Μοριακή επιδημιολογία κλινικών στελεχών acinetobacter spp. ανθεκτικών στις καρβαπενέμες
Authors: Κουλουρίδα Βασιλική 
Published: January 2014

Ο αριθμός των νοσοκομειακών λοιμώξεων από ακινητοβακτηρίδιο (Acinetobacter spp.) αυξήθηκε παγκoσμίως τα τελευταία έτη. Οι κυριότερες λοιμώξεις που προκαλούν είναι οι λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος, η βακτηριαιμία, η μηνιγγίτιδα και οι ουρολοιμώξεις, και παρατηρούνται κυρίως σε ασθενείς των Μονάδων Εντατικής Θεραπείας. Σημαντικός προδιαθεσικός παράγοντας είναι η προηγηθείσα αντιβιοτική θεραπεία. Οι καρβαπενέμες θεωρούνται το αντιμικροβιακό φάρμακο επιλογής για την καταπολέμηση αυτών των λοιμώξεων. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αύξηση του αριθμού των ανθεκτικών στις καρβαπενέμες ακινητοβακτηριδίων. Το μεγαλύτερο ποσοστό των ανθεκτικών στις καρβαπενέμες ακινητοβακτηριδίων που εμπλέκονται στις νοσοκομειακές λοιμώξεις, ανήκουν στο είδος Acinetobacter baumannii. Σκοπός της μελέτης αυτής ήταν η μελέτη των μηχανισμών αντοχής κλινικών στελεχών Acinetobacter spp. ανθεκτικών στις καρβαπενέμες, και η μοριακή τυποποίηση των στελεχών αυτών ώστε να γίνει επιδημιολογική μελέτη για την ανεύρεση των πιθανώς κυκλοφορούντων κλώνων. Κατά τα έτη 2001-2008 μελετήθηκαν 168 ανθεκτικά στις καρβαπενέμες στελέχη Acinetobacter spp., που απομονώθηκαν από ισάριθμους ασθενείς, που νοσηλεύθηκαν σε διάφορες κλινικές του Νοσοκομείου Παπαγεωργίου. Η αρχική ταυτοποίηση των στελεχών έγινε με βάση τις βιοχημικές ιδιότητες του βακτηρίου με το αυτόματο σύστημα Wider. Στο ίδιο αυτόματο σύστημα έγινε και ο έλεγχος ευαισθησίας στα αντιμικροβιακά φάρμακα. Για τον έλεγχο ευαισθησίας των στελεχών στις καρβαπενέμες χρησιμοποιήθηκε το E-test, καθώς και η μέθοδος των αραιώσεων των αντιβιοτικών σε άγαρ. Η αλυσιδωτή αντίδραση της πολυμεράσης (PCR) χρησιμοποιήθηκε για την τελική τυποποίηση των στελεχών, για τον έλεγχο των γονιδίων blaVIM, blaIMP, blaOXA-23-like, blaOXA-24-like, blaOXA-51-like, blaOXA-58, blaCarO, για την ενθετική αλληλουχία ISAba1, για την ανίχνευση των γονιδίων ιντεγκράσης, καθώς και για την ενίσχυση ολόκληρου του ιντεγκρονίου. Στα προϊόντα της PCR για το γονίδιο blaOXA-58 εφαρμόσθηκε για επιβεβαίωση ο προσδιορισμός νουκλεοτιδικής άλληλουχίας προϊόντων της PCR (DNA sequencing). Για την επιδημιολογική μελέτη των στελεχών εφαρμόσθηκαν η αποτύπωση τυχαία πολλαπλασιασμένου πολυμορφικού DNA (Randomly Amplified Polymorphic DNA, RAPD) και η ηλεκτροφόρηση σε παλλόμενο ηλεκτρικό πεδίο (Pulsed Field Gel Electrophoresis, PFGE). Οι εικόνες που ελήφθησαν από την εφαρμογή αυτών των δύο μεθόδων αναλύθηκαν με τη χρήση του προγράμματος GelCompar του λογισμικού πακέτου BioNumerics (Applied Maths NV). Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα περισσότερα (164/168, 97,6%) ανθεκτικά στις καρβαπενέμες στελέχη ακινητοβακτηριδίου που απομονώθηκαν ήταν Acinetobacter baumannii. Στην πλειονότητα των στελεχών της μελέτης (159/164, 96,9%), η αντοχή στις καρβαπενέμες φάνηκε να οφείλεται στην ύπαρξη του γονιδίου της οξακιλλινάσης OXA-58, ενώ στις υπόλοιπες των περιπτώσεων (5/164, 3,1%) στην ύπαρξη του συνδυασμού παρουσίας του εγγενούς γονιδίου blaOXA-51 με την ενθετική αλληλουχία ISAba1. Μεταλλο-β-λακταμάση ανιχνεύθηκε μόνο σε ένα στέλεχος Acinetobacter genomospecies 16. Τα ιντεγκρόνια που ανιχνεύθηκαν ήταν τάξης 1 και μεγέθους 2,2 kb, 2,5 kb και 3,1 kb. Τα στελέχη Acinetobacter baumannii της μελέτης αποτελούσαν 5 διακριτούς κλώνους ((A, Β, Γ, Δ, Ε). Τα στελέχη του κλώνου Α έφεραν το γονίδιο αντοχής στις καρβαπενέμες blaΟΧΑ-58, καθώς και ιντεγκρόνιο τάξης 1, μεγέθους 2,2 kb. Ο κλώνος Α υποδιαιρέθηκε περαιτέρω σε δύο υποκλώνους, τους Α1 και Α2. Η πλειονότητα των στελεχών (115/164, 70,1%) ανήκε στον υποκλώνο Α1. Εξάγεται το συμπέρασμα ότι η μοριακή επιδημιολογία ανθεκτικών στις καρβαπενέμες στελεχών Acinetobacter spp. δίνει χρήσιμα στοιχεία όσον αφορά τη διασπορά τους στο νοσοκομειακό περιβάλλον, την ταχεία ανίχνευση νέων γενετικών κλώνων, και την αποτελεσματικότητα της εφαρμογής των μέτρων αντιμετώπισης της εξάπλωσης των επιδημικών στελεχών.