bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
The family and intellectual background of the last superintendent of the Warsaw Scientific District - Ivan Anatoljevich Kurakin (1874–1950)
Authors: Kula Ewa
Published: February 2024

Cel: Artykuł powstał w celu przedstawienia sylwetki księcia Iwana Anatoljewicza Kurakina. W artykule podjęto próbę ukazania jego najbliższego środowiska rodzinnego, szkolnego i uniwersyteckiego, które miało wpływ na kształtowanie zainteresowań zawodowych i społecznych przyszłego (w latach 1915–1917) kuratora Warszawskiego Okręgu Naukowego.
Metody: Zgodnie z zasadami prac badawczych o charakterze biograficzno-historycznym zastosowano analizę dokumentów. Do przygotowania artykułu wykorzystano przede wszystkim wspomnienia nauczycieli i wychowanków gimnazjum petersburskiego, a także opublikowane materiały dotyczące historii Uniwersytetu w Petersburgu.
Wyniki: W rezultacie badań było możliwe ukazanie środowiska rodzinnego Iwana Kurakina, jego stanu zamożności oraz koneksji ojca z wysoko postawionymi członkami petersburskiej elity. Poza tym przybliżono sylwetki znaczniejszych jego nauczycieli gimnazjalnych oraz profesorów uniwersyteckich. Wnioski: Analiza źródeł umożliwiła wykazanie dużego znaczenia rodziny, w szczególności ojca, dla kariery Iwana Kurakina. Zarówno wysoki status społeczny oraz materialny tej rodziny, jak i powiązania ojca z wysokimi rangą członkami elity petersburskiej były czynnikami ułatwiającymi drogę edukacyjną i zawodową Iwana oraz jego rodzeństwa. Nie bez wpływu na awans zawodowy rosyjskiego szlachcica pozostawało środowisko nauczycieli gimnazjalnych oraz akademickich. Zaprezentowana sylwetka urzędnika państwowego i działacza społecznego, jak też wizerunek jego otoczenia świadczą o dużej staranności, z jaką rosyjskie władze oświatowe wybierały kandydatów na stanowisko kuratora Warszawskiego Okręgu Naukowego. Wykazano przy tym, że Rosjanie podejmujący pracę na wysokich szczeblach rosyjskiej administracji w Królestwie Polskim nie zawsze kierowali się nadzwyczajnymi przywilejami ekonomicznymi, jakie im przysługiwały.
Involvement of the “Pedagogical Movement” in the popularization of reading books for children among teachers and parents in the years 1912–1939
Authors: Barnaś-Baran Ewa
Published: February 2024

Cel: Celem artykułu było zbadanie, w jaki sposób na łamach „Ruchu Pedagogicznego” na początku XX w. i w okresie międzywojennym propagowano czytelnictwo książek dla dzieci.
Metoda: Zastosowano jakościową analizę materiału źródłowego.
Wyniki: Ustalono, że na łamach „Ruchu Pedagogicznego” zamieszczano teksty (artykuły, recenzje, notatki kronikarskie) popularyzujące czytelnictwo. Wskazywano w czasopiśmie kryteria, które decydowały o tym, że książka może mieć pozytywny wpływ na rozwój dziecka. Prezentowano wyniki badań i inicjatyw mających na celu upowszechnienie czytelnictwa. Podkreślano potrzebę czytania książek dla dzieci, proponowano wartościowe pozycje z literatury dziecięcej, przedstawiano również publikacje, których czytanie nie mogło przynieść dziecku korzyści. W każdym przypadku uzasadniano przyjęte stanowisko. Autorami wymienionych treści byli wykładowcy uniwersyteccy, wybitni nauczyciele, praktycy, wdrażający nowatorskie metody pracy pedagogicznej.
Wnioski: Na początku XX w. wzrosło zainteresowanie literaturą dziecięcą, a w kolejnych latach – także rolą czytelnictwa w procesie wychowania i kształcenia dziecka. W „Ruchu Pedagogicznym” zwracano uwagę nauczycieli i rodziców na znaczenie czytania książek w rozwoju intelektualnym, emocjonalnym i społecznym dziecka. Starano się rozbudzać potrzebę kontaktu z literaturą oraz wyjaśniać jej wpływ na dziecko. Właściwy dobór lektury miały ułatwiać rady i wskazówki specjalistów. Podane przykłady popularyzacji czytelnictwa mogą służyć jako wzór także w obecnych czasach, kiedy trzeba wręcz przekonywać rodziców i dzieci o roli obcowania z wartościowym piśmiennictwem,
Father Wacław Bliziński and his efforts for rural families in Lisków (1870–1944)
Authors: Marszałek-Trzebińska Żaneta
Published: February 2024

Cel: Celem artykułu jest przedstawienie w zarysie działań podjętych przez księdza Wacława Blizińskiego – proboszcza z Liskowa na rzecz rodzin w pierwszej połowie XX wieku.
Metody: W pracy wykorzystano metodę analizy dokumentów i wywiad.
Wyniki: W opracowaniu przedstawione zostały działania i efekty pracy kapłana, który stworzył wzorowy model wsi polskiej początku XX wieku, a Lisków stał się symbolem postępu. W artykule wskazane zostały przykłady podejmowanych przez niego inicjatyw: etapy budowania więzi z rodzinami w parafii, działalność oświatowa na rzecz rozwoju rodzin wiejskich, inicjatywy społeczne na rzecz rodzin i kobiet oraz działalność polityczna.
Wnioski: Jako kapłan, społecznik, poseł i senator działał na rzecz podniesienia poziomu oświaty, kultury, spółdzielczości, organizacji społecznych, zdrowia.
Living conditions of Warsaw working families in the Second Polish Republic as determinants of socialization and the upbringing of the young generation
Authors: Krakowiak Małgorzata
Published: February 2024

