Φιλοσοφία και Ρητορική στον 15ο αιώνα
Authors: Μανδραπήλιας Αναστάσιος 
Published: August 2021

Η νεότερη Ευρώπη οικοδομήθηκε πάνω στα θεμέλια της κλασικής αρχαιότητας, η μελέτη και γνώση της οποίας κατέστη εν πολλοίς δυνατή μέσω της συμβολής των Ελλήνων λογίων, οι οποίες παρά τις αντιξοότητες, έθεσαν τον εαυτό τους στην προσπάθεια της πνευματικής καλλιέργειας του υπόδουλου πληθυσμού και στη διάδοση της ελληνικής γλώσσας και φιλοσοφίας στη Δύση με σκοπό να μείνει κτήμα ες αεί στους μεταγενέστερους. Οι Έλληνες λόγιοι του Βυζαντίου, και συγκεκριμένα οι προαναφερθέντες, Ιωάννης Αργυρόπουλος, Ματθαίος Καμαριώτης και Γεώργιος Τραπεζούντιος συνέβαλαν με το έργο τους τα μέγιστα, καθώς οι δύο εξ αυτών εγκαταλείποντας της περιοχές τους, που βρίσκονταν υπό οθωμανική απειλή και πηγαίνοντας ως φυγάδες στη Δύση, μετέφεραν μαζί τους χειρόγραφα αρχαίων Ελλήνων και βυζαντινών συγγραφέων, καθώς και τις ανθρωπιστικές αξίες των κλασικών γραμμάτων και του βυζαντινού πολιτισμού. Το μεταναστευτικό αυτό ρεύμα συνέβαλε αποφασιστικά στην ανάπτυξη του Ουμανισμου στην Ευρώπη και στην πολιτιστική ακμή των Γραμμάτων και των Τεχνών, καθώς πυροδότησε το ενδιαφέρον των Δυτικών για την αρχαία ελληνική γνώση, με αποτέλεσμα πολλοί να αποφασίζουν να διδαχθούν την ελληνική γλώσσα. Ο δε Καμαριωτης έδωσε τον δικό του πνευματικό αγώνα εντός των συνόρων της Οθωμανικης πλέον αυτοκρατορίας προσπαθώντας να περισώσει ότι ήταν δυνατόν είτε αυτό αφορούσε τις έγγραφες πηγές είτε να συνεχίσει με τη διδασκαλία στους εναπομείναντες Ελληνες. Εν μέσω της τραγωδίας του Ελληνισμού στη Δύση είχαν αρχίσει να δημιουργούνται οι συνθήκες που θα έβγαζαν την Ευρώπη από το Μεσαίωνα και θα την οδηγούσαν στην πνευματική Αναγέννηση. Για τον λόγο αυτό είναι σημαντική η εξέταση του συνόλου των δομικών στοιχείων που επέφεραν όλες αυτές τις αλλαγές στην κοινωνία. Η πτώση της Κωνσταντινούπολης υπήρξε ο καταλύτης που επιτάχυνε τις εξελίξεις σε συνδυασμό με την μεταφορά των πολύτιμων Βυζαντινών χειρογράφων και την ανάπτυξη της τυπογραφίας που πυροδότησε πραγματικά την άνοδο των γραμμάτων και τα κατέστησε προσβάσιμα σε όλες τις κοινωνικές τάξεις.Η συνεισφορά των τριών επηρέασε την κατεύθυνση της πνευματικής αναγέννησης που διαφαινόταν λόγω των ευνοϊκών συνθηκών την εποχή εκείνη στη Δυση. Εισήγαγαν την Πλατωνικη Διαλεκτική σε σχέση με την Αριστοτέλεια Λογική γεγονός που επηρέασε άμεσα το κίνημα του ουμανισμού. Η Εκκλησία μετά από αιώνες κυριαρχίας του Αριστοτελικού φιλοσοφικού προτύπου είδε την μείωση της επιρροής της και την υποχώρηση προς τον τον Πλατωνισμο. Στο σκέλος της Ρητορικής η συνεισφορά τους και η επιρροή που άσκησαν είναι τεράστια διότι αναθέρμαναν το ενδιαφέρον των Λατίνων για την Αριστοτέλεια ρητορική η οποία αποτελεί τον ένα βασικό πυλώνα της Βυζαντινής παράδοσης, γεγονός που φάνηκε και από την επιβολή της ως διδακτικό βιβλίο στα σχολεία των Ισουητών μοναχών και επέβαλαν το Ερμογένειο corpus το οποίο κυριαρχούσε για αιώνες στο Ανατολικό τμήμα της αυτοκρατορίας. Ο ζήλος τους φαίνεται στα εκτενή σχόλια και στα εγχειρίδια που συνέταξαν προκειμένου να προωθήσουν την ρητορική τέχνη η οποία είναι άλλωστε άρρηκτα συνδεδεμένη με το φιλοσοφικό υπόβαθρο των αρχαίων Ελλήνων που πέρασε διά μέσω της ύστερα και στους Βυζαντινούς.