Διερεύνηση παραγόντων οφέλους των αυτόνομων οχημάτων και δημιουργία προτύπου εκτίμησης αποδοχής με έρευνα δηλωμένης προτίμησης και χρήση σταθερής επιλογής
Authors: Δεμιρίδη Ελισσάβετ 
Published: November 2023

Η χρήση των τεχνολογικά καινοτόμων εφαρμογών σε οχήματα και οδική υποδομή, εξελίσσεται, στην παρούσα χρονική περίοδο, με ταχείς ρυθμούς, κυρίως ως αποτέλεσμα τηςανάπτυξης των τηλεπικοινωνιών και των πληροφοριακών συστημάτων. Βασικός στόχος είναι η ασφαλέστερη και πιο άνετη μετακίνηση των επιβατών και η μείωση των επιπτώσεων στο περιβάλλον και την οικονομία από τα φαινόμενα συμφόρησης που εμφανίζονται σε όλες, πλέον, τις αναπτυγμένες και αναπτυσσόμενες χώρες. Η συνεχής εξέλιξη της τεχνολογίας των μεταφορών οδηγεί στην σταδιακή εισαγωγή νέου τύπου οχημάτων στην αγορά αυτοκινήτων. Τέτοια οχήματα περιλαμβάνουν τα αυτόνομα (AV) και τα συνδεδεμένα οχήματα (CV), τα οποία είναι οχήματα που διαθέτουν τεχνολογίες που τους επιτρέπουν να εκτελούν λειτουργίες οδήγησης, είτε μόνα τους είτε επικοινωνώντας με εξωτερικά συστήματα υποδομής. Το ζήτημα της ενσωμάτωσης των αυτόνομων οχημάτων στην οδική κυκλοφορία, απασχολεί ευρέως τη διεθνή επιστημονική κοινότητα, προκειμένου να διερευνηθούν και να προσδιοριστούν οι ποικίλες επιδράσεις που αναμένεται να επιφέρουν τόσο στην οδική υποδομή και λειτουργία όσο και στο γενικότερο πλαίσιο των μετακινήσεων που εκτελούν οι χρήστες της οδού. Επιπρόσθετα, δεδομένης της άμεσης σύνδεσης των προσδοκώμενων οφελών από τη χρήση αυτών των οχημάτων, με το επίπεδο διείσδυσής τους και αποδοχής τους από το αγοραστικό κοινό, το ερευνητικό ενδιαφέρον στρέφεται στον προσδιορισμό των σημαντικότερων παραγόντων που θα επηρεάσουν το βαθμό υιοθέτησης και αποδοχής. Καθίσταται σαφές ότι για την κατανόηση και την προετοιμασία των σχετιζόμενων με τις μεταφορές φορέων και επιχειρήσεων, απαιτείται η απόκτηση γνώσεων σχετικά με τη στάση των χρηστών της οδού απέναντι στις νέες τεχνολογίες και η ανάπτυξη μηχανισμών που θα ενθαρρύνουν και θα προωθούν τη χρήση τους. Η παρούσα έρευνα προσανατολίζει το ενδιαφέρον της στη συμπλήρωση της υφιστάμενης βιβλιογραφίας σχετικά με τη διερεύνηση των παραγόντων που επιδρούν στην αφομοίωση των αυτόνομων οχημάτων και παράλληλα προχωρά στην αποσαφήνιση των όρων που χρησιμοποιούνται στη διεθνή βιβλιογραφία για τους παράγοντες επίδρασης. Η διδακτορική διατριβή βασίζεται στο θεωρητικό υπόβαθρο της κυκλοφοριακής τεχνικής σε συνδυασμό με τα θεωρητικά μοντέλα πρόβλεψης συμπεριφοράς και τις έρευνες δεδηλωμένης προτίμησης, προκειμένου να οδηγηθεί στη σύνθεση μαθηματικών μοντέλων που θα συνδράμουν στον προσδιορισμό του τρόπου και του μεγέθους επίδρασης αυτών των παραγόντων. Για την επιτυχή ολοκλήρωση των