Cel: Artykuł poświęcono problemom egzystencji warszawskich rodzin robotniczych dwudziestolecia międzywojennego. Celem niniejszego opracowania jest pokazanie warunków życia i ich wpływu na procesy socjalizacyjno-wychowawcze młodej generacji proletariatu. Analizowany materiał pochodzi z badań ankietowych przeprowadzonych przez Instytut Gospodarstwa Społecznego, opisujących sytuację stolicy w latach 20. i 30. XX wieku. Zebrane dane koncentrują się wokół zagadnień związanych z sytuacją społeczno-ekonomiczną warszawiaków. Wśród omawianych problemów funkcjonowania rodziny wybrano te bezpośrednio wpływające na wychowanie i socjalizację najmłodszych. Do najważniejszych należą: sytuacja mieszkaniowa, problemy żywieniowe, warunki higieniczne, kwestie edukacji i wykształcenia, życie społeczno-kulturalne oraz praca zarobkowa
młodego pokolenia.
Metody: W analizie pozyskanych materiałów wykorzystano metodę badań mikrohistorycznych, zastosowaną w odniesieniu do historii rodziny.
Wyniki: W wyniku analiz stwierdzono, że realia życia warszawiaków w dwudziestoleciu międzywojennym były trudne. Transmisja norm i wartości w rodzinach robotniczych była znacząco determinowana przez warunki egzystencji. Status materialny rodziny wpływał na jej sytuację bytową: złe warunki mieszkaniowe oraz niewystarczająca ilość środków na zapewnienie pożywienia były codziennością większości robotniczych rodzin.
Wnioski: Analiza materiałów źródłowych pozwala wnioskować iż w warszawskich rodzinach robotniczych: — niski poziom świadomości w zakresie przestrzegania zasad higieny przyczyniał się do szerzenia chorób w tym środowisku; — mimo powszechnego obowiązku szkolnego, wysoki odsetek dzieci i młodzieży nie uczęszczał do szkół, powiększając grono analfabetów; — zła sytuacja społeczno-ekonomiczna powodowała konieczność podejmowania pracy w bardzo młodym wieku, co było kolejnym problemem niosącym społeczne konsekwencje.
Institutional education of blind, deaf and speech-disabled children in Slovenia until World War II
Authors: Šorn Mojca , Dobaja Dunja
Published: February 2024

Cel: Cel artykułu może wydawać się dość nietypowy, ponieważ są nim tak zwane rodziny zastępcze osób niewidomych, niedowidzących, głuchych i niedosłyszących w Słowenii w okresie międzywojennym. W Słowenii rodziny zastępcze reprezentowane były przez instytucje, które zajmowały się również utrzymaniem oraz edukacją do rozwoju i edukacją praktyczną. Nauczyciele–eksperci starali się umożliwić niewidomym i głuchym dzieciom korzystanie z tego specjalnego traktowania.
Metody: W oparciu o dostępne materiały archiwalne i odpowiednią literaturę autorzy śledzą ścieżki niewidomych i głuchych dzieci od wczesnej młodości do zdobycia zawodu, co umożliwiało im bycie niezależnym w ich przyszłym życiu i pozwalało na integrację w ramach relacji międzypokoleniowych.
Wyniki: Autorzy upewnili się, że niewidome i głuche dzieci, jak również dzieci z wadami mowy, umieszczone w odpowiednich edukacyjnych i szkolnych procesach w pierwszej dekadzie dwudziestego wieku miały lepsze szanse na to, by stać się niezależnymi członkami społeczeństwa. Większość z nich zdawała sobie sprawę z tego, że instytucje te dawały im doskonałą życiową lekcję, która wykraczała poza aspekty samej tylko wiedzy i umiejętności.
Wnioski: W podsumowaniu autorzy podkreślają, że pomimo ustaw, które obejmowały obowiązkową edukacją również dzieci niewidome, głuche i te z wadami mowy, tylko połowa z nich korzystała z kształcenia i szkolnictwa specjalnego przed końcem II wojny światowej. Główną przyczyną tego stanu rzeczy był brak wiedzy rodziców o możliwości otrzymania przez ich dzieci takiej edukacji. W związku z tym wskazać należy, że główną przyczyną tego stanu rzeczy były ograniczone możliwości instytucji: krótko po ich założeniu okazało się, że jedynie ich program nauczania jest odpowiedni. Kierownictwo nie zdawało sobie sprawy z tego, że edukacja specjalna i zadania społeczne muszą być realizowane tak szeroko jak to tylko możliwe, jednak ich wysiłki, aby tego dokonać nie były wysłuchane aż do drugiej połowy lat 40. XX wieku. Uczniowie w ogromnej potrzebie zdobycia specjalnych umiejętności otrzymali
równą edukację dopiero po II wojnie światowej, kiedy to poradzono sobie z ograniczoną przestrzenią dostępną dla obu instytucji, jak również innymi problemami.
The perception of old age and the elderly in a family among adolescents in a rural environment
Authors: Kowalewska Kinga
Published: February 2024

Cel: Celem badania była próba określenia wizerunku starości i osób starszych oraz ich miejsca w rodzinie. Metody: Za narzędzie posłużył autorski kwestionariusz ilościowo-jakościowy. Badanie przeprowadzono wśród młodzieży na poziomie szkoły podstawowej w środowisku wiejskim. Wyniki: Wyniki wskazują, że największy odsetek badanych kojarzy słowo „starość” z własnymi dziadkami, a główne wartości, za które ankietowana młodzież ceni i szanuje osoby starsze, są realizowane w środowisku rodzinnym i należą do nich ciepłe uczucia, dzielenie się mądrością życiową oraz pomoc w wychowywaniu wnuków. Podobnie jak wśród młodzieży w środowisku miejskim, wizerunek starości jest negatywny, natomiast deklarowane postawy wobec osób starszych prawie wyłącznie życzliwe, w znacznej mierze odnoszące się do starszych członków rodziny. Co ważne, głównym źródłem doświadczenia i wiedzy na temat starości dla zdecydowanej większości ankietowanych uczniów jest życie rodzinne, a także fakt, że mieszkali bądź wciąż mieszkają ze swoimi dziadkami. Wnioski: W związku z tym, to na rodzinie ciąży największa odpowiedzialność za kształtowanie wizerunku starości oraz postaw wobec osób starszych, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży.
Self-esteem of adolescents from families with alcohol-related problems
Authors: Grabowiec Anna
Published: February 2024

Cel: Celem podjętych badań była próba określenia poziomu samooceny młodzieży wychowującej się w rodzinach z problemem alkoholowym.
Metody: Badania przeprowadzono wśród uczniów szkół ponadgimnazjalnych. Zastosowano metodę sondażu diagnostycznego. Grupę podstawową stanowiła młodzież wyróżniona na podstawie testu przesiewowego CAST (Children of Alcoholics Screening Test). Do pomiaru samooceny wykorzystano wystandaryzowane narzędzie badawcze – Rosenberg Self-Esteem Scale (SES), w polskiej adaptacji I. Dzwonkowskiej, K. Lachowicz-Tabaczek i M. Łaguny.
Wyniki: Uzyskane wyniki wyraźnie pokazują, że młodzież z rodzin z problemem alkoholowym znacznie niżej ocenia siebie niż młodzież z rodzin niealkoholowych. Rezultaty porównań wewnątrzgrupowych wskazują ponadto, że w grupie tej to przede wszystkim dziewczęta prezentują zaburzony obraz postrzegania własnej osoby.
Wnioski: Przedstawione wyniki badań mogą stanowić istotne przesłanki do działań profilaktycznych i terapeutycznych, skierowanych do dzieci i młodzieży z rodzin alkoholowych.
The possibilities of social support for immigrant families, who apply for international protection in Poland
Authors: Gandecka Kamila
Published: February 2024

