Αλληλεπίδραση της θρησκευτικότητας με παραμέτρους ψυχικής υγείας
Authors: Κιούλος Κανέλλος 
Published: September 2021

ΣΚΟΠΟΣ: Η θρησκευτικότητα φαίνεται να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην ψυχική υγεία, ισότιμο με άλλους αναγνωρισμένους ψυχοκοινωνικούς παράγοντες. Σκοπός της μελέτης είναι αφενός η συμβολή στη διερεύνηση των σχέσεων ανάμεσα στις διάφορες διαστάσεις της θρησκευτικότητας, στα ψυχολογικά χαρακτηριστικά και στην ποιότητα ζωής ενός δεδομένου πληθυσμού (στον ελληνικό πληθυσμό μάλιστα η έρευνα είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη) και αφετέρου η ανάδειξη του διαμεσολαβητικού ρόλου δυσλειτουργικών αξιολογικών νοητικών κατασκευών, των προ-εννοιοποιήσεων, μεταξύ του θρησκευτικού συναισθήματος και της ευεπιφορότητος ή μη προς ανάπτυξη ψυχοπαθολογίας. ΥΛΙΚΟ-ΜΕΘΟΔΟΣ: Σε 202 φοιτητές του τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας ΕΚΠΑ χορηγήθηκαν τα κατωτέρω ψυχομετρικά εργαλεία: Βραχύ Eysenck προσωπικότητας, κλίμακα γενικής ψυχοπαθολογίας SCL-90, ερωτηματολόγιο εκτίμησης του άγχους STAI-Gr(X-2), ερωτηματολόγιο δυσλειτουργικών προ-εννοιοποιήσεων DPQ (Dysfunctional Preconceptions Questionnaire), ερωτηματολόγιο γενικής υγείας (GHQ-28), βραχεία μορφή ερωτηματολογίου ποιότητας ζωής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHOQOL-BREF) και το πολυδιαστατικό ερωτηματολόγιο θρησκευτικότητας (Multidimensional Measurement of Religiousness/Spirituality for use in Health Research) ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ-ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Η υψηλή θρησκευτικότητα συσχετίζεται με λιγότερο άγχος, λιγότερη ψυχοπαθολογία, μικρότερη νοσηρότητα και καλύτερη ποιότητα ζωής. Η έλλειψη συγχωρητικότητας αποτελεί προβλεπτικό παράγοντα ψυχοπαθολογίας, ενώ μαζί με την έλλειψη ημερήσιων πνευματικών εμπειριών και τη χαμηλή συνολική θρησκευτική αυτοαξιολόγηση αποτελούν προβλεπτικούς παράγοντες πρόσφατης νοσηρότητας και κακής ποιότητας ζωής. Οι θετικοί τρόποι θρησκευτικής αντιμετώπισης συσχετίστηκαν με λιγότερη κατάθλιψη και θυμό, ενώ οι αρνητικοί τρόποι συσχετίστηκαν με περισσότερη δυσφορία σε όλους τους τομείς της ψυχοπαθολογίας. Οι αρνητικοί τρόποι αντιμετώπισης αποτελούν προβλεπτικό παράγοντα των στοιχείων προσωπικότητας, γεγονός θα μπορούσε να συμβάλει σε λιγότερη ψυχοπαθολογία και άγχος καθώς και σε καλύτερη ποιότητα ζωής. Γενικά, περισσότερη λειτουργική και μυστηριακή ζωή συσχετίζεται με λιγότερο νευρωτισμό, άγχος και θυμό, αλλά και με καλύτερη αξιολόγηση της σωματικής και ψυχολογικής υγείας και του περιβάλλοντος. Η κατανόηση του Θεού ως τιμωρού έχει πολύ ισχυρότερη επίπτωση στην ψυχική υγεία από ότι η κατανόησή Του ως πατέρα, μάλλον διότι ως πάγιος αρνητικός μηχανισμός αντιμετώπισης συνδέεται με συναισθήματα ενοχής, αναμονής τιμωρίας ή καταδίκης και χρόνιο στρες. Οι περισσότερες διαστάσεις της θρησκευτικότητας (ιδιαίτερα η συγχωρητικότητα και οι θετικοί τρόποι αντιμετώπισης) συσχετίζονται με χαμηλά επίπεδα προ-εννοιοποιήσεων, ενώ οι αρνητικοί τρόποι αντιμετώπισης με υψηλά. Οι νοητικές προ-εννοιοποιήσεις εξαρτώνται αρνητικά από τους θετικούς τρόπους αντιμετώπισης, ενώ οι συναισθηματικές προ-εννοιοποιήσεις εξαρτώνται αρνητικά από τη συγχωρητικότητα και θετικά από τους αρνητικούς τρόπους αντιμετώπισης. Δυσλειτουργικές προ-εννοιοποιήσεις ταυτότητας (συναισθήματα αβοηθητότητας) αποτελούν βασικό προβλεπτικό παράγοντα ψυχοπαθολογίας, ενώ οι δυσλειτουργικές προ-εννοιοποιήσεις εν γένει (συναισθήματα αβοηθητότητας, απελπισίας και έλλειψης αγάπης) αποτελούν βασικό προβλεπτικό παράγοντα άγχους και κακής ποιότητας ζωής. Η συγχωρητικότητα και οι θετικοί τρόποι αντιμετώπισης ενδέχεται να μεταφέρουν την ευεργετική επίδραση της θρησκευτικότητας επί της ψυχικής υγείας μέσω της ευόδωσης μετα-εννοιοποιήσεων, ενώ οι αρνητικοί τρόποι μάλλον ευνοούν την παρουσία δυσλειτουργικών προ-εννοιοποιήσεων και ανωριμότητας, γεγονός που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί κατάλληλα στην ανάπτυξη μιας ποικιλίας κλινικών ψυχοθεραπευτικών τεχνικών και στρατηγικών εντός του πλαισίου τόσο της αξιολογικής γνωσιακής προσέγγισης, όσο και της κλασικής γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας.