Κριτική θεώρηση των κανονικών συλλογών και νομοκανόνων της Κοπτικής Εκκλησίας επί τη βάσει της χειρόγραφης παράδοσης από την αποστολική εποχή μέχρι την σύνοδο της Χαλκηδόνας
Authors: Φυτίλης Πήτερ 
Published: September 2024

Η παρούσα διδακτορική διατριβή επικεντρώνεται στη μελέτη της Κοπτικής Νομοκανονικής Γραμματείας, αναλύοντας τις Νομοκανονικές Συλλογές που χρησιμοποιήθηκαν από τον 11ο έως τον 14ο αιώνα μ.Χ. στην Κοπτική Εκκλησία. Η έρευνα επιχειρεί να καταδείξει τον τρόπο με τον οποίο η Θεολογία της Κοπτικής Εκκλησίας εκφράζεται και διατηρείται μέσα από τα κανονικά και νομοκανονικά της κείμενα. Τα κεφάλαια στα οποία χωρίζεται η εργασία παρουσιάζουν και αναλύουν τις τρεις κύριες Νομοκανονικές Συλλογές: του πατριάρχη Γομπριάλ Μπεν-Τουρέκ (11ος αι.), του μητροπολίτη Μιχαήλ της Δαμιέτης (12ος αι.), και του Αλ-Σάφι (13ος αι.). Κάθε κεφάλαιο περιλαμβάνει ιστορική επισκόπηση της εποχής και των συνθηκών που επικρατούσαν κατά τη σύνταξη τής συγκεκριμένης κάθε φορά Νομοκανονικής Συλλογής, ενώ παράλληλα γίνεται εκτενής αναφορά στις θεολογικές, κοινωνικές και νομικές προκλήσεις που αντιμετώπισε η Κοπτική Εκκλησία κατά τη συγκεκριμένη περίοδο. Ειδικότερα, τονίζεται η αλληλεπίδραση μεταξύ των νόμων του ισλαμικού κράτους και της χριστιανικής Νομοκανονικής Παράδοσης, καθώς και οι προσαρμογές που έκανε η Εκκλησία σε ζητήματα όπως η πολυγαμία, η παλλακεία και η κληρονομική διαδοχή, υπό το ισλαμικό καθεστώς. Μέσα από την ανάλυση των Νομοκανονικών Συλλογών, η έρευνα επισημαίνει τη στενή σύνδεση που υπάρχει ανάμεσα στην Κανονική Γραμματεία και τη Θεολογία της Εκκλησίας. Οι ιεροί κανόνες και οι νομοκανόνες δεν είναι απλώς νομικά κείμενα, αλλά φέρουν θεολογικό βάρος, αποτυπώνοντας την εκκλησιολογία, τη σωτηριολογία, και την ανθρωπολογία της Κοπτικής Εκκλησίας. Για παράδειγμα, η Κανονική Παράδοση διατηρεί τον θεραπευτικό της χαρακτήρα μέσω της ορθής διδασκαλίας της Εκκλησίας, επισημαίνοντας πως οι κανόνες είναι ένα εργαλείο που βοηθά στην πνευματική αναγέννηση των πιστών και την ενότητα της Εκκλησίας. Παράλληλα, η διατριβή εξετάζει και την κανονική νομοτεχνική προσέγγιση των Νομοκανονικών Συλλογών, αναδεικνύοντας τη μεθοδολογία που ακολούθησαν οι συντάκτες των κειμένων στην ιεράρχηση και ταξινόμηση των κανόνων, είτε θεματικά είτε χρονολογικά. Μέσα από αυτή την προσέγγιση, η εργασία παρουσιάζει τα βασικά είδη Κανονικής Γραμματείας στην Κοπτική Παράδοση και επιχειρεί να κατανοήσει τη θεολογική προσέγγιση πίσω από τη σύνταξη και διατήρηση αυτών των κειμένων.Ένα άλλο σημαντικό σημείο που αναδεικνύεται είναι η σχέση μεταξύ παράδοσης και ανανέωσης. Η Κοπτική Εκκλησία, μέσα από τις Νομοκανονικές της Συλλογές, προσπαθεί να διαφυλάξει την παραδοσιακή Θεολογία, ενώ ταυτόχρονα ανταποκρίνεται στις νέες προκλήσεις κάθε εποχής. Αυτή η ισορροπία μεταξύ παράδοσης και μεταρρύθμισης αντικατοπτρίζεται τόσο στη δογματική αυστηρότητα όσο και στη θεολογική ευελιξία που παρατηρείται σε συγκεκριμένες περιόδους κρίσης, όπως η εποχή της ισλαμικής κυριαρχίας. Η διατριβή ολοκληρώνεται με προτάσεις για την αναγέννηση της Νομοκανονικής Γραμματείας, με την επισήμανση της ανάγκης για νέα, σύγχρονα νομοκανονικά κείμενα, που θα εκφράζουν την Κανονική Παράδοση της Κοπτικής Εκκλησίας, λαμβάνοντας όμως ταυτόχρονα υπόψη τις σύγχρονες κοινωνικές και θεολογικές προκλήσεις.