bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi tarixində Mirzə Bala Məmmədzadənin ideoloji düşüncələri
Authors: Mehraliyeva Saida
Published: November 2024

Azərbaycanda millətin və dövlətçiliyin formalaşmasında bir sıra mütəfəkkirlər, maarifçilər, aydınlar və onların əsas ideyaları mühüm rol oynamışdır. Bu qabaqcıl ideyalar millətin kimliyinin, hüquq və azadlıqlarının dərk edilməsində əsas rol oynamış, onu azadlıq, istiqlal uğrunda mübarizəyə ruhlandırmış və öz müstəqil dövlətinin yaradılmasında hərəkətverici qüvvəyə çevrilmişdir.
Azərbaycan xalqının¸ gənclərinin istiqlal mübarizəsində mühüm rol oynamış şəxsiyyətlərdən biri, yüzlərlə məqalələrin müəllifi, öz əsərlərində xalqını daim müstəqilliyə səsləyən, onun mübarizə əzmini sınmağa qoymayan, azadlıq aşiqi Mirzə Bala Məmmədzadə olmuşdur. Məqalədə Mirzə Bala Məmmədzadənin Azərbaycan milli hərəkatında iştirakı, xalqın, millətin azadlığı, hüquqları, təhsili, istiqlal mübarizəsi ilə bağlı əsas ideya və düşüncələri öz əksini tapmış, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin fəaliyyəti, dövlətin inkişafı və millətin formalaşması istiqamətində düşüncələri təhlil edilmişdir. Məqalədə Mirzə Bala Məmmədzadənin müstəqillik ərəfəsində Azərbaycan xalqının soyqırıma məruz qalması, türk qoşunlarının köməyi ilə Bakının azad edilməsi, sovet Rusiyasının Azərbaycanın müstəqilliyini həzm edə bilməməsi və işğal planları qurması və digər məsələlər ətrafında yazıları, əsərləri, fikir və düşüncələri əks olunmuşdur.
Azərbaycan Türkcəsi Deyimlərinin Farsca Nəzmə Çəkilməsi: Nizami Gəncəvi Örnəyində
Authors: Mənsimov Nazim
Published: November 2024

Büyük Türk şairi Nizami Gəncəvinin yaradıcılığı bir çox aspektlərdən araşdırılmış, onun yazıdğı poemalar əsasında yüksək şairlik istedadı həmişə ədəbiyyatşünasların diqqət mərkəzində olmuşdur. Məlum olduğu kimi fars dilində yazıb yaradan şairlərin əsərlərində bir çox xüsusiyyətlər vardır ki, onlardan biri də əsərdə xalq deyimləri, atalar sözlərindən istifadə olunmasıdır. Nizami və digər şairlərin əsərlərində zərbül-məsəllərdən istifadə olunması ilə bağlı ayrı-ayrı məqaələr yazılmışdır. Nizami Gəncəvi farsca yazdığı poemalarında Azərbaycan dilində işlənən atalar sözləri, deyimləri çox böyük ustalıqla nəzmə çəkmişdir. Biz araşdırmamızı iki istiqamətdə aparmışıq. Belə ki, həm Azərbaycan dili ilə üst-üstə düşən deyimləri oxucuların diqqətinə çatdırırıq, həm də tarixin yaddaşına hopmuş misalları araşdırmışıq.
Geopolitical role of the North Atlantic Treaty Organisation (NATO) and International Humanitarian Law
Authors: Yawar Mohammad Ekram
Published: November 2024

The aim of this research is to explain NATO's international responsibility in geopolitical crises from the perspective of international humanitarian law. The research method is descriptive-analytical. The evidence shows that in the field of international relations NATO, on the one hand, leads to the consolidation of international relations, and on the other hand, causes problems and uncertainties in their functioning. Meanwhile, NATO's special character causes further uncertainties in international law, particularly in the area of the application of the rules of international responsibility. NATO's military nature makes the role of its members in the conduct and direction of the organisation's activities more pronounced. Accordingly, the article aims to propose changes in the structure of nations and the articles of the United Nations Charter in order to transform NATO's responsibility from a strategy of dealing with the rights of nations to a strategy of dealing with the rights of individuals.
State and Statehood Process in Afghanistan: Challenges in the Region in the Post-Cold War Period (In the Context of International, Regional and Local Dimensions)
Authors: Yawar Mohammad Ekram
Published: November 2024

Afghanistan's new state formation after the American occupation is the fifth state formation process in Afghanistan's political history. The aim of this study is to analyse the characteristics and variables of Afghanistan's new state-building process, which was shaped in the light of new events in the international system and in the eyes of foreign powers. Therefore, the main question of the study is how Afghanistan's state-building policies have been shaped after 11 September. It seems that recent developments and the fall of the Taliban have unleashed key forces that have been suppressed for years and provided them with a favourable opportunity to gain a greater share of the power of the government in Kabul. This has ensured that developments in Afghanistan are linked to the interests and considerations of neighbouring countries and the region. Thus, any success or failure in the progress of the state-nation building process in Afghanistan requires attention to the threats posed by the developments, which in the future may confront the countries of the region with special risks to their national security.
Osmanlı Dönemi nde Valide Sultanların Su Mimarisine Katkıları: Çeşmeler
Authors: kepezkaya hümeyra , yaman bahattin
Published: November 2024

Osmanlı Devleti’nde kadınların konumu, sosyo-kültürel ve ekonomik statüleri, inşa ettirdikleri yapılar üzerinde, etkin bir güçlerinin olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışmada kadınların mimari alandaki etkinliği kapsamındaki çeşme yapıları ele alınmıştır. Osmanlı’da Harem’de en üst makamda bulunan ve sarayın en itibarlı hanımı olarak bilinen vâlide sultanlar, padişahın annesi olarak padişah ailesinin içinde de özel bir konumda yer almışlardır. Oğullarının padişah unvanı almaları ile saraydaki etkin konumları neticesinde güç ve zenginlikleri artmıştır. Bu sayede onlar dini ve sosyo-kültürel nitelikte, cami, medrese, darüşşifa, hamam, köprü gibi çok sayıda yapı inşa ettirmişlerdir. Osmanlı Dönemi’nde valide sultanların mimari alanda yaptıkları önemli katkılar arasında, toplumun ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla inşa ettirdikleri çeşmeler de yer almıştır. Valide sultanlar tarafından inşa ettirilen çeşmeler, her ne kadar toplumun ihtiyacını karşılamak için olsa da aynı zamanda dönemin estetik zevklerini yansıtan yapılar olarak da karşımıza çıkmaktadır. Buna göre valide sultanların en fazla inşa ettirdikleri yapı grubu çeşmelerdir. Bu kapsamda araştırmada tespit edilen, İstanbul, Edirne, Giresun ve Mersin illerinde yer alan toplam 47 çeşme incelenmiştir. Makalede araştırma, inceleme ve analiz yöntemleri kullanılmış olup; çalışma literatür eserleri ve ilgili tarihi eserler kaynak olarak kullanılarak tamamlanmıştır.
Lévi-Strauss un Antropolojik Yaklaşımında Batı Medeniyeti Eleştirisi
Authors: şimşek cahide zaynep
Published: November 2024

