Ανάπτυξη βιοδεικτών έκθεσης σε φθαλικούς εστέρες και δισφαινόλη-Α σε έγκυες γυναίκες και νεογνά
Authors: Κατσικαντάμη Ιωάννα 
Published: September 2021

Οι φθαλικοί εστέρες και η δισφαινόλη-Α (BPA) χρησιμοποιούνται στην βιομηχανία ως πλαστικοποιητές και πρόσθετα σε ποικίλα προϊόντα ευρείας χρήσης και έχουν χαρακτηριστεί ως ουσίες με ενδοκρινική δράση. Ο άνθρωπος εκτίθεται πολλαπλά μέσω της καθημερινής χρήσης των προϊόντων αυτών και οι ουσίες εισέρχονται στον οργανισμό μέσω της αναπνευστικής οδού, της κατάποσης και της απορρόφησης από το δέρμα. Οι μητρικές ουσίες και τα προϊόντα μεταβολισμού τους ανιχνεύονται στα βιολογικά υλικά και η παρουσία τους συχνά συσχετίζεται με την εμφάνιση δυσμενών επιδράσεων στην υγεία όπως αναπνευστικά προβλήματα, προβλήματα στο αναπαραγωγικό σύστημα ανδρών και γυναικών, νευροψυχολογικές διαταραχές και άλλα. Έκθεση της μητέρας κατά την εγκυμοσύνη συνεπάγεται έκθεση του εμβρύου με μη αναστρέψιμες πιθανά επιπτώσεις για την υγεία του, πρόωρο τοκετό, δυσμορφίες γεννητικών οργάνων και δυσλειτουργία ζωτικών οργάνων (νεφροί και ήπαρ). Λόγω της αυστηρής νομοθεσίας που εφαρμόστηκε, σε ορισμένες εφαρμογές η BPA τείνει να αντικατασταθεί από υποκατάστατα όπως είναι οι δισφαινόλες F και S (BPF, BPS). Σκοπός της διατριβής είναι η εκτίμηση της έκθεσης μητέρας-βρέφους στους μεταβολίτες των φθαλικών (mEP, miBP, mnBP, mBzP, mEHP, mEHHP, mEOHP), τη BPA και τα υποκατάστατα BPF και BPS μέσω του προσδιορισμού των ουσιών στο αμνιακό υγρό, τα ούρα και την τρίχα των εγκύων γυναικών κατά το πρώτο τρίμηνο της κύησης. Στην έρευνα συμμετείχαν εκατό γυναίκες οι οποίες υποβλήθηκαν στην εξέταση της αμνιοπαρακέντισης στην μαιευτική-γυναικολογική κλινική «ΜΗΤΕΡΑ» από τον Δρ. Σταύρο Σηφάκη. Εκτός από τη δειγματοληψία, οι συμμετέχουσες απάντησαν σε ερωτηματολόγια σχετικά με την καθημερινή χρήση πλαστικών προϊόντων, καλλυντικών, τη διατροφή τους, προβλήματα υγείας και προβλήματα κατά την κύηση. Όταν γεννήθηκαν τα νεογνά συλλέχτηκαν πληροφορίες σχετικά με τα σωματομετρικά χαρακτηριστικά τους (περίμετρος κεφαλής, βάρος, ύψος) και πιθανά προβλήματα υγείας. Με χρήση στατιστικής συσχετίστηκαν οι συγκεντρώσεις των ουσιών στα βιολογικά υποστρώματα με τις καθημερινές συνήθειες, τη διατροφή, παθολογικές καταστάσεις και δείκτες ανάπτυξης στα νεογνά. Τα πρωτόκολλα ανάλυσης που χρησιμοποιήθηκαν είναι κοινά για όλες τις ουσίες και διαφορετικά για κάθε υπόστρωμα, υπήρχαν ήδη στη βιβλιογραφία αλλά τροποποιήθηκαν και επικυρώθηκαν για τις ανάγκες της παρούσας έρευνας. Πριν την επεξεργασία των βιολογικών υγρών (αμνιακό υγρό και ούρα) οι ουσίες μετατρέπονταν από τη συζευγμένη στην ελεύθερη μορφή τους με ενζυμική υδρόλυση. Η επεξεργασία του αμνιακού υγρού έγινε με υγρή-υγρή εκχύλιση με οξικό αιθυλεστέρα, ενώ στα ούρα την υγρή-υγρή εκχύλιση ακολούθησε εκχύλιση στερεάς φάσης για περαιτέρω καθαρισμό. Για την απομόνωση των ουσιών από την τρίχα πραγματοποιήθηκε εκχύλιση στους υπερήχους με μεθανόλη. Ο προσδιορισμός των ουσιών στα δείγματα έγινε με σύστημα υγρής χρωματογραφίας-φασματομετρίας μαζών (LC-APCI-MS).Με την παρούσα έρευνα, προσδιορίστηκαν για πρώτη φορά επτά φθαλικοί μεταβολίτες σε εκατό ανθρώπινα δείγματα τρίχας δείχνοντας έτσι ότι οι ουσίες αποθηκεύονται στον οργανισμό. Για πρώτη φορά προσδιορίστηκαν υποκατάστατα της BPA στο αμνιακό υγρό και την τρίχα και είναι η πιο πρόσφατη έρευνα για τα φθαλικά στο αμνιακό υγρό από το 1980-1996. Τα πιο σημαντικά αποτελέσματα από την στατιστική ανάλυση δείχνουν συσχέτιση μεταξύ των μεταβολιτών των φθαλικών για όλα τα υποστρώματα υποδεικνύοντας την κοινή πηγή έκθεσης, υψηλότερες συγκεντρώσεις της BPS στην τρίχα συνδέθηκαν με υψηλό δείκτη μάζας σώματος και σωματικό βάρος των εγκύων γυναικών, η συχνή χρήση συγκεκριμένων προϊόντων προσωπικής φροντίδας συσχετίστηκε με υψηλότερες συγκεντρώσεις των ουσιών σε όλα τα υποστρώματα, η συγκέντρωση του μεταβολίτη mEHP στην τρίχα συσχετίστηκε σημαντικά με τη συχνή χρήση πλαστικών σκευών και χαμηλότερο σωματικό βάρος των νεογνών. Ο πληθυσμός που εξετάστηκε εκτέθηκε συνολικά σε 145,2 μg/L φθαλικών (διάμεσος) το οποίο αντιστοιχεί σε βαθμό επικινδυνότητας 10% και ακολουθεί την πτωτική τάση που παρατηρείται από το 1988 μέχρι σήμερα. Τέλος, είναι εμφανής η τάση για αντικατάσταση του DnBP από τον DiBP, ενώ η BPA είναι η κύρια δισφαινόλη που βρέθηκε στα δείγματα σε σχέση με τα υποκατάστατά της F και S.