Εκπαίδευση εκπαιδευτικών στη χρήση προσαρμοστικής παιχνιδοποίησης στη διδασκαλία φυσικών επιστημών
Authors: Ζουρμπάκης Αλκίνοος-Ιωάννης 
Published: September 2024

Η διδασκαλία Φυσικών Επιστημών (Φ.Ε) θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους κλάδους της σύγχρονης εκπαίδευσης, καθώς κύριος σκοπός της είναι η προώθηση ενός ενεργού και επιστημονικού τρόπου σκέψης. Ωστόσο, με την πάροδο των ετών, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι σημαντικές δυσκολίες στην κατανόηση των επιστημονικών εννοιών και στην εμπλοκή των μαθητών στις Φ.Ε, οι επιστήμονες έχουν στρέψει την προσοχή τους στην χρήση τεχνολογικών εργαλείων που παρέχουν κίνητρα και ταυτόχρονα υιοθετούν εξατομικευμένες και προσαρμοστικές μεθοδολογίες μάθησης, όπως η προσαρμοστική παιχνιδοποίηση. Όμως, η προσαρμοστική παιχνιδοποίηση βρίσκεται ακόμα στα πρώτα στάδια της. Δεν γνωρίζουμε επαρκώς το βαθμό ετοιμότητας και τις αντιλήψεις των εκπαιδευτικών ως προς τη χρήση τέτοιων εφαρμογών στις Φ.Ε αλλά και την επίδραση που μπορεί να έχει ένα πρόγραμμα επαγγελματικής κατάρτισης/εκπαίδευσης/ανάπτυξης εκπαιδευτικών, το οποίο εστιάζει στην ενσωμάτωση της τεχνολογίας στην εκπαιδευτική διαδικασία και στο περιεχόμενο της (Φ.Ε), στις γνώσεις, στις αντιλήψεις και στην ενσωμάτωση της εφαρμογής στην τάξη. Συνεπώς, η παρούσα διατριβή μελέτησε το βαθμό επιρροής ενός προγράμματος επαγγελματικής κατάρτισης/εκπαίδευσης/ανάπτυξης στις αντιλήψεις εν ενεργεία εκπαιδευτικών ως προς την ετοιμότητα, την αυτό-αποτελεσματικότητα και την προθυμία τους να ενσωματώσουν προσαρμοστικά περιβάλλοντα παιχνιδοποίησης στη διδακτική Φυσικών Επιστημών (Φ.Ε), αλλά και το βαθμό αξιοποίησης και ενσωμάτωσης της εφαρμογής στην τάξη. Επιπλέον, μελετώνται οι αντιλήψεις τους ως προς την εκπαιδευτική διαδικασία, τα περιβάλλοντα προσαρμοστικής παιχνιδοποίησης, την διαδικασία κατάρτισης, αλλά και την εφαρμογή στους/στις μαθητές/τριες. Η έρευνα διεξήχθη σε τρείς φάσεις. Στην φάση Α, οι έξι συμμετέχοντες/ουσες εκπαιδεύτηκαν/επιμορφώθηκαν στα πλαίσια ενός προγράμματος επαγγελματικής εκπαίδευσης, βασιζόμενο στη μεθοδολογία TPASK, που περιλάμβανε 5 δίωρες συναντήσεις εξ αποστάσεως. Στη φάση Β, που έλαβε χώρα η αξιοποίηση της εφαρμογής στην τάξη από τους εκπαιδευτικούς. Στη φάση Γ, που πραγματοποιήθηκαν οι ατομικές συνεντεύξεις με τους εκπαιδευτικούς. Τα δεδομένα της έρευνας περιλάμβαναν τα ερωτηματολόγια αντιλήψεων/γνώσεων TPASK, αυτό-αποτελεσματικότητας, στάσεων απέναντι στη χρήση τεχνολογικών μέσων και πρόθεσης χρήσης των εφαρμογών στη διδασκαλία Φ.Ε (πριν και μετά το πρόγραμμα εκπαίδευσης). Ακόμα, περιλαμβάνονταν οι κατάλογοι ελέγχου παρατήρησης των διδασκαλιών, ερωτηματολόγια κινήτρων των μαθητών και ατομικές συνεντεύξεις. Η ανάλυση δεδομένων πραγματοποιήθηκε μέσω ποιοτικών μεθόδων ανάλυσης περιεχομένου, ενώ τα ερωτηματολόγια κινήτρων των μαθητών αναλύθηκαν ποσοτικά με τη χρήση του στατιστικού πακέτου SPSS. Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ότι το πρόγραμμα εκπαίδευσης ενίσχυσε τα επίπεδα γνώσεων των εκπαιδευτικών, ιδιαίτερα στους τομείς της Τεχνολογικής Γνώσης (ΤΚ), της Τεχνολογικής Επιστημονικής Γνώσης (TSK) και της Τεχνολογικής Παιδαγωγικής Επιστημονικής Γνώσης (ΤPASK), αλλά και την αυτό-αποτελεσματικότητα των εκπαιδευτικών. Επίσης, αναδείχθηκε η αποτελεσματικότητα αξιοποίησης της εφαρμογής και διαφορετικοί τρόποι χρήσης και ενσωμάτωσης της εφαρμογής με την ανάδειξη δύο διαφορετικών τύπων εκπαιδευτικών με βάση τις ενέργειες τους, τους εκπαιδευτικούς με υψηλό επίπεδο γνώσεων TPASK και τους εκπαιδευτικούς με κενό/ελλείψεις σε τομείς του TPASK. Επιπλέον, διακρίθηκε η αύξηση των κινήτρων των μαθητών και η θετική τους στάση προς τη μάθηση, τόσο από τους εκπαιδευτικούς, όσο και από τους/τις μαθητές/τριες. Αναφορικά με τις αντιλήψεις των εκπαιδευτικών, οι εκπαιδευτικοί αναγνώρισαν την πρακτικότητα και αποτελεσματικότητα της επιμόρφωσης/κατάρτισης ως προς την εξοικείωση τους με την εφαρμογή, τη χρήση της και την δυνατότητα ένταξη της στη διδασκαλία, ενώ έγινε αντιληπτή η ανάγκη για περαιτέρω υποστήριξη ως προς την αντιμετώπιση τεχνικών προβλημάτων αλλά και εστίασης στο πρακτικό μέρος της εφαρμογής, ιδιαίτερα στην αναγνώριση των διδακτικών στρατηγικών/σταδίων διδασκαλίας. Με βάση τα παραπάνω, η παρούσα έρευνα συνεισφέρει στην ερευνητική βιβλιογραφία που αφορά την εκπαίδευση εν ενεργεία εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στη χρήση προσαρμοστικής παιχνιδοποίησης στις Φ.Ε, αλλά και γενικά στο σχεδιασμό και υιοθέτηση παιδαγωγικών περιβαλλόντων που ενσωματώνουν ενεργητικές, εξατομικευμένες, μαθητοκεντρικές και προσαρμοστικές προσεγγίσεις μάθησης στην διδασκαλία Φ.Ε.