bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
ДИНАМИЧЕСКОЕ АДАПТИВНОЕ ПЛАНИРОВАНИЕ КАК ИНСТРУМЕНТ ПРИНЯТИЯ РЕШЕНИЙ ДЛЯ СНИЖЕНИЯ НЕГАТИВНЫХ ПОСЛЕДСТВИЙ ЧРЕЗВЫЧАЙНЫХ СИТУАЦИЙ ПРИРОДНОГО ХАРАКТЕРА
Authors: Хачикян П.П.
Published: December 2024

Анализируется проблема принятия управленческих решений для снижения негативных последствий чрезвычайных ситуаций (ЧС) природного характера. ЧС природного характера рассматриваются как события в поле глубокой неопределенности, прогноз наступления которых, как и масштаб их последствий, не всегда может быть рассчитан с применением вероятностных моделей, что предопределяет необходимость использования иных инструментов принятия решений. Рассматривается применение динамического адаптивного планирования (ДАП) в качестве сценарного инструмента принятия решений в условиях глубокой неопределённости для снижения негативных последствий ЧС. Изучены характерные особенности проведения этапов ДАП.

The problem of making management decisions to reduce the negative consequences of natural emergencies is analyzed. Natural emergencies are considered as events in a field of deep uncertainty, the forecast of the occurrence of which, as well as the scale of their consequences, cannot be calculated using probabilistic models, which predetermines the need to use other decision-making tools. The application of dynamic adaptive planning (DAP) is considered as a scenario-based decision-making tool under conditions of deep uncertainty to reduce the negative consequences of emergencies. The characteristic features of the stages of DAP have been studied.
СНИЖЕНИЕ ВЗРЫВООПАСНОСТИ СИСТЕМ ТРАНСПОРТИРОВКИ НЕФТИ
Authors: Ударцева О.В.
Published: December 2024

В представленной статье обоснована возможность установки дополнительного противоаварийного оборудования, работающего под избыточным давлением в системах транспортировке нефти. Используемые предохранительные клапаны разрушаются при аварийных ситуациях. Возникает необходимость дополнительных технических мер для остановки работы оборудования при возникновении угрозы аварийной ситуации. Для обеспечения комплексной защиты и мониторинга параметров технологического процесса рассмотрена и обоснована возможность установки датчиков измерения давления в систему обвязки паропроводов.

The presented article substantiates the possibility of installing additional emergency equipment operating under excessive pressure in oil transportation systems. The safety valves used are destroyed in emergency situations. There is a need for additional technical measures to stop the operation of the equipment in case of a threat of an emergency. To ensure comprehensive protection and monitoring of process parameters, the possibility of installing pressure measurement sensors in the steam piping system has been considered and justified.
ПРОБЛЕМНЫЕ ВОПРОСЫ И ПОТЕНЦИАЛЬНЫЕ ВОЗМОЖНОСТИ ПРИ РЕАЛИЗАЦИИ РЕШЕНИЙ "УМНОГО ГОРОДА"
Authors: Наумова Т.Е.
Published: December 2024

Внедрение концепции «умного города» - это новое и сложное явление, которое включает в себя интеграцию различных технологий, заинтересованных сторон и областей для улучшения качества жизни граждан, повышения устойчивости городов и во многом экономического роста. В статье анализируется необходимость принятия комплексного подхода, учитывающего весь спектр городских проблем, отмечается, что создание умного города - это непрерывный процесс, требующий постоянной оценки и улучшения. Города должны оставаться открытыми для обратной связи и быть готовы адаптировать свои стратегии по мере необходимости, чтобы их инициативы оставались актуальными и эффективными.

The implementation of the smart city concept is a new and complex phenomenon that involves the integration of various technologies, stakeholders and areas to improve the quality of life of citizens, enhance urban sustainability and largely economic growth. The article analyzes the need to adopt an integrated approach that takes into account the entire range of urban problems, noting that the creation of a smart city is a continuous process that requires constant assessment and improvement. Cities must remain open to feedback and be willing to adapt their strategies as needed to ensure their initiatives remain relevant and effective.
ОЦЕНКА ВКЛАДА КОМПЛЕКСНОГО ПРИМЕНЕНИЯ МЕРОПРИЯТИЙ ИНЖЕНЕРНОГО ОБОРУДОВАНИЯ В ОБЕСПЕЧЕНИЕ БЕЗОПАСНОСТИ И ЗАЩИЩЕННОСТИ ОБЪЕКТОВ СИСТЕМЫ УПРАВЛЕНИЯ
Authors: Седнев В.А. , Лысенко И.А. , Сергеенкова Н.А. , Седнев Ал.В.
Published: December 2024

Предлагаемый научно-методический подход позволяет проводить комплексную оценку применения средств и способов инженерного оборудования местности, уточнить требования к средствам и способам каждой из рассматриваемых задач в отдельности и ко всему комплексу в целом, изучить влияние изменения исследуемых параметров на выбранный критерий эффективности, выбрав те значения, при которых будет достигаться максимальный эффект обеспечения защищенности объекта системы управления.

The proposed scientific and methodological approach allows for a comprehensive assessment of the use of means and methods of engineering equipment of the area, to clarify the requirements for the means and methods of each of the tasks under consideration individually and for the entire complex as a whole, to study the effect of changes in the studied parameters on the selected efficiency criterion, choosing those values at which the maximum effect of ensuring the security of the object of the control system.
Оптимизация деятельности эвакуационных органов по подготовке и проведению эвакуации в условиях военного времени
Authors: Гущин И.А. , Андреев Ю.Н. , Кузьмин С.А.
Published: December 2024

Исследование направлено на совершенствование деятельности эвакуационных органов крупных хозяйствующих субъектов, переносящих свою деятельность из городов в безопасные районы в условиях военного времени. В статье предлагаются пути совершенствования организационно-методической базы в указанной сфере деятельности.

The study is aimed at improving the activities of evacuation authorities of large business entities that are transferring their activities from cities to safe areas in wartime conditions. The article suggests ways to improve the organizational and methodological base in this field of activity.
ПРЕДЛОЖЕНИЯ ПО ОБЕСПЕЧЕНИЮ УСТОЙЧИВОСТИ УПРАВЛЕНИЯ ЗА СЧЁТ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ И ПРИМЕНЕНИЯ СРЕДСТВ СКРЫТИЯ ОБЪЕКТОВ СИСТЕМЫ УПРАВЛЕНИЯ
Authors: Седнев В.А. , Лысенко И.А. , Кошевая Е.И. , Седнев Ал.В.
Published: December 2024

Рассмотрены основные способы и средства обеспечения защищенности объектов системы управления и их инфраструктуры, показано влияние применения средств скрытия на устойчивость управления.

