The nature of social enterprise in Greece
Authors: Δήμα Φανή 
Published: August 2023

Η παρούσα διατριβή διερευνά την έννοια της κοινωνικής επιχείρησης στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα, διερευνά πώς οι μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί ενσωματώνουν την έννοια της κοινωνικής επιχείρησης σε ένα περιβάλλον που αντιμετωπίζει σοβαρή οικονομική και κοινωνική κρίση. Η μελέτη γίνεται μέσα από μια συμμετοχική και αναστοχαστική ερευνητική προσέγγιση που επιτρέπει την ανάδειξη εμπλουτισμένων αποτελεσμάτων.Η ανασκόπηση της υπάρχουσας βιβλιογραφίας σε αυτόν τον τομέα αποκάλυψε ότι παρά την έλλειψη καθολικού ορισμού, η έννοια της κοινωνικής επιχείρησης έχει γενικά αντιμετωπιστεί θετικά και έχει αυξήσει τις προσδοκίες για κοινωνικό και οικονομικό μετασχηματισμό. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής αναμένουν από τις κοινωνικές επιχειρήσεις να γίνουν μοχλός εξόδου από την κρίση της μείωσης της κρατικής χρηματοδότησης και να συμβάλουν στην οικονομική και κοινωνική αλλαγή.Μέχρι πρόσφατα, η κοινή παραδοχή ήταν ότι οι κοινωνικές επιχειρήσεις εμφανίζονται από κάτω προς τα πάνω και αποτελούν την πιο ηθική επιλογή για την παροχή των υπηρεσιών κοινωνικής πρόνοιας μετά την αποτυχία του κράτους και των αγορών να εξασφαλίσουν στην κοινωνία τις υπηρεσίες αυτές. Ως εκ τούτου, οι μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί ενθαρρύνθηκαν να υιοθετήσουν επιχειρηματικές τεχνικές για να υποστηρίξουν τον κοινωνικό τους σκοπό ως διέξοδο από τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν. Το μεγάλο ενδιαφέρον για την επίδραση της «κοινωνικής επιχείρησης» στον παραδοσιακό μη κερδοσκοπικό τομέα προέρχεται από την ιδιαιτερότητα της ελληνικής περίπτωσης με την επιβολή από πάνω προς τα κάτω της έννοιας σε συνδυασμό με την ιστορία της διαφθοράς στην κοινωνία των πολιτών.Παρόλο που οι ερευνητές που ακολουθούν μια πιο κριτική στάση απέναντι στις κοινωνικές επιχειρήσεις αμφισβητούν τις υποκείμενες υποθέσεις αυτής της νέας έννοιας και στοχεύουν στην ευαισθητοποίηση σχετικά με τις αρνητικές επιπτώσεις της, στην Ελλάδα οι έννοιες «κοινωνική οικονομία» και «κοινωνική επιχείρηση» χρησιμοποιούνται ως «ασημένιες σφαίρες» από τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Θέλοντας να ακολουθήσω αυτήν την κριτική παράδοση, προχώρησα σε μια εις βάθος μελέτη περίπτωσης βασιζόμενη στην παρατήρηση των συμμετεχόντων και στις αναστοχαστικές μεθόδους. Εντοπίζοντας την έρευνά μου σε έναν ενεργό μη κερδοσκοπικό οργανισμό στην Αθήνα, σκόπευω τα ευρήματά μου να επεκταθούν σε παρόμοιους οργανισμούς.Αυτή η διατριβή διαπίστωσε ότι στην Ελλάδα, η εφαρμογή από πάνω προς τα κάτω της έννοιας επέτρεψε στους μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς να υιοθετήσουν ευκαιριακά αυτή τη ρητορική προκειμένου να εξασφαλίσουν τη μακροπρόθεσμη επιβίωσή τους και στη συνέχεια να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιλαμβάνεται τις κοινωνικές επιχειρήσεις. Το θεσμικό περιβάλλον εμποδίζει περαιτέρω την ανάπτυξη του κλάδου καθώς κατευθύνει τις κοινωνικές επιχειρήσεις και μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς προς τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων και κάθε άλλη εναλλακτική φαίνεται αδύνατη.Τέλος, με βάση τα παραπάνω ευρήματα, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι η κοινωνική οικονομία στην Ελλάδα, παρά τη βρεφική της ηλικία, αντιμετωπίζει τον κίνδυνο της διαφθοράς. Ως εκ τούτου, προτείνω οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής να υποστηρίζουν, αντί να καθοδηγούν, τις κοινωνικές επιχειρήσεις για να τους επιτρέψουν να αξιοποιήσουν πλήρως τις δυνατότητές τους. Η μελλοντική έρευνα και πρακτική πρέπει να επικεντρωθεί στην ευαισθητοποίηση για την κοινωνική οικονομία και στην αξιολόγηση του κοινωνικού αντίκτυπου ως τρόπου βελτίωσης της διαφάνειας και της απόκτησης της εμπιστοσύνης της κοινωνίας.