Διαγνωστική και προγνωστική αξία της διαταραχής των ορμονικών συστημάτων σε σύγκριση με άλλα προγνωστικά συστήματα σε πολυτραυματίες χωρίς κρανιογκεφαλική κάκωση
Authors: Μπούρας Παναγιώτης 
Published: September 2021

Τα τελευταία χρόνια παρατηρήθηκε έντονο ερευνητικό ενδιαφέρον όσον αφορά τις ορμονικές διαταραχές ασθενών σε κρίσιμη κατάσταση στη μονάδα εντατικής θεραπείας. Ακολούθησαν κλινικές μελέτες όπου η αυστηρότερη ευγλυκαιμική ρύθμιση με εντατική ινσουλινοθεραπεία σε σηπτικούς ασθενείς στη M.E.Θ. οδήγησε σε μείωση της θνητότητας. Από την άλλη πλευρά, η χορήγηση αυξητικής ορμόνης σε ασθενείς σε «χρόνια» κρίσιμη νόσο για την καταπολέμηση του συνδρόμου απίσχνασης (wasting syndrome) έδειξε σημαντική αύξηση της θνητότητας. Συνεπώς, η διαταραχή των ορμονικών συστημάτων σε ασθενείς σε κρίσιμη νόσο αποτελεί ένα σύνθετο φαινόμενο, ενώ οι ορμονικοί χειρισμοί μπορεί να έχουν ευεργετικά, όσο και καταστροφικά αποτελέσματα στην συνολική επιβίωση. Ο πολυτραυματίας αποτελεί ειδική κατηγορία ασθενούς σε κρίσιμη νόσο με την μοναδική ιδιαιτερότητα της μεταβολής της ομοιοστασίας από το «υγιές» στην κρίσιμη νόσο μέσα σε λίγα λεπτά ή δευτερόλεπτα. Η ανασκόπηση της βιβλιογραφίας έδειξε ότι οι ενδοκρινικές και ανοσολογικές μεταβολές σε τραυματίες με κρανιοεγκεφαλική κάκωση έχουν επαρκώς μελετηθεί και ως εκ τούτου, η συγκεκριμένη έρευνα επικεντρώθηκε στη μελέτη των διαταραχών του ενδοκρινικού συστήματος σε πολυτραυματίες χωρίς Κ.Ε.Κ. Ήδη από τα μέσα του προηγούμενου αιώνα, ο Sir David Cuthbertson είχε περιγράψει 2 διακριτές φάσεις που συνοδεύουν το μείζων τραύμα: η φάση ebb (άμπωτη) που κυριαρχεί τις πρώτες 24 ώρες μετά το τραύμα και η φάση flow (πλημμυρίδος) που ενεργοποιείται μετά από 24 ώρες και διαρκεί 7-10 ημέρες, ανάλογα αν υπάρξει ή όχι δεύτερη προσβολή της ομοιοστασίας (second hit). Η παρούσα έρευνα προσπαθεί να εξάγει πιο σαφή συμπεράσματα, όσον αφορά τους ορμονικούς άξονες και τη μεταξύ τους αλληλεπίδραση. Η καταγραφή των ορμονικών συστημάτων κατά την πρώιμη (ebb) και όψιμη (flow) φάση στοχεύει επίσης στην πληρέστερη κατανόηση του συγκεκριμένου βιολογικού φαινομένου. Μελετήθηκαν 25 ενήλικες πολυτραυματίες που πλοιρούσαν συγκεκριμένα κριτήρια, όπως απουσία ΚΕΚ, αιμορραγική καταπληξία τάξης ΙΙ ή ΙΙΙ που απαιτήθηκε εγχειρητική θεραπεία, χωρίς υποτροπή της αιμορραγίας που να χρειάστηκε επανεπέμβαση, χωρίς παρελθόν ιατρικό ατομικό αναμνηστικό ή λήψη φαρμάκων που να επηρεάζουν τους ορμονικούς άξονες και που όλοι τελικά επιβίωσαν. Έγινε λεπτομερής καταγραφή όλων των δεδομένων που περιγράφουν την πορεία του τραυματία από τον τραυματισμό μέχρι το εξιτήριο, κατάταξη της βαρύτητας με βάση τα διάφορα προγνωστικά συστήματα (RTS, APACHE, SOFA, ISS, SAPSII) και αιμοληψία για εργαστηριακό προσδιορισμό των ορμονών στις 2 φάσεις (24-72 ώρες). Ακολούθησε στατιστική επεξεργασία των αποτελεσμάτων με τα στατιστικά πακέτα SPSS και G* Power και εξαγωγή των συμπερασμάτων. Παρατηρήθηκε στατιστικώς σημαντική διαφορά των τιμών των ορμονών GH, IGF-1,TSH, FT4, κορτιζόλης, ινσουλίνης, ADH, αλδοστερόνης ανάμεσα στις 2 φάσεις, διαταραχή της αρνητικής παλίνδρομης ρύθμισης στους άξονες ΥΘΑ, YΦE και πρώιμη εμφάνιση συνδρόμου ευθυρεοειδικής νόσου και περιφερικής αντίστασης στην GH (παραγωγή IGF-1 από το ήπαρ). Η στατιστική μελέτη των ορμονών με βάση τον τρόπο δράσης στους ιστούς φανερώνει την πρώιμη δυσλειτουργία των μεμβρανικών υποδοχέων (G πρωτεϊνών- τυροσινικής κινάσης) στόχων πεπτιδικών ορμονών που αιτιολογικά δεν έχουν συσχέτιση μεταξύ τους. Σε αντίθεση, οι στεροειδικές ορμόνες (κορτιζόλη) διέρχονται ελεύθερα της μεμβράνης και ασκούν την καταβολική τους δράση. Η ένταση της συστηματικής φλεγμονώδους απάντησης που συνοδεύει το μείζον τραύμα, επηρεάζει επίσης την λειτουργία όλων των ορμονικών αξόνων που μελετήθηκαν (πλην της ομάδας των ορμονών ρυθμιστών του ενδαγγειακού όγκου). Η βαρύτητα του τραύματος δείχνει τάση πρόβλεψης της αλδοστερόνης και της FT4 στη φάση flow, ενώ για τα υπόλοιπα ορμονικά συστήματα η πρόγνωση με τη μέθοδο της γραμμικής παλινδρόμησης φάνηκε εξαιρετικά χαμηλή. Αντίθετα, η ανάλυση πολλαπλής παλινδρόμησης που εφαρμόστηκε για την πρόβλεψη της κλινικής εικόνας με βάση τα συστήματα βαρύτητας από τις ορμόνες έδειξε στατιστικώς σημαντικά και ασφαλή αποτελέσματα. Τα μαθηματικά μοντέλα που αναλύθηκαν χρησιμοποιούν ως προγνωστικές –ανεξάρτητες μεταβλητές τις αναβολικές ορμόνες (ινσουλίνης – IGF-1) στην φάση ebb, που ασκούν τη δράση τους μέσω υποδοχέων τυροσινικής κινάσης της κυτταρικής μεμβράνης. Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται μια πρώιμη πρόβλεψη της μεταβολικής πορείας του κυττάρου που αντικατοπτρίζεται στην μετέπειτα κλινική εικόνα του τραυματία.