bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
БИЛИМ БЕРҮҮ ТАРМАГЫНДАГЫ ИНТЕРНЕТ САБАТТУУЛУГУНУН ОРДУ
Authors: Э.К. Арынбаев
Published: October 2024

Интернет сабаттуулугу азыркы маалыматтык коомдо маанилүү көндүм болуп саналат. Бул көндүмгө ээ болгон адамдар интернеттен алынган маалыматты издөө, талдоо, баалоо, ошондой эле максаттарына жетүү үчүн жаңы технологияны эффективдүү колдоно алышат. Интернет сабаттуулуктун билим берүүдөгү орду да абдан маанилүү. Интернет маалыматтын эң маанилүү булагы болгон азыркы дүйнөдө билим берүү мекемелери окуучуларга окуу предметтерин гана эмес, тармактан алынган маалыматты табуу, баалоо жана колдонуу менен байланышкан техникалык көндүмдөрдү да өздөштүрүүсүнө жардам бериши керек. Ошол эле учурда интернет коопсуздугу маселеси интернет сабаттуулугунун маанилүү бөлүгү болуп, билим берүү тармагында да негизги орунда туруусу керек. Бул студенттерге коопсуз жана жоопкерчиликтүү интернет колдонуучулар болууга жардам берет жана тармакты колдонуу менен байланышкан тобокелдиктерди азайтат. Макалада интернетти пайдалануу сабаттуулугунун билим берүүдөгү маселелери каралган.

Интернет-грамотность является важным навыком в современном информационном обществе. Люди с этой способностью могут искать, анализировать, оценивать информацию, полученную из Интернета, и эффективно использовать новые технологии для достижения своих целей. Роль интернет-грамотности в образовании также очень важна. В современном мире, где Интернет является важнейшим источником информации, образовательные учреждения должны помогать учащимся овладевать не только учебными предметами, но и техническими навыками, связанными с поиском, оценкой и использованием информации из Интернета. В то же время безопасность в Интернете является важной частью интернет-грамотности и должна занимать важное место в образовании. Это помогает учащимся стать безопасными и ответственными пользователями Интернета и снижает риски, связанные с использованием сети. В статье рассматриваются вопросы интернет-грамотности в образовании.

Internet literacy is an important skill in today's information society. People with this ability can search, analyze, evaluate information obtained from the Internet and effectively use new technologies to achieve their goals. The role of Internet literacy in education is also very important. In today's world, where the Internet is the most important source of information, educational institutions must help students master not only academic subjects, but also the technical skills associated with finding, evaluating and using information from the Internet. At the same time, Internet safety is an important part of Internet literacy and should have an important place in education. This helps students become safe and responsible Internet users and reduces the risks associated with using the network. The article deals with the issues of Internet literacy in education.
ФОРМИРОВАНИЕ АУДИТИВНЫХ УМЕНИЙ И НАВЫКОВ НА УРОКАХ ЧТЕНИЯ У УЧАЩИХСЯ НАЧАЛЬНОЙ ШКОЛЫ
Authors: Дж.Р. Тойчуева , Г.Ж. Болотакунова
Published: October 2024

Слушание - вид речевой деятельности, с которым ребенок знакомится с первых дней своей жизни. Засыпая под колыбельные, реагируя на звучащую речь близких людей, ребенок, еще не зная слов начинает постигать азы родного языка. Несмотря на это практика показывает, что у выпускников школ навыки аудирования не соответствуют уровню владения языком: учащиеся не улавливают фактологическую информацию, представленную в явном и неявном виде, не могут определить цель аудиотекста и т.д. Следовательно, работа по формированию аудитивных умений должна вестись методически грамотно и системно.Цель статьи - показать этапы работы над аудиотекстом и примеры заданий, направленных на формирование данного вида речевой деятельности. При разработке конспекта урока были использованы материалы проекта «Окуу керемет!».

Listening is a type of speech activity with which a child gets acquainted from the first days of his life. Listening to lullabies, statements of loved ones, the child, not knowing the words, begins to comprehend the basics of his native language. Despite this, practice shows that school graduates' listening skills do not correspond to the level of language proficiency: students do not grasp factual information presented in an explicit and implicit form, cannot determine the purpose of an audio text and etc. Therefore, work on the formation of auditory skills should be carried out methodically competently and systematically. The purpose of the article is to show the stages of work on an audio text and examples of tasks aimed at the formation of this type of speech activity. Whendeveloping the outline of the lesson, the materials of the project»Okuu Keremet!» were used.

Угуу - бул баланын жашоосунун алгачкы күндөрүнөн баштап таанышкан кеп ишмердүүлүк. Бала бешик ырына уктап, жакындарынын сөздөрүнө реакция кылган бала, али сөздөрдү билбей, өз эне тилинин негиздерин түшүнө баштайт Буга карабастан тажрыйба көрсөткөндөй, мектеп бүтүрүчүлөрүндө угуу көндүмдөрү тил билүү деңгээлинин талаптарына дал келбейт: окуучулар ачык жана ачык эмес берилген фактологиялык маалыматты жакшы түшүнө беришпейт, аудиотексттин максатын аныктай алышпайт ж.б. Демек, угуу көндүмдөрдү калыптандыруу иштери усулдук жактан сабаттуу жана системдүү түрдө жүргүлүзүшү керек. Макаланын максаты - аудиотекст боюнча иштөө этаптарын жана угуу көндүмдөрүн калыптандырууга багытталган тапшырмалардын мисалдарын көрсөтүү. Сабактын иштелмесин түзүүдө «Окуу керемет!» долбоорунун материалдары пайдаланылды.
СТУДЕНТТЕРДИН КЕСИПТИК КОМПЕТЕНТТҮҮЛҮГҮН КАЛЫПТАНДЫРУУДА СТРАТЕГИЯЛАРДЫН РОЛУ
Authors: Г.С. Үсеналиева
Published: October 2024

