Διαρκής εξατομίκευση βιομηχανικού προϊόντος ως εγγύηση ανθρωποκεντρικότητας στον τεχνικό κόσμο
Authors: Παναγιωτίδης Κυριάκος 
Published: October 2024

Η εξατομίκευση των αγαθών και υπηρεσιών βρίσκεται συνεχώς σε ένα αδιάκοπο αγώνα ανάπτυξης και εξέλιξης σύμφωνα με τις εκάστοτε ανάγκες της αγοράς και της κοινωνίας, με στόχο την ικανοποίηση των αναγκών του συγχρόνου πολίτη και καταναλωτή. Σε αυτό το δυναμικά μεταβαλλόμενο περιβάλλον η κοινωνία και η αγορά τόσο σε τοπικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο επιβάλλεται να βελτιώνει καθημερινά τα χαρακτηριστικά των υλικών και άυλων αγαθών που παρέχουν προς τη βελτίωση της ποιότητα ζωής των πολιτών, την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και της αειφορίας. Ειδικότερα, στον τομέα των επιχειρήσεων και οργανισμών η ανάγκη εξατομίκευσης των προϊόντων και των υπηρεσιών προς την κάλυψη των αναγκών του σύγχρονου καταναλωτή εντοπίζεται σε κάθε έκφανση της καθημερινότητας, ως φαινόμενο ανθρωποκεντρικής έκφρασης της ευημερίας του, μέσω της θεσιακής λογικής (positional logic). Επιπρόσθετα, καθώς οι ανάγκες του σύγχρονου καταναλωτή αυξάνονται, ο επιχειρηματικός κλάδος μέσω του τομέα της διοίκησης και διαχείρισης των επιχειρήσεων (Business Management - ΒΜ) καλείται να αναπτύξει νέες μεθόδους αντιμετώπισης των προκλήσεων που θέτει το διαρκώς δυναμικά εναλλασσόμενο κοινωνικο-οικονομικό περιβάλλον της αγοράς, ώστε να επιτευχθεί η βιωσιμότητας τους. Ως εκ τούτου, το σύγχρονο επιχειρείν περιστοιχίζεται από αβεβαιότητα, πολυσύνθετες δυναμικές μεταβαλλόμενες προκλήσεις και πολυπλοκότητα. Τα νέα αυτά δεδομένα, απαιτούν από το σύγχρονο τομέα διοίκησης τη χρήση νέων ευέλικτων μοντέλων και τεχνικών, που να προσφέρουν αμεσότητα στη λήψη αποφάσεων σε τοπικό επίπεδο, αυτό-οργάνωση και αυτό-μετασχηματισμό των δομών και διαδικασιών. Ο τομέας της διοίκησης και διαχείρισης επιχειρήσεων και οργανισμών συνεχώς αναπτύσσει τις δεξιότητες του, τόσο στο ακαδημαϊκό όσο και επιχειρησιακό επίπεδο με σκοπό την αύξηση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας των επιχειρήσεων και των οργανισμών. Παρ’ όλα αυτά, η παρούσα διατριβή καταδεικνύει ότι δεν υφίστανται επιστημονική μεθοδολογία, ή μοντέλο ή τεχνική διοίκησης και διαχείρισης, η οποία μπορεί να αντιμετωπίσει ολιστικά τις απαιτήσεις και την πολυπλοκότητα που δημιουργεί το σύγχρονο παγκόσμιο περιβάλλον αγοράς, διότι αυτές αποτελούν σύνθετα προβλήματα μεγάλου εύρους παραμέτρων και μεταβλητών που αλληλοσυνδέονται και αλληλοαναιρούνται ταυτόχρονα. Επιπρόσθετα, η ταχύτητα εναλλαγής και η πολυπλοκότητα των δεδομένων της αγοράς απαιτεί πλέον η λήψη των αποφάσεις να γίνεται άμεσα χωρίς καθυστερήσεις και να προσφέρεται μεγάλη ευελιξία