Cel: W eksploracji badawczej skoncentrowano się na rozpoznaniu polskich rozwiązań
prawnych w zakresie legalizacji pobytu rodzin imigranckich oraz formalnoprawnych
uwarunkowań skierowanej do nich pomocy socjalnej.
Metody: Główną metodą badawczą była analiza dokumentów oraz literatury
przedmiotu. Szczególne miejsce w materiale źródłowym zajmowały akty prawne, raporty
z badań i dane statystyczne. Analizę uzupełniły wywiady przeprowadzane z pracownikami
Departamentu Pomocy Socjalnej oraz Departamentu Postepowań Uchodźczych
Urzędu do Spraw Cudzoziemców w Warszawie.
Wyniki: W artykule omówiono procedury udzielania pomocy socjalnej oraz obszary
współpracy międzysektorowej w zakresie organizowania i udzielania wsparcia społecznego
dla rodzin imigranckich ubiegających się o ochronę międzynarodową, ze
szczególnym uwzględnieniem statusu uchodźcy.
Wnioski: Planowanie i organizowanie wsparcia socjalnego dla rodzin imigranckich
ubiegających się o ochronę międzynarodowa w Polsce jest procesem wielowymiarowym.
Wynika to z faktu, iż imigranci stanowią szczególnie wrażliwą i niejednorodną
grupę społeczną. Zatem stworzenie modelu kompleksowej pomocy prawnej, socjalnej
i psychologicznej, dedykowanej rodzinom imigranckim, wymaga systemowych rozwiązań
oraz podejmowania takich inicjatyw pomocowych, które będą tworzyły strukturę
działającą długofalowo.
Supporting of biological and foster parents in parenting – expectations and reality
Authors: Lasota Agnieszka
Published: February 2024

Cel: Celem prezentowanych badań było ukazanie podobieństw oraz różnic pomiędzy
rodzicami zastępczymi i biologicznymi w doświadczaniu trudności rodzicielskich.
Jedna z głównych hipotez zakłada istnienie różnic pomiędzy rodzicami biologicznymi
a rodzicami zastępczymi w zakresie poczucia wsparcia otrzymywanego oraz oczekiwanego
od osób bliskich i obcych.
Metody: W badaniach zostało wykorzystane narzędzie własne autorki oraz wywiad
pogłębiony. Kwestionariusz ankiety zawierał pytania dotyczące wiedzy, umiejętności
i kompetencji w zakresie wychowania, opieki nad dzieckiem oraz zasobów własnych
i wsparcia od innych. Analizie ilościowej i jakościowej poddano poczucie wsparcia
otrzymywanego, i oczekiwanego przez rodziców.
Wyniki: Uzyskane wyniki badań sugerują istnienie różnic pomiędzy rodzicami
biologicznymi a rodzicami zastępczymi w zakresie odczuwania poczucia wsparcia
udzielanego przez inne osoby. Specjaliści, instytucje, inni rodzice, nauczyciele stanowią
większe źródło wsparcia dla rodziców zastępczych niż dla rodziców biologicznych.
Partnerzy, rodzina, przyjaciele (osoby bliższe) są większym źródłem wsparcia dla rodziców
biologicznych niż dla rodziców zastępczych.
Wnioski: Istnieją różnice zarówno w zakresie otrzymywanego, jak i oczekiwanego
wsparcia społecznego oraz instytucjonalnego wśród rodziców biologicznych i zastępczych.
Socioeconomic status of the family as a risk factor for mood disorder in adolescents
Authors: Turska Elżbieta
Published: February 2024

Cel: Związki pomiędzy cechami środowiska rodzinnego i zaburzeniami nastroju
w okresie dorastania to jeden z najczęściej badanych obszarów poszukiwania czynników
ryzyka zaburzeń nastroju adolescentów. Status ekonomiczny to jeden z ważnych
aspektów funkcjonowania rodziny. Celem artykułu jest określenie związku pomiędzy
sytuacją socjalno-bytową rodzin adolescentów i ich samopoczuciem.
Materiał i metody badań: Badania zostały przeprowadzone w ramach projektu „Życie
Lubuszan. Współczesność i perspektywy” w grupie 2 287 gimnazjalistów z województwa
lubuskiego. Do opisu sytuacji socjalno-bytowej uczniów wykorzystano kwestionariusz
ankiety. Do zbadania poziomu samopoczucia gimnazjalistów i określenia
zaburzeń nastroju posłużył test depresji Burnsa (Burns Depresion Checklist).
Wyniki: Badania pokazują istnienie wysoce istotnego statystycznie związku pomiędzy
sytuacją socjalno-bytową i zaburzeniami nastroju u adolescentów. Badani gimnazjaliści,
których rodziny borykają się z problemem niskich zarobków, zadłużenia
i konieczności spłaty kredytów, bezrobocia jednego lub obojga rodziców, złej sytuacji
mieszkaniowej i niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny, to osoby częściej doświadczające trudnych stanów emocjonalnych niż ich rówieśnicy nie stwierdzający
występowania w ich rodzinach wymienionych problemów.
Podsumowanie: Badania potwierdzają, że status ekonomiczny rodziny to jeden
z czynników ryzyka zaburzeń nastroju adolescentów.
The Lie – a threat to the durability of marriage and cohesion of family
Authors: Żywczok Alicja
Published: February 2024

Autorka wysunęła i uzasadniła tezę, iż kłamstwo, będące naruszeniem normy
prawdomówności, stanowi zagrożenie zarówno dla trwałości związku małżeńskiego,
jak i spójności rodziny. By podjąć refleksję nad kłamstwem – przedmiotem badań pedagogicznych,
usytuowała problematykę kłamstwa w obrębie różnych dyscyplin naukowych,
między innymi: filozofii, antropologii, językoznawstwa, psychologii, socjologii,
historii, etnologii, neuronauk. W rezultacie analiz interdyscyplinarnych wyodrębniła
kilka kierunków badań nad kłamstwem: semantyczny, typologiczny, etiologiczny,
kulturowy, moralny, historyczno-strategiczny. Treść właściwą artykułu tworzą zagadnienia:
stosunku do prawdy w kontekście doboru partnera i rozwoju związku uczuciowego
(narzeczeńskiego i małżeńskiego); doraźnych i odroczonych w czasie konsekwencji
kłamstwa członków rodziny. Kwintesencję i zarazem końcową część artykułu
stanowi stwierdzenie, iż dezaprobata wobec okłamywania bliskich oraz respekt dla
prawdy są czynnikami umacniającymi rodzinną więź emocjonalną wśród reprezentantów
jednego pokolenia, np. małżonków, rodzeństwa oraz więź międzypokoleniową, np.
między rodzicami i dziećmi, dziadkami i wnukami.
Marital satisfaction of the spouses coming from from broken and incomplete families
Authors: Wańczyk-Welc Anna , Marmola Małgorzata
Published: February 2024

