Διερεύνηση της επίδρασης της σύνθεσης της κυκλοφορίας στην οικονομική αποδοτικότητα ενός σιδηροδρομικού συστήματος
Authors: Χριστογιάννης Ευάγγελος 
Published: August 2021

Στα πλαίσια της παρούσας διδακτορικής διατριβής διερευνήθηκε η επίδραση που έχει η σύνθεσητης κυκλοφορίας στο σχεδιασμό, στην κατασκευή, στη λειτουργία, στη συντήρηση καιγενικότερα στην οικονομική αποδοτικότητα ενός σιδηροδρομικού συστήματος. Συγκεκριμέναεπιχειρήθηκε να δοθεί απάντηση στα παρακάτω ερωτήματα :«Τι είναι οικονομικά αποδοτικότερο; Η δρομολόγηση σε ένα σιδηροδρομικό δίκτυο, ταυτόχροναεπιβατικών και εμπορικών συρμών (μικτή εκμετάλλευση), ή η διαφοροποίηση της επιβατικήςαπό την εμπορευματική κυκλοφορία (αμιγής εκμετάλλευση) ;»«Ποιές είναι οι επιπτώσεις στο σχεδιασμό, στην κατασκευή, στη λειτουργία και στη συντήρησημιας σιδηροδρομικής γραμμής στην περίπτωση που κυκλοφορούν σ’ αυτή συρμοί μεδιαφορετικά κατασκευαστικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά; – Πώς εκτιμώνται οι επιπτώσειςαυτές ποιοτικά και ποσοτικά ; »«Πώς επηρεάζουν οι διάφορες κατασκευαστικές και λειτουργικές παράμετροι ενόςσιδηροδρομικού συστήματος την οικονομική αποδοτικότητα του συστήματος ; Ποιές είναι οιβασικές παράμετροι που χαρακτηρίζουν το οικονομικό αποτέλεσμα και πώς αυτέςδιαφοροποιούνται ανάλογα με τη σύνθεση της κυκλοφορίας ;»«Ποιά είναι τα κριτήρια εκείνα και οι βασικές αρχές που θα οδηγήσουν τους σιδηροδρομικούςφορείς στο να επιλέξουν το πλαίσιο εκμετάλλευσης και την πολιτική τιμολόγησης που θαεφαρμόσουν στις υφιστάμενες σιδηροδρομικές συνδέσεις που αναβαθμίζουν και κυρίως στιςνέες γραμμές που σχεδιάζουν ;»Προς τούτο χρησιμοποιήθηκαν τρία «ερευνητικά εργαλεία»: α) Προσέγγιση με τη βοήθειαστατιστικών δεδομένων, β) Ποιοτική προσέγγιση και ποσοτική προσέγγιση με τη βοήθειααναλυτικών σχέσεων, γ) Μαθηματική προσομοίωση.Με το πρώτο ερευνητικό εργαλείο και με βάση συγκεκριμένη μεθοδολογία που αναπτύχθηκε,συσχετίσθηκε η σύνθεση της κυκλοφορίας ενός δείγματος σιδηροδρομικών δικτύων με τηνοικονομική αποδοτικότητά τους ενώ παράλληλα εξετάσθηκαν οι τάσεις που επικρατούν διεθνώςγια τη δημιουργία διαδρόμων αμιγούς κυκλοφορίας συρμών.Με το δεύτερο ερευνητικό εργαλείο εξετάσθηκε με τη βοήθεια αναλυτικών μαθηματικώνσχέσεων και μετά από κατάλληλη επεξεργασία τους, η επίδραση βασικών χαρακτηριστικών τωνεπιβατικών και εμπορικών συρμών (βάρος κατ’ άξονα, ταχύτητα, βάρος συρμού, μήκος συρμού,δυναμική άνεση επιβατών κ.λ.π.) στα επιμέρους στοιχεία ενός σιδηροδρομικού συστήματος.Το τρίτο ερευνητικό εργαλείο αποτελεί ένα μαθηματικό μοντέλο το οποίο επιτρέπει, γιαδιαφορετικά σενάρια εκμετάλλευσης όσον αφορά τη σύνθεση της κυκλοφορίας: α) τονυπολογισμό του κόστους της απαιτούμενης επένδυσης για την υλοποίηση της σιδηροδρομικήςσύνδεσης ως επίσης και των κοστών συντήρησης και λειτουργίας, β) τον υπολογισμό τωνεσόδων που προκύπτουν για την επιχείρηση από τη μεταφορά επιβατών ή/και εμπορευμάτωνανάλογα με το σενάριο που εξετάζεται ,γ) τον υπολογισμό της οικονομικής αποδοτικότητας τουκάθε σεναρίου εκμετάλλευσης με βάση τη μέθοδο της καθαρής παρούσας αξίας και του ρυθμούεσωτερικής απόδοσης της επένδυσης, στη διάρκεια της οικονομικής ζωής της επένδυσης, δ) τησύγκριση των σεναρίων εκμετάλλευσης μεταξύ τους όσον αφορά την οικονομική τουςαποδοτικότητα γενικά αλλά και ειδικότερα όσον αφορά επί μέρους στοιχεία κόστους και άλλεςπαραμέτρους του σιδηροδρομικού συστήματος (π.χ. κόστος υποδομής, κόστος συντήρησηςκ.λ.