Λεκτικές αλληλεπιδράσεις στην προσχολική εκπαίδευση
Authors: Λυκομήτρου Σόνια 
Published: August 2021

Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η μελέτη του είδους των λεκτικών αλληλεπιδράσεων μεταξύ νηπιαγωγών και παιδιών στην προσχολική εκπαίδευση αλλά και η διερεύνηση της αποτελεσματικότητας των στρατηγικών - διαδικασιών υποστήριξης των εκπαιδευτικών, με σκοπό τη βελτίωση των διαλογικών πρακτικών τους κατά τη μαθησιακή διαδικασία. Η συγκεκριμένη έρευνα αξιοποιεί δεδομένα από μια συνεργατική έρευνα δράσης, με οκτώ νηπιαγωγούς, που διήρκεσε ένα χρόνο και συμπεριέλαβε ατομικές συνεντεύξεις με τις νηπιαγωγούς, ομαδικές συναντήσεις, μαγνητοφωνημένες καταγραφές των διαλογικών πρακτικών τους και ατομικές συνεντεύξεις και ζωγραφιές από τα παιδιά. Ως μέθοδο προσέγγισης του ερευνητικού ζητήματος και της ανάλυσης των δεδομένων υιοθετήθηκε: α) η θεμελιωμένη θεωρία (Grounded Theory), στη βάση μιας συνεχούς συγκριτικής ποιοτικής ανάλυσης των δεδομένων, πάνω στη διαδικασία της έρευνας δράσης και στις αλλαγές στις πεποιθήσεις και στις πρακτικές των νηπιαγωγών και β) η ποιοτική και ποσοτική ανάλυση περιεχομένου, συγκρίνοντας το είδος των ερωτήσεων, της ανατροφοδότησης, των παιδαγωγικών πρακτικών στο διάλογο στις μαγνητοφωνημένες δραστηριότητες για κάθε νηπιαγωγό. Η ανάλυση των αποτελεσμάτων έδειξε πως οι πεποιθήσεις των νηπιαγωγών σχετικά με τους σκοπούς της προσχολικής εκπαίδευσης, το ρόλο τους και το ρόλο των παιδιών στην εκπαιδευτική διαδικασία, επηρεάζουν σημαντικά τόσο τις πεποιθήσεις τους για το νόημα και τη διαδικασία του διαλόγου όσο και τις διαλογικές πρακτικές τους στην τάξη. Ειδικότερα, διαπιστώθηκε ότι, αν και οι αρχικές κατανοήσεις των νηπιαγωγών για το διάλογο διαφοροποιήθηκαν, οι κυρίαρχες πεποιθήσεις τους, συνδέονταν με την απόκτηση συγκεκριμένης γνώσης και την εκμάθηση των κανόνων στη συζήτηση, παρά με τη συμμετοχή των παιδιών στην συν-κατασκευή της γνώσης και τη διαμόρφωση της καθημερινής τους μάθησης. Οι αρχικές πρακτικές των νηπιαγωγών, οι οποίες ήταν παρόμοιες, περιελάμβαναν περισσότερο κλειστές ερωτήσεις, που δεν ενεργοποιούσαν τις ανώτερες γνωστικές λειτουργίες των παιδιών και οδηγούσαν σε μια συσσωρευτική λεκτική ανταλλαγή μεταξύ του εκπαιδευτικού και των παιδιών, περιορίζοντας έτσι τις ευκαιρίες των παιδιών για να εμπλακούν σε έναν διερευνητικό διάλογο. Παρόλα αυτά, τόσο οι πεποιθήσεις όσο και οι διαλογικές πρακτικές των νηπιαγωγών που συμμετείχαν στην έρευνα-δράση βελτιώθηκαν μέσω της υποστήριξης τους σε θεωρητικό, ερευνητικό και στοχαστικό επίπεδο. Στην έρευνα παρουσιάζονται οι διαδικασίες υποστήριξης των εκπαιδευτικών και οι σταδιακές μετατοπίσεις των πεποιθήσεων και πρακτικών τους. Παρουσιάζονται επίσης τα αποτελέσματα της έρευνας-δράσης σύμφωνα την καταγεγραμμένη διαφοροποίηση των πρακτικών τους στην πορεία της έρευνας-δράσης αλλά και τις απόψεις των ίδιων των νηπιαγωγών και των παιδιών.Τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας συζητιούνται στο πλαίσιο της επαγγελματικής μάθησης των εκπαιδευτικών με σκοπό τη βελτίωση του εκπαιδευτικού έργου μέσω της επανατοποθέτησης των εκπαιδευτικών σχετικά με τις πεποιθήσεις και τις πρακτικές τους για τη διαλογική διαδικασία και τη μάθηση.Η αξία της έρευνας σχετίζεται με μία συγκεκριμένη μεθοδολογική πρόταση ενίσχυσης του ενεργητικού ρόλου των εκπαιδευτικών και των ευκαιριών για να αναστοχαστούν και να επαναξιολογήσουν τις πρακτικές και τις θεωρίες τους με βάση τις δημοκρατικές εκπαιδευτικές πρακτικές, προκειμένου να βελτιωθούν επαγγελματικά.