Παιδικά ατυχήματα και γονεϊκές συμπεριφορές
Authors: Λάγγας Δημήτριος 
Published: January 2014

Τα ατυχήματα προβάλλουν ως το σημαντικότερο πρόβλημα δημόσιας υγείας του παιδικού πληθυσμού σε όλες τις αναπτυγμένες χώρες, επειδή ειναι το συχνότερο αίτιο θανάτου μετά το πρώτο έτος της ζωής και αποτελούν το κύριο αίτιο της παιδικής αναπηρίας. Σκοπός της παρούσης διδακτορικής διατριβής είναι πρωταρχικά η μελέτη παραμέτρων, που αντανακλούν την πιθανή εμπλοκή της γονεϊκής συμπεριφοράς στην πρόληψη αλλά και την πρόκληση ατυχημάτων σε παιδιά ηλικίας 2 έως 4 ετών, που συνέβησαν στο οικιακό περιβάλλον και τους χώρους αναψυχής. Επιπλέον, καταγράφεται η συχνότητα και ο τύπος των ατυχημάτων στον πληθυσμό του δείγματος και επιχειρείται η ανάδειξη και αλλων αιτιολογικών παραγόντων, που δυνατόν να επηρεάζουν το επιδημιολογικό πρότυπο των ατυχημάτων στα τέσσερα πρώτα χρόνια της ζωής. ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από το Δεκέμβριο του 1996 έως τον Οκτώβριο του 1998 σε δύο περιοχές του Νομού Αττικής με διαφορετικό κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο: μια αστική (περιοχή Αμπελοκήπων του Δήμου Αθηναίων) και μια υποβαθμισμένη (Δήμος Άνω Λιοσίων). Η συλλογή των δεδομένων έγινε με τη συμπλήρωση ειδικά διαμορφωμένων ανωνύμων ερωτηματολογίων με 90 ερωτήματα «κλειστού τύπου», σχετικά με το αντικείμενο της έρευνας. Η συμπλήρωση των ερωτηματολογίων έγινε από τον ίδιο τον ερευνητή με προσωπικές συνεντεύξεις από γονείς παιδιών ηλικίας 2-4 ετών, που προσήρχοντο για εξέταση σε μονάδες πρωτοβαθμιας φροντίδας υγείας των περιοχών της μελέτης. Η στατιστική επεξεργασία των δεδομένων έγινε με περιγραφική ανάλυση των κατανομών όλων των μεταβλητών του ερωτηματολογίου,ανάλυση των συχνοτήτων επιλεγμένων μεταβλητών δια μέσου πινάκων συνάφειας και τη δοκιμασία x2. Προκειμένου οι σχέσεις των παραπάνω μεταβλητών να ελεγχθούν ως πρός πιθανές συγχυτικές επιδράσεις εξωγενών παραγόντων, χρησιμοποιήθηκαν υποδείγματα πολλαπλής γραμμικής και λογαριθμιστικής εξάρτησης. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Συμπληρώθηκαν 400 ερωτηματολόγια, 200 από κάθε περιοχή της μελέτης. Τα συχνότερα ατυχήματα που καταγράφηκαν, οφείλονται στην έκλυση μηχανικής ενέργειας όπως, τα κτυπήματα σε οξείες γωνίες επίπλων (73.3%), οι πτώσεις κατά την έναρξη της βάδισης (50.3%), οι ολισθήσεις σε λείο δάπεδο (46.5%) και ακολουθούν τα εγκαύματα λόγω επαφής με θερμή συσκευή (45%). Η συχνότητα άλλων τύπων ατυχημάτων , όπως οι δηλητηριάσεις,οι εισροφήσεις και τα ατυχήματα έξω από το σπίτι ήταν πολύ χαμηλή. Διακομιδή σε υπηρεσίες υγείας για παροχή ιατρικής βοήθειας λόγω ατυχήματος έγινε στο 28.8% των παιδιών του δείγματος και στο 6% αυτών κρίθηκε αναγκαία η εισαγωγή για νοσηλεία. Η συμμόρφωση των γονέων στη λήψη