π.), ε)τη μελέτη της επιρροής των διαφόρων σχεδιαστικών, κατασκευαστικών, λειτουργικώνκαι οικονομικών παραμέτρων του σιδηροδρομικού συστήματος στην οικονομική αποδοτικότητατου συστήματος, στ) την επιλογή, με βάση τη ζήτηση του επιβατικού ή/και εμπορευματικούέργου που θα διακινηθεί σιδηροδρομικά σε μια σύνδεση, του σεναρίου εκμετάλλευσης πουπαρουσιάζει τη μεγαλύτερη οικονομική αποδοτικότητα. Τα σενάρια που εξετάσθηκαν ήταν τα εξής : Σ1: Διπλή γραμμή – μικτής κυκλοφορίας συρμών,Σ2 : Διπλή γραμμή – αμιγώς επιβατικής κυκλοφορίας συρμών, Σ3: Διπλή γραμμή – αμιγώςεμπορευματικής κυκλοφορίας συρμών, Σ5: Μονή γραμμή – αμιγώς εμπορευματική διπλής,κατεύθυνσης κυκλοφορίας, Σ6: Μονή γραμμή – μικτής κυκλοφορίας συρμών διπλής,κατεύθυνσης.Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το βασικό κριτήριο για την επιλογή του πλαισίου εκμετάλλευσηςενός σιδηροδρομικού διαδρόμου είναι τα χαρακτηριστικά της ζήτησης μεταφορικού έργου καικυρίως το είδος των μεταφερόμενων αγαθών σε συνδυασμό με τον όγκο που μεταφέρεται καιδευτερευόντως το τοπογραφικό ανάγλυφο.Αναλυτικότερα :• Η αύξηση της ζήτησης συνοδεύεται από αύξηση της οικονομικής αποδοτικότητας τουσυστήματος.• Για μέτριες τιμές ζήτησης το σενάριο Σ1 (διπλή γραμμή – μικτή εκμετάλλευση)εμφανίζει τη μεγαλύτερη καθαρή παρούσα αξία.• Για υψηλές τιμές ζήτησης τα σενάρια αμιγούς κυκλοφορίας εμφανίζουν τη μεγαλύτερηκαθαρή παρούσα αξία τόσο στην περίπτωση μονής όσο και στην περίπτωση διπλήςγραμμής. Επιπλέον το σενάριο αμιγούς εμπορευματικής κυκλοφορίας Σ3 παρουσιάζειμεγαλύτερη καθαρή παρούσα αξία σε σχέση με το σενάριο αμιγούς επιβατικήςκυκλοφορίας Σ2• Η οικονομική αποδοτικότητα όλων των σεναρίων εκμετάλλευσης μειώνεται σημαντικάόσο δυσμενέστερο γίνεται το τοπογραφικό ανάγλυφο. Για ορεινό τοπογραφικόανάγλυφο μάλιστα είναι σε όλες τις περιπτώσεις αρνητική. Για ορεινό τοπογραφικόανάγλυφο “ευνοούνται” τα σενάρια μονής γραμμής και εμπορευματικής κυκλοφορίας(Σ5 και Σ6). Σημειώνεται ότι στην περίπτωση αυτή το σενάριο Σ5 παρουσιάζει τημεγαλύτερη καθαρή παρούσα αξία ακόμη και για υψηλές τιμές ζήτησης μεταφορικούέργου .• Το μήκος της σιδηροδρομικής σύνδεσης δεν επηρεάζει την κατάταξη των εξεταζόμενωνσεναρίων εκμετάλλευσης με βάση την οικονομική τους αποδοτικότητα αλλά«μεγενθύνει» το οικονομικό αποτέλεσμα είτε αυτό είναι θετικό είτε αρνητικό.• Όταν ο λόγος της ζήτησης επιβατών/τόνους εμπορευμάτων τείνει στο 1/3 (ποσοστόσύνθεσης κυκλοφορίας 50%-50%) “ευνοούνται” τα σενάρια μικτής κυκλοφορίας(σενάρια Σ1 και Σ6).• Το τελικό οικονομικό αποτέλεσμα επηρεάζεται κατά κύριο λόγο από τα έσοδα από τακόμιστρα και κατά δεύτερο λόγο από το κόστος κατασκευής της υποδομής και από τουςτόκους που πληρώνει η επιχείρηση στους δανειστές της (χρηματοοικονομικό κόστοςμείον έσοδα από δάνεια). Το κόστος κατασκευής της υποδομής είναι μεγαλύτερο στηνπερίπτωση γραμμών μικτής κυκλοφορίας. Τα έσοδα είναι πολύ μεγαλύτερα στηνπερίπτωση αμιγώς εμπορευματικής κυκλοφορίας. Αντίθετα, στην περίπτωση αυτή, εκτόςαπό το κόστος υποδομής, όλα τα υπόλοιπα στοιχεία κόστους είναι μεγαλύτερασυγκρινόμενα με αυτά των άλλων δύο σεναρίων.Η παρουσία επιβατικών και εμπορικών συρμών στην ίδια γραμμή, έχει σημαντικές επιπτώσειςστο σχεδιασμό, στην κατασκευή στη λειτουργία και στη συντήρηση ενός σιδηροδρομικούσυστήματος.Οι τάσεις για τη δημιουργία μιας παγκοσμιοποιημένης οικονομίας χωρίς περιορισμούς στηδιακίνηση εμπορευμάτων, ωθεί σημαντικά δίκτυα παγκοσμίως να σχεδιάσουν και ναυλοποιήσουν αμιγώς εμπορευματικούς διεθνείς σιδηροδρομικούς διαδρόμους. Οι αρμόδιεςΔιευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναζητούν κριτήρια με τα οποία θα γίνουν επιλογέςσχετικά με το πλαίσιο εκμετάλλευσης που θα υιοθετηθεί σε γραμμές που αναβαθμίζονται και σενέες γραμμές που σχεδιάζονται.