Ρόλος ανοσοδραστικών παραγόντων των επιθηλιακών κυττάρων στην ανάπτυξη της ιστικής βλάβης στο σύνδρομο Sjogren
Authors: Σπαχίδου Μαρία 
Published: January 2014

Οι υποδοχείς Toll-like (TLR) αποτελούν ουσιώδεις υποδοχείς του ανοσολογικού συστήματος και συμβάλλουν σημαντικά στην άμυνα του οργανισμού αφού συντελούν στην ενεργοποίηση τόσο της φυσικής όσο και της επίκτητης ανοσίας. Στον άνθρωπο έχουν περιγραφεί μέχρι στιγμής τουλάχιστον 11 υποδοχείς που εκφράζονται σχεδόν σε όλους τους κυτταρικούς τύπους, παρουσιάζοντας βέβαια αποκλίσεις στα επίπεδα έκφρασής τους στους διάφορους ιστούς. Οι TLR έχουν την ικανότητα να αναγνωρίζουν υψηλά συντηρημένα συστατικά βακτηρίων, μυκήτων ή ιών. Ύστερα από τη διέγερσή τους, ενεργοποιούν ενδοκυττάριες οδούς μεταγωγής σήματος που καταλήγουν στην έναρξη φλεγμονωδών αποκρίσεων. Πιο συγκεκριμένα η διέγερση των TLR οδηγεί στην επαγωγή προ-φλεγμονωδών κυτταροκινών και χημειοκινών, συνδιεγερτικών και προσκολλητικών μορίων. Παράλληλα, όμως, η διέγερση των υποδοχέων TLR έχει καταδειχθεί ότι επάγει και αποπτωτικό θάνατο σε διάφορους κυτταρικούς τύπους, με πιθανό στόχο την απαλοιφή των προσβεβλημένων κυττάρων και συνεπακόλουθα και του μολυσματικού παράγοντα. Ωστόσο, εκτός από τα στοιχεία των παθογόνων μικροοργανισμών, οι TLR έχουν την ικανότητα να αναγνωρίζουν και να αντιδρούν σε ενδογενή μόρια των ιστών, γεγονός που συνέβαλε στην ενίσχυση της υπόθεσης ότι η ενεργοποίηση των υποδοχέων συμμετέχει στην παθογένεια αυτοάνοσων νοσημάτων. Η τελευταία υπόθεση βασίζεται επίσης και σε αναφορές που καταδεικνύουν τη διαφορική έκφραση των υποδοχέων στους ιστούς ασθενών με αυτοάνοσα νοσήματα, καθώς και την επαγωγή ή την επέκταση των οργανοειδικών αυτοάνοσων βλαβών σε διάφορα πειραματικά ζωικά μοντέλα ύστερα από διέγερση των υποδοχέων TLR. Το πρωτοπαθές σύνδρομο Sjogren ή αυτοάνοση επιθηλιίτιδα είναι μία σχετικά κοινή αυτοάνοση εξωκρινοπάθεια, που χαρακτηρίζεται από χρόνια δυσλειτουργία και καταστροφή των σιελογόνων και δακρυϊκών αδένων, σχετιζόμενες με χρόνιες λεμφοκυτταρικές διηθήσεις. Τα κλινικά, εργαστηριακά και ιστολογικά χαρακτηριστικά του συνδρόμου Sjogren το καθιστούν άριστο πρότυπο μελέτης, όχι μόνο για την αυτοανοσία, αλλά και για την έρευνα του ρόλου του επιθηλιακού ιστού στην εκδήλωση της αυτοάνοσης απόκρισης. Η σύσταση μακρόχρονων καλλιεργειών μη-νεοπλασματικών επιθηλιακών κυτταρικών σειρών (ΕΚΣΑ), που προέρχονται από σιελογόνους αδένες ασθενών με σύνδρομο Sjogren και ασθενών με μη-ειδική σιελαδενίτιδα, αποτέλεσε ένα πολύτιμο μέσο για τη μελέτη της φυσιολογίας των σιελογόνων αδένων, καθώς και του παθοφυσιολογικού τους ρόλου στο σύνδρομο. Χρησιμοποιώντας αυτή την προσέγγιση έχει αποδειχθεί τόσο η ανοσολογική λειτουργία των επιθηλιακών κυττάρων, όπως καταδεικνύεται από την ικανότητά τους να εκφράζουν αυθόρμητα διάφορα ανοσοδραστικά μόρια, όσο και η ενδογενής ενεργοποίηση των κυττάρων που προέρχονται από τους ασθενείς με σύνδρομο Sjogren, αφού τα τελευταία εκφράζουν, αυθόρμητα, σε υψηλότερα επίπεδα τα εν λόγω μόρια. Δεδομένης της συμμετοχής των επιθηλιακών κυττάρων στην παθογένεια των φλεγμονωδών αντιδράσεων που εμφανίζονται στους ασθενείς με πρωτοπαθές σύνδρομο Sjogren, και του σημαντικού ρόλου της σηματοδότησης μέσω των υποδοχέων TLR στην ανάπτυξη των φλεγμονωδών αποκρίσεων, στην παρούσα μελέτη επιδιώξαμε να καθορίσουμε παράλληλα την έκφραση και τη λειτουργία ορισμένων υποδοχέων TLR στα καλλιεργημένα μη-νεοπλασματικά ΕΚΣΑ, που προέρχονται από ασθενείς με πρωτοπαθές σύνδρομο Sjogren και από ασθενείς μάρτυρες (ασθενείς με μη-ειδική σιελαδενίτιδα).