Μελέτη της βιολογικής δράσης φυσικών φαινολικών ενώσεων in vitro και in vivo
Authors: Ρούπτσιου Αικατερίνη 
Published: December 2024

Οι φαινολικές ενώσεις χαρακτηρίζονται ως προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας και βρίσκονται σε αφθονία σε πολλά φρούτα και λαχανικά. Είναι ευρέως γνωστά για τις σημαντικές βιολογικές δραστικότητές τους και την ευεργετική επίδραση που έχουν στην υγεία του ανθρώπου. Τα αιμοπετάλια παίζουν ένα κεντρικό ρόλο στην αιμόσταση και στον σχηματισμό των θρόμβων κυρίως μετά από τραυματισμό του ενδοθηλίου. Η συσσώρευση και ενεργοποίηση των αιμοπεταλίων και το σύμπλεγμα αιμοπετάλια-μονοπύρηνα μπορούν υπό μη φυσιολογικές συνθήκες του οργανισμού να οδηγήσουν σε καρδιαγγειακές παθήσεις ή αθηρωθρομβωτικά επεισόδια. Μια σειρά από φλαβονοειδή όπως η καμφερόλη, η κερκετίνη, η κατεχίνη, η επικατεχίνη, η μυρισετίνη, τρία φαινολικά οξέα, το καφεϊκό, το φερουλικό και το κουμαρικό και οι κύριες φαινολικές ενώσεις από ρόδι, στέμφυλα, ιπποφαές και Goggi berry, μελετήθηκαν για την επίδραση τους στην ενεργοποίηση των αιμοπεταλίων και μονοπύρηνων κυττάρων του ανθρώπου (πειράματα in vitro) και αρουραίων (πειράματα in vivo). Με βάση τα παραπάνω, στην παρούσα διατριβή, αρχικά μελετήθηκε η αντιαιμοπεταλιακή δράση των φαινολικών ενώσεων in vitro. Οι μετρήσεις πραγματοποιήθηκαν με δύο μεθόδους, με τη φωτομετρική μέθοδο (aggregometer) και με κυτταρομετρία ροής. Στα πειράματα αυτά βρέθηκε ότι όλες οι ουσίες είχαν ανασταλτική δράση στα αιμοπετάλια και στα μονοπύρηνα, με μικρές διαφοροποιήσεις στα αποτελέσματα. Η κυτταρομετρία ροής επιβεβαίωσε τα αποτελέσματα της αναστολής των αιμοπεταλίων που είχαμε με το συσσωρόμετρο αιμοπεταλίων (aggregometer) και μας έδωσε επιπλέον πληροφορίες για τη συμπεριφορά των μονοπύρηνων στο σχηματισμό του αιμοπεταλιακού θρόμβου. Σημαντικό μέρος της διατριβής αποτέλεσε η μελέτη της βιωσιμότητας και τοξικότητας των κυττάρων μετά την επώασή τους με τις φαινολικές ενώσεις και τα εκχυλίσματα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όλες οι φαινολικές ενώσεις σε χαμηλές συγκεντρώσεις (έως 20 μg/ml), δεν επηρεάζουν τη βιωσιμότητα τόσο των υγιών κυττάρων όσο και των καρκινικών κυττάρων και δεν ασκούν κυτταροτοξική δράση. Σε μεγαλύτερες συγκεντρώσεις παρατηρήθηκε ότι οι φαινολικές ενώσεις μειώνουν τη βιωσιμότητα των κυττάρων και ασκούν κυτταροτοξική δράση ιδιαίτερα σε μεγαλύτερο χρόνο επώασης τους και συγκεκριμένα σε 48 και 72 ώρες, αντίστοιχα. Τα εκχυλίσματα έδειξαν ότι είχαν επιλεκτική επίδραση στις καρκινικές κυτταρικές σειρές. Κάποια ήταν δραστικά στα καρκινικά κύτταρα HeLa ενώ κάποια άλλα επιδρούσαν ανασταλτικά στα κύτταρα MCF-7. Η μελέτη επίδρασης στον αποπτωτικό μηχανισμό των καρκινικών κυττάρων έδειξε ότι οι πολυφαινόλες (φαινολικές ενώσεις) δεν είχαν όλες την ίδια αντικαρκινική δράση, ασκούσαν ωστόσο επίδραση σε αποπτωτικούς παράγοντες του μονοπατιού. Ακολούθησαν τα πειράματα in vivo στα οποία μελετήσαμε την αντιαιμοπεταλιακή δράση των πολυφαινολών σε πειραματόζωα (αρουραίους). Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν εκείνα των πειραμάτων in vitro και με τις δύο μεθόδους. Συμπερασματικά στα πειράματα in vivo δεν υπήρξαν ποσοτικές διαφορές ανάμεσα στα εκχυλίσματα και τις φαινολικές ενώσεις με τις συγκεντρώσεις που χορηγήθηκαν στα ζώα. Διαφοροποίηση υπήρξε στον έλεγχο του χρόνου ροής αίματος όπου το εκχύλισμα Goggi berry είχε την μεγαλύτερη ανασταλτική δράση στο σχηματισμό του θρόμβου. Από την αξιολόγηση όλων των αποτελεσμάτων προτείνεται ότι θα πρέπει να γίνουν περαιτέρω έρευνες κυρίως in vivo με συγκεντρώσεις μικρότερες από αυτές που χρησιμοποιήθηκαν, με σκοπό την εύρεση των πλέον δραστικών εξ αυτών. Αυτό θα οδηγήσει σε πιο στοχευμένες μελέτες, όπως μελέτη σχέσης βιολογικής δράσης-και δομής φαινολικών, μελέτες επίδρασης των πολυφαινολών στα κύτταρα και μελλοντικά και κλινικές μελέτες στον άνθρωπο για πιθανή χρήση τους ως αντιαιμοπεταλιακών φαρμάκων. Επίσης, θα πρέπει να πραγματοποιηθούν μελέτες κινδύνου/οφέλους για την σωστή λήψη και αποτελεσματικότητα των πολυφαινολών ως προαγωγή της υγείας ή ακόμα και να χρησιμοποιηθούν ως αντικαρκινικά φάρμακα σε στοχευμένες θεραπείες.