Εμπορικές και οικονομικές σχέσεις των νοτίων παραλίων της Μαύρης Θάλασσας από τον 4ο έως τον 1ο αι. π.Χ.
Authors: Χριστοδούλου Σταύρος 
Published: September 2021

Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι να εξετασθεί κάτω από ποιες πολιτικές και κοινωνικές προϋποθέσεις αναπτύχθηκε το εμπόριο και η τοπική οικονομία της Σινώπης. Το επίκεντρο του ερευνητικού μας ενδιαφέροντος είναι η περιοχή της Σινώπης, με στόχο τη διερεύνηση της σχέσης που η περιοχή αυτή διατηρούσε με άλλες περιοχές της Μικράς Ασίας και του ευρύτερου ελληνικού χώρου. Εστιάσαμε στην περίοδο της βασιλείας του Μιθραδάτη Στ’ του Ευπάτορος (120-63 π.Χ.), συμπεριλήφθηκαν όμως και τα αρχαιολογικά και φιλολογικά στοιχεία για τους προκατόχους του, με στόχο να υπάρξει μία όσο το δυνατόν καλύτερη και πληρέστερη παρουσίαση, αξιολόγηση και ανάλυση των δεδομένων.Η Σινώπη υπήρξε η πρώτη αποικία των Μιλησίων στη νότια ακτή της Μαύρης Θάλασσας, μητρόπολη αργότερα άλλων αποικιών του ευρύτερου χώρου και τελευταία πρωτεύουσα του Βασιλείου του Πόντου. Η Σινώπη επομένως μαζί με άλλες δυο πόλεις, την Αμισό και την Αμάσεια, λειτούργησαν ως πύλες του Εύξεινου Πόντου στις νότιες επαρχίες της Ανατολίας. Η οικονομία και το εύφορο υπέδαφος του Πόντου αποτέλεσαν ιδανική επιλογή για την ίδρυση αποικιών και την εξάπλωση του εμπορίου, δραστηριότητα που αποτελούσε ένα τρόπο καλλιέργειας διπλωματικών σχέσεων μεταξύ των εμπλεκόμενων περιοχών. Ως εκ τούτου αναπτύχθηκαν εμπορικές σχέσεις των αποικιών στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας με τις πόλεις της δυτικής Μικράς Ασίας, τα νησιά του Αιγαίου και τον ελλαδικό χώρο, όσο και με άλλες πόλεις στα βόρεια και δυτικά παράλια της Μαύρης Θάλασσας. Εξετάζονται οι εμπορικές και οικονομικές σχέσεις των νοτίων παραλίων της Μαύρης Θάλασσας και του Αιγαίου κυρίως κατά την ελληνιστική εποχή, με έμφαση στην περιοχή της Σινώπης. Ιδιαίτερα τονίζεται ποιες ήταν οι πολιτικές και κοινωνικές προϋποθέσεις που συνέβαλαν ώστε να αναπτυχθεί το εμπόριο και η τοπική οικονομία της Σινώπης. Μέσα από τις βιβλιογραφικές πηγές (αρχαία κείμενα) και το αρχαιολογικό υλικό (επιγραφές και νομίσματα), το οποίο αξιοποιήθηκε και μελετήθηκε, γίνεται προσπάθεια να τεκμηριωθούν οι διαπιστώσεις της παρούσας μελέτης και να εντοπιστούν τυχόν κενά στην έρευνα.Το Βυζάντιο, δεδομένης της γεωγραφικής του θέσεως, ωφελούνταν από τα εμπορεύσιμα προϊόντα μεταξύ Μεσογείου και Πόντου. Με τον πλήρη έλεγχο του Βυζαντίου σε όσα καράβια διέρχονταν από εκεί, οι αρχές του Βυζαντίου επέβαλαν φόρο στα προϊόντα μεταξύ των περιοχών του Πόντου και της Μεσογείου. Η επιβολή φόρου ήταν επιζήμια για τους εμπόρους. Αυτό οδήγησε στη συνθηκολόγηση που έθεσε τέλος στον πόλεμο Βυζαντίου και Ρόδου, οπότε και καταργήθηκε ο φόρος στα εμπορεύσιμα προϊόντα. Όποιος ήλεγχε τα Στενά, ήταν σε θέση να ασκήσει μεγάλη οικονομική επιρροή. Η βαριά φορολογία είχε ως συνέπεια να μειωθεί σημαντικά το κέρδος του εμπόρου. Αυτό ήταν το σημείο για το οποίο οι έμποροι παραπονέθηκαν ενάντια στο