bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
GELENEKSEL MESLEK BAĞLAMINDA UYGURLARDA KUYU/KANAL/KARIZ KAZICILAR
Authors: Kılıç Ebru
Published: December 2024

Türk kültür tarihinde, teknolojinin kol gücüne dayalı olup daha ilkel yöntem ve tekniklerle gerçekleştirildiği zamanlarda sosyal gerçekliğin bir sonucu olarak gelişen meslek kollarından biri de geleneksel su yönetimidir. Uygur Türkleri arasında da bilhassa kurak ve çöl iklimine sahip bölge koşulları karşısında deneyim, geleneksel bilgi, usta-çırak ilişkisi ve çevresel-kültürel faktörler ile entegre su yönetim sistemleri inşa edilmiştir. Bu gelişim ve inşa sürecinde, su yönetimini meslek edinmiş kuyu/kanal/karız kazıcıların ürettikleri ve kattıklarına toplumsal teoride görülen halkın pratik ve inanış dünyası ile dinamik etkileşimler kurularak bağlantılı işlevler dizisi eklenmiştir. Bu çalışmada, Uygurların dünya görüşlerini yansıtan inanış ve uygulamalara, sözlü ve yazılı kültürden hareketle su yönetimi icracılarına odaklanılmıştır. Bu kapsamda suyun yönetimiyle ilişkili gündelik yaşam pratikleri, sosyo-kültürel ve çevresel koşullarda şekillenen halkın düşünce tasavvurunda mesleğin prestiji, temsilcilerinin özellikleri kültürel faktörler hesaba katılarak, çok boyutlu bakış açısı benimsenerek ele alınmıştır. Çalışmada öncelikle kültürel miras alanı olarak geleneksel su yönetimi, kültür ve teknoloji arasındaki ilişkisel-kültürel bağlamlardan ve birlikte gelişim gösterdiği alanlardan bahsedilmektedir. Ardından yazılı kaynaklarda Uygurlar arasında karızcılar hakkında aktarılan bilgilere yer verilerek “kültürel tekniğin” tarihsel sürekliliğine, geleneksel bilgi ve su yönetimi arasındaki ilişkiye dikkat çekilmiştir. Analiz “suyun kıymetini bilen kazıcılar”, “kuyu/karız kazıp er olma / er adlandırılma”, “geleneksel bilgi taşıyıcılarına ve icracılarına saygı: ‘kuyu/karız kazanı unutma’” ve “geleneksel mesleğin icrasında kazıcıların inanış ve uygulamaları” adlı alt başlıklar kapsamında gerçekleştirilmiştir. Öz ifadeyle bu makale, geleneksel su yönetimi icracıları kazıcıların kültürel bağlamda halkbilimsel yaklaşımla incelenmesi için bir çerçeve sunar. Araştırmada Uygur sahasında, folklorik deneyimin asal bir unsuru olarak geleneksel su yönetimi ve kültürel pratiklere ilişkin gözlem, tespit ve analizler ortaya koyulmuştur. Öte taraftan bulgu ve sonuçların yeni araştırmalara kaynaklık etmesi, sosyal-kültürel yaşamı araştırmaya, anlamaya yardımcı olması amaçlanmıştır. Araştırma sonucunda insanların çevreyle temasına ve ilişki kurmalarına dayalı su yönetiminin kültürel ve çevresel bağlamda biçimlendirildiği gözlemlenmiştir. Suyun yaşam alanlarına ve tarım arazilerine taşınmasında kazıcı meslek grubundakilerin verdikleri hizmet ile halk arasında kendilerine dinî ve din dışı anlamla bir statü-kimlik yüklendiği görülmüştür. Bu değerin ve önemin görünümü bilhassa atasözleri, deyimler, kalıp ifadeler, meslekî terimler başta olmak üzere halkın inanışlarına, ritüellerine ve genel ifadeyle bunları kapsayıcı geleneksel dünya görüşlerine kaynaklık etmiştir.
TARİHSEL VE TOPLUMSAL BİR MESELE OLARAK TÜRK KÜLTÜRÜNÜN BOYUTLARI
Authors: Toprak Abdulhamit
Published: December 2024

Kadim bir geçmişi ve kültürü olan Türklerin aile ve toplum hayatında ilişkilerin düzenlenmesinde ve sistemli hale gelmesinde büyük bir yeri olan kültür, tarihi süreçte bir etkileşim ve anlaşma aracı olarak önemli bir işlev görmüştür. Kültürün böyle bir işlevi olmasına rağmen köklü değişimlerin yaşandığı ilkel zamanlardan çağımıza kadar teknolojik, sosyoekonomik gelişme ve değişimlerin Türk kültürünün yapısı ve kapsamı üzerinde önemli etkilere sahip olduğunu göstermiştir. Sosyal ve beşeri hayatın bir ürünü olan kültür üzerinde zaman ve insan faktörünün de önemli bir etken olduğu görülmüştür; zira zaman geçtikçe ve nesil yenilendikçe kültürün de değişerek tarihi ve toplumsal bakımdan çeşitlendiği ve farklı boyutlar kazandığı görülür. Yapısı itibariyle sosyoloji, kültür bilim ve halk bilim dallarını ilgilendiren bir kavram olan kültür, en çok sosyolog, antropolog, kültür bilimci ve halk bilimcilerin dikkatini çekmiştir. Bu durum kültürün ne denli kapsamlı olduğunu ve disiplinler arası olduğunu göstermesi bakımından önem teşkil etmektedir.
Eski Türklerden günümüze kadar göçebe hayat tarzından, sosyal ve ticari ilişkilerden, yaşanılan coğrafyadan ötürü pek çok kültür merkezinin oluştuğu görülmüştür. İnsanoğlunun tarih sahnesine çıkışından günümüze kadar meydana getirdiği gelenek, görenek, dil, örf, âdet, töre, inanç, sanat, sosyal ve ekonomik değerler bütünü olan kültür; siyasi, sosyoekonomik ve teknolojik gelişmelerden en çok etkilenen unsurların başında gelmektedir. Asırların birikimi, beşiği ve kaynağı olan Türk kültürünün günümüze kadar aile ve toplum hayatının değişmesi ve meydana gelen doğal afet, savaş, göç gibi etkenlerden önemli ölçüde etkilendiği ve değiştiği görülmüştür. Bu etkenlerin Türk kültürünün teşekkülünde, farklı kültür merkezlerinin oluşmasında önem teşkil ettiği anlaşılmıştır. Bu etkenler arasında yer alan özellikle göç unsuru Türklerin birçok uygarlıkla etkileşimde bulunmasına neden olmuştur. Bu ve benzer sebeplerin Türk kültürünün şekillenmesinde, ikamesinde; hatta bazen melez bir yapıya bürünmesinde önemli bir faktör olduğunu düşünmekteyiz. Ayrıca Türklerin birçok medeniyet ve ulusla etkileşimde bulunması, Türk kültürünün kapsayıcılığı ve çeşitliliğini artırarak Türk kültürünün tarihi ve toplumsal boyutlarının belirlenmesinde karışıklığa ve zorluklara sebep olmuştur. Bu yüzden Türklerin ilk kültür merkezlerinin ve etkilendiği medeniyetlerin açıklığa kavuşturulması gerektiği düşüncesi hâsıl olmuştur. Bu çalışmada, öncelikle Türk kültür merkezleri üzerinde durularak geçmişi ve kültürü asırlar öncesine dayanan Türklerin tarihsel ve toplumsal yönden, geçmişten günümüze kadar hangi aşamalardan geçerek bugüne değin varlığını sürdürdüğü ve toplumsal anlamda meydana gelen boyutları üzerinde durulacaktır.
TDE 10 DERS KİTABININ SOMUT OLMAYAN KÜLTÜREL MİRAS UNSURLARI BAĞLAMINDA İNCELENMESİ
Authors: Boz İbrahim
Published: December 2024

