«РЕЗИЛЕНТНОСТЬ» И СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКАЯ УСТОЙЧИВОСТЬ
Authors: Шукеева А.М. 
Published: November 2023

Қазіргі қоғамның даму кезеңінде «резиленттілік» феномені ғалымдардың зерттеулерінде пәнаралық мәселе ретінде сипаттауға бағытталған. Ал шетел ғалымдары өздерінің еңбектерінде «резиленттілік» феноменін үш негізгі аспектіде қарастырған: когнитивті бихевиоризм, конструктивизм, экологиялық болмыс. «Резиленттілік» феноменін «өміршеңдік» ұғымымен сәйкестендірсе, кейбір талдауда ол жеке тұлғаның туа біткен қасиеті ретінде түсіндіріледі. Сонымен қатар, психологияда адаптация және дезадаптация контекстінде қарастырылып, ол тұлғаның құзыреттілік немесе шеберлік сапасы ретінде, әрі оның қолайсыз жағдайлар мен қиындықтарды лайықты қарсы алуы мен жеңе білу қабілеті. Мақалада «резиленттілік» ұғымы адамның ішкі ресурстарының категориясы ретінде талданады. Ол біріншіден, адамның стресстік жағдайларда эмоционалды өзін-өзі реттеу қабілеті, физикалық, психикалық және психологиялық өміршеңдік дәрежесі. Екінші жағынан, резиленттілік ұғымы адамның мінез-құлқына әсер ететін сыртқы факторларға оның тума берілген ішкі ресурстары арқылы жауап қайтару мүмкіндігі. Бұл адамның өзінің ішкі және сыртқы ресурстарын пайдалана отырып өмірлік қиын жағдайларды жеңу, қалпына келтіру және өзін дамыту қабілеті. Түйін сөздер: резиленттілік; резилентті мінез-құлық; психологиялық тұрақтылық; өміршеңдік; төзімділік;

На современном этапе развития нашего общества усилия ученых направлены на изучение феномена резильентности как междисциплинарной проблемы. В публикациях зарубежных исследователей установлено, что феномен «резильентности» рассматривается в трех основных аспектах: когнитивный бихевиоризм, конструктивизм, экологический реализм. Феномен «резильентности» рассматривается с разных ракурсов. Одни ученые отождествляют его с понятием «жизнестойкость» и рассматривают его как врожденное качество личности, другие – в контексте адаптации и дезадаптации, как компетентность или мастерство, а также как способность достойно принимать и преодолевать неблагоприятные ситуации и трудности. В статье выявлено следующее: феномен «резильентности» является категорией внутренних ресурсов человека: способность человека к эмоциональной саморегуляции в стрессовых ситуациях, степень физической, психической и психологической жизнеспособности. С другой стороны, понятие резильентности органически включает внешние факторы, влияющие на поведение человека, в частности социальные факторы. Авторы рассматривают указанное качество как способность человека преодолевать неблагоприятные жизненные трудности, восстанавливаться и развиваться посредством использования внутренних и внешних ресурсов. Ключевые слова: резилентность; резилентное поведение; психологическая устойчивость; жизнеспособность; жизнестойкость, стрессоутойчивость;

At the present stage of development of our society, the approach of scientists is aimed at studying the phenomenon of resistance as an interdisciplinary problem. The publications of foreign researchers have established that the phenomenon of "resistance" is considered in three main approaches: cognitive behaviorism, constructivism, ecological realism. There is no clear understanding of the phenomenon of resistance in domestic studies: some scientists identify themselves with the concept of "viability" and consider it as an innate quality of personality, whereas others, in the context of adaptation/maladaptation, as competence or skill, as well as the ability to adequately meet and overcome adverse situations and difficulties. The article establishes that the phenomenon of "resistance" is a category of internal human resources: the ability of a person to emotional self-regulation in stressful situations, the degree of physical, mental and psychological viability. On the other hand, the concept of resistance organically includes external factors affecting human behavior, in particular social factors. The authors claim that overcoming unfavorable human life situations, recovery and development using internal and external resources. Keywords: resilience; resilience behavior; psychological stability; viability; stress resistance;