Η επίδραση του παιδαγωγικού παιχνιδιού στην κοινωνικο-ηθική και συναισθηματική ανάπτυξη μαθητών/τριών δημοτικού σχολείου
Authors: Αναστασιάδης Θεοφύλακτος 
Published: February 2025

Όλες σχεδόν οι δηλώσεις σχετικά με την ολοκληρωμένη αποστολή που έχει η εκπαίδευση σήμερα, συγκλίνουν σε μια κοινή άποψη, η οποία επιβεβαιώνει τη σημασία της καλλιέργειας των κοινωνικο-ηθικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων των παιδιών παράλληλα με τις γνωστικές και ακαδημαϊκές δεξιότητες, τόσο για την επιτυχημένη εκπαίδευσή τους, όσο και για την ευημερία στη ζωή τους. Δυστυχώς, όμως, μια αντικειμενική αξιολόγηση της υφιστάμενης εκπαιδευτικής πραγματικότητας αποκαλύπτει μια ανησυχητική έλλειψη ενσωμάτωσης αυτών των στοιχείων στα σχολικά προγράμματα σπουδών, γεγονός που απαιτεί άμεση προσοχή και παρέμβαση. Σύμφωνα με το θεωρητικό υπόβαθρο της Θεωρίας Αυτοπροσδιορισμού, το παιγνιώδες περιβάλλον διαμορφώνει τις ιδανικές συνθήκες για τους/τις μαθητές/τριες να βιώσουν ενεργά και με ευχάριστο τρόπο μαθησιακές εμπειρίες που ικανοποιούν τις βασικές τους ψυχολογικές ανάγκες, προωθούν τη θετική κοινωνική συμπεριφορά τους, ενισχύουν τη διαδικασία εσωτερίκευσης-ενσωμάτωσης του κινήτρου για συμμετοχή και προάγουν την ανάπτυξη των, απαραίτητων για τις απαιτήσεις του 21ου αιώνα, ολιστικών, ήπιων δεξιοτήτων. Από τα δεδομένα των ερευνών, αναδεικνύεται το γεγονός ότι ορισμένοι εκπαιδευτικοί Φ.Α. δεν έχουν καταλήξει σε μια κοινή άποψη σχετικά με το ποια πρέπει να είναι η καταλληλότερη προσέγγιση μιας αποτελεσματικής χρήσης του παιδαγωγικού παιχνιδιού και νιώθουν ανασφαλείς για το επίπεδο των γνώσεων τους και της διδακτικής τους επάρκειας, όσον αφορά την κατάλληλη υποστήριξη του ως αποδοτικού μέσου διδασκαλίας. Ως πρωταρχικός σκοπός της εργασίας τέθηκε να εξετάσει την επίδραση που μπορεί να έχει το παιδαγωγικό παιχνίδι στη κοινωνικο-ηθική και συναισθηματική ανάπτυξη των μαθητών/τριών του Δημοτικού Σχολείου, όταν αυτό επιλέγεται και εφαρμόζεται κατάλληλα από τους εκπαιδευτικούς Φ.Α. ως διδακτικό μέσο επίτευξης των στόχων του μαθήματός τους, σε σύγκριση με την εφαρμογή άλλων συμβατικών μεθόδων διδασκαλίας ή διδακτικών μεθόδων που χρησιμοποιούν ως μέσο διαφορετικά είδη παιχνιδιού. Έθεσε ως επιμέρους στόχο της, επίσης, να μελετήσει την επίδραση μιας τέτοιου είδους εφαρμογής στην προαγωγή κλίματος κινήτρων για ενεργό συμμετοχή στον αθλητισμό και τις Εξωσχολικές Φυσικές Δραστηριότητες. Ως αποτελεσματικότερη μέθοδος για την υλοποίηση της εργασίας επιλέχθηκε να χρησιμοποιηθεί μια Μικτή Μέθοδος Έρευνας. Ως εκ τούτου, στα πλαίσιά της διεξήχθησαν δύο διαφορετικές μελέτες, τα αποτελέσματα των οποίων στήριξαν την κάλυψη των στόχων και την εξαγωγή των συμπερασμάτων της: α) Η Πρώτη (1η) Μελέτη - Ποιοτική έρευνα, στην οποία ως ερευνητικά εργαλεία χρησιμοποιήθηκαν ποιοτικές προσωπικές, ημι-δομημένες - ημι-κατευθυνόμενες συνεντεύξεις με ομάδα εστίασης οκτώ (8) εκπαιδευτικούς Φ.Α. Δημοτικών Σχολείων και β) Η Δεύτερη (2η) Μελέτη - Ποσοτική έρευνα, στην οποία ως ερευνητικά εργαλεία χρησιμοποιήθηκαν έξι (6) τυποποιημένα ερωτηματολόγια αυτοαναφοράς, τα οποία συμπλήρωσαν τετρακόσιοι σαράντα ένας (441) μαθητές/τριες Δημοτικού Σχολείου. Για την υλοποίηση αυτής της μελέτης, ειδικότερα, ακολουθήθηκε ένας πειραματικός σχεδιασμός με «πριν τη δοκιμή/τεστ», «παρέμβαση» και «μετά τη δοκιμή/τεστ». Στα πλαίσια της Πρώτης (1ης) Μελέτης - Ποιοτικής έρευνας, σύμφωνα με τον ερευνητικό σχεδιασμό της εργασίας, με βάση τα αποτελέσματα των συνεντεύξεων και μέσω συγκεκριμένης διαδικασίας που ακολουθήθηκε, οι εκπαιδευτικοί Φ.Α., και κατ’ επέκταση, οι μαθητές/τριες των τάξεών τους προς τους οποίους απευθύνονταν η διδασκαλία τους, χωρίστηκαν σε δύο (2) ομάδες: α) Στην Ομάδα Α - “Παιδαγωγικό Παιχνίδι”, που θα αποτελούσε έκτοτε την Ομάδα Παρέμβασης (Ο.Π.) και θα εφάρμοζε καθ’ όλη τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς το πρόγραμμα παρέμβασης χρησιμοποιώντας με την κατάλληλη μέθοδο το παιδαγωγικό παιχνίδι ως διδακτικό μέσο στα μαθήματά τους και β) Στην Ομάδα Β - “Άλλο Παιχνίδι” που θα αποτελούσε έκτοτε την Ομάδα Ελέγχου (Ο.Ε.), η οποία θα συνέχιζε καθ’ όλη τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς να χρησιμοποιούν στο μάθημά τους άλλα είδη παιχνιδιού εφαρμόζοντας «παραδοσιακές-συμβατικές» ή άλλες διαφορετικές μεθόδους. Για την ανάλυση των δεδομένων της Δεύτερης (2ης) Μελέτης - Ποσοτικής έρευνας χρησιμοποιήθηκαν περιγραφικές και επαγωγικές τεχνικές στατιστικής ανάλυσης. Από τα συμπεράσματα της εργασίας, προκύπτει ότι η κατάλληλη εφαρμογή του παιδαγωγικού παιχνιδιού αναπτύσσεται μέσα σε ένα κλίμα και ένα πλαίσιο δραστηριοτήτων, οι οποίες δημιουργούν το ιδανικό μαθησιακό περιβάλλον που υποστηρίζει την αίσθηση ικανοποίησης και αυτονομίας των μαθητών/τριών, προωθεί τη θετική κοινωνική συμπεριφορά τους, προάγει την ανάπτυξη των ολιστικών, κοινωνικο-ηθικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων τους και ενισχύουν τα κίνητρά τους για ενεργό συμμετοχή σε αθλητικές και εξωσχολικές φυσικές δραστηριότητες.