Evaluation of effectiveness and harms reporting in overviews of systematic reviews of interventions by developing new assessment tools
Authors: Μπουγιούκας Κωνσταντίνος 
Published: December 2021

Στη βιοϊατρική βιβλιογραφία, οι ανασκοπήσεις συστηματικών ανασκοπήσεων (ΑΣΑ) έχουν γίνει πρόσφατα μια δημοφιλής προσέγγιση της τεκμηριωμένης σύνθεσης, όπου η μονάδα σύνθεσης είναι η συστηματική ανασκόπηση (ΣΑ). Τα αποτελέσματα από τις ΣΑ που περιλαμβάνονται σε μια ΑΣΑ μπορούν να παρουσιαστούν ακριβώς όπως αναφέρονται στις ΣΑ (ποιοτική σύνθεση) ή μπορούν να αναλυθούν εκ νέου χρησιμοποιώντας μετα-ανάλυση (ποσοτική σύνθεση). Οι ΑΣΑ μπορούν να παρέχουν πολύτιμη πληροφορία για να υποστηρίξουν τη λήψη αποφάσεων από τους επαγγελματίες υγείας και να οδηγήσουν στην ενσωμάτωση των ερευνητικών αποτελεσμάτων στην πολιτική σχεδίασης σε σύντομο χρονικό διάστημα. Χρησιμοποιώντας ένα δείγμα 1558 ΑΣΑ που δημοσιεύθηκαν μεταξύ 2000 και 2020, η βιβλιομετρική ανάλυση αποκάλυψε ερευνητικές τάσεις και τομείς ενδιαφέροντος αυτών των μελετών. Συγκεκριμένα, διαπιστώσαμε ότι οι δημοσιεύσεις αυξάνονταν ετησίως και η ονοματολογία τους δεν ήταν ενιαία (η πιο συχνή ορολογία στον τίτλο ήταν «ανασκόπηση συστηματικών ανασκοπήσεων»). Ο μεγαλύτερος αριθμός άρθρων και αυτά με τις περισσότερες αναφορές δημοσιεύτηκαν από υπεύθυνους συγγραφείς που προέρχονται από το Ηνωμένο Βασίλειο. Τα άρθρα διανεμήθηκαν σε 737 επιστημονικά περιοδικά και πολλά από αυτά δημοσιεύθηκαν στον τομέα της συμπληρωματικής/εναλλακτικής ιατρικής, της ψυχιατρικής/ψυχολογίας, της διατροφής/διαιτητικής και της παιδιατρικής. Η ανάλυση της συν-συγγραφής αποκάλυψε συνεργασίες μεταξύ συγγραφέων διαφορετικών χωρών. Οι πιο συνηθισμένες κλινικές καταστάσεις ήταν η κατάθλιψη, ο διαβήτης, ο καρκίνος, η άνοια, ο πόνος, οι καρδιαγγειακές παθήσεις, το εγκεφαλικό επεισόδιο, η παχυσαρκία και η σχιζοφρένεια. Επιπλέον, αυτή η διατριβή παρουσιάζει εργαλεία που αξιολογούν την πληρότητα καταγραφής της αποτελεσματικότητας και της ασφάλειας των ιατρικών παρεμβάσεων στις ΑΣΑ. Αναπτύξαμε το εργαλείο PRIO-harms (56 υπο-στοιχεία) για να προωθήσουμε μια πιο διαφανή και ισορροπημένη αναφορά των ωφελειών και κινδύνων των ιατρικών παρεμβάσεων που διερευνώνται στις ΑΣΑ και το εργαλείο PRIO για περιλήψεις (20 υπο-στοιχεία) για να βοηθήσουμε τους συγγραφείς να συντάξουν ολοκληρωμένες, διαφανείς και κατατοπιστικές περιλήψεις για τις ΑΣΑ. Επίσης αυτά τα εργαλεία μπορούν να υιοθετηθούν από συντάκτες και εκδότες περιοδικών που δημοσιεύουν ΑΣΑ. Επιπροσθέτως, σε αυτήν τη διδακτορική διατριβή εισηγάγαμε νέες στατικές τεχνικές μέσω πινάκων και γραφημάτων για την οπτική παρουσίαση των αλληλεπικαλυπτόμενων ΣΑ που περιλαμβάνονται στις ΑΣΑ. Οι προτεινόμενες εκλεπτυσμένες γραφικές μέθοδοι (π.χ. “upset plots”, “heatmaps”, “node-link graphs”) ενδέχεται να βοηθήσουν τους μεθοδολόγους και συγγραφείς στην εξερεύνηση και απεικόνιση του βαθμού επικάλυψης των πρωτογενών μελετών των ΣΑ, γεγονός που με τη σειρά του μπορεί να βελτιώσει την εγκυρότητα και τη διαφάνεια στις ΑΣΑ. Ωστόσο, απαιτείται περισσότερη έρευνα για να κατανοηθεί ποιες γραφικές τεχνικές θα ήταν πιο χρήσιμες και ευκολότερες στην κατανόηση. Αυτά τα νέα εργαλεία και γραφικές τεχνικές θα μπορούσαν να βελτιωθούν από την κριτική αξιολόγηση και περαιτέρω επικύρωση από ειδικούς και ερευνητικές ομάδες που παράγουν κατευθυντήριες οδηγίες για τις ΑΣΑ.