Μελέτη της δράσης των ενδογενών και συνθετικών νευροστεροειδών στον πόνο
Authors: Πουλάκη Σμαράγδα 
Published: May 2022

Ο πόνος αποτελεί μια δυσάρεστη, με σοβαρές συνέπειες για το άτομο εμπειρία, που μπορεί όμως να είναι ζωτικής σημασίας καθώς σε αρκετές περιπτώσεις προειδοποιεί για την ύπαρξη κάποιας σημαντικής βλάβης. Σύμφωνα με το Woolf (1) ο πόνος μπορεί να κατηγοριοποιηθεί στον αλγαισθητικό, το νευροπαθητικό και το φλεγμονώδη. Στην παρούσα διατριβή εστιάσαμε στο φλεγμονώδη πόνο ο οποίος είναι απόρροια πληθώρας παθολογικών καταστάσεων όπως μόλυνση από ιούς ή βακτήρια, τραυματισμό ιστών ή αυτοάνοσα νοσήματα. Κύριο χαρακτηριστικό του φλεγμονώδους πόνου είναι η ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος, διαδικασία που αποσκοπεί στην αποκατάσταση του τραυματισμένου ιστού ή της μόλυνσης. Η Δεϋδροεπιανδροστερόνη (Dehydroepiandrosterone, DHEA) είναι στεροειδής φλοιοεπινεφριδιακή ορμόνη µε ισχυρές νευροπροστατευτικές και ανοσοτροποποιητικές ιδιότητες. Η DHEA παράγεται και δρα επίσης στον εγκέφαλο και σε πολλές δομές του νευρικού συστήματος. Η DHEA έχει αρκετά ευρύ φάσμα δράσεων συμπεριλαμβανομένης και της ευεργετικής της δράση στον πόνο. Οι δράσεις της DHEA πραγματοποιούνται μέσω της αλληλεπίδρασής της τόσο με κυτταροπλασματικούς όσο και με μεμβρανικούς υποδοχείς στους οποίους περιλαμβάνονται οι υποδοχείς των νευροτροφινών, TrkA και p75NTR. Ωστόσο, η DHEA μεταβολίζεται ταχύτατα σε ανδρογόνα και οιστρογόνα γεγονός που περιορίζει τη θεραπευτική της χρήση. Για το λόγο αυτό τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί νέα μόρια, ανάλογα της DHEA, που διατηρούν τις ευεργετικές της δράσεις αλλά στερούνται της ιδιότητάς της να μεταβολίζεται στις ορμόνες του φύλου. Ένα από αυτά είναι το ΒΝΝ27, για το οποίο πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι συνδέεται με τους υποδοχείς των νευροτροφινών. Το BNN27 έχει νευροπροστατευτικές ιδιότητες, εμποδίζοντας τη νευρωνική απόπτωση, αλλά και ισχυρές ανοσοτροποποιητικές ιδιότητες επιδρώντας μεταξύ άλλων στην παραγωγή και απελευθέρωση φλεγμονωδών παραγόντων. Με βάση τα παραπάνω, σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν να μελετηθεί ο ρόλος του BNN27 στο φλεγμονώδη πόνο. Για το σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκε το μοντέλο της φλεγμονώδους υπεραλγησίας που προκαλείται από την επαγωγή φλεγμονής και την εφαρμογή θερμικού ερεθίσματος στο σημείο της φλεγμονής σε μύες αγρίου τύπου. Στους μύες προκλήθηκε φλεγμονή και οίδημα με ενδοπελματιαία χορήγηση πλήρους ανοσοενισχυτικού του Freund (CFA) και χορηγήθηκε ΒΝΝ27 σε διαφορετικές συγκεντρώσεις (10, 50, 100 mg/kg) και για διαφορετικά χρονικά