The main ways and means of ensuring the security of objects of the management system and their infrastructure are considered, the influence of the use of concealment tools on the stability of management is shown.
РЕАЛИЗАЦИЯ ПРЕВЕНТИВНЫХ МЕРОПРИЯТИЙ ПО ЗАЩИТЕ НАСЕЛЕНИЯ И ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ В ПЕРИОД РАЗВИТИЯ ЧРЕЗВЫЧАЙНЫХ ЭКОЛОГИЧЕСКИХ СИТУАЦИЙ
Authors: Наполов О.Б. , Кулаков А.П.
Published: December 2024

Происходящие в последние десятилетия процессы, связанные с воздействие чрезвычайных экологических ситуаций, накладывают ограничение на поступательное и устойчивое развитие человеческой цивилизации. Из года в год растет количество потерь населения в результате проявления этих процессов. Очень часто Правительства различных государств слабо проявляют заинтересованность в минимизации этих ситуаций. Более злободневными проблемами в настоящее время являются вопросы экономического благосостояния и достатка в ущерб решению экологических задач. Авторы работы подчёркивают важность и безотлагательность решения данного вопроса для обеспечения поступательного и устойчивого развития общества.

The processes occurring in recent decades associated with the impact of environmental emergencies impose restrictions on the progressive and sustainable development of human civilization. The number of population losses as a result of these processes is growing from year to year. Very often, the Governments of various states show little interest in minimizing these situations. The more pressing issues at present are issues of economic well-being and prosperity to the detriment of solving environmental problems. The authors of the work emphasize the importance and urgency of resolving this issue to ensure the progressive and sustainable development of society.
АНАЛИЗ, КОНТРОЛЬ, ДИАГНОСТИКА И МОНИТОРИНГ ПРОЧНОСТИ, РЕСУРСА, НАДЕЖНОСТИ, ЖИВУЧЕСТИ, РИСКОВ, БЕЗОПАСНОСТИ И ЗАЩИЩЕННОСТИ ОТ АВАРИЙ И КАТАСТРОФ ОБЪЕКТОВ НЕФТЕГАЗОВОГО КОМПЛЕКСА
Authors: Махутов Н.А. , Гаденин М.М.
Published: December 2024

Отмечается, что развитие фундаментальных теорий прочности, ресурса, надежности, рисков и безопасности обосновывает необходимость изменения принятых традиционных подходов к обеспечению условий безаварийной эксплуатации потенциально опасных объектов нефтегазохимического комплекса, и в их основу должны быть положены научно обоснованные, нормируемые и контролируемые параметры рисков и безопасности, оцениваемые по критериям надежности, прочности, ресурса и живучести. Показано, что ключевым фактором при решении данных проблем является использование концепции расчетно-экспериментальных оценок безопасности по параметрам риска возникновения отказов, аварий и катастроф, а также диагностики и мониторинга состояния всех несущих элементов с учетом возможности возникновения при разработках и эксплуатации потенциально опасных объектов всего набора штатных и нештатных ситуаций. Она основана на определении расчетами и экспериментами базовых параметров состояния рассматриваемых объектов на всех стадиях их жизненного цикла. Приведены направления первоочередных и перспективных исследований и разработок в этом направлении.

It is noted that the evolution of fundamental theories of strength, a life-time, reliability, risks and safety proves need of change of the accepted traditional approaches to maintenance of conditions of accident-free operation of potentially dangerous installations of a petrochemical complex, and the scientifically substantiated, normalized and controlled parameters of risks and safety estimated by criteria of strength, life-time, reliability and survivability have to be their basis. It is shown that a key factor at the solution of these problems is use of the concept of computation and experimental estimations of safety on parameters of risk of initiation of refusals, accidents and disasters, and also diagnostics and monitoring of a state of all bearing elements taking into account at workings out and operation of potentially dangerous installations of possibility of all set of regular and emergency situations. It is based on specify by computations and experiments of basic parameters of a state of considered installations at all stages of their life cycle. The directions of prime and perspective researches and workings out in this direction are given.
РИСК-ОРИЕНТИРОВАННЫЙ ПОДХОД ПРИ ПОСТРОЕНИИ МНОГОЭЛЕМЕНТНЫХ СИСТЕМ ПРЕДУПРЕЖДЕНИЯ ЧРЕЗВЫЧАЙНЫХ СИТУАЦИЙ В АВИАЦИИ В УСЛОВИЯХ ГЛУБОКОЙ НЕОПРЕДЕЛЕННОСТИ
Authors: Хачикян П.П.
Published: December 2024

Чрезвычайные ситуации (ЧС) в авиации наносят значительный материальный ущерб и сопровождаются человеческими жертвами. Эффективное предупреждение и профилактика возникновения ЧС является деятельностью, которая позволяет снизить вероятность наступления катастрофических последствий в авиации в условиях глубокой неопределённости. В статье проводится анализ значимости риск-ориентированного подхода при построении многоэлементных систем обеспечения безопасности при ЧС в авиации. Обсуждаются существующие решения в области оценки риска. Представлены модели оценки риска возникновения ЧС в авиации в зависимости от количественно-качественных показателей составляющих элементов системы безопасности.

