Ανίχνευση μοριακών διαταραχών σε γυναίκες με πρώιμη ωοθηκική ανεπάρκεια
Authors: Σέττας Νικόλαος 
Published: August 2021

Γνωσιολογικό Υπόβαθρο: Η αιτιολογία της Πρώιμης Ωοθηκικής Ανεπάρκειας (ΠΩΑ) είναι πολυπαραγοντική και περιλαμβάνει γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Παρά ταύτα, 90% των περιπτώσεων ταξινομούνται ως ιδιοπαθείς. Μολονότι σε ~30% των ασθενών η ΠΩΑ έχει οικογενή κατανομή, μόνο σε ~7% των περιπτώσεων έχουν διαπιστωθεί μοριακές διαταραχές.Σκοπός της μελέτης: Η αναζήτηση μοριακών διαταραχών σε γονίδια που ενέχονται στην οντογένεση και τη λειτουργία της ωοθήκης και έχουν συσχετιστεί με συναφή παθολογία: FOXL2, BMP15, GDF9, FOXE1 και NOBOX. Υποθέσαμε ότι α) η εμφάνιση μοριακής διαταραχής θα ήταν συχνότερη σε άτομα με εκδηλώσεις ΠΩΑ σε νεαρή ηλικία και β) η αναζήτηση μοριακών διαφοροποιήσεων σε περισσότερα του ενός γονιδίου στο ίδιο πληθυσμιακό δείγμα, θα μπορούσε να αναδείξει συνύπαρξη διαφορετικών μοριακών διαταραχών στο ίδιο άτομο.Άτομα που μελετήθηκαν και Μέθοδοι: Σε 38 γυναίκες με κλινική εμφάνιση της ΠΩΑ σε μέση ηλικία 17.4 ± 6.6 έτη, έγινε πλήρης αλληλούχιση των κωδικοποιουσών περιοχών των γονιδίων FOXL2, FOXE1, BMP15, NOBOX και GDF9. Επιπρόσθετα, όπου υπήρχε ένδειξη πιθανής έλλειψης ή διπλασιασμού γονιδίων, χρησιμοποιήθηκε η τεχνική MLPA. Πενήντα θήλεα άτομα από τον γενικό Ελληνικό πληθυσμό χρησιμοποιήθηκαν ως μάρτυρες για τα γονίδια FOXL2, BMP15 και NOBOX, ενώ για το γονίδιο FOXE1 χρησιμοποιήθηκαν 75 άτομα.Αξιολόγηση αποτελεσμάτων: Για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων χρησιμοποιήθηκε η in silico ανάλυση, η ab initio τρισδιάστατη προτύπωση των πρωτεϊνών καθώς και η σύγκριση της συχνότητας των γενετικών διαφοροποιήσεων (variants) τόσο μεταξύ ασθενών και μαρτύρων της παρούσης μελέτης όσο και μεταξύ ασθενών και ατόμων του Ευρωπαϊκού πληθυσμιακού δείγματος 1000 Genome Project (1000 GP).Αποτελέσματα: Στο γονίδιο FOXL2, διαπιστώθηκε μία νέα (novel), de novo, ετερόζυγη απάλειψη (p.K150Rfs*121) σε μία ασθενή (2.6%). Στο γονίδιο FOXE1, διαπιστώθηκε αλυσίδα αλανινών με γονότυπο 8/16 σε δύο ασθενείς και 8/14 σε μία ασθενή, (φυσιολογικοί γονότυποι 14/14 ή 16/16). Η γενετική αυτή διαφοροποίηση αναφέρεται για πρώτη φορά (novel) στη βιβλιογραφία. Σε τρεις επιπλέον ασθενείς ανιχνεύθηκε αλυσίδα αλανινών με γονότυπους 12/16, 15/16 και 14/17, αντίστοιχα. Ο