ИНДУСТРИЯЛАНДЫРУ ДӘУІРІНДЕ ҚАЛЫПТАСҚАН МОНОҚАЛАЛАРДЫҢ ПОСТИНДУСТРИЯЛЫҚ ТҰРАҚТЫ ДАМУ МҮМКІНДІКТЕРІ (ЖАҢАТАС ҚАЛАСЫ МЫСАЛЫНДА)
Authors: Aliaskarov D.T. 
Published: November 2023

This article focuses on the opportunities for the development of single-industry towns, formed during the period of industrialization, which have their own significance in the history of the country. Moreover, we looked at the example of Zhanatas, the centre of Sarysu district, located in Zhambyl region. The study discussed the history of single-industry towns that emerged during the period of industrialization, the socio- economic problems in these towns, the requirements of a post-industrial society and opportunities for sustainable development of single-industry towns. The natural and geographical potential of Zhanatas town was analyzed, and geospatial advantages and disadvantages were identified. The physical-geographical position and geo-environmental potential of the city were analyzed, the current state of infrastructure and socio-economic problems of the city were determined. A set of measures aimed at improving the complex socio-economic, urban planning, environmental problems common to many small towns and single- industry towns in Kazakhstan have been developed. A group of factors directly affecting the development of the city has been identified and a multifactor scenario for the sustainable development of Zhanatas has been proposed. These conclusions in the direction of modernization of the social sphere, diversification of the economy, environmental management and management of natural hazards underlie the opportunities for sustainable development of the city. Key words: industrialization, single-industry towns, Social modernization, economic diversification, sustainable development.

Бұл мақала еліміздің тарихындағы өзіндік мәні бар индустрияландыру кезеңінде қалыптасқан моноқалалардың даму мүмкіндіктеріне арналды. Мұны біз Жамбыл облысында орналасқан, Сарысу ауданының орталығы Жаңатас қаласы мысалында қарастырдық. Зерттеу барысында индустрияландыру кезеңінде қалыптасқан моноқалалардың тарихы, ол қалалардағы әлеуметтік- экономикалық мәселелер, постиндустриялық қоғамның талаптары мен моноқалалардың тұрақты даму мүмкіндіктері талқыланды. Жаңатас қаласының мысалында табиғи-географиялық әлеуетіне талдау жасалып, геокеңістіктік артықшылықтары мен кемшіліктері анықталды. Физикалық- географиялық жағдайы мен геоэкологиялық әлеуеті талданып, қаланың қазіргі инфрақұрылым жағдайы және әлеуметтік-экономикалық проблемалары белгілі болды. Қазақстанның көптеген шағын қалалары мен моноқалаларына ортақ күрделі әлеуметтік-экономикалық, қалалық жоспарлау, экологиялық бағыттағы проблемаларды жақсартуға бағытталған іс-шаралар кешені әзірленді. Қала дамуына тікелей әсер ететін факторлар тобы анықталып, Жаңатас қаласының тұрақты дамуының көп факторлы даму сценарийі ұсынылды. Әлеуметтік саланы модернизациялау, экономиканы әртараптандыру (диверсификациялау), қоршаған ортаны тиімді пайдалану және табиғи қауіп- қатерлерді басқару бағытындағы бұл тұжырымдар, қаланың тұрақты даму мүмкіндіктеріне негіз болады. Кілт сөздер: индустрияландыру, моноқалалар, әлеуметтік модернизация, экономиканы әртараптандыру, тұрақты даму.

Данная статья была посвящена возможностям развития моногородов, сформировавшихся в период индустриализации, имеющих свое значение в истории страны. Это мы рассмотрели на примере города Жанатас, центра Сарысуского района, расположенного в Жамбылской области. В ходе исследования обсуждалась история моногородов, сложившихся в период индустриализации, социально-экономические проблемы в этих городах, требования постиндустриального общества и возможности устойчивого развития моногородов. Проведен анализ природно-географического потенциала города Жанатас, выявлены геопространственные преимущества и недостатки. Проанализировано физико-географическое положение и геоэкологический потенциал города, стало известно современное состояние инфраструктуры и социально-экономические проблемы города. Разработан комплекс мероприятий, направленных на улучшение сложных социально- экономических, градостроительных, экологических проблем, общих для многих малых городов и моногородов Казахстана. Выявлена группа факторов, непосредственно влияющих на развитие города, предложен многофакторный сценарий устойчивого развития города Жанатас. Эти выводы в направлении модернизации социальной сферы, диверсификации (диверсификации) экономики, рационального использования окружающей среды и управления природными угрозами лежат в основе возможностей устойчивого развития города. Ключевые слова: индустриализация, моногороды, Социальная модернизация, диверсификация экономики, устойчивое развитие. Финансирование: Данное исследование финансировалось Комитетом науки Министерства науки и высшего образования Республики Казахстан (AP14870750 - «Создание концептуальной основы эффективных моделей устойчивого развития малых городов Жамбылской области»).