Μελέτη πρωτεϊνών δικτύων ρύθμισης τα οποία εμπλέκονται στον κυτταρικό κύκλο και στην απόπτωση στα διάχυτα λεμφώματα από μεγάλα β-κύτταρα
Authors: Παπούδου-Μπάη Αλεξάνδρα 
Published: August 2021

Η οικογένεια των πρωτεϊνών Jun που περιλαμβάνει τους μεταγραφικούς παράγοντες c-Jun, JunB και JunD, αποτελεί μέλος του συμπλέγματος του μεταγραφικού παράγοντα της ενεργοποιητικής πρωτεΐνης-1 (AP-1, activator protein-1) και εμπλέκεται στον κυτταρικό πολλαπλασιασμό και στην απόπτωση. Αποτελέσματα μελετών έδειξαν ότι οι πρωτεΐνες c-Jun και JunB εκφράζονται στο κλασικό Hodgkin λέμφωμα και σε CD30-θετικά μη-Hodgkin λεμφώματα. Η οικογένεια των πρωτεϊνών STAT είναι σημαντικοί μεταγραφικοί παράγοντες που εμπλέκονται στην κυτταρική διαφοροποίηση, στον πολλαπλασιασμό και την απόπτωση. Η οικογένεια STAT ενεργοποιείται μέσω του JAK/STAT μονοπατιού μεταγωγής σήματος. Μελέτη της έκφρασης της οικογένειας των πρωτεϊνών Jun και ph-STAT3 σε DLBCL δεν έχει δημοσιευθεί στη διεθνή βιβλιογραφία, από όσο τουλάχιστον γνωρίζουμε.Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν η διερεύνηση της ανοσοϊστοχημικής έκφρασης των πρωτεϊνών ph(phospho)-c-Jun, JunB, JunD και ph-STAT3 σε 130 περιπτώσεις διάχυτων Β-λεμφωμάτων από μεγάλα κύτταρα (DLBCL, Diffuse Large B-Cell Lymphoma) σε σχέση με: 1) την ανοσοϊστοχημική έκφραση της πρωτεΐνης ενεργοποίησης CD30, 2) το πρότυπο του κυτταρικού πολλαπλασιασμού (κυκλίνες A, B1, D2, D3 και E και Ki-67), 3) την ανοσοϊστοχημική έκφραση πρωτεϊνών Β-κυτταρικής διαφοροποίησης (CD10, Bcl-6 και MUM-1/IRF4) και 4) τους ιστογενετικούς/ανοσοφαινοτυπικούς υπότυπους [ομοιάζοντος με αυτόν των Β-κυττάρων του βλαστικού κέντρου (Germinal Center, GC) και του μη ομοιάζοντος (non-GC)], όπως αυτοί καθορίζονται από την έκφραση των πρωτεϊνών Β-κυτταρικής διαφοροποίησης. Σε ορισμένες περιπτώσεις με χαμηλά και υψηλά επίπεδα έκφρασης της πρωτεΐνης JunB πραγματοποιήθηκε αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης ειδικής της μεθυλίωσης (MSP, methylation specific PCR), με σκοπό να διερευνηθεί εάν η μεθυλίωση του εκκινητή του γονιδίου JunB σχετίζεται με σιγή του γονιδίου.Στην παρούσα μελέτη έκφραση των πρωτεϊνών ph-c-Jun, JunB, JunD και ph-STAT3 ανιχνεύθηκε στις 59/103 (67%), 100/103 (97%), 94/98 (97%) και 41/61 (67%) περιπτώσεις DLBCL, αντίστοιχα. Η έκφραση της JunB συσχετίστηκε θετικά με την έκφραση των πρωτεϊνών Ki-67 (p=0.032), κυκλίνης A (p=0.042), κυκλίνης B1 (p=0.016), κυκλίνης D2 (p=0.037), κυκλίνης E (p=0.001), CD30 (p<0.001) και MUM-1/IRF-4 (p<0.001), καθώς και με τον non-GC