Investigation of factors that drive road accidents
Authors: Ψάρρας Ανδρέας 
Published: March 2024

Οι μεταφορές είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με την οικονομική ανάπτυξη και την ευημερία. Η χρήση των οχημάτων έχει βελτιώσει τη ζωή του καθενός και τις κοινωνίες. Η διεύρυνση των οδικών μεταφορών δημιουργεί ευκαιρίες για αύξηση κεφαλαίων και ευημερίας μέσω των αγορών. Η οδήγηση συνιστά σημαντικό κομμάτι της καθημερινότητα των ενηλίκων. Οι ίδιοι οδηγοί ενδέχεται να παρουσιάσουν διαφορετικές οδηγικές συμπεριφορές, διαφορετική απόδοση και να διατρέχουν διαφορετικούς κινδύνους σε δυο διαφορετικές χώρες, με σχεδόν τις ίδιες κλιματικές συνθήκες, αλλά διαφορετικούς κανονισμούς και πρακτικές οδικής κυκλοφορίας, ευαισθητοποίησης του κοινού και κυβερνητικές πολιτικές. Ένα από τα αρνητικά αποτελέσματα της ολοένα αυξανόμενης χρήσης των οχημάτων είναι οι αυξανόμενες απώλειες από τα τροχαία ατυχήματα, πιο συγκεκριμένα, 1.19 εκατομμύρια ανθρώπων ετησίως χάνουν τη ζωή τους, ενώ 20 έως 50 εκατομμύρια άνθρωποι τραυματίζονται. Τα τροχαία ατυχήματα κοστίζουν το 3% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος και επιβαρύνουν οικονομικά τα θύματα και τους συγγενείς τους λόγω του κόστους θεραπείας και της απώλειας παραγωγικότητας. Οι απώλειες των τροχαίων ατυχημάτων δεν είναι μόνο υλικής φύσης, με την έννοια της απώλειας παραγωγικότητας, των ιατροφαρμακευτικών εξόδων και της απώλειας περιουσιών, αλλά και άυλης με τη μορφή του πόνου και της οδύνης που βιώνουν τα θύματα των τροχαίων ατυχημάτων και οι άνθρωποι που είναι κοντά τους. Τα τροχαία ατυχήματα έχουν αναδειχθεί σε σημαντικό ζήτημα της δημόσιας υγείας, αποτελώντας την έβδομη αιτία θανάτων και αναπηρίας στην Ελλάδα. Τα τροχαία ατυχήματα οφείλονται σε έναν ή συνδυασμό κοινωνικό-οικονομικών και τεχνικών παραγόντων, ο προσδιορισμός των οποίων μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία εργαλείων που θα μειώσουν τα οδικά ατυχήματα και τις απώλειες που προκαλούν. Συμπληρωματικά, η έρευνα γύρω από την οδηγική συμπεριφορά και τα τροχαία ατυχήματα έχει αναδείξει ως σημαντικό τον ανθρώπινο παράγοντα και τη συναισθηματική κατάσταση του οδηγού, δίνοντας έμφαση στη σπουδαιότητα της επίδρασης των έντονων συναισθημάτων στην οδηγική απόδοση. Η παρούσα διδακτορική διατριβή έχει σαν στόχο να συνεισφέρει σε αυτό το πεδίο της έρευνας, αναδεικνύοντας κοινωνικό-οικονομικούς παράγοντες και συμπεριφορικά χαρακτηριστικά που επηρεάζουν τα τροχαία ατυχήματα στην Ελλάδα. Για να επιτευχθεί αυτός ο ερευνητικό σκοπός, η διατριβή εστιάζει στη σχέση μεταξύ των τροχαίων ατυχημάτων και τεσσάρων κύριων παραγόντων, οι οποίοι είναι ο τουρισμός, η πανδημία του COVID-19, η πολιτική αβεβαιότητα, και οι τιμές των καυσίμων. Για την ανάδειξη αυτής της σχέσης χρησιμοποιούνται οικονομετρικές μέθοδοι. Τα οικονομετρικά μοντέλα που χρησιμοποιούνται έχουν κατασκευαστεί από τα συλλεχθέντα οικονομικά, δημογραφικά, μετεωρολογικά δεδομένα και τα δεδομένα