Συσχέτιση απεικονιστικών ευρημάτων και κλινικών δεικτών σε ασθενείς με κροταφογναθικές διαταραχές με τη χρήση οδοντιατρικής υπολογιστικής τομογραφίας
Authors: Αλεξίου Κωνσταντίνα-Ελένη 
Published: July 2022

«Συσχέτιση Απεικονιστικών Ευρημάτων και Κλινικών Δεικτών σε Ασθενείς με Κροταφογναθικές Διαταραχές με τη χρήση Οδοντιατρικής Υπολογιστικής Τομογραφίας». ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η κροταφογναθική διάρθρωση (ΚΓΔ) είναι μία από τις πιο σύνθετες αρθρώσεις του ανθρωπίνου σώματος και αποτελεί πεδίο μελέτης λόγω των συχνών προβλημάτων που μπορεί να εκδηλωθούν στην γναθοπροσωπική χώρα. Συνήθως προσβάλλεται από παθήσεις που αφορούν τόσο τους σκληρούς όσο και τους μαλακούς ιστούς που την αποτελούν. Για τη διάγνωση των παθήσεων της ΚΓΔ συνεκτιμώνται το ιστορικό του ασθενούς, τα κλινικά ευρήματα, καθώς και η αξιολόγηση των απεικονιστικών ευρημάτων. Η ακτινογραφική εξέταση είναι πολλές φορές καθοριστική για τη διάγνωση των παθήσεων της ΚΓΔ και περιλαμβάνει πολλές απεικονιστικές μεθόδους. Η μαγνητική τομογραφία είναι η πιο ακριβής απεικονιστική μέθοδος, για τα μαλακά μόρια, καθώς και για τον προσδιορισμό της θέσης και της μορφολογίας του διάρθριου δίσκου μέσα στην κροταφική γλήνη. Με τους αξονικούς τομογράφους απεικονίζονται με μεγάλη ακρίβεια μόνο οι οστικές δομές της κροταφογναθικής διάρθρωσης. Τα τελευταία χρόνια με την βοήθεια της αρχής της «χαμηλής δόσης, κωνικής δέσμης, υπολογιστικής τομογραφίας», κατασκευάστηκαν οδοντιατρικοί υπολογιστικοί τομογράφοι, ειδικοί για την απεικόνιση μόνο των σκληρών ιστών του σπλαχνικού κρανίου και του τραχήλου. Η ποιότητα της εικόνας που παρέχουν είναι παραπλήσια με εκείνη που λαμβάνεται από τους αξονικούς τομογράφους, ενώ σε αντίθεση με αυτούς η δόση που λαμβάνει ο ασθενής είναι πολύ μικρότερη. Λόγω των πλεονεκτημάτων τους, οι οδοντιατρικοί υπολογιστικοί τομογράφοι αποτελούν τα τελευταία χρόνια την μέθοδο επιλογής για την απεικόνιση των οστικών δομών της ΚΓΔ. ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η καταγραφή, η αξιολόγηση και η κατηγοριοποίηση των απεικονιστικών ευρημάτων που ελήφθησαν με τη χρήση κωνικής δέσμης οδοντιατρικής υπολογιστικής τομογραφίας, σε ασθενείς με κλινική εικόνα πόνου και δυσλειτουργίας στην περιοχή της κροταφογναθικής διάρθρωσης και η συσχέτισή των ευρημάτων αυτών με τους αναμνηστικούς και κλινικούς δείκτες του Helkimo Ai και Di αντίστοιχα. Επίσης κατά τη μελέτη αυτή γίνεται συσχέτιση των ευρημάτων αυτών με την ηλικία και το φύλο.ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣΠρόκειται για μία αναδρομική μελέτη και αφορά ασθενείς, με δυσλειτουργία στην περιοχή της κροταφογναθικής διάρθρωσης, που εξετάστηκαν στην Κλινική Αντιμετώπισης Στοματοπροσωπικού Πόνου και παραπέμφθηκαν για Οδοντιατρική Υπολογιστική Τομογραφία στην Κλινική της Διαγνωστικής και Ακτινολογίας Στόματος. Συνολικά αξιολογήθηκαν οι υπολογιστικές τομογραφίες 47 ασθενών, με συμπτώματα πόνου και γενικότερα δυσλειτουργίας στην περιοχή του