Φαντασιακή θεώρηση της κατοίκησης μέσα από τη χωρική και κοινωνική δομή της ελληνικής αστικής εξέλιξης
Authors: Δόβα Ευανθία 
Published: September 2021

Αντικείμενο μελέτης της διατριβής είναι η φαντασιακή συγκρότηση της κατοίκησης στη σύγχρονη ελληνική πόλη και ειδικότερα σε τόπους της αστικής περιφέρειας. Πεδίο έρευνας είναι ο οικισμός του Πανοράματος Θεσσαλονίκης (1950-2000), αποτελούμενος ως επί το πλείστον από πανταχόθεν ελεύθερες μονοκατοικίες. Το Πανόραμα, χάριν της μεταμόρφωσής του από προσφυγικό οικισμό σε έναν από τους ελκυστικότερους τόπους κατοικίας στη Θεσσαλονίκη, συνιστά πόλο έλξης των συλλογικών φαντασιακών συγκροτήσεων. Η διατριβή μελετά τις κατοικίες του οικισμού μέσα από μια μεθοδολογική προσέγγιση ανάγνωσης των αρχιτεκτονικών τους σχεδίων ως κειμένων που αναφέρονται στα στοιχεία της φύσης των ανθρώπινων σχέσεων και προσδοκιών με συμβολικό τρόπο. Προκειμένου να μελετηθεί η έννοια της φαντασιακής συγκρότησης της κατοίκησης -το στάδιο ενσάρκωσης του φαντασιακού σε πραγματικό- η διατριβή κατευθύνεται στην ερμηνεία των τρόπων με τους οποίους το φαντασιακό αρθρώνεται και εκδηλώνεται μέσω του συμβολικού εισάγοντας ένα δεύτερο σύστημα αναπαραστάσεων: τις κινηματογραφικές αναπαραστάσεις της κατοικίας, έναν προνομιακό τόπο συνάντησης του οπτικού με τον προφορικό λόγο. Έτσι, επιλέγονται δύο συστήματα αναπαράστασης:- των κατοικιών της αστικής περιφέρειας του Πανοράματος, όπως αναπαρίστανται ως κείμενα μέσω των αρχιτεκτονικών τους σχεδίων. - των κατοικιών της αστικής περιφέρειας του ελληνικού κινηματογράφου ως κατασκευών μιας σημαίνουσας πρακτικής που συμβολοποιεί στοιχεία του πραγματικού και τα αναπαράγει στο φαντασιακό. Στόχος της μελέτης είναι η ανίχνευση και η περιγραφή των μετασχηματισμών του χώρου, της εικόνας και των προσδοκιών για την κατοίκηση στο ελληνικό αστικό φαινόμενο, όπως αυτά εκφράζονται στους τρόπους με τους οποίους δομείται χωρικά (μέσω των αρχιτεκτονικών αναπαραστάσεων) και κοινωνικά/ ιδεολογικά (μέσω των κινηματογραφικών αναπαραστάσεων) η αυτόνομη μονοκατοικία. Έμμεσα, τίθεται το εξής ερώτημα: σε ποιο βαθμό μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένα σώμα αναπαραστάσεων για να κατανοηθεί ένα άλλο, και ποιο θα μπορούσε να είναι το εργαλείο διαμεσολάβησης μεταξύ των δύο; Η διατριβή προτείνει μια διαδικασία διαδοχικών μετασχηματισμών κάθε συνόλου, με στόχο την ανάδειξη των σημαινουσών αρθρώσεων ως ενός δυναμικού εργαλείου διερεύνησης και κατανόησης των νημάτων που πλέκουν τους χώρους της καθημερινότητας. Δύο χώροι αναδεικνύονται ως ‘κλειδιά’ για την κατανόηση των συντακτικών σχέσεων της κατοικίας στην αστική περιφέρεια: το σαλόνι και ο κήπος. Αυτοί οι δύο χώροι σχηματίζουν ένα δίπολο εντός του οποίου πλέκονται οι βασικές και οι δευτερεύουσες σχέσεις μέσα στην κατοικία. Στην αντίθεσή τους εντοπίζονται οι ποιότητες και εντάσεις της κατοίκησης: το μέσα και το έξω, το ανθρωπογενές και το φυσικό, η προστασία και η έκθεση, το ελεγχόμενο και το απρόσμενο, ο περιορισμός και η ελευθερία, το σταθερό και το μεταβλητό, η στάση και η κίνηση, το συλλογικό και το προσωπικό, το κέντρο και το περιθώριο, το τυπικό και το άτυπο. Το σαλόνι , το λειτουργικό κέντρο της κατοικίας, είναι αυτό που ελέγχει κινήσεις, ορίζει συμπεριφορές και αποδίδει ταυτότητες. Ο κήπος, ένας χώρος πολλαπλότητας και εναλλαγής,αρθρώνεται ως το άλλο του εσωτερικού χώρου, καθώς προσφέρει εναλλακτικές κινήσεις, επιτρέπει συμπεριφορές και φέρει ετερότητες, αντιπαραθέτοντας την απροσδιοριστία της φαντασίας στην εσωτερική τάξη της κατοικίας.