Συγκριτική μελέτη και αξιολόγηση τεσσάρων μεθόδων διδασκαλίας του μαθήματος της ανατομίας σε φοιτητές ιατρικής
Authors: Μητρούσιας Βασίλειος 
Published: September 2021

Εισαγωγή: Η διδασκαλία και η εκμάθηση της ανατομίας παραδοσιακά βασίζονται στην ανατομή του ανθρώπινου πτώματος. Το τελευταίο διάστημα, παρατηρείται μείωση στις διδακτικές ώρες αλλά και εισαγωγή εναλλακτικών διδακτικών μέσων, όπως το προπαρασκευασμένο πτώμα ή τα πλαστικά προπλάσματα, ή νεότερων, όπως τα λογισμικά τρισδιάστατης (3D) ανατομίας. Ωστόσο, το επίπεδο των γνώσεων ανατομίας στους φοιτητές και τους νέους ιατρούς θεωρείται ανεπαρκές. Γι’ αυτό η μελέτη της επίδρασης κάθε εκπαιδευτικής μεθόδου στην απόκτηση γνώσης θεωρείται απαραίτητη. Με βάση τα παραπάνω, σκοπός της παρούσας διατριβής είναι α. να συγκρίνει την αποτελεσματικότητα των διδακτικών μέσων στην απόκτηση γνώσεων ανατομίας, τοποθετώντας τα κατά σειρά σπουδαιότητας και β. να διερευνήσει τις απόψεις των φοιτητών για κάθε διδακτικό μέσο.Υλικά & μέθοδοι: Συνολικά, 349 πρωτοετείς, εθελοντές φοιτητές ιατρικής χωρίς προηγούμενη γνώση της ανατομίας, χωρισμένοι σε τέσσερεις ομάδες, εκπαιδεύτηκαν στην ανατομία του μυοσκελετικού συστήματος του άνω άκρου, χρησιμοποιώντας ένα από τα τέσσερα ακόλουθα διδακτικά μέσα: ανατομή νωπού κατεψυγμένου πτώματος, μελέτη προπαρασκευασμένου πτώματος, πλαστικά προπλάσματα και λογισμικό 3D ανατομίας (BioDigital Human software ©). Κάθε ομάδα συμμετείχε σε δύο από αμφιθεάτρου διαλέξεις συνολικής διάρκειας 4 ωρών και σε δύο εργαστήρια συνολικής διάρκειας επίσης 4 ωρών. Συνολικά, 313 φοιτητές (90%) ολοκλήρωσαν την μελέτη (Ομάδα ανατομής n=80, Oμάδα προπαρασκευασμένου πτώματος n=77, Oμάδα πλαστικών προπλασμάτων n=72, Oμάδα 3D λογισμικού n=84). Μετά το τέλος της εκπαιδευτικής διαδικασίας, η απόκτηση γνώσεων αξιολογήθηκε με εξετάσεις που περιλάμβαναν 100 ερωτήσεις. Οι μισές ήταν ερωτήσεις αναγνώρισης δομών σε εικόνες πτωματικών παρασκευασμάτων και άτλαντα ανατομίας. Οι υπόλοιπες ήταν ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής επιπέδου Bloom 1 ή 2. Κάθε ομάδα συμπλήρωσε επίσης ένα ερωτηματολόγιο αξιολόγησης, που συμπεριλάμβανε 11 ερωτήσεις διαβαθμισμένης κλίμακας και 1 ερώτηση ανοικτού τύπου. Η διάρκεια της μελέτης ήταν 4 έτη.Αποτελέσματα: Η ομάδα της ανατομής και η ομάδα του 3D λογισμικού είχαν στατιστικά σημαντικά υψηλότερες επιδόσεις στις συνολικές ερωτήσεις και στις ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής, σε σύγκριση με την ομάδα του προπαρασκευασμένου πτώματος και των πλαστικών προπλασμάτων (Επίδοση στις συνολικές ερωτήσεις: Ομάδα 3D λογισμικού 53±21.3, Ομάδα ανατομής 49±19.7, Ομάδα προπαρασκευασμένου πτώματος 41±17.4, Ομάδα πλαστικών προπλασμάτων 34±17.5, p<0.001∙ Επίδοση στις ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής: Ομάδα ανατομής 27±8.6, Ομάδα 3D λογισμικού 24±8.2, Ομάδα προπαρασκευασμένου πτώματος 20±7.3, Ομάδα πλαστικών προπλασμάτων 16±6.5, p<0.001). Στις ερωτήσεις αναγνώρισης δομών, η ομάδα του 3D λογισμικού είχε υψηλότερες επιδόσεις και από τις 3 άλλες ομάδες εκπαίδευσης (Επίδοση στις ερωτήσεις αναγνώρισης δομών: Ομάδα 3D λογισμικού 29±13.7, Ομάδα ανατομής 22±12, Ομάδα προπαρασκευασμένου πτώματος 21±11.3, Ομάδα πλαστικών προπλασμάτων 17±12.4, p<0.001). Σε ότι αφορά τις απόψεις των φοιτητών, η ανατομή έλαβε τις υψηλότερες αξιολογήσεις στις ερωτήσεις σχετικά με την ικανοποίηση και τις προσδοκίες του εκπαιδευομένου (p<0.001), αλλά και στις ερωτήσεις σχετικά με το άγχος και το φόβο πριν και μετά το εργαστήριο (p<0.001). Δεν παρατηρήθηκε διαφορά μεταξύ των 4 διαφορετικών μέσων σε ότι αφορά την εκπαιδευτική αξία (p=0.12), αλλά η ανατομή και το 3D λογισμικό υπερείχαν των άλλων 2 μεθόδων σε ότι αφορά την κλινική χρησιμότητα (p<0.001). Συζήτηση: Η ανατομή παραμένει η πρώτη σε προτιμήσεις μέθοδος διδασκαλίας αλλά και η πιο αποτελεσματική με βάση τις επιδόσεις των φοιτητών στην εξεταστική διαδικασία. Τα σύγχρονα λογισμικά 3D ανατομίας θεωρούνται εξίσου χρήσιμα στην προετοιμασία για τις κλινικές δραστηριότητες και εξυπηρετούν κυρίως την απόκτηση γνώσεων σχετικών με τη θέση των δομών στο χώρο. Το προπαρασκευασμένο πτώμα αποτελεί μια πολύτιμη εναλλακτική λύση στις περιπτώσεις που η ανατομή είναι περιορισμένη λόγω έλλειψης χρόνου ή δωρητών σώματος. Τα πλαστικά προπλάσματα είναι λιγότερο αποτελεσματικά στην απόκτηση γνώσεων ανατομίας, αλλά παραμένουν πολύτιμα κατά την προετοιμασία των εκπαιδευομένων για το πτωματικό εργαστήριο. Συμπερασματικά, η στοχευμένη χρήση κάθε μεθόδου με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της και ο κατάλληλος συνδυασμός τους είναι απαραίτητος κατά τον σχεδιασμό ενός σύγχρονου προγράμματος σπουδών.