Αιδοιοκολπική καντιντίαση της εγκύου και ο ρόλος της στην επίπτωση της νεογνικής καντιντίασης
Authors: Φιλιππίδη Ανθούλα 
Published: August 2021

Εισαγωγή: Η καντιντίαση αποτελεί λοίμωξη από μύκητες που ανήκουν στο γένοςCandida. Το είδος που εμφανίζει τη μεγαλύτερη συχνότητα και λοιμογονικότηταείναι η C.albicans και ευθύνεται για τις περισσότερες περιπτώσεις νεογνικήςκαντιντίασης, σε ποσοστό 40-80%. Ο αποικισμός των νεογνών από τον μύκηταCandida γίνεται είτε με κάθετη μετάδοση, κατά τη δίοδο του νεογνού από τον κόλποτης μητέρας την ώρα του τοκετού, είτε με οριζόντια μετάδοση με διασπορά από τοενδονοσοκομειακό περιβάλλον. Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, υπάρχει αυξη-μένο ποσοστό αποικισμού του κόλπου των εγκύων με Candida. Τα αποικισμένανεογνά είναι ασυμπτωματικά. Ωστόσο, ο αποικισμός μπορεί να οδηγήσει σε καντι-ντίαση σε περίπτωση διαταραγμένης ισορροπίας της μικροβιακής χλωρίδας τουξενιστή, είτε ανωριμότητας της ανοσίας του νεογνού. Συνήθως παρατηρούνταιεντοπισμένες λοιμώξεις, είτε στην περιγεννητική περιοχή του νεογνού προκαλώνταςπαράτριμμα, είτε στο βλεννογόνο του στόματος προκαλώντας στοματοφαρυγγικήκαντιντίαση (oral thrush). Σπανιότερα, η Candida μπορεί να προκαλέσει καντι-νταιμία, μέσω αιματογενούς διασποράς και εν τω βάθει καντιντίαση, προσβάλλονταςζωτικά όργανα, όπως η καρδιά, το κεντρικό νευρικό σύστημα, οι νεφροί, το ήπαρ, οιοφθαλμοί και άλλα. Σε ορισμένα νεογνά παρουσιάζεται η συγγενής καντιντίαση. Ησυστηματική καντιντίαση είναι σοβαρή κατάσταση με μεγάλη νοσηρότητα καιθνητότητα. Η συστηματική μυκητίαση αποτελεί σημαντικό πρόβλημα ιδιαίτερα γιατα πρόωρα και χαμηλού βάρους γέννησης νεογνά που νοσηλεύονται στις ΜονάδεςΕντατικής Νοσηλείας Νεογνών (ΜΕΝΝ), εμφανίζοντας υψηλό ποσοστό θνητότητας(25-35%). Υπολογίζεται ότι περίπου 15% αυτών των νεογνών αποικίζονται από τιςμητέρες τους, ενώ τα υπόλοιπα (85%) αποκτούν το μύκητα από το περιβάλλον τηςΜΕΝΝ που νοσηλεύονται. Ωστόσο, ενώ υπάρχει εδραιωμένη η πεποίθηση ότι ηκάθετη μετάδοση παίζει σημαντικό ρόλο στον αποικισμό του νεογνού με Candida,εντούτοις υπάρχουν ελλιπείς μελέτες που το αποδεικνύουν.Σκοπός: Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η ανίχνευση του ποσοστού αποικισμούνεογνών με Candida με ή χωρίς συμπτώματα νεογνικής καντιντίασης και η συσχέτισητου με την παρουσία Candida στον κόλπο των μητέρων τους, οι οποίες έχουν ή όχικλινικά συμπτώματα αιδοιοκολπικής καντιντίασης.Υλικό: Πραγματοποιήθηκε, τυχαιοποιημένα, η συλλογή δειγμάτων από 347 επίτοκεςγυναίκες και από τα νεογνά τους, που γεννήθηκαν στην Μαιευτική Κλινική τουΠανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ηρακλείου και του Βενιζέλειου Γενικού Νοσο-κομείου Ηρακλείου Κρήτης, κατά τη χρονική περίοδο από το Φεβρουάριο του 2005έως και τον Απρίλιο του 2009. Έγινε λήψη κολπικών επιχρισμάτων από τις επίτοκες,οι οποίες αναμένονταν να γεννήσουν φυσιολογικά, εντός 48 ωρών πριν από τοντοκετό. Όσες από αυτές γέννησαν τελικά με καισαρική τομή, παρέμειναν στη μελέτη.Στη συνέχεια, ελήφθησαν επιχρίσματα από το στοματικό βλεννογόνο και την περι-πρωκτική περιοχή από τα νεογνά αυτών των μητέρων, εντός 72 ωρών από τη γέννησήτους. Ταυτόχρονα καταγράφηκαν τα δημογραφικά και κλινικά στοιχεία, τα οποίααφορούσαν τόσο τις μητέρες, όσο και τα νεογνά τους.Μέθοδος: Χρησιμοποιήθηκε βαμβακοφόρος στυλεός για τη συλλογή των δειγμάτων.Τα επιχρίσματα μητέρων και νεογνών καλλιεργήθηκαν σε θρεπτικό υλικό Sabourauddextrose agar (Becton Dickinson Microbiology Systems, Cockeysville, MD, USA).Μετά από επώαση 72 ωρών στους 36ο Κελσίου, σε αερόβιες συνθήκες, έγινε ηανάγνωση του τρυβλίου για ύπαρξη μυκήτων, με δυνατότητα ημιποσοτικήςανάλυσης. Ακολούθησε ταυτοποίηση του μύκητα σε επίπεδο είδους με το σύστημαΑPI 20CAUX (BioMérieux, Marcy L’ Etoile, France). Επίσης, προσδιορίστηκε ηευαισθησία του μύκητα στα εξής αντιμυκητιακά φάρμακα: αμφοτερικίνη Β, 5-φλουοροκυτοσίνη, φλουκοναζόλη, κετοκοναζόλη, ιτρακοναζόλη, βορικοναζόλη, μετη μέθοδο Ε-test, με βάση τις οδηγίες της κατασκευάστριας εταιρείας (BioMérieux).Επιπλέον, όσον αφορά τα στελέχη Candida τα οποία απομονώθηκαν από τα ζεύγηαποικισμένων μητέρων-νεογνών προσδιορίστηκε η ευαισθησία τους έναντι τωνεχινοκανδινών: κασποφουγκίνη, ανιδουλαφουγκίνη και μικαφουγκίνη. Στη συνέχειαέγινε επιδημιολογική τυποποίηση των στελεχών Candida albicans που απομονώ-θηκαν από τα ζεύγη μητέρων-νεογνών, με τη μέθοδο pulsed-field gel electrophoresis(PFGE).Αποτελέσματα: Συνολικά, 82 μητέρες και 16 νεογνά βρέθηκαν αποικισμένα μεCandida. Το πιο συχνό είδος στις επίτοκες ήταν η C.albicans (n=68) και δεύτεροείδος κατά σειρά ήταν η C.glabrata (n=11). Δεν παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντικήδιαφορά, όσον αφορά το ποσοστό αποικισμού ή την υπεροχή του είδους C.albicans,μεταξύ των μητέρων που γέννησαν με φυσιολογικό τοκετό και εκείνων που υποβλή-θηκαν σε καισαρική τομή. Κατά τη διάρκεια της κύησης, κλινική εικόνα αιδοιο-κολπικής καντιντίασης εμφάνιζαν οι αποικισμένες επίτοκες σε ποσοστό 26,8%(22/82), για την οποία έλαβαν αντιμυκητιακή αγωγή σε μικρότερο ποσοστό 17%(14/82). Tο μοναδικό είδος που απομονώθηκε από τα νεογνά, κυρίως από την περιοχήτου πρωκτού (87,5%), ήταν η C.albicans. Όλα τα αποικισμένα νεογνά γεννήθηκαναπό αποικισμένες μητέρες.Το μεγαλύτερο μέρος των αποικισμένων νεογνών προήλθεαπό μητέρες αποικισμένες με C.albicans, η οποία εμφάνιζε μεγάλη συγκέντρωση στιςκαλλιέργειες των μητρικών δειγμάτων. Σε κάθε ζεύγος μητέρας-νεογνού βρέθηκε τοίδιο είδος Candida (C.albicans), το οποίο είχε την ίδια ευαισθησία στα αντιμυκη-τιασικά φάρμακα. Όλα τα στελέχη C.albicans ήταν ευαίσθητα στην αμφοτερικίνη Βκαι τις εχινοκανδίνες. Η μοριακή τυποποίηση έδειξε ότι για κάθε ζεύγος μητέρας-παιδιού το στέλεχος της μητέρας ήταν πανομοιότυπο με το στέλεχος του νεογνού. Τα16 μητρικά στελέχη Candida ήταν διαφορετικά μεταξύ τους. Μόνο ένα νεογνόεκδήλωσε στοματοφαρυγγική καντιντίαση σε ηλικία 10 ημερών, ενώ κανένα δενεμφάνισε συστηματική καντιντίαση.Συμπεράσματα: Το ποσοστό εγκύων με θετικό κολπικό επίχρισμα για Candida σεαυτή την μελέτη είναι 23,6% και συμφωνεί με το αυξημένο ποσοστό αποικισμού τουκόλπου των γυναικών από τον μύκητα κατά την περίοδο της κύησης, συγκριτικά μετο γενικό πληθυσμό. Το συχνότερο είδος (82%) που απομονώθηκε ήταν C.albicans,όπως αναμενόταν. Η συνουσία, το κάπνισμα και η αιδοιοκολπική καντιντίαση κατάτη διάρκεια της κύησης βρέθηκε ότι αποτελούν παράγοντες κινδύνου για τοναποικισμό του κόλπου των εγκύων με Candida. Σχεδόν όλα τα νεογνά που ήταναποικισμένα με C.albicans γεννήθηκαν κυρίως με φυσιολογικό τοκετό (15/16) απόμητέρες που είχαν ήδη αποικιστεί με τον μύκητα, αναδεικνύοντας το φυσιολογικότοκετό ως περιγεννητικό παράγοντα κινδύνου για τον αποικισμό των νεογνών, ησημαντικότητα του οποίου δεν αποδείχθηκε με στατιστική ανάλυση, λόγω μικρούαριθμού δειγμάτων. Σε κάθε ζεύγος μητέρας-παιδιού το στέλεχος της μητέρας ήτανπανομοιότυπο με το στέλεχος του νεογνού (C.albicans). Διαπιστώθηκε ότι ο κύριοςπροδιαθεσικός παράγοντας για τον αποικισμό νεογνών με Candida ήταν ο αποικισμόςτων μητέρων τους. Όλα τα νεογνά τα οποία δεν ήταν αποικισμένα γεννήθηκαν απόμητέρες που επίσης δεν ήταν αποικισμένες με τον μύκητα. Επίσης, επιβεβαιώθηκε ηευαισθησία του μύκητα C.albicans, in vitro, έναντι της αμφοτερικίνης Β και τωνεχινοκανδινών. Περιορισμός της μελέτης ήταν ότι δε διερευνήθηκε η οριζόντιαμετάδοση του μύκητα στα νεογνά από άλλες πηγές. Επίσης δεν αναζητήθηκε ηεξέλιξη του αποικισμού των νεογνών τις επόμενες ημέρες της ζωής, εκτός από τηνπερίπτωση εμφάνισης κλινικών συμπτωμάτων καντιντίασης. Παρόλα αυτά, τα ευρή-ματα της μελέτης συνιστούν ισχυρή ένδειξη ότι ο πρώιμος αποικισμός των υγιών,τελειόμηνων νεογνών με Candida, κατά τις πρώτες ώρες της ζωής οφείλεται σεκάθετη μετάδοση, κυρίως, κατά τη διάρκεια του τοκετού από τις μητέρες τους.Καθώς ο αποικισμός του νεογνού θεωρείται παράγοντας κινδύνου για την ανάπτυξηνεογνικής καντιντίασης, κρίνεται απαραίτητη η εντόπιση των εγκύων υψηλούκινδύνου για πρόωρο τοκετό, που έχουν αποικιστεί με Candida, προκειμένου νααντιμετωπιστούν έγκαιρα κατά τη διάρκεια της κύησης και να αποφευχθεί η κάθετημετάδοση στο νεογνό.