Πρώιμοι δείκτες ενδοθηλιοπάθειας σε γυναίκες με το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών
Authors: Χαριτίδου Χριστίνα 
Published: January 2014

Το Σύνδρομο των Πολυκυστικών Ωοθηκών (PCOS), αποτελεί τη συχνότερη ίσως ενδοκρινοπάθεια των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας. Στην παθογένειά του υπεισέρχονται διαταραχές του άξονα υποθάλαμος-υπόφυση, εκτροπή της ωοθηκικής στεροειδογένεσης και υπερανδρογοναιμία, καθώς και αντίσταση στην ινσουλίνη που εμφανίζεται σε αυξημένο ποσοστό γυναικών με το σύνδρομο, ανεξάρτητα από την παχυσαρκία. Η συνύπαρξη και αλληλεπίδραση της υπερανδρογοναιμίας και της αντίστασης στην ινσουλίνη οδηγεί ενδεχομένως σε αυξημένη μεταβολική και καρδιαγγειακή νοσηρότητα που εκδηλώνεται με διαταραχές όπως η δυσλιπιδαιμία, η δυσανεξία στη γλυκόζη (~35%), ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 (~10%), οι διαταραχές πηκτικότητας του αίματος και η αρτηριακή υπέρταση. Αυτοί οι παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου σχετίζονται στενά με δυσλειτουργία του ενδοθηλίου, η οποία συνεπάγεται υποκλινική αθηροσκλήρυνση και χαμηλού βαθμού χρόνια αγγειακή φλεγμονή. Οι βιβλιογραφικές αναφορές σχετικά με τα επίπεδα των πρώιμων δεικτών ενδοθηλιακής δυσλειτουργίας Ενδοθηλίνη-1 (ΕΤ-1) διαλυτή Ε-σελεκτίνη (sESel) σε γυναίκες με το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS) είναι περιορισμένες, ενώ σχετικά με τα επίπεδα της ασύμμετρης διμεθυλαργινίνης (ADMA) σε γυναίκες με το σύνδρομο, κατά το χρονικό διάστημα διεξαγωγής της μελέτης, δεν υπήρχαν βιβλιογραφικές αναφορές. Για το λόγο αυτό η παρούσα μελέτη σχεδιάστηκε με σκοπό: α) τον προσδιορισμό των βασικών επιπέδων των δεικτών ενδοθηλιακής δυσλειτουργίας, ΕΤ-1, sESel και ADMA, σε γυναίκες με PCOS και σε υγιείς μάρτυρες, β) τη διερεύνηση ενδεχόμενης συσχέτισης των συγκεντρώσεων της ΕΤ-1, της sESel και της ADMA μεταξύ τους, καθώς και με τις ορμονικές και μεταβολικές παραμέτρους του συνδρόμου, και γ) την εκτίμηση της επίδρασης της θεραπείας με φυσικά ή συνθετικά οιστρογόνα, σε συνδυασμό με αντιανδρογόνα, στις ορμονικές και μεταβολικές παραμέτρους του συνδρόμου και στα επίπεδα ΕΤ-1, sESel και ADMA. Στη μελέτη συμπεριλήφθηκαν 106 γυναίκες στις οποίες τέθηκε η διάγνωση του PCOS και 30 υγιείς μάρτυρες. Αιμοληψίες πραγματοποιήθηκαν κατά την πρώιμη παραγωγική φάση, δηλαδή μεταξύ 3ης και 7ης ημέρας του εμμηνορρυσιακού κύκλου, στην ομάδα των φυσιολογικών μαρτύρων καθώς και μεταξύ 3ης και 7ης ημέρας, μετά από ένα αυτόματο αιμορραγικό επεισόδιο, στις ασθενείς. Σε όλες τις γυναίκες προσδιορίστηκαν οι βασικές τιμές FSH, LH, PRL, τεστοστερόνης, Δ₄- ανδροστενεδιόνης, DHEA-S, 