στο μετασχηματισμό των διαδικασιών και της δομής από τα μοντέλα διοίκησης. Ωστόσο, η πλειονότητα των μοντέλων που ακολουθούνται και εφαρμόζονται από τις επιχειρήσεις και τους οργανισμούς είναι δομημένες επάνω σε ιεραρχικές δομές, γεγονός που αυξάνει τον χρόνο αντίδρασης στην λήψη αποφάσεων και δυσκαμψίας από τις οργανωτικές δομές. Ο στόχος της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι να δομηθεί ένα ολοκληρωμένο εννοιολογικό ετεραρχικό πλαίσιο (heterarchical framework) διαχείρισης της πολυπλοκότητας στη λήψη αποφάσεων από τις επιχειρήσεις και τούς οργανισμούς. Συγκεκριμένα, εφόσον παρουσιαστεί και χαρτογραφηθεί το σύγχρονο κοινωνικό-οικονομικό περιβάλλον εντός του οποίου καλούνται να λειτουργήσουν οι επιχειρήσεις και οι οργανισμοί. Η παρούσα διατριβή διαμορφώνει ένα ετεραρχικό πλαίσιο διαχείρισης της πολυπλοκότητας μέσω ενός βιώσιμου συστήματος αυτο-διάγνωσης, και αυτο-οργάνωσης, άμεσα και σε πραγματικό χρόνο. Το ετεραρχικό πλαίσιο μπορεί να επιτύχει την έγκαιρη αντιμετώπιση των παραγόντων αποτυχίας που δημιουργεί το περιβάλλον λειτουργίας της εκάστοτε επιχείρησης ή οργανισμού. Η διατριβή στο σύνολο της αναπτύσσεται σε τρία βασικά μέρη, τα οποία περιληπτικά αναλύονται παρακάτω. Μέρος 1ο: Στο πρώτο μέρος της διατριβής γίνεται μία εστιασμένη επισκόπηση της βιβλιογραφίας, ώστε να αναγνωριστούν και να ταξινομηθούν οι σύγχρονοι παράγοντες πολυπλοκότητας και αποτυχίας που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι επιχειρήσεις και οργανισμοί. Επιπρόσθετα, μέσω κριτικής ανάλυσης των αποτελεσμάτων εντοπίζονται τα κενά και οι επικαλύψεις. Εν συνεχεία, πραγματοποιείται μία εκτενής βιβλιογραφική ανασκόπηση της ετεραρχικής αρχιτεκτονικής και πως αυτή έχει επηρεάσει τους διαφόρους τομείς της επιστήμης και κοινωνίας στην πορεία του χρόνου. Τέλος, γίνεται αναφορά στα μοντέλα και τις τεχνικές του τομέα της Επιχειρησιακής Έρευνας (Operation Research – OR) που έχουν δομηθεί με γνώμονα την ετεραρχική αρχιτεκτονική και ιδιαιτέρως στις εφαρμοζόμενες τεχνικές της «Ήπιας» Επιχειρησιακής Έρευνας (soft Operation Research – soft OR), οι όποιες παρέχουν ευελιξία και αυτο-οργάνωση στη δομή τους. Η κριτική ανάλυση της βιβλιογραφίας καταδεικνύει ότι η ετεραρχική δομή στους θεσμούς της κοινωνίας πηγάζει ως ιδέα από την περίοδο της προμινωικής Κρήτης (2500 π.Χ.), και εμφανίζεται ως έννοια λίγο πριν τα μέσα του 19ου αιώνα από τον νευρο-ψυχολόγο Warren McCulloch, έκτοτε έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον πολλών τομέων της επιστημονικής κοινότητας. Παρ’ όλα αυτά, παρατηρείται έλλειψη ολοκληρωμένων προσεγγίσεων διαχείρισης της πολυπλοκότητας στον τομέα της διοίκησης και διαχείρισης επιχειρήσεων, οργανισμών και έργων, γεγονός που παρέχει κίνητρο και πεδίο έρευνας στον συγγραφέα για την εκπόνησης της παρούσας διδακτορικής διατριβής. Μέρος 2ο: Το δεύτερο μέρος της διατριβής εστιάζει στις μεθόδους ετεραρχικής αρχιτεκτονικής και του τρόπου που αυτές σχεδιάζονται, λειτουργούν και ενεργούν. Ιδιαίτερα δίνεται έμφαση στο Μοντέλο Βιώσιμου Συστήματος (Viable System Model) το οποίο αναπτύχθηκε στη δεκαετία του 1980 από τον Beer Stafford, ώστε να εξηγήσει πως οι οργανισμοί μπορούν να προσαρμόζονται στο συνεχές μεταβαλλόμενο περιβάλλον που δραστηριοποιούνται αξιοποιώντας τις αρχές της διαχείρισης της πολυπλοκότητας και της ποικιλίας. Η δομή του μοντέλου βιώσιμου συστήματος έχει αναπτυχθεί σύμφωνα με το ανθρώπινο νευρικό σύστημα, ώστε να τηρούνται οι τρεις βασικές αρχές της βιωσιμότητας, της αναδρομικότητας και της αυτονομίας. Τέλος, αναπτύσσεται η δομή ενός εννοιολογικού ετεραρχικού πλαισίου λήψης αποφάσεων για τη διαχείριση της πολυπλοκότητας στις επιχειρήσεις και τους οργανισμούς. Το εννοιολογικό πλαίσιο διαχείρισης την πολυπλοκότητας στη λήψη αποφάσεων στις επιχειρήσεις και τους οργανισμούς έχει δομηθεί επάνω σε τρεις βασικούς πυλώνες, της εκπαίδευσης των εμπλεκομένων φορέων σε τεχνικές ετεραρχικής αρχιτεκτονικής και διαχείρισης, στις πρακτικές τεχνικές «ήπιας» επιχειρησιακής έρευνας και στη χρήση και εφαρμογή του μοντέλου βιώσιμου συστήματος, Μέρος 3ο. Στο τρίτο μέρος της διατριβής γίνεται η παρουσίαση της εφαρμογής των αποτελεσμάτων που είχε η εφαρμογή του εννοιολογικού ετεραρχικού πλαισίου διαχείρισης της πολυπλοκότητας σε τρεις μελέτες περίπτωσης. Το μεθοδολογικό πλαίσιο χρησιμοποιήθηκε κατά τη φάση υλοποίησης δύο πραγματικών έργων της βιομηχανίας και ενός θεωρητικά πιλοτικού, συγκεκριμένα: •στη διαχείριση του έργου υλοποίησης του νέου πληροφοριακού συστήματος μίας εταιρίας και την αντιμετώπιση των κρίσιμων παραγόντων αποτυχίας. •στη διαχείριση του έργου υλοποίησης ενός υβριδικού συστήματος αυτοματισμού εξατομικευμένου σχεδιασμού προϊόντος μίας εταιρίας. •στη πιλοτική εφαρμογή των ετεραρχικών δομών του μοντέλου βιώσιμου συστήματος σε λογισμικό επικοινωνίας για την υλοποίηση έργων. Συμπερασματικά, η διοίκηση και διαχείριση της πολυπλοκότητας που δημιουργεί το παγκόσμιο περιβάλλον αγοράς στις επιχειρήσεις και του οργανισμούς αποτελεί σύνθετο πρόβλημα, καθώς εμπεριέχει ένα σύνολο αλληλένδετων και αλληλεξαρτουμένων μεταβλητών απόφασης και παραμέτρων. Υπό αυτό το πρίσμα, η παρούσα διατριβή παρέχει ένα πλαίσιο με νέα μεθοδολογικά εργαλεία και τεχνικές για την αποδόμηση της πολυπλοκότητας και την υποστήριξη λήψης αποφάσεων, τα οποία μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα από τις επιχειρήσεις και τους οργανισμούς στο πραγματικό πεδίο.