20. yüzyılın önde gelen antropologlarından Claude Lévi-Strauss (1908-2009) dilbilimde kullanılmakta olan yapısalcılığı antropoloji alanına uygulamıştır. Yapısal antropoloji, insan zihninin ikili zıtlıklar kurma ve sınıflandırma gibi evrensel bir işleyiş mekanizması olduğunu ve bunun kültürel unsurlarda kendini gösterdiğini savunur. Lévi-Strauss’a göre insan topluluklarının çeşitliliğine rağmen kültürlerini oluşturan yapılar benzerdir ve bu yapılar insan zihninin bilinçdışı işleyişini yansıtmaktadır. Lévi-Strauss antropolojinin konusunu oluşturan toplulukların akrabalık, mitler, sofra adabı gibi kültürel unsurlarını evrensel yapıları bakımından incelemiştir. İnsan aklının ortak bilinçdışı yapılarını savunan Fransız antropolog, evrimci paradigmaya mesafe koyan bir antropolojik yaklaşımları takip ederek medeni ve “ilkel” insanların düşünme biçimlerini eşitlikçi bir şekilde ele almıştır. Lévi-Strauss medeni ve “ilkel” toplumların ürettikleri bilimi ve mitleri birbirine paralel bilgi kaynakları olarak değerlendirmiş, yöntem ve amaçlarındaki farklılığa dikkat çekmiştir. Yaban düşüncenin ürettiği mitler evreni bütüncül olarak anlamlandırma ve doğayla bir denge kurma amacı taşırken, Batı medeniyetinin ürettiği bilim sınırlı bir fenomeni açıklayarak adım adım adım ilerlemekte ve doğaya hükmetme amacı taşımaktadır. Antropolog Batı medeniyetinin bilimle ulaşım, iletişim, enerji, tıp ve ekonomideki insanlığa kazandırdığı gücün bir taraftan da hiç insani olmayan insan sağlığının daha problemli hale gelmesi, aşırı tüketim, nüfus artışı, doğa kirliliği, eşitsizlik ve kitlesel savaşlar gibi sonuçlara yol açmasına dair bir tartışma yürütmüştür. Lévi-Strauss, antropolojinin yaban toplulukların kendi içlerindeki ve doğa ile ilişkilerindeki denge sağlama yöntemlerinin çalışmasıyla modern toplumun sorunlarına önerebileceği çözümleri de tartışmaya açmıştır.
2. Dünya Savaşı Sonrası Dönemlerde Türkiye ve Azerbaycan Cumhuriyeti nin Sosyal Modeli ve Analizi
Authors: Huseynova Zumrud
Published: November 2024

İkinci Dünya Savaşı'ndan özellikle mağlup ülkeler modernleşme sürecine girmiştir. Bu dönem aynı zamanda modernleşme dönemi olarak değerlendirilmektedir. Bu dönemde modernleşmeye toplumsal kurumların yeniden dönüşüm süreci eşlik etmektedir. Modernleşme sürecinde toplumlar büyük sosyal değişimlerle karşı karşıya kalmışlardır. Bu değişiklikler mevcut toplumsal gerçekliğe yeni modellerin getirilmesiyle ilgilidir. Bu modeller temel olarak sosyal değişimleri içeren demografik, kültürel, politik ve ekonomik reformları içermektedir. Tarihsel ve toplumsal koşullar ne olursa olsun toplumsal değişimlerin kaçınılmaz olduğu günümüzde modernleşme, savaş öncesine özgü ekonomik mekanizmaların entelektüel temelde yeniden düzenlenmesine yönelmiştir. Dolayısıyla sürdürülebilir kalkınma 21. yüzyılda yenilikçi toplumsal dönüşümü içeren modernleşmenin ideolojik temelini oluşturmaktadır. Yenilikçi sosyal dönüşüm, kademeli değişiklikleri veya sosyal reformları ima etmektedir. Sosyal reformlar sürecinde sürdürülebilir kalkınma hedeflerine odaklanmak, toplum - kişilik - doğa üçlüsünde dengeli ve uyumlu ilişkiler kurulmasını, bilimsel ve teknik ilerlemenin tutarlılığının sağlanmasını mümkün kılmaktadır. Bu makale, savaş sonrası toplumsal dönüşümün olumlu sonucu olarak oluşturulan bir takım modeller hakkında bilgi vermekte ve Türk modernleşme modeli ile Azerbaycan Cumhuriyeti sosyal modelinin yapısal ve karşılaştırmalı analizini sunmaktadır.
Çağdaş Hekayələrdə Bədii-Estetik Özünəməxsusluqlar
Authors: Aliyev Mehman Garakhanoghlu
Published: November 2024

Məqalədə çağdaş hekayələrin üçündə: Sərdar Aminin “Atamın əlləri”, Ataqamın “Dişlək alma”sı və Şərif Ağayarın “Arıların səssizliyi”ndə bədii-estetik idealın fərqli təzahürləri göstərilməklə yanaşı, estetik mədəniyyətin ictimai-siyasi mühitdən ayrı olmadığı konsepti təsdiqlənir. Belə bir elmi qənaət hasil olur ki, gerçəkliyə münasibət həm də müəllifin etik-estetik niyyətini ortaya qoyur. Sərdar Amində mənəvi-estetik problem bir şərqli yazarın milli-əxlaqi platformasından diqqət mərkəzinə çəkilir. Şərif Ağayar zorlanmanı müharibə təcavüzlərindən biri kimi ümumiləşdirərək çirkinlik estetikasının arxetiplərindən biri kimi səciyyələndirir. Oxucu inanır ki, müharibə də zorlanmanın bir növüdür. Ataqam isə bizə bədii-estetik baxımdan tamamilə fərqli bir mətn təqdim edir; hekayədə iki fərqli dünyagörüş qarşılaşdırılır, birincidə müəllifin özü, digərində isə milli mentalitetimizə o qədər də uyğun gəlməyən qəhrəmanları dayanır. Müəllif zamanında qəhrəmanlarının qarşısından çəkilir, mövcud məkan və estetikaya xas olan dil seçir, bu da hekayənin cazibədarlığını xeyli artırır.
Sineklerin Tanrisi Romani ile Filminin İncelenmesi
Authors: gürbüz adem
Published: November 2024

“Sineklerin Tanrısı” adlı romanda yaşları 6 ile 12 yaş arasında değişen 30 kadar erkek öğrencinin uçaklarının vurulması sonrası düştükleri adada yaşadıkları olaylar anlatılmaktadır. Uçaktan sadece çocuklar kurtulmuştur; ve bu çocuklar yaşam ile umut arasında adada bir sistem kurmaya çalışmışlardır. Okyanus yakınlarında ıssız tropik adaya “Mercan Adası” ismini verirler. Yetişkinlerin, baskılarının, kurallarının olmadığı bu ada, başlarda çocukların hoşuna gitse de korku, güvensizlik ve rekabet duyguları farklı kişiliklere bürünmelerine yol açmıştır. Yüzme, oyun oynama ile başlayan ada hayatı bir süre sonra güç ve iktidar savaşına dönüşür. Çocuklar yeni terk ettikleri modern dünyadan henüz kopmamışlar. Bu yüzden karar alacakları bir lidere ihtiyaç duyarlar. Bu lideri de demokratik yollarla seçmişler ancak bu demokratik düzen erken bozulacaktır. Dolayısıyla Sineklerin Tanrısı’nın, insanın nefsini, egosunu besleyerek kötülüğe yönelttiğine inanılmaktadır. Golding’in anlatmaya çalıştığı ise insanın içindeki kötülükle, şeytanıyla birlikte yaşadığıdır. Roman adadaki düzen ve medeniyet arayışını konu edinirken aynı zamanda medeniyete dair bir eleştiri de sunarak “insanın doğuştan kötü olduğu” düşüncesini savunmaktadır. Buna göre çalışma ilgili romandan yola çıkarak filmini ele almakta ve yorumlamaktadır.
Description of Historical and Cultural Monuments of Nakhchivan in the Works of Foreign Artists of the 19 Century
Authors: Allahverdiyeva Habiba
Published: November 2024

The article examines and analyzes the images of Nakhchivan, an integral part of Azerbaijan, reflecting its ancient history and culture in the works of foreign artists of the XIX century. The engravings of artists from foreign countries such as W. Ouseley, D. Monpere, H. Klerget, Bocher, D. Lancelot, and Barbant reflect ancient traces of this history, taken from nature or from photographs during their travels to the historical places of Nakhchivan and the ancient region of Julfa. The engravings include “Nakhchivan ancient remains” by William Ouseley, “Tomb of Noah” and “Tomb of Momine-Khatun” by D. Monpere, “Nakhchivan. Tomb of Momine-Khatun” by Barbant, “Atabey kumbez in Nakhchivan,” “Ruined mosque in Nakhchivan” by H. Klerget, “The destroyed mosque in Nakhchivan” by D. Lancelot, “Carved figure of a ram” by Barbant, “General view of the necropolis of Julfa” by D. Lancelot, “The interior of the great Ordubad madrasah” by Gotorben, and “Temple of Malik Ibrahimoglu” by Bocher. These works provide graphic representations of the general appearance, historical monuments, and culture of Nakhchivan, Julfa, and Ordubad in the 19 century. The widespread use of this theme in the works of artists of the 19 century allows us to trace the history of this ancient culture in a rapidly changing, updating time. These works, depicted in a realistic style, are valuable for their artistic portrayal of the history and culture of Nakhchivan.
Hizmetkar Kütüphaneler: Kedili Kütüphane, Eşekli Kütüphane ve Rami Kütüphanesi
Authors: dede ayşegül
Published: November 2024

