Η μυστηριακή ζωή ως άξονας της πνευματικής ζωής στα κείμενα του Αγίου Νικόδημου του Αγιορείτου
Authors: Ντόκος Γεώργιος 
Published: August 2021

Ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης ἔχει γράψει πολλὰ σημαντικὰ πράγματα περὶ τῆς μυστηριακῆς καὶ ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς. Αὐτὴ ἡ διατριβὴ ἀναφέρεται στὴ λατρευτικὴ ζωὴ καὶ στὰ τέσσερα μυστήρια τοῡ βαπτίσματος, χρίσματος, τῆς θείας Εὐχαριστίας, καὶ ἐξομολογήσεως ὅπως ἀναφέρονται στὰ κείμενα τοῦ ἁγίου Νικοδήμου. Ὁ Ἁγιορείτης ποτὲ δὲν γράφει γιὰ ἕνα ἀσώματο σπιριτουαλισμὸ ἢ γιὰ μία αἰθέρια πνευματικότητα, ἀλλὰ ὑπογραμμίζει ὅτι ἡ ἀληθινὴ πνευματικὴ ζωὴ γιὰ τὸν ἄνθρωπο διαδραματίζεται μέσα στὴν Ἐκκλησία ὡς μέλος τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ. Ὁ σκοπὸς τῆς πνευματικῆς ζωῆς εἶναι ἡ θέωση ἑν Χριστῷ. Αὐτὸ πραγματοποιεῖται μέσα στὴν Ἐκκλησία μὲ τὴ συμμετοχὴ στὰ ἅγια μυστήρια καὶ στὶς θεῖες ἀκολουθίες. Μέσα στὸ ναὸ ἡ χάρη τοῦ Θεοῦ ἐνεργεῖ μὲ ἕνα εἰδικὸ τρόπο, καὶ οἱ ἡνωμένες προσευχὲς τῶν πιστῶν ἔχουν ἰδιαίτερη δύναμη. Ἡ θέωση καὶ ἡ ἕνωση τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸ Θεὸ ἀρχίζει στὸ βάπτισμα, ὅπως καὶ ἡ ἐνσωμάτωσή του στὴν Ἐκκλησία. Σὲ αὐτὸ τὸ μυστήριο ὁ ἄνθρωπος πεθαίνει καὶ ἀνασταίνεται μυστηριακῶς μὲ τὸ Χριστό. Ἡ βαπτισματικὴ χάρη βοηθάει τὸ Χριστιανὸ σὲ ὅλη του τὴ ζωή, ἀλλὰ πρέπει νὰ ζῇ μία χριστιανικὴ ζωὴ σύμφωνα μὲ τοὺς βαπτισματικοὺς ὄρκους του γιὰ τὴ θεία χάρη νὰ βλαστήσῃ μέσα του. Τὸ βάπτισμα μόνο του δὲν σώζει τὸν ἄνθρωπο, ἀλλὰ ὁ Χριστιανὸς πρέπει νὰ συνεργῇ μὲ τὸ Θεὸ καὶ νὰ διατηρῇ τὶς θεῖες ἐντολές. Εἶναι εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνο αὐτό. Παίζει σπουδαῖο ῥόλο στὴν καθημερινὴ πνευματικὴ ζωὴ τοῦ πιστοῦ, καὶ δὲν εἶναι μόνο κάτι τοῦ παρελθόντος. Ὁ ἅγιος Νικόδημος θεωρεῖ τὸ μυστήριο τοῦ χρίσματος ὡς ἕνα ξεχωριστὸ μυστήριο ἀπὸ τὸ βάπτισμα. Καθὼς ὁ Χριστὸς ἐβαπτίσθει πρώτα καὶ μετὰ κατέβηκε τὸ Ἅγιο Πνεῦμα