Μελέτη των λοιμώξεων και του αποικισμού από ανθεκτικά παθογόνα σε άτομα που διαμένουν σε οίκους ευγηρίας
Authors: Μόσχου Αικατερίνη 
Published: September 2021

Εισαγωγή: Οι λοιμώξεις στους ηλικιωμένους χαρακτηρίζονται από άτυπη κλινική εικόνα με συνέπεια τη δυσκολία στην έγκαιρη αντιμετώπιση τους. Οι ηλικιωμένοι, τις περισσότερες φορές, έχουν σοβαρούς λειτουργικούς περιορισμούς και συχνές νοσηλείες στο νοσοκομείο όπου, πολλές φορές, αποικίζονται από νοσοκομειακά παθογόνα. Οι ηλικιωμένοι που διαμένουν σε οίκους ευγηρίας, μετά την επιστροφή τους από το νοσοκομείο στο ίδρυμα, συχνά μεταδίδουν τα παθογόνα αυτά και σε άλλους διαμένοντες, με αποτέλεσμα τη διασπορά νοσοκομειακών παθογόνων στους οίκους ευγηρίας. Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι να διερευνήσει την επιδημιολογία των λοιμώξεων, τόσο στην κοινότητα, όσο και σε οίκους ευγηρίας. Επιπλέον, να διερευνήσει τον αποικισμό ατόμων που διαμένουν σε οίκους ευγηρίας, από ανθεκτικά παθογόνα, σε μια χώρα με υψηλό επίπεδο μικροβιακής αντοχής όπως η Ελλάδα. Υλικά και Μέθοδοι: Πρόκειται για προοπτική επιδημιολογική μελέτη. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στην Παθολογική κλινική του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ηρακλείου και σε έξι οίκους ευγηρίας της πόλης του Ηρακλείου από το Σεπτέμβριο του 2012 έως τον Αύγουστο του 2017. Για τη μελέτη των λοιμώξεων, καλλιέργειες (αίματος και ούρων) ελήφθησαν από ασθενείς με πιθανή λοίμωξη οι οποίοι νοσηλεύτηκαν στην κλινική, ενώ για τη μελέτη του αποικισμού ελήφθησαν καλλιέργειες με στυλεό, τόσο από τη ρινική θαλάμη, όσο και από την ορθοπρωκτική περιοχή, των ηλικιωμένων. Για κάθε ασθενή συμπληρώθηκε φόρμα καταγραφής στην οποία συμπεριλαμβάνονταν τα δημογραφικά στοιχεία, ο τόπος διαμονής (σπίτι ή ίδρυμα), τα χρόνια διαμονής στο ίδρυμα, παλαιότερη εισαγωγή σε νοσοκομείο, προηγούμενη λήψη αντιμικροβιακών, καταγραφή της συννοσηρότητας, βαθμός λειτουργικότητας και αυτοεξυπηρέτησης, καθώς επίσης και η πιθανότητα επιβίωσης στα επόμενα έτη. Σε στελέχη S. aureus τα οποία απομονώθηκαν από τη ρινική θαλάμη ηλικιωμένων που διέμεναν σε οίκους ευγηρίας έγινε ταυτοποίηση και μελετήθηκαν, με μικροβιολογικές και μοριακές μεθόδους. Τα ανθεκτικά στη μεθικιλλίνη (MRSA) στελέχη ταξινομήθηκαν σε MRSA της κοινότητας (CA-MRSA) και σε νοσοκομειακό MRSA (ΗA-MRSA) με βάση σταθμισμένα κριτήρια και μοριακές μεθόδους. Αποτελέσματα: Ο συνολικός πληθυσμός της μελέτης ήταν 670 ασθενείς ηλικίας άνω των 65 ετών, εκ των οποίων οι 309 ήταν ασθενείς που νοσηλεύτηκαν με λοίμωξη, ενώ στους υπόλοιπους 361 μελετήθηκε ο αποικισμός, εκ των οποίων οι 333 (92%) διέμεναν σε οίκους ευγηρίας. Συνολικά ελήφθησαν 469 καλλιέργειες, 228 αίματος και 241 ούρων. Απομονώθηκαν 293 μικροοργανισμοί εκ των οποίων, 207 Gram αρνητικά παθογόνα, 59 Gram θετικά παθογόνα και 27 μύκητες. Από τα 228 άτομα από τα οποία ελήφθησαν καλλιέργειες αίματος, 102 άτομα (45%) είχαν θετικές καλλιέργειες. Από αυτές απομονώθηκαν 105 παθογόνοι μικροοργανισμοί. Το συχνότερο παθογόνο ήταν E.Coli, σε 41 ασθενείς. Σε ότι αφορά την ευαισθησία των παθογόνων που απομονώθηκαν από τις καλλιέργειες αίματος, βρέθηκαν 57 (54%) ευαίσθητοι μικροοργανισμοί και 44 (42%) πολυανθεκτικοί (MDR). Θετικές καλλιέργειες αίματος είχαν 87 άτομα (52%), από τα 168 που διέμεναν στην κοινότητα και 15 άτομα (25%), από τα 60 άτομα που διέμεναν σε οίκο ευγηρίας. Απομονώθηκαν 89 στελέχη, από τα άτομα της κοινότητας και 16 στελέχη, από