Διερεύνηση απόψεων και στάσεων των ασθενών ψυχιατρικών δομών για τις καπνιστικές συνήθειές τους
Authors: Κουράκος Μιχαήλ 
Published: September 2021

Η συχνότητα του καπνίσματος στους ψυχικά ασθενείς είναι σημαντικά μεγαλύτερη από ό,τι στον γενικό πληθυσμό, πιθανότατα ως προσπάθεια των ασθενών να ελέγξουν τις ανεπιθύμητες ενέργειες της φαρμακευτικής τους αγωγής ή να βελτιώσουν κάποιες από τις δυσλειτουργίες που τους προκαλεί η πάθησή τους. Παρότι τα τελευταία χρόνια απαγορεύεται η κατανάλωση καπνού στους χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας, υπάρχει μια συνεχιζόμενη συζήτηση κατά πόσο οι ψυχιατρικές κλινικές και νοσοκομεία πρέπει να εξαιρεθούν από τον κανόνα αυτό.Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν να διερευνηθούν οι στάσεις και οι απόψεις των ασθενών που νοσηλεύθηκαν στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής "ΔΑΦΝΙ" (ΨΝΑ)και στις Μονάδες Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης που ανήκουν σε αυτό σχετικά με το κάπνισμα, τη διακοπή του και το κάπνισμα στο χώρο νοσηλείας τους. Για το λόγο αυτό χρησιμοποιήθηκε σχετικό ερωτηματολόγιο (Dickens et al., 2005),καταγράφηκαν δημογραφικά και κλινικά χαρακτηριστικά, ενώ η λειτουργικότητα αξιολογήθηκε με την κλίμακα GAS και η ψυχοπαθολογία με το ερωτηματολόγιοGHQ. Το δείγμα της μελέτης αποτέλεσαν 356 ασθενείς (229 άνδρες και 127 γυναίκες).Από τα αποτελέσματα της έρευνας προέκυψε ότι σχεδόν όλοι οι ασθενείς κάπνιζαν καθημερινά, κατά μέσο όρο περίπου 35 τσιγάρα την ημέρα και εδώ και 30 χρόνια.Σχεδόν όλοι οι ασθενείς δήλωσαν ότι σκέφτονταν να σταματήσουν το κάπνισμα και τα τρία τέταρτα είχαν ήδη προσπαθήσει στο παρελθόν. Τα δύο τρίτα δηλώνουν ότι θα χρειαζόταν βοήθεια στη διακοπή του καπνίσματος είτε με συμβουλευτική, είτε με συνεδρίες διακοπής καπνίσματος, είτε με υποκατάστατα νικοτίνης, ενώ οι υπόλοιποι θέλουν να προσπαθήσουν μόνοι. Το ένα τρίτο των ασθενών θεωρεί ότι το κάπνισμα είναι λίγο ή καθόλου επικίνδυνο.Σχεδόν όλοι οι ασθενείς δήλωσαν ότι το προσωπικό καπνίζει στο χώρο νοσηλείας και πιο συχνά στο γραφείο ή σε ειδικό καπνιστήριο. Οι μισοί ασθενείς είχαν πρόσωπο αναφοράς που καπνίζει. Κατά μέσο όρο δήλωσαν ότι η εμπιστοσύνη και η συνεργασία που έχουν με το πρόσωπο αναφοράς τους δεν έχει σχέση με το εάν καπνίζει. Οι περισσότεροι δήλωσαν ότι είναι πολύ δύσκολο να σταματήσουν το κάπνισμα παρότι έχουν πληροφορίες και ενθάρρυνση για τη διακοπή του καπνίσματος και ότι να βλέπουν το προσωπικό να καπνίζει δεν τους δυσκολεύει τόσο όσο το να βλέπουν τους υπόλοιπους ασθενείς. Επίσης, οι περισσότεροι δήλωσαν ότι συμφωνούν με τους κανόνες του τμήματος (όπως τους αντιλαμβάνονται) και ότι πρέπει να επιτρέπεται στο προσωπικό να καπνίζει στην εργασία αλλά παράλληλα να ενθαρρύνει τους ασθενείς που καπνίζουν να σταματήσουν ή να μειώσουν το κάπνισμα. Επίσης ότι πρέπει να επιτρέπεται στο προσωπικό και στους επισκέπτες να καπνίζουν μαζί με τους ασθενείς.Η παραγοντική ανάλυση κύριων συνιστωσών στις απαντήσεις των ασθενών σχετικά με το κάπνισμα έδειξε ότι ομαδοποιούνται σε 7 παράγοντες.Τα ανεξάρτητα δημογραφικά και κλινικά χαρακτηριστικά που επηρέασαν τους παράγοντες αυτούς ήταν η θέση της δομής (ενδο- ή εξωνοσοκομειακή), η νομική επιτήρηση, η κατάθλιψη και η ηλικία.Πιο συγκεκριμένα οι ασθενείς χωρίς νομική επιτήρηση και χωρίς αντικαταθλιπτική αγωγή δήλωναν πιο συχνά ότι οι ασθενείς που καπνίζουν, το προσωπικό που καπνίζει και ο καπνός στην ατμόσφαιρα, θα τους δυσκολέψει στη διακοπή του καπνίσματος.Οι ασθενείς που νοσηλεύονται σε νοσοκομείο διαφωνούν πιο έντονα με την επιτρεπτικότητα του καπνίσματος του προσωπικού και των επισκεπτών στους χώρους της δομής συγκριτικά με τους ασθενείς που φιλοξενούνται σε εξωνοσοκομειακή δομή. Οι ασθενείς που δεν έχουν διάγνωση διαταραχής διάθεσης και οι ασθενείς που φιλοξενούνται σε εξωνοσοκομειακή δομή πιστεύουν συχνότερα ότι το προσωπικό πρέπει να ενθαρρύνει τους ασθενείς να μειώσουν ή διακόψουν το κάπνισμα, δίνοντας οι ίδιοι το παράδειγμα.Οι ασθενείς που δεν έχουν νομική επιτήρηση και όσοι λαμβάνουν αντικαταθλιπτική αγωγή δηλώνουν συχνότερα ότι έχουν χρόνιες ασθένειες και επιβάλλεται από ιατρικής άποψης να διακόψουν το κάπνισμα.Όσοι νοσηλεύονται σε νοσοκομείο δήλωσαν μεγαλύτερη δυσκολία στην προσπάθεια για διακοπή καπνίσματος και μεγαλύτερο αριθμό τσιγάρων που καπνίζουν ημερησίως, ενώ όσοι φιλοξενούνται σε εξωνοσοκομειακή δομή δηλώνουν ότι έχουν συνηθίσει με προσωπικό και πρόσωπο αναφοράς μη καπνιστή και δεν έχουν δυσκολία να το εμπιστεύονται.Τέλος, οι ασθενείς με μεγαλύτερη ηλικία πιστεύουν περισσότερο ότι δεν υπάρχουν αρκετές πληροφορίες και αρκετή ενθάρρυνση για τη διακοπή του καπνίσματος.