Επιδημιολογική διερεύνηση των συνηθειών του ύπνου και της συσχέτισής τους με την παχυσαρκία και νοσηρότητα του πληθυσμού των ενηλίκων
Authors: Μανώλης Απόστολος 
Published: November 2021

Εισαγωγή-Σκοπός: Ο ύπνος είναι μια βιολογική διαδικασία ζωτικής σημασίας για την υγεία των ανθρώπων και πρόκειται για μια προσωπική συμπεριφορά του ατόμου που επηρεάζεται από διάφορους κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Ταχαρακτηριστικά του ύπνου, όπως η διάρκειά του, επηρεάζουν την υγεία των ανθρώπων καθώς ο ύπνος μικρής και μεγάλης διάρκειας αυξάνουν τη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα. Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής ήταν η χαρτογράφηση των συνηθειών του ύπνου, και η συσχέτισή τους με την παχυσαρκία, την ψυχολογική κατάσταση και την νοσηρότητα των ατόμων καθώς και ο προσδιορισμός των κοινωνικό-δημογραφικών χαρακτηριστικών και των συνηθειών του τρόπου ζωής που σχετίζονται με του ύπνο μεγάλης και μικρής διάρκειας.Υλικό-Μέθοδοι: Το δείγμα της συγχρονικής αυτής μελέτης αποτέλεσαν 957 άτομα από την περιοχή της Θράκης (μέση ηλικία 49,62±14,79 έτη; 45,9% άνδρες) που επιλέχθηκαν με τη χρήση της πολυσταδιακής στρωματοποιημένης δειγματοληψίας. Καταγράφηκαν τα κοινωνικό-δημογραφικά χαρακτηριστικά, ο τρόπος ζωής, η παρουσία της παχυσαρκίας, η ψυχολογική κατάσταση των ατόμων, ενώ από τις συνήθειες ύπνου καταγράφηκε η ώρα κατάκλισης, η ώρα έγερσης και η διάρκεια του ύπνου. Οιπληροφορίες συλλέχθηκαν με προσωπικές συνεντεύξεις. Η στατιστική ανάλυση των δεδομένων έγινε με την χρήση του στατιστικού πακέτου "Statical Package for the Social Sciences" (SPSS), version 19.0 (IBM Corp., Armonk, NY, USA).Αποτελέσματα: Οι συμμετέχοντες της μελέτης συνηθίζουν να ξαπλώνουν το βράδυ για ύπνο κατά μέσο όρο στις 23:29±1:09 τις καθημερινές (στις 23:55±1:18 τα Σαββατοκύριακα), να σηκώνονται από το κρεβάτι στις 6:53±1:01 τις καθημερινές (στις 7:45±1:32 τα Σαββατοκύριακα), η μέση διάρκεια ύπνου ήταν 6:19±1:10 ώρες τις καθημερινές (6:45±1:15 ώρες τα Σαββατοκύριακα) και η αποδοτικότητα του ύπνου ήταν 85%±11% τις καθημερινές (86%±12% τα Σαββατο- κύριακα). Σε εβδομαδιαία βάση, οισυμμετέχοντες παρέμειναν στο κρεβάτι 7:32±1:00 ώρες, με μέση διάρκεια ύπνου τις 6:26±1:10 ώρες και αποδοτικότητα του ύπνου 86%±11%. Ο επιπολασμός του ύπνου μικρής διάρκειας (≤6 ώρες) ήταν 21,8% και του ύπνου μεγάλης διάρκειας (>8 ώρες) ήταν 14,2%, ενώ το 64% του δείγματος κοιμόταν 6-8 ώρες. Κατά την πολλαπλή πολυωνυμική λογιστική παλινδρόμηση ανεξάρτητοι προβλεπτικοί παράγοντες για τον ύπνου μικρής διάρκειας παρέμειναν το ανδρικό φύλο (aOR=2,00, p=0,002), οι ηλικίες 61 έως 70 ετών (aOR=2,35, p=0,070) και >70 ετών (aOR=4,81 p=0,005), το μεσαίο (aOR=1,70, p=0,035) ή χαμηλό (aOR=5,83, p<0,001)μορφωτικό επίπεδο, το χαμηλό μηνιαίο εισόδημα (aOR=2,31, p=0,028), η κατανάλωση>6 ποτηριών αλκοόλ την εβδομάδα (aOR= 2,77, p=0,001), το κάπνισμα (aOR=1,94,p=0,015), η σωματική άσκηση (aOR=0,35, p= 0,044), η συμμόρφωση στη Μεσογειακή διατροφή (aOR=0,48, p=0,003), ο μεσημεριανός ύπνος διάρκειας >30 λεπτών (aOR=3,43, p<0,001), η παρουσία στο σπίτι παιδιού ηλικίας <6 ετών (aOR=3,11,p<0,001), η κατανάλωση βραδινού γεύματος <1 ώρα πριν από τον ύπνο (aOR=3,56,p<0,001), και ανάλογα με την πολιτισμική καταγωγή, οι Έλληνες μουσουλμάνοι, οι οποίοι έχουν κατά 55% μικρότερη πιθανότητα εμφάνισης ύπνου μικρής διάρκειας (aOR=0,45, p=0,013) σε σχέση με τους Έλληνες χριστιανούς. Για τον ύπνο μεγάλης διάρκειας, η πολλαπλή πολυωνυμική λογιστική παλινδρόμηση κατέδειξε ως ανεξάρτητους προβλεπτικούς παράγοντες τη κακή αυτοεκτίμηση της υγείας (aOR=2,57, p<0,001), το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο (aOR=3,11, p=0,008), το