Ποινική προστασία του θαλασσίου περιβάλλοντος
Authors: Ανδρεάδης-Παπαδημητρίου Παύλος 
Published: June 2023

Το έργο επιχειρεί να καταδείξει τις ιδιαιτερότητες του θαλασσίου περιβάλλοντος, ως βιοτικού χώρου και ως πεδίου ανάπτυξης της ανθρώπινης κοινωνικοοικονομικής δραστηριότητας, καθώς και τις εντεύθεν απορρέουσες συνέπειες ως προς τις νομοθετικές και εν τέλει κοινωνικές επιλογές αναφορικά με τη διαχείρισή του. Κεντρική του θέση είναι ότι το θαλάσσιο περιβάλλον συνιστά έναν χώρο επί του οποίου η βιομηχανοποιημένη κοινωνία προβαίνει σε διαρκή διαχείριση κινδύνων, προκειμένου να εξασφαλίσει την απρόσκοπτη συνέχιση της δράσης της. Τούτο επιτυγχάνεται και με τα μέσα του ποινικού δικαίου, μάλλον με όχι ιδιαίτερη επιτυχία, γεγονός που είναι επίσης —σε κάποιο τουλάχιστον βαθμό— κοινωνικά αποδεκτό, αφού η εμφάνιση ιδιαίτερα σοβαρών περιστατικών θαλάσσιας ρύπανσης που συχνά ακολουθείται από αδυναμία καταλογισμού ποινικών ευθυνών σε όλους τους πράγματι υπεύθυνους, καθιστά εμφανή, ακόμη και στους πλέον δύσπιστους, τα εγγενή όρια του ποινικού δικαίου στο συγκεκριμένο χώρο. Παρατηρείται επίσης ότι, στο σύνθετο πλέγμα της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, υπάρχουν λόγοι που δικαιολογούν την αυτοτελή τυποποίηση των προσβολών του θαλασσίου περιβάλλοντος, και μπορούν επιπλέον να υποστηρίξουν και την αναγωγή του σε αυτοτελές έννομο αγαθό. Στη συνέχεια, διερευνώνται τα βήματα που ακολούθησε η διεθνής κοινότητα για την θέσπιση κανόνων για την προστασία του θαλασσίου περιβάλλοντος από τη ρύπανση που προκαλούν τα πλοία και οι εν γένει πλωτές κατασκευές, και για τον καθορισμό του είδους και της έκτασης της ποινικής εξουσίας που έχουν τα διάφορα κράτη επί περιστατικών ρύπανσης που λαμβάνουν χώρα στις διάφορες θαλάσσιες ζώνες, όπως αυτές έχουν προσδιορισθεί από τη σύμβαση του Montego Bay. Ακολούθως, αφού ερευνηθούν κρίσιμες πτυχές του ενωσιακού δικαίου και μελετηθούν τα ισχύοντα σε διάφορες αλλοδαπές δικαιοταξίες, καταγράφονται ορισμένες σαφείς παγκόσμιες νομοθετικές τάσεις στον χώρο αυτό, όπως η διαρκής και έντονη εξάρτηση του ποινικού από το διοικητικό δίκαιο και ο προσδιορισμός, μέσω του τελευταίου, του ορίου του αξιοποίνου, που επιβεβαιώνουν τον χαρακτήρα του ποινικού δικαίου της θαλάσσιας ρύπανσης, ως δικαίου διαχείρισης κινδύνων. Με αυτά τα δεδομένα, διερευνάται το εθνικό νομικό πλαίσιο για την ποινική προστασία του θαλασσίου περιβάλλοντος, όχι τόσο υπό το πρίσμα της εκτενούς ανάλυσης των διαφόρων νομοτυπικών μορφών, αλλά κυρίως από τη σκοπιά της συστηματοποίησής του. Μελετώνται δηλαδή τόσο οι βασικές έννοιες που πρέπει ο ερμηνευτής να έχει υπ’ όψη, οποιοδήποτε νομοθέτημα και αν κληθεί να εφαρμόσει, όσο και —κυρίως— η περίπλοκη και συχνά δυσνόητη σχέση μεταξύ των πλειόνων νομοθετημάτων. Στο πλαίσιο αυτό, κεντρική θέση της διατριβής είναι η δυνατότητα επίλυσης του προβλήματος αυτού κατ’ εξοχήν με αναγωγή σε κανόνες ενδοσυστημικής και τυπικής λογικής, παρά με προσφυγή στην έννοια του εννόμου αγαθού. Κατόπιν, εκτίθενται τα αποτελέσματα της νομολογιακής έρευνας, από τα οποία προκύπτει η ισχνή, αποσπασματική και συχνά ανομοιόμορφη εφαρμογή της υπό μελέτη ποινικής νομοθεσίας. Τέλος, αναλύονται ορισμένα ειδικότερα ζητήματα και επιχειρείται μεταξύ άλλων να προταθεί μια λύση στο πεδίο της μέτρησης των εγκλημάτων, που αφίσταται από την δυσχερώς οριοθετούμενη έννοια του οικοσυστήματος και επικεντρώνεται περισσότερο στην ενότητα της κρινόμενης συμπεριφοράς, σε συνάρτηση με την εκπλήρωση του συγκεκριμένου–εξατομικευμένου λειτουργικού προορισμού του ρυπαίνοντος πλωτού μέσου.