bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
CORNEAL STROMAL ABSCESS IN A CAPTIVE ASIAN ELEPHANT: DIAGNOSIS AND TREATMENT REGIMES
Authors:   Kasetsart University Veterinary Teaching Hospital, Kamphaeng Saen Campus, Nakhon Pathom 73140, Thailand, Pipitwanichtham Suteeranan , Dittawong Patcharida ,   Kasetsart University Veterinary Teaching Hospital, Kamphaeng Saen Campus, Nakhon Pathom 73140, Thailand, Meetipkit Phawaran ,   Kasetsart University Veterinary Teaching Hospital, Kamphaeng Saen Campus, Nakhon Pathom 73140, Thailand, Sitdhibutr Ratiwan ,   Kasetsart University Veterinary Teaching Hospital, Kamphaeng Saen Campus, Nakhon Pathom 73140, Thailand, Pattanapon Nakrob ,   Kasetsart University Veterinary Teaching Hospital, Kamphaeng Saen Campus, Nakhon Pathom 73140, Thailand, Kasornsri Manaporn ,   Kasetsart University Veterinary Teaching Hospital, Kamphaeng Saen Campus, Nakhon Pathom 73140, Thailand, Phetudomsinsuk Kanittha ,   Department of Large Animal and Wildlife Clinical Sciences, Faculty of Veterinary Medicine, Kasetsart University, Kamphaeng Saen Campus, Nakhon Pathom 73140, Thailand, Thongtip Nikorn ,   Department of Large Animal and Wildlife Clinical Sciences, Faculty of Veterinary Medicine, Kasetsart University, Kamphaeng Saen Campus, Nakhon Pathom 73140, Thailand, Sripiboon Supaphen ,   Kasetsart University Veterinary Teaching Hospital, Kamphaeng Saen Campus, Nakhon Pathom 73140, Thailand
Published: October 2023

Ocular injuries are often observed in elephants, most due to accidents. Diagnostic and treatment are challenging, as the elephants usually keep their eyes closed during examinations. This article describes the diagnosis and treatment regime of a juvenile captive female Asian elephant (Elephas maximus; approximately four years old) that showed signs of severe epiphora, blepharospasm, and corneal opacity in her left eye. Ophthalmic examination using a slit lamp and ocular ultrasonography revealed a corneal stromal abscess. Intensive treatment was performed, including administering intravenous antibiotics and anti-inflammatory drugs and an hourly eye topical treatment. The treatment regime was adjusted from time to time following the clinical signs and diagnostic results. The abscess was invisible within approximately five weeks (day 37). The treatment was continued until day 74 and then ceased. The eye recovered entirely, and only a small scar remained at the center.
The role of the Cryptosporidium parvum in diarrhea in calves and lambs
Authors:   Parasitology Department, Animal Health Research Institute, Agriculture Research Center, Ministry of Agriculture, Assiut Governorate, Egypt, Kuraa Huda Mohammed , Malek Safaa Said ,   Infectious Diseases, Department of animal Medicine, Faculty of Veterinary Medicine, Assiut University, Egypt. Postal code: 71526.
Published: October 2023

Cryptosporidiosis is an important parasitic disease that leads to morbidity and mortality among young ruminants. In our study, 200 neonatal calves and lambs were examined for Cryptosporidium parvum (C. parvum). The prevalence of infection in cattle calves, buffalo calves and lambs was 38.7%, 22% and 40%, respectively, by microscope and was 82.7%, 84% and 62.7%, respectively using Enzyme-linked immunosorbent assays (ELISA) in Assiut Governorate. The total prevalence in young ruminants was 75.5%. According to the sex, the prevalence in cattle calves, buffalo calves and lambs was 82.1% and 90.5% and 54.2%, respectively in males and was 83.3% and 79.3% and 77.8%, respectively in females. Concerning the age, it was 90.6% and 96.2% and 96% in cattle calves, buffalo calves and lambs, respectively, with age less than 1 month and was 96.6% and 63.6% and 26.9%, respectively, with age 1-2 months. While, it was 35.7% and 76.9% and 66.7% in cattle calves, buffalo calves and lambs, respectively, in age more than 2 to 3 months. The prevalence of cattle calves, buffalo calves and lambs was 97.1%, 90% and 100% of farm rearing, respectively, and was 70%, 75% and 37.8% of household rearing, respectively. The prevalence according to the feces consistency of cattle calves, buffalo calves and lambs was 77.3%, 78.9% and 49% of normal feces, respectively, and was 90.3%, 87.1% and 91.7% of diarrheic feces, respectively. This finding showed a high infection rate with C. parvum in calves and lambs.
Identification of prevalence and antibiotic resistance property as a basis for establishing an efficient treatment of bacteria causing mastitis in beef cows
Authors:   Department of Animal and Veterinary Science, Faculty of Agriculture and Food Technology, Tien Giang University, My Tho 84100 Vietnam, Tran Hoang Diep , Nguyen Trong Ngu ,   Faculty of Animal Sciences, College of Agriculture, Can Tho University, Can Tho 900000, Vietnam
Published: October 2023

