Ταξινομική και οικολογική μελέτη αερομεταφερόμενων μυκήτων στην περιοχή Αθηνών
Authors: Πυρρή Ιωάννα 
Published: August 2021

Στην ατμόσφαιρα βρίσκεται σε αιώρηση μια πληθώρα οργανισμών όπως οι μύκητες, τα βακτήρια, οι ιοί, τα ακάρεα κ.ά. Οι μύκητες αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος του αερομεταφερόμενου βιολογικού υλικού. Στην ατμόσφαιρα αιωρούνται συνήθως τα σπόρια τους, σπανιότερα δε τεμάχια των υφών τους και μεταφέρονται με τα ρεύματα του αέρα. Οι αερομεταφερόμενοι μύκητες έχουν σημαντικές επιπτώσεις τόσο στα φυτά (φυτοπαθογόνοι) όσο και στον άνθρωπο (αλλεργιογόνοι). Η μυκητοχλωρίδα του αέρα έχει μελετηθεί ελάχιστα στην Ελλάδα, και τα δεδομένα είναι περιορισμένα. Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν η μελέτη των αερομεταφερόμενων μυκήτων στην περιοχή Αθηνών από ταξινομική και οικολογική άποψη. Στην παρούσα έρευνα η μελέτη των αερομεταφερόμενων μυκήτων έγινε κυρίως με τη μέθοδο της αναγνώρισης από καλλιέργεια σε θρεπτικά υποστρώματα. Για τη μελέτη ομάδων μυκήτων που δεν είναι δυνατό να αναπτυχθούν σε καλλιέργεια έγινε παράλληλα μελέτη και με τη μέθοδο της οπτικής αναγνώρισης σε αντικειμενοφόρο πλάκα. Για την πραγματοποίηση του πειραματικού μέρους χρησιμοποιήθηκαν παράλληλα δύο φορητές σποριοπαγίδες Burkard. Με τη σποριοπαγίδα Burkard για τρυβλία εκτέθηκαν συνολικά 6600 τρυβλία. Απομονώθηκαν σε καθαρή καλλιέργεια και μελετήθηκαν 320 στελέχη μυκήτων, που ανήκουν σε 51 γένη, 146 είδη και 1 ποικιλία. Τα 51 γένη που προσδιορίστηκαν είναι τα παρακάτω (παρένθεση αναφέρεται ο αριθμός των ειδών ή των ποικιλιών σε κάθε γένος): Acremonium (3), Acrodontium (3), Altemaria (4), Arthrinium (1), Aspergillus (22), Aureobasidium (1), Beauveria (2), Botryosporium (1), Botrytis (1), Chaetomium (2), Chromelosporium (1), Chrysonilia (1), Cirei nel la (2), Cunninghamella (1), Cladobotryum (1), Cladosporium (12), Curvularia (2), Dichobotrys (1), Dicyma (1), Doratomyces (1), Drechslern (3), Emericella (2), Epicoccum (1), Eurotium (3), Fusarium (6), Geotrichum (2), Mucor (3), Neosartorya (1), Nigrospora (1), Paecilomyces (4), Pénicillium (30), Periconia (2), Pestalotiopsis (1), Petromyces (1), Petrieila (2), Phoma (1), Rhizopus (1), Sclerotinia (1), Scopulariopsis (4), Spiniger (1), Sporotrichum (1), Stachybotrys (2), Stemphylium (1), Syncephalastrum (1), Torula (2), Trichoderma (1), Trichothecium (1), Ulocladium (3), Verticillium (2), και Zygosporium (1). Επίσης, όσα γένη ανήκουν στα Sphaeropsidales, στις ζύμες, στους βασιδιομύκητες, στα N.S.F. (Non Sporulating Fungi) και ορισμένα άγνωστα έχουν καταγραφεί ως ομάδες. Τα στελέχη που απομονώθηκαν σε καθαρή καλλιέργεια μελετήθηκαν ταξινομικά. Σε όλα έγινε αναλυτική περιγραφή των μακροσκοπικών και μικροσκοπικών μορφολογικών χαρακτηριστικών και επισημάνθηκαν τυχόν ταξινομικά προβλήματα Όλα τα στελέχη έχουν κατατεθεί στη Συλλογή Καλλιεργειών Μυκήτων ATHUM του Πανεπιστημίου Αθηνών. Στην παρούσα έρευνα περιλαμβάνονται 92 είδη που αναφέρονται για πρώτη φορά από την Ελλάδα, ενώ 23 είδη αναφέρονται για δεύτερη φορά. Παράλληλα, 19 είδη απομονώθηκαν για πρώτη φορά από τον αέρα σε παγκόσμια κλίμακα, ενώ 29 είδη για δεύτερη φορά. Επίσης, το είδος Cladosporium breviramosum αναφέρεται για δεύτερη φορά παγκοσμίως. Είναι ενδιαφέρον ότι 3 από τα είδη που απομονώθηκαν σε καθαρή καλλιέργεια δεν υπάρχουν σε καμία άλλη Συλλογή Καλλιεργειών στον κόσμο, 5 είδη είναι κατατεθειμένα σε δύο άλλες Συλλογές και 3 είδη σε τρεις άλλες Συλλογές (Παγκόσμιο Κέντρο Δεδομένων για τους Μικροοργανισμούς-WDCM 2008). Στο χρονικό διάστημα των τεσσάρων ετών παράλληλα με τα τρυβλία εκτέθηκαν και 562 αντικειμενοφόρες πλάκες με τη χρήση σποριοπαγίδας Burkard για αντικειμενοφόρο πλάκα. Τα σπόρια που συλλέχθηκαν και μελετήθηκαν ανήκουν σε 24 γένη μυκήτων: Aiternaria, Arthrinium, Cladosporium, Coprinus, Curvularia, Drechslera, Emericella, Epicoccum, Ganoderma, Helminthosporium, Humicola, Nigrospora, Periconia, Pestalotiopsis, Pithomyces, Pleospora, Polythrincium, Puccinia, Scopulariopsis, Stachybotrys, Stemphylium, Torula, Trichothecium, και Ulocladium. Τα γένη που ανήκουν στους Ασκομύκητες, στους Βασιδιομύκητες, στους Μυξομύκητες, στα Erysiphales, στα Ustilaginales και στα Uredinales, τα γένη Aspergillus και Pénicillium, τα τεμάχια των υφών και τα άγνωστα καταγράφηκαν ως ομάδες. Η μέθοδος αυτή επιτρέπει την αναγνώριση ομάδων μυκήτων που δεν μπορούν να αναπτυχθούν σε καλλιέργεια. Η τάξη Erysiphales των Ασκομυκήτων και οι τάξεις Ustilaginales και Uredinales των Βασιδιομυκήτων περιλαμβάνουν μύκητες που είναι υποχρεωτικά παράσιτα των ανώτερων φυτών και δεν αναπτύσσονται σε τεχνητά θρεπτικά υποστρώματα. Επίσης η μέθοδος αυτή επιτρέπει την καταγραφή των ασκοσπορίων ορισμένων γενών Ασκομυκήτων τα οποία στην καλλιέργεια σχηματίζουν συνήθως αναμορφές, καθώς και ελάχιστων γενών Βασιδιομυκήτων που στην καλλιέργεια δεν σχηματίζουν αναπαραγωγικές δομές. Όμως, με τη μέθοδο αυτή, ο αριθμός των μυκήτων που μπορεί να προσδιοριστεί σε επίπεδο γένους με βάση μόνο τη μορφολογία των σπορίων είναι περιορισμένος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα γένη Aspergillus και Pénicillium τα οποία σχηματίζουν φιαλιδιοσπόρια με παρόμοια μορφολογία και μέγεθος. Το πιο κοινό γένος ήταν το Cladosporium με ποσοστό 34% του συνόλου. Δεύτερο σε ποσότητα ήταν το γένος Pénicillium με ποσοστό 23%. Ακολούθησαν τα γένη Aspergillus με ποσοστό 8% και Aiternaria με ποσοστό 5%. Τα γένη Arthrinium, Aureobasidium, Botrytis, Emericella, Eurotium και Paecilomyces είχαν ποσοστά εμφάνισης από 0,3 έως 0,91%, ενώ τα γένη Acremonium, Epicoccum, Fusarium, Geotrichum, Mucor, Rhizopus, Scopulariopsis, Spiniger, και Ulocladium από 0,12 έως 0,26%. Τα υπόλοιπα γένη είχαν ποσοστά εμφάνισης πολύ μικρότερα του 0,1%, και καταγράφηκαν σπάνια και συγκεκριμένα από μία έως τρεις φορές, κατά τη διάρκεια των τεσσάρων ετών δειγματοληψίας. Η συγκέντρωση του συνόλου των σπορίων των μυκήτων και των επικρατέστερων γενών παρουσίασε εποχιακή διακύμανση. Η διακύμανση αυτή επαναλήφθηκε και τα τέσσερα έτη δειγματοληψίας με μικρές διαφορές στο μέγιστο αριθμό των σπορίων ανά έτος. Τα αριθμητικά δεδομένα από την καταγραφή των μυκήτων συσχετίστηκαν για κάθε σποριοπαγίδα χωριστά με διάφορες μετεωρολογικές παραμέτρους. Τα γένη Aiternaria, Aspergillus, Cladosporium, και το σύνολο των σπορίων έχουν στατιστικά σημαντική συσχέτιση, θετική με τη θερμοκρασία και την ηλιακή ακτινοβολία και αρνητική με την υγρασία και τη βροχόπτωση. Το γένος Pénicillium έχει θετική συσχέτιση με τη σχετική υγρασία και τη βροχόπτωση και αρνητική με τη θερμοκρασία και την ηλιακή ακτινοβολία. Επίσης, έγινε ανάλυση συσχέτισης και με παραμέτρους της ρύπανσης. Τα γένη Aiternaria, Aspergillus, Cladosporium, και το σύνολο των σπορίων έχουν στατιστικά σημαντική αρνητική συσχέτιση με την πλειονότητα των ρύπων. Το γένος Pénicillium έχει θετική συσχέτιση με όλους σχεδόν τους ρύπους. Ως τελικό συμπέρασμα μπορούμε να πούμε ότι η έρευνα αυτή συμβάλλει, όπως φαίνεται από την παράθεση των αποτελεσμάτων, όχι μόνο στον εμπλουτισμό των γνώσεων για τη βιοποικιλότητα των μυκήτων στην Ελλάδα, αλλά έχει και πρακτικό ενδιαφέρον, διότι διευκολύνει την ιατρική έρευνα με τη μελέτη και καταγραφή των μυκήτων σε επίπεδο είδους. Η απομόνωση των μυκήτων σε καθαρή καλλιέργεια, επιτρέπει τη διατήρηση πολύτιμου υλικού για αξιοποίηση στο μέλλον σε πολλές εφαρμογές.