17α-ΟΗ-προγεστερόνης, SHBG, ινσουλίνης, γλυκόζης, ΕΤ-1, sESel και ADMA και υπολογίστηκαν οι τιμές του δείκτη ελεύθερων ανδρογόνων (FAI), και των δεικτών αντίστασης στην ινσουλίνη HOMA-IR και λόγου γλυκόζης προς ινσουλίνη νηστείας (G/I). Επιπλέον, την ίδια ημέρα έγινε μορφολογική εκτίμηση των ωοθηκών, όλων των γυναικών (ασθενών και φυσιολογικών μαρτύρων), με διακολπική υπερηχογραφία. Στη συνέχεια, οι γυναίκες με PCOS τυχαιοποιήθηκαν σε πέντε θεραπευτικά πρωτόκολλα: Φυσικά οιστρογόνα I. 17β-οιστραδιόλη + κυπροτερόνη 50 mg (n=21), II. Συζευγμένα οιστρογόνα + κυπροτερόνη 50 mg (n=21) Συνθετικά οιστρογόνα ΙΙΙ. Αιθινυλ-οιστραδιόλη + κυπροτερόνη 2 mg (n=21), IV. Αιθινυλ-οιστραδιόλη + κυπροτερόνη 52 mg (n=22), V. Αιθινυλ-οιστραδιόλη + δεσογεστρέλη (n=21). Στις γυναίκες με PCOS, οι προσδιορισμοί των επιπέδων τεστοστερόνης, SHBG, ET-1, sESel και ADMA επαναλήφθηκαν στους 3, στους 6 και στους 12 μήνες της θεραπείας και των επιπέδων ινσουλίνης και γλυκόζης στους 12 μήνες της θεραπείας. Τα αποτελέσματα της μελέτης συνοψίζονται ως εξής: Τα βασικά επίπεδα της ΕΤ-1 και της ADMA βρέθηκαν σημαντικά υψηλότερα στις γυναίκες με PCOS, σε σύγκριση με τις μάρτυρες (p=0,009 και 0.038 αντίστοιχα) και παρουσίαζαν σημαντική θετική συσχέτιση μεταξύ τους (r=0,285, p=0,001). Η χορήγηση θεραπείας με φυσικά ή συνθετικά οιστρογόνα, σε συνδυασμό με αντιανδρογόνα ελάττωσε σημαντικά τα επίπεδα της τεστοστερόνης (Τ), (F = 29,42, p<0,001), χωρίς να παρατηρηθούν διαφορές ανάμεσα στα επιμέρους πρωτόκολλα και αύξησε σημαντικά τα επίπεδα της SHBG (F = 35,31, p<0,001), με αποτέλεσμα τη σημαντική μείωση των τιμών του FAI (F = 51,59, p<0,001). Η θεραπεία με συνθετικά οιστρογόνα είχε ως αποτέλεσμα μεγαλύτερη αύξηση των επιπέδων της SHBG (F = 3,42, p=0,003) και μείωση των τιμών του δείκτη ελεύθερων ανδρογόνων (FAI) (F=1,99, p=0,036). Το στοιχείο αυτό είναι ενδεικτικό της μεγαλύτερης δραστικότητας των συνθετικών έναντι των φυσικών οιστρογόνων. Επιπλέον, η θεραπεία ελάττωσε σημαντικά τα επίπεδα της ADMA, σε επίπεδα συγκρίσιμα με εκείνα των μαρτύρων (p<0,001), χωρίς να παρατηρηθούν διαφορές ανάμεσα στα επιμέρους πρωτόκολλα, ενώ παράλληλα σε όλα τα σχήματα παρατηρήθηκε μικρή, αλλά στατιστικά σημαντική ελάττωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη (IR). Τα αποτελέσματα αυτά στηρίζουν την άποψη ότι οι γυναίκες με PCOS εμφανίζουν ενδοθηλιακή δυσλειτουργία, η οποία αμβλύνεται κατά τη διάρκεια της θεραπείας με φυσικά ή συνθετικά οιστρογόνα και αντιανδρογόνα. Η βελτίωση της ενδοθηλιακής δυσλειτουργίας φαίνεται ότι είναι ανεξάρτητη από την αντίσταση στην ινσουλίνη, που θεωρείται από ορισμένους ερευνητές, κομβικό σημείο της παθογένειας του συνδρόμου.