Εργασιακή παρενόχληση και σχολικός εκφοβισμός στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση
Authors: Ντόλκερα Ανθούλα 
Published: September 2021

Εισαγωγή: Η εργασιακή παρενόχληση είναι ένα εξαιρετικά διαβρωτικό φαινόμενο που ασκεί αρνητική επιρροή στην επαγγελματική υπόσταση και ψυχοκοινωνική ευημερία των εργαζομένων. Οι εκπαιδευτικοί αποτελούν μία επαγγελματική ομάδα υψηλού κινδύνου θυματοποίησης στο χώρο εργασίας και η κλιμάκωση του φαινομένου απειλεί την εύρυθμη σχολική λειτουργία και την ποιότητα του μαθησιακού περιβάλλοντος. Επιπλέον, τα προηγούμενα βιώματα εμπλοκής σε περιστατικά σχολικού εκφοβισμού πιθανόν επηρεάζουν τις στάσεις των εκπαιδευτικών ως προς την υιοθέτηση στρατηγικών παρέμβασης σε τρέχοντα συμβάντα εκφοβισμού μεταξύ της μαθητικής κοινότητας, καθώς και τις εμπειρίες θυματοποίησής τους στο σχολείο ως επαγγελματίες.Σκοπός: Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η εις βάθος μελέτη του φαινομένου της εργασιακής παρενόχλησης στην κοινότητα των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα, καθώς και η ανάδειξη των συσχετίσεων που υφίστανται μεταξύ προηγούμενων βιωμάτων σχολικού εκφοβισμού και θυματοποίησης, λαμβάνοντας υπόψη την επιρροή μίας σειράς δημογραφικών και δομικών σχολικών μεταβλητών και εστιάζοντας στις στρατηγικές αντιμετώπισης των περιστατικών παρενόχλησης και παρέμβασης των συμβάντων εκφοβισμού στο σχολείο.Μεθοδολογία: Η παρούσα μελέτη πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 508 εκπαιδευτικών που υπηρετούν σε δημόσια σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Για την επίτευξη των στόχων της έρευνας κατασκευάστηκε ένα ερωτηματολόγιο το οποίο αποτελούνταν από έξι κλίμακες, το Ερωτηματολόγιο Αρνητικών Πράξεων – Negative Acts Questionnaire (NAQ), η Γενική Κλίμακα Ψυχικής Υγείας – General Health Questionnaire (GHQ), οι κλίμακες The Principal Mistreatment/Abuse Inventory (PMAI), η Αξιολόγηση Σχολικού κλίματος των Taylor & Tashakkori (1994), η κλίμακα Retrospective Bullying Questionnaire (RBQ) και το ερωτηματολόγιο The Handling Bullying Questionnaire (HBQ). Για την εξέταση των ερευνητικών υποθέσεων εφαρμόστηκαν μέθοδοι της περιγραφικής και επαγωγικής στατιστικής.Ερευνητικά αποτελέσματα: Το 11,6% των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα έχουν πέσει θύματα εργασιακής παρενόχλησης κατά τη διάρκεια των τελευταίων 6 μηνών, ενώ η κυρίαρχη μορφή παρενόχλησης είναι οριζόντια και οι συχνότερες παρενοχλητικές συμπεριφορές είναι έμμεσης μορφής. Για την αντιμετώπιση των εν λόγω συμπεριφορών οι εκπαιδευτικοί αναζητούν υποστήριξη από το άμεσο κοινωνικό και επαγγελματικό τους περιβάλλον, ενώ για τη διαχείριση των περιστατικών σχολικού εκφοβισμού υιοθετούν περισσότερο παθητικές στρατηγικές. Το αντίξοο σχολικό κλίμα και η αναποτελεσματική ηγεσία συνδέονται με κλιμάκωση της εργασιακής παρενόχλησης, η οποία επιδρά διαβρωτικά στα επίπεδα εργασιακής ικανοποίησης, ψυχικής υγείας και αντιληπτής παραγωγικότητας. Τα βιώματα σχολικού εκφοβισμού των εκπαιδευτικών ως μαθητές δεν επηρεάζουν στατιστικά σημαντικά τις στρατηγικές διαχείρισης των συμβάντων σχολικού εκφοβισμού που αναλαμβάνουν ως επαγγελματίες, ούτε και την ένταση της εμπειρίας της εργασιακής παρενόχλησης. Ωστόσο, διαπιστώθηκε πως όσο εντονότερη είναι η εμπειρία εργασιακής παρενόχλησης, τόσο λιγότερο παρεμβατικοί είναι οι εκπαιδευτικοί σε συμβάντα σχολικού εκφοβισμού επί του παρόντος.Συμπεράσματα: Η εργασιακή παρενόχληση είναι ένα φαινόμενο που πλήττει συστηματικά ένα σημαντικό ποσοστό των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα και κλιμακώνεται σε συνάρτηση με το αντίξοο σχολικό κλίμα και την αναποτελεσματική ηγεσία, επηρεάζοντας αρνητικά την ψυχική υγεία, την παραγωγικότητα και την εργασιακή τους ικανοποίηση. Παρότι οι ψυχολογικοί μηχανισμοί προβολής των παρελθοντικών βιωμάτων σχολικού εκφοβισμού στην τρέχουσα εργασιακή κατάσταση δεν είναι σαφείς, η μελέτη τους αναδεικνύει μία σύγχρονη ερευνητική οδό αποσαφήνισης του αιτιολογικού υποβάθρου της εργασιακής παρενόχλησης στα σχολεία.