Ο Σραφφαϊανός Πολλαπλασιαστής
Authors: Ντεμίρογλου Νικόλαος 
Published: May 2022

Μέχρι την Μεγάλη Ύφεση (2008-2009) και την κρίση της Ευρωζώνης που ακολούθησε, η θεωρητική και εμπειρική διερεύνηση των πολλαπλασιαστών είχε θεωρηθεί ήσσονος σημασίας κατά την άσκηση οικονομικής πολιτικής. Πιο συγκεκριμένα, τα περισσότερα υποδείγματα, κυρίως οικονομετρικά, εκτιμούσαν τους πολλαπλασιαστές δαπάνης και εισοδήματος σε επίπεδα κοντά στο μηδέν (ή ακόμα ότι λάμβαναν οριακά αρνητικές τιμές). Κατ’ επέκταση, εθεωρείτο ότι η άσκηση μίας πολιτικής τόνωσης της ζήτησης σε μία αναπτυγμένη, ανοιχτή, καπιταλιστική οικονομία δεν δύναται να επηρεάσει θετικά το καθαρό παραγόμενο προϊόν. Η χρηματοοικονομική κρίση που ξέσπασε στα μέσα του 2007 και διαχύθηκε στην πραγματική οικονομία μέσα σε διάστημα λίγων μηνών, επανέφερε στο προσκήνιο τη συζήτηση γύρω από το ύψος των πολλαπλασιαστών, δεδομένου ότι τα κράτη ήταν διατεθειμένα να αυξήσουν τη δημοσιονομική δαπάνη για να περιορίσουν το βάθος και τη διάρκεια της ύφεσης. Αναμφίβολα, οι πολιτικές που ασκήθηκαν, σε συνδυασμό με την ποσοτική χαλάρωση σε νομισματικό επίπεδο, αρχικά από τις ΗΠΑ και έπειτα από την Ευρωζώνη, περιόρισαν τις αρνητικές συνέπειες της ύφεσης και επανέφεραν τις περισσότερες οικονομίες σε θετικούς ρυθμούς μεγέθυνσης. Παρόλα αυτά, οι οικονομίες του Ευρωπαϊκού Νότου, φέροντας ένα υψηλό δημόσιο χρέος, οδηγήθηκαν στη μη εφαρμογή αντι-κυκλικών πολιτικών, με συνέπεια να εμφανίσουν δραματική μείωση στο ΑΕΠ τους. Η δυσανάλογη πτώση του ΑΕΠ σε σχέση με την ένταση των μέτρων συσταλτικής πολιτικής, απέδειξε ότι οι τιμές των πολλαπλασιαστών είναι σημαντικές και πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη κατά τη χάραξη πολιτικής.Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι: 1) Η θεωρητική διερεύνηση του Σραφφαϊανού πολλαπλασιαστή και η ανάδειξη του ως ένα εργαλείο άσκησης στοχευμένης πολιτικής τόνωσης της ζήτησης, 2) Η εμπειρική διερεύνηση του Σραφφαϊανού πολλαπλασιαστή σε οικονομικά συστήματα απλής παραγωγής και συμπαραγωγής. Αναλυτικότερα, οι εμπειρικές εκτιμήσεις, υπό την υπόθεση της συμπαραγωγής και με την άντληση στοιχείων από τους Πίνακες Προσφοράς - Χρήσης, επικεντρώθηκαν στην ελληνική οικονομία για την περίοδο 2000-2014 και επεκτάθηκαν σε οικονομίες του Νότου (Ισπανία και Πορτογαλία) και στην Ευρωζώνη για το έτος 2010, ήτοι πριν το ξέσπασμα της κρίσης χρέους στον Ευρωπαϊκό Νότο. Εν συνεχεία, μελετήθηκαν εμπειρικά οι πολλαπλασιαστές συγκρίσιμων -με την ελληνική οικονομία- οικονομιών, από άποψη μεγέθους και πληθυσμού, που ανήκουν γεωγραφικά στην Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη, εντός και εκτός του πλαισίου της Ευρωζώνης (Αυστρία, Ολλανδία, Τσεχία και Δανία). Υπό την υπόθεση της απλής παραγωγής και με τη χρήση στοιχείων από τους Συμμετρικούς Πίνακες Εισροών –Εκροών, εκτιμήθηκαν οι πολλαπλασιαστές των 10 μεγαλύτερων οικονομιών παγκοσμίως (ΗΠΑ, Κίνα, Ιαπωνία, Γερμανία, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Βραζιλία, Ινδία, Ιταλία και Καναδάς) και κάποιων επιπλέον οικονομιών, οι οποίες διαδραματίζουν ιδιαίτερο ρόλο στο παγκόσμιο γίγνεσθαι ή/και ανήκουν σε ηπείρους που δεν μελετήθηκαν προγενέστερα (Αυστραλία, Ελβετία, Μεξικό, Ρωσία και Νότιος Αφρική).Τα κύρια αποτελέσματα της έρευνας που εκπονήθηκε ήταν τα εξής: α) Οι περισσότεροι «κλάδοι-κλειδιά», ήτοι οι κλάδοι με υψηλό πολλαπλασιαστή προϊόντος και απασχόλησης αλλά με χαμηλό πολλαπλασιαστή εισαγωγών, προέρχονται κυρίως από τον τομέα των υπηρεσιών και μπορούν να αποτελέσουν τον πυρήνα μίας στοχευμένης πολιτικής τόνωσης της ζήτησης, β) Οι περισσότεροι βιομηχανικοί κλάδοι διακρίνονται από υψηλή εξάρτηση από εισαγωγές και χαμηλή συνεισφορά στο προϊόν και την απασχόληση, με αποτέλεσμα να νοούνται ως κλάδοι «αντί-κλειδιά», γ) Οι μέσοι πολλαπλασιαστές προϊόντος είναι φθίνουσες συναρτήσεις των ποσοστών αποταμίευσης από μισθούς και κέρδη και μεγιστοποιούνται όταν τα ποσοστά αποταμίευσης μηδενίζονται, δ) Οι πολλαπλασιαστές προϊόντος εμφανίζουν αρνητική συσχέτιση με τους πολλαπλασιαστές εισαγωγών, ε) Υπό την υπόθεση της συμπαραγωγής, η οποία αποτελεί την κυρίαρχη μορφή παραγωγής στον πραγματικό κόσμο, ενδέχεται να εντοπιστούν εμπορεύματα με αρνητικό πολλαπλασιαστή προϊόντος και απασχόλησης. Τα εν λόγω αποτελέσματα θέτουν υπό έντονη αμφισβήτηση τους ισχυρισμούς ότι οι πολιτικές τόνωσης της ζήτησης αδυνατούν να συμβάλουν στη βραχυχρόνια μεγέθυνση μίας οικονομίας και ότι η «δημοσιονομική πειθαρχία» μπορεί να επιβληθεί χωρίς σημαντικό κόστος σε επίπεδο παραγωγής και απασχόλησης.