Tax as a public health policy
Authors: Κορωναίου Κωνσταντίνα 
Published: June 2023

Τις τελευταίες δεκαετίες, παρατηρείται μια παγκόσμια αύξηση στις ασθενειών που σχετίζονται με τη διατροφή. Μεταξύ των επιπτώσεων που έχει η ανθυγιεινή διατροφή (συνοδευόμενη από υπερβάλλουσα πρόσληψη θερμίδων) στην υγεία είναι και η παχυσαρκία, η οποία αυξάνεται ραγδαία και αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για καρδιαγγειακά και μεταβολικά νοσήματα. Τα προβλήματα υγείας που σχετίζονται με τη διατροφή οδηγούν σε οικονομικά προβλήματα που διακρίνονται στο άμεσο κόστος υγειονομικής περίθαλψης και στο έμμεσο κόστος απώλειας παραγωγικότητας λόγω νοσηρότητας και πρόωρης θνησιμότητας. Η παρούσα διδακτορική διατριβή δίνει τις πρώτες εκτιμήσεις του οικονομικού κόστους της ανθυγιεινής διατροφής και του υψηλού δείκτη μάζας σώματος στην Ελλάδα. Εκτιμάται ότι, το 2017, τα κόστη αυτά ήταν ίσα με το 2,52% και 2,00% του ΑΕΠ, αντίστοιχα. Για μια συγκριτική ανάλυση, εκτιμάται επίσης το οικονομικό κόστος του καπνίσματος και του παθητικό κάπνισμα, καθώς η χρήση καπνού είναι ο κύριος παράγοντας κινδύνου στην Ελλάδα για θανάτους και χαμένα χρόνια υγιούς ζωής λόγω νοσηρότητας. Το κόστος χρήσης καπνού υπολογίστηκε ότι είναι ίσο με το 3,85% του ΑΕΠ. Αυτές οι σημαντικές επιπτώσεις των παραγόντων κινδύνου που σχετίζονται με τις ασθένειες λειτουργούν ως κίνητρα για πολιτικές παρεμβάσεις. Οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να φορολογήσουν τα ανθυγιεινά αγαθά και να χρησιμοποιήσουν τα έσοδα για τη χρηματοδότηση άλλων συμπληρωματικών πολιτικών, όπως επιδοτήσεις σε υγιεινά αγαθά, εκστρατείες ενημέρωσης κ.λπ. Αυτή η διδακτορική διατριβή εξετάζει το ρόλο των δημοσιονομικών πολιτικών για σκοπούς δημόσιας υγείας. Εξετάζεται ο βέλτιστος φόρος σε ανθυγιεινά αγαθά, με και χωρίς ανησυχίες διανομής, και πώς αυτός επηρεάζεται από τον τρόπο χρήσης των φορολογικών εσόδων (επιστροφή ως εφάπαξ ποσό ή επιδότηση υγιεινού αγαθού). Χωρίς ανησυχίες διανομής, ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιούνται τα έσοδα δεν επηρεάζει τον φορολογικό συντελεστή. Με ανησυχίες διανομής, ο φορολογικός συντελεστής είναι χαμηλότερος (και για τα δύο συστήματα χρήσης εσόδων) και το ποσοστό επιδότησης είναι υψηλότερο σε σύγκριση με την περίπτωση που δεν υπάρχουν ανησυχίες διανομής. Εάν η κυβέρνηση έχει ως προτεραιότητα τη βελτίωση της υγείας, θα πρέπει να εφαρμόσει μια συνδυαστική πολιτική φορολογίας – επιδοτήσεων χωρίς διανομές. Εκτιμώνται επίσης οι επιπτώσεις των φόρων και των επιδοτήσεων στην κατανάλωση ανθυγιεινών και υγιεινών αγαθών στην Ελλάδα. Ως πρώτο βήμα, χρησιμοποιώντας δεδομένα για το 2019, υπολογίζονται οι ελαστικότητες ζήτησης ως προς την τιμή (του ίδιου αγαθού αλλά και των λοιπών αγαθών) για δεκατρείς κατηγορίες τροφίμων και ποτών. Στη συνέχεια, αυτές οι ελαστικότητες χρησιμοποιούνται για την προσομοίωση των επιπτώσεων διαφορετικών δημοσιονομικών πολιτικών στην κατανάλωση τροφίμων. Οι πολιτικές περιλαμβάνουν: i) έναν φόρο 20% στα αναψυκτικά και/ή γλυκά, ii) επιδότηση στα φρούτα και λαχανικά που ισοδυναμεί με μηδενικό φόρο προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) και iii) μια συνδυαστική πολιτική φόρου-επιδότησης. Η συνδυαστική πολιτική έχει σημαντικό αντίκτυπο στη ζήτησή των κατηγοριών στις οποίες εφαρμόζεται η πολιτική, καθώς η φορολογική πολιτική ενισχύει την επίδραση της πολιτικής επιδοτήσεων και αντίστροφα.