Ο χώρος ως κοινή έννοια νοηματοδότησης της γεωμετρίας και της αρχιτεκτονικής
Authors: Κουρνιάτης Νικόλαος 
Published: August 2021

Αρχικά επιχειρήθηκε μια ανάγνωση της ιστορίας της γεωμετρίας και εν γένει των μαθηματικών, και μια ανάγνωση της ιστορίας της αρχιτεκτονικής από την περίοδο του Baroque μέχρι τη Μεταμοντέρνα περίοδο. Ο στόχος ήταν η κατανόηση της έννοιας του χώρου σε κάθε περίοδο. Μέσα από τη μελέτη εντοπίστηκαν κάποια σημεία καμπής που έμοιαζαν κοινά και στις δύο ιστορίες. Κάποια σημεία δηλαδή στις ιστορίες των δύο αυτών διακριτών περιοχών, τα οποία διαφοροποιούσαν την αντίληψη για το χώρο. Έτσι υποστηρίχθηκε ότι η εξέλιξη της αρχιτεκτονικής και η εξέλιξη της γεωμετρίας αποτελούν δύο πορείες με παράλληλες διακυμάνσεις που καθορίζονται από κοινές φιλοσοφικές και κοινωνικές επιρροές και έτσι μπορούν να συνιστούν ένα σύστημα που να νοηματοδοτεί την έννοια του χώρου σε κάθε εποχή. Αυτή η κοινή αναφορά τους στο χώρο θα μπορούσε τότε να λειτουργήσει ως εργαλείο για τη σχηματοποίηση της αντίληψης για το χώρο κάθε εποχή, καθώς και για το πώς εξελίσσεται η αντίληψη αυτή στο χρόνο. Για την παρακολούθηση αυτής της πορείας, εντοπίστηκαν κάποια εννοιολογικά δίπολα, τα οποία να μπορούν να περιγράψουν το χώρο, τόσο από αρχιτεκτονικής, όσο και από γεωμετρικής σκοπιάς, και μελετήθηκε η διαφοροποίηση της σημασίας των δίπολων αυτών σε κάθε περίοδο. Τα δίπολα που επιλέχθηκαν ήταν η σχέση χώρου – χρόνου, το πλήρες – κενό και η ισορροπία – αστάθεια. Εκείνο που ενδιέφερε στη μελέτη δεν ήταν η διερεύνηση όλης της ιστορικής περιόδου από το Baroque μέχρι σήμερα, αλλά η εστίαση στο πώς κάποιες περίοδοι έδρασαν ως καμπή στη διαμόρφωση της αντίληψης για το χώρο. Το πρώτο τέτοιο σημείο της μελέτης ήταν η περίοδος του Baroque. Η δεύτερη ήταν εκείνη που ξεκίνησε με τον Ιστορισμό και τα διαφορετικά ρεύματα αναβίωσης ρυθμών και προτύπων του παρελθόντος και έφτασε μέχρι και το Μοντέρνο Κίνημα. Η τρίτη περίοδος ήταν η Μεταμοντέρνα, στην οποία μοιάζει να βρισκόμαστε μέχρι σήμερα. Σε κάθε μία περίοδο καμπής στην πορεία της αντίληψης για το χώρο αντιστοιχήθηκε μία έννοια που χαρακτήριζε αφενός την περίοδο, τόσο από αρχιτεκτονική, όσο και από γεωμετρική σκοπιά, και αφετέρου χαρακτήριζε τη μετατόπιση των εννοιολογικών εργαλείων περιγραφής του χώρου που είχαν επιλεγεί. Για την πρώτη περίοδο της μελέτης χαρακτηριστική έννοια ήταν η πτύχωση. Για τη δεύτερη περίοδο του Ιστορισμού και του Μοντέρνου Κινήματος ήταν εκείνη της εξέλιξης και για την τρίτη περίοδο εκείνη της παραμετροποίησης. Εκείνο που προέκυψε μέσα από τη μελέτη σχετικά με την αντίληψη για το χώρο, βάσει της παραπάνω ανάλυσης, είναι η ανάδειξη μιας συνεχούς πορείας αποδέσμευσης από την ύλη και τη μορφή της και μιας ταυτόχρονης στροφής προς τη δράση που παράγει εικόνα. Και αυτή η πορεία στηρίχθηκε τόσο από την πλευρά της επιστήμης των μαθηματικών και της γεωμετρίας, όσο και από τη θεώρηση του κόσμου που πλαισιώνει την αρχιτεκτονική πρακτική. Μέσα από τη μελέτη φάνηκε επίσης ότι η έννοια της πτύχωσης που χαρακτηρίζει την περίοδο του Baroque συνδέεται κυρίως με την έννοια του κενού και εκφράζεται χωρικά με τη βοήθεια της έννοιας της προβολής. Στην περίοδο του Ιστορισμού και του Μοντέρνου κινήματος, η έννοια της εξέλιξης συνδέεται περισσότερο με την έννοια της ισορροπίας και εκφράζεται χωρικά με τη βοήθεια της έννοιας του συστήματος συντεταγμένων. Τέλος στη Μεταμοντέρνα περίοδο, η έννοια της παραμετροποίησης συνδέεται κυρίως με την έννοια του χρόνου και συγκεκριμένα του χρονικού στιγμιότυπου, και εκφράζεται χωρικά με τη βοήθεια εννοιών της Τοπολογίας και του παραμετρικού σχεδιασμού. Σε κάθε περίοδο της μελέτης οι έννοιες του κενού, της ισορροπίας και του χρόνου αποκτούν διαφορετική βαρύτητα στη νοηματοδότηση του χώρου και αυτό επιτρέπει να διακρίνουμε την εννοιολογική πολλαπλότητα των δίπολων που είχαν αρχικά επιλεγεί.