Μελέτη μεταλλαγών στο γονίδιο της καρδιακής τροπονίνης Τ σε Έλληνες ασθενείς που πάσχουν από υπερτροφική μυοκαρδοπάθεια
Authors: Μήλιου Αντιγόνη 
Published: August 2021

Εισαγωγή: Η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια είναι μια γενετικά καθοριζόμενη ασθένεια με αυτοσωματικό, κυρίαρχο χαρακτήρα κληρονομικότητας. Η κληρονομική μορφή καλύπτει το 90% της νόσου, ενώ σποραδικές μορφές, (κάτω του 10%) επίσης, υπάρχουν. Αποτελεί τη πρώτη αιτία αιφνίδιου θανάτου σε άτομα νεαρής ηλικίας, κάτω των 30 ετών, με επιπολασμό 1/500 στον γενικό πληθυσμό. Η διεισδυτικότητα της είναι συνάρτηση του εμπλεκομένου παθολογικού γονιδίου. Τα πλήρως διαπιστωμένα γονίδια σήμερα ανέρχονται σε δεκατέσσερα και οι μεταλλαγές τους σε 418. Κατά κύριο λόγο, αυτά μεταφράζονται σε πρωτεΐνες του σαρκομερίου. Άτομα με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια λόγω μεταλλαγών στο γονίδιο της καρδιακής τροπονίνης Τ, έχουν κλινικά αυξημένο κίνδυνο αιφνίδιου θανάτου, ακόμα και χωρίς προηγούμενο σύμπτωμα. Στις αρχικές μελέτες, η τροπσνίνη Τ αποτελούσε το τρίτο, σε συχνότητα γονίδιο σχετιζόμενο με την ασθένεια, σε ποσοστό 15%. Η ατελής διεισδυτικότητα του φαινοτύπου, όπως αυτή καταγράφεται από ηλεκτροκαρδιογραφικούς και υπερηχοκαρδιογραφικούς παραμέτρους, είναι ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της. Η αναγνώριση μεταλλαγών σε αυτό το γονίδιο, σε πρωτοεμφανιζόμενους ασθενείς - probands θα βοηθήσει και στην μετέπειτα αναγνώριση και συμβουλευτική των «υπό κίνδυνο» συγγενών που δεν πληρούν τα κλινικά, διαγνωστικά κριτήρια. Σκοπός: Ο σκοπός της μελέτης αυτής, είναι ο προσδιορισμός μεταλλαγών στο γονίδιο της καρδιακής τροπονίνης Τ σε δείγμα ελληνικού πληθυσμού και η διερεύνηση της συχνότητας εμφάνισης του. Για το λόγο αυτό ελέγχθηκαν 143 διαδοχικοί, μη σχετιζόμενοι μεταξύ τους, ασθενείς (διάγνωση βάσει κλινικών και υπερηχοκαρδιογραφικών δεδομένων) με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια. Μέθοδοι: Εξετάσθηκε το σύνολο των 16 εξωνίων του γονιδίου. Ο γενετικός έλεγχος συνίστατο στον πολλαπλασιασμό τους, με τη βοήθεια αλυσιδωτής αντίδρασης της πολυμεράσης (PCR), με ειδικούς εκκινητές για κάθε εξώνιο. Εν συνεχεία, ο έλεγχος πραγματοποιήθηκε με τη βοήθεια της τεχνικής του πολυμορφισμού διαμόρφωσης μονόκλωνου DNA (single strand conformation polymorphism-SSCP), σε δύο θερμοκρασίες. Στις περιπτώσεις που παρουσιάστηκε διαφοροποίηση από την φυσιολογική διάταξη των υπό έλεγχο μονόκλωνων σε γέλη πολυακρυλαμιδίου, πραγματοποιήθηκε έλεγχος της αλληλουχίας των τεσσάρων δομικών βάσεων του γενετικού κώδικα με τη βοήθεια αυτόματης ταυτοποίησης της αλληλουχίας (automated sequencing). Κατά τη διαπίστωση διαφοροποίησης από την φυσιολογική αλληλουχία, επαναλαμβανόταν η διαδικασία με νέο δείγμα αίματος και ταυτοποίηση της συγκεκριμένης αλληλουχίας και προς τις δύο κατευθύνσεις (5’-3’ και 3’-5’). Στην περίπτωση συγγενών ασθενών με μεταλλαγή, ο γενετικός έλεγχος πραγματοποιήθηκε με τη βοήθεια PCR, SSCP και επακόλουθη αυτόματη ταυτοποίηση της αλληλουχίας (δύο φορών) της συγκεκριμένης, υπό έλεγχο, περιοχής ούτως ώστε η εύρεση μεταλλάξεως να είναι 100% πιστοποιημένη. Σε κάθε περίπτωση η εύρεση οποιοσδήποτε διαφοροποίησης από την φυσιολογική αλληλουχία, ελεγχόταν έναντι DNA 100 διαφορετικών φυσιολογικών ατόμων (200 χρωμοσώματα) του γενικού πληθυσμού, ούτως ώστε να διαφοροποιηθεί η ύπαρξη μεταλλαγής από αυτή πολυμορφισμού. Αποτελέσματα. Οι μεταλλαγές που βρέθηκαν, στο γονίδιο της καρδιακής τροπονίνης Τ, αφορούσαν τέσσερις πρωτοεμφανιζόμενους ασθενείς-probands (3 άνδρες, 1 γυναίκα) από τέσσερις διαφορετικές οικογένειες. Οι μεταλλαγές ήταν τρεις, σε δύο διαφορετικές θέσεις της ίδιας περιοχής του γονιδίου, το καταληκτικό εξώνιο 16. Οι μεταλλαγές ήταν οι: Αργινίνη-Κυστεΐνη, θέση 278, 2 άτομα, Αργινίνη-Κυστεΐνη, θέση 286,1 άτομο, Αργινίνη-Προλίνη, θέση 278, 1 άτομο. Η κλινική πορεία και πρόγνωση τους είναι διαφέρει σε κάθε περίπτωση. Ενημερώθηκαν συγγενείς 1ου και πέρα βαθμών για περαιτέρω έλεγχο. Συνολικά, 27 συγγενείς ελέγχθησαν κλινικά ενώ γενετικά 18. 6 συνολικά συγγενείς βρέθηκαν να είναι φορείς των μεταλλαγών έχοντας κατά περιπτώσεις και τα χαρακτηριστικά στοιχεία της νόσου. Μόνο 50% των γενετικά επηρεαζόμενων ατόμων πληρούσαν το κλασσικό υπερηγοκαρδιογραφικό κριτήριο της αριστερής κοιλιακής υπερτροφίας >13mm. ενώ 30% των συγγενών πιστοποιήθηκαν σαν Φορείς, μόνο, μέσω της γενετικής διάγνωσης. Τα δύο αυτά στοιχεία και μόνο τονίζουν την ανάγκη για εκτεταμένο γενετικό έλεγχο των πρωτοεμφανιζόμενων ασθενών και των συγγενών τους. Συζήτηση: Ο επιπολασμός των μεταλλαγών του γονιδίου της καρδιακής τροπονίνης Τ στον ελληνικό πληθυσμό ανέρχεται στο ποσοστό του 2,8%, σε αντίθεση με αντίστοιχες παλαιότερες διεθνείς μελέτες, συμφωνώντας όμως με τις τρεις τελευταίες διεθνείς μελέτες. Η μελέτη, αυτή σε συνδυασμό με τις νεότερες προσφέρει στη διεθνή βιβλιογραφία τη γνώση του χαμηλού ποσοστού των μεταλλάξεων της καρδιακής τροπονίνης Τ σε πληθυσμούς ασθενών με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια. Η συσχέτιση των κλινικών εκφράσεων των ατόμων αυτών με τους αντίστοιχους γονότυπους επέδειξε ότι το γενετικό υπόστρωμα δεν μπορεί να προσδιορίσει την κλινική εικόνα και χρήζει περαιτέρω διερευνήσης. Παρόλα αυτά παραμένει ένα αδιαμφισβήτητης αξίας εργαλείο για τον εντοπισμό υποκλινικών και σιωπηλών περιπτώσεων της νόσου, ιδιαίτερα μέσα στην οικογένεια Η αξιολόγηση, με κλινικά και υποκλινικά κριτήρια και μόνο δεν είναι αρκετή για την διάγνωση φορέων υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας ενώ ο συγκερασμός με στοιχεία της γενετικής ανάλυσης θα αποφέρει σημαντική διεύρυνση στον τομέα της διαγνωστικής, της θεραπευτικής και της πρόληψης.