ιστογενετικό ανοσοφαινότυπο (p=0.006) και αρνητικά με την έκφραση της πρωτεΐνης CD10 (p<0.001). Η έκφραση της JunD συσχετίστηκε θετικά με την Ki-67 (p=0.01), την κυκλίνη E (p=0.007) και την Bcl-6 (p=0.03) και η ph-c-Jun θετικά με την MUM-1/IRF-4 (p=0.03). Μεθυλίωση του JunB εκκινητή ανιχνεύτηκε σε 17 από τις 20 περιπτώσεις με χαμηλή ανοσοϊστοχημική έκφραση της πρωτεΐνης JunB που εξετάσθηκαν.Οι περιπτώσεις των DLBCL διαχωρίστηκαν σε συστάδες (cluster) υψηλού (52 περιπτώσεις) και χαμηλού (77 περιπτώσεις) κυτταρικού πολλαπλασιασμού με την μέθοδο k-μέσων τιμών συστάδων (k-means clustering), βάσει των επιπέδων συνδυασμένης έκφρασης των πρωτεϊνών του κυτταρικού κύκλου Ki-67 και των κυκλινών A, B1, D2, D3 και E. Επιπρόσθετα, οι πρωτεΐνες αυτές ιεραρχήθηκαν με τη δοκιμασία ANOVA σύμφωνα με τη συμβολή της καθεμιάς στο διαχωρισμό των περιπτώσεων των DLBCL σε συστάδες υψηλού και χαμηλού κυτταρικού πολλαπλασιασμού. Η σειρά της στατιστικής σημαντικής ικανότητας διαχωρισμού των πρωτεϊνών αυτών ήταν: Ki-67, κυκλίνη A, κυκλίνη D3, κυκλίνη E και κυκλίνη B1. H κυκλίνη D2 ήταν η μόνη πρωτεΐνη ταξινόμησης που δεν παρουσίασε στατιστικώς σημαντική ικανότητα διαχωρισμού. Η ανάλυση των διαφορών των μέσων τιμών έκφρασης των πρωτεϊνών που μελετήθηκαν μεταξύ των δύο συστάδων κυτταρικού πολλαπλασιασμού έδειξε σημαντικά υψηλότερα επίπεδα έκφρασης των πρωτεϊνών: Ki-67, κυκλίνη A, κυκλίνη B1, κυκλίνη D3, κυκλίνη E και bcl6 (όλα p<0.001), JunB (p=0.033), JunD (p=0.027) και MUM-1/IRF-4 (p=0.006) στην συστάδα υψηλού κυτταρικού πολλαπλασιασμού (T-test). Συμπερασματικά, στην παρούσα μελέτη διαπιστώθηκε ότι οι πρωτεΐνες της οικογένειας Jun και η πρωτεΐνη ph-STAT3 εκφράζονται σε DLBCL. Η συσχέτιση της έκφρασης των πρωτεϊνών JunB και JunD με τη συστάδα των DLBCL υψηλού κυτταρικού πολλαπλασιασμού υποδεικνύει ότι η αυξημένη έκφραση τους μπορεί να εμπλέκεται στη παθογένεση των DLBCL, επάγοντας τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό. Η συσχέτιση μεταξύ JunB και non-GC ανοσοφαινότυπου ίσως να οφείλεται στην ρύθμιση της JunB από τον NFκB, δεδομένου ότι στο κλασικό λέμφωμα Hodgkin η JunB βρίσκεται υπό τον έλεγχο του NFκB και είναι γνωστό ότι ο NFκB είναι ενεργοποιημένος στον ανοσοφαινοτυπικό υπότυπο των non-GC DLBCL. Η συσχέτιση των πρωτεϊνών JunD and Bcl-6 συμφωνεί με το εύρημα ότι η JunD ενισχύει την έκφραση του Bcl-6 των Β-κυττάρων του βλαστικού κέντρου του ποντικού. Η ανώμαλη μεθυλίωση του εκκινητή του γονιδίου JunB πιθανώς να είναι ο υποκείμενος μηχανισμός στις περιπτώσεις με χαμηλή έκφραση της JunB πρωτεΐνης.