Kütüphaneler toplum üyelerinin ihtiyaçlarını karşılamakta, toplumdaki fertleri kültür, sanat ve tarih gibi farklı disiplinler ile buluşturmakta ve kültürel mirasın kuşaktan kuşağa aktarılmasını sağlamaktadır. Kütüphaneler temel anlamda kitapların bulunduğu mekanlar olarak toplumsal yaşamda yer almaktadır. Ancak günümüzde farklı donatı alanları, teknolojik gelişmeler ve yeni nesil kütüphanecilik yaklaşımı ile birlikte kütüphane konseptinde bir değişim söz konusudur. Kitap depolayan kütüphane anlayışından yaşayan kütüphaneler konseptine geçiş ile birlikte kütüphanelerin toplumsal yaşamdaki işlevi değişmektedir. Bu değişim kütüphanelerin hizmet anlayışına yansımaktadır. Her yaş grubuna özel aktiviteleri ile kütüphaneler toplumsal yaşamın içinde ve sosyal etkileşimin sağlandığı mekanlara dönüşmektedir. Bu çalışmanın amacı kütüphanelerin toplumsal yaşamdaki işlevini açıklamaktır. Bu işlevi açıklamak için çalışmada “Hizmetkar Kütüphane” kavramı kullanılmıştır. Hizmetkar Kütüphane toplum üyeleri ile kitap dışında farklı faaliyetler ile etkileşim sağlayarak toplumsal yaşamda dinamik olarak yaşayan kütüphanelerdir. Bu çerçevede çalışmada Kedili Kütüphane, Eşekli Kütüphane ve Rami Kütüphanesi hizmetkar kütüphane kategorisinde analiz edilmiştir. Çalışmada bu kütüphanelerin topluma hizmeti birer amaç olarak edindikleri ve kitap dışındaki farklı olgular ile toplumsal yaşamın merkezinde yer aldıkları belirtilmiştir.
İkinci Qarabağ Müharibəsi Zamanı Türkiyənin Cənubi Qafqaz Siyasəti
Authors: hüseynli hüseyn
Published: November 2024

Məqalədə Türkiyə Cümhuriyyətinin Aza'rbaycanda 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı Cənubi Qafqaz ölkələri ilə münasibətləri və apardığı uğurlu diplomatik fəaliyyəti tədqiq edilmişdir. Türkiyə Cümhuriyyətinin Azərbaycanın Ermənista qarşı müharibəsi zamanı tutduğu mövqeyə, eləcə də Gürcüstanla enerji siyasəti çərçivəsində ikitərəfli və çoxtərəfli münasibətlər öyrənilir və məqalədə təhlil edilir.
Ərəb Dilində Daxili Cəm Formaları
Authors: Süleymanov Dəmir
Published: November 2024

Sınıq cəm formalarının az və böyük miqdar cəm, habelə sonsuzluğu ifadə edən cəm formaları kimi rəngarəng növlərə bölünməsi barədə bir qrup ərəb dilçiləri yazmışlar. Onlar, nəinki sınıq cəmin quruluşunu müəyyən etmiş, onların formalarını da taparaq tək halda olan isimlərdən əmələ gələn cəm hal qruplarına bölmüş və bütün bunları üç qrupda cəmləşdirmişlər. Digər qrup sabiq Sovet və ərəb dilçiləri sınıq cəm formalarını üç və beş hərfli formalara bölmüş və ya da belə bir bölümün yalnız adlarını qeyd etmişlər. Ümumən, dilçilər bu müxtəlifliklər barədə fərqli fikirlər irəli sürürlər və bildirirlər ki tədqiqat işimizdə sınıq cəm formaları qeyd olunmuş üç bölgü üzrə deyil, müəyyən ardıcıllıq əsasında sadədən mürəkkəbə doğru qruplaşdırılaraq izah olunmuşdur.
An Analysis of Discourse and Its Constitutive Elements within the Framework of Cognitive Linguistics
Authors: Ismayilova Sevinc
Published: November 2024

This article examines discourse itself, along with its internal elements, namely concept and frame. Initially, the notion of cognitivity and its primary features are discussed, followed by a presentation of various ideas and considerations found in the scientific literature related to discourse, accompanied by expressed attitudes toward these perspectives. Subsequently, the emergence of discourse and its internal elements are studied and analyzed. A concept is characterized as a series of frames that convey the same or similar ideas and imaginations, comprising a nucleus, a perinuclear zone, and a periphery. The nucleus of a concept is typically expressed in language through the initial lexical meanings of root words. A frame is defined as a set of concepts that contribute to the creation of the general meaning of a specific concept along with its nuanced interpretations. The frames forming the perinuclear zone serve as carriers of certain shades of the main idea and are generally expressed in language through grammatical forms and other auxiliary linguistic units. The frames that constitute the periphery of a concept possess the potential to express particular nuances of the main idea at specific moments and are typically represented in language by various linguistic units that manifest in distinct syntactic situations.
Kitap Kritiği: İki Dem Bir Demokrat Eski Dışişleri Bakanı Hayrettin Erkmen in Anıları
Authors: tombak fatma
Published: November 2024

Bu çalışma bir kitap incelemesidir. Çalışma bir “anı / hatıra” olarak yayınlanmıştır. Eserde anıları yer alan Hayrettin Erkmen (1915-1999) Türkiye’nin siyasi tarihinde kritik dönemlerde kritik görevler almış bir siyaset ve devlet adamıdır. 1960 ve 1980 yıllarında gerçekleşen askeri darbelerde iktidar partisinde bakan olarak ve parti yönetiminin üst yönetiminde görev alan biri olarak Hayrettin Erkmen’in anıları 1950-1980 yılları arası Türk demokrasi ve siyasi tarihinin aydınlatılmasında önemli bir kaynak görevi görecektir. Bu noktada dikkat çeken husus ise böyle önemli bir siyasetçinin anılarının 2023 yılına kadar yayınlanmamış olmasıdır. Bir siyasetçi olarak Demokrat Parti ve Adalet Partisi’nde önemli görevler almış, 1992’de tekrar kurulan Demokrat Parti’nin ilk Genel Başkanı olmuş Erkmen'in hayatı ve siyasî tarihteki rolü ve katkıları üzerinde ülkemizde maalesef özel bir çalışma yapılmamıştır. Erkmen’in merkezde olduğu bir çalışma Demokrat Parti’yi iktidara taşıyan sürecin, CHP’nin iktidarı kaybetmesine neden olan uygulamalarının, 1960 darbesinde yaşananların ve 1980 askerî darbesinin arifesinde parlamentonun durumunun daha iyi anlaşılmasına ve daha iyi analiz edilmesine katkı sağlayacaktır.
Babürlü Devleti Hareminde Siyasi Bir Ünvan: Padişah Begüm
Authors: karataş yozgat sevilay
Published: November 2024