χαμηλό (aOR=3,85, p=0,024) ή μεσαίο (aOR=3,54, p=0,033) μηνιαίο εισόδημα, τη κατανάλωση >6 ποτηριών αλκοόλ την εβδομάδα (aOR=0,37, p=0,013), το μεσημεριανό ύπνο διάρκειας >30 λεπτών (aOR=0,61, p=0,035), τη διαμονή σε ημιαστική/αγροτική περιοχή (aOR=0,32, p=0,001), την παρουσία στο σπίτι παιδιού ηλικίας <6 ετών (aOR=0,47, p=0,021), τη χρήση οθόνης ηλεκτρονικών μέσων >2 ώρες πριν τον βραδινό ύπνο (aOR=0,46, p=0,059), τις ηλικίες 31 έως 40 ετών (aOR=0,30, p=0,002), 41 έως 50 ετών (aOR=0,41, p=0,010), 51 έως 60 ετών (aOR=0,18, p<0,001), 61 έως 70 ετών (aOR=0,10, p<0,001) και ≥70 ετών (aOR=0,06, p<0,001) (σε σχέση με τις ηλικίες <30ετών), ενώ ανάλογα με την πολιτισμική καταγωγή, τους Έλληνες μουσουλμάνους, οι οποίοι έχουν τριπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης ύπνου μεγάλης διάρκειας (aOR=2,83, p=0,013) σε σχέση με τους Έλληνες χριστιανούς. Ανεξάρτητοι παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση παχυσαρκίας παρέμεινε τόσο ο ύπνος μικρής (aOR=1,89, p=0,003) όσο και ο ύπνος μεγάλης (aOR=2,77, p<0,001)διάρκειας. Τα παχύσαρκα άτομα σε σύγκριση με αυτά που έχουν φυσιολογικό βάρος παραμένουν στο κρεβάτι 16 λεπτά περισσότερο (7:44 έναντι 7:28 ώρες, p<0,001), κοιμούνται 11 λεπτά λιγότερο (6:24 έναντι 6:35 ώρες, p=0,024) και έχουν μικρότερη αποδοτικότητα ύπνου κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες (83% έναντι 88%, p<0,001). Ο ύπνος μικρής διάρκειας ήταν ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου εμφάνιση νοσηρότητας (aOR=6,87, p<0,001) και συγκεκριμένα, τα άτομα με μία τουλάχιστον χρόνιαπάθηση ενώ έχουν τον ίδιο χρόνο παραμονής στο κρεβάτι σε σύγκριση με τα άτομα που δεν νοσούν από χρόνια πάθηση (7:34 έναντι 7:29, p=0,350), κοιμούνται 30 λεπτά λιγότερο (6:13 έναντι 6:43, p<0,001) και έχουν μικρότερη αποδοτικότητα ύπνου κατά8 ποσοστιαίες μονάδες (82% έναντι 90%, p<0,001). Η παρουσία μίας, δύο ή περισσοτέρων χρόνιων παθήσεων αύξησε τον κίνδυνο εμφάνισης ύπνου μικρής διάρκειας κατά 6,5 φορές (aOR=6,55, p<0,001), κατά 15,5 φορές (aOR=15,44, p<0,001) και κατά17,5 φορές (aOR=17,77, p<0,001), αντίστοιχα.Το άγχος παρέμεινε ένας ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου τόσο για τον ύπνο μικρής (aOR=4,93, p<0,001) όσο και μεγάλης (aOR=0,59, p=0,046) διάρκειας. Τα αγχώδη άτομα παραμένουν μόνο 4 λεπτά λιγότερο στο κρεβάτι (7:29 έναντι 7:33, p=0,425), κοιμούνται κατά 23 λεπτά λιγότερο (6:11 έναντι 6:34, p<0,001) και έχουνμικρότερη αποδοτικότητα ύπνου κατά 4 ποσοστιαίες μονάδες (83% έναντι 87%, p<0,001). Σε σχέση με το φύλο, η σχέση του άγχους με τον ύπνο μικρής διάρκειας ήταν πιο έντονη στους άνδρες (aOR=6,80, p<0,001) από ότι στις γυναίκες (aOR=4,36,p<0,001). Η κατάθλιψη τέλος παρέμεινε ένας ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου για την εμφάνιση μόνο του ύπνου μικρής διάρκειας (aOR=2,50, p<0,001), ενώ η παρουσία της δεν σχετίσθηκε με τον ύπνο μεγάλης διάρκειας (p=0,328). Η σχέση της κατάθλιψης με τον ύπνο μικρής διάρκειας ήταν πιο έντονη στους άνδρες (aOR=2,90, p<0,001) από ότι στις γυναίκες (aOR=1,85, p=0,027). Τα καταθλιπτικά άτομα παραμένουν στο κρεβάτι 9 λεπτά περισσότερο (7:38 έναντι 7:29, p=0,026), κοιμούνται 24 λεπτά λιγότερο (6:09 έναντι 6:33, p<0,001) και έχουν κατά 7 ποσοστιαίες μονάδες μικρότερη αποδοτικότητα ύπνου (81% έναντι 88%, p<0,001).Συμπεράσματα: O ύπνος μικρής και/ή μεγάλης διάρκειας συσχετίζεται με το κοινωνικό-δημογραφικό προφίλ, τον τρόπο ζωής, την ψυχολογική κατάσταση, την παχυσαρκία και την νοσηρότητα των ατόμων και υποστηρίζει πρώιμες φαρμακολογικές καιγνωστικές παρεμβάσεις συμπεριφοράς στις διαταραχές του ύπνου με αυξημένη εστίαση στις ανάγκες των μειονοτικών πληθυσμών.