Πολιτιστική κληρονομιά, τουρισμός και νησιωτικός χώρος
Authors: Κούτση Διονυσία 
Published: January 2025

Οι νησιωτικές περιοχές σήμερα τοποθετούνται στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου, καθώς λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους καθίστανται ευάλωτες σε σοβαρές πιέσεις, όπως ο υπερτουρισμός, η κλιματική αλλαγή και το εγγενές έλλειμα της αναπτυξιακής τους δυναμικής. Ταυτόχρονα, λαμβάνουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην αναπτυξιακή ατζέντα σε εθνικό επίπεδο λόγω των φυσικών και πολιτιστικών χαρακτηριστικών, τα οποία τις καθιστούν ιδιαίτερα ελκυστικούς τουριστικούς προορισμούς. Η δυναμική αυτή ισχυροποιεί την ανάγκη προσέγγισης του διλήμματος «προστασία vs ανάπτυξη», μία πρόκληση που τόσο ο αναπτυξιακός όσο και ο χωρικός σχεδιασμός καλείται να αντιμετωπίσει. Υπό το πρίσμα αυτό, η παρούσα διατριβή θέτει ως κεντρικό ερευνητικό ερώτημα το κατά πόσο το σημερινό αναπτυξιακό και χωρικό πλαίσιο και οι σχετικές στοχεύσεις που θέτουν σχετικά με το μέλλον των νησιωτικών περιοχών είναι επαρκές για την επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων βιωσιμότητας και ανθεκτικότητας· και αν όχι, ποιές είναι εκείνες οι προσεγγίσεις που είναι σημαντικό να συνυπάρχουν στο πλαίσιο ενός στρατηγικού χωρικού σχεδιασμού για τον νησιωτικό χώρο με σκοπό την εδραίωση ενός βιώσιμου αναπτυξιακού μοντέλου. Η έρευνα επικεντρώθηκε σε δύο κεντρικούς άξονες. Ο πρώτος εξ αυτών επιχειρεί την αποτύπωση της υπάρχουσας κατάστασης αναφορικά με τον τρόπο χάραξης πολιτικής, την κριτική θεώρηση αυτού και την εκτίμηση των επιπτώσεων που έχει επιφέρει στην αναπτυξιακή και χωρική ταυτότητα των νησιωτικών περιοχών, με εστίαση στην περιοχή μελέτης του νησιωτικού συμπλέγματος των Δωδεκανήσων του Νοτίου Αιγαίου. Ο δεύτερος άξονας αφορά τη διερεύνηση αυτών των συστατικών ενός στρατηγικού σχεδιασμού, που θα μπορούσαν να βελτιώσουν πιθανά ελλείμματα και εμπόδια του πλαισίου αυτού πολιτικής για τις νησιωτικές περιοχές. Η διερεύνηση πραγματοποιείται μέσω μίας μικτής ερευνητικής μεθόδου, συνδυάζοντας τη θεωρητική ανάλυση, την επισκόπηση κειμένων πολιτικής, τη συλλογή πρωτογενούς υλικού με την αξιοποίηση συμμετοχικών διαδικασιών, καθώς και την αποδελτίωση καλών πρακτικών από τη διεθνή πραγματικότητα. Τα ευρήματα αναδεικνύουν σημαντικές αδυναμίες στο σημερινό μοντέλο χάραξης και άσκησης πολιτικής, το οποίο χαρακτηρίζεται από συγκεντρωτικές δομές και έλλειψη διαφάνειας και συμμετοχικών διαδικασιών. Είναι εμφανές ότι η έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού έχει επηρεάσει σημαντικά τον ελληνικό νησιωτικό χώρο, ο οποίος λόγω της τουριστικής ανάπτυξης και της ταυτόχρονης ανεπάρκειας των εργαλείων διαχείρισης της ανάπτυξης αυτής, εμφανίζει ήδη σοβαρές χωρικές, περιβαλλοντικές, κοινωνικές και πολιτιστικές επιπτώσεις. Στη βάση αυτού, η διατριβή διατυπώνει μία νέα θεώρηση του στρατηγικού σχεδιασμού για τη βιώσιμη και ανθεκτική ανάπτυξη των νησιωτικών περιοχών, η οποία εναρμονίζεται με σύγχρονες προσεγγίσεις και στοχεύσεις της διεθνούς ακαδημαϊκής και πολιτικής σκηνής, θέτει τον πολιτισμό στο επίκεντρο ενός νέου αναπτυξιακού αφηγήματος, που στηρίζεται στον συμμετοχικό σχεδιασμό και την ενδυνάμωση των τοπικών διοικήσεων και κοινωνιών, και αναδεικνύει την ανάγκη για θεσμικές αλλαγές και προσαρμογές στις πολιτικές που αφορούν τον νησιωτικό χώρο.