στόχων της έρευνας, διενεργήθηκε αρχικά ποσοτική έρευνα για τον προσδιορισμό των χαρακτηριστικών των χρηστών του οδικού δικτύου καθώς και της πλειονότητας των παραγόντων από τη βιβλιογραφία, οι οποίοι επηρεάζουν την πρόθεση υιοθέτησης των χρηστών. Επιπλέον, διενεργήθηκε έρευνα δεδηλωμένης προτίμησης προκειμένου να εξεταστούν οι τάσεις του αγοραστικού κοινού, θέτοντας ως εναλλακτικές τη χρήση του συμβατικού οχήματος (επιλογή status quo), του αυτόνομου ιδιωτικής χρήσης και του αυτόνομου κοινής χρήσης, ως επιλογές μετακίνησης. Από την έρευνα προέκυψε ότι οι Έλληνες, στην πλειονότητά τους, είναι ενήμεροι για την τεχνολογία των αυτόνομων οχημάτων και έχουν γνώση για τις λειτουργίες που αυτά αναμένεται να εκτελούν. Ωστόσο, η έλλειψη εμπιστοσύνης των μετακινούμενων τόσο στην ίδια την τεχνολογία των οχημάτων όσο και στους κανονισμούς και τις τεχνικές που θα εξασφαλίζουν την ασφάλεια των προσωπικών τους δεδομένων σε συνδυασμό με την απροθυμία να εφαρμόσουν εναλλακτικές πρακτικές μετακίνησης, όπως η κοινή χρήση του οχήματος με άλλους συνεπιβάτες, ενδέχεται να αποτελέσουν ανασταλτικούς παράγοντες για τη μεγιστοποίηση του επιπέδου διείσδυσης των αυτόνομων οχημάτων. Παρόλα αυτά, η εντύπωση των συμμετεχόντων σχετικά με τη φιλικότητα των αυτόνομων οχημάτων προς το περιβάλλον, την ευκολία με την οποία αναμένουν να εκπαιδευτούν στη λειτουργία τους και την πρόθεση επιλογής περισσότερο «πράσινων» μορφών ενέργειας, θα αποτελέσουν κίνητρα για την απρόσκοπτη και ομαλή ενσωμάτωσή τους στην οδική κυκλοφορία. Η ανάλυση των αποτελεσμάτων από το ερωτηματολόγιο δεδηλωμένης προτίμησης, οδήγησε στη σύνταξη ενός μοντέλου για την επιλογή μεταξύ συμβατικού οχήματος, αυτόνομου για ιδιωτική χρήση και αυτόνομου σε κοινή χρήση, καθώς και ενός μοντέλου για την επιλογή μεταξύ αυτόνομου ιδιωτικής και αυτόνομου κοινής χρήσης. Η σύνθεση του μοντέλου πραγματοποιήθηκε στο λογισμικό προγραμματισμού RStudio με σύνταξη κώδικα στη γλώσσα r, προκειμένου να είναι δυνατή η καλύτερη παραμετροποίησή του. Τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν την έντονη περιβαλλοντική συνείδηση των Ελλήνων οδηγών, την επίδραση του χρόνου και του κόστους μετακίνησης και της ηλικίας των χρηστών στην επιλογή του μέσου, αλλά και την αρνητικότητα τους απέναντι στις πρακτικές κοινής χρήσης (car sharing). Σε αναλογία με τα ευρήματα από διεθνείς έρευνες, τα αποτελέσματα των δύο μοντέλων ανέδειξαν σημαντικούς «συντελεστές» διαμόρφωσης της άποψης των χρηστών της οδού απέναντι στα αυτόνομα οχήματα αλλά και ζητήματα που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν με κατάλληλη δραστηριοποίηση από μέρους των φορέων για την επιτυχή ενσωμάτωση των αυτόνομων οχημάτων στην οδική κυκλοφορία.