GENÇLİK ÇALIŞMALARINDA LİDERLİK MODELLERİ
Authors: Su Mehmet 
Published: December 2024

Liderlik modelleri, bir liderin belirli bir hedef doğrultusunda başkalarına ilham vermek ve onları etkilemek için benimsediği yaklaşımlar ya da kullandığı yöntemlerdendir. Her bir model insanlara liderlik ederken nelerin önemsendiği konusunda farklı fikirler verir. Bu modeller, bir liderin insanlarla ve elindeki işle ilgilenme biçiminde kendini gösterir ve içinde bulunulan duruma göre farklılık gösterir. Liderlerin genellikle bir hayali, bir vizyonu ve başkalarını uğrunda çalışmaya yönelttikleri kapsayıcı bir amacı vardır. Günümüzde liderlik sadece devleti idare edenleri ifade eden bir kavram olmaktan çıkarak birçok bağlamda ele alınan bir konu haline gelmiştir. Bu çerçevede liderlik temalı çalışmalar siyasetten sağlığa, kamu yönetiminden sivil toplum kuruluşlarına, iş hayatından eğitim yönetimine kadar geniş bir yelpazede karşımıza çıkmaktadır. Eğitim alanında daha çok eğitim yöneticilerinin liderlik becerileri bağlamında ele alınsa da özellikle gençlerin bu liderlik modelleri ile güçlendirilmesi gerektiğini ileri süren araştırmalar da vardır. Günümüzde özellikle gençlerle ilgilenen din eğitimcilerinin literatürdeki çeşitli liderlik modellerinden yararlanmasının, onların mesleki formasyonuna katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Ayrıca bu modeller aracılığıyla gençlerin de bazı liderlik becerilerini geliştirmeleri mümkündür. Bu çalışmada gençlerin din eğitimi çalışmalarında kullanılması önerilen dört liderlik modeli ele alınmaktadır. Bu modeller hizmetkâr, etik, ruhsal ve dönüşümsel liderliktir. Alan yazında birçok liderlik modeli vardır. Ancak bu çalışmada din alanının kendine özgü karakteri göz önünde bulundurularak buna uygun modeller seçilmiştir. Ayrıca gençlik döneminin gelişimsel özellikleri de bu modellerin seçiminde belirleyici olmuştur. Örneğin hizmetkâr liderlik ergenlik dönemiyle belirginleşen benmerkezci, bireyselci yönelimleri, başkaları için bir şeyler yapmaya teşvik eden yönüyle gençlerin yaşamında önemli bir işlev görebilir. Hizmetkâr liderlik, başkalarına yardım etmeyi ve toplum için çalışmayı vurgular. Gençlere empati, merhamet ve yardımlaşma değerlerini öğretir. İnsanları daha iyi anlama ve yardıma ihtiyaç duyanlara destek olma konusunda duyarlılık geliştirmelerine katkı sağlar. Etik liderlik, doğruluk, dürüstlük, adalet ve sorumluluk gibi temel etik değerleri önceler. Gençlere etik değerlerin önemini öğretir ve bu değerleri hayata geçirmelerine yardımcı olur. Dinî değerlerle uyumlu etik davranışları teşvik eder. Ruhsal liderlik, bireyin manevi gücünü ve anlam arayışını vurgu yapar. Gençlere maneviyatın ve ruhsal gelişimin önemini öğretir. Dini deneyimlere açıklık kazandırarak, gençlerin ruhsal bir derinlik hissetmelerine yardımcı olur. Dönüşümsel liderlik, bireylerin kendi potansiyellerini keşfetmelerini ve dönüşmelerini teşvik eder. Gençlere kendi inanç sistemlerini sorgulama ve geliştirme fırsatı sunar. Dönüşümsel liderlik, gençlerin dinî inançlarına derinlik kazandırmalarına ve kendi liderlik potansiyellerini keşfetmelerine yardımcı olabilir. Araştırma literatüründen elde edilen verilere göre söz konusu liderlik modellerinin felsefelerini anlamak ve gençlik çalışmalarına dâhil etmek bir yandan eğitimcilerin formasyonunu güçlendirip çeşitlendirirken diğer taraftan gençlerin çeşitli becerilerini bu vesileyle geliştirmektedir. Ayrıca dini gelenekte bu liderlik modellerini örnekleyen zengin bir literatür vardır. Gençlerin din eğitimi çalışmalarında bunlardan ilham alan bir yaklaşımla çalışmaları şekillendirmek yeni bir heyecan katabilir. Başta Hz. Peygamber olmak üzere, Kur’an’da adı geçen diğer peygamberlerin liderlik yaklaşımlarının yanı sıra, sahabe hayatından çeşitli örnekler bulabilmek mümkündür. Özellikle de Hz. peygamberin; "Her biriniz birer çobansınız ve tebaanızdan sorumlusunuz" hadisi İslam’ın liderlik kavramına yaklaşımının önemli bir referans kaynağıdır. Bu çerçevede alan yazında var olan liderlik modellerinden bazıları gençlik döneminin özellikleri göz önünde bulundurularak incelenmiş, din eğitiminin hedefleri doğrultusunda dini literatürdeki bu örnekler üzerinden ele alınıp değerlendirilmiştir. Liderlik modellerinin seçiminde gençlik döneminin özellikleri göz önünde bulundurulmuştur. Ayrıca David Canales’in çalışması bu çalışmanın ortaya çıkmasında ilham kaynağı olmuştur. Burada ele alınan modellerin örgün din eğitiminden çok yaygın din eğitiminde kullanılması uygun görülmektedir. Üniversite ve üniversite yurtlarında dini kurumlar tarafından yürütülen çalışmalarda kullanılması uygundur. Çalışma nitel desende doküman incelemesi olarak hazırlanmış, veri toplama aracı olarak doküman analizi tekniği kullanılmıştır.