Η ψυχοκινητική αγωγή ως προϋπόθεση και μέσο βελτίωσης της γραφοκινητικής δεξιότητας παιδιών προσχολικής ηλικίας
Authors: Τρούλη Καλλιόπη 
Published: August 2021

Η συστηµατική εκµάθηση της δεξιότητας της γραφής αποτελεί µια από τις βασικές µαθήσεις µε τις οποίες έρχεται αντιµέτωπο το παιδί µε την είσοδό του στο δηµοτικό σχολείο. Γι’ αυτό, η δηµιουργία των προϋποθέσεων που θα ευνοήσουν την επιτυχή της προσέγγιση από το παιδί, απασχολεί έντονα τους µελετητές της προσχολικής ηλικίας. Η ψυχοκινητική αγωγή, ως εκπαιδευτική προσέγγιση που στοχεύει στην ολόπλευρη ανάπτυξη του παιδιού, µε µεγάλη εφαρµογή και αποδοχή στην εκπαίδευση, ιδιαίτερα στις µικρές ηλικίες (Le Boulche, 1984, Durivage, 1987, De Lièvre & Staes,1993, Bolduc, 1997), οφείλει, στο πλαίσιο της προσχολικής εκπαίδευσης, να προετοιµάσει το παιδί για την κατάκτηση των στοιχείων εκείνων χωρίς τα οποία απειλείται µε αποτυχία, όπως: η δόµηση του σωµατικού σχήµατος, η ανάπτυξη της λεπτής κινητικότητας και του οπτικο-κινητικού συντονισµού, η σταθεροποίηση της πλευρίωσης, η κατάκτηση των χωρικών και χρονικών εννοιών, ο έλεγχος του µυϊκού τόνου (Le Camus, 1990, Contant & Calza, 1994, Corraze, 1998), στοιχεία απαραίτητα για την εκµάθηση της γραφής. Η βιβλιογραφική επισκόπηση έδειξε ότι η ψυχοκινητική ανάπτυξη του παιδιού συνδέεται στενά µε τη γραφή, καθώς η εκµάθησή της αποτελεί µια πολύπλοκη διαδικασία της οποίας η επιτυχής παραγωγή εξαρτάται όχι µόνο από γνωστικούς αλλάκαι από ψυχοκινητικούς παράγοντες, των οποίων η σχέση µε τη γραφή έχει κριθεί από πολλούς ερευνητές σηµαντική. Το νηπιαγωγείο οφείλει να στηρίξει το παιδί σ’ αυτή την προσπάθεια, βοηθώντας το να αναπτύξει τις αναγκαίες προϋποθέσεις που θα το οδηγήσουν σε µια επιτυχηµένη γραφή. Συµβολή στην ανάδειξη της σχέσης µεταξύ της γραφής και της ψυχοκινητικής αγωγής αποτελεί η έρευνά µας. Σκοπός της είναι η ανάπτυξη των ψυχοκινητικών και γραφοκινητικών δεξιοτήτων των παιδιών προσχολικής ηλικίας. Οι στόχοι που τέθηκαν είναι ο σχεδιασµός, η εφαρµογή και η αξιολόγηση ενός πειραµατικού προγράµµατος στο πλαίσιο του προγράµµατος του νηπιαγωγείου, σύστοιχου προς την ψυχοκινητική ανάπτυξη του νηπίου. Για την επίτευξη των στόχων της έρευνας επιχειρήσαµε, αρχικά, µέσα από τη µελέτη της βιβλιογραφίας, να αναδείξουµε τους ψυχοκινητικούς παράγοντες που επηρεάζουν την εκµάθηση της γραφής στα παιδιά της προσχολικής ηλικίας και, στηριζόµενοι σ’ αυτούς, να εκπονήσουµε ένα πειραµατικό πρόγραµµα για την ανάπτυξη της ψυχοκινητικής και γραφοκινητικής δεξιότητας των νηπίων. Στη συνέχειαυιοθετήσαµε την εφαρµογή ενός φυσικού πειραµατισµού. Με τη µέθοδο της τυχαίας δειγµατοληψίας επιλέξαµε 8 τάξεις νηπιαγωγείου (συνολικά 116 νήπια), τις οποίες χωρίσαµε σε δύο οµάδες, την πειραµατική και την ελέγχου, των οποίων στη συνέχεια επιβεβαιώσαµε την ισοδυναµία. Στην πειραµατική οµάδα εφαρµόσαµε το πειραµατικό πρόγραµµα που σχεδιάσαµε, ενώ, κατά την ίδια περίοδο, η οµάδα ελέγχου ακολούθησε το τυπικό-παραδοσιακό πρόγραµµα δραστηριοτήτων του νηπιαγωγείου. Στην πειραµατική µας µελέτη διατυπώσαµε δύο γενικές υποθέσεις. Στην πρώτηυποθέσαµε ότι οι δύο οµάδες (πειραµατική και ελέγχου) διαφέρουν σηµαντικά στις επιδόσεις τους στο σύνολο των ψυχοκινητικών δοκιµασιών, µετά την εφαρµογή του πειραµατικού προγράµµατος. Στη δεύτερη υποθέσαµε ότι οι δύο οµάδες (πειραµατική και ελέγχου) διαφέρουν σηµαντικά στις επιδόσεις τους στο σύνολο των γραφοκινητικών δοκιµασιών, µετά την εφαρµογή του πειραµατικού προγράµµατος. Για τη συλλογή των στοιχείων της έρευνας κατασκευάσαµε ένα κριτήριο µέτρησης της ψυχοκινητικής και της γραφοκινητικής δεξιότητας παιδιών προσχολικής ηλικίας, που να ελέγχει τις ψυχοκινητικές προϋποθέσεις που εξασφαλίζουν την κατάκτηση της κίνησης της γραφής, το οποίο και ελέξαµε για την αξιοπιστεία του. Τα αποτελέσµατα της έρευνας προέκυψαν από τη σύγκριση των επιδόσεων της πειραµατικής οµάδας και της οµάδας ελέγχου, πριν (προ-τεστ) και µετά (µετα-τεστ) την εφαρµογή του πειραµατικού προγράµµατος. Η στατιστική επεξεργασία των δεδοµένων της έρευνας έδειξε ότι, το πειραµατικό πρόγραµµα που εφαρµόστηκε στην πειραµατική οµάδα είχε σαν αποτέλεσµα τη βελτίωση των παραγόντων που αξιολογήθηκαν, σε σύγκριση µε την οµάδα ελέγχου που ακολούθησε το τυπικό-παραδοσιακό πρόγραµµα δραστηριοτήτων του νηπιαγωγείου. Τα παραπάνω αποτελέσµατα, µας επιτρέπουν να ισχυριστούµε την αποτελεσµατικότητα του πειραµατικού µας προγράµµατος, που αν και είχε περιορισµένη διάρκεια 12 εβδοµάδων, απέδειξε ότι είναι ικανό να βελτιώσει την ψυχοκινητική και γραφοκινητική δεξιότητα των παιδιών της πειραµατικής οµάδας, σε σχέση µε τα παιδιά της οµάδας ελέγχου.