Ανάλυση των προεκλογικών λόγων των αρχηγών κομμάτων της περιόδου 1974/1985 με μεθόδους της πολυδιάστατης στατιστικής
Authors: Μπιντάκος Γεώργιος 
Published: September 2021

Η παρούσα διατριβή έχει ως αντικείμενο τη μελέτη του πολιτικού λόγου των εκπροσώπων των κομμάτων της μεταπολίτευσης. Ο λόγος, δεν αποτελεί αποκλειστικά και μόνο μια μορφή αναπαράστασης της πραγματικότητας, αλλά και κοινωνική δράση που παράγει και αναπαράγει ταυτότητες και συστήματα σχέσεων ανάμεσα σε διάφορα αντικείμενα και πρακτικές (Fairclough 1989, vanDijk, 2000, Horváth, 2011). Ειδικότερα ο πολιτικός λόγος, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην πραγμάτωση, νομιμοποίηση, ή αλλαγή των κοινωνικών θεσμών και των σχέσεων ισχύος (Laclau & Mouffe 1985).Σε αυτή τη βάση, το ερευνητικό ενδιαφέρον, στράφηκε στον λόγο των εκπροσώπων των πολιτικών κομμάτων της μεταπολίτευσης, μιας χρονικής περιόδου με πλούσιο ιστορικό και πολιτισμικό νόημα για τη χώρα μας. Πιο συγκεκριμένα, συγκεντρώθηκαν και μελετήθηκαν 49 κείμενα προεκλογικών ομιλιών των αρχηγών των κομμάτων που επέτυχαν την είσοδό τους στη Βουλή στιςτέσσερις εκλογικές αναμετρήσεις της μεταπολίτευσης (κατά τη δεκαετία 1974 – 1985), προκειμένου να διαλευκανθούν οιβασικές θεματικές και τα εννοιολογικά συστήματα που κατασκευάζουν, καθώς και τα πρότυπα διαφοροποίησης μεταξύ κομμάτων και ομιλητών, ως προς τις ρηματικές τους πρακτικές. Για την ανάλυση των δεδομένων εφαρμόστηκε το στατιστικό πακέτο SPAD.T (Benzecri, 1976, Bechrakis, 1983), που επιτρέπει την κωδικοποίηση και Πολυδιάστατη Ανάλυσηεκτεταμένων αρχείων κειμένων (Μπεχράκης 1999). Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της ανάλυσης, ο σημαντικότερος λεξικός τύπος στο σύνολο του κόρπους (το κεντρικό του σημείο) είναι ο «λαός», που διαμορφώνεται ως υποκείμενο και αποκτά «φωνή» μέσω του λόγου των εκπροσώπων του, όπως ισχύει για όλους σχεδόν τους πολιτικούς λόγους της νεωτερικότητας (Σταυρακάκης, 2014). Ανάμεσα στους σημαντικούς λεξικούς τύπους, η «δημοκρατία» και η «αλλαγή», κατέχουν τη θέση κενών σημαινόντων (Laclau, 1996), ως ευρείες έννοιες στις οποίες μπορούν να αποδοθούν ποικίλα νοήματα, ανάλογα με την περίσταση και τις επιδιώξεις ομιλητών και ακροατών. Παράλληλα το κόρπους χαρακτηρίζεται από αρκετές διαιρετικές τομές και αντιθέσεις («Εμείς» - «Αυτοί»), με τη διαφορετικότητα να παραπέμπει κυρίως στην κατασκευή ανταγωνισμών και συγκρούσεων. Εντοπίζεται, επίσης,η διχοτομική και απλουστευτική αναπαράσταση του κοινωνικού πεδίου την οποία ο Laclau (1983:195) ονομάζει «λαϊκή θέση», με την ενδο-ομάδα («Εμείς», «λαός») να αναπαρίσταται κυρίως ως θύμα της δράσης αντίθετων Άλλων, που εμφανίζονται να οικειοποιούνται τους πόρους της. Επιπλέον, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της Αυτόματης Ταξινόμησης, υπάρχει σαφής διαφοροποίηση μεταξύ των σημαντικών λεξικών τύπων που εντοπίζονται στους λόγους των δεξιών ομιλητών από εκείνους των αριστερών, αλλά και διαφοροποίηση των λόγων των Α. Παπανδρέου και Κ. Μητσοτάκη από τους υπόλοιπους πολιτικούς λόγους που εντάσσονται σε αυτό το δίπολο. Διαφοροποιήσεις εντοπίζονται επίσης στον λόγο των αρχηγών των κομμάτων που επικράτησαν, σε σχέση με το λόγο των υπολοίπων, καθώς στις δύο πρώτες εκλογικές αναμετρήσεις φαίνεται να βρίσκουν μεγαλύτερη απήχηση οι «συντηρητικοί» λόγοι με έμφαση στη διατήρηση της ασφάλειας, ενώ στις δύο επόμενες και κυρίως στην εκλογική αναμέτρηση του 1985, αναδεικνύεται ο ομιλητής που πετυχαίνει να τροφοδοτήσει την ανάγκη για θετικό οραματισμό και αναμενόμενη ικανοποίηση. Η ανάλυση του πολιτικού λόγου με τον συνδυασμό ποιοτικής ανάλυσης και στατιστικών τεχνικών, επιτρέπει τον εντοπισμό ενός πλαισίου εννοιολογικών κατηγοριών, που μπορεί να διαφωτίσει από μια διαφορετική οπτική γωνία τις κοινωνικές πρακτικές, ιδεολογίες, θέσεις υποκειμένου και σχέσεις μεταξύ δρώντων προσώπων, όπως δημιουργούνται μέσω του λόγου.