Η παραγωγή γραπτού λόγου στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση μετά το 1975
Authors: Βακάλη Άννα 
Published: August 2021

Οι πολλαπλές και διαφοροποιημένες συχνά οπτικές του εκπαιδευτικού συστήματος σχετικά με την παραγωγή γραπτού λόγου στο σχολείο δεν αποτυπώνονται μόνο στην αλλαγή του ονόματος αυτού του γνωστικού αντικειμένου μέσα στην πορεία των χρόνων, αλλά αφορούν και σημαντικά κομμάτια της διδακτικής πράξης. Στην παρούσα εργασία παρουσιάζουμε την πορεία της διδασκαλίας της παραγωγής γραπτού λόγου στην ελληνική εκπαίδευση μετά το 1975. Συγκεκριμένα, εξετάζουμε τις κατευθύνσεις που δίνει επίσημα το Υπουργείο Παιδείας σε εκπαιδευτικούς και μαθητές, όπως αυτές εκφράζονται μέσα από νομικά κείμενα και υλοποιούνται μέσα από ασκήσεις σχολικών εγχειριδίων. Μας ενδιαφέρουν το θεσμικό πλαίσιο που κάθε φορά ορίζει η εκπαιδευτική διοίκηση για αυτό το γνωστικό αντικείμενο και το σχετικό περιεχόμενο των σχολικών εγχειριδίων που επισήμως εφαρμόζονται στην καθημερινή εκπαιδευτική πράξη. Η εργασία μας αφορά και την Πρωτοβάθμια και τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, γιατί μας ενδιέφερε η συνολική εποπτεία του αντικειμένου στην ελληνική εκπαίδευση και ασχολούμαστε με τα χρόνια μετά το 1976, καθώς η καθιέρωση της «Κοινής Νεοελληνικής» αποτελεί ορόσημο για τη γλωσσική διδασκαλία και τις εφαρμογές της. Αρχικά, δίνονται οι βασικές αρχές της γλωσσικής διδασκαλίας και της διδασκαλίας τής παραγωγής γραπτού λόγου σε κάθε χρονική περίοδο και το νομικό πλαίσιό τους και κατόπιν παρουσιάζονται τα σχετικά γλωσσικά εγχειρίδια. Τα χρονικά όρια τέθηκαν ανάλογα με σημαντικά μεταρρυθμιστικά επεισόδια κάθε φορά και ανάλογα με την αλλαγή των σχολικών εγχειριδίων, γιατί μέσα από αυτά είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε τις σχετικές αλλαγές και την υλοποίησή τους. Το νομικό πλαίσιο για τη γλωσσική διδασκαλία εξετάζεται κάθε φορά, καθώς από αυτό επιλέγουμε και παρουσιάζουμε τη σχετική νομοθεσία για την παραγωγή γραπτού λόγου. Τα σχολικά εγχειρίδια παρουσιάζονται ως δομή και απαιτήσεις, για να αντιληφθούμε τη θέση των ασκήσεων παραγωγής γραπτού λόγου μέσα σε αυτά και τη σχέση τους με την οπτική του κάθε εγχειριδίου. Στη συνέχεια, με τη μέθοδο της Ανάλυσης Περιεχομένου με βάση το θέμα προσπαθούμε να δώσουμε μια συνολική άποψη για την παρουσίαση του νομικού υλικού μας και να κατηγοριοποιήσουμε με διάφορα κριτήρια τις ασκήσεις των σχολικών εγχειριδίων που συγκεντρώσαμε.Ενώ οι οδηγίες και τα προγράμματα δείχνουν να αλλάζουν ύφος και προσανατολισμό μέσα στον χρόνο, στη σύγχρονη πραγματικότητα οι διδακτικές οδηγίες ―πιο αισιόδοξα― προτείνουν ευρύτερη ενασχόληση με μεγαλύτερη ποικιλία ασκήσεων παραγωγής γραπτού λόγου. Ένας μαθητής από το Δημοτικό μέχρι και το Λύκειο σήμερα ασκείται σε συγκεκριμένα είδη λόγου και καλείται να πειραματιστεί ενδεικτικά σε κάποια άλλα. Στην πορεία της γλωσσικής διδασκαλίας προστίθενται νέου τύπου ασκήσεις, όχι όμως σε μεγάλο ποσοστό, αλλά η εκπαιδευτική πραγματικότητα καθιστά δύσκολη την εξάσκηση των μαθητών σε νέες δομές γραπτού λόγου. Τόσο ο τίτλος όσο και το υλικό μελέτης της εργασίας αυτής καταλήγουν στην έννοια της Δημιουργικής Γραφής ως νέας πρότασης παραγωγής γραπτού λόγου. Στην εργασία αυτή απλώς περιγράφεται η σύγχρονη κατάσταση σχετικά με τη Δημιουργική Γραφή στην εκπαίδευση και παρουσιάζονται σχετικές διαπιστώσεις για την αξιοποίησή της στο πλαίσιο της γλωσσικής διδασκαλίας, ως δυνατότητας για πρόσβαση σε ιδέες και νέες προσεγγίσεις στον τρόπο της γραφής.