Αποαγροτοποίηση της υπαίθρου και μετασχηματισμός του ρόλου της γυναίκας γεωργού
Authors: Τσιαούση Αλεξάνδρα 
Published: May 2022

Ο προβληματισμός της παρούσας διατριβής είναι κατά πόσο η σύνθετη διαδικασία αναδιάρθρωσης της γεωργίας και αποαγροτοποίησης του αγροτικού χώρου πράγματι μετασχηματίζει τον ρόλο της γυναίκας γεωργού. Για τις ανάγκες της παρούσας διδακτορικής διατριβής επιλέχθηκε το θεωρητικό μοντέλο της Φεμινιστικής Θεωρίας Αγροδιατροφικών Συστημάτων (Feminist Agri-food Systems Theory - FAST), το οποίο εφαρμόστηκε σε μια δυναμική γεωργική περιοχή της Ελλάδας, την Περιφερειακή Ενότητα Ξάνθης, υιοθετώντας παράλληλα μία μεικτή μέθοδο έρευνας και τριγωνοποίηση των δεδομένων. Η έρευνα ξεκινά με καταγραφή μακροδεδομένων – στατιστικών ποσοτικών στοιχείων. Συνεχίζει με έρευνα γνώμης 6 ειδικών-πληροφορητών/τριων και ολοκληρώνεται με την βασική έρευνα, σε 71 γυναίκες «πραγματικές» γεωργούς της περιοχής , αλλά και σε 15 άνδρες - συζύγους των γυναικών της έρευνας, αξιοποιώντας τα εργαλεία της εις βάθους συνέντευξης και της επιτόπιας παρατήρησης. Τα βασικά συμπεράσματα από την εφαρμογή του μοντέλου FAST έδειξαν πως ορισμένοι δείκτες μέτρησης-επίδοσης επιβεβαιώνονται σε μάκρο επίπεδο, ενώ δεν συμβαίνει το ίδιο στο μίκρο επίπεδο. Έτσι ο αριθμός των πραγματικών γυναικών γεωργών στην περιοχή είναι πολύ μικρότερος από αυτόν που παρουσιάζεται στα επίσημα στατιστικά στοιχεία, ενώ παράλληλα αρκετές γυναίκες γεωργοί αποφασίζουν μόνες τους για τα θέματα της εκμετάλλευσης. Η ενασχόληση με τη γεωργία παραμένει μια οικογενειακή στρατηγική που όμως σιγά σιγά αποσυνδέεται από τον γάμο με γεωργό και πραγματοποιείται σε συνδυασμό με το ρόλο της γυναίκας ως σύζυγος και ως μητέρα. Παρά το γεγονός ότι οι ίδιες οι γυναίκες θεωρούν τον εαυτό τους γεωργούς ή επιχειρηματίες, η κοινωνία συνεχίζει να τις αντιμετωπίζει διαφορετικά, καθώς η αγροτική κοινωνία και το γεωργικό επάγγελμα παραμένει βαθιά πατριαρχικό. Η χειρωνακτική εργασία και η μυϊκή δύναμη που αυτή απαιτεί, αποτελούν τα κυριότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες, και οι δυσκολίες της γεωργίας γενικότερα, τις οδηγούν στο να μην επιθυμούν να τις διαδεχθούν τα παιδιά τους στο επάγγελμα αυτό. Οι γυναίκες γεωργοί έχουν πρόσβαση σε ιδιόκτητη γη και σε εργατικό δυναμικό, ενώ παράλληλα στις εκμεταλλεύσεις τους καλλιεργούν διαφοροποιημένες καλλιέργειες και παράγουν προϊόντα προστιθέμενης αξίας και ελάχιστες εφαρμόζουν βιολογικές μεθόδους παραγωγής. Όσον αφορά τη συμμετοχή τους σε γεωργικές οργανώσεις αυτή είναι μικρή, λόγω του ότι αυτές είναι κυρίως ανδροκρατούμενες, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις δημιουργούν τα δικά τους δίκτυα, κυρίως άτυπης μορφής, για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους σε αγροτική πληροφόρηση και αλληλεγγύη. Τέλος, η ανάλυση όλων των στοιχείων έδειξε πως οι γυναίκες γεωργοί δεν αποτελούν μια ομοιογενή ομάδα και ο ρόλος τους στη γεωργία μετασχηματίζεται με διαφορετικό τρόπο. Συμπερασματικά, λοιπόν, είναι εμφανές πως εξακολουθούν να υπάρχουν περιορισμοί και εμπόδια που περιορίζουν τις ευκαιρίες των γυναικών, λόγω των εδραιωμένων παραδοσιακών αντιλήψεων για τη θέση της γυναίκας στην αγροτική κοινωνία και την οικογένεια. Ο αγροτικός χώρος παραμένει βαθιά πατριαρχικός και ενώ όλο και περισσότερες γυναίκες αναλαμβάνουν ηγετικό ρόλο στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις τους, αυτές θεωρούνται εξαιρέσεις. Ωστόσο, οι ίδιες οι γυναίκες βρίσκουν μεγάλη ικανοποίηση στο γεωργικό τους επάγγελμα παρά τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν και μπορούν να έχουν την ίδια συνεισφορά με τους άνδρες στη γεωργική οικονομία της περιοχής τους. Πέρα από τον προσωπικό τους μετασχηματισμό, ο μετασχηματισμός της συλλογικής δράσης-σκέψης αλλά και ο μετασχηματισμός δομών και διαδικασιών σε μάκρο επίπεδο κρίνεται αναγκαίος.