Бул макалада USAIDдин «Окуу керемет!» долбоорунун алкагында сунушталган «Угам, окуйм, түшүнөм» стратегиясынын колдонулушу жана анын студенттердин кесиптик компетенттүүлүгүн калыптандыруудагы ролу тууралуу сөз болот. Аталган «Окуу керемет!» долбоорунун негизинде практикаланып жаткан стратегиялар болочок кесип ээлери болгон студенттерди интеграциялап окутуунун ыкмаларына жана кесиптик компетенттүүлүгүн калыптандырууга жол ачып, методикалык жактан жардам берип келет. Кесиптик компетенттүүлүк адис үчүн өтө маанилүү компоненттердин бири болуп саналат. Азыркы учурда кесиптик чеберчилик - бул билим берүүдө окутуу үчүн зарыл болгон көндүмдөр жана жөндөмдөргө ээ болуу. Кесиптик компетенттүүлүккө ээ болгон студент өзүнүн адистиги боюнча алган билимин, тажрыйбасын кесиптик ишмердүүлүктүн шарттарында ишке ашырууга даяр адис дегендик. Мындан тышкары студент өзүнүн кесиптик деңгээлин гана жогорулатуу менен чектелбей, алган билимин практикада пайдаланып, өз алдынча өнүгүүгө да даяр болушу керек.

В данной статье рассматривается использование стратегии «Слушаю, Читаю, Понимаю», предложенной в проекте USAID «Окуу керемет!»и ее роль в формировании профессиональной компетентности студентов. Стратегии, реализованные на основе проекта «Окуу керемет!», методически помогают студентам в интегрированных методах обучения и формирования профессиональных компетенций.Профессиональная компетентность является одной из важнейших составляющих для специалиста. Сегодня профессиональная компетентность - это приобретение навыков и умений, необходимых для преподавания в образовании. Студент с профессиональной компетентностью - это специалист, который готов реализовать полученные по специальности знания и опыт в условиях профессиональной деятельности. Кроме того, студент должен не только повышать свой профессиональный уровень, но и быть готовым использовать полученные знания на практике и развиваться самостоятельно.

This article discusses the use of the «Listening, Reading, Understanding» strategy proposed in the USAID project «Okuu keremet!» and its role in the formation of students' professional competence. The strategies implemented on the basis of the «Okuu keremet!» project methodologically help students in integrated methods of teaching and forming professional competencies. Professional competence is one of the most important components for a specialist. Today, professional competence is the acquisition of skills and abilities necessary for teaching in education. A student with professional competence is a professional who is prepared to implement the knowledge and experience gained in his or her specialty in a professional setting. In addition, the student should not only improve his/her professional level, but also be ready to use the acquired knowledge in practice and develop independently.
БАШТАЛГЫЧ КЛАССТЫН МУГАЛИМДЕРИН ДАЯРДООДО ДИФФЕРЕНЦИЯЛАНГАН ОКУТУУНУН МААНИСИ
Authors: Ч.А. Акматова
Published: October 2024

Бул макалада башталгыч мектепте окутуу процессин уюштурууда дифференцияланган окутуунун мааниси жана ролу жөнүндө баяндалды. Ар кандай түрдөгү окуучулардын жеке муктаждыктарын эске алган тапшырмаларды колдонуу жетишсиз экендиги мугалимдердин сабактарына байкоо жүргүзүү учурунда байкалды. Ошондуктан, окуучулардын билимдерди өздөштүрүү, билгичтиктерге жана көндүмдөргө ээ болуусу ар бир окуучудан көз каранды болору белгиленди. Окутуу процессинде ар бир баланын индивидуалдуулугун, инсандыгын эске алууда дифференцияланган окутууну колдонуу окуучунун предметти терең жана кеңири түшүнүүгө, ой жүгүртүүсүн же окуу көндүмдөрүн кеңейтүүгө мүмкүнчүлүк түзөөрү көрсөтүлдү. Окутуу процессин уюштуруу жана башкаруу, окуу чөйрөсүн окуучулардын мүмкүнчүлүктөрүнө ылайыкташтырууда дифференцияланган окутуунун стратегиялары сунушталды. Натыйжада мындай стратегияларды колдонуу аркылуу окуучулар алган билимдерин практикада колдоно ала тургандыгы айтылды.

В данной статье рассказывается о значении и роли дифференцированного обучения в организации учебного процесса в начальной школе. Недостаточное использование заданий, учитывающих индивидуальные потребности и способности различных учащихся, было замечено во время наблюдений уроков учителей. Поэтому было отмечено, что от каждого учащегося будет зависеть усвоение знаний, приобретение навыков и умений. Было показано, что применение дифференцированного обучения с учетом индивидуальности каждого учащегося в процессе обучения дает возможность учащемуся глубже и шире понять предмет, развить его\ее мышление и улучшить навыки чтения. В этой статье предлагаются стратегии дифференцированного обучения по организации и управлению учебным процессом, адаптации учебной среды к возможностям учащихся. В результате использования таких стратегий учащиеся могут применять полученные знания на практике.

This article describes the importance and role of differentiated instruction in the organization of the educational process in primary school. Insufficient use of tasks that takes into account the individual needs and opportunities of different kinds of students was observed during the observations of teachers' lessons. Therefore, it was noted that the assimilation of knowledge, the acquisition of skills and abilities will depend on each student. It has been shown that the use of differentiated instruction taking into account the individuality of each child in the teaching\learning process gives the student the opportunity to understand the subject deeper and wider, develophis\her thinking and improve reading skills. In this article the strategies of differentiated instruction on the organization and management of the educational process, adaptation of the learning environment to the capabilities of students are suggested. As a result, of the the use of such strategies, students can apply their knowledge in practice.
ИНДИВИДУАЛЬНЫЙ ПОДХОД ПО ПРЕДМЕТУ ХИМИЯ ИСПОЛЬЗУЕМЫЙ В ОБРАЗОВАНИИ СТУДЕНТОВ-МЕДИКОВ
Authors: С.С. Торокулова
Published: October 2024

В преобразовании высших учебных заведений особое внимание уделяется качеству образования в области научных исследований, необходимых для формирования прочных и квалифицированных знаний у студентов. Методы обучения, используемые ранее перестали быть актуальны в настоящее время. В обязанности университета входит не только умение дать образование, но и формирование мыслей у студентов о получении, в течении всей своей жизни, множество новых знаний и квалификаций. Безусловно, нельзя впадать в крайности и отказываться от реализации общедидактических принципов, к которым, в частности, относятся принцип соответствия содержания образования потребностям общественного развития, принцип структурного единства содержания образования на различных его уровнях, принципы научности, системности и межпредметных связей.

