Ο ρόλος του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού στην καρκινογένεση του παχέος εντέρου
Authors: Καπετανάκης Νικόλαος 
Published: August 2021

Ενώ η αιτιολογία του καρκίνου παχέος εντέρου (Κ.Π.Ε.) παραμένει εν πολλοίς αβέβαιη, φαίνεται ότι περιβαλλοντικοί και κληρονομικοί παράγοντες παίζουν σπουδαίο ρόλο στην ογκογένεση του γαστρεντερικού συστήματος συμπεριλαμβανομένου του παχέος εντέρου. Σχετικές μελέτες δείχνουν ότι μια προοδευτική εμφάνιση γενετικών μεταβολών σε ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια σε συνδυασμό με περιβαλλοντικούς παράγοντες, φαίνεται ότι βαίνει παράλληλα με προοδευτική κλινική και ιστολογική αλληλουχία γεγονότων που περιλαμβάνουν μετάπτωση του φυσιολογικού επιθηλίου του παχέος εντέρου σε ανάπτυξη αδενώματος, δυσπλασίας και τελική εμφάνιση Κ.Π.Ε.. Πρόσφατες παρατηρήσεις επισημαίνουν την πιθανή εμπλοκή της Helicobacter pylori (Η. pylori) λοιμώξεως και του αρχέγονου κυττάρου στην ογκογένεση του γαστρεντερικού σωλήνα. Η Η. pylori λοίμωξη οδηγεί στην ογκογένεση του ανωτέρου πεπτικού μέσω της ακόλουθης αλληλουχίας: Η. pylori-προκαλούμενη χρόνια γαστρίτιδα-γαστρική ατροφία-μεταπλασία-δυσπλασία-ανάπτυξη γαστρικού καρκίνου. Πειραματικά και πρόδρομα δεδομένα στον άνθρωπο δείχνουν ότι η Η. pylori λοίμωξη εμπλέκεται, επίσης, στην ογκογένεση του στομάχου μέσω της επαγόμενης χρόνιας γαστρικής φλεγμονής που προάγει την στρατολόγηση αρχέγονων κυττάρων του μυελού των οστών (BMDSCs) από την κυκλοφορία στο γαστρικό βλεννογόνο, τα οποία μέσω εντερικής μεταπλασίας δυνατόν να συμβάλουν στη γαστρική ογκογένεση. Αντίστοιχα δεδομένα πιθανής εμπλοκής της Η. pylori λοιμώξεως στην αναφερόμενη αλληλουχία ογκογενέσεως του παχέος εντέρου δεν υφίστανται διεθνώς. Σκοπός της μελέτης αυτής ήταν η έρευνα πιθανής εμπλοκής της Η. pylori λοιμώξεως στην αλληλουχία: χρόνια φλεγμονή- αδένωμα- ήπια - μέτρια/σοβαρή δυσπλασία-ανάπτυξη Κ.Π.Ε. Για τον σκοπό αυτό η σχετική έρευνα εστιάστηκε στα ακόλουθα: 1. Ενδοσκοπικός και συμβατικός ιστολογικός έλεγχος ασθενών με Κ.Π.Ε., αδενώματα παχέος εντέρου και μαρτύρων για ανίχνευση παρουσίας H. pylori λοιμώξεως. 2. Ανοσοϊστοχημικός προσδιορισμός: a. παρουσίας H. Pylori, b. εκφράσεως διαμεμβρανικού μορίου προσκόλλησης CD44 που αποτελεί και δείκτη κακοήθων αρχέγονων κυττάρων (CSCs) και BMDSCs, c. εκφράσεως ογκογονιδίου ki-67, d. εκφράσεως ογκοκατασταλτικού γονιδίου p53, e. εκφράσεως αντιαποπτωτικού ογκογονιδίου Bcl-2, 3. Έλεγχος και εκτίμηση της ανοσιακής επιτηρήσεως: σε τοπικό επίπεδο με ανοσοϊστοχημικό προσδιορισμό Τ και Β λεμφοκυττάρων (CD45). 