Tarih boyunca genel anlamda Türklerin devlet teşkilatları incelendiğinde, hükümdara yakın olan kadınların siyasetle ilgilendikleri görülmüştür. Bu kadınlar genelde hükümdarın annesi, eşi ya da kız evlatlarından oluşan birinci dereceden akrabaları olmuştur. Hindistan topraklarında kurulan Babürlü Devleti, Türklerin uzun yıllar hüküm sürdüğü devletlerden biri olmuştur. Bu sebeple böyle güçlü bir devletin sadece siyasi mekanizması değil, harem ve işleyişi de önem arz etmiştir. Babürlü Devleti’nin haremi hakkında yapılan çalışmalar incelendiğinde özellikle Padişah Begüm ünvanı dikkat çekici olmuştur. Babürlü Devleti’nin son devirlerinde yaşanan hızlı taht değişikliği ile bahsi geçen Padişah Begüm ünvanı da etkinliğini kaybetmiştir. Babürlü sarayında kadın iktidarının önünü açan etmenlerin neler olduğuna dair bir araştırmaya genel literatürde rastlanılmamış olması, bu çalışmanın önemini ortaya koymuştur. Bu çalışma ile erkek egemen bir toplum olan Babürlü Devleti’nde, saray kadınlarının siyasal iktidarda önemli birer rollerinin olduğunu açıklamak amaçlanmıştır. Bu çalışmada tarama yöntemi kullanılmıştır. Çalışma, Mahım Begüm’den (ö. 1533) Badşah Begüm’e (ö. 1789) kadar Babürlü Devleti tarihinde Padişah Begüm ünvanını alan Begümleri kapsamıştır. Dolayısıyla Babür Şah (1526-1530) döneminden Ahmet Şah Bahadır (1748-1754) dönemine kadar olan süre, çalışma konusu dahilindedir.
مرابحه و اجاره در فقه و کاربرد آن در بانکداری اسلامی
Authors: muntazer safiullah , Noorzai Mohammad Tawfiq
Published: November 2024

این مقاله به بررسی عقود مرابحه و اجاره در فقه اسلامی و کاربرد آن ها در معاملات نظام بانکداری اسلامی معاصر می پردازد. هدف اصلی این تحقیق تحلیل ساختار و شرایط عقد مرابحه و اجاره در فقه و ارزیابی نحوه انطباق آنها با معاملات بانکی در دوران حاضر است. برای دستیابی به این هدف، از منابع فقهی قدیم و جدید استفاده شده است. از آنجا که امور بانکداری از قضایای معاصر به شمار میرود به آثار مرتبط با بانکداری اسلامی معاصر نیز مراجعه گردیده است. هر یک از این دو عقد تحت چارچوب عمومی عقد و بخش معاملات در فقه اسلامی قرار دارند، اما در برخی موارد دارای ویژگی های خاص و منحصر به فردی هستند. بخش قابل توجهی از فعالیت های بانکداری اسلامی معاصر شامل عقد مرابحه و اجاره است، که تلاش شده تا این عقود از نظر شکل و محتوا با قواعد فقهی همخوانی داشته باشند. با این حال، در برخی موارد تفاوت هایی بین این عقود و شیوه های امروزی مشاهده می شود که از این رو، به آنها عنوان "مرابحه و اجاره معاصر" داده شده است. در مجموع، ایجاد بانکداری اسلامی و اجرای عقود مرابحه و اجاره به عنوان بخشی از فعالیت های بانکی، در این تحقیق به عنوان یک گام مثبت ارزیابی شده است.
«ԻՍԼԱՄԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ՆԵՐԱԾՈՒԹՅԱՆ» ԴԱՍԱՎԱՆԴՄԱՆ ՄԵԹՈԴԱԲԱՆԱԿԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՀԱՅ ՄԱՏԵՆԱԳՐԱԿԱՆ ՍԿԶԲՆԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐԻ ԿԻՐԱՌՄԱՆ ՏԵՍԱՆԿՅՈՒՆԻՑ
Authors: Սահակյան Նաիրա
Published: November 2024

Իսլամական աշխարհի հետ Հայաստանի պատմական կապը, երկար ժամանակ իսլամական կայսրությունների կազմի մեջ լինելը, էականորեն ազդում են «Իսլամագիտության ներածություն» դասընթացի դասավանդման մեթոդաբանության վրա։ Այս հոդվածը ուսումնասիրում է, թե ինչպես է իսլամական աշխարհի հետ գոյակցության տասներեքդարյա պատմությունը ձևավորում «Իսլամագիտության ներածություն» դասավանդման մոտեցումը հայկական լսարանում՝ հատկապես շեշտելով հայ միջնադարյան պատմիչների աշխատությունները ուսումնական ծրագրում ներառելը: Որդեգրելով այս մոտեցումը՝ դասընթացը կամրջում է իսլամի և հայոց պատմությունները՝ կապելով թեման ուսանողների ինքնության հետ: Հայկական մատենագիտական սկզբնաղբյուրները ուսումնական ծրագրում ներառելը հարստացնում է դասընթացի նյութը և խրախուսում ուսանողներին ներգրավվել ապացույցների, փաստերի և փաստարկների ավելի խորը վերլուծության մեջ: Այս պրակտիկան զարգացնում է քննադատական մտածողության հմտություններ և հնարավորություն է տալիս ուսանողներին լավ տեղեկացված եզրակացություններ անել պատմական իրադարձությունների և գործիչների վերաբերյալ:
ՆԻԶԱՄԻ ԳԱՆՋԱՎԻԻ ՍԻՐԱՎԵՊԵՐԻ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՊԱՏՄԱԳԵՂԱՐՎԵՍՏԱԿԱՆ ԱՐՁԱԳԱՆՔՆԵՐԸ
Authors: Գեղամյան Աստղիկ
Published: November 2024

Գաղտնիք չէ, որ հայ-իրանական գրական առնչություններն ունեն դարերի պատ­­մու­­թյուն։ Դրանք արտահայտվում են հայ վի­պա­­կան բանա­հյու­սության մեջ Իրա­նի քա­ղա­քական և պատ­­մա­կան կյանքում կարևոր դերա­կա­տա­րում ունեցած գոր­ծիչ­ների գեղարվես­տա­կան կեր­պա­վորումներով, մատե­նագ­­րու­թյան մեջ իրա­նական ա­ռաս­­­պել­ների, վիպական զրույցների հիշատակում­ներով, ինչպես նաև միջ­նա­դար­յան տաղերգության մեջ պարսից պոեզիային բնորոշ լեզվաոճական և պատկերային հա­մա­կարգի որոշ տարրերի կիրառմամբ։
Վերջինիս վկայություններից է Նիզամի Գանջավիի սիրա­վե­պերի («Խոս­րով և Շիրին», «Լեյլի և Մեջնուն») արձագանքը հայ գրական մշակույթում։ Թեև պարսից դա­սականի սիրա­վեպերը միջ­նա­դարում հայերեն չեն թարգ­ման­վել, սակայն արդեն նոր շրջանի գրականու­թյան մեջ դրանք տեղ են գտել թարգմանությունների և գեղար­վես­տական տարաբնույթ մշակում­ների (լե­գե­ն­դ, պոեմ, արձակ-պոեմ, բալլադ, բանաս­­տեղ­ծու­թյուն) տեսքով։ Պետք է նկատել, որ մատենագ­րու­թյան մեջ տեղ գտած վկայու­թյուն­­ներն ունեն սկզբնաղ­բյու­­րային նշանա­կու­թյուն։ Հայ գրական ավանդույթում նի­զամիա­կան սիրավեպերի մոտիվ­­ների և հե­րոս­­­ների վերաբերյալ հիշատակումներն ու գրական մշակումները խոսում են երկու ժողովուրդների սերտ շփումների, մշա­կու­թային և աշխարհայացքային ընդհան­րու­­թյուն­ների մա­սին։
Հոդվածում քննարկման ներկայացված թեման նիզամիական սիրավեպերի հայ­­­­կա­կան արձագանքների ուսումնասիրություն է, որում առկա նյութերի հիման վրա փորձ է արվում ցույց տալ հայ գրական մշակույթում դրանց դերը երկու ժողո­վուրդ­նե­րի պատմամշա­կութային շփումներում։ Խնդիրը հնարավորին ամբողջական ներ­կա­յաց­­­նե­լու մի­տու­մով այն դիտար­կել ենք ժամանակային լայն ընդգրկմամբ, թեև յու­րա­քանչյուր փուլ կա­րող էր դառ­նալ առանձին ուսումնասիրության նյութ:
THE PREVALENCE OF IRANIAN CULTURE AND THE PERSIAN LANGUAGE IN SHUSHI ACCORDING TO TRAVELLING NOTES OF ARCHPRIEST YEGHISHE (HOVAKIM) GEGHAMIANTS
Authors: Amryan Tereza
Published: November 2024