Βυζάντιο στα 220 π. Χ. Πολλοί μελετητές θεωρούν την περιοχή της Μαύρης Θάλασσας ως βασικό σημείο που διεξαγόταν δουλεμπόριο. Στις δυτικές ακτές στην Ιστρία και την Οδησσό συγκεντώνονταν οι Θράκες αιχμάλωτοι, ενώ κατά μήκος του νότιου παράκτιου η Σινώπη και η Αμισός ήταν οι περιοχές αγοραπωλησίας δούλων από την Παφλαγονία και από τη Βιθυνία. Εντούτοις, οι άνθρωποι που εμπορεύονταν σκλάβους στις μεσογειακές αγορές έπρεπε να περάσουν και από τις θέσεις αυτές του Πόντου και -ως εκ τούτου- το Βυζάντιο ασκούσε έλεγχο στο εμπόριο των δούλων. Το 220 π.Χ. υπήρξε ιδιαίτερη επιρροή στα εμπορεύσιμα προϊόντα της Ρόδου και της Σινώπης και των γειτονικών περιοχών και ένα ενδεχόμενο κλείσιμο του περάσματος αυτού για κάποιο χρονικό διάστημα θα δημιουργούσε μεγαλύτερη απώλεια εσόδων για τους εμπόρους. Η μεγάλη άνθηση στον τομέα της οικονομίας τεκμηριώνεται και από τα νομίσματα κατά την περίοδο της διακυβέρνησης του Μιθριδάτη VI του Ευπάτορος. Η Σινώπη την εποχή της διακυβέρνησης του Μιθριδάτη Στ’ υπήρξε σημαντικό κέντρο εμπορίας κρασιού και ελαιολάδου στην περιοχή, αλλά και ως μεσάζων στο εμπόριο με το Αιγαίο, ιδιαίτερα με την Αθήνα, όπως καταδεικνύεται και από τους αμφορείς που εντοπίστηκαν εκεί ανάμεσα και στα άλλα εμπορεύσιμα προϊόντα, όπως τα σιτηρά, ψάρι, δέρμα και ξυλεία. Η πολιτική και στρατιωτική ενοποίηση στον Πόντο, σε συνδυασμό με τα χρυσά και ασημένια νομίσματα, που κυκλοφορούσαν στη Μικρά Ασία στα τέλη του 2ου αιώνα π. Χ., εντάσσεται στο πλαίσιο πολιτικής προπαγάνδας που ασκούσε ο Μιθριδάτης VI. Όμως η κοπή νομισμάτων στη βόρεια ακτή ήταν έγκυρη για πληρωμές εντός του Βοσπόρου και των γειτονικών εδαφών. Οι αμφορείς από τη Σινώπη, τόσο οι ενσφράγιστοι, όσο και οι απλοί αμφορείς ίσως ανήκουν στον ίδιο μορφολογικό τύπο με τον τύπο Σινώπη Ι. Όμως στο φως ήρθαν νέα ευρήματα με διαφορετική τυπολογία, τα οποία έδωσαν την ευκαιρία να γίνει επεξεργασία του υποθετικού γενικού σχήματος της εξέλιξης του τύπου της Σινώπης κατά τους μετέπειτα ρωμαϊκούς χρόνους. Η παραγωγή αμφορέων της Σινώπης στην πρώιμη ρωμαϊκή περίοδο χαρακτηρίζεται από μια ποικιλία τύπων, ίσως γιατί κάτι τέτοιο καταδεικνύει την ύπαρξη δύο διαφορετικών παραδόσεων παραγωγής στο κέντρο της πόλης. Η εξέταση των διαθέσιμων δεδομένων, τόσο των ιστορικών όσο και των αρχαιολογικών, ρίχνει νέο φως στη βασιλεία του Μιθραδάτη Στ’ στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας και στις γύρω περιοχές, ιδιαίτερα στη βόρεια περιοχή της Μαύρης Θάλασσας και τη δυτική Μικρά Ασία. Η μελέτη αυτή αποτελεί μια απόπειρα για μία καλύτερη γνώση των στοιχείων που διαθέτουμε μέχρι και σήμερα για την περιοχή του Πόντου και των κατοίκων της κατά την ελληνιστική περίοδο και την πρώιμη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, παρέχοντας περισσότερα στοιχεία για τη μελέτη του διαθέσιμου αρχαιολογικού υλικού που έχουν φέρει στο φως οι πρόσφατες αρχαιολογικές έρευνες, αλλά και συμβάλλοντας στη βελτίωση της γνώσης των δομικών στοιχείων της κοινωνίας του Ποντικού βασιλείου.