Βιοηθικά διλήμματα κατά τον προγεννητικό έλεγχο
Authors: Γλυνού Άννα 
Published: December 2023

Ο Προγεννητικός έλεγχος καλύπτει ένα ευρύ φάσμα εξετάσεων που πραγματοποιούνται πριν ή κατά τη διάρκεια της κύησης ώστε να διασφαλιστεί η υγεία της εγκύου και του εμβρύου. Ειδικότερα, τις τελευταίες δύο δεκαετίες η προγεννητική διάγνωση και οι παρεμβάσεις στο έμβρυο έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο. Στην Ελλάδα σήμερα, ο προγεννητικός έλεγχος περιλαμβάνει την ανίχνευση, την διάγνωση σοβαρών εμβρυϊκών ανωμαλιών και την παρέμβαση με θεραπευτικές τεχνικές, είτε ενδομητρίως, είτε μετά τον τοκετό βάση ερευνητικών πρωτοκόλλων. Είναι σαφές πως ο πρωταρχικός στόχος της εμβρυϊκής παρέμβασης είναι να συμβάλει στην βελτίωση της υγείας του εμβρύου, παρεμβαίνοντας ενδομήτρια ώστε να προλάβει ή να θεραπεύσει προγεννητικά ένα έμβρυο στο οποίο έχουν διαγνωσθεί ανατομικές ή γενετικές ανωμαλίες και μακροπρόθεσμα του νεογνού. Με γνώμονα τις κατευθυντήριες οδηγίες, ο προγεννητικός έλεγχος προτείνεται σε όλα τα ζευγάρια, ιδιαίτερα σε εκείνα που ανήκουν σε ομάδες υψηλού γενετικού κινδύνου και τα οποία έχουν αυξημένη πιθανότητα να αποκτήσουν παιδί με μια συγκεκριμένη γενετική διαταραχή. Η διαχείριση πολλών καταστάσεων που προκύπτουν κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνη, πολλές φορές εγείρει ηθικά ζητήματα σχετικά με την αυτονομία της μητέρας, την ενημερωμένη συναίνεση και τη λήψη αποφάσεων, επηρεάζοντας τον τρόπο αντιμετώπισης. Η βιοηθική ως σημείο τομής πολλών επιστημονικών πεδίων επικεντρώνεται σε ηθικά ζητήματα του τομέα της υγειονομικής περίθαλψης με σκοπό τον σεβασμό στις επιλογές των μελλοντικών γονέων και την παροχή πληροφοριών με τέτοιο τρόπο, ώστε να ενθαρρύνεται η αυτονομία και η ενημερωμένη συναίνεση στις αποφάσεις τους. Στον τομέα της Μαιευτικής, η στάση του μαιευτικού προσωπικού (Μαιευτήρων / Γυναικολόγων, Γενετιστών και Μαιών) διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων κατά τον προγεννητικό έλεγχο. Οι επαγγελματίες υγείας που ασχολούνται με τον προγεννητικό έλεγχο, αντιμετωπίζουν συχνά ηθικά δύσκολες καταστάσεις κατά τη διάρκεια της καθημερινής κλινικής πράξης, τις οποίες θα πρέπει να διαχειριστούν με στόχο την καλύτερη δυνατή αντιμετώπιση και για το έμβρυο αλλά και για τους γονείς. Ο κύριος ρόλος τους είναι να ενημερώσουν τους υποψήφιους γονείς και να τους ενθαρρύνουν, σεβόμενοι την αυτονομία τους ώστε να λαμβάνουν οι ίδιοι τις αποφάσεις που αφορούν την διαχείριση σοβαρών ζητημάτων που προκύπτουν κατά την διάρκεια της κύησης. Είναι πολύ σημαντικό η ομάδα της εμβρυομητρικής μονάδας να παρέχει υπηρεσίες ακολουθώντας τις νέες επιστημονικές εξελίξεις και να έχει τη δυνατότητα συνεχόμενης εκπαίδευσης ακολουθώντας τα πρωτόκολλα της παγκόσμιας μαιευτικής κοινότητας. Σπουδαίο ρόλο διαδραματίζουν οι επιτροπές δεοντολογίας όπου έχει αποδειχθεί ότι βοηθούν τα ζευγάρια, τις έγκυες αλλά και το προσωπικό ώστε να μπορούν να διευκρινίσουν ηθικά προβλήματα που προκύπτουν στις καθημερινές πρακτικές υγειονομικής περίθαλψης καθώς και στη συμβουλευτική που παρέχουν με στόχο τη σωστή λήψη αποφάσεων.Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, προς το παρόν δεν υπάρχει ικανοποιητική και διαθέσιμη θεραπεία προγεννητικά, με αποτέλεσμα η άμβλωση ή η γέννηση ενός παθολογικού παιδιού να εμφανίζονται ως οι μόνες δυνατές επιλογές. Η προσφυγή στην προγεννητική διάγνωση δηλώνει μια τάση σύστασης διακοπής της κύησης σε περιπτώσεις κατά τις οποίες ανιχνεύεται κάποια γενετική διαταραχή. Στην χώρα μας, έχει διαπιστωθεί, ότι σε περιπτώσεις ανίχνευσης παθολογίας εμβρύου κατά την διάρκεια της προγεννητικής διάγνωσης, η πλειονότητα των γυναικών αποφασίζει να μην προβεί στη γέννηση ενός παιδιού όταν διαπιστώνεται γενετική ανωμαλία και ένα μεγάλο ποσοστό εγκύων με έμβρυο με σοβαρές χρωμοσωματικές ανωμαλίες είτε δομικές είτε αριθμητικές αποφασίζει να διακόψει την κύηση στο προγεννητικό στάδιο. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι νέες μητέρες με υψηλό μορφωτικό επίπεδο κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης ακολουθούν συνειδητά τις προτεινόμενες εξετάσεις που αφορούν τον προγεννητικό έλεγχο, επιλέγουν να υποβληθούν σε ενδομήτριες παρεμβάσεις / θεραπείες, έχουν εμπιστοσύνη στους επαγγελματίες υγείας που τις παρακολουθούν και ενημερώνονται για τους πιθανούς κινδύνους ή τις πιθανές βλάβες που μπορεί να προκύψουν. Η παροχή φροντίδας έχει ως βασική προϋπόθεση την γνώση για τον τρόπο διαχείρισης από τους επαγγελματίες υγείας, λαμβάνοντας υπόψη την αξιολόγηση των κινδύνων, με παράλληλο σεβασμό στην αυτονομία της εγκύου και την ενημερωμένη συγκατάθεσή της.