Διερεύνηση κοινωνικών και πολιτισμικών παραγόντων που επιδρούν στον μητρικό θηλασμό και στην υγεία της οικογένειας
Authors: Αθανασοπούλου Μαρία 
Published: September 2021

Εισαγωγή: Για τα νεογνά και τα βρέφη ο μητρικός θηλασμός συνιστά μία από τις σημαντικότερες πηγές φροντίδας και υγείας. Τα οφέλη είναι πολλά και δεν αφορούν μόνο τη νεογνική και βρεφική ηλικία αλλά καλύπτουν θέματα προστασίας της υγείας της μητέρας και της ευημερίας της οικογένειας. Εκτεταμένο ερευνητικό έργο τεκμηριώνει τον αρνητικό αντίκτυπο που έχουν τα χαμηλά ποσοστά ή η πρόωρη διακοπή του θηλασμού. Συνεπώς, το μητρικό γάλα αποτελεί μοναδικό θησαυρό ζωής, υγείας και ευεξίας για το παιδί, τη μητέρα, την οικογένεια και την κοινωνία γενικότερα. Για τούτο και η προστασία, προαγωγή και υποστήριξη του μητρικού θηλασμού αποτελούν προτεραιότητα στις πολιτικές δημόσιας υγείας όχι μόνο σε ευρωπαϊκό αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο. Σκοπός: Σκοπός της μελέτης ήταν η διερεύνηση των κοινωνικοοικονομικών και πολιτισμικών παραγόντων που επιδρούν στο μητρικό θηλασμό και στην υγεία της οικογένειας. Υλικό-Μέθοδος: Το δείγμα της μελέτης αποτελούνταν από 645 γυναίκες Ελληνίδες (n=508) και μη Ελληνίδες (n=136) που ζούσαν στην Ελλάδα πάνω από δύο έτη, που επελέγησαν με δειγματοληψία ευκολίας (εισαγωγές στο μαιευτήριο και μητέρες που τα παιδιά τους φοιτούσαν σε βρεφονηπιακούς σταθμούς). Οι 104 (16,1%) γυναίκες του δείγματος είχαν μόλις γεννήσει και βρίσκονται στο μαιευτήριο και οι υπόλοιπες 541 (83,9%) δεν είχαν γεννήσει πρόσφατα αλλά είχαν ένα παιδί το πολύ 2 ετών. Αναπτύχθηκε ένα ερωτηματολόγιο στο οποίο ο σχεδιασμός του προσέφερε τη δυνατότητα εκτίμησης της αξιοπιστίας και εγκυρότητας μέσω της διαδικασίας του ελέγχου-επανελέγχου ομάδας εμπειρογνωμόνων σε δύο γύρους ακολουθώντας τη μέθοδο Delphi. Το ερωτηματολόγιο αποτελούνταν από 48 μεταβλητές χωρισμένο σε 8 μέρη και άξονες και στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε πιλοτική μελέτη σε δείγμα 30 μητέρων που παρουσίαζαν παρόμοια χαρακτηριστικά με τα χαρακτηριστικά των ατόμων που επρόκειτο να περιληφθούν στο τελικό δείγμα. Για τη σύγκριση αναλογιών χρησιμοποιήθηκε το Pearson’s χ2 test ή το Fisher's exact test όπου ήταν απαραίτητο. Για τον έλεγχο του σφάλματος τύπου Ι, λόγω των πολλαπλών συγκρίσεων χρησιμοποιήθηκε η διόρθωση κατά Bonferroni σύμφωνα με την οποία το επίπεδο σημαντικότητας ήταν 0,05/κ (κ= αριθμός των συγκρίσεων). Τα επίπεδα σημαντικότητας ήταν αμφίπλευρα και η στατιστική σημαντικότητα τέθηκε στο 0,05.