Artykuł prezentuje badania dotyczące satysfakcji z małżeństwa u małżonków pochodzących z rodzin rozbitych i niepełnych. Satysfakcja z małżeństwa zależy od wielu czynników i jednym z nich mogą być uwarunkowania rodzinne, a szczególnie „doświadczenia wyniesione z rodziny pochodzenia”. W tym kontekście proces transmisji międzypokoleniowej wzmacnia rodzinę albo ją osłabia, a korzystanie z zasobów rodziny pochodzenia może być czasem zagrożeniem dla młodszych pokoleń. Powyższe założenie stało się centrum prowadzonych rozważań i stanowi punkt wyjścia badań własnych. Satysfakcję z małżeństwa zdiagnozowano za pomocą Kwestionariusza Dobranego Małżeństwa (KDM-2) w opracowaniu Mieczysława Plopy i Jana Rostowskiego. Kwestionariusz opisuje jakość związku małżeńskiego w percepcji każdego z małżonków. Można nim uzyskać ogólny pomiar więzi oraz pomiary następujących czynników: intymność, samorealizacja, podobieństwo, rozczarowanie.
Online discussion group as a source of support for parents of blind children
Authors: Papuda-Dolińska Beata
Published: February 2024

Celem artykułu jest ukazanie sytuacji stresowych, doświadczanych przez rodziców
wychowujących dziecko niewidome a także rodzajów poszukiwanego wsparcia na internetowym
forum dyskusyjnym. W części teoretycznej nawiązano do koncepcji stresu
rodzicielskiego oraz przedstawiono główne problemy rodzin wychowujących dziecko
niewidome, w kontekście czterech grup czynników psychologicznych, wywołujących
stres według klasyfikacji J. Terelaka. Zwrócono także uwagę na interakcyjną zależność
między poziomem stresu i doświadczanym wsparciem społecznym. Scharakteryzowano
wsparcie społeczne w ujęciu funkcjonalnym oraz wymieniono jego rodzaje wyróżniane
ze względu na treści wymiany w interakcji: wsparcie emocjonalne, informacyjne, instrumentalne,
wartościujące, rzeczowe i duchowe. Oprócz tego wyłoniono główne cechy
wsparcia udzielonego przez Internet, zwracając uwagę na jego specyfikę: hiperdostępność,
hiperanonimowość, hiperotwartość i hiperinformacyjność. W części badawczej
poddano analizie wątki oraz posty zamieszczane przez użytkowników forum przeznaczonego
dla rodziców dzieci niewidomych pod kątem rodzajów poszukiwanego
wsparcia oraz problemów rodzicielskich. Analiz jakościowych dokonano dzięki wykorzystaniu
metody cyberetnografii oraz techniki tzw. asynchronicznej obserwacji online.
Z analizy ponad 2 000 postów wynika, że rodzice dzieci niewidomych znajdują tam
cenne źródło wsparcia, głównie informacyjnego, emocjonalnego i instrumentalnego.
Dokonane analizy wpisów na forum internetowym rodziców dzieci niewidomych dobitnie
obrazują opisywane w literaturze modele, fazy, prognozy emocjonalnego radzenia
sobie z problemem wychowania dziecka niewidomego, ale także wnoszą pierwiastek
niepowtarzalności, poprzez pryzmat indywidualnych narracji.
The image of a child from parents descended from broken and incomplete families
Authors: Marmola Małgorzata , Wańczyk-Welc Anna
Published: February 2024

Artykuł prezentuje badania dotyczące obrazu dziecka u rodziców pochodzących z rodzin rozbitych i niepełnych. Założeniem teoretycznym, przyjętym w badaniach, jest proces transmisji międzypokoleniowej, który powoduje, że „[...] doświadczenia wyniesione z rodziny pochodzenia wywierają niezatarty wpływ na całe życie człowieka”. Wzmacniają rodzinę lub stanowią dla niej zagrożenie i, jak określa to Mieczysław Radochoński, tworzą jej tożsamość „[...] od odległej, ale zawsze własnej przeszłości, do tajemnej przyszłości”. W tym kontekście młodsze pokolenie może korzystać z zasobów rodziny pochodzenia. W ujęciu systemowym doświadczenia zbierane w rodzinie pochodzenia mogą być przekazywane dalej w procesie transmisji w postaci wiedzy, gotowych wzorów zachowań, wartości czy systemu oczekiwań. W oparciu o tę wiedzę można przypuszczać, że określony sposób postrzegania własnego dziecka przez młodych rodziców będzie wiązał się z ich rodziną pochodzenia. Założenie to stanowi centrum prowadzonych rozważań i stanowi punkt wyjścia badań własnych. Do zbadania obrazu własnego dziecka przez rodziców wykorzystano test przymiotnikowy ACL H. Gough’a i A. Heilbrun’a, w niestandardowym zastosowaniu (Moje dziecko jest...., Chciałbym, aby moje dziecko było....).
Current family as a potential factor of risky behaviour among children and youth
Authors: Hoferková Stanislava
Published: February 2024

W artykule zaprezentowano rodzinę jako potencjalny czynnik wywołujący ryzykowne zachowania wśród dzieci i młodocianych w Czechach. Zachowania młodzieży naruszające normy społeczne określić można jako patologiczne, ryzykowne, niewłaściwe itd. W ostatnich latach zjawisko ryzykownych zachowań wprowadzono szczególnie w edukacji szkolnej; zastąpiło wcześniej stosowany termin „zachowanie patologiczne”. Zachowania ryzykowne to takie zachowania, które mają negatywny wpływ na zdrowie i funkcjonowanie społeczne, i psychologiczne jednostki, lub zagrażające jej otoczeniu społecznemu. Takie zachowania to wagarowanie, łamanie prawa, różne formy agresji (znęcanie się nad rówieśnikami i nauczycielami), autoagresja (samouszkodzenia, zaburzenia odżywiania), nadużywanie substancji uzależniających, jak również zachowania związane z technologiami informacyjnymi (np. zjawisko znęcania się w cyberprzestrzeni czy uzależnienie od komputera). Czynniki zewnętrzne i wewnętrzne prowadzą do zachowań łamiących normy (sygnały ryzykownych zachowań); wprowadza się wieloczynnikową etiologię odchylenia społecznego. Czynniki zewnętrzene zwykle postrzega się jako fundamentalne; są nimi, na przykład, szkoła, rówieśnicy, media, ale szczególnie rodzina. W artykule scharakteryzowano współczesną rodzinę w XXI wieku, którą określają liczne czynniki postrzegane jako formatywne występowanie zachowań odbiegających od normy. Należą do nich np. sytuacja demograficzna (niska dzietność, rosnąca liczba kohabitacji, wysoki odsetek rozwodów, ojcowie nieobecni), pogarszająca się sytuacja społeczno-ekonomiczna (wykluczenie społeczne, ubóstwo), zmiany systemu wartości (konsumpcjonizm) oraz obraz ludzkiego życia w mediach.
A school tutors and parents – an allies or enemies? The presentation of the application of tutoring as an area of research on the school-parents relationship
Authors: Sarnat-Ciastko Adrianna
Published: February 2024

