Μελέτη έκφρασης πρωτεϊνικών προϊόντων σε επίμυες των γονιδίων EGFR & ERBB3 που σχετίζονται με καρκινογένεση στη στοματική κοιλότητα
Authors: Λουκέρη Ειρήνη-Σοφία 
Published: September 2021

Εισαγωγή: Το ακανθοκυτταρικό καρκίνωµα στόµατος (ΑΚΣ) είναι µια κακοήθεια που προκαλεί σηµαντική νοσηρότητα και θνησιµότητα. Οι καρκίνοι που αναπτύσσονται στη στοµατική κοιλότητα συχνά δεν ανιχνεύονται µέχρι τα προχωρηµένα στάδια της ασθένειας όταν οι θεραπευτικές επιλογές είναι περιορισµένες. Οι σηµαντικότεροι αιτιολογικοί παράγοντες πρόκλησης ΑΚΣ είναι ο καπνός και η κατανάλωση αλκοόλ. Η στοµατική καρκινογένεση είναι µια πολυσταδιακή διεργασία στην οποία γενετικά συµβάντα οδηγούν στη διαταραχή των φυσιολογικών ρυθµιστικών οδών που ελέγχουν βασικές κυτταρικές λειτουργίες. Σε αυτά τα γενετικά συµβάντα συµπεριλαµβάνονται χρωµοσωµικές διαταραχές, η ενεργοποίηση ογκογονιδίων και η απενεργοποίηση ογκοκατασταλτικών γονιδίων. Εποµένως, η κατανόηση των µοριακώνµηχανισµών που εµπλέκονται στην έναρξη και εξέλιξη του καρκίνου του στόµατος θα βοηθήσουν στη βελτίωση της πρόγνωσής του και την ανάπτυξη νέων µορφών θεραπείας. Ο υποδοχέας του επιδερµικού αυξητικού παράγοντα (EGFR) ανήκει στην οικογένεια διαµεµβρανικών υποδοχέων τυροσινικών κινασών τύπου Ι και έχει την ικανότητα να διεγείρει τα µονοπάτια πρωτεϊνικών κινασών Ras-Raf-MEK-ERK ή PLCγ-Raf-MEK-ERK µετά από τον οµοδιµερισµό του. Ο EGFRµπορεί επίσης να αλληλεπιδράσει µε άλλα µέλη της οικογένειας µε το σχηµατισµό ετεροδιµερών. Η erbB3 είναι ένας υποδοχέας για ερεγουλίνη που ανήκει στην ίδια οικογένεια κινασών τυροσίνηςµε τον EGFR, αλλά στερείται εγγενους δράσης κινάσης τυροσίνης, εποµένως για να ενεργοποιηθεί πρέπει να συνδεθεί µε άλλες ErbB.Σκοπός: Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η διερεύνηση της πιθανής συσχέτισης των πρωτεϊνών EGFR και ErbB3 µε διαδοχικά ιστολογικά στάδια σχηµατισµού ΑΚΣ. Η επιλογή αυτών των γονιδίων βασίστηκε στο σηµαντικό ρόλο που παίζουν σε κυτταρικές λειτουργίες, όπως είναι η εµβρυογένεση, ο κυτταρικός πολλαπλασιασµός, η διαφοροποίηση και η εµπλοκή τους στην ογκογένεση στον άνθρωπο γενικά.