МЕТОДИКА ФОРМИРОВАНИЯ ЭКОЛОГИЧЕСКОЙ КУЛЬТУРЫ ОБУЧАЮЩИХСЯ НА УРОКАХ БИОЛОГИИ И НА ОСНОВЕ ИНТЕГРАЦИИ ВНЕУРОЧНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ
Authors: Бекет Б.Б. , Аманбаева М.Б. 
Published: June 2024

Экологиялық мәдениет қазіргі экологиялық мәселелерді шешуде маңызды рӛл атқарады және азаматтардың қоршаған ортаны ӛзгертуге белсенді қатысуында кӛрінеді. Экологиялық мәдениеттің болмауы қоғамның белгілі бір салаларында кең таралған тұтынудың ұтымсыз үлгілерін ӛзгертуге және қоршаған ортаға зиян келтіретін әртүрлі мінез-құлықтарды жоюға үлкен кедергі болып табылады. Қоғамның қоршаған ортаға деген кӛзқарасын ӛзгертудегі қиындықтардың бір бӛлігі-экологиялық аспектіні адам ӛміріне енгізу этикалық, әлеуметтік-мәдени және құқықтық жаңару болып табылады.Білім алушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру мақсатында сабақта және сабақтан тыс оқытуда белсенді әдістерді қолдану жұмыстарының мүмкіндіктері мол. Биология пәні бойынша сабақта және сабақтан тыс оқыту білім алушылардың қоршаған табиғи құбылыстары мен заттары туралы, олардың ӛзарабайланыс заңдылықтары туралы түсініктерін қалыптастыруға кӛмектесіп, ӛмірге деген қызығушылықтарын арттырады. Сабақтан тыс жұмыстар қоршаған ортаға тікелей бақылау жасауға мүмкіндік береді. Ӛскелең ұрпақтың экологиялық мәдениетін қалыптастыра отырып, жаңазаманның білімді, ұлттық сана-сезімі жоғары азаматын тәрбиелеу ұзақ әрі күрделі процесс болып табылады. Сондықтан бұл мәселе бүгінгі таңда ӛткір қойылып, ӛз шешімін табуды қажет етіп отыр.Мақалада биология сабағында және сабақтан тыс жұмыстарды кіріктірунегізінде білім алушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру бойынша әдістемелік ұсыныстар негізделеді. Автор білім алушылырға экологиялық тәрбие беру мақсатында оны қалыптастыру тек оқу-тәрбие үрдісімен шектеліп қалмауы керектігін эмпирикалық зерттеу негізінде кӛрсетіп, экологиялық мәдениетін қалыптастырудың моделін ұсынады. Биология сабағында және сабақтан тыс жұмыстарды интеграциялау негізінде білім алушылырдың экологиялық мәдениетін қалыптастырудың әдістемелік негіздемесі ұсыныс жасалды.

Экологическая культура играет важную роль в решении современных экологических проблем и проявляется в активном участии граждан в изменении окружающей среды. Отсутствие экологической культуры является серьезным препятствием для изменения нерациональных моделей потребления, распространенных в определенных сферах жизни общества, и устранения различных видов поведения, наносящих ущерб окружающей среде. Частью трудностей изменения отношения общества к окружающей среде является то, что включение экологического аспекта в жизнь человека является этическим, социокультурным и правовым обновлением.В целях формирования экологической культуры обучающихся имеются большие возможности для работы по использованию активных методов на уроках и во внеурочной деятельности. Обучение на уроках и внеурочной деятельности по биологии способствует формированию у обучающихся представлений об окружающих природных явлениях и пред-метах, закономерностях их взаимосвязи, повышает интерес к жизни. Внеклассные меро-приятия позволяют осуществлять непосредственный контроль над окружающей средой. Воспитание образованного, высоконационального гражданина нового времени с формиро-ванием экологической культуры подрастающего поколения является длительным и сложным процессом. Поэтому этот вопрос на сегодняшний день остро поставлен и требует своего решения.В статье обосновываются методические рекомендации по формированию экологической культуры обучающихся на уроках биологии и на основе интеграции внеурочной деятель-ности. Автор на основе эмпирического исследования показывает, что в целях экологического воспитания обучающихся его формирование не должно ограничиваться только учебно-воспитательным процессом, и предлагает модель формирования экологической культуры. Рекомендовано методическое обоснование формирования экологической культуры обучаю-щихся на уроках биологии и на основе интеграции внеурочной деятельности.

Ecological culture plays an important role in solving modern environmental problems and manifests itself in the active participation of citizens in environmental change. The lack of an ecological culture is a serious obstacle to changing irrational consumption patterns common in certain areas of society and eliminating various behaviors that harm the environment. Part of the difficulty of changing society's attitude to the environment is that the inclusion of an environmental aspect in human life is an ethical, socio-cultural and legal renewal.In order to form an ecological culture of students, there are great opportunities to work on the use of active methods in the classroom and in extracurricular activities. Teaching lessons and extracurricular activities in biology contributes to the formation of students' ideas about the surrounding natural phenomena and objects, the patterns of their interrelation, increases interest in life. Extracurricular activities allow for direct control over the environment. The upbringing of an educated, highly rational citizen of modern times with the formation of the ecological culture of the younger generation is a long and complex process. Therefore, this issue is acutely posed today and requires a solution.The article substantiates methodological recommendations for the formation of an ecological culture of students in biology lessons and on the basis of the integration of extracurricular activities. Based on empirical research, the author shows that for the purpose of ecological education of students, its formation should not be limited only to the educational process, and offers a model for the formation of ecological culture. The methodological substantiation of the formation of ecological culture of students in biology lessons and on the basis of integration of extracurricular activities is recommended.