19th-century author, Archpriest Yeghishe (Hovakim) Geghamiants, who is also known to the Armenian reader as Haykuni, in 1885 traveled to Artsakh and published his work “Travelling Notes”. There are noteworthy mentions of the prevalence of Iranian culture and the Persian language in Shushi City in Geghamiants’s work. Thanks to the information given by Geghamiants about the Persian people living in Shushi at that time, we get an idea of what they were involved in and what role the Persians had in the life of the city, what relations they had with the neighboring Armenians. When speaking about the daily life of the local Armenian population, Geghamiants noted that Armenians also used to sing Persian songs during their happy events, Armenians used to participate in the wedding ceremonies of neighboring Persians, and vice versa. When speaking about some Armenian schools, the author mentioned that the Persian language was also taught in those schools. In his work, Geghamiants mentioned translating masterpieces of Persian literature into Armenian and publishing them in Shushi. Geghamiants referred to the Persian sanctuaries in Shushi and around the city, he refers to the pilgrimage sites visited by the Persians. The information presented by Geghamiants is often found in other sources too, but the work of Geghamiants stands out for its free and natural simplicity. In that sense, it is instructive and highly relevant to value and research the information provided by this source.
ԹՇՆԱՄՈՒ ԿԱՐԾՐԱՏԻՊԱՅԻՆ ՊԱՏԿԵՐՆԵՐՆ ՈՒ ԸՆԿԱԼՈՒՄՆԵՐԸ ԹՈՒՐՔԱԿԱՆ ԱՋԱԿՈՂՄՅԱՆ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆՆԵՐՈՒՄ (1960-1970-ԱԿԱՆ ԹՎԱԿԱՆՆԵՐ)
Authors: Հակոբյան Վերա
Published: November 2024

Հոդվածում ուսումնասիրության է առնվում «թշնամու» կերպարի ձևավորման տեսական,  սոցիալական խմբերի մեջ տարածման ու արմատավորման համար անհրաժեշտ գործիքակազմը։ Ներկայացվում են Թուրքիայում 1960-1970-ական թվականներին «կարմիր սարսափի»՝ կոմունիզմի տարածումը կանխելու հակաքարոզչական հնարքներն ու մեթոդները։ Մանրամասն քննության են ենթարկվում աջակողմյան պարբերականներում «ներքին» ու «արտաքին» թշնամիների նկատմամբ ատելություն տարածելու, նրանց դեմ մղված պայքարն արդարացնելու ամենաազդեցիկ միջոցները, այն է՝ «թնշամու» կերպարի ապամարդկայնացված պատկերավորումներն ու ծաղրանկարները։
SYRIAN PERSPECTIVE ON ISRAEL – HAMAS WAR OF 2023
Authors: Vardanyan Grigor
Published: November 2024

Israel-Hamas war erupted on 7th of October in 2023 is of global significance and currently most of the historians and researchers recognize the overriding need to study this topic. Moreover, it is impossible to pay attention to military operations in only one front such as Gaza Strip. The magnitude and character of war if not contained regionally will be unknown in terms of global security. This study is aimed at revealing the possible involvement of Syria into Israel-Hamas war and to examine different aspects of Syrian position on Israel-Hamas war in light of Israeli airstrikes and in the context of Iran-Israel confrontation in Syria. There are two research questions: 1. What are the key determinants of Syrian position towards Israel-Hamas ongoing war? 2․ How does Syrian factor effect on the war and what are the main tendencies of Syria’s possible involvement into the Israel-Hamas war? Analyzing the main reasons of the war and scrutinizing primary consequences for the Syrian side, discussing various perspectives and thoughts, we draw our own perspective on the subject and make conclusions.
ԱԼ-ՇԱՖԻԻՆ՝ ՄՈՒՍՈՒԼՄԱՆԱԿԱՆ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ՈՒՍՄՈՒՆՔԻ ՀԻՄՆԱԴԻՐ. ՈՒՍՈՒԼ ԱԼ-ՖԻԿՀԻ (UṢŪL AL-FIQH) ՁԵՎԱՎՈՐՈՒՄԸ
Authors: Հակոբյան Վահե
Published: November 2024

Մուսուլմանական իրավունքը՝ ֆիկհը, իսլամի կրոնաիրավական ոլորտն է, որը սահմանում է մուսուլմանների օրինական վարքի կանոնները, թույլատրում կամ ար­գե­լում է նրանց այս կամ այն արարքը: Ֆիկհը թարգմանաբար նշանակում է «խորը ըմբռնում», իսկ «ֆիկհ» եզրույթը հայերեն կարելի է մեկնաբանել որպես իսլամական օրենքը մեկնաբանող ու բացատրող նորմերի ժողովածու, «իսլամական իրավունք»[1] կամ մուսուլմանական ուսմունք վարքագծի կանոնների վերաբերյալ, այսինքն առավել լայն իմաս­տով՝ մուսուլմանական իրավունք[2]: Ֆիկհն իսլամի իրավական ոլորտն է՝ մտա­դրու­­թյունների էությունը ճիշտ ընկալելու մասին: Այս առումով ֆիկհ բառի օգտա­գործ­ման հաստատումը կարելի է գտնել Մուհամմադ մարգարեի հետևյալ խոսքերում. «Նրան, ում Ալլահը բարին է կամենում, շնորհում է նաև կրոնի ճշմարիտ ընկալ­ման կարո­ղություն»[3]։ Ալ-Շաֆիին զգալի ավանդ է ունեցել իսլամական իրավունքի զարգաց­ման վրա։ “Uṣūl al-fiqh”-ի տեսությունն առանց սկզբունքային փոփոխությունների ընդունվում է նաև ժամանակակից մուսուլմանական իրավագիտության կողմից և դիտվում է որպես ֆիկհի տեսական հիմք:
 
[1] Кирабаев Н. С., Политическая мысль мусульманского средневековья, М., 2005, стр. 61-62.
[2] Ислам энциклопедический словарь, М., "Наука", Главная редакция восточной литературы, 1991, стр. 254-259.
[3]  Аль-Бухари, "Сахих Аль-Бухари", т. 4, стр. 223-224; Муслим "Сахих Муслим" (Бейрут: Дар Аль Арабийя, без даты), т. 3, стр. 1061.
Система культурных кодов книги «Ахбар аш-Шуара» Абу Бакра аль-Сули
Authors: Акопян Армине
Published: November 2024

В статье исследуется система культурных кодов "Ахбар аш-Шу'ара" аббасидского литератора 10 в. Абу Бакра ас-Сули. Состоящая из трех основных измерений - социального, религиозного и временного-пространственного, система отличается иерархичностью и наличием бинарных оппозиций. При этом религиозный и социальный коды проявляют схожие признаки практического и теоретического характера. В результате их сопоставления можно проследить особенности развития арабо-мусульманского общества 8–9 вв: от семьи к племени, затем социальным стратам и государству. Обобщенному понятию "люди" и авторскому "я" отведена важная роль в поведенческих паттернах, присутствующих в культурных кодах.
Временно-пространственный аспект, уступающий по количественным показателаям двум предыдущим, тем не менее несет немаловажную функцию обьединения различных отрезков исторического времени, что делает труд ас-Сули целостным с точки зрения современного восприятия.
ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻՑ ՀԱՅԵՐԻ ԲՌՆԻ ՏԵՂԱՀԱՆՄԱՆ ՇՈՒՐՋ ԱՐՁԱԳԱՆՔՆԵՐՆ ԱՐԱԲԱԼԵԶՈՒ ՄԵԴԻԱ ՏԻՐՈՒՅԹՈՒՄ
Authors: Մկրտչյան Տաթևիկ
Published: November 2024

