Αξιολόγηση και επιλογή χαρτοφυλακίου ερευνητικών προγραμμάτων με χρήση πολυκριτηριακής ανάλυσης και μαθηματικού προγραμματισμού
Authors: Μακρυβέλιος Ευάγγελος 
Published: November 2021

Αντικείμενο της παρούσας διατριβής αποτελεί η μελέτη και αξιολόγηση των προγραμμάτων χρηματοδότησης έργων έρευνας και τεχνολογίας με χρήση του πολυκριτηριακού μαθηματικού προγραμματισμού. Στο πλαίσιο της διατριβής αποτυπώνονται τα βασικά χαρακτηριστικά των προγραμμάτων χρηματοδότησης έργων έρευνας και των ερευνητικών έργων που υλοποιήθηκαν στο πλαίσιο του Εθνικού Στρατηγικού Πλαισίου Αναφοράς (Ε.Σ.Π.Α.) την προγραμματική περίοδο 2007 –2013. Αρχικά στην διατριβή πραγματοποιείται μία περιγραφική ανάλυση ανά τομέα Ε.Τ.Α.Κ. και γεωγραφική περιοχή για την απορρόφηση κονδυλίων έρευνας και ανάπτυξης με την ολοκλήρωση 1.949 ερευνητικών έργων που υλοποιήθηκαν από 3.259 φορείς έρευνας στο πλαίσιο των ανωτέρω προγραμμάτων. Επιπλέον παρουσιάζονται ευρήματα από την μελέτη της αποτελεσματικότητας και της αξιολόγησης των ερευνητικών έργων και διερευνάται η ύπαρξη συσχέτισης μεταξύ της αρχικής αξιολόγησης του εκάστοτε έργου και της απορρόφησης των απαιτούμενων πόρων κατά την ολοκλήρωση, καθώς και μεταξύ της αρχικής αξιολόγησης του εκάστοτε έργου με τους δείκτες αποτελεσματικότητας που προκύπτουν από την ολοκλήρωση του. Για τη συγκεκριμένη ντετερμινιστική ανάλυση, χρησιμοποιούνται στατιστικά μοντέλα με δεδομένα από 293 ερευνητικά έργα δύο προγραμμάτων χρηματοδότησης. Και στις δύο περιπτώσεις προκύπτει ότι δεν υπάρχει στατιστικά σημαντική σχέση μεταξύ της αρχικής αξιολόγησης και του βαθμού απορρόφησης της δημόσιας δαπάνης ή της ενδεχόμενης αποτελεσματικότητας των έργων, αποτέλεσμα που δείχνει ότι η εκ των προτέρων αξιολόγηση και επιλογή των ερευνητικών έργων προς χρηματοδότηση ίσως να χρειάζεται βελτιώσεις. Ο δεύτερος στόχος της διατριβής σχετίζεται με την δημιουργία και εφαρμογή μεθόδων της πολυκριτήριας ανάλυσης και του μαθηματικού προγραμματισμού με απώτερο σκοπό την δημιουργία μοντέλων αξιολόγησης και διαχείρισης ερευνητικών προτάσεων που χρηματοδοτούνται από εθνικούς και κοινοτικούς πόρους. Στο πλαίσιο της διατριβής αναπτύσσονται δύο νέες εκδόσεις της μεθόδου Iterative Trichotomic Approach, δυο νέοι μέθοδοι επιλογής χαρτοφυλακίων έργων Ε&Α που λαμβάνουν υπόψη τους περιορισμούς πολιτικής για την κατανομή των διαθέσιμων πόρων και μελετούν την εγγενή αβεβαιότητα στην αξιολόγηση των έργων από εμπειρογνώμονες. Οι προτεινόμενες μέθοδοι αναπτύσσονται σε γύρους αποφάσεων με ανάλυση πολλαπλών κριτηρίων, μαθηματικό προγραμματισμό και προσομοίωση Monte Carlo. Ο επαναληπτικός χαρακτήρας των εκδόσεων της μεθόδου I.T.A. επιτρέπει τη σταδιακή σύγκλιση στο τελικό χαρτοφυλάκιο έργων Ε&Α. Τα αποτελέσματα παρέχουν πληροφορίες όχι μόνο για την αποδοχή ή μη ενός έργου Ε&Α στο τελικό χαρτοφυλάκιο, αλλά επίσης ασχολούνται με την κύρια πηγή αβεβαιότητας που είναι η αξιολόγηση των εμπειρογνωμόνων, παρέχοντας ένα βαθμό βεβαιότητας για τα επιλεγμένα και απορριφθέντα έργα. Οι νέες εκδόσεις της μεθόδου I.