YÜKSƏK PARAFİNLİ NEFTİN REOLOJİ PARAMETRLƏRİNƏ NANOTƏRKİBLİ KOMPOZİTİN TƏSİRİNİN TƏDQİQİ
Authors: Mehparə Adıgözəlova, Fərid Əhmadli Fikrat Seyfiyev, Aysel Qasımzadə 
Published: December 2022

Hazırda quyu-yığım sistemində asfalten-qatran-parafinin çökməsi prosesi, bu neftlərin nəqlinin asanlaşdırılması, neft kəmərlərinin ötürücülüyünün artırılması diqqət mərkəzində olan aktual problemlərdən olaraq qalmaqdadır.Bir çox ölkələrdə asfalten-qatran,parafin çöküntülərinin yaranması nəqli çətinləşdirməklə yanaşı, korroziya problemlərinin artmasına, karbohidrogen itkisinə və iqtisadi cəhətdən xərclərin artmasına səbəb olur. Bu çöküntülərin stabilliyini artıran və çöküntü miqdarına səbəb olan faktorlardan biri də neftin tərkibində suyun miqdarının çox olmasıdır.Neftin tərkibində su dispers fazalarının faiz miqdarı artdıqca kolloidlik artır. Çünki, asfalten,qatran və parafin də neft sistemində asılı vəziyətdə qalmaqla kolloid sistem əmələ gətirirlər, su disper fazaları da həmin kolloidiyə daxil olduqda yaranan çöküntülər daha sıx rabitələrlə bir-birinə bağlanırlar ki, bu cür çöküntülərin yaranması əleyhinə tərbirlər görmək çətinlik yaradır. Neft müxtəlif komponentləri özündə birləşdirən nanosistemdir. Bu nanosistemi asfaltenlər,qatranlar,parafinlər,müxaniki qarışıqlar və su dispers fazaları təşkil edir. Çöküntünü yaradan komponentlər də həmin nanosistemi yaradan komponentlərdir ki, xüsusi quruluş əmələ gətirərək neftlərin reologiyasına təsir göstərirlər. Quruluşun mərkəzində asfaltenlər, sonra qatranlar,sonra isə parafinlər cəmləşirlər. Bu quruluşun ərtafina mexaniki qarışıqlar yapışaraq daha da mürəkkəbləşmə yaradırlar. Ən sonda isə su fazası quruluşu əhatə edir. Nəticədə su daxilində olan rabitələr mexaniki qarışıq, parafin, qatran və asfalten daxilində müxtəlif çevrilmələr yaradır. Eyni zamanda su həmin qeyd olunan komponentlər tərəfindən adsorbsiya olunaraq peptidləşir ki, ən çox neftin reologiyasına təsir edən faktorlardandır. Reologiya dedikdə ən önəmli parametr özlülükdür ki, peptidləşmiş quruluşlar da özlülüyün qiymətini artırır. Yaranmış quruluşlar digər quruluşlarla birləşərək zəncirvari sistem əmələ gətirirlər. Həmin zəncirvari sistemin yaranması ilə neft daxilində kinetik və aqreqativ davamılılıq pozulur. Davamlılığın pozulması nəticəsində koaqulyasiya prosesi baş verir. Bir-birinə birləşmiş quruluşlar neft sistemi daxilində böyük kütlə əmələ gətirdikdən sonra isə sedimentasiya prosesi ilə başlayır. Sedimentasiya prosesi çöküntü yaranması deməkdir. Sedimentasiya nə qədər sürətli getsə çöküntünün miqdarı və qalınlığı daha çox olur.Bu növ neftlərin nəqlini asanlaşdırmaq məqsədilə böyük kapital qoyuluşu tələb etmədən kimyəvi reagentlərin tətbiqi ilə nəql prosesinin səmərəliliyinin artırılması qarşıda duran əsas vəzifələrdən biridir. Bu mqsədlə laboratoriya şəraitində fərdi- Difron-3970 və ND-NDP-1 reagentlərinin və yeni hazırlanmış nanotərkibli Difron-3970+Cu və ND-NDP-1+Cu kompozisiyaların ayrı-ayrılıqda və birgə təsiri SOCAR-ın 28 May yatağının 412 saylı quyusundan götürülmüş neft nümünəsində tədqiq edilmişdir.Tətbiq edilən səthi aktiv maddələrdən yeni nanokompozisiya yüksək parafinli neft nümunəsinin donma temperaturuna, onun susuzlaşmasına və ondan asfalten-qatran-parafin çökmələrinə qarşı daha effektiv olmuşdur. Belə ki, nanohissəcik vəsəthi aktiv reagentdən ibarət kompozisiya neftin donma temperaturunu +15°С-dən uyğun olaraq Difron-3970+Cureagenti -2˚C və ND-NDP-1+Cu reagent isə -8˚C-yə kimi aşağı salır. Eyni zamanda deemulsasiya qabiliyyəti baxımından fərdi reagentlər olan Difron-3970 və ND-NDP-1 reagentləri 60% sulaşması olan nefti uyğun olaraq 15% və 4% susuzlaşdırdığı halda nanokompozitlər isə 10% və 2% miqdara qədər susuzlaşdırır. Ilk dəfə olaraq laboratoriya şəraitində “Soyuq borucuq” üsulu ilə Difron-3970 və ND-NDP-1 reagentlərinəCu nanohissəciklərinin əlavəsi əsasında hazırlanmış yeni kompozisiyanın asfalten-qatran-parafin çöküntülərinin metallik səth üzərinə çökməsinə təsiri tədqiq edilmişdir.Təcrübələr ”Soyuq borucuğ”un 200C temperaturunda depressor aşqarların müxtəlif qatılıqlarında (100-700 q/t) aparılmışdır. Təcrübələrdən alınan nətəcələrə əsaslanaraq fərdi reagentlərin və nanohissəciyin əlavəsi ilə hazırlanan kompozisiyanıneffektliyi və eyni zamanda borucuğun səthində toplanan parafin çöküntülərinin maksimal faiz miqdarı hesablanmışdır. Ən yüksək effektivlik“ND-NDP-1+Cu”depressor aşqarının 700 q/t qatılığında 99% müşahidə olmuşdur. Açar sözlər: nanohissəcik, kompozisiya, soyuq borucuq, yüksək parafinli neft, deemulsasiya, donma temperaturu.