Η παρουσία της γυναίκας στη βιβλική και πατερική παράδοση των πρώτων αιώνων
Authors: Χουβαρδά Θωμαή 
Published: November 2021

Η εργασία μας έχει στόχο την πληρέστερη κατανόηση της κοινωνικής κατηγορίας των χηρών που ήταν μια πραγματικότητα στους πρώτους χριστιανικούς χρόνους. Επιχειρεί να τις παρουσιάσει ως μία διακεκριμένη τάξη κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες και να περιγράψει τον τρόπο με τον οποίο τις αντιμετώπισε το εκκλησιαστικό σώμα, αλλά και τη συμβολή τους στη ζωή της Εκκλησίας. Άλλωστε, η κατανόηση των πατερικών κειμένων για το θέμα αυτό είναι χρήσιμη και στις μέρες μας, όπου οι κοινωνικές συνθήκες στον προηγμένο κόσμο έχουν σημαντικά διαφοροποιηθεί σε σχέση με τα δικαιώματα, την αξιοπρέπεια και τον σεβασμό της γυναίκας που αποστερήθηκε τον σύζυγό της κι έχει επιφορτισθεί με πολλαπλές ευθύνες. Στις υπό ανάπτυξη χώρες, όπου κηρύττεται το ευαγγέλιο και η πολυγαμία ακόμη υφίσταται, η αντιμετώπιση των χηρών δεν διαφέρει από τον κοινωνικό περίγυρο των πρώτων χριστιανικών αιώνων. Η φιλανθρωπία του Ευαγγελίου και των Πατέρων της Εκκλησίας μπορεί πάντα να αποτελεί το κριτήριο για την αντιμετώπιση των χηρών στις κοινωνίες αυτές. Τα παραπάνω επέβαλαν την χρονολογική παρουσίαση του υλικού, προκειμένου να καταδειχθεί η ακολουθία των γεγονότων και η οποιαδήποτε εξέλιξη διαφαίνεται μέσα από τη μελέτη. Αυτό διασφαλίζει, ως ένα βαθμό, και την αντικειμενικότητα των συμπερασμάτων, εφόσον δεν επηρεάζονται από μεταγενέστερα δεδομένα ή εξελίξεις.Η μελέτη αποτελείται από τέσσερα κεφάλαια, στα οποία προτάσσεται η εισαγωγή και κατακλείεται με τα συμπεράσματα και τη βιβλιογραφία. Στην εισαγωγή αναλύονται οι προϋποθέσεις της έρευνας για τη γυναίκα γενικότερα, η αφορμή συγγραφής της εργασίας, τίθεται το ζήτημα της θέσης της χήρας στην κοινωνία και στην Εκκλησία καθώς και η προβληματική του, παρουσιάζεται η ιστορία της έρευνας και αναφέρεται η σημασία που προσλαμβάνει στον σύγχρονο κόσμο. Τέλος, παρουσιάζεται η ετυμολογική προέλευση της λέξης και οι διάφορες σημασίες που προσέλαβε κατά την ιστορία της, με σκοπό να καταδειχθούν οι ποικίλες έννοιες, οι οποίες συνόδευσαν την γυναίκα χήρα ταυτιζόμενες μαζί της. Στο πρώτο κεφάλαιο εξετάζεται η θέση της στον αρχαίο κόσμο και η διαφορετική νοοτροπία με την οποία αντιμετωπίζεται κατά τόπους και εποχές. Πρόκειται κυρίως για μια ιστορική προσέγγιση.Το δεύτερο κεφάλαιο αφορά στην εικόνα που παρουσιάζει στα βιβλικά κείμενα. Στην Παλαιά Διαθήκη παρουσιάζεται η μεγάλη συχνότητα με την οποία εμφανίζεται είτε μεμονωμένα είτε συγκαταριθμούμενη με κοινωνικά περιθωριοποιημένες ομάδες ως αντικείμενο της προστασίας του ίδιου του Θεού Γιαχβέ, των αρχόντων και των πιστών. Γίνεται αναφορά σε εξέχουσες φυσιογνωμίες χηρών γυναικών της Παλαιάς Διαθήκης που συνέβαλαν στην πραγματοποίηση του σχεδίου του Θεού. Στη συνέχεια εκτίθεται η θέση της χήρας στην Καινή Διαθήκη, δηλαδή η σχέση του Ιησού προς τις χήρες στη ζωή και τη διδασκαλία του καθώς επίσης και στη θαυματουργική του δράση. Τονίζεται η σημασία τους στη σκέψη και διδασκαλία των Αποστόλων, ενώ ιδιαίτερο υποκεφάλαιο αφιερώνεται στο χωρίο της Α΄ προς Τιμόθεον επιστολής που αποτελεί και τη βάση της μεταγενέστερης εκκλησιαστικής διδασκαλίας. Εδώ επιχειρείται μια παρουσίαση της χήρας ενταγμένης στον κοινωνικό της περίγυρο και στο εκκλησιαστικό σώμα χωρίς να γίνεται ερμηνευτική ανάλυση του χωρίου, η οποία δεν αποτελεί τον σκοπό της παρούσας μελέτης. Η συστηματοποίηση του υλικού στα παραπάνω κεφάλαια είναι θεματική. Καταγράφονται δηλαδή τα χαρακτηριστικά που σχετίζονται και συμπληρώνουν την εικόνα της χήρας μέσα στα αντίστοιχα χωροχρονικά πλαίσια. Στο τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζεται η γυναίκα χήρα στα κείμενα των πρώτων αιώνων. Κατά την μεταποστολική εποχή εξετάζεται η αποδοχή της τάξης των χηρών από τις κατά τόπους εκκλησιαστικές κοινότητες, η σημασία και η συμβολή τους στην ζωή της Εκκλησίας. Τα κείμενα του 3ου αιώνα αναλύονται σε άλλη ενότητα αυτού του κεφαλαίου. Εντοπίζονται τα χαρακτηριστικά εκείνα που δηλώνουν την εξέλιξη στην ιστορία της τάξης των χηρών. Αναφέρεται επίσης η σχέση των χηρών με άλλες ομάδες του εκκλησιαστικού σώματος. Η πορεία των χηρών κατά τον 4ο αιώνα σκιαγραφείται στην τελευταία ενότητα αυτού του κεφαλαίου. Εντοπίζονται οι αλλαγές που συντελούνται στα πλαίσια των γενικότερων ιστορικών αλλαγών του αιώνα. Εξετάζεται η καθοριστική σχέση τους με τις παρθένους και διακόνισσες. Σε τούτο το κεφάλαιο η μέθοδος που ακολουθείται είναι αυτή της γραμματολογικής ανάλυσης. Το τέταρτο και τελευταίο κεφάλαιο της εργασίας είναι αφιερωμένο στις συμβολικές σημασίες που προσέλαβε ο όρος χήρα στην πορεία της σκέψης. Η εργασία ολοκληρώνεται με τα συμπεράσματα.