bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
DVĚ STOLETÍ ČESKÉHO OBJEVOVÁNÍ RUSKA. OBROZENSKÉ CESTOPISY
Authors: Tomášek Martin
Published: November 2020

Niejednoznaczny stosunek Czechów wobec obecnej Rosji prowokuje pytanie, czy owa ambiwalencja ma historyczne korzenie. Brak możliwości zaczerpnięcia wiedzy bezpośrednio od przodków skazuje nas na metody pośrednie. Jedną z nich jest analiza historycznej literatury podróżniczej. Gatunek ten może zawierać znaczne nasycenie refleksjami na temat realiów, niestety czeska literatura podróżnicza dotycząca Rosji w badanym okresie (od końca XIII w. do początku lat 40. XIX w.) jest nieliczna i różnorodna: obok autentycznej literatury podróżniczej (o charakterze naukowym, typu reportażowego lub autorstwa przedsiębiorców) można znaleźć mistyfikacyjną literaturę podróżniczą, imitację literatury podróżniczej lub kompilację przekładów kilku tekstów naukowych, mającą pełnić rolę literatury podróżniczej. Powstanie tych tekstów można uznać za dowód zainteresowania czytelników słowiańskim wschodem; ograniczone możliwości podróżowania wymuszały zaś na redaktorach rozwiązania zastępcze. Należy stwierdzić, że ówczesne obrazy Rosji nie pozwalają oceniać jej konkretnym, z góry przyjętym sposobem.
ПОЛЯКИ В ПРИЕНИСЕЙСКОЙ СИБИРИ В ПЕРВЫЕ ГОДЫ ПОСЛЕ РЕВОЛЮЦИИ 1917 Г.
Authors: Дацышен Владимир Григорьевич
Published: November 2020

Artykuł poświęcony został historii Polaków w Syberii Środkowej w trudnym i burzliwym okresie pierwszych lat po Rewolucji w Rosji w 1917 roku. Już na początku XX wieku Gubernię Jenisejską zamieszkiwało dużo Polaków – zesłańcy i ich potomkowie, przesiedleńcy, urzędnicy państwowi. Podczas I wojny światowej w tym regionie osiedlono tysiące uciekinierów i polskich jeńców wojennych, którzy aktywnie uczestniczyli w wojnie domowej po obu zwalczających się stronach. Legion polski, jak też rosyjscy Polacy, w dużej mierze określili miejsce i rolę Krasnojarska w wydarzeniach związanych z kapitulacją Armii Kołczakowskiej. Syberia Nadjenisejska znalazła się w centrum „polskiej kwestii” w Syberii w 1920 roku, kiedy właśnie tam nie tylko skapitulował, ale i na długi czas był rozmieszczony skład piątej polskiej dywizji. Bolszewicy w Krasnojarsku próbowali polegać na Polakach w osiąganiu swych celów politycznych. Jednak większość Polaków w Syberii wiązała swoją przyszłość z narodowym państwem polskim i wydarzenia wiązane z repatriacją stały się trudną i tragiczną stroną historii polskiej diaspory. W końcu zaledwie jednej trzeciej mieszkających na Syberii Środkowej Polaków udało się wyjechać do Polski w latach 1921-1922, podczas gdy ponad 10 000 osób zostało w tym regionie.
IKONIZÁCIA STRÁDANIA V ORIENTÁLNOM ARCINARATÍVE (NA KOMPARATÍVNOM POZADÍ ZÁPADNÝCH PRAPRÍBEHOV)
Authors: Plesník Ľubomír
Published: November 2020

Niniejsze tematologicznie ukierunkowane badania oparte są na kolekcji hinduskich opowieści Vetala Panchavimshati z XI wieku, w sposób niekwestionowany porównywanych do europejskich archi-narracji (przede wszystkim do bajek). Badanie ma na celu stwierdzenie podobieństw i różnic w obrazowaniu tych strategii egzystencjonalnych, które gwarantują najbardziej zrozumiałe podejście do Bycia (Dasein) w świecie zikonizowanym, eo ipso w świecie fikcyjnym. Celem komparatywnej interpretacji jest definicja dwóch podstawowych archigramatyk, różniących się głównie w rozumieniu straty i zysku w świecie fikcyjnym.
Kształcenie dziennikarzy. Wyzwania, koncepcje, metody
Authors: Sobczak Barbara
Published: November 2020

Celem artykułu jest przedstawienie koncepcji kształcenia dziennikarskiego, opracowanej i realizowanej w ramach specjalności dziennikarskiej na kierunku filologia polska na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, w kontekście refleksji nad przeobrażeniami, jakim nieustannie podlega zawód dziennikarza, oraz analizy modeli kształcenia dziennikarzy w Polsce. Główne problemy, z jakimi muszą się zmierzyć kierunki czy specjalności kształcące przyszłych dziennikarzy, to problem dezaktualizowania się wiedzy przekazywanej w trakcie studiów, powiązanie nauki z wymogami rynku pracy, dostosowanie metod kształcenia do wymagań pokolenia sieci (określenie Dona Tapscotta) i w końcu – przygotowanie do zawodu, który ma wiele specjalizacji. Proponowany na specjalności model to kształcenie teoretyczno-praktyczne, a sylwetka absolwenta specjalności opiera się na czterech filarach. Zakłada, że dziennikarz to człowiek dobrze wykształcony, kierujący się zasadami etyki, sprawnie posługujący się technikami warsztatu dziennikarskiego i świadomy konieczności samodoskonalenia się.
Uważność i żarliwość lektury a „duch nowej humanistyki”
Authors: Janus-Sitarz Anna
Published: November 2020

Artykuł rozważa dwa aspekty lekcji literatury, przywracające wymiar doniosłości funkcjonowaniu we współczesnej kulturze. Pierwszy aspekt to uważność, rozumiana jako etyczność i Derridiańska odpowiedzialność w czytaniu, a drugi – żarliwość określana przez Sándora Máraiego jako czytanie „z intensywnością większą od tej, z jaką pisano tekst”. Kluczowy dla wykształcenia u młodego czytelnika tego sposobu lektury jest dobór tekstów literackich, które mówią o sprawach ważnych, a także respektowanie zasad kreatywnego czytania, pozwalających czytelnikowi wyjść poza powinności filologiczne.
"Kulturowe DNA” – permanentna zmiana i polonistyczne praktyki inicjacyjne
Authors: Kwiatkowska-Ratajczak Maria
Published: November 2020

Autorka wyprowadza wnioski z permanentnych zmian cywilizacyjnych skutkujących renesansem zainteresowań kwestiami tożsamości. Skupia uwagę na autoanalizie młodzieży. Rekonstruuje indywidualne kody kulturowe licealistów. Materiałami dokumentacyjnymi są prace uczniów poświęcone ich własnej refleksji dotyczącej wartości kultury i poszukiwaniom miejsca w tradycji rodzinnej, sąsiedzkiej, lokalnej, narodowej, globalnej.
O wartościach w świetle swobodnych wypowiedzi uczniów. Przestrzeń aksjologicznego projektowania sytuacji lekturowej
Authors: Sporek Paweł
Published: November 2020

Tekst artykułu skupia się wokół zagadnienia wartości, które ujawniają się w swobodnych wypowiedziach uczniowskich. Jego pierwsza część ogniskuje się wokół badań nad aksjologią wśród uczniów. Druga odnosi kwestie związane z wartościami do problemów dydaktyki literatury. Dalsza część artykułu opisuje koncepcję wykorzystania swobodnych wypowiedzi uczniowskich dla potrzeb kształcenia kulturowo – literackiego oraz służy prezentacji świata rozpoznań aksjologicznych, które ujawniają się w konfrontacji uczniów z rozmaitymi tekstami kultury. Na potrzeby niniejszego artykułu zaprezentowane zostały uczniowskie świadectwa odbioru takich dzieł jak Stary człowiek i morze Ernesta Hemingwaya, Córka czarownic Doroty Terakowskiej oraz filmu Troja w reżyserii Wolfganga Petersena. W zamknięciu tekstu autor zwraca uwagę na rolę i znaczenie tak organizowanych swobodnych wypowiedzi dla odkrywania uczniowskich sposobów wartościowania świata oraz realizacji założeń kształcenia kulturowo-literackiego.
Miłośnictwo polszczyzny pięknej, poprawnej i sprawnej – jako nieodzowny składnik szkolnej edukacji językowej skierowanej ku wartościom
Authors: Kowalikowa Jadwiga
Published: November 2020

Wychowywanie uczniów na świadomych i „praktykujących” miłośników języka ojczystego winno być jednym z głównych celów szkolnej edukacji językowej. Język jako taki jest wymagającą uszanowania wartością i dlatego nacechowania etycznego wymagają jego wszystkie użycia. Wspomniany proces należy rozpocząć już na etapie nauczania wczesnoszkolnego. Jest to konieczne, jeżeli szkoła chce się skutecznie przeciwstawić negatywnym zjawiskom w zakresie komunikacji językowej – takim, jak mowa nienawiści, agresja słowna, odstąpienie od stosowania etykiety grzecznościowej.
Zmącone nadzieje, czyli literatura „czwarta” na najwyższym biegu
Authors: Wróblewski Maciej
Published: November 2020

Autor w artykule analizuje istotną relację między współczesną literaturą dla dzieci i młodzieży a aksjologią w kontekście koncepcji aury Waltera Benjamina. Rozległy obszar literatury „czwartej” obejmuje wiele różnorodnych pod względem artystycznym i prezentowanego w niej systemu wartości tekstów. Mimo że wiele z nich ma formę utworu popularnego, służącego rozrywce, to jednak na polskim rynku książki dziecięcej znaleźć można wiele wartościowych, artystycznie dopracowanych tekstów. Tradycyjne działania krytyka literackiego i badacza literatury nie są dziś wystarczające, aby właściwie opisać rozległy obszar związków między tekstem a aksjologią. Autor artykułu proponuje, by uwzględnić trzy elementy, które współtworzą aurę (wartości) utworu adresowanego do młodego czytelnika: blogokrytykę, dominantę dyskursu publicznego oraz protoautora (dziecięcego pisarza).
Czytanie pamięci – doświadczenie – emocje. Narracje literackie dla młodego czytelnika – teoria i praktyka odbioru (Rutka Joanny Fabickiej)
Authors: Michułka Dorota , Gregorowicz Łukasz
Published: November 2020

Artykuł opiera się na badaniach empirycznych związanych z czytaniem, doświadczeniem i emocjami, prowadzonych w szkołach podstawowych od kilku lat. Egzemplifikacją dla badań empirycznych stała się, w tym przypadku, polisensoryczna, ale i poetycka ze względu na obrazowanie świata – baśniowa narracja literacka o zagładzie, o odzyskiwaniu straconego dzieciństwa, utrzymana w poetyce realizmu magicznego opowieść Joanny Fabickiej Rutka (2016). Książka porusza tematy dialogu pokoleń, przyjaźni, siły wyobraźni, pamięci, rozumienia, nazwania i oswojenia emocji, samotności i lęku przed śmiercią, a także ukazuje problem rozliczenia z trudną przeszłością (tu: wojenną traumą), odpowiedzialności dorosłych oraz dorastania do marzeń. Wizualizacja efektów i afektów fragmentów narracji oraz metaforyzacja obrazów wzmacnianych doświadczeniem rzeczywistym – jak zauważono – może wpływać na emocjonalne zaangażowanie czytelnika oraz wywierać wpływ na konstruowanie przez niego nowych znaczeń i sensów utworu, co przekłada się w tym przypadku na wspomaganie rozumienia, kształtowanie wyobraźni i formułowanie etycznej refleksji nad światem.
Szkoła – dom – okolica. Wartościowanie przestrzeni w literaturze dla młodzieży
Authors: Gromadzka Beata
Published: November 2020

Celem artykułu jest ukazanie sposobu prezentowania, opisywania i wartościowania przestrzeni w polskiej literaturze Young Adult. Napięcie między społeczną przestrzenią a doświadczeniem podmiotu wyzwala proces poznawania i samopoznania kluczowy dla problematyki literatury młodzieżowej zwyczajowo podejmującej temat dorastania i dojrzewania. Rytualna i symboliczna przestrzeń (szkoła – dom – najbliższa okolica) ukształtowana przez zbiorowe wyobrażenia kulturowe staje się dla bohatera zarówno przestrzenią odtrącenia, upokorzenia oraz agresji, jak i przestrzenią oswojoną czy miejscem spotkania. Artykuł jest próbą odpowiedzi na pytania: Jak literatura YA kreuje wyobrażone miejsca i obszary? W jaki sposób doświadczanie i doznawanie przestrzeni (miejsca?) wpływa (może wpływać) na samoświadomość podmiotu – bohatera literackiego? W jaki sposób akt lektury może kształtować świat wartościmłodego czytelnika? Jak miejsca i przestrzenie wykreowane w najnowszej literaturze YA sytuują się wobec wybranych tradycyjnych ujęć tematu? Materiałem badawczym są wybrane polskie powieści z nurtu YA po 2004 roku. Artykuł prowadzi do zarysowania modelu egzystencjalnej i performatywnej lektury przestrzeni wyobrażonej.
Software w szkolnym kształceniu polonistycznym, czyli o znaczeniu aktualizacji teorii dydaktycznych
Authors: Koc Krzysztof
Published: November 2020

Artykuł zawiera tezę wyjściową, że zadaniem edukacji polonistycznej jest nie tylko wprowadzanie młodych ludzi w tradycję kulturową, ale również objaśnianie im świata współczesnego. Rzeczywistość otaczająca uczniów powinna być trwałym punktem odniesienie w procesie nauczania. Skutkiem przyjęcia takiego założenia jest kolejna teza, iż wymaga to aktualizacji teorii dydaktycznych określających cele i sposoby nauczania i uczenia się. W artykule przedstawiono różne sposoby (wymiary) realizacji tego zadania oraz zarys propozycji czytania reportaży w perspektywie geopoetyki jako jeden z przykładów wspomnianej aktualizacji.
Uczeń jako wartość. Porzucona misja polonistyki
Authors: Bobiński Witold
Published: November 2020

Tekst zawiera deklarację autora w kwestii fundamentalnego zadania edukacji polonistycznej, definiowanego jako rozwój ucznia w obszarze w wymiarze osobowości humanistycznej i w obszarze kompetencji kluczowych dla człowieka z pierwszych dekad XXI wieku. Koncepcja edukacji jako wspomagania rozwoju ucznia ma długą tradycję również w Polsce. Za jej patrona można uznać Kazimierza Wóycickiego, twórcę kategorii „przeżycia estetycznego” i zwolennika autentycznego i nieskrępowanego kontaktu młodych ludzi z tekstami literackimi. Intuicje edukacyjne Wóycickiego odbijają się w najnowszych koncepcjach i projektach europejskich i amerykańskich, które koncentrują się wokół koncepcji kształcenia jako spotkania, idei powierzania uczącym się odpowiedzialności za uczenie, nauczania zróżnicowanego i indywidualizowanego. We współczesnym myśleniu o edukacji masowej kluczowa jest, zgłoszona przez Jerome’a Brunera, idea kształtowania poczucia sprawstwa u uczniów, budującego samoocenę i oczekiwania wobec samego siebie. To jednak, co bliskie było Wóycickiemu i jego kontynuatorom, co stanowi dziś centrum dyskursu edukacyjnego, okazuje się nad wyraz dalekie od wektora najnowszych reform oświatowych w Polsce.
Liceum, muzeum, mauzoleum… O wskrzeszaniu arcydzieł na lekcjach polskiego
Authors: Kołodziej Piotr
Published: November 2020

Theodor W. Adorno uważał, że „muzeum i mauzoleum łączy nie tylko skojarzenie fonetyczne. Muzea są jak rodzinne groby dzieł sztuki”. Autor szkicu dochodzi do wniosku, że do tego zestawu podobnie brzmiących słów można dopisać trzecie – liceum. W szkolnych programach i podręcznikach gromadzi się teksty kultury z jakichś powodów uznane za ważne i wartościowe oraz układa w rozmaitych porządkach (na poziomie liceum głównie w porządku chronologicznym). Ta „przymusowa zbiorowa egzystencja”, zrozumiała z perspektywy akademickiej (historia sztuki, historia literatury), z perspektywy ucznia często nie ma sensu. Autor szkicu zastanawia się, dlaczego tak się dzieje i jak spowodować, by liceum nie zamieniało się ani muzeum, ani tym bardziej w mauzoleum. Jak spowodować, by to, co uznane za wartość przez specjalistów, mogło stać się wartościowe również dla niespecjalistów, poddawanych w szkole edukacji ogólnej. Szukając rozwiązań, autor szkicu wychodzi od rozważań na temat fenomenu sztuki, krytycznie ocenia najnowszą podstawę programową dla liceum, odwołuje się do prac specjalistów z różnych dziedzin (m.in. historia sztuki, socjologia, dydaktyka, filozofia) i – przede wszystkim – do samych dzieł literackich i malarskich.
Niepozorna, alternatywna, otwarta. Kilka uwag o kulturze lokalnej
Authors: Galant Jan
Published: November 2020

Celem artykułu jest charakterystyka wybranych cech zjawiska kultury lokalnej. Posiłkując się kategorią twórczości niepozornej (naszkicowaną przez Ingę Iwasiów), autor omawia takie jej właściwości, jak: drugorzędność (stereotyp małej wartości wytworów kultury lokalnej oraz niska ranga badań regionalistycznych w humanistyce), peryferyjność (ograniczony zasięg występowania i opozycyjność wobec kultury ogólnej), nieliterackość (obecność gatunków poślednich, form pogranicznych, piśmiennictwa użytkowego), codzienność jako temat lokalnych narracji (historia lokalna jako przeciwhistoria). Kultura lokalna jest także alternatywna i opozycyjna wobec wszelkich projektów społecznych i poznawczych homogenizujących i zacierających różnorodność oraz otwarta – jako zjawisko autonomiczne i kompletne daje możliwość użycia do jej charakterystyki różnych języków i teorii badawczych.
Cioty, duchy, zmory jako ginący element języka i kultury ludowej okolic Gniezna
Authors: Kobus Justyna
Published: November 2020

W artykule zostały zaprezentowane wyniki badań dialektologiczno-etnograficznego projektu edukacyjnego dotyczącego świąt wierzeń i przesądów w okolicach Gniezna. Omówiono założenia projektu oraz problemy związane z badaniami terenowymi. Dzięki wspólnym badaniom dialektologów i uczniów udało się uzyskać materiał umożliwiający opis zmian między innymi w mikropolu tematycznym magia i demonologia ludowa. Analiza wybranych przykładów została przedstawiona w artykule.
Od rozmowy do słownika. Słownik gwarowy jako efekt współpracy szkoły i uniwersytetu
Authors: Osowski Błażej
Published: November 2020

W artykule opisano możliwość działania projektowego – stworzenia szkolnego słownika gwarowego. Zwrócono uwagę na znaczenie edukacji regionalnej oraz gwar jako składnika kultury regionalnej. Opisano także przygotowanie uczniów do projektu, konkretne rozstrzygnięcia przyjęte w słowniku (sposób zapisu, budowa hasła), wykorzystanie efektów pracy (słownika) w dydaktyce szkolnej.
Dotknąć przeszłości… O regionalistycznym projekcie biograficzno-literackim Życiorysy lokalne. Piszemy biografie bohaterów lokalnych z Turku i powiatu tureckiego
Authors: Maciaszek Mariola
Published: November 2020

Przedmiotem artykułu jest projekt edukacyjny Życiorysy lokalne. Piszemy biografie bohaterów lokalnych z Turku i powiatu tureckiego realizowany przez uczniów I Liceum Ogólnokształcacego im. Tadeusza Kościuszki w Turku w ramach współpracy szkoły z Wydziałem Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Autorka przedstawia historię wspólnych działań z zakresu biografistyki i dokumentalistyki – od wyboru postaci z lokalnej historii, poprzez gromadzenie materiału, sposoby jego przedstawienia, aż po efekt końcowy, którym były publiczne prezentacje i wydanie książki zawierającej dziewięć szkiców biograficznych. Opowiada o spotkaniach z bohaterami i świadkami zdarzeń oraz miejscach, z którymi związane były wybrane postacie. Opisuje metody pracy pozwalające uczniom na zdobycie umiejętności z zakresu różnorodnych form pisarstwa biograficznego. Materiał zilustrowany został fragmentami szkiców stworzonych przez uczniów oraz fotografiami z realizacji projektu.
Filomaci w pamięci narodowej i regionalnej – na przykładzie podlaskich członków towarzystw wileńskich
Authors: Zawadzka Danuta
Published: November 2020

Autorka pokazuje filomatyzm w Polsce jako fenomen pamięci kulturowej, podtrzymywanej dzięki medium literatury i sztuki oraz dokumentów osobistych (a nie badań historycznych) i służący wzmacnianiu wspólnoty narodowej. Rozważa relację filomatyzmu narodowego i lokalnego (regionalnego), zastanawia się, czy filomaci stanowili rodzaj geopokolenia, generację ściśle związaną z miejscami ich życia i działania, kiedy i dlaczego aspekt „geo-” został zapomniany. Autorka analizuje kilka przykładów filomackiego rozumienia związku z miejscem, jego naturą, historią, autochtoniczną kulturą, życiem obywatelskim, np. oddolne tworzenie wiedzy, holistyczny stosunek do nauki. W artykule pojawia też pytanie, czy istniał filomatyzm podlaski, krożski, świsłocki, miński i jak przejawiał się w ustawach Towarzystwa oraz w biografiach i doświadczeniu jego członków.
Litwa nad Wartą? Wokół pierwszego pomysłu Pana Tadeusza
Authors: Lijewska Elżbieta
Published: November 2020

Artykuł nawiązuje do hipotezy wielkopolskich początków Pana Tadeusza Adama Mickiewicza. Przypomina źródła tej hipotezy oraz stanowiska wobec niej badaczy w wieku XIX i XX. Autorka podkreśla znaczenie spotkania z bratem, Franciszkiem Mickiewiczem oraz innymi Litwinami podczas pobytu poety w Łukowie nad Wartą. Zwraca uwagę na starszą wersję początku poematu, zatytułowanego Żegota, i wiąże ją z osobą Ignacego Domeyki.
Czerniowce literackie - – alfabet, analfabet, alefbetgidariusz
Authors: Kuczyńska-Koschany Katarzyna
Published: November 2020

Wychodząc od formuły topobiografii Helmuta Böttigera Paul Celan. Miasta i miejsca (Orte Paul Celans, 1996), podążam interpretacyjnie nie tylko tropem najsłynniejszego poety czerniowieckiego, lecz także innych ważnych pisarzy stolicy Bukowiny, takich jak: Rose Ausländer, Klara Blum, Olga Kobylańska, Dusza Czara-Rosenkranz, Selma Meerbaum-Eisinger, Else Keren, Immanuel Weissglas, Alfred Margul-Sperber, Alfred Gong, Isaac Schreyer, Georg Drozdowski, Moses Rosenkranz, David Goldfeld, Alfred Kittner, Jona Gruber, Manfred Winkler. Wspomagającymi koncepcjami okażą się zapewne: ukuta przez Petra Rychłę formuła „poszukiwania tożsamości żydowskiej w niemieckojęzycznej poezji Bukowiny” (tu także szczególne wcielenia mitu Jerozolimy i Atlantydy w poezji czerniowieckiej); status niemczyzny jako twórczego i jednocześnie śmiercionośnego oksymoronu Muttersprache/Mördersprache (język matki/język morderców) w poezji skazanych na zagładę Żydów, rozważania na temat inkarnacji, żywotności i gwałtownego zanegowania mitu Austria felix (Ewa Wiegandt, Maria Kłańska), Heideggerowski trop wynikający z lektury Friedricha Hölderlina, wreszcie etymologiczno-nomadyczne rozważania Tadeusza Sławka na temat ORT/WORT. Czerniowce jako fenomen literacki, a zwłaszcza poetycki, mogą stać się egzemplifikacją rozważań w ramach szeroko pojętej geopoetyki, lecz ich usytuowanie na pograniczu ukraińsko-rumuńsko-mołdawskim oraz wynikająca z długich i skomplikowanych dziejów multikulturowość (kilka religii, kilka alfabetów i języków, kilka grup etnicznych), czynią to miasto czymś daleko ciekawszym. Poezja stała się w Czerniowcach bardzo wyrazistą synekdochą kultury, figurą autoidentyfikacyjną pewnej kultury miejskiej.
Miasto-palimpsest. Semiotyczna interpretacja Czerniowiec
Authors: Koschany Rafał
Published: November 2020

Artykuł stanowi próbę semiotycznej interpretacji fenomenu ukraińskich Czerniowiec. Kontekstem metodologicznym jest zarówno tradycja semiotyki kultury (zwłaszcza tartusko-moskiewska szkoła semiotyczna), jak i współczesne jej kontynuacje (np. socjosemiotyka czy studia wizualne). Dzięki połączeniu tych perspektyw analiza miasta jako systemu znaków nie ogranicza się wyłącznie do jego historii, ale także do zupełnie współczesnej sytuacji miasta, które chciałoby odgrywać na nowo rolę ważnego ośrodka wielokulturowej Europy i angażuje w tym celu rozmaite podmioty (politycy, artyści, mieszkańcy, turyści, ale także badacze miasta). Pojęcie centralne rozważań stanowi palimpsest, rozumiany jako wielowarstwowy tekst miasta, ale przede wszystkim jako tekst żywy. Semiotyczna analiza miasta-palimpsestu polega bowiem na odczytywaniu znaków jego przeszłości, ale także na interpretacji ciągłego pisania znaków nowych, widocznych zarówno w przestrzeni miejskiej, jak i w narracjach o mieście tworzonych dzisiaj – turystycznych, marketingowych, politycznych czy literackich (ze szczególnym uwzględnieniem Międzynarodowego Poetyckiego Festiwalu Meridian Czernowitz). Miasto-palimpsest jest zatem miastem rozumianym jako swoiste dzieło sztuki, które – z jednej strony – wymaga interpretacji zaszyfrowanych w nim sensów, z drugiej – w rozmaity sposób aktualizuje te sensy w procesie ponownego budowania swej marki.
„A przecież tak blisko/ że niektórzy mylą” – rola poety i człowiek określony lokalnością według Stanisława Neunerta
Authors: Borowczyk Jerzy , Skibski Krzysztof
Published: November 2020

W artykule podejmujemy analizę i interpretację wybranych utworów poetyckich Stanisława Neunerta (Neumerta), wiejskiego poety ze wsi Gulcz w powiecie czarnkowsko-trzcianeckim (województwo wielkopolskie). Metodologicznie staramy się wpisać w formułę zaproponowaną przez Małgorzatę Mikołajczak w jej „manifeście” regiopoetyki – łączymy więc dwa typy analizy: poetologiczną i kulturową. Analizujemy sposób poetyckiej aranżacji (struktura wiersza wolnego; metaforyka; eliptyczność; idostyl) kilku wydobytych z tej poezji motywów i wątków: domu, przyrody, roli uprawnej, refleksji metapoetyckiej i autotematyczej. Szczególną uwagę zwracamy na obecną w poezji Neunerta relację człowiek – miejsce i ukazujemy aktywność twórcy za pomocą dwóch pojęć wywiedzionych z badań geograficzno-kulturowych − poeta geographicus oraz poeta localis. Dodać należy, iż tekst powstał w związku z projektem „Życiorysy lokalne” realizowanym na Wydziale Filologii Polskiej i Klasycznej UAM we współpracy z Zespołem Szkół w Wieleniu. Autorzy tekstu współpracowali z uczennicami tamtejszego gimnazjum nad biografią Neunerta, w którą wpisane zostały uwagi analityczno-interpretacyjne dotyczące jego poezji.
Ukształtowanie językowe tekstu a problem podmiotu w twórczości Jerzego Szatkowskiego
Authors: Wiczyńska Bogna
Published: November 2020

W artykule podjęta zostaje analiza stylistyczna dwóch powieści Jerzego Szatkowskiego – To tak nieprawdopodobne że aż prawdziwe oraz Epistoły. Autorka skupia się na problemie stylu językowego obu tekstów oraz tego, jak wpływa on na ukształtowanie podmiotu. Swoje rozważania ujmuje w kontekście podmiotowości sylleptycznej, autotematyzmu oraz koncepcji „śladu” autora. Omówione zostają także problemy innowacji frazeologicznych oraz metaforyzacji tekstu artystycznego.
Archiwum pisarza, topografia jego utworów i ich potencjał dydaktyczny. O dwóch opowiadaniach Włodzimierza Odojewskiego z Wielkopolską, Poznaniem i archiwum w tle
Authors: Nowakowska Dagmara
Published: November 2020

Autorka artykułu skupia się na biografii i prozie Włodzimierza Odojewskiego – jednego z najważniejszych współczesnych polskich pisarzy. Od 2008 jego spuścizna literacka jest gromadzona na Wydziale Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Celem pracy jest wskazanie, jak zbiór archiwalny może być wykorzystany w dydaktyce na różnych etapach kształcenia. Tekst stanowi również swego rodzaju propozycję dla nauczycieli, jak zaznajomić uczniów i studentów z twórczością Odojewskiego. Część pierwsza pokazuje dokumenty archiwalne (rękopisy, maszynopisy, korespondencję powstałe w różnych etapach życia pisarza) jako źródło wiedzy o biografii autora i dziejach jego twórczości, jak również przybliża pracę archiwisty. Druga część przedstawia znaczące dla Odojewskiego miejsca w Wielkopolsce, opisane w jego opowiadaniach, które stanowią indywidualne zapisy pamięci zachowane w tekstach literackich.
Ada Judytka i zaginiony tałes. Dziecięcy klucz do wielokulturowego Białegostoku
Authors: Szumal Marianna
Published: November 2020

Artykuł stanowi analizę książki Agnieszki Suchowierskiej pt. Ada Judytka i zaginiony tałes oraz próbę określenia jej potencjału dydaktycznego. Omawiana pozycja jest opowieścią o Adzie Judytce, która zamieszkuje Białystok i z dziecięcą ciekawością odkrywa jego wielokulturowość. Główna bohaterka jest pół-Polką, pół-Żydówką, a przewodnikami po innych kulturach i religiach stają się jej rówieśnicy. Autorka omawia sposób narracji oraz konstrukcje poszczególnych bohaterów. Namysł nad tą lekturą staje się pretekstem do poddania propozycji działań dydaktycznych i opisania sytuacji lekcyjnych, w których książka Suchowierskiej stała się pomocą dla nauczyciela i ucznia.
Vorwort
Authors: Voloshchuk Voloshchuk , Kupidura Ryszard , Brzechczyn Krzysztof
Published: November 2020

Vorwort
Co komunikują nazwy bułgarskich hoteli?
Authors: Borowiak Patryk
Published: November 2020

Artykuł dotyczy nazw marketingowych hoteli w bułgarskim kurorcie czarnomorskim Słoneczny Brzeg. Ma on charakter przeglądowy i jedynie klasyfikuje nazwy hoteli w wybranym przeze mnie kurorcie. Zostały przeprowadzone analizy: formalna i semantyczna, co jest niezbędne do dalszych badań nad bułgarskimi nazwami marketingowymi, w tym nazwami miejsc noclegowych, które zamierzam kontynuować, uwzględniając zupełnie nową metodologię badawczą.
Polska mowa potoczna w odbiorze Bułgara
Authors: Sotirov Petar
Published: November 2020

Obiektem tekstu jest polska mowa codzienna w opinii nosiciela języka bułgarskiego. Celem jest ujawnienie najbardziej wyrazistych cech polszczyzny mówionej według obserwatora zewnętrznego. Cechy te ujawniają się przy zestawieniu norm używania języka polskiego z bułgarskimi normami mowy. Dla Bułgara polska codzienna komunikacja werbalna jest źródłem licznych zdziwień, ponieważ zauważa on znaczące różnice w porównaniu z używaniem języka w rodzimym społeczeństwie. Różnice te dotyczą rozmaitych aspektów języka polskiego i zachowań językowych Polaków. Ogólnie, według Bułgara mowa polska w sposób wyrazisty prezentuje archaiczny stan słowiańszczyzny, jest ona bardzo uprzejma, dialog jest pełny i przewidywalny, w zakresie wyrażania relacji społecznych przeważa tendencja podtrzymywania dystansu między rozmówcami, a mowę Polaków charakteryzuje socjalizacja obiektu mowy. Bardzo dziwi Bułgara zasada „aktualnej przeszłości” (wyróżniania określonej osoby tytułem, który jest już nieaktualny) oraz zasada „podwyższania stopnia zawodowego” (zwracanie się do obiektu mowy (lub mówienie o nim) w sposób, który wynosi go w hierarchii na pozycję wyższą niż mu jest właściwa). Poczucie znaczących różnic u nosiciela języka bułgarskiego powodują również zjawiska z zakresu językowego obrazu świata, np. asymetrie polsko bułgarskie w zakresie metaforyzacji językowej.
Dynamika rozwoju współczesnego języka słowackiego – aspekt gramatyczny
Authors: Sojda Sylwia
Published: November 2020

Celem szkicu jest wskazanie najważniejszych mechanizmów dynamiki współczesnego języka słowackiego, do których należą: substytucja, multiplikacja i redukcja oraz zauważalne tendencje rozwojowe w podsystemie morfologicznym i syntaktycznym. Najszybciej na zmiany społeczno- polityczne reaguje słownictwo, najwolniej składnia języka. Na poziomie morfologicznym największą dynamikę przejawia deklinacja rzeczowników rodzaju męskiego. Wspólną cechą zmian w omówionych podsystemach jest tendencja do ekonomizacji języka przejawiająca się w upraszczaniu, unifikacji i regularności form, zmniejszeniu liczby form sekundarnych oraz eliptyczność.
Sprawność komunikacyjna autorów prac naukowych. Z notatek redaktora
Authors: Sobolewska Katarzyna
Published: November 2020

Autorka analizuje kompozycję, język i styl 16 artykułów przyjętych do druku w pewnym czasopiśmie muzealnym. Rozpatruje je w kontekście komunikacyjnym, to jest z punktu widzenia potrzeb i celów wymiany informacji naukowej w środowisku humanistów z różnych dziedzin. Korzysta z definicji kompetencji komunikacyjnej opracowanej przez Stanisława Grabiasa. Traktując teksty jako celowe wypowiedzi konkretnych osób realizowane w stopniu odzwierciedlającym poziom ich sprawności komunikacyjnych, bada kompetencje nadawców w zakresie ich sprawności systemowej, społecznej, sytuacyjnej i pragmatycznej.
Zmiany znaczeniowe wybranych czasowników mówienia zanikających w dobie nowopolskiej
Authors: Kwapień Ewelina
Published: November 2020

Artykuł dotyczy zmian znaczeniowych wybranych czasowników mówienia, określonych w źródłach leksykograficznych jako nacechowane chronologicznie dawnością. Podstawę badawczą stanowią wyekscerpowane na podstawie Słownika języka polskiego, red. W. Doroszewski, t. 1–11, PAN, Warszawa 1958–1969 (reprint) czasowniki z kwalifikatorami dawne, przestarzałe, wychodzące z użycia. Analizie leksykograficznej zostało poddanych 25 jednostek leksykalnych uznanych za czasowniki mówienia, które oprócz kwalifikatorów chronologicznych miały także inne kwalifikatory wskazujące na jakieś ograniczenia związane z ich użyciem (np. gwarowe, potoczne, żartobliwe itp.). Informacje leksykograficzne potwierdzają istnienie różnorodnych procesów związanych z kształtowaniem się nowych i zanikaniem już niepotrzebnych znaczeń.
Dyskurs(y) posthumanizmu w kontekście współczesnej komunikacji
Authors: Rejter Artur
Published: November 2020

Przeprowadzona analiza tekstów reprezentujących dyskurs posthumanizmu wykazała, że jest to dyskurs o charakterze ideologicznym, o kluczowej roli komponentu tematycznego. Charakterystyczna dla tego dyskursu jest także leksyka specjalna, neosemantyczne struktury nieciągłe oraz pytania jako element dynamizujący. Punktem odniesienia dla dyskursu posthumanizmu jest tradycyjny – antropocentryczny – porządek rzeczywistości, co poświadcza specyficzny obraz świata akcentujący równość wszelkich gatunków żywych i bytów transhumanistycznych. Dyskurs posthumanizmu wzbogaca współczesną przestrzeń komunikacyjną, poszerza kategorię podmiotu i reinterpretuje pojęcie kultury komunikacji.
W stronę dialogu – o modelach, wymiarach i strategiach komunikacyjnych
Authors: Rzeszutko-Iwan Małgorzata
Published: November 2020

Przedmiotem opisu jest ukazanie potencjalnych uwarunkowań sprzyjających harmonijnemu porozumiewaniu się oraz czynników utrudniających fortunną komunikację. Próba ta została przedstawiona w kontekście wybranych modeli komunikacji, wymiarów procesu komunikowania oraz strategii komunikacyjnych. Komunikacji rozumianej jako całościowy i wszechobecny przekaz treści (informacji, emocji itp.) można przypisać następujące cechy: interakcyjność, nastawienie na drugą stronę, dialogowość, intencjonalność itp.
Wybrane hasła kampanii społecznych. Komunikacyjne i stylistyczne aspekty ich funkcjonowania
Authors: Święcicka Małgorzata , Peplińska Monika
Published: November 2020

Przedmiotem opisu są wybrane hasła kampanii społecznych analizowane z perspektywy komunikacyjnej i stylistycznej. Materiał badawczy stanowią hasła zgłoszone do Konkursu „Kampania Społeczna Roku 2014”. Ogląd zebranego materiału językowego potwierdza, iż hasła promujące kampanie często są wyrazem aktualnie panującej mody, odzwierciedlają istniejące w języku tendencje oraz odpowiadają na potrzeby i zainteresowania społeczne, nawiązują do innych odmian języka (zwłaszcza odmiany potocznej), odsyłają do utrwalonych w polszczyźnie frazeologizmów czy przysłów, ewokują rozmaite skojarzenia. Osobną grupę stanowią hasła, w których stosowane są rozmaite gry językowe, m.in. gra słów, formą graficzną czy brzmieniową. Jeszcze inne są rymowane lub mają charakter poetycki, niejasny, intrygujący.
Intertekstualność współczesnej komunikacji internetowej. Intertekstualne odwołania wewnątrzgatunkowe w memach
Authors: Zdunkiewicz-Jedynak Dorota
Published: November 2020

Relacje intertekstualne, rozumiane jako rodzaj gry − zaproponowanej przez autora i podejmowanej przez odbiorcę, leżą u podstaw procesu tworzenia i odbioru memów internetowych. W wypadku memu internetowego gra intertekstualna jest bardziej skomplikowana niż w wypadku tradycyjnych tekstów literackich, ponieważ odnosi się do różnych systemów znakowych – ikonicznych i werbalnych, często oprócz nawiązań do memów sieciowych proces odkrywania związków intertekstualnych wymaga dodatkowo odkrycia pozasieciowych odniesień tekstowych. Przedmiotem zainteresowania autorki artykułu są mechanizmy wewnątrzgatunkowej gry intertekstualnej, wykorzystywane przez twórców memów internetowych. Pokazane są one na przykładzie jednej serii memetycznej. Wskazówki dla odbiorcy memu, by jego odbiór miał charakter intertekstualny, znaleźć można zarówno na poziomie ikonicznym – przez powielanie elementu ikonicznego lub jego części, jak i na poziomie tekstu werbalnego – przez powielenie struktur składniowych (np. pytajnych, paralelnych), stosowanie innowacyjnych zabiegów językowych: słowotwórczych (używanie neologizmów), fleksyjnych (powoływanie do życia form gramatycznych niewystępujących w uzusie), zniekształcenia fonetyczne i ortograficzne, prowadzące do ujawnienia łatwo zauważalnego podobieństwa formalnego nowego tekstu do fragmentów lub całego tekstu, który ma być uwzględniony w odbiorze intertekstualnym.
Intertekstualność współczesnej komunikacji. Memy a teksty kultury
Authors: Burkacka Iwona
Published: November 2020

Internetowe memy są przykładem gatunku, w którym wykorzystuje się różnorodne nawiązania do tekstów kultury. Nawiązania dotyczą zarówno genezy gatunku (stemmat, emblemat, kolaż, rysunek satyryczny), jak i jego elementów graficznych i tekstowych. Źródłem odwołań są najczęściej dzieła istotne dla danej społeczności, należące do kanonu literatury, malarstwa czy sztuki filmowej, a także cieszące się uznaniem publiczności elementy kultury popularnej, np. seriale, książki i reklamy. Same memy są niejednorodne. Niektóre można rozpatrywać jako dzieła sztuki (artystyczne memy), inne jako przejaw kultury kontrmówienia, komentarz dotyczący rzeczywistości czy formę nieskomplikowanej rozrywki. Nie wszystkim towarzyszy humor, żart czy zabawa, czasami mamy do czynienia z ironią czy czarnym humorem. Umiejętność odczytania przekazu i gry elementów jest wyznacznikiem przynależności do wspólnoty komunikacyjnej.
Funkcjonalne naruszenia normy ortograficznej w memach internetowych
Authors: Niekrewicz Agnieszka A.
Published: November 2020

Celem artykułu jest omówienie funkcjonalnych naruszeń zasad pisowni w memach internetowych. Autorka przedstawia przykłady stylizacji językowej charakterystycznej dla poszczególnych szablonów, której elementem jest naruszenie normy ortograficznej. Dowodzi związku zmian pisowni z charakterystyczną dla memów intencją deprecjonującą, a także z odtwarzaniem stereotypów osobowych. Ponadto pokazuje rolę modyfikacji pisowni w tworzeniu gier językowych i nowych znaczeń. Zanalizowane przykłady świadczą o dominacji funkcjonalnych odstępstw od normy nad rzeczywistymi błędami ortograficznymi. Brak zgodności z zasadami może być uznany za specyficzną formę aprecjacji poprawności językowej. Niepoprawność bowiem jest najbardziej wyrazistym środkiem służącym deprecjonowaniu polityków, celebrytów oraz przedstawicieli różnych grup społecznych, a jednocześnie wyrazem troski o kulturę języka.
Kilka uwag na temat wulgaryzacji i brutalizacji polszczyzny
Authors: Sikora Kazimierz
Published: November 2020

Autor artykułu przedstawia swoje stanowisko w sprawie inwazji potoczności i wulgarności w dyskursie publicznym i w Internecie. Jest zdania, że jest to zjawisko groźne dla polskiej kultury, któremu trzeba się zdecydowanie przeciwstawiać.
Modne nazwy firmowe (na przykładzie nazw salonów kosmetycznych)
Authors: Młynarczyk Ewa
Published: November 2020

Obiektem bliższej obserwacji w niniejszym artykule są nazwy firm kosmetycznych zawierające w swej strukturze dwuczłonowe wyrażenia, składające się z: rzeczowników, które oznaczają rozmaite miejsca, instytucje, placówki (np. galeria, akademia, klub) albo pewną przestrzeń (np. kraina, strefa), oraz określeń wskazujących na rodzaj działalności prowadzonej w danej firmie (np. fryzjerski, kosmetyczny) lub obiekt zabiegów (urody, fryzur, paznokci itp.). Nazwy tego typu są współcześnie tworzone niemal seryjnie. Autorka, biorąc pod uwagę sfery konotacji, do jakich odnoszą się rzeczownikowe człony nazw, wskazuje kilka grup leksemów szczególnie chętnie wykorzystywanych w nazewnictwie firm kosmetycznych.
Traktat Parkosza. Eksperymentalna edycja elektroniczna
Authors: Bień Janusz S.
Published: November 2020

The fifteenth-century Latin manuscript presenting the proposal of Polish spelling formulated by Jakub Parkosz is an interesting challenge to the editors primarily because it introduces special characters that were not used later. The text of the treatise was presented and discussed in a book by Marian Kucała (available under open licence) which was used as the basis for an experimental electronic edition of the treatise in the form of an interactive PDF file, also available as a LuaLaTeX source. For transliteration, the electronic edition uses the existing Unicode letters with some additions from the private use area of the Medieval Unicode Font Initiative. This paper presents the rationale for the transliteration and discusses some possible alternative forms of electronic editions.
Anarchizm w „Homku” Ruchu Społeczeństwa Alternatywnego w kontekście mowy wrogości
Authors: Grzelka Monika , Kula Agnieszka
Published: November 2020

This text analyses the Homek magazine published by Ruch Społeczeństwa Alternatywnego (RSA) [Alternative Society Movement] – a community of people with neoanarchist views first co-creating the underground Solidarność and later functioning independently. Homek, as an underground newspaper, was initially published bi-weekly, then monthly and later irregularly. This article focuses on, firstly, the RSA community’s position on hostile attitudes (including the so-called hate speech) and, secondly, on the use of the term walka [fight] as what we believe to have been a self-creation device.
Gwarowy leksem gryfny jako modny komponent kultury konsumpcyjnej
Authors: Łuc Izabela
Published: November 2020

The object of the analysis is the way of creating commercial utterances and functional names in which the formal indicator is the dialectal lexeme gryfnie recognized as a fashionable component of Polish language of consumption. According to the communicative practice of the creators of cultural texts, the use of the gryfny component valorizes products, identifies service objects, assesses offers and highlights the speakers of the language living in the Upper Silesia region. The analytical material coming from the advertisements spread by media and on the Internet was described from the perspective of cultural linguistics and pragmalinguistics. The references to cognitive conception of meaning fields were made taking into account the appropriate methodological solutions and the complex polisystem of commercial conditions.
Antroponimy w hejcie
Authors: Naruszewicz-Duchlińska Alina
Published: November 2020

Hate refers to online posts aimed at depreciating someone or something by expressing a provocative negative opinion about them. This article discusses the function and place of anthroponyms in such posts. Its goal is to present the observations and conclusions concerning the role of anthroponyms and their usage by haters. The study material was collected from Facebook, Twitter and wm.pl and subjected to qualitative analysis.
Elizy Orzeszkowej i Henryka Sienkiewicza opisywanie przyrody
Authors: Kowalska Danuta , Pietrzak Magdalena
Published: November 2020

The analyses deal with the descriptions extracted from Nad Niemnem [On the Niemen] by Eliza Orzeszkowa and Listy z podróży do Ameryki [Letters from a Journey to America] by Henryk Sienkiewicz. The studies focus on the chosen features of the descriptions of nature by referring to the textological and stylistic research methodology. Indices of parametric features (such as size, height, length, width, depth, thickness and shape) and indices of sensory feedback have been juxtaposed with one another. The analyses show that the repertoire of linguistic and stylistic devices used by E. Orzeszkowa is by and large the same as the one used by H. Sienkiewicz due to their reference to the Romantic tradition. The descriptions differ in the intensity of the mentioned indices and in their function. Sienkiewicz’s descriptions of nature are more concrete and definite, while Orzeszkowa’s are more creative, with a tendency to poeticise nature.
Etymologie nienaukowe nazw miejscowości w Podaniach i legendach pomorskich Romualda Frydrychowicza
Authors: Rogowska-Cybulska Ewa
Published: November 2020

The article describes thirteen folk (unscientific) etymologies of eleven place names included in Romuald Fryderowicz’s 2013 book Podania i legendy pomorskie zebrane w latach 1914–1922 [Pomeranian legends collected in the years 1914–1922]. A folk etymology is defined as ‘scientifically incorrect explanation of the origins of a word based on the similarity of its form to other words or other casual associations’.The analysed pseudo‑etymologies concern the following place names: Borkowo, Górzno, Osie, Przechowo, Rudki, Tleń, Tuchola, Warzno, Wysin, Zawory and Zblewo; the book  devotes two pseudo-etymologies to Tuchola and Wysin each. Some of these pseudo etymologies come from a field exploration, but as much as seven of them occur to be pseudo-scientific. The author uses this term for unprofessional (contrary to onomastic methodology) explanations of the structure and meaning of a word using the research results of various scientific disciplines, especially history.
„Niech się połączą niebiosa i ziemia…”: w poszukiwaniu (nowej) astronomii w Antoniuszu i Kleopatrze Williama Shakespeare’a
Authors: Cetera-Włodarczyk Anna , Włodarczyk Jarosław
Published: November 2020

Shakespeare appears to be one of the most intensely studied authors exemplifying mutual influence of literature and science. Significantly enough, astronomical references deserve a particular attention due to the spectacular change of paradigm resulting from the replacement of the concept of the geocentric cosmos with the concept of the heliocentric universe. Starting from some general remarks concerning the methodological assumptions of such analyses and the specificity of Shakespeare canon, the paper offers an in-depth study of Anthony and Cleopatra  as one of the most representative plays with regard to the number, suggestiveness and interpretative potential of astronomical references. The paper exemplifies the way in which the play combines traditional astronomical and astrological allusions with some unconventional images, usually featuring imaginative hyperboles, which inscribe the fate and feelings of the characters into a cosmic framework. These references repeatedly trigger some fascinating and yet risky interpretations which strive to present Shakespeare as part of the scientific revolution of the age. Refraining from any value judgment, the paper highlights the overall importance of reading Renaissance literature, and Shakespeare in particular, against the background of the history of science in a way which allows for precise identification of contemporary sources of astronomical knowledge as well as for the reconstruction of the actual paths of dissemination of such ideas.
Problematyka filozoficzna w dorobku pisarskim Wojciecha Tylkowskiego SJ
Authors: Lisiak Bogdan
Published: November 2020

The article presents the issue of philosophy and science cultivated by the Polish Jesuit, Fr Wojciech Tylkowski (1624-1695), a polymath viz. scientist of many varied interests. Tylkowski acted primarily as an educator and lecturer in philosophy at schools run by the Jesuit Order. Tylkowski aspired toward mastering all philosophical and natural science known to him. The notion of the complete scholar of the baroque period – the homo universalis  – was a crucial factor in his way of thinking and scientific work. The synthesizing of all knowledge known to him marked the purpose of his writing. For this very reason he also led independent studies, which resulted in his writing activity in the fields of philosophy, theology, astronomy, mathematics, geography, technology, art, and even agriculture. Tylkowski practised philosophy in the spirit of the Aristotelian-Scholastic tradition. An important area of his writing initiative is the so-called philosophia curiosa , understood as philosophy that evokes in the mind of the recipient an interest in the world and knowledge of the subject. Tylkowski was an original representative of this style of practising philosophy and science. His books, especially those written in the popularized convention, the philosophia curiosa , were directed towards a wide circle of readers.
Nauka o kamieniach i jej źródła w cyklu kazań Nuptiae Agni Antoniego Węgrzynowicza
Authors: Kroczak Jerzy
Published: November 2020

This article centers on the literary achievements of preacher Antoni Węgrzynowicz (1658-1721) from the collection Nuptiae Agni . Gody Baranka apokaliptycznego…  (Krak.w 1711) – „Nuptials of the Apocalyptic Lamb” (transl.) – in which there are, among other things, a series of conceptual sermons – refer to the fragment of Apocalypse 21, 19-20, relates to the twelve precious stones being the foundations of the Heavenly Jerusalem, traditionally associated with the names of the apostles. The author presents spiritual content, ingeniously built on knowledge of natural sciences regarding the properties of precious stones, derived from the writings of past and contemporary naturalists, from encyclopedic texts, biblical commentaries, baroque symbolographic compendia, and specialized literature for church speakers. The article discusses these sources of knowledge and seeks to present the writing strategies used by Węgrzynowicz concerning the study of precious stones.