Δοσιμετρία ασθενών από την εφαρμογή των ακτινών Χ στη στεφανιογραφία και την αγγειοπλαστική
Authors: Δελήχας Μιλτιάδης 
Published: August 2021

Μετρήσεις δόσεων πραγματοποιήθηκαν σε τυχαίο δείγμα 168 ασθενών που υποβλήθηκαν σε εξέταση στεφανιογραφίας και 102 ασθενών που υποβλήθηκαν σε επέμβαση αγγειοπλαστικής, στα Δημόσια Νοσοκομεία της Θεσσαλονίκης «ΑΧΕΠΑ» (Νοσοκομείο Α) και «Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ» (Νοσοκομείο Π). Μετρήθηκε το γινόμενο δόσης-εμβαδού (DAP) ανά προβολή και λήψη για κάθε επεμβατική διαδικασία. Ακολούθως προσδιορίστηκε η ενεργός δόση και οι ισοδύναμες δόσεις οργάνων ασθενών με τη βοήθεια του προγράμματος ODS-60. Για το σύνολο των στεφανιογραφιών προέκυψε η μέση τιμή DAP ίση με 80.8 ± 28.0 Gy.cm2 ενώ για το σύνολο των αγγειοπλαστικών προέκυψε διάμεσος τιμή ίση με 77.6 Gy.cm2. Η αντίστοιχη μέση ενεργός δόση προσδιορίστηκε ίση με 20.9 ± 7.5 mSv για τη στεφανιογραφία ενώ η αντίστοιχη διάμεσος τιμή για την αγγειοπλαστική ίση με 17.8 mSv. Τα όργανα των ασθενών που δέχονται την υψηλότερη δόση σε αμφότερες τις επεμβάσεις είναι οι πνεύμονες και με ποσοστό συνεισφοράς στην ενεργό δόση της τάξης του 70% και ακολουθούν ο οισοφάγος και ο ερυθρός μυελός των οστών. Οι συντελεστές μετατροπής DAP προς ενεργό δόση ασθενών βρέθηκαν 0.26 (mSv/Gy.cm2) για τη στεφανιογραφία και 0.27 (mSv/Gy.cm2) για την αγγειοπλαστική. Ομοίως προσδιορίστηκαν συντελεστές μετατροπής DAP προς ισοδύναμες δόσεις οργάνων και συντελεστές μετατροπής συνολικού DAP προς ενεργό δόση ανά προβολή και λήψη ακτινοσκόπησης (fluoro) και ακτινοκινηματογράφησης (cine). Οι δόσεις αναφοράς για τη Βόρεια Ελλάδα, υπολογίστηκαν ίσες με 96 Gy.cm2 για τη στεφανιογραφία και 107 Gy.cm2 για την αγγειοπλαστική. Η επεμβατική προσέγγιση-τεχνική, συσχετίζεται με τη δόση και στατιστικά σημαντικά υψηλότερες ενεργές δόσεις δέχονται οι ασθενείς που υποβάλλονται σε στεφανιογραφία έχοντας ιστορικό εγχείρησης αορτοστεφανιαίας παράκαμψης (bypass), όταν χρησιμοποιούνται περισσότεροι από τρεις καθετήρες, και, ανάλογα με την έκταση της νόσου (αριθμό αγγείων με στένωση), στοιχεία τα οποία δεν αναφέρονται στη βιβλιογραφία. Αντίστοιχα στατιστικά υψηλότερες υψηλές δόσεις δέχονται οι ασθενείς που υποβάλλονται σε αγγειοπλαστική δυο αγγείων έναντι των ασθενών που υποβάλλονται σε αγγειοπλαστική ενός αγγείου καθώς και οι ασθενείς με ιστορικό bypass. Δε βρέθηκε συσχετισμός του DAP ή της ενεργού δόσης με τις σωματομετρικές παραμέτρους (δείκτη μάζας σώματος) των ασθενών. Το συνολικό DAP βρέθηκε να συσχετίζεται γραμμικά με το χρόνο fluoro και το μήκος φιλμ cine. Μετρήσεις δόσης δέρματος εισόδου πραγματοποιήθηκαν με δοσίμετρα θερμοφωταύγειας τύπου TLD-100 τα οποία τοποθετήθηκαν σε καθορισμένες ανατομικές θέσεις των ασθενών. Καμία από τις μετρηθείσες δόσεις TLD δεν υπερβαίνει τα 2 Gy, κατώφλι για εμφάνιση ερυθήματος στο δέρμα ενώ βρέθηκε ασθενής συσχέτιση ανάμεσα στις μετρήσεις TLD και το συνολικό DAP. Μετρήσεις δόσεων πραγματοποιήθηκαν σε 9 ιατρούς με τη βοήθεια δοσιμέτρων θερμοφωταύγειας τύπου GR-200 σε 72 στεφανιογραφίες και 70 αγγειοπλαστικές. Οι ενεργές δόσεις ιατρών προσδιορίσθηκαν με τη μέθοδο Niklason και συν. 1994, και, βρέθηκαν να κυμαίνονται από 0.4 έως 8.4 pSv στη στεφανιογραφία και από 0.3 έως 5 pSv στην αγγειοπλαστική. Παράλληλα υπολογίστηκαν οι δείκτες ενεργού δόσης ιατρών κανονικοποιημένοι προς το συνολικό DAP (E/DAP), για τη στεφανιογραφία 0.021 pSv/Gy.cm2 στο Νοσοκομείο A και 0.036 pSv/Gy.cm2 στο Νοσοκομείο Π, και, για την αγγειοπλαστική 0.01 και 0.019 μSv/Gy.cm2 στα Νοσοκομεία A και Π αντίστοιχα. Τέλος, ο κίνδυνος επαγωγής θανατηφόρου καρκίνου από την έκθεση στην ακτινοβολία υπολογίστηκε ίσος με 105x10-5 στη στεφανιογραφία και 89x10-5 στην αγγειοπλαστική.