Ανατομική διερεύνηση της μείζονος σαφηνούς φλέβας και προσδιορισμός της συχνότητας και των παραγόντων κινδύνου για την ανάπτυξη φλεβοσκλήρυνσης
Authors: Τεπελένης Κώστας 
Published: November 2023

Εισαγωγή: Η μείζων σαφηνής φλέβα είναι η μακρύτερη και παχύτερη φλέβα των κάτω άκρων. Η ανατομία της είναι περίπλοκη και ποικιλόμορφη, ενώ οι ανατομικές παραλλαγές της είναι αρκετά συχνές. Οι κλάδοι της μείζονος σαφηνούς φλέβας διακρίνονται σε κλάδους στη σαφηνομηριαία συμβολή, σε κλάδους στο μηρό και σε κλάδους στην κνήμη. Η ακριβής γνώση της ανατομίας της μείζονος σαφηνούς φλέβας και των παραλλαγών της είναι χρήσιμη και απαραίτητη για τη θεραπεία των κιρσών των κάτω άκρων είτε με χειρουργική επέμβαση είτε με θερμική κατάλυση καθώς και για τη σωστή λήψη της μείζονος σαφηνούς φλέβας ως μόσχευμα σε αγγειοχειρουργικές επεμβάσεις παρακάμψεων, αορτοστεφανιαία παράκαμψη και μεταμοσχεύσεις καρδιάς ή άλλων οργάνων. Η φλεβοσκλήρυνση είναι η ινώδης πάχυνση του φλεβικού τοιχώματος. Η ακριβής επίπτωση και αιτιολογία της φλεβοσκλήρυνσης της μείζονος σαφηνούς φλέβας παραμένει άγνωστη. Η κλινική σημασία της είναι διφορούμενη. Η μείζων σαφηνής φλέβα είναι η πιο συχνά χρησιμοποιούμενη φλέβα ως μόσχευμα σε αορτοστεφανιαίες παρακάμψεις ή παρακάμψεις των κάτω άκρων. Οι περισσότερες μελέτες έχουν επιβεβαιώσει τη συσχέτιση της προϋπάρχουσας φλεβοσκλήρυνσης με τη μειωμένη βατότητα των αγγειακών μοσχευμάτων. Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν μελέτες που απέτυχαν να υποστηρίξουν την υπόθεση ότι η φλεβοσκλήρυνση της μείζονος σαφηνούς φλέβας συνδέεται με μειωμένη βατότητα του μοσχεύματος. Σκοπός της μελέτης: Σκοπό της μελέτης αποτέλεσε η ανάδειξη της ανατομίας της μείζονος σαφηνούς φλέβας και των κλάδων της καθώς και των ανατομικών παραλλαγών της. Όσον αφορά τη φλεβοσκλήρυνση της μείζονος σαφηνούς φλέβας, σκοπός της μελέτης ήταν η εκτίμηση του επιπολασμού της και η ανεύρεση των παραγόντων κινδύνου για την ανάπτυξη της. Υλικό και Μέθοδος: Στην παρούσα μελέτη συμπεριελήφθησαν 75 ταριχευμένα πτωματικά κάτω άκρα ενηλίκων και 300 εθελοντές χωρίς συμπτώματα και σημεία οξείας ή χρόνιας φλεβικής νόσου. Τα πτωματικά κάτω άκρα χρησιμοποιήθηκαν για την ανατομική διερεύνηση της μείζονος σαφηνούς φλέβας και των κλάδων της. Πτωματικά κάτω άκρα που εμφάνιζαν τραυματικές βλάβες, παθολογικές βλάβες ή είχαν ιστορικό επέμβασης στη βουβωνική χώρα αποκλείσθηκαν από τη μελέτη. Στη σαφηνομηριαία συμβολή καταγράφηκαν ο αριθμός, το είδος και το πρότυπο εκβολής των κλάδων καθώς και ο διπλασιασμός της μείζονος σαφηνούς φλέβας. Στο μηρό και στην κνήμη αναγνωρίσθηκαν πέντε διαφορετικά ανατομικά πρότυπα τα οποία και καταγράφηκαν. Οι 300 εθελοντές υπεβλήθησαν σε duplex υπερηχογράφημα για την εκτίμηση του επιπολασμού της φλεβοσκλήρυνσης της μείζονος σαφηνούς φλέβας. Τα ακτινολογικά ευρήματα της φλεβοσκλήρυνσης ήταν η αυξημένη ηχογένεια, η ασβεστοποίηση και η πάχυνση του φλεβικού τοιχώματος. Επιπρόσθετα έγινε καταγραφή του φύλου, της ηλικίας, του σωματικού βάρους, του καπνίσματος και της ύπαρξης αρτηριακής υπέρτασης, σακχαρώδη διαβήτη και δυσλιπιδαιμίας των εθελοντών. Κριτήρια αποκλεισμού από τη μελέτη αποτέλεσαν η ύπαρξη συμπτωμάτων και σημείων οξείας ή χρόνιας φλεβικής νόσου, το ιστορικό κιρσών, θρόμβωσης, φλεβικής ανεπάρκειας ή επεμβάσεων στα κάτω άκρα. Τα αποτελέσματα των καταγραφών συλλέχθηκαν και υποβλήθηκαν σε