έκθεσης κινδύνου και τουρισμού, με τη χρήση των μεθόδων της παλινδρόμησης Poisson, διαφορών σε διαφορές, και της γενικευμένης μορφής της αυτοπαλίνδρομης υπό-συνθήκη ετεροσκεδαστικότητας. Τα ευρήματα ποσοτικοποιούν την επίδραση των τεσσάρων παραγόντων στα τροχαία ατυχήματα, αναδεικνύοντας πολιτικές που μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση των τροχαίων ατυχημάτων και των απωλειών τους. Η διατριβή αυτή αναδεικνύει την επίδραση του τουρισμού στα τροχαία ατυχήματα στην Ελλάδα, εντοπίζοντας πιο σημαντική τη συνεισφορά των αλλοδαπών επισκεπτών στα οδικά ατυχήματα που καταλήγουν σε σοβαρό τραυματισμό ή θάνατο, συνιστώντας την ανάγκη να συμπεριληφθούν οι εγχώριοι και αλλοδαποί τουρίστες στον εθνικό σχεδιασμό των πολιτικών ασφαλούς οδήγησης. Τα τελευταία αποτελέσματα διευρύνθηκαν με τη διερεύνηση της περιόδου της πανδημίας του COVID-19 και της περιόδου μετά την άρση των περιορισμών των μετακινήσεων, αναδεικνύοντας μια μικρή μείωση των τροχαίων ατυχημάτων -κατά τη διάρκεια των περιορισμών- την οποία διαδέχεται μια αύξηση μετά από το άνοιγμα των συνόρων στους επισκέπτες, συγκριτικά με το τι θα αναμένονταν στην περίπτωση που δεν υπήρχε η πανδημία. Το τελευταίο υποδεικνύει ότι η αύξηση των συγκρούσεων των οχημάτων, στην τουριστική μετά-COVID-19 περίοδο, δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στην αργοπορημένη προσέλευση τουριστών, οι αλλαγές στην ψυχική υγεία και την ευεξία των ανθρώπων κατά τη διάρκεια των κυβερνητικών περιορισμών επηρέασε τις οδικές συνήθειες και συμπεριφορές, οι οποίες είχαν σημαντικό αντίκτυπο στα τροχαία ατυχήματα. Τέτοιου είδους παρεμβάσεις σαν τον περιορισμό των μετακινήσεων μπορούν να έχουν δευτερογενείς επιπτώσεις, οπότε ο τρόπος εφαρμογής τους στο μέλλον θα πρέπει να επανεξεταστεί από την πολιτεία. Ενισχύοντας την βιβλιογραφία γύρω από τα συμπεριφορικά πρότυπα που επηρεάζουν τα οδικά ατυχήματα η διατριβή αυτή εξέτασε μια περίοδο μεγάλης αβεβαιότητας, αναδεικνύοντας ότι το δημοψήφισμα του 2015 στην Ελλάδα είχε βραχυπρόθεσμα επιπτώσεις στις απώλειες λόγω των τροχαίων ατυχημάτων, αποδεικνύοντας ότι τα αρνητικά συναισθήματα και το άγχος, εξαιτίας της οικονομικής και πολιτικής αβεβαιότητας, μπορούν να ενισχύσουν επικίνδυνες οδηγικές συμπεριφορές. Τα ευρήματα προτείνουν ότι επιπλέον μέτρα αποτροπής ατυχημάτων είναι απαραίτητα σε περιόδους υψηλής αβεβαιότητας. Σχετικά με τον τελευταίο από τους παράγοντες που εξετάζει η παρούσα διατριβή, υποδεικνύεται ότι υπάρχει αρνητική σχέση μεταξύ των τιμών των καυσίμων και των θανατηφόρων τροχαίων ατυχημάτων και θετική σχέση μεταξύ των τιμών των καυσίμων και των τροχαίων ατυχημάτων με ελαφρούς τραυματισμούς. Περαιτέρω ανάλυση των συλλεχθέντων δεδομένων αποκαλύπτει θετική σχέση μεταξύ των τροχαίων ατυχημάτων στα οποία συμμετέχουν δίκυκλα οχήματα και των τιμών των καυσίμων, παρουσιάζοντας ως αναγκαία την ενίσχυση πολιτικών που θα στοχεύουν στην ασφάλεια των δικυκλιστών σε περιόδους υψηλών τιμών καυσίμων.