Η χριστολογική και πνευματολογική βάση της Ορθόδοξης Εκκλησιολογίας κατά τον Όσιο Ιουστίνο του Τσέλιε (Πόποβιτς)
Authors: Ντιάκοβιτς Ντούσαν 
Published: November 2024

Με την παρούσα διατριβή επιχειρείται η ένδειξη ότι ο Ιουστίνος Πόποβιτς κατέχει σημαντική θέση μεταξύ εξεχόντων θεολόγων του 20ου αιώνα που ασχολήθηκαν με τα εκκλησιολογικά θέματα. Η Εκκλησιολογία του αποτελεί έργο ολόκληρής της ζωής του, διότι σε αυτήν συνδέονται άρρηκτα η Χριστολογία, η Τριαδολογία, η Πνευματολογία, η Εσχατολογία καθώς και η Χριστιανική Ηθική και η Ασκητική του. Δεδομένου ότι το Θεϊκό Πρόσωπο του Χριστού είναι η βάση και η κύρια αφετηρία της θεολογίας του Ιουστίνου, την κεντρική θέση στην Εκκλησιολογία του καταλαμβάνει το πραγματικό και ζωντανό Πρόσωπο του Θεανθρώπου. Τα πάντα στην Εκκλησία ορίζονται με τον Θεάνθρωπο Χριστό και με την αρχή της θεανθρωπότητας. Τοιουτοτρόπως, ο Θεάνθρωπος Χριστός πρώτιστος σώζει τον άνθρωπο με το Πρόσωπό Του και αγιάζει όλη την κτίση μέσω προσωπικής Του σχέσης με τον άνθρωπο, διά μέσου της Εκκλησίας που είναι το Σώμα Тου. Αυτός που είναι «εἷς ὢν τῆς ἁγίας Τριάδος» είναι ο Σωτήρας ως Εκκλησία, ως κοινωνία των Αγίων, ως Θεία Κοινωνία (Μετάληψη).Παράλληλα, η θεολογική αρχή του Ιουστίνου με την οποία ερμηνεύει και εξηγεί τα πάντα στη ζωή και την εμπειρία της Εκκλησίας είναι η πατερική φόρμουλα: «εκ του Πατρός δια του Υιού εν Αγίω Πνεύματι». Επομένως, ο Πατέρας είναι η αρχή της ύπαρξης της Αγίας Τριάδος, αλλά και ο Ίδιος Θεός Πατήρ είναι και η αρχή της οικονομίας με την ευδοκία Του. Σύμφωνα με τον Ιουστίνο, ο λόγος υπάρξεως της Εκκλησίας βρίσκεται στην ευδοκία του Θεού Πατρός. Αυτή η ευδοκία του Πατρός εκπληρώνεται στον Υιό και στη συνεργεία του Αγίου Πνεύματι. Κατ' αυτόν τον τρόπο, το θεμέλιο της Εκκλησίας έγκειται στον Πατέρα, δηλαδή η Εκκλησία οικοδομείται στο μυστήριο της Αγίας Τριάδος, που αποκαλύπτεται στο μυστήριο της ενανθρωπήσεως και στο μυστήριο του Σώματος του Χριστού. Σε αυτό το μυστήριο, το μυστήριο της Αγίας Τριάδος, ο Ιουστίνος Πόποβιτς βλέπει τον προσδιορισμό και την κατανόηση της ανθρώπινης προσωπικότητας, της ανθρώπινης φύσεως και της ανθρώπινης κοινωνίας. Η Αγία Τριάδα είναι η βάση για την κατανόηση του ανθρώπου που δημιουργήθηκε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού, ενώ ο Χριστός ο Θεάνθρωπος και η Εκκλησία Του είναι ορατό, απτό και ζωντανό παράδειγμα του μυστηρίου της Αγίας Τριάδος και του μυστηρίου του ανθρώπου. Στο ίδιο αυτό το κέντρο της θείας οικονομίας βρίσκεται ο ενσαρκωμένος Θεάνθρωπος Χριστός με τον Οποίο, κατά τον όσιο Ιουστίνο, η Εκκλησία εξομοιώνεται: ο Θεάνθρωπος = η Εκκλησία. Επομένως, η Εκκλησιολογία και η Πνευματολογία στη θεολογική σκέψη του είναι χριστοκεντρικές. Η Εκκλησιολογία, τα Ιερά Μυστήρια, η Ιεραρχία, το Κανονικό Δίκαιο, η Δογματική, η Καινή Διαθήκη, η Ηθική και η Ασκητική του βασίζονται και αναπτύσσονται στη Χριστολογία. Το κύριο στα γεγονότα της Ενσαρκώσεως και της Πεντηκοστής είναι ότι αυτά κατά βάση κατανοούνται και χριστολογικά και πνευματολογικά, όπου ο όσιος Ιουστίνος δίνει μια ορισμένη προτεραιότητα στη Χριστολογία.Τα αποτελέσματα αυτής της διατριβής είναι ότι η Εκκλησιολογία του Ιουστίνου Πόποβιτς είναι πρωτίστως χριστολογική και χριστοκεντρική, δηλαδή, βασίζεται οντολογικά στα δύο σωτήρια γεγονότα: στην Ενσάρκωση (Χριστός) και στην Πεντηκοστή (Εκκλησία).