Αξιολόγηση του ρόλου της βιταμίνης D σε ασθενείς με άνοια και ήπια γνωστική διαταραχή
Authors: Μαυράκη Ελένη 
Published: January 2022

Σκοπός. Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν να διερευνηθεί η σχέση της επάρκειας της βιταμίνης D με την Ήπια Νοητική Διαταραχή και τη Νόσο Alzheimer σε ελληνικό, ηλικιωμένο πληθυσμό. Επιπρόσθετα, να εξετασθεί το ενδεχόμενο η ανεπάρκεια της βιταμίνης D να μπορεί να θεωρηθεί ως ένας πιθανός παράγοντας κινδύνου για την ανάπτυξη ΝΑ σε άτομα με ΗΝΔ. Επιπλέον στόχος ήταν η γενετική μελέτη για την αναζήτηση τυχόν συσχέτισης ανάμεσα στον SNP TaqI του γονιδίου VDR και της ΝΑ σε ελληνικό πληθυσμό. Μέθοδος. Στην παρούσα εργασία έλαβαν χώρα δύο παράλληλες μελέτες: Η πρώτη μελέτη διενεργήθηκε στο ειδικό ιατρείο διαταραχών μνήμης και άνοιας του ΠΓΝΑ από τον Ιανουάριο του 2012 έως τον Δεκέμβριο του 2015. Συμπεριέλαβε 212 άτομα, ηλικίας 65 ετών και πάνω, χωρισμένα σε δύο ομάδες: 109 άτομα με ΗNΔ από τα άτομα που εξετάσθηκαν στο ειδικό ιατρείο και πληρούσαν τα κριτήρια της μελέτης και 103 υγιείς μάρτυρες από τους συγγενείς των ασθενών, σε αντιστοιχία ως προς φύλο και ηλικία. Τα επίπεδα της 25(OH)D του ορού (ng/ml) καθορίστηκαν με τη μέθοδο της ηλεκτροχημειοφωταύγειας στο Τμήμα Βιοπαθολογίας του ΠΓΝΑ. Έγινε εκτίμηση των νευροψυχολογικών δοκιμασιών με τις σταθμισμένες στην Ελλάδα κλίμακες Mini-Mental State Examination (MMSE) και Cambridge Cognition Examination (CAMGOG) σύμφωνα με το επίπεδο εκπαίδευσης των συμμετεχόντων. Οι ασθενείς με ΗΝΔ εκτιμήθηκαν εκ νέου 30±3 μήνες μετά την πρώτη εκτίμηση. Η δεύτερη μελέτη συμπεριέλαβε 122 ασθενείς με ΝΑ όψιμης έναρξης, μέσου όρου ηλικίας 74.15 6.89, εκ των οποίων 61 γυναίκες, που εξετάσθηκαν στο ειδικό ιατρείο διαταραχών μνήμης και άνοιας του ΠΓΝΑ από το 2012 έως το 2015 καθώς και 122 υγιείς μάρτυρες αντιστοιχισμένοι σε φύλο και ηλικία. Η εξαγωγή του DNA διενεργήθηκε με salting out στο εργαστήριο Ιατρικής Βιολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης. Μελετήθηκε ο πολυμορφισμός TaqI (C<T), του γονιδίου του VDR στο εξώνιο 9 (rs731236). Οι συχνότητες γονότυπου και αλληλόμορφου προσδιορίσθηκαν με ανάλυση PCR-RFLP στο Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής και Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής του Πανεπιστήμιου Ιωαννίνων. Αποτελέσματα. Σε σύγκριση με τους υγιείς μάρτυρες, τα επίπεδα της 25(OH)D του ορού ήταν σημαντικά χαμηλότερα στα άτομα με ΗΝΔ (p=0.012) και στους ασθενείς με ΝΑ (p =0.003). Επιπλέον, τα επίπεδα της 25(OH)D του ορού ήταν στατιστικά πιο ελαττωμένα στους συμμετέχοντες με ΗΝΔ που εξελίχθησαν σε ΝΑ, σε σχέση με αυτούς που παρέμειναν ΗΝΔ (p=0.028). Πολυπαραγοντική μελέτη ανέδειξε ότι αύξηση των συγκεντρώσεων της 25(OH)D του ορού κατά 1 ng/mL ελαττώνει τον κίνδυνο εμφάνισης ΗΝΔ κατά 4% (p=0.006), ενώ σε ένα άτομο με ΗΝΔ ελαττώνει τον κίνδυνο εξέλιξης σε ΝA κατά 10% (p=0.003). Δεν αναδείχθηκαν σημαντικές διαφορές στις συχνότητες γονότυπου και αλληλόμορφου του SNP TaqI ανάμεσα στις ομάδες ασθενών και μαρτύρων. Ωστόσο, η παρουσία του C αλληλόμορφου στον συνδυαστικό γονότυπο (C/C, C/T) μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης ΝΑ κατά 50% στο σύνολο των ασθενών (aOR=0,53%, p=0,027) και κατά 60% στις γυναίκες (aOR=0,41%, p=0,030). Συμπεράσματα. Σε ελληνικό πληθυσμό άνω των 65 ετών, τα επίπεδα της βιταμίνης D του ορού ήταν σημαντικά ελαττωμένα τόσο σε άτομα με Ήπια Νοητική Διαταραχή όσο και σε ασθενείς με νόσο Alzheimer, σε σχέση με συμμετέχοντες υγιείς μάρτυρες.Στο διαχρονικό κομμάτι της μελέτης, τα επίπεδα της βιταμίνης D του ορού ήταν σημαντικά πιο χαμηλά στα άτομα με ΗΝΔ που εξελίχθησαν σε ΝΑ από ότι στους συμμετέχοντες με ΗΝΔ που παρέμειναν με ΗΝΔ, στο διάστημα παρακολούθησης των 2,5 ετών.Τα ευρήματα της παρούσας έρευνας υποδεικνύουν ότι διατηρώντας επαρκή τα επίπεδα της βιταμίνης D του ορού σε ηλικιωμένους ενήλικες θα μπορούσαμε ενδεχομένως να συνεισφέρουμε στην καθυστέρηση ή ίσως και στην πρόληψη της γνωστικής επιδείνωσης με την πάροδο της ηλικίας. Τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας υποδηλώνουν κάποιου τύπου εμπλοκή του γονιδίου VDR στην εμφάνιση νόσου Alzheimer όψιμης έναρξης, σε ελληνικό πληθυσμό. Ο γονότυπος που περιέχει το αλληλόμορφο C (CC ή CT) στον SNP TaqI του γονιδίου VDR, ίσως σχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης ΝΑ όψιμης έναρξης σε ελληνικό πληθυσμό.Χρειάζονται περισσότερες μελέτες συσχέτισης των πολυμορφισμών του γονιδίου VDR στον ελληνικό πληθυσμό για να διερευνηθεί η επίδραση τους στη νόσο Alzheimer όψιμης έναρξης.