Η αγροικία στη θέση Τρία Πλατάνια του Νομού Πιερίας
Authors: Γεροφωκά Ελένη 
Published: September 2021

Το θέμα αυτής της διατριβής πραγματεύεται το αρχαιολογικό υλικό που προήλθε από την ανασκαφή μίας αγροικίας των ελληνιστικών χρόνων που αποκαλύφθηκε, στα τέλη της δεκαετίας του 1990, στον Πλαταμώνα στη νότια Πιερία, στη θέση «Τρία Πλατάνια».Στην διατριβή εξετάστηκε η ανασκαμμένη θέση συνολικά, με βάση τις αρχαιολογικές μαρτυρίες και την αρχαιολογική συνάφεια με σκοπό να ανασυντεθεί η ανθρώπινη δραστηριότητα του παρελθόντος στη συγκεκριμένη περιοχή. Πρόκειται για μια συνθετική εργασία στην οποία εξετάστηκε η αρχιτεκτονική μορφή των κτισμάτων και τα ευρήματα, αξιοποιήθηκαν παραγωγικά τα αρχαιοβοτανολογικά και ζωοαρχαιολογικά δεδομένα, όπως επίσης οι επιγραφικές μαρτυρίες και οι αρχαίες φιλολογικές πηγές και τέλος επιχειρήθηκε η ένταξη των αρχαιολογικών δεδομένων στο ιστορικό, οικονομικό-πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο αυτής της εποχής στη συγκεκριμένη περιοχή, και γενικότερα στη Μακεδονία.Στην αρχή της μελέτης γίνεται μια συνθετική πραγμάτευση του θέματος της αρχαίας αγροικίας και θίγονται ζητήματα που αφορούν στην κατοίκηση της υπαίθρου στην αρχαιότητα τόσο για την περιοχή της Μακεδονίας όσο και για τον υπόλοιπο ελλαδικό χώρο. Εν συνεχεία το κύριο θέμα της διατριβής που αποτελεί το πρωτογενές υλικό της μελέτης, ασχολείται με την αγροικία στα «Τρία Πλατάνια». Εδώ,συστηματικά καταλήγουμε αξιοποιώντας τα διαθέσιμα στοιχεία, στην αρχιτεκτονική μορφή της αγροικίας και στην ερμηνεία της χρήσης των χώρων.Η διατριβή ολοκληρώνεται με το ανακεφαλαιωτικού χαρακτήρα τέταρτο μέρος, με τίτλο:«Οικονομία και Κοινωνία», όπου επιχειρείται με συνθετικό τρόπο η εξαγωγή συμπερασμάτων από την ανάλυση του αρχαιολογικού υλικού που έχει προηγηθεί.Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της μελέτης, η αγροικία στα «Τρία Πλατάνια» αποτελεί μια μεγάλη, αυτόνομη, οικονομική μονάδα, η οποία στηρίζεται σε μεικτές γεωκτηνοτροφικές και βιοτεχνικές δραστηριότητες. Η καλλιέργεια στην αγροικία προσανατολιζόταν γύρω από την λεγόμενη μεσογειακή τριάδα – δημητριακά, αμπελοκαλλιέργεια, και ελαιοκαλλιέργεια – συνοδευόμενη από την μέτρια σε εντατικότητα κτηνοτροφία και την αρκετά αναπτυγμένη υφαντουργία. Η μικρής κλίμακας κεραμική παραγωγή που παρατηρείται στην αγροικία συνδέεται με οικιακή χρήση, που ενδεχομένως όμως να διοχετευόταν εμπορικά και σε τοπικό επίπεδο. Η αγροικία λειτουργούσε ως παραγωγός αγροτικού πλεονάσματος που διοχετευόταν μέσω του εμπορίου σε τοπική κλίμακα.Παράλληλα, η υπό εξέταση αγροικία έδωσε τη δυνατότητα να θιγούν ζητήματα σχετικά τις πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές δομές της μακεδονικής κοινωνίας. Τα συμπεράσματα που προκύπτουν, στηρίζουν μια κοινωνικό-πολιτική οργάνωση που ενισχύει την οικονομία σε δύο επίπεδα, σε τοπικό-περιφερειακό επίπεδο και σε κρατικό. Η μακροοικονομία της Μακεδονίας θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω της ανάπτυξης της μικροοικονομίας των πόλεων και των περιφερειών τους.Από πολιτική σκοπιά παρατηρείται ότι η κοινωνική, οικονομική και πολιτική αλληλεξάρτηση, που ανέδειξε η παρούσα μελέτη, ανάμεσα στην πόλη του Ηρακλείου και την υπό εξέταση αγροικία,υποδεικνύει ένα διοικητικό μοντέλο το οποίο προσιδιάζει -υπό την αιγίδα πάντα της βασιλικής εξουσίας- σε έναν τρόπο διοίκησης με αρκετά δημοκρατικά στοιχεία. Συμπερασματικά αναφέρω ότι, κατά τους ελληνιστικούς χρόνους, ένα παρόμοιο διοικητικό μοντέλο πιθανόν να απαντά και σε άλλες μακεδονικές πόλεις που στη επικράτειά τους βρίσκονται απομονωμένες αγροικίες. Η συστηματική μελέτη των αγροικιών της μακεδονικής υπαίθρου, στο μέλλον, πιθανόν να επιβεβαιώσει το παραπάνω συμπέρασμα, αλλά σε κάθε περίπτωση, θα αποβεί ιδιαίτερα ωφέλιμη για την έρευνα.