In the transformation of higher education institutions, special attention is paid to the quality of education in the field of scientific research, necessary for the formation of solid and qualified knowledge among students.Training methods previously used are no longer relevant today. The responsibility of the university is not only the ability to give an education, but also the formation of the thoughts of students about obtaining, throughout their lives, a lot of new knowledge and qualifications.It goes without saying that one cannot go to extremes and abandon the implementation of general teaching principles, which include, inter alia, the principle of matching the content of education with the needs of social development, the principle of structural unity of the content of education at its various levels, the principles of science, systematization and inter-dimensional connections.

Жогорку окуу жайларын трансформациялоо, студенттердин күчтүү жана квалификациялуу билимин калыптандыруу үчүн, зарыл болгон илимий изилдөө билиминин сапатына өзгөчө көңүл бурат. Мурда колдонулган окутуу методдору азыркы учурда актуалдуу болбой калды. Университеттин милдеттерине билим берүү жөндөмү гана эмес, ошондой эле студенттердин алган ойлору, өмүр бою дагы көптөгөн жаңы билимдер жана квалификациялар жогорулатуу кирет. Албетте, чектен чыгууга жана жалпы дидактикалык принциптерди ишке ашыруудан баш тартууга болбойт, аларга билим берүүнүн мазмунунун коомдук өнүгүүнүн, керектөөлөрүнө ылайык келүү принциби, билим берүүнүн мазмунунун, ар кандай деңгээлдериндеги структуралык биримдик принциби, илимий, системалуулук жана предметтер аралык байланыштар принциптери кирет.
ВЛИЯНИЕ ОТХОДОВ ПРОМЫШЛЕННОГО ПРОИЗВОДСТВА НА ЭКОЛОГИЧЕСКУЮ ХАРАКТЕРИСТИКУ ПОЧВЫ ЧУЙСКОЙ ДОЛИНЫ
Authors: Б.К. Кубанычбекова , Т.А. Токтосунов
Published: October 2024

Целью данной работы является изучение химического состава почвы вблизи спиртовых заводов, находящихся в Чуйской области и определение влияния отходов спиртового производства на почвенные свойства. После проведения исследований было обнаружено, что отходы, образующиеся в результате спиртового производства, могут оказывать негативное воздействие на почвенно-биотический комплекс Чуйской долины. При накоплении вредных соединений возможно снижение плодородия почвы. Было установлено, что на участках, находящихся вблизи спиртовых заводов, идет снижение содержания гумуса. В ходе данной работы были исследованы химические показатели проб почвы. Был сделан анализ на 35 химических элементов и 15 оксидов. Оксиды играют важную роль в почве. Они служат связующими элементами, которые удерживают частицы почвенных минералов вместе, обеспечивая стабильность структуры почвы. Были выделены основные факторы, влияющие на изменение состояния показателей почвы.

The purpose of this work is to study the chemical composition of the soil near distilleries located in the Chui region and to determine the effect of alcohol production waste on soil properties. After conducting research, it was found that the waste generated as a result of alcohol production can have a negative impact on the soil-biotic complex of the Chui Valley. With the accumulation of harmful compounds, it is possible to reduce soil fertility. It was found that the humus content is decreasing in the areas located near distilleries. In the course of this work, the chemical parameters of soil samples were studied, an analysis was made for 35 chemical elements and 15 oxides. Oxides play an important role in the soil. They serve as binding elements that hold the particles of soil minerals together, ensuring the stability of the soil structure. The main factors influencing the change in the state of soil indicators were identified.

Бул иштин максаты Чүй облусунда жайгашкан спирт заводдорунун жанындагы топурактын химиялык курамын изилдөө жана спирт өндүрүшүнүн калдыктарынын топурактын касиеттерине тийгизген таасирин аныктоо болуп саналат. Изилдөөлөр жүргүзүлгөндөн кийин спирт өндүрүшүнүн натыйжасында пайда болгон калдыктар Чүй өрөөнүнүн топурак-биотикалык комплексине терс таасирин тийгизиши мүмкүн экени аныкталган. Зыяндуу кошулмалардын топтолушу менен топурактын асылдуулугун азайтууга болот. Спирт заводдоруна жакын жерлерде гумустун азайышы байкалган. Бул иштин жүрүшүндө кыртыштын үлгүлөрүнүн химиялык көрсөткүчтөрү изилденген, 35 химиялык элементтерге жана 15 оксидге анализ жасалган. Топуракта оксиддер роль ойнойт. Алар топурактын минералдык бөлүкчөлөрүн бириктирип, топурактын структурасынын туруктуулугун камсыз кылган бириктирүүчү элементтер катары кызмат кылышат. Топурактын көрсөткүчтөрүнүн абалынын өзгөрүшүнө таасир этүүчү негизги факторлор баса белгиленди.
БАШТАЛГЫЧ КЛАССТАРДА АРИФМЕТИКАЛЫК АМАЛДАРДЫ ОКУТУУ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫ
Authors: С.Н. Джапарова , Д.Р. Рысбекова
Published: October 2024

Макала башталгыч класстардын математикасынын маанилүү бөлүмдөрүнүн бири болгон арифметикалык амалдарды аткаруунун өзгөчө учурларын окуучуларга үйрөтүүнүн жолдорун жана каражаттарын иштеп чыгууга арналган. Илимий-методикалык булактарга жана мектеп практикасына таянуу менен окуучулар кездешүүчү кыйынчылыктар талдоого алынып, аларды жоюнун негиздүү моделдери сунуш кылынды. Математикадагы «модель» деген сөз же түшүнүк максаттуу математикалык идеяларды көрсөтө турган каалагандай сүрөткө, схемага же предметтерге тиешеси бар. Моделдер таякчалар же боо сыяктуу физикалык предметпи же схема сыяктуу визуалдык берилишпи же сан туюнтмасы сыяктуу символдук берилиштерби, баары бир окуучуларга математикалык түшүнүктөр жөнүндө элестөөлөрдү берет. Математика - адамдардын дүйнөгө болгон илимий көз карашын кеңейтет, акыл - эс жагынан өнүгүшүнө айрыкча абстрактуу ойлоосун, логикалык сабаттуулуктун калыптанышына олуттуу салым кошот.

