РАСПРОСТРАНЕННОСТЬ И СТЕПЕНЬ ТЯЖЕСТИ ДЕПРЕССИИ И ТРЕВОЖНОСТИ У ЖИТЕЛЕЙ ВОСТОЧНО-КАЗАХСТАНСКОЙ ОБЛАСТИ, В ЗАВИСИМОСТИ ОТ ФАКТА ПОДВЕРЖЕННОСТИ ОБЛУЧЕНИЮ ВСЛЕДСТВИЕ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ СЕМИПАЛАТИНСКОГО ЯДЕРНОГО ПОЛИГОНА
Authors: Ю.М. Семенова , Л.М. Пивина , Е.Т. Жунусов , Т.А. Булегенов , А.М. Манатова , Т.И. Белихина , М.К. Адиева , А.Т. Шаханова , T. Жунусова 
Published: November 2024

Введение: Изучение влияния факторов окружающей среды на состояние психического здоровья населения является широко распространенным подходом среди современных ученых, что позволяет охарактеризовать состояние психического здоровья, как на индивидуальном, так и на популяционном уровнях. Оценка состояние психического здоровья необходима для разработки программ первичной и вторичной профилактики нарушений здоровья. Не смотря на закрытие Семипалатинского ядерного полигона (СИЯП) в 1989 году, многие социальные, демографические и экономические вопросы остались нерешенными. Отмечается усугубление психологической напряженности среди жителей прилежащих к полигону территорий за счет появления в средствах массовой информации сведений, недостоверно отображающих реальную радиоэкологическую ситуацию в регионе, а также последствия радиационного воздействия на здоровье населения. Цель: изучение распространенности и тяжести депрессивных расстройств и тревожности у жителей Абайского и Бородулихинского районов, пострадавших от многолетних испытаний на СИЯП, в сравнении с жителями экологически благополучного Курчумского района. Материалы и методы.Дизайн данного исследования был поперечным. Для достижения поставленной цели, нами были сформированыгруппы исследования из населения Восточно-Казахстанской области, в соответствии с радиационным маршрутом. Объем выборки по Абайскому району составил 222 человека, по Бородулихинскому району – 233 человек, по Курчумскому району (контрольная группа) – 245 человек. Для оценки наличия и тяжести депрессивных расстройств и тревожности использовались клинические шкалы PHQ-9 и GAD-7, соответственно.Статистическая обработка результатов проводилась с помощью статистического пакета программы SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) версия 20.0 для Windows (ГМУ г. Семей). Хи-квадрат Пирсона использовался при сравнении двух независимых групп номинальных переменных. Различия между группами считались достоверными, если имели 5% уровень значимости (р<0,05) Результаты: Исследование распространенности большого депрессивного расстройства (БДР) с помощью шкалы PHQ-9 показало, что минимальная степень расстройства (0-4 балла) встречалась у жителей села Курчум чаще (199 человек – 81,2%), чем у жителей Абайского и Бородулихинского районов (65,7% и 65,8%, соответственно). Аналогичная закономерность наблюдалась и в случае умеренной (10-14 баллов), тяжелой (15-19 баллов) и крайне тяжелой (20-27 баллов) степеней депрессии: их частота в контрольной группе была ниже, чем в основной. Оценка степени тяжести генерализованного тревожного расстройства (ГТР) в группах исследования показала существенное превышения показателей умеренной и средней степени тревожности жителей как Абайского, так и Бородулихинского районов в сравнении с контрольными показателями (23,2%; 23,4% и 13,1% соответственно для умеренной степени и 4,3%; 3,6% и 2,9 % соответственно для тревожности средней степени). Выводы: результаты, полученные в ходе нашего исследования, подтвердили гипотезу о том, что фактор радиационного воздействия вследствие длительного проживания на экологически неблагоприятных территориях негативно влияет на показатели распространенности и степени выраженности большого депрессивного и генерализованного тревожного расстройства среди экспонированных радиацией лиц.

Background: studying the influence of environmental factors on mental health of the population is a widespread approach among modern researchers, which allows us to characterize the state of mental health both at individual and population levels. Assessment of mental distress is a necessary measure for the development of primary and secondary prevention programs on mental disorders. Despite the closure of the Semipalatinsk Nuclear Test Site (SNTS) in 1989, many social, demographic and economic issues remained unresolved. There is an aggravation of psychological tension among residents of the territories adjacent to the Site due to the spread of information by mass media unfairly reflecting the real radio-ecological situation in the region, as well as the consequences of radiation impact on public health. Aim: to study the prevalence and severity of depressive disorders and anxiety among the residents of Abay and Borodulikha districts, who were affected by long-term tests due to the activity of the SNTS, in comparison with inhabitants of ecologically safe Kurchum district. Materials and methods. The study had cross-sectional design. To achieve the study aim, we formed the study groups from the population of the East Kazakhstan region, in accordance with their radiation route. The sample size for the Abay district of comprised 222 people, while the sample size for Borodulikha district composed 233 people, and 245 people were recruited in Kurchum district (control group). PHQ-9 and GAD-7 scales were used to assess the presence and severity of depressive disorder and anxiety, respectively. The statistical processing of the study results was carried out using the SPSS statistical package (Statistical Package for the Social Sciences) version 20.0 for Windows (GMU Semey). Pearson’s chi-square was used to compare two independent groups of nominal variables. Differences between groups were considered to be significant if they had a 5% significance level (p <0.05) Results: the prevalence of major depressive disorder (MDD) using the PHQ-9 scale showed that minimal degree of depression (0-4 points) was seen in residents of Kurchum district more often (199 people - 81.2%) than in the residents of Abay and Borodulikha districts (65.7% and 65.8%, respectively). A similar pattern was observed in case of moderate (10-14 points), severe (15-19 points) and extremely severe (20-27 points) degrees of depression: their frequency in the control group was lower than in the study group. An assessment of the severity of generalized anxiety disorder (GAD) in the study groups showed a significant excess of mild to moderate anxiety levels in both Abai and Borodulikha districts in comparison with indicators of the control group (23.2%, 23.4% and 13.1% respectively for a mild degree and 4.3%, 3.6% and 2.9% respectively for moderate anxiety). Conclusions: our results confirm the hypothesis that exposure to radiation due to the prolonged residence in ecologically unfavorable territories, negatively affects the prevalence and severity of a major depressive disorder and generalized anxiety disorder among the exposed individuals.

Кіріспе: Қоршаған орта факторларының тұрғындардың психикалық денсаулығына әсер етуін зерттеу осы заманғы ғалымдарының арасында кең таралған әдіс болып саналады, өз кезегінде психикалық денсаулық жағдайын индивидуалды және популяциялық деңгейде сиппаттауға мүмкіндік береді. Психикалық денсаулық жағадайын бағалау денсаулық бұзылысының біріншілік және екіншілік алдын-алу бағдарламасын жасап шығаруда ауадай қажет. Семей ядролық полигонының (ССЯП) жабылуына қарамастан 1989 жылы көптеген әлеуметтік, демографиялық және экономикалық сұрақтар шешусіз қалды. БАК-да шынайы радиоэкологиялық жағдайды дәйексіз суреттейтін ақппарттардың туындауына байланысты сонымен қатар сәулелік әсердің тұрғындар денсаулығына әсері салдарынан полигонға жапсарлас орналасқан аумақтарда психологиялық қауырттылықтың асқынуы байқалуда. Мақсат: көп жылдық ССЯП-нының сынағынан зардап шеккен Абай және Бородулиха аудандарының тұрғындары арасындағы депресивті бұзылыстар және мазасыздықтың таралуы мен ауырлығын экологиялық жағынан қолайлы болып келетін Күрішім ауданының тұрғындары жағдайымен салыстыра отырып зерттеу. Материалдар мен әдістер: Берілген зерттеудің дизайны көлденең болды. Алға қойған мақсатқа қол жету үшін біз Шығыс Қазақстан тұрғындары арасынан радиационды маршрутқа сәйкес зерттеу тобын жинақтадық. Абай ауданы бойынша іріктеме көлемі 222 адамды құрады, Бородулиха ауданы бойынша -233 адамды құрады, Күрішім ауданы бойынша (бақылау тобы) -245 адамды құрады. Депрессивті бұзылыстар мен мазасыздықты анықтау және ауырлығын бағалау үшін PHQ-9 және GAD-7 шкалалары сәйкесінше қолданылды нәтижелердің статистикалық өңделуі SPSS (Statistical Package for Social Sciences) бағдарламасының статистикалық пакеті Windows –ке арналған (ГМУ г.Семей) 20.0 нұсқасы көмегімен жүргізілді. Пирсон Хи-квадраты номиналды ауыспалылардың қос тәуелсіз топтарын салыстыруда қолданды. Мәнділік деңгейі 5 % болғанда топтар арасындағы айырмашылықтар дәйекті болып есептелінді. Нәтижелер:Үлкен депрессивті бұзылыстардың (ҮДБ) тарамдылығын PHQ-9 шкаласымен зерттеу бұзылыстың ең төменгі деңгейі (0-4 балл) Күрішім ауылының тұрғындары арасында (199 адам - 81,2%) Абай және Бородулиха аудандарымен салыстырғанда (65,7% және 65,8% сәйкесінше). Дәл сондай заңдылық ынсапты (10-14 балл), ауыр (15-19 балл) және өте ауыр (20-27 балл) депрессия деңгейінде байқалды: олардың жиілігі бақылау тобында негізгі топтармен салыстырғанда төмен болды. Зерттеу топтарындағы Жалпыланған мазасыздық бұзылысы (ЖМБ) Абай ауданы тұрғындары арасында да Бородулиха ауданының тұрғындары арасында бақылау көрсеткіштерімен салыстырғанда (23,2%,23,4%,13,1% ұстамды деңгейге сәйкесінше және 4,3%, 3,6%, 2,9% орташа деңгейдің мазасыздығына сәйкесінше) мазасыздықтың ұстамды және орташа деңгей көрсеткішінің айтарлықтай жоғарлауын көрсетті. Тұжырым: Зерттеуіміздің барысында алынған нәтижелер эколлогиялық қолайсыз аумақта ұзақ уақыт өмір сүру салдарынан сәулелену фактор әсеріне ұшырау радиациямен экспонатталған тұлғалар арасындағы үлкен депрессивті және жалпыланған мазасыздық бұзылыстарының таралу мен айқындылық көрсеткіштеріне жағымсыз әсер етеді деген гипотезаны растайды.