Η δημιουργία ενός πρότυπου Δασικού Χάρτη, σύμφωνα με τις σύγχρονες οικονομοτεχνικές προδιαγραφές, κοινωνικές απαιτήσεις και νομοθετικές ρυθμίσεις
Authors: Οτέμπερη Ηλιάννα 
Published: November 2024

Ένας πρότυπος Δασικός Χάρτης, ο οποίος δημιουργείται βάσει των σύγχρονων οικονομοτεχνικών προδιαγραφών, των κοινωνικών απαιτήσεων και των νομοθετικών ρυθμίσεων, αποτελεί, καταρχήν, τη διαδικασία που απαιτείται, προκειμένου να αποτυπωθούν και να προσδιοριστούν τα δάση και οι δασικές εκτάσεις. Πρόκειται για ένα έργο που εμπεριέχει οικονομικές και κοινωνικές παραμέτρους, ενώ υλοποιείται σύμφωνα με σαφείς τεχνικούς κανόνες και εδράζεται σε συγκεκριμένο νομοθετικό υπόβαθρο. Η αποτύπωση του χαρακτηρισμού μιας έκτασης ως δασικής ή ως μη δασικής έχει ιδιαίτερη σημασία από οικονομική, κοινωνική, πολιτική και περιβαλλοντική άποψη, γεγονός που τεκμηριώνεται από τις επί σειρά ετών προσπάθειες του Ελληνικού κράτους για την οργάνωση και την υλοποίηση της κατάρτισης του Δασικού Κτηματολογίου, αρχικά, και, στη συνέχεια, της δημιουργίας των Δασικών Χαρτών, μέσα από τις σχετικές νομοθετικές ρυθμίσεις.Το Δασικό Κτηματολόγιο καθιερώθηκε στη χώρα μας με το Νόμο 248/1976. Υπαγόταν στο Εθνικό Κτηματολόγιο και αφορούσε στις δασικές εκτάσεις, οι οποίες καλύπτουν το 70% της συνολικής έκτασης της χώρας. Η σημασία του Δασικού Κτηματολογίου έγκειται στην αναγκαιότητά του προκειμένου να καταρτιστεί το Εθνικό Κτηματολόγιο, που είναι, σύμφωνα με τη σύγχρονη αντίληψη, η λεπτομερής απογραφή κτημάτων υπό την αιγίδα του Δημοσίου. Η κατάρτιση του Εθνικού Κτηματολογίου ξεκίνησε με το Νόμο 2308/1995, στο πλαίσιο της προσπάθειας για την καθιέρωση στην Ελλάδα ενός συστήματος έννομων σχέσεων σχετικά με τα ακίνητα, βασισμένου στα κτηματολογικά βιβλία. Έτσι, το έως τότε ισχύον σύστημα των Μεταγραφών και των Υποθηκών άρχισε να αντικαθίσταται από το σύστημα του Κτηματολογίου.Η κατάρτιση των Δασικών Χαρτών θεσπίστηκε με το Νόμο 2664/1998. Η διαδικασία για τη δημιουργία των χαρτών αυτών κανονικά προηγείται του Κτηματολογίου, αφού το ιδιοκτησιακό καθεστώς μιας περιοχής συνδέεται στενά με τη δασική μορφή της περιοχής. Η σύνδεση του Δασικού Χάρτη με το Κτηματολόγιο είναι θεσμοθετημένη και το Ελληνικό Κτηματολόγιο αναλαμβάνει, ως φορέας οργάνωσης, την ευθύνη για την ομαλή διεξαγωγή όλης της διαδικασίας υλοποίησης των Δασικών Χαρτών.Οι χαρτογραφήσεις δασικών περιοχών υλοποιούνται από τη Δασική Υπηρεσία βάσει θεσπισμένων τεχνικών προδιαγραφών. Οι κυρωμένοι Δασικοί Χάρτες πιστοποιούν τον δασικό ή μη δασικό χαρακτήρα μιας έκτασης. Μέχρι πρόσφατα, ωστόσο, ο χαρακτηρισμός της μορφής μιας έκτασης γινόταν από τα Δασαρχεία με τις Πράξεις Χαρακτηρισμού, οι οποίες καθιερώθηκαν με το Νόμο 998/79, ο οποίος έχει ιδιαίτερη σημασία για τη Δασική Νομοθεσία, επειδή ορίζονται οι βασικές έννοιες του δάσους.