Τα συμμετοχικά δικαιώματα των εργαζομένων στους "επιχειρηματικούς ομίλους κοινοτικής κλίμακας" και στις "ευρωπαϊκές εταιρείες"
Authors: Λαχανάς Αστέριος 
Published: August 2021

Το σύγχρονο φαινόμενο της ομιλοποίησης-διεθνοποίησης των επιχειρήσεων διαμορφώνει νέα πρωτόγνωρα δεδομένα για τις εργασιακές σχέσεις και επηρεάζει καταλυτικά - μεταξύ άλλων - και τα συμμετοχικά δικαιώματα των εργαζομένων. Η παρούσα διατριβή αναζητά τους λόγους που επιβάλλουν από δικαιοπολιτική άποψη την καθιέρωση μηχανισμών συμμετοχικής παρέμβασης των εργαζομένων σε διεθνικό επίπεδο και διερευνά το εάν οι Οδηγίες 94/45/ΕΚ και 2001/86/ΕΚ, που αποτελούν το κύριο αντικείμενο της διατριβής, αλλά και οι σχετικές εθνικές ρυθμίσεις για την ενσωμάτωση τους στο εσωτερικό δίκαιο των κρατών μελών (εν προκειμένω για την Ελλάδα το Π.Δ. 40/1997 και το Π.Δ. 91/2006) μπορούν πράγματι - και εάν ναι σε ποιο βαθμό - να συμβάλλουν στην ουσιαστική ενίσχυση των διεθνικών συμμετοχικών δικαιωμάτων των εργαζομένων στους μεγάλους υπερεθνικούς ομίλους που δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκό έδαφος. Ειδικότερα η μελέτη εξετάζει: Εάν το ισχύον θεσμικό πλαίσιο (όπως έχει διαμορφωθεί μετά τη θέσπιση και εφαρμογή των εν λόγω Οδηγιών) μπορεί πράγματι να εξασφαλίσει στους ευρωπαίους εργαζομένους τη δυνατότητα ουσιαστικής συμμετοχικής παρέμβασης κατά τη διαδικασία λήψης των επιχειρηματικών αποφάσεων ή παρέχει απλά στους εργοδότες το άλλοθι για την εφαρμογή ακόμη σκληρότερων μέρων και μάλιστα με τη «συναίνεση» ή την «ανοχή» των εργαζομένων. Ποια είναι η νομική δεσμευτικότητα των συγκεκριμένων ρυθμίσεων και κατά πόσον αυτές, πέραν της όποιας κοινωνιολογικής ή πολιτικής τους σημασίας, είναι και από νομική άποψη σημαντικές. Ποια μέσα εξαναγκασμού της εργοδοσίας διαθέτουν οι εργαζόμενοι, ώστε τα συγκεκριμένα δικαιώματά τους να τύχουν αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας. Υπάρχουν και εάν ναι ποια συγκεκριμένα κενά ή αδυναμίες στις ισχύουσες ρυθμίσεις. Απαιτούνται και εάν ναι ποιες διορθωτικές παρεμβάσεις για τη βελτίωση του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου, εθνικού και κοινοτικού. Το συμπέρασμα της διατριβής είναι ότι το κοινοτικό δίκαιο της συμμετοχής των εργαζομένων, ιδίως στους τομείς της ενημέρωσης και της διαβούλευσης, έχει αναπτυχθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, συμβάλλοντας στην αναγνώριση και την εμπέδωση των σχετικών δικαιωμάτων σε όλα τα κράτη μέλη, ακόμη και σε εκείνα όπου οι συμμετοχικοί θεσμοί ήταν μέχρι πρότινος σχεδόν άγνωστοι (όπως π.χ. στο HB και την Ιρλανδία). Παρά όμως τα θετικά βήματα που έγιναν, η προστασία των συμμετοχικών δικαιωμάτων των εργαζομένων σε διεθνικό επίπεδο, σε επίπεδο δηλαδή επιχειρήσεων και ομίλων με σύνθετη - διεθνική δομή και διασυνοριακή δράση, δεν είναι ακόμη ούτε πλήρης ούτε επαρκής. Οι σχετικές κοινοτικές Οδηγίες έχουν περιορισμένο μόνο πεδίο εφαρμογής, εμφανίζουν δε σημαντικές αδυναμίες και ελλείψεις, οι οποίες αναλύονται διεξοδικά στα επί μέρους κεφάλαια της διατριβής. Επιπλέον, σε ό,τι αφορά ειδικά το ζήτημα της εκπροσώπησης των εργαζομένων στα όργανα εποπτείας και διοίκησης των «Ευρωπαϊκών Εταιρειών», των «Ευρωπαϊκών Συνεταιρισμών» και των εταιρειών που προκύπτουν από διασυνοριακές συγχωνεύεις κεφαλαιουχικών εταιρειών, ούτε η Οδηγία 2001/86/ΕΚ ούτε και οι σχετικές Οδηγίες 2002/73/ΕΚ και 2005/56/ΕΚ προβλέπουν την καθιέρωση κάποιου συγκεκριμένου είδους ή ποσοστού συμμετοχής των εργαζομένων, αλλά αποσκοπούν απλά και μόνον στη διατήρηση των κεκτημένων συμμετοχικών δικαιωμάτων που απορρέουν από ήδη ισχύουσες -κατά την ημερομηνία σύστασης των νομικών αυτών προσώπων-διαδικασίες και ρυθμίσεις. Το ζητούμενο, λοιπόν σήμερα, με βάση τα πορίσματα της διατριβής, είναι η επέκταση των δικαιωμάτων για ενημέρωση, διαβούλευση και συμμετοχή των εργαζομένων σε όλες τις πολυεθνικές επιχειρήσεις και ομίλους επιχειρήσεων κάθε νομικής μορφής που δραστηριοποιούνται σε κοινοτικό έδαφος και η εξάλειψη των σημαντικών αδυναμιών και ελλείψεων που εμφανίζουν οι ισχύουσες στον τομέα αυτό νομοθετικές ρυθμίσεις. Προς τούτο απαιτείται - κατά το συγγραφέα - μια σειρά συγκεκριμένων θεσμικών παρεμβάσεων, για το είδος και το περιεχόμενο των οποίων γίνεται εκτενής αναφορά στα κατ' ιδίαν κεφάλαια της μελέτης.