Διερεύνηση καινοτόμων προτύπων χρηματοδότησης συγκοινωνιακών έργων
Authors: Ρουκούνη Αναστασία 
Published: September 2021

Οι συγκοινωνιακές υποδομές αποτελούν ζωτικό τμήμα μιας πόλης, καθώς χαρακτηρίζουν τον αστικό χώρο και καθορίζουν την κινητικότητα. Επηρεάζουν τις ροές διακίνησης ανθρώπων και αγαθών και τις χρήσεις γης και η κατασκευή και συντήρησή τους απαιτεί διάθεση πολύ υψηλών χρηματικών πόρων. Όσο οι δημόσιοι πόροι συρρικνώνονται και γίνονται ολοένα και λιγότερο διαθέσιμοι, δημιουργείται χάσμα μεταξύ των απαιτήσεων του αστικού συστήματος μεταφορών και των υφιστάμενων χρηματοδοτικών μέσων. Καθώς αναζητούνται εναλλακτικές και καινοτόμες λύσεις για αυτή τη χρηματοδοτική πρόκληση, ένα σύνολο επιλογών εμφανίζεται υπό τον όρο – ομπρέλα “Value Capture”. Πρόκειται για μία ομάδα χρηματοδοτικών μηχανισμών οι οποίοι αντλούν έσοδα κατ’ αναλογία με την αύξηση στην αξία γης που σχετίζεται με νέες ή βελτιωμένες υποδομές. Στην περίπτωση των συγκοινωνιακών έργων, η αύξηση αυτή προκαλείται από τη βελτίωση της προσβασιμότητας (accessibility). Η χρηματοδότηση μέσω μηχανισμών Value Capture (Value Capture Finance – VCF) θεωρείται μία πολλά υποσχόμενη πηγή εσόδων και χρησιμοποιείται ή έχει χρησιμοποιηθεί σε μερικά από τα πιο φιλόδοξα συγκοινωνιακά έργα μεγάλης κλίμακας παγκοσμίως. Παρότι οι αποφάσεις που σχετίζονται με τη χρηματοδότηση μέσω Value Capture είναι ένα ζήτημα στο οποίο εμπλέκονται πολλαπλά κριτήρια και διαφορετικές απόψεις/συμφέροντα πολλών φορέων και ατόμων, έως τώρα δεν έχει προσεγγιστεί εμπεριστατωμένα λαμβάνοντας υπόψη όλους αυτούς τους παράγοντες. Αυτό το σημαντικό κενό επιχειρεί να καλύψει η παρούσα Διατριβή. Κεντρικό στόχο της Διατριβής αποτελεί συνεπώς η ανάπτυξη ενός πλαισίου για την ex-ante αξιολόγηση καινοτόμων χρηματοδοτικών προτύπων συγκοινωνιακών έργων και υποδομών, με δύο βασικούς άξονες: την ανάδειξη του ρόλου των εμπλεκόμενων φορέων και του ρόλου των πολιτών. Από την ιδιαίτερα μεγάλη ποικιλία μεθόδων που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν, καταλληλότερη κρίθηκε η Multi – Actor Multicriteria Analysis (MAMCA).Το βασικό χαρακτηριστικό της είναι ότι λαμβάνει υπόψη αναλυτικά τους εμπλεκόμενους φορείς σε όλη τη διαδικασία της ανάλυσης και τα κριτήρια της αξιολόγησης διαφοροποιούνται ανά ομάδα. H αποδοχή και στήριξη των πολιτών, εξετάζεται μέσω του σχεδιασμού ερωτηματολογίων δύο τύπων, εκ των οποίων το ένα απευθύνεται σε μετακινούμενους και το άλλο σε επιχειρήσεις, και τη διεξαγωγή έρευνας δηλωμένων προτιμήσεων. Ως μελέτη περίπτωσης εξετάζεται το υπό κατασκευή σύστημα του Μετρό της Θεσσαλονίκης. Η αξιολόγηση των εναλλακτικών σεναρίων γίνεται με συνδυασμό των μεθόδων AHP (Analytic Hierarchy Process) και PROMETHEE – GDSS στο πλαίσιο της MAMCA. Η συνθετότητα της προσέγγισης στην επεξεργασία και ανάλυση των δεδομένων αποτελεί ένα από τα στοιχεία πρωτοτυπίας της Διατριβής. Εκτός από τη MAMCA, χρησιμοποιούνται συνδυαστικά μέθοδοι μοντελοποίησης (Μοντέλο Λογιστικής Παλινδρόμησης) και μη παραμετρικές μέθοδοι πολυδιάστατης ανάλυσης (Παραγοντική Ανάλυση των Αντιστοιχιών και Ανοδική Ιεραρχική Ταξινόμηση). Σημαντικό στοιχείο πρωτοτυπίας αποτελεί επίσης η εφαρμογή του προτεινόμενου μεθοδολογικού πλαισίου στην Ελλάδα, καθώς από τη βιβλιογραφική έρευνα προέκυψε ότι αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη προσπάθεια εμπεριστατωμένης διερεύνησης της δυνατότητας χρησιμοποίησης καινοτόμων και εναλλακτικών προτύπων χρηματοδότησης που στηρίζονται στη λογική του Value Capture στη χώρα. Η ακολουθούμενη μεθοδολογία αλλά και τα αποτελέσματα της έρευνας της Διατριβής έρχονται να συμβάλλουν στη συμπλήρωση της διεθνούς βιβλιογραφίας και ιδανικά, η παρούσα Διατριβή θα μπορούσε να συνεισφέρει στην καθιέρωση μίας νέας, εναλλακτικής, καινοτόμου, προοπτικής στον τομέα της χρηματοδότησης των αστικών μεταφορών στην Ελλάδα.