στατιστική ανάλυση με σκοπό την ανάδειξη στατιστικά σημαντικών παραγόντων κινδύνου για την ανάπτυξη της φλεβοσκλήρυνσης. Οι ορισμοί από τα consensus σχετικά με τη μείζων σαφηνή φλέβα, τους κλάδους της και τις ανατομικές παραλλαγές της χρησιμοποιήθηκαν. Αποτελέσματα: Για την ανατομική διερεύνηση της μείζονος σαφηνούς φλέβας χρησιμοποιήθηκαν συνολικά 75 πτωματικά κάτω άκρα, εκ των οποίων το 57,3% προέρχονταν από άνδρες και το 42,7% από γυναίκες. Η μέση ηλικία των πτωματικών κάτω άκρων ήταν 66,6 χρόνια (εύρος 42 – 91 χρόνια). Η μέση ηλικία των αρσενικών και θηλυκών πτωματικών κάτω άκρων ήταν 65,7 χρόνια (εύρος 42 – 85 χρόνια) και 67,7 χρόνια (εύρος 44 – 91 χρόνια) αντίστοιχα. Ο αριθμός των κλάδων που εντοπίστηκαν στη σαφηνομηριαία συμβολή κυμαινόταν από 0 – 7, με μέση τιμή τους 3,8 κλάδους και μεγαλύτερη συχνότητα 4 – 5 κλάδους στο 61,3% των περιπτώσεων. Ο συχνότερα παρατηρούμενος κλάδος ήταν η επιπολής έξω αιδοιϊκή φλέβα (94,7%), ενώ η οπίσθια επικουρική μείζων σαφηνής φλέβα ήταν ο λιγότερο συχνά εντοπιζόμενος κλάδος (14,7%). Το 80% των κλάδων εξέβαλαν στη σαφηνομηριαία συμβολή είτε απευθείας (53,3%) είτε σχηματίζοντας ένα κοινό στέλεχος με άλλες φλέβες (26,7%), με συχνότερο κοινό στέλεχος την επιπολής επιγάστρια φλέβα + επιπολής περισπώμενη λαγόνια φλέβα (10,7%). Το υπόλοιπο 20% των κλάδων εξέβαλε απευθείας στην κοινή μηριαία φλέβα, με συχνότερο κλάδο την επιπολής έξω αιδοιϊκή φλέβα (10,7%). Διπλασιασμός της μείζονος σαφηνούς φλέβας ανευρέθηκε στο 2,7% των περιπτώσεων. Το συχνότερα παρατηρούμενο ανατομικό πρότυπο στο μηρό ήταν ο τύπος Α (μια μείζων σαφηνής φλέβα χωρίς μεγάλους παράλληλους κλάδους στο 50,6%), ενώ ο τύπος Β ήταν ο λιγότερο συχνά εντοπιζόμενος (διπλασιασμός της μείζονος σαφηνούς φλέβας στο 2,7%). Στην κνήμη, ο τύπος Β ανευρέθηκε συχνότερα (μείζων σαφηνής φλέβα και ένας ή περισσότεροι κλάδοι στο 33,3%) και ο τύπος Δ λιγότερο συχνά (απλασία της μείζονος σαφηνούς φλέβας από τον περιφερικό μηρό μέχρι κάτωθεν του γόνατος στο 12%). Στο 2,7±% των περιπτώσεων η ταξινόμηση με βάση τα πέντε ανατομικά πρότυπα δεν ήταν δυνατή στην κνήμη. Από τους 300 εθελοντές που υπεβλήθησαν σε duplex υπερηχογράφημα, οι 181 (60,3%) ήταν γυναίκες και οι 119 (39,7%) άνδρες. Η μέση τιμή της ηλικίας του δείγματος ήταν τα 60 έτη με τυπική απόκλιση 13, ενώ η μέση τιμή του δείκτη μάζας σώματος ήταν 26,01 με τυπική απόκλιση 4,76. Επίσης οι 199 (66,3%) δεν κάπνιζαν, οι 187 (62,3%) δεν είχαν υψηλή αρτηριακή πίεση, οι 244 (81,3%) δεν έπασχαν από σακχαρώδη διαβήτη και οι 176 (58,7%) δεν είχαν δυσλιπιδαιμία. Ο επιπολασμός της φλεβοσκλήρυνσης της μείζονος σαφηνούς φλέβας ήταν 2,3%. Η αρτηριακή υπέρταση αποτέλεσε παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη φλεβοσκλήρυνσης (p = 0,045). Επιπλέον, η ηλικία συνδέθηκε με τη φλεβοσκλήρυνση καθώς οι εθελοντές που εμφάνισαν φλεβοσκλήρυνση ήταν μεγαλύτερης ηλικίας (74,20 έτη) σε σχέση με της εθελοντές που δεν εμφάνισαν φλεβοσκλήρυνση (59,11 έτη) με p < 0,001. Συμπεράσματα: Η ανατομία της μείζονος σαφηνούς φλέβας παρουσιάζει σημαντική ποικιλομορφία. Οι ανατομικές παραλλαγές είναι συχνές τόσο στη σαφηνομηριαία συμβολή όσο και στο μηρό και στην κνήμη. Ο επιπολασμός της φλεβοσκλήρυνσης της μείζονος σαφηνούς φλέβας είναι μικρός χωρίς σημαντική διαφορά μεταξύ των φύλων. Η αρτηριακή υπέρταση και η αύξηση της ηλικίας είναι σημαντικοί παράγοντες για την ανάπτυξή της.