Μέτρηση ενδοθηλίνης-1 (ET-1) και αγγειοδραστικού ενδοθηλιακού αυξητικού παράγοντα (VEGF) σε συνδυασμό με τη μέτρηση αιμάτωσης του ήπατος (DPI) στους ασθενείς με καρκίνο παχέος εντέρου
Authors: Λιάκου Παρασκευή 
Published: January 2014

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτελεί τη δεύτερη σε συχνότητα αιτία θανάτου από κακοήθεια. Το συχνότερα προσβαλλόμενο όργανο από μεταστατική νόσο παχέος εντέρου είναι το ήπαρ. Από τους ασθενείς που διαγιγνώσκονται με καρκίνο του παχέος εντέρου, 15- 25% έχουν ήδη μεταστατική νόσο στο ήπαρ, ενώ περίπου οι μισοί από αυτούς που υποβάλλονται σε θεραπευτική εκτομή του όγκου, αναπτύσσουν σε χρονικό διάστημα 2 ετών ηπατικές μεταστάσεις. Οι συμβατικές τεχνικές απεικόνισης του ήπατος (US, CT) περιορίζονται από ένα όριο διακριτικής ικανότητας μεταξύ φυσιολογικού και καρκινικού ιστού. Είναι γνωστό ότι η παρουσία ακόμη και μικρών μεταστάσεων στο ήπαρ σχετίζεται με αλλαγές στην άρδευσή του. Μέθοδος μέτρησης των αλλαγών αυτών είναι o υπολογισμός της ροής στην ηπατική αρτηρία και την πυλαία φλέβα με color Doppler και η διαμόρφωση του λεγόμενου Δείκτη Αγγείωσης Ήπατος DPI (παροχή ηπατικής αρτηρίας προς συνολική παροχή ηπατικής και πυλαίας φλέβας μαζί). Αυξημένες τιμές DPI (>0,3) έχουν σχετισθεί με ύπαρξη μικρομεταστάσεων στο ήπαρ και χειρότερη πρόγνωση των ασθενών με καρκίνο του παχέος εντέρου, παραμένουν ωστόσο αντικείμενο έρευνας.Παράλληλα, η Ενδοθηλίνη-1 (ΕΤ-1), ένα ισχυρό αγγειοσυσπαστικό πεπτίδιο (100 φορές ισχυρότερο από την νορεπινεφρίνη), ασκεί ποικίλες και σημαντικές δράσεις στην παθογένεια της καρκινογένεσης πολλών οργάνων μεταξύ των οποίων και το παχύ έντερο. Η δράση αυτή της ΕΤ-1 ασκείται μέσω δύο υποδοχέων, των ΕΤΑR και ΕΤΒR, η ενεργοποίηση των οποίων θέτει σε λειτουργία ενδοκυττάρια κυκλώματα. Ο εντοπισμός των ερεθισμάτων και η χαρτογράφηση των συνδέσεων αυτών των κυκλωμάτων, με στόχο την αποσαφήνιση του πολύπλοκου τρόπου δράσης τους, αποτελεί αντικείμενο εντατικής έρευνας. Μέρος μάλιστα της ιατρικής έρευνας όσον αφορά στη θεραπεία του καρκίνου, στρέφεται και προς την κατεύθυνση της αναστολής της δράσης της ΕΤ-1. Μέχρι σήμερα, πολλά υποσχόμενη προσέγγιση αποτελεί ο ανταγωνισμός των υποδοχέων της ΕΤ-1 και ιδιαίτερα του ΕΤΑR, με στοχευμένα μόρια. Δύο από αυτά, το ABT-627(atrasentan) και το ZD4054, είναι ειδικοί και ισχυροί ΕΤΑR αναστολείς, και η πιθανή θεραπευτική δράση τους ελέγχεται ήδη σε κλινικές μελέτες. Αντικείμενο έρευνας αποτελεί επίσης η σχέση της ET-1 με τον VEGF, γνωστό παράγοντα καρκινικής αγγειογένεσης με κλινική χρήση στην επικουρική θεραπεία του παχέος εντέρου, με πιθανές θεραπευτικές συνεπαγωγές της σχέσης αυτής. Η παρούσα μελέτη πραγματοποιήθηκε σε 39 ασθενείς (20 άνδρες και 19 γυναίκες, μέση ηλικία 71,1, εύρος 43-84 έτη) με καρκίνο παχέος εντέρου χωρίς εικόνα μεταστατικής νόσου, οι οποίοι μετά πλήρη προεγχειρητική σταδιοποίηση υπεβλήθησαν σε θεραπευτική εκτομή του όγκου στην Πανεπιστημιακή Χειρουργική Κλινική του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Λάρισας και στο διάστημα 2003-2006. Σε 29 από αυτούς διενεργήθηκε προεγχειρητικά μέτρηση του DPI. Παράλληλα, σε δείγμα του όγκου και των 39 ασθενών έγινε ανοσοϊστοχημική μελέτη της ΕΤ-1 και των υποδοχέων της ΕΤAR