Μελέτη δια του κοινού και ηλεκτρονικού μικροσκοπίου σάρωσης της εξέλιξης του εντερικού σωλήνα ορνιθίων καθώς και της ιστοχημικής έκφρασης της αλκαλικής φωσφατάσης
Authors: Σαμπατάκου Όλγα 
Published: August 2021

Σκοπός της εργασίας αυτής ήταν η μελέτη δια του φωτονικού και του ηλεκτρονικού μικροσκοπίου σάρωσης (ΗΜΣ) των μορφολογικών μεταβολών των προλαχνοειδών επαρμάτων, των λαχνών, των επιθηλιακών κυττάρων (απορροφητικών και καλυκοειδών), του μυϊκού χιτώνα καθώς επίσης και της ιστοχημικής (μέθοδο Αζο ) έκφρασης της αλκαλικής φωσφατάσης του εντέρου σε ορνίθια (κρεατοπαραγωγής - οίκου Ross) από την 11η ημέρα της επώασης έως την 60 η μετά την εκκόλαψη. Ειδικότερα μελετήθηκαν 128 δείγματα (51 έμβρυα, 77 νεοσσοί και ορνίθια) τα οποία ελήφθησαν από διάφορα τμήματα του λεπτού (δωδεκαδάκτυλο, υπόλοιπο λεπτό έντερο) και του παχέος εντέρου (τυφλά) σε διάφορες ηλικίες της εμβρυϊκής και της μετεμβρυϊκής ζωής. Από αυτά, 128 δείγματα (51 έμβρυα, 77 νεοσσοί και ορνίθια) εξετάσθηκαν με το οπτικό μικροσκόπιο και 52 δείγματα (17 έμβρυα, 35 νεοσσοί και ορνίθια) με το ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης (ΗΜΣ). Στο βλεννογόνο του λεπτού εντέρου του εμβρύου παρατηρήθηκαν τόσο με το κοινό όσο και με το ΗΜΣ την 11η ημέρα της επώασης 16 προλαχνοειδή επάρματα της πρώτης ομάδας (1ης-4ης τάξης). Την 16η εμβρυϊκή ημέρα ο αριθμός των προλαχνοειδών επαρμάτων είχε διπλασιασθεί στα 32 με την εμφάνιση της δεύτερης ομάδας επαρμάτων (5ης τάξης). Η μελέτη της πορείας των προλαχνοειδών επαρμάτων κατά μήκος του εντέρου έγινε δυνατή μόνο με το ΗΜΣ. Έτσι, τα προλαχνοειδή επάρματα στην αρχή ήταν ευθέα ή ελαφρώς ελικοειδή (11η εμβρυϊκή ημέρα) και στη συνέχεια εμφάνιζαν κανονική ελικοειδή πορεία (14η εμβρυϊκή ημέρα) η οποία διατηρείτο και στα ορνίθια.118Όσον αφορά το σχηματισμό και την εξέλιξη των λαχνών, αυτές προέρχονταν δια διογκώσεων των κορυφών των ελικοειδών επαρμάτων (16η εμβρυϊκή ημέρα). Ακολουθούσε η δημιουργία ατομικών λαχνών από κάθε διόγκωση. Πρέπει να τονισθεί ότι δημιουργείτο διπλή σειρά λαχνών από κάθε ελικοειδές έπαρμα. Οι λάχνες, στις 21 ημέρες επιμηκύνοντο, παρουσίαζαν μορφή δακτύλου και δεν ήταν ισοϋψείς λόγω της παρουσίας μεταξύ αυτών των χαμηλότερων λαχνών (5ης τάξης). Μετά την εκκόλαψη, οι λάχνες ήταν καλά σχηματισμένες με εγκάρσιες εγκοπές στις πλευρές τους. Οι λάχνες του υπολοίπου εντέρου ήταν χαμηλότερες από αυτές του δωδεκαδακτύλου. Ανάλογα οι κρύπτες αυξάνονταν σε βάθος προϊούσης της ηλικίας. Το επιθήλιο που εκάλυπτε τα επάρματα και τις λάχνες ήταν μονόστιβο κυλινδρικό με καλυκοειδή κύτταρα. Τα επιθηλιακά κύτταρα, την 11η ημέρα επώασης, παρουσίαζαν με το ΗΜΣ στρογγυλή προέχουσα επιφάνεια κορυφής που περιορίσθηκε τη 16η στο ανώτερο ήμισυ των επαρμάτων. Στη συνέχεια, τη 18η ημέρα δεν παρατηρήθηκε τόσο έντονη προέχουσα επιφάνεια και στις 21 ημέρες δεν προείχε πλέον η επιφάνειά τους. Μετά την εκκόλαψη, ήταν εμφανή τα περιγράμματα των επιθηλιακών κυττάρων καθώς και τα στόμια των κρυπτών. Με το ΗΜΣ τα στόμια των καλυκοειδών κυττάρων διεκρίνοντο από τις 16 ημέρες επώασης. Οι μικρολάχνες των επιθηλιακών κυττάρων στο ΗΜΣ ήταν πολυάριθμες και πυκνές, ενώ των καλυκοειδών ήταν πολύ λίγες. Η έσω κυκλική μυϊκή στιβάδα είχε διαφοροποιηθεί νωρίτερα από τις 11 ημέρες, ενώ η έξω επιμήκης και η βλεννογόνιος μυϊκή στιβάδα παρατηρήθηκαν στα έμβρυα 16 ημερών. Οι τρεις μοίρες του τυφλού αρχικά παρουσίαζαν την ίδια σχεδόν εικόνα μόνο που η διάμετρος του αυλού ήταν μικρότερη στη βάση και119ευρύτερη στην κορυφή και είχαν μονόστιβο επιθήλιο και αδιαφοροποίητο μεσέγχυμα. Η βάση στη συνέχεια παρουσίαζε κυρίως με το ΗΜΣ ανυψώσεις του επιθηλίου, οι οποίες βαθμιαία σχημάτισαν κανονικές λάχνες ανάλογες με αυτές του λεπτού εντέρου. Επίσης, το σώμα (μεσαία μοίρα) και η κορυφή (οπίσθια μοίρα) παρουσίασαν ακρολοφίες, παράλληλες ή διαφόρου κατευθύνσεως αντίστοιχα, οι οποίες έφεραν χαμηλές λάχνες που ήταν ακόμη χαμηλότερες και πιο επίπεδες στην οπίσθια μοίρα. Η αλκαλική φωσφατάση κατά την εμβρυϊκή ζωή από την 11η ημέρα της επωάσεως παρουσίαζε στο δωδεκαδάκτυλο και στο υπόλοιπο λεπτό έντερο ασθενή κατά τόπους δραστηριότητα στο έξω άκρο της ραβδωτής παρυφής, η οποία γινόταν βαθμιαίως εντονότερη τη 16η ημέρα, και πολύ έντονη και συνεχής την 21η ημέρα. Μετά την εκκόλαψη, παρατηρήθηκε ισχυρή δραστηριότητα κατά μήκος της ραβδωτής παρυφής λαχνών και κρυπτών. Στο τυφλό του εμβρύου διεκρίνετο ελαφρά έκφραση της αλκαλικής φωσφατάσης κατά μήκος του εξωτερικού άκρου της ραβδωτής παρυφής. Μετά την εκκόλαψη, όμως, παρατηρήθηκε στην αρχική μοίρα (βάση) του τυφλού ισχυρή δραστηριότητα, η οποία διατηρήθηκε μέχρι την 60η ημέρα, σε αντιδιαστολή με τις δύο άλλες μοίρες (σώμα και κορυφή) που μέχρι την ηλικία των 20 ημερών παρουσίαζαν ελαφρά ή μέτρια δραστηριότητα, η οποία στη συνέχεια από την 25η ημέρα ήταν αυξημένη ( μέτρια έως έντονη).