Επαγγελματική ικανοποίηση και δευτερογενές μετατραυματικό στρες σε επαγγελματίες υγείας παιδιατρικών μονάδων εντατικής θεραπείας
Authors: Ρήγας Νικόλαος 
Published: July 2024

Τα επαγγέλματα παροχής βοήθειας, όπως είναι αυτά της υγείας, συχνά χαρακτηρίζονται ως «λειτούργημα». Με αυτό τον τρόπο, επιδιώκεται να τονιστεί το μεγάλο αίσθημα της ανθρωπιάς και της αλληλεγγύης που τα χαρακτηρίζει με απώτερο σκοπό τη προσφορά ανακούφισης από τον πόνο και την απελπισία του κάθε ασθενή, τη παροχή φροντίδας και τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής του. Παράλληλα, οι εργαζόμενοι στην υγεία, ως μέρη της διαδικασίας, έχουν ως τίμημα να χάνουν τον εαυτό τους, να αλλοιώνεται η προσωπικότητά τους και να κατακλύζονται από αρνητικές σκέψεις και συναισθήματα, κάτι που αποκτά μεγαλύτερη δυναμική όταν στον ρόλο των ασθενών βρίσκονται μικρά παιδιά.Πιο συγκεκριμένα, στους παιδιατρικούς επαγγελματίες υγείας αναπτύσσεται μια κατάσταση έντασης και συνεχούς ανησυχίας, για ένα συγκεκριμένο γεγονός. Προκύπτει συσσώρευση των ψυχικών τραυμάτων που αντιμετωπίζουν μέσω των ασθενών τους κάτι το οποίο χαρακτηρίζεται μέσω της βιβλιογραφίας, ως δευτερογενές μετατραυματικό στρες. Αυτό, εκδηλώνεται αναβιώνοντας το τραυματικό γεγονός και αναπτύσσοντας αισθήματα απάθειας και απομόνωσης, με συνέπεια να οδηγούνται σε έκπτωση της παραγωγικότητάς τους, αλλά και γενικότερα της σωματικής και ψυχικής τους υγείας. Σκοπός, λοιπόν της παρούσας διδακτορικής διατριβής, είναι να προσφέρει μια πλήρη κατανόηση του δευτερογενούς μετατραυματικού στρες και των παραγόντων κινδύνου, όσον αφορά τους επαγγελματίες υγείας παίδων και ιδιαίτερα αυτούς που δραστηριοποιούνται στο χώρο των παιδιατρικών μονάδων εντατικής θεραπείας. Στόχοι της μελέτης ήταν: α) να διερευνηθούν τα επίπεδα δευτερογενούς μετατραυματικού στρες στους επαγγελματίες υγείας των παιδιατρικών ΜΕΘ και να συγκριθούν με αυτά των συναδέλφων τους στα αντίστοιχα παιδιατρικά ΤΕΠ και νοσηλευτικά τμήματα, β) η διερεύνηση των ψυχοκοινωνικών παραγόντων αλλά και των συνεπειών από την ανάπτυξη του δευτερογενούς μετατραυματικού στρες, γ) η διερεύνηση της συσχέτισης του άγχους με την ανάπτυξη του δευτερογενούς μετατραυματικού στρες και δ) η διερεύνηση της συσχέτισης της επαγγελματικής ικανοποίησης με την ανάπτυξη του δευτερογενούς μετατραυματικού στρες.Προκειμένου να επιτευχθούν οι παραπάνω στόχοι κρίθηκε απαραίτητος ο σχεδιασμός και η εκπόνηση μιας συγχρονικής μελέτης σε επαγγελματίες υγείας παίδων σε διάφορα παιδιατρικά νοσηλευτικά ιδρύματα της χώρας, από τον Οκτώβριο του 2021 ως τον Ιούνιο του 2022. Το τελικό δείγμα της μελέτης, αποτελούνταν από 445 εργαζόμενους παίδων, ιατρούς και νοσηλευτές, που εργάζονται σε παιδιατρικές μονάδες, παιδιατρικά επείγοντα και νοσηλευτικές κλινικές. Τα ερωτηματολόγια που χρησιμοποιήθηκαν είναι το ερωτηματολόγιο επαγγελματικής ικανοποίησης της Μινεσότα Minnesota Satisfaction Questinnaire (MSQ), η κλίμακα άγχους του Hamilton, Hamilton Anxiety Scale (HAS), η κλίμακα μέτρησης των συμπτωμάτων διαταραχής μετατραυματικού στρες, Posttraumatic Stress Check list for DSM-5 (PTSD) των 20 σημείων και η σύντομη μορφής της απογραφής της ψυχοκοινωνικής λειτουργίας των εργαζομένων, Brief Inventory of Psychosocial Functioning (B-IPF).Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το 25,2% (ν=112) των συμμετεχόντων είχε χαρακτηριστικά που οδηγούν στη διάγνωση μετατραυματικού στρες ενώ υπάρχει στατιστικά σημαντική διαφορά της εμφάνισής του με τα εξής χαρακτηριστικά των εργαζομένων: το κυκλικό ωράριο σε ποσοστό 28,1%, την επιλογή τμήματος σε 28,9% και την ικανοποίηση από την αμοιβή τους σε 27,1%. Επίσης, αναδείχτηκε στατιστικά σημαντικό αποτέλεσμα ως προς την εμφάνιση δευτερογενούς μετατραυματικού στρες στους εργαζόμενους παίδων, αν έχουν βιώσει κάποιο περιστατικό ιατρικού ή νοσηλευτικού λάθους σε ποσοστό 29,9%, αν έχουν βιώσει κάποιο περιστατικό θανάτου ή απειλής ζωής παιδιού κατά 29,7%, ενώ αν έχουν βιώσει κάποιο περιστατικό εργασιακού εκφοβισμού εμφανίζεται σε ποσοστό 32,0%. Τα ευρήματα που προέκυψαν από την παρούσα μελέτη, ανέδειξαν την ανάγκη αντιμετώπισης του προβλήματος αναπτύσσοντας τις κατάλληλες εκείνες πολιτικές υγείας και ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις, έτσι ώστε να μπορέσουν οι επαγγελματίες υγείας να διατηρήσουν την ψυχο-συναισθηματική τους υγεία αλλά και την αποδοτικότητά τους προς όφελος των ασθενών. Έτσι, τα ευρήματα δύναται να αξιοποιηθούν μέσω της διατύπωσης προτάσεων για τη διεξαγωγή μελλοντικών ερευνών στο συγκεκριμένο πεδίο και τον σχεδιασμό πρακτικών και παρεμβάσεων, οι οποίες εκτός από την αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου ανάπτυξης δευτερογενούς μετατραυματικού στρες στους εργαζόμενους στον παιδιατρικό τομέα υγείας, έχουν ως στόχο την εκπαίδευση και τη πληροφόρηση τους, αλλά και από την πλευρά των διοικήσεών τους, την έγκαιρη ανίχνευση και αντιμετώπισή τους.