Η διαχείριση του άυλου
Authors: Ζαβιτσάνου Αβροκώμη 
Published: August 2024

Στο κέντρο της παρούσας έρευνας τοποθετείται το ζήτημα της διαχείρισης των ψηφιακών, «άυλων» αντικειμένων τέχνης. Οι ψηφιακές εικαστικές εξερευνήσεις και οι αναδυόμενες νέες τεχνολογικές εφαρμογές οδηγούν σε εναλλακτικές προσεγγίσεις των παραδοσιακών/θεσμικών πρακτικών διαχείρισης/διατήρησης της πολιτιστικής παραγωγής και στην ανάδυση νέων μορφών, έξω από τα πλαίσια επίσημων στρατηγικών, μέσα από ατομικές, συλλογικές, αποκεντρωμένες πρωτοβουλίες και τακτικές. Αυτός ο μετασχηματισμός της έννοιας της διατήρησης, αποτέλεσμα των τεχνοπολιτισμικών και τεχνοπολιτικών μεταβολών/δυνατοτήτων, εξετάζεται μέσα από την μελέτη των άτυπων πρακτικών διατήρησης των ψηφιακών, «άυλων» αντικειμένων τέχνης. Πιο συγκεκριμένα, η μελέτη στοχεύει στη διερεύνηση του δικτύου των άτυπων πρακτικών διαχείρισης/διατήρησης και των χωρικών χαρακτηριστικών μιας νέας μνημονικής που εμφανίζεται μέσα από αυτό. Με τη χρήση της έννοιας του δικτύου επιχειρείται η συμπερίληψη των συσχετίσεων ενός συνόλου ετερόκλητων και υβριδικών παραγόντων που επιδρούν στη διαμόρφωση του προς αναζήτηση πεδίου και ιδιαίτερα των ποικίλων χωρικών συσχετίσεων, οι οποίες αναδύονται ως επίδραση του τρόπου εμφάνισης των συγκεκριμένων πρακτικών. Πρόκειται για την ανάδυση και κατασκευή νέων ποικίλων μνημονικών χώρων, που ανιχνεύονται εδώ ως αποτέλεσμα δράσεων και όχι ως μέσο, ως δοχείο δράσεων. Ουσιαστικά, οι πρακτικές διαχείρισης του ψηφιακού έργου λογίζονται ως γεννήτριες πολλαπλών νέων τεχνικών χωρικοτήτων και αντικειμένων: στόχος της διατριβής είναι να επαναπροσδιοριστούν αλλά και να αποκαλυφθούν χωρικές ποιότητες μέσα από το ερευνητικό σχήμα: ψηφιακό αντικείμενο τέχνης – δίκτυο άτυπων πρακτικών διατήρησης/διαχείρισης – χωρικές επιδράσεις/συσχετίσεις –νέο ψηφιακό αντικεί-μενο τέχνης: νέο σχήμα διατήρησης. Ο σχεδιασμός της έρευνας συνίσταται σε δύο μέρη: το πρώτο βασίζεται στη χρήση της Θεμελιωμένης Θεωρίας (Grounded Theory), ένα σύνολο εργαλείων και τεχνικών σχετικά με τη συλλογή, διαχείριση και ανάλυση ερευνητικών δεδομένων, για τη διερεύνηση των άτυπων πρακτικών. Το δεύτερο μέρος αφορά τη διερεύνηση των χωρικών ποιοτήτων (μνημονικοί χώροι και αντικείμενα) που παράγονται από αυτές τις πρακτικές, στα πλαίσια μιας νέας θεωρητικής κατασκευής, μιας φανταστικής μνημονικής αρχιτεκτονικής του «άυλου». Η κατανόηση της σύνθετης και υβριδικής φύσης της ψηφιακής πολιτιστικής παραγωγής και κατ’ επέκταση των πρακτικών διαχείρισής της, οδηγεί στην ανάγκη επινόησης ενός νέου συστήματος μελέτης/ταξινόμησης των αναδυόμενων άτυπων πρακτικών και μνημονικών χώρων. Η έρευνα στρέφεται στις εκπαιδευτικές πρακτικές και συγκεκριμένα στις άτυπες μορφές μάθησης, στα πλαίσια μιας δημιουργικής προσέγγισης της ερευνητικής διαδικασίας, προκειμένου να επιλύσει το ζήτημα αυτό μέσα από τη μετακίνηση της έννοιας του άτυπου από το πεδίο της εκπαίδευσης σε αυτό της διατήρησης. Μέσα από τη μεταφορά μοντέλων, κατηγοριών και εννοιών ανάμεσα σε επιστημονικά πεδία επηρεάζεται σημαντικά η διαδικασία παραγωγής της γνώσης και αποκαλύπτονται νέες εκφάνσεις ενός γνωστού φαινομένου ή κατασκευάζεται το νέο λεξιλόγιο ενός αναδυόμενου, στην προκειμένη ενός νέου θεωρητικού σχήματος της διατήρησης. Συνοπτικά, το ερευνητικό εγχείρημα ορίζεται ως μια μελέτη άτυπων πρακτικών διατήρησης, οι οποίες ανιχνεύονται με τη χρήση αναλυτικών τεχνικών της Θεμελιωμένης Θεωρίας, και εν συνεχεία δομείται από τις πολλαπλές θεωρητικές αναγνώσεις του νέου ψηφιακού μνημονικού εδάφους και του νέου ψηφιακού αντικειμένου τέχνης (ανίχνευση χωρικών διαστάσεων/ επιδράσεων), επιχειρώντας την ανάδειξη της συνύπαρξης ποικίλων συσχετίσεων στη διατήρηση της πολιτιστικής ψηφιακής μνήμης. Μέσα από τη χαρτογράφηση των νέων αυτών πρακτικών, μνημονικών χώρων και αντικειμένων γίνεται διακριτή η ανάδυση ενός νέου, διαρκώς μεταβαλλόμενου δικτύου διατήρησης της ψηφιακής μνήμης, ενός δικτύου που επιτρέπει την ελεύθερη διασύνδεση και κυκλοφορία στο εσωτερικό του, ενισχύοντας την πολλαπλότητα και την ετερογένεια: ενός ρευστού σχήματος της διατήρησης - μιας ρευστής μνημονικής του «άυλου».