Rok 2008 przyniósł pewną zmianę w polskim systemie oświaty. Od tego roku w wielu gimnazjach we Wrocławiu rozpoczęto wprowadzanie innowacji pedagogicznej – tutoringu. Propozycja ta miała wspierać tradycyjny model wychowania w szkole, poprzez stworzenie warunków do zaistnienia indywidualnej relacji nauczyciela–opiekuna z uczniem. Tutoring, jak dotąd, w mniejszym bądź większym stopniu zaistniał w kilkuset szkołach w Polsce. Jego implementacja zwykle wiązała się ze zmianą organizacji pracy szkoły, a także poprawą jakości kontaktów uczniów z nauczycielami. Ta sytuacja nie mogłaby mieć jednak miejsca bez wiedzy rodziców i bez ich zgody. W jakim stopniu tutoring może jednak zyskać ich aprobatę? Czy metoda ta niesie ze sobą korzyści, które mogą być cenne dla polskich rodzin? Czy obecność tutora może być odbierana jako szansa a może zagrożenie? Czy tutoring może być odpowiedzią szkoły na problemy, które dotykają współczesne rodziny? Poprzez prezentowany artykuł jego autorka ma nadzieję pokazać, iż metoda tutoringu, wdrażana w szkołach staje się interesującą przestrzenią do badań nad relacjami szkoły z rodzicami. Swoje rozważania odnosi do prowadzonych przez siebie badań nad rozwojem tutoringu w polskim systemie oświaty.
The reconstruction process from the perspective of the experiences of children
Authors: Mitręga Anna
Published: February 2024

Stałym elementem współczesnej rzeczywistości rodzinnej jest wzrost liczb rozpadających się związków. Partnerzy przestali traktować małżeństwo jako związek nierozerwalny, którego trwałość potwierdzona jest przysięgą. Realnie związek rodziców trwa tak długo, jak zaspokajają oni swoje potrzeby emocjonalne. Naturalnym następstwem rozpadu i rozwodu jest powrót na rynek matrymonialny i poszukiwanie kolejnego partnera. Biernymi uczestnikami tych procesów są dzieci, towarzyszące rodzicom w zmianach. Rekonstrukcja rodziny jest nie kwestionowanym prawem rodziców, ale bywa niełatwym doświadczeniem dla potomstwa. W momencie zakończenia związku dziecko przechodzi wymagający proces akceptacji rozstania rodziców. Zmiana ta oznacza przeobrażenie się w rodzinę monoparentalną. Pojawienie się kolejnego partnera rodzica jest kolejną zmianą funkcjonowania. Celem opracowania jest ukazanie, jak z perspektywy dzieci jest ona odbierana, jakich trudności i jakich szans doświadczają. Rozumienie zjawisk przeżywanych przez dzieci daje szansę na minimalizowanie zagrożeń w okresie rekonstrukcji rodziny.
Perception of grandparents among young people from secondary schools
Authors: Wosik-Kawala Danuta
Published: February 2024

Rodzina to dynamiczna, zmieniająca się na przestrzeni wieków, a nawet na przestrzeni pokolenia podstawowa jednostka społeczna. Modyfikacjom ulegają pełnione przez nią funkcje, jej struktura i model. Wraz z tymi zmianami przemianom ulegają także role dziadków. W wielu przypadkach współcześni dziadkowie stają się swoistą instytucją wychowawczą, wspomagającą w znacznym stopniu rodziców w ich opiece nad dzieckiem. Zmiany zachodzące we współczesnym społeczeństwie – w tym wydłużający się wiek życia, wzrost poziomu wykształcenia, aktywność zawodowa kobiet, migracje zarobkowe rodziców czy chociażby samotne rodzicielstwo z wyboru – wpływają na zmianę roli dziadków w rodzinie. Zmiany te obejmują także relacje emocjonalne między dziadkami a ich wnukami oraz intensywność różnych rodzajów wzajemnej aktywności. Niniejszy artykuł poświęcony jest problematyce, dotyczącej roli dziadków we współczesnej rodzinie w ujęciu teoretycznym, a także stanowi empiryczną próbę określenia postrzegania dziadków przez ich nastoletnich wnuków – uczniów szkół ponadgimnazjalnych. W badaniach zastosowano dyferencjał semantyczny oraz test zdań niedokończonych. Technika dyferencjału semantycznego umożliwiła określenie emocjonalnego komponentu postaw wobec babci i dziadka badanych osób, natomiast test zdań niedokończonych, będący techniką projekcyjną, zastosowano ze względu na to, iż stanowi źródło informacji nie do końca uświadamianych względem badanego aspektu – w tym przypadku babci i dziadka przez osoby badane. Uzyskane wyniki badań pozwoliły uzyskać i porównać obraz dziadka i babci w percepcji uczniów szkoły zawodowej, technikum i liceum.
Between tradition and the present. The picture of family in Polish textbooks for middle school students
Authors: Kaniewski Jerzy
Published: February 2024

Wystąpienie dotyczy wizerunku rodziny wyłaniającego się z podręczników do języka polskiego przygotowanych dla uczniów gimnazjum. Trzeci etap edukacyjny został wybrany celowo, ponieważ wiąże się z ważnym stadium rozwojowym ucznia. To właśnie w okresie tzw. wczesnej adolescencji w sposób szczególnie intensywny młody człowiek kształtuje swoją tożsamość, uważnie obserwuje świat, a dzięki coraz wyraźniejszej autonomii moralnej krytycznie ocenia zachowania i postawy dorosłych. Z uwagi na wyraźnie deklarowany od czasu pierwszej reformy z 1999 roku formacyjny wymiar kształcenia polonistycznego w gimnazjum, należy założyć, że wykorzystywany przez autorów podręczników materiał literacki i kulturowy będzie służył przede wszystkim kreowaniu określonego wizerunku rodziny. Warto zatem sprawdzić, na ile obraz ten jest konstrukcją „modelową”, istotną w perspektywie autorskich koncepcji wychowawczych, a w jakim stopniu przystaje do współczesnych realiów życiowych doświadczanych na co dzień przez gimnazjalistę. Podnoszona tu kwestia wydaje się istotna, ponieważ narracja podręcznikowa stanowi tylko jedną z odmian docierającego do nastolatka dyskursu formacyjnego, a często nie jest to głos dla ucznia najważniejszy. Ostatecznym celem przeprowadzonego rozpoznania ma być nie próba rekonstrukcji funkcjonującego w dyskursie edukacyjnym wizerunku rodziny, ale odpowiedź na pytanie, na ile podręcznikowe kreacje przystają do współczesnych wyzwań cywilizacyjnych (przemiany kulturowe, obyczajowe, znacząca redukcja sfery prywatnej).
The old Polish family and the threat of violence and lawlessness
Authors: Ryś Jan
Published: February 2024

