ДОЛГОСРОЧНЫЕ НЕВРОЛОГИЧЕСКИЕ ПРОЯВЛЕНИЯ COVID-19 У ДЕТЕЙ: ОБЗОР ЛИТЕРАТУРЫ
Authors: А.К. Турманбетова , М.М. Лепесова , Г.С. Кайшибаева 
Published: November 2024

Введение. Согласно данным Всемирной организации здравоохранения, 10-20% взрослых пациентов, перенесшие COVID-19, испытывают длительные симптомы, которые продолжаются с острого периода инфекции или проявляются спустя некоторое время после него. По данным разных авторов, от 1% до 70% пациентов, перенесших COVID-19, испытывают неврологические симптомы. Цель: анализ литературных данных по вопросу долгосрочных неврологических симптомов COVID-19 у детей. Стратегия поиска: Поиск литературы был проведен в базе MEDLINE/PUBMED для выявления работ, исследующих длительное течение СOVID-19 у детей, с использованием следующих ключевых слов: «SARS-CoV-2» или «COVID-19» и «long COVID» или «post COVID» и «children» или «pediatric» и «nervoussystem» или «neurological». В результате поиска было найдено 2997 источника, из них 31 исследование подходили по критериям отбора. Результаты и обсуждение. Наиболее частыми неврологическими симптомами, сообщаемыми у детей после острого периода COVID-19, были головные боли, выявляемые от 0,5% до 80% случаях. В основном они распространены среди детей старшего возраста и подростков. Вторым важным симптомом отмечено нарушение вкуса и обоняния с частотой от 0,3% до 84%. Нарушение когнитивных функций, таких как ухудшение памяти и трудности с концентрацией внимания, встречались до 48% случаях. До 33,3% детей имели нарушение сна. Помимо того регистрировались: миалгия, головокружение, судороги, тремор и тики. Единичными исследованиями сообщалось о таких симптомах, как спутанность сознания, дезориентация или сонливость, заикание, парестезия, шум в ушах, атаксия, нарушение мелкой моторики. Симптом «туман в голове», который часто описывается у взрослых, регистрировался лишь в двух педиатрических исследованиях. Также в одном исследовании сообщили о таком серьезном неврологическом симптоме как регресс развития. Выводы.Долгосрочные неврологические симптомы у детей, перенесших COVID-19, не являются редкостью. Самыми частыми длительными неврологическими проявлениями у детей были головные боли, нарушение вкуса и обоняния, когнитивные дисфункции и нарушение сна. Отсутствие достаточного количества исследований, направленных на изучение длительных неврологических признаков у педиатрических пациентов, создает необходимость дальнейшего изучения данной проблемы.

Introduction. According to the World Health Organization, 10-20% of adult patients who have had COVID-19 experience long-term symptoms that last from the acute period of infection or manifest themselves sometime after it. According to various authors, from 1% to 70% of patients who have undergone COVID-19 experience neurological symptoms. Aim: analysis of literature data on the issue of long-term neurological symptoms of COVID-19 in children. Search strategy: A literature search was conducted in the MEDLINE/PUBMED database to identify works investigating the long-term course of COVID-19 in children using the following keywords: "SARS-CoV-2" or "COVID-19" and "long COVID" or "post COVID" and "children" or "pediatric" and "nervous system" or "neurological". As a result of the search, 2,997 sources were found, of which 31 studies met the selection criteria. Results and discussion. The most common neurological symptoms reported in children after the acute period of COVID-19 were headaches, detected in 0.5% to 80% of cases. They are mainly common among older children and adolescents. The second important symptom was a violation of taste and sense of smell with a frequency from 0.3% to 84%. Cognitive impairment, such as memory impairment and difficulty concentrating, occurred in up to 48% of cases. Up to 33.3% of children had sleep disorders. In addition, myalgia, dizziness, seizures, tremors and tics were recorded. Isolated studies have reported symptoms such as confusion, disorientation or drowsiness, stuttering, paresthesia, tinnitus, ataxia, and impaired fine motor skills. The "fog in the head" symptom, which is often described in adults, has been recorded in only two pediatric studies. Also, one study reported such a serious neurological symptom as developmental regression. Conclusions. Long-term neurological symptoms in children who have had COVID-19 are not uncommon. The most common long-term neurological manifestations in children were headaches, impaired taste and sense of smell, cognitive dysfunction and sleep disorders. The lack of a sufficient number of studies aimed at studying long-term neurological signs in pediatric patients creates the need for further study of this problem.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша COVID-19 жұқтырған ересек пациенттердің 10-20% инфекцияның жедел кезеңінен басталып немесе одан біраз уақыттан кейін пайда болып ұзақ мерзім бойы жалғасатын белгілерді сезінеді. Әртүрлі авторлардың айтуынша COVID-19 жұқтырған науқастардың 1% -дан 70% -ға дейіні неврологиялық белгілерді сезінеді. Мақсаты: балалардағы COVID-19 ұзақ мерзімді неврологиялық симптомдары мәселесі бойынша әдебиет деректерін талдау. Іздеу стратегиясы: «SARS-CoV-2» немесе «COVID-19» және «long COVID» немесе «post COVID» және «children» немесе «pediatric» және «nervous system» немесе «neurological» кілт сөздерін пайдалана отырып, балалардағы COVID-19-дың ұзақ ағымын зерттейтін зерттеулерді анықтау үшін MEDLINE/PUBMED-те әдебиеттік іздеу жүргізілді. Іздестіру нәтижесінде 2997 дереккөз табылды. Оның ішінде 31 зерттеу іріктеу талаптарына сай болды. Нәтижелер мен пікірталас. COVID-19-дың жедел кезеңінен кейін балаларда тіркелген ең жиі кездесетін неврологиялық симптом 0,5% - 80% жағдайда кездесетін бас ауруы болды. Олар негізінен ересек жастағы балалар мен жасөспірімдер арасында жиі кездеседі. Екінші маңызды симптом жиілігі 0,3%-дан 84%-ға дейін болатын дәм мен иістің бұзылуы болды. Жадтың бұзылуы және зейінді тұрақтандыру қиындықтары сияқты когнитивті функцияның бұзылуы 48% жағдайда орын алды. Балалардың 33,3%-ында ұйқының бұзылуы болды. Сонымен қатар, миалгия, бас айналу, құрысулар, тремор және тиктер тіркелді. Аздаған зерттеулер сананың шатасуы, бағдардың бұзылуы немесе ұйқышылдық, кекештену, парестезия, құлақтағы шуыл, атаксия және ұсақ моториканың бұзылуы сияқты белгілер туралы хабарлады. Ересектерде жиі сипатталатын симптом болып табылатын «ми тұманы» тек екі педиатриялық зерттеуде хабарланды. Сонымен қатар, бір зерттеу ауыр неврологиялық симптом болып табылатын дамудың регрессиясы жайлы хабарлады. Қорытынды. COVID-19-ды басынана өткерген балалардың арасында ұзақ мерзімді неврологиялық симптомдар сирек емес. Балалардағы ең жиі кездесетін ұзақ мерзімді неврологиялық көріністер бас ауруы, дәм мен иістің бұзылуы, когнитивті дисфункция және ұйқының бұзылуы болды. Педиатриялық науқастарда ұзақ мерзімді неврологиялық белгілерді зерттейтін зерттеулердің жеткілікті болмауы бұл мәселені одан әрі зерттеу қажеттілігін тудырады.