The purpose of the study was to examine the occurrence of metritis on reproduction of beef cows. A total of 2,962 cows were examined, and samples were collected from those displaying clinical symptoms of bovine metritis for bacterial analysis. Bacterial species identification was performed using culture and PCR techniques. The findings revealed that bovine metritis affected 5.5% of the reproductive cow population with the presence of Streptococcus spp., Staphylococcus aureus, Escherichia coli, and Salmonella spp. at the rates of 87.7%, 61.1%, 59.9% and 17.3%, respectively. The results also demonstrated that Streptococcus spp. was the most prevalent group, while Salmonella spp. had the lowest prevalence across different breeds and litters. However, in the Limousin crossbred cows, the infection rate of E. coli surpassed that of the other bacteria and a significantly higher infection rate for E. coli was observed in litter 4 and litter ≥6 compared to the others. The disk diffusion method was utilized to assess antibiotic resistance patterns of the isolated bacteria. Among the bacteria, marbofloxacin exhibited the lowest prevalence of antibiotic resistance (16.9%), while doxycycline had the highest prevalence (82.2%). All cows recovered from the disease within 3-5 days of treatment, and all of them resumed estrus in the subsequent reproductive cycle. The pregnancy rate ranged from 66.7% to 80.0% for the first insemination in the next reproductive cycle.
Pólitíkin og stjórnsýslan, hvor á að gera hvað?
Authors: Þórðarson Sigurður
Published: October 2023

Margir muna eftir samskiptum ráðuneytisstjórans stimamjúka við hinn óreynda en áhugasama ráðherra í breska sjónvarpsþættinum "Já, ráðherra" sem sýndur var á sínum tíma við miklar vinsældir. Þar lagði sá fyrrnefndi sig í framkróka um að "hafa vit fyrir" ráðherranum og koma í veg fyrir að hann gerði einhvern "óskunda" af sér, ekki síst ef það hróflaði á einhvern hátt við völdum og áhrifum ráðuneytisstjórans og annarra embættis­manna. Sjálfsagt er þetta sú mynd sem mörgum kemur fyrst í hug þegar minnst er á samskipti stjórnmála- og embættismanna. Mig langar í þessari grein að segja í stuttu máli frá minni reynslu og skoðun á samskiptum þessara aðila eftir nær þriggja áratuga störf innan opinbera kerfisins.
Kosningar, almannaviljinn og almannaheill
Authors: Frímannsson Guðmundur Heiðar
Published: October 2023

Á síðastliðnu ári kom út á íslensku bókin Samfélagssáttmálinn eftir franska átjándu aldar heimspekinginn Jean Jacques Rousseau (1712-1778)[1]. Eins og nafnið ber með sér fjallar höfundurinn um eina af máttugri hugmyndum í sögu nýaldar um að skilja beri mannlegt félag þannig að það sé reist á sáttmála. Hann tekur efnið frumlegum og umdeildum tökum og ekki alltaf ljóst hvernig á að skilja skoðanir hans og kenningar. Ég ætla ekki að fjalla með almennum hætti um grunnatriði þessarar bókar en ég vildi nota tímann til að draga fram eina rökfærslu eða eina hugmynd um útfærslu á samfélagsákvörðunum sem er að finna í þessari bók. Ég ætla að byrja að vitna til hennar á nokkrum stöðum og leitast síðan við að skýra hvað höfundurinn er að fara og varpa ljósi á af hverju samfélagsákvarðanir geta verið og ættu að vera skynsamlegar.
Hryðjuverkamaður eða frelsishetja? Átök Rússa og Tsjetsjena í Tsjetsjeníu
Authors: Másson Arnar Þór
Published: October 2023

Til er máltæki sem hljómar þannig að sjaldan valdi einn þá er tveir deila. Sé litið til upplýsinga frá Rússlandi um átök milli Rússa og Tsjetsjena í Tsjetsjeníu lítur út fyrir að hryðjuverkamenn hafi tekið sér bólfestu í Rússlandi í óþökk stjórnvalda og almennings og eina leiðin til þess að vinna á vandanum sé að beita hörðu og vonast eftir fullnaðarsigri. Stjórnvöld í Moskvu hafa afskrifað tsjetsjenska skæruliða sem samningsaðila, að sögn vegna gíslatökumála og sprengjutilræða sem unnin hafa verið í þeirra nafni á síðustu árum. En er málið svo einfalt? Eiga stjórnvöld í Rússlandi einhverja sök á því hvernig málin hafa þróast í Tsjetsjeníu? Í þessari grein verður leitast við að skýra undirliggjandi orsakir átakanna, rakið hvernig þau hafa þróast og reynt að meta hvort líklegt sé að lausn finnist í nánustu framtíð. (Greinin birtist áður í Íslensku leiðinni veturinn 2004-2005. Greinin hefur verið uppfærð.)
Vísindahvalveiðar: Aðgangur hagsmunaaðila til áhrifa á stefnumótun og ákvarðanatöku
Authors: Sigurðardóttir Hildur
Published: October 2023