και ETBR. Επιπλέον, σε διπλά δείγματα νωπού φυσιολογικού/καρκινικού ιστού 10 ασθενών καθώς και σε 4 κυτταρικές καλλιέργειες καρκίνου του παχέος εντέρου (HT-29, HT-116, COLON 205, και SW-48), έγινε ημιποσοτική μέτρηση της ΕΤ-1 και των υποδοχέων της με τη μέθοδο Western Blot. Τέλος, στους ίδιους 10 ασθενείς πραγματοποιήθηκε μέτρηση με τη μέθοδο ELISA της ΕΤ-1 και του VEGF σε 3 δείγματα ορού: προεγχειρητικά από την περιφερική, διεγχειρητικά από τη μεσεντέριο και μετεγχειρητικά από την περιφερική κυκλοφορία. Μετά μέσο χρόνο μετεγχειρητικής παρακολούθησης 60 μηνών, πραγματοποιήθηκε στατιστική ανάλυση των αποτελεσμάτων των παραπάνω πειραμάτων και συσχετισμός τους με το στάδιο της νόσου και την συνολική και ελεύθερη νόσου 5-ετή επιβίωση.Οι μετρηθείσες στην παραπάνω ομάδα ασθενών τιμές DPI, με οριακό σημείο διάκρισης φυσιολογικών- παθολογικών τιμών (cutoff point) το προτεινόμενο από άλλες μελέτες 0,3, δεν σχετίστηκαν με το στάδιο της νόσου κατά Dukes, ούτε με την 5-3ετή συνολική και ελεύθερη νόσου επιβίωση των ασθενών. Αξιοσημείωτο εύρημα ωστόσο, είναι η συσχέτιση του DPI με τη συνολική 5-ετή επιβίωση των ασθενών, όταν ως cutoff point χρησιμοποιηθεί η μέση παρατηρούμενη τιμή, η οποία στην παραπάνω ομάδα ασθενών ήταν 0,2. Η ερμηνεία του ευρήματος αυτού χρήζει ίσως μελέτης σε μεγαλύτερο αριθμό ασθενών.Ανοσοΐστοχημική έκφραση της ΕΤ-1 παρατηρήθηκε σε όλα τα δείγματα των ασθενών, ενώ η έκφραση των υποδοχέων ήταν διαφοροποιημένη, με τον ETAR να εκφράζεται στον καρκινικό ιστό και τον ETBR στο φυσιολογικό εντερικό βλεννογόνο. Σημαντικό εύρημα είναι η έντονη έκφραση της ΕΤ-1 και του ETAR στα βαθύτερα σημεία διήθησης του όγκου σε σχέση με τα επιφανειακά στρώματα, έκφραση που σχετίζεται σε βαθμό στατιστικά σημαντικό με το στάδιο της νόσου, τόσο κατά Dukes (p=0,031) όσο και κατά Astler- Coller (0,005). Δεν παρατηρήθηκε ωστόσο συσχέτιση της έκφρασης της ΕΤ-1 και του ETAR με την 5-ετή συνολική και ελεύθερη νόσου επιβίωση των ασθενών, όπως επίσης δεν καταδέιχθηκε και συσχέτιση της έκφρασης αυτής και με τις τιμές του DPI. Παράλληλα, υψηλά επίπεδα ΕΤ-1 και ETAR μετρήθηκαν τόσο στα διπλά δείγματα νωπού φυσιολογικού/ καρκινικού ιστού όσο και στις 4 μελετηθείσες κυτταρικές καλλιέργειες καρκίνου του παχέος εντέρου. Επίσης, παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική μείωση των επιπέδων της ΕΤ-1 στον ορό των ασθενών μετά την αφαίρεση του όγκου, σε σύγκριση τόσο με τις προεγχειρητικές περιφερικές τιμές (p=0,01) όσο και με τις διεγχειρητικές της μεσεντερίου κυκλοφορίας (p=0,03), ενώ δεν παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική διαφοροποίηση των τιμών του VEGF μετά την αφαίρεση της πρωτοπαθούς εστίας.Συμπερασματικά, στην παραπάνω μελέτη καταδείχθηκε έκφραση της ΕΤ-1 και του υποδοχέα της ETAR σε όλα τα μελετηθέντα δείγματα καρκίνου του παχέος εντέρου, σημαντική δε σε πιο προχωρημένο στάδιο της νόσου. Ενδέχεται δε, η έκφρασή της στην περιφερική κυκλοφορία να αντιπροσωπεύει την αντίστοιχη σε κυτταρικό επίπεδο. Δεν φαίνεται ωστόσο η ΕΤ-1 να σχετίζεται με αλλαγές στην αγγείωση του ήπατος, ούτε να παρουσιάζει παράλληλη διακύμανση με τις τιμές του VEGF. Τα ευρήματα είναι ενδεικτικά και χρήζουν περαιτέρω επιβεβαίωσης σε μεγαλύτερες σειρές ασθενών.