Derivational morphology, spelling ability and dyslexia in secondary school students
Authors: Τσεσμελή Στυλιανή 
Published: August 2021

Κύριο θέμα της διατριβής ήταν η πειραματική προσέγγιση της αναπτυξιακής δυσλεξίας σε σχέση με μια σημαντική διάσταση της ορθογραφικής ικανότητας, την παραγωγική μορφολογία, σε επίπεδο αξιολόγησης και εκπαιδευτικής παρέμβασης. Τα ερευνητικά ερωτήματα εστιάστηκαν στα εξής πεδία: (i) μορφολογική ενημερότητα, (ii) μορφολογικές στρατηγικές στην ορθογραφική ικανότητα, και (iii) η επίδραση της συστηματικής άσκησης της μορφολογικής δομής στην ορθογραφία των παράγωγων λέξεων. Το πειραματικό σχέδιο της εργασίας βασίστηκε στη σύγκριση της πειραματικής ομάδας μαθητών με δυσλεξία με δύο ομάδες ελέγχου μη δυσλεξικών μαθητών, εξισωμένων ως προς τη χρονολογική και αναγνωστική τους ηλικία. Οι μαθητές με δυσλεξία φοιτούσαν σε ένα γενικό σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και λάμβαναν υποστηρικτικές υπηρεσίες για την αντιμετώπιση των μαθησιακών τους δυσκολιών, ενώ αξιολογήθηκαν με τη βοήθεια μιας συστοιχίας ψυχομετρικών και γνωστικών εργαλείων ως προς τη φύση και τη σοβαρότητα των δυσκολιών τους. Η κατάκτηση της μορφολογικής ενημερότητας παράγωγων λέξεων στον προφορικό λόγο αξιολογήθηκε μέσω ομόλογων δοκιμασιών επιγλωσσικής και μεταγλωσσικής ενημερότητας σε λέξεις υψηλής συχνότητας στην αγγλική γλώσσα αλλά και σε λέξεις χαμηλής συχνότητας ελληνικής καταγωγής. Τα ίδια λεκτικά ερεθίσματα αξιολογήθηκαν ως προς τις στρατηγικές των μαθητών κατά την ορθογραφική απόδοσή τους. Τέλος, εφαρμόστηκε στις ίδιες ομάδες των μαθητών μια εκπαιδευτική παρέμβαση, η οποία στόχευε να αξιολογήσει την επίδραση της άσκησης της ορθογραφικής δομής των παράγωγων λέξεων στην ορθογραφία τους. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι δυσλεξικοί μαθητές, ενώ παρουσίαζαν συμβατά επίπεδα ανάπτυξης της μορφολογικής ενημερότητας στον προφορικό λόγο σε σχέση με την αναγνωστική ομάδα ελέγχου, είχαν σημαντικά χαμηλότερες επιδόσεις στην ορθογραφία των λέξεων αυτών σε σχέση με τους μαθητές νεαρότερης και χρονολογικής ηλικίας. Ειδικότερα, οι μαθητές με δυσλεξία παρουσίασαν σοβαρές δυσκολίες στην ορθογραφία παράγωγων λέξεων, στοιχείο που συνδέθηκε όχι τόσο με τη κατάκτηση των λέξεων αυτών σε εννοιολογικό επίπεδο, αλλά περισσότερο με χαμηλά επίπεδα ενημερότητας της μορφολογικής τους δομής. Η εκπαιδευτική παρέμβαση που είχε ως στόχο τη βελτίωση της ορθογραφίας των παράγωγων λέξεων μέσω της κατανόησης της μορφολογικής τους δομής, οδήγησε σε αύξηση της ορθογραφικής επίδοσης των λέξεων αυτών, η οποία ήταν αντίστοιχη με το επίπεδο της αναγνωστικής ηλικίας των μαθητών. Επίσης υπήρξε σταθεροποίηση της μάθησης των λέξεων μετά την πάροδο δύο μηνών από τη λήξη της παρέμβασης καθώς και επίτευξη γενίκευσης της μάθησης σε αδίδακτες λέξεις παρόμοιας μορφολογικής δομής με τις λέξεις του εκπαιδευτικού προγράμματος. Εν κατακλείδι, υποστηρίζεται ότι η μορφολογική ενημερότητα μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό πλεονέκτημα στην εκπαιδευτική παρέμβαση ατόμων με αναπτυξιακή δυσλεξία ως αντιστάθμισμα των σοβαρών τους φωνολογικών δυσκολιών. Τα αποτελέσματα αυτά, παρά το γεγονός ότι προέρχονται από αγγλόφωνους μαθητές, είναι συναφή με μια πλούσια μορφολογικά γλώσσα, όπως η ελληνική, και κατάλληλα για ελληνόγλωσσους μαθητές δημοτικού σχολείου που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην κατάκτηση της ορθογραφικής δεξιότητας.