Hvalveiðar voru stundaðar hér við land mestan hluta 20. aldar og voru mikilvægar fyrir ýmis byggðalög. Frá árinu 1948 var Alþjóðahvalveiðiráðið vettvangur Íslendinga til samstarfs við aðrar þjóðir í málefnum hvalveiða og hvalarannsókna. Ráðið lagði bann við hvalveiðum í atvinnuskyni, svokallaðan núllkvóta, frá árinu 1985. Gera átti heildarúttekt á hvalastofnum fyrir árið 1990 og skyldi þá í síðasta lagi, ákvörðun um veiðitakmörkun tekin til endurskoðunar. Íslendingar voru bundnir ákvörðun Alþjóðahvalveiðiráðins þar sem Alþingi tók þá ákvörðun árið 1982, með eins atkvæðismun, að mótmæla ekki banni ráðsins. Hrefnuveiðar lögðust því niður frá lokum vertíðar 1985 vegna bannsins en takmarkaður fjöldi langreyða og sandreyða var veiddur í rannsóknaskyni á árunum 1986-1989. Áður en hvalveiðibannið tók gildi höfðu um 250 manns atvinnu hjá Hval hf. af hvalveiðum og vinnslu á hvalavertíðinni sem stóð frá júní til september ár hvert. Hér var um að ræða áhafnir hvalveiðibáta, starfsmenn í hvalstöðinni í Hvalfirði og starfsmenn frystihúss Hvals hf. í Hafnarfirði. Alþjóðahvalveiðiráðið ákvarðaði árlega hrefnuveiðikvóta og komu flest árin um 200 hrefnur í hlut Íslendinga. Þegar bannið gekk í gildi stunduðu níu bátar hrefnuveiðar og var hrefnum landað víða norðanlands og vestan. Þar fyrir utan byggðist ýmis þjónusta beint eða óbeint á hvalveiðum.
The Use of Armed Force, Weapons of Mass Destruction and the UN
Authors: Blix Hans
Published: October 2023

At the present time we do not see any risk of major powers using armed force against each other. The relations between the great powers are not exactly relaxed, but they are also not tense. All pursue the market economy of various shapes and shades as their economic model. All are bent on pragmatism. After the end of the Cold War European countries do not see Russia as a military threat and many states in Europe are reorienting their armed forces from defense of their own territory to use in international peacekeeping or peace-enforcing operations.
Vald forseta sem handhafa framkvæmdarvalds
Authors: Thorarensen Björg
Published: October 2023

Samkvæmt 2. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. stjórnarskipunarlög nr. 33/1944, fara forseti og önnur stjórnarvöld samkvæmt stjórnarskránni og öðrum landslögum með framkvæmdarvaldið. Í sama stjórnarskrárákvæði er mælt fyrir um að Alþingi og forseti Íslands fari saman með löggjafarvaldið. Viðfangsefni mitt hér er að fjalla um fyrrnefndan þátt í störfum forsetans, vald hans sem handhafa framkvæmdarvalds en minna hefur verið rætt um þann þátt starfa forsetans en störf hans sem handhafa löggjafarvaldsins.
Staða utanríkismálanefndar Alþingis í ljósi Íraksmálsins
Authors: Magnússon Bjarni Már
Published: October 2023

Hlutverk utanríkismálanefndar Alþingis hefur verið meira í kastljósinu en oft áður vegna deilna um lögmæti þeirrar ákvörðunar þáverandi forsætisráðherra, Davíðs Oddssonar og þáverandi utanríkisráðherra, Halldórs Ásgrímssonar, frá 18. mars 2003 að styðja áform Bandaríkjanna, Bretlands og annarra ríkja um tafarlausa afvopnun Íraks. Fjörleg umræða leystist úr læðingi um aðkomu utanríkismálanefndar að þeirri ákvörðun þar sem m.a. var deilt um hlutverk nefndarinnar. Sitt sýndist og sýnist hverjum.
Free at last
Authors: Corgan Michael T.
Published: October 2023

On the 30th of September 2006 for the first time in its history as an independent nation, Iceland was free of all foreign military forces or their representatives. A quiet and almost unnoticed ceremony took place at the Keflavik NATO base. American and Icelandic flags were lowered, folded, given to representatives of the respective countries and the small official party drove away. Quietly, with no fanfare or demonstration, or even much notice, the Keflavik base, the focal point of an issue that roiled and divided Iceland politics like one of the fire trenches that mark the country, an issue that had simmered and erupted throughout most of the Cold War, became a ghost town.
Hvað býður Evrópa? Um varnarþarfir Íslands og öryggis- og varnarmálastefnu Evrópusambandsins
Authors: Arnórsson Auðunn
Published: October 2023

