Μελέτη της επιδημίας HIV στην Ελλάδα με μοριακές μεθόδους
Authors: Λημναίος Στέφανος 
Published: August 2022

Παρότι τα τελευταία χρόνια βρισκόμαστε εν μέσω της πανδημίας του SARS-CoV-2, και άλλες μολυσματικές ασθένειες, όπως ο HIV, συνεχίζουν να αποτελούν σημαντικά παγκόσμια προβλήματα για τα οποία δεν υπάρχει ούτε θεραπεία εκρίζωσης, ούτε εμβόλιο. Ελλείψει εμβολίου, η αποτελεσματική πρόληψη κατά του HIV, η έγκαιρη διάγνωση και η πρόσβαση σε αντιρετροϊκή θεραπεία αποτελούν τους μόνους τρόπους αποτροπής της HIV λοίμωξης. Μία από τις κυριότερες δράσεις για την αντιμετώπιση του HIV είναι η κατανόηση των χαρακτηριστικών των τοπικών επιδημιών. Σε συνδυασμό με τις παραδοσιακές μεθόδους, η μοριακή επιδημιολογία προσφέρει ένα νέο εργαλείο για την καλύτερη κατανόηση της επιδημίας HIV και θεωρείται ως μία από τις βασικές μεθόδους για την αντιμετώπιση αναδυόμενων δικτύων μετάδοσης του HIV.Πρωταρχικός στόχος μας ήταν να εκτιμήσουμε τις ημερομηνίες και τον ρυθμό μετάδοσης των τοπικών δικτύων διασποράς των υποτύπων Α1 και Β στην Ελλάδα με μεθόδους μοριακής επιδημιολογίας και παράλληλα να ελέγξουμε την επίδραση στις αναλύσεις μοριακού ρολογιού της χρήσης αλληλουχιών από PLHIV που λαμβάνουν ART. Οι αναλύσεις φυλοδυναμικής διενεργήθηκαν σε αλληλουχίες που ανήκαν σε 14 και 31 δίκτυα των υποτύπων Α1 ή Β, αντίστοιχα. Οι προγενέστερες ημερομηνίες προέλευσης για τα δίκτυα των υποτύπων Α1 και Β εκτιμήθηκαν το 1982,6 και το 1985,5, αντίστοιχα. Ο ρυθμός μετάδοσης εκτιμήθηκε μεταξύ 7,54 - 39,61 (IQR: 9,39 - 15,88) και 4,42 - 36,44 (IQR: 7,38 - 15,04) μεταδόσεων ανά 100 ανθρωποέτη για τους υπότυπους Α1 και Β, αντίστοιχα. Η στατιστική ανάλυση έδειξε ότι η μέση διαφορά στον ρυθμό μετάδοσης μεταξύ δικτύων ΧΕΝ και MSM ήταν 6,73 (95%CI: 0,86 - 12,60; p = 0,026). Επιπλέον, βρέθηκε ότι οι αλληλουχίες από PLHIV που λαμβάνουν ART μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε φυλοδυναμικές αναλύσεις χωρίς να επηρεάζουν τις μοριακές εκτιμήσεις, αλλά μόνον εάν το ποσοστό τους εντός του εκάστοτε MTC είναι < 30% περίπου, παρέχοντας έτσι πλεονέκτημα για την ανάλυση αυξάνοντας το μέγεθος του διαθέσιμου δείγματος. Η παρούσα μελέτη υποδεικνύει ότι η ημερομηνία εισαγωγής του υπότυπου Α1 στην Ελλάδα είναι η προγενέστερη στην Ευρώπη. Ο ρυθμός μετάδοσης βρέθηκε σημαντικά υψηλότερος για τα δίκτυα των ΧΕΝ συγκριτικά με εκείνα των MSM, λόγω των ιδιαιτέρων συνθηκών που προκάλεσε η εκτεταμένη επιδημική έκρηξη προ δεκαετίας στους ΧΕΝ στην Αθήνα. Συνολικά, ο ρυθμός μετάδοσης μπορεί να θεωρηθεί ως ένας πολύτιμος δείκτης για τη δημόσια υγεία, καθώς παρέχει μία προσέγγιση του ρυθμού αύξησης των μεταδόσεων εντός του εκάστοτε δικτύου και συνεπώς μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο για ανάπτυξη στοχευμένων μέτρων πρόληψης των μεταδόσεων HIV.Ο δεύτερος στόχος μας ήταν να ελέγξουμε την εγκυρότητα των ημερομηνιών μετάδοσης οι οποίες εκτιμήθηκαν με χρήση μοριακού ρολογιού. Στις αναλύσεις μας συμπεριελήφθησαν 145 PLHIV για τα οποία ήταν γνωστή η ημερομηνία μετάδοσης (κλινικά γνωστές ημερομηνίες μετάδοσης). Η αλληλούχιση των εν λόγω αλληλουχιών HIV έγινε με τη μέθοδο Sanger, ενώ είχε βρεθεί από προηγούμενες αναλύσεις ότι ανήκουν σε τοπικά δίκτυα μετάδοσης του ιού. Η ανάλυση έδειξε την ύπαρξη συσχέτισης (Spearman’s R = 0,93; p < 0,001) και συμφωνίας (Lin’s concordance correlation coefficient = 0,92; P < 0,001) μεταξύ των εκτιμώμενων με τη μέθοδο μοριακού ρολογιού και των κλινικά γνωστών ημερομηνιών μετάδοσης. Για τις περισσότερες των περιπτώσεων (61,4%), οι ημερομηνίες που εκτιμήθηκαν με τη μέθοδο μοριακού ρολογιού ήταν προγενέστερες των κλινικών. Η διάμεση διαφορά μεταξύ των εκτιμηθεισών και των κλινικά γνωστών ημερομηνιών μετάδοσης ήταν 0,18 (IQR: -0,21, 0,89) έτη. Οι μικρότερες διαφορές στον υπό μελέτη πληθυσμό εντοπίστηκαν στους ΧΕΝ. Τελικώς, δεικνύεται ότι το εκτιμώμενο tMRCA αποτελεί μια αξιόπιστη προσέγγιση της ημερομηνίας μετάδοσης του HIV για τα PLHIV του εκάστοτε MTC.