Rodzina staropolska zagrożona była przemocą i bezprawiem na skalę niewyobrażalną dla współczesnego człowieka. Z jednej strony zagrożenia te były skutkiem nieustannie toczonych wojen, które niosły pożogę, grabieże i widmo niewoli. Z drugiej strony swoiste pojmowanie sprawiedliwości przez szlachtę i dochodzenie własnych racji na drodze zbrojnej, były powodem sąsiedzkich wojen, które czasami były bardziej brutalne i uciążliwe niż konflikty zbrojne. Rodzina staropolska niszczona była także od wewnątrz, najczęściej poprzez przemoc ze strony ojca, który w patriarchalnym modelu miał nieograniczoną władzę, której często nadużywał w sposób okrutny i bezwzględny.Jedynym środkiem zaradczym miało być prawo, jednak staropolski wymiar sprawiedliwości był pozbawiony skutecznej egzekucji wyroku, co dawało przestępcom poczucie bezkarności a poszkodowanym zwątpienie i bezradność
The family in patriotic education of young learners living in the United Kingdom as an example of foreign country (in 1945–1989)
Authors: Zamecka-Zalas Olga
Published: February 2024

Artykuł dotyczy roli rodziny w wychowaniu ojczystym dziecka na obczyźnie, która polegała na wyrobieniu poczucia przynależności narodowej, wzbudzenie dumy ze swojego kraju i zapobieganiu kompleksowi niższości wobec obcych. Wychowanie ojczyste miało zaszczepić w dzieciach umiłowanie nieznanej Polski i poczucie narodowe, ale przede wszystkim otwarcie szerokich perspektyw na piękne, bogate i pełne treści duchowej życie. W artykule scharakteryzowano formy i metody wychowania ojczystego w rodzinie, takie jak m.in.: zapoznawanie dzieci z tradycjami narodowymi, zabytkami polskimi, wprowadzanie w polskie towarzystwo odpowiednie do wieku, udział w polskich uroczystościach, czy przypominanie o konieczności pielęgnowania tradycji świątecznych, które kształtują tożsamość narodową dziecka oraz o roli matki jako kapłanki domowego ogniska. Wielką rolę wychowawczą wobec dzieci na emigracji miał odegrać folklor polski w swoich rozmaitych przejawach: muzyka, śpiew, taniec, stroje, sztuka ludowa. Aby dziecko czuło się Polakiem, musiało poznać i pokochać swój kraj, musiało przede wszystkim żyć w atmosferze polskiego domu i polskich tradycji. Kultywując mowę polską, przywiązanie do tradycji, zwyczajów i obyczajów ojczystych rodzice przekazywali umiłowanie kraju swoim dzieciom zrodzonym na obcej ziemi. W artykule zwrócono uwagę na rolę współpracy pomiędzy rodzicami a szkołą języka ojczystego w wychowaniu i edukacji dzieci na obczyźnie. Na podstawie analizy artykułów zawartych w czasopismach emigracyjnych, takich jak: „Wychowanie Ojczyste” ,„Wiadomości Nauczycielskie”, „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza” itp. przedstawiono formy i zasady współpracy rodziców ze szkołami sobotnimi w Wielkiej Brytanii, do których uczęszczały dzieci z różnych rodzin pod względem poziomu ich życia, jaki naturalnych związków uczuciowych z ojczyzną. Celem tej współpracy miało być kształtowanie osobowości dziecka i jego wszechstronny rozwój.
The family and its problems in andragogical magazines of the late fifties and early sixties of the twentieth century
Authors: Janik-Komar Joanna
Published: February 2024

Tekst dotyczy problemów rodziny i jej wsparcia w zakresie ich rozwiązywania w oparciu o artykuły pojawiające się w czasopismach andragogicznych przełomu lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku. Zagadnienia te są niezwykle interesujące, gdyż odnoszą się do kultury życia rodzinnego, przygotowania do małżeństwa i wychowania do życia w rodzinie. To przygotowanie do małżeństwa ma ogromne znaczenie dla dalszego jego funkcjonowania, natomiast jego brak w późniejszym okresie życia wpływa na problemy rodziny i konflikty małżeńskie. Wsparciem rodzinom służyły uniwersytety dla rodziców, które pomagały im przede wszystkim w radzeniu sobie z problemami wychowawczymi, ale także dostarczały wiedzy z innych dziedzin życia.
The difficulties of, and the threats to, the Polish family in the 1960s in questionnaires published in „The Life of Warsaw”
Authors: Krakowiak Małgorzata
Published: February 2024

Artykuł prezentuje obraz rodziny, dzięki dokonanej przez autorkę analizie nadesłanych w latach 1962–1969 ankiet do redakcji „Życia Warszawy”. Ukazywały się one cyklicznie. Pierwsza z nich pod nazwą: Jaka jesteś rodzino? pragnęła uzyskać wiedzę na temat przeobrażeń ówczesnych rodzin oraz zmian społeczno-gospodarczych, które kształtowały jej model. Następne: Młodzi po ślubie oraz Mąż i żona zmierzały do odkrycia relacji i problemów małżeńskich, występujących w połowie lat sześćdziesiątych XX wieku. Kolejna ankieta: Rodzice, dzieci, rodzice miała dokonać diagnozy konfliktów światopoglądowych, kłopotów wychowawczych oraz ukazać kontakty między rodzicami a dziećmi i związane z nimi pojawiające się trudności. Ostatnia ankieta: Gdy oboje pracują miała pokazać obraz życia codziennego rodziny, w której mąż i żona pracują zawodowo. Należy podkreślić, że ankiety nie miały w większości charakteru szczegółowych kwestionariuszy, stąd odpowiedzi na nie, w wielu przypadkach, stanowiły kilkustronicowe opisy osobistych historii. Analiza zebranych przez „Życie Warszawy” materiałów pozwoliła na uzyskanie
charakterystycznych i najczęściej występujących problemów rodzin lat sześćdziesią�tych ubiegłego wieku. Odpowiedzi udzielone w ankietach można uznać za historyczny głos ludzi żyjących w czasach PRL-u
The essence of family upbringing of Ukrainians in Canada
Authors: Rusnak Ivan
Published: February 2024