Þann 30. september 2006 urðu mikil tímamót í sögu íslenzka lýðveldisins. Á þessum milda haustdegi yfirgáfu síðustu bandarísku hermennirnir landið eftir látlausa athöfn á Keflavíkurflugvelli, rúmum 65 árum eftir að þeir tóku sér fyrst stöðu hérlendis samkvæmt samningum um að þeir sæju Íslendingum fyrir "hervernd". Þremur dögum áður hafði ríkisstjórnin kynnt fyrir þjóðinni nýtt samkomulag við Bandaríkjastjórn um breytt fyrirkomulag varnarsamstarfs landanna á grundvelli varnarsamningsins frá 1951. Forsætisráðherra fullyrti þá að nýja samkomulagið, sem kveður meðal annars á um að Bandaríkjamenn séu eftir sem áður skuldbundnir til varna Íslands en muni framvegis gera það með "hreyfanlegum vörnum" í stað fastrar viðveru herliðs hér á landi, tryggði varnarhagsmuni landsins vel. Á leiðtogafundi Atlantshafsbandalagsins í Riga í lok nóvember vakti Geir H. Haarde forsætisráðherra aftur á móti athygli á því að eftir brottför varnarliðsins væri Ísland eina ríkið innan NATO, þar sem ekkert eftirlit væri í lofti eða viðbúnaður á friðartímum. Í ræðunni í Riga vísaði Geir til þess að nýja samkomulagið við Bandaríkin tæki aðeins til varnarviðbúnaðar á hættutímum, en eftir stæði þörfin fyrir eftirlit og viðbúnað á friðartímum. "Loftrými bandalagsins er skilgreint sem ein heild og þess vegna er þetta ekki bara okkar mál," sagði ráðherrann. Betri viðbúnaðar væri þörf á friðartímum, einkum til að halda uppi fullnægjandi eftirliti í lofthelginni. Því myndu íslenzk stjórnvöld bera málið upp til umræðu í Norður-Atlantshafsráðinu, fastaráði bandalagsins. Ennfremur hefur ríkisstjórnin leitað eftir viðræðum við einstaka NATO-bandamenn, sérstaklega Noreg og Danmörku, til að ræða hvernig bandalagið og viðkomandi grannþjóðir geta orðið Íslendingum að liði við að bæta úr þessu og tryggja öryggi landsins til framtíðar. Í umræðum um hvaða leiðir Íslendingum standi til boða í þessu sambandi hefur sú spurning gjarnan komið upp, hvað Evrópa hafi upp á að bjóða. Þannig var til dæmis yfirskrift fundar sem Samtök um vestræna samvinnu og Varðberg efndu til með enskum hermálasérfræðingi í byrjun nóvember þessi: "Öryggis- og varnarþörf Íslands: Er Evrópa svarið?" Enski fyrirlesarinn, Richard Holmes frá öryggis- og varnarmáladeild Cranfield-háskóla, svaraði þessari spurningu reyndar ekki, að öðru leyti en því að hann líkti samkomulaginu sem Íslendingar hefðu nú við Bandaríkjamenn við belti, sem væri gott að hafa til að missa ekki niður um sig buxurnar. En þar sem um öryggi lands og þjóðar væri að tefla teldi hann ráðlegt að hafa axlabönd líka, og þau þyrftu Íslendingar að sækja sér með efldu varnarsamstarfi við næstu grannþjóðirnar í Evrópu. Auk þess að leggja meira af mörkum sjálfir til að tryggja eigið öryggi. Hér verður gerð tilraun til að svara þessari spurningu betur og sjónum einkum beint að því sem Evrópusambandið hefur upp á að bjóða og þróun öryggis- og varnarmálastefnu ESB rakin og metin.
Afnám einkasölu áfengis. Yfirlit yfir rannsóknir á breytingum á áfengissölu
Authors: Ólafsdóttir Hildigunnur
Published: October 2023

Í skýrslunni er gerð grein fyrir helstu rannsóknum sem gerðar hafa verið á breytingum á áfengiseinkasölu og aðgengi áfengis. Rannsóknir á breyttu fyrirkomulagi áfengissölu eru flestar frá Norður-Ameríku og Norðurlöndunum. Nær allar rannsóknirnar sýna að í kjölfar einkavæðingar á áfengissölu hefur áfengisneysla aukist. Ennfremur er greint frá rannsóknum á breytingum á áfengissköttum, sem leiða í ljós að lækkun þeirra eykur áfengisneyslu og tjón af völdum áfengis. Stuttlega er fjallað um rannsóknir á áfengiskaupaaldri, á reglum um áfengisauglýsingar og viðvörunarmerkingar á áfengi. Til þess að setja þessa þætti áfengisstefnunnar í víðara samhengi er gerð grein fyrir norrænu samstarfi um áfengismál á alþjóðlegum vettvangi og stöðu áfengismála hjá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni og Evrópusambandinu. Greint er frá því að innan Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar er stefnt að samþykkt um áfengismál, sem verði baráttutæki gegn áfengisvandamálum. Þá er sagt frá stefnuskjali Evrópusambandsins og stofnun The European Alcohol and Health Forum, sem innan tíðar mun leggja fram aðgerðaáætlun til þess að vernda íbúa Evrópu gegn skaðlegri neyslu áfengis.
Sigurður Stefánsson prestur; Guðfinna M. Hreiðarsdóttir bjó til prentunar og ritaði: Vigurklerkurinn - ævisaga Sigurðar prests Stefánssonar rituð af honum sjálfum
Authors: Guðmundsson Guðmundur J.
Published: October 2023

