Οι διαταραχές αυτιστικού φάσματος ως παράγοντας διαμόρφωσης του οικογενειακού συστήματος
Authors: Κουκουρίκη Ευαγγελία 
Published: February 2022

Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της επίδρασης που ασκεί η ύπαρξη, εντός του οικογενειακού πλαισίου, μέλους με ΔΑΦ, στη γενικότερη ψυχοκοινωνική προσαρμογή και την ψυχολογική ανάπτυξη των “τυπικώς αναπτυσσόμενων“ αδερφών σχολικής ηλικίας. Συγκεκριμένα, τα χαρακτηριστικά που διερευνώνται στα αδέρφια δίχως ΔΑΦ είναι τα εξής: ψυχοκοινωνική προσαρμογή (εσωτερικευμένα και εξωτερικευμένα προβλήματα συμπεριφοράς, αλλά και προκοινωνική συμπεριφορά), καταθλιπτική συμπτωματολογία, άγχος, μοναξιά και κοινωνική δυσαρέσκεια, αυτοεκτίμηση, ποιότητα ζωής σχετιζόμενη με την υγεία και ευρύς αυτιστικός φαινότυπος (ΕΑΦ).Ειδικότερους στόχους αποτέλεσαν α) η σύγκριση των προαναφερόμενων ψυχολογικών χαρακτηριστικών στα αδέρφια της ομάδας παρατήρησης με μία ομάδα παιδιών αδερφών δίχως ΔΑΦ εξισωμένων ως προς το φύλο και την ηλικία, β) η σύγκριση των γονέων παιδιών με ΔΑΦ με τους γονείς της ομάδας παιδιών δίχως ΔΑΦ ως προς τους παράγοντες της ψυχικής υγείας και της αντιλαμβανόμενης κοινωνικής υποστήριξης, και γ) η διερεύνηση μέσω πολυπαραγοντικών μοντέλων των οικογενειακών παραγόντων (της ψυχικής υγείας και της αντιληπτής κοινωνικής υποστήριξης) καθώς και ορισμένων βασικών δημογραφικών χαρακτηριστικών, στο άγχος, τα καταθλιπτικά συμπτώματα και την ποιότητα ζωής των αδερφών παιδιών με ΔΑΦ.Η επιλογή του δείγματος πραγματοποιήθηκε με τη μέθοδο της συμπτωματικής δειγματοληψίας, καθώς οι υπό διερεύνηση μαθητές έπρεπε να πληρούν συγκεκριμένα ατομικά και οικογενειακά χαρακτηριστικά, ενώ συμμετείχαν συνολικά 233 δυάδες παιδιών- γονέων, χωρισμένοι στην ομάδα παρατήρησης (με αδελφό/ή με ΔΑΦ) και την ομάδα σύγκρισης (με αδελφό/ή τυπικής ανάπτυξης). Στις δύο ομάδες συμμετεχόντων μαθητών και γονέων χορηγήθηκαν σταθμισμένα ερωτηματολόγια αυτοαναφοράς και ετεροαναφοράς σε σχέση με τους υπό εξέταση παράγοντες.Τα ευρήματα δείχνουν διαφορές σε όλο το εύρος των εξεταζόμενων ψυχολογικών χαρακτηριστικών μεταξύ των δύο ομάδων. Συγκεκριμένα, η ομάδα των αδερφών ατόμων με ΔΑΦ παρουσιάζει περισσότερα προβλήματα συμπεριφοράς και χαμηλότερες προκοινωνικές δεξιότητες, υψηλότερο άγχος και καταθλιπτικά συμπτώματα, αλλά και αίσθημα μοναξιάς σε σχέση με την ομάδα σύγκρισης. Επίσης, παρουσιάζει χειρότερη ποιότητα ζωής σχετιζόμενη με την υγεία και πιο χαμηλή αυτοεκτίμηση. Τα ευρήματα σε σχέση με τα χαρακτηριστικά του ευρύτερου αυτιστικού φαινότυπου συμφωνούν με τα ευρήματα της βιβλιογραφίας για τη διασπορά των υποκλινικών αυτών συμπτωμάτων, τόσο σε ειδικούς (ομάδα παρατήρησης) όσο και σε γενικούς πληθυσμούς (ομάδα σύγκρισης). Αντίστοιχα, τα ευρήματα της σύγκρισης μεταξύ των ομάδων γονέων αναδεικνύουν ότι η ομάδα γονέων παιδιών με ΔΑΦ παρουσιάζει περισσότερα προβλήματα ψυχικής υγείας και μειωμένα επίπεδα αντιληπτής κοινωνικής υποστήριξης. Επιπρόσθετα, η πολυπαραγοντική ανάλυση έδειξε σημαντική συσχέτιση του γονικού άγχους (όπως αξιολογήθηκε μέσω της υποκλίμακας άγχους του ερωτηματολογίου GHQ-28) με το άγχος και τα καταθλιπτικά συμπτώματα των αδερφών ΔΑΦ, ανεξάρτητα από την γονική αντιληπτή κοινωνική υποστήριξη. Επίσης, η σχετιζόμενη με την υγεία ποιότητα ζωής των αδερφών ΔΑΦ, παρουσιάζει υψηλή συσχέτιση με τον παράγοντα Οικογένεια της αντιληπτής κοινωνικής υποστήριξης των γονέων.Συνολικά, τα αποτελέσματα αυτά επεκτείνουν προηγούμενες αναφορές για την αρνητική επίδραση του αυτιστικού μέλους στην ψυχολογική ευημερία των μελών του οικογενειακού συστήματος και ειδικότερα του αδερφικού, ενώ ταυτόχρονα αναδεικνύουν σημαντικούς παράγοντες συσχέτισης. Παρόλο που η συγχρονική φύση της μελέτης δεν επιτρέπει την επιβεβαίωση αιτιωδών σχέσεων μεταξύ των ψυχολογικών χαρακτηριστικών και των εξεταζόμενων οικογενειακών και δημογραφικών παραγόντων, εντούτοις, τα προαναφερόμενα ευρήματα αποτελούν σημαντικά και χρήσιμα δεδομένα στη διαμόρφωση καινοτόμων προγραμμάτων παρέμβασης για τη βελτίωση της συναισθηματικής κατάστασης στα σχολικής ηλικίας αδέρφια ατόμων με ΔΑΦ και την πρόληψη μελλοντικών προβλημάτων ψυχικής υγείας στην ενήλικη ζωή.