεί περαιτέρω η πολύπλοκη διαδικασία της επίγνωσης της αγγλικής ως διεθνούς γλώσσας επικοινωνίας.