Статья посвящена разработке способов и средств обучения учащихся частным случаям выполнения арифметических действий, что является одним из важных разделов начальной школы математики. На основе научно-методических источников и школьной практики проанализированы трудности, с которыми сталкиваются учащиеся, и предложены обоснованные модели их устранения. В математике слово или понятие «модель» относится к любому изображению, диаграмме или объекту, который представляет предполагаемые математические идеи. Будь то физические объекты, такие как палочки или веревки, визуальные данные, такие как диаграммы, или символические данные, такие как числовые выражения, модели обеспечивают учащимся визуальное представление математических понятий. Математика расширяет научную картину мира людей, вносит значительный вклад в развитие ума и памяти, особенно абстрактного мышления, формирования логической грамотности.

The article is devoted to developing ways and means of teaching students to private cases of arithmetic actions, which is one of the important sections of the primary school of mathematics. On the basis of scientific and methodical sources and school practice the difficulties encountered by students are analyzed and reasonable models of their elimination are proposed. In mathematics, the word or concept of a «model» refers to any image, diagram, or object that represents supposed mathematical ideas. Whether physical objects such as sticks or ropes, visual data such as diagrams, or symbolic data such as numerical expressions, models provide students with a visual representation of mathematical concepts. Mathematics expands the scientific picture of the world of people, makes a significant contribution to the development of the mind and memory, especially abstract thinking, the formation of logical literacy.
ПРЕДМЕТ МЕНЕН ТИЛДИ ИНТЕГРАЦИЯЛАП ОКУТУУНУН НЕГИЗИ КАТАРЫ ТЕКСТ (ТУТАШ, ТУТАШ ЭМЕС ТЕКСТТЕР) МЕНЕН ИШТӨӨНҮН АЙРЫМ ЫКМАЛАРЫ
Authors: З.А. Абдышова
Published: October 2024

Бул макалада учурда мектеп окуучусуна зарыл болгон текст менен иштөө көндүмүн, окуучуларын окуу көндүмдөрүн жогорулатууда туташ эмес тексттер менен иштөөнүн айрым ыкмалары тууралуу сөз болот. Башталгыч класстан эле окуу көндүмдөрүнүн калыптандыруу үчүн PISAнын программасында колдонулган туташ эмес окуу-илимий тексттерин тексттин түрү менен иштөө зарылдыгы белгиленди. Башталгыч класстын окуучуларына кыргыз тили сабагын математика менен интеграциялап окутууда туташ эмес тексттер менен иштөөнүн мисалы сунушталды. 4-класстын кыргыз тили сабагында «Кыргыздын узундук чен бирдиктери» деген туташ эмес текст менен иштөөдө башталгыч класстын окуучуларынын текстти кабылдоо, айкын жана айкын эмес маалыматты табуу жана интерпретациялоо көндүмдөрүн калыптандырууга жана кыргыз элинин улуттук баалуулугун таанууга жардам берет.

В данной статье рассказывается о навыках работы с текстами, которые в настоящее время необходимы школьникам, и о некоторых приемах работы с несплошными текстами для улучшения навыков чтения учащихся. Отмечена необходимость работы с несплошными учебно-научными текстами, используемыми в программе PISA для формирования навыков чтения в начальной школе. Пример работы с несплошными текстами был представлен учащимся начальных классов при интеграции уроков кыргызского языка с математикой.На уроке кыргызского языка 4 класса работа с неспошным текстом «Кыргызские единицы длины» способствует формированию навыков восприятия текста, нахождения и интерпретации ясной и неясной информации, осознания национальной ценности кыргызского народа.

This article presents about the text skills that students currently need, and some techniques for working with non-continuous texts to improve students' reading skills. The necessity of working with non-continuous educational and scientific texts used in the PISA program for the formation of reading skills for elementary school is noted. An example of working with non-continuous texts was presented to primary school students when integrating Kyrgyz language lessons with mathematics. At the lesson of the Kyrgyz language of the 4th grade, work with the restless text «Kyrgyz units of length» contributes to the formation of skills in perceiving the text, finding and interpreting clear and unclear information, and understanding the national value of the Kyrgyz people.
ОКУТУУ ӨЗБЕК ТИЛИНДЕ ЖҮРГҮЗҮЛГӨН МЕКТЕПТЕРДИН ОКУУЧУЛАРЫНА АДАБИЙ ЖОМОКТОРДУ ОКУТУУДА ОКУГАН ЧЫГАРМАГА ПИКИР ЖАЗУУ СТРАТЕГИЯСЫНЫН РОЛУ
Authors: Э.А. Абдибалиев
Published: October 2024

Бул макалада окутуу өзбек тилинде жүргүзүлгөн мектептердин окуучуларына адабий жомокторду окутууда чыгармачыл жазуунун өнүгүшү каралат. Ошондой эле «Окуганга чейин, окуу учурунда, окугандан кийинки» стратегиялары аркылуу окуучуларга тема боюнча кенен түшүнүк берүүгө багытталат. Макалада окуган текстке пикир жазууда анын сюжетин ачуу боюнча сунуштар каралды. Мындай пикир жазуу окуучулардын ой жүгүртүү жана текстти куруу жөндөмдөрүн өркүндөтүп, оюн кагазга ырааттуу жазууну үйрөнүшөт, көркөм сөз каражаттарын колдонушат, пикир жазууда эмнеге көңүл буруу керектигине, көңүл буруу жөндөмүн өрчүтүшөт. Макалада окутуу өзбек тилинде жүргүзүлгөн мектептердин окуучуларына чыгармага пикирди кантип жазуу жолдору көрсөтүлөт, анткени пикир - бул балдардын сынчыл ой жүгүртүүсүн өнүктүргөн адамдын ой-пикири, көз карашы. Окулган чыгармага пикир жазуу стратегиясы менен окуучулардын тасмага, спектаклге, экскурсияга өз көз караштарын жана мамилелерин жазуу түрүндө билдире алышы айтылат.

