Combining Systems Thinking and Youth-Centred Participatory Action Research for Health Promotion in an Underserved Neighbourhood
Authors:   , Emke Helga 
Published: August 2024

Mijn proefschrift maakt deel uit van het onderzoeksprogramma LIKE (Lifestyle Innovations based on youth’s Knowledge and Experience), gericht op het voorkomen van overgewicht en obesitas bij jongeren van 10–14 jaar in Amsterdam-Oost. Deze wijk kende hogere cijfers voor overgewicht en obesitas dan andere delen van Amsterdam, wat de noodzaak voor preventieve maatregelen vergrootte. Overgewicht en obesitas kunnen leiden tot ernstige gezondheidsproblemen, zoals diabetes type 2, hart- en vaatziekten, en mentale problemen zoals een laag zelfbeeld.

Eerdere interventies tegen overgewicht en obesitas bij jongeren hadden vaak weinig succes omdat ze de complexiteit van het probleem niet goed begrepen. Vaak waren deze interventies individueel gericht en onvoldoende afgestemd op de lokale context. Systeemdenken biedt een veelbelovende aanpak voor het aanpakken van dergelijke complexe problemen. Het geeft inzicht in de dynamische interacties binnen een systeem die de gezondheidsgedragingen van jongeren beïnvloeden, zoals eetgewoonten, slaap, beweging en schermgebruik. Door deze aanpak kunnen interventies beter gericht worden op de onderliggende oorzaken en daarmee een grotere impact hebben.

Het begrijpen van de perspectieven van jongeren op het systeem dat overgewicht bij hen drijft, is essentieel om effectieve interventies te ontwikkelen. Daarom hanteerden we in mijn onderzoek een Participatief Actie Onderzoek (PAR) benadering, waarbij jongeren als mede-onderzoekers betrokken waren gedurende het hele proces van het ontwikkelen, implementeren en evalueren van interventies. De combinatie van systeemdenken en PAR kan bijdragen aan gezondheidsgelijkheid, omdat de interventies beter aansluiten bij de leefwereld van jongeren.

Het doel van mijn proefschrift was te onderzoeken hoe interventies gericht op het verbeteren van gezondheidsgedragingen van jongeren in Amsterdam-Oost samen met de jongeren zelf konden worden ontwikkeld, geïmplementeerd en geëvalueerd, met een combinatie van PAR en systeemdenken. Twee basisscholen en twee middelbare scholen in Amsterdam-Oost namen deel aan de studie. Op deze scholen werden actiegroepen gevormd, bestaande uit 4–8 jongeren als mede-onderzoekers en 1–2 academische onderzoekers. De actiegroepen richtten zich op vier gezondheidsgedragingen: eten, slaap, bewegen en schermgebruik. Gedurende 3–4 jaar kwamen de groepen wekelijks bijeen om een iteratief proces door te lopen waarin zij een probleem analyseerden, acties ontwikkelden, deze uitvoerden en vervolgens evalueerden.

In totaal voerden de actiegroepen elf acties uit: zes op de basisscholen en vijf op de middelbare scholen. Voorbeelden hiervan zijn het verbeteren van de beschikbaarheid van gezond voedsel in de schoolkantine en het organiseren van ouder-kind gesprekken over slaapgewoonten. Hoewel de meeste acties eenmalige pilottesten bleven, leidde één actie, de ‘gezonde kantineweek’, tot een structureel gezondere kantine op een middelbare school.

De bevindingen tonen aan dat het combineren van systeemdenken met PAR veelbelovend is voor het ontwikkelen van interventies om overgewicht bij jongeren te voorkomen. Het proces bracht echter ook uitdagingen met zich mee, zoals het vertalen van systeemdenken naar methoden die begrijpelijk en aantrekkelijk zijn voor jongeren. Ondanks deze uitdagingen bleek het haalbaar om samen met jongeren interventies te ontwikkelen, implementeren en evalueren. Dit leidde tot een sterk gevoel van eigenaarschap bij de jongeren en een verbetering van hun professionele en onderzoeksvaardigheden.