การวิเคราะห์โมเดลการประเมินคุณภาพการจัดการศึกษาด้านวิทยาศาสตร์สำหรับการศึกษาขั้นพื้นฐานในประชาคมอาเซียน: การประยุกต์ใช้โมเดลมูลค่าเพิ่มและวิธีการประมาณค่าความสามารถ
Authors:   , เหสกุล พัชรินทร์ 
Published: September 2023

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อวิเคราะห์คะแนนรวมความสามารถด้านวิทยาศาสตร์โดยใช้โมเดลการตอบสนองข้อสอบ (IRT) 2) เพื่อเปรียบเทียบความคลาดเคลื่อนมาตรฐานในการประมาณค่าคะแนนรวมและคะแนนย่อยความสามารถระหว่างวิธีคะแนนย่อยเฉลี่ยถ่วงน้ำหนัก (WAS) และวิธีลำดับที่สูงของโมเดลการตอบสนองข้อสอบ (HO-IRT) 3) เพื่อวิเคราะห์โมเดลประเมินคุณภาพการจัดการศึกษาด้านวิทยาศาสตร์ของสถานศึกษาขั้นพื้นฐานด้วยการวิเคราะห์โมเดลมูลค่าเพิ่ม ที่ใช้คะแนนรวมความสามารถด้านวิทยาศาสตร์ที่ต่างกัน และ 4) เพื่อเปรียบเทียบประสิทธิภาพของโมเดลการประเมินคุณภาพการจัดการศึกษาด้านวิทยาศาสตร์ ฐานข้อมูลที่ใช้เป็นข้อมูลจากโครงการศึกษาแนวโน้มการจัดการศึกษาคณิตศาสตร์และวิทยาศาสตร์นานาชาติ ปี พ.ศ. 2554 (TIMSS 2011) ด้านวิทยาศาสตร์ใน 4 สาขาคือ ชีววิทยา เคมี ฟิสิกส์ และวิทยาศาสตร์โลก โดยศึกษาข้อมูลใน 4 ประเทศ คือ ประเทศอินโดนีเซีย มาเลเซีย สิงคโปร์ และไทย มีสถานศึกษา 670 แห่ง นักเรียน 23,554 คน เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสอบวิชาวิทยาศาสตร์จำนวน 14 ฉบับ แบบสอบถามสำหรับนักเรียน และแบบสอบถามสำหรับผู้บริหารสถานศึกษา การดำเนินการวิจัยมี 4 ขั้นตอนหลัก คือ ขั้นตอนที่ 1 การวิเคราะห์คะแนนความสามารถด้านวิทยาศาสตร์โดยใช้ทฤษฎีการตอบสนองข้อสอบ ขั้นตอนที่ 2 การเปรียบเทียบวิธีประมาณค่าคะแนนรวมและคะแนนย่อยความสามารถด้วยวิธี WAS และวิธี HO-IRT ขั้นตอนที่ 3 การวิเคราะห์โมเดลประเมินคุณภาพการจัดการศึกษา โดยประยุกต์ใช้โมเดลมูลค่าเพิ่ม ด้วยโมเดลเชิงเส้นตรงแบบลดหลั่น (HLM) ด้วยการวิเคราะห์ 2 ระดับ ระดับนักเรียนและระดับสถานศึกษา และขั้นตอนที่ 4 การเปรียบเทียบประสิทธิภาพโมเดลการประเมินคุณภาพการจัดการศึกษาด้านวิทยาศาสตร์ ประกอบด้วย 4 โมเดล ได้แก่ โมเดล 1 เป็นโมเดลที่ประมาณค่าความสามารถด้วย IRT และไม่มีการควบคุมอิทธิพลของตัวแปร โมเดล 2 เป็นโมเดลที่ประมาณค่าความสามารถด้วย IRT และมีการควบคุมอิทธิพลของตัวแปร โมเดล 3 เป็นโมเดลที่ประมาณค่าความสามารถด้วยวิธี HO-IRT และไม่มีการควบคุมอิทธิพลของตัวแปร โมเดล 4 เป็นโมเดลที่ใช้การประมาณค่าความสามารถด้วยวิธี HO-IRT และมีการควบคุมอิทธิพลของตัวแปร ผลการวิจัยสรุปได้ดังนี้ 1) ผลการประมาณคะแนนรวมความสามารถด้านวิทยาศาสตร์ของนักเรียนในแต่ละประเทศ พบว่า ประเทศอินโดนีเซีย มาเลเซีย และไทย นักเรียนส่วนใหญ่มีความสามารถในช่วง -0.99 ถึง 0.00 มีลักษณะการแจกแจงของข้อมูลแบบเบ้ขวา มีประเทศสิงคโปร์เพียงประเทศเดียวที่นักเรียนส่วนใหญ่มีความสามารถในช่วง 0.01 ถึง 0.99 มีลักษณะการแจกแจงของข้อมูลแบบเบ้ซ้าย 2) ผลการเปรียบเทียบความคลาดเคลื่อนมาตรฐานในการประมาณค่าคะแนนรวมและคะแนนย่อยความสามารถด้านวิทยาศาสตร์และรายสาขา ระหว่างวิธี WAS และวิธี HO-IRT พบว่า ค่าเฉลี่ยความคลาดเคลื่อนมาตรฐานวิธี HO-IRT ให้ผลการประมาณค่าความคลาดเคลื่อนมาตรฐานจากการวัดน้อยกว่าวิธี WAS ในด้านวิทยาศาสตร์และทุกรายสาขาอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 3) ผลการวิเคราะห์โมเดลประเมินคุณภาพการจัดการศึกษา พบว่า ในระดับนักเรียนมีตัวแปรที่ส่งผลทางบวกต่อความสามารถด้านวิทยาศาสตร์อย่างมีนัยสำคัญของทุกประเทศคือ ผลสัมฤทธิ์การเรียนที่ผ่านมา และแรงจูงใจภายในในการเรียนวิทยาศาสตร์ และตัวแปรที่ส่งผลทางลบ คือ เพศหญิง และความสนใจในการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ในระดับสถานศึกษามีตัวแปรที่ส่งผลทางลบต่อความสามารถด้านวิทยาศาสตร์อย่างมีนัยสำคัญของทุกประเทศคือ สถานศึกษามีครอบครัวนักเรียนเศรษฐานะด้อยโอกาส 4) ผลการเปรียบเทียบประสิทธิภาพของโมเดล พบว่า โมเดล 2 และโมเดล 4 ให้ผลการประเมินคุณภาพการจัดการศึกษาได้ดีกว่าโมเดล 1 และโมเดล 3 ซึ่งโมเดล 2 และโมเดล 4 เป็นโมเดลที่สามารถอธิบายความผันแปรและได้คะแนนมูลค่าเพิ่มใกล้เคียงกันและมีความสัมพันธ์กันสูงในการจัดกลุ่มคุณภาพ และการจัดระดับคุณภาพของสถานศึกษา แต่การประมาณค่าความสามารถด้านวิทยาศาสตร์ด้วยวิธี HO-IRT ได้ผลการประมาณค่าความสามารถที่มีประสิทธิภาพดีกว่าวิธี IRT ดังนั้นโมเดล 4 จึงมีประสิทธิภาพดีกว่าโมเดล 2