Τ.Α. εφαρμόζονται στην δράση «Ερευνώ, Δημιουργώ, Καινοτομώ», με 2.437 ερευνητικές προτάσεις που υποβλήθηκαν από 4.432 δικαιούχους και με προϋπολογισμό δημόσιας δαπάνης 410 εκατ. ευρώ, και στην δράση «Συνεργασία 2011-Συμπράξεις Παραγωγικών και Ερευνητικών Φορέων σε Εστιασμένους Ερευνητικούς και Τεχνολογικούς Τομείς», με 540 ερευνητικές προτάσεις που υποβλήθηκαν από 1.098 δικαιούχους και με προϋπολογισμό δημόσιας δαπάνης 107,8 εκατ. ευρώ. Από την εφαρμογή των νέων εκδόσεων της μεθόδου Ι.Τ.Α. στις ανωτέρω δράσεις προέκυψε ότι η τελευταία μπορεί να παρέχει λύσεις σε προβλήματα μεγάλου μεγέθους, με πολλά ερευνητικά έργα και δικαιούχους χρηματοδότησης, συνδυάζοντας την ύπαρξη αβεβαιότητας και πολλών αντικειμενικών συναρτήσεων και περιορισμών σε σύντομο χρόνο. Συγκεκριμένα στην δράση Ερευνώ, Δημιουργώ, Καινοτομώ», όπου παρουσιάζεται το μεγαλύτερο και πολυπλοκότερο πρόβλημα επιλογής χαρτοφυλακίου έργων Ε&Α με βάση το πλήθος των αιτήσεων και των δικαιούχων χρηματοδότησης που έχει μελετηθεί έως σήμερα σύμφωνα με την βιβλιογραφία, η νέα έκδοση της μέθοδος Ι.Τ.Α, σε σχέση με άλλες συμβατικές μεθόδους οδήγησε σε μεγαλύτερη απορρόφηση πόρων Ε&Α και σε περισσότερη πληροφόρηση για την βεβαιότητα του χαρτοφυλακίου των έργων Ε&Α στους αποφαζίσοντες. Στην δεύτερη δράση, «Συνεργασία 2011-Συμπράξεις Παραγωγικών και Ερευνητικών Φορέων σε Εστιασμένους Ερευνητικούς και Τεχνολογικούς Τομείς», η δεύτερη νέα έκδοση της μεθόδου Ι.Τ.Α. παρείχε εξίσου αξιόπιστες και ευσταθείς λύσεις με άλλες συμβατικές μεθόδους, αλλά με περισσότερη πληροφόρηση για το βαθμό βεβαιότητας επιλογής του κάθε έργου στο τελικό χαρτοφυλάκιο. Τέλος τα στοιχεία της πρωτοτυπίας της διατριβής που είναι: α) η βάση δεδομένων που δημιουργήθηκε από την επεξεργασία των δεδομένων του δείγματος της έρευνας και αποτελείται από δείκτες απορρόφησης, αξιολόγησης και αποτελεσματικότητας έργων Ε&Α που χρηματοδοτούνται από πόρους του Ε.Σ.Π.Α. και η οποία παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα καθώς και β)οι νέες μέθοδοι αξιολόγησης και επιλογής χαρτοφυλακίου ερευνητικών έργων συνετέλεσαν στην δημιουργία ενός Συστήματος Υποστήριξης Αποφάσεων ιδιαίτερα χρήσιμο για τους φορείς χάραξης πολιτικής για την Έρευνα, τις Διαχειριστικές Αρχές και τους Ενδιάμεσους Φορείς Διαχείρισης δράσεων χρηματοδότησης έργων έρευνας.