Όπως έχει ήδη αναφερθεί, η κατάρτιση ενός Δασικού Χάρτη εξυπηρετεί την ανάγκη για την αποτύπωση του δασικού ή του μη δασικού χαρακτήρα των εκτάσεων. Για τον λόγο αυτό, ιδιαίτερα στην περίπτωση της Σαμοθράκης, που αποτελεί την περιοχή έρευνας στην παρούσα μελέτη και παρουσιάζει ασαφές ιδιοκτησιακό καθεστώς, η κατάρτιση ενός Δασικού Χάρτη έχει ιδιαίτερη σημασία. Ο Δήμος Σαμοθράκης θεωρείται Μικρός Νησιωτικός Δήμος και Ορεινός Μειονεκτικός Δήμος. Το μεγαλύτερο μέρος του Δήμου αυτού καλύπτεται από δασικές εκτάσεις, στη μείωση των οποίων συντελεί η ανεξέλεγκτη βόσκηση. Το μεγαλύτερο ποσοστό της εδαφικής έκτασης του νησιού καλύπτεται από βοσκότοπους και δάση (ποσοστά 35,7% και 33,2% αντίστοιχα), πολύ χαμηλότερο είναι το ποσοστό των καλλιεργούμενων εκτάσεων(17,3%), ενώ μικρά είναι τα ποσοστά της έκτασης που καλύπτουν οι οικισμοί, τα ύδατα και οι υπόλοιπες εκτάσεις. Η δασική βλάστηση εντοπίζεται σε τμήμα του ορεινού όγκου και απλώνεται μέχρι την παράκτια ζώνη. Οι βοσκότοποι βρίσκονται σε διάφορα σημεία στον ορεινό όγκο, εκτείνονται στις πεδινές παραθαλάσσιες εκτάσεις και εμπλέκονται με τις δασικές εκτάσεις. Η ορνιθοπανίδα, τα ενδημικά φυτά, οι αξιόλογοι βιότοποι και η ιδιαίτερη αισθητική αξία του τοπίου συνέβαλαν στην ένταξη του νησιού στις περιοχές Natura 2000.Τα δάση της Σαμοθράκης είναι ιδιωτικά, δημόσια, πρώην κοινοτικά – νυν δημοτικά, μοναστηριακά και διακατεχόμενα. Το ασαφές ιδιοκτησιακό καθεστώς διακατεχόμενων, δημόσιων, δημοτικών και ιδιωτικών εκτάσεων, όπως και το μη σαφές καθεστώς συνιδιοκτησίας αποτελεί μεγάλο πρόβλημα για το νησί. Εξαιτίας τέτοιων ασαφειών, που εντοπίζονται κυρίως στα δάση, στις δασικές και στις χορτολιβαδικές εκτάσεις, λαμβάνουν χώρα αυθαιρεσίες, καταπατήσεις και διεκδικήσεις που δεν ευνοούν την οικονομική ανάπτυξη και την προστασία του περιβάλλοντος. Επιπλέον, η οριοθέτηση των δασών της Σαμοθράκης είναι περιγραφική και βασίζεται σε τοπωνύμια συχνά απροσδιόριστα. Έτσι, με εξαίρεση το δάσος Μαρτίνη, το οποίο είναι ιδιοκτησία του Δημοσίου, η ιδιοκτησία των άλλων δασικών εκτάσεων αμφισβητείται.Κατά τις τελευταίες δεκαετίες, η Σαμοθράκη έχει υποβαθμιστεί από οικολογική άποψη, με βασικότερη αιτία για την κατάσταση αυτή την υπερβόσκηση εξαιτίας του μεγάλου αριθμού των αιγοπροβάτων, τα οποία βοσκούν ανεξέλεγκτα. Επιπλέον, η γεωμορφολογία και το μικροκλίμα του νησιού έχουν ως αποτέλεσμα ακραία καιρικά φαινόμενα, τα οποία σε συνδυασμό με τις απότομες εδαφικές κλίσεις, την ανυπαρξία χαμηλής ορεινής βλάστησης εξαιτίας της υπερβόσκησης και τη διάβρωση του εδάφους, προκαλούν σημαντικά προβλήματα στις υποδομές. Επίσης, στην περιβαλλοντική υποβάθμιση συντελούν οι πυρκαγιές, η τουριστική εκμετάλλευση, η παράνομη υλοτομία και η λαθροθηρία.Η κατάρτιση του Δασικού Χάρτη του νησιού μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό των προβλημάτων που αναφέρθηκαν. Ο κύριος στόχος στο πλαίσιο μιας χαρτογραφικής σχεδίασης είναι να αναπαρασταθούν τα γεωχωρικά δεδομένα, οι έννοιες και οι σχέσεις σε έναν χάρτη. Στο πλαίσιο της κατάρτισης ενός Δασικού Χάρτη, όπως αυτού στην παρούσα μελέτη, σκοπός είναι η διερεύνηση των δασικών εκτάσεων, η κωδικοποίηση των στοιχείων που συλλέγονται στο πλαίσιο της έρευνας, καθώς και η απεικόνιση των στοιχείων στο κατάλληλο χαρτογραφικό υλικό. Βασικό ρόλο στην εν λόγω διαδικασία διαδραματίζει η αντιπαραβολή αεροφωτογραφιών παλαιότερης και πρόσφατης λήψης για την ίδια έκταση, προκειμένου να εξαχθούν συμπεράσματα για τον δασικό ή μη δασικό χαρακτήρα της έκτασης.