Η επανένταξη της Ελλάδος στο στρατιωτικό σκέλος του Οργανισμού Βορειοατλαντικού Συμφώνου
Authors: Βασιλειάδης Παναγιώτης 
Published: September 2021

Κύριο αντικείμενο της διατριβής αυτής αποτελεί η επισκόπηση της διαπραγματευτικής διαδικασίας που έλαβε χώρα μεταξύ Ελλάδας και Οργανισμού Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ) για την επανένταξη της Ελλάδας στην ενιαία στρατιωτική δομή της Συμμαχίας. Η Ελλάδα αποχώρησε από τη στρατιωτική πτέρυγα του ΝΑΤΟ τον Αύγουστο του 1974, κατόπιν απόφασης της κυβέρνησης εθνικής ενότητας που είχε μόλις σχηματιστεί υπό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την αδράνεια και την αντιδεοντολογική στάση που τήρησε ο οργανισμός κατά την κυπριακή κρίση που προηγήθηκε. Πέρα από έκφραση διαμαρτυρίας, η κίνηση της νέας κυβέρνησης είχε και άλλες στοχεύσεις, εσωτερικές και διεθνείς, με τις πρώτες κατά πάσα πιθανότητα να υπερτερούν στη συνείδηση των κυβερνώντων. Σύντομα ωστόσο διαπιστώθηκε ότι η αποχώρηση όχι μόνο δεν απέφερε τα πλεονεκτήματα που αναμένονταν, αλλά εξέθετε σε σοβαρό κίνδυνο τα ελληνικά συμφέροντα, αφού η Τουρκία κινήθηκε δραστήρια προκειμένου να καλύψει το κενό που δημιούργησε στο στρατιωτικό οικοδόμημα της Συμμαχίας η απουσία της Ελλάδας. Παράλληλα, στην Ελλάδα αναπτυσσόταν ραγδαία ένα αντιαμερικανικό και «ατλαντοφοβικό» κίνημα, η κατάληψη της εξουσίας από το οποίο ίσως έθετε υπό αμφιβολία το σύνολο των δεσμών μεταξύ Ελλάδας και δυτικού κόσμου. Συνεπώς, οι έλληνες ιθύνοντες «ανέκρουσαν πρύμναν» και αναπροσανατολίστηκαν από τη διαμόρφωση μιας ειδικής σχέσης με το ΝΑΤΟ, που ήταν το σκοπούμενο μέχρι περίπου το τέλος του 1977, στην πλήρη επανένταξη της χώρας. Ωστόσο, οι διαπραγματεύσεις συνάντησαν αρκετά εμπόδια λόγω της στάσης της Άγκυρας. Όπως ήταν αναμενόμενο, η Τουρκία δεν σκόπευε να αποποιηθεί το πλεονέκτημα που της έδινε η «χωλή» ελληνική συμμετοχή στις συμμαχικές δομές, χωρίς εγγυήσεις για μια ευνοϊκή αναρρύθμιση των περιοχών ευθύνης των δύο χωρών στον ευαίσθητο χώρο του Αιγαίου. Η αντίδραση αυτή έδωσε το έναυσμα για μια διελκυστίνδα έντονων διαπραγματεύσεων, στο επίκεντρο των οποίων βρέθηκαν κυρίως οι ΗΠΑ και δευτερευόντως το ίδιο το ΝΑΤΟ. Η διαπραγματευτική διαδικασία κατέληξε τελικά στην επιστροφή της Ελλάδας στην πλήρη συμμετοχή στις συμμαχικές δομές τον Οκτώβριο του 1980, χωρίς όμως να έχουν επιλυθεί επί της ουσίας τα ακανθώδη προβλήματα που είχαν δυσχεράνει την επανένταξή της. Το αποτέλεσμα αυτής της «στρεβλής» επαναφοράς ήταν η διαιώνιση των ζητημάτων διοίκησης και ελέγχου στο Αιγαίου και η υποβάθμιση της ελληνικής θέσης στο ΝΑΤΟ, οι συνέπειες οποίας αντηχούν έως σήμερα. Με άξονα την ελληνική παρουσία στη Συμμαχία κατά την περίοδο Αυγούστου 1974- Οκτωβρίου 1980, στη μελέτη αυτή εξετάστηκαν αρκετά ζητήματα που απασχόλησαν κατά την περίοδο εκείνη την ελληνική εξωτερική πολιτική και σχετίζονταν με τις ελληνοαμερικανικές και ελληνοτουρκικές σχέσεις. Επιπλέον, αναλύθηκαν ορισμένα γεγονότα που επηρέασαν ουσιωδώς τις σχέσεις Ουάσιγκτον και Άγκυρας κατά την επίμαχη περίοδο. Οι «παρεκβάσεις» αυτές κρίθηκαν απαραίτητες, προκειμένου ο αναγνώστης να κατανοήσει πλήρως το πλαίσιο εντός του οποίου διεξάγονταν οι ελληνονατοϊκές διαπραγματεύσεις, καθώς και ποιο ήταν το διακύβευμα για τους κύριους «παίκτες». Η προσέγγιση αυτή επέτρεψε μια ενδελεχή εξέταση της αντιμετώπισης των επίμαχων ζητημάτων από όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές. Η μελέτη κλείνει με ορισμένα καταληκτικά συμπεράσματα που προέκυψαν από την ανάλυση των σχέσεων του τριγώνου Αθήνας-Άγκυρας-Ουάσιγκτον με επίκεντρο το ΝΑΤΟ κατά την περίοδο 1974-1980. Μεταξύ αυτών, ξεχωρίζει το πόρισμα περί της ακαταλληλότητας της Συμμαχίας ως forum για την επίλυση διμερών διαφορών των κρατών μελών της.