Το ειδικό καθεστώς οικονομικών δραστηριοτήτων του ελληνικού κράτους ως μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ελλήνων υπηκόων σε χώρες των Βαλκανίων
Authors: Καββαδία Ελένη 
Published: September 2021

Κατά την εικοσαετία 1990-2010, η Βαλκανική αποτελεί τη μόνη Ευρωπαϊκή περιοχή, η οποία έζησε ένα είδος « σκωτσέζικου ντους». Από την μία γνώρισε την ευχάριστη μετάβασή της στην ελεύθερη οικονομία, παρά τις ενεχόμενες δυσκολίες, τις οποίες εκλήθη να ξεπεράσει. Από την άλλη, γνώρισε όμως, το ανελέητα δυσάρεστο πρόσωπο του πολέμου, καθώς η περιοχή «εσείσθη» σχεδόν καθ’ ολοκληρίαν και κατά κύματα, από διαδοχικές και διαφορετικές ένοπλες αναμετρήσεις. Οι συγκρούσεις αυτές, είχαν σαν αποτέλεσμα έντονα και εκτεταμένα μετά-συγκρουσιακά συμπτώματα, όπως διαλυμένους οικονομικούς και κοινωνικούς ιστούς με ανεργία και ανέχεια στα όρια της ανθρωπιστικής κρίσης, καταρρακωμένο ηθικό και κατεστραμμένες υποδομές. Η πολυδιασπασμένη και βρίθουσα αντιπαραθέσεων περιοχή, έγινε όμως παράλληλα και θέατρο της μόνης στην ιστορία «σύμπραξης» της Διεθνούς κοινότητας, τέτοιας ποσοτικής και ποιοτικής εμβέλειας. Με περισσότερες από 22 χώρες δωρητές/χορηγούς και επενδυτές, πέραν των διεθνών και πολυμερών οργανισμών, οι συνολικές ροές ΕΑΒ και ΑΞΕ στην περιοχή υπολογίζεται ότι ξεπέρασαν τα 150 δις ευρώ κατά την υπό εξέταση περίοδο. Ως εκ τούτου, η περιοχή αποτελεί υπόδειγμα ανασυγκρότησης, αναδιάρθρωσης και οικονομικής ανάπτυξης. Ενταγμένη στο γενικότερο αυτό γεωπολιτικό και οικονομικό κλίμα, η Ελλάδα συμμετέχει οικονομικά από κοινού με άλλους «παίκτες», στην «αναγέννηση» και ένταξη της περιοχής στη Διεθνή κοινότητα, τόσο άμεσα με την παροχή Επίσημης Αναπτυξιακής Βοήθειας-ΕΑΒ μέσω του Ελληνικού Σχεδίου Οικονομικής Ανασυγκρότησης των Βαλκανίων-ΕΣΟΑΒ, όσο και έμμεσα, προωθώντας πολυσχιδώς τις Ελληνικές Άμεσες Ξένες Επενδύσεις-ΑΞΕ στην περιοχή, και κυρίως εν είδει επιδοτήσεων. Η Ελλάδα μετεξελίχθηκε τοιουτοτρόπως από διαχρονικά «καθαρό εισαγωγέα» επενδύσεων, σε «εξαγωγέα», και με επίκεντρο την Βαλκανική, όπου «φιγουράρισε» ανάμεσα στις πρώτες θέσεις προέλευσης ΕΑΒ και ΑΞΕ. Η παρούσα μελέτη προσεγγίζει το θέμα ολιστικά, εξετάζοντας την διττή φύση της Ελληνικής «εμπλοκής», και αναλύοντας την περιρρέουσα γενικότερη οικονομική και γεωπολιτική συγκυρία. Η διττή οικονομική «εμπλοκή» του Ελληνικού Κράτους στα Βαλκάνια, στα πλαίσια της παρούσας ΔΔ, εξετάσθηκε επίσης διττά, τόσο με θεωρητικές όσο και εμπειρικές προσεγγίσεις, με την χρήση μοντέλων επιχειρηματικής στρατηγικής, όπως PEST, SWOT, VRIO, Μοντέλα Porter «ανταγωνιστικών δυνάμεων» και «αλυσίδα αξίας». Εξετάζει τους λόγους για τους οποίους «έπρεπε» η Ελλάδα να εμπλακεί, διερευνά την συμβατότητα της Ελληνικής «εμπλοκής» με ανειλημμένες δεσμεύσεις της χώρας στα πλαίσια της συμμετοχής της στην ΕΕ, μελετά την σκοπιμότητα και χρησιμότητα του εγχειρήματος, συγκρίνει την Ελλάδα ως πάροχο ΕΑΒ και ΑΞΕ με άλλες χώρες, αναλύει και αξιολογεί το ΕΣΟΑΒ, αποτιμά τον ρόλο του Ελληνικού Κράτους και την όποια ώθηση και χειραγώγηση των ΑΞΕ μέσω Ελληνικών επιδοτήσεων, καθώς και αναδιφεί χαρακτηριστικά των Ελληνικών ΑΞΕ, ως προς την ανταγωνιστικότητα και τους δεσμούς τους με τις μητρικές στην Ελλάδα. Το θέμα είναι πρωτότυπο σε ακαδημαϊκό επίπεδο καθότι η επισκόπηση της Βιβλιογραφίας δείχνει ότι η διττή και συνδυαστική ερευνητική γραμμή δεν έχει προσελκύσει την επιστημονική προσοχή, καθώς οι υπάρχουσες μελέτες επικεντρώνονται σε μία από τις δύο διαστάσεις, αλλά όχι και στις δύο μαζί. Επιπρόσθετα, το παρόν πόνημα είναι πρωτότυπο μεθοδολογικά, αφενός διότι εξετάζει το θέμα υπό μια νέα οπτική, αυτήν της επιχειρηματικής στρατηγικής, αλλά αφετέρου χρησιμοποιεί τα σχετικά μοντέλα με νέους τρόπους και σε νέες εφαρμογές. Το θέμα μέσω της μελέτης των πεπραγμένων, παραμένει «επίκαιρο» και διατηρεί την σημασία του, ιδιαίτερα κατά την τρέχουσα δυσμενή οικονομική συγκυρία στην Ελλάδα, καθότι, πέρα από την όποια συμπεράσματα της «επενέργειας» της Ελληνικής οικονομικής «εμπλοκής» στην Βαλκανική, οι ξένες αγορές αποτελούν διέξοδο από την υφεσιακή Ελληνική οικονομία.