Πολυσταδιακή στρωματοποιημένη επιδημιολογική μελέτη δεικτών χρήσης υπηρεσιών υγείας
Authors: Λεοντίδου Ελένη 
Published: October 2021

ΣΚΟΠΟΣ: Η υγεία των πολιτών εξαρτάται από τις παρεχόμενες υπηρεσίες υγείας και η βελτίωση τους αποτελεί μια δυναμική και συνεχή διαδικασία. Επιπρόσθετα, στη σύγχρονη πραγματικότητα με τα πολλά οικονομικά προβλήματα, η παροχή καλών υπηρεσιών υγείας αποτελεί προτεραιότητα και παράλληλα πρόκληση για κάθε κράτος. Σκοπός της παρούσης διδακτορικής διατριβής ήταν η χαρτογράφηση της χρήσης , της προσβασιμότητας, της ανταποκρισιμότητας και της εκτίμησης των δαπανών των πρωτοβάθμιων υπηρεσιών υγείας σε σχέση με κοινωνικό-δημογραφικά χαρακτηριστικά και την κατάσταση της υγείας των συμμετεχόντων. ΥΛΙΚΟ-ΜΕΘΟΔΟΙ: Το δείγμα της μελέτης αποτέλεσαν 1133 άτομα από την περιοχή της Θράκης (μέση ηλικία 52,29±15,19 έτη; 54,4% γυναίκες) που επιλέχθηκαν με την μέθοδο της στωματοποιημένης δειγματοληψίας. Καταγράφηκαν η κατάσταση της υγείας και τα κοινωνικό-δημογραφικά χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων καθώς και η συχνότητα χρήσης, ο λόγος επίσκεψης, ο τύπος πρωτοβάθμιας υπηρεσίας υγείας που χρησιμοποιήθηκε, ο λόγος επιλογής, η ανταποκρισιμότητα και η εκτιμώμενη δαπάνη των υπηρεσιών υγείας. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ. Τον τελευταίο μήνα το 48,7% των συμμετεχόντων επισκέφτηκε μια δομή πρωτοβάθμιας υπηρεσίας υγείας. Ειδικότερα το 28,1% απευθύνθηκε σε δημόσιες υπηρεσίες, το 18,7% σε ιδιωτικές και το 1,9% και στις δύο. Η κυριότερη αίτια επίσκεψης στις ιδιωτικές υπηρεσίες ήταν οι προληπτικές εξετάσεις υγείας (7,6% του συνολικού δείγματος), στα περιφερικά ιατρεία-κέντρα υγείας και στα ιατρεία του ασφαλιστικού φορέα ήταν η συνταγογράφηση (11,7% και 3,7%, αντίστοιχα) και στα εξωτερικά ιατρεία του Νοσοκομείου ήταν η παροδική αρρώστια (2,8%). Ανεξάρτητοι προβλεπτικοί παράγοντες για τη χρήση υπηρεσιών υγείας ήταν το γυναικείο φύλο (aOR=1,44, p=0,005), η ηλικία >65 έτη (aOR=1,61, p=0,003), το χρόνιο πρόβλημα υγείας (aOR=2,23, p<0,001), η κατάθλιψη (aOR=1,40, p=0,038), η κατοχή δημόσιας ασφάλειας υγείας (aOR=0,52, p=0,029) και η πολύ καλή κατάσταση υγείας (aOR=0,19, p<0,001). Ειδικότερα, η επίσκεψη στις ιδιωτικές υπηρεσίες συσχετίσθηκε με την ανώτατη εκπαίδευση (aOR=8,10, p<0,001), τη δημόσια ασφάλεια υγείας (aOR=3,86, p=0,001), το υψηλό εισόδημα (aOR=2,81, p=0,027) και το γυναικείο φύλο (aOR=1,95, p=0,001), ενώ η επίσκεψη στις δημόσιες υπηρεσίες συσχετίσθηκε με την ανεργία (aOR=5,15, p<0,001), το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο (aOR=5,27, p<0,001), τους Έλληνες ομογενείς (aOR=3,09, p=0,015), τη διαμονή σε αγροτική περιοχή (aOR=1,79, p=0,007) και την απουσία δημόσιας ασφάλειας υγείας (aOR=2,94, p=0,027). Στο περιφερειακό ιατρείο - κέντρο υγείας απευθύνθηκαν τα άτομα ηλικίας >65 ετών (aOR=3,02, p<0,001), οι Έλληνες μουσουλμάνοι (aOR=4,93, p<0,001), οι κάτοικοι αγροτικών (aOR=6,62, p<0,001) και ημιαστικών περιοχών (aOR=8,17, p<0,001), οι απόφοιτοι δημοτικού (aOR=5,22, p=0,001) και τα άτομα με χρόνιο πρόβλημα υγείας (aOR=1,81, p=0,024). Τα