Προνοιακή πολιτική στη φροντίδα και αγωγή παιδιών βρεφικής ηλικίας στους θεσμούς προσχολικής αγωγής
Authors: Μεγαλονίδου Χριστίνα 
Published: August 2021

Στόχος της παρούσας μελέτης ήταν η διερεύνηση της κοινωνικής πολιτικής σε θέματα παιδικής μέριμνας και της λειτουργίας των υπηρεσιών αγωγής και φροντίδας για παιδιά βρεφικής ηλικίας στη χώρα μας ως προς την επάρκεια και την ποιότητά τους. Συγκεκριμένα, εξετάστηκαν τα στοιχεία που θεωρούνται σημαντικά για την παροχή υπηρεσιών υψηλής ποιότητας, οι πολιτικές που εφαρμόζονται σε θέματα πρόσβασης, διαθεσιμότητας, χρηματοδότησης και οικονομικής προσιτότητας, ικανότητας σχεδιασμού, καθώς επίσης και τα χαρακτηριστικά της ποιότητας. Για την αξιολόγηση της ποιότητας χρησιμοποιήθηκε η κλίμακα ITERS-R (Infant/Toddler Environment Rating Scale-Revised). Αυτό που διαπιστώθηκε ήταν ότι οι υπηρεσίες για παιδιά βρεφικής ηλικίας δεν αποτελούν έναν τομέα που βρίσκεται στις άμεσες προτεραιότητες των φορέων χάραξης πολιτικής. Ένας παράγοντας που συνέβαλε στη σημερινή φυσιογνωμία των υπηρεσιών αυτών θα πρέπει να αναζητηθεί στην ιστορία της ίδρυσής τους. Στην Ελλάδα για ιστορικούς και εθνικούς λόγους επικράτησε το ξεχωριστό μοντέλο υπηρεσιών προσχολικής ηλικίας, σύμφωνα με το οποίο τα νηπιαγωγεία έχουν ως στόχο την εκπαίδευση των παιδιών, ενώ τα βρεφικά τμήματα των παιδικών σταθμών έχουν ως στόχο τη φύλαξη και φροντίδα τους, όταν οι γονείς δεν μπορούν να το κάνουν οι ίδιοι. Επί σειρά ετών, η πρόνοια για το μικρό παιδί αποτελούσε μέλημα της ιδιωτικής πρωτοβουλίας μέσα από το έργο φιλανθρωπικών ενώσεων και τη λειτουργία ιδρυμάτων κοινωφελούς χαρακτήρα, ενώ το κράτος παρακολουθούσε τη λειτουργία αυτών των ιδρυμάτων, χωρίς όμως να αναλαμβάνει την ευθύνη. Ένας άλλος παράγοντας σχετίζεται με την κοινωνική δομή της ελληνικής οικογένειας. Σύμφωνα με τη τυπολογία που αναπτύχθηκε από τον Espring-Andersen οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν ομαδοποιηθεί στα εξής μοντέλα κοινωνικής πρόνοιας: το Σκανδιναβικό, το Κεντροευρωπαϊκό, το Αγγλοσαξονικό και το Μεσογειακό στο οποίο ανήκει και η Ελλάδα. Βασικό συστατικό στο τελευταίο μοντέλο είναι ο οικογενειοκεντρικός χαρακτήρας, όπου οι παππούδες παραμένουν η πιο κοινή μορφή φροντίδας για τα παιδιά βρεφικής ηλικίας. Οι παραπάνω παράγοντες έχουν επηρεάσει τη σημερινή κατάσταση των υπηρεσιών βρεφικής ηλικίας ως προς την επάρκειά τους και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών. Στην παρούσα μελέτη διαπιστώθηκε ότι οι υπάρχουσες δομές θα μπορούσαν να καλύψουν ελάχιστα τον πραγματικό πληθυσμό αυτής της ηλικιακής ομάδας εάν υπήρχε η αντίστοιχη ζήτηση. Επίσης, στις υπάρχουσες δομές διαπιστώθηκαν μεγάλα μεγέθη ομάδας και υψηλές αναλογίες παιδαγωγών/βρεφών. Μια άλλη διαπίστωση αφορά την ποιότητα των δομών η οποία χαρακτηρίστηκε ως μέτρια. Παρόλο που βρέθηκαν διαφορές μεταξύ των διάφορων φορέων, ωστόσο οι διαφορές αυτές δεν ήταν μεγάλες, πράγμα που αντανακλά τη γενικότερη αντίληψη της κοινωνίας για τη βρεφική ηλικία. Μια άλλη διαπίστωση αφορά το παιδαγωγικό πρόγραμμα το οποίο ουσιαστικά είναι ανύπαρκτο, αλλά αυτό αντανακλάται και στην επίσημη νομοθεσία. Το επίπεδο της αρχικής εκπαίδευσης των παιδαγωγών επίσης διαφοροποιείται ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα, αλλά στην Ελλάδα είναι αρκετά υψηλό σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Το ότι όμως δεν υπάρχει σχεδόν καθόλου ενδοϋπηρεσιακή επιμόρφωση, ανατροφοδότηση και αξιολόγηση των παιδαγωγών δείχνει επίσης την αντίληψη της πολιτείας για το σκοπό και τον χαρακτήρα των βρεφικών τμημάτων. Τέλος, ένα άλλο ενδιαφέρον εύρημα είναι η περιορισμένη συμμετοχή των γονιών.