Τα όρια της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης
Authors: Θεοδοσιάδου Παναγιώτα 
Published: September 2021

Σκοπός της μελέτης είναι η σκιαγράφηση της εξέλιξης της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης από την αρχική της εμφάνιση στο πλαίσιο της υλοποίησης της ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς έως την επέκτασή της στον Χώρο Ελευθερίας, Ασφάλειας και Δικαιοσύνης και, ιδίως, η ανάδειξη των βασικών πτυχών της εφαρμογής της και των προκλήσεων από την εφαρμογή της στον Χώρο. Η ιδιαίτερη έμφαση που αποδίδεται στον τομέα της δικαστικής συνεργασίας στις ποινικές υποθέσεις οφείλεται στο γεγονός ότι εκεί εντάσσεται η Απόφαση-πλαίσιο για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης, το πιο χαρακτηριστικό νομοθετικό μέτρο εφαρμογής της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης, κατά την εξέταση και τη νομολογιακή ερμηνεία του οποίου έχουν τεθεί τα περισσότερα από τα ζητήματα που συνδέονται με την εφαρμογή της αρχής, με κυριότερο αυτό των περιορισμών της, που αποτελεί και το εξειδικευμένο κυρίως αντικείμενο της διατριβής. Σε αυτόν τον τομέα αναδεικνύονται, επίσης, πιο έντονα και αποκτούν ειδικό βάρος οι διαστάσεις της σύγκρουσης ανάμεσα, αφενός, στην αποτελεσματικότητα των νομοθετικών μέτρων της Ένωσης για την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης και, αφετέρου, στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των θιγόμενων προσώπων. Έπονται ο τομέας του ασύλου, στο πλαίσιο του οποίου η εφαρμογή της αρχής στις αποφάσεις χορήγησης ασύλου συνιστά αναγκαία προϋπόθεση για τη δημιουργία ενός πραγματικά Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου και εφόσον υλοποιηθεί, θα επιτελεί την αντίστροφη λειτουργία -θα λειτουργεί, δηλαδή, προς όφελος των δικαιούχων διεθνούς προστασίας- και ο τομέας της δικαστικής συνεργασίας στις αστικές και εμπορικές υποθέσεις. Αναλύονται οι προβληματισμοί σχετικά με τη λειτουργία και την αποτελεσματικότητα του κράτους δικαίου και την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων εντός του συνταγματικού πλαισίου της ΕΕ, οι οποίοι είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι με τους μηχανισμούς και τα εργαλεία αμοιβαίας αναγνώρισης στον ΧΕΑΔ. Η μελέτη επεκτείνεται σε ένα ευρύ πεδίο θεμάτων, που καλύπτει τις «γενικές αρχές» του δικαίου της Ένωσης και τις «αρχές» της έννομης τάξης της, το ενωσιακό σύστημα προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων και προάσπισης του κράτους δικαίου και τα βασικά χαρακτηριστικά των συστημάτων αμοιβαίας αναγνώρισης στην εσωτερική αγορά, στη δικαστική συνεργασία σε ποινικές και αστικές υποθέσεις και στο σύστημα ασύλου της Ένωσης, επιχειρώντας να αναδείξει και να θίξει –και όχι να αναλύσει πάντα με εξαντλητικό τρόπο- το σύνολο των πτυχών της εφαρμογής των αρχών της αμοιβαίας αναγνώρισης και της αμοιβαίας εμπιστοσύνης. Επισημαίνονται συγκεκριμένες ελλείψεις, αδυναμίες και αντιφάσεις τόσο της κοινοτικής/ενωσιακής νομοθεσίας, όσο και της νομολογίας του ΔΕΕ, που επηρεάζουν ή συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με τη λειτουργία των αρχών της αμοιβαίας αναγνώρισης και της αμοιβαίας εμπιστοσύνης. Η διατριβή είναι περισσότερο προσανατολισμένη και βασισμένη στην έρευνα της νομολογίας του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς από την έναρξη της ενασχόλησής της με το θέμα κατέστη σαφές στη γράφουσα ότι στο συγκεκριμένο θέμα ο ρόλος του Δικαστηρίου είναι δεσπόζων και καθορίζει τις εξελίξεις.