Kültürel değerler hem dünya mirası açısından hem de bir ulusun varlığının önemli unsurlarından olduğu için bu değerleri korumak amacıyla bazı arayışlar içine girilmiştir. UNESCO tarafından 2003 yılında kabul edilen Somut Olmayan Kültürel Mirasın (SOKÜM) Korunması Sözleşmesi, dünya milletlerine kültürel mirasını korumada yardımcı olmak üzere imzalanmıştır. Bu sözleşme, yaşayan kültürel miras unsurlarına ve kültürün sürdürülebilirliğine odaklanmıştır. Çünkü kültürel unsurlar özellikle teknolojik araçların etkisiyle yeni bağlamlar kazanarak değişir. Somut olmayan kültürel miras unsurlarının korunması için yaşayarak ve uygulayarak öğrenme yaklaşımlarına öncelik verilmesi gerekir. Örgün eğitim kurumlarında okutulan ders kitapları ise somut olmayan kültürel mirasın yaşatılması, yaygınlaşması, korunması ve gelecek kuşaklara aktarılmasında önemli işlevler üstlenir.
UNESCO, milletlerin bazı kültürel unsurlarına yönelik listeler oluşturmaktadır. Türkiye’nin Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi de bunlardan biridir ve listede otuz unsur yer almaktadır. Bu çalışmada Türkiye’nin Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’nde bulunan unsurları inceleme konusu olarak belirlenmiştir. Bu bakımdan Türk Dili ve Edebiyatı 10 Ders Kitabı, somut olmayan kültürel miras unsurları bakımından incelenmiş; ders kitabında Dede Korkut-Korkut ata mirası: kültürü, efsaneleri ve müziği, Türk kahvesi ve geleneği, âşıklık geleneği, Karagöz, meddahlık geleneğini içeren beş unsur tespit edilmiştir. Bu unsurların ders kitabında nasıl ve ne ölçüde yer aldığı, bunların işlenişinde eksik yönlerin neler olduğu, doğru, ilgi çekici ve merak uyandırıcı bir şekilde işlenmesi için neler yapılması gerektiği üzerinde durulmuştur.
SOKÜM unsurları incelenirken nitel inceleme yöntemlerinden biri olan doküman inceleme yöntemi kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel analiz yöntemi tercih edilmiş ve konuyla ilgili temalar belirlenerek bu temalarla ilgili somut olmayan kültürel miras unsurları bağlamında yorum tahlillerde bulunulmuştur. Verilerin güvenirliğini sağlamak için iki akademisyene bu veriler gönderilmiş, bunların güvenirliği teyit edilmeye çalışılmıştır. Araştırmada daha önce yapılan çalışmaların yüzeysel bir düzeyde kaldığı, incelenen ders kitabının görsel, şekil, tablo, video bakımından yetersiz olduğu, SOKÜM’le ilgili bilgilere sadece Karagöz ve Meddah geleneğinde yer verildiği ve güncel bazı bilgilerin ders kitabında yer almadığı tespit edilmiştir. Somut olmayan kültürel mirasın daha ilgi çekici ve merak uyandırıcı şekilde öğretilmesi için video, yapay zekâ, makine öğrenimi gibi uygulamaların öne çıkarılması gerektiğine vurgu yapılmaya çalışılmıştır.
DOĞADAN İLHAM ALAN BİR KAHRAMANIN MİTOLOJİK YOLCULUĞU: SAGUN ÇİZGİ FİLM ÖRNEĞİ
Authors: Öztürk Merdin Alev
Published: December 2024

Birey, doğumundan ölümüne kadar olan süreçte, varoluşu anlamlandırma çabasına girmektedir. Bireyin varoluş sürecinde kültürel belleği aktaran mitler, anlamlandırma çabasının en somut örneğidir. Mitler, ilkel dönemlerde insanlara doğanın ve kendilerinin nasıl var olduğunu anlattığı gibi insanlara nasıl yaşamaları gerektiği konusunda da rehberlik etmiştir. Bu anlatılar, zaman içinde sözlü kültür ortamından kitle iletişim araçları vasıtasıyla elektronik kültür ortamına taşınarak yaşamın değişim ve dönüşüm sürecine dâhil edilmiştir.
Günümüzde sanayileşmenin insan ve tabiat üzerinde bir hiyerarşi oluşturması, tabiat ve birey ilişkisinde geri dönüşü olmayan yıkıcı etkilere neden olmaktadır. Bu olumsuz etkileri azaltmak ve çevreyi korumak için sözlü ve yazılı kültür ortamında, doğayı ve varoluşu merkeze alan çalışmalar yapılmaktadır. Kitle iletişim araçları, erken çocukluk döneminden itibaren değerler eğitiminin bilişsel/ sosyal/ahlaki açıdan aktarılmasına hizmet eden bir veri merkezi olarak değerlendirilebilir. Toplum belleğinde üretilen temel değerlerin çocukluk döneminden itibaren aktarıldığı kitle iletişim araçlarının başında çizgi filmler yer almaktadır. Çizgi filmler, çocukların dış dünya ile uyumlu bilgi birikimini, estetik eğilimlerini mitolojik imgeler vasıtasıyla somut bir veriye dönüştürebilen dijital içeriklerdir. Son zamanlarda, ekolojik dengenin korunması ve toplumda farkındalık yaratılması amacıyla hazırlanan içerikler, çizgi filmlerin de ana temaları arasındadır. Ele aldığımız bu çalışma, toplumsal sorunları dile getirmesi ve ekolojik dengenin korunmasına mitolojik bağlamda yaklaşımı açısından önemli bir örnektir.
“Diyar diyar dolaşırım, benim adım Sagun.” şeklinde bir girişle başlayan TRT’de yayınlanan Sagun çizgi filminde kahramanın anlatı boyunca başından geçen macera, Joseph Campbell tarafından aktarılan “Kahramanın Sonsuz Yolculuğu” adlı çalışmasında yer alan monomitin aşamalarının yola çıkış, erginlenme ve dönüş teorileri bağlamında çözümlenmeye çalışılmıştır. Hikâye kahramanı Sagun, geçmişte hanlık tahtına geçmiş olan babasını ve ailesini bulmak için yollara düşen 12 yaşında bir çocuktur. Sagun’un yaşayacağı maceralar erginlenme sürecini de tamamlaması için bir basamak niteliğindedir. Sagun çizgi filminin on üç bölümlük serisi doküman analizi yöntemi ve bütüncül bir bakış açısıyla analiz edilmiştir. Çalışmada, kahramanın sonsuz yolculuğunu anlamak için mitoloji ve ekolojik bilgi kavramları ilişkilendirilerek teorinin temel dayanaklarını oluşturan alt bağlamlar tasnif edilmiştir.
AZEBAYCAN’DAKİ NEVRUZ BAYRAMI GELENEKLERİ VE NEVRUZ KUTLAMALARINDA İCRA EDİLEN MAHNILARIN İNCELENMESİ
Authors: Kurtaslan Hazan , Taghizade Fidan
Published: December 2024

