Λειβήθριο άντρο Ελικώνα Βοιωτίας
Authors: Ζαμπίτη Αλεξάνδρα 
Published: August 2021

Αντικείμενο μελέτης της συγκεκριμένης έρευνας αποτελεί ένα επιλεγμένο σύνολο αγγείων και άλλων κεραμικών αντικειμένων αρχαϊκής και κλασικής εποχής που έχουν βρεθεί στο Λειβήθριο Άντρο, ένα σπηλαιώδες ιερό που βρίσκεται στο όρος Ελικώνα της Βοιωτίας, κοντά στο σύγχρονο χωριό Αγία Τριάδα. Με κριτήρια την αντιπροσώπευση των αντικειμένων τόσο ως προς τα σχήματα και τη διακόσμησή τους όσο και ως προς τους τόπους παραγωγής τους και τη σημασία τους για τη λατρεία των Λειβηθρίδων Νυμφών η εργασία διαρθρώνεται σε 5 κεφάλαια. Στο εισαγωγικό κεφάλαιο γίνεται αναφορά στον ίδιο τον χώρο του σπηλαίου ανατρέχοντας σε ποικίλες αρχαίες πηγές που μνημονεύουν το συγκεκριμένο ιερό αλλά και τις Λειβηρίδες Νύμφες. Ακολουθεί το κύριο αντικείμενο μελέτης, η κεραμική, που ομαδοποιείται κατά τόπο παραγωγής, δηλαδή αττικά, βοιωτικά και ευβοϊκά και στη συνέχεια εντός των ενοτήτων αυτών κατά διακοσμητική τεχνική και κατά σχήμα. Μελετώνται τα τυπολογικά και κατασκευαστικά χαρακτηριστικά των ευρημάτων, ανιχνεύεται η εργαστηριακή τους προέλευση και αναλύονται τα εικονογραφικά στοιχεία των παραστάσεων των αγγείων, σε πολλά από τα οποία επιχειρούνται αποδόσεις σε γνωστούς αγγειογράφους. Ξεχωριστή ενότητα αποτελούν ευρήματα που δεν είναι ξεκάθαρο αν είναι επείσακτα ή πρόκειται για βοιωτικές απομιμήσεις. Ιδιαίτερο κεφάλαιο αφιερώνεται στις επιγραφές που είναι χαραγμένες πάνω σε αρκετά ευρήματα. Η πλειονότητα εμφανίζεται σε αναθήματα του τέλους του 6ου και του α΄ μισού του 5ου αι. π.Χ. Οι περισσότερες, γραμμένες στο βοιωτικό αλφάβητο, αποδίδονται στους αναθέτες των αντικειμένων ενώ δε λείπουν ίσως και κάποιες των κατόχων τους. Η ονοματολογία είναι πλούσια και συναντούμε τόσο αντρικά όσο και γυναικεία ονόματα. Σε κάποιες διακρίνεται η βοιωτική διάλεκτος, με γραμματικούς τύπους που συναντώνται μόνο σε αυτήν. Στο προτελευταίο κεφάλαιο γίνεται μία αξιολόγηση των δεδομένων που προκύπτουν από τη μελέτη της κεραμικής σε συνδυασμό με τις πληροφορίες που διαθέτουμε για το χώρο και αυτές που αντλούμε από τα υπόλοιπα συνευρήματα (ειδώλια, αστράγαλοι, οστέινα αντικείμενα κ.ά.) με τελικό στόχο τη σκιαγράφηση του χαρακτήρα της λατρείας των Νυμφών στο συγκεκριμένο ιερό. Ο μεγάλος αριθμός των αναθημάτων, πολλά από τα οποία είναι μαζικής και πρόχειρης κατασκευής, αποδεικνύει το λαοφιλή χαρακτήρα των Ελικωνιάδων Νυμφών, η λατρεία των οποίων φαίνεται ότι στηριζόταν κυρίως σε λαϊκή βάση. Ταυτόχρονα, μέσα από την ετυμολογία του ονόματος των συγκεκριμένων Νυμφών δεν αποκλείεται να αποκαλύπτεται μια μαντική δραστηριότητα στο πλαίσιο της λατρείας τους. Η εργασία ολοκληρώνεται με μια προσπάθεια ανασύνθεσης των πορισμάτων της έρευνας της κεραμικής, η μελέτη της οποίας συμπληρώνει τις γνώσεις μας για τη φυσιογνωμία της βοιωτικής και ευβοϊκής κεραμικής και την παρουσία της αττικής σε βοιωτικό έδαφος και μάλιστα μέσα από τα αναθήματα ενός βοιωτικού ιερού καθώς μέχρι σήμερα οι περισσότερες πληροφορίες που διαθέτουμε προέρχονται από νεκροταφεία. Επίσης, μας βοηθά να σχηματίσουμε μια εικόνα για την ακτινοβολία και την απήχηση του ίδιου του ιερού, όπου τα πρώτα ίχνη λατρευτικής δράσης τοποθετούνται στο β΄ μισό του 7ου αι. π.Χ., ενώ η μεγαλύτερη ακμή του σημειώνεται από τα τέλη του 6ου αι. π.Χ. και έπειτα. Το δεύτερο μέρος της εργασίας περιλαμβάνει, εκτός από τον κατάλογο, τους πίνακες και τα σχέδια, δύο διαγράμματα, όπου παρουσιάζεται η ποσοτική εκπροσώπηση των αγγείων ανά σχήμα και η ποσοτική εκπροσώπησή τους κατά τόπο παραγωγής μέσα στην πορεία του χρόνου, και η αρχαιομετρική μελέτη κάποιων ευρημάτων με τη χρήση των μη καταστροφικών μεθόδων της Φθορισμομετρίας Ακτίνων-Χ (XRF) και της Ηλεκτρονικής Μικροσκοπίας Σάρωσης σε συνδυασμό με Μικροανάλυση ακτίνων Χ (SEM-EDX). Η αρχαιομετρική μελέτη στοχεύει στον εμπλουτισμό της γνώσης μας για την κεραμική τεχνολογία επαρχιακών εργαστηρίων και βοηθά στη διάκριση της ντόπιας από την επείσακτη κεραμική.