Reduplication at the word level
Authors: Καλλέργη Χαριτίνη 
Published: August 2021

Η διατριβή ερευνά την Ολική Αναδίπλωση (ΟΑ) του τύπου βήμα βήμα («σταδιακά»), άσπρος άσπρος («πολύ άσπρος»), βιβλίο βιβλίο («κανονικό/σωστό βιβλίο») και πες πες («με το να λέει (κανείς) συνέχεια»). Το αντικείμενο μελέτης αφορά δεδομένα της Νέας Ελληνικής (ΝΕ), αλλά εφόσον προσεγγίζεται από την οπτική γωνία της τυπολογίας των γλωσσών, περιλαμβάνονται αναφορές σε άλλες γλώσσες και σε θεωρητικά ή τυπολογικά μοντέλα ανάλυσης. Ο κεντρικός στόχος της διατριβής είναι να περιγράψει τα ιδιαίτερα για την ΝΕ χαρακτηριστικά ενός φαινομένου, το οποίο εμφανίζει κανονικότητες ανάμεσα σε πολλές γλώσσες της Νοτιο-ανατολικής Ευρώπης. Έτσι, εστιάζοντας στη ΝΕ, η διατριβή εξετάζει τους τύπους, τις φωνολογικές, σημασιολογικές και πραγματολογικές πτυχές της ΟΑ και τους περιορισμούς ή/και τις προτιμήσεις των ομιλητών αναφορικά με τη χρήση της. Η τυπολογία της ΟΑ στη ΝΕ εστιάζει σε τέσσερις λειτουργίες/σημασίες, που αναφέρονται ως επιτατική, αντιθετική, κατανεμητική και επαναληπτική. Μέρος της ανάλυσης αυτών των τύπων λειτουργίας βασίζεται σε δεδομένα που συλλέχθηκαν με δύο πειράματα: ένα Τεστ Συμπλήρωσης Προτάσεων (ΤΣΠ) που διερευνά τη σχέση των παραπάνω λειτουργιών/σημασιών με τις λεξικές κατηγορίες και άλλα σημασιολογικά χαρακτηριστικά των λέξεων, και ένα φωνολογικό πείραμα ανάγνωσης λόγου που εξετάζει τη σχέση του επιτονισμού με την ερμηνεία των αναδιπλωτικών δομών. Το ΤΣΠ επιβεβαίωσε ή έθεσε σε νέα βάση προηγούμενες υποθέσεις σχετικά με την επίδραση της λεξικής κατηγορίας, του χαρακτηριστικού [± συγκεκριμένο], του αριθμού, του προσώπου και της έγκλισης στην ερμηνεία της ΟΑ. Επιπλέον, έδειξε συσχετισμούς ανάμεσα στις παραπάνω λειτουργίες και άλλους παράγοντες, όπως το είδος του λόγου. Το δεύτερο πείραμα εξέτασε φωνολογικά δεδομένα ως προς το ζήτημα του ενός τόνου στις αναδιπλωτικές εκφράσεις και κατέληξε στην αποσαφήνιση της ιδέας της προσωδιακής ενότητας στην ΟΑ (ως χαρακτηριστικό που την διακρίνει από την πραγματολογική επανάληψη). Το φωνολογικό πείραμα επίσης προσέφερε μία (τυπική) βάση για τη διάκριση ανάμεσα στους τύπους της ΟΑ ως προς την υπόστασή τους (συγκεκριμένα, τη γραμματική έναντι της πραγματολογικής υπόστασης). Γενικότερα, η μελέτη των τυπικών και λεξικών περιορισμών στη χρήση των λειτουργιών της ΟΑ που αναλύονται οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η ΟΑ είναι μία ετερόκλιτη κατηγορία, που περιλαμβάνει τόσο γραμματικούς (π.χ. κατανεμητικός), όσο και πραγματολογικούς (π.χ. αντιθετικός) και λεξικούς (π.χ. η σημασία της «αοριστίας») τύπους κατασκευών. Ωστόσο όλοι αυτοί οι τύποι κατασκευών απαντούν σε πολύ συγκεκριμένα κριτήρια για την κατάταξή τους ως αναδιπλωτικές δομές. Από την άλλη μεριά, σε θεωρητικό επίπεδο, η ΟΑ δεν μπορεί να θεωρηθεί αμιγώς γραμματική κατηγορία ή λεξική τάξη (με την έννοια του Wälchli 2005). Συνολικά, η ΟΑ φαίνεται να έχει ιδιαίτερο χαρακτήρα και ενδιάμεση υπόσταση, όπως διαφαίνεται, πρώτα, από το ότι έχει ταυτόχρονα λεξική/ιδιωματική αλλά και γραμματική πλευρά, και, δεύτερον, μπορεί καλύτερα να περιγραφεί ως αποτέλεσμα μιας διαδικασίας αντιγραφής, η οποία δεν εμπεριέχεται σε άλλους τύπους κατασκευών. Ανεξάρτητα από την ακαθόριστη υπόστασή της ΟΑ, τα είδη που συζητώνται είναι παραγωγικά και «ζωτικά» (με την έννοια των Stolz, Stroh & Urdze 2011), οπότε προτείνεται ότι η ΝΕ είναι μία γλώσσα που εμφανίζει αναδίπλωση, σε αντίθεση με προηγούμενες προσεγγίσεις που είτε απορρίπτουν αυτή την ιδέα ή θεωρούν την αναδίπλωση γλωσσικό καθολικό. Ως παραγωγικός, γραμματικός μηχανισμός (με τον κατανεμητικό τύπο ως τον «καλύτερο» του εκπρόσωπο), η ΟΑ δεν πρέπει να θεωρείται απλά ως μία στρατηγική για απόδοση «έμφασης», αλλά θα πρέπει να παρουσιάζεται συστηματικά σε εγχειρίδια γραμματικής της ΝΕ.