Υλικά και Μέθοδοι: Στη µελετη χρησιµοποιήθηκαν τριάντα-εφτά αρσενικοί Συριακοί χρυσοί επίµυες που χωρίστηκαν τυχαία σε τέσσερις οµάδες: µία οµάδα ελέγχου (n=7) και τρεις πειραµατικές οµάδες ανάλογα µε το χρόνο εφαρµογής του καρκινογόνου (Α, Β και Γ, n=10 ζώα το καθένα). Έγιναν επαλείψεις στον αριστερό παρειακό µάρσιπο των επιµύων µε 0,5% 9,10-διµεθυλο- 1,2-βενζανθρακένιο (DMBA), για 10 εβδοµάδες (οµάδα Α), και για 14 εβδοµάδες (οµάδες Β και Γ). Η ιστολογική εικόνα των παρατηρούµενων βλαβών στις τρεις πειραµατικές οµάδες ταίριαζε µε την εξέλιξη των όγκων (από την δυσπλασία του στοµατικού βλεννογόνου έως το µέτρια διαφοροποιηµένο ακανθοκυτταρικό καρκίνωµα). Μελετήθηκαν τοµές ιστών από φυσιολογικό βλεννογόνο έως ακανθοκυτταρικό καρκίνωµα χρησιµοποιώντας µονοκλωνικά αντισώµατα έναντιτων πρωτεϊνών. Πραγµατοποιήθηκε στατιστική ανάλυση σε κάθε οµάδα και σε κάθε ιστολογικήκατηγορία.Αποτελέσµατα: ∆ιαπιστώθηκε σταδιακή πορεία εξέλιξης των βλαβών από το φυσιολογικό βλεννογόνο µέχρι το σχηµατισµό ΑΚΣ σε σχέση µε τον αυξηµένο χρόνο εφαρµογής του καρκινογόνου τόσο µακροσκοπικά όσο και µικροσκοπικά. Στις προκαρκινικές καταστάσεις (υπερπλασία, δυσπλασία) παρατηρήθηκε στατιστικά σηµαντική αύξηση του ποσοστού έκφρασης του EGFR, σε σύγκριση µε το φυσιολογικό βλεννογόνο (p<0.001). Παροµοίως, στη στατιστική ανάλυση µεταξύ των κατηγοριών του όγκου, αποκαλύφθηκε στατιστικά σηµαντική αύξηση στα στάδια πρώιµης διήθησης, καλά διαφοροποιηµένου καρκινώµατος και µέτρια διαφοροποιηµένου καρκινώµατος σε σύγκριση µε τις προκαρκινικές βλάβες (p<0.001). Επιπροσθέτως, παρατηρήθηκε στατιστικά σηµαντική αύξηση στην έκφραση του EGFR στην οµάδα Α σε σύγκριση µε την οµάδα ελέγχου (p<0.001), στην οµάδα Β σε σύγκριση µε την οµάδα Α (p<0.05), και στην οµάδα Β σε σύγκριση µε την οµάδα Γ (p<0.001). Αντιθέτως, το erbB3 δεν εκφράσθηκε ούτε σε φυσιολογικό ούτε σε καρκινικό ιστό.Συµπεράσµατα: Το πειραµατικό µοντέλο στοµατικής ογκογένεσης στον παρειακό µάρσιπο των Συριακών χρυσών επιµυών µε τη χρήση DMBA ανταποκρίνεται καλώς στο σταδιακό σχηµατισµό ΑΚΣ και µπορεί να συµβάλει στην καλύτερη κατανόηση των µηχανισµών που εµπλέκονται στα διάφορα στάδια ογκογένεσης στη στοµατική κοιλότητα. Ο EGFR κατέχει κεντρικό ρόλο στη διαδικασία της καρκινογένεσης βάσει του γεγονότος ότι βρέθηκε αυξηµένος από τα πρώιµα στάδια έως και τα τελικά στάδια του ακανθοκυτταρικού καρκινώµατος στο στόµα. Η υπερέκφραση του EGFR από τα πρώιµα στάδια του καρκίνου θα µπορούσε να αποτελέσει έναν αξιόπιστο προγνωστικό δείκτη ή να εξυπηρετήσει ως στόχος για αντικαρκινική θεραπεία. Λόγω της απουσίας ανοσοαντιδραστικότητας του erbB3, φαίνεται ότι το erbB3 δεν συµµετέχει στη µεταγωγή σήµατος σε φυσιολογικό ή καρκινικό στοµατικό ιστό. Ενδεχοµένως, κάποιος άλλος παράγοντας erbB, όπως ο EGFR, παίζει ρόλο στη µεταγωγή σήµατος.