Geçmişten günümüze tüm toplumlarda olduğu gibi Azerbaycan’da gelenekleri, örf ve adetleri, dini inançları, ayin ve ritüelleri ile kültürel aktarımda bulunmaktadır. Tarihte, savaş sonucu elde edilen zaferler, toplum için önemli gelişmeler, doğa olayları gibi özel günler, Azerbaycan’da bayram olarak kutlanmaktadır. Bayramların getirisi olan ritüeller, bu törenleri renklendiren önemli unsurlardır. Bu tür kutlamalarda halk oyunları, seyirlik oyunları, müzikler, gösteriler, aile ziyaretleri gibi çok çeşitli etkinlikler yapılmaktadır.
Eski Türk toplumlarının ateş ve doğa olaylarına bağlı olan bu inançları günümüzde de kendi etkisini göstermektedir. Buna örnek olarak Türk toplumlarının kutlanmakta olan Nevruz Bayramı’nı gösterebiliriz. Azerbaycan’da da kutlanan bu Türk bayramı, baharın gelmesi ile hem doğanın yenilenmesi hem de yeni bir yılı karşılama anlamını taşır. Nevruz Bayramı döneminde ülkede resmî tatil ilan edilir. Her yıl bu bayram için özenle hazırlıkların yapılmış olması Azerbaycan halkı tarafından bu bayrama verilen değeri göstermektedir. Nevruz Bayramı kutlamalarında çeşitli şiirler, oyunlar, halk oyunları, maniler ve müzikler yer almaktadır. Günümüzde Azerbaycan’da Nevruz Bayramı için mahnılar da bestelenmektedir. Bu mahnılar bahar veya Nevruz temalı olup, bayram havasını oluşturmak için dinamik tempolu karaktere sahiptir. Geleneksel enstrümanlarla icra edilen bu mahnılar, zamanla Azerbaycan Türkleri yıllar boyunca ezbere bildikleri ve bayram boyunca dinleyip, eşlik ettikleri mahnılar haline gelmiştir.
Azerbaycan Türkleri tarafından bu bayrama gösterilen özen, ritüeller ve bayram için bestelenmiş olan mahnılar bu durumun araştırmaya değer olduğunu göstermektedir. Bu çalışmada, Azerbaycan Türkleri tarafından Nevruz Bayramı kutlamaları sırasında yapılan ritüeller incelenmiş, bayram kutlamalarında icra edilen mahnıların incelenmesi amaçlanmıştır.
Araştırma, nitel bir araştırma olup durum çalışması deseni kullanılmıştır. Araştırmada veriler, görüşme ve doküman inceleme yoluyla toplanmıştır.
Görüşmeden elde edilen veriler doğrultusunda Azerbaycan’da bu bayram zamanı dinlenilen, icra edilen popülaritesini koruyan mahnılar belirlenmiş ve bu mahnılar müzikal yapı özellikleri yönünden incelenmiştir. Araştırmada veriler betimsel analiz yoluyla çözümlenmiştir. Araştırma bulgularına göre “bayram akşamlarında”, “nevruz gelip yaz gelip”, “men baharın gızıyam” adlı mahnılar Nevruz Bayramı’nda çalınıp söylenen ve dinlenilen mahnılar arasında yer almaktadır. Müzikal yapı özellikler bakımından incelendiğinde mahnı sözlerinde nevruz ve bahar temasının işlenmiş olduğu, müziklerinde de geleneksel enstrümanlar ve milli motiflerin kullanıldığı tespit edilmiştir.
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI SONRASINDA İSTANKÖY TÜRKLERİNİN GÜNLÜK YAŞAM VE İLETİŞİM PRATİKLERİ: BİR SÖZLÜ TARİH DENEMESİ
Authors: Işık Mehmet
Published: December 2024

İstanköy adası, barındırdığı Türk nüfusunun fazlalığı, adalardaki ibadete açık iki camiden birisine ev sahipliği yapıyor olması ve Türkiye’ye yakınlığı ile Ege adaları içerisinde özgün bir yere sahiptir. Kanuni Sultan Süleyman döneminde, Rodos’un fethinden hemen sonra 5 Ocak 1523 tarihinde Osmanlı egemenliği altına giren İstanköy, 1912 yılına kadar yaklaşık dört yüz yıl Osmanlı egemenliğinde kalmıştır. 1912 yılında İtalyanlar tarafından işgal edilmiş ve 1947 yılında Yunanistan’a bırakılmıştır. Adanın Yunan egemenliğine girmesinden sonra Türkler üzerindeki baskı artmıştır. İş kurma ve taşınmaz mal satın alma izni verilmemesi, ibadet ve anadilde eğitim haklarının sınırlandırılması, eğitim ve kamu hizmetine girme alanındaki fırsat eşitsizlikleri, 1952 toprak reformu, kamu imkânlarından yararlanamama gibi sebeplerle 1950’den sonra Türklerin adadan Türkiye’ye yönelik göç hareketi giderek hızlanmıştır. 1974 Kıbrıs Barış Harekatı sonrasında ise en yüksek seviyeye ulaşmıştır. Bir sözlü tarih araştırması olarak tasarlanan bu çalışmada İstanköy Türklerinin İkinci Dünya Savaşı Sonrasında günlük yaşam ve iletişim pratikleri, 1967 yılında Türkiye’ye göç etmiş iki İstanköylü öğretmen ile yapılan derinlemesine görüşmelerden elde edilen bulgular çerçevesinde ortaya konulmuştur. Yapılan analizler sonucunda İkinci Dünya Savaşı sonrasında İstanköy adasının gelişmemiş bir yer olduğu, Türklerin genellikle Germe köyünde ve şehir merkezinde yerleşik olduğu Türklerin geçimlerini genellikle tütün ve bahçe tarımı ile sağladığı, Türkler arasında bir kır bekçisi dışında memur olan kimsenin bulunmadığı; adada eletrik, su ve telefon gibi temel hizmetlerin sadece şehir merkezi ile sınırlı olduğu, Germe köyünde aydınlatmanın sokak lambaları ile su ihtiyacının ise Osmanlı döneminden kalma çeşmelerden karşılandığı, şehir merkezi köyler arasındaki ulaşımın genellikle at ve eşek gibi binek hayvanları ile sağlandığı belirlenmiştir. Bunun yanında adada iletişim ve ulaşım ağının zayıf olduğu, iletişimin genel olarak yüz yüze iletişim yoluyla sağlandığı, kitle iletişim araçlarının yaygınlaşmadığı, Türklerin herhangi kitle iletişim aracına sahip olmadığı, haber alma ihtiyacının genellikle Türkiye’den gelen akrabalardan ya da Türk radyolarından karşılandığı saptanmıştır. Türkler ile Rumlar arasında ilişkilerde büyük sorunların bulunmadığı, karşılıklı olarak birbirlerinin bayramlarını kutladıkları, komşu olarak birbirine gidip geldikleri; ancak Türkiye ile Yunanistan arasında bir kriz çıkması halinde bu ilişkilerin birden bozulduğu tespit edilmiştir. Böylesi dönemlerde birbirine karşılıklı olarak iğneleyici sözler sarf edebildikleri ya da Rum çocukların Türkleri aşağılayan tekerlemeler söyleyerek sokaklarda dolaşarak Türk toplumunda tedirginliğe sebep olabildikleri anlaşılmıştır.
DELİ DUMRUL’UN ÖLÜM KARŞISINDAKİ TUTUMUNUN ARKAİK NEDENLERİ
Authors: Özkan İbrahim
Published: December 2024

