Πληθυσμιακή κατάσταση και στοιχεία οικολογίας του τσακαλιού (Canis aureus L.) στην Ελλάδα
Authors: Γιαννάτος Γεώργιος 
Published: September 2021

Η παρούσα μελέτη αποτελεί την πρώτη προσπάθεια για την έμμεση ολικήκαταμέτρηση των τσακαλιών, τον έλεγχο της αποτελεσματικότητας τηςεφαρμοσθείσας μεθόδου καταμέτρησης καθώς και τη μελέτη στοιχείων τηςοικολογίας του είδους στην Ελλάδα.Από τη σύγκριση των εξωτερικών μορφολογικών χαρακτηριστικών του είδουςδεν φαίνεται να υπάρχει σαφής διαχωρισμός ή ομαδοποίηση ανάμεσα σε 4 ευρωπαϊκάδείγματα που ανήκουν στο ίδιο υποείδος (από Ελλάδα, Ουγγαρία, Ρουμανία καιΣερβία) και στο δείγμα από Ισραήλ που ανήκει σε διαφορετικό υποείδος ενώ ο νόμοςτου Bergmann δεν επαληθεύεται. Φυλετικός διμορφισμός εμφανίζεται σε 3 χώρες τηςΝΑ Ευρώπης.Η σημαντική μείωση του πληθυσμού των τσακαλιών στην Ελλάδα από τηδεκαετία ’70 έως τα τέλη της δεκαετίας ’90 είναι αντίθετη με την αύξηση πουπαρουσιάζεται στην Κεντρική Ευρώπη και τα Βαλκάνια.Η μέθοδος καταμέτρησης – παρακολούθησης εφαρμόζεται για πρώτη φοράστο είδος.Αρχικά έγινε εντοπισμός των πιθανών περιοχών παρουσίας τσακαλιών απόπληροφορίες – συνεντεύξεις με υπαλλήλους τοπικών υπηρεσιών και κατοίκους σεόλη τη χώρα και μετά έγινε καταμέτρηση των οικογενειακών ομάδων του είδους. Ημέθοδος καταμέτρησης που εφαρμόσθηκε είναι η ακουστική που περιλαμβάνει τηναναμετάδοση της φωνής του ζώου από μαγνητοφωνημένα ουρλιαχτά με κατάλληλησυσκευή (wildlife caller) ώστε να εντοπίζονται οι θέσεις των ομάδων τσακαλιών. Ημέθοδος καταμέτρησης αποδείχθηκε αποτελεσματική για την ανίχνευση ομάδωντσακαλιών που διατηρούν ζωτικούς χώρους αλλά όχι αποτελεσματική για τονεντοπισμό νεαρών περιπλανώμενων και μοναχικών ατόμων.Με την μέθοδο αυτή εντοπίζεται ο ελάχιστος αριθμός θέσεων των ζωτικώνχώρων των ομάδων τσακαλιών στην περιοχή μελέτης.Από τους 264 δειγματοληπτικούς σταθμούς που ελέγχθηκαν σε όλη τη χώραυπήρξε θετική ανταπόκριση στους 131 (50%).Τα αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν ότι και οι πληθυσμοί και η περιοχήκατανομής του τσακαλιού στην Ελλάδα έχουν μειωθεί σημαντικά κατά τη διάρκειατων τελευταίων 30-40 χρόνων. Το τσακάλι έχει εξαφανιστεί από την κεντρική καιδυτική Ελλάδα και περιορίζεται σε ασυνεχείς, απομονωμένες νησίδες πληθυσμώνστην Πελοπόννησο, τη Φωκίδα, τη Σάμο, τη Χαλκιδική και τη βορειοανατολικήΕλλάδα. Η μείωση ήταν πιο έντονη στη νότια Ελλάδα, η οποία ήταν η κύρια περιοχήτης κατανομής των τσακαλιών την δεκαετία του ‘70. Σημαντική ανάκαμψη του πληθυσμού του είδους παρατηρείται τα τελευταία 5-10 χρόνια σε όλη την κατανομήτου με περισσότερο έντονη τάση στη ΒΑ Ελλάδα. Το ελάχιστο μέγεθος τουπληθυσμού τσακαλιών στην Ελλάδα υπολογίστηκε την περίοδο της μελέτης σε 152-170 διαφορετικές ομάδες. Ο μεγαλύτερος πληθυσμός βρέθηκε στην περιοχή Νέστου– Βιστωνίδας στη ΒΑ Ελλάδα. Τα τσακάλια εντοπίζονται στη μεσογειακή ζώνη σευψόμετρα μέχρι και 300μ. συνήθως, ενώ στην Πελοπόννησο το είδος παρατηρήθηκεμέχρι και 1000μ. Στη βόρεια Ελλάδα το είδος βρέθηκε σε περιοχές με υψόμετρο κάτωαπό 250μ. Οι υψηλότερες πυκνότητες πληθυσμών τσακαλιών βρέθηκαν γύρω απόυγροτόπους μέχρι 10μ. υψόμετρο. Περιοχές παρουσίας των τσακαλιών ήταναγροοικοσυστήματα με διάσπαρτους οικισμούς που χαρακτηρίζονταν από μωσαϊκόκαλλιεργειών μικρής έκτασης εναλλασσομένων από πυκνή βλάστηση. Οι ομάδεςτσακαλιών βρέθηκαν κοντά σε οικισμούς. Ο ανταγωνισμός με συγγενικά σαρκοφάγαφαίνεται να είναι έντονος. Οι ομάδες λύκων αποκλείουν την εγκατάσταση τσακαλιών στις περιοχές τους, ενώ περιοχές με πυκνό πληθυσμό τσακαλιών αποκλείουν τιςαλεπούδες.