Η κατάρτιση του Δασικού Χάρτη είναι μια διαδικασία πολύπλοκη, κατά την οποία ενσωματώνονται γεωχωρικά δεδομένα, αναλύονται χρήσεις γης και χαρτογραφούνται δασικές εκτάσεις με την αξιοποίηση της σύγχρονης τεχνολογίας. Τα δεδομένα συλλέγονται από ποικίλες πηγές, υπόκεινται σε επεξεργασία, ενώ ακολουθεί η επαλήθευση των δεδομένων αυτών. Η διαδικασία ολοκληρώνεται με τη δημοσίευση του τελικού Δασικού Χάρτη.Ειδικότερα, κατά την κατάρτιση του Δασικού Χάρτη της Σαμοθράκης αξιοποιήθηκαν εξειδικευμένα υλικά και μέθοδοι, με στόχο την ακριβή αποτύπωση των δασικών εκτάσεων. Στην παρούσα μελέτη, η δημιουργία του πρότυπου Δασικού Χάρτη στηρίχτηκε σε φωτοερμηνείες του έτους 1945, σε φωτοερμηνείες του έτους 2015, καθώς και σε επιτόπιες αυτοψίες. Στην ουσία, ο Δασικός Χάρτης δομείται από πολύγωνα με διπλό χαρακτηρισμό, που προκύπτει με βάση φωτοερμηνεία, όταν συνδυάζεται η απεικόνιση των εκτάσεων σε παλαιότερη και σε πρόσφατη αεροφωτογραφία. Το φυτοπολύγωνο ή πολύγωνο κάλυψης είναι βασική μονάδα χαρτογράφησης και αποτελεί μια συνεχόμενη έκταση που ξεχωρίζει από τις γειτονικές της λόγω της διαφορετικής μορφής και κάλυψης.Κατά τη διαδικασία της κατάρτισης του Δασικού Χάρτη της Σαμοθράκης αξιοποιήθηκαν, ως υλικά, αεροφωτογραφίες και δορυφορικές εικόνες, Ψηφιακά Μοντέλα Εδάφους, Τοπογραφικοί και Θεματικοί Χάρτες και Λογισμικό Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (GIS). Ως μέθοδοι ακολουθήθηκαν η συλλογή δεδομένων και η φωτογραμμετρία, η τηλεπισκόπηση, η ανάλυση Ψηφιακού Μοντέλου Εδάφους, οι επιτόπιες επιθεωρήσεις και η δειγματοληψία, καθώς και η ενσωμάτωση δεδομένων σε GIS.Ο Δασικός Χάρτης που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο της παρούσας μελέτης αποτυπώνει τις μορφές κάλυψης κάθε έκτασης, η οποία αποτύπωση, δεν είναι στιγμιαία, αλλά διαχρονική, καθώς παρουσιάζει το σύνολο των αλλαγών που έχουν συμβεί από παλιά έως σήμερα. Για την κατάρτιση του Δασικού Χάρτη αξιοποιήθηκαν σύγχρονες τεχνολογίες φωτογραμμετρίας και τηλεπισκόπησης, γεωγραφικά συστήματα πληροφοριών και επιτόπιες μέθοδοι επαλήθευσης. Στο πλαίσιο της δημιουργίας του χάρτη αναπτύχθηκε μεθοδολογία, που δύναται να αξιοποιηθεί για την ακριβή χαρτογράφηση των δασικών εκτάσεων και την ορθολογική διαχείριση των φυσικών πόρων.Κατά τη διαδικασία κατάρτισης του Δασικού Χάρτη παρουσιάστηκαν δυσκολίες εξαιτίας της γεωμορφολογίας της Σαμοθράκης, των απότομων κλίσεων και της ποικίλης βλάστησης, καθώς και δυσκολίες τεχνικής φύσεως. Καταβλήθηκε κάθε δυνατή προσπάθεια, προκειμένου να ξεπεραστούν τα όποια προβλήματα με στόχο την αποτελεσματικότητα της χαρτογραφικής σχεδίασης, δηλαδή τη μετάδοση της χωρικής πληροφορίας με σαφήνεια, ακρίβεια, χωρίς περιττά στοιχεία και πάντα με γνώμονα τις χαρτογραφικές αρχές.