Αγορά εργασίας, απασχολησιμότητα και επιλογή προσωπικού στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα
Authors: Δημόπουλος Ανδρέας 
Published: June 2022

Η παρούσα διατριβή έχει ως γενικότερο στόχο να εξετάσει τα ζητήματα της απασχόλησης, της ανεργίας, της αναζήτησης εργασίας, και των απαραίτητων δεξιοτήτων για την αγορά εργασίας. Οι παραπάνω έννοιες συνδέονται άρρηκτα με τη διαδικασία επιλογής προσωπικού και αλληλοεπιδρούν στο αποτέλεσμα της απασχολησιμότητας των υποψηφίων εργαζομένων και βασικός στόχος της διατριβής είναι να εξετάσει τη συσχέτιση και αλληλεπίδραση μεταξύ των προαναφερθέντων εννοιών.Για τους παραπάνω λόγους η επιλογή προσωπικού τόσο στον ιδιωτικό τομέα, όσο και στο δημόσιο αποτελεί αντικείμενο έρευνας και πιο συγκεκριμένα η διατριβή αυτή ερευνά τη μέθοδο της συνέντευξης και του βιογραφικού σημειώματος με ειδικότερο στόχο να αναδείξει τα προσόντα εκείνα των υποψηφίων που αποτελούν ταυτόχρονα τα σημαντικότερα κριτήρια επιλογής των υποψηφίων από την πλευρά των εργοδοτών. Τα προσόντα-κριτήρια αυτά κατά συνέπεια επηρεάζουν τη δυνατότητα εύρεσης εργασίας των υποψηφίων και την απασχολησιμότητά τους. Πιο συγκεκριμένα τα προσόντα που ερευνώνται ως κριτήρια επιλογής είναι ενδεικτικά το επίπεδο μόρφωσης, ο βαθμός πτυχίου, η συνάφεια των σπουδών με τη θέση εργασίας, η εργασιακή προϋπηρεσία, η συνάφεια της επαγγελματικής εμπειρίας με το αντικείμενο της θέσης εργασίας, η προσωπικότητα, η συμβατότητα των υποψηφίων με τη θέση εργασίας και με την επιχείρηση, η ελκυστικότητα, το μέγεθος και η δομή του βιογραφικού σημειώματος, οι τεχνικές επηρεασμού, η παρουσία των υποψηφίων κατά τη διάρκεια της συνέντευξης, η λεκτική επικοινωνία, η γλώσσα του σώματος, οι μεταβιβάσιμες δεξιότητες κ.ά. Ειδικότερος στόχος της διατριβής είναι να αναδείξει το βαθμό επίδρασης αυτών των προσόντων, να τα ομαδοποιήσει έτσι ώστε να διαμορφωθεί μια λίστα με τα πλέον σημαντικότερα προσόντα που επηρεάζουν καθοριστικά τις αποφάσεις των εργοδοτών, συνεντευκτών στην επιλογή προσωπικού. Η επιλογή του προσωπικού ως διαδικασία, και κυρίως το αποτέλεσμα αυτής, συσχετίζεται με την απασχολησιμότητα και την επηρεάζει άμεσα ή έμμεσα. Διότι τα προσόντα που λαμβάνονται υπόψη και αξιολογούνται ως σημαντικότερα κατά τη διαδικασία αυτή, τόσο από τον ιδιωτικό όσο και από το δημόσιο τομέα, αναμφίβολα σχετίζονται με την αναζήτηση εργασίας των υποψηφίων στην αγορά εργασίας και επηρεάζουν το αποτέλεσμα αυτής. Επίσης, επηρεάζουν την αποδοτικότητα των επιχειρήσεων του ιδιωτικού τομέα και των δημοσίων οργανισμών. Κατά συνέπεια, η απασχολησιμότητα συμβάλει στην ανταγωνιστικότητα της εθνικής οικονομίας, και, ως φαινόμενο αλλά και ως δείκτης, μελετάται εκτενώς στην εν λόγω διατριβή.Η απασχολησιμότητα ως έννοια είναι εξέχουσας σημασίας για την οικονομία και την αγορά εργασίας με σημαντικές προεκτάσεις σε μακροικονομικούς δείκτες όπως η ανεργία, το ΑΕΠ και η ανταγωνιστικότητα της χώρας καθώς αυτή δεν έχει να κάνει μόνο με την απασχόληση, αλλά και με την οικονομική αποτελεσματικότητα. Επιλέγοντας τους πλέον κατάλληλους και πιο παραγωγικούς υποψηφίους, αλλά και συνδέοντας επιτυχώς την προσφορά εργασίας με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας και τις απαιτούμενες δεξιότητες, αυξάνεται η παραγωγικότητά και η αποτελεσματικότητα του συστήματος. Για τους λόγους αυτούς η απασχολησιμότητα αποτελεί πρόσθετο αντικείμενο μελέτης αυτής της διατριβής.