Διατροφική παρέμβαση με σκόνη μαστίχας Χίου σε ζωικό μοντέλο ΙΦΝΕ (ιδιοπαθής φλεγμονώδης νόσος του εντέρου)
Authors: Γκιοξάρη Αριστέα 
Published: August 2021

Ανασκόπηση: Η μαστίχα Χίου, φυσική ρητίνη πλούσια σε τερπενοειδή, έχει αντιοξειδωτική, καρδιοπροστατευτική, αντινεοπλασματική και αντιμικροβιακή δράση. Σύμφωνα με πρόσφατη πιλοτική μελέτη, η πρόσληψή της βελτιώνει την κλινικο-εργαστηριακή εικόνα ασθενών με ενεργή νόσο Crohn. Ωστόσο, η δράση αυτή δεν έχει αποσαφηνιστεί και ο μηχανισμός δράσης παραμένει αδιευκρίνιστος. Σκοπός: Η διερεύνηση της αντιοξειδωτικής και αντιφλεγμονώδους δράσης της μαστίχας Χίου σε: α) ζωικό πρότυπο που μιμείται τη νόσο Crohn και β) κυτταρικό μοντέλο φλεγμονής του παχέος εντέρου που μιμείται τη νόσο Crohn, με σκοπό τη διευκρίνηση του μηχανισμού δράσης. Μεθοδολογία: Σε μια σειρά πειραμάτων, η μαστίχα χορηγείται σε επίμυες τύπου Wistar στους οποίους έχει προηγηθεί ενδοκολονική έγχυση τρινιτροβενζολοσουλφονικού οξέος (TNBS). Το τελευταίο προκαλεί αλλοιώσεις στο βλεννογόνο του παχέος εντέρου παρόμοιες με εκείνες της νόσου Crohn. Μετά το πέρας 24 ωρών από την έγχυση TNBS, η μαστίχα χορηγείται από του στόματος με τη βοήθεια καθετήρα ως εναιώρημα σε νερό. Οι επιδράσεις της εξετάζονται σε διαφορετικές συγκεντρώσεις και χρονικές περιόδους. Από τα αποτελέσματα καθορίζεται η βέλτιστη δόση και χρονική περίοδος της διατροφικής παρέμβασης. Σε επόμενη σειρά πειραμάτων πραγματοποιείται παρέμβαση στο ίδιο ζωικό πρότυπο και στις συνθήκες που καθορίστηκαν από την 1η σειρά πειραμάτων. Η διατροφική παρέμβαση περιλαμβάνει τη διατροφή των πειραματόζωων με μαστίχα ως έχει, καθώς και με τα κλάσματά της (όξινο, ουδέτερο) και με το ολεανολικό οξύ, το κύριο τριτερπένιο της μαστίχας. Η βλάβη του εντερικού επιθηλίου αξιολογείται μικροσκοπικά. Για την αξιολόγηση της φλεγμονής μετρώνται οι IL-6, IL-8, IL-10, TNF-α και ΙCAM-1 στον ιστό και ορό, ενώ η συγκέντρωση της μαλοναλδεΰδης στον ιστό χρησιμοποιείται ως δείκτης οξειδωτικού στρες. Ο μηχανισμός δράσης της μαστίχας διερευνάται σε μια 3η σειρά πειραμάτων, στην οποία πραγματοποιείται συγκαλλιέργεια επιθηλιακών κυττάρων παχέος εντέρου ανθρώπου (ΗΤ29) και ενεργοποιημένων μακροφάγων. Η κυτταρική βλάβη στα ΗΤ29 κύτταρα εκτιμάται με την %απελευθέρωση της γαλακτικής αφυδρογονάσης, ενώ η φλεγμονή με τη μέτρηση των επιπέδων της IL-8 και της ενεργοποίησης του πυρηνικού μεταγραφικού παράγοντα ΝF-κΒ. Η έκφραση των IL-8 και ICAM-1 μετράται τόσο στο εντερικό επιθήλιο των επίμυων όσο και στα ΗΤ29 κύτταρα. Αποτελέσματα: Η χορήγηση μαστίχας σε δόση ίση προς 100mg /Kg σωματικού βάρους (ΣΒ) για 3 ημέρες βελτιώνει την ιστική βλάβη (p<0.001), μειώνει τα επίπεδα όλων των προφλεγμονωδών κυτταροκινών στον ιστό (p<0.05) και ελαχιστοποιεί την έκκριση μαλοναλδεΰδης (p<0.001). Η κλασματοποίηση, ωστόσο, του προϊόντος σε όξινο (πλούσιο σε τερπενικά οξέα) και σε ουδέτερο κλάσμα (πλούσιο σε τερπενικές αλκοόλες και αλδεΰδες) δεν επιφέρει τα ίδια θετικά αποτελέσματα. Όταν τα δύο κλάσματα χορηγούνται χωριστά σε δόσεις που εμπεριέχονται στα 100mg μαστίχας/Kg ΣΒ, μειώνουν μεν την έκκριση των προφλεγμονωδών κυτταροκινών (p<0.05) ακόμη και σε επίπεδο mRNA (p<0.05), ωστόσο δεν βελτιώνουν ούτε την ιστική βλάβη, ούτε την έκκριση της μαλοναλδεΰδης. Επίσης, το ολεανολικό οξύ δεν έχει καμία επίδραση στους TNBS-επίμυες. Συνεπώς,η δράση της μαστίχας θα πρέπει να αποδίδεται σε δράση όλων των συστατικών της. Τα αποτελέσματα των πειραμάτων in vitro δείχνουν ότι τα ενεργοποιημένα μακροφάγα πυροδοτούν τη φλεγμονή και αυξάνουν την κυτταροτοξικότητα (p<0.001) στα ΗΤ29 κύτταρα αυξάνοντας την απελευθέρωση της γαλακτικής αφυδρογονάσης. Επώαση των ΗΤ29 κυττάρων με μαστίχα αναστέλλει την κυτταροτοξικότητα (p<0.001). Επιπλέον, μειώνονται τα επίπεδα και η έκφραση της ΙL-8 (p<0.001), ενώ ταυτόχρονα απενεργοποιείται ο NF-κΒ (p<0.001). Συμπεράσματα: Η μαστίχα Χίου φαίνεται να έχει αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες στην TNBS-κολίτιδα, με πιθανό μηχανισμό την απενεργοποίηση του NF-κB, μορίου κλειδί στην πυροδότηση της φλεγμονής. Η μαστίχα φαίνεται να ασκεί τις ευεργετικές της δράσεις όταν χορηγείται στη φυσική της μορφή, καθώς κανένα από τα κλάσματά της ή το ολεανολικό οξύ δεν βρέθηκε να δρα ευεργετικά από μόνο του. Συνεπώς, το μοναδικό αυτό προϊόν της Ελληνικής χλωρίδας θα μπορούσε στο μέλλον να χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση της φλεγμονής, ωστόσο περαιτέρω μελέτες πρέπει να διεξαχθούν προκειμένου να επιβεβαιώσουν τις ευεργετικές της δράσεις, αλλά και να διευκρινίσουν τα βιοδραστικά συστατικά της.