Εκτίμηση επαγγελματικής και περιβαλλοντικής έκθεσης σε αρωματικούς υδρογονάνθρακες. Βενζόλιο και δείκτες βιολογικής έκθεσης
Authors: Αλεξόπουλος Ευάγγελος 
Published: August 2021

Η περιοχή της Αθήνας όπως και όλες οι μεγαλουπόλεις στον κόσμο παρουσιάζει προβλήματα ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Τα προβλήματα αυτά επιδεινώνονται λόγω της κακής πολεοδομικής συγκρότησης, της γεωμορφολογίας της περιοχής (περιβάλλεται από βουνά), της έντονης ηλιοφάνειας και των σχετικά χαμηλών ταχυτήτων ανέμου. Κύριος σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν να αποτιμηθεί η έκθεση του πληθυσμού της πόλης των Αθηνών στους αρωματικούς υδρογονάνθρακες (ΑΥ) και συγκεκριμένα στο βενζόλιο, τολουόλιο και ξυλόλια όπως αυτή αποτυπώνεται σε επιλεγμένες επαγγελματικές ομάδες. Παράλληλα επιχειρήθηκε να προσδιορισθούν παράγοντες που καθορίζουν τα ατομικά επίπεδα έκθεσης σε ΑΥ αλλά και τις οικιακές συγκεντρώσεις ΑΥ. Τέλος, αξιολογήθηκε ο μεταβολίτης του βενζολίου, το μουκονικό οξύ, ως βιολογικός δείκτης έκθεσης σε επίπεδα βενζολίου που απαντώνται στο περιβάλλον. Τα συμπεράσματα που εξήχθησαν προέρχονται από τα δεδομένα που συνελέχθησαν από μετρήσεις 50 εθελοντών και των κατοικιών τους που επαναλήφθησαν έξι φορές σε χρονική περίοδο ενός έτους αποδίδοντας ένα σύνολο 1800 μετρήσεων ΑΥ. Παράλληλα χρησιμοποιήθηκαν κάρτες αναλυτικής καταγραφής των μετακινήσεων των εθελοντών καθόλη τη διάρκεια της μέτρησης που ήταν πενθήμερος και για τις έξι περιόδους μέτρησης. Τα 50 άτομα επιλέχθησαν από πέντε επαγγελματικές ομάδες με χαμηλή - θεωρητικά- επαγγελματική έκθεση σε αέριους αστικούς ρύπους (δάσκαλοι και φοιτητές) και υψηλή -θεωρητικά- έκθεση (οδηγοί λεωφορείων, ταχυδρόμοι και τροχονόμοι). Στη μελέτη συμπεριελήφθησαν μόνο μη καπνιστές, επειδή στον καπνό του τσιγάρου εκλύονται υψηλές συγκεντρώσεις ΑΥ συγκριτικά με τα περιβαλλοντικά επίπεδα και συνεπώς το κάπνισμα έπρεπε να ελεγχθεί ως ισχυρός συγχυτικός παράγοντας. Βρέθηκε ότι: 1. Τα μέσα επίπεδα βενζολίου στις κατοικίες κυμάνθηκαν μεταξύ 6.03 και 13.35 μg/m3 ανά περίοδο μέτρησης και δεδομένου ότι επαναλήφθηκαν σε χρονική περίοδο ενός έτους παρείχαν ένα ετήσιο μέσο όρο 10.19 μg/m3. Οι αντίστοιχες μέσες τιμές για τις προσωπικές μετρήσεις βενζολίου ήταν μεταξύ 13.08 και 24.63 μg/m3 με ετήσιο μέσο τα 18.85 μg/m3. Σημειώνεται ότι οι περιβαλλοντικές μετρήσεις στην πόλη των Αθηνών ήταν ακόμη υψηλότερες με ετήσιο μέσο τα 20.4 μg/m3. Σύμφωνα με οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης που τέθηκε σε ισχύ στις 13 Δεκεμβρίου 2000, η μέση ετήσια οριακή τιμή βενζολίου στον αέρα του περιβάλλοντος δε θα πρέπει να υπερβαίνει τα 10 μg/m3. 2. Στην Αθήνα οι συγκεντρώσεις των συγκεκριμένων ρύπων στο εσωτερικό των κατοικιών ήταν σε επίπεδο υποδιπλάσιο εκείνων του αστικού περιβάλλοντος σε αντίθεση με τις περισσότερες μελέτες. Αυτό πιθανότατα οφείλεται στη μεγάλη διασπορά των κατοικιών στο λεκανοπέδιο (πολλές κατοικίες βρίσκονταν μακριά από το επιβαρυμένο κέντρο) και σε χαρακτηριστικά των κατοικιών που σχετίζονται κυρίως με τις «Αιματολογικές συνθήκες (όπως η χρήση μη απορροφητικών υλικών στους τοίχους και τα δάπεδα κ.