การพัฒนาหลักสูตรระยะสั้นการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุและกลไกเข้าสู่ระบบปริญญาผ่านระบบธนาคารหน่วยกิตและการเทียบโอน
Authors:   , ธนพันธ์ ลภัสรดา 
Published: September 2023

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) วิเคราะห์สภาพปัจจุบันของหลักสูตรระยะสั้นการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุของสถาบันอุดมศึกษา 2) วิเคราะห์กลไกการเชื่อมต่อการศึกษาผ่านระบบธนาคารหน่วยกิตและการเทียบโอน และ 3) พัฒนาหลักสูตรระยะสั้นการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุและกลไกในการเข้าสู่ระบบปริญญาผ่านระบบธนาคารหน่วยกิตและการเทียบโอน กลุ่มตัวอย่าง 1) ผู้บริหารมหาวิทยาลัยจากมหาวิทยาลัยที่มีการเปิดสอนหลักสูตรผู้สูงอายุในประเทศ จำนวน 9 แห่ง 2) ผู้บริหารมหาวิทยาลัยที่มีหลักสูตรการเตรียมความพร้อมสำหรับผู้สูงวัยและเกี่ยวข้องกับกลไกการเชื่อมต่อการศึกษาการเข้าสู่ระบบปริญญาผ่านระบบธนาคารหน่วยกิตและการเทียบโอน จำนวน 4 แห่ง 3) ผู้ทรงคุณวุฒิ/ผู้เชี่ยวชาญจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับหลักสูตรการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุที่มาช่วยในการวิพากษ์หลักสูตร จำนวน 15 ท่าน 4) ผู้สูงอายุและผู้สนใจทั่วไปที่ต้องการนำความรู้ไปใช้ประกอบอาชีพหรือดูแลผู้สูงอายุจำนวน 1,604  คน โดยใช้วิธีการสุ่มตัวอย่างจาก 6 ภาคของประเทศไทย ซึ่งการจัดเก็บข้อมูลแบบสอบถามมี 2 วิธี แบ่งเป็น 50:50  ได้แก่ การจัดเก็บข้อมูลด้วยตนเองจำนวน 802 คนและการเก็บแบบสอบถามแบบออนไลน์ จำนวน 802 คน ซึ่งทางผู้วิจัยติดต่อตัวแทนจากระดับ อบต.และ อบจ. เป็นการส่วนตัว เพื่อขอความร่วมมือในการช่วยเก็บข้อมูลกับกลุ่มตัวอย่างแบบออนไลน์ เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูลได้แก่ แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์และแบบประเมิน  วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา และค่าสถิติ ได้แก่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานและt-test ผลการวิจัย สรุปได้ดังนี้

1) ผลการวิเคราะห์สภาพปัจจุบันของหลักสูตรระยะสั้นการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุของสถาบันอุดมศึกษา พบว่า หลักสูตรส่วนใหญ่อยู่ภายใต้คณะคณะพยาบาลศาสตร์/วิทยาลัยการพยาบาล และเป็นหลักสูตรผู้ดูแลผู้สูงอายุ รายวิชาส่วนใหญ่เป็นเรื่องของการดูแลผู้สูงอายุ  ส่วนใหญ่ไม่มีหน่วยกิต กลุ่มเป้าหมาย/ผู้เรียน : ส่วนใหญ่ คือ ผู้สนใจทั่วไป จำนวนที่รับต่อหลักสูตรไม่เกิน 50 คนและส่วนใหญ่มีค่าใช้จ่าย ผลการเปรียบเทียบปัจจัยส่วนบุคคลที่ส่งผลต่อความต้องการในหลักสูตรการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงวัย พบว่า ค่าเฉลี่ยความต้องการมีความแตกต่างกันตามอายุ ภูมิภาคที่พำนักอาศัย ระดับการศึกษา รายได้ อาชีพปัจจุบัน และปัญหาสุขภาพ ที่ระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ 0.01 แสดงให้เห็นว่า หลักสูตรผู้สูงอายุในมหาวิทยาลัยของรัฐไม่ได้เป็นหลักสูตรเฉพาะที่จะไปเตรียมความพร้อมและส่งเสริมคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ ดังนั้นควรมีหลักสูตรเฉพาะที่สอดคล้องกับความต้องการของผู้สูงอายุอย่างแท้จริงและสามารถนำไปปฏิบัติได้จริง

2) ผลการวิเคราะห์กลไกการเชื่อมต่อการศึกษาผ่านระบบธนาคารหน่วยกิตและการเทียบโอน จากผลการวิเคราะห์ข้อมูลความต้องการหลักสูตรการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงวัยของ 5 กลุ่มตัวอย่าง จำนวนทั้งหมด 1,604 คน จาก 6 ภาคของประเทศไทย พบว่า ส่วนใหญ่ต้องการเรียนเพื่อแสวงหาความรู้เพิ่มเติม จำนวน 896  คน (ร้อยละ 55.86 )และต้องการดูแลสุขภาพเบื้องต้นด้วยตนเองได้ จำนวน 877  คน (ร้อยละ 54.68) ส่วนใหญ่ต้องการความรู้ที่จะนำไปใช้ได้จริง ไม่ได้ต้องการประกาศนียบัตรหรือปริญญา  สอดคล้องกับผู้เชี่ยวชาญและผู้บริหารมหาวิทยาลัยที่ส่วนใหญ่เห็นว่า ไม่จำเป็นสะสมหน่วยกิตได้หรือเข้าสู่ระบบปริญญาผ่านระบบธนาคารหน่วยกิตและการเทียบโอน เนื่องจากผู้สูงอายุไม่ต้องการประกาศนียบัตรหรือปริญญา แต่ต้องการความรู้ที่จะนำไปใช้ได้จริงและทำกิจกรรมร่วมกันกับสังคมของผู้สูงวัยด้วยกัน

3) หลักสูตรระยะสั้นการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ “หลักสูตรดิจิทัลผู้สูงอายุที่มีศักยภาพ 5.0 (Active Senior 5.0) “ ประกอบด้วย 5 ชุดวิชา ได้แก่ โมดูลมิติด้านสุขภาพสำหรับผู้สูงวัยยุค 5.0 โมดูลมิติด้านโภชนาการ สำหรับผู้สูงวัยยุค 5.0 โมดูลมิติด้านจิตใจสำหรับผู้สูงวัยยุค 5.0  โมดูลมิติด้านเศรษฐกิจสำหรับผู้สูงวัยยุค 5.0 และโมดูลมิติด้านการพัฒนาศักยภาพสำหรับผู้สูงวัยยุค 5.0 ผลการวิพากษ์หลักสูตรจากผู้เชี่ยวชาญ พบว่า ภาพรวมหลักสูตรดิจิทัลผู้สูงอายุที่มีศักยภาพ 5.0 มีค่าเฉลี่ย เท่ากับ 4.36  มีระดับความเหมาะสมในระดับมาก ส่วนผลการประเมินชุดวิชาหรือโมดูลทั้ง 5 มีระดับความเหมาะสมในระดับมาก ผลการวิจัยอธิบายได้ว่า  หลักสูตรดิจิทัลผู้สูงอายุที่มีศักยภาพ 5.0 ที่พัฒนาขึ้น มีความเหมาะสมและสามารถนำไปใช้ในการสอนได้