Το ομιλητικό έργο του πρωτοπρεσβυτέρου Κωνσταντίνου Παπαγιάννη
Authors: Παπαγιάννης Αντώνιος 
Published: September 2021

Ο πατέρας μου, Πρωτοπρεσβύτερος Κωνσταντίνος Παπαγιάννης (1929-2014), ιεράτευσε στον ναό των Αγίων Αποστόλων Θεσσαλονίκης επί 55 έτη, στη διάρκεια των οποίων ασχολήθηκε συστηματικά με το κήρυγμα. Το ομιλητικό του έργο περιλαμβάνει μεγάλες σειρές ερμηνευτικών ομιλιών πάνω σε πολλά βιβλία της Παλαιάς και Καινής Διαθήκης, που έχουν ήδη εκδοθεί. Το αρχείο του όμως περιέχει και πολυάριθμες ανέκδοτες χειρόγραφες ομιλίες πάνω στα αγιογραφικά αναγνώσματα των Κυριακών. Σκοπός της εργασίας, που βασίσθηκε τόσο στη μελέτη του αρχείου όσο και στην ισόβια προσωπική σχέση με τον ομιλητή, ήταν η καταλογογράφηση του αρχείου και η ομιλητική ανάλυση επιλεγμένων κειμένων. Βρέθηκαν 429 πρωτότυπες ομιλίες (283 στα ευαγγελικά και 146 στα αποστολικά αναγνώσματα). Για παρουσίαση επιλέχθηκαν 45 ομιλίες, 30 από τα ευαγγέλια και 15 από τους αποστόλους. Η ομιλητική ανάλυση αναδεικνύει τον ομιλητή ως συνεπή κήρυκα του ευαγγελίου, με σεβασμό στην εκκλησιαστική παράδοση του άμβωνος. Διέθετε τον προσωπικό ζήλο, τη θεολογική κατάρτιση και την χάρη της ιερωσύνης. Ποτέ δεν κήρυττε χωρίς προετοιμασία, αλλά έγραφε και απομνημόνευε το κήρυγμα, το οποίο είχε πάντα δομή δοκιμίου, με πρόλογο, κυρίως θέμα και επίλογο, χωρίς αυτοσχεδιασμούς, παρεκβάσεις και αλλαγές θέματος. Ο μεγαλύτερος αριθμός των ομιλιών του αρχείου καλύπτει θέματα ηθικής διαπαιδαγώγησης και πρακτικής χριστιανικής ζωής. Ωστόσο δεν είναι λίγες οι ομιλίες με θέματα δογματικά, ιστορικά, ερμηνευτικά και αγιολογικά, πάντα με προεκτάσεις πρακτικές για τη ζωή των πιστών. Συχνά γίνεται αναφορά σε θέματα επικαιρότητος με τη μορφή παραδειγμάτων ή πρακτικών εφαρμογών του κεντρικού θέματος της κάθε ομιλίας. Η συνολική εικόνα είναι σύμφωνη με το πνεύμα του επανευαγγελισμού που αποτελούσε επιτακτική ανάγκη κατά την κρίσιμη μεταπολεμική εποχή. Η τεκμηρίωση των ομιλιών είναι κυρίως αγιογραφική (τόσο από την Καινή όσο και από την Παλαιά Διαθήκη), με τήρηση της βασικής ομιλητικής αρχής ότι «η Γραφή ερμηνεύει την Γραφή», και σε μικρότερο βαθμό υμνογραφική, λειτουργική, πατερική και αγιολογική. Η δομή του λόγου είναι γενικά απλή, χωρίς περίτεχνα ρητορικά σχήματα. Η ανάπτυξη του θέματος γίνεται είτε σε α΄ είτε σε γ΄ πρόσωπο, με σπάνια χρήση του β΄ προσώπου, ενώ τα συμπεράσματα διατυπώνονται ως επί το πλείστον σε α΄ πληθυντικό πρόσωπο. Πολύ συχνά χρησιμοποιούνται ερωτήσεις, είτε στην εισαγωγή του κυρίως θέματος ή των επιμέρους πτυχών του, είτε για τη διατύπωση ενστάσεων/αντιρρήσεων που παίρνουν απάντηση στη συνέχεια. Οι περισσότερες ομιλίες καταλήγουν με προτροπές, συχνά σε συνδυασμό με υπόσχεση εσχατολογικής προοπτικής. Ο π. Κωνσταντίνος προσάρμοζε το Κυριακό κήρυγμά του στις αντιληπτικές ικανότητες και τις ανάγκες του εκκλησιάσματος. Κύριος σκοπός του ήταν η πνευματική οικοδομή του ενοριακού κοινού, που στην πλειονότητά του ήταν μέσης και κατωτέρας μορφώσεως. Τα χειρόγραφά του είναι γραμμένα σχεδόν αποκλειστικά σε λόγια καθαρεύουσα, αλλά η γλώσσα του προφορικού κηρύγματος ήταν πάντα η καθομιλουμένη νέα ελληνική, ώστε να είναι προσιτή και κατανοητή από όλους. Ο λόγος του ήταν γλαφυρός και διδακτικός και όχι πολεμικός, απειλητικός ή καταδικαστικός. Το ύφος του ήταν αφηγηματικό και ζωηρό χωρίς θεατρικές υπερβολές ή στόμφο. Τέλος, η σύνταξη του πλήρους καταλόγου των ομιλιών έδειξε ότι αυτές στο σύνολό τους απαρτίζουν πλήρη Κυριακοδρόμια τόσο για τα ευαγγέλια όσο και για τους αποστόλους. Υπάρχει η σκέψη για περαιτέρω επεξεργασία και έκδοσή τους στο μέλλον.