Saga sú sem hér er sögð er sjálfsævisaga, eins og titillinn ber með sér, og verður sjálfsagt aðeins ein úr stórum flokki slíkra sagna sem boðið verður uppá í jólabókaflóðinu. Við lestur á henni rekst lesandinn þó fljótlega á sitthvað kemur honum spánskt fyrir sjónir og er ólíkt því sem gerist í nútímaævisögum. Framandlegast er þó líklega að höfundur talar ætíð um sjálfan sig í þriðju persónu, gjarnan sem Sigurð prest eða bara prestinn. Jón Þ. Þór getur þess í inngangi sínum að fyrstu persónu frásögn hafi jafnvel þótt óviðeigandi í æviminningum á þessum tíma og því sé þessi háttur hafður á.
Stigmögnun skuldbindingar: Þættir í ákvörðunarfræði
Authors: Óskarsson Þórður S.
Published: October 2023

Greinin fjallar um og varpar ljósi á hugtakið "stigmögnun skuldbindingar". Hugtakið er notað innan ákvörðunarfræða, en það er fræðigrein þar sem fjallað er um með hvaða hætti einstaklingar og hópar taka ákvarðanir. "Stigmögnun skuldbindingar" vísar til þess að stjórnendur og aðrir þeir sem taka ákvarðanir halda áfram að fylgja eftir verkefnum eftir að þeir hafa áttað sig á að þeir tóku ranga ákvörðun. Ástæður fyrir því að þetta gerist eru þessar helstar: 1) sinnuleysi varðandi kostnað, 2) dýrkeypt að hætta við ákvörðun (sálfræðilegt, félagslegt eða starfstengt áfall!), eða 3) að ávinningur geti verið mikill ef vel tekst til með ákvörðun. Það má skapa mótvægi við því að atburðarás í "stigmögnun skuldbindingar" fari af stað með því að skoða fórnarkostnað sem þegar er orðinn, skapa andrúmsloft til breytinga, vera tilbúinn að meta afleiðingar á gagnrýninn hátt og forðast hóphugsun. "Stigmögnun skuldbindingar" hefur í mörgum tilfellum valdið gífurlegu tjóni og því mikilvægt fyrir stjórnendur að lágmarka hættu á að falla í þessa gildru.
Var Komintern andvígt stofnun Sósíalistaflokksins?
Authors: Gissurarson Hannes Hólmsteinn
Published: October 2023

Jón Ólafsson heimspekingur telur sig hafa fundið heimild fyrir því, að Komintern hafi verið andvígt stofnun Sósíalistaflokksins. Hún er minnisblað eins starfsmanns Kominterns frá sumrinu 1938. Þór Whitehead sagnfræðingur andmælir því með þeim rökum, að þetta hafi ekki verið opinber samþykkt Kominterns, auk þess sem allar aðrar heimildir bendi til þess, að stofnunin hafi verið gerð með samþykki Kominterns. Fram er komin ný heimild, heillaóskir í bréfi frá Michal Wolf, öðrum ritara Alþjóðasambands ungra kommúnista og varamanni í framkvæmdastjórn Kominterns, til Æskulýðsfylkingarinnar við stofnun hennar haustið 1938. Wolf varð síðar varnarmálaráðherra Ungverjalands undir nafninu Mihály Farkas og var eindreginn stalínisti. Þessi heimild eyðir öllum vafa um það, að stofnun Sósíalistaflokksins var gerð með samþykki Kominterns.
Stefnumótun í löggæslumálum. Hlutverk og tillögur verkefnanefnda
Authors: Matthíasson Pétur Berg
Published: October 2023

Í þessari grein er fjallað um tillögur tveggja nefnda, þ.e. verkefnisstjórnar um nýskipan lögreglumála og starfshóps um sameiningu lögregluembætta, og um stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar á embætti ríkislögreglustjóra. Á síðustu fimm árum hafa þessar tvær nefndir og Ríkisendurskoðun gefið út skýrslur þar sem fjallað er um framtíðarskipulag ríkislögreglustjóra. Skýrslur nefndanna og Ríkisendurskoðunar fjalla ekki einvörðungu um framtíð ríkislögreglustjóra heldur einnig um breytingar á skipulagi lögreglunnar í landinu.
Skatteftirlit í aðdraganda hrunsins. Skattsvik í boði hverra?
Authors: Karlsson Jóhannes Hraunfjörð
Published: October 2023

Hér er fjallað um skatteftirlit í aðdraganda kerfis- og bankahrunsins haustið 2008. Gerð er grein fyrir þremur úttektum sem gerðar hafa verið hérlendis um skatteftirlit síðasta aldarfjórðung, þ.e. 1986, 1993 og 2004. Nefndarálitin eru borin saman við aðgerðir stjórnvalda til að sporna við skattsvikum. Sýnt er fram á að stjórnvöld hafi ekki eingöngu virt nefndarálitin að vettugi heldur ólu þau á ugg meðal embættismanna skattkerfisins með óskýrri stjórnsýslu. Þá eru færð fyrir því rök að stjórnvöld hafi vísvitandi dregið úr skatteftirliti, einkum í kringum aldamótin 2000. Stefna stjórnvalda var að koma á fót alþjóðlegri fjármálamiðstöð, en sterkt og öflugt skatteftilit stangaðist á við það markmið. Lykillinn að fjármálamiðstöðinni var bankaleyndin svokallaða, sem Indriði H. Þorláksson, fyrrverandi ríkisskattstjóri, barðist einna harðast gegn.
Starfsréttindi MPA-náms?
Authors: Unndórsson Jón Egill
Published: October 2023