ά.). Το γεγονός ότι η μέση ατομική έκθεση επίσης υπολείπεται της μέσης συγκέντρωσης του αστικού περιβάλλοντος οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις χαμηλές συγκεντρώσεις που κατεγράφησαν στις κατοικίες των εθελοντών. Αυτό υποδηλώνει ότι η τήρηση των όριων έκθεσης στο βενζόλιο θα εξασφαλίσει την επιθυμητή προστασία των κατοίκων σε αντίθεση με άλλες πόλεις όπου κάτοικοι εκτίθονται σε συγκεντρώσεις πολλαπλάσιες αυτών του αστικού περιβάλλοντος. 3. Το ίδιο μοντέλο με πολύ μικρές αποκλίσεις ακολούθησαν και οι υπόλοιποι μονοαρωματικοί υδρογονάνθρακες. 4. Η σχέση μεταξύ ατομικών και οικιακών μετρήσεων ήταν ασθενέστερη για το βενζόλιο σε σχέση με τους άλλους υδρογονάνθρακες και για την περίοδο του καλοκαιριού σε σχέση με τις άλλες εποχές. Αυτό πιθανά οφείλεται στο ότι παράγοντες εκτός του οικιακού περιβάλλοντος είχαν προεξάρχοντα ρόλο στη διαμόρφωση της έκθεσης λόγω της κατανομής των κύριων πηγών εκπομπής του βενζολίου και του αυξημένου χρόνου παραμονής εκτός οικίας. 5. Με δεδομένο τα υψηλά επίπεδα ΑΥ σε όλες τις εποχές, ο παράγοντας που επηρεάζει σημαντικά τις συγκεντρώσεις ΑΥ στις κατοικίες και τα ατομικά επίπεδα έκθεσης στους υδρογονάνθρακες φαίνεται να είναι η εποχιακή διακύμανση όπως κυρίως εκφράζεται με τη διαφοροποίηση των κλιματολογικών συνθηκών. Από τις κλιματολογικές παραμέτρους που μελετήθηκαν την ισχυρότερη επίδραση είχε η ένταση (ταχύτητα) του ανέμου. 6. Από τα χαρακτηριστικά των κατοικιών που μελετήθηκαν μόνο η γειτνίαση με οδική αρτηρία παρουσίασε τελικά σημαντική συσχέτιση με τις συγκεντρώσεις βενζολίου στις κατοικίες. Η γειτνίαση με πρατήριο βενζίνης και η περιοχή κατοικίας που επίσης συσχετίζονταν ισχυρά με τις οικιακές συγκεντρώσεις των ΑΥ στην μονοπαραγοντική ανάλυση εξουδετερώθηκαν κατά την πολυπαραγοντική. Προφανώς συνθήκες και συνήθειες στις ελληνικές κατοικίες διαμόρφωσαν εν μέρει αυτό το αποτέλεσμα. 7. Μετά από τον έλεγχο της εποχιακής ή κλιματολογικής διακύμανσης, οι σημαντικότεροι παράγοντες που φαίνεται να επηρεάζουν τα επίπεδα έκθεσης του αστικού πληθυσμού είναι οι συγκεντρώσεις των αρωματικών υδρογονανθράκων στις κατοικίες και ο συνολικός χρόνος παραμονής σε ανοιχτό χώρο της αστικής περιοχής. Φαίνεται ότι ο χρόνος παραμονής σε ανοιχτό χώρο αιτιολογεί την ισχυρή συσχέτιση επαγγέλματος και ατομικής έκθεσης στους ΑΥ αφού είναι ο παράγοντας που ευθύνεται για την «εξουδετέρωση» του επαγγέλματος κατά την πολυπαραγοντική ανάλυση. Επίσης σημαντικός παράγοντας αναδείχθηκε το μέσο μετάβασης στην εργασία και συγκεκριμένα η χρήση οχήματος σε σχέση με τη μη χρήση για το βενζόλιο και το τολουόλιο αλλά όχι και για τα ξυλόλια. 8. Ο μεταβολίτης του βενζολίου, το μουκονικό οξύ, δεν αναδείχθηκε από τη μελέτη μας ως αξιόπιστος βιολογικός δείκτης έκθεσης σε περιβαλλοντικά επίπεδα συγκέντρωσης αρωματικών υδρογονανθράκων.