Συγκριτική ανάλυση εθνικών συστημάτων καινοτομίας
Authors: Βέτσικας Απόστολος 
Published: July 2024

Σκοπός της διατριβής είναι η ανάπτυξη ενός εργαλείου ανάλυσης για τη μοντελοποίηση του Εθνικού Συστήματος Καινοτομίας (ΕΣΚ) που θα αποδίδει την εξελικτική πορεία του και τις δομικές ιδιαιτερότητες και τις αλληλεπιδράσεις των συστατικών μερών του, που προκαλούν την αναδυόμενη συμπεριφορά του ΕΣΚ. Ερευνάται το εννοιολογικό πλαίσιο του ΕΣΚ και αναπτύσσεται ένα μοντέλο προσομοίωσης που εξετάζει τη δυναμική μεταξύ ετερογενών δρώντων σε ένα ΕΣΚ. Υιοθετώντας το μοντέλο των Ν-ελίκων καινοτομίας, θεωρούμε πως πέντε διακριτές έλικες (Κυβέρνηση – Βιομηχανία – Ακαδημαϊκός Τομέας – Κοινωνία –Χρηματοπιστωτικό σύστημα) αλληλεπιδρούν ως οιονεί «συλλογικοί δρώντες» και ορίζουν ευρέως το ΕΣΚ ως ένα σύστημα αλληλεπιδρουσών ελίκων. Αυτοί οι ετερογενείς δρώντες αναπτύσσουν τη συμπεριφορά τους - όσον αφορά στη δέσμευση πόρων - στο πλαίσιο αλληλεξάρτησης και αλληλεπιδράσεων που εξαρτώνται από την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα των ενεργειών τους. Ως αποτέλεσμα, οι προσδοκίες τους διαμορφώνονται από την αντίληψή τους για το πώς συμπεριφέρονται οι άλλοι παράγοντες, και το σύστημα γενικότερα. Ο συνδυασμός των αναλυτικών εννοιών του ΕΣΚ και των Ν-ελίκων καινοτομίας μέσω του μοντέλου συστημικής δυναμικής (ΣΔ) διευκολύνει έναν ουσιαστικό τρόπο διερεύνησης και κατανόησης της δυναμικής που αναδύεται μεταξύ ετερογενών δρώντων σε ένα ΕΣΚ.Με τη χρήση διαγράμματος αιτιότητας (ΔΑ), αναγνωρίζονται οι ενισχυτικοί και εξισορροπητικοί βρόχοι που διέπουν την εξέλιξη των ΕΣΚ, σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία. Τα πρόσημα των σχέσεων του ΔΑ επιβεβαιώνονται με τη χρήση κατάλληλων δεικτών και την εφαρμογή διμεταβλητών οικονομετρικών μοντέλων (bivariate econometric models) σε δεδομένα πάνελ (panel data analysis). Το διάγραμμα συσσωρεύσεων-και-ροών (ΔΣΡ) ενσωματώνει νέα στοιχεία μοντελοποίησης όπως την καινοτόμο νοοτροπία και τη στρατηγική συμπεριφορά όσον αφορά στη δέσμευση πόρων, το θεσμικό και κανονιστικό πλαίσιο, τη χρηματοοικονομική υποστήριξη, την αλληλεπιδραστική μάθηση, καθώς και «εξωγενείς» παράγοντες. Καλύπτονται κύριες διαστάσεις δραστηριοτήτων ενός ΕΣΚ, όπως η μέριμνα εισροών γνώσης για την καινοτομία, η πλευρά της ζήτησης, η μέριμνα συστατικών, και υποστηρικτικές υπηρεσίες για καινοτόμες επιχειρήσεις. Το μοντέλο ΣΔ εφαρμόζεται στις περιπτώσεις της Φινλανδίας, της Γαλλίας, της Σλοβενίας και της Λετονίας. Επικυρώνεται, με τη χρήση ελέγχων προβλεπτικής ικανότητας (MAPE και MAE/Mean), με πραγματικά ιστορικά δεδομένα. Υιοθετώντας τη λογική της ποικιλότητας-επιλογής-διατήρησης (Variation-Selection-Retention, VSR) από την εξελικτική οικονομική, θεωρούμε ότι οι δρώντες αποφασίζουν κάθε περίοδο σχετικά με την δέσμευση των πόρων (συνεχής μάθηση μέσω δοκιμής και σφάλματος) ανάμεσα σε μια ποικιλία επιλογών-πολιτικών. Οι δρώντες στο σύστημα καινοτομίας δοκιμάζουν (όπως και οι βιολογικοί οργανισμοί) διάφορες επιλογές-πολιτικές (απαντήσεις) για την ικανοποιητικά επιτυχή επίτευξη του στόχου τους. Εξετάζουμε την εξέλιξη και τη συμπεριφορά του μοντέλου σε κάθε χώρα για την περίοδο 2023-2040, για 3 πολιτικές (παθητική, από-επένδυση, και ενεργητική) για 3 διαφορετικά σενάρια (σταθερό, απαισιόδοξο, και αισιόδοξο) εξωγενών για το μοντέλο συνθηκών. Διερευνούμε ποιο μίγμα πολιτικής συμβάλλει αποτελεσματικότερα στη τεχνολογική σύγκλιση-κάλυψη (technological catch-up) των εξεταζόμενων χωρών.Για τους υπεύθυνους για τη χάραξη πολιτικής και τους επαγγελματίες, το προτεινόμενο μοντέλο αποτελεί ένα ισχυρό και αξιόπιστο εργαλείο πολιτικής για τη χαρτογράφηση των ΕΣΚ. Το μοντέλο επιτρέπει τη συμμετοχική χάραξη πολιτικής καινοτομίας πολλαπλών συμβαλλόμενων (multi-stakeholder participatory innovation policy-making) για πιο ανθεκτικά ΕΣΚ. Επιτρέπει την ποσοτικοποίηση για συγκριτική ανάλυση, την ανάλυση σεναρίων (what-if) και τους υπολογισμούς "κόστους-οφέλους", διερευνώντας τις επιπτώσεις εναλλακτικών παρεμβάσεων.