Διερεύνηση των προοπτικών οικονομικής μεγέθυνσης των χωρών της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης μέσω της ανάλυσης του τρόπου σχηματισμού και συσσώρευσης του κεφαλαίου
Authors: Τσιμπλής Χαρίλαος 
Published: September 2021

Το 1989 αποτελεί έτος - ορόσημο για την παγκόσμια οικονομία, γιατί ξεκινά για τις πρώην σοσιαλιστικές ευρωπαϊκές χώρες μια μακροχρόνια προσπάθεια μετάβασης στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, σύμφωνα με τα πρότυπα του σύγχρονου δυτικού καπιταλισμού. Η συγκεκριμένη εξέλιξη υπήρξε απόρροια της κατάρρευσης του εγχειρήματος του κεντρικού σχεδιασμού και των αναγκαίων δομικών αλλαγών σε οικονομικό, πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο, που επέλεξαν να προωθήσουν οι χώρες αυτές, σε αυτή τη νέα τους πορεία με τελικό προορισμό την ανάδειξη της οικονομίας της ελεύθερης αγοράς ως το νέο κυρίαρχο κοινωνικό και οικονομικό σχηματισμό. Ολόκληρη αυτή η μεταβατική διαδικασία προς τις παραγωγικές σχέσεις της οικονομίας της αγοράς αποτέλεσε κάτι πρωτόγνωρο και σύνθετο στα ιστορικά χρονικά. Όμως, το νέο φαινόμενο αποδεικνύει και αυτό ότι η ιστορική πραγματικότητα δημιουργεί τους δικούς της προβληματισμούς, μη ακολουθώντας αναγκαστικά κανόνες και σχέδια.Για το σκοπό αυτό, η παρούσα διδακτορική διατριβή, χρησιμοποιώντας τα κατάλληλα μεθοδολογικά εργαλεία και λαμβάνοντας υπ’ όψη της τις επιρροές του διεθνούς οικονομικού περιβάλλοντος, θα εξετάσει τη δομή, τη μορφή και το περιεχόμενο αυτής της μεταβατικής διαδικασίας και θα προσπαθήσει να αναδείξει το δυναμικό χαρακτήρα των συντελούμενων αλλαγών στη γεωγραφική περιοχή της Κεντρικής και ΝΑ Ευρώπης. Για τις ανάγκες της διατριβής στη συνέχεια, κρίνεται χρήσιμο, να προσδιορίσουμε, ότι η υπό εξέταση περιοχή θα πρέπει να περιλαμβάνει, στο σύνολό της, δώδεκα χώρες και συγκεκριμένα τις τέσσερις της Κεντρικής Ευρώπης (Ουγγαρία, Πολωνία, Σλοβακία, Τσεχία) και οχτώ από την ΝΑ Ευρώπη (Αλβανία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Βουλγαρία, Κροατία, ΠΓΔΜ, Ρουμανία, Σερβία, Σλοβενία).Επίσης, κρίνουμε ως ωφέλιμο, η διατριβή να απαρτίζεται από τρία κεφάλαια. Στο πρώτο κεφάλαιο προσπαθούμε να ερμηνεύσουμε τη διαδικασία μετάβασης από τον κεντρικό σχεδιασμό προς την οικονομία της ελεύθερης αγοράς και να προσδιορίσουμε τι ακριβώς είναι η «μετάβαση». Παρουσιάζουμε και αναλύουμε τα βασικά βήματα τη πορείας εξέλιξης της όλης μεταβατικής διαδικασίας καθώς και τα μεταρρυθμιστικά προγράμματα, τα οποία εφαρμόστηκαν κατά τη διάρκειά της. Εν συνεχεία, με βάση την επικρατούσα θεωρητική συζήτηση, αναπτύσσουμε τις δύο βασικές προσεγγίσεις της μεταβατικής διαδικασίας, δηλαδή τη προσέγγιση της απότομης μετάβασης καθώς και αυτής της σταδιακής ή βαθμιαίας μετάβασης, και κλείνουμε το πρώτο κεφάλαιο με παρουσίαση των επιπτώσεων της μετάβασης σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο. Στο