Transtibial Amputasyon Uygulanan Bir Hastada Roy Adaptasyon Modeli’ne Göre Hemşirelik Yaklaşımı
Authors: Kayserilioğlu Gülşah , Koçaşlı Sema , Yazıcı Gülay 
Published: November 2024

Amaç: Transtibial amputasyon sonrası, hasta ve yakınlarının yeni duruma uyumları fiziksel ve psikososyal yönden oldukça zordur. Hastaların, değişen yaşantılarına uyum sürecinin başarısı etkin multidisipliner yaklaşımla mümkündür. Multidisipliner yaklaşımın vazgeçilmez parçası olan hemşirelik bakımı için Roy Adaptasyon Modeli (RAM) alt ekstremite ampute hastalarda kullanılacak uygun modellerden biridir. Bu modele göre, hemşire; hasta bireyde fizyolojik, benlik kavramı, rol fonksiyonu ve karşılıklı bağlılık alanında uyumsuz davranışları ve neden olan uyaranları saptar, bu doğrultuda hemşirelik girişimlerini planlayarak uygular ve hasta çıktılarını değerlendirir. Bu makalede; Roy Adaptasyon Modeli temel alınarak transtibial amputasyon cerrahisi geçirmiş bir olguda hemşirelik süreci aşamaları incelenmiştir. Klinisyen hemşirelerin, hasta bakımında Roy Adaptasyon Modeli kullanımına ilişkin bilgi, beceri ve tutumlarının desteklenmesi ile hemşirelik bakımında model kullanımının örneklendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya ait veriler, kurum ve hasta izinleri alınarak toplanmıştır. 62 yaşındaki kadın hastaya periferik arter hastalığı tanısı ile sol transtibial amputasyon uygulanmıştır. Post-op 2.gününe kadar Kalp Damar Cerrahi Yoğun Bakım Ünitesi’nde takip edilmiş olup sonrasında ortopedi servisinde izlenmiştir. Roy Adaptasyon Modeli’ne göre veriler hastanın ifadeleri, hasta dosyası, hasta değerlendirme formları kullanılarak toplanmıştır. Kuzey Amerika Uluslararası Hemşirelik Tanıları Derneği (North American Nursing Diagnosis Association-NANDA) ve Hemşirelik Girişimleri Sınıflandırması (Nursing Interventıons Classificatıon-NIC) kullanılarak hemşirelik tanıları planlanmış, uygulanmış ve değerlendirilmiştir.
Bulgular: Verilerin değerlendirilmesi sonucunda; Roy’un Adaptasyon Modeli’ne göre fizyolojik alana ilişkin" yeterli besin alımının sürdürülmesinde "Konstipasyon”, aktivite / dinlenme dengesinin sürdürülmesi alanında “Aktivite İntoleransı”, korunmada “Düşme Riski”, duyular alanında “Ağrı ve deri bütünlüğünde bozulma”, ben/benlik kavramına ilişkin alanda “Anksiyete” ve “Beden İmajında Değişim”, rol fonksiyon alanında “Rol Performansında Etkisizlik” ve karşılıklı bağlılık alanında “Sosyal İzolasyon” hemşirelik tanılarıyla hemşirelik girişimleri planlanarak uygulama yapılmıştır. Hemşirelik girişimleri hasta ifadeleri ve ölçeklerle değerlendirilmiştir.
Sonuç: Amputasyon hastalarında uzuv kaybı ciddi bir yas sürecine neden olurken hastaların fiziksel ve psikososyal değişime uyumlarını kolaylaştırma için sağlık gereksinimlerinin belirlenmesi önemlidir. Olgu sunumunda Roy Adaptasyon Modeli’ne göre hastanın değerlendirilmesi bütüncül yaklaşım ile sağlık gereksinimlerinin belirlenmesi, hemşirelik girişimlerinin planlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi kanıta dayalı hemşirelik uygulamaları yönünden önemli olduğu görülmüştür. Bu nedenle klinisyen hemşirelerin uygulamada RAM kullanabilmeleri bütüncül bakımı geliştirmelerine katkı sağlayarak bakımın kalitesini arttırmada etkili olacaktır.