The application of development ethics to international development
Authors: Αστρουλάκης Νικόλαος 
Published: September 2021

Η παρούσα διδακτορική διατριβή εισάγει μια νέα οπτική της ηθικής ανάπτυξης ως μια σημαντική εναλλακτική προσέγγιση στην κυρίαρχη σκέψη των νεοκλασικών οικονομικών σε σχέση με τα οικονομικά της ανάπτυξης και τη διεθνή ανάπτυξη. Η διεθνής ανάπτυξη τόσο στο πεδίο της θεωρίας όσο και της πολιτικής ακολουθεί τις τάσεις του νεοφιλελευθερισμού κάτω από την κυριαρχία των νεοκλασικών οικονομικών, ιδιαίτερα από τις τελευταίες δεκαετίες του περασμένου αιώνα. Οι οικονομολόγοι συνήθως προσεγγίζουν την ανάπτυξη ως οικονομική ανάπτυξη και κοινωνική αλλαγή. Ωστόσο, οι ορθόδοξες οπτικές, ιδιαίτερα στο πλαίσιο των νεοκλασικών οικονομικών, προσεγγίζουν την οικονομική ανάπτυξη κυρίως ως οικονομική μεγέθυνση και την κοινωνική αλλαγή ως ένα προκαθορισμένο μοντέλο ζωής στο πλαίσιο της δυτικού τύπου κοινωνικής ευημερίας. Ομοίως, στην πλευρά των νεοκλασικών οικονομικών, η ηθική προσεγγίζεται ως «ατομική ηθική» βασισμένη στις θεμελιώδεις αρχές των νεοκλασικών οικονομικών (το ατομικό συμφέρον, την οριακή χρησιμότητα, και τον οικονομικό ορθολογισμό) καθώς επίσης την ηθική παράδοση του ωφελιμισμού (την αντιμετώπιση ενός ηθικού εγχειρήματος με βάση το αποτέλεσμα). Επιπρόσθετα, σε αυτή την εργασία, δείχνουμε ότι η διεθνής ανάπτυξη αντιμετωπίζεται από την κυρίαρχη οικονομική θεωρία και πολιτική ως ένα υποτιθέμενο αξιακά και ηθικά ουδέτερο πεδίο προκαθορισμένων μέσων και σκοπών. Ωστόσο υπογραμμίζουμε ότι, όπως στις περιπτώσεις της κοινωνίας και της πολιτικής, η οικονομία και κατ’ επέκταση η ανάπτυξη δεν είναι αξιακά, ιδεολογικά και ηθικά ουδέτερες έννοιες. Για το λόγο αυτό, μια καθαρά οικονομική ανάλυση δεν επαρκή για τη διερεύνηση της διεθνούς ανάπτυξης τόσο στο επίπεδο της θεωρίας όσο της πολιτικής. Για να ερευνήσουμε τα ηθικά μέσα και τους στόχους της διεθνούς ανάπτυξης, η μελέτη ενσωματώνει το ηθικό ερώτημα «τι είναι μια καλή κοινωνία» (what is a good society) στις αρχές της ηθικής φιλοσοφίας, εντάσσοντας τις στο ερευνητικό περιεχόμενο της πολιτικής οικονομίας. Με βάση τις κύριες κατηγοριοποιήσεις της ηθικής φιλοσοφίας, η ηθική διερεύνηση της διεθνούς ανάπτυξης προσεγγίζεται στα επίπεδα ανάλυσης: α) της μετα-ηθικής, β) της κανονιστικής ηθικής, και γ) της εφαρμοσμένης ηθικής. Η έρευνα ακολουθεί και τα τρία επίπεδα ανάλυσης της ηθικής φιλοσοφίας μέσα στο περιεχόμενο της πολιτικής οικονομίας. Η έρευνα υποστηρίζει ότι η διερεύνηση της υφιστάμενης θεωρίας και πολιτικής της διεθνούς ανάπτυξης δεν μπορεί να είναι ερμηνευτικά αποκομμένη από το μετα–ηθικό περιεχόμενο των νεοκλασικών οικονομικών, ως τη δεσπόζουσα, στις μέρες μας, σχολή οικονομικής σκέψης και πολιτικής. Στα πλαίσια της νεοκλασικής οικονομικής ανάλυσης, η ανάπτυξη προσεγγίζεται κυρίως ως οικονομική ανάπτυξη. Στο πλαίσιο των νεοκλασικών οικονομικών και του νεοφιλελευθερισμό, η διεθνή ανάπτυξη εδράζεται στην ιδέα της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας της αγοράς. Εν τω μεταξύ, η υπάρχουσα σχέση μεταξύ των μέσων και σκοπών της διεθνούς ανάπτυξης βρίσκεται σε συνάρτηση με τη μετα-ηθική οπτική της κυρίαρχης οικονομικής σκέψης των νεοκλασικών οικονομικών. Αντίθετα, οι υποστηρικτές της ηθικής ανάπτυξης προτάσσουν ένα διαφορετικό πλαίσιο ερμηνειών και πολιτικών. Συμφώνα με την ηθική ανάπτυξη, τόσο τα μέσα όσο οι σκοποί της ανάπτυξης θα πρέπει να επανεξεταστούν στη βάση μια διαφορετικής μετα-ηθικής προσέγγισης της ανάπτυξης πέρα από τα κέρδη, την υλιστική ευημερία, και το δυτικό μοντέλο κοινωνικής ευημερίας. Κάθε κοινωνία οφείλει να ανταποκριθεί στα αναπτυξιακά της ερωτήματα με βάση το δικό της σύστημα αξιών (ατομικών και κοινωνικών) και την ιστορική και πολιτιστική της κληρονομιά. Με αυτόν τον τρόπο , «η αλλαγή», τόσο σε θεσμικό όσο σε τεχνολογικό επίπεδο, που συχνά η ανάπτυξη φέρνει θα πρέπει πρώτα να καθοριστεί στο επίπεδο των ηθικών μέσων και σκοπών της κάθε κοινωνίας. Για να επιτευχθεί αυτό, οι υποστηρικτές της ηθικής ανάπτυξης επεξεργάζονται συγκεκριμένους κανονιστικά-ηθικούς στόχους ανάπτυξης και συγκεκριμένες κανονιστικά-ηθικές στρατηγικές ανάπτυξης για την υλοποίησή τους. Συνολικά, η έρευνα προσδιορίζει ένα εννοιολογικό πλαίσιο προς τη κατεύθυνση ενός μεθοδολογικού παραδείγματος για την ερμηνεία του τι, γιατί, και πώς η διεθνής ανάπτυξη μπορεί να προσεγγιστεί στα πλαίσια της ηθικής φιλοσοφίας και της πολιτικής οικονομίας. Χρησιμοποιώντας αυτό το πλαίσιο, η μελέτη αξιολογεί την νεοκλασική οικονομική προσέγγιση και τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές στη θεωρία και την πολιτική της διεθνούς ανάπτυξης. Από την άλλη πλευρά, ανασκοπεί, διαμορφώνει και προσφέρει μια ολοκληρωμένη οπτική του πεδίου της ηθικής ανάπτυξης ως μια εναλλακτική απάντηση στο κυρίαρχο υφιστάμενο μοντέλο της διεθνής ανάπτυξης όπως έχει στερεοποιηθεί στο πλαίσιο των αρχών των νεοκλασικών οικονομικών και του νεοφιλελευθερισμού αναφορικά με τις ηθικές αρχές και πολιτικές.