των προληπτικών μέτρων, για τα οποία ερωτήθηκαν, ήταν πολύ ικανοποιητική για όσα αντανακλούν την ποιοτική γονεϊκή επίβλεψη κατά την ώρα των δραστηριοτήτων του παιδιού τους, ενώ αντίθετα απογοητευτική σχετικά με μέτρα που από στηρίζονται σε γνώσεις και στάσεις για τη διαμόρφωση ασφαλούς περιβάλλοντος διαβίωσης. Ενδεικτικά, 41.7% των γονέων δεν γνωρίζει τον ορθό τρόπο λειτουργίας του Κέντρου Δηλητηριάσεων, 58.2% των οικογενειών δεν έχουν αφαιρέσει τα μικροαντικείμενα απο έπιπλα χαμηλού ύψους την περίοδο που το παιδί αρχίζει να περπατάει, 56.1% δεν έχουν ειδικό κάθισμα για το παιδί στο αυτοκίνητο, στο 45.2% των σπιτιών τα έπιπλα δεν έχουν στρογγυλωμένες άκρες και 57% των παιδιών ηλικίας 3 ½ - 4 ετών δεν έχει μάθει κολύμβηση. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας τα αγόρια, τα παιδιά που διαμένουν στην υποβαθμισμένη περιοχή της μελέτης και τα παιδιά μητέρων μικρότερης ηλικίας βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο πρόκλησης ατυχημάτων.Αντίθετα, ο κίνδυνος πρόκλησης ατυχημάτων είναι μικρότερος στα παιδιά εργαζόμενων μητέρων μέσου μορφωτικού επιπέδου και τα παιδιά πατέρων με υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης. Η λήψη προληπτικών μέτρων που σχετίζονται με τις ορθές γνώσεις και στάσεις των γονέων για διαμόρφωση ασφαλούς περιβάλλοντος διαβίωσης του παιδιού ελαττώνει τον κίνδυνο πρόκλησης των παιδικών ατυχημάτων, ενώ η επίδραση της γονεϊκής επίβλεψης δεν είναι σημαντική Η πιθανότητα λήψης αρκετών προληπτικών μέτρων για τα παιδικά ατυχήματα και κυρίως όσων σχετίζονται με το κοινωνικό-οικονομικό επίπεδο της οικογένειας βρέθηκε μεγαλύτερη στις οικογένειες που κατοικούν στην αστική περιοχή της μελέτης, σε γονείς υψηλού επιπέδου εκπαίδευσης,σε εργαζόμενες μητέρες και σε μητέρες μεγαλύτερης ηλικίας. Οι υπόλοιπες μεταβλητές που μελετήθηκαν δεν βρέθηκε να επηρεάζουν την πιθανότητα πρόκλησης ατυχημάτων ή λήψης προληπτικών μέτρων ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Από τα ευρήματα της μελέτης προκύπτει ότι ορισμένες παράμετροι που αντανακλούν τις ορθές γνώσεις και στάσεις των γονέων στη διαμόρφωση ασφαλούς περιβάλλοντος του παιδιού επηρεάζουν σε ικανό βαθμό την επιδημιολογία των ατυχημάτων στα τέσσερα πρώτα χρόνια της ζωής. Εξίσου σημαντική βρέθηκε και η επίδραση ορισμένων δημογραφικών και κοινωνικών χαρακτηριστικών της οικογένειας. Η έγκαιρη ανίχνευση των παραγόντων αυτών και οι κατάλληλες παρεμβάσεις που στοχεύουν στην τροποποίηση του περιβάλλοντος την αλλαγή της συμπεριφοράς του παιδιού και της οικογένειας και η θέσπιση προστατευτικής νομοθεσίας από την πολιτεία είναι οι βασικές προϋποθέσεις για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό και την εφαρμογή ολοκληρωμένων προγραμμάτων πρόληψης των παιδικών ατυχημάτων.