Ο Ερρίκος Ίψεν στην ελληνική σκηνή
Authors: Μόσχος Ιωάννης 
Published: August 2021

Κύριο αντικείμενο της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η καταγραφή και η ανάλυση των παραστάσεων των θεατρικών έργων του Ερρίκου Ίψεν στην Ελλάδα, από την πρώτη εμφάνισή του στην ελληνική σκηνή, το 1894, έως το τέλος του εικοστού αιώνα, ενώ παράλληλα εξετάζει και τη γενικότερη υποδοχή που επεφύλαξε η Ελλάδα στη δραματουργία του. Σκοπός της διατριβής είναι ακόμα η συγκεντρωτική και λεπτομερής καταγραφή του φαινομένου Ίψεν στη χώρα από το 1894 έως το 2000. Η εργασία διαρθρώνεται σε δύο τόμους: ο πρώτος περιλαμβάνει το κύριο σώμα του κειμένου και ο δεύτερος τις καταγραφές των στοιχείων. Στον δεύτερο τόμο περιλαμβάνονται: αναλυτική παραστασιογραφία των ανεβασμάτων έργων του Ίψεν (ελληνικών και κυπριακών θιάσων, καθώς και ξένων, περιοδευόντων στην Ελλάδα, σχημάτων, επίσης των ελληνικών ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών παραγωγών), καταγραφή των δημοσιευμένων κειμένων στην ελληνική γλώσσα που αφορούν τον συγγραφέα (μεταφράσεις των θεατρικών του έργων, άλλων κειμένων και ποιημάτων του, άρθρα και μελέτες για τον Ίψεν σε ημερήσιο και περιοδικό Τύπο, βιβλία και θεατρικά προγράμματα, κριτικογραφία των παραστάσεων), κατάλογος των εκδηλώσεων με αντικείμενό τους τον δραματουργό (ομιλίες, συνέδρια, συναντήσεις), καθώς και ομαδοποιήσεις και πίνακες των στοιχείων με διάφορες παραμέτρους. Σε κάποιες κατηγορίες του δεύτερου τόμου η έρευνα έχει επεκταθεί μέχρι και το 2010 (παραστασιογραφία, μεταφράσεις θεατρικών του έργων, μελέτες στην ελληνική βιβλιογραφία). Η διατριβή αποτυπώνει το ζωηρό ενδιαφέρον της Ελλάδας για τον Ίψεν, ένα ενδιαφέρον που, παρά τις όποιες διακυμάνσεις του, παρέμεινε αδιάλειπτο στα 106 αυτά χρόνια συνεχούς παρουσίας του συγγραφέα στα ελληνικά θεατρικά πράγματα. Η εργασία, παρακολουθώντας την ελληνική θεατρική ιστορία, εξετάζει τις αλλαγές που επήλθαν συν τω χρόνω στη σκηνική αντιμετώπιση των θεατρικών του έργων και στις αντιλήψεις των καλλιτεχνών και των θεωρητικών για τον συγγραφέα, και εστιάζει στα επιτεύγματα των ελλήνων καλλιτεχνών του θεάτρου. Ένα από τα κύρια συμπεράσματα της εργασίας είναι ότι τα γόνιμα καλλιτεχνικά επιτεύγματα των παραστάσεων Ίψεν των ελληνικών θιάσων αφορούν –κυρίως– μεμονωμένες επιτεύξεις καλλιτεχνών. Υπήρξαν βεβαίως και κάποια σημαντικά παραστασιακά αποτελέσματα συνόλου, από θέατρα ρεπερτορίου, αλλά οι παραστάσεις αυτές ήταν αριθμητικά λίγες. Οι συνθήκες της ελληνικής θεατρικής παραγωγής δεν επέτρεψαν ως επί το πλείστον την καλλιέργεια ενός θεάτρου συνόλου, και αυτό αντανακλάται και στη σκηνική αντιμετώπιση του νορβηγού δραματουργού. Έτσι, στην πλειονότητα των ελληνικών παραστάσεων έργων του Ίψεν ξεχωρίζουν κάποιοι ηθοποιοί για την ερμηνευτική δεινότητα τους σε ιψενικούς ρόλους, σκηνοθέτες για τις ενδιαφέρουσες αναγνώσεις τους, σκηνογράφοι και ενδυματολόγοι για τα υψηλά αισθητικά αποτελέσματα τους, αλλά χωρίς τις περισσότερες φορές να επιτυγχάνεται η δημιουργική συνεργασία όλων των συντελεστών σε αποτελέσματα συνόλου, με επακόλουθο τον ανισοβαρή φωτισμό των έργων. Μόλις στο τέλος του εικοστού αιώνα μπορεί το ελληνικό θεατρικό σύστημα να προσφέρει το γόνιμο έδαφος για την ανάπτυξη του θεάτρου συνόλου, και δίνει τη δυνατότητα για ταυτόχρονη εμφάνιση εύφορων παραστασιακών αποτελεσμάτων και στον Ίψεν.