Dede Korkut hikayeleri her okunuşta üzerinde yeni düşünceleri, yeni görüşleri ortaya koyan anlatmalardır. Her anlatma kendi bütünlüğü içinde farklı özellikler gösterir. Deli Dumrul anlatması da anlatmalar içinde en dikkat çekici bir anlatmadır. Anlatma, insanın insan dışı bir varlıkla mücadelesi gibi görünse de daha derin anlamlara sahiptir. Ölüm olgusu etrafında gelişen anlatma bir anlamda Deli Dumrul’un inisiyasyonu ile son bulur. Deli Dumrul, Azrail ve ölüm üçgeninde gelişen anlatma sonunda Deli Dumrul, ölümün kaçınılmazlığı ile yüzleşir. Deli Dumrul yabancısı olduğu ölüm meleği Azrail’i tanımak zorunda kalır. Deli Dumrul, anlatma boyunca Azrail vasıtasıyla gerçekleşen ölümün gizemini anlamaya ve bu ölümü anlamlandırmaya çalışır. Anlam dünyasında ölüm meleği Azrail’in yer almaması ölümü anlamlandırmada Deli Dumrul için bir gizemdir. Deli Dumrul’un anlam dünyasında Azrail, ölümün ilk nedeni değildir. Anlam dünyası geçmişte kalan Deli Dumrul geçmişin anlam dünyasına göre yaşamaktadır. Bu anlam dünyasında ölümün ilk nedeni Tanrı ya da ‘aldacı’dır. Ölümün Tanrı ya da ‘aldacı’dan geldiğine inanan Deli Dumrul için Azrail yabancı bir kavramdır. Mitik dönemin mantığı ile düşünen Deli Dumrul, Azrail vasıtası ile obada ölen gencin ölümüne bir anlam verememektedir. Deli Dumrul’un Azrail ile mücadelesi ve Azrail ile konuşması da anlatmanın bir başka yönünü ortaya koymaktadır. Böyle bir durumun gündelik hayatta bir karşılığı yoktur. Ancak bu durum anlatmanın kurgusuna uygundur. Deli Dumrul’un Azrail ile karşılaşması ve söyleşmesi Deli Dumrul’u geçmişten alıp şimdiye getirecektir. Yeni dönemin ya da çağın ürettiği başat etkenlere yabancı olan Deli Dumrul, şimdinin gerçeği ile yüzleşecek ve canına karşılık can arayacaktır. Anne ve babasının vermediği canı ise eşi verecektir. Azrail vasıtasıyla ölüme yeni bir anlam yükleyen Deli Dumrul ölümü kabullenir ve ölümü içselleştirir. Deli Dumrul’un yaşadığı bu süreç Deli Dumrul’u mitik temelli düşünceden şimdiye getirir. Böylece eskinin ölümü anlamlandırması yerini şimdinin ölümü anlamlandırmasına bırakır. Şimdiye gelen Deli Dumrul böylece zihinsel dönüşümünü tamamlar. Deli Dumrul, ölümü bireysel olarak kendi varlığında tecrübe edilmesi gerektiğini anlamıştır.
FARUK NAFİZ ÇAMLIBEL’İN SANAT ŞİİRİNİN ONTOLOJİK KURAM BAĞLAMINDA TAHLİLİ
Authors: Bekin Çetin Dilek , Yalçınkaya Mehmet
Published: December 2024

Faruk Nafiz Çamlıbel'in "Sanat" şiirinin ontolojik kuram çerçevesinde analizi, şiirin derin yapısının ve varlık katmanlarının ortaya konulmasını amaçlar. Ontoloji, varlık ve varoluşun derinliklerini araştıran bir felsefe disiplinidir. Nicolai Hartmann ve Roman Ingarden gibi filozofların katkıları, varlığın çok katmanlı yapısını anlamada önemlidir. İsmail Tunalı'nın da bu iki filozoftan hareketle geliştirdiği ontolojik analiz yöntemi, Türk edebiyatındaki eserlerin daha kapsamlı bir şekilde anlaşılmasına olanak tanır. Çamlıbel'in şiiri, Batı'ya öykünen sanat anlayışına karşı Anadolu'nun zengin kültürel mirasını ve sanatsal değerlerini yüceltir. Şiir, Türk edebiyatının millî kaynaklardan beslenmesi gerektiğini vurgulayan güçlü bir manifestodur. Şair, kendi kültürel değerlerine yabancılaşan aydınları eleştirirken Anadolu'nun yazılmamış bir destan gibi anlatılmayı bekleyen zengin bir sanat kaynağı olduğunu ifade eder. Ontolojik analiz yöntemi, eserin sadece içeriğini değil, aynı zamanda varlık düzeylerini ve derin yapısını da açığa çıkarır. Şiirin ses tabakasında hece ölçüsü, kafiye, redif gibi unsurlar analiz edilirken anlam tabakasında kelimelerin ve cümlelerin anlam dünyası incelenir. Nesne-karakter tabakasında, şiirin içerdiği kültürel ve sanatsal nesneler üzerinden Faruk Nafiz’in sanat anlayışı ele alınır. Kader tabakasında ise şairin şiirde ulaştığı temel ulusal ve evrensel fikir ve mesaj değerlendirilir. Bu yöntem, Türk edebiyatının ve sanatının daha iyi anlaşılmasına katkı sağlar ve eserlerin farklı katmanlarını keşfetmeye olanak tanır. Çamlıbel'in "Sanat" şiiri, bu bağlamda ontolojik bir perspektiften incelendiğinde, millî ve kültürel unsurların derinlemesine işlendiği görülür. Bu analiz, ontolojik yöntemin edebî eserlerin derinlemesine incelenmesinde önemli bir araç olduğunu gösterir. Faruk Nafiz Çamlıbel’in “Sanat” şiirinin ontolojik kuram çerçevesinde yapılan analizi, eserin derin yapısını ve varlık katmanlarını ortaya koymak açısından büyük bir adım olmuştur. Bu inceleme, Türk edebiyatının millî ve kültürel ögelerini daha iyi anlamamıza katkıda bulunurken ontolojik analiz yönteminin edebi eserlerin değerlendirilmesinde ne kadar etkili bir araç olduğunu gözler önüne sermektedir. Bu çalışmayla birlikte edebi eserlerin sadece içeriği değil, aynı zamanda varoluş katmanları ve derin yapısı da ortaya çıkmaktadır. Bu yöntem, Türk edebiyatının ve sanatının daha derinlemesine anlaşılmasına olanak tanıyarak eserlerin farklı boyutlarını keşfetme imkânı sunmaktadır. Bu çalışmanın, Türk edebiyatındaki eserlerin kapsamlı bir şekilde anlaşılmasına ve ontolojik analiz yönteminin daha geniş bir yelpazede uygulanmasına önemli bir katkı sağlayacağı öngörülmektedir. Sonuç olarak bir sanat anlayışının manifestosu sayılabilen bu şiiri ontolojik açıdan ele almak, şiirin yapısını daha sistematik analiz etme ve şairin bireysel düşünceden ulusal düşünceye nasıl çıktığını göstermek açısından örnek okuma edimidir.
La implantación del impuesto de utilidades provincial en Álava (1926-1927): el Concierto Económico al servicio de la élite económica vasca
Authors: Erkoreka Mikel , Martínez de Lagos Ana Jimena
Published: December 2024