Η ραδιοπαρακολούθηση 5 τσακαλιών στις περιοχές Μόρνου – Φωκίδας καιΑνατολικής Σάμου διήρκεσε από 2 έως 13 μήνες. Στις ίδιες περιοχές έγινεσυστηματική καταγραφή όλων των ομάδων τσακαλιών με την ακουστική μέθοδο, μεγραμμικές νυχτερινές καταγραφές με τη βοήθεια προβολέων καθώς και τυχαίεςκαταγραφές. Η ένταση χρήσης και η έκταση των ζωτικών χώρων των τσακαλιώνδιέφέραν σημαντικά ανάμεσα στις εποχές του χρόνου για το ίδιο ζώο, χωρίς κάποιαιδιαίτερη ομοιόμορφη εποχικότητα ή μεγάλες διαφορές στο μήκος των μετακινήσεωνεκτός από ζώα που είναι σε διασπορά. Η δραστηριότητα για την ανεύρεση τροφήςπεριορίστηκε τις νυχτερινές ώρες σε ανοικτές κυρίως περιοχές, με μεγάλη συχνότηταπαρουσίας κοντά σε ανθρώπινες εγκαταστάσεις κυρίως κτηνοτροφικές μονάδες. Ηδιαθεσιμότητα και η κατανομή των ημερησίων καταφυγίων θα μπορούσαν πιθανώςνα καθορίσουν τον αριθμό οικογενειακών ομάδων και επομένως την αφθονία τωντσακαλιών σε ανθρωποποιημένα αγροοικοσυστήματαΟι πυκνότητες πληθυσμού που παρατηρήθηκαν ήταν παρόμοιες με αυτές στιςάγονες περιοχές της Ινδίας αλλά μικρότερες από αυτές στο ΕΠ Σερεγκέτι τηςΤανζανίας .. Οι τροφικές συνήθειες των τσακαλιών μελετήθηκαν σε Σάμο, Μόρνο καιΝέστο με ανάλυση περιττωμάτων κατά συχνότητα και βιομάζα κατανάλωσης. Ταδείγματα ήταν 127 για Σάμο και Μόρνο και συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια 16 μηνών.Στο Νέστο συλλέχθηκαν 70 δείγματα ενήλικων και 95 νεαρών τσακαλιών τηνπερίοδο Νοεμβρίου – Δεκεμβρίου. Σε όλες τις περιοχές οι συχνότητες των τροφικώνπηγών δείχνουν ότι οι πιο κοινές τροφές ήταν θηλαστικά και πουλιά. Αν και οισυχνότητες του φυτικού υλικού και των εντόμων ήταν αρκετά υψηλές, η συμβολήτους στη βιομάζα ήταν χαμηλή. Το μεγαλύτερο μέρος της βιομάζας πουκαταναλώθηκε από τα ενήλικα κυρίως τσακάλια αποτελείτο από κατοικίδιαθηλαστικά. Αυτό αποκαλύπτει τη σημασία αυτού του είδους τροφής για τακαιροσκοπικά τσακάλια σε ανθρωπογενή οικοσυστήματα. Τα ανήλικα ζώα στονΝέστο κατανάλωσαν επίσης μεγάλο ποσοστό πτηνών. Το ποσοστό των άγριωνοπληφόρων ήταν πολύ μεγαλύτερο στο Νέστο, πράγμα αναμενόμενο από τηδιαθεσιμότητα της τροφικής αυτής πηγής στην περιοχή. Το ποσοστό των μικρώνθηλαστικών στη διατροφή των τσακαλιών σε όλες τις περιοχές μελέτης, ήταν πολύχαμηλό ενώ βρέθηκαν ελάχιστα ίχνη φυτικού υλικού και ανθρώπινων απορριμμάτων.Η ποικιλία στη διατροφή των τσακαλιών στο Νέστο ήταν πολύ υψηλότερη λόγω της μεγαλύτερης βιοποικιλότητας στην περιοχή αυτή. Η σύγκριση με παρόμοιες μελέτεςστη ΝΑ Ευρώπη δείχνει ότι το είδος εκμεταλλεύεται τροφές ανθρωπογενούςπροέλευσης μεγάλης θρεπτικής αξίας με εύκολη πρόσβαση. Από τα αποτελέσματαπροκύπτει μια πολύ ευέλικτη με καιροσκοπικές συνήθειες διατροφή. Τασυμπεράσματα υποστηρίζουν την καιροσκοπική φύση του τσακαλιού, ενός είδουςικανού να εκμεταλλεύεται οποιαδήποτε εύκολα προσβάσιμη πηγή τροφής που στηνπερίπτωση της ΝΑ Ευρώπης είναι ανθρωπογενούς προελεύσεως. Η διαθεσιμότηταοργανικών απορριμμάτων αποτελεί το σημαντικότερο παράγοντα για την αύξηση,εξάπλωση και διασπορά των πληθυσμών του είδους.