Aspects of prosodic structure in Greek Sing Language
Authors: Βασιλάκη Κυριακή 
Published: October 2021

Η παρούσα διδακτορική διατριβή μελετά ορισμένες πτυχές της προσωδιακής δομής της Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας (ΕΝΓ), που χρησιμοποιείται από έλληνες Κωφούς και βαρήκοους νοηματιστές. Σε αντίθεση με τις ομιλούμενες γλώσσες, οι νοηματικές γλώσσες βασίζονται σε οπτικό-κινησιακή μορφή, δηλαδή στις κινήσεις χεριών και στην οπτική αντίληψη για την επίτευξη της επικοινωνίας. Τα τελευταία χρόνια πολλοί ερευνητές, βασιζόμενοι στη θεωρία της Προσωδιακής Ιεραρχίας (Prosodic Hierarchy, Hayes 1984/1989; Selkirk 1986; Nespor and Vogel 1986), υποστηρίζουν ότι η ροή νοηματισμού οργανώνεται σε μικρότερα προσωδιακά συστατικά, όπως η συλλαβή, η προσωδιακή λέξη, η φωνολογική φράση κι η επιτονική φράση (Nespor and Sandler 1999; Sandler and Lillo-Martin 2006). Η προσωδία στις νοηματικές γλώσσες εκφράζεται με χεριμικούς δείκτες όπως παύσεις, κράτημα νοήματος και επαναλήψεις νοήματος αλλά και με μη-χεριμικούς δείκτες όπως κινήσεις ματιών, φρυδιών, κεφαλιού και σώματος. Ορισμένοι από αυτούς τους χεριμικούς και μη-χεριμικούς δείκτες παίζουν σημαντικό ρόλο στην οριοθέτηση προσωδιακών κατηγοριών όπως η φωνολογική και επιτονική φράση. Επιπλέον, πολλοί ερευνητές προτείνουν ότι ορισμένες κατηγορίες μη-χεριμικών δεικτών παρουσιάζουν σημαντικές ομοιότητες με τους μελωδικούς τόνους των ομιλούμενων γλωσσών (Sandler and Lillo-Martin 2006; Dachkovsky and Sandler 2009). Με βάση την προσωδιακή προσέγγιση των χεριμικών και μη-χεριμικών στοιχείων, που αναφέρθηκε παραπάνω, στη παρούσα διατριβή περιγράφουμε και να αναλύουμε (α) τους μηχανισμούς της προσωδιακής φρασιοποίησης της φωνολογικής φράσης και επιτονικής φράσης στην ΕΝΓ με βάση τους προσωδιακούς δείκτες που μαρκάρουν τα άκρα αυτών των δυο προσωδιακών κατηγοριών και, (β), τον επιτονισμό διαφορετικών ειδών προτάσεων της ΕΝΓ όπως υποθετικές προτάσεις, αναφορικές προτάσεις και διάφορα είδη ερωτηματικών προτάσεων καθώς και την προσωδιακή πραγμάτωση του θέματος. Τα παραπάνω ζητήματα εξετάστηκαν με βάση ένα σώμα βιντεοσκοπημένων δεδομένων από πέντε Κωφούς νοηματιστές της ΕΝΓ το οποίο εμπλουτίστηκε περαιτέρω με προτάσεις που αντλήθηκαν από τη βάση δεδομένων ΕΝΓ «ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ» που δημιουργήθηκε από το Ινστιτούτο Επεξεργασίας Λόγου (ΙΕΛ) (Efthimiou et al. 2018) καθώς και από ένα DVD το οποίο περιέχει μονολόγους στην ΕΝΓ. Η ανάλυση των δεδομένων της ΕΝΓ έδειξε ότι η φωνολογική και επιτονική φράση μαρκάρεται με συγκεκριμένα χεριμικά στοιχεία όπως παύσεις νοημάτων, επαναλήψεις νοημάτων και κράτημα του νοήματος καθώς και με μη-χεριμικά στοιχεία όπως κινήσεις κεφαλιού και συγκεκριμένες δραστηριότητες των ματιών. Τέλος, για την ΕΝΓ υπάρχουν συγκεκριμένα προσωδιακά μη-χεριμικά στοιχεία που σχετίζονται με τον επιτονισμό συγκεκριμένων προτάσεων όπως ερωτηματικές, υποθετικές, αναφορικές, καθώς και με τη θεματοποίηση. Αυτά τα προσωδιακά μη-χεριμικά στοιχεία, τα οποία αναλύονται διεξοδικά στην παρούσα μελέτη, περιλαμβάνουν συγκεκριμένες εκφράσεις προσώπου και κινήσεις κεφαλιού και σώματος. Λαμβάνοντας υπόψη την περιορισμένη γλωσσολογική έρευνα της ΕΝΓ, η παρούσα διατριβή αποτελεί μια πρώτη προσέγγιση να περιγραφεί η προσωδία της ΕΝΓ ώστε να μπορέσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα τη γραμματική δομή της συγκεκριμένης γλώσσας.