Markmið greinarinnar er að benda á mikilvægi þess að til starfa innan stjórnsýslunnar veljist fólk með bestu undirbúningsmenntun sem völ er á fyrir tiltekin störf. Menntun stjórnsýslufræðinga er vönduð en MPA-menntunar er ekki krafist innan stjórnsýslunnar. Í staðinn eru oft önnur ófagleg sjónarmið látin ráða, svo sem tengsl við tiltekna stjórn málaflokka, vina- eða ættartengsl við ráðningaraðila, kynbundin eða aldurstengd sjónarmið. Samfélagið þarf á því að halda að innan stjórnsýslunnar veljist hæfasta fólkið sem völ er á. Réttindabarátta stjórnsýslufræðinga er ekki einkamál þeirra heldur á hún samleið með kröfum samfélagsins um meiri gæði í störfum innan stjórnsýslunnar
Greining á úrslitum kosningar til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010
Authors: Helgason Þorkell
Published: October 2023

Í kosningu 27. nóvember 2010 var kosið í 25 sæti til stjórnlagaþings sem halda skal á fyrra hluta ársins 2011. Lög mæla fyrir um að úthlutað skuli allt að 6 sætum að auki í því skyni að hvorugt kynið fari niður fyrir 40% þingfulltrúa. Reyndin varð sú að kjörnir voru 15 karlar og 10 konur og náðist því markmiðið án þess að það reyndi á þetta kynjajöfnunarákvæði. Því verður hér eftir ávallt talað um þingið eins og það sé skipað 25 fulltrúum einvörðungu. Margt var sérstætt við þessa kosningu. Ber þar fyrst að nefna að þetta var landskjör, þ.e. landið var eitt kjördæmi. Framboð voru einstaklingsbundin, engir listar eða annað því um líkt. Því var um hreint persónukjör að ræða. Tiltölulega auðvelt var að uppfylla framboðsskilyrði. Einungis þurfti að fá 30 meðmælendur en að vísu tvo votta með hverri undirskrift, en þeir gátu vottað marga meðmælendur hver. Meðmælendur gátu líka verið vottar að undirskrift annarra meðmælenda. Afleiðingin var sú að 523 buðu sig fram. Einn frambjóðandi dró sig til baka í tæka tíð og annar mun hafa gert það síðar. Í því sem á eftir fer er því miðað við að frambjóðendur hafi verið 522 að tölu. Eitt mikilvægasta nýmælið hérlendis í þessari kosningu var að persónukjörið fór fram með aðferð sem nefnd hefur verið forgangsröðunaraðferð, Single Transferable Vote (STV) á ensku.
Til varnar hagfræðinni. Á hagfræðin að skýra kulnun sólar, finna lækningu við krabbameini og skýra uppruna alheimsins?
Authors: Matthíasson Þórólfur
Published: October 2023

Það er orðið nokkuð vinsælt tómstundagaman hjá álitsgjöfum og bloggurum hérlendis og erlendis að láta niðrandi ummæli falla um hagfræði og hagfræðinga. Ekki er ástæða, hvorki fyrir fræðigreinina né iðkendur hennar að amast við gagnrýni sé markmið hennar að stuðla að endurbótum og uppbyggingu. Sleggjudómar, órökstuddar fullyrðingar og samsærisbrigsl eru hins vegar ekki til uppbyggingar fallin. Hin opinbera umfjöllun um hagfræði ber með sér að álitsgjafar og bloggarar hafi ólíkar hugmyndir um hvað hagfræði sé. Það er þess vegna rétt að byrja á að skilgreina viðfangsefnið. Orðabókarskilgreiningin er sú að hagfræði sé fræðigrein sem fjallar um framleiðslu, dreifingu og neyslu vöru og þjónustu. Markmið greinarinnar er að skilja á hvaða grundvelli einstaklingar skiptast á vörum og þjónustu. Til að ná markmiðum sínum stunda iðkendur greinarinnar víðtæka söfnun gagna og upplýsinga. Þetta má kalla hina lýsandi hlið hagfræðinnar. Til að skilja þessi gögn og setja þessar upplýsingar í samhengi setja iðkendurnir fram kenningar um atferli og markmið einstaklinga og hópa einstaklinga. Á grundvelli kenninganna eru síðan settar fram tilgátur sem reynt er að styðja eða fella. Skylda vísindamannsins er leggja að minnsta kosti jafn mikið á sig til að fella tilgátu, sem hann hefur sett fram, eins og til að styðja hana. Að þessu leyti eru kröfur til iðkenda í fræðistörfum með öðrum hætti en kröfur til stjórnmálamanna, bloggara eða álitsgjafa.
Food  Security  in  Iceland
Authors: Bailes Alyson J.K. , Jóhannsson Orri
Published: October 2023

The concept of food security applies in both poor and rich societies and concerns the steady availability of food in the right quantity and quality, at the right price. Globally, policies to assure it remain confused and world food prices are rising. Despite large exports of fish, Iceland produces only around half of its inhabitants’ nutritional needs and relies significantly on imports, also for food production inputs like fodder and seeds. Icelandic supplies are affected by oligopoly in the retail market, and could be put at risk by events in other security dimensions ranging from natural disasters and infrastructure failures to terrorism, neighbouring conflicts and other people’s shortages. Icelandic farmers have used the terminology of ‘food security’ to press their claims for more home-grown production, and more recently also in their campaign against EU membership. The general public however shows little sign of security-awareness in this field. The government possesses suitable non-military security frameworks to address food-related risks and has initiated useful, general and specific, studies. Yet it has not developed a strategy or contingency plan for food security, even following the lessons of the 2008 economic crash and 2010-2011 eruptions. Suitable remedies would include larger emergency stocks and a range of measures to reduce vulnerability and improve resilience in crises. Above all, Iceland needs a balanced and open policy-making process to decide what its general future strategy should be as a food-producing and -importing nation. Food security could then be more precisely defined and pursued with the aim of minimizing threats and risks to that agreed vision.
Sameign  þjóðarinnar  á  náttúruauðlindum  landsins
Authors: Þorláksson Indriði H.
Published: October 2023

Greinin er um verðmæti náttúruauðlinda, hvaða merkingu eigi að leggja í sameign á náttúruauðlindum og hvort ástand í málefnum náttúruauðlinda sé viðunandi. Dregið er fram að náttúrurauðlindir séu ekki trygging fyrir hagsæld og séu oft nýttar í þágu annarra en þjóðarinnar. Formlegt eignarhald komi ekki í veg fyrir að arður af auðlindinni renni til annarra en eigandans. Til þess að þjóð njóti náttúruauðlinda þarf hún að hafa efnislegt eignarhald á þeim en í því felst varðveisluskylda, réttur til auðlindarentunnar og stjórn á nýtingu auðlindanna. Af því eigi að ráðast hvaða náttúrurauðlindir séu í sameign þjóðarinnar. Ríkið sé eini aðilinn sem geti átt náttúruauðlindir fyrir hönd þjóðarinnar en sveitarfélög hafi rétt til nýtingar á auðlindum í landi sínu til almennrar veituþjónustu fyrir íbúana og hliðstæðra verkefna. Ástand í auðlindamálum hér á landi er misjafnt. Það er viðunandi hvað snertir verndun en ekki hvað varðar skil á arði og stjórn á nýtingu. Há auðlindarenta sé af náttúruauðlindum en hún skili sér misvel til þjóðarinnar. Renta í fiskveiðum skilar sér að litlu leyti til þjóðarinnar, renta í framleiðslu hitunarorku og raforku fyrir innlendan markað skilar sér að mestu en renta í orkuframleiðslu til stóriðju ekki vegna lágs orkuverðs og ívilnandi skattareglna. Að óbreyttu orkuverði og skattareglum skilar orkusala til stóriðju efnahagslegum verðmætum til þjóðarinnar með afar takmörkuðum og óbeinum hætti. Nýjar virkjunarframkvæmdir á sömu forsendum eru óforsvaranlegar ef þær fela í sér afsal á auðlindarentu þjóðarinnar til lengri tíma.
Stýrinet: Nýsköpun innan Stjórnarráðsins. Nýtt verklag í samstarfi milli stjórnsýslustiga
Authors: Unnsteinsson Héðinn , Matthíasson Pétur Berg
Published: October 2023

Í þessari grein er vakin athygli á nýju samskiptaformi sem er að ryðja sér til rúms innan stjórnsýslunnar með tilkomu stefnumörkunarinnar Ísland 2020. Stýrinet (e. governance network) er hugtak sem æ fleiri fræðimenn og embættismenn hafa skoðað síðastliðin tíu ár sem mögulegan valkost við stigveldisstjórnsýslu og útvistaða stjórnsýslu, sem varð vinsæl í lok tíunda áratugarins með tilkomu nýsköpunar í ríkisrekstri (New Public Management). Samstarf þvert á ráðuneyti eru ekki ný af nálinni en með stefnuskjalinu Ísland 2020 eru sett fram verkefni sem krefjast annars konar vinnubragða en tíðkast hafa áður innan stjórnsýslunnar. Ísland 2020 hefur ýtt bæði undir samhentari stjórnsýslu með auknu samstarfi en krefst þess jafnframt að starfshópar starfi í anda stýrineta svo að sem mestur árangur megi verða af starfi þeirra. Í greininni er stýrinetskerfi, sem sett var upp innan Stjórnarráðsins og landshlutasamtaka í tengslum við sóknaráætlanir landshluta, skoðað. Tilraun er gerð til að meta hvort stýrinet séu betur til þess fallin en annars konar samstarf til að skila markvissari árangri við lausn verkefna.
Útgáfa fræðitímarita á netinu
Authors: Arnþórsson Haukur
Published: October 2023