δεύτερο κεφάλαιο, επικεντρωνόμαστε, κυρίως, στην εξέταση και ερμηνεία των νέων διεθνών οικονομικών σχέσεων των υπό μετάβαση χωρών της Κεντρικής και ΝΑ Ευρώπης και τις αλλαγές σε σχέση με τον εξωτερικό προσανατολισμό τους, που λαμβάνουν χώρα στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, και πως αυτές επιδρούν σε ολόκληρη τη διαδικασία μετάβασης προς την οικονομία της αγοράς. Για να γίνει κατορθωτό να ερμηνεύσουμε αυτόν τον νέο προσανατολισμό στις εξωτερικές σχέσεις όλων των υπό μετάβαση χωρών, εκτός των άλλων, κρίνεται αναγκαία και μια σύντομη αναδρομή στην ιστορική περίοδο του συμβουλίου οικονομικής αλληλοβοήθειας, το οποίο συχνά παρουσιάζεται, στη σύγχρονη βιβλιογραφία, με τον όρο “KOMEKON”. Στο τελευταίο μέρος του δεύτερου κεφαλαίου αναλύουμε τη συνδρομή και το ρόλο της ΕΕ και των λοιπών Διεθνών Οργανισμών, γενικά, στην εξέλιξη της μεταβατικής διαδικασίας και ειδικότερα στην εφαρμογή συγκεκριμένου προγράμματος μεταρρυθμίσεων.Στο τρίτο κεφάλαιο καταγράφουμε, με τη χρήση των απαραίτητων πινάκων, τη διαχρονική εξέλιξη στη τάση βασικών μακροοικονομικών δεικτών στις δώδεκα υπό εξέταση οικονομίες της Κεντρικής και Νοτιοανατολική Ευρώπης σε όλη τη διάρκεια της μεταβατικής διαδικασίας. Συγκεκριμένα, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, εξετάζουμε το ρυθμό μεταβολής του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ), της ανεργίας, του πληθωρισμού, του δημοσιονομικού αποτελέσματος, του εξωτερικού χρέους, του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και του εμπορικού ισοζυγίου. Επίσης, ερμηνεύουμε τις αλλαγές, που συντελούνται στον πρωτογενή, δευτερογενή και τριτογενή τομέα της παραγωγικής δραστηριότητας καθώς και τις αλλαγές στην κλαδική σύνθεση του εξωτερικού εμπορίου κατά τη διάρκεια της μεταβατικής διαδικασίας. Επιπροσθέτως, παρουσιάζουμε θεωρητικά στοιχεία και αναλύουμε μια σειρά από οικονομικές μεταβλητές, όπως είναι π.χ. οι άμεσες ξένες επενδύσεις, η συσσώρευση του φυσικού κεφαλαίου, η δημόσια συνολική δαπάνη, η τεχνολογία, το εμπορικό ισοζύγιο, κλπ. Πρόκειται, φυσικά, για ουσιαστικούς προσδιοριστικούς παράγοντες, για τους οποίους η οικονομική θεωρία δημιουργεί αρκετές προσδοκίες ότι δύναται να σχετίζονται, σε σημαντικό βαθμό, θετικά ή αρνητικά με το επίπεδο οικονομικής μεγέθυνσης. Στη συνέχεια στηριζόμενοι στην υπάρχουσα θεωρία και στους δείκτες της Παγκόσμιας Τράπεζας, αναπτύσσουμε ένα μαθηματικό υπόδειγμα οικονομικής μεγέθυνσης για όλες τις υπό εξέταση οικονομίες της Κεντρικής και ΝΑ Ευρώπης. Βάσει αποτελεσμάτων εκτιμούμε εμπειρικά την επίδραση και το βαθμό που ορισμένες από αυτές τις συγκεκριμένες οικονομικές μεταβλητές σχετίζονται με την προοπτική οικονομικής μεγέθυνσης. Εν κατακλείδι, στο τελευταίο μέρος, παρουσιάζουμε και αναλύουμε τα γενικά συμπεράσματα της διδακτορικής διατριβής.