εξωτερικά ιατρεία του Νοσοκομείου επισκέφτηκαν συχνότερα οι άνδρες (aOR=3,15, p=0,001), οι Έλληνες ομογενείς (aOR=7,82, p<0,001), οι απόφοιτοι του δημοτικού (aOR=7,06, p=0,001), τα άτομα με πολύ χαμηλό εισόδημα (aOR=6,66, p=0,013) και τα άτομα με χρόνιο πρόβλημα υγείας (aOR=2,43, p=0,001), ενώ οι κάτοικοι των πόλεων (aOR=35,02, p<0,001), τα άτομα που ασχολούνται με τα οικιακά (aOR=7,86, p<0,001), οι άνεργοι (aOR=4,27, p=0,007) και οι συνταξιούχοι (aOR=4,12, p=0,001) απευθύνθηκαν στο ιατρείο του ασφαλιστικού τους φορέα. Ο ετήσιος διάμεσος αριθμός επισκέψεων σε δομές πρωτοβάθμιας υπηρεσιών υγείας ήταν 4 επισκέψεις (25ο – 75ο εκατοστημόριο, 3 έως 6 επισκέψεις). Ανεκπλήρωτες πρωτοβάθμιες υπηρεσίες υγείας δήλωσε το 39,5% των συμμετεχόντων και συχνότερα οι γυναίκες (42,4%, p=0,034), τα νεαρά άτομα (44,65, p=0,015), οι διαζευγμένοι (68,2%, p<0,001), οι Έλληνες ομογενείς (64,7%, p<0,001), τα άτομα με χαμηλό εισόδημα (55,1%, p<0,001), οι ανασφάλιστοι (70,8%, p<0,001) και στα άτομα με κακή ή πολύ κακή υγεία (60,0%, p=0,005). Η ετήσια δαπάνη για τις πρωτοβάθμιες υπηρεσίες υγείας ανερχόταν στα 50€ για το 57,3%, στα 51€ έως 150€ για το 24,9%, στα 151€ έως 300€ για το 13,9%, στα 301€ έως 1000€ για το 3,4% και περισσότερο από τα 1000€ για το 0,2% των συμμετεχόντων. Οι λόγοι επιλογής υπηρεσιών υγείας ήταν η γρήγορη πρόσβαση (59,6%), η μικρότερη λίστα αναμονής (56,9%), η μικρότερη αναμονή στην "ουρά" (56,8%) και η χαμηλότερη οικονομική επιβάρυνση (51,6%). Η επιλογή των υπηρεσιών υγείας λόγω της γρηγορότερης πρόσβασης ήταν συχνότερη στις γυναίκες (aOR=1,60, p=0,001), στα άτομα με ανώτατο μορφωτικό επίπεδο (aOR=10,47, p<0,001), στα άτομα ηλικία ≤40 ετών (aOR=1,73, p=0,012) και στα άτομα με πολύ καλή κατάσταση της υγείας (aOR=1,66, p=0,012) Ανεξάρτητοι προβλεπτικοί παράγοντες για την επιλογή υπηρεσιών υγείας λόγω της μικρότερης λίστας αναμονής ήταν η ηλικία ≤40 έτη (aOR=1,79, p=0,006), ο άγαμος βίος (aOR=1,84, p=0,004), οι Έλληνες ομογενείς (aOR=0,41, p=0,005), το ανώτατο μορφωτικό επίπεδο (aOR=8,95, p<0,001), το μηνιαίο οικογενειακό εισόδημα 1501€ έως 2000€ (aOR=4,82, p<0,001) και >2000€ (aOR=4,46, p<0,001) και η πολύ καλή κατάσταση της υγείας (aOR=1,89, p<0,001), ενώ τον λιγότερο χρόνο στην "ουρά" αναμονής το επέλεξαν οι Έλληνες ομογενείς (aOR=0,49, p=0,015), τα άτομα με ανώτατο μορφωτικό επίπεδο (aOR=4,88, p<0,001), τα άτομα με οικογενειακό εισόδημα περισσότερο από 2000€ (aOR=2,51, p=0,012) και τα άτομα με πολύ καλή κατάσταση υγείας (aOR=3,30, p<0,001). Η επιλογή τέλος των πρωτοβάθμιων υπηρεσιών υγείας λόγω χαμηλότερης οικονομικής επιβάρυνσης ήταν συχνότερη στους Έλληνες ομογενείς (aOR=2,08, p=0,029), στους απόφοιτους του δημοτικού (aOR=2,38, p<0,001), στα άτομα με οικογενειακό εισόδημα λιγότερο από 500€ (aOR=2,64, p=0,002), στα άτομα με πολύ κακή υγεία (aOR=3,30, p=0,048) και στα άτομα με χρόνιο πρόβλημα (aOR=1,84, p=0,001).