Niniejszy artykuł porusza potrzebę podtrzymywania tradycji wśród ludzi pochodzenia ukraińskiego, którzy zamieszkują Kanadę. Autor zwraca szczególną uwagę na rolę, jaką we wspieraniu kultury i zwyczajów kraju pochodzenia, odgrywa rodzina. W tej kwestii istotny udział ma matka, która jest przedstawiana jako: strażniczka domowego ogniska, osoba mająca za zadanie pielęgnowanie miłości u dzieci do ukraińskich wartości narodowych. Podkreślono również znaczenie domu, który jest pierwszą szkołą dla dziecka i ma znaczący wpływ na to, jakimi wartościami będzie się ono kierować w dalszym życiu. Autor przytacza cechy pozytywne i negatywne osób pochodzenia ukraińskiego, zwracając przy tym uwagę na fakt, że zamieszkiwanie przez dłuższy czas w innym kraju i nienależyte pielęgnowanie swojej narodowej tożsamości, sprawia, że pozytywne cechy zanikają, negatywne zaś coraz bardziej uwypuklają się i intensyfikują.
The image of Polish family in the Internet – semiotic analysis of selected family forums
Authors: Kaczmarzyk Małgorzata Anna , Zbierzchowska Alicja
Published: February 2024

Media dla wielu ludzi są dziś naturalnym źródłem wiedzy. Takim medium komunikacyjnym może być na przykład forum dyskusyjne, które zostanie przenalizowane w tym artykule. Każdy komunikat jednak zawiera znaczenie zamknięte w konkretnej ideologii niesionej poprzez dyskursy, którymi operują uczestnicy danego forum. To właśnie te dyskursy mogą stać się przyczynkiem do wprowadzenia modelu wychowawczego, który będzie istotny dla danej rodziny. Poprzez przyswajanie, ale również konstruowanie znaczeń, forumowicze budują więź, wierzą w wyznawane przez siebie wartości i dany model wychowawczy. Czy jednak fora rodzinne są związane z dyskursami przekazującymi daną ideologię oraz czy ich potencjał komunikacyjny stanowi sieć informacyjną, okaże się w trakcie analizy wybranych forów dyskusyjnych, w niniejszym artykule.
The constancy and variability of parenting style in the family – in the educational theory and practice
Authors: Opozda Danuta
Published: February 2024

Artykuł podejmuje problem aktualności stylu wychowania w rodzinie oraz znaczenie tego pojęcia w teorii i praktyce pedagogiki rodziny. To próba odpowiedzi na pytanie co jest stałe, a co zmienne w stylach wychowania. Odpowiedź ta uwzględnia zagadnienia: rozumienie pojęcia, kryteria i klasyfikacje stylu wychowania, rodzaje stylu wychowania oraz uwarunkowania zmian. W artykule zaprezentowane są główne klasyfikacje stylów wychowania (M. Ryś, D. Baumrind, E. Maccoby, J. Martin, G. Schmidchen). Pokazują one podstawowe kryteria wyodrębniania stylów wychowania i ich znaczenie dla procesów edukacji. Kategoria stylu wychowania zastosowana w pedagogice jest wciąż aktualna. Pozwala ona opisać, wyjaśnić, rozumieć i interpretować rzeczywistość wychowania. Nadal duże za�stosowanie w teorii i praktyce edukacyjnej ma tradycyjna klasyfikacja stylów wychowania, w której wyróżnia się styl autokratyczny, autorytatywny i permisywny. W tekście przedstawione są też inne klasyfikacje, które różnią się nieco kryteriami i rodzajami stylu wychowania. Ważnym obecnie problem są zmiany i ewolucja stylu wychowania. W artykule postawione są pytania o kierunek tych zmian i ich znaczenie dla wychowania dzieci
i młodzieży. Przytoczone są wyniki badań i analiz takich autorów, jak J. Mariański, T. Szendlak, M. Kohn, J. Coleman. Pokazują one ekspansywną tendencję obojętnego i permisywnego stylu wychowania. Dane te wskazują na intensywne zmiany w zakresie modelu wychowania współczesnego pokolenia. Zachodzą one zarówno w wychowaniu w rodzinie, jak i innych instytucjach edukacyjnych.
Współcześnie problematyka stylów wychowania jest bardzo aktualna i jest ważnym wyzwaniem dla teorii i praktyki edukacyjnej. Podjęta refleksja jest próbą przedstawienia niektórych tylko zagadnień i spojrzeniem na nie w sposób syntetyczny z perspektywy pedagogiki, a głównie pedagogiki rodziny.
Recognizing child’s lethal defect as a threat as well as progress in values for parents
Authors: Jarzębińska Aneta
Published: February 2024

W artykule analizuję sytuację, w jaką wchodzą rodzice po tym, jak u ich dziecka zostaje rozpoznana wada letalna. Odnoszę się przy tym do rodziców dzieci z rzadką aberracją chromosomów – Zespołem Edwardsa. Na początek rozpatruję sytuację rodziców w kontekście zagrożeń, jakie choroba potomstwa niesie dla cenionych przez nich wartości. Przeprowadzona analiza pokazała, że wraz z utratą wartości, jaką jest zdrowie dziecka w rodzicach wyzwala się wiele negatywnych emocji podobnych do tych, które następują po śmierci bliskiej osoby. Niektórzy rodzice czują się niepełnowartościowi, ponieważ poczęli dziecko w biologicznym sensie wadliwe a także wskutek pejoratywnego postrzegania chorego dziecka przez otoczenie społeczne. Rodzice nie są również w stanie planować przyszłości, ponieważ wiedzą, że każdy dzień życia ich dziecka może być ostatnim. Zarazem w artykule pokazałam, że poczęcie dziecka z Zespołem Edwardsa, przy spełnieniu pewnych warunków, może być szansą zrewidowania dotychczasowego systemu wartości a także wzrostu osobowego każdego z rodziców z osobna, ich małżeństwa i rodziny.
Reactive Attachment Disorder (RAD) in children living in a special childcare centres
Authors: Kołodziejczak Liliana
Published: February 2024

