ФИЛОСОФСКОЕ ПОЗНАНИЕ ОРНАМЕНТАЛЬНОГО ИСКУССТВА
Authors: Кузембаева С.Е. 
Published: September 2024

Мақалада қазақтың ою-өрнек өнерінің дамуы мен қалыптасуының, өркендеуі мен өрістеуінің философиялық танымы тың материалдар негізінде тұжырымдалып, тереңінен баяндалады. Ою-өрнек өнерінің қалыптасу кезеңі көне заманнан бастау алып, ғасырлар бойы дамып, халықтың өмір тіршілігінде дәстүрлі жалғасып келе жатқан, түрлі сәнді бұйымдарда, тұрмыстық заттарда көрініс тапқан мәдени құндылық пен рухани байлықтың негізі болып табылады. Қазақ халқының ою-өрнек үлгілері ғасырлар қойнауынан жеткен салқылмас қазына екендігі, халқымыздың оюмен өрнектелген – шежіре тарихы болғандығы айқын. Қазақ халқы қолөнер дамуының мәдени құндылықтарын ой таразысына салып, ою-өрнек түрлерімен айқындап берген. Осы негізде жазылған ғылыми мақалада ою-өрнек айшықтарын қазақ халқының тұрмыс-тіршілігінде қолданудың ерекшеліктері сараланып, оның философиялық танымы жаңа буындармен өрнектелген ою-өрнек түрлерімен жетілгені баяндалған. Қазақ ою-өрнектері қолданылу аясында кең мағынаға ие болып, ою-өрнектердің зооморфтық, өсімдіктік, космогониялық, геометриялық түрлерінің қайта түрленіп, толығуы туралы тың мәліметтер ұсынылған. Қазақ қолөнерінің көкжиегін кеңейткен, ең ежелгі, әрі кең таралған ою-өрнек түрлері халықтың философиялық ой-танымын ұлғайтып, халық қолөнерінің дамуында сан ғасырлық мұра еткендігі сипатталады. Ою-өрнек – қазақ халқының мәдени дамуының шежіресі мен рухани құндылығы мен философиялық ой-танымының негізігі көрінісі. Философиялық таным негізінде қазақ ою-өрнек өнерінің қалыптасып, дамуы туралы Ә. Марғұлан, С. Қасиманов, И. Ожегов, М.С. Каган, Т.В. Холостова, К. Нұрланова, Ә. Нысанбаев, Т. Әбжанов ғалымдардың тұжырымды ой-пікірлері қарастырылған.

В статье на основе новых материалов сформулированы и подробно изложены философские знания о развитии, становлении, расцвете и расширении казахского орнаментального искусства. Период становления орнаментального искусства начался в глубокой древности и развивался на протяжении многих веков. Оно является основой культурных ценностей и духовного богатства жизни народа и продолжает отражаться в различных модных изделиях и предметах быта в наше время. Орнаменты казахского народа – это неисчерпаемое сокровище, дошедшее из глубины веков и имеющее уникальную историю. Казахский народ учитывал культурные ценности развития ремесел и определял их видами орнаментов. В основе данной статьи выделяются особенности использования орнаментов в повседневной жизни с точки зрения философского познания. Представлены новые сведения о трансформации и дополнении зооморфных, растительных, космогонических, геометрических типов орнаментов в контексте их использования. Они характеризуется тем, что древнейшие и широко распространенные виды орнаментов расширили горизонты казахских ремесел, повысили философское мышление народа и составили многовековое наследие в развитии народных промыслов. Орнаменты являются генеалогией культурного развития казахского народа и основным выражением его духовной ценности и философского мышления. Становление и развитие казахского орнаментального искусства раскрыто на основе философских знаний А. Маргулана, С. Касиманова, И. Ожегова, М.С. Кагана, Т.В. Холостовой, К. Нурлановой, А. Нысанбаева, Т. Абжанова.

On the basis of new materials, philosophical knowledge about the development, formation, flourishing and expansion of Kazakh ornamental art is formulated and described in detail in the article. The period of formation of ornamental art began in ancient times and developed over many centuries. It is the basis of cultural values and the spiritual wealth of the people's life and continues to be reflected in various fashionable products and household items in our time. The ornaments of the Kazakh people are an ancient treasure with a unique history. The Kazakh people took into account the cultural values of the development of crafts and defined them by types of ornaments. At the heart of this article, the features of the use of ornaments in everyday life are highlighted from the point of view of philosophical cognition. New information is presented on the transformation and addition of zoomorphic, plant, cosmogonic, geometric types of ornaments in the context of their use. They are characterized by the fact that the most ancient and widespread types of ornaments expanded the horizons of Kazakh crafts, increased the philosophical thinking of the people and formed a centuries-old legacy in the development of folk crafts. Ornaments are the genealogy of the cultural development of the Kazakh people and the main expression of their spiritual value and philosophical thinking. The formation and development of Kazakh ornamental art is revealed on the basis of the philosophical knowledge of A. Margulan, S. Kasimanov, I. Ozhegov, M.S. Kagan, T.V. Kholostova, K. Nurlanova, A. Nysanbaev, T. Abzhanov.