Διδακτική παρέμβαση με σημείο αναφοράς τη ρητή διδασκαλία στρατηγικών νοηματικής προσπέλασης ολοκληρωμένων αφηγηματικών κειμένων: μια μελέτη περίπτωσης, μαθητών και μαθητριών της Β΄τάξης του δημοτικού σχολείου
Authors: Δράκογλου Αναστασία 
Published: November 2021

Η παρούσα μελέτη αποσκοπεί στη διερεύνηση των επιδράσεων της άμεσης και καθοδηγούμενης διδασκαλίας στρατηγικών νοηματικής προσπέλασης, στο επίπεδο της αναγνωστικής κατανόησης ολοκληρωμένων αφηγηματικών κειμένων από μαθητές και μαθήτριες της Β΄ τάξης του δημοτικού σχολείου. Πρόκειται για μια μελέτη περίπτωσης, η ολιστική φύση της οποίας αφενός επιτρέπει την οργάνωση και χρήση ποικίλων διδακτικών δράσεων και παρεμβάσεων μέσα στο συγκείμενο μιας πραγματικής τάξης και αφετέρου παρέχει τη δυνατότητα ενσωμάτωσης και δόμησης πάνω σε απρόσμενα γεγονότα και ανεξέλεγκτες μεταβλητές που χαρακτηρίζουν τις μοναδικές συνθήκες της τάξης αυτής. Λαμβάνοντας υπόψη τις θεωρητικές προτάσεις και τα μοντέλα που έχουν διατυπωθεί σχετικά με την καθοδηγούμενη διδασκαλία, ως μέθοδοι πρώιμης ισχυροποίησης ποικίλων ανώτερων λειτουργιών των νεαρών μαθητών, προτείνονται συγκεκριμένες μεταγνωστικές στρατηγικές, όπως η υποβολή προβλέψεων πριν την ανάγνωση, η υποβολή ερωτήσεων από τους μαθητές κατά τη διάρκειά της, η συναγωγή ποικίλων συμπερασμών και η περιληπτική αναδιήγηση των ιστοριών μετά το πέρας της αναγνωστικής διαδικασίας. Η πλαισιοθετημένη μελέτη που επιχειρείται συνίσταται σε ένα σύνολο διδακτικών μεθόδων και πρακτικών που στοχεύουν να μετασχηματίσουν τον τρόπο προσέγγισης των κειμένων από τους νεαρούς μαθητές και να βελτιώσουν τον έλεγχο της αναγνωστικής τους κατανόησης. Η συλλογή του ερευνητικού υλικού έγινε κατά το σχολικό έτος 2016-17 και βασίστηκε στο χρονολόγιο των γεγονότων, στην καταγραφή των συνομιλιακών συζητήσεων κατά την επεξεργασία και τη διαπραγμάτευση των κειμένων, στις δοκιμασίες αξιολόγησης με ερωτήσεις διαβαθμισμένης δυσκολίας πάνω στο περιεχόμενό τους και τις γραπτές και προφορικές περιληπτικές αναδιηγήσεις 9 μαθητών/τριών της Β΄ τάξης δημοτικού από ένα σχολείο της αγροτικής περιοχής του Ν. Σερρών. Το υλικό που προέκυψε αναλύθηκε συστηματικά με στόχο τη συνολικότερη αποσαφήνιση και επανεξέταση των τρόπων που ενδεχομένως η διδασκαλία στρατηγικών διαμεσολαβεί στο επίπεδο αναγνωστικής κατανόησης των μαθητών/τριών. Με βάση τις διαφορές στις επιδόσεις της αναγνωστικής κατανόησης στις προκαταρκτικές και τελικές δοκιμασίες αξιολογήθηκε το στοιχείο της «προστιθεμένης αξίας» των μετασχηματισμών της διδασκαλίας, με τα δεδομένα να αποτυπώνουν σαφή βελτίωση της αναγνωστικής κατανόησης των μαθητών, σε αντίθεση με τα αποτελέσματα στις προκαταρκτικές δοκιμασίες, όπου το επίπεδό της για την πλειοψηφία των μαθητών ήταν χαμηλού επιπέδου. Επιπλέον, η ενημέρωση αναφορικά με την αποτελεσματικότητα των στρατηγικών φάνηκε να ενισχύει τη μεταφορά και επανειλημμένη χρήση τους από τους μαθητές κατά τη διάρκεια επεξεργασίας αφηγηματικών κειμένων, συνεισφέροντας και ενισχύοντας ενυπόστατα την πρόοδό τους. Το εύρημα αυτό βρίσκεται σε συμφωνία με ευρήματα άλλων ερευνητών που αποφαίνονται ότι μια διδασκαλία καλά σχεδιασμένη και βασισμένη στη διδασκαλία στρατηγικών μπορεί να αποδειχθεί ένα ωφέλιμο πλαίσιο διδασκαλίας για τους μαθητές, το οποίο θα πρέπει να γίνεται όσο το δυνατόν νωρίτερα κατά τη φοίτησή τους στο σχολείο. Κατά συνέπεια, αναδύθηκαν νέες προτάσεις για τη διδασκαλία της γλώσσας στην πρωτοσχολική ηλικία.