Η άσκηση της ιατρικής και οι γιατροί στο θεσσαλικό χώρο (1881 - 1940)
Authors: Δεσιμόνας Νικόλαος 
Published: September 2021

Σκοπός του πονήματος είναι η μελέτη της ασκήσεως της Ιατρικής και των βιογραφιών των γιατρών στον Θεσσαλικό χώρο κατά τη χρονική περίοδο 1881-1940. Πρόκειται για την περίοδο μεταξύ αφ’ ενός της ενσωματώσεως του μεγαλύτερου μέρους της Θεσσαλίας στο Ελληνικό κράτος και αφ’ ετέρου της εμπλοκής της Ελλάδας στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Περιλαμβάνει επιπλέον η περίοδος αυτή σημαντικά ιστορικά γεγονότα, όπως τον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897, τον Μακεδονικό αγώνα, το Αγροτικό Ζήτημα, τους Βαλκανικούς πολέμους, τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και τη Μικρασιατική καταστροφή. Με αρχικό «κορμό» τα σωζόμενα μητρώα μελών των θεσσαλικών ιατρικών συλλόγων, διερευνήθηκαν πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές που σχετίζονται με την άσκηση της Ιατρικής στον Θεσσαλικό χώρο κατά το χρονικό διάστημα από το 1881 μέχρι το 1940. Αναζητήθηκαν και ανευρέθησαν ονόματα και βιογραφικές πληροφορίες ιατρών, οι οποίοι εργάσθηκαν στη Θεσσαλία κατά την ανωτέρω περίοδο. Mελετήθηκαν και παρατίθενται βιογραφικά στοιχεία και δεδομένα 756 ιατρών που εργάσθηκαν στη Θεσσαλία κατά την περίοδο 1881-1940. Από αυτούς, 701 ήσαν πολίτες ιατροί και 45 στρατιωτικοί ιατροί, ενώ άλλοι 10 φαίνεται να είχαν υπηρετήσει ως στρατιωτικοί και να είχαν και στον βίο τους ικανή επαγγελματική ιατρική δραστηριότητα στη Θεσσαλία ως πολίτες. Από τους 756 ιατρούς διαπιστώθηκε ότι εργάσθηκαν 197 στον νομό Λάρισας, 206 στον νομό Μαγνησίας και τις Βόρειες Σποράδες νήσους, 136 στον νομό Τρικάλων και 177 στον νομό Καρδίτσας. Είκοσι πέντε (25) υπηρέτησαν σε παραπάνω από έναν θεσσαλικούς νομούς, ενώ, σε 15, ο ακριβής θεσσαλικός οικισμός, στον οποίο εργάσθησαν, δεν είναι γνωστός. Αξιοσημείωτα μικρός είναι ο αριθμός των γυναικών ιατρών (5/756). Ο αριθμός των ευρεθέντων ιατρών δεν είναι ίσως ανάλογος του πληθυσμού των νομών, διότι σχετίζεται και με τη διαθεσιμότητα πρωτογενών και δευτερογενών πηγών. Παρουσιάζονται πληροφορίες για τις σπουδές των ιατρών, την ιατρική τους ειδικότητα, την άσκηση της Ιατρικής, την κοινωνική τους δράση, τη συνδικαλιστική τους συμμετοχή, την πολιτική τους ενασχόληση και την αυτοθυσία τους στην υπεράσπιση της πατρίδας. Τα δεδομένα δεικνύουν ότι η πλειονότητα φαίνεται να είχαν πραγματοποιήσει τις βασικές τους σπουδές στην Ιατρική Σχολή των Αθηνών, ενώ αρκετοί είχαν πολύ αξιόλογες σπουδές ή μετεκπαιδεύσεις σε διάσημες Σχολές της Ευρώπης, κοντά σε «γίγαντες» της Ιατρικής επιστήμης. Όσον αφορά τις ιατρικές ειδικότητες, για τους ιατρούς που απαντώνται σχετικές καταγραφές ή μαρτυρίες, η πλειονότητα ανήκει στους αναφερόμενους ως Παθολόγους, καθώς και στους Γενικούς Ιατρούς – Ιατρούς άνευ ειδικότητος. Ακολουθεί ένας μεγάλος αριθμός «Ασκληπιάδων», οι οποίοι δηλώνουν εξειδίκευση στη Μαιευτική-Γυναικολογία και έπονται οι άλλες ειδικότητες. Αρκετοί ιατροί δηλώνονται με δύο ειδικότητες, ενώ ελάχιστοι με τρεις ειδικότητες. Παρουσιάζονται, επίσης, στοιχεία για τα τότε λειτουργούντα στην περιοχή νοσηλευτικά ιδρύματα και για τους νεοσύστατους τοπικούς ιατρικούς συλλόγους.Η αρχή της μελετώμενης χρονικής περιόδου χαρακτηρίζεται από την απώλεια του δικαιώματος των γιατρών επί Τουρκοκρατίας να διαθέτουν φαρμακείο στο όνομά τους. Αμφιλεγόμενο χαρακτηριστικό της θεσσαλικής υπαίθρου ήταν, κατά τη μελετώμενη περίοδο, η άσκηση της ιατρικής με “κοντότα". Η επαγγελματική ομάδα των Εμπειρικών-Πρακτικών ιατρών έχανε πλέον την παλαιά αίγλη των προηγούμενων αιώνων. Έξι (6) από τους μελετώμενους ιατρούς της περιόδου αναφέρονται ως Εμπειρικοί-Πρακτικοί. Ενδιαφέρουσα, σημαντική και αξιοθαύμαστη είναι η καταγεγραμμένη προσπάθεια πολλών ιατρών της Θεσσαλίας να κατέχουν και να χρησιμοποιούν την πλέον σύγχρονη διεθνή γνώση στην άσκηση της ιατρικής σε περιοχή της ελληνικής περιφέρειας. Ορισμένοι μάλιστα κατόρθωσαν να παράξουν αξιοσημείωτο συγγραφικό ιατρικό έργο, τόσο για το επιστημονικό αναγνωστικό κοινό, όσο και για το ευρύ κοινό. Μεταξύ των σημαντικών ιατρικών δρώμενων της περιοχής ήσαν η ίδρυση του πρώτου ορεινού Σανατορίου της Ελλάδας στα Χάνια του Πηλίου το έτος 1909 από τον ιατρό Γεώργιο Καραμάνη και η διενέργεια του Β΄ Ελληνικού Συνεδρίου κατά της Φυματιώσεως στον Βόλο, τον Μάιο του 1912. Ιδιαιτέρως εντυπωσιακός είναι ο μεγάλος αριθμός των ιατρών της Θεσσαλίας που ενεπλάκησαν στα κοινά, εκλέχθηκαν σε πολιτικά αξιώματα και συμμετείχαν σε κοινωνικούς αγώνες. Κάποιοι από αυτούς έχασαν δυστυχώς τη ζωή τους λόγω πολιτικών αντιπαραθέσεων.Επιπλέον των ανωτέρω 756 ιατρών, αναφέρονται και τα ονόματα και πολύ σύντομα βιογραφικά στοιχεία άλλων 80 ιατρών, οι οποίοι σχετίζονται με τη Θεσσαλία του τέλους του 19ου αιώνα και του πρώτου ημίσεος του 20ου αιώνα, αλλά κάποια προσφορά ιατρικών τους υπηρεσιών σε θεσσαλικό έδαφος, κατά τη χρονική περίοδο 1881-1940, δεν φαίνεται να υπήρξε ή είναι εξαιρετικώς αμφίβολη. Κατά το μελετώμενο χρονικό διάστημα, οι λοιμώδεις νόσοι ήταν σημαίνον υγειονομικό πρόβλημα, τόσο για τον μη εμπόλεμο πληθυσμό, όσο και για τους στρατευμένους της Θεσσαλίας.