В этой статье рассматривается развитие творческого письма при обучении литературным сказкам учащихся школ, где обучение ведется на узбекском языке, которое направлено на то, чтобы дать учащимся более широкое понимание темы с помощью стратегии «До, во время и после чтения». А также рассмотрены предложения по раскрытию сюжета произведений при написании отзывов к тексту и прочитанному произведению.Такой вид написания отзыва совершенствует мышление учащихся, их навыки построения текста, они учатся последовательно излагать свои мысли письменно, использовать средства художественной выразительности, на что обращать внимание при написании отзыва и развивают концентрацию. В статье указаны пути написания отзыва к произведению учащихся школ с узбекским языком обучения, потому что отзыв - это мнение, точка зрения человека, при написании которого у детей развивается критическое мышление. Стратегия написания отзыва на прочитанное произведение помогает учащимся выражать свое мнение и отношение в письменной форме также к фильму, пьесе, экскурсии.

This article discusses the development of creative writing in teaching fairy tales to students of schools where instruction is conducted in Uzbek. It also aims to give students a broader comprehension of the subject through “Before, During and After reading strategy. The article proposes recommendations tounfold and developthe plot of the story while writing a text review. Such type of writing improves the thinking skills of students, their text construction skills, they learn to consistently express their thoughts in writing, use the means of artistic expression, what to look for when writing a review and develop concentration. The article indicates the ways of writing a review for the students of schools with the Uzbek language of instruction, because a review is an opinion, a person's point of view and develops children’s critical thinking. The review writing strategy helps students to express their opinion and attitude in writing also to the film, play, excursion.
МОДЕЛДЕШТИРҮҮ ТЕКСТТҮҮ МАСЕЛЕЛЕРДИ ЧЫГАРУУНУН ТЕХНОЛОГИЯЛЫК ТҮЗҮҮЧҮСҮ КАТАРЫНДА
Authors: К. Байгазиев , у.Э. Кутпидин , Н.А. Сарыгулова
Published: October 2024

Кенже мектеп окуучулардын тексттүү маселелерди чыгаруу жөнүндөгү түшүнүктөрүн калыптандыруу үчүн моделдештирүү маанилүү методдордун бири болуп эсептелет. Макалада математиканын башталгыч курсундагы ар кандай тексттүү маселени чыгаруу үчүн анын сөздүк моделин семантикалык талдоонун жардамында айтымдык моделге, айтымдык моделин символдук моделге (кыскача жазылышына), символдук моделин графикалык моделге, анын жардамында математикалык моделге өтүүнүн удаалаштыгы иштелип чыкты. Ар бир моделдин түрүнө түшүндүрмөлөр жана аныктамалар берилди. Ошону менен катар, моделдештирүү тексттүү маселелерди чыгаруунун технологиялык түзүүчүлөрүнүн бири экендиги такталды. Жалпылап айтканда, моделдер маселенин чечимин издөөнүн натыйжалуу каражаты боло тургандыгы көрсөтүлдү. Моделдерди тургузуу менен маселе чыгарууга конкреттүү мисал келтирилди. Кенже мектеп окуучуларынын таанымдык ишмердүүлүгүн өнүктүрүү үчүн тексттүү маселенин ар түрдүү моделдерин түзүүнүн жана аларды пайдалануунун мүмкүнчүлүктөрү каралды.

Моделирование является одним из важнейших методов для формирования у младших школьников представления о решении текстовых задач. В статье для решения любой текстовой задачи в начальном курсе математики разработана последовательность перехода от словесной модели к высказывательной модели при помощи семантического анализа, от высказывательной модели к символической модели (краткая запись), от символической модели к построению графической модели, а с её помощи к математической модели. Каждому виду моделей были даны объяснения и определения. Наряду с этим уточняется мысль о том, что моделирование является как технологической составляющей для решения текстовых задач. Было показано, что модели могут быть эффективным средством поиска решения задач. Приведен конкретный пример решения задачи с построением моделей. Раскрываются возможности построения различных моделей текстовой задачи и использования их для развития познавательной деятельности младших школьников.

Modeling is one of the most important methods for forming in junior schoolchildren the idea of solving textual problems. In the article for solving any textual problem in the elementary course of mathematics the sequence of transition from verbal model to statement model with the help of semantic analysis, from statement model to symbolic model (brief record), from symbolic model to construction of graphic model, and with its help to mathematical model is developed. Each type of model has been explained and defined. Along with this, the idea that modeling is as a technological component for solving textual problems has been clarified. It was shown that models can be an effective means of finding solutions to problems. A concrete example of problem solving with model building is given. The possibilities of building various models of textual tasks and using them for the development of cognitive activity of junior schoolchildren are revealed.
КЕП ИШМЕРДҮҮЛҮГҮНӨ КӨНҮКТҮРҮҮНҮН ЫКМАЛАРЫ (УГУУ, ОКУУ, СҮЙЛӨӨ, ЖАЗУУ)
Authors: В.И. Мусаева , Д.К. Байбосова
Published: October 2024

Бул макаланын авторлору бир кыйла жылдардан бери карай билим берүү системасында тынымсыз иштеп, тажрыйба топтошуп, билим берүүдөгү, кыргыз тили, адабиятын окутуудагы көйгөйлүү маселелер менен кабардар да болуп келишкен. Бул макалада олуттуу проблемалардын бири болуп саналган окуучуларды кеп ишмердүүлүгүнө (угуу, окуу, сүйлөө жана жазуу) көнүктүрүүнүн айрым ыкмалары каралган. Кеп ишмердүүлүгү бул өтө көп тармактуу болгондуктан авторлор алардын ичинен айрым бир жактары тууралуу гана учкай сөз кылышып, бул багыттагы иш аракеттерди окутуу процессинде, айрыкча, башталгыч мектептен баштап, жогорку окуу жайларда да системалуу түрдө тынымсыз ишке ашырунун натыйжасында гана күтүлүүчү натыйжага жетише тургандыгыбызды баса белгилешкен.

Авторы данной статьи много лет непрерывно работают в системе образования, накопили опыт, осведомлены о проблемных вопросах в образовании, обучении кыргызскому языку и литературе. В данной статье рассматриваются некоторые методы приобщения учащихся к языковой деятельности (аудированию, чтению, говорению и письму), что является одной из серьезных проблем. Рассматриваемая деятельность очень многогранна, поэтому авторы лишь кратко рассказывают о некоторых ее аспектах, а деятельность в этом направлении может дать ожидаемый результат только в результате систематического и постоянного внедрения в учебный процесс, начиная с начальных классов.

