Προθυμία πληρωμής των καταναλωτών για συμμετοχή στην αγορά ποιοτικών γεωργικών προϊόντων
Authors: Στάχτιαρης Σπυρίδων 
Published: August 2021

Τα τελευταία χρόνια έχει παρατηρηθεί έντονο το ενδιαφέρον των καταναλωτών για πιστοποιημένα τρόφιμα ποιότητας. Με αφορμή το γεγονός αυτό, η παρούσα εργασία μελετά την προθυμία πληρωμής των καταναλωτών για τρόφιμα Βιολογικής γεωργίας (ΒΙΟ) και τρόφιμα Προστατευμένης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ). Επίσης, υπάρχει έντονος προβληματισμός, όσον αφορά στις μεθόδους που χρησιμοποιούνται για την αποτίμηση της προθυμίας πληρωμής των καταναλωτών. Ειδικότερα, το κυριότερο πρόβλημα που έχει διαπιστωθεί, είναι η υπερεκτίμηση των αποτιμήσεων, η λεγόμενη υποθετική μεροληψία, όταν οι συμμετέχοντες λαμβάνουν μέρος σε υποθετικές έρευνες (μέθοδοι δηλούμενης προτίμησης), σε σύγκριση με τις περιπτώσεις που χρησιμοποιούνται μη υποθετικές μέθοδοι αποτίμησης (μέθοδοι αποκαλυφθείσας προτίμησης).Στην 1η φάση της διατριβής η προθυμία πληρωμής των καταναλωτών εκμαιεύεται με δύο υποθετικές μεθόδους: τη μέθοδο της ενδεχόμενης αποτίμησης (Contingent Valuation) και τη μέθοδο της έμμεσης αποτίμησης (Inferred Valuation) (Lusk and Norwood 2009). Η μέθοδος της έμμεσης αποτίμησης (IV) προτάθηκε με σκοπό να μετριάσει τη μεροληψία της κοινωνικής αρεστότητας (social desirability) που ενυπάρχει σε μεθόδους υποθετικών αποτιμήσεων και σε πολλές περιπτώσεις αποτελεί παράγοντα δημιουργίας υποθετικής μεροληψίας. Παρόλο, που η μέθοδος IV έχει βρεθεί ότι διαθέτει αρκετές επιθυμητές ιδιότητες, δεν είναι γνωστό αν υπερτερεί έναντι της μεθόδου CV, όσον αφορά στη συμβατότητα της, με την μικροοικονομική θεωρία και το μοντέλο του ορθολογικού καταναλωτή. Με βάση τη μεθοδολογία του (List 2002), βρίσκουμε ότι και οι δύο υποθετικές μέθοδοι είναι συμβατές με το υπόδειγμα του ορθολογικού καταναλωτή. Επίσης, διαπιστώνεται ότι η μέθοδος IV, εκμαιεύει μεγαλύτερη προθυμία πληρωμής σε σχέση με την μέθοδο CV, στην περίπτωση που οι καταναλωτές έχουν υψηλό κόστος σύνδεσης (commitment costs) με το προϊόν, δηλαδή δεν έχουν επαρκή γνώση για το προϊόν. Αντίθετα, στην περίπτωση που οι καταναλωτές έχουν επαρκή γνώση για το προϊόν, η μέθοδος IV μετριάζει με επιτυχία την υποθετική μεροληψία.Εν συνεχεία, στη 2η φάση της διατριβής προσεγγίστηκε το θέμα της αποτίμησης της προθυμίαs πληρωμής των καταναλωτών, με τη βοήθεια μεθόδων αποκαλυφθείσας προτίμησης (revealed preference methods). Ειδικότερα, μελετήθηκε η συμπεριφορά της μεθόδου της πειραματικής δημοπρασίας 2ης τιμής (Vicrey auction), με τη βοήθεια αγαθών προκαθορισμένης αξίας, προκειμένου να αποστασιοποιηθούν οι συμμετέχοντες από την αξία που φέρουν για το υφιστάμενο αγαθό (Taylor et al., 2001;Burton et al., 2007). Η διαδικασία της δημοπρασίας πραγματοποιήθηκε, τόσο υπό πραγματικές συνθήκες, όσο και σε υποθετικό περιβάλλον. Με αυτό τον τρόπο, μελετήθηκε εκ νέου το φαινόμενο της υποθετικής μεροληψίας, καθώς και η επίδραση της θρησκευτικής επιρροής των συμμετεχόντων στη βελτίωση της ακρίβειας των υποθετικών αποτιμήσεων. Από τα αποτελέσματα προέκυψε, ότι η μέθοδος της δημοπρασίας 2ης τιμής, υπό πραγματικές συνθήκες αποτίμησης, αποτελεί έναν ακριβή τρόπο μέτρησης των αποτιμήσεων των καταναλωτών. Επίσης, διαπιστώθηκε ότι στο πλαίσιο εφαρμογής δημοπρασιών 2ης τιμής, υπό υποθετικές συνθήκες αποτίμησης, η επίδραση της θρησκευτικής επιρροής, δεν μετριάζει την υποθετική μεροληψία.Στην 3η φάση της διατριβής, εξετάζεται εάν η επιρροή των καταναλωτών σε έννοιες που έχουν σχέση με τα χρήματα, θα μπορούσαν να μεταβάλλουν τη συμπεριφορά τους, όσον αφορά τη μετρίαση της υποθετικής μεροληψίας, στην αποτίμηση της προθυμίας πληρωμής των καταναλωτών για τρόφιμα ποιότητας. Οι συμμετέχοντες πήραν μέρος σε μια δημοπρασία 2ης τιμής πολλαπλών γύρων, όπου υπέβαλλαν τις προσφορές τους για ελαιόλαδο βιολογικής γεωργίας. Από τα αποτελέσματα της έρευνας, διαπιστώθηκε ότι η επίδραση της έκθεσης των συμμετεχόντων, στην έννοια του χρήματος, μπορεί να βελτιώσει την εκμαίευση των αποτιμήσεων, όσον αφορά στη μετρίαση του φαινομένου της υποθετικής μεροληψίας, αλλά μόνο για τους καταναλωτές που έχουν εμπειρία (αγοραστές) από το προϊόν.