ӨҢІРІНІҢТАРИХИ ТАНЫМДЫҚНЫСАНДАРЫНЫҢСАКРАЛДЫТУРИЗМДІДАМЫТУДАҒЫАЛАТЫНОРЫНЫ
Authors: ТокпановЕ А. , ОмаровК М. , СаванчиеваА С. 
Published: August 2023

В статье рассматриваются курганы и наскальные рисунки, служившие святилищем подоткрытымнебомэпохибронзыираннегожелеза,тюркского,кипчакскогопериодов,относящиеся палеокультурным сакральным ландшафтам низкогорьи, Балхаш-Алакольской,Жаркентской,КоныроленскоймежгорныхкотловинЖетысускойобластииихрольвреализациипрограммы «Рухани жаңғыру».Актуальность темы определяется вопросами особой охраны палеокультурных сакральныхмест, их эффективного использования в целях развития познавательного и паломническоготуризма,атакжеотсутствиеминформациипотемевтуристско-географическойлитературе.Некоторыеизсакральныхобъектов,накоторыеделаетсяакцентвреализациипрограммы«Рухаи жаңғыру», это наскальные рисунки, курганы, поселения, солярные знаки сакского итюркского периода, раннесредневековые города и туркули. Их изучение позволяет развиватьисторико-познавательный сакральный туризм, формировать гармоничные отношения междучеловеческимобществоми природной средой.Сравнительный анализ данных, собранных при изучении отдельных территорий региона иисследований ученых позволяет раскрыть смысл понятия «Сакральное» и сделать вывод, чтоононапрямую связанасразвитиемкультуры.

Мақалада Жетісу өңіріндегі аласатау алқаптар мен Балқаш-Алакөл, Жаркент, Қоңырөлеңойыстарындағы, қола, ерте темір, түркі, қыпшақ кезеңдерінің палеомәдени киелі орындарынажататын қорғандарыменашықаспан астындағы ғибадатханақызметінатқарғанжартастағы ВестникКазНПУим.Абая,серия«Естественно-географическиенауки»,No3(73),2022г.124суреттердің таралған аумақтарың ғылыми-танымдық және сакралды туризмді дамытудағыалатынорыны,«Руханижаңғыру»бағдарламасынжүзегеасырудағымаңызықарастырылған.Тақырыптың өзектілігін палеомәдени киелі орындар ретінде ерекше қорғауға алу, олардытанымдық, зияраттық туризмді дамыту мақсатында тиімді пайдаланумәселелері,тақырыпбойыншатуристік,географиялық әдебиеттердегі мәліметтердіңаздығыайқындайды.Рухани жаңғыру бағдарламасын жүзеге асыруда баса назар аударылған киелі орындардызерттеуге,олардытуризмнысаныретіндетиімдіпайдалануғамүмкіндікберетінбірегейсакралдынысандарғажартастағысуреттер,сақкезеңініңқоныстары,қорғандары,түркікезеңінің солярлық белгілері, ерте орта ғасырлық қалар мен төрткүлдер жатады. Олардызерттеп-зерделеу тарихи-танымдық сакралдытуризмді дамытуға, адам қоғамы мен табиғиортаныңүйлесімді қарым-қатынасынқалыптастыруғамүмкіндікбереді.Аталған нысандарды зерттеу қоғам мен қоршаған ортаның үйлесімді өзара байланысынашуға,өңірдіңжекелегенаумақтарындағызерттеубарысындажиналғанмәліметтерменғалымдардың зерттеулерінежасалған салыстырмалыталдаулар «сакралды» түснігінің мәнінашуға,мәдениеттіңдамуыментікелейбайланысыбардегенқорытындышығаруымызғамүмкіндік берді.

Mounds and rock paintings that served as an open-air sanctuary of the Bronze and Early IronAge,Turkic,Kipchakperiods,belongingtothepaleoculturalsacredlandscapesofthelowmountains, Balkhash-Alakol, Zharkent, Konyrolen intermountain basins of the Zhetysu region andtheirrolein theimplementation of theprogram"Rukhani Zhangyru"discussesin thearticle.The relevance of the topic is determined by the issues of special protection of paleoculturalsacred places, their effective use for the development of educational and pilgrimage tourism, as wellasthe lack of information on thetopic in the tourist-geographical literature.Some of the sacred objects that are emphasized in the implementation of the Ruhai Zhangyruprogram are rock paintings, burial mounds, settlements, solar signs of the Saka and Turkic period,early medieval cities and Turkuli. Their study allows the development of historical and educationalsacraltourism,theformationofharmoniousrelationsbetweenhumansociety andthenaturalenvironment.A comparative analysis of the data collected during the study of individual territories of theregion and the research of scientists allows us to reveal the meaning of the concept of "Sacred" andconcludethat it is directlyrelated to thedevelopment of culture.