Για την ανάλυση χρησιμοποιήθηκε το στατιστικό πρόγραμμα SPSS 18.0. Αποτελέσματα: Σύμφωνα με τις απαντήσεις του συνόλου του δείγματος προέκυψε ότι το 50,0% των συμμετεχουσών θήλασαν αποκλειστικά το πολύ 3 μήνες. Πιο αναλυτικά, το 19,8% των συμμετεχουσών θήλασαν 1-3 μήνες και το 37,2% τουλάχιστον 6 μήνες. Επίσης, το 45,9% των συμμετεχουσών έκαναν μεικτό θηλασμό με διάμεση διάρκεια τους 3 μήνες. Στο σύνολο του δείγματος, η μέση αθροιστική διάρκεια αποκλειστικού και μεικτού θηλασμού ήταν 7,3 μήνες (±6,9 μήνες). Ο κυριότερος λόγος διακοπής του θηλασμού ήταν ότι οι συμμετέχουσες σε ποσοστό 43,9% πίστευαν πως το γάλα τους δεν ήταν αρκετό κι αυτό ήταν δείκτης ελλιπούς ενημέρωσης. Οι μη Ελληνίδες θήλασαν αποκλειστικά για σημαντικά μεγαλύτερο χρονικό διάστημα (8 μήνες /μέση τιμή 9,1±9,2) συγκριτικά με τις Ελληνίδες (2 μήνες /μέση τιμή 4,4±5,6). Οι εργαζόμενες συμμετέχουσες θήλασαν αποκλειστικά για σημαντικά μεγαλύτερο χρονικό διάστημα (4 μήνες/ μέση τιμή 6,1±6,9) από εκείνες που δεν εργάζονταν (3 μήνες/ μέση τιμή 5±6,7). Οι συμμετέχουσες που γέννησαν σε μικρή ηλικία (30,5 έτη με μέση ηλικία δείγματος 32,4έτη) που διέθεταν πτυχίο ανώτατης εκπαίδευσης και μεταπτυχιακές σπουδές (p=0,007), με μηνιαίο οικογενειακό εισόδημα έως 1000 ευρώ (p=0,009), εκείνες που γέννησαν με καισαρική τομή (2 μήνες/ μέση τιμή 4,2±6) και εκείνες που κάπνιζαν (2 μήνες/ μέση τιμή 4,9±7,9), θήλασαν αποκλειστικά για σημαντικά μικρότερο χρονικό διάστημα. Το 43,5% των συμμετεχουσών είχαν το μωρό δίπλα τους στο μαιευτήριο και το 49,2% πιστεύουν ότι αυτό τις βοήθησε πολύ στην έναρξη και τη συνέχιση του θηλασμού. Το 61,2% των συμμετεχουσών ενημερώθηκε από ειδικευμένους επαγγελματίες υγείας για το θηλασμό και είχε 4,47 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να θηλάσει αποκλειστικά σε σύγκριση με τις συμμετέχουσες που δεν ενημερώθηκαν. Επίσης οι συμμετέχουσες που θήλαζαν με φυσικό τρόπο και το νεογνό δεν νοσηλεύτηκε σε μονάδα, είχαν 4,95 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να θηλάσουν αποκλειστικά. Τέλος το 29,0% των συμμετεχουσών δεν συμφωνεί καθόλου με την άποψη ότι ο αποκλειστικός θηλασμός του βρέφους περιορίζει και δεσμεύει τη μητέρα ενώ η πλειοψηφία των συμμετεχουσών δεν αισθανόταν καθόλου άνετα όταν χρειαζόταν να θηλάσει μπροστά σε τρίτους ή σε δημόσιο χώρο με το ποσοστό να φτάνει το 38,8%. Συμπεράσματα: Η εθνικότητα, το εκπαιδευτικό επίπεδο, ο τοκετός του προηγούμενου παιδιού των συμμετεχουσών, η βοήθεια και η ενημέρωση που είχαν από καταρτισμένους και ικανούς επαγγελματίες υγείας, η επιστροφή στην εργασία, η κόπωση και η νοσηλεία στη μονάδα σαν αιτίες διακοπής του θηλασμού βρέθηκαν να σχετίζονται με τη διάρκεια αποκλειστικού θηλασμού. Το κλειδί για την επιτυχία του θηλασμού είναι η συνεχόμενη υποστήριξη της θηλάζουσας μητέρας από ένα ευρύ δίκτυο (επαγγελματίες υγείας, πατέρας/σύντροφος, οικογένεια) που αυξάνει την αυτοπεποίθηση της μητέρας στην ικανότητά της να θηλάσει και μετά τις πρώτες εβδομάδες με στόχο να παρατείνει τον αποκλειστικό θηλασμό μέχρι τους έξι μήνες ζωής του βρέφους. Η ανάπτυξη φιλικών προς τη μητέρα και το βρέφος υπηρεσιών υγείας, οι οποίες θα λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες των θηλαζουσών και θα ενισχύουν τον δεσμό της μητέρας με το βρέφος και τον θηλασμό, αποτελεί σημαντικό βήμα για την προάσπιση του θηλασμού.