Verpleegkundige bestaffing voor een veilige(re) zorg in acute ziekenhuizen
Authors: Van Den Heede Koen , Bruyneel Luk , Beeckmans Dorien , Boon Niels , Bouckaert Nicolas , Cornelis Justien , Dossche Dorien , Van de Voorde Carine , Sermeus Walter 
Published: January 2025

VOORWOORD 1 -- KERN BOODSCHAPPEN 2 -- SYNTHESE 4 -- 1. ACHTERGROND 8 -- 1.1. CONTEXT VAN DE STUDIE: IS DE WERKSITUATIE VAN DE BELGISCHE ZIEKENHUISVERPLEEGKUNDIGE DE LAATSTE 10 JAAR VERANDERD? 8 -- 1.2. ENKELE FEITEN EN CIJFERS OVER DE BELGISCHE VERPLEEGKUNDIGEN 8 -- Hoe word je verpleegkundige in ons land? 8 -- De verpleegkundige beroepsgroep: enkele feiten en cijfers 9 -- Hoe komt de verpleegkundige bestaffing in de Belgische ziekenhuizen tot stand? 9 -- 1.3. VOLDOENDE PERSONEEL EN EEN GOEDE WERKOMGEVING ZIJN ZEER BELANGRIJK 10 -- Duidelijk verband tussen verpleegkundige bestaffing en uitkomsten 10 -- Goede werkomgeving is cruciaal 11 -- Wetenschappelijke studies bieden geen antwoord op enkele praktische vragen 11 -- 1.4. EEN ZIEKENHUISLANDSCHAP IN EVOLUTIE EN MOGELIJKE IMPACT OP VERPLEEGKUNDIGE ZORG 11 -- Een dicht ziekenhuislandschap met een hoog gebruik van ziekenhuisdiensten 11 -- Duidelijke trends: meer maar kortere ziekenhuisopnames 11 -- Een belangrijke hervorming van de ziekenhuissector in de startblokken 12 -- Impact op verpleegkundige zorg 12 -- 1.5. ONDERZOEKSVRAGEN VAN DE STUDIE 12 -- 1.6. HOE GINGEN WE TE WERK? 14 -- 2. EVOLUTIE VAN DE VERPLEEGKUNDIGE ZORGINTENSITEIT EN BESTAFFING IN DE BELGISCHE ZIEKENHUIZEN 15 -- 2.1. EVOLUTIE VAN DE VERPLEEGKUNDIGE ZORGINTENSITEIT 15 -- Hoe gingen we te werk? 15 -- De verpleegkundige zorgintensiteit nam gestaag toe op de afdelingen chirurgie en interne geneeskunde 15 -- Ook op de meeste andere afdelingen nam de verpleegkundige zorgintensiteit toe 16 -- 2.2. EVOLUTIE VAN DE VERPLEEGKUNDIGE BESTAFFING 18 -- Hoe gingen we te werk? 18 -- Verpleegkundige personeelsinzet stijgt in de loop der jaren 18 -- Percentage bachelor-verpleegkundigen werd groter 18 -- 2.3. VOLDOET DE HUIDIGE VERPLEEGKUNDIGE BESTAFFING? 20 -- De bestaffing volgde de toename van de zorgintensiteit 20 -- Bestaffingsniveaus die als onveilig beschouwd worden zijn nog steeds gangbaar 20 -- Zorgkundig en ondersteunend personeel 21 -- 2.4. VERBAND TUSSEN VERPLEEGKUNDIGE PERSONEELSINZET EN HET ZIEKENHUISBUDGET 22 -- 3. VERPLEEGKUNDIGE BESTAFFING EN WERKOMGEVING IN DE BELGISCHE ZIEKENHUIZEN 23 -- 3.1. VERPLEEGKUNDIGE WERKOMGEVING 23 -- Werkomgeving: verbetering op gebied van leiderschap, relatie met de artsen en visie kwaliteit van zorg 23 -- 3.2. VERPLEEGKUNDIGE BESTAFFING 25 -- Nog steeds te veel patiënten