Τοπικές αγορές εργασίας και μετανάστες
Authors: Ξηρουχάκης Παναγιώτης 
Published: August 2021

Η παρούσα διδακτορική διατριβή έχει σαν αντικείμενό της τη διερεύνηση του τρόπου ένταξης των Αλβανών μεταναστών/μεταναστευτριών στην τοπική αγορά εργασίας του Ηρακλείου Κρήτης και της συμβολής τους στην τοπική οικονομική ανάπτυξη. Η διατριβή αποτελείται από τη κριτική θεωρητική επισκόπηση του ζητήματος καθώς και από την μελέτη περίπτωσης (case study), η οποία εμπλουτίζει και φωτίζει πτυχές της θεωρητικής επισκόπησης. Στην θεωρητική επισκόπηση εξετάζονται οι σχέσεις της μετανάστευσης με τις άτυπες μορφές απασχόλησης. Η ανάλυση του φαινόμενου της άτυπης εργασίας στη χώρα μας καταδεικνύει ότι είναι ένα φαινόμενο πολύπλοκο στη γιγάντωση του οποίου συντέλεσαν οι παγκόσμιες αλλαγές (πέρασμα από τον φορντισμό στη ευέλικτη συσσώρευση και στην αναγκαιότητα για φθηνό εργατικό δυναμικό), αλλαγές που διαπλέκονται με βασικά χαρακτηριστικά της ελληνικής οικονομίας, όπως ο αδύναμος και αναποτελεσματικός κρατικός προγραμματισμός, η εκτεταμένη μικρο-ιδιοκτησία, η αυτοαπασχόληση, καθώς και η ασυδοσία ενός μεγάλου τμήματος του επιχειρηματικού κόσμου. Όσον αφορά τις κυβερνητικές επιλογές σε θέματα μεταναστευτικής πολιτικής μετά το 1990, αυτές οδήγησαν στην ενίσχυση της άτυπης αγοράς εργασίας και την τροφοδοσία της με φθηνό εργατικό δυναμικό μεταναστών. Μεθοδολογικά, η προκειμένη διατριβή αποτελεί μια θεωρητικά ενημερωμένη εμπειρική έρευνα. Η έρευνα πεδίου είναι ποιοτικού χαρακτήρα και βασίζεται σε περιορισμένο αριθμό συνεντεύξεων που πραγματοποιήθηκαν σε νοικοκυριά Αλβανών μεταναστών στο Ηράκλειο Κρήτης. Συνολικά πραγματοποιήθηκαν 30 συνεντεύξεις σε βάθος με τη βοήθεια ημιδομημένου ερωτηματολογίου. Τα ευρήματα της έρευνας είναι ενδεικτικά του συγκεκριμένου δείγματος χωρίς να διεκδικούν χαρακτηριστικά αντιπροσωπευτικότητας του συνόλου των Αλβανών μεταναστών της πόλης. Η έλλειψη αντιπροσωπευτικότητας, ευελπιστούμε ότι ισοσταθμίζεται από τη σε βάθος διερεύνηση των αιτιακών μηχανισμών, διαδικασιών και σχέσεων μεταξύ μετανάστευσης και τοπικής αγοράς εργασίας στη συγκεκριμένη περίπτωση. Βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι η άτυπη εργασία διαδραμάτισε πολύ σπουδαίο ρόλο στην προσέλκυση των Αλβανών μεταναστών του δείγματος, οι οποίοι εργάζονταν ανασφάλιστα και σε εργασίες που οι Έλληνες αρνούνταν να αναλάβουν. Επίσης, συνάγεται η ανοδική οικονομική κινητικότητα των Αλβανών του δείγματος, καθώς στην πλειοψηφία τους εργάζονται σήμερα πλέον με ικανοποιητικές αμοιβές και με την απαραίτητη ασφάλιση. Όσον αφορά την οικονομική συνεισφορά τους μπορούμε να πούμε ότι ενίσχυσαν την τοπική οικονομία καθώς βοήθησαν με πολλούς τρόπους στην αύξηση της τοπικής κατανάλωσης. Επιπλέον, οι Αλβανοί εργαζόμενοι του δείγματος της έρευνας δεν φαίνεται να αφαίρεσαν θέσεις εργασίας από Έλληνες εργαζόμενους, ή ακόμα και αν αυτό έγινε σε κάποιες περιπτώσεις, με την εργασία τους δημιούργησαν νέες θέσεις απασχόλησης. Επίσης, γνώρισαν σημαντική άνθηση τομείς της οικονομίας όπως ο κατασκευαστικός τομέας που στην Ελλάδα, με δεδομένη την τεχνολογική στασιμότητα της χώρας, μόνο με τη φθηνή εργασία των μεταναστών θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί. Το τελικό συμπέρασμα της εργασίας μας είναι ότι οι Αλβανοί μετανάστες του δείγματος, παρά την αφιλόξενη στάση του ελληνικού κράτους (ειδικά κατά τα πρώτα χρόνια της άφιξής τους), κατάφεραν να ενταχθούν αρμονικά στην κοινωνία και οικονομία του Ηρακλείου συνεισφέροντας θετικά στην τοπική οικονομική ανάπτυξη. Επιπρόσθετα τα θετικά συμπεράσματα της έρευνάς μας είναι κοινά με αυτά παρόμοιων ερευνών για την οικονομική συνεισφορά των Αλβανών μεταναστών που έγιναν σε άλλες πόλεις της Ελλάδας και που παρουσιάστηκαν στη θεωρητική επισκόπηση της έρευνάς μας.