БОЛАШАҚ БИОЛОГИЯ МҰҒАЛІМДЕРІНІҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ- ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ҚҰЗЫРЕТТІЛІГІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ
Authors: Шакенова Т.Ж. , Хамзина Ш.Ш. , Сергазина Ж.Ж. 
Published: October 2023

В статье рассматривается вопрос о формировании экологической и педагогической компетенции будущих учителей. Задачей данного исследования является диагностирование уровня их эколого- педагогической компетенции. Сегодня развитие социокультурной личности является одной из основных проблем развития нашего общества. Вместе с тем, возникла необходимость формирования в обществе экологически грамотного во всех отношениях личности, который знает законы развития общества и природы в целом, т.е. гражданина осознающего, что история социума тесно связана с историей развития нашей природы, способного рационально и бережно относиться к недрам Земли. Формирование эколого-педагогической компетенции будущих учителей биологии изучается с точки зрения компетентностного подхода в сочетании с такими подходами как мотивационно- деятельностный, эмоционально-оценочный, ценностно-смысловой и эстетический компонент. Выявлено, что при подготовке педагогических кадров в области биологии очень важным является использование в данном процессе дисциплин компонента по выбору. Анализируя образовательные программы по направлению «Биология» нами установлено, что в цикле профессиональных дисциплин имеются компоненты (образовательные), ориентированные на развитие эколого- педагогической компетенции будущих учителей биологии, но в проанализированных учебных планах отсутствуют учебные дисциплины, которые направлены на формирование вышеназванной компетенции. В статье представлен спецкурс «Экологическое образование учащихся средних общеобразовательных школ» для будущих учителей биологии и предопределено его место в подготовке будущих учителей биологии. Данный курс позволит студентам изучить особенности экологических знаний и ценностей, исследование различных процессов и явлений окружающей среды, а также основы не только экологического воспитания, но и образования в целом. Ключевые слова: эколого-педагогическая компетентность, экологическая грамотность, образование, воспитание, диагностика, уровень.

Мақалада болашақ мұғалімдердің экологиялық және педагогикалық құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі қарастырылады. Бұл зерттеудің міндеті-олардың экологиялық және педагогикалық құзіреттілік деңгейін диагностикалау. Бүгінгі таңда әлеуметтік-мәдени тұлғаның дамуы біздің қоғам дамуының негізгі мәселелерінің бірі болып табылады. Сонымен бірге, қоғамда қоғамның және тұтастай табиғаттың даму заңдылықтарын білетін барлық жағынан экологиялық сауатты тұлғаны қалыптастыру қажеттілігі туындады, яғни. қоғамның тарихы біздің табиғатымыздың даму тарихымен тығыз байланысты екенін білетін, жер қойнауына ұтымды және ұқыпты қарауға қабілетті азамат. Болашақ биология мұғалімдерінің экологиялық және педагогикалық құзіреттілігін қалыптастыру мотивациялық-белсенділік, эмоционалды-бағалау, құндылық-семантикалық және эстетикалық компонент сияқты тәсілдермен бірге құзіреттілік көзқарасы тұрғысынан зерттеледі. Биология саласындағы педагогикалық кадрларды даярлау кезінде осы процесте таңдау компонентінің пәндерін қолдану өте маңызды екендігі анықталды. "Биология" бағыты бойынша білім беру бағдарламаларын талдай отырып, біз кәсіптік пәндер циклінде болашақ биология мұғалімдерінің экологиялық- педагогикалық құзыреттілігін дамытуға бағытталған компоненттер (білім беру) бар екенін анықтадық, бірақ талданған оқу жоспарларында жоғарыда аталған құзыреттілікті қалыптастыруға бағытталған оқу пәндері жоқ. Мақалада болашақ биология мұғалімдеріне арналған "орта мектеп оқушыларына экологиялық білім беру" арнайы курсы ұсынылған және оның болашақ биология мұғалімдерін даярлаудағы орны алдын-ала анықталған. Бұл курс студенттерге экологиялық білім мен құндылықтардың ерекшеліктерін, қоршаған ортаның әртүрлі процестері мен құбылыстарын зерттеуді, сонымен қатар экологиялық білім берудің ғана емес, сонымен бірге жалпы білім берудің негіздерін зерттеуге мүмкіндік береді. Түйін сөздер: экологиялық-педагогикалық құзыреттілік, экологиялық сауаттылық, білім, тәрбие, диагностика, деңгей.

The article deals with the formation of environmental and pedagogical competence of future teachers. The objective of this study is to diagnose the level of their ecological and pedagogical competence. Today, the development of a socio-cultural personality is one of the main problems of the development of our society. At the same time, there was a need to form an environmentally literate person in society in all respects, who knows the laws of the development of society and nature as a whole, i.e. a citizen who realizes that the history of society is closely connected with the history of the development of our nature, who is able to rationally and carefully treat the bowels of the Earth. The formation of ecological and pedagogical competence of future biology teachers is studied from the point of view of the competence approach in combination with such approaches as motivational-activity, emotional-evaluative, value-semantic and aesthetic component. It is revealed that in the preparation of teaching staff in the field of biology, it is very important to use the disciplines of the component of choice in this process. Analyzing educational programs in the field of Biology, we found that in the cycle of professional disciplines there are components (educational) focused on the development of ecological and pedagogical competence of future biology teachers, but there are no academic disciplines in the analyzed curricula that are aimed at the formation of the above-mentioned competence. The article presents a special course "Environmental education of secondary school students" for future biology teachers and determines its place in the training of future biology teachers. This course will allow students to study the features of environmental knowledge and values, the study of various processes and phenomena of the environment, as well as the basics of not only environmental education, but also education in general. Keywords: ecological and pedagogical competence, ecological literacy, education, upbringing, diagnostics, level.