4. Συσχέτιση των μελετούμενων παραμέτρων με την παρουσία ή μη του H. pylori. 5. Σύγκριση όλων των αναφερθέντων παραμέτρων μεταξύ ασθενών με Κ.Π.Ε. και αδενωμάτων. 6. Εκτός από το συμβατικό ιστολογικό έλεγχο, σύγκριση ανοσοϊστοχημικής εκφράσεως παρουσίας H. pylori και CD44 μεταξύ των 2 ομάδων ασθενών και μαρτύρων. Στην παρούσα μελέτη συμπεριελήφθησαν συνολικά 50 ασθενείς με Κ.Π.Ε., 25 ασθενείς με αδενώματα παχέος εντέρου και 10 ασθενείς με σιδηροπενική αναιμία και συνοδό απουσία μακροσκοπικών ευρημάτων από τον ενδοσκοπικό έλεγχο ανωτέρου και κατωτέρου πεπτικού, οι οποίοι απετέλεσαν την ομάδα ελέγχου. Οι εξεταζόμενοι υποβλήθηκαν σε ενδελεχή ενδοσκοπικό και ιστολογικό έλεγχο του κατωτέρου πεπτικού. Από την ανάλυση των ευρημάτων διαπιστώθηκε: Ια. Παρουσία Η. pylori λοιμώξεως σε μια σημαντική αναλογία των ασθενών μας με αδενώματα παχέος εντέρου (68%), Κ.Π.Ε. (84%) και συγκριτικά σε μικρή αναλογία μαρτύρων (30%). Ιβ. Προοδευτική αύξηση παρουσίας H. pylori λοιμώξεως σχετιζόμενη με το βαθμό δυσπλασίας σε δείγματα βιοψιών αδενωμάτων παχέος εντέρου και βαθμό κακοήθειας σε Κ.Π.Ε. Ιγ. Συγκριτικά με το δεξιό κόλον, αυξημένη παρουσία Η. pylori λοιμώξεως στα αδενώματα (79%) και στους όγκους (64%) του αριστερού τμήματος του παχέος εντέρου. Τα ευρήματα αυτά πιθανόν να υποδηλώνουν την εμπλοκή της H. pylori λοιμώξεως στην αλληλουχία: μετάπτωση φυσιολογικού επιθηλίου παχέος εντέρου σε αδένωμα- ήπια - μέτρια/σοβαρή δυσπλασία-ανάπτυξη Κ.Π.Ε. ΙΙα. Παρουσία ανοσοϊστοχημικής έκφρασης CD44 σε μικρή αναλογία μαρτύρων (10%) και προοδευτικά σε σημαντική αναλογία νεοπλασματικού ιστού ασθενών με αδενώματα παχέος εντέρου (84%) και Κ.Π.Ε. (90%). ΙΙβ. Συγκριτική παρουσία H. pylori λοιμώξεως με συνοδό ανοσοϊστοχημική έκφραση CD44 σε δείγματα βιοψιών παχέος εντέρου σε μικρή αναλογία μαρτύρων (33%) και προοδευτικά σε σημαντική αναλογία νεοπλασματικού ιστού ασθενών με αδενώματα παχέος εντέρου (81%) και Κ.Π.Ε. (91%). ΙΙγ. Παρουσία H. pylori λοιμώξεως με συνοδό ανοσοϊστοχημική έκφραση CD44 σε δείγματα βιοψιών αδενωμάτων παχέος εντέρου σε υψηλό ποσοστό ασθενών με μέτρια/σοβαρή δυσπλασία (88%) και ασθενών με Κ.Π.Ε. και μέτριo/σοβαρό βαθμό κακοήθειας στον Κ.Π.