Ανίχνευση της ικανότητας κατανόησης αναγνωσμάτων σε μαθητές που μεταβαίνουν από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο
Authors: Ντούλια Αθηνά 
Published: July 2022

Στη σύγχρονη εκπαιδευτική πραγματικότητα, η κατανόηση αποτελεί τη βάση για τη διαχείριση και επέκταση της γνώσης. Ιδιαίτερα στην εποχή μας όπου η ραγδαία αύξηση της πληροφορίας είναι μια πραγματικότητα, η εκπαίδευση των μαθητών θεωρείται αναγκαία, προκειμένου αυτοί να καταστούν ικανοί και κριτικοί αναγνώστες για να μπορούν να διαχειρίζονται και να επεξεργάζονται τον όγκο αυτό των πληροφοριών ανάλογα με την περίσταση και το στόχο που θέλουν να επιτύχουν. Η εκπαίδευση και γενικότερα η πολιτεία καλείται να συμβάλλει στη δημιουργία ικανών αναγνωστών, μιας και η κατάκτηση του εγγραμματισμού θεωρείται αναφαίρετο δικαίωμα του κάθε πολίτη και διεθνείς οργανισμοί (International Federation of Library Associations and Institutions, Federation οf European Literacy Associations ˙ UNESCO) τα τελευταία χρόνια εφιστούν την προσοχή της παγκόσμιας κοινότητας στην αναγκαιότητα καλλιέργειας του γραμματισμού και της φιλαναγνωσίας με σκοπό την εξάλειψη του αναλφαβητισμού.Η αναγνωστική κατανόηση αναφέρεται στην οικοδόμηση νοήματος που εξασφαλίζεται μέσα από την αλληλεπίδραση και την εμπλοκή με το κείμενο (Guthrie, 2003). Θεωρείται μια βασική δεξιότητα που πρέπει να αποκτηθεί για να θεωρείται κάποιος ικανός και επαρκής αναγνώστης. Η κατάκτησή της συνεπάγεται τη διδασκαλία της από τα πρώτα σχολικά χρόνια της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και αφορά όλα τα γνωστικά αντικείμενα. Όταν ο αναγνώστης πραγματικά κατανοεί, τότε ξεπερνά το επίπεδο της κυριολεκτικής κατανόησης και αλληλεπιδρά με το κείμενο (Harvey & Goudvis, 2000). Ζητούμενο στην μαθησιακή διαδικασία αποτελεί όχι μόνο η προσπέλαση του κειμένου αλλά και η κατανόηση του, η ερμηνεία, η αξιολόγηση και η περαιτέρω επεξεργασία του.Η αναγνωστική κατανόηση ή κατανόηση των αναγνωσμάτων αποτελεί ζητούμενο στην εκπαιδευτική διαδικασία τόσο για το μαθητή όσο και για τον εκπαιδευτικό. Είναι μία σύνθετη γνωστική διαδικασία, κατά την οποία ο αναγνώστης προσπαθεί να ‘’επικοινωνήσει ‘’με το κείμενο, να το προσπελάσει νοηματικά, οικοδομώντας νοηματικές αναπαραστάσεις (Goodman, 1987b˙ McNamara & Magliano, 2009˙ McNamara & Kendeou, 2011˙Perfetti, Landi &Oakhill, 2005), συνδυάζοντας στοιχεία του με δικές του γνώσεις σχετικά με αυτό που διαβάζει (Κουλουμπαρίτση, 2003), ενεργοποιώντας διάφορους μηχανισμούς και παράγοντες, γνωστικούς, γλωσσικούς, συναισθηματικούς. Η κατανόηση του κειμένου και ιδιαίτερα η κατανόηση του νοήματος ενός κειμένου αποτελεί ζητούμενο της αναγνωστικής διαδικασίας (Teng, 2009) καθώς και προϋπόθεση για την διδασκαλία και γνώση όλων των γνωστικών αντικειμένων του προγράμματος σπουδών (Iwai, 2009). Η επιτυχής ανάγνωση, τόσο ως διαδικασία όσο και ως αποτέλεσμα, είναι ένας διαχρονικός στόχος για όλα τα εκπαιδευτικά συστήματα (Alexander & Fox, 2004), γι’ αυτό και στη βιβλιογραφία γίνεται λόγος για διδασκαλία της ανάγνωσης και της αναγνωστικής κατανόησης από τους εκπαιδευτικούς (Wolf, Crosson, & Resnick, 2005) ανάλογα με τα μοντέλα ανάγνωσης που μπορεί να υιοθετούνται (Baumann, Kame’enui & Ash, 2003· Bruce, & Chan, 1991˙ Guthrie, 2003 ˙Kintsch &Kintsch, 2005). Η συμβολή του εκπαιδευτικού στην διδασκαλία της κατανόησης της ανάγνωσης είναι σημαντικός (Phelps, 2009). Η διδασκαλία της ανάγνωσης αποτελεί μια πολύ σοβαρή υπόθεση και για την εποικοδομητική και επιτυχή κατάκτηση της απαιτείται λεπτομερής σχεδιασμός, καθορισμός σαφών στόχων και άμεση διδασκαλία των δεξιοτήτων της ανάγνωσης, συνδέοντας την με αυθεντικές εμπειρίες μάθησης (Blair, Rupley & Nichols, 2007). Η αναγνωστική κατανόηση αποτελεί δεξιότητα με πρωταρχική σημασία στη ζωή του ανθρώπου, καθώς του παρέχει τη δυνατότητα κατασκευής νοήματος και επικοινωνίας με τους άλλους και το περιβάλλον (Clarke, Henderson, & Truelove, 2010). Σκοπός της εργασίας αυτής είναι να ανιχνεύσει και να εξετάσει ποιες δυσκολίες συναντούν οι μαθητές στον τομέα της αναγνωστικής κατανόησης, πού οφείλονται και πώς νομίζουν οι εκπαιδευτικοί ότι μπορούν να συμβάλλουν στην προσπέλαση των δυσκολιών αυτών. Ταυτόχρονα φιλοδοξεί να εξετάσει αν και σε ποιο βαθμό μπορούν να εκπαιδευτούν οι μαθητές μέσα από συγκεκριμένα μοντέλα και στρατηγικές διδασκαλίας ή μέσα από την εφαρμογή σύγχρονων παιδαγωγικών μεθόδων, πρακτικών, εναλλακτικών στρατηγικών και διδακτικών μοντέλων, έτσι ώστε να είναι σε θέση να αντιμετωπίζουν οποιοδήποτε κείμενο σε όποια βαθμίδα κι αν φοιτούν, με επιτυχία. Η εκπαίδευση, ενίσχυση και ενδυνάμωση του βαθμού αναγνωστικής κατανόησης των μαθητών, ώστε να είναι προετοιμασμένοι και έτοιμοι κατά τις μεταβάσεις αποτελεί έναν από τους πρωταρχικούς στόχους της μελέτης αυτής. Η ενδυνάμωση των μαθητών κατά τις εκπαιδευτικές μεταβάσεις θεωρείται κομβικής σημασίας για την ακαδημαϊκή τους πορεία και επιτυχία, γι΄αυτό και η παρούσα εργασία δίνει έμφαση στις μεταβάσεις. Η εργασία διαρθρώνεται σε έξι κεφάλαια τα οποία περιλαμβάνουν θεωρητικό και ερευνητικό σκέλος καθώς και ένα τμήμα με αναπτυγμένα σενάρια αναγνωστικής κατανόησης, εμπλουτισμένα με διδακτικές στρατηγικές και τεχνικές αναγνωστικής κατανόησης.