ПСИХОТЕРАПЕВТИЧЕСКАЯ РЕАБИЛИТАЦИЯ И НОРМАЛИЗАЦИЯ ПСИХОЭМОЦИОНАЛЬНОГО И ФУНКЦИОНАЛЬНОГО СОСТОЯНИЯ ПАЦИЕНТОВ С БОЛЕВЫМИ СИНДРОМАМИ ПРИ ОРГАНИЧЕСКИХ ПОРАЖЕНИЯХ ГОЛОВНОГО МОЗГА
Authors: В.В. Ковальчук , Э.О. Аманова , А.О. Гусев , А.С. Галкин , Т.Н. Хайбуллин 
Published: October 2024

Введение. Психоэмоциональные нарушения препятствуют адекватному восстановлению неврологических функций пациентов с болевыми синдромами на фоне поражения центральной нервной системы, активизации их социальной и бытовой роли, а также в существенной степени снижают качество жизни больных. Цель исследования: повышение эффективности реабилитации пациентов, страдающих болевыми синдромами на фоне органического поражения ЦНС. Материал и методы. Исследование имеет проспективный сравнительный открытый характер. Проанализированы результаты психотерапевтической реабилитации 500 пациентов, перенесших инсульт и ЧМТ и страдающих болевыми синдромами. Распределение пациентов согласно нозологическим формам: 408 пациентов перенесли инсульт (81,6%), 92– ЧМТ(18,4%). Распределение пациентов по видам болевых синдромов: боли в плече – 398 пациентов (79,6%), головные боли – 80 (16,0%), синдром Дежерина-Русси (таламический синдром) – 22 (4,4%). Пациенты были разделены на 10 групп по 50 человек в каждой, отличающихся применяемыми методиками психотерапии: убеждение, или рациональная психотерапия; внушение в трех вариантах (внушение наяву, в состоянии естественного и гипнотического сна); самовнушение в двух вариантах (метод Куэ и аутогенная тренировка); каузальная, или аналитическая психотерапия; поведенческая психотерапия; арт-терапия и катарсис. Группы были стандартизированы по различным показателям, таким как возраст, пол, степень нарушения неврологических функций и бытовой адаптации, выраженность болевого синдрома, психоэмоциональное состояние, нозологическая форма поражения головного мозга, вид болевого синдрома, а также проводимая сопутствующая медикаментозная терапия и используемые виды и методы физической, физиотерапевтической и нейропсихологической реабилитации (принцип matched-controlled). Психоэмоциональное состояние больных оценивались с помощью шкалы самооценки состояния депрессии Уэйкфилда и опросника Бека; степень нарушения и восстановления функций пациентов – шкал Бартел, Линдмарка и Скандинавской шкалы; выраженность болевого синдрома – визуальной аналоговой шкалы Хаскиссона и многомерного вербально-цветового теста боли. Результаты. Наиболее эффективными и оправданными в применении психотерапевтическими методиками при терапии и реабилитации рассматриваемой категории пациентов являются убеждение, или рациональная психотерапия, внушение наяву, самовнушение по методу Куэ, арт-терапия и катарсис. Выводы. Использование психотерапии может и должно быть интегрировано в комплексную терапию и реабилитацию пациентов с органическими поражениями головного мозга и сопутствующими болевыми синдромами, что, несомненно, способствует повышению эффективности данного лечения относительно нормализации психоэмоцинального состояния пациентов, степени повышения их неврологических функций, а также купированию или уменьшению выраженности болевых синдромов.

Background. Psychoemotional violations impede adequate recovery of neurological function in patients with pain syndromes on a background of central nervous system, enhance their social and domestic roles, as well as substantially reduce the quality of life in patients. Aim: to increase the efficiency of the rehabilitation of patients with pain syndromes on a background of organic defeat CNS. Methods. The study has a prospective, comparative open character. The results of psychological rehabilitation were analyzed in 500 patients with stroke, head injury and suffering pain syndromes. Distribution of patients according to nosological forms: 408 patients suffered a stroke (81.6%), 92- TBI (18.4%). The distribution of patients by type of pain syndromes: shoulder pain - 398 patients (79.6%) headaches-80 (16.0%), Dejerine-Roussy Syndrome (thalamic syndrome) - 22 (4.4%). Patients were divided into 10 groups of 50 people in each, differing applied psychotherapy techniques: persuasion or rational psychotherapy; suggestion in three versions (suggestion of reality, in a natural and hypnotic sleep); self-hypnosis in two versions (Coue method, autogenously training); causal or analytical psychotherapy; behavioral therapy; art therapy and catharsis. Groups have been standardized by various indicators, such as age, sex, degree of neurological impairment and home adaptation, severity of pain, psycho-emotional state, nosological form of brain damage, the type of pain, as well as pursued by concomitant drug therapy and used types and methods of physical, physical therapy and neuropsychological rehabilitation (matched-controlled principle). Psycho-emotional state of the patients were assessed by the state of depression and self-esteem scale Wakefield and Beck questionnaire; the degree of impairment and rehabilitation of patients functions – Barthel scales, Lindmark and Scandinavian scale; severity of pain - Huskisson visual analogue scale and multidimensional verbal-color test pain. Results. The most effective and justified in the application of psychotherapeutic techniques in the treatment and rehabilitation of this category of patients are conviction or rational psychotherapy, suggestion in reality, a self-suggestion Coue method, art therapy and catharsis. Conclusion. The use of psychotherapy can and should be integrated into a comprehensive treatment and rehabilitation of patients with organic brain lesions and the associated pain syndromes, which undoubtedly contributes to the effectiveness of this treatment relative normalization psycho-emotional state of patients, the degree of increase of their neurological function, as well as cupping or reduce the severity of pain syndromes.