Ε. (91%). Τα ευρήματα αυτά πιθανόν να υποδηλώνουν την εμπλοκή της H. pylori λοιμώξεως μέσω επαγωγής CD44 έκφρασης στην αλληλουχία: μετάπτωση φυσιολογικού επιθηλίου παχέος εντέρου σε αδένωμα- ήπια - μέτρια/σοβαρή δυσπλασία-ανάπτυξη Κ.Π.Ε. Πιθανολογείται ότι η H. Pylori λοίμωξη προκαλεί ογκογένεση παχέος εντέρου μέσω επαγωγής των CD44 (+) αρχέγονων καρκινικών κυττάρων (CSCs) ή στρατολογώντας CD44 (+) αρχέγονα κύτταρα του μυελού των οστών (BMDSCs) στον βλεννογόνο παχέος εντέρου, τα οποία στην προσπάθειά τους να επισκευάσουν τη H. pylori – προκαλούμενη βλάβη του παχέος εντέρου δυνατόν να προάγουν την ογκογένεση, σε αντιστοιχία με τα ανάλογα δεδομένα ογκογενέσεως ανωτέρου πεπτικού. ΙΙΙα. Παρουσία ανοσοϊστοχημικής έκφρασης του ki67 προοδευτικά σε σημαντική αναλογία νεοπλασματικού ιστού ασθενών με αδενώματα παχέος εντέρου (87%) και στο σύνολο των ασθενών με Κ.Π.Ε. (100%). ΙΙΙβ. Συγκριτική παρουσία H. pylori λοιμώξεως με συνοδό ανοσοϊστοχημική έκφραση ki67 σε δείγματα βιοψιών παχέος εντέρου προοδευτικά σε σημαντική αναλογία νεοπλασματικού ιστού ασθενών με αδενώματα παχέος εντέρου (80%) και στο σύνολο ασθενών με Κ.Π.Ε. (100%) ΙΙΙγ. Παρουσία H. pylori λοιμώξεως με συνοδό ανοσοϊστοχημική έκφραση ki67 σε δείγματα βιοψιών αδενωμάτων παχέος εντέρου σε υψηλό ποσοστό ασθενών με μέτρια/σοβαρή δυσπλασία (75%) και στο σύνολο των ασθενών με μέτριo/σοβαρό βαθμό κακοήθειας (100%) σε δείγματα Κ.Π.Ε. Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν την πιθανή εμπλοκή της H. pylori λοιμώξεως μέσω επαγωγής και προοδευτικά αυξημένης έκφρασης του δείκτη πολλαπλασιασμού των κυττάρων (ki67) στην αλληλουχία: αδένωμα- δυσπλασία-ανάπτυξη-πρόοδος Κ.Π.Ε. IVα. Ανοσοϊστοχημική έκφραση της αντιαποπτωτικής Bcl-2 πρωτεΐνης με προοδευτική αύξηση στο νεοπλασματικό ιστό ασθενών με αδενώματα παχέος εντέρου (40%) και ασθενών με Κ.Π.Ε (53%). ΙVβ. Συγκριτική παρουσία H. pylori λοιμώξεως με συνοδό ανοσοϊστοχημική έκφραση Bcl-2 σε δείγματα βιοψιών παχέος εντέρου, προοδευτικά αυξανόμενη στο νεοπλασματικό ιστό ασθενών με αδενώματα παχέος εντέρου (40%) και ασθενών με Κ.Π.Ε. (50%). IVγ. Παρουσία H. pylori λοιμώξεως με συνοδό ανοσοϊστοχημική έκφραση Bcl-2 σε μεγαλύτερο ποσοστό ασθενών με ήπια δυσπλασία αδενωμάτων παχέος εντέρου (67%) και σε ποσοστό 40% ασθενών με Κ.Π.Ε. και συνοδό μέτριο/σοβαρό βαθμό κακοήθειας. Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν πιθανή εμπλοκή της H. Pylori λοιμώξεως μέσω επαγωγής της αντι-αποπτωτικής Bcl-2 στην αλληλουχία: αδένωμα-ανάπτυξη Κ.