γονότυπος 15/16 επίσης δεν έχει αναφερθεί στη διεθνή βιβλιογραφία. Στην ομάδα των μαρτύρων διαπιστώθηκε διαφοροποιημένη αλυσίδα αλανινών με γονότυπο 8/14 σε ένα μόνο άτομο. Στο γονίδιο BMP15, διαπιστώθηκε η μετάλλαξη p.Q115H σε ετεροζυγωτία σε μία ασθενή (2.6%) και σε καμία από τις μάρτυρες της παρούσας μελέτης ή του πληθυσμιακού δείγματος του 1000 GP. Επιπρόσθετα, η in silico ανάλυση της p.Q115H έδειξε ότι είναι επιβλαβής σε 5/8 προγράμματα που χρησιμοποιήθηκαν. Στο γονίδιο BMP15 διαπιστώθηκε επίσης η γενετική διαφοροποίηση p.A180T σε ετερόζυγη μορφή σε 2.6% των ασθενών, 0% στις μάρτυρες και 0.5% στο πληθυσμιακό δείγμα του 1000 GP. Η in silico ανάλυση της p.A180T έδειξε ότι είναι επιβλαβής μόνο σε 2/8 προγράμματα. Εντούτοις, η μετάλλαξη p.A180T προκαλεί σημαντική τροποποίηση του πρωτεϊνικού προτύπου της αντίστοιχης BMP15 πρωτεΐνης. Ο γονότυπος c.-9C>G + p.N103S του γονιδίου BMP15 διαπιστώθηκε σε ομοζυγωτία σε 5.2% των γυναικών με ΠΩΑ έναντι 0% στις μάρτυρες και 0.5% στο πληθυσμιακό δείγμα του 1000 GP (p:0.075). Στο γονίδιο NOBOX διαπιστώθηκαν γενετικές διαφοροποιήσεις που χαρακτηρίστηκαν ως πολυμορφισμοί. Δεν διαπιστώθηκε παρερμηνεύσιμη γενετική διαφοροποίηση στο γονίδιο GDF9. Σε πέντε ασθενείς διαπιστώθηκε ύπαρξη γενετικών διαφοροποιήσεων σχετικών με τον κλινικό φαινότυπο της ΠΩΑ σε περισσότερα του ενός γονιδίου στο ίδιο άτομο.Συμπέρασμα: Γενετικές διαφοροποιήσεις (variants) που πιθανότατα σχετίζονται με τον κλινικό φαινότυπο της ΠΩΑ διαπιστώθηκαν σε 44.7% των ασθενών που μελετήθηκαν. Η αυξημένη συχνότητα γενετικών διαφοροποιήσεων στο πληθυσμιακό μας δείγμα σε σχέση με τα βιβλιογραφικά δεδομένα (~7%) πρέπει να αποδοθεί α) στην μελέτη πολλαπλών γονιδίων και β) στην αναζήτησή τους σε άτομα με εκδήλωση της ΠΩΑ σε νεαρή ηλικία. Η ύπαρξη γενετικών διαφοροποιήσεων σε δύο γονίδια σε πέντε ασθενείς, πιθανώς υποδηλώνει ότι η διγονική κληρονομικότητα ενέχεται στην εκδήλωση της ΠΩΑ, φαινόμενο που έχει παρατηρηθεί και σε άλλες νοσολογικές οντότητες. Η έγκαιρη αναγνώριση γονιδιακής διαταραχής σε άτομα με ΠΩΑ δεν έχει μόνο θεωρητικό αλλά και πρακτικό ενδιαφέρον. Η ακριβής αιτιολόγηση της ΠΩΑ μπορεί να καθορίσει με μεγαλύτερη ακρίβεια την πρόγνωση, να δώσει δυνατότητα γενετικής συμβουλευτικής και να συμβάλλει στην αντιμετώπιση της αναμενόμενης υπογονιμότητας με κατάψυξη και συντήρηση ωαρίων (cryopreservation).