άτομα που διέμεναν σε οίκο ευγηρίας. Τα πιο συχνά παθογόνα ήταν E.Coli και στις δυο κατηγορίες. Φάνηκε ότι τα άτομα μικρότερης ηλικίας είχαν περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν θετική καλλιέργεια αίματος (p = 0.015), ενώ τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας είχαν ανθεκτικότερα παθογόνα (p = 0.044). Τα άτομα που διέμεναν σε οίκους ευγηρίας φάνηκε να έχουν λιγότερες θετικές καλλιέργειες αίματος σε σχέση με τα άτομα που προσήλθαν από το σπίτι τους (p = 0.003). Θετικές καλλιέργειες ούρων είχαν 169 (70%) άτομα από τα 241 από τα οποία ελήφθησαν καλλιέργειες ούρων. Απομονώθηκαν 188 παθογόνα εκ των οποίων 23 ήταν μύκητες (12%). Ο μικροοργανισμός που απομονώθηκε συχνότερα ήταν E.Coli, σε 87 άτομα (51%). Θετικές καλλιέργειες ούρων βρέθηκαν σε 128 δείγματα (72%), των ατόμων που διέμεναν στην κοινότητα και σε 41 δείγματα (65%), των ατόμων που διέμεναν σε οίκο ευγηρίας. Τα πιο συχνά παθογόνα ήταν E.coli και στις δύο κατηγορίες, 68 δείγματα (53%) από τα άτομα της κοινότητας και 19 δείγματα (46 %) από όσους διαμένουν σε οίκο ευγηρίας. Σημαντική διαφορά φάνηκε να υπάρχει στα άτομα που διέμεναν σε οίκους ευγηρίας, τα οποία είχαν περισσότερο ανθεκτικά παθογόνα από τις καλλιέργειες ούρων, σε σχέση με τα άτομα που διέμεναν στην κοινότητα (p = 0.001). Η λήψη αντιμικροβιακών και η μειωμένη λειτουργικότητα φάνηκε να σχετίζεται με την ανθεκτικότητα των μικροοργανισμών που απομονώθηκαν, τόσο στις καλλιέργειες αίματος όσο και στις καλλιέργειες ούρων. Για τη μελέτη του αποικισμού μελετήθηκαν συνολικά 361 άτομα, τα 318 (88%) διέμεναν σε οίκο ευγηρίας. Συνολικά ελήφθησαν 470 καλλιέργειες, 333 καλλιέργειες από τη ρινική θαλάμη και 137 καλλιέργειες από την ορθοπρωκτική περιοχή. Staphylococcus aureus στη ρινική θαλάμη βρέθηκε σε 94 άτομα (28%), από αυτά τα 34 στελέχη (36%) ήταν ευαίσθητα. Σε ότι αφορά τις καλλιέργειες από την ορθοπρωκτική περιοχή, απομονώθηκαν 254 μικροοργανισμοί. Ο πιο συχνός ήταν Ε. coli σε 163 δείγματα (64%). Η μοριακή ανάλυση των στελεχών έγινε με την μέθοδο PFGE και ανέδειξε έξι κλώνους. Staphylococcus aureus απομονώθηκε στη ρινική κοιλότητα 62 από τους 218 συμμετέχοντες (28%). Τριάντα τρία στελέχη (53 %) ήταν CA-MRSA. Συζήτηση: Όσον αφορά τις λοιμώξεις φάνηκε ότι τα άτομα που διαμένουν σε οίκους ευγηρίας έχουν λιγότερες θετικές καλλιέργειες αίματος σε σχέση με τα άτομα που προσήλθαν από το σπίτι τους (p = 0.003), ενώ δεν υπάρχει σημαντική διαφορά σε ότι αφορά τις καλλιέργειες ούρων. Παρόλα αυτά, σημαντική διαφορά παρατηρήθηκε στο είδος των μικροοργανισμών από τους οποίους νοσούν οι ηλικιωμένοι, με τα άτομα που διαμένουν στους οίκους ευγηρίας να εμφανίζουν λοιμώξεις από ανθεκτικότερα παθογόνα. Σε ότι αφορά τον αποικισμό φάνηκε, ότι το 29% των τροφίμων οίκων ευγηρίας ήταν αποικισμένοι στη ρινική θαλάμη με S. aureus ενώ το 65% των στελεχών ήταν MRSA, ποσοστό που κυμαίνεται σε υψηλότερα επίπεδα από αυτά που παρατηρούνται σε άλλες χώρες. Επίσης το 17% των παθογόνων που απομονώθηκαν από την ορθοπρωκτική περιοχή ηλικιωμένων που διαμένουν σε οίκους ευγηρίας, ήταν ESBL, ενώ το 2% ήταν XDR, ευρήματα αντίστοιχα με αυτά άλλων ευρωπαϊκών κρατών. Τα παραπάνω ευρήματα καταδεικνύουν την αναγκαιότητα ύπαρξης συστήματος ελέγχου λοιμώξεων στις μονάδες μακροχρόνιας φροντίδας ηλικιωμένων, καθώς φαίνεται ότι αποτελούν σημαντικές δεξαμενές ανθεκτικών παθογόνων, τόσο για την πρόληψη, όσο και για την θεραπεία των λοιμώξεων σε αυτόν τον ευάλωτο πληθυσμό.