Μοριακή μελέτη της απόπτωσης των λευχαιμικών κυττάρων σε ηλικιωμένους ασθενείς με οξεία μυελογενή λευχαιμία
Authors: Τσίγκα Αλεξάνδρα 
Published: January 2014

Η Οξεία Μυελογενής Λευχαιμία (ΟΜΛ) είναι μία κακοήθης νόσος του αιμοποιητικού συστήματος, που προσβάλει σε ποσοστό μεγαλύτερο του 50%, ήλικιωμένα άτομα. Οι ηλικιωμένοι ασθενείς με ΟΜΛ φέρουν ιδιαίτερα βιολογικά γνωρίσματα που τους διαφοροποιούν από τους νεότερους ασθενείς και τους καθιστούν μια ξεχωριστή ομάδα. Τα βιολογικά αυτά γνωρίσματα σχετίζονται συνήθως με δυσμενή πρόγνωση και με αντίσταση στη χημειοθεραπευτική αγωγή, με αποτέλεσμα οι ηλικιωμένοι ασθενείς να εμφανίζουν αδυναμία απάντησης στη θεραπεία και χαμηλά ποσοστά πλήρους ύφεσης. Για τον λόγο αυτόν είναι απαραίτητο να βρεθούν νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις, λιγότερο τοξικές, που θα υπερπηδούν δυσμενείς προγνωστικούς παράγοντεςκαι θα οδηγούν με ασφάλεια στην ύφεση της ΟΜΛ στους ηλικιωμένους. Για την επίτευξη αυτού του σκοπού, πρέπει να μελετηθεί σε βάθος η παθογένεια της ΟΜΛ και να καθοριστούν οι παράγοντες που διέπουν τους ενδοκυττάριους μοριακούς μηχανισμούς της λευχαιμογένεσης, κυρίως αυτής των ηλικιωμένων ασθενών. Σήμερα θεωρείται ότι η ΟΜΛ προκαλείται από διαταραχή της ισορροπίας μεταξύ της αυτοανανέωσης, της διαφοροποίησης και της απόπτωσης των αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων του μυελού των οστών. Η απόπτωση, ή αλλιώς ο προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος είναι ο μηχανισμός που ρυθμίζει την ισορροπία μεταξύ του κυτταρικού πολλαπλασιασμού και του κυτταρικού θανάτου, με τελικό στόχο τη διατήρηση της ομοιόστασης των ιστών. Η μειωμένη ικανότητα των λευχαιμικών κυττάρων να εκτελούν απόπτωση έχει αναγνωριστεί ως ένας σημαντικός μηχανισμός, που προωθεί την αύξηση και ανάπτυξη του λευχαιμικού κλώνου. Οι IAPs (Inhibition of Apoptosis Protein family) αποτελούν μια οικογένεια αναστολέων της απόπτωσης, που τελευταία έχει δειχθεί ότι παίζουν σημαντικό ρόλο στην αναστολή της απόπτωσης σε διάφορα κακοήθ αιματολογικά νοσήματα. Η surviving αποτελεί το μικρότερο και νεότερο μέλος της οικογένειας των IAPs και έχει διττό ρόλο, διότι συμμετέχει τόσο στην αναστολή της απόπτωσης, όσο και στην προαγωγή τα κυτταρικής διαίρεσης, αποτελώντας ένα σημαντικό αποπτωτικό σημείο ελέγχου κατά τη διάρκεια της μίτωσης. Η surviving παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς υπερεκφράζεται στα περισσότερα καρκινικά κύτταρα του ανθρώπου, αλλά δεν ανιχνεύεται σε τελικά διαφοροποιημένους φυσιολογικούς ιστούς. Στην παρούσα εργασία μελετήθηκε η έκφραση της survivin σε ηλικιωμένους ασθενείς με ΟΜΛ, που αποτελούν μια ευαίσθητη και βιολογικά διακριτή ομάδα, η οποία δεν έχει μελετηθεί ιδιαίτερα έως τώρα. Η μελέτη της έκφρασης έγινε κατά τη διάγνωση της νόσου