Post‐fire succession in the plant–pollinator system in Mediterranean communities
Authors: Νάκας Γεώργιος 
Published: December 2023

Η φωτιά είναι μία από τις πιο κοινές οικοσυστημικές διαταραχές σε παγκόσμιο επίπεδο, η οποία έχει επηρεάσει την εξέλιξη των ειδών και έχει συμβάλλει στην διαμόρφωση της χλωρίδας και της πανίδας. Οι περιοχές με Μεσογειακό κλίμα, και ιδιαίτερα η Μεσογειακή Λεκάνη, είναι μεταξύ των περιοχών που μπορούν να χαρακτηριστούν ως «επιρρεπείς στην φωτιά». Οι περιοχές αυτές έχουν διαμορφωθεί από τη φωτιά εδώ και χιλιετίες, γεγονός που έχει οδηγήσει σε πυροπροσαρμογή των ειδών. Η παρούσα διδακτορική διατριβή επικεντρώνεται στη μελέτη των επιπτώσεων της φωτιάς στους πληθυσμούς, την ποικιλότητα, τα λειτουργικά χαρακτηριστικά των εντόμων-επικονιαστών, των ανθοφόρων φυτικών ειδών και των μεταξύ τους αλληλεπιδράσεων. Η έρευνα εστιάζει στα πρώτα, και πιο κρίσιμα για την αποκατάσταση των κοινοτήτων, μεταπυρικά έτη έπειτα από περιστατικό φωτιάς μεγάλης κλίμακας και έχει πραγματοποιηθεί στο νησί της Χίου. Οι δειγματοληψίες έγιναν κατά τα πρώτα δέκα μεταπυρικά έτη (2013-2022) σε 13 περιοχές δειγματοληψίας εκ των οποίων οι τέσσερις ήταν άκαυτες και οι εννιά καμένες. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτης, οι κοινότητες των εντόμων-επικονιαστών αλλά και των ανθοφόρων φυτών επηρεάστηκαν από την φωτιά. Συγκεκριμένα, οι καμένες εντομόφιλες φυτοκοινότητες είχαν υψηλότερη β-ποικιλότητα σε σύγκριση με τις άκαυτες. Η μέγιστη τιμή β-ποικιλότητας καταγράφηκε κατά την πρώτη μεταπυρική χρονιά, ενώ σταδιακά μειώθηκε μετά τη φωτιά. Οι πληθυσμοί και οι κοινότητες των δύο κυριότερων ομάδων επικονιαστών, των μελισσών και των συρφίδων, ευνοήθηκαν από την φωτιά, με λίγες εξαιρέσεις. Οι πληθυσμοί τους ήταν μεγαλύτεροι στις καμένες περιοχές κατά την πρώτη μεταπυρική χρονιά, αλλά σύντομα μειώθηκαν και ήταν ανάλογοι των άκαυτων περιοχών. Η επίδραση ήταν εντονότερη σε συγκεκριμένα είδη και σχετίστηκε με λειτουργικά χαρακτηριστικά τους. Όσον αφορά τις συρφίδες, ευνοήθηκαν τα μεταναστευτικά είδη, όπως και αυτά που έχουν πολλές γενιές ανά έτος. Όσον αφορά τις μέλισσες, τα είδη που ευνοήθηκαν ήταν αυτά που κάνουν τις φωλιές τους υπογείως και τα πολύ-συλλεκτικά είδη. Αντίθετα τα ολιγο-συλλεκτικά και τα είδη που φωλιάζουν υπεργείως ήταν αυτά που επηρεάστηκαν αρνητικά από την φωτιά. Η φωτιά επηρέασε τα είδη που μελετήθηκαν και σε ενδο-ειδικό επίπεδο και η επίδραση ήταν θετική. Συγκεκριμένα, το μέγεθος σώματος των ατόμων του πιο κοινού είδους μέλισσας του γένους Lasioglossum ήταν μεγαλύτερο στις μεταπυρικές περιοχές, σε σχέση με τα άτομα που είχαν ανατραφεί με ανθικές παροχές που είχαν συλλεχθεί κατά την χρονιά αμέσως πριν τη φωτιά. Όσον αφορά την τροφική ειδίκευση, η φωτιά είχε θετική επίδραση στους πληθυσμούς των πολύ-συλλεκτικών μελισσών, με τις καμένες περιοχές να φιλοξενούν λιγότερο εξειδικευμένα δίκτυα σε σχέση με τις άκαυτες. Ωστόσο, σε ενδο-ειδικό επίπεδο βρέθηκε πως τα άτομα των δύο ποιο κοινών μελισσών ήταν πιο σταθερά στις σχέσεις τους με τα φυτά-εταίρους στις καμένες περιοχές στις οποίες εμφάνισαν και μεγαλύτερη εξάρτηση σε συγκεκριμένα φυτικά είδη. Τέλος, η φωτιά είχε μάλλον θετική επίδραση στα δίκτυα συρφίδων–φυτών καθώς οι καμένες περιοχές είχαν μεγαλύτερα και λιγότερο εξειδικευμένα δίκτυα, με αυξημένο εγκιβωτισμό σε σχέση με τις άκαυτες. Τα αποτελέσματα της διατριβής δείχνουν πως οι κοινότητες των επικονιαστών, των ανθοφόρων φυτών αλλά και οι μεταξύ τους αλληλεπιδράσεις τείνουν να είναι ανθεκτικές στην φωτιά. Ωστόσο, χρειάζεται προσοχή καθώς, εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, οι φωτιές τα επόμενα χρόνια αναμένεται να γίνουν μεγαλύτερες, σφοδρότερες, συχνότερες, ακόμη και σε περιόδους εκτός καλοκαιριού, και συνεπώς πιο δύσκολο να τεθούν υπό έλεγχο.