Διερεύνηση ηθικών στάσεων και επαγγελματικών αξιών φοιτητών νοσηλευτικής ΑΕΙ και ΤΕΙ και νοσηλευτών σε γενικά νοσοκομεία
Authors: Κουτρουμπέλη Καλλιρρόη 
Published: August 2021

Εισαγωγή: Οι επαγγελματικές νοσηλευτικές αξίες είναι σταθερές πεποιθήσεις που λειτουργούν ως πρότυπα συμπεριφοράς και δράσης για τους νοσηλευτές και είναι βασικά στοιχεία της επαγγελματικής τους ταυτότητας. Με αυτόν τον τρόπο οι νοσηλευτές ενεργούν και συμπεριφέρονται βάσει κοινών κανόνων, χαρακτηριστικών για το επάγγελμα. Ενώ τα τελευταία 20 χρόνια το θέμα των νοσηλευτικών αξιών συγκεντρώνει το ενδιαφέρον των ερευνητών διεθνώς, στην Ελλάδα δεν έχει πραγματοποιηθεί καμία σχετική μελέτη.Σκοπός: Σκοπός της μελέτης ήταν η διερεύνηση των επαγγελματικών νοσηλευτικών αξιών και των αντίστοιχων ηθικών στάσεων φοιτητών νοσηλευτικής και εργαζόμενων νοσηλευτών, καθώς και της εξέλιξης, ανάπτυξης και εφαρμογής τους.Μέθοδος: Η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε 2 φάσεις. Στην φάση Ι διεξήχθη ποιοτική μελέτη στην οποία συμμετείχαν 37 νοσηλευτές από δημόσια γενικά νοσοκομεία οι οποίοι κατανεμήθηκαν σε 5 ομάδες εστιασμένης συζήτησης. Η ανάλυση των δεδομένων έγινε με τη μέθοδο της ανάλυσης περιεχομένου (μετά την απομαγνητοφώνηση του υλικού των συζητήσεων) και χρησιμοποιήθηκε το λογισμικό ποιοτικής ανάλυσης N-Vivo 10.0. Στη φάση ΙΙ διεξήχθη ποσοτική μελέτη και συγκεκριμένα υπεριγραφική μελέτη με συγχρονικές συσχετίσεις σε δείγμα ευκολίας φοιτητών νοσηλευτικής (n=430) και εργαζόμενων νοσηλευτών σε δημόσια γενικά νοσοκομεία (n=425) (συνολικό δείγμα n=855). Για τη συλλογή των ποσοτικών δεδομένων χρησιμοποιήθηκε α) έντυπο συλλογής δημογραφικών, κοινωνικών και εργασιακών χαρακτηριστικών των νοσηλευτών β) η αναθεωρημένη Κλίμακα Επαγγελματικών Αξιών των Νοσηλευτών των Weis and Schank (2009) και γ) η Κλίμακα Ανάπτυξης και Εξέλιξης των Επαγγελματικών Αξιών των Νοσηλευτών που δημιουργήθηκε με βάση τα αποτελέσματα της φάσης Ι της παρούσας μελέτης. Η στατιστική ανάλυση πραγματοποιήθηκε με το SPSS 17.0.Αποτελέσματα: Από την ανάλυση των ποιοτικών δεδομένων στη φάση Ι της μελέτης προέκυψαν οι ακόλουθες πυρηνικές κατηγορίες: α) αντίληψη των νοσηλευτών περί των επαγγελματικών νοσηλευτικών αξιών, β) σημαντικότερες αξίες της σύγχρονης νοσηλευτικής, γ) αναγκαίες αλλαγές στις αξίες της σύγχρονης νοσηλευτικής, δ) ανάπτυξη των επαγγελματικών νοσηλευτικών αξιών, ε) εφαρμογή των επαγγελματικών νοσηλευτικών αξιών. Από την ανάλυση των ποσοτικών δεδομένων στη φάση ΙΙ της μελέτης προέκυψε ότι βασικές νοσηλευτικές αξίες για τους φοιτητές και τους νοσηλευτές, ιεραρχημένες από τις περισσότερο στις λιγότερο σημαντικές ήταν η εμπιστοσύνη (4,3±0,6), η δικαιοσύνη (4,1±0,6), η φροντίδα (4,0±0,6), ο ακτιβισμός (3,6±0,7) και ο επαγγελματισμός (3,5±0,8). Παράλληλα, οι σημαντικότερες ηθικές στάσεις για τους φοιτητές και τους νοσηλευτές ήταν η τήρηση του απορρήτου του ασθενούς (4,6±0,7) και η προστασία του δικαιώματος των ασθενών στην ιδιωτικότητα (4,5±0,8). Η μέση συνολική βαθμολογία των Επαγγελματικών Νοσηλευτικών Αξιών βρέθηκε 101,4±0,5 για τους φοιτητές και 104±0,6 για τους νοσηλευτές, αντίστοιχα, διαφορά στατιστικά σημαντική (p=0,003). Από την πολυπαραγοντική ανάλυση που έγινε βρέθηκε ότι στους φοιτητές η φροντίδα παρουσιάζει στατιστικά σημαντική συσχέτιση με το φύλο (p=0,036), o ακτιβισμός με το εκπαιδευτικό ίδρυμα φοίτησης (p<0,001) και ο επαγγελματισμός, επίσης με το έτος σπουδών (p<0,001) και το εκπαιδευτικό ίδρυμα (p<0,001). Για τους νοσηλευτές τα αποτελέσματα της πολυπαραγοντικής ανάλυσης έδειξαν ότι η φροντίδα σχετίζεται με το τμήμα εργασίας (p<0,05) και την ηλικία (p=0,034), o ακτιβισμός με το τμήμα εργασίας (p<0,05) και τη συνολική προϋπηρεσία (p=0,036), η εμπιστοσύνη με το επίπεδο εκπαίδευσης (p<0,05) και τη χώρα σπουδών (p=0,039) και ο επαγγελματισμός με το επίπεδο εκπαίδευσης (p=0,004), το τμήμα εργασίας (p=0,004) και τα χρόνια συνολικής προϋπηρεσίας (p=0,003). Επιπλέον, για τους νοσηλευτές προέκυψε ότι το σημαντικότερο κίνητρο επιλογής του νοσηλευτικού επαγγέλματος είναι η παροχή βοήθειας σε αυτούς που υποφέρους (4,1±0,9) και βρέθηκε να σχετίζεται με το επίπεδο εκπαίδευσης (p=0,021) και την ηλικία (p=0,001). Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη διαμόρφωση των επαγγελματικών νοσηλευτικών αξιών σχετίζονται με το φύλο (p=0,012) και τον τόπο που μεγάλωσαν οι νοσηλευτές (p=0,002), οι παράγοντες που επηρεάζουν τη διαχρονική εξέλιξη των επαγγελματικών νοσηλευτικών αξιών με το φύλο (p<0,001), το τμήμα εργασίας (p=0,003) και τη συνολική προϋπηρεσία (p=0,018) και οι παράγοντες που δυσχεραίνουν την εφαρμογή των επαγγελματικών νοσηλευτικών αξιών βρέθηκε ότι συσχετίζονται με τη χώρα γέννησης (p=0,005) και τη συνολική προϋπηρεσία.Συμπεράσματα: Οι σημαντικότερες νοσηλευτικές αξίες για τους φοιτητές και τους εργαζόμενους νοσηλευτές είναι αυτές που ρυθμίζουν τη σχέση με τους ασθενείς. Για τους φοιτητές νοσηλευτικής το φύλο, το έτος σπουδών και το εκπαιδευτικό ίδρυμα που φοιτούν αποτελούν προσδιοριστικούς παράγοντες της σημαντικότητας των επαγγελματικών τους αξιών. Για τους νοσηλευτές σε γενικά νοσοκομεία, η εργασιακή εμπειρία, το εκπαιδευτικό επίπεδο, το τμήμα εργασίας και η ηλικία αποτελούν προσδιοριστικούς παράγοντες της σημαντικότητας των επαγγελματικών τους αξιών. Οι νοσηλευτές αντιλαμβάνονται τις επαγγελματικές αξίες ως επέκταση των προσωπικών τους αξιών και όχι ως επαγγελματικούς κανόνες με δεσμευτικό χαρακτήρα. Η ανάπτυξη των νοσηλευτικών αξιών επηρεάζεται από εργασιακούς περιβαλλοντικούς παράγοντες, το επαγγελματικό στερεότυπο και συγκρούσεις αξιών που βιώνουν οι νοσηλευτές στο χώρο εργασίας. Η εφαρμογή των επαγγελματικών αξιών επηρεάζεται από το σύστημα παροχής φροντίδας υγείας, τον τρόπο που ασκείται η νοσηλευτική διοίκηση, τις συνθήκες εργασίας, την εργασιακή εμπειρία καθώς και το βαθμό επίγνωσης των αξιών του επαγγελματία. Οι νοσηλευτές θεωρούν ότι η αξιοκρατία και οι επαγγελματικές αξίες που αφορούν στο επάγγελμα είναι αναγκαίο να ενισχυθούν. Τα συμπεράσματα της παρούσας μελέτης παρέχουν πολύτιμες πληροφορίες τόσο για τη νοσηλευτική εκπαίδευση, καθώς φαίνεται ότι η εκπαίδευση και γνώση των επαγγελματικών αξιών συμβάλλει ουσιαστικά στην ανάπτυξη των νοσηλευτών, όσο και για την κλινική νοσηλευτική, καθώς οι νοσηλευτικές αξίες αποτελούν πρότυπα για την άσκηση της νοσηλευτικής. Ωστόσο, είναι απαραίτητη περαιτέρω μελέτη για να διερευνηθούν σημαντικές πτυχές του φαινομένου των επαγγελματικών νοσηλευτικών αξιών όπως, ο τρόπος που θα πρέπει να διδάσκονται, η βιωσιμότητα και εφαρμογή τους και η σημασία τους στην ποιότητα της παρεχόμενης φροντίδας και την ικανοποίηση των ασθενών.