Μελέτη μικρών συνθετικών μορίων με πιθανή φαρμακολογική δράση
Authors: Μπούρκουλα Αθανασία 
Published: January 2014

Τα μόρια με τα οποία γίνεται η στόχευση του EGFR χωρίζονται κυρίως σε τρεις μεγάλες κατηγορίες. Η πρώτη κατηγορία περιλαμβάνει μονοκλωνικά αντισώματα που στοχεύουν την εξωκυτταρική περιοχή του υποδοχέα και ανταγωνίζονται την πρόσδεση του μορίου-προσδέτη σε αυτόν εμποδίζοντας με αυτόν τον τρόπο τον σχηματισμό όμο-ή έτερο-διμερούς και κατά συνέπεια την ενεργοποίηση του υποδοχέα. Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει μόρια μικρού μοριακού βάρους-αναστολείς της ενδοκυτταρικής δραστικότητας τυροσινικής κινάσης του EGFR όπως είναι οι 4-ανιλινοκιναζολίνες που διαπερνούν την κυτταρική μεμβράνη και ανταγωνίζονται τις θέσεις δέσμευσης του ΑTP αναστέλοντας με αυτόν τον τρόπο τη φωσφορυλίωση του EGFR και κατά συνέπεια τα σηματοδοτικά μονοπάτια στα οποία εμπλέκεται. Η τρίτη κατηγορία περιλαμβάνει πεπτιδικά ανάλογα του μορίου-προσδέτη (επιδερμικού αυξητικού παράγοντα, Epidermal growth factor, EGF) τα οποία δεσμέυονται στην εξωκυτταρική περιοχή του υποδοχέα στην θέση δέσμευσης του αυξητικού παράγοντα. Τα τελευταία χρόνια έχουν επισημανθεί αρκετά παράγωγα κιναζολινών με βραχύβια ισότοπα εκπομπής ποζιτρονίων, όπως 11C, 18F και 124Ι, αλλά μέχρι τώρα δεν είχε γίνει καμία προσπάθεια επισήμανσής τους με 99mTc. Η ευρέως διαδεδομένη διαθεσιμότητα της γ κάμερας (SPECT), οι ιδανικές ιδιότητες του 99mTc για απεικόνιση με SPECT, το χαμηλό κόστος, η ευκολία παραγωγής και διαθεσιμότητας του 99mTc μέσω γεννήτριας 99Mo-99mTc, δικαιολογούν το ενδιαφέρον σχεδιασμού συμπλόκων του 99mTc που δεσμεύονται ειδικά στην περιοχή με δραστικότητα τυροσινικής κινάσης του EGFR. Στην παρούσα διατριβή μελετήθηκαν in vitro έξι νέα παράγωγα της τάξης των 4-ανιλινοκιναζολινών, που μπορούν να καταταχθούν σε δύο κατηγορίες, ανάλογα με τις υποκαταστάσεις στις θέσεις 3 και 4 της ανιλίνης. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν κιναζολινικά παράγωγα που έχουν 3-Br και στη δεύτερη ανήκουν κιναζολινικά παράγωγα που έχουν 3-Cl και 4-F. Επίσης, μελετήθηκαν in vitro πέντε κιναζολινικά σύμπλοκα με ψυχρό ρήνιο. Τα σύμπλοκα των παραπάνω κιναζολινικών παραγώγων μπορούν να χωρισθούν σε δύο κατηγορίες, ανάλογα με τον πυρήνα του μετάλλου (core) που περιέχουν. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν σύμπλοκα που ο πυρήνας του μετάλλου είναι του τύπου fac-(M(CO)3)+ και στη δεύτερη κατηγορία ανήκουν σύμπλοκα που ο πυρήνας του μετάλλου (ΜΙΙΙ) σταθεροποιείται με σύστημα μικτών υποκαταστατών του τύπου (M(ΝS3)(CNR)) (M=Re, 99mTc). Συγκεκριμένα, τα κιναζολινικά παράγωγα και τα αντίστοιχα σύμπλοκά τους μελετήθηκαν (1) ως προς την ικανότητά τους να αναστέλουν τη φωσφορυλίωση του EGFR, (2) ως προς τον τρόπο που δεσμεύουν τον υποδοχέα (αντιστρεπτά ή μη), (3) ως προς τη δράση τους στην κυτταρική επιβίωση και (4) ως προς τη δράση τους στον κυτταρικό κύκλο. Συνοπτικά, σύμφωνα με τα αποτελέσματα, όλα τα κιναζολινικά παράγωγα και τα σύμπλοκά τους με μη ραδιενεργό ρήνιο διατηρούν τη δράση των κιναζολινών. Φαίνεται ότι όλα διαπερνούν την κυτταρική μεμβράνη και είναι ισχυροί αναστολείς της δραστικότητας τυροσινικής κινάσης του EGFR καθώς και της κυτταρικής επιβίωσης. Οι τιμές IC50 τόσο για την αναστολή της κυτταρικής επιβίωσης, όσο και για την αναστολή της φωσφορυλίωσης του EGFR είναι συγκρίσιμες με αυτές των παραγώγων που μελετώνται στην βιβλιογραφία. Η ενσωμάτωση των πυρήνων του ρηνίου στα παράγωγα των κιναζολινών δεν μειώνει σημαντικά τη δραστικότητα της φαρμακοφόρου ομάδας, δίνοντας σύμπλοκα με καλά πειραματικά αποτελέσματα...