ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ИЗУЧЕНИЯ ЖЕНСКОГО ЗДОРОВЬЯ В РЕСПУБЛИКЕ КАЗАХСТАН С 2000 ПО 2020 ГОДЫ
Authors: Ш.У. Алиева , В.Н. Локшин 
Published: October 2024

Актуальность: Охрана женского здоровья является одним из важнейших приоритетов общественного здравоохранения и одной из Цели в области устойчивого развития. На протяжении всей жизни на здоровье женщины могут влиять различные факторы. В этой статье рассматривается эпидемиология основных показателей, связанных с женским здоровьем. В статье также делается акцент на роли в повышении эффективности системы здравоохранения и ее способности реагировать на вопросы укрепления здоровья женщин. Цель: Эпидемиологический анализ основных показателей заболеваемости и смертности, а также показателей распространенности использования средств контрацепции среди лиц женского пола в Республике Казахстана за период с 2000 по 2020 годы. Материалы и методы: Проведен сравнительный ретроспективный анализ основных показателей охраны здоровья среди лиц женского пола в Республике Казахстана за период с 2000 по 2020 годы доступных по данным Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан. Результаты: За последние 20 лет по Республике Казахстан в динамике отмечается снижение показателей заболеваемости и смертности связанных с женским здоровьем. В период с 2016 по 2020 годы наблюдается тенденция к снижению показателей заболеваемости злокачественными новообразованиями среди лиц женского пола, варьируя в пределах от 206, 9 до 188,6 на 100 тыс.населения. Самые высокие показатели заболеваемости, связанные с дефицитом йода среди лиц женского пола, наблюдались в 2017 году и составили 237,8 на 100 000 населения. За весь период исследования с 2000 по 2020 годы преимущественный уровень показателей смертности от рака молочной железы наблюдается среди лиц, проживающих в городской местности по сравнению с лицами, проживающими в сельской местности. В 2020 году отмечен резкий скачок коэффициента материнской смертности до уровня 36,5 на 100 000 родившихся живыми. В структуре материнской смертности превалируют причины, связанные с экстрагенитальными заболеваниями. В период с 2000 по 2020 годы доля женщин, среди лиц в возрасте от 15 ‒ 49 лет пользующихся контрацептивами, остается практически стабильной от 30,4 до 32, 0. В период с 2009 по 2015 годы доля женщин, среди лиц в возрасте от 15 ‒ 49 лет, живущих с ВИЧ/СПИД имеет аналогичную практически стабильную тенденцию от 84,8 до 86,8. Заключение: Несмотря на снижение динамики таких показателей как смертность и заболеваемость, доминирование их более выражено среди лиц женского пола. Очевидно, что необходимы дополнительные исследования для получения более глубокого понимания факторов риска, позволяющие исследовать состояние здоровья женщин и связанные с ними сопутствующие заболевания. Кроме того, необходимо предусмотреть разработку национальной программы, направленную на охрану женского здоровья в Республике Казахстан.

Introduction. Women's health is one of the highest public health priorities and one of the Sustainable Development Goals. A variety of factors can affect a woman's health throughout her life. This article reviews the epidemiology of key indicators related to women's health. The article also focuses on the role in improving the efficiency of the health system and its ability to respond to women's health issues. Objective: Epidemiological analysis of the main indicators of morbidity and mortality, as well as indicators of the prevalence of contraceptive use among females in the Republic of Kazakhstan for the period from 2000 to 2020. Results: Over the past 20 years in the Republic of Kazakhstan in dynamics there has been a decrease in morbidity and mortality associated with women's health. In the period from 2016 to 2020, there is a downward trend in the incidence of malignant neoplasms among females, ranging from 206.9 to 188.6 per 100 thousand of the population. The highest incidence rates associated with iodine deficiency among females were observed in 2017 and amounted to 237.8 per 100,000 population. Over the entire period of the study from 2000 to 2020, the predominant level of mortality rates from breast cancer is observed among people living in urban areas compared to people living in rural areas. In 2020, there was a sharp increase in the maternal mortality rate to 36.5 per 100,000 live births. The extragenital diseases have occupied a leading place in the structure of causes of maternal mortality. Between 2000 and 2020, the proportion of women among people aged 15–49 who use contraceptives remains practically stable at 30.4 to 32.0. Between 2009 and 2015, the proportion of women among people aged 15 ‒ 49 years old living with HIV/AIDS has a similar almost stable trend from 84.8 to 86.8. Conclusion: Despite the decrease in the dynamics of such indicators as mortality and morbidity, their dominance is more pronounced among females. Clearly, more research is needed to gain a better understanding of risk factors to explore women's health status and associated comorbidities. In addition, it is necessary to provide for the development of a national program aimed at protecting women's health in the Republic of Kazakhstan.