The authors of this article have been continuously working in the education system for many years, have gained experience, are aware of the problematic issues in education, teaching the Kyrgyz language and literature. This article discusses some methods of introducing students to language activities (listening, reading, speaking and writing), which is one of the serious problems. The activity under consideration is very multifaceted, therefore, the authors only briefly talk about some of its aspects, and activities in this direction can give the expected result only as a result of a systematic and continuous introduction into the educational process, starting from primary school.
МАТЕМАТИКАЛЫК БИЛИМ БЕРҮҮДӨ ЭЛЕКТРОНДУК РЕСУРСТАРДЫ BAALOO APP ПРОГРАММАСЫНЫН МИСАЛЫНДА КОЛДОНУУ
Authors: Н.К. Кайдиева , С.А. Кабылова , Ш. Каримбаева
Published: October 2024

Бул макалада математиканы окутуу процессинде электрондук ресурстарды колдонуу каралат. Электрондук окуу куралдарын колдонуу менен математиканы үйрөнүүдө динамикалык графиктерди, диаграммаларды, геометриялык фигураларды экранда оюн кырдаалдарынын кесилишкен визуалдык көрсөтүүсү аркылуу окуу мотивациясын жакшыртууга өбөлгө түзөт; окуучунун өз алдынча иштөөсүнүн ар кандай формаларын автоматташтыруу жолу менен ишке ашырууга, эсептеп чыгарууга жардам берет. Электрондук билим берүү ресурстары окууга карата оң көз карашты калыптандырууга чечүүчү таасирин тийгизиши мүмкүн. Макалада ошондой эле математика сабагында башталгыч класстын окуучуларын формативдүү баалоодо BaalooApp программасын колдонуу көрсөтүлгөн.

В данной статье рассмотрены вопросы применения электронных ресурсов в учебном процессе, а конкретно в процессе обучения математике. Использование электронных средств обучения при изучении математики способствует совершенствованию мотивации обучения за счет наглядного представления динамических графиков, диаграмм, геометрических фигур на экране, вкрапления игровых ситуаций; осуществлению различных форм самостоятельной работы учащихся; автоматизации вычислительной деятельности. Электронные образовательные ресурсы могут оказать решающее влияние на формирование положительного отношения к обучению. Также в статье показано применение программы BaalooApp в формативном оценивании учащихся начальных классов на уроке математики.

This article deals with the use of electronic resources in the educational process, and specifically in the process of teaching mathematics. The use of electronic learning tools in the study of mathematics contributes to the improvement of learning motivation through the visual presentation of dynamic graphs, diagrams, geometric shapes on the screen, interspersed with game situations; implementation of various forms of independent work of students; automation of computing activities. Electronic educational resources can have a decisive influence on the formation of a positive attitude towards learning. The article also shows the use of the BaalooApp program in the formative assessment of primary school students in a mathematics lesson.
БАЛДАР АДАБИЯТЫН КОЛДОНУУ МЕНЕН ҮЙ-БҮЛӨЛҮК КИТЕП ОКУУ МАДАНИЯТЫН КАЛЫПТОО
Authors: Т.А. Джороев
Published: October 2024

Бул макала Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлиги тарабынан уюштурулган башталгыч мектептердин мугалимдери үчүн “Окуу керемет!” долбоорунун негизинде 7-10 жаштагы балдар менен ата-энелердин үй-бүлөлүк китеп окуу маданиятын калыптого арналган. Мында аталган жаштагы балдар үчүн даярдалган балдар адабияты, китептин түрлөрү, аларды колдонуу өзгөчөлүктөрү жана үй-бүлөдө китеп окуу маданиятын калыптоодо көңүл бура турган жагдайлар менен аны өткөрүүнүн практикалык үлгүсү бир аңгеменин негизинде сунушталат. Ошондой эле китеп окуу маданиятын калыптоодо башталгыч класстын мугалимдерине үй-бүлөлүк китеп окууну калыптоо боюнча ата-энелер же алардын ордун басуучулар менен аткарылуучу жумуштун усулдары берилген.

Данная статья посвящена формированию культуры семейного чтения у детей 7-10 лет и их родителей на основе проекта “Окуу керемет!” для учителей начальных классов, организованного Министерством образования и науки Кыргызской Республики. Здесь представлена детская литература, подготовленная для детей указанного возраста, виды книг, особенности их использования и ситуации, на которые следует обратить внимание при формировании культуры чтения в семье, и практический пример ее реализации на основе рассказа. Также при формировании культуры семейного чтения учителям начальных классов были даны методики работы с родителями или их заменяющими их людьми.

This article is devoted to the formation of a culture of family reading among children 7-10 years old and their parents on the basis of the “Okuu Кeremet!” project for primary school teachers, organized by the Ministry of Education and Science of the Kyrgyz Republic.It discusses children's literature prepared for children of a specified age, types of books, features of their use and situations that should be paid attention while forming a culture of reading in the family, and a practical example of its implementation is given based on a story. Also, primary school teachers were given techniques to work with parents or their guardians to form a family reading.
ЭМОЦИОНАЛЬНЫЙ КОНТАКТ РОДИТЕЛЕЙ И ДЕТЕЙ КАК ФАКТОР БЛАГОПОЛУЧНОГО РАЗВИТИЯ РЕБЕНКА
Authors: Г.К. Акматалиева
Published: October 2024

Эмоциональный контакт - способность свободно выражать и воспринимать весь спектр эмоций, возможность обмениваться эмоциями в общении. Установление прочной эмоциональной связи между родителями и ребенком является фундаментом для роста счастливого ребенка, ключом к доверительным и любящим взаимоотношениям.При отсутствии тепла, общения со стороны родителей дети могут терять аппетит, перестают улыбаться, постепенно отстраняются от родителей и теряют доверие. Постоянное тепло, понимание, метод «центра мира» при решении проблем ребенка, помогает расти свободным, счастливым. Привязанность ребенка к родителям - это не данность, а длительный процесс. Этот процесс проходит каждодневно.Если ребенок сможет сформировать безопасную привязанность к родителям, это будет во многом ему полезно. Дети, у которых есть сильная эмоциональная связь с родителями, имеют более высокую самооценку и успеваемость в школе, лучше ладят с окружающими людьми и управляют стрессом, чем их сверстники.