Π.Ε. Vα. Αυξημένη ανοσοϊστοχημική έκφραση του p53 κυρίως στο νεοπλασματικό ιστό ασθενών με αδενώματα παχέος εντέρου (62%) σε σύγκριση με την ομάδα Κ.Π.Ε. (33%). Vβ. Αυξημένη παρουσία H. pylori λοιμώξεως με συνοδό ανοσοϊστοχημική έκφραση p53 κυρίως σε δείγματα βιοψιών παχέος εντέρου στο νεοπλασματικό ιστό ασθενών με αδενώματα παχέος εντέρου (40%) σε σύγκριση με την ομάδα Κ.Π.Ε (14%). Vγ. Παρουσία H. pylori λοιμώξεως με συνοδό ανοσοϊστοχημική έκφραση p53 σε δείγματα βιοψιών αδενωμάτων παχέος εντέρου στο 50% των ασθενών με μέτρια/σοβαρή δυσπλασία και στο σύνολο των ασθενών με Κ.Π.Ε. και ήπιο βαθμό κακοήθειας (100%). Τα ευρήματα αυτά επίσης υποδηλώνουν πιθανή εμπλοκή της H. Pylori λοιμώξεως μέσω επαγωγής του p53 στην αλληλουχία: αδένωμα-ανάπτυξη Κ.Π.Ε. VΙα. Παρουσία ανοσοϊστοχημικής έκφρασης του CD45 προοδευτικά σε μικρή αναλογία νεοπλασματικού ιστού ασθενών με αδενώματα παχέος εντέρου (8%) και σε σημαντική αναλογία ασθενών με Κ.Π.Ε. (80%). VIβ. Παρουσία H. pylori λοιμώξεως με συνοδό ανοσοϊστοχημική έκφραση CD45 σε δείγματα βιοψιών παχέος εντέρου προοδευτικά σε μικρή αναλογία νεοπλασματικού ιστού ασθενών με αδενώματα παχέος εντέρου (6%) και σε σημαντική αναλογία ασθενών με Κ.Π.Ε. (81%). VIγ. Παρουσία H. pylori λοιμώξεως με συνοδό ανοσοϊστοχημική έκφραση CD45 σε δείγματα βιοψιών νεοπλασματικού ιστού παχέος εντέρου σε μικρό ποσοστό ασθενών με μέτρια/σοβαρή δυσπλασία αδενωμάτων (13%) και σε σημαντικά υψηλό ποσοστό ασθενών με μέτρια/σοβαρή κακοήθεια και Κ.Π.Ε. (82%). Τα ευρήματα αυτά επιπλέον υποδηλώνουν την πιθανή παρουσία ενός βαθμού ανοσιακής απαντήσεως του ξενιστή έναντι της H. pylori σχετιζόμενης αλληλουχίας: αδένωμα-ανάπτυξη-πρόοδος Κ.Π.Ε. Συμπερασματικά, τα ευρήματα της παρούσης μελέτης δείχνουν ότι η παρουσία Η. pylori λοιμώξεως στο παχύ έντερο, προκαλώντας πιθανή χρόνια φλεγμονώδη βλάβη του βλεννογόνου, διεγείροντας CSCs ή στρατολογώντας BMDSCs και επηρεάζοντας ογκογονίδια και διεργασίες ανοσιακής επιτήρησης πιθανόν να εμπλέκεται στην αλληλουχία: μετάπτωση φυσιολογικού επιθηλίου παχέος εντέρου σε αδένωμα- ήπια-μέτρια/σοβαρή δυσπλασία-ανάπτυξη Κ.Π.Ε. η δε εκρίζωση του βακτηριδίου πιθανόν να επιδρά ανασταλτικά στην ογκογένεση του παχέος εντέρου. Εντούτοις, απαιτούνται προοπτικές μελέτες σε μεγάλο αριθμό ασθενών για την επιβεβαίωση των ευρημάτων της παρούσης μελέτης.