Γεωγραφίες της εγκατάστασης των μεταναστών στην Αθήνα, 2000-2010
Authors: Μπαλαμπανίδης Δημήτριος 
Published: September 2021

Στο πλαίσιο της «νέας μετανάστευσης» προς την Ελλάδα, η οποία ξεκινάει από τη δεκαετία του 1970 και κλιμακώνεται μετά το 1990, η παρούσα διατριβή διερευνά την εγκατάσταση των μεταναστών στην πόλη της Αθήνας και τους συνακόλουθους χωροκοινωνικούς μετασχηματισμούς. Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος βρίσκονται οι διαδικασίες στέγασης των μεταναστών και, μέσα από αυτές, ο τρόπος με τον οποίο μετανάστες και ντόπιοι κάτοικοι μοιράζονται τον αστικό χώρο και αναπτύσσουν μεταξύ τους κοινωνικές σχέσεις. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πρόσβαση των μεταναστών σε ιδιόκτητη στέγη και στον σημαίνοντα ρόλο που μπορεί αυτή να παίζει για την ένταξή τους στο χώρο και στην κοινωνία. Η μελέτη περιορίζεται στα διοικητικά όρια του Δήμου Αθηναίων και εστιάζει στη δεκαετία 2000-2010. Η σύνθετη στεγαστική εμπειρία των μεταναστών στην πόλη της Αθήνας εξετάζεται μέσα από μία ποσοτική έρευνα στο αρχείο του Υποθηκοφυλακείου Αθηνών και μία ποιοτική έρευνα με συνεντεύξεις από μετανάστες και μετανάστριες ιδιοκτήτριες. Προκύπτει ότι οι στεγαστικές διαδρομές τους και οι γεωγραφίες τους, σε συνδυασμό με τις κοινωνικές σχέσεις που αναπτύσσουν με τους ντόπιους, εμφανίζουν σημαντικά «συστατικά επιτυχίας». Καταρχάς, οι στεγαστικές διαδρομές τους αποτελούν εμπειρία μιας διαρκούς στεγαστικής αναβάθμισης, όχι μόνο ως προς τα διαδοχικά καθεστώτα ενοίκησης αλλά και ως προς τις εκάστοτε στεγαστικές συνθήκες, με την πρόσβαση στην ιδιοκτησία να αποτελεί γεγονός για ένα σημαντικό ποσοστό του μεταναστευτικού πληθυσμού. Επιπλέον, η πρόσβαση των μεταναστών στην ιδιοκτησία λαμβάνει χώρα σε σύντομο χρονικό διάστημα από τη στιγμή της άφιξής τους στην Ελλάδα και παρά τις αυξημένες δυσκολίες που θέτει το πλαίσιο υποδοχής στη χώρα αλλά και το πλαίσιο προέλευσης. Ως ιδιοκτήτες, οι μετανάστες μοιράζονται τις ίδιες γειτονιές και τις ίδιες πολυκατοικίες με τους ντόπιους, χωρίς να ζουν εθνοτικά περιχαρακωμένοι σε συγκεκριμένες μόνο γειτονιές της πόλης. Ο μειωμένος εθνοφυλετικός στεγαστικός διαχωρισμός στην πόλη της Αθήνας δεν επιτρέπει άμεσους παραλληλισμούς με γνωστά σχήματα ακραίων χωρικών διαιρέσεων, όπως αυτό του γκέτο. Μάλιστα, στις εθνοτικά μεικτές γειτονιές της Αθήνας, στους διάφορους χώρους της καθημερινής ζωής, οι κοινωνικές σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ μεταναστών και ντόπιων δεν περιορίζονται στο φάσμα της απόστασης, της σύγκρουσης και της ρατσιστικής απόρριψης• περιλαμβάνουν, επίσης, σχέσεις αλληλεγγύης, εμπιστοσύνης και αποδοχής, σχέσεις στενής φιλίας, ορισμένες φορές ακόμα και οικογενειακούς δεσμούς. Η έμφαση στις «στεγαστικές διαδρομές επιτυχίας» των μεταναστών δεν έχει στόχο να αμφισβητήσει τα οξυμένα προβλήματα στέγασης που διαχρονικά αντιμετώπισαν και συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν, ούτε να υποτιμήσει τις δυσκολίες μιας αρμονικής συνύπαρξης με τους ντόπιους κατοίκους της πόλης. Στόχος είναι να αναδειχθούν και ορισμένες θετικές πλευρές της στεγαστικής εμπειρίας των μεταναστών και, μέσα από αυτές, να αποκαλυφθούν χωρικές και κοινωνικές «συναντήσεις» με τον ντόπιο πληθυσμό, οι οποίες συχνά παραβλέπονται ή αποσιωπούνται. Οι «στεγαστικές διαδρομές επιτυχίας» των μεταναστών έχουν αξία ως περιπτώσεις που αποσταθεροποιούν τη ρητορική, τις πρακτικές και τη θεμελίωση του φόβου, της μισαλλοδοξίας και του ρατσιστικού μίσους, ανοίγοντας πραγματικές δυνατότητες για την απροκατάληπτη αποδοχή των μεταναστών και την ομαλή ένταξή τους στο χώρο και στην κοινωνία.