Ταφικές πρακτικές στη Μυκηναϊκή Αττική
Authors: Παπακωνσταντίνου Νίκη 
Published: March 2023

Αντικείμενο της παρούσας διδακτορικής διατριβής αποτελεί η συστηματική μελέτη και ανάλυση των ανθρώπινων σκελετικών καταλοίπων από το πρόσφατα ανεσκαμμένο νεκροταφείο της Ύστερης Εποχής του Χαλκού στη θέση Κολικρέπι στα Σπάτα Αττικής. Στόχος της μελέτης ήταν αφενός η ανασύσταση της βιολογικής ταυτότητας του πληθυσμού και αφετέρου η προσέγγιση των ταφικών πρακτικών δίνοντας έμφαση στις διαδικασίες της δευτερογενούς μεταχείρισης των νεκρών. Πιο συγκεκριμένα, βασικά ζητήματα γύρω από τα οποία κινείται η συζήτηση αφορούν τη δημογραφική σύνθεση του πληθυσμού (αριθμός, φύλο, ηλικία), τα επίπεδα υγείας και τις διατροφικές συνήθειες στο σύνολο του πληθυσμού αλλά και σε επιμέρους ηλικιακές και έμφυλες ομάδες. Επιπλέον, η εργασία επιχειρεί να προσδιορίσει τις ταφονομικές διαδικασίες που επέδρασαν στα οστά με την εναπόθεσή τους στους τάφους, διακρίνοντας τους φυσικούς και πολιτισμικούς παράγοντες αλλά και να εξετάσει όψεις της ταφικής μεταχείρισης, όπως η μορφή και η ποικιλία των ταφικών πρακτικών και των τρόπων διαχείρισης των νεκρών, η συχνότητα και αλληλουχία των ταφικών επεισοδίων, η ανασύσταση του ταφικού τελετουργικού, η αναγνώριση διαφοροποιήσεων ως προς τη ταφική μεταχείριση διαφορετικών ομάδων και διαχρονικές αλλαγές στις ταφικές δραστηριότητες του νεκροταφείου. Δεδομένου ότι οι οστεολογικές μελέτες στην Αττική για την ΥΕΧ αλλά και γενικότερα οι μελέτες που εστιάζουν στις ταφικές πρακτικές, τους τρόπους μεταχείρισης του νεκρού σώματος και το ταφικό τελετουργικό είναι ελάχιστες, η εργασία προσπαθεί να καλύψει ένα μεγάλο κενό στη μυκηναϊκή ταφική αρχαιολογική έρευνα της περιοχής. Για τους σκοπούς της ανάλυσης υιοθετήθηκε μία συνθετική και συγκειμενική βιοαρχαιολογική προσέγγιση που ενσωματώνει ένα σύνολο μεθοδολογικών και ερμηνευτικών εργαλείων συνεξετάζοντας οστεολογικά δεδομένα, μακροσκοπικές και μικροσκοπικές ταφονομικές παρατηρήσεις και αρχαιολογικές πληροφορίες. Συνολικά εξετάστηκαν 96.775 θραύσματα οστών που προήλθαν από 90 ταφικές αποθέσεις σε 21 τάφους, εκ των οποίων οι 19 είναι θαλαμοειδείς ενώ 2 ανήκουν στον τύπο του λακκοειδούς. Η ανάλυση του οστεολογικού υλικού απέδωσε σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την οστεοβιογραφία των ανθρώπων του νεκροταφείου, αλλά και σε σχέση με τις ταφικές πρακτικές και τους τρόπους με τους οποίους το νεκρό σώμα αποτέλεσε αντικείμενο μεταχείρισης στα πλαίσια της δράσης των ζωντανών μελών της κοινότητας. Βάσει των αποτελεσμάτων, η συντριπτική πλειονότητα των ταφικών αποθέσεων αφορούσε σε σκελετικά κατάλοιπα που είχαν υποστεί κάποιου είδους δευτερογενή μεταχείριση και διατάραξη. Διαπιστώνεται ότι παρόλο που το γενικότερο πλαίσιο των ταφικών πρακτικών διαχρονικά παρέμενε το ίδιο διατηρώντας μία παράδοση που αναπαραγόταν σε όλη τη διάρκεια χρήσης των τάφων η εικόνα που αναδεικνύεται από τα ταφικά σύνολα σχετικά με τη μεταχείριση των νεκρών είναι περισσότερο σύνθετη. Οι διαφοροποιήσεις που αναγνωρίστηκαν ως προς τη μορφή και την οργάνωση των αποθέσεων, τη θέση τους στους τάφους και τις δευτερογενείς πράξεις διαχείρισης των σκελετικών καταλοίπων δηλώνουν ότι δεν υπήρχε ένα αυστηρά δομημένο ταφικό τελετουργικό και η ταφική συμπεριφορά στην πραγματικότητα δεν ήταν στατική και μονολιθική σε ομόχρονο και διαχρονικό επίπεδο ακολουθώντας μόνο ένα συγκεκριμένο μοτίβο.