Η εύρεση εργασίας, και κατά συνέπεια η επιτυχής μετάβαση από την ανεργία στην απασχόληση επηρεάζεται και από μια σειρά δημογραφικών, κοινωνικών ιδιοτήτων και προσωπικών χαρακτηριστικών των υποψηφίων. Πιο συγκεκριμένα, σημαντικοί είναι οι παράγοντες που σχετίζονται με δημογραφικά, κοινωνικά και άλλα στοιχεία των υποψηφίων όπως είναι η ηλικία, το φύλο, η οικογενειακή κατάσταση, η ύπαρξη εξαρτημένων μελών, η διάρκεια ανεργίας, η εθνικότητα, η συμπεριφορά και ένταση στην αναζήτηση εργασίας που επιδεικνύουν οι υποψήφιοι, η συχνή εναλλαγή προηγούμενων εργοδοτών. Λόγω της σημαντικότητας αυτών των παραγόντων, η διατριβή ερευνά και αναλύει διεξοδικά τον τρόπο και βαθμό επιρροής αυτών στις αποφάσεις των εργοδοτών και κατά συνέπεια στην απασχολησιμότητα όσων αναζητούν εργασία. Ένας άλλος στόχος της έρευνας-διατριβής είναι να αναδείξει τη σημαντικότητα των λεγόμενων δεξιοτήτων απασχόλησης ή αλλιώς μεταφερόμενων, μεταβιβάσιμων δεξιοτήτων απασχολησιμότητας, καθότι έχει αποδειχθεί από τη βιβλιογραφικά ανασκόπηση ότι αυτές επηρεάζουν σε εξαιρετικά μεγάλο βαθμό τις αποφάσεις των συνεντευκτών και συνεπώς επιδρούν θετικά στην απασχολησιμότητα των υποψηφίων, αποτέλεσμα το οποίο επιβεβαιώνει και η παρούσα διατριβή. Σε συνάρτηση με τον παραπάνω στόχο στη διατριβή γίνεται εκτεταμένη αναφορά και βιβλιογραφική ανασκόπηση αλλά και εμπειρική έρευνα σχετικά με το ζήτημα της έλλειψης που παρατηρείται από την πλευρά των υποψηφίων των λεγόμενων μεταβιβάσιμων δεξιοτήτων, αλλά και της οριζόντιας και κάθετης αντιστοιχίας αυτών σε σχέση με τις πραγματικές ανάγκες των εργοδοτών. Η αναντιστοιχία δεξιοτήτων όπως και η έλλειψη των μεταβιβάσιμων δεξιοτήτων που παρατηρείται στην αγορά εργασίας αποτελεί σημαντικό πρόβλημα που επηρεάζει αναπόφευκτα τους μακροοικονομικούς δείκτες της απασχόλησης, της ανεργίας, αλλά και της αποδοτικότητας της λειτουργίας των επιχειρήσεων και οργανισμών και κατά συνέπεια της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας. Πρόσθετος στόχος της διατριβής είναι να αναδείξει τις συχνότερα χρησιμοποιούμενες και τις πλέον σημαντικές πηγές εύρεσης προσωπικού για τους εργοδότες, έτσι ώστε οι υποψήφιοι μπορούν αντίστοιχα να αξιοποιούν τις ίδιες πηγές για την εύρεση εργασίας τους με αποτέλεσμα να βελτιώνουν τις πιθανότητες απασχόλησής τους.Η διατριβή μελετά και συγκρίνει τις μεθόδους επιλογής προσωπικού μεταξύ του ιδιωτικού και δημοσίου τομέα. Η συγκριτική, ανάλυση της διαδικασίας επιλογής προσωπικού και των προσόντων που αναζητούνται και αξιολογούνται μεταξύ του ιδιωτικού και δημόσιου τομέα στην Ελλάδα, είναι ένα ιδιαίτερο επιστημονικό ζήτημα που δεν έχει μελετηθεί στη χώρα μας. Η έρευνα συμβάλει στο ανωτέρω ζήτημα, και, αναλύοντας εμπειρικά στοιχεία μεταξύ των δύο διαφορετικών μορφών εργοδοσίας, καταλήγει σε ενδιαφέροντα συμπεράσματα, τόσο ως προς το θέμα της απασχολησιμότητας, όσο και ως προς το θέμα της αποτελεσματικότητας των διαδικασιών επιλογής που χρησιμοποιεί ο δημόσιος τομέας. Δεδομένου ότι η αποδοτικότητα των επιχειρήσεων του ιδιωτικού τομέα αλλά και των δημοσίων οργανισμών και κατ’ επέκταση η ανταγωνιστικότητα της εθνικής οικονομίας, εξαρτώνται σε πολύ μεγάλο βαθμό από την επιλογή του κατάλληλου ανθρώπινου δυναμικού, γίνεται αντιληπτή η σημαντικότητα αυτής τη συγκριτικής μελέτης. Η επιλογή προσωπικού όμως στο δημόσιο ακολουθεί διαφορετικές διαδικασίες από αυτές του ιδιωτικού και επίσης είναι διαφορετικά και τα προσόντα, κριτήρια που ισχύουν και αξιολογούνται αντίστοιχα. Απώτερος τόχος είναι να ερευνηθεί η αποτελεσματικότητα των διαδικασιών επιλογής προσωπικού στο δημόσιο τομέα και η επίδρασή τους στην αποδοτική λειτουργία των οργανισμών. Επομένως στη διατριβή αυτή μελετάται και αξιολογείται ο βαθμός στον οποίο οι επικρατούσες,εφαρμοζόμενες διαδικασίες επιλογής προσωπικού και τα προσόντα που αξιολογούνται μέσω αυτών επιτυγχάνουν τελικά ή όχι, την επιλογή των πλέον κατάλληλων και αποδοτικών εργαζομένων στο δημόσιο τομέα. Ένας άλλος στόχος της διατριβής είναι να ερευνήσει τη σημαντικότητα της συμβουλευτικής των υποψηφίων στην αναζήτηση εργασίας και το βαθμό στον οποίο μια εστιασμένη ‘εκπαίδευση’ στην αναζήτηση εργασίας, και στη διαχείριση της συνέντευξης μπορεί να αυξήσει τελικά τις πιθανότητές πρόσληψής τους, άρα και την απασχολησιμότητά τους. Το παραπάνω προκύπτει ως αντικείμενο διερεύνησης καθώς έχει αποδειχθεί από τη σχετική βιβλιογραφία ότι η εύρεση εργασίας και η απασχολησιμότητα σχετίζονται με τις τεχνικές αποτελεσματικής αξιοποίησης των διαθέσιμων πηγών εύρεσης εργασίας, τη συμβουλευτική καριέρας, την κατάλληλη προετοιμασία των υποψηφίων για τη συνέντευξη, και της αποτελεσματικής παρουσίας τους σε αυτή.Όλοι οι παραπάνω στόχοι της διατριβής που ταυτόχρονα αποτελούν και τα αντίστοιχα ερευνητικά ερωτήματα διατυπώνονται σε δύο ξεχωριστά ερωτηματολόγια. Ένα που αφορά στον ιδιωτικό και ένα που αφορά στο δημόσιο τομέα, πάνω στα οποία βασίζεται η πρωτογενής εμπειρική έρευνα πεδίου. Η δομή της διατριβής αποτελείται από δύο βασικά μέρη, το θεωρητικό και το ερευνητικό και διαρθρώνεται συνολικά σε δώδεκα κεφάλαια. Στα κεφάλαια του πρώτου μέρους καταγράφεται η βιβλιογραφική ανασκόπηση για όλους τους παραπάνω στόχους, για τις έννοιες της ανεργίας, της απασχόλησης, της απασχολησιμότητας, των πηγών εύρεσης εργασίας, των μεταφερόμενων δεξιοτήτων, της σημασίας της επιλογής προσωπικού στην αποδοτικότητα των επιχειρήσεων, των τυπικών και άλλων προσόντων, της σημασίας της συνέντευξης και του βιογραφικού σημειώματος, των μεθόδων επιλογής προσωπικού στο ελληνικό δημόσιο, καθώς και στατιστικά στοιχεία για την ανεργία στην Ελλάδα και την αποδοτικότητα της δημόσιας διοίκησης. Στα κεφάλαια του δεύτερου μέρους καταγράφεται το ερευνητικό μοντέλο, η διατύπωση των ερευνητικών υποθέσεων, η στατιστικά ανάλυση, τα αποτελέσματα και ο σχολιασμός αυτών, τα συμπεράσματα και οι προτάσεις. Επίσης στο δεύτερο μέρος παρατίθενται στο παράρτημα τα δύο ερωτηματολόγια της έρευνας τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημόσιου τομέα.