ASFALTEN-QATRAN-PARAFİN BİRLƏŞMƏLƏRİN NEFTLƏRİN VƏ EMULSİYALARIN TEMPERATURDAN ASILI OLARAQ REOLOJİ XASSƏLƏRİNƏ TƏSİRİ
Authors: Vəli Nurullayev, Hüseyn Qurbanov Vəli Nurullayev, Hüseyn Qurbanov , Aysel Qasımzadə Aysel Qasımzadə 
Published: June 2023

Məqalə, su-neft emulsiyalarında suyun miqdarından, temperturdan və Muradxanlı neftinin tərkibindəki asfalten, qatran və parafinli birləşmələrdən aslı olaraq sistemin reoloji xassələrinin təhlilinə həsr edilmişdir. Tədqiqatlar 20, 40 və 60°C temperaturda, tərkibində 5 %-dən 41 %-ə qədər suyu olan neft emulsiyalarında aparılmışdır. Neft emulsiyalarının donma temperaturu və özlülüyü müvafiq standart üsullarla, proses zamanı əmələ gəlmiş çöküntünün miqdarı isə “soyuq çubuq” üsulu tətbiq etməklə təyin edilmişdir. Müəyyən olunmuşdur ki, neft-su emulsiyalarının özlülüyü, donma temperaturu və yaranan çöküntünün miqdarı, onların əmələ gəlmə şəraitindən və suyun miqdarından asılıdır. 10 və 20°C-də əmələ gələn emulsiyalarda, reoloji xassələrinin dəyişməsinə temperaturdan daha çox suyun miqdarının təsir etdiyi öyrənilmişdir. Emulsiyaların donma temperaturu praktiki olaraq cüzi dəyişir, suyun miqdarının artıması ilə özlülükdə artmış olur və 40 və 60°C temperaturunda isə emulsiyaların reoloji xüsusiyyətlərinə əhəmiyyətli dərəcədə dəyişmiş olur. 40°C-də əmələ gələn emulsiyaların donma temperaturu maksimum qiymətə, AQPÇ-nin miqdarı və özlülüyün artması isə bütün temperatur diapazonunda özünü göstərir. 60°C-də əmələ gələn emulsiyalar üçün donma temperaturu, çöküntü miqdarı və özlülük minimum qiymətə malik olur. Müxtəlif temperaturlarda tədqiqat opyekti kimi götürdüyümüz muradxanlı neftində özlülüyün, donma temperaturunun və çöküntünün miqdarının dəyişmə tendensiyaları tədqiq olunmuşdur. Aparılan tədqiqat işləri həm əmtəə neftində, həm də 5, 10,20,30 və 41% sulaşması olan Muradxanlı neftlrində aparılmışdır Təbii ki, sulaşmanın miqdarının dəyişməsilə aparılan tədqiqat işində alınan nəticələr də buna uyğun olaraq fərqlilik göstərmişdir. Əmtəə neftini götürməkdə məqsəd minimal sulaşma və maksimal sulaşma miqdarlarından alınan nəticələrin müqayisəli təhlilini aparmaqdan ibarətdir. Əmtəə neftinin ən minimal donma temperaturu 60°C-də, 5-li sulaşmış neftdə ən minimal donma temperaturu 20°C-də, 10%-li sulaşmış neftdə ən minimal donma temperaturu 60°C-də, 20% sulaşmış neftdə ən minimal donma temperaturu 60°C-də və nəhayət 41% sulaşmış neftdə ən minimal donma temperaturu isə 60°C-də özünü göstərmişdir. Lakin aparılan tədqiqat işindən alınan nəticə əsasında deyə bilərik ki, temperaturun artması ilə donma temperaturu mütənasib olaraq aşağı düşmür. Eyni zamanda müxtəlif temperaturlarda özlülüyün dəyişməsinə əsaaslanan tədqiqat işində də alınan nəticələr donma temperaturunda alınan nəticələr kimi özünü təkrarlayır. Ən yaxşı nəticələ özünü 60°C-də göstərsə də nəticələrin qiymətindəki ardıcıllıq azalma istiqamətində getmir. Sonrakı təcürbəmiz olan çöküntünün miqdarının təyin olunması da eyni qaydada baş vermiş və nəticələrdə müxtəliflik tendensiyaları göstərmişdir. Aparılan bütün tədqiqatlarımızdan sonra nəhayət AQPÇ-nin miqdarının təyini ilə, çöküntünün miqdarında asfalten,qatran və parafin komponentlərinin miqdarlarının təyinini aparmışıq. Müqayisəli təhlil məqsədilə həm əmtəə nefti və həm də müxtəlif sulaşma faizləri olan Muradxanlı neftindən istifadə etmişik. Aparılan tədqiqatların nəticəsi bizə deməyə imkan verir ki, AQPÇ-nün tərkibində yüksəkmolekullu birləşmələr olan asfaltenlər və qatranlar təbii stabilizator rolunu oynayaraq emulsiyanın dayanıqlığını artırır, reoloji parametrlər olan donma temperaturu və özlülüyün qiymətinin müxtəlif temperaturlarda fərqlilik göstərməsinə səbəb olur.
Emulsiyaların qrup tərkibinin təhlilinin nəticələrinə əsasən müəyyən edilmişdir ki, tədqiq olunan emulsiyalar əsasən asfalten-qatran komponentləri hesabına stabilləşir.
Açar sözlər: Muradxanlı, asfalten, qatran, parafin, emulsiya, donma temperaturu, çöküntü.