per verpleegkundige en een grote variatie tussen ziekenhuizen 25 -- Aandeel bachelor-verpleegkundigen neemt aanzienlijk toe 25 -- 3.3. NIET-UITGEVOERDE VERPLEEGKUNDIGE ZORG EN NIET VERPLEEGKUNDIGE ACTIVITEITEN 27 -- Niet-uitgevoerde verpleegkundige zorg nam aanzienlijk toe 27 -- Niet-verpleegkundige taken worden nog vaak door verpleegkundigen uitgevoerd 29 -- 3.4. RISICO OP BURN-OUT, ONTEVREDENHEID MET DE JOB EN DE INTENTIE OM DE JOB TE VERLATEN 29 -- Risico op burn-out 29 -- Ontevredenheid over de job en voornemen om te vertrekken 29 -- 3.5. ZORGKWALITEIT BEKEKEN VANUIT VERPLEEGKUNDIG OOGPUNT 30 -- 3.6. IMPACT VAN DE WERKOMGEVING EN DE BESTAFFING OP DE VERPLEEGKUNDIGE UITKOMSTEN 31 -- Patiënt-per-verpleegkundige ratio en leiderschap hebben een belangrijke impact op het welzijn en welbevinden van verpleegkundigen 31 -- Impact ratio en niet-verpleegkundige taken op niet-uitgevoerde verpleegkundige zorg 31 -- 4. NAAR EEN VEILIGE BESTAFFING IN DE BELGISCHE ACUTE ZIEKENHUIZEN 32 -- 4.1. VERMINDER HET AANTAL PATIËNTEN PER VERPLEEGKUNDIGE IN DE ACUTE ZIEKENHUIZEN 32 -- Nog te veel patiënten per verpleegkundige 33 -- Verouderde normen voor de financiering en erkenning van ziekenhuizen 33 -- Binnen een periode van vijf jaar veilige ratios per type verpleegafdeling implementeren 34 -- Een noodmaatregel om manifest onveilige ratios weg te werken moet onmiddellijk ingevoerd worden 38 -- Maatregelen die de aantrekkelijkheid van het beroep van verpleegkundige verbeteren 39 -- 4.2. BETERE BENUTTING VAN DE VERPLEEGKUNDIGE EXPERTISE 40 -- 4.3. VEREENVOUDIG DE FINANCIERING EN ZORG VOOR EEN BILLIJK TOEWIJZINGSSYSTEEM VAN (BIJKOMENDE) MIDDELEN VOOR VERPLEEGKUNDIGEN 41 -- 4.4. BESTEED SPECIFIEKE AANDACHT AAN VERPLEEGKUNDIGE BESTAFFING OP GERIATRIE 42 -- 4.5. EEN BELEID OP MACRONIVEAU DAT EEN VERPLEEGKUNDIGE BESTAFFING BEOOGT DIE VEILIG IS VOOR PATIËNT EN MEDEWERKERS 42 -- Bundel de krachten in het kader van de interministeriële conferentie om een beleid te voeren op macroniveau 42 -- Zet een data-informatiesysteem op voor het ondersteunen en bewaken van een veilig bestaffingsbeleid 43 -- 4.6. EVALUEER DE IMPACT VAN DE BELEIDSMAATREGELEN OP EEN PROACTIEVE EN SYSTEMATISCHE MANIER 45 -- 4.7. BOUW AAN EEN GOEDE WERKOMGEVING VOOR VERPLEEGKUNDIGEN MET AANDACHT VOOR BESTAFFING OP ALLE NIVEAUS VAN DE ORGANISATIE 46 -- Een benadering doorheen heel de organisatie (van bestuur tot afdelingsniveau), gecombineerd met gegevens en transparantie 46 -- Goede werkomgeving om de uitkomsten van de patiënt en het welzijn van de verpleegkundigen te verbeteren 47 -- 5. CONCLUSIE 47 -- REFERENTIES 49 -- AANBEVELINGEN 53