διαστήματα. Στη συνέχεια εκτιμήθηκε ο ουδός της φλεγμονώδους υπεραλγησίας, το μέγεθος του οιδήματος και η έκφραση παραγόντων που συμβάλλουν/συμμετέχουν στη διαδικασία του πόνου. Τα αποτελέσματά μας έδειξαν ότι το ΒΝΝ27 αυξάνει τον ουδό του φλεγμονώδους πόνου χωρίς ωστόσο να επηρεάζει το οίδημα. Επιπλέον, επάγει την απελευθέρωση φλεγμονωδών παραγόντων (IL-6, TNF-α, IL-10, NGF, iNOS) 6 ώρες μετά την επαγωγή της φλεγμονής, φαινόμενο που υποχωρεί στις 24 ώρες από την έναρξη της φλεγμονώδους απόκρισης. Ακόμη, το ΒΝΝ27 διεγείρει τη σύνθεση των οπιοειδών πεπτιδίων και του μ οπιοειδή υποδοχέα στο φλεγμαίνον πέλμα. Τα οπιοειδή πεπτίδια και οι υποδοχείς τους φαίνεται να μεσολαβούν τη δράση του ΒΝΝ27 στον πόνο καθώς φαρμακολογικός αποκλεισμός των υποδοχέων μειώνει στατιστικώς σημαντικά την αναλγητική δράση του ΒΝΝ27. Ο μηχανισμός δράσης του ΒΝΝ27 περιλαμβάνει επίσης τη μείωση των επιπέδων mRNA του νευρικού αυξητικού παράγοντα (NGF) στα γάγγλια της ραχιαίας ρίζας (DRGs) στα οποία, ο τελευταίος δρα ενισχύοντας τη μεταγωγή των σημάτων του πόνου προς τον εγκέφαλο, και την ενεργοποίηση μέσω του υποδοχέα TrkA του σηματοδοτικού μονοπατιού της ΑΚΤ2 (RAC-beta serine/threonine-protein kinase). Τέλος, μελετήσαμε την δράση του ΒΝΝ27 στα Τ-λεμφοκύτταρα in vitro. Τα Τ-λεμφοκύτταρα εμπλέκονται στη φλεγμονώδη διαδικασία καθώς απελευθερώνουν προφλεγμονώδεις κυτοκίνες και οπιοειδή πεπτίδια στο σημείο της φλεγμονής. Βρήκαμε ότι διαφορετικές συγκεντρώσεις του ΒΝΝ27 (10-6, 10-7 και 10-8 Μ) επιδρούν με διαφορετικό τρόπο στον πολλαπλασιασμό και την επιβίωση των Τ-λεμφοκυττάρων. Ειδικότερα, το ΒΝΝ27 σε συγκέντρωση 10-7 Μ αυξάνει το ρυθμό πολλαπλασιασμού των Τ κυττάρων σε αντίθεση με τις συγκεντρώσεις 10-6 Μ και 10-8 Μ που προκαλούν μείωση του ρυθμού πολλαπλασιασμού. Συγχορήγηση του ΒΝΝ27 σε συγκέντρωση 10-8 Μ με αναστολέα του υποδοχέα TrkA (10-6 Μ) προκαλεί επιπλέον μείωση του ρυθμού πολλαπλασιασμού των Τ-λεμφοκυττάρων. Τέλος, το ΒΝΝ27 διεγείρει την απελευθέρωση κυτοκινών και οπιοειδών πεπτιδίων από τα Τ-λεμφοκύτταρα, ενώ συγχορήγηση με τον αναστολέα του TrkA αναστέλλει αυτή τη δράση. Συμπερασματικά, τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι το ΒΝΝ27 ασκεί ευεργετική δράση στη φλεγμονώδη υπεραλγησία. Η δράση του ΒΝΝ27 διαμεσολαβείται από τον υποδοχέα TrkA και περιλαμβάνει την αναστολή της σύνθεση του NGF στα DRGs. Επιπλέον, στο μηχανισμό δράσης του περιλαμβάνεται η αναστολή της απελευθέρωσης κυτοκινών και η επαγωγή της σύνθεσης των οπιοειδών πεπτιδίων στο φλεγµαίνοντα ιστό πιθανότατα από τα Τ-λεμφοκύτταρα, καθώς το ΒΝΝ27 επιδρά στο ρυθμό πολλαπλασιασμού και στην απελευθέρωση κυτοκινών και οπιοειδών πεπτιδίων από αυτά.