και κατά την πλήρη αιματολογική ύφεση, μετά από χημειοθεραπεία και συσχετίσθηκε με την έκφραση των φυσιολογικών ατόμων. Η μελέτη της έκφρασης της survivin σε ασθενείς με ΟΜΛ πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά, τόσο σε επίπεδο mRNA, με τη μέθοδο της Real-Time RT-PCR (στον μυελό των οστών και στο περιφερικό αίμα), όσο και σε πρωτεϊνικό επίπεδο, με την ανοσοενζυμική μέθοδο ELISA. Η Real-Time RT-PCR αποτελεί μια ιδιαίτερα ακριβή και ευαίσθητη μέθοδο ποσοτικού προσδιορισμού που χρησιμοποιείται για τη μελέτη της έκφρασης των επιπέδων mRNA ενός γονιδίου, ακόμη και στις περιπτώσεις που αυτή είναι πολύ χαμηλή. Στην παρούσα μελέτη, η έκφραση της survivin συσχετίσθηκε με γνωστούς προγνωστικούς παράγοντες για την ΟΜΛ (όπως η ηλικία, η ταξινόμηση κατά FAB, ο καρυότυπος και ο τύπος της λευχαιμίας) και την απάντηση των ασθενών στη χημειοθεραπεία, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν η survivin μπορεί να αποτελέσει έναν δυσμενή προγνωστικό παράγοντα για την πορεία της ΟΜΛ και έναν δείκτη ανθεκτικότητας στη χημειοθεραπεία ή υποκείμενης υποτροπής. Από τη μελέτη αυτή προέκυψε ότι η surviving εκφράζεται σε όλους τους ηλικιωμένους ασθενείς με ΟΜΛ κατά τη διάγνωση της νόσου, τόσο σε επίπεδο mRNA, όσο και σε πρωτεϊνικό επίπεδο. Επιπλέον, βρέθηκε ότι η surviving εκφράζεται σε επίπεδο mRNA στο μυελό των οστών όλων των φυσιολογικών ατόμων, ενώ η μέθοδος της Real-Time RT-PCR αποκάλυψε τη χαμηλή έκφραση επιπέδων mRNA και στο περιφερικό αίμα των ατόμων αυτών. Στον μυελό των οστών, η έκφραση της surviving (επίπεδα mRNA) ήταν σημαντικά χαμηλότερη σε σχέση με τους μάρτυρες, ενώ στο περιφερικό αίμα (επίπεδα mRNA και συγκέντρωση πρωτεΐνης) ήταν σημαντικά υψηλότερη. Στους ασθενείς σε πλήρη αιματολογική ύφεση τα επίπεδα mRNA, καθώς και η συγκέντρωση της πρωτεΐνης ήταν σε κάθε περίπτωση παρόμοια με αυτά των μαρτύρων. Επίσης, στην παρούσα μελέτη βρέθηκε ότι, αυξημένα επίπεδα mRNA της surviving στον μυελό των οστών συσχετίζονται σημαντικά με δυσμενή καρυότυπο, δυσμενή τύπο της ταξινόμησης κατά FAB και με δευτεροπαθή ΟΜΛ, ενώ τα αντίστοιχα επίπεδα του περιφερικού αίματος συσχετίζονται σημαντικά με δυσμενή καρυότυπο και με αδυναμία επίτευξης πλήρους ύφεσης. Τέλος, υψηλή συγκέντρωση πρωτεΐνης στο ορό σχετίζεται σημαντικά με αδυναμία απάντησης των ασθενών στη θεραπεία και αδυναμία επίτευξης πλήρους ύφεσης. Από την παρούσα μελέτη δεν προέκυψαν σαφή συμπεράσματα για τον αν η surviving μπορεί να αποτελέσει έναν μοριακό στόχο για τη θεραπευτική προσέγγιση της ΟΜΛ. Ωστόσο, διαπιστώθηκε ότι η μελέτη της έκφρασης της survivin, κυρίως στο περιφερικό αίμα μπορεί να αποτελέσει έναν αξιόπιστο δείκτη της ενεργότητας της νόσου και της αντίστασης στη χημειοθεραπευτική αγωγή και έναν δυσμενή προγνωστικό παράγοντα για την πορεία της ΟΜΛ.