Кіріспе. Психоэмоциялық бұзылыстар орталық жүйке жүйесінің науқастардың неврологиялық қызметтерінің адекватты калыпқа келуіне кедергі келтіреді, олардың әлеуметтік-тұрмыстық рөлдерін арттырады, сондай-ақ науқастардың өмір сапасын айтарлықтай төмендетеді. Зерттеу мақсаты: ОЖЖ органикалық зақымдану аясында ауыру синдромдарымен зардап шегетін науқастарды оңалту тиімділігін арттыру. Материал және әдістер. Зерттеудің перспективалық, салыстырмалы, ашық сипаты бар. Инсульт және БМЖ зақымданған және ауыру синдромынан зардап шегетін 500 науқастардың психологиялық оңалту нәтижелері талданды.Нозологиялықформалары бойынша науқастарды бөлу: 408 науқас инсульт (81,6%), 92- БМЖ (18,4%) зардап шеккен. Ауру синдромдары түрлері бойынша науқастарды бөлу: иық ауыруы - 398 науқас (79,6%) бас ауруы - 80 (16,0%), Дежерина-Русси синдромы (таламикалық синдром) - 22 (4,4%). Науқастар қолданбалы психотерапия әдістерімен ерекшеленетін 10 топқа бөлінді, әр топқа50 адамнан: сену немесе ұтымды психотерапия; үш нұсқада сендіру (табиғи жәнегипноздық ұйқы жағдайында өңінде сендіру); бойынша ұсыныс; екі нұсқада өзін-өзі сендіру (Куэ әдісі, аутогендік дайындық); каузальдық немесе аналитикалық психотерапия; мінездік терапия; арт-терапия және катарсис. Топтар жасы, жынысы, неврологиялық функциялары және тұрмыстықбейімделу, ауырсыну синдромы көрсеткіші, психоэмоционалдық жағдайы, бас миы зақымдануының нозологиялық формасы, сондай-ақ жүргізілген медикаментоздық терапияменмен бірге жүретін, және физикалық, физиотерапиялық, нейропсихологиялық оңалтудыңпайдаланылатын түрлері мен әдістері(matched-controlled принципі) сияқты әр түрлі көрсеткіштер бойынша стандартталған болатын. Науқастардың психоэмоционалдық жағдайы Уэйкфилддепрессия жағдайын өзін-өзі бағалаушкаласы және Бек сауалнамасы көмегімен бағаланды; науқастар функцияларын бұзу және оңалту дәрежесі – Бартел шкаласы, Линдмарка және Скандинавской шкалалары; ауырсыну синдромы көрінуі - Хаскиссон визуалдық аналогтық шкаласы және көп қырлы вербалдық-түстік ауырсыну тесті. Нәтижелері. Қаралған санаттағы науқастарды емдеу және оңалту кезінде психотерапиялық әдістерді қолданудың ең тиімді және орындылары сенім немесе ұтымды психотерапия, өңінде сендіру, Куэ әдісімен өзін-өзі сендіру, арт-терапия және катарсисболып табылады. Қорытынды. Психотерапия пайдалану бас миының органикалық зақымдануларымын және ілеспеауыру синдромдары бар науқастарды оңалту және кешенді емдеумен біріккен бола алады және болуға тиіс, науқастардың психикалық және эмоционалдықжағдайына қатысты сөзсіз осы емдеудіңтиімділігін, олардың неврологиялық функцияларын арттыру дәрежесінарттыруға, сондай-ақ ауырсыну синдромдары көрінісін азайту немесе тоқтатуға жағдай жасайды.