Emotional contact - the ability to freely express and perceive the whole range of emotions, the ability to exchange emotions in communication. Establishing a strong emotional bond between parent and child is the foundation for the growth of a happy child, the key to a trusting and loving relationship. In the absence of warmth, communication from parents, children can lose their appetite, stop smiling, gradually move away from their parents and lose confidence. Constant warmth, understanding, the method of the "center of the world" in solving the problems of the child, helps to grow free, happy. Attachment of a child to parents is not a given, but a long process. This process takes place every day. If a child can form a secure attachment to his parents, this will be of great benefit to him. Children who have a strong emotional connection with their parents have higher self-esteem and school performance, get along better with others and manage stress than their peers.

Эмоционалдык контакт - сезимдердин бүткүл спектрин эркин билдирүү жана кабыл алуу, баарлашууда эмоцияларды алмашуу жөндөмү. Ата-эне менен баланын ортосундагы бекем эмоционалдык байланышты түзүү - бул бактылуу баланын өсүшүнүн пайдубалы, ишенимдүү жана мээримдүү мамиленин ачкычы. Жылуулук, ата-эне менен баарлашуу болбогондо балдардын табити ачылбай, жылмаюусу токтоп, акырындап ата-энесинен алыстап, ишеними жоголот. Дайыма жылуу мамиле, түшүнүү, баланын көйгөйлөрүн чечүүдө «дүйнө борборунун» ыкмасы эркин, бактылуу өсүүгө жардам берет. Баланын ата-энесине байлануусу - бул берилген эмес, узак процесс. Бул процесс күн сайын ишке ашат. Эгерде бала ата-энесине ишенимдүү мамиле түзө алса, бул ага чоң пайда алып келет. Ата-энеси менен күчтүү эмоционалдык байланышы бар балдардын өзүн-өзү сыйлоо жана мектептеги жетишкендиктери жогору болот, башкалар менен жакшы тил табышат жана теңтуштарына караганда стрессти башкарат.
БАШТАЛГЫЧ КЛАССТАРДА «МЕЙКИНДИК ЖАНА ФОРМАЛАР» КУРСУНУН ЭЛЕМЕНТТЕРИН ОКУТУУДА ОКУУЧУЛАРДЫН ЧЫГАРМАЧЫЛЫГЫН ӨНҮКТҮРҮҮ
Authors: М.Т. Назарбаева , С.А. Макеева , А.К. Бектурова
Published: October 2024

Макалада авторлор тарабынан башталгыч класстарда «Мейкиндик жана формалар» курсунун элементтерин окутуу процессинде, окуучулардын чыгармачылык жөндөмдүүлүктөрүн өнүктүрүүнүн практикалык маселелери каралды. Башталгыч класстарда геометриялык материалдарды окутууда окуучулардын геометриялык жана мейкиндик элестөөлөрүн, ой жүгүртүү ыкмаларын өнүктүрүү менен, алардын практикалык (ченөө, чийүү, түзүү, эсептөө ж.б) көндүмдөрүн калыптандыруу талабы коюлат. Окуучуларда мейкиндиктеги катыштар түшүнүгү пайда болгондон тартып, аларда көндүмдөрдүн кеӊири топтомунун бөлүгү болуп саналган мейкиндиктеги ой жүгүртүү деп аталган көндүм калыптана баштайт. Башталгыч класстын окуучуларынын мейкиндик ой жүгүртүү жөндөмдүүлүктөрүн өнүктүрүүдө, геометриялык материалдарды активдүү окутуунун каражаты катары геоборд дагы жакшы жардамчы боло алат. Геоборд - бул, окуучуларга геометриянын көптөгөн түшүнүктөрүн өздөштүрүүгө жана чоӊдуктарды ченөөгө жардам берген математикалык модель. Ал балдардын фантазиясын жана чыгармачылыгын өнүктүрөт.

В статье авторами рассмотрены практические вопросы развития творческих способностей учащихся в процессе обучения элементам курса «пространство и формы» в начальных классах. При обучении геометрическому материалу в начальных классах необходимо развивать у учащихся геометрическое и пространственное воображение, навыки мышления, а также развивать и формировать их практические навыки и умения (измерение, рисование, создание, расчет и т.д.). С того момента, как у учащихся появляется пространственное отношение, у них начинает формироваться навык, называемый пространственным мышлением, который является частью широкого набора навыков. Как средство активного обучения геометрическому материалу геоборд может стать хорошим помощником в развитии способностей пространственного мышления учащихся начальных классов. Геоборд - это математическая модель, которая помогает учащимся изучить многие понятия геометрии и измерять величины. Он развивает детское воображение и творческие способности.

In the article the authors consider practical issues of developing creative abilities of elementary school students in the process of learning elements of the course "space and shapes". When teaching geometric material in primary grades, it is necessary to develop students' geometric and spatial imagination, thinking skills, as well as to develop and form practical skills and abilities (measuring, drawing, creating, calculating, etc.). From the moment pupils develop a spatial attitude, they begin to develop a skill called spatial thinking, which is part of a broad set of skills. As a mean of actively teaching geometric material, geoboard can be a good aid in developing the spatial thinking abilities of elementary school students. The geoboard is a mathematical model that helps students learn many geometry concepts and measure quantities. It develops children's imagination and creativity.
БАШТАЛГЫЧ КЛАССТЫН МАТЕМАТИКАСЫН ОКУТУУДА КОНКРЕТТҮҮ-ГРАФИКАЛЫК-АБСТРАКТТУУ ЫКМАСЫН ЭФФЕКТИВДҮҮ КОЛДОНУУ
Authors: А.К. Эсенканова
Published: October 2024

Макалада башталгыч класстын мугалимдерин даярдоодо математиканы окутуунун жаны стратегияларын студенттерге окутуудагы интерактивдүү лекция сабагынын мастер-классынын иштелмеси баяндалган. Бул теманы студенттерге берүүдөгү жаныча идеялардын жана модулдардын жардамы менен студенттерге жеткиликтүү лекция сабагын берүүнүн бир формасы камтылган. Азыркы мезгилде башталгыч класстын окуучулары үчүн математика сабагын окутууда мугалимдер жаӊы методикалык колдонмолорду табууда бир кыйла кыйынчылыктарга туш болууда, ошол себептен бүгүнкү күндѳ башталгыч класстын мугалимдерин окутуучу жогорку окуу жайларынын алдында жаӊы методикалык колдонмолорду кѳрсѳтүү мүмкүнчүлүктѳрүн жасоо керек болуп турат. Ошол себептен биз тѳмѳнкү мастер-классты сунуштайбыз. Мында башталгыч класстарда математиканы окутууда конкреттүү-графикалык-абстракттуу (КГА) ыкмасынын артыкчылыктары жана мүмкүнчүлүктөрү жөнүндө түшүнүктөр берилген. Математикалык маселелерди чыгарууда КГА ыкмасын колдонуунун ар түрдүү моделдери сунушталган.

