Διερεύνηση ενός πλαισίου αξιολόγησης του εκπαιδευτικού έργου στην ελληνική πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, σύμφωνα με τις στάσεις και τις απόψεις των εκπαιδευτικών
Authors: Μητράκα Σοφία-Χρύσα 
Published: May 2024

Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει το ζήτημα της αξιολόγησης του εκπαιδευτικού έργου καθώς το τελευταίο αποτελεί σταθερή επιδίωξη όλων των πολιτικών αρχών προκειμένου να βελτιώνονται οι παρεχόμενες εκπαιδευτικές υπηρεσίες. Η αξιολόγηση εμπλέκει μια σειρά από παράγοντες όπως είναι οι έμψυχοι (π.χ. διευθυντής εκπαίδευσης, διευθυντής – υποδιευθυντής σχολικής σχολικός σύμβουλος, εκπαιδευτικοί, εκπαιδευόμενοι, διοικητικό προσωπικό, κλπ.) αλλά και οι άψυχοι (π.χ. αναλυτικό πρόγραμμα, πρόγραμμα σπουδών, υλικοτεχνική υποδομή σχολικής μονάδας, εκπαιδευτικό υλικό, σχολικό σύγγραμμα, κ.λπ.). Στο πλαίσιο των έμψυχων παραγόντων ικανές αντιδράσεις έχουν εκφραστεί από τους εκπαιδευτικούς όταν το βάρος ρίχνεται στη λογοδοσία per se ως εργαλείο εξώθησης σε παραιτήσεις και ως τιμωρητική συνθήκη. Σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν η αποτύπωση των στάσεων και αντιλήψεων των ίδιων των εκπαιδευτικών ως προς το αξιολογικό πλαίσιο της εκπαίδευσης με έμφαση στο στοιχείο της αυτοαξιολόγησης προκειμένου να προκύψουν γόνιμα συμπεράσματα για το πώς αυτό μπορεί να αξιοποιηθεί για τη γενικότερη βελτίωση της εκπαιδευτικής πραγματικότητας στην Ελλάδα. Ως προς το σκέλος της ερευνητικής μεθόδου η παρούσα διατριβή ανήκει στις πρωτογενείς έρευνες με υλοποίηση ποσοτικής έρευνας στηριγμένης στη χρήση ερωτηματολογίου. Το τελικό ερευνητικό εργαλείο συνδύασε στοιχεία από τις μελέτες MacBeath (2000), IEΠ (2014) και Πίος (2016). Αποτελείτο από 116 δηλώσεις κλειστού τύπου, που έπρεπε να απαντηθούν με τη χρήση 5βάθμιας κλίμακας Likert αλλά και Δίτιμων επιλογών (Ναι ή Όχι) και ακολούθησε 1 ερώτηση ακόμη ανοικτού τύπου αναφορικά με το πώς αξιολογούν τον εαυτό τους εκπαιδευτικά οι ερωτηθέντες. Συνολικά συμμετείχαν 1.000 εν ενεργεία εκπαιδευτικοί υπηρετούντες σε σχολικές μονάδες είτε της Πρωτοβάθμιας είτε της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ανεξαρτήτως εάν η υπηρετούσαν σε δημόσια ή ιδιωτική δομή. Τα κυριότερα ευρήματα της συγκεκριμένης ερευνητικής διαδικασίας είχαν να κάνουν με το ζήτημα του αυτοπροσδιορισμού των συμμετεχόντων, όπου το 1.4% των εκπαιδευτικών δήλωσαν απογοητευμένοι, το 12.3% δήλωσαν επικεντρωμένοι στην παραδοσιακή διδασκαλία και το 84.4% δήλωσαν επικεντρωμένοι σε έναν μαθητοκεντρικό-καινοτόμο προσανατολισμό. Αυτά τα ευρήματα επέδρασαν: α) στον τρόπο που έβλεπαν οι εκπαιδευτικοί το γενικότερο ρόλο τους, β) στην ανοικτότητά τους σε υιοθέτηση νέων εκπαιδευτικών πρακτικών και γ) στη διάθεση ειλικρινούς και αποδοτικής αυτοαξιολόγησης. Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα έχει να κάνει με το γεγονός πως το φύλο έχει σημαντική επίδραση καθώς οι γυναίκες εμφάνισαν - σχεδόν καθολικά - πιο υψηλές τιμές σχεδόν σε όλες τις κλίμακες του ερωτηματολογίου. Την ίδια στιγμή οι γηραιότεροι σε ηλικία εκπαιδευτικοί εμφάνισαν σημαντικά χαμηλότερες τιμές σε επίπεδο διάθεσης αυτοαξιολόγησης σε σύγκριση με τους νεότερους σε ηλικία συναδέλφους τους. Τέλος, οι κάτοχοι βασικού πτυχίου ήταν λιγότερο θετικοί σε αυτοαξιολόγηση σε αντίθεση με τους κατόχους διδακτορικού τίτλου σπουδών, που εμφανίζονταν πιο ανοικτοί ως προς το ζήτημα της αυτοαξιολόγησης και της γενικότερης αξιολόγησης. Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει το ζήτημα της αξιολόγησης του εκπαιδευτικού έργου καθώς το τελευταίο αποτελεί σταθερή επιδίωξη όλων των πολιτικών αρχών προκειμένου να βελτιώνονται οι παρεχόμενες εκπαιδευτικές υπηρεσίες. Η αξιολόγηση εμπλέκει μια σειρά από παράγοντες όπως είναι οι έμψυχοι (π.χ. διευθυντής εκπαίδευσης, διευθυντής – υποδιευθυντής σχολικής σχολικός σύμβουλος, εκπαιδευτικοί, εκπαιδευόμενοι, διοικητικό προσωπικό, κλπ.) αλλά και οι άψυχοι (π.χ. αναλυτικό πρόγραμμα, πρόγραμμα σπουδών, υλικοτεχνική υποδομή σχολικής μονάδας, εκπαιδευτικό υλικό, σχολικό σύγγραμμα, κ.λπ.). Στο πλαίσιο των έμψυχων παραγόντων ικανές αντιδράσεις έχουν εκφραστεί από τους εκπαιδευτικούς όταν το βάρος ρίχνεται στη λογοδοσία per se ως εργαλείο εξώθησης σε παραιτήσεις και ως τιμωρητική συνθήκη. Σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν η αποτύπωση των στάσεων και αντιλήψεων των ίδιων των εκπαιδευτικών ως προς το αξιολογικό πλαίσιο της εκπαίδευσης με έμφαση στο στοιχείο της αυτοαξιολόγησης προκειμένου να προκύψουν γόνιμα συμπεράσματα για το πώς αυτό μπορεί να αξιοποιηθεί για τη γενικότερη βελτίωση της εκπαιδευτικής πραγματικότητας στην Ελλάδα. Ως προς το σκέλος της ερευνητικής μεθόδου η παρούσα διατριβή ανήκει στις πρωτογενείς έρευνες με υλοποίηση ποσοτικής έρευνας στηριγμένης στη χρήση ερωτηματολογίου. Το τελικό ερευνητικό εργαλείο συνδύασε στοιχεία από τις μελέτες MacBeath (2000), IEΠ (2014) και Πίος (2016). Αποτελείτο από 116 δηλώσεις κλειστού τύπου, που έπρεπε να απαντηθούν με τη χρήση 5βάθμιας κλίμακας Likert αλλά και Δίτιμων επιλογών (Ναι ή Όχι) και ακολούθησε 1 ερώτηση ακόμη ανοικτού τύπου αναφορικά με το πώς αξιολογούν τον εαυτό τους εκπαιδευτικά οι ερωτηθέντες. Συνολικά συμμετείχαν 1.000 εν ενεργεία εκπαιδευτικοί υπηρετούντες σε σχολικές μονάδες είτε της Πρωτοβάθμιας είτε της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ανεξαρτήτως εάν η υπηρετούσαν σε δημόσια ή ιδιωτική δομή. Τα κυριότερα ευρήματα της συγκεκριμένης ερευνητικής διαδικασίας είχαν να κάνουν με το ζήτημα του αυτοπροσδιορισμού των συμμετεχόντων, όπου το 1.4% των εκπαιδευτικών δήλωσαν απογοητευμένοι, το 12.3% δήλωσαν επικεντρωμένοι στην παραδοσιακή διδασκαλία και το 84.4% δήλωσαν επικεντρωμένοι σε έναν μαθητοκεντρικό-καινοτόμο προσανατολισμό. Αυτά τα ευρήματα επέδρασαν: α) στον τρόπο που έβλεπαν οι εκπαιδευτικοί το γενικότερο ρόλο τους, β) στην ανοικτότητά τους σε υιοθέτηση νέων εκπαιδευτικών πρακτικών και γ) στη διάθεση ειλικρινούς και αποδοτικής αυτοαξιολόγησης. Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα έχει να κάνει με το γεγονός πως το φύλο έχει σημαντική επίδραση καθώς οι γυναίκες εμφάνισαν - σχεδόν καθολικά - πιο υψηλές τιμές σχεδόν σε όλες τις κλίμακες του ερωτηματολογίου. Την ίδια στιγμή οι γηραιότεροι σε ηλικία εκπαιδευτικοί εμφάνισαν σημαντικά χαμηλότερες τιμές σε επίπεδο διάθεσης αυτοαξιολόγησης σε σύγκριση με τους νεότερους σε ηλικία συναδέλφους τους. Τέλος, οι κάτοχοι βασικού πτυχίου ήταν λιγότερο θετικοί σε αυτοαξιολόγηση σε αντίθεση με τους κατόχους διδακτορικού τίτλου σπουδών, που εμφανίζονταν πιο ανοικτοί ως προς το ζήτημα της αυτοαξιολόγησης και της γενικότερης αξιολόγησης.