Álava y Navarra fueron los territorios donde más tarde se implantó en su integridad el impuesto de utilidades dentro del sistema de Hacienda compuesta de España. El objetivo de esta investigación es analizar el proceso de implantación y las razones de la tardanza en la aplicación integral del impuesto de utilidades por parte de la Diputación de Álava. El artículo concluye que la demora respondió a factores de índole tanto económica (las necesidades de financiación) como política (la discrecionalidad de la élite política).
El graduado de Enfermería y su desempeño profesional: el caso del Instituto Especializado de Profesionales de la Salud
Authors:   Instituto Especializado de Profesionales de la Salud, San Miguel, El Salvador, Bermúdez de Diaz Fátima Elizabeth
Published: December 2024

El libro presenta el resultado de la investigación Situación del graduado de Enfermería del IEPROES y su desempeño según el perfil profesional, dada la necesidad de abordar la situación del graduado de enfermería de IEPROES para identificar si se desempeñan según su perfil de formación profesional, verificar su contexto laboral y social y analizar si esta formación ha influido para desempeñarse en el ámbito laboral. Se incluyeron en la investigación a 81 graduados del año 2021 de todas las carreras que la institución ofrece en el área de la Enfermería (Técnico, Tecnólogo y Licenciatura).
Leaving the Lab for Biotechnology Writing: A Story of Zero Regrets
Authors: Petrus Cecilia , Naphtali Paul
Published: December 2024

Across North America, up to half of all PhD candidates reportedly withdraw from their program before completing their thesis.1 Paul Naphtali, MSc, was among the students who moved on, opting to work in the private sector. Over a year into founding his own medical writing business specializing in biotechnology (biotech) writing, he has no regrets. In this article, Naphtali shares his journey from the laboratory to working with biotech clients across the globe. He discusses the challenges he has encountered along the way and the crucial role that networking has played in overcoming them.
Growth of Health Economics and Outcomes Research and Real-World Evidence in Medical Communication, and Opportunities for Medical Writers
Authors: Drake Tom , Baker Lisa , Rothermel Caitlin
Published: December 2024

Over the past 2 decades, the expansion of health economics and outcomes research (HEOR) has been responsible for an increasing quantity of medical communication, providing evaluations of the economic, clinical, and quality of life outcomes of health care interventions. The discipline has evolved to include real-world evidence (RWE) collected outside traditional clinical trials. The International Society for Pharmacoeconomics and Outcomes Research plays a crucial role in advancing HEOR by promoting best practices and bridging the gap between research and practical application. Medical writers specializing in HEOR and RWE interpret and present data analyses to various stakeholders, supporting evidence-based decision-making. In this article, we describe the experiences of 2 medical writers who specialize in HEOR communication, the range of documents they work on, and the strengths of a good HEOR writer. The growing importance of HEOR and RWE in medical writing represents an expansion of value-based health care and patient-centric outcomes in the pharmaceutical and health care industries.
AMWA Certificate in Regulatory Writing Core Knowledge
Authors: Munno Lynne , Van Etten Aaron
Published: December 2024

The AMWA Regulatory Writing Core Knowledge Certificate was announced at the 2024 Medical Writing & Communication Conference in New Orleans, and the training modules that comprise the certificate are now available on the AMWA website. This new certificate is the first of 2 to address the goal of establishing consistent and formal training for regulatory writers. The development of these certificates, which have been in the works for some time, are summarized in this article.
ELEŞTİREL TEORİ BAĞLAMINDA KANT’IN KURUCU ÖZNESİNİN MARX FELSEFESİNDE YABANCILAŞMASI
Authors: Dursun Gaye
Published: December 2024

Öz
Bu makalede eleştirel teori bağlamında Kant'ın, insan zihnine ait olduğunu ileri sürdüğü yargı gücü yetisinin “bağlayıcılık” ediminin temelleri üzerinde durulmaktadır. Kant felsefesinin bir sonucu olarak, insan zihnine ait algılamanın -salt duyu verileri vasıtasıyla- ancak tek teklere yönelik gerçekleşmesi ve insan aklının kendisinin, çalışma biçiminin ve hatta verilerinin her bir insanda aynı olduğuna dair iddiasına paralel biçimde kapitalizmin insanları araçsallaştırması, onların bizzat kendilerine ve ürettiklerine karşı hissettikleri yabancılaşmanın normalleşmesi Marx felsefesi ile ilişkilendirilerek ele alınmaya çalışılmıştır. Marx’ı yeniden yorumlayan 20.yy. filozoflarının ortaya koyduğu bir düşünce sistemi olan Frankfurt Okulu’nun düşünürleri, Kant’ın Marx felsefesi üzerindeki olumsuz etkilerini Aydınlanmanın Diyalektiği’nde ele almışlardır ve her iki felsefi sistemin de karşı çıktıkları düşünsel evreni genişlettiğini iddia etmişlerdir. Bu minvalde, Kant’ın ve Marx’ın felsefelerinin, bireyi içinde bulunduğu verili durumu kabul etmek dışında hareket edemeyecekleri bir çıkmaza sürüklediği öne sürülmektedir. Kant felsefesinin “anlama yetisi” ve “yargı gücü yetisi” kavramlarından hareketle, üç bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümünde Kant’ın, insan zihnini anlama yetisi aracılığıyla dış dünyayı ve bizatihi kendisini kuran nitelikle tanımlamış olmasına karşın, üzerinde etki bıraktığı Marx felsefesinde aynı öznenin kendisine ve ürettiklerine yabancılaşmasının yolunu nasıl açtığı ortaya konulmaya çalışılır. İkinci bölümde, eleştirel teorisyenlerin Marx felsefesini, yabancılaşma kavramı üzerinden; dolaylı olarak Kant felsefesini yargı gücü yetisi temelinde hangi bakımlardan tahakküm sistemi oluşturdukları iddiası ile eleştirdikleri incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise Kant’ın ve Marx’ın ele alınan görüşleri bağlamında eleştirel teorisyenlerin üzerlerinde bıraktıkları etki ve yapılan eleştirilerin haklılığı tartışılmıştır.
Tratamento para trombose arterial e venosa em recém-nascidos
Authors: Lopes Luísa Leal , Barcellos Sarah Moreira , Pedroso Raquel Marins , Simionato João Vitor Godinho , Assad João Alexandre Rezende
Published: December 2024