ἐπάνω Του, τὸ ἴδιο συμβαίνει στὴν Ἐκκλησία σὲ αὐτὸν ποὺ βαπτίζεται. Ὁ πιστὸς λαμβάνει τὰ χαρίσματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος προσωπικῶς, ἀλλὰ πρέπει νὰ ζῇ μία χριστιανικὴ ζωὴ γιὰ αὐτὰ τὰ χαρίσματα νὰ καρποφορήσουν. Ἐπιπλέον, τὸ ἅγιο χρίσμα σφραγίζει, ξεχωρίζει, καὶ προστατεύει τὸ Χριστιανό. Ἡ θεολογία τοῦ ἁγίου Νικοδήμου περὶ τῆς θείας Εὐχαριστίας εἶναι ῥιζωμένη στὴν ἁγιοπατερικὴ παράδοση. Διδάσκει ὅτι ὁ ἄρτος καὶ ὁ οἶνος, διὰ τῆς ἐπιφοιτήσεως καὶ ἐνεργείας τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, μεταβάλονται εἰς τὸ σῶμα καὶ αἷμα τοῦ Χριστοῦ. Ἐπιβεβαιώνει ὅτι κάθε ψίχουλο τοῦ ἁγιασμένου ἄρτου καὶ κάθε σταγόνα τοῦ ἁγιασμένου οἴνου περιέχει ὅλον τὸ Χριστό. Ὑποστηρίζει μὲ ζῆλο τὴ συχνὴ μετάληψη διότι χωρὶς τὴ θεία Κοινωνία δὲν μπορεῖ νὰ ζῇ πνευματικῶς ὁ Χριστιανός. Προϋποθέτει, ὅμως, σοβαρὴ ἀσκητικὴ καὶ πνευματικὴ προετοιμασία. Ἡ θεία Κοινωνία εἶναι ἐπίσης τὸ μεγαλύτερο ὅπλο στὸν ἀόρατο πόλεμο. Ὁ ἅγιος Νικόδημος περιγράφει τὴν ἐξομολόγηση καὶ μετάνοια ὡς δεύτερο βάπτισμα. Ἡ ἐξομολόγηση καλεῖτε δεύτερο βάπτισμα ἐπειδὴ καθαρίζει τὸν ἁμαρτωλὸ ἀπὸ τὴ λέπρα τῆς ἁμαρτίας. Δὲν ὑπάρχει καμία ἁμαρτία ποὺ δὲν μπορεῖ νὰ συγχωρηθῇ ἀπὸ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ ὅταν ὑπάρχει ἀληθινὴ μετάνοια καὶ κατάλληλη διάθεση. Ὁ Ἅγιος τονίζει τὴ σπουδαιότητα τῆς συχνῆς ἐξομολογήσεως. Ἡ ἐξομολόγηση καὶ ἡ μετάνοια, ὅπως καὶ τὰ ἄλλα μυστήρια, εἶναι ἕνα ἰσχυρὸ ὅπλο κατὰ τοῦ διαβόλου καὶ τῆς ἁμαρτίας. Πάντοτε ὑπάρχει ἕνας κίνδυνος τὰ ἅγια μυστήρια νὰ πάρουν μαγικὸ χαρακτήρα καὶ ὁ ἐκκλησιασμὸς νὰ γίνῃ σὰν ῥουτίνα. Ἀλλὰ ὁ ἅγιος Νικόδημος ἐξηγεῖ ἀκριβῶς τί εἶναι τὰ μυστήρια, γιατὶ εἶναι ἀπαραίτητα στὴ ζωὴ τοῦ Χριστιανοῦ, καὶ πῶς πρέπει νὰ μετέχῃ σὲ αὐτὰ ὑπαρξιακῶς μὲ πίστη καὶ γνώση. Ἡ ποιμαντικὴ διδασκαλία τοῦ θείου Πατρὸς παροτρίνει τοὺς πιστοὺς νὰ πάρουν τὴ Χριστιανική τους ζωὴ πολὺ σοβαρῶς καὶ νὰ ζήσουν τὴν ἐν Χριστῷ ζωὴ μὲ ζῆλο καὶ προθυμία.