ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ТУБЕРКУЛЕЗА У ПОДРОСТКОВ
Authors: А.Е. Айдарбек , А.Е. Ерлан , И.Р. Рахимова , Д.Д. Чункаева 
Published: October 2024

Актуальность: Подростки в силу биологических, анатомо-физиологических, психо-эмоциональных и социальных факторов являются одной из наиболее уязвимых групп населения по заболеванию туберкулезом. Современные условия эпидемиологического неблагополучия по подростковому туберкулезу в регионе послужили основанием для проведения настоящего исследования. Цель исследования: провести сравнительный анализ структуры туберкулеза у подростков Семейского региона за последнее десятилетие. Материалы и методы: Проведен ретроспективный анализ данных медицинской информационной системы «Национальный регистр больных туберкулезом» КГП на ПХВ «Региональный центр фтизиопульмонологии и реабилитации» УЗ ВКО. Дизайн - поперечное исследование. Критерии включения: подростки от 15 до 18 лет, туберкулез легочной локализации. Критерии исключения: дети от 0 до 15 лет, взрослые 18 лет и старше, туберкулез внелегочной локализации. В исследование методом сплошной выборки включено всего 187 подростков: первая группа - 138 (туберкулез выявлен в 2011-2015 гг.), вторая группа - 49 (туберкулез выявлен в 2016-2020 гг.). Статистический анализ проводился с использованием программы StatTechv. 2.5.9 (разработчик - ООО "Статтех", Россия). Результаты: Динамика заболеваемости туберкулезом среди подростков за последнее десятилетие демонстрирует тенденцию к снижению. В структуре туберкулеза у подростков второй группы по сравнению с первой преобладали лица женского пола (65,3% против 42,8%; p=0,007), городские жители (85,7% против 68,8%; p=0,022), студенты (36,7% против 20,3%; p=0,038). Доля деструктивных (22,5% и 36,7%) и лекарственно-устойчивых (35,5% и 36,7%) форм заболевания не имела статистически значимых различий (p=0,051 и p=0,878 соответственно). Внедрение молекулярно-генетического метода Xpert MTB/RIF повысило лабораторное подтверждение туберкулеза у подростков в 4 раза с 14,5% до 61,2% (p=0,001). Результаты лечения в анализируемых группах показали высокую эффективность и составили 96,4% и 96,0% соответственно (p=0,529). Выводы: Для дальнейшего улучшения эпидемиологической ситуации в регионе необходима качественная реализация мер по диагностике, профилактике и лечению туберкулеза среди подросткового населения с учетом последних рекомендаций ВОЗ и нормативных документов по борьбе с туберкулезом в Республике Казахстан.

Relevance: Adolescents, due to biological, anatomical, physiological, psycho-emotional and social factors, are one of the most vulnerable groups of the population for tuberculosis. The current conditions of epidemiological problems with adolescent tuberculosis in the region served as the basis for this study. The purpose of the study: to conduct a comparative analysis of the structure of tuberculosis in adolescents of the Semey region over the past decade. Materials and methods: A retrospective analysis of the data of the medical information system "National Register of Tuberculosis Patients" of the Municipal state enterprise on the right of economic management at the Regional Center for Phthisiopulmonology and Rehabilitation of the health department of East Kazakhstan region was carried out. Design is a cross-sectional study. Inclusion criteria: adolescents from 15 to 18 years of age, pulmonary tuberculosis. Exclusion criteria: children from 0 to 15 years old, adults 18 years and older, tuberculosis of extrapulmonary localization. A total of 187 adolescents were included in the study by the continuous sampling method: the first group - 138 (tuberculosis was detected in 2011-2015), the second group - 49 (tuberculosis was detected in 2016-2020). Statistical analysis was carried out using the StatTechv program. 2.5.9 (developer - Stattech LLC, Russia). Results: The dynamics of tuberculosis incidence among adolescents over the past decade shows a downward trend. The structure of tuberculosis in adolescents of the second group, compared with the first, was dominated by females (65.3% vs. 42.8%; p=0.007), urban residents (85.7% vs. 68.8%; p=0.022), students (36.7% vs. 20.3%; p=0.038). The proportion of destructive (22.5% and 36.7%) and drug-resistant (35.5% and 36.7%) forms of the disease had no statistically significant differences (p=0.051 and p=0.878, respectively). The introduction of the molecular genetic method Xpert MTB/RIF increased laboratory confirmation of tuberculosis in adolescents by 4 times from 14.5% to 61.2% (p=0.001). The results of treatment in the analyzed groups showed high efficiency and amounted to 96.4% and 96.0%, respectively (p=0.529). Conclusions: In order to further improve the epidemiological situation in the region, it is necessary to implement high-quality measures for the diagnosis, prevention and treatment of tuberculosis among the adolescent population, taking into account the latest WHO recommendations and regulatory documents on tuberculosis control in the Republic of Kazakhstan.

