Διδασκαλία των μαθηματικών σε νεαρούς κρατούμενους
Authors: Φόβος Ιωάννης 
Published: November 2023

Η πρόσβαση στην εκπαίδευση είναι ανθρώπινο δικαίωμα, θεσμικά αναγνωρισμένο, τόσο σε διεθνές όσο και σε εθνικό επίπεδο — δικαίωμα που πρέπει να προστατεύεται σε όλα τα πλαίσια — και, ως εκ τούτου, η παροχή εκπαίδευσης πρέπει να διασφαλίζεται και εντός των φυλακών, καθώς η έρευνα έχει δείξει ότι η εκπαίδευση είναι βασικός παράγοντας για την προώθηση της κοινωνικής ένταξης. Η μαθηματική εκπαίδευση, μάλιστα, παίζει έναν ιδιαίτερο ρόλο καθώς τα μαθηματικά αποτελούν ένα αντικείμενο με αναγνώριση στη σύγχρονη τεχνολογικά προσανατολισμένη εποχή και συνιστά το μέσο για μια σειρά ευκαιριών εκπαιδευτικής και επαγγελματικής αποκατάστασης. Με την έννοια αυτή, επιλογές που συνδέονται με την αντίληψη συμπερίληψης ατόμων που έχουν εκδηλώσει παραβατικές συμπεριφορές είναι βαθιά πολιτικές. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο πραγματώνεται η μαθηματική εκπαίδευση, όσον αφορά στους νεαρούς ενήλικες, που παρακολουθούν «συμβατικά» σχολεία εντός της φυλακής δεν λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες του πλαισίου —εγκλεισμός, πολυπολιτισμικές τάξεις, ανάγκη για αξιοποίηση αρχών εκπαίδευσης ενηλίκων, εγχειρίδια συμβατά με την ηλικία τους — και έτσι δεν απαντά στις πραγματικές ανάγκες και επιθυμίες των νεαρών κρατουμένων ως προς την εμπλοκή τους στην εκπαιδευτική διαδικασία. Αυτή η διαπίστωση, που έχει αποτυπωθεί στη διεθνή έρευνα ταυτίζεται και με την εμπειρική διαπίστωση του ερευνητή που είναι εκπαιδευτικός για περίπου 20 χρόνια σε σχολεία εντός της φυλακής με μαθητές νεαρούς κρατούμενους, και είναι αυτή ακριβώς που υπαγόρευσε την εκπόνηση της παρούσας διδακτορικής διατριβής.Υιοθετώντας ο εκπαιδευτικός-ερευνητής μια κοινωνικοπολιτισμική θεώρηση και ακολουθώντας τη μεθοδολογία της έρευνας δράσης ξεκινάει με τη διερεύνηση των αναγκών των μαθητών του και αναπτύσσει διδακτικό υλικό το οποίο μαζί με τις πρακτικές του αξιολογείται και αναθεωρείται σε κάθε κύκλο της έρευνας δράσης, ώστε να ανταποκρίνεται όσο το δυνατόν καλύτερα στις ανάγκες των συγκεκριμένων μαθητών. Στόχος της παρούσας έρευνας ήταν να αναδείξει αφενός την ανάγκη, αλλά και τις προοπτικές αναθεώρησης της εκπαιδευτικής διαδικασίας, όσον αφορά στη διδασκαλία των μαθηματικών σε νεαρούς κρατούμενους που παρακολουθούν ένα «συμβατικό» σχολείο εντός της φυλακής και κυρίως του προγράμματος σπουδών που δεν σχεδιάζεται για τις ανάγκες του συγκεκριμένου πλαισίου και να διερευνήσει προτάσεις που θα συμβάλουν: α) στην άμβλυνση του πειθαρχικού λόγου και των αντίστοιχων πρακτικών που είναι κυρίαρχες στη φυλακή, β) να βοηθήσει τους μαθητές να απομακρυνθούν από τις αρνητικές αξίες της υποκουλτούρας της φυλακής, γ) να δώσει κίνητρα για την ανάπτυξη ενδιαφέροντος και εμπλοκής στη διδασκαλία των μαθηματικών και στην ανάπτυξη μαθηματικού γραμματισμού, ως μέσο που θα ενδυναμώσει τις ταυτότητές τους ως μαθητών και μελών την κοινωνίας για μια βιώσιμη κοινωνική ένταξη και τελικά δ) να προκύψουν μετασχηματισμοί και για τους δυο εμπλεκόμενους. Στα δυο Χρόνια διεξαγωγής της έρευνας συμμετείχαν περίπου 40 μαθητές, με το μαθητικό πληθυσμό να αλλάζει, καθώς υπήρχαν διαρκώς μεταγωγές, είτε για να μεταβούν σε κάποιο δικαστήριο, είτε για να μετακινηθούν σε άλλες φυλακές— συνθήκη που αποτελεί μια από τις ιδιαιτερότητες του μαθητικού πληθυσμού εντός των σχολείων των φυλακών. Η έρευνα έδειξε, κατ’ αρχάς, τη δυνατότητα μετατόπισης από παγιωμένες αντιλήψεις και πρακτικές του εκπαιδευτικού μέσα από τον αναστοχασμό των κύκλων της έρευνας δράσης και την ανάγκη για συνεχή επαναδιαπραγμάτευση. Οι μαθητές κρατούμενοι, στο εκπαιδευτικό πλαίσιο που δημιουργήθηκε, φάνηκε να έχουν μεγαλύτερη συνέπεια στην παρακολούθηση του σχολείου, να εμπλέκονται ουσιαστικά στην πραγμάτευση μαθηματικών εννοιών και να αναπτύσσουν δραστηριότητες μαθηματικού γραμματισμού — στην επιλογή των οποίων είχαν οι ίδιοι σημαντική συμμετοχή — με τις επιτυχημένες μαθησιακές διαδρομές να δρουν ενδυναμωτικά για τους ίδιους. Κυρίως όμως αυτή η εμπλοκή φάνηκε να επηρεάζει τον τρόπο που βλέπουν τον εαυτό τους και υπαγόρευσε έναν αναστοχασμό για τις ενέργειες του παρελθόντος και την προοπτική για ένα καλύτερο μέλλον εντός και κυρίως εκτός της φυλακής: «Τι κέρδισα στη φυλακή; Να γράφω, να διαβάζω, να μιλάω ελληνικά, έμαθα και μαθηματικά που δεν είχα κάνει στο σχολείο, τις ωραίες στιγμές που περνούσαμε στο σχολείο, πόσο χρήσιμο είναι τελικά. Έμαθα να βλέπω ποιος είναι καλός και ποιος κακός, έμαθα από τα λάθη που πληρώνω ακριβά».