Emergency situations in aviation cause significant material damage and are accompanied by casualties. Effective prevention and prevention of emergencies is an activity that reduces the likelihood of catastrophic consequences in aviation under conditions of deep uncertainty. The article analyzes the significance of the risk-based approach in the construction of multi-element safety systems during emergencies in aviation. Existing solutions in the field of risk assessment are discussed. Models are presented for assessing the risk of emergencies in aviation depending on the quantitative and qualitative indicators of the constituent elements of the safety system.
ANÁLISE DO PROCESSO DE GESTÃO DO SISTEMA ÚNICO DE SAÚDE (SUS) NO BRASIL: UMA ANÁLISE BIBLIOGRÁFICA
Authors: Santos Maria Helena dos , Neiva Gesimar Gomes , Lima Juocerlee T. Guadalupe Pereira de
Published: December 2024

Resumo: O Sistema Único de Saúde (SUS) representou um avanço notável na proteção da saúde pública no Brasil. No contexto nacional, sua importância é inquestionável, tendo evoluído, embora com alguns desafios, ao longo dos últimos 30 anos. Este estudo visa analisar a trajetória do SUS e identificar perspectivas para seu desenvolvimento e modernização, a partir da proposta de uma gestão descentralizada e participativa. Com a transição do Estado interventor para um Estado regulador-controlador, influenciado pelo pensamento neoliberal que tem ganhado espaço na economia brasileira, busca-se examinar o desenvolvimento histórico e os componentes do sistema de saúde brasileiro, com ênfase no processo de reforma dos últimos anos, incluindo a criação do SUS. Além disso, serão abordados os avanços no setor de saúde, relacionados a investimentos em recursos humanos, ciência e tecnologia, e atenção primária, o processo de descentralização substancial, a ampla participação social e a crescente conscientização pública sobre o direito à saúde. A questão central que este artigo enfrenta é: Como o SUS pode, após mais de 30 anos, evoluir de maneira mais acelerada, promovendo uma prestação mais ampla e eficiente dos serviços públicos de saúde? A metodologia adotada é dedutiva, com pesquisa bibliográfica baseada na legislação, jurisprudência e doutrina. O primeiro capítulo deste trabalho contextualiza a adoção e a consolidação do SUS no Brasil; o segundo e o terceiro capítulos abordam, respectivamente, sua estrutura e financiamento, bem como as perspectivas de evolução para os próximos anos.
 
Palavras-chave: Políticas públicas, Saúde pública brasileira, Sistema Único de Saúde, Reforma de Estado, Direito à saúde.
PERFIL DE UTILIZAÇÃO DE CARBONATO DE LÍTIO EM PACIENTES DO CENTRO DE ATENÇÃO PSICOSSOCIAL EM MOGI GUAÇU
Authors: Lucisani Luzzi Luigi , Silva Ana Beatriz , Marini Danyelle Cristine , Campanher Ronaldo
Published: December 2024

O carbonato de lítio é um medicamento utilizado no tratamento do Transtorno Afetivo Bipolar, especialmente em episódios de mania, e como coadjuvante em alguns tipos de depressão. Seu nível sérico terapêutico varia entre 0,6 e 1,2 mEq/L, enquanto valores acima de 1,5 mEq/L são tóxicos, podendo alterar o sódio, a glicose, os hormônios tireoidianos e a função renal, conforme avaliado pelo clearance de creatinina. O presente estudo trata-se de um estudo transversal da qual foram analisados 722 prontuários médicos de pacientes atendidos no CAPS II de Mogi Guaçu, dos quais 55 (7,6%) obtiveram carbonato de lítio nos anos de 2019 a 2024. A maioria era do sexo feminino (60%) e tinha entre 46 e 50 anos. Quanto à escolaridade, 36,3% dos prontuários eram incompletos, em seguida pacientes com ensino médio completo foi o nível mais frequente (21,8%). A dosagem predominante foi de 300 mg três vezes ao dia (30,9%), com regime de 300 mg uma vez ao dia sendo menos comum (10,9%). Todos os pacientes receberam carbonato de lítio associado a outros medicamentos. Apenas 41,8% realizaram exames de litemia, com níveis entre 0,2 e 1,1 mEq/L, sendo 0,2 mEq/L o mais frequente, abaixo do ideal. Dados de sódio, potássio, glicemia e hormônios tireoidianos foram escassos, diminuindo falhas no monitoramento. O estudo enfatiza a necessidade de monitoramento criterioso, com monitoramento sistemático de litemia e eletrólitos, além de registros completos nos prontuários. Destaca-se o papel essencial do farmacêutico tanto na adesão ao tratamento, garantindo eficácia e segurança por meio de planos terapêuticos individualizados, quanto na identificação de reações adversas medicamentos e toxicidade do medicamento.
Mortalidade Infantil por Doenças Respiratórias em Menores de 1 Ano nas Regiões Sul e Sudeste do Brasil: Uma Análise Epidemiológica (2012-2022)
Authors: Canova Berlatto Kelien , Vogt Eduarda , Racoski Gabriela , Dal Ponte Giulia , Rafael Henrique , Mottin Tatiani , Biezus Nesi Natalia , Gnoatto Natália , Deluqui Nathalia , Munhoz Peixer Isabela
Published: December 2024

O estudo descritivo e epidemiológico analisou a mortalidade infantil por doenças respiratórias em crianças menores de 1 ano nas regiões Sul e Sudeste do Brasil entre 2012 e 2022, utilizando dados secundários do sistema DATASUS e revisão bibliográfica. Os resultados mostraram que a maioria dos óbitos ocorreu entre meninos (55,24% no Sudeste e 58,38% no Sul), predominantemente na faixa etária de 28 a 364 dias (94,17% no Sudeste e 94,92% no Sul), sendo mais frequente entre crianças de cor branca, refletindo a composição demográfica regional. A idade materna mais prevalente foi de 20 a 29 anos, e cerca de 83,86% dos óbitos foram atribuídos a causas evitáveis com diagnóstico precoce e tratamento adequado, evidenciando desigualdades no acesso à saúde. Os dados apresentados destacaram a imperatividade de intervenções preventivas e aprimoramentos no manejo de doenças respiratórias, sobretudo em áreas vulneráveis, como medida estratégica para a redução da mortalidade infantil.
Ultrassonografia da hidronefrose pré e pós-natal
Authors: Brito Brunna Jhessika Sbardella , Brito Maurício Sbardella , Souza Alex Moreira
Published: December 2024

A dilatação da pelve e do cálice renal é denominada hidronefrose (HN), que ocorre entre 1 a 5% de todas as gestações. A HN é identificada por ultrassonografia (US) que, devido à sua popularização, acarretou aumento dos diagnósticos de HN durante o pré-natal. O US é o exame de escolha pois fornece diversas informações, está amplamente disponível, apresenta baixo custo e não é invasivo.
"The Influence of Romanticism on the Poetry of William Wordsworth and Samuel Taylor Coleridge"
Authors: SWAGATA ROY SWAGATA ROY
Published: December 2024

An analysis of the enormous impact that Romanticism had on the poetry of William Wordsworth and Samuel Taylor Coleridge, two of the most influential figures of the Romantic movement in English literature. Through the examination of significant works such as Wordsworth's Lyrical Ballads and Coleridge's The Rime of the Ancient Mariner, the study investigates the manner in which the poetry of these authors exemplifies the fundamental principles of Romanticism. These principles include a profound reverence for nature, an emphasis on individual experience and emotion, and a rejection of the rationalism and industrialisation that were prevalent during the Enlightenment period. The purpose of this article is to investigate the ways in which both poets utilised their works to convey a profound connection with the natural world, investigate the depths of human consciousness, and test the limits of poetry form. The purpose of this study is to demonstrate how Wordsworth and Coleridge contributed to the formation and legacy of the Romantic tradition in literature. This is accomplished through a comparative analysis that reveals the parallels and differences in their approaches to Romanticism.
The Role of Women in Shakespeare's Tragedies: Power, Agency, and Subversion
Authors: SWAGATA ROY SWAGATA ROY
Published: December 2024

The intricate and nuanced roles that women play throughout William Shakespeare's tragedies, with a particular emphasis on the ways in which female characters navigate power, agency, and rebellion within the patriarchal frameworks of their different realms. Through an in-depth examination of significant characters like Lady Macbeth in Macbeth, Cleopatra in Antony and Cleopatra, and Desdemona in Othello, the study investigates the ways in which these women exercise power and authority, frequently upsetting the norms and expectations of society. In addition to this, the paper examines how Shakespeare makes use of these characters to attack and question the gender relations that existed during his time period. The analysis uncovers the ways in which Shakespeare's tragedies provide a reflection on the limitations and potentialities of female power and agency. This is accomplished by showing the conflict that exists between established gender norms and the rebellious activities of these women. The purpose of this research is to make a contribution to the knowledge of gender in literature by highlighting the lasting importance of Shakespeare's works in discussions of feminist theory and literary criticism.
EDUKASI MANFAAT SERTA PEMASANGAN LUBANG RESAPAN BIOPORI DI SMPN 2 BLAHBATUH DAN DI KANTOR DESA KERAMAS
Authors: Wedha Yogi Yasa Wedha , Daniel Manek  , I Ketut Angga Septiana  , I Putu Widiadi Putra
Published: December 2024

Lingkungan kerap menjadi permasalahan yang lumrah dialami setiap wilayah. Masalah yang berkaitan dengan lingkungan semakin meluas dan menghadirkan tantangan yang lebih komplek. Peningkatan demografi dan kebutuhan masyarakat yang semakin meningkat memberikan dampak terhadap kemajuan pembangunan di suatu daerah. Edukasi Manfaat Serta Pemasangan Lubang Resapan Biopori di SMPN 2 Blahbatuh dan di Kantor Desa Keramas sangat penting dilaksanakan terlebih di musim penghujan sekarag ini selain sebagai resapan air, biopori tersebut juga dapat dimanfaatkan sebagai pembuatan kompos alami, dengan memanfaatkan sampah-sampah organik seperti dedaunan dan lain sebagainya, bersamaan dengan hal tersebut juga dapat mengurangi tumpukan sampah organik di halaman sekolah ataupun kantor. Dengan adanya sosialisasi mengenai pemahaman tentang pentingnya resapan biopori dapat memberi kesadaran kepada masyarakat, terutama warga sekolah SMPN 2 Blahbatuh dan staf kantor desa Keramas akan manfaat dan pentingnya lubang resapan (biopori).
SOSIALISASI BENCANA GEMPA BUMI DAN MITIGASINYA MENGGUNAKAN MEDIAVIRTUAL REALITY BOX (VRBOX) DI KELURAHAN PEDUNGAN BALI
Authors: Maharani Nia , Krisna Evi Dwi , Setiawan I Made Dedy
Published: December 2024

Indonesia merupakan salah satu negara yang rawan bencana gempa bumi. Bencana alam tersebut tidak dapat diketahui kapan dan dimana terjadinya. Akibatnya dapat menyebabkan kematian bahkan kerugian material maupun non material. Bencana gempa bumi sering dialami di salah satu provinsi yaitu Bali. Beberapa rekaman kejadian gempa bumi tercatat di Bali. Upaya-upaya untuk mengurangi kerugian akibat bencana gempa bumi terus dilakukan dan ditingkatkan. Salah satu upayanya adalahmelakukan kegiatan pengabdian masyarakat (PKM) diperuntukkan tidak hanya kepada orang dewasa melainkan kepada anak- anak. Aktivitias pengabdian tersebut dilakukan salah satunya dengan cara member pengenalan dasar gempa bumi dengan menggunakan media virtual realitybox (VR Box). Objek kegiatan PKM ini adalah anak-anak karena anak-anak merupakan generasi penerus bangsa. Kegiatan PKM ini menghasilkan anak-anak jadi mengetahui tentang gempa bumi melalui video gempa bumi yang ditonton oleh anak-anak via Yutube menggunakan VR Box.
Kata Kunci:Gempa bumi, sosialisasi, VR Box
Do Foreign Direct Investment, Urban Population, Trade Openness, CO2 and GDP Influence the Renewable Energy Consumption? Case of Bangladesh Using the ARDL Approach
Authors: Akhi Aleya Akter , Dey Subroto , Dey Sanjoy Kumar Saha
Published: December 2024

Together with management skills, the flow of foreign direct investment (FDI) from multinational corporations into their host countries often occurs concurrently with the transfer of information and technology. With the aid of time series data extending from 1972 to 2021, the primary goal of this article is to demonstrate the relationship between FDI, GDP, trade openness, population growth, and CO2 with renewable energy usage in Bangladesh. The ARDL test validates a long-term relationship between the variables, while the heteroscedasticity test demonstrates a homoscedastic relationship. We discovered the data has normalcy in skewness and kurtosis using the Jarque-Bera normality test. The CUSUMSQ test was used to determine the stability of our variables, and the results show that they are stable. Investment in the renewable energy sector should be increased by considering policies to attract more FDI.
 
Received: 3 August 2024 / Accepted: 11 November 2024 / Published: 20 November 2024
RELATIONSHIP OF OIL AND GAS PROSPECTS AND TEMPERATURE DISTRIBUTION WITH DEPTH TO MUD VOLCANISM IN BAKU ARCHIPELAGO
Authors: Khuraman Mukhtarova, Gultar Nasibova Khuraman Mukhtarova, Gultar Nasibova , Sevil Zeynalova Sevil Zeynalova
Published: December 2024

The purpose of the research is the study of tectonic, geodynamic and lithofacies factors in the formation of mud volcanoes of the Baku archipelago based on geological-geochemical and geophysical data, and the identification of their relationship with oil and gas bearing.
For intervals of depth where the temperature range of 60, 100, 150, 2000 C is observed in the northern zone of the Baku archipelago, that is in the zone where the Sangachal-deniz-Duvanni-deniz-Island Khara-Zira and Alat-deniz structures are located, the extreme values of the main zone oil-gas formation, respectively, are 3000-3500 m - 80-860, 12 km -2000C. The upper limit (top) of the main the oil and gas formation zone of the Baku archipelago begins at a depth of 3000 m, and the lower parl limit is located at a depth of 9-11 km. In other words, potential oil-bearing rocks in the Baku archipelago with a depth range from 2000-2500 to 9-11 km can be considered as sources of oil and gas formation and their development is as industrially significant.
Keywords: anticlinal zone, tectonic factors, faults, geothermic conditions, volсanism, depression.
ANALYSIS OF HYDROCARBON GASES OF MUD VOLCANOES OF THE LOWER KURA TROUGH
Authors: Shura Ganbarova, Mehmet Salih Bayraktutan Shura Ganbarova, Mehmet Salih Bayraktutan
Published: December 2024

Based on the detailed analysis of the existing geological-geophysical material, the distribution area of the mud volcanoes developed in the depression, and the geochemical characteristics of their eruption products were studied. The aim is to determine the gases contained in the wastes thrown by volcanoes onto the earth's surface and to study of distribution along the territory. For this reason, the capacity of methane gas, heavy hydrocarbons, nitrogen and carbon dioxide of erupted materials on the surface was studied. Based on the results obtained during the analysis, the composition of the gases of the mud volcanoes located in the depression consists mostly of methane. The content of methane in the eruptive materials of Agzibir volcano varies from 86.3% to 98.88% (Kalamaddin mud volcano). The average mark of methane gas ranges from 86.6% (Akhtarmaardi) to 91.3% (Harami). In addition, maps were drawn up to determine the distribution of gases in the eruptive materials along the study area. Besides, a map of the location of the Galmaz mud volcano, a geological profile passing through the mud volcano was created. The content of gases emitted into the atmosphere was determined based on the analysis of mud volcano eruptive wastes in the south-west and north-east parts of the Galmaz field. As a result of geological-geophysical studies was determined that the chemical composition of the eruption materials of the Galmaz mud volcano is different. The analysis show that, most of the gases emitted from the volcano to the atmosphere consist of methane (CH4) gas. Content of it is up to 97.42% and more. The content of other gases is relatively small, so heavy hydrocarbons is 0.04%, nitrogen is 0.48%, CO2 is 2.06%. The individual deposits related with mud volcano are mainly massive, structural and tectonically screened types. However, hydrocarbons accumulated within traps are formed oil-gas and gas individual deposits.
Keywords: Galmaz field, mud volcano eruption, methane gas content, content of nitrogen, carbon dioxide, crushing zones, heavy hydrocarbons, oil and gas accumulations.
CONTROL OF THE GASOLINE HYDROTREATING PROCESS
Authors: Elchin Melikov, Tamella Maharramova Elchin Melikov, Tamella Maharramova
Published: December 2024

In a market economy, gasoline hydrotreating at modern oil refineries is considered one of the most important technological processes. In conditions where the demand for high-quality gasoline on the world market is high, control of the gasoline hydrotreating process is a very pressing issue.
As oil refineries strive to meet stricter environmental regulations, hydrotreating processes are becoming increasingly important. An automated control system has been developed for such a technological process.
During hydrotreating, petroleum fractions selectively react with hydrogen in the catalyst presence at relatively high temperatures and medium pressure. This process converts unwanted aromatics, olefins, nitrogen, metals, and organic sulfur compounds into stabilized products. Some hydrotreated fractions may require additional processing to meet final product specifications. The presence of compounds containing sulfur, nitrogen, and oxygen in diesel and gasoline fractions is also extremely undesirable, as this leads to a deterioration in the characteristics of diesel engines and internal combustion engines. The composition of these compounds is also undesirable from an environmental point of view. As a hydrotreating result, the petroleum products quality increases. As the molecular weight of the fraction increases, the desulfurization rate decreases. The gasoline hydrotreating process continues, releasing a small amount of heat, which is used to compensate for heat losses to the environment.
Keywords: hydrotreating process, oil refinery, petroleum products, automation system, control object, optimal control.
WAYS TO PROTECT PERSONAL DATA USİNG ARTİFİCİAL INTELLİGENCE METHODS
Authors: Firuza Aghayeva Firuza Aghayeva
Published: December 2024

With the development of artificial intelligence (AI), protecting personal data has become crucial. AI systems can collect and analyze personal data, which can risk privacy and security. The main issues are privacy breaches, misuse of data, cybersecurity threats, and algorithmic bias. Addressing these problems requires legislation, transparency, technical security, and adherence to ethical guidelines. These measures can help ensure the protection of personal data.
Keywords: protection, personal data, potential, artificial intelligence, machine learning algoritms
MEASUREMENT ERRORS OF THE FLOW OF NATURAL GAS IN UNCERTAINTY CONDITIONS
Authors: Elnur Allahyarov Elnur Allahyarov
Published: December 2024

The relevance of the topic related to improving the processing of fuzzy information in the control and management system of the natural gas transportation process is substantiated. Factors influencing the errors of instruments that provide gas flow measurement in gas transportation process monitoring and control systems, additional errors arising depending on the influence of the environment, gas content, humidity and hydration in the process of gas flow measurement are determined, and ways and methods for their elimination are analyzed. An analysis of current literature sources, which examines the reasons why measuring instruments have errors and uncertainty is provided. The feasibility of increasing the accuracy and reliability of measurements of natural gas consumption is shown by using new tools and methods of modern information technologies, based on fuzzy sets and fuzzy logic, the feasibility of reducing uncertainty and errors associated with fuzziness based on fuzzy decision-making criteria, for which purpose in uncertain information environment, and new information technologies and Softcomputing technologies, which represent a powerful mathematical apparatus to reduce measurement and processing errors; this is especially clear when identifying mathematical models of technological processes, such as natural gas transportation.
Keywords: natural gas, gas flow, error, uncertain information, fuzzy set.
DİGİTAL OPPORTUNİTİES FOR INNOVATİVE DEVELOPMENT OF KARABAKH
Authors: Zaur Asadov, Ramil Mammadov Zaur Asadov, Ramil Mammadov
Published: December 2024

The liberation of Karabakh and its subsequent reintegration into the socioeconomic structure of Azerbaijan offer previously unheard-of chances for growth and modernization. Karabakh, an area ravaged by conflict for a long time, is about to undergo a metamorphosis, and digitization is one of the main forces behind it. This article describes how cutting-edge technologies and digital infrastructure can provide the cornerstone for a robust and sustainable economy, and it examines the digital opportunities for creative development in Karabakh.
Keywords: E-Karabakh, innovative development, infrastructure, digital transformation, green growth.
BANK SEKTORUNDA AUDİTOR MÜSTƏQİLLİYİ VƏ ETİK STANDARTLAR
Authors: Rəşad Şəmsili Rəşad Şəmsili
Published: December 2024

Auditorun müstəqilliyi və etik standartlar, xüsusilə yüksək səviyyədə tənzimlənən bank sektorunda maliyyə hesabatlarının etibarlılığını, şəffaflığını təmin etmək üçün əsas sütunlardır. Auditin müstəqilliyi maliyyə hesabatlarının qərəzli və ya manipulyasiyadan azad olmasını təmin edir ki, bu da maraqlı tərəflərin maraqlarını qorumaq və bank sisteminə ictimai etimadı qorumaq üçün çox vacibdir. Maraqlı tərəflər - tənzimləyicilər, investorlar, əmanətçilər və ictimaiyyət də daxil olmaqla - maliyyə hesabatlarının düzgünlüyünü yoxlamaq, risklərin idarə edilməsi təcrübələrini qiymətləndirmək üçün müstəqil auditorlara etibar edirlər. Etik standartlar maraqların toqquşmasının qarşısını almaqla və auditorların mülahizələrinin pozulmamasını təmin etməklə bu auditlərin dürüstlüyünü gücləndirir. Auditin müstəqilliyi və etik standartların qorunması şəffaflığı təmin edir ki, bu da investorların inamını və maliyyə sisteminin sabitliyini qorumaq üçün əsasdır. Müstəqil auditlər kifayət qədər kapitallaşma və ya riskli aktivlərə məruz qalma kimi maliyyə zəifliklərini müəyyən etməyə kömək edən erkən xəbərdarlıq sistemini təmin edir. Etik audit bu məsələlərin sistemli təhlükəyə çevrilməmişdən əvvəl üzə çıxarılmasını və həll edilməsini təmin edir.
Bu məqalə auditor müstəqilliyinin əhəmiyyətini, auditorların bank sektorunda qarşılaşdıqları etik çətinlikləri və etik qaydalara uyğunluğun və müstəqilliyin artırılması strategiyalarını araşdırır. Məqalədə həmçinin tənzimləyici çərçivələr və müasir bank auditlərində etik mülahizələrin inkişaf edən xarakteri vurğulanır.
Açar sözlər: müstəqillik, etika, bank, auditor, standartlar
UNUSUAL TRANSFORMATIONS OF 2,3- AND 1,3- BUTHANEDIOL MONOPROPARGYL ETHERS
Authors: Elbrus Mammadov, Sevinj Guliyeva Elbrus Mammadov, Sevinj Guliyeva
Published: December 2024

Research in the field of chemistry of oxygen-containing derivatives of acetylene has acquired considerable interest. Of the simple ethers containing a triple carbon-carbon bond, ethynyl and propargyl ethers of monohydric alcohols and phenols, as well as alkyl and aryl ethers of acetylene glycols have been studied in most detail. Alkynyl, especially propargyl mono- and diesters of polyhydric alcohols have not been studied extensively. Due to the presence of highly reactive centers, ethers occupy a special place in the field of chemistry of oxygen-containing derivatives of acetylenes. Acetylene ethers of glycols usually form ketoxy esters under conditions of acid-catalytic hydration. Using the tendency of propargyl compounds to prototropy in a basic medium, we studied under these conditions the possibility of converting monopropargyl ethers of 2,3- and 1,3-butanediols into oxygen-containing heterocycles. The available data indicate that these types of triple-bonded ethers are of great interest, both theoretically and practically. Among acetylenic ethers of polyhydric alcohols, which are the most interesting class of oxygen-containing alkynes in terms of synthesis and practice, propargyl ethers of acyclic glycols have been studied. In this regard, we have undertaken an experimental study of the synthesis routes of mono- and dipropargyl ethers of glycols and their unusual transformations. Acetylene ethers have proven themselves to be very valuable substances used in various fields of organic synthesis and exhibiting interesting properties of applied nature. Propargyl mono- and diesters of polyhydric alcohols with a triple bond are of great interest, both theoretically and practically. The paper presents the results of a study of acid-catalytic intramolecular cyclohydration and the synthesis of heterocyclic compounds based on propargyl ethers of glycols. The latter were monopropargyl ethers of 2,3- and 1,3-butanediols (I, II).
The structure of the obtained heterocyclic compounds was confirmed by NMR and IR absorption spectra.
Keywords: cyclohydration, monopropargyl ethers, heterocyclization, butanediols, spectrum, dioxane, t-BuO, NaOH.
AĞILLI ŞƏHƏRLƏRDƏ AVTOMATİK NƏZARƏT VƏ ÖLÇMƏ SİSTEMLƏRİNİN İNNOVATİV TƏTBİQLƏRİ
Authors: Vüsal Vəliyev, Rafiq Hacıyev Vüsal Vəliyev, Rafiq Hacıyev
Published: December 2024

Bu məqalə ağıllı şəhərlərdə avtomatik nəzarət və ölçmə sistemlərinin tətbiqini və bu sahədə süni intellektin rolunu araşdırır. Ağıllı nəzarət sistemləri, sensorlar və Əşyaların İnterneti (IoT) texnologiyaları vasitəsilə şəhər nəqliyyatının avtomatlaşdırılması və səmərəli idarə olunması mümkün olmuşdur. Süni intellekt əsaslı həllər nəqliyyatın təhlükəsizliyini artırmaq, enerji səmərəliliyini optimallaşdırmaq və ətraf mühitin qorunmasına töhfə vermək məqsədi daşıyır. Bu texnologiyalar şəhər mühitində real vaxt məlumatlarını toplayaraq avtomatlaşdırılmış qərar qəbul etmə imkanı yaradır və nəqliyyat axını, enerji idarəetməsi kimi sahələrdə səmərəliliyi artırır. Avtonom nəqliyyat vasitələri ilə şəhər infrastrukturunun qarşılıqlı əlaqəsi süni intellektin şəhər mobilliyində təhlükəsizlik və səmərəliliyi artırmasına imkan verir.
Məqalədə həmçinin bu texnologiyaların tətbiqi zamanı ortaya çıxan əsas problemlər — məlumat təhlükəsizliyi, məxfilik və süni intellekt texnologiyalarına etibar məsələləri araşdırılır. Xüsusilə, IoT cihazları ilə toplanan məlumatların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, məxfilik hüquqlarının qorunması və süni intellekt sistemlərinin şəffaflığı mühüm problemlər kimi önə çıxır.
Nəticə etibarilə, süni intellekt əsaslı nəzarət və ölçmə sistemlərinin ağıllı şəhərlərdə geniş tətbiqi sosial-iqtisadi faydalar təmin edir. Lakin bu faydaların reallaşması üçün tənzimləyici çərçivələrin və təhlükəsizlik standartlarının inkişaf etdirilməsi vacibdir. Gələcək tədqiqatlar bu problemlərin həlli istiqamətində irəliləyişlər əldə etməyə yönəlməlidir.
Açar sözlər: ağıllı şəhərlər, avtomatik nəzarət sistemləri, süni intellekt, sensorlar.
О РЕЖИМАХ ФУНКЦИОНИРОВАНИЯ МОРСКИХ МУЛЬТИФАЗНЫХ ТРУБОПРОВОДОВ ПРИ НАЛИЧИИ ГРАВИТАЦИОНЫХ СИЛ
Authors: Гюльнара Зейналова Гюльнара Зейналова , Хадиджа Джахангирова Хадиджа Джахангирова
Published: December 2024

Известно, что сбор продукции с морских стационарных платформ (МСП) производится в осложненных рельефных и термогазогидродинамических условиях. В связи с изменением термогазогидродинамических и рельеф¬ных условий меняется режим течения мультифазных систем по длине сборного коллектора. Эти обстоятельства осложняют расчеты режима течения, потерь давления по длине коллектора. Происходит нерациональное распределение мультифазных потоков в сборной сети трубопроводов. Показано, что в реальных условиях следует учесть, как наличие трения (коэффициента гидравлического сопротивления) в мультифазном потоке, так и измерение плотности сромеси, в нисходящих и восходящих участках. При этом характер изменения давления по длине трубопровода будет зависеть, прежде всего, от направления движения потока и диапазона изменения скорости газа, а, следовательно, и скорости движения смеси между началом и концом трубопровода.
В статье для анализа гидравлических особенностей морских подводных нефтегазопроводов в условиях промыслового сбора и транспортировки гетерогенных продукций скважин морского месторождения были определенны общие гидравлические потери (потери давления на трение и гравитационные потери) в существующих подводных трубопроводах.
Ключевые слова: Подводный трубопровод, мультифазный поток, гидравлические потери, газосодержание, гидравлический расчет, плотность.
ABŞERON YARIMADASININ CƏNUB-ŞƏRQİNDƏ TEKTONİK POZUNTULARIN VƏ NEFT-QAZ POTENSİALININ SEYSMİK ATRİBUT ANALİZİ İLƏ ARAŞDIRILMASI
Authors: Yeganə Əlibəyova, Afət Səmədzadə Yeganə Əlibəyova, Afət Səmədzadə
Published: December 2024

Bu məqalə Abşeron yarımadasının geoloji quruluşunun və tektonik xüsusiyyətlərinin hərtərəfli öyrənilməsinə həsr edilmişdir; xüsusilə yüksək neft-qaz potensialına malik olan Hövsan və Zığ sahələrinə diqqət yetirilmişdir. İşin əsas məqsədi Hövsan ərazisində kiçik amplitudalı tektonik pozuntuları seysmik atributların təhlili üsulları ilə müəyyən etmək və təhlil etməkdir. Uyğunluq atributu, meyl bucağı, azimut, tezlik və sıxılma kimi seysmik atributlardan istifadə etməklə bölgənin mürəkkəb tektonik şəraitində pozuntuların müəyyənləşdirilməsi və xəritələşdirilməsi mümkün olur, beləliklə, geoloji xəritələşdirmənin dəqiqliyi əhəmiyyətli dərəcədə artır.
Hövsan və Zığ ərazilərini əhatə edən tədqiqat ərazisində əsasən Akçaqıl və Abşeron lay dəstələrinin çöküntüləri üstünlük təşkil edir, bu laylar bəzi yerlərdə dördüncü dövr çöküntüləri ilə örtülüdür. Bu çoxqatlı struktur dərin geoloji qatların yalnız qazma məlumatları ilə öyrənilməsinə imkan verir, çünki subproduktiv qat hələ də əsasən tədqiq olunmamış qalır. Produktiv layın litoloji və stratigrafik xüsusiyyətləri gil və qum daşları ilə növbələşən qumlu fasiya ilə xarakterizə olunur. Bu laylı struktur və Neogen sisteminin produktiv qatında litoloji müxtəliflik, bölgədə neft-qaz yataqlarının xəritələşdirilməsi üçün onun əhəmiyyətini vurğulayır.
Alınan məlumatlar və interpretasiya Hövsan və Zığ sahələri üçün bloklu struktur xəritələrinin tərtib edilməsinə imkan yaratmışdır. Bu xəritələr tədqiq olunan zonalarda exo intensivliyinin və tezliyin izoxron xəritələrində azalmasını göstərir. Tədqiqat nəticəsində Hövsan qalxımının qərb hissəsində yerləşən iki əsas eninə pozuntu sistemi və Zığ qalxımı ilə fəal qarşılıqlı əlaqədə olan meridional pozuntu sistemi müəyyən edilmişdir. Bu tektonik sistemlər tədqiqat regionunun neft-qaz potensialının qiymətləndirilməsi üçün əhəmiyyətli geoloji məlumatları təmin edir.
Açar sözlər: Abşeron yarımadası, Hövsan, Zığ, tektonik qırılmalar, seysmik kəşfiyyat, atribut analizi, izoxron xəritələri, məhsuldar qat, neft-qaz potensialı, geofiziki üsullar.
THE ROLE OF UNMANNED AERIAL VEHICLES IN THE OCCURRENCE, PREVENTION AND ELIMINATION OF FIRES
Authors: Gullu Jabbarova, Darya Ismayilov Gullu Jabbarova, Darya Ismayilov , Ismayil Abdullayev Ismayil Abdullayev
Published: December 2024

The oil and gas industry remains a cornerstone of national economies, significantly contributing to GDP and the development of various industrial sectors. In Azerbaijan, the sector’s role has grown in recent years, generating substantial revenues from hydrocarbon sales. However, the industry faces evolving risks, particularly from fires and explosions, which have long been a major cause of accidents. In this context, fire risks at oil and gas facilities are classified based on fire and explosion hazards, with most facilities falling into high-risk categories. Technological violations, hot works, and static electricity discharges are among the most common causes of fires, but a growing threat is the unlawful interference of unmanned aerial vehicles (UAVs), which can target vertical steel tanks (VSTs) and cause cascading fires. These incidents, often involving shrapnel from UAV-carried munitions, present a unique challenge to the industry, as most facilities lack adequate protection against such threats. The impact of these UAVs can result in varying levels of damage, from minor impairment to complete destruction of tanks and surrounding infrastructure. In response to these emerging threats, technical innovations such as the "steel dome" system and the "Serp-VS5" drone suppression system have been introduced to enhance protection against UAV strikes. Moreover, UAVs have also proven effective in firefighting operations, assisting in monitoring fire hotspots and assessing damage in real-time. Various types of firefighting drones, including high-capacity aerial systems and controlled burn drones, are increasingly being deployed to combat fires in hard-to-reach areas. UAVs equipped with advanced thermal imaging and gas detection systems further enhance situational awareness and safety. Additionally, UAVs play a crucial role in detecting and monitoring oil spills, which pose significant fire hazards. By integrating UAVs into fire safety protocols, oil and gas enterprises can improve their response capabilities and reduce the risk of catastrophic fires. The growing adoption of UAV technology in fire safety represents a significant advancement in the sector’s ability to safeguard personnel and infrastructure.
Keywords: fire safety, unmanned aerial vehicles, fire prevention, risk assessment, firefighting drones, oil spill detection.
RƏQƏMSALLAŞMIŞ MÜƏSSİSƏLƏR ÜÇÜN AUTSORSİNQ STRATEGİYASININ FORMALAŞDIRILMASI VƏ HƏYATA KEÇİRİLMƏSİ
Authors: Hüseyn Tapdıqov, Şəms Əliyeva Hüseyn Tapdıqov, Şəms Əliyeva
Published: December 2024

Rəqəmsal müəssisələr üçün autsorsinq strategiyasının rəsmiləşdirilməsi və həyata keçirilməsi mövzusu müasir biznes mühitində rəqəmsal transformasiya tələblərinə cavab vermək üçün avtomatlaşdırmadan istifadəni izah edir. Autsorsinq, yəni bəzi funksiyaların və ya biznes proseslərinin kənar şirkətlərə verilməsi şirkətlərin daha çevik və rəqabətli olmasına kömək edir. Rəqəmsallaşmış müəssisələr üçün autsorsinq strategiyasının düzgün formalaşdırılması və həyata keçirilməsi, onların rəqabət üstünlüyünü qoruyub saxlamağa və texnoloji inkişafa uyğunlaşmağa imkan verir. Effektiv autsorsinq strategiyası, maliyyə və vaxt resurslarını optimallaşdıraraq, biznesin çevikliyini artırır və rəqəmsal transformasiya prosesini dəstəkləyir. Rəqəmsal mühitdə autsorinq şirkətlərin əsas fəaliyyət sahələrindən kənarda olan, lakin uğurlu rəqəmsal strategiyanın həyata keçirilməsi üçün zəruri olan texnologiyaların, xidmətlərin və funksiyaların istifadəsidir. Bu, şirkətlərə öz əsas işlərinə fokuslanmağa və xərclərini idarə etməyə kömək edir. Texnologiya həm vəziyyətlərin mühəndisliyinə, həm də innovasiyaların və qabaqcıl texnologiyaların yaranmasına imkan verir.
Açar sözlər: rəqəmsal, müəssisə, autsorsinq, effektiv, texnologiya.
TƏHSİL SİSTEMİNDƏ RESURSLARDAN İSTİFADƏNİN SƏMƏRƏLİLİYİNİN ARTIRILMASI
Authors: Münəvvər Həsənli Münəvvər Həsənli
Published: December 2024

Məqalə Azərbaycanın təhsil sektorunda resursların bölüşdürülməsi və istifadəsinin artırılması yollarını təhlil edir. Son illərdə ölkə təhsil infrastrukturunu modernləşdirməyə və təkmilləşdirməyə çalışarkən, maliyyə, insan və texnoloji resurslardan səmərəli istifadə prioritet məsələ kimi ortaya çıxmışdır. Tədqiqat sektorun inkişafına mane olan qeyri-kafi maliyyə, qeyri-bərabər resurs bölgüsü və köhnəlmiş infrastruktur da daxil olmaqla kritik maneələri təsvir edir. Sənəd hazırkı səmərəsizliyi araşdırır və digər xalqların ən yaxşı təcrübələrini araşdırır, rəqəmsal alətlərdən istifadə, dövlət-özəl tərəfdaşlığın inkişaf etdirilməsi və təhsil işçiləri üçün ixtisaslaşdırılmış təlim proqramlarının həyata keçirilməsi kimi resurs idarəçiliyini təkmilləşdirmək üçün konkret metodlar təklif edir. Bu təkmilləşdirmələr eyni zamanda Azərbaycanda sosial-iqtisadi inkişafın əsas məqsədini irəli sürməklə yanaşı, təhsilin nəticələrini yüksəltməyə çalışır. Nəticələr Azərbaycan təhsil sisteminin səmərəli inkişafı və modernləşdirilməsini asanlaşdırmaq üçün davamlılıq və uzunmüddətli planlaşdırmaya üstünlük verən resursların idarə edilməsində vahid strategiyanın zəruriliyini vurğulayır.
Açar sözlər: Azərbaycanda sosial-iqtisadi inkişaf, təhsil sistemi, insan və texnoloji resursların bölgüsü, infrastrukturun modernləşdirilməsi və təkmilləşdirilməsi.