Μελέτη της αντιμικροβιακής δράσης αιθέριων ελαίων
Authors: Σακκάς Ηρακλής 
Published: August 2021

Η επιστημονική κοινότητα την τελευταία 10ετία έχει έρθει αντιμέτωπη με το οξύ πρόβλημα της αύξησης των ανθεκτικών μικροοργανισμών στα αντιβιοτικά, το οποίο έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις με κοινωνικές και οικονομικές προεκτάσεις. Ταυτόχρονα η αυξανόμενη χρήση των συντηρητικών στα τρόφιμα προκαλεί επίσης ανησυχία, αφού και αυτά συμβάλλουν στην ενίσχυση της αντιβιοαντοχής των μικροοργανισμών, ενώ παράλληλα πολλά από αυτά θεωρούνται επιβλαβή για την υγεία. Ως εκ τούτου τα τελευταία χρόνια έχει εντατικοποιηθεί η έρευνα στον τομέα της αναζήτησης νέων αντιμικροβιακών ουσιών. Η φύση παρέχει πληθώρα συστατικών και εκχυλισμάτων με μεγάλη δομική και βιολογική πολυμορφία, που παρέχουν απεριόριστες δυνατότητες για την ανάπτυξη νέων αντιμικροβιακών ουσιών. Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής ήταν ο έλεγχος της αντιμικροβιακής δράσης πέντε αιθέριων ελαίων έναντι ευαίσθητων και πολυανθεκτικών κλινικών βακτηριακών στελεχών και μυκήτων, καθώς και πρότυπων στελεχών. Συγκεκριμένα μελετήθηκε η δράση των πρότυπων αιθέριων ελαίων του βασιλικού, του θυμαριού, της ρίγανης, του τεϊόδενδρου και του χαμομηλιού έναντι: - 41 πολυανθεκτικών κυρίως, βακτηριακών στελεχών και 12 κλινικών στελεχών του γένους Candida spp που απομονώθηκαν από ισάριθμους ασθενείς του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ιωαννίνων. - 11 στελεχών βακτηρίων που απομονώθηκαν από τρόφιμα και νερά. - 9 πρότυπων ATCC στελεχών. Για τον έλεγχο ευαισθησίας των στελεχών στα αντιβιοτικά χρησιμοποιήθηκαν το αυτοματοποιημένο σύστημα VITEK II (Bio merieux, France), η μέθοδος διάχυσης σε άγαρ Bauer-Kirby και το E-test. Τα πρότυπα αιθέρια έλαια που χρησιμοποιήθηκαν προήλθαν από την εταιρεία Sigma Aldrich Chemie GmbH (Germany) και για την ταυτοποίηση των κύριων δομικών τους συστατικών χρησιμοποιήθηκε η αέριος χρωματογραφία με φασματογράφο μάζας (GC-MS). Η αντιμικροβιακή δράση των ελαίων έναντι των μικροβιακών στελεχών που εξετάσθηκαν, μελετήθηκε με τη μέθοδο των αραιώσεων σε ζωμό, με την οποία προσδιορίσθηκε η ελάχιστη ανασταλτική πυκνότητα (MIC), η ελάχιστη βακτηριοκτόνος πυκνότητα (MBC) και η κινητική θανάτωσης των βακτηρίων (time-kill kinetic), με την καταμέτρηση των αποικιών σε άγαρ (viable counts) και τη μέθοδο της οπτικής πυκνότητας (optical density method). Όλοι οι πειραματισμοί έγιναν εις διπλούν. Από τα αποτελέσματα προέκυψε ότι τα αιθέρια έλαια που χρησιμοποιήθηκαν με εξαίρεση το έλαιο του χαμομηλιού, παρουσίασαν αξιοσημείωτη αντιμικροβιακή δράση έναντι των εξεταζόμενων στελεχών. Τα αιθέρια έλαια της ρίγανης και του θυμαριού εμφάνισαν την ισχυρότερη δράση έναντι των Gram (+) βακτηρίων με μικρότερη τιμή MIC 0,063% v/v. Τα αιθέρια έλαια του τεϊόδενδρου, της ρίγανης και του θυμαριού εμφάνισαν την ισχυρότερη δράση έναντι των Gram (-) βακτηρίων με μικρότερη τιμή MIC 0,125% v/v. Στους μύκητες η δράση των αιθέριων ελαίων ήταν ισοδύναμη με εξαίρεση την ανενεργή δράση του ελαίου του χαμομηλιού, ενώ η μικρότερη τιμή MIC ήταν 0,063% v/v. Συνολικά το εύρος των τιμών MIC κυμάνθηκε από 0,063 v/v έως >4% v/v. Ο προσδιορισμός των τιμών MIC με τη μέθοδο της καταμέτρησης των αποικιών σε άγαρ εμφάνισε περισσότερο αξιόπιστα αποτελέσματα σε σχέση με την αντίστοιχη μέθοδο της οπτικής πυκνότητας. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης, τα αιθέρια έλαια παρουσιάζουν αξιοσημείωτη δράση in vitro έναντι ευαίσθητων και πολυανθεκτικών μικροοργανισμών. Μελλοντικά, αφού ταυτοποιηθούν πλήρως οι χημικές ενώσεις των αιθέριων ελαίων, που εμφανίζουν τη συγκεκριμένη αντιμικροβιακή δράση, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στη Φαρμακοβιομηχανία και στη Βιομηχανία Τροφίμων για την παρασκευή νέων αντιμικροβιακών φαρμάκων και νέων πιο ασφαλών συντηρητικών.