Contribution to the study of the impacts of climate in Greek viticulture
Authors: Κουφός Γεώργιος 
Published: March 2022

Η παράμετρος του κλίματος και ιδιαίτερα η θερμοκρασία του αέρα, καθορίζει σε μεγάλο βαθμό αν μια περιοχή μπορεί να θεωρηθεί κατάλληλη για αμπελοκαλλιέργεια και για την παραγωγή οίνων υψηλής ποιότητας. Στην Ελλάδα, η αμπελοκαλλιέργεια έχει μεγάλη παράδοση και ο κλάδος της οινοποιίας είναι ένας από τους σημαντικότερους τομείς της οικονομίας. Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι να καθορίσει τις κλιματικές συνθήκες που επικρατούν σε κάθε μια από τις περιοχές μελέτης στο πρόσφατο παρελθόν αλλά και σε μελλοντικές περιόδους σύμφωνα με τους βιοκλιματικούς δείκτες της βιβλιογραφίας. Επιπλέον, διερευνήθηκε η διαχρονική εξέλιξη των αμπελουργικών παραμέτρων (ημερομηνίες τρύγου, ποσοστό αλκοόλ και επίπεδα οξύτητας) και οι θερμικές ανάγκες για έναν σημαντικό αριθμό ποικιλιών που καλλιεργούνται στην Ελλάδα. Τα αποτελέσματα αυτά χρησιμοποιήθηκαν για την προσομοίωση της εξέλιξης του σταδίου του τρύγου των ποικιλιών. Τέλος, διερευνήθηκε η διαχρονική εξέλιξη της ποιότητας του παραγόμενου οίνου στην Ελλάδα καθώς και η επίδραση του κλίματος στην μεταβολή της ποιότητας του σε τωρινές και μελλοντικές συνθήκες. Τα πρώτα κεφάλαια της διατριβής παρουσιάζουν τα ερευνητικά ερωτήματα καθώς και μια βιβλιογραφική ανασκόπηση αυτών. Προκειμένου να απαντηθούν τα ερευνητικά ερωτήματα της διατριβής, στα επόμενα τρία κεφάλαια χρησιμοποιούνται ημερήσια κλιματικά δεδομένα, ημερομηνίες τρύγου, ποσοστό αλκοόλ, επίπεδα οξύτητας καθώς και οινικές αξιολογήσεις από τον Διεθνή Διαγωνισμό Οίνου και Αποσταγμάτων Θεσσαλονίκης. Τέλος, το τελευταίο κεφάλαιο αποτελεί μια ανακεφαλαίωση των ερευνητικών αποτελεσμάτων της διατριβής. Η ανάλυση των κλιματικών παραμέτρων έδειξε μια διαφοροποίηση του κλίματος κυρίως στις περιοχές της νησιωτικής Ελλάδας με θερμότερες και ξηρότερες συνθήκες κατά τον ετήσιο κύκλο της αμπέλου και κατά την περίοδο της ωρίμανσης της παραγωγής. Η ελάχιστη θερμοκρασία αέρα αυξάνεται με ταχύτερο ρυθμό και ένταση, από την αντίστοιχη μέγιστη στην πλειοψηφία των περιοχών μελέτης. Η ανάλυση του μελλοντικού κλίματος υπαγορεύει ακόμα θερμότερες και ξηρότερες συνθήκες, σύμφωνα με τους χρησιμοποιούμενους από την βιβλιογραφία δείκτες. Το στάδιο του τρύγου παρουσίασε στατιστικά σημαντική πρωίμιση στην πλειοψηφία των περιπτώσεων ενώ η περιεκτικότητα του γλεύκους σε αλκοόλ και οξέα, παρουσίασε αυξητική και πτωτική τάση, αντίστοιχα. Η ανάλυση της προβολής του σταδίου του τρύγου στο μέλλον έδειξε ότι αυτό θα μετακινηθεί έως και 40 ημέρες νωρίτερα, ανάλογα με την ποικιλία και το σενάριο μελέτης. Οι ελληνικές όψιμες ποικιλίες εμφανίζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα σε σχέση με τις αντίστοιχες μέσης και πρώιμης ωρίμανσης και διεθνείς ποικιλίες. Τέλος, η ανάλυση της ποιότητας του οίνου στο πρόσφατο παρελθόν αλλά και στο μέλλον, παρουσιάζει σημαντική αυξητική τάση επηρεαζόμενη κυρίως από τις θερμότερες και ξηρότερες συνθήκες που επικρατούν κατά την βλαστική περίοδο ανάπτυξης του φυτού. Η παρούσα διδακτορική διατριβή θα μπορούσε δυνητικά να αποτελέσει ένα σημαντικό συμβουλευτικό εργαλείο για την υποστήριξη των παραγωγών στα πλαίσια των φαινολογικών αποκρίσεων των ποικιλιών και των κλιματικών συνθηκών των περιοχών υπό το πρίσμα της κλιματικής αλλαγής. Ωστόσο, τα ανώτερα θερμοκρασιακά όρια μέσα στα οποία μια ποικιλία μπορεί να παράγει οίνους εξαιρετικής ποιότητας, πρέπει να οριοθετηθούν. Τέλος, σημαντικό ρόλο στην αυξητική πορεία της ποιότητας του ελληνικού οίνου πιθανότητα διαδραματίζει η βελτίωση των τεχνικών οινοποίησης αλλά και η αποτελεσματική εφαρμογή των μέτρων αντιμετώπισης που υιοθετούν οι παραγωγοί.