Rola rodziców w wychowaniu dziecka jest szczególnie istotna dla prawidłowej socjalizacji i pomyślnego rozwoju jednostki. Co się jednak dzieje w sytuacji, gdy dziecko zamiast otrzymać od rodziców oczekiwanego poczucia bezpieczeństwa, szacunku i miłości, doznało zaniedbania czy nawet skrajnego nadużycia? A ponadto, jak może czuć się dziecko, które pomimo licznych cierpień, w ostatecznym rozrachunku i tak zostaje odrzucone przez swoich bliskich–oprawców i trafia do placówki opiekuńczo- -wychowawczej? W wyniku niepomyślnych doświadczeń, takiej jednostce mogą towarzyszyć Reaktywne Zaburzenia Więzi (RAD – Reactive Attachment Disorder), czyli zespół zaburzeń relacji międzyludzkich, który uniemożliwia inicjowanie i podtrzymywanie więzi – szczególnie tych bliskich. RAD w znacznym stopniu utrudnia życie nie tylko dziecku, ale również osobom starającym się nawiązać głęboki, emocjonalny kontakt z dzieckiem. Pracownicy placówek opiekuńczo-wychowawczych próbując przełamać barierę, którą stawia dziecko, spotykają się z coraz większym oporem jednostki, z nieskrywaną niechęcią, a niekiedy agresją. Również rodziny adopcyjne dotyka ten problem. Świeży rodzice upatrują winy w sobie, ponieważ zetknięci z tak skomplikowanymi zaburzeniami u dziecka, nie mają wiedzy jakie podjąć działania, by dziecko poczuło się swobodnie w ich towarzystwie. W artykule zostaną szeroko omówione Reaktywne Zaburzenia Więzi, przyczyny ich powstawania, kryteria diagnostyczne oraz towarzyszące temu zaburzeniu symptomy.
Józef Starkman (1847–1892) – the promoter of medical knowledge regarding home treatment of sick children
Authors: Bednarz-Grzybek Renata , Krasińska Izabela
Published: February 2024

Artykuł ma na celu ukazanie poglądów dra Józefa Starkmana (1847–1892) na temat opieki medycznej nad dziećmi i młodzieżą w warunkach domowych. Bohater artykułu podkreślał, jak ważna jest dbałość o przestrzeganie higieny w pomieszczeniach, w których przebywały osoby chore, w tym dzieci i młodzież. Starkman wskazywał na rolę ruchu, higieny umysłowej, rozwoju fizycznego, odpowiedniego odzienia i racjonalnego odżywiania. Jego zdaniem nawyki z dzieciństwa miały się później przekładać na życie dorosłe. Według niego przyczyn wielu zaburzeń zdrowotnych wśród najmłodszych należało szukać w niewłaściwej diecie, zaniedbaniach higienicznych i złych warunkach sanitarnych. Zwracał uwagę na braki fizyczne i duchowe podczas pobytu dzieci i młodzieży zarówno w domu, jak i szkole.
A small child’s upbringing in the first decade of the interwar period in Poland in some of the pedagogical periodicals – continuations and changes
Authors: Kozłowska Małgorzata
Published: February 2024

Celem niniejszego artykułu była analiza wybranych aspektów wychowania dzieci do lat siedmiu ukazywanych w periodykach warszawskich w okresie międzywojennym (takich jak: „Bluszcz”, „Opieka nad Dzieckiem” i „Dziecko i Matka”) oraz prześledzenie zmian i kontynuacji w porównaniu z analogicznymi obszarami wychowawczymi omawianymi na łamach czasopism z okresu przedwojennego (takich jak: „Bluszcz”,
„Wychowanie w Domu i Szkole” oraz „Dziecko. Czasopismo poświęcone wychowaniu domowemu i społecznemu”). Analizowane aspekty skoncentrowano głównie wokół teoretycznych zagadnień związanych z: opieką i higieną zdrowotną, wychowaniem moralnym i kształceniem charakteru oraz środkami wychowawczymi. Różnice uwidoczniły się m.in. w obszarze związanym z higieną zdrowotną, zapatrywań na kwestię egzekwowania posłuszeństwa wychowanków oraz rozwoju indywidualności dziecka. Zmiany te były pośrednio związane z fluktuacją ilości urodzeń w omawianych okresach historycznych oraz z docierającymi do Polski zachodnimi trendami dotyczącymi modelu rodziny.
Family and childhood on the pages of children’s magazines during the time of the Polish People’s Republic
Authors: Apanel Danuta
Published: February 2024

Opracowanie podejmuje tematykę obrazu rodziny oraz relacji rodzinnych, przedstawianych na łamach czasopism dziecięcych „Świerszczyk” i „Płomyczek”, wydawanych w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. W zamierzeniu redakcji, wymienione czasopisma miały za zadanie wniesienie radości i ciepła do powojennej dziecięcej codzienności. Zagadnienia wychowania w rodzinie ujęte są w wyraźnie określone działy i dotyczą
głównie: wzajemnej opieki między poszczególnymi członkami rodziny, np. w czasie choroby; spędzania czasu wolnego, utrzymywania kontaktów z rodziną mieszkającą na wsi lub w innym mieście; pomocy podczas wykonywania prac polowych; pracy zawodowej rodziców; problemów szkolnych dzieci i radzenia sobie z nimi w rodzinie; relacji z babcią i dziadkiem; relacji między rodzeństwem, rodzicami i dziećmi, obchodzenie świąt państwowych i rocznic, o których pamiętano w okresie socjalizmu. Jednocześnie należy zaznaczyć, iż w poszczególnych dziesięcioleciach, począwszy od 1945 roku, na łamach czasopism dziecięcych można zauważyć wyraźny wpływ politycznych czynników, które wytyczały funkcjonowanie rodzin w Polsce, np. plany gospodarcze podejmowane przez ówczesny rząd, święta i uroczystości państwowe realizowane według wzorów radzieckich. Na łamach czasopism dziecięcych z dużą skutecznością realizowano zaplanowane wychowanie do życia w rodzinie socjalistycznej, osadzone głęboko w ideologii marksistowsko-leninowskiej. Czasopisma dziecięce, dogłębnie cenzurowane, były skuteczne, podobnie, jak podręczniki szkolne, w procesie indoktrynacji realizowanej przez państwo socjalistyczne. Podkreślić należy, że czasopiśmiennictwo dziecięce okresu Polski Ludowej, podobnie jak podręczniki szkolne, służyło wychowaniu człowieka – obywatela państwa
socjalistycznego.
Woman in the role of the mother. Propositions of Anastazja Dzieduszycka née Jełowicka (1842–1890)
Authors: Falkowska Joanna
Published: February 2024

Głównym celem artykułu jest ukazanie poglądów Anastazji z Jełowickich Dzieduszyckiej na rolę matki. Ta nauczycielka, działaczka i publicystka pedagogiczna była przekonana o wielkiej wadze tego zadania oraz odpowiedzialności, jaka w związku z tym spoczywa na kobietach. Matka powinna być pierwszą nauczycielką dla swojego dziecka, zaszczepiać mu zasady chrześcijańskie, przygotowywać do sprostania obowiązkom wobec społeczeństwa, a zwłaszcza do rzetelnej pracy. Autorka była też zdania, że współczesna jej kobieta–matka powinna być kobietą świadomą. Trzeba, by nadążała za duchem czasów i dostosowywała swe działania do zmieniającej się rzeczywistości. Wysoko stawiała szczęście rodzinne, dobrobyt, moralność, za które w dużej mierze odpowiedzialna jest kobieta. To ona swoją pracą i zaangażowaniem, za pomocą odpowiednich środków jest w stanie sprawić, by życie rodzinne przepełniały wartości chrześcijańskie.