bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Correlation of Interpersonal Communication among the Elderly and its Impact on Family Harmony
Authors: Yuningsih Aneng
Published: December 2023

Introduction: Declining physical condition in the elderly, reduced income, limited relationships threaten the self-existence and happiness of the elderly. Technological developments make the world rush (hurried world), and result in the elderly being left behind, marginalized, alone, lonely, unhappy and sickly, which will eventually burden families and the country. The external challenge faced by the elderly today is the rapid development of technology. The elderly, in their old age, have to deal with an environment that is different from the environment in which they were raised. The limitations of elderly interpersonal communication with family harmony today will certainly be a challenge in maintaining harmony in the family.
Objective: The purpose of this study was to determine elderly interpersonal communication with family harmony in the globalization era.
Method: This type of research is quantitative, with a cross sectional approach. Total population of 112 elderly with a sample of 53 samples selected using a purposive sampling approach. Statistical data processing using the SPSS for windows application. Bivariate analysis used the Chi Square statistical test with an alpha of 0.05.
Result: The results of the study can be concluded that there is a relationship between elderly interpersonal communication and family harmony as indicated by the P Value of 0.000.
Conclusion: The advice that can be given is to increase the intensity of family meetings with the elderly to establish more intimate interpersonal relationships so that they can have a better effect on the elderly in the current era of globalization
Correlation between Nurse Motivation and the Quality of Nursing Care Documentation
Authors: Lufianti Anita , Keristiyani Keristiyani
Published: December 2023

Introduction: Nursing documentation is evidence of nurses' recording and reporting in providing accurate and complete written health services. Documenting nursing care is quite important. However, there are still many incomplete nursing care documentations written by nurses. The factor that encourages nurses to carry out nursing documentation is the nurse's motivation and supported by rewards from the hospital as appreciation for the nurse's performance.
Objective: The purpose of this study was determine the Correlation between Nurse Motivation and the Quality of Nursing Care Documentation.
Method: This research is a quantitative study with a correlation study and a cross sectional design. The sampling technique used was random sampling with 66 respondents at RSUD Dr. R. Soedjati Somodiarjo Purwodadi. The data were analyzed by using the chi-square statistical test (X2) and a correlation strength test was carried out using Spearman's (r).
Results: Based on the chi-square statistical test (X2), the p value is 0.000. As the results show <0.05, it means that Ha is accepted and Ho is rejected. Then a correlation strength test carried out by using Spearman’s (r) reveals a correlation coefficient or r = 0.086, indicating that there is a strong positive correlation between nurses’ motivation and the quality of nursing care process documentation at RSUD Dr. R. Soedjati Somodiarjo Purwodadi.
Conclusion: The results of the study indicate that there is a positive correlation between nurses’ motivation and the quality of the nursing care process documentation at RSUD Dr. R. Soedjati Somodiarjo Purwodadi.
Utilization of Chamilo LMS in Learning Media Courses as an Effort to Digitalize Education
Authors: Nasir Agus , Nasrum Akbar , Haeniah Nurul , Haeniah Nurul
Published: December 2023

The number of online learning platforms available for free makes it easier for lecturers to deliver teaching materials but difficult for students. The use of different LMS by each lecturer causes almost all LMS on students' mobile devices. In order to make the learning process easier to organize, educational institutions should have one LMS that is the choice to be used together. Only now, Universitas Sembilanbelas November Kolaka has no LMS, especially the Indonesian Language Education study program. Therefore, this research will produce a Learning Management System that can support online learning systems synchronously, asynchronously, and mixed learning in the Indonesian Language Education study program at Universitas Sembilanbelas November Kolaka. The LMS that will be created is open-source-based so that it can be developed according to user needs. Specifically, the subjects included in the system are Educational media subjects at the college level. However, this LMS will be developed into a Faculty LMS that can be used to support learning management in all study programs. Five interrelated stages are needed to develop this LMS: Analysis, Design, Development, Implementation, and Evaluation. These development stages are known as the ADDIE model. An LMS meets the standard criteria for use in Learning Media courses through these stages. The resulting prototype is very useful for learning management, so its use can be expanded and developed to improve learning management within the faculty.
Analysis of Service Science Design through Customer Experience to Increase PosAja Application User Satisfaction
Authors: Sukma Rukmana  , Wiwik Handayani
Published: December 2023

The PosAja mobile application is a digital service owned by Pos Indonesia in the field of delivery. Despite being downloaded by more than 100K users, the PosAja application has experienced a decline in rating and application productivity. This research intends to represent user complaints through review data analysis and develop a more effective and efficient service science design based on user experience. The research method applied is descriptive quantitative with data analysis applying SVM to classify positive and negative sentiments from review data. Model evaluation was carried out by training the training and test data subsets 3 times with variations of k = 5, k = 7, and k = 10. The results showed that the best accuracy was obtained with an accuracy of 89.98% on the SVM_kernel Sigmoid parameter. Analysis of review data revealed that the sentiment of PosAja application users tends to be negative compared to positive sentiment on the Google Play Store. To improve user experience and satisfaction, service science design development should focus on continuous improvement and evaluation of the PosAja application.
The Influence of Operations Strategy, Innovation and it Readiness on Smart City Implementation in Serang City and its Impact on Public Organization Performance
Authors: Zakiyah Zakiyah , Yusuf Furtasan Ali , Wildan Uli
Published: December 2023

Globalization and an increase in population have changed urban demography in various countries in the world, including Banten Province, especially in Serang City as the capital of Banten Province. One of the variables that can drive this performance increase is the implementation of smart cities which are considered as a solution to solving current urban problems. The research was conducted on 15 public apparatus organizations using a purposive sampling technique and using as many as 50 indicators to measure each latent variable. The method of analysis in this study uses descriptive index numbers and SEM PLS as inferential analysis. The results showed that 8 hypotheses were accepted while 2 hypotheses were rejected. The operational strategy has a significant effect on the implementation of smart cities and the performance of public organizations.
Implementation of Digital Campaign in Ranca Upas for Sustainable Tourism
Authors: Oktaviani Desy , Kaniawati Keni , Sukma Andhi
Published: December 2023

The concept of a sustainable tourism campaign has the content of environmental awareness activities that are made in such a way as to attract tourists as well as content to promote the sustainability of a tourist destination. With today's lifestyle that cannot be separated from technology, the campaign concept involves a lot of digital media to contribute to the wider community. One of the tourism sites that has the potential to develop sustainable tourism is Ranca Upas. The purpose of this study is to find out the application of digital campaigns and their benefits for sustainable tourism in Ranca Upas. This study utilizes qualitative analysis by using the construction of basic dimensions from previous researchers regarding digital campaigns and sustainable tourism. The results of the study show that the implementation of digital campaigns in Ranca Upas has not been maximized, but tourists' awareness of the benefits and existence of digital campaigns in Ranca Upas and its sustainable tourism program has a very good view. The implication of the research is expected to increase the effectiveness of the digital campaign structure in Ranca Upas which is expected to have an impact on tourists' awareness of the organized digital campaign and the importance of sustainable tourism.
Uncovering potential neuroprotective flavonoids for Alzheimer's disease using cutting-edge molecular simulation and in vitro SHSY-5Y analysis
Authors: Fadilah Fadilah , Kezia Immanuelle , Erlina Linda
Published: December 2023

Context: Alzheimer's disease (AD) is a debilitating neurodegenerative condition primarily afflicting the elderly, causing a progressive decline in cognitive function. It is marked by the presence of beta-amyloid protein plaques that trigger inflammation and neuronal death. Unfortunately, effective treatments for Alzheimer's remain elusive. One promising approach involves targeting the mitochondrial cascade to shield neurons from inflammation-induced cell death, and flavonoids have been identified for their potential neuroprotective properties. Aims: To investigate the most potential bioactive compound that has neuroprotective effects, especially for Alzheimer's, through molecular simulation and in vitro studies. Methods: The study employed molecular simulations to identify apigenin as a potential neuroprotective compound. Quercetin and donepezil were selected as control compounds. The MTT assay was conducted to evaluate the neuroprotective activity of apigenin, quercetin, and donepezil on the SHSY5Y cell line induced by beta-amyloid protein. Results: The MTT assay demonstrated the neuroprotective activity of apigenin and reference compounds quercetin and donepezil against beta-amyloid-induced damage in the SHSY5Y cell line. Conclusions: These findings suggest that apigenin could hold promise as a neuroprotective treatment for AD. However, further research is essential to elucidate its mechanism of action and evaluate its efficacy in more complex organisms. This study underscores the crucial role of bioinformatics tools and experimental validation in the quest for potential neuroprotective compounds for the treatment of AD.
Szubienica w Zamościu w świetle archiwalnych planów miasta z XVIII i XIX wieku
Authors: Żygawski Jakub
Published: December 2023

Przyczynek do badań nad lokalizacją oraz historią miejsc straceń przestępców w Zamościu – szubienic. Z literatury (m.in. XVII-wieczne pamiętniki Bazylego Rudomicza) wiadomo, że kara śmierci przez publiczne powieszenie była w mieście wykonywana. Dotychczas za relikt szubienicy uważano figurę Świętego Piątka, zachowaną. Autor polemizuje z tym poglądem, mimo iż pewne argumenty zdają się za nim przemawiać (publiczne egzekucje wykonywano w piątki, figura stoi na wywyższeniu, tak jak szubienice i in.). Po odnalezieniu na planie z 1777 r. trzech podobnych figur w mieście autor nabrał przekonania, że pełniły one funkcję drogowskazów lub pręgierzy, jak zachowany św. Piątek. W dawnych opracowania kartograficznych odnalazł rzeczywistą lokalizację zamojskiej szubienicy, a nawet dwóch. Na planie z 1777 r. jest oznaczenie „Galgen Berg” (Szubienicze Wzgórze, Góra Wisielców), podobne na rosyjskojęzycznym planie z 1814 r. Autor stawia tezę, że tu właśnie stała szubienica (obecnie Osiedle Słoneczny Stok). Lokalizację drugiej, prawdopodobnie nowszej szubienicy (obecnie skrzyżowanie ulic Młyńskiej i Lwowskiej, dawniej miejski wygon) autor ustalił m.in. na podstawie znanej Mapy Królestwa Galicji i Lodomerii (1779–1783). Postuluje dalsze badania, m.in. nad ustaleniem czasu eksploatacji szubienic. Omówił konstrukcję szubienic, ich rodzaje (trójbelkowa, kolankowa, trójnogowa i in.), etymologię nazwy, zastosowanie kary śmierci przez powieszenie i jej społeczny kontekst.
Koloniści niemieccy w Zamościu w świetle ksiąg metrykalnych zamojskiej katedry i inwentarzy notarialnych
Authors: Szykuła-Żygawska Agnieszka
Published: December 2023

Osłabienie odrębności narodowej zagarniętego kraju oraz stworzenie kadry niemieckich pracowników – takie cele przyświecały zapoczątkowanej z inicjatywy cesarza Józefa II kolonizacji polskich terenów. Autorka tekstu ustaliła, że była ona prowadzona także na terenach Ordynacji Zamojskiej, za zgodą ordynata Andrzeja Zamoyskiego. Wymienia wsie, do których w latach 80. i 90. XVIII w. sprowadzono kolonistów. Skupia się jednak przede wszystkim na Zamościu, do którego w latach 1784–1785 ordynat przyjął 28 rodzin niemieckich rzemieślników różnych profesji. Informacji dostarczyła kwerenda w księgach metrykalnych zamojskiej parafii katedralnej za lata 1780–1850, przy czym pomocne okazały się przede wszystkim akty chrztów oraz XIX-wieczne akty notarialne. Ich analiza pozwoliła autorce na wysnucie wniosku o postępującej asymilacji niemieckich rodzin. O ile przez 20 pierwszych lat rodzicami chrzestnymi dzieci kolonistów zostawali inni koloniści, o tyle później w ich aktach chrztu zaczynają występować także zamościanie (dotyczy to również aktów zgonu). Po 1800 r. coraz częściej odnotowywane były związki małżeńskie zawierane przez niemieckich kolonistów z zamościankami. Autorka uważa, że barierą w zacieśnianiu kontaktów mógł być początkowo język; o trudnościach na tym polu świadczy niejednolity zapis tych samych niemieckich nazwisk w metrykach. Szerzej omówiono fakty z życia dwóch rodzin, o nazwiskach: Böhme (Beme, Bohme, Bem) i Schönauer (Szenauer, Szonauryn, Szynaurin).
Gdzie są chłopcy z tamtych lat? Pobór do Legionów w świetle materiałów źródłowych z lat 1915–1917
Authors: Stankiewicz Zbigniew
Published: December 2023

Opierając się na raportach i korespondencji z placówek werbunkowych w Zamościu, Biłgoraju, Hrubieszowie, Tomaszowie Lubelskim (region określany jako Zamojszczyzna), przechowywanych w Archiwum Narodowym w Krakowie, autor przedstawił ich organizację i personel oraz prowadzony przez nie pobór do Legionów Polskich. Rozpoczyna od konstatacji, że Niemcy po wkroczeniu do Zamościa 1 lipca 1915 r. ograbili go i byli traktowani jak okupanci, tak samo jak Austriacy. Mimo przeprowadzenia akcji propagandowej pobór do Legionów spotkał się z niechęcią społeczeństwa. Na początku większość ochotników stanowili rzemieślnicy, potem zaczęli dołączać do nich chłopi. W okresie od listopada 1915 r. do stycznia 1917 r. zgłosiło się na całej Zamojszczyźnie 346 ochotników (300 – Obwód Zamość, 34 – Biłgoraj, 10 – Hrubieszów, 2 – Tomaszów). Podano nazwiska większości z nich wraz z rokiem urodzenia i miejscowością, z jakiej pochodzili. Podano imienne wykazy personelu biur werbunkowych we wszystkich obwodach w kolejnych miesiącach, wraz z ich kadrą oficerską, a także Inspektoratu Zamość utworzonego w 1917 r. jako jednostka kancelarii rachunkowej pod nazwą Likwidacyjny Oficer Rachunkowy Inspektoratów Werbunkowych Generał-Gubernatorstwa Lubelskiego. Wymieniono cały personel Głównego Urzędu Zaciągowego do Wojska Polskiego Ziemi Zamojskiej z podległymi mu powiatowymi urzędami zaciągu we wszystkich miastach na Zamojszczyźnie.
Lotniska Luftwaffe na Zamojszczyźnie
Authors: Nawrocka Ewelina
Published: December 2023

Powołując się na rosyjskie raporty w czasów wojny, autorka podaje, że niemiecki węzeł lotniczy Zamość składał się z siedmiu lotnisk: w Mokrem, Łabuniach, Klemensowie, Dubie, Hostynnem, Jarosławcu i Borowinie Sitanieckiej, oraz dwóch lądowisk: w Łapiguzie i Janowicach. Jedynie lotnisko w Mokrem istniało przed wojną, pozostałe były budowane od podstaw. Do pracy zmuszano Polaków (np. łapanki w Szczebrzeszynie) oraz Żydów (Mokre, Łabunie, Klemensów). Wzmożony ruch przy budowie lotnisk oraz militarny obserwowano od początku 1941 r., miały one zapewnić wsparcie lotnicze dla niemieckiej Grupy Armii Południe w planowanym ataku na ZSRR (operacji Barbarossa). Zamojszczyzna odczuła siłę lotnictwa Luftwaffe w 1943 i 1944 r., gdy samoloty z lotnisk w Klemensowie, Łabuniach i Mokrem patrolowały skupiska leśne i wyszukiwały ślady partyzanckich obozowisk, służyły także jako wsparcie przy pacyfikacjach wsi. Części lotnisk użyto przy odwrocie Niemiec 1944 r., niektóre były potem wykorzystywane przez Armię Czerwoną. Najwięcej informacji podano o lotniskach w Mokrem (dwa pasy startowe, w tym jeden dla bombowców, betonowe stoiska artylerii przeciwlotniczej) i Klemensowie (czynne od kwietnia 1941 r.), omówiono też Dub (aktywne w czerwcu 1941 r. i na początku lipca 1944 r.), Hostynne (zlikwidowane w 1942 r.), Łabunie (używane do ataku na ZSRR i w czasie odwrotu w 1944 r.), Łapiguz (lądowisko awaryjne prawdopodobnie nigdy niewykorzystane przez Niemców, używane przez lotnictwo radzieckie).
Hipoteka miasta Hrubieszowa
Authors: Panasiewicz Janusz
Published: December 2023

Archiwum Państwowe w Zamościu wzbogaciło się o nowy zespół akt – Hipotekę miasta Hrubieszowa i powiatu hrubieszowskiego, przekazaną przez Sąd Rejonowy w Hrubieszowie, m.in. ze względu na nagromadzenie dużej liczby nieczynnych ksiąg wieczystych. Zespół jest obszerny (3409 jednostek aktowych, 83 m.b.), jeszcze nieuporządkowany, ale historycy uzyskali dostęp do nowych źródłowych dokumentów dotyczących życia gospodarczego miasta i regionu, w tym działalności Towarzystwa Rolniczego Hrubieszowskiego. Autor artykułu, który już się zapoznawał z aktami, ocenia, że księgi znajdują się w różnym stanie zachowania, dokumenty sporządzane były w językach: polskim, rosyjskim, niemieckim i hebrajskim (dwóm ostatnim towarzyszą tłumaczenia na polski), zapisy ksiąg tylko w polskim i rosyjskim, do dokumentów dołączano kosztorysy budynków, różnego rodzaju zaświadczeniami, plany budynków, co początkowo miało to związek z ubieganiem się o kredyt TRH, rzadziej plany posesji. Zdaniem autora najwartościowszym poznawczo ogólnym dokumentem geodezyjnym jest uproszczony plan Hrubieszowa z 1852 r., z naniesionymi numerami zabudowań. Zgłasza on postulaty badawcze, m.in. odtworzenie historii nazewnictwa i usytuowania ulic Hrubieszowa, usystematyzowanie i lokalizacji nazw miejscowych Sławęcina, uporządkowanie wiedzy o przedsiębiorstwach przemysłowych, organizacjach, urzędach i instytucjach miasta. Omówiono także dzieje hipotek w Polsce.
Parcelacja zamojskich Plant w latach 1938–1945
Authors: Żygawski Jakub
Published: December 2023

Nazwę „Planty” nosi dziś w Zamościu osiedle mieszkaniowe, a także położony przy nim teren publicznej zieleni. Autor artykułu przedstawia historię tego miejsca, leżącego w bezpośrednim sąsiedztwie murów fortecznych – co na tę historię wpływało, ze szczególnym, uwzględnieniem przeprowadzonej w międzywojniu parcelacji poligonu, nazywanego Placem Borodińskim; nazwa od 68 Borodińskiego Pułku Piechoty. W drugiej połowie lat 30. władze wojskowe rozpoczęły przekazywanie miastu części Plant w zamian za inne grunty. Miała tu powstać nowa śródmiejska dzielnica mieszkaniowa. Autor artykułu przypuszcza, że projekt był powiązany z programem budowy Centralnego Okręgu Przemysłowego w widłach Wisły i Sanu. Zamojszczyzna dzięki intensywnej produkcji rolnej miała stanowić zaplecze aprowizacyjne COP (wymieniono inne zrealizowane i niezrealizowane inwestycje COP w mieście). Wojna zatrzymała zabudowę Plant. Po jej zakończeniu pojawiły się nowe koncepcje planistyczne. Właścicieli działek na dawnym Placu Borodińskim wywłaszczono. Powstało tu pierwsze w Zamościu duże osiedle mieszkalnictwa wielorodzinnego wg projektu Stanisława Króla (44 bloki). Z dawniejszej historii Plant autor podaje, że do przełomu XVIII i XIX w. funkcjonowały w tym miejscu pierwotne przedmieścia miasta, którym kres (tak jak innym osiedlom) położyła modernizacja twierdzy z lat 1817–1836. Od końca XIX w. teren należał do tzw. plant, czyli terenów zielonych urządzonych na zniwelowanym zewnętrznym pasie urządzeń obronnych.
Akta osób i rodzin, zespół nr 1170
Authors: Kędziora Andrzej
Published: December 2023

W ciągu pierwszych 10 lat (2006–2015) zespół akt osób i rodzin, tworzony w Archiwum Państwowym w Zamościu od podstaw, w oparciu o fotografie i domowe dokumenty przekazywane przez mieszkańców, wzbogacił się o ponad 300 jednostek. Powstała też Galeria Fotografii, prezentowana na stronie internetowej zamojskiego archiwum. W chwili pisania artykułu była to największa – poza Narodowym Archiwum Cyfrowym – prezentacja fotografii z własnego zasobu placówki archiwalnej; miała ponad 2,4 mln wyświetleń. Do zespołu trafiły m.in. domowe archiwa 2 zmarłych regionalistów: Kazimierza Kowalczyka i Krzysztofa Czubary. W artykule publikowana jest zestawienie wszystkich jednostek, można wymienić akta np. malarza Mariana Iwańciowa, choreografki i pedagog Zofii Wiktorowicz, historyka, płk. Ryszarda Hussa, cukierników Bolesława i Stanisława Pachutów, regionalistów i księgarzy Stefana i Zygmunta Pomarańskich, artysty grafika Jakuba Erola, muzealnika Władysława Kabata, żołnierza Ruchu Oporu Bolesława Sobieszczańskiego, lekarza i regionalisty Zygmunta Klukowskiego, historyka Michała Pieszki, starosty zamojskiego Mariana Sochańskiego, muzyka Stanisława Namysłowskiego, malarza Czesława Kiełbińskiego, potomka założyciela Zamościa Marcina Zamoyskiego. Dokumenty przekazali do archiwum nauczyciele, wojskowi, artyści, społecznicy, dziennikarze, regionaliści, przedsiębiorcy i rzemieślnicy, działacze Solidarności, lekarze, urzędnicy, kolekcjonerzy i in.
Legalne organizacje społeczne w powiecie hrubieszowskim do 1914 roku
Authors: Jaworski Wojciech
Published: December 2023

Do połowy XIX w. życie społeczne w Polsce koncentrowało się wokół parafii; jedynie rzemieślnicy zrzeszali się w cechach. Do powstania pierwszych organizacji społecznych przyczynił się wzrost liczby ludności, podnoszenie się poziomu jej dochodów i wykształcenia. Podmiotem życia społecznego mogli stać się po uwłaszczeni chłopi – zauważa autor. Ustalił on, że w powiecie hrubieszowskim w latach 1882–1914 zarejestrowano co najmniej 91 samodzielnych organizacji i 18 oddziałów stowarzyszeń o szerszym zasięgu. Najwięcej wśród nich było: spółdzielni spożywców (59), organizacji rolniczych (25), oddziałów stowarzyszeń oświatowych. Autor podaje ich nazwy, omawia okoliczności powstawania i cele, jakie sobie stawiały, statuty wzorcowe (jeśli istniały). Najpierw organizowali się ziemianie (resursa) i mieszczanie (kasy pożyczkowe). Chłopów polskich i ukraińskich, licznych w tym regionie, oraz robotników zaktywizowała społecznie dopiero rewolucja 1905 r. Stowarzyszenia Spożywców (spółdzielnie, których celem było m.in. prowadzenie sklepów) licznie powstawały na wsiach, szczególnie dużo założyli ich chłopi ukraińscy, zantagonizowani z żydowskimi kupcami. Chłopi zakładali też kółka rolnicze (zaopatrzenie w nasiona i środków produkcji, sprzedaż płodów rolnych, działalność oświatowa). Władze wykorzystywały kółka do rusyfikacji chłopów ukraińskich. Powstały pierwsze spółdzielnie mleczarskie oraz organizacje zawodowe robotników przy cukrowniach.
Przyczynek do etymologii nazwy wsi staszicowskiej
Authors: Panasiewicz Janusz
Published: December 2023

Autor artykułu stawia pytanie: czy jest możliwe, by nazwa miejscowa „Borodyca” (dzisiaj wieś Brodzica, powiat hrubieszowski) powstała już na etapie wczesnosłowiańskiej wspólnoty plemiennej, jeszcze przed skolonizowaniem terenu Grodów Czerwieńskich, gdzie ta osada się znajduje, przez osadnictwo ruskie? Zastanawia się także nad tym, kiedy uległa przekształceniom. Etymologię nazwy wsi próbowała wcześniej ustalić Barbara Czopek. Nie przesądziła jednak ostatecznie, by nazwa „Bohorodyca” (kolejna spotykana w źródłach) miała religijną etymologię i wywodziła się od „Bogurodzicy”, ani też by miała topograficzne pochodzenie. Autor artykułu po przeanalizowaniu materiałów dotyczących najdawniejszych dziejów Kotliny Hrubieszowskiej, gdzie leży Brodzica, stwierdza, że istnieją przekonywujące fakty wskazujące na ważne, wielowiekowe znaczenie przeprawy przez bród na rzece Huczwie w tej wsi. Z związku z tym za wielce prawdopodobne uznaje, że jej nazwa powstała od brodu. Artykuł przybliża też historię Brodzicy, o której pierwsza wzmianka pochodzi z 1429 r. (z akt sądowych – występował w nich Janusz, wójt z „Bohorodici”). Badania archeologiczne dowodzą funkcjonowanie osady już w VIII-X w. W kopii dokumentu z 1822 r., potwierdzającego darowiznę ks. Stanisława Staszica dla mieszkańców jego dóbr zorganizowanych w Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie, widnieją dwie wersje nazwy wsi: „Borodyca” i „Bohorodyca”. Nazwa „Brodzica” pojawia się po raz pierwszy w 1934 r.
Nowe materiały do biografii malarzy, sztycharzy, geometrów i architektów w Zamościu w XVIII wieku
Authors: Szykuła-Żygawska Agnieszka
Published: December 2023

Tekst powstał w oparciu o nieznane dotychczas informacje z ksiąg metrykalnych zamojskiej parafii kolegiackiej (obecnej katedralnej) oraz inwentarzy majątkowych, dotyczące życia prywatnego artystów przebywających w Zamościu w XVIII w., nierzadko koligacji między nimi oraz z innymi przedstawicielami XVIII-wiecznej zamojskiej elity. Dzięki poszerzeniu badań o te nowe źródła autorka pokazuje twórców na tle społeczności XVIII-wiecznej stolicy Ordynacji Zamojskiej. Przypomina także dotychczasowe publikacje dotyczące tego tematu, autorstwa Jerzego Kowalczyka (głównie architekci Zamoyskich i architektura) i Bogumiły Sawy (odkryła zamojskiego malarza Jakuba Bobrowskiego). Podkreśla, że nie kontynuowano badań na temat zamojskich malarzy i sztycharzy. Przyczynkarski charakter ma informacja o zleceniu Jakubowi Bobrowskiego m.in. przez ordynata Andrzeja Zamoyskiego prac pozłotniczych i polichromii snycerki. Autorka pisze o następujących postaciach: Jerzy de Kawe (geometra, architekt, restaurował zamojską kolegiatę; także oficer), Jan Andrzej Bem (architekt), Józef Degen (architekt, dzierżawił kamieniołom w Józefowie), Marcin Degen (profesor matematyki w Akademii Zamojskiej, geometra), Jan Majer (malarz, wykonał malowidła w pałacu Zamoyskich i ratuszu), Jakub Bobrowski (malarz), Jan Kanty Siarczyński (malarz, sztycharz).
Inwentarz majątku po zmarłym w 1844 r. Fryderyku Ihne, lekarzu weterynarii Ordynacji Zamojskiej
Authors: Makara Jan
Published: December 2023

Autor publikuje inwentarz spisany po śmierci ordynackiego lekarza Fryderyka Ihne, odnaleziony w Archiwum Państwowym w Zamościu, w aktach notariusza Jana Kantego Kosteckiego ze Szczebrzeszyna, który tenże inwentarz sporządził w 1844 r. (akta Ordynacji Zamojskiej przechowywane są w Archiwum Państwowym w Lublinie). Ocenia, że akta notariuszy to niezmiernie cenne, ale tylko pobieżnie rozpoznane źródło do badań nad kulturą materialną XIX w., na co wcześniej zwróciła uwagę inna badaczka, Agnieszka Szykuła-Żygawska. Źródło to poszerza wiedzę na temat zamożności przedstawicieli różnych grup społecznych, a także wartości różnych dóbr materialnych, może być przydatne zwłaszcza dla badaczy kultury materialnej. Autor ustalił podstawowe fakty z biografii Ihne, który pochodził z Landsbergu (dzisiejszy Gorzów Wielkopolski), kończył Kursy Weterynarii w Berlinie, podpisał 2 dziesięcioletnie kontakty na pracę w Ordynacji Zamojskiej: w 1827 i 1838 r.; ten drugi przerwała jego śmierć. Mieszkał w folwarku Michalów, w którym znajdowała się duża stadnina koni. Konie krwi angielskiej sprowadził do niej z Anglii ordynat Stanisław Kostki Zamoyski. Kontrakty Ihne były lukratywne. Cytowany inwentarz wymienia następujące składniki majątku pozostawione przez Ihne: w gotowiźnie, numizmatach, srebrze i precjozach, garderobie, bieliźnie i płótnie, pościeli, meblach, różnych rzeczach i żelastwie, inwentarzu żywym, bibliotece, warzywie i sprzętach, aktywach, nieruchomości, papierach.
Kapłan wagabunda na Zamojszczyźnie
Authors: Pastuszewski Stefan
Published: December 2023

Ignacy Jan Wysoczański (1901–1975) nie był typowym kapłanem. Kilkakrotnie zmieniał Kościół, dwukrotnie przyjął święcenia kapłańskie – z czego jedne wg prawa kanonicznego były nieważne, posługę kapłańską traktował jako źródło pracy zarobkowej i wyłudzania pieniędzy, miał trzy lub cztery żony, jedną porzucił z kilkorgiem dzieci. Artykuł przedstawia biografię księdza w pierwszym, przedwojennym okresie, gdy w grekokatolicyzmie i prawosławiu dochodziło do rozłamów i na pograniczu polsko-ukraińskim powstawały małe, nierzadko efemeryczne kościoły. Ks. Wysoczański urodził się w Komornikach, w ukraińskiej rodzinie chłopskiej. We Lwowie uczęszczał do seminarium prowadzonego przez redemptorystów obrządku greckokatolickiego. W 1931 przyjechał do Zamościa, gdzie bp Władysław Faron, założyciel Polskiego Kościoła Starokatolickiego (powstał po rozłamie w Polskim Narodowym Kościele Katolickim; funkcjonował on także pod innymi nazwami) udzielił mu święceń kapłańskich. Rok później uzyskał święcenia starokatolicko-prawosławne, być może w kościele Mariawitów, potem starał się o przejście pod jurysdykcję lwowskiego arcybiskupa obrządku ormiańsko-katolickiego, mimo braku upoważnień utworzył parafię w powiecie biłgorajskim na Zamojszczyźnie, zamieszkał w Rakówce. Działał na Wołyniu, w Łucku skazany na więzienie za nielegalne udzielanie ślubów i rozwodów. Szeroką działalność prowadził po wojnie; był zwierzchnikiem Polskiego Kościoła Starokatolickiego obrządku wschodniego w Polsce.
O rzekomym i prawdziwym herbie Tarnogrodu
Authors: Kus Józef
Published: December 2023

W 1986 r. Tarnogród odzyskał prawa miejskie, utracone w 1870 r.; lokowany był na prawie niemieckim w 1567 r., przywilej wydał Zygmunt August. Rada Miasta i Gminy Tarnogród wkrótce zatwierdziła projekt herbu z wizerunkiem stylizowanego gryfa, trzymającego w przednich kończynach nożyce. Autor artykułu wyjaśnia, dlaczego ten herb jest „heraldycznym potworkiem” i jak mógłby wyglądać prawidłowy. Wyjaśnia, że miasta Ordynacji Zamojskiej, do których należał Tarnogród, w wyniku ujednolicenia ich heraldyki w XVIII w. zaczęły używać herbu Zamoyskich „Jelita”. Władze miasta chciały powrócić do starszego herbu, nie przeprowadziły jednak kwerendy, a wykorzystały rysunek wizerunku pieczęci wójtowskiej z 1669 r. zamieszczony w monografii Tarnogrodu z 1967 r. Rysunek, sporządzony przez autora monografii, przedstawia ptaka drapieżnego z podniesioną nogą podtrzymującą nożyce. Tymczasem Depczyński zniekształcił pierwowzór. W rzeczywistości w godle pieczęci przedstawiony jest nie ptak, a wspięty lew, i nie z nożycami, a z mieczem w łapie. Autor artykułu twierdzi także, że Tarnogród, jak większość miast, nie miał odrębnego przywileju herbowego i dlatego jedynym źródłem umożliwiającym ustalenie herbu są jego pieczęcie. W użyciu oprócz wójtowskiej była jeszcze wyższa rangą pieczęć radziecka (czyli rady miejskiej). Jej zachowany odcisk przedstawia ukoronowanego orła jagiellońskiego. Stąd teza, że poprawny herb winien wykorzystać jego wizerunek, co byłoby rzadkością w herbach miast.
Dokumenty do historii Krasnegostawu w zamojskim Archiwum
Authors: Wawryniuk Andrzej
Published: December 2023

Podczas kwerend archiwalnych dochodzi czasami do przypadkowego odnalezienia cennego dokumentu innego niż poszukiwany. Taki traf opisuje autor artykułu, który w trakcie badań akt hipotecznych miasta Krasnegostawu i powiatu krasnostawskiego w Archiwum Państwowym w Zamościu, w zbiorze dokumentów dołączonych do księgi hipotecznej jednego z folwarków, odnalazł odpis dokumentu przechowywanego w Archiwum Akt Dawnych w Warszawie, opisującego historię miasta Krasnegostawu. Dokument „Opisanie historyczne oraz topograficzno-statystyczne miasta narodowego Krasnegostawu w województwie lubelskim, obwodzie krasnostawskim położone” został sporządzony 1 lipca 1820 r. przez Antoniego Żukowskiego, burmistrza tego miasta. Autor cytuje odnaleziony i opracowany przez siebie dokument. Ma on formę tabeli podzielonej na 4 kolumny. W pierwszej burmistrz wyliczył wszystkie królewskie przywileje nadane miastu, a znał ich 26, począwszy od lokowania miasta w 1364 r. przez Władysław Jagiełłę, kończąc na potwierdzeniu wszystkich poprzednich przywilejów przez Augusta III w 1739 r. Antoni Żukowski opisał także położenie geograficzne miasta, powierzchnię miasta i zmiany jego granic oraz gospodarkę miasta („Czy i jakie miasto posiada folwarki, wsie, grunty i pola, łąki, ogrody, place, domy, szynki i karczmy, jatki, gorzelnie, browary, młyny, tartaki, stawy, lasy zarośla, pastwiska, robociznę, cegielnie, wapniarnie, łamanie kamieni i kopalnie”).
Przyczynek do historii Zamościa w latach 1810–1812
Authors: Kulikiewicz Piotr
Published: December 2023

Nowych wiadomości o Zamościu w epoce Księstwa Warszawskiego dostarczyła analiza pierwszych metryk stanu cywilnego sporządzanych dla jego mieszkańców. Metryki wprowadził w 1810 r. Kodeks Napoleona, miały one opisową formę i zawierały więcej informacji niż księgi kościelne. Z 2389 aktów z lat 1810–1812 autor wybrał informacje o 15 ważnych obiektach w obrębie murów miejskich, głównie o ich mieszkańcach, co pozwala uzupełnić wiedzę o osobach pełniących wówczas w Zamościu ważne funkcje, o związkach rodzinnych między nimi, także panujących wówczas obyczajach. Budynkom w mieście już wówczas nadawano numery. Numer 1 nosił kompleks budynków pałacu Zamoyskich, w którym mieszkali żołnierze, pracownicy Ordynacji Zamojskiej, urzędnicy i prawdopodobnie zwykli mieszkańcy. Autor podaje także informacje o domu wikariuszy (kolegiaty zamojskiej), infułatce (dla infułata zamojskiego, ale mieszkał w niej głównie zarządca infułatki, zwany murgrabią), mansjonarium (dla kapłanów), klasztorze Klarysek, który mieścił szpital Sióstr Miłosiernych (67 aktów zgonu z lat 1810–1812), szpitalu ubogich, lazarecie wojskowym w kościele franciszkańskim, kompleksie budynków po klasztorze Bonifratrów, które nabyli żydowscy kupcy, klasztorze poreformackim (magazyn żywności), Akademii Zamojskiej (zajętej przez żołnierzy 13. Pułku Piechoty wraz z rodzinami). Wyraźne wyodrębniał się obszar zwany „dzielnicą żydowską”, „okręgiem żydowskim” lub „żydowskim miastem”, z łaźnią kahalną i szpitalem żydowskim.
Rolnicy zamojscy wobec systemu komunistycznego w okresie Solidarności podziemnej. Wybrane aspekty
Authors: Wilkowski Eugeniusz
Published: December 2023

W pierwszej połowie lat 80. XX w. rolnicy stanowili główną siłę opozycyjną w woj. zamojskim. Pisząc o historii Solidarności rolniczej (rozumianej jako wszystkie niezależne rolnicze związki odwołujące się do etosu Solidarności) oraz o postawach rolników wobec władzy, autor często odwołuje się do przykładów z Zamojszczyzny, ale się do nich nie ogranicza. Jak podkreśla, o ile Solidarność pracownicza jest dobrze opisana, o tyle badania nad Solidarnością rolniczą nie są tak zaawansowane. Tymczasem zwłaszcza w pierwszej fazie ruch ten cechowała wielonurtowość. W 1981 r. zjednoczyły się, m.in. przy dużym udziale Kościoła i zaangażowaniu Lecha Wałęsy, dwa główne: NSZZ Solidarność Wiejska i NSZZ Solidarność Chłopska. 12 maja 1981 r. formalnie zarejestrowano NSZZ Rolników Indywidualnych Solidarność, w stanie wojennym zdelegalizowano związek. Autor wyróżnia 4 rodzaje postaw rolników wobec systemu komunistycznego w tym czasie: identyfikacji z systemem; przystosowania (najczęstsza); oporu biernego (np. absencja wyborcza, ignorowanie próby wskrzeszenia organizacji kółkowych – wiele przykładów z Zamojszczyzny). Działania opozycyjne dzieli na legalne (wsparte o Kościół, np. Dni Skupienia Rolników w Łabuniach k. Zamościa) i nielegalne, związane z Solidarnością. W 1984 r. w Chełmie powołano Regionalną Radę NSZZ RI Solidarność Regionu Środkowo-Wschodniego,wydawano kilka informatorów. Dziesiątki osób związanych ze związkiem było objętych kontrolą operacyjną, trwały aresztowania (nazwiska).
Hipolit Kozioł (1907-1987)
Authors: Sowińska Gertruda
Published: December 2023

Artykuł jest krótkim podsumowaniem działalności Hipolita Kozioła, pierwszego kierownika Powiatowego Archiwum w Zamościu.
Inwentarz zespołu Starostwo Powiatowe Zamojskie 1919-1939 w zbiorach Archiwum Państwowego w Lublinie
Authors: Kędziora Andrzej
Published: December 2023

Artykuł prezentuje znajdujący się w Archiwum Państwowym w Zamościu „Inwentarz realny akt Starostwa Powiatowego w Zamościu z lat 1919-1939”. Sam zespół znajduje się w Archiwum Państwowym w Lublinie.
Wojenne wspomnienia ks. Franciszka Zawiszy
Authors: Radziejewski Krzysztof
Published: December 2023

Wspomnienia ks. Franciszka Zawiszy wyciągnięte na światło dzienne obrazują okrucieństwo niemieckiego okupanta i całościowo trudną sytuację wojenną na Zamojszczyźnie.
Jeńcy sowieccy w Szpitalu Powiatowym w Zamościu w latach 1941-1942
Authors: Czubara Krzysztof
Published: December 2023

Księgi chorych prowadzone przez Szpital Powiatowy w Zamościu w latach 1941-1942, zawierają wiele informacji o pacjentach polskich i przewożonych ze stalagów. Dają także ogólny pogląd na stosunek polskiego personelu do poszkodowanych jeńców sowieckich.
Areszty gminne na przykładzie akt gminy Izbica i Zwierzyniec
Authors: Czajka Henryk
Published: December 2023

Na podstawie akt gminy Izbica i Zwierzyniec autor opisał areszty gminne wiejskie . Areszty służyły do wykonywania kary aresztu zasądzonego przez powszechne sądy karne. Służyły także do tymczasowych zatrzymań lub wykonania aresztu na polecenie właściwych władz.
Płk Robert von Nolte 1813 –1875 (przyczynek do biografii naczelnika Zarządu Inżynierii Zamojskiej Fortecy)
Authors: Kowalczyk Kazimierz
Published: December 2023

Autor prezentuje sposób poszukiwania informacji o znanym tylko z nazwiska Nolte współautorze Generalnego planu fortecy Zamość z przedpolem w promieniu dwu wiorst z 1854r. Skrupulatnie zdobywane informacje, tworzą przyczynek biograficzny, kartografa i inżyniera wojskowego, pułkownika Roberta von Nolte. Z materiałów zachowanych w Archiwum Parafialnym Katedry autor odtwarza 14 członków rodziny Nolte, zamieszkujących twierdzę Zamość. Swoje odkrycie zestawia z badaniami Bogumiły Sawy.
Mała Padwa Północy
Authors: Targońska Edyta
Published: December 2023

Odrodzona w 1918 r. Polska znalazła się w kręgu zainteresowań dziennikarzy zagranicznych chcących odwiedzić ten dotąd nieznany, a niejednokrotnie nawet egzotyczny kraj. Zainteresowanie owo utrzymywało się niemal niezmiennie przez całe dwudziestolecie międzywojenne i dotyczyło również ówczesnego województwa lubelskiego. Korespondenci wielu zagranicznych pism przybywali na teren Lubelszczyzny odwiedzając jej miasta i miasteczka, w tym przede wszystkim dwa największe – Lublin i Zamość. Niejednokrotnie pobyt we wspomnianych miastach był jedynie jednym z etapów dłuższej podróży po naszym kraju. Tak również było w przypadku Arnaldo Frateiliego – dziennikarza i literata włoskiego, z „La Tribuna”.
Dr Tadeusz Stanisław Onyszkiewicz (1906-1989)
Authors: Czubara Krzysztof
Published: December 2023

Tadeusz Stanisław Onyszkiewicz był jednym z najbardziej znanych i lubianych lekarzy w Zamościu, znakomitym chirurgiem i dyrektorem Szpitala Powiatowego w tym mieście, działaczem społecznym i samorządowym. Urodził się 28 kwietnia 1906 r. we Lwowie, pochodził z rodziny rzemieślniczej, był synem Stanisława i Agaty Keller. Po ukończeniu szkoły powszechnej został uczniem III Państwowego Gimnazjum im. króla Stefana Batorego. W 1925 r. uzyskał świadectwo dojrzałości, i w tym samym roku zdał egzamin na Wydział Lekarski Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Dyplom lekarza uzyskał 7 listopada 1933 r. i rozpoczął pracę w Oddziale Chirurgicznym Państwowego Szpitala Powszechnego we Lwowie w charakterze starszego asystenta. Jednocześnie rozpoczął studia doktoranckie, które pomyślnie ukończył w 1938 r. uzyskując tytuł doktora medycyny na podstawie pracy pt. Otok ropny opłucnej u dzieci i jego leczenie chirurgiczne. 1 stycznia 1939 r., po wygraniu konkursu, dr Tadeusz Onyszkiewicz objął stanowisko ordynatora Oddziału Chirurgicznego Szpitala Rady Powiatowej w Zamościu, gdzie, przez 18 lat był jedynym chirurgiem.
Dawne plany gruntów wsi w Archiwum Państwowym w Zamościu (2)
Authors: Żygawski Jakub
Published: December 2023

W ramach kontynuacji wątku map rustykalnych z poprzedniego tomu „Archiwariusza Zamojskie-go”, autor poddał analizie kolejne materiały kartograficzne przechowywane w Archiwum Pań-stwowym w Zamościu, tj.: Mapy miejscowości położonych na terenie zaboru rosyjskiego powiatu krasnostawskiego3 oraz Plany gruntów wydzielonych z Ordynacji Zamojskiej, zawierające łącznie 135 map. Cechą, która różni mapy z obu zespołów był odmienny cel ich sporządzenia. Opracowa-nia kartograficzne z powiatu krasnostawskiego dotyczyły pomiarów gruntów majątków ziemskich i folwarków, natomiast plany z drugiego zespołu – terenów wyłączonych z dóbr ordynackich na rzecz włościan lub Skarbu Państwa. Dlatego autor podjął się odrębnej charakterystyki obu zespo-łów, zgodnie z dotychczas stosowanym schematem opierającym się na pracy A. Pawłowskiej.
Guślarz i zaklinacz Rzecz o Bronisławie Przyłuskim i jego przyjaźni z Bolesławem Leśmianem
Authors: Danel Jacek Krzysztof
Published: December 2023

Bronisław Przyłuski poeta i dramaturg związany rodzinnie z ziemią tomaszowską, zmarły w 1980r. w Londynie, należy nadal do twórców mało znanych w Polsce. Po emigracji tworzył w Londynie i Monachium. Twórczość Bronisława Przyłuskiego związana była bardzo emocjonalnie z ziemią rodzinną, co znajduje odzwierciedlenie w jego poezji. Był to poeta interesujący, bardzo ważny nie tylko dla kultury polskiej, ale i dla kultury szeroko pojętej Zamojszczyzny. Nie tylko ze względu na miejsce urodzenia, ale przyjaźń, jaka łączyła go z innym wybitnym poetą – Bolesławem Leśmianem. Poznał go na początku swojej poetyckiej drogi. Do pierwszego spotkanie doszło w Zamościu, gdy Przyłuski udał się do Rejenta w sprawach rodzinnych. Tak zaczęła się długoletnia przyjaźń.
Zagraniczna korespondencja handlowa firmy „Polski Przemysł Drzewny – Czerski i Jakimowicz”
Authors: Wojciechowska-Kucięba Joanna
Published: December 2023

Firma „Polski Przemysł Drzewny - Czerski i Jakimowicz” powstała w latach dwudziestych dwudziestego wieku, a w jej skład wchodziły dwa główne zakłady: Fabryka Mebli Giętych w Bondyrzu oraz Fabryka Mebli Giętych i Sklejki we Lwowie-Kozielnikach. Głównymi inicjatorami i założycielami obydwu fabryk byli: Stanisław Czerski, Szczepan vel Stefan Jakimowicz oraz jego syn Jacek Jakimowicz. Dzięki tym trzem postaciom spółka rozwijała się w sposób bardzo prężny i dynamiczny aż do wybuchu drugiej wojny światowej. Od 1931 r. centrala firmy znajdowała się przy ul. Kolegiackiej w Zamościu. Prawie od początku swej działalności firma prowadziła rozległą i bardzo owocną korespondencję handlową związaną z wysyłaniem ogromnych ilości mebli na eksport i licznymi kontaktami zagranicznymi. Bogatą dokumentację na ten temat zawierają znajdujące się w Archiwum Państwowym w Zamościu akta firmy.
Listy do redakcji „Teki Zamojskiej” (1937-1939)
Authors: Szyszka Bogdan
Published: December 2023

W zasobach Archiwum Państwowego w Zamościu przechowywany jest niewielki zespół: Akta Komitetu Redakcyjnego „Teki Zamojskiej” w Zamościu 1937-19391, zawierający korespondencję przedstawicieli nauki i kultury oraz instytucji z redakcją „Teki Zamojskiej”. Składa się na nią 165 listów. Po II wojnie światowej znalazły się w Krakowie w posiadaniu Zofii Sochańskiej. Po jej śmierci przesłane zostały w 1983 r. przez brata Stefana Serafina na ręce Kazimierza Kowalczyka, który po konsultacji z dr Ryszardem Szczygłem postanowił je przekazać do ówczesnego WAP w Zamościu. Znalazły się w nim dopiero po dwudziestu latach, zakupione przez Archiwum wraz całą spuścizną badawczą K. Kowalczyka. Inicjatywę wznowienia „Teki Zamojskiej” jako kwartalnika regionalnego o profilu naukowo-humanistycznym, zgłosił dr Zygmunt Klukowski, prezes Koła Miłośników Książki. W gronie entuzjastów tej idei znaleźli się ludzie aktywni w działalności kulturalnej, a szczególnie Zofia Sochańska i Henryk Rosiński. Znacznej pomocy koncepcyjno-programowej udzielił zespołowi redakcyjnemu, wydawca „Teki Zamojskiej” w latach 1919-1921, dr Stefan Pomarański, dyrektor Państwowego Wydawnictwa Książek Polskich we Lwowie. Korespondencja Z. Klukowskiego ze S. Pomarańskim ukazuje proces tworzenia zespołu współpracowników ze środowisk akademickich, pracę nad profilem i koncepcją merytoryczną kwartalnika.
Prywatne przedszkole w Łabuniach w latach 1933-1936
Authors: Galek Czesław
Published: December 2023

Przedszkole w Łabuniach założył właściciel majątku Łabunie hr. Aleksander Szeptycki. Prowadziły je siostry Franciszkanki Misjonarki Maryi. Szczególne więzy, łączyły Szeptyckich z siostrami tego Zgromadzenia. Rodzina ta w czasie I-szej Wojny Światowej została wypędzona do Rosji. Osiadła w Odessie, bez środków do życia. Tam zaopiekowały się nią właśnie siostry F.M.M. Po powrocie do kraju Szeptycki chciał się odwdzięczyć siostrom. Podjął nawet starania w Rzymie, by sprowadzić to zgromadzenie do Łabuń. Ale w 1922 r. do Łabuń przybyły z Odessy trzy siostry wypędzone stamtąd przez bolszewików. Nie miały obywatelstwa polskiego. Szeptycki w dowód wdzięczności ofiarował na rzecz Zgromadzenia pałac z parkiem i ziemią orną. Sam zamieszkał w skromnym dworku. Na mocy umowy z Szeptyckim zadaniem sióstr było prowadzeni ochronki.
Powiatowe Kasy Oszczędności w II Rzeczypospolitej na przykładzie Kasy Oszczędności w Krasnymstawie
Authors: Czajka Henryk
Published: December 2023

Powiatowe kasy oszczędności, jako instytucje finansowe związków komunalnych (samorządów) działały w oparciu o statuty kas. Statuty kas zatwierdzał minister spraw wewnętrznych, publikowano je w dzienniku urzędowym woj. lubelskiego1. Kasy oszczędności miały na celu ułatwienie ludności bezpieczne i korzystne lokowania oszczędności, na dobrym oprocentowaniu oraz udostępnienie taniego i dogodnego kredytu. Były powiatowymi instytucjami użyteczności publicznej. Fundusze kasy przechowywane i zarządzane były oddzielnie od funduszy powiatowych związków komunalnych. Za całość i bezpieczeństwo funduszy kas oszczędności oraz wypełnianie jej zobowiązań odpowiadał powiatowy związek komunalny, całym swoim majątkiem oraz własnymi dochodami. Wszystkie nowo powstałe kasy miały identyczny kapitał zakładowy - 50 000 zł, wyłożony przez powiatowe związki komunalne w formie darowizny. Minimalny kapitał założycielski był określony w wytycznych Ministerstwa. Niniejszy artykuł powstał m. in. w oparciu o statut Powiatowej Kasy Oszczędności w Krasnymstawie oraz cenny protokół z jej lustracji. Zarząd kasy oszczędności składał się z 6 członków i dyrektora kasy, wybieranych na 3-letnią kadencję przez sejmik powiatowy. Trzech członków zarządu sejmik wybierał ze swojego grona, zaś pozostałych mógł wybrać spośród obywateli powiatu, mających bierne prawo wyborcze do rady miasta, względnie gminy. Członkowie zarządu wybierali (z własnego grona) przewodniczącego i zastępcę. Ponadto zarząd powoływał dyrektora kasy. Wybór przewodniczącego, zastępcy zarządu oraz dyrektora kasy podlegał zatwierdzeniu przez przewodniczącego wydziału powiatowego. Członków zarządu wybierano na okres 3 lat, przy czym 2 z nich ustępowało po roku, według kolejności dat wstąpienia do zarządu. Po pierwszych 2 latach funkcjonowania zarządu, 2 członków ustępowało w drodze losowania. W razie dobrowolnej rezygnacji członka zarządu, śmierci lub z innych ważnych powodów, dokonywany był wybór uzupełniający. Zarząd reprezentował kasę oszczędności we wszystkich jej najważniejszych sprawach i kierował interesami kasy.