Úr upphafsorðum:
Á vegum veftímaritsins Stjórnmál og stjórnsýsla (Icelandic Review of Politics and Administration, IRPA), sem gefið er út af Stofnun stjórnsýslufræða og stjórnmála, hefur á árinu 2013 verið unnið að ýmsum breytingum á útgáfunni og ber þar einna hæst upptöku nýs ritstjórnar- og dreifingarkerfis. … Með upptöku kerfisins eykst fagmennska við vinnslu tímaritsins og stuðningur við höfunda stóreykst. … Hér verður reynt að miðla þeirri reynslu og sýn sem aðstandendur tímaritsins hafa öðlast á árinu í þessu verkefni.
Ráðningar í opinber störf
Authors: Kristjánsson Hafsteinn Dan
Published: October 2023

Í greininni er fjallað um þær reglur sem gilda um ráðningar í opinber störf. Í henni er ráðningarferlinu lýst í heild sinni. Allt ferlið tekur mið af þeirri kröfu að ráða ber hæfasta umsækjandann um starfið á grundvelli faglegra sjónarmiða. Ferlinu er skipt upp í þrjá þætti. Í fyrsta lagi auglýsingu og annan undirbúning að ráðningu í opinbert starf. Í öðru lagi meðferð málsins eftir að umsóknir berast. Í þriðja lagi ákvörðunartöku og meðferð málsins í kjölfarið. Þá er fjallað um mat stjórnvalda á umsækjendum og ályktanir þeirra af gögnum málsins. Að lokum er fjallað um hlutverk og úrræði eftirlitsaðila í ráðningarmálum.
Ávarp dr. Önnu G. Jónasdóttur í tilefni heiðursnafnbótar við Stjórnmálafræðideild Háskóla Íslands, 18. júní 2015
Authors: Jónasdóttir Anna G.
Published: October 2023

Þann 18. júní 2015 hélt Stjórnmálafræðideild Háskóla Íslands hátíðarráðstefnu í tilefni af 100 ára afmæli kosningaréttar kvenna á Íslandi. Í tengslum við ráðstefnuna sem bar yfirskriftina „Vald og lýðræði 100 árum síðar“ var dr. Anna Guðrún Jónasdóttir, prófessor emerita við Örebro háskóla í Svíþjóð, gerð að heiðursdoktor við Stjórnmálafræðideild. Anna Guðrún var fyrst íslenskra kvenna til að taka doktorspróf í stjórnmálafræði árið 1991 og jafnframt sú fyrsta til að fá akademískan frama í stjórnmála- og kynjafræði. Því fer vel á því að Anna Guðrún sé fyrsti heiðursdoktor Stjórnmálafræðideildar þar sem þessar greinar eiga heimilisfesti. Fræðimennska Önnu Guðrúnar spannar vítt svið og nær til stjórnmálafræði, félagsfræði, hagsögu, sálfræði og kynjafræði. Hún var meðal þeirra fyrstu til að fjalla um á fræðilegan hátt um kyn, völd og stjórnmál sem þótti býsna ögrandi þegar fræðaferill hennar hófst á 8. áratug síðustu aldar. Hún er frumkvöðull í því að samþætta stjórnmálafræði og kynjafræði og eru merkustu rannsóknir hennar á sviði valds og persónulegra kynjatengsla. Anna Guðrún fluttist ung að árum til Svíþjóðar en hefur haldið tengslum við íslenskt fræðasamfélag. Hér á eftir birtist ávarp Önnu Guðrúnar í tilefni heiðursnafnbótarinnar. Þar sést glögglega hvernig hugmyndaþróun hennar og næmur skilningur á samspili hins persónulega og pólitíska á þátt í að byggja brýr á milli þeirra stjórnmálafræði og kynjafræði á sama tíma og hún dýpkar og breikkar umfjöllunarefni þeirra sem fræðigreina.
The power and democracy research project, University of Iceland: Project management details
Authors: Kristinsson Gunnar Helgi , Vilhelmsdóttir Sjöfn
Published: October 2023

From the article: The Power and Democracy Research Project was a five-year (2014-2018) research project at the School of Social Sciences, University of Iceland. It was established through a decision of the university council and funded by the University of Iceland Centennial Fund. It is a study of power and democratic governance in Iceland focusing on the legislature, executive and judicial powers, public policy and administration, as well as on the actors and participants in the system, such as political parties, interest groups, the media and the public.
Guðmundur Magnússon: Thorsararnir. Auður - völd - örlög
Authors: Kjartansson Helgi Skúli
Published: October 2023

Bókin um Thorsarana er ættarsaga, með áherslu á fjölskyldu-, viðskipta- og stjórnmálasögu Thors Jensen, sona hans, einkum Ólafs, Richards og Thors, og fjölskyldufyrirtækisins Kveldúlfs. Yngri kynslóðir Thorsara koma einnig við sögu og fjölmargt vensla- og samstarfsfólk fjölskyldunnar. Svo er að skilja að Guðmundur Magnússon, sagnfræðingur (höfundur bóka um Eimskip og Vinnuveitendasambandið) og blaðamaður, hafi ekki byrjað að skrifa þessa miklu bók fyrr en eftir síðustu áramót, og þó samið hana meira eða minