Βιωματική-συμμετοχική μάθηση
Authors: Ζαρόκωστα Ελένη 
Published: February 2022

Η παρούσα διατριβή διερεύνησε την υλοποίηση Ομάδων Συζήτησης Κτηνοτρόφων (ΟΣ) στο Νομό Καρδίτσας και εξέτασε τις προϋποθέσεις και τις προοπτικές ενσωμάτωσης των βιωματικών, συμμετοχικών διαδικασιών μάθησης στο Ελληνικό Σύστημα Γεωργικής Γνώσης και Καινοτομίας (AKIS). Εστίασε στην παραγωγή γνώσης που επιφέρει βελτιώσεις στην κτηνοτροφική εκμετάλλευση, τροφοδοτώντας την εμπλοκή των συμμετεχόντων κτηνοτρόφων στον εντοπισμό και την αντιμετώπιση των μαθησιακών τους αναγκών, και, επίσης, στη βελτίωση καθαυτής της διευκόλυνσης της συμμετοχικής διαδικασίας και της συστημικής ικανότητας για αλληλεπίδραση στη βάση επίτευξης κοινών σκοπών. Η έρευνα υιοθέτησε τη μεθοδολογία της έρευνας δράσης, αξιοποιώντας ποιοτικές και ποσοτικές μεθόδους διερεύνησης. Ολοκληρώθηκε σε οχτώ στάδια με τη συλλογή των στοιχείων να εκτείνεται σε δραστηριότητες ενσωματωμένες τόσο στις ΟΣ όσο και σε δράσεις που τις πλαισίωσαν και συνεισέφεραν στη γνώση της διαδικασίας διευκόλυνσης. Η εμπιστευσιμότητα της έρευνας διασφαλίστηκε με αξιοποίηση πολλαπλών τεχνικών. Η ανάλυση των ποιοτικών δεδομένων βασίστηκε στη συνεχή συγκριτική μέθοδο της θεμελιωμένης θεωρίας και ειδικότερα στην κονστρουκτιβιστική εκδοχή της. Η ποσοτική διερεύνηση αξιοποίησε τέσσερα δομημένα ερωτηματολόγια για την απεικόνιση των απόψεων και στάσεων των δικαιούχων κτηνοτρόφων του Μέτρου «Νέοι Γεωργοί» που συμμετείχαν στις ΟΣ. Τα αποτελέσματα που προέκυψαν αντιπαραβλήθηκαν με τα αντίστοιχα των δικαιούχων κτηνοτρόφων στο Ν. Καρδίτσας που παρακολούθησαν την καθιερωμένη εκπαίδευση διάρκειας 150 ωρών που παρέχει ο ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ στο πλαίσιο του εν λόγω Μέτρου του ΠΑΑ. Στη διάρκεια της έρευνας δημιουργήθηκαν τέσσερις ΟΣ και πραγματοποιήθηκαν 44 συναντήσεις σε διάστημα 2,5 χρόνων, διασφαλίζοντας το βιωματικό και συμμετοχικό τους χαρακτήρα. Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι η ένταξη των κτηνοτρόφων σε ΟΣ προϋποθέτει μια «κρίσιμη μάζα» κοινωνικού δεσμευτικού κεφαλαίου, η οποία αποτυπώνεται στις αλληλεπιδράσεις τους με τα άτομα που συνιστούν τα προσωπικά τους δίκτυα (micro- AKIS). Ακολούθως, η διατήρηση της συμμετοχής τους και η συνέχιση των εργασιών των ΟΣ απαιτεί τη διατήρηση του κινήτρου τους για νέα γνώση, που διευκολύνεται, εφόσον επιτυγχάνεται η διασφάλιση αξιόπιστων διαύλων επικοινωνίας με την επιστημονική κοινότητα. Συνολικά η παρέμβαση παρήγαγε αποτελέσματα σε πολλαπλά επίπεδα, υποδεικνύοντας τις κατευθύνσεις στις οποίες μπορούν να παραχθούν οφέλη από την εφαρμογή των ΟΣ σε μεγαλύτερη κλίμακα. Σε ατομικό επίπεδο τα μέλη των ΟΣ ενεπλάκησαν σε μάθηση απλού, διπλού και τριπλού βρόγχου, περιόρισαν την εσωστρέφειά τους και βελτίωσαν την ικανότητά τους για υιοθέτηση καινοτομιών, ενδυναμώνοντας και επεκτείνοντας αμφίπλευρα τις δικτυώσεις τους. Σε επίπεδο ομάδας τα μέλη έμαθαν να συνεργάζονται, να κεφαλαιοποιούν τη γνώση τους και να διαμορφώνουν τους όρους συμμετοχής τους στη μαθησιακή διαδικασία. Σε συστημικό επίπεδο οι ΟΣ αποτέλεσαν πεδίο για τη δημιουργία διαύλων επικοινωνίας στο AKIS και παράλληλα η δυναμική των ΟΣ αποτέλεσε προπομπό για τις εκπαιδεύσεις του προτύπου CECRA για γεωργικούς συμβούλους που εισήγαγε το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.Όσον αφορά στη διευκόλυνση, η έρευνα ανέδειξε τη σημασία της μεθοδολογικής επάρκειας αλλά και της συναδελφικής αλληλεπίδρασης και μάθησης στην ενδυνάμωση των συμβούλων- διευκολυντών. Επίσης, ανέδειξε τη σημασία της αυτεπίγνωσης και της γνώσης που προκύπτει από την εμπειρία των σχέσεων, οι οποίες αποτελούν την εμπειρική βάση για την αφομοίωση των συμμετοχικών αρχών, την ανάπτυξη της γνώσης της διευκόλυνσης και την πραγμάτωση του ρόλου του διευκολυντή. Εντέλει, τα πλεονεκτήματα και οι ευκαιρίες που η διάδοση της διευκολυνόμενης συμμετοχικής μάθησης μπορεί στις παρούσες συνθήκες να συνεισφέρει στο Ελληνικό AKIS, συναρτώνται πρωτίστως από τη συνέργεια δύο παραμέτρων: αφενός την έμπρακτη αναγνώριση από τις ηγεσίες των φορέων του AKIS των ελλειμμάτων και των προβληματικών περιοχών που η υφιστάμενη διαμόρφωση των σχέσεων και οργάνωση των δράσεων δεν αρκεί για να αντιμετωπίσει και, αφετέρου, τη γνώση των διαδικασιών διευκόλυνσης που σημαντικοί φορείς εγκαίρως θα συσσωρεύσουν, θα ενσωματώσουν και αξιόπιστα θα θέσουν σε εφαρμογή.