Στοματογναθικού Συστήματος καθώς και τα ιστορικά της κλινικής τους εξέτασης, συμπεριλαμβανομένων των ελέγχων ευαισθησίας και λειτουργικότητας των κροταφογναθικών τους διαρθρώσεων. Οι ασθενείς που συμμετείχαν στην μελέτη είχαν ηλικία από 20 έως 72 έτη. Από τα ιστορικά της κλινικής εξέτασης των ασθενών έγινε καταγραφή των αναμνηστικών και των κλινικών δεικτών δυσλειτουργίας Ai και Di αντίστοιχα, οι οποίοι και συσχετίστηκαν ανεξάρτητα τόσο με τη δεξιά όσο και με την αριστερή ΚΓΔ του ίδιου ασθενή. Επομένως συνολικά αξιολογήθηκαν 94 ΚΓΔ. Από τους φακέλους των ασθενών που επιλέχθηκαν για την μελέτη, θα ακολουθήθηκαν τα παρακάτω στάδια:1. Καταγραφή αναμνηστικών και κλινικών δεικτών δυσλειτουργίας Ai και Di αντίστοιχα.Έγινε καταγραφή των αναμνηστικών (Ai: Anamnestic index) και κλινικών (Di: Dysfunction index) δεικτών δυσλειτουργίας του Helkimo. Οι αναμνηστικοί δείκτες δυσλειτουργίας διακρίνονται σε: Ai0: Κανένα σύμπτωμα, AiΙ: Ελαφρά συμπτώματα και AiΙΙ: Έντονα συμπτώματα. Οι κλινικοί δείκτες δυσλειτουργίας Di διακρίνονται σε: Di0: Καμία δυσλειτουργία, DiI: Ελαφρά δυσλειτουργία, DiII: Μέτρια δυσλειτουργία και DiIII: Βαριά δυσλειτουργία.2. Καταγραφή απεικονιστικών ευρημάτωνΚατά το στάδιο αυτό έγινε καταγραφή των απεικονιστικών ευρημάτων που ελήφθησαν με τον οδοντιατρικό υπολογιστικό τομογράφο, και αξιολογήθηκαν και οι δύο ΚΓΔ για κάθε άτομο ξεχωριστά. Έτσι συνολικά μελετήθηκαν 94 κροταφογναθικές διαρθρώσεις. Οι οδοντιατρικές υπολογιστικές τομογραφίες ελήφθησαν με τον οδοντιατρικό υπολογιστικό τομογράφο NewTom 9000 (QR, Verona Italy), και αξιολογήθηκαν ανεξάρτητα από τρεις έμπειρους στην ακτινολογία παρατηρητές στο ίδιο monitor και κάτω από τις ίδιες συνθήκες. Στις εικόνες των οδοντιατρικών υπολογιστικών τομογραφιών αξιολογήθηκαν:α) Οι οστικές μορφολογικές διαταραχές της κεφαλής του κονδύλου (επιπέδωση, διάβρωση, σκλήρυνση, οστεόφυτο, απορρόφηση).β) Η βαρύτητα των οστικών διαταραχών της κεφαλής του κονδύλου (διάβρωση, οστεόφυτο και απορρόφηση).γ) Ο διάρθριος χώρος (φυσιολογικός, ελαττωμένος, οστική επαφή της κεφαλής του κονδύλου με την κροταφική γλήνη).δ) Η θέση του κονδύλου στην κροταφική γλήνη (κεντρική, πρόσθια, οπίσθια).ε) Οι οστικές μορφολογικές διαταραχές της κροταφικής γλήνης και του προσθίου αρθρικού φύματος (σκλήρυνση, διάβρωση και απορρόφηση).στ) Η πρόσθια μετατόπιση του κονδύλου, κατά τη διάνοιξη του στόματος (φυσιολογική, μειωμένη, αυξημένη).3. Κατηγοριοποίηση απεικονιστικών ευρημάτωνΚατά το στάδιο αυτό έγινε κατηγοριοποίηση των απεικονιστικών ευρημάτων ως εξής. Κατηγορία Ι: Φυσιολογική απεικόνιση θέσης κονδύλου και μορφολογίας ΚΓΔ, με ή χωρίς φυσιολογική πρόσθια μετατόπιση του κονδύλου κατά τη διάνοιξη του στόματος.Κατηγορία ΙΙ: Ανώμαλη θέση κονδύλου ή και μείωση διαρθρίου χώρου, με ή χωρίς φυσιολογική πρόσθια μετατόπιση του κονδύλου κατά τη διάνοιξη του στόματος.Κατηγορία ΙΙΙ: Διαταραχές σχήματος του κονδύλου (επιπέδωση) με ή χωρίς φυσιολογική πρόσθια μετατόπιση του κονδύλου κατά τη διάνοιξη του στόματος.