Analysis of teacher training in Greece for the inclusion of students with learning difficulties in the ordinary classroom
Authors: Κυριακόπουλος Δημήτριος 
Published: July 2024

Η μελέτη αυτή εμβαθύνει την κατάρτιση των εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα και σε ποιο βαθμό επηρεάζεται από αυτήν η ένταξη των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες. Το υπάρχον πλαίσιο των προγραμμάτων επιμόρφωσης εξετάζεται από την έρευνα καθώς και ο βαθμός εφαρμογής και επιτυχίας της ενταξιακής εκπαίδευσης στο ελληνικό σύστημα πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Ο κύριος σκοπός αυτής της μελέτης ήταν να αναλύσει σε βάθος την εκπαίδευση που έλαβαν οι εκπαιδευτικοί σχετικά με την ένταξη των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες στη γενική τάξη. Τέσσερις συγκεκριμένοι στόχοι τέθηκαν προκειμένου να αναπτυχθεί και να επιτευχθεί ο παραπάνω κύριος σκοπός. Ήταν κρίσιμο να περιγράψουμε την πραγματική κατάσταση των Ελλήνων εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης σχετικά με την εκπαιδευτική ένταξη. Για το λόγο αυτό, προτάθηκε η ανάπτυξη ενός εργαλείου που θα μας επέτρεπε να γνωρίζουμε τις ανάγκες επιμόρφωσης στον τομέα της εκπαιδευτικής ένταξης και να ανακαλύψουμε σε ποιους τομείς αυτές οι ανάγκες είναι πιο επείγουσες για τους εκπαιδευτικούς. Τέλος, κρίθηκε πολύ σημαντικό να προταθεί ένα πλάνο για τη βελτίωση της επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών ως ικανοποιητική απάντηση στα προβλήματα που εντοπίστηκαν. Το θεωρητικό πλαίσιο αποτελείται από τρία κεφάλαια. Το πρώτο κεφάλαιο περιλαμβάνει τις προσεγγίσεις της ενταξιακής εκπαίδευσης, τους όρους της, τα οφέλη της και πώς εξελίσσεται σε όλο τον κόσμο. Σε αυτό το κεφάλαιο παρουσιάζονται και οι στρατηγικές που ακολουθούνται στην Ελλάδα για την ανάπτυξη της ενταξιακής εκπαίδευσης. Το δεύτερο κεφάλαιο εστιάζει στις μαθησιακές δυσκολίες και στις εκπαιδευτικές ανάγκες που προκύπτουν. Το τρίτο κεφάλαιο πραγματεύεται το θέμα της επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών γενικά. Ασχολείται πιο συγκεκριμένα με αυτό που παραδοσιακά ονομαζόταν Ειδική Αγωγή και μαθησιακές δυσκολίες. Αρχικά δίνεται ένα διεθνές πανόραμα και στη συνέχεια εστιάζει στην ελληνική σφαίρα. Όσον αφορά τη μεθοδολογία αυτής της μελέτης, εφαρμόστηκε η μικτή προσέγγιση, η οποία περιλαμβάνει τόσο ποσοτικές όσο και ποιοτικές τεχνικές. Συγκεκριμένα, έχει σχεδιαστεί ad hoc ερωτηματολόγιο τεσσάρων κατηγοριών και 44 ερωτήσεων για την ποσοτική συλλογή δεδομένων, ενώ πραγματοποιήθηκαν συνεντεύξεις για ποιοτική συλλογή δεδομένων. Το δείγμα της ποσοτικής έρευνας αποτέλεσαν 205 εκπαιδευτικοί πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης που συμπλήρωσαν το σχεδιασμένο ερωτηματολόγιο. Αφού συλλέχθηκαν τα δεδομένα, υποβλήθηκαν σε επεξεργασία και αναλύθηκαν χρησιμοποιώντας: περιγραφική ανάλυση, διερευνητική παραγοντική ανάλυση, συμπερασματική ανάλυση, post hoc τεστ και συσχετίσεις ζευγαρωμένων δειγμάτων. Το δείγμα της ποιοτικής έρευνας αποτελούνταν από διευθυντές και εκπαιδευτικούς δημοτικών σχολείων που πραγματοποίησαν ημιδομημένες συνεντεύξεις στις οποίες εμβαθύνουν στις απόψεις και τις εμπειρίες τους σχετικά με το ερευνητικό θέμα. Τα ευρήματα έδειξαν ότι οι περισσότεροι από τους συμμετέχοντες στερούνται οποιασδήποτε μορφής επιμόρφωσης στις μαθησιακές δυσκολίες. Αξίζει να σημειωθεί ότι σημαντικό ποσοστό των εκπαιδευτικών που απασχολούνται σήμερα είναι αναπληρωτές εκπαιδευτικοί. Ένα σημαντικό εύρημα προέκυψε από τη μελέτη, υποδεικνύοντας ότι η πλειοψηφία των συμμετεχόντων αναγνωρίζει τη σημασία της επιμόρφωσης για την αντιμετώπιση των μαθησιακών δυσκολιών. Πιστεύουν ακράδαντα ότι η απουσία κατάλληλης κατάρτισης παρεμποδίζει σημαντικά την ένταξη των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες. Εξίσου σημαντικό είναι ότι η πλειοψηφία των συμμετεχόντων θεωρεί ότι η επιμόρφωση επηρεάζει τις στάσεις τους. Οι εκπαιδευτικοί διαφωνούν με τη στρατηγική που ακολουθεί το υπουργείο Παιδείας σε θέματα ένταξης και προσοχής στη διαφορετικότητα. Τα αποτελέσματα έδειξαν επίσης ότι η σχολική υποδομή και το πρόγραμμα σπουδών δεν είναι κατάλληλα για την ένταξη μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες. Τέλος, ανακαλύφθηκε ότι οι Έλληνες εκπαιδευτικοί δεν πιστεύουν ότι έχουν αρκετή επιμόρφωση στις μαθησιακές δυσκολίες. Αυτό οφείλεται κυρίως σε περιορισμούς όπως η περιορισμένη διαθεσιμότητα χρόνου, η οικονομική επιβάρυνση που σχετίζεται με την κατάρτιση και η σπανιότητα τακτικών δραστηριοτήτων επιμόρφωσης σε αυτόν τον τομέα. Συμπερασματικά, το Υπουργείο Παιδείας οφείλει να αλλάξει στρατηγική για την ενταξιακή εκπαίδευση, ενημερώνοντας σωστά το εκπαιδευτικό προσωπικό προσφέροντας πολλές ευκαιρίες επιμόρφωσης σε μαθησιακές δυσκολίες με συγκεκριμένο πρόγραμμα. Ταυτόχρονα, η βούληση των εκπαιδευτικών να επιμορφωθούν είναι από μόνη της σημαντική, έχοντας όμως την κατάλληλη σχολική υποδομή, πρόγραμμα σπουδών και εξοπλισμό. Για το λόγο αυτό, η παρούσα μελέτη, στο έκτο κεφάλαιο, προτείνει και παρουσιάζει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα επιμόρφωσης που μπορεί να αξιοποιηθεί από τους αρμόδιους φορείς ώστε η ένταξη να στεφθεί με επιτυχία.