Os acontecimentos trombóticos são incomuns na população neonatal, no entanto, é uma complicação que contribui para a morbidade e a mortalidade. Isto ocorre devido a diferenças no sistema hemostático e as características de seu sistema fibrinolítico, ocorrendo uma formação anormal de coágulos sanguíneos em artérias ou veias. A abordagem de tratamento depende da localização do trombo e de sintomas associados.
O uso de CAR-T no tratamento de cânceres hematológicos refrátarios e reincidentes: uma revisão de literatura
Authors: Oliveira Mariana Souza Mesquita de , Chipiakoff Júlia , Oliveira Juliana Figueiredo , Dias Marco Túlio
Published: December 2024

A terapia com células CAR-T para tratamento de doenças oncológicas e hematológicas iniciou-se em meados de 2017, utilizando o direcionamento ao antígeno CD19 e provando a eficácia revelada em estudos clínicos realizados. Atualmente, visa-se identificar em quais patologias este recurso possui benefício, além de identificar toxicidades e efeitos tardios associados.
O uso de terapias lúdicas como alternativa para a melhoria da saúde mental de pacientes oncológicos pediátricos
Authors: Agra Lavínia Voss , Carvalho Isabela Montenegro Tenório de , Silva Júlia Agra , Lemos Filipe José Alves Abreu Sá , Mendonça Ângela Maria Moreira Canuto
Published: December 2024

O tratamento do câncer infantil (CI), por ser prolongado e invasivo, prejudica a saúde mental das crianças. Com base nisso, as terapias lúdicas (TL) surgem como um complemento aos cuidados biomédicos no ambiente hospitalar, auxiliando na plena adaptação e recuperação desses pacientes.
Study and Interpretation of Electrical Activity of Heart in Different Cardiovascular Conditions with Reference to Biochemical Parameters
Authors: P. Sasikala  , Bharadwaj Mattam
Published: December 2024

The most prevalent electrolyte abnormalities that are clinically significant. Regard magnesium, calcium, and potassium. Combination electrolyte imbalance may be present in certain cases. The ECG can be used to assess the degree of electrolyte imbalances and determine whether significant arrhythmias are likely. This is conceivable since the degree of electrolyte imbalance and the discernible ECG alterations are correlated. Out of 200 cardiac patients considered for the study, most of them are having biochemical abnormalities like anemia, hyperkalemia, troponin, LDL, hypercalcemia, hypermagnesemia, hypokalemia, hypocalcemia. In our study among 200 patients 107 patients are males and 93 patients are females among them 89 patients have coronary artery disease,34 patients have myocardial ischemia, 51 patients have angina pectoris and 36 patients have cardiomyopathy. Study concluded that among 200 patients 25 patients didn’t have any significant changes in ECG. ECG changes observed with reference to Biochemical Parameters are PR and QRS intervals prolongation, ST segment depression and elevation, T wave inversion, decrease in QRS duration.
Curso virtual en Mil Aulas para mejorar la comprensión lectora en estudiantes de octavo de Educación General Básica Superior
Authors: Moreno-Laje William Linch , Loor-Almeida Ana Jacqueline , Vázquez-Zubizarreta Gretel , Vergel--Parejo Elizabeth Esther
Published: December 2024

El presente estudio se justifica en la necesidad de mejorar la comprensión lectora en estudiantes de octavo grado de Educación General Básica Superior, dado que esta competencia es fundamental para su éxito académico y personal. El objetivo principal fue diseñar un curso virtual utilizando la plataforma Mil Aulas, que fomentara el análisis, la comprensión y la reflexión crítica sobre los textos, permitiendo desarrollar habilidades en los tres niveles de la comprensión lectora. Se utilizó un enfoque mixto. Se emplearon los métodos teóricos analítico-sintético, inductivo-deductivo y sistémico-estructural-funcional. Como métodos empíricos se aplicaron la encuesta, la prueba pedagógica, la observación, la entrevista semiestructurada y la consulta a especialistas. La muestra estuvo integrada por 30 estudiantes y cinco docentes. Los resultados del diagnóstico inicial reflejaron un bajo nivel de desarrollo en las habilidades de comprensión lectora en los estudiantes y, en los docentes, falta de estrategias innovadoras, herramientas tecnológicas y de competencias digitales. El curso virtual constituye, según el criterio de los especialistas consultados, una propuesta viable para solucionar el problema identificado. Se recomienda su aplicación en este y otros contextos educativos para evaluar su efectividad en diversos entornos y con diferentes poblaciones. Además, se destaca la importancia de capacitar a los docentes en el uso de recursos digitales y de adaptar las herramientas de la plataforma utilizada a las necesidades individuales de cada estudiante, con el fin de maximizar los beneficios.
ABDOME AGUDO OBSTRUTIVO: ETIOLOGIA, FISIOPATOLOGIA, DIAGNÓSTICO E MANEJO TERAPÊUTICO
Authors: Prezzotto Eveline Cozac , Machado Eduardo Cozac , Paula Maria Julia Abranches Britto de , Abrantes Pietra Rolim Gonçalves , Turra Gabriella , Pellizzari Júlia , Salomão Ana Luiza Silva Jorge , Brasil Bernardo Freund , Zaneli Isabella Geremias , Jacot Thatyana Fajardo Nogueira , Rosa Maria Luiza Leal , Leite Laura Machado Silveira , Cosentino Felipe dos Santos , Atensia Gabriel Romano , Okuda Letícia Akemi
Published: December 2024

Abdome agudo obstrutivo é uma condição médica caracterizada pela interrupção do trânsito intestinal, podendo afetar tanto o intestino delgado quanto o cólon, e resultando em sintomas como dor abdominal intensa, distensão, náuseas, vômitos e dificuldade na eliminação de fezes ou gases. As principais causas incluem aderências intestinais após cirurgias, hérnias, tumores, volvo (torção do intestino) e impacto fecal. A obstrução pode ser classificada como mecânica, quando há bloqueio físico, ou funcional, quando a motilidade intestinal está prejudicada, sem obstrução estrutural. Além disso, as obstruções podem ser estrangulantes, quando há comprometimento do fluxo sanguíneo, levando a risco de isquemia e necrose intestinal, ou não estrangulantes. A fisiopatologia envolve a distensão do intestino, aumento da pressão intraluminal, alteração da circulação sanguínea local e desequilíbrio hidroeletrolítico, o que pode ocasionar desidratação e alterações ácido-base. O diagnóstico é baseado principalmente na avaliação clínica e confirmado por exames de imagem, como a radiografia de abdome e tomografia computadorizada, que ajudam a identificar a localização e a causa da obstrução. O tratamento inicial pode ser conservador, com hidratação intravenosa, correção de distúrbios eletrolíticos e descompressão gástrica, especialmente em casos não complicados. Logo, este artigo tem como objetivo analisar os aspectos e as abordagens clínicas do agudo obstrutivo. Dessa forma, este estudo configura-se como uma revisão integrativa realizada por meio do levantamento bibliográfico nos diretórios: Google Scholare Scientific Eletronic LibraryOn-line (SciELO), com uso dos descritores DeCs (Descritores em Saúde) e o Medical Subject Headings (MeSH), nos idiomas português e inglês, com os seguintes termos: “Abdome agudo” (acute abdomen), “diagnóstico” (diagnosis), “tratamento” (treatment), “obstrução’’ (obstruction). Desta busca, foram encontrados 189 artigos, posteriormente submetidos aos critérios de seleção. A seleção resultou em 5 artigos que foram submetidos à análise seletiva, exploratória e interpretativa no contexto do presente estudo. A partir da revisão bibliográfica dos estudos analisados, conclui-se que, o abdome agudo obstrutivo é uma condição grave que exige diagnóstico precoce e tratamento adequado para evitar complicações, como isquemia intestinal, perfuração e sepse.
СЫДЫК АЛАЙЧИЕВ – ПОЭТ И ПРОСВЕТИТЕЛЬ
Authors: Айбашова Тазагул , Дамилова Нурийла
Published: December 2024

В статье рассказывается о жизни, становлении певческого искусства, личной судьбе, жизни, темах его творчества и искусства о Сыдыке Алайчиеве, который был умен и талантлив по натуре, имел в груди слова, обладал блуждающим умом, творил  искусство из того, что видел, сочинял песни, основываясь на своих мыслях, и был известен среди старших как детский певец. Анализируются стихи поэта, сравнивающие хорошее и плохое, щедрое и нещедрое, умеющего видеть превратности жизни. Прославлялось то, что все происходит в жизни, направление жизни, сложность судьбы, страдания, перенесенные, обновление вместе с мечтами, изменения в обществе, забота советского правительства, проделанная работа. Было обращено внимание на то, что стихи поэта ценятся как культурное наследие, оставленное следующему поколению. Как просветитель говорилось, что он был учителем в школе ликвидации неграмотности в 1927-1953 годах, был первым учителем, который своими песнями давал духовную пищу молодежи и просвещал народ.
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ЭВФЕМИЗМОВ В РАССКАЗАХ О. ГЕНРИ
Authors: Акылбекова Гулнара
Published: December 2024

Эвфемизмы — это лексические средства, используемые для смягчения жестоких реальностей и деликатных тем, играющие значительную роль в литературе, особенно в произведениях О. Генри. Известный своим остроумием, юмором и неожиданными концовками, О. Генри использует эвфемизмы, чтобы обойти сложные темы, такие как бедность, смертность и социальная несправедливость, не отталкивая свою аудиторию. В данной статье исследуется использование эвфемизмов в рассказах О. Генри, иллюстрируя, как они способствуют развитию персонажей и глубине тематики. Путем анализа выбранных рассказов исследование раскрывает многостороннюю роль эвфемизмов в обогащении повествования, сохраняя при этом увлекательный и легкий тон. Применяется качественный метод исследования, сосредоточенный на текстовом анализе произведений О. Генри. В ходе анализа выявляются различные эвфемизмы, которые классифицируются в зависимости от их контекста и значения в рамках рассказов. Используется таблица для представления примеров эвфемизмов вместе с их значениями и контекстами, что облегчает ясное понимание их использования. Результаты показывают, что эвфемизмы не только усиливают эмоциональный опыт читателя, но и побуждают к размышлениям о глубоких социальных проблемах. Эта статья способствует пониманию литературного стиля О. Генри, подчеркивая важность языка в повествовании и социальной критике.
ФОРМИРОВАНИЕ КОМПЕТЕНТНОСТИ УЧИТЕЛЕЙ ЧЕРЕЗ ОРГАНИЗАЦИЮ ИНТЕГРИРОВАННЫХ УРОКОВ
Authors: Джумабаева Акылай
Published: December 2024

В данной статье рассматривается роль интегрированных уроков в формировании профессиональной компетентности учителей в современной системе образования. Современные стандарты требуют от учителей высокого уровня теоретических знаний, сочетания практических навыков и личностных качеств. Интегрированные уроки, создающие межпредметные связи, позволяют учащимся комплексно усвоить материал, а также побуждают учителей проявлять творческий подход и использовать инновационные методы. Также анализируется понятие компетентности, ее основные компоненты и профессиональные качества педагога согласно современным требованиям. Приведены методы организации интегрированных уроков, примеры и их преимущества в обучении. В результате исследования отмечается важная роль интегрированных уроков в эффективной организации учебного процесса и в профессиональном развитии учителя.
ТЕМАТИКА И МОТИВЫ ТВОРЧЕСТВА СЫДЫКА АЛАЙЧЫЕВА
Authors: Матисаева Бактыгуль , Ахмедова Гульмира
Published: December 2024

В данной статье дан анализ творчества акына Сыдыка Алайчыева. Актуальность данного исследования обусловлена недостаточной исследованностью творчества акына-импровизатора Сыдыка Алайчыева, в котором переплетаются поэзия и философия. Оно является не только литературным наследием, но и отражением национальной идеологии и философии, сокровишницей народной мудрости кыргызов.   Цель исследования – раскрыть многообразность тематики произведений С. Алайчыева. Было установлено, что С. Алайчыев в своем творчестве освещал философские, просветительские, патриотические и любовные темы, которые носили поучительный характер. С. Алайчыев был не только поэтом, но и занимался просветительской деятельностью: преподавал в первых школах-ликбезах и всю последующюю жизнь посвятил работе учителя. Не только творчество поэта, но и вся его жизнь может служить для подрастающих поколений примером верности идеалам.
Возможно использование материалов данного исследования в разработке лекционных курсов и практических занятий по кыргызской литературе.
Актуальные проблемы творчества К. Т. Аксакова.
Authors: Махаматалыева Гулипа
Published: December 2024

В данной статье рассмотриваются актуальные вопросы писательской судьбы С.Т.Аксакова Писательская судьба  С.Т.Аксакова оказала огромное влияние на его творческий путь. Напомним  некоторые важные факты из биографии писателя, чтобы понять его трепетное чувство воспоминаний об отчем доме, о родной семье, о детстве и отрочестве, прошедших в отмасфере любви, уважения, добра. Имонно эти факторы оказали большое влияние на формирование его творческой личности.
    Детство Сергея Тимофеевича прошло в селе Ново-Аксаково Бугуруслановского уезда Оренбургской губернии. Первоначальным воспитанием сына руководила мать-Мария  Николоевна -женщина умная, образованная, весьма начитанная. Именно мать рано приучила мальчика к книгом и сама она читала очень выразительно.
Русские народные сказки, книги Крылова, Фонвизина, Сумарокова, Княжнина, Карамзина, Державина с юных лет стали спутниками жизни будущего писателя. От отца Сергей унаследовал страстную любовь к природе, рыбной ловле, охоте, уважение и сострадание к природе, рыбной ловле, нелегкому крестьянскому быту, труду.
Воспитание духовно-нравственных ценностей у школьников Кыргызстана как национальная проблема отечественной педагогики
Authors: Тумонбаева Гулумкан , Арыкбаева Чынара
Published: December 2024

В данной статье рассматривается проблема воспитания духовно-нравственных ценностей у школьников Кыргызстана в контексте отечественной педагогики. Актуальность исследования обусловлена необходимостью формирования у подрастающего поколения устойчивых нравственных ориентиров, способствующих гармоничному развитию личности и социальной интеграции в условиях современного общества.
Автор анализирует существующие программы и инициативы, направленные на духовно-нравственное воспитание, такие как курсы по этике, партнерство с религиозными организациями и проекты, направленные на укрепление семейных ценностей. В статье также обсуждаются вызовы, с которыми сталкивается система образования в Кыргызстане, включая влияние глобализации, утрату традиционных ценностей и необходимость адаптации образовательных подходов к современным условиям.
В результате исследования выявлены ключевые аспекты, способствующие эффективному воспитанию духовно-нравственных ценностей, такие как интеграция культурных традиций, активное вовлечение родителей и общества в образовательный процесс, а также необходимость разработки новых методик и программ.
Статья подчеркивает, что решение проблемы духовно-нравственного воспитания является не только задачей образовательных учреждений, но и важной социальной ответственностью всего общества, что требует комплексного подхода и сотрудничества различных институтов. В заключение автор предлагает рекомендации по улучшению практики воспитания духовно-нравственных ценностей в школах Кыргызстана, акцентируя внимание на важности формирования целостного образовательного пространства, способствующего развитию гармоничной личности.
ОСОБЕННОСТИ ПРЕПОДАВАНИЯ УРОКА ЛИТЕРАТУРЫ ЧЕРЕЗ НОВЫЕ ТЕХНОЛОГИИ (на примере 3-4 класса)
Authors: Үкүева Бушарипа , Нооманова Айдай
Published: December 2024

В статье говорится о путях повышения творческой активности учащихся при преподавании уроков литературы посредством новых технологий, о необходимости умения учителя использовать инновационные виды обучения с целью ознакомления учащихся с новыми технологиями, чтения и объяснять их, формировать умение использовать их на уроке и реализовывать этот процесс. Потому что сообщается, что он человек, который стремится освободить будущих носителей профессии от скучных уроков и добиться мирового уровня новых структур и изменений, творческой деятельности.
МЕКТЕПКЕ ЧЕЙИНКИ МАТЕМАТИКАЛЫК БИЛИМ БЕРҮҮДӨ БАЛДАРДЫ МЕЙКИНДИКТЕ БАГЫТ АЛУУ ЖӨНДӨМҮН КАЛЫПТАНДЫРУУ ЖАНА ӨНҮКТҮРҮҮДӨ ИНОВАЦИЯЛЫК ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ КОЛДОНУУ ЫКМАЛАРЫ
Authors: Абдывасиева Зырапа , Ырысбаева Айсырга , Асанова Динара
Published: December 2024

Илимий макалада мектепке чейинки математикалык билим берүүнүн сапатын жакшыртуу маселелеринин жалпы контекстинде мектепке чейинки ар кандай курактагы балдардын математикалык билим берүүдөгү эӊ негизги түшүнүк болгон мейкиндикте багыт алуу жөндөмүн калыптандыруу жана өнүктүрүү каралды. Изилдөөлөр балдарда өз денесинин бөлүктөрүн айырмалоо көндүмдөрүнүн калыптануусу, аларда мейкиндикти жана мейкиндиктик катыштарды түшүнүүнүн негизи болору  баса белгиленип жана ар бир куракта бала өзүнүн денесине карата мейкиндикте багыт алуусун үйрөтүүнүн ыкмалары каралды. Айлана-чөйрөдө өзүнөн, башка адамдардан, башка предметтерден туура багыт алуунун ар кандай ыкмалары көрсөтүлдү жана ага карата дидактикалык  оюндардын түрлөрү сунушталды. Ошондой адабий чыгармаларды каармандардын мейкиндиктик катыштарды  сүрөттөө менен театрлаштыруу, б.а. балдар адабиятын мейкиндикеги катыштарды аныктоо көндүмүн тереӊдетүү максатында колдонуу көрсөтүлдү. Кийинки маанилүү багыт – ар кандай курактагы тайпадагы балдарга тегиздикте жана мейкиндикте багыт алууну үйрөтүү. Мында тегиздикте жана мейкиндикте багыт алуунун үйрөтүүнү  4 этапка бөлүп каралды. Ар кандай көнүгүүлөр жана дидактикалык оюндар сунушталды.  Тегиздикте жана мейкиндикте багыт алуу көндүмүн тереӊдетүү максатында даярдоо тайпасындагы балдар үчүн бир нече өз алдынча иштер сунушталды.  Балдарга мейкиндикте багыт алууну жасалма инттеллекти колдонуп окутуу ыкмасы да иштелип чыгылды.
АР ТҮРДҮҮ ӨЛКӨЛӨРДӨГҮ БИЛИМ БЕРҮҮДӨ ТУРМУШТУК КӨНДҮМДӨРДҮ КАЛЫПТАНДЫРУУГА БОЛГОН МАМИЛЕНИ САЛЫШТЫРУУ
Authors: Мамашерип кызы Нуриза
Published: December 2024

Макала ар түрдүү өлкөлөрдөгү билимге болгон мамилени салыштыруунун маанисин  талдоого арналган. Теориялык концепцияларды жана эмпирикалык изилденилген маалыматтардын негизинде Кыргызстанда, Казакстанда, Россияда, Кытайда жана  Японияда өлкөлөрүндө мектеп жашына чейинки балдардын турмуштук көндүмдөрүн калыптандыруунун өзгөчөлүктөрү жана шарттары  изилденген. Маданий мүнөздөмөлөрдү талдоого тарбиялоого жана окутууга болгон мамиледеги жалпы жана спецификалык белгилерди аныктоого болот. Ошондой эле турмуштук компетенциялардын калыптанышына таасир этүүчү факторлорду аныктоого мүмкүндүк берет.
Ааламдашуу шартында мектепке чейинки курактагы балдардын турмуштук көндүмдөрүн калыптандыруунун маданий өзгөчөлүктөрүн изилдөөнүн актуалдуулугу ар дайым өсүүдө. Макалада ар кайсы өлкөлөрдөгү ар түрдүү маданияттардагы билимге болгон мамиленин салыштырма анализи тактап айтканда Кыргызстан, Казакстан, Россия, Кытай жана Япония өлкөлөрүнүн мисалдары аркылуу коммуникация, кызматташтык, критикалык ой жүгүртүү ж.б. сыяктуу көндүмдөрдүн калыптанышына таасир этүүчү факторлор изилденилип, алынган натыйжалар билим берүүнүн эффективдүү программаларын иштеп чыгууда. Баланын инсандыгын өнүктүрүүгө маданияттын таасирин түшүндүргөн теориялык түшүнүктөрдү карап чыксак.