В статье описана разработка интерактивного лекционного мастер-класса по обучению студентов новым стратегиям преподавания математики при подготовке учителей начальных классов. Это одна из форм предоставления студентам доступного лекционного курса с использованием новых идей и модулей в представлении темы студентам. В настоящее время учителя сталкиваются с серьезными трудностями в поиске новых методических пособий при преподавании математики для учащихся начальных классов, поэтому сегодня перед вузами, обучающими учителей начальных классов, стоит задача создать возможности для демонстрации новых методических пособий. Мы рекомендуем следующий мастер-класс. Даны представления о преимуществах и возможностях конкретно-графико-абстрактного (КГА) метода преподавания математики в начальных классах. Были предложены различные модели использования метода КГА при решении математических задач.

The article describes the development of an interactive lecture master class on teaching students new strategies for teaching mathematics in the preparation of primary school teachers. This is one of the forms of providing students with an accessible lecture course using new ideas and modules in presenting the topic to students. Currently, teachers face serious difficulties in finding new teaching aids when teaching mathematics to primary school students, so today universities teaching primary school teachers face the task of creating opportunities to demonstrate new teaching aids. We recommend the following master class. Ideas are given about the advantages and possibilities of a concrete-graph-abstract (KGA) method of teaching mathematics in elementary grades. Various models of using the KGA method in solving mathematical problems have been proposed.
ФОРМИРОВАНИЕ ИННОВАЦИОННОГО ПОТЕНЦИАЛА КНР: РЕГИОНАЛЬНАЯ И ГОСУДАРСТВЕННАЯ ПОЛИТИКА
Authors: САНЖИНА ОЛЬГА ПЕТРОВНА , ЮЙЧЖУ ВЭНЬ , САНЖИН БАТО БАИРОВИЧ
Published: October 2024

Анализ формирования инновационного потенциала Китая за последние 20 лет представляет интерес с точки зрения использования государством возможностей поиска и поддержки прорывных инноваций через поддержку изобретательской деятельности, позволяющей нарастить количество инноваций, переходящее в качество. В статье рассмотрены методы, применяемые правительством Китая для достижения наивысших показателей Глобального инновационного индекса, роль и место региональных инновационных систем в повышении инновационного потенциала страны. Анализ и переработка большого массива статистической информации дали возможность визуального отражения тенденций и динамики изменений показателей инновационной активности по регионам Китая. В результате исследования сделан вывод об изменении государственной политики Китая – отхода от наращивания количественных результатов и переход к качеству создаваемых инноваций, формированию инновационного потенциала через эффективность научных исследований и их способность обеспечить поддержку научно-технических потребностей экономического и социального развития.
СТАТИСТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ ТЕНДЕНЦИЙ ДОХОДОВ ДОМОХОЗЯЙСТВ РЕСПУБЛИКИ АРМЕНИЯ ЗА 2015-2022 ГГ.
Authors: МАНУКЯН ГРИГОР TАТУЛОВИЧ
Published: October 2024

Способность субъектов потреблять и сберегать оценивается уровнем доходов каждого общества. Анализ динамики состава и структуры доходов отражает социально-экономические тенденции в стране, степень социальной защищенности, уровень развития малого и среднего бизнеса. Увеличение доходов может помочь населению увеличить инвестиции, что влияет на развитие научно-технического и финансово-экономического потенциала. В противоположном состоянии можно препятствовать повышению инвестиционной активности, расширению экономической деятельности. В проведенных исследованиях до сих пор нет критериев, по которым можно определить необходимый уровень нормального развития страны. По этой причине проводится анализ и сравнительная оценка состава и структуры реальных доходов одного домохозяйства. Цель статьи - оценить поведение формирования доходов домохозяйств РА и динамику основных характеристик. Объектом исследования являются доходы домохозяйств РА. В качестве методов исследования использовался абстрактно-логический метод, учитывающий теоретические аспекты изучения доходов домохозяйств, системно-структурный метод, позволяющий выявить изменения этих доходов, а также синтез, группировку и сравнительные методы.
Pengaruh Lingkungan Kerja Fisik dan Lingkungan Kerja Nonfisik terhadap Turnover Intention dengan Kepuasan Kerja Sebagai Variabel Intervening Studi Pada PT Citraraya Mandiri Motor
Authors: Muviana Lilik
Published: October 2024

This study examines the relationship between the physical work environment and non-physical work environment on turnover intention throught job satisfaction as an intervening variable. The object of this research is PT Citraraya Mandiri Motor and techniques of data collection using the tecniques of non probability sampling with convenience sampling. Total respondents obtained are 41 employees of PT Citraraya Mandiri Motor by distributing questionnaires offline. This research is a quantitative approach to causality analysis and using the analysis technique of Structural Eqution Modelling (SEM) in SmartPLS software version 3.0. The results of this study showed that the physical work environment has’nt effect on employee job satisfaction and turnover intention. Non-physical work environment have a significant positive effect on job satisfaction. Non-physical work environment has a significant negative effect on turnover intention. And Job satisfaction has a significant negative effect on turnover intention.  Implications of research that could be applied by the Company is conduct training on internalization company values, and the company leaders could better provide direction to subordinates at work, as well as provide promotion opportunities for employees with high work performance. In addition, to increase job satisfaction and decrease turnover intention, the company also can improve the working environment to be more non-physical, one of which is a more expensive policy will be applied to employees that are not detrimental to the company and its employees.