Η ικανότητα των μαθητών να αναπτύσσουν επιστημονικά επιχειρήματα σε βιολογικά ζητήματα με κοινωνικές προεκτάσεις
Authors: Γεωργίου Μάρθα 
Published: September 2021

Η διαδικασία διατύπωσης και διαπραγμάτευσης επιχειρημάτων δηλαδή η επιχειρηματολογία, έχει απασχολήσει την τελευταία δεκαετία πλήθος επιστημόνων και έχει οδηγήσει στη διεξαγωγή μεγάλου αριθμού ερευνών. Η συμβολή της στη μαθησιακή διαδικασία (ανάπτυξη γνωστικών-μεταγνωστικών δεξιοτήτων, ενίσχυση επιστημονικού γραμματισμού, προώθηση της φύσης της επιστήμης και της επιστημολογίας) την έχουν ανάγει σε βασικό δομικό λίθο των Φυσικών Επιστημών (ΦΕ). Για το λόγο αυτό πολυάριθμα κράτη την εντάσσουν στα προγράμματα σπουδών τους για τις Φυσικές Επιστήμες. Ωστόσο οι μαθητές δυσκολεύονται ιδιαίτερα στην ανάπτυξη επιχειρημάτων, αν και έχουν προταθεί πλαίσια που θεωρείται ότι προάγουν τις δεξιότητες επιχειρηματολογίας. Στην Ελλάδα, η επιχειρηματολογία παρουσιάζεται στα Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών (ΑΠΣ) Βιολογίας, μάλλον περιγραφικά και όχι ρητά, στην πραγματικότητα όμως η διαμόρφωση των συγκεκριμένων πλαισίων είναι εξαιρετικά σπάνια. Σκοπός λοιπόν της παρούσας διατριβής ήταν αρχικά η μελέτη της ικανότητας των μαθητών να επιχειρηματολογούν και η ταυτόχρονη διερεύνηση του είδους άτυπου συλλογισμού, που κατά περίπτωση χρησιμοποίησαν. Η επιχειρηματολογία εξάλλου αποτελεί την έκφραση του άτυπου συλλογισμού, δηλαδή του συνόλου των γνωστικών και συναισθηματικών διεργασιών που συμβάλλουν στην επίλυση πολύπλοκων θεμάτων. Τα θέματα αυτά, γνωστά ως κοινωνικοεπιστημονικά ζητήματα (ΚΕΖ), είναι ζητήματα με μη προφανείς και μοναδικά αποδεκτές λύσεις, αλλά ζητήματα που επιδέχονται εναλλακτικές προτάσεις επίλυσης αναλόγως οπτικής γωνίας. Για το λόγο αυτό θεωρείται ότι αποτελούν ιδανικό πλαίσιο ανάπτυξης του άτυπου συλλογισμού και της επιχειρηματολογίας προκειμένου να στηριχθούν ποικίλες απόψεις. Επιπλέον, στη διατριβή εξετάστηκε κατά πόσο το σχολικό αντικείμενο της Ερευνητικής Εργασίας (ΕΕ) μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση κατάλληλου πλαισίου ενίσχυσης της επιχειρηματολογίας των μαθητών. Ακολουθήθηκε ποιοτική και ποσοτική (μικτή) έρευνα.Από τα αποτελέσματα της έρευνας διαπιστώσαμε πως οι Έλληνες έφηβοι μαθητές παρουσίασαν αδυναμία στην ανάπτυξη ισχυρών επιχειρημάτων, αλλά ακόμη και τις λίγες φορές που κατόρθωσαν να θεμελιώσουν τη γνώμη τους με πιο στιβαρά επιχειρήματα, τούτα ήταν βασισμένα ως επί το πλείστον στη διαίσθηση, στις προσωπικές και ενίοτε αίολες αντιλήψεις τους ή τις παγιωμένες απόψεις τους. Απουσίαζαν με άλλα λόγια τα επιστημονικά στοιχεία και η ολιστική θεώρηση του προς μελέτη θέματος προκειμένου να λάβουν αποφάσεις μέσω κατάλληλης τεκμηρίωσης. Ακόμη διαφάνηκε πως η ένταξη των ΚΕΖ μέσα από το διδακτικό αντικείμενο της ΕΕ μπορεί να συνεισφέρει θετικά στην εξέλιξη της ικανότητας επιχειρηματολογίας των μαθητών και μπορεί να ενισχύσει τον άτυπο συλλογισμό στον οποίο επαφίενται, οδηγώντας τον προς την κατεύθυνση του ορθολογισμού, που σαφώς περιλαμβάνει και επιστημονικά κριτήρια ακόμη και όταν το γνωστικό αντικείμενο, που εμπεριέχεται σε ένα υπό διαπραγμάτευση ζήτημα, είναι ελλιπές. Ωστόσο, είναι σημαντικό να αναφερθεί πως τελικά επιθυμητός είναι ένας συνδυασμός γνώσης περιεχομένου και πλαισίου όπου αυτή αποκομίζεται, κάτι που φάνηκε πως θα μπορούσε να εξασφαλίσει η ένταξη των ΚΕΖ στην ΕΕ.