Τον τελευταίο χρόνο η ανταποκρισιμότητα των δημόσιων υπηρεσιών πρωτοβάθμιας υγείας καταγράφηκε ως πολύ καλή από το 12,9% των συμμετεχόντων, ως καλή από το 44,2%, ως μέτρια από το 34,7%, ως κακή από το 6,1% και ως πολύ κακή από το 2,1%. Αντιστοίχως η ανταποκρισιμότητα των ιδιωτικών υπηρεσιών πρωτοβάθμιας υγείας καταγράφηκε ως πολύ καλή από το 34,9%, ως καλή από το 54,6%, ως μέτρια από το 9,7%, ως κακή από το 0,5% και ως πολύ κακή από το 0,3%. Θετική άποψη για την ανταποκρισιμότητα των δημόσιων υπηρεσιών υγείας είχαν τα άτομα με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο (p<0,001), τα άτομα με χαμηλό οικογενειακό μηνιαίο εισόδημα (p<0,001) και τα άτομα με κακή αυτό-αναφερόμενη κατάσταση της υγείας τους (p=0,036), ενώ τα άτομα με υψηλό οικογενειακό μηνιαίο εισόδημα (p=0,008), τα άτομα με καλή/πολύ καλή κατάσταση της υγείας (p<0,001) και οι έχοντες δημόσια ασφάλειας (p=0,001) έχουν θετική γνώμη για την ανταποκρισιμότητα των ιδιωτικών υπηρεσιών υγείας.Στις δημόσιες υπηρεσίες υγείας, χειρότερη αξιολόγηση παρατηρήθηκε στην ποιότητα της αίθουσας αναμονής (3,10±0,85) και στην καθαριότητα του χώρου (3,17±0,96), ενώ στις ιδωτικές στην συμπεριφορά του παραϊατρικού προσωπικού (4,16±0,69). Αντιθέτως, θετικότερη αξιολόγηση στις δημόσιες υπηρεσίες καταγράφηκε στη προσοχή και τη γενική συμπεριφορά που έδειξαν οι γιατροί/νοσηλευτές (3,69±0,84) προς στους πολίτες (3,69±0,84) καθώς και στον σεβασμό της ιδιωτικότητα τους κατά την σωματική εξέταση/θεραπεία (3,63±0,90), ενώ στις ιδιωτικές υπηρεσίες η θετικότερη αξιολόγηση αφορούσε την καθαριότητα του χώρου (4,45±0,67), την συμπεριφορά του ιατρικού-νοσηλευτικού προσωπικού (4,33±0,65) και την διεξοδική και κατανοητή ενημέρωση (4,27±0,70). Το 12,7% των συμμετεχόντων ανέφερε ότι νοσηλεύτηκε κατά το προγούμενο έτος. Μεγαλύτερο κίνδυνο νοσηλείας διατρέχουν τα άτομα με αυτό-αναφερόμενη πολύ κακή/κακή υγεία (aOR=2,69, p<0,001), οι Έλληνες μουσουλμάνοι και οι Έλληνες ομογενείς (aOR=1,60, p=0,015) και οι καταθλιπτικοί (aOR=1,91, p=0,001), ενώ μικρότερος είναι ο κίνδυνο στα άτομα με μηνιαίο εισόδημα άνω των 500€ (aOR=0,61, p=0,038). Άσχημη αντιμετώπιση από το σύστημα υγείας τουλάχιστον μία φορά ανέφερε το 12,4% του δείγματος. Το 4,5% λόγω υπηκοότητας, φυλής και γλώσσας, το 3,2% λόγω έλλειψης χρημάτων, το 1,9% λόγω έλλειψης κοινωνικής ασφάλισης, το 1,1% λόγω κοινωνικής τάξης, το 1,1% λόγω κατάστασης υγείας, το 0,3% λόγω πολιτικών πεποιθήσεων και το 0,2% λόγω φύλου και θρησκεύματος. Συμπεράσματα. Τα κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά των πολιτών συσχετίζονται με τη χρήση των υπηρεσιών υγείας, και επηρεάζουν την πρόσβασή τους. Άτομα που βρίσκονται σε μειονεκτική κοινωνικοοικονομική κατάσταση δεν απολαμβάνουν ισότιμα τις υπηρεσίες υγείας και η Πολιτεία πρέπει να μεριμνήσει για την επίλυση του προβλήματος. Η ενίσχυση των κοινωνικών δομών θα μπορούσε να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο για το σκοπό αυτό. Επίσης η ανταποκρισιμότητα των πρωτοβάθμιων δημόσιων υπηρεσιών υγείας υστερούν σε υλικό-τεχνική και κτιριακή δομή αυξάνοντας την δυσαρέσκεια των πολιτών και το κράτος με προγράμματα εθνικά η και ευρωπαϊκά βελτίωσης και σταθερής συντήρησης των υπαρχουσών δομών θα μπορούσε να αυξήσει την ικανοποίηση των ληπτών.