Αλλοδαποί μετανάστες στις περιοχές της ευρωπαϊκής υπαίθρου
Authors: Συκάς Θεοδόσιος 
Published: January 2014

Μέσα από έρευνα πεδίου που διενεργήθηκε στη Β. Ελλάδα συνεπικουρούμενη από την ανάλυση δευτερογενών δεδομένων εξετάζουμε τη συμβολή των μεταναστών στην ελληνική γεωργία και ύπαιθρο και τη δυνατότητά τους να επιτύχουν διαχρονικά ανοδική κοινωνικοοικονομική κινητικότητα. Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι οι μετανάστες ωφελούν πολλαπλά την ύπαιθρο: καλύπτουν μερικώς τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού που δημιούργησε τις προηγούμενες δεκαετίες η μαζική αγροτική έξοδος του γηγενούς πληθυσμού. Συμβάλλουν στη μείωση του αγροτικού ημερομισθίου και στην αύξηση του αγροτικού προϊόντος. Περαιτέρω, η απασχόλησή τους βοήθησε τους κατόχους γεωργικών εκμεταλλεύσεων που είχαν εγκαταλείψει την αγροτική δραστηριότητα να επαναξιοποιήσουν τις γεωργικές τους εκτάσεις διατηρώντας ταυτόχρονα την εξωγεωργική τους απασχόληση. Ώθησαν επίσης τους ενεργούς αγρότες να επεκτείνουν τις εκμεταλλεύσεις τους και να αναδιαρθρώσουν τα είδη και τη δομή των καλλιεργειών τους. Επιπρόσθετα, η παρουσία των μεταναστών δεν έχει επιδράσει αρνητικά στην οικογενειακή απασχόληση. Εξάλλου, η μεταναστευτική εργασία δημιουργεί ένα πιο ευέλικτο πλαίσιο εισαγωγής κεφαλαίου στις αγροτικές εκμεταλλεύσεις, απότοκο του οποίου είναι ένας ορθολογικότερος καταμερισμός των έργων και μια αποτελεσματικότερη εξειδίκευση των εισροών στην αγροτική παραγωγή. Η έρευνά μας δείχνει ότι διαχρονικά οι μετανάστες έχουν επιτύχει ανοδική οικονομική κινητικότητα. Τούτο οφείλεται αφενός στις στρατηγικές απασχόλησης που αναπτύσσουν, αφετέρου σε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της αγοράς εργασίας στην ύπαιθρο. Η πρώτη στρατηγική είναι η πολυαπασχόληση, δηλ. ο συνδυασμός γεωργικών και εξωγεωργικών απασχολήσεων και η δεύτερη είναι οι εσωτερικές μετακινήσεις σε διάφορες περιοχές της ελληνικής υπαίθρου για να απασχοληθούν στη γεωργία. Η επίτευξη ανοδικής οικονομικής κινητικότητας εκπορεύεται επίσης από τρία χαρακτηριστικά της αγοράς εργασίας της υπαίθρου. Το πρώτο είναι η βαθμιαία οικοδόμηση συνεργατικών σχέσεων αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ αγροτών και μεταναστών, η οποία παρέχει σταθερότητα απασχόλησης στους μετανάστες και τη δυνατότητα να αναπτύξουν τις ως άνω στρατηγικές απασχόλησης. Ο δεύτερος είναι η απουσία μεσαζόντων (εκμισθωτών μεταναστευτικής εργασίας) από την αγορά εργασίας στην ύπαιθρο που παρέχει ευελιξία διαπραγμάτευσης του αγροτικού ημερομισθίου στους μετανάστες, δυνατότητα να απεγκλωβιστούν από τη γεωργική μισθωτή απασχόληση και να αναπτύξουν τις προαναφερθείσες στρατηγικές. Ο τρίτος είναι η έλλειψη έντονου ανταγωνισμού μεταξύ παλαιότερων και νέων μεταναστών, με αποτέλεσμα να μη συμπιέζεται σημαντικά το αγροτικό ημερομίσθιο. Η γεωγραφική εγγύτητα Ελλάδας-Αλβανίας και η εγγενής εποχικότητα της αγροτικής απασχόλησης επιτρέπουν στους μετανάστες να πραγματοποιούν τακτικές επαναλαμβανόμενες μετακινήσεις μεταξύ των δύο χωρών και να ενσωματώνουν στο εύρος των εργασιακών τους επιλογών τη δυνατότητα να απασχοληθούν και στις δυο πλευρές των συνόρων μεταφέροντας στην Αλβανία εμβάσματα και δεξιότητες που απόκτησαν από την εμπειρία της απασχόλησής τους στην ελληνική γεωργία. Μάλιστα ότι η μισθωτή αγροτική απασχόληση στην Ελλάδα έχει βοηθήσει τους μετανάστες να αναπτύξουν γεωργική δραστηριότητα και στην Αλβανία. Συνεπώς, μια σημαντική μερίδα, εποχικών κυρίως, Αλβανών μεταναστών αποτελούν έναν επαναλαμβανόμενα μετακινούμενο πληθυσμό, των οποίων ο ετήσιος κύκλος απασχόλησης και η προσπάθειά τους να επιτύχουν ανοδική οικονομική κινητικότητα συνολοκληρώνεται σε δύο όμορες χώρες.