Өзектілігі: жасөспірімдер биологиялық, анатомиялық-физиологиялық, психоэмоционалды және әлеуметтік факторларға байланысты туберкулез ауруы бойынша халықтың ең осал топтарының бірі болып табылады. Аймақтағы жасөспірімдер туберкулезі бойынша эпидемиологиялық қолайсыздықтың қазіргі жағдайлары осы зерттеуді жүргізуге негіз болды. Зерттеудің мақсаты: соңғы онжылдықта Семей өңірінің жасөспірімдеріндегі туберкулез құрылымына салыстырмалы талдау жүргізу. Материалдар мен әдістер: ШҚО ДСБ «Аймақтықфтизиопульмонология және оңалту орталығы» ШЖҚ КМК «Туберкулезбен ауыратын науқастардың ұлттық тіркелімі» медициналық ақпараттық жүйесінің деректеріне ретроспективті талдау жүргізілді. Дизайн – көлденеңзерттеу. Қосу критерийлері: 15 жастан 18 жасқа дейінгі жасөспірімдер, өкпе туберкулезі. Алыптастау критерийлері: 0-ден 15 жасқа дейінгі балалар, 18 және одан жоғары жастағы ересектер, өкпеден тыс туберкулез. Жаппай іріктеу әдісімен зерттеуге барлығы 187 жасөспірім енгізілді: бірінші топ - 138 (туберкулез 2011-2015 жж. анықталды), екінші топ - 49 (туберкулез 2016-2020 жж. анықталды). Статистикалық талдау StatTechv2.5.9 (әзірлеуші - "Статтех" ЖШҚ, Ресей) бағдарламасын қолдану арқылы жүргізілді. Нәтижелері: Соңғы онжылдықта жасөспірімдер арасында туберкулезбен сырқаттанушылық динамикасы төмендеу үрдісін көрсетіп отыр. Екінші топтағы жасөспірімдердің туберкулез құрылымында бірінші топпен салыстырғанда әйел адамдар басым болды (65,3% қарағанда 42,8%; p=0,007), қала тұрғындары (68,8% қарағанда 85,7%; p=0,022), студенттер (20,3% қарағанда 36,7%; p=0,038). Аурудың деструктивті (22,5% және 36,7%) және дәріге төзімді (35,5% және 36,7%) түрлерінің үлесістатистикалық маңызды айырмашылықтарға ие болмады (сәйкесінше p=0,051 және р=0,878). Xpert MTB/RIF молекулярлық-генетикалық әдісіненгізу жасөспірімдерде туберкулезді зертханалық растауды 14,5%-дан 61,2%-ға дейін (p=0,001) 4 есеге арттырды. Талданған топтардағы емдеу нәтижелері жоғары тиімділікті көрсетті және тиісінше 96,4% және 96,0% құрады(p=0,529). Қорытындылар: Өңірдегі эпидемиологиялық жағдайды одан әрі жақсарту үшін ДДҰ-ның соңғы ұсынымдарын және Қазақстан Республикасындағы туберкулезбен күрес жөніндегі нормативтік құжаттарды ескере отырып, жасөспірімдер арасында туберкулезді анықтау, алдыналу және емдеу жөніндегі шараларды сапалы іске асыру қажет.