Μελέτη των οδών μεταγωγής σήματος Notch και Wnt σε ασθενείς με εξαιρέσιμο χειρουργικά καρκίνο του λάρυγγα
Authors: Καρασμάνης Ηλίας 
Published: August 2021

Ελληνική ΠερίληψηΣκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής ήταν να μελετηθούν, μόρια των βιολογικών οδών Wnt και Notch, σε ασθενείς με καρκίνωμα λάρυγγα. Χρησιμοποιώντας τις μεθόδους των ιστικών μικροσυστοιχιών και ανοσοϊστοχημείας αξιολογήθηκε, σε επίπεδο πρωτεΐνης, η έκφραση μορίων του μονοπατιού Notch και ειδικότερα των διαμεμβρανικών υποδοχέων Notch1 έως 3 και του συνδέτη Jagged1. Από το μονοπάτι Wnt διερευνήθηκαν οι πρωτεΐνες B-κατενίνη, E-καντχερίνη και P-καντχερίνη. Σε επίπεδο mRNA, με τη μέθοδο qRT-PCR, μελετήθηκε η έκφραση μορίων Notch1 έως 4 του μονοπατιού Notch. Από το μονοπάτι Wnt διερευνήθηκαν τα μόρια AXIN2, ΜΜΡ7, SFRP2, SFRP4, SNAI1, SNAI2 και WNT5A. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε βιολογικό υλικό, το οποίο συλλέχθηκε αναδρομικά από συνολικά 289 ασθενείς με μη μεταστατικό, χειρουργικά εξαιρέσιμο καρκίνωμα από πλακώδες επιθήλιο του λάρυγγα. H μέση και η 5-ετής ελεύθερη νόσου επιβίωση (ΕΝΕ/DFS) ήταν 94.5 μήνες και 60.8% αντίστοιχα, ενώ η μέση και 5-ετής συνολική επιβίωση (ΣΕ/OS) ήταν 106 μήνες και 66.1% αντίστοιχα. Οι ασθενείς των οποίων οι όγκοι υπερέκφραζαν την κυτταροπλασματική E-καντχερίνη και B-κατενίνη εμφάνισαν μεγαλύτερη μέση OS/ΣΕ σε σύγκριση με τους ασθενείς των οποίων οι όγκοι υπερέκφραζαν μόνο τη B-κατενίνη. Ασθενείς των οποίων οι όγκοι υπερέκφραζαν κυτταροπλασματικά και μεμβρανικά την E-καντχερίνη παρουσίασαν μεγαλύτερη μέση DFS/ΕΝΕ σε σύγκριση με εκείνους στους οποίους, βρέθηκε μόνο κυτταροπλασματική υπερέκφραση αυτής. Η υψηλή πυρηνική έκφραση της πρωτεΐνης Jagged1 συνδέθηκε με μεγαλύτερη DFS/ΕΝΕ και OS/ΣΕ. Οι ασθενείς με υψηλή έκφραση του Notch3 χωρίς παρουσία του συνδέτη Jagged1 ή με χαμηλή έκφραση αυτού, εμφάνιζαν δυσμενέστερη DFS/ΕΝΕ και OS/ΣΕ. Θετική προγνωστική επίδραση τόσο στη DFS/ΕΝΕ όσο και στην OS/ΣΕ, φάνηκε σε ασθενείς με το συνδυασμό χαμηλής-μέτριας έκφρασης του Notch2 και χαμηλής κυτταρο-πλασματικής έκφρασης της πρωτεΐνης Jagged1. Η ιεραρχική ομαδοποίηση των SFRP4, SNAI2 και WNT5A RQ-τιμών, ανέδειξε 3 ομάδες (Clusters). Η 1η ομάδα (Cluster 1) περιελάμβανε όγκους με κοινή συνέκφραση των SFRP4, SNAI2 και WNT5A mRNA, η 3η ομάδα (Cluster 3) όγκους ασθενών με υποέκφραση των SNAI2 και WNT5A, ενώ η 2η ομάδα (Cluster 2) αφορούσε όλες τις άλλες RQ-τιμές εκτός των παραπάνω και για τα τρία γονίδια. Στη μονοπαραγοντική και στην πολυπα-ραγοντική ανάλυση, τα clusters εμφάνισαν προγνωστική αξία σε σχέση με την επιβίωση. Το cluster 2 σχετίζεται με σχετικά ευνοϊκότερη πρόγνωση, ενώ τα clusters 1 και 3 συνδέονταν με υψηλό κίνδυνο για υποτροπή και θάνατο. Στην πολυπαραγοντική ανάλυση της οδού Wnt ανεξάρτητοι δυσμενείς προγνωστικοί παράγοντες για DFS/ΕΝΕ και OS/ΣΕ ήταν η ηλικία κατά τη διάγνωση (άνω των 63 ετών) και η παρουσία τραχηλικής λεμφαδενικής μετάστασης. Η υψηλή κυτταρο-πλασματική έκφραση της E-καντχερίνης ήταν ανεξάρτητος ευνοϊκός δείκτης μόνο σε σχέση με την OS/ΣΕ. Στην πολυπαραγοντική ανάλυση της οδού Notch, με δυσμενή επίδραση στη DFS/ΕΝΕ σχετίσθηκε η υψηλή έκφραση της Notch3 και η υψηλή κυτταροπλασματική έκφραση της Jagged1. Η υψηλή έκφραση της Notch2 όταν συνδυάστηκε με χαμηλή κυτταροπλασματική έκφραση της Jagged1, επέδρασε θετικά στη DFS/ΕΝΕ και στην OS/ΣΕ. Η ταυτόχρονη όμως, υπερέκφραση της Notch2 και της κυτταροπλασματικής Jagged1 πρωτεΐνης, επέδρασε δυσμενώς στην OS/ΣΕ. Δυσμενείς δείκτες για DFS/ΕΝΕ και OS/ΣΕ ήταν η υπογλωττιδική-διαγλωττιδική εντόπιση, η ηλικία άνω των 63 ετών και η λεμφαδενική μετάσταση. Στη DFS/ΕΝΕ ευνοϊκό δείκτη αποτέλεσε η ολική λαρυγγεκτομή.