Кіріспе: Әйелдер денсаулығы – денсаулық сақтау саласындағы ең жоғары басымдықтардың бірі және Тұрақты даму мақсаттарының бірі. Өмір бойы әйелдің денсаулығына әртүрлі факторлар әсер етуі мүмкін. Бұл мақалада әйелдер денсаулығына қатысты негізгі көрсеткіштердің эпидемиологиясы қарастырылады. Мақалада денсаулық сақтау жүйесінің тиімділігін арттырудағы рөлі мен оның әйелдер денсаулығына қатысты мәселелерге жауап беру қабілетіне де назар аударылады. Мақсаты: Қазақстан Республикасында 2000 жылдан 2020 жылға дейінгі кезеңдегі аурушаңдық пен өлімнің негізгі көрсеткіштеріне, сондай-ақ әйелдер арасында контрацепцияны қолданудың таралу көрсеткіштеріне эпидемиологиялық талдау. Іздеу стратегиясы: Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросының деректері бойынша қол жетімді2000-2020 жылдар аралығындағы Қазақстан Республикасындағы әйелдер денсаулығын сақтаудың негізгі көрсеткіштеріне салыстырмалы ретроспективті талдау жүргізілді. шығып. Нәтижелерi: Соңғы 20 жылда Қазақстан Республикасында динамикада әйелдердің денсаулығына байланысты аурушаңдық пен өлім-жітім деңгейінің төмендеуі байқалды. 2016 жылдан 2020 жылға дейінгі кезеңде әйелдер арасында қатерлі жаңа түзілімдермен сырқаттанушылықтың 100 мың халыққа шаққанда 206,9-дан 188,6-ға дейін төмендеу үрдісі байқалады. Әйелдер арасында йод тапшылығымен байланысты ең жоғары сырқаттанушылық 2017 жылы байқалды және 100 000 халыққа шаққанда237,8 құрады. 2000 жылдан бастап 2020 жылға дейінгі барлық зерттеу кезеңінде ауылдық жерлерде тұратын адамдармен салыстырғанда, қалалық жерлерде тұратын адамдар арасында сүт безі қатерлі ісігінен болатын өлім-жітімнің басым деңгейі байқалады. 2020 жылы ана өлімінің 100 000 тірі туылғанға шаққанда 36,5-ке дейін күрт өсуі байқалды. Ана өлімінің құрылымында экстрагенитальды аурулармен байланысты себептер басым. 2000 және 2020 жылдар аралығында контрацептивтерді пайдаланатын 15-49 жас аралығындағы әйелдердің үлесі іс жүзінде тұрақты 30,4 пен32,0. 2009 және 2015 жылдар аралығында 15 – 49 жас аралығындағы АИВ/ЖИТС бар әйелдердің үлесі. ұқсас дерлік тұрақты тренд84,8-ден 86,8-ге дейін. Қорытындылар: Өлім-жітім және аурушаңдық сияқты көрсеткіштер динамикасының төмендеуіне қарамастан, олардың басымдығы әйелдерарасында айқынырақ. Әйелдердің денсаулық жағдайын және онымен байланысты ауруларды зерттеу үшін қауіп факторларын тереңірек түсіну үшін көбірек зерттеулер қажет екені анық. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасында әйелдер денсаулығын қорғауға бағытталған ұлттық бағдарламаны әзірлеуді қамтамасыз ету қажет.