Ελληνοϊταλικός πόλεμος - κατοχή - εθνική αντίσταση (1940-1944)
Authors: Παπαευσταθίου-Τσάγκα Μαρία 
Published: September 2021

Η διδακτορική διατριβή με θέμα «Ελληνοϊταλικός Πόλεμος. Κατοχή-Εθνική Αντίσταση (1940-1944): Ιστορικές προφορικές μαρτυρίες» επιθυμεί να συμβάλει στον προβληματισμό για την προσέγγιση και την ερμηνεία των πηγών ενός εξειδικευμένου και πολύ ενδιαφέροντος τομέα της ελληνικής Ιστορίας. Στόχος της διδακτορικής διατριβής ήταν η συγκέντρωση προφορικών μαρτυριών από πρόσωπα τα οποία βίωσαν τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο, την Κατοχή και την Αντίσταση. Στο πλαίσιο της έρευνας καταγράφηκαν και αξιοποιήθηκαν μαρτυρίες προσώπων από την πόλη και τον Νομό Ιωαννίνων αλλά και από την ευρύτερη περιφέρεια της Ηπείρου, με σκοπό τη διάσωση και διαφύλαξη των προσωπικών βιωμάτων τους και τη χρησιμοποίησή τους ως πηγές ιστορίας. Οι προφορικές πηγές είναι μαρτυρίες ανθρώπων που έχουν ζήσει τα γεγονότα που συμμετείχαν στις εξελίξεις εκείνων των χρόνων, δραματικές και ταυτόχρονα μεγαλειώδεις και επικές. Πιο συγκεκριμένα, η έρευνα μας αφορούσε: την εύρεση των μαρτύρων-αφηγητών, τον προσδιορισμό του κατάλληλου χρόνου για την πραγματοποίηση των συνεντεύξεων, τη διασταύρωση των πληροφοριών που κατέθεταν οι συνομιλητές με το βιβλιογραφικό υλικό, τον εμπλουτισμό της ιστορίας με τα νέα στοιχεία που προέκυψαν από τις μαρτυρίες. H διδακτορική διατριβή δομείται σε δύο βασικά μέρη: Tο πρώτο μέρος περιλαμβάνει εισαγωγή θεωρητικής θεμελίωσης και μεθοδολογίας της έρευνας, όπου αναδεικνύεται η σημασία που έχει η συλλογή, η διάσωση και η αξιοποίηση των προφορικών μαρτυριών για την ιστορική μνήμη αλλά και για την ιστορική επιστήμη γενικότερα, ενώ πραγματοποιείται αναφορά στην προφορική ιστορία ως μια σύγχρονη μορφή ιστορικής τεκμηρίωσης. Η προφορική ιστορία στρέφει το φακό της έρευνας από την κεντρική σκηνή, στην οποία διαδραματίζονται τα γεγονότα, στον χώρο δράσης των κοινωνικών ομάδων ή των προσώπων φωτίζοντας τις «αφανείς πλειοψηφίες», που αποτελούν κινητήρια δύναμη του ιστορικού γίγνεσθαι. Το πρώτο μέρος ολοκληρώνεται με τις ιστορικές πραγματικότητες και το χρονολόγιο του Ελληνοϊταλικού πολέμου, της Γερμανικής Κατοχής και της Αντίστασης.Στο δεύτερο μέρος παρατίθενται μαρτυρίες από ογδονταπέντε (85) πρόσωπα, εκ των οποίων οι πενήντα τέσσερις (54) είναι άνδρες και οι τριανταμία (31) είναι γυναίκες. Οι αφηγητές-συνομιλητές προέρχονταν από περιοχές της Ηπείρου οι οποίες βίωσαν έντονα τα γεγονότα της μελετώμενης περιόδου (Ζαγοροχώρια, Πωγώνι, Κόνιτσα, Μαστοροχώρια, Μέτσοβο, Ιωάννινα). Οι αφηγήσεις σχολιάστηκαν λεπτομερώς και ενισχύθηκαν με πυκνές παραπομπές. Ανατρέξαμε σε όσο το δυνατόν περισσότερες γραπτές πηγές, ώστε να τεκμηριωθούν όσα προφορικά δεδομένα συλλέχθηκαν και να διαπιστωθεί η ορθότητα και η αντικειμενικότητα των αφηγήσεων: στην ιστορία του ΓΕΣ (Γενικό Επιτελείο Στρατού), στην σχετική ελληνική και ξενόγλωσση βιβλιογραφία, στην αρθρογραφία στον αθηναϊκό, τοπικό, αλλά και ξένο Τύπο, στις αρχειακές πηγές, στις μονογραφίες, στα ημερολόγια της εποχής, αλλά και στις μαρτυρίες άλλων αφηγητών. Στο τέλος της διατριβής παρατίθενται τα γενικά συμπεράσματα, τα αρχεία και οι πηγές που αξιοποιήθηκαν, η βιβλιογραφία και τα αρτικόλεξα, το ευρετήριο όρων και ονομάτων καθώς και το παράρτημα, το οποίο περιλαμβάνει ανέκδοτα χειρόγραφα, επιστολές, ημερολόγια, έντυπο υλικό και φωτογραφικά τεκμήρια της εποχής που μελετήσαμε στη διατριβή μας.