Η δυτική νεκρόπολη της Θεσσαλονίκης
Authors: Κωνσταντούλας Κυριάκος 
Published: September 2021

Η παρούσα μελέτη αφορά τα ανασκαφικά δεδομένα έξι οικοπέδων στα οποία πραγματοποιήθηκε σωστική ανασκαφή στο δυτικό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης. Στην εισαγωγή σκιαγραφούνται σύντομα αλλά κατατοπιστικά τα αίτια ίδρυσης της πόλης από τον Κάσσανδρο και αρκετά πιο διεξοδικά η δημιουργία των δύο νεκροταφείων στα ανατολικά και δυτικά της πόλης, ως αποτέλεσμα της ιδανικής αλλά ιδιάζουσας θέσης της πόλης στην πλαγιά και τις υπώρειες ενός μακρόστενου χαμηλού λόφου δίπλα στη θάλασσα, με αποτέλεσμα οι μόνοι διαθέσιμοι χώροι να βρίσκονται δυτικά και ανατολικά και σε μεγάλη απόσταση από την πόλη. Το πρώτο μέρος περιέχει έναν εκτενή και στο μέγιστο δυνατό βαθμό λεπτομερή κατάλογο, εκατόν εβδομήντα πέντε τάφων, με πολύ περισσότερες όμως ταφές, καθώς σε αρκετούς είχαν γίνει πολλαπλοί ενταφιασμοί, οκτακοσίων αντικειμένων κάθε είδους και μεγέθους, λίγα εκ των οποίων ολόκληρα, επιτάφιων βωμών, τοίχων, περιβόλων, τράπεζας προσφορών και αδιάγνωστων κατασκευών, όλα σε αποσπασματική κατάσταση διατηρημένα. Το δεύτερο μέρος χωρίζεται σε τρία κεφάλαια, στα οποία ομαδοποιήθηκαν και εξετάστηκαν τα ευρήματα των έξι οικοπέδων. Το πρώτο περιλαμβάνει τους τάφους, οι οποίοι σύμφωνα με την αρχιτεκτονική τους εντάχθηκαν στους γνωστούς τύπους(κιβωτιόσχημος, λακκοειδής, κεραμοσκεπής, καμαροσκεπής, εγχυτρισμός, θαλαμωτός), επισημαίνοντας παράλληλα τις τυχόν παραλλαγές ή διαφοροποιήσεις, όπως προέκυψαν από τη συγκριτική εξέτασή τους με παραδείγματα πλείστων ομοειδών τάφων από άλλα νεκροταφεία του ελληνικού και ρωμαϊκού κόσμου. Το δεύτερο κεφάλαιο περιλαμβάνει μια εκτενή αναφορά στις πρακτικές και τα έθιμα ταφής, τις επαναλαμβανόμενες δηλαδή πράξεις των συγγενών πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την ταφή, όπως και όσο προέκυψαν μέσα από το σύνολο των ευρημάτων του καταλόγου επιβεβαιώνοντας ή συμπληρώνοντας την ανασύνθεση των διαφόρων πρακτικών από την υπάρχουσα δημοσιευμένη βιβλιογραφία. Στο τρίτο κεφάλαιο εξετάζονται τα διάφορα κινητά ευρήματα που βρέθηκαν μέσα, πάνω και γύρω από τους τάφους, ομαδοποιημένα με βάση το υλικό τους και την χρήση τους, σε κεραμική, πήλινα ειδώλια, γυάλινα αγγεία και σκεύη, μετάλλινα αντικείμενα και εργαλεία, κοσμήματα, αντικείμενα ενδυμασίας και καλλωπισμού, μικροαντικείμενα από πηλό, οστό, γυαλί, λίθινα αντικείμενα και νομίσματα. Στο τέλος της μελέτης παρατίθεται ένα επίμετρο, στο οποίο σκιαγραφείται με μια σύντομη αλλά περιεκτική αναφορά η χωροθέτηση και εξελικτική διαμόρφωση μερικών αντιπροσωπευτικών ρωμαϊκών νεκροταφείων, κυρίως της αυτοκρατορικής περιόδου, στην Ιταλία και την Ελλάδα, εστιάζοντας περισσότερο στη μορφή τους και τα αίτια που την καθόρισαν. Το υλικό αυτό προέκυψε κατά τη εντρύφηση σε πλείστες δημοσιεύσεις κυρίως ιταλικών και αγγλικών ανασκαφών και εντάχθηκε στην παρούσα έρευνα καθώς μπορεί ν’ αποτελέσει ένα πολύπλευρο βοήθημα σε όποιον ενδιαφέρεται για την ρωμαϊκή ταφική αρχαιολογία. Ακολουθεί, ένας συνοπτικός κατάλογος ανασκαφών του δυτικού νεκροταφείου, ένας πίνακας χρονολόγησης των τάφων του καταλόγου, μια σύντομη περίληψη στα αγγλικά, οι πίνακες με τις φωτογραφίες των τάφων, τα σχέδια ανασκαφής των οικοπέδων και κάποιων τάφων και τέλος ένας χάρτης της δυτικής Θεσσαλονίκης, όπου σημειώνονται με αλφαβητική αρίθμηση τα έξι οικόπεδα, στα ευρήματα των οποίων βασίστηκε η παρούσα μελέτη.