Κατηγορία IV: Οστικές μορφολογικές διαταραχές του κονδύλου ή και της γλήνης με ή χωρίς φυσιολογική πρόσθια μετατόπιση του κονδύλου κατά τη διάνοιξη του στόματος. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Όταν υπολογίστηκε ο αναμνηστικός δείκτης δυσλειτουργίας το 72% των ασθενών ανέφερε βαριά συμπτώματα, και το 53% αυτών όταν υπολογίστηκε ο κλινικός δείκτης δυσλειτουργίας είχε σοβαρή δυσλειτουργία. Το 54% των ασθενών εμφάνιζε οστικές αλλοιώσεις στην κεφαλή του κονδύλου και την κροταφική γλήνη και υπάγονταν στην 4η Απεικονιστική Κατηγορία. Τα πιο συχνά απεικονιστικά ευρήματα που καταγράφησαν ήταν: (α) η επιπέδωση (56%) και το οστεόφυτο (42%) στην κεφαλή του κονδύλου, (β) ο διάρθριος χώρος ήταν ελαττωμένος στις περισσότερες ΚΓΔ (61%), (γ) η θέση του κονδύλου στο 57% των ΚΓΔ ήταν κεντρική, (δ) η κροταφική γλήνη ήταν φυσιολογική στο 78% των ΚΓΔ και εμφάνιζε σκλήρυνση στο 22% αυτών και (ε) η διάνοιξη του στόματος ήταν μειωμένη στο 50% των ΚΓΔ. Υπήρχε στατιστικά σημαντική σχέση μεταξύ του αναμνηστικού δείκτη δυσλειτουργίας και των Απεικονιστικών Κατηγοριών όπου οι ασθενείς με έντονα συμπτώματα υπάγονταν κυρίως στην 4η Απεικονιστική Κατηγορία. Επίσης υπήρχε στατιστικά σημαντική σχέση μεταξύ του κλινικού δείκτη δυσλειτουργίας και των Απεικονιστικών Κατηγοριών όπου οι ασθενείς με σοβαρή δυσλειτουργία υπάγονταν κυρίως στην 4η Απεικονιστική Κατηγορία. Όταν συγκρίναμε την κατανομή και τη σχέση των Αναμνηστικών και των Κλινικών Δεικτών Δυσλειτουργίας με τις οστικές αλλοιώσεις και το διάρθριο χώρο βρέθηκε στατιστικά σημαντική σχέση μεταξύ τους κατά την οποία φάνηκε πως το μέτριο και προχωρημένο οστεόφυτο, η προχωρημένη διάβρωση, ο ελαττωμένος διάρθριος χώρος, η οστική επαφή και η ύπαρξη σκλήρυνσης τείνουν να συνυπάρχουν μαζί με σοβαρή δυσλειτουργία του Κλινικού Δείκτη Δυσλειτουργίας καθώς και με την εμφάνιση έντονων συμπτωμάτων του Αναμνηστικού Δείκτη Δυσλειτουργίας. Όταν συσχετίστηκε η ηλικία με τα απεικονιστικά ευρήματα βρέθηκε στατιστικά σημαντική σχέση ανάμεσα στην ύπαρξη σκλήρυνσης στην κεφαλή του κονδύλου και την ηλικία. Έτσι ο μέσος όρος ηλικίας των ΚΓΔ με σκλήρυνση στην κεφαλή του κονδύλου ήταν 56,43 έτη και των ΚΓΔ χωρίς ήταν 43,00 έτη. Επίσης στατιστικά σημαντική σχέση βρέθηκε ανάμεσα στους μέσους όρους ηλικίας των ΚΓΔ με κεντρική (41,72 έτη), οπίσθια (49,86 έτη) και πρόσθια θέση (45,67 έτη) του κονδύλου μέσα στη γλήνη. ΣΥΖΗΤΗΣΗ-ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Ασθενείς με έντονα συμπτώματα και βαριά δυσλειτουργία στην περιοχή της κροταφογναθικής διάρθρωσης αναμένεται με μεγάλη πιθανότητα κατά την ακτινογραφική τους εξέταση να εμφανίσουν απεικονιστικά ευρήματα όπως μειωμένος διάρθριος χώρος ή οστική επαφή της κεφαλής του κονδύλου με το διάρθριο χώρο καθώς και προχωρημένης βαρύτητας οστικές αλλοιώσεις. Με την αύξηση της ηλικίας αυξάνεται και η πιθανότητα εμφάνισης σκλήρυνσης στην κεφαλή του κονδύλου, ενώ η θέση του κονδύλου εντός της γλήνης τείνει να είναι οπίσθια.