Ինչպես ամբողջ աշխարհում այնպես էլ արաբական երկրների հիմնական մեդիա հարթակները չէին կարող անմասն մնալ 2023թ. սեպտեմբերի 19-ին Ադրբեջանի կողմից այսպես կոչված «հակաահաբեկչական ռազմական գործողություններից» հետո Լեռնային Ղարաբաղից գրեթե ողջ բնակչության բռնի տեղահանման իրողությունը լուսաբանելուց և որոշակի դիրքորոշումների հանրայնացումից: Հոդվածի հիմնական նպատակն է վերհանել արաբական տարբեր երկրների մեդիա հարթակներում այս գործընթացների շուրջ առկա արաբալեզու արձագանքները, որոնց վերլուծության համատեքստում նաև հնարավոր է հասկանալ, թե ընդհանրապես ինչպիսին է նրանց վերաբերմունքն այս երկարատև կոնֆլիկտին, դրա պատճառներին։ Կարևոր է նաև հասկանալ, թե ի վերջո նման ռազմական ճանապարհով հարցի լուծման համատեքստում ինչպիսին է և ինչ առանձնահատկություններ ունի արաբական երկրների առնվազն մեդիա տիրույթում առկա արձագանքը: Հոդվածում առանձին կերպով կանդրադառնանք նաև արաբալեզու երկրների և մասնավորապես Արաբական երկրների լիգայի և մասնավորապես Իսլամական համագործակցության կազմակերպության կողմից վերջին իրադարձությունների համատեքստում համընդհանուր մոտեցումներին  և դիրքորոշումներին, որ այս կազմակերպություններն ունեցել են Արցախի հակամարտության համատեքստում, որը թերևս կարող է հստակ ցույց տալ այս դիրքորոշումների և արաբական մամուլում տեղ գտած դիրքորոշումների համանմանությունն ու միմյանց փոխլրացումները:
ՈՐՈՇՅԱԼ և ԱՆՈՐՈՇ ՀՈԴԵՐԻ ՀԱԿԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆՆ ՈՒ ԿԻՐԱՌՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԱՅԻՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ՀԱՅԵՐԵՆՈՒՄ և ԱՐԴԻ ԳՐԱԿԱՆ ԱՐԱԲԵՐԵՆՈՒՄ
Authors: Գյոզալյան Սյուզաննա
Published: November 2024

Հայերենի և արաբերենի լեզվական համակարգերը մեծապես տարբերվում են իրարից, երկու լեզուները ծագում են երկու տարբեր լեզվաընտանիքներից․ հայերենը հնդեվրոպական լեզու է, իսկ արաբերենը պատկանում է սեմական լեզվախմբին։ Այդ է պատճառը, որ լեզվի ուսուցման և դասավանդման գործընթացում երկու լեզուների նմանությունները երբեմն անտեսվում են և շատ հաճախ շեշտվում են տարբերությունները: Սույն հոդվածի նպատակն է միջլեզվաբանական տիպաբանության համատեքստում անդրադառնալ որոշյալ և անորոշ հոդերի կառուցվածքային կիրառություններին ժամանակակից հայերենում և արդի գրական արաբերենում: Կիրառության հիմնական կանոնները քննարկելուց և ընդհանրացումների հանգելուց զատ հոդվածում անդրադարձ է կատարվում երկու լեզուների նմանություններին ու տարբերություններին և զուգահեռներ է տարվում դրանց միջև որակական մոտեցման միջոցով: Հոդվածի հիմնական նպատակն է ցույց տալ երկու լեզուներում որոշյալ /անորոշ հոդի կիրառության կառուցվածքային բազմաթիվ ընդհանրությունները: Նման մեթոդաբանության ձգտումն է ապահովել վերլուծական հիմք, որը կկապի ուսումնասիրվող լեզուն սովորողի մայրենի լեզվի հետ։ Ուսումնական գործընթացում նման հիմքի կիրառումը կհանգեցնի լեզվի ավելի արդյունավետ ընկալմանն ու առավել բնական յուրացմանը:
ՉՈՐՍ ՈՒՂՂԱՀԱՎԱՏ ԽԱԼԻՖՆԵՐԻ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ ՀԻՄՆԱՎՈՐՄԱՆ ԽՆԴՐԻ ՇՈՒՐՋ
Authors: Հովհաննիսյան Միքայել
Published: November 2024

Հոդվածում ներկայացվում է չորս ուղղահավատ խալիֆների իշխանության իրավունքի հիմնավորման հարցը, ինչպես նաև ընտրության մեխանիզմների և ընտրության գործընթացի վրա ազդած գործոնների վերլուծությունը։ Մուհամմադ մարգարեի մահից հետո ի հայտ եկած խնդիրները, որոնք պայմանավորված էին նոր առաջնորդի ընտրության, առաջնորդի լիազորությունների և պարտականությունների ձևակերպման և կառավարման հիմնական սկզբունքների հետ։ Այս տեսանկյունից ուշագրավ է, որ չորս խալիֆներից յուրաքանչյուրը ընտրվեց մյուսներից սկզբունքորեն տարբերվող եղանակով։ Այս համատեքստում հատկանշական է նաև ընտրության մեխանիզմը և իշխանության աղբյուրը, քանի որ դրանք մեծապես ազդված էին խալիֆներից յուրաքանչյուրի իշանության գալու քաղաքական և տնտեսական համատեքստով։ Հոդվածում ներկայացված փաստերի հիման վրա հնարավոր է դանռում եզրակացնել, որ իշխանության իրավունքի հիմնավորման տեսանկյունից առանցքային են երկու հիմնական ազդեցության գործոնները՝ տոհմացեղային հարաբերությունները և կրոնագաղափարականը, ընդ որում այս գործոնների հարաբերակցությունն աստիճանաբար փոփոխվում է հօգուտ տոհմացեղային կապի, ինչի վրա էական ազդեցություն է ունենում տնտեսական-քաղաքական ազդեցության աճը Կուրայշ ցեղի որոշակի շրջանակներում։
ԻՍԼԱՄԻ ՀԻՆԳ ՀԻՄՆԱՍՅՈՒՆԵՐԸ ԱՀԼ-Է ՀԱՂՂԻ ԿՐՈՆԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳՈՒՄ
Authors: Առուշանյան Արփինե
Published: November 2024

Իսլամի հինգ հիմնասյուները՝ շահադան, աղոթքը, նվիրատվությունը, պահքը և ուխտագնացությունը պարտադիր են բոլոր մուսուլմանների՝ և՛ սուննիների, և՛ շիաների համար, սակայն ծայրահեղ շիայական ուղղությունները դրանց հաճախ չեն հետևում, փոփոխությունների են ենթարկում, կամ փոխարինում որևէ այլ, տեղային բնույթ կրող նմանատիպ երևույթներով։ Օրինակ, գլխավորապես Իրանի արևմտյան շրջաններում, մասամբ նաև Իրաքում բնակվող ահլ-է հաղղերի սուրբ գրքում՝ Սարանջամում, անդրադառնալով կրոնի հիմնասյուներին, նշվում են ոչ թե վերոնշյալ հինգը, այլ միայն այս կրոնական խմբի կողմից հիմնասյուն համարվող չորսը՝ մաքրությունը, բարեպաշտությունը, անգոյությունը և պատրաստակամությունը։ Շահադան առհասարակ բացակայում է, աղոթքը փոխարինվում է ջամով, նվիրատվությունը՝ ծիսական զոհաբերությամբ ու հյուրասիրություններով, երկարատև պահքը՝ տարեկան մեկ կամ երկու անգամյա եռօրյա պահքով, իսկ ուխտագնացությունը Մեքքա կամ Մեդինա՝ ահլ-է հաղղերի սրբավայրեր այցելությամբ։
Այստեղ հանգամանալից կանդրադառնանք ահլ-է հաղղերի շրջանում իսլամի հինգ հիմնասյուների պահպանման խնդիրներին, կփորձենք պարզել դրանք այլ տարբերակներով փոխարինելու պատճառները։
«ԻՐԱՆԱԿԱՆ ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ» ԱՌԱՐԿԱՅԻ ԴԱՍԱՎԱՆԴՄԱՆ ՄԵԹՈԴԱԲԱՆԱԿԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ
Authors: Դարբինյան Նունիկ
Published: November 2024

«Իրանական մշակույթի պատմություն» առարկայի դասավանդումը ԵՊՀ իրանագիտության ամբիոնի առարկայացանկում ընդգրկվել է վերջին տարիների ընթացքում։ Դասընթացն իրանագիտության ամբիոնի դասացանկում ներառելը պայմանավորված է ուսանողների՝ թեմայի նկատմամբ մեծ հետաքրքրվածությամբ և դրա արդիականությամբ։ Առարկայի շրջանակներում ներկայացվում է իրանական մշակույթի պատմությունը՝ սկսած առաջին քաղաքակրթություններից մինչև ներկա ժամանակաշրջանը։
Դասընթացը ամուր հիմք է հանդիսանում ուսանողների համար՝ հետագայում իրանական գրականությունն ու արվեստը, ինչպես նաև քաղաքական ու դիվանագիտական առանձնահատկությունները ավելի լավ ըմբռնելու համար։
Առարկայի դասավանդման մեթոդաբանությունը մշակված է իրանագիտության ամբիոնի դասախոսի կողմից և հիմնված է առկա, արդի հետազոտությունների վրա։
Սույն հոդվածում քննության է առվում դասախոսի կողմից մշակված ուսուցման մեթոդաբանությունը, որը կիրառվում է ԵՊՀ -ում արդեն հինգ տարի։
Բանալի բառեր։ Իրանական մշակույթի պատմություն, մեթոդաբանություն, դասավանդում, ստեղծագործական գործունեություն, հետազոտություն
Ն. Ֆ. ՔԸՍԱՔՅՈՒՐԵՔԻ «ՄԵԾ ԱՐԵՎԵԼՔԻ» ՏԵՍԼԱԿԱՆԸ ՝ ԻԲՐԵՎ ԹՈՒՐՔԱԿԱՆ ԻՍԼԱՄԱԿԱՆ-ՊԱՀՊԱՆՈՂԱԿԱՆ ԱՐԴԻ ԽՈՍՈՒՅԹՈՒՄ ԱՅԼԱՏՅԱՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐՔԵՏԻՊ
Authors: Գևորգյան Արշակ
Published: November 2024

Սույն հոդվածում անդրադարձ է կատարվում իսլամական անհաշտ գաղափարախոս Նեջիփ Ֆազըլ Քըսաքյուրեքի առաջ քաշած գաղափարական դրույթներին` եզրակացնելով, որ վերջինիս «Մեծ արևելքի» տեսլականը տասնամյակներ շարունակ ծառայել է որպես ոչ թուրք փոքրամասնությունների հետ հարաբերություններում արտախմբային բացառման արքետիպ: Վերակենդանացնելով իսլամն իբրև ինքնության խորհրդանիշ և քաղաքական մտքի առաջնային աղբյուր՝ Քըսաքյուրեքն, ըստ էության, հանդես է եկել ոչ մուսուլման փոքրամասնությունների նկատմամբ էթնիկ զտումների կիրառման դիրքերից:
Հոդվածում ընդգծվում է թուրքական քաղաքականության և Թուրքիայում իսլամական պահպանողականության էվոլյուցիայի վրա Քըսաքյուրեքի գաղափարների թողած անանցողիկ ազդեցությանը: Ցույց է տրվում, որ Թուրքիայի ներկայիս նախագահը ևս մեծապես կրում է Քըսաքյուրեքի ազդեցությունը, և Էրդողանի պոպուլիստական քաղաքական գործիքակազմը նշանակալի չափով ձևավորվել է հենց նրա գաղափարախոսության ազդեցությամբ: Ավելին՝ անգամ էթնիկ փոքրամասնությունների նկատմամբ Էրդողանի մոտեցումներում կարելի է տեսնել Քըսաքյուրեքի գաղափարների որոշակի ազդեցություն:
Ուսումնասիրելով Քըսաքյուրեքի հիմնարար աշխատությունը՝ «Գաղափարական ցանցն» իր այլ գեղարվեստական և հրապարակախոսական աշխատանքների համատեքստում՝ փորձ է արվում վերհանել դրանցում հակահայկականության դրսևորումները: Ընդհանուր առմամբ, փոքրամասնությունների հարցի նկատմամբ Նեջիփ Ֆազըլի վերաբերմունքը խտացված է նրա անթաքույց այլատյաց կարգախոսում. «կա՛մ մեզնից մեկը դարձիր, կա՛մ մեզնից հեռացիր»:
ԻՍԼԱՄԱԿԱՆ ՎԵՊԵՐԻ ՎԵՐԵԼՔԸ	ԹՈՒՐՔԱԿԱՆ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ․ ԿԵՐՊԱՓՈԽՎԵԼՈՎ ՇԱՐՈՒՆԱԿԵԼ, ՇԱՐՈՒՆԱԿԵԼՈՎ ԿԵՐՊԱՓՈԽՎԵԼ
Authors: Մարտիրոսյան Անուշիկ
Published: November 2024

Ե՛վ Թանզիմաթի գրականությունում, և՛ վաղ հանրապետական շրջանի թուրքական վեպերում իսլամական թեմատիկան մշտապես առկա է եղել։ Սակայն 1960-ական թթ․ վերջից թուրքական գրականության մեջ իսլամական վեպերի յուրատեսակ ուղղություն ձևավորվեց։ Այս վեպերը, որ ստացան «Ճշմարիտ ուղու» վեպեր ընդհանրական անվանումը, 80-ական թթ․ վերելք ապրող իսլամական շարժումների արդյունք էին և հասարակությանը «իսլամական ձևով» կրթելու առաքելություն էին ստանձնել։ Այս վեպերը խիստ պահանջարկված էին հատկապես 1990-ական թթ․-ին՝ դառնալով ժամանակի բեսթսելլերները։ Հիշյալ վեպերը գեղագիտական որակներից զուրկ, պարզ նախադասություններով շարադրված տեքստեր են, որոնց սյուժեն իսլամական և արևմտամետ ժամանակակից կերպարների պայքարն է, իդեալական մուսուլման հերոսներին սիրահարված արևմտամետ հերոսուհիների՝ «դարձի գալը»,  գլխաշոր կրելու պատճառով կրթական հաստատություններից, հասարակական-քաղաքական կառույցներից հեռացված, խտրականությունների ենթարկված երիտասարդ աղջիկների պատմությունները։ Այս առումով իսլամական վեպերը իսլամիզմի զգացմունքային ռեպերտուարը կազմող կարևոր աղբյուր են, քանի որ վեպերը ժամանակակից Թուրքիայում մուսուլմանների, նրանց կյանքերի, ընտրությունների ու զգացմունքների մասին են պատմում՝ չսահմանափակվելով միայն դրանց նկարագրությամբ, նպաստելով նաև նոր իսլամական ինքնության ձևավորմանը։
ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ ՌՈՒԲԵՆ, ՊՈՂՈՍՅԱՆ ՆԱԻՐԱ, ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԱՐՑՆ ՈՒ ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԽՆԴԻՐԸ ԹՈՒՐՔ ԲԱՐՁՐԱՍՏԻՃԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ և ՌԱԶՄԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻՉՆԵՐԻ ՀՈՒՇԵՐՈՒՄ (XIX ԴԱՐԻ ՎԵՐՋ-XX ԴԱՐԻ ԿԵՍԵՐ),ԵՐևԱՆ, ԵՊՀ ՀՐԱՏ., 2022, 110 ԷՋ
Authors: Միրզոյան Քնարիկ , Մելիքյան Գուրգեն
Published: November 2024

Գրախոսությունը նվիրված է Ռ․ Մելքոնյանի և Ն․ Պողոսյանի Հայկական հարցն ու Հայոց ցեղասպանության խնդիրը թուրք բարձրաստիճան քաղաքական և ռազմական գործիչների հուշերում (XIX դարի վերջ-XX դարի կեսեր) գրքին։
«ՎԻՍ ԵՎ ՌԱՄԻՆ» ՊՈԵՄԻ ԴԵՐԸ ՇԱՀՆԱՄԵԱԿԱՆ ՍԻՐԱՅԻՆ ԴԱՍՏԱՆՆԵՐԻՑ ՆԻԶԱՄԻԱԿԱՆ ՍԻՐԱՎԵՊԵՐԻ ԱՆՑՄԱՆ ՃԱՆԱՊԱՐՀԻՆ
Authors: Գեղամյան Աստղիկ
Published: November 2024

Ֆախրեդդին Գորգանիի «Վիս և Ռամին» պոեմն առանցքային տեղ է զբաղեցնում պարսից սիրավեպի ժանրի զարգացման գործում։ Նրանում հեղինակային կենսափորձի և գեղարվեստական հնարքների դերի մեծացումն ավելի է ընդգծում ժանրի կայացման հանգամանքը։ Երկի սյուժեն, ի տարբերություն hերոսական էպոսի սիրային պատումների սխեմատիկ կառույցի, հյուսված է առանձին անհատների միջև ձևավորված հարաբերությունների շուրջ։ Հիմնական կոնֆլիկտը խթանող գործողությունների ընթացքը պայմանավորված է հերոսների խառնվածքով, այլ ոչ հասարակական մասշտաբի երևույթներով: Այն իր առաջադրած խնդիրներով հիմնովին լուծում է ժանրի կառուցվածքին բնորոշ սկզբի և հանգուցալուծման ամբողջականության հարցը։ Գորգանին, օգտագործելով Ղազնավյան շրջանի իր նախորդների փորձը, սիրային ստեղծագործությունը բարձրացրեց նոր հարթության՝ ճանապարհ հարթելով իր մեծ հաջորդի՝ Նիզամի Գանջավիի սիրավեպերի համար։ «Վիս և Ռամին» պոեմն իր գեղարվեստական լուծումներով յուրօրինակ կապող օղակ է շահնամեական սիրային դաստանների և նիզամիական սիրավեպերի միջև։
ԶՈՐԱՎԱՐ ԱՆԴՐԱՆԻԿԸ ԹՈՒՐՔ ԵՎ ԱԴՐԲԵՋԱՆՑԻ ՌԱԶՄԱ-ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻՉՆԵՐԻ ՀՈՒՇԵՐՈՒՄ
Authors: Մելքոնյան Ռուբեն
Published: November 2024

Հայերիս շրջանում լեգենդար զորավար Անդրանիկ Օզանյանի հանդեպ ժողովրդական սերն ու ակնածանքը հասնում են միֆական, էպիկական սահմանների: Բացի պատմագիտական, քաղաքագիտական ուսումնասիրություններից, համաժողովրդական հերոսի ընկալում ունեցող Անդրանիկի վերաբերյալ Արևմտյան Հայաստանից գաղթածների, Հայոց ցեղասպանությունը վերապրածների և նրանց սերունդների շրջանում պահպանվել է անգամ վիպասք: Եվ ընդհանրապես Անդրանիկն իր կերպարով իրական կամ միֆական հույս է ներշնչել հայության բազմաթիվ սերունդների անգամ այն ժամանակ, երբ թվում էր, թե հաղթանակի մասին մտածելն իսկ իրատեսական չէ: Սակայն օսմանյան և թուրք տարբեր ռազմական, քաղաքական գործիչների հուշերի կամ նրանց հետ կապված պատմությունների հետ ծանոթացումը մեջ առջև բացում է լեգենդար զորավարի կերպարի մեկ այլ, այս անգամ՝ թուրքական ընկալումը: Այսինքն՝ այն, որ Անդրանիկ Օզանյանը եղել է թուրքական ռազմա-քաղաքական վերնախավի ուշադրության կենտրոնում որպես վտանգավոր թշնամի դա սպասելի է, սակայն որ հետագայում էլ՝ տասնամյակներ անց, նա ընկալվել է որպես գաղափարական հակառակորդ, ով որպես խորհրդանիշ կարող է սպառնալիք լինել թուրքական ու ադրբեջանական հեռահար նպատակների համար, ուշագրավ է:
ԹԱՐԳՄԱՆՉԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՀԱՅԵՐԵՆԻ և ԱԴՐԲԵՋԱՆԵՐԵՆԻ ՕՐԻՆԱԿՈՎ
Authors: Մովսիսյան Լիլիթ
Published: November 2024

Մասնագիտական հաղորդակցման շրջանակներում թարգմանություն հասկացությունը բնութագրում են որպես միջլեզվային և միջմշակութային միջնորդության, բանավոր և գրավոր ձևաչափով շփման տեսակ, որի ընթացքում տեքստի բովանդակությունը ներկայացվում է մեկ այլ լեզվով, իսկ թարգմանության համապատասխանության, ճշգրտության աստիճանը մեծ մասամբ կախված է թարգմանչի առջև դրված խնդրից։  Թարգմանության ժամանակ տեղի է ունենում ոչ միայն շփում երկու լեզվի միջև,  այլև երկու մշակույթի միջև։[1]Այս տեսանկյունից իր բնույթով յուրահատուկ է հայերենի և ադրբեջաներենի շփումը՝ հաշվի առնելով տվյալ լեզուներով խոսող ժողովուրդների՝ մեղմ ասած ոչ բարեկամական հարաբերությունները։ Այդ համատեքստում կարևոր է փաստել, որ երկու լեզուների միջև առկա տարբերությունները թարգմանչից պահանջում են առավել մեծ պրոֆեսիոնալիզմ` որակյալ, բարձր մակարդակի թարգմանական աշխատանք կատարելու համար։ Սույն աշխատանքի նպատակն է  ցույց տալ այն մեթոդները, միջոցները, որոնց շնորհիվ թարգմանիչն ավելի դյուրությամբ կկատարի իր առջև դրված խնդիրը և կհաղթահարի աշխատանքի ընթացքում առաջած դժվարությունները։ Թարգմանության մեջ էական դեր ունի նաև լեզվամտածողությունը, և երկու լեզուների լեզվամտածողության նրբություններին տիրապետելը ևս մեծապես կարևորվում է թարգմանություն կատարելու գործում։ Չնայած վերոնշյալ տարբերություններին, այնումենայնիվ, ամենատարբեր ոլորտներում, այդ թվում՝ տեղեկատվական հաճախ մասնագետները կատարում են համապատասխան թարգմանություններ և´ ադրբեջաներենից հայերեն, և´ հակառակը՝ ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր ձևաչափերով։ Փաստելով, որ սույն աշխատանքը երկու լեզուների միջև թարգմանական ոլորտում կատարվող զուգադրական քննության առաջին փորձն է, անդրադարձը նմանատիպ թարգմանական աշխատանքների ընթացքում ի հայտ եկող խնդիրներին կնպաստի մասնագետներին իրենց աշխատանքն ավելի որակով և արդյունավետ կազմակերպելու գործում։ Չնայած երկու լեզուների միջև գոյություն ունեցող էական տարբերություններին, աշխատանքում վեր են հանվել այն հիմնական ընդհանուր գծերը, օրինաչափությունները, որոնք կնպաստեն թարգմանչական գործն ավելի բովանդակալից, գրագետ և ընդունված չափանիշներին համապատասխան կերպով կատարելուն։
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՓԱՓՈՒԿ ՈՒԺԻ ԴՐՍԵՎՈՐՈՒՄՆԵՐԸ ՀԱՅ-ԹՈՒՐՔԱԿԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ
Authors: Դարբինյան Հայկ
Published: November 2024

Նույնիսկ դիվանագիտական հարաբերությունների բացակայության պայմաններում Հայաստանի Հանրապետությունը և Թուրքիայի Հանրապետությունն ունեցել են դիվանագիտական շփման մի քանի փորձեր: Երկու երկրների միջև բազմաբնույթ ձևաչափով պաշտոնական և ինստիտուցիոնալ շփումներին զուգահեռ, կիրառվել է նաև հանրային դիվանագիտության և «փափուկ» ուժի գործիքակազմը: Ընդ որում, այդ գործքներն օգտագործվել են ինչպես թուրքական, այնպես էլ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացով շահագրգիռ տարբեր դերակատարների կողմից: Բացի Հայաստանի Հանրապետության հետ շփումների շրջանակից, թուրքական կողմն օգտագործել է հանրային դիվանագիտությունն ու «փափուկ» ուժը հայկական սփյուռքի հետ հարաբերություններում՝ փորձելով մեղմել տարբեր երկրներում բնակվող հայերի վերաբերմունքը Թուրքիայի և թուրքերի հանդեպ: