Ψυχοφυσιολογική – ψυχοφυσική θεώρηση των σχεδιαστικών αρχών των θεραπευτικών κήπων
Authors: Καμπέρη Εμμανουέλα 
Published: February 2024

Η έρευνα που πραγματοποιήθηκε εξετάζει την επίδραση συγκεκριμένων σχεδιαστικών στοιχείων σε άτομα με ψυχικές νόσους συνδυάζοντας τη χρήση βιομετρικών οργάνων όπως ο ανιχνευτής της κίνησης των ματιών (Eye Tracking), ο ανιχνευτής των εκφράσεων του προσώπου (Facial Expressions), ο ανιχνευτής της γαλβανικής απόκρισης του δέρματος GSR) και ο ηλεκτροεγκεφαλογράφος (EEG) και ερωτηματολογίου. Στόχος της ερευνητικής μελέτης είναι η τεκμηρίωση των αρχών σχεδιασμού που θα πρέπει να ακολουθούνται για τη δημιουργία θεραπευτικών κήπων που απευθύνονται σε άτομα με ψυχικές νόσους. Ειδικότερα στην εισαγωγή αναλύεται η έννοια του τοπίου και οι βασικές αρχές για τον σχεδιασμό στην αρχιτεκτονική του τοπίου. Στη συνέχεια αναφέρεται ο ρόλος της αισθητικής από την αρχαία Ελλάδα μέχρι και τα νεότερα χρόνια και πως επιδρά η αναλογία της χρυσής τομής στις τέχνες. Επιπλέον αναλύεται το χρώμα στην αρχιτεκτονική τοπίου και πως επιδρά στην διαμόρφωση ενός εξωτερικού χώρου. Ακόμη γίνεται ιστορική αναδρομή στους θεραπευτικούς κήπους για νοσηλευτικά ιδρύματα. Παράλληλα αναφέρονται οι βασικότερες ψυχικές διαταραχές και αναλύονται τα βασικά τους χαρακτηριστικά. Τέλος γίνεται εκτενής αφορά στη βιομετρική ανάλυση και τους αισθητήρες – ανιχνευτές που χρησιμοποιήθηκαν στην ερευνητική μελέτη. Στα πλαίσια της διδακτορικής διατριβής για τον προσδιορισμό σχεδιαστικών αρχών για τη διαμόρφωση θεραπευτικών κήπων που προορίζονται για άτομα με ψυχικές διαταραχές δημιουργήθηκαν 34 στατικές εικόνες που διακρίνονταν σε 8 κατόψεις που απεικόνιζαν εξωτερικούς χώρους η σύνθεση των οποίων βασίστηκε σε συγκεκριμένες σχεδιαστικές αρχές, 2 όμοια ζεύγη προοπτικών σχεδίων για κάθε κάτοψη που απεικονίζει την εποχική μεταβολή του φυτικού υλικού και 5 ζεύγη προοπτικών που απεικόνιζαν παρτέρια. Στην έρευνα συμμετείχαν 109 άτομα εκ των οποίων 70 ήταν ασθενείς με ψυχικά νοσήματα και 39 υγιή άτομα (μάρτυρες). Οι σχεδιαστικές αρχές που εφαρμόστηκαν στη σύνθεση των εικόνων περιλάμβαναν τη χρήση της γραμμικής και καμπύλης μορφής, της ποσοστιαίας αναλογίας μεταξύ σκληρού και φυτικού υλικού σε συνδυασμό με την παρουσία ή μη της χρυσής τομής και της εποχικής μεταβολής των χρωμάτων του φυτικού υλικού. Στη συνέχεια από τις κατόψεις των στατικών εικόνων δημιουργήθηκαν 8 βίντεο όπου παρουσιάστηκαν οι σχεδιαστικές προτάσεις σε τρισδιάστατη (3D) απεικόνιση. Στα βίντεο μελετήθηκαν η χρήση της γραμμικής και καμπύλης μορφής και η ποσοστιαία αναλογία μεταξύ του σκληρού και φυτικού υλικού σε συνδυασμό με την παρουσία και μη της χρυσής τομής. Συμπληρωματικά των στατικών εικόνων και των βίντεο εξετάστηκαν οι απόψεις των συμμετεχόντων σε σχέση με τις στατικές εικόνες και τα βίντεο που παρακολούθησαν. Ακόμη οι συμμετέχοντες πριν την διεξαγωγή του πειράματος συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια τα οποία κατέγραψαν την ψυχολογική τους κατάσταση. Από τα δεδομένα που προέκυψαν από την ερευνητική μελέτη προέκυψε ότι οι γυναίκες ήταν πιο παρατηρητικές και πιο σίγουρες για τις απαντήσεις τους συγκριτικά με τους άντρες. Επίσης τα ερεθίσματα που προβλήθηκαν άρεσαν περισσότερο σε ασθενείς με ψυχωσικές διαταραχές όμως οι εκφράσεις του προσώπου τους δεν ήταν πάντα αντιπροσωπευτικές των συναισθημάτων τους και δυσκολεύτηκαν περισσότερα από τις υπόλοιπες ομάδες να συγκεντρωθούν κατά τη διάρκεια του πειράματος. Ακόμη οι συμμετέχοντες της ομάδας της διπολικής διαταραχής ήταν ελάχιστα εκφραστικοί σε σχέση με τις υπόλοιπες ομάδες. Αναφορικά με την ηλικία παρατηρήθηκε ότι η μικρότερη ηλικιακή ομάδα (15-24) βίωσε εντονότερα συναισθήματα κατά την προβολή των εικόνων και των βίντεο συγκριτικά με τις υπόλοιπες ηλικιακές ομάδες. Σε ότι αφορά τα σχεδιαστικά στοιχεία των διαμορφώσεων οι συμμετέχοντες προτιμήσαν διαμορφώσεις που βασίστηκαν σε καμπύλες γραμμές και στην αναλογία της χρυσής τομής. Επίσης η χρήση του υδάτινου στοιχείου και του ανθώνα κέντρισε το ενδιαφέρον των παρατηρητών και λειτούργησε ως στοιχείο εστίασης. Ενώ παράλληλα εξέφρασαν τη δυσαρέσκεια τους για την ύπαρξη σκληρού υλικού στον σχεδιασμό κυρίως υπό την μορφή πλακόστρωσης. Τέλος σε ότι αφορά τους σχεδιαστικούς παράγοντες που μελετήθηκαν η εποχιακή μεταβολή των χρωμάτων του φυτικού υλικού δεν επηρέασε τους συμμετέχοντες.