Λέοντες, γρύπες, σφίγγες στις σφραγίδες και στα σφραγίσματα κατά την ΜΜΙΙ - ΥΜ/ΥΕ ΙΙΙ περίοδο
Authors: Κοϊσί Έμι 
Published: September 2021

Ο σκοπός της παρούσας διατριβής ήταννα εξετάσει τα τρία θέματα, του λέοντα, του γρύπα και της σφίγγας, στις σφραγίδες και τα σφραγίσματα του Αιγαιακού χώρου εικονογραφικά μεν, όμως όχι ως προς τους ρυθμούς (στυλ), αλλά ως προς την στάση και την τοποθέτηση των τριών θεμάτων πάνω στη σφραγιστική επιφάνεια, καθώς και τις συνθέσεις που προκύπτουν από τους συνδυασμούς τους με άλλα θέματα, όπως άλλα ζώα, ανθρώπινες μορφές, παραπληρωματικά και συμβολικά θέματα. Τα ζητήματα αυτά εξετάσθηκανσε συσχετισμό με τα σχήματα των σφραγίδων και τα υλικά κατασκευής τους μέσα στο γεωγραφικό πλαίσιο του αιγαιακού κόσμου και στην εξέλιξη που παρατηρείται μεταξύ των ΜΜΙΙ/III χρόνων, όταν τα σκληρά πετρώματα αρχίζουν να χρησιμοποιούνται για την κατασκευή σφραγίδων, και μέχρι την ΥΧ ΙΙΙ περίοδο.Με αυτή την προσέγγιση ευελπιστούμε να καλύψουμε το κενό που υπάρχει στην έρευνα και που αφορά στην σχέση ανάμεσα στις παραστάσεις και στην χρήση των υλικών κατασκευής των σφραγίδων, που είναι οι λίθοι, ορισμένα μέταλλα και η υαλόμαζα.Η μελέτη αυτή επιχειρεί, επίσης, τον εντοπισμό της πιθανής σχέσης μεταξύ της χρήσης συγκεκριμένων υλικών για συγκεκριμένες παραστάσεις.Από τα παραπάνω, προκύπτουν ερωτήματα που αφορούν την οικονομική και κοινωνική θέση των ιδιοκτητών των σφραγίδων, αλλά και γενικότερα ζητήματα που αφορούν την ιδεολογία και τη θρησκεία στον αιγαιακό χώρο, προς την απάντηση των οποίων ευελπιστούμε να έχουμε συμβάλλει.Για να ανταποκριθούμε στους στόχους μας, καταγράφηκαν συνολικά οκτακόσιες εξήντα τρεις σφραγίδες και σφραγίσματα με τα εν λόγω θέματα, που τοποθετούνται από τη ΜΜ ΙΙ-ΙΙΙ έως την ΥΧ ΙΙΙ. Για να συγκρίνουμε και να κατατάξουμε τις σφραγίδες και τα σφραγίσματα με τα θέματα του λέοντα, του γρύπα και της σφίγγας, ορίσαμε ότι οι σφραγίδες και τα σφραγίσματα, θα εξετασθούν σε τρεις άξονες: Παραστάσεις, Στάσεις, Συνθέσεις.Με βάση τις ταξινομήσεις καταλήξαμε στις παρακάτω διαπιστώσεις και απόψεις.Σε ό,τι αφορά στην απόδοση των θεμάτων, όπως η κλίση του λαιμού/κεφαλιού και η κατεύθυνση του κεφαλιού, υποθέτουμε ότι σχετίζεται κυρίως με τα εργαστήρια. Τα εργαστήρια μάλλον θα είχαν ένα «ρεπερτόριο» θεμάτων και σε αυτά έκαναν παραλλαγές ανάλογα με τις ανάγκες και/ή με τις παραγγελίες. Επί πλέον, ανάλογα με την χρονολογική αλλαγή, προτιμώνται οι πιο δραματικές απεικονίσεις, το λυγισμένο σώμα, λαιμός και κεφάλι.Όσον αφορά στο πρόβλημα ότι μία παράσταση π.χ. «επίθεση λέοντα/γρύπα σε άλλο ζώο», απεικονίζεται με διαφορετικές συνθέσεις, ωστόσο εμφανίζονται διαφορετικά σχέδια, υποθέτουμε ότι έχει σχέση με τον σκοπό ή τους ιδιοκτήτες των σφραγίδων. Πρώτον, θεωρούμε ότι μια ομάδα συνθέσεων, που παρουσιάζουν παρόμοιο σχέδιο, θα είχε χρησιμοποιηθεί για τον ίδιο σκοπό. Δεύτερον, ότι συμβολίζει μια ιδιαίτερη ομάδα ανθρώπων, κοινωνική ή θρησκευτική, που κατέχει ηγεμονική θέση.Επί πλέον, αν και αυτή η υπόθεση είναι ασταθής, το ότι μία παράσταση απεικονίζεται σε διαφορετικές συνθέσεις, υποθέτω ότι έχει σχέση με τον σκοπό και τη χρήση των σφραγίδων, με τους ιδιοκτήτες τους ή με δύο είδη εργαστηρίων τα οποία εφάρμοζαν διαφορετικές τεχνικές κατασκευής (χειροκίνητο ή περιστρεφόμενο τρυπάνι). Επειδή συναντώνται ανάλογα με το γεωγραφικό πλαίσιο και με τα υλικά κατασκευής, φαίνεται ότι αυτός ο διαχωρισμός δεν είναι τυχαίος. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι αυτά τα δύο είδη εργαστηρίων δεν ήταν εντελώς ανεξάρτητα, αλλά ότι είχαν επαφές, επειδή εντοπίζονται πολλά κοινά εικονογραφικά στοιχεία μεταξύ τους. Πιθανολογείται η ύπαρξη κάποιου «οδηγού» θεμάτων, που ήταν γενικά αποδεκτός μεταξύ εργαστηρίων ή τεχνιτών σφραγιδογλυφίας.Τέλος, συζητήσαμε ερωτήματα για την χρήση των σφραγίδων και καταλήξαμε σε τρεις πιθανές απόψεις, ότι: (Α) Συμβολίζουν την υψηλή κοινωνική και/ή θρησκευτική θέση του ιδιοκτήτη, (Β) Είναι συμβολικοί φορείς δύναμης, θρησκευτικής ή κοινωνικής, (Γ) Έχουν εμπορική χρήση, ως ετικέτες. Υπέθεσα ότι με αυτές τρεις χρήσεις συνδέεται η αξία της σφραγίδας και ένα κριτήριο για την αξία των σφραγίδων είναι ίσως η ποιότητα της σφραγίδας και το αν παραπέμπει σε μαζική παραγωγή ή όχι.Με τη σύνοψη των δεδομένων της παράστασης, της στάσης, της σύνθεσης, καθώς και των συνδυασμών των τριών θεμάτων μας με τα συμβολικά/παραπληρωματικά θέματα και ανάλογα με την χρονολόγηση, την περιοχή προέλευσης και τα υλικά κατασκευής, φάνηκε ότι υπάρχουν διαφορετικές τάσεις σχετικά με την προτίμηση ανά περιοχή και υλικό. Η παράλληλη διερεύνηση της εικονογραφικής εξέλιξης μας οδήγησε σε υποθέσεις σχετικά με την αξία και τη χρήση των σφραγίδων με τα τρία θέματα και με τη λειτουργία των εργαστηρίων κατασκευής τους.Με βάση αυτά τα αποτελέσματα, υποθέτω ότι υπάρχει δυνατότητα να διακρίνεται η σχέση ανάμεσα στους κατόχους των σφραγίδων και στις παραστάσεις λεόντων και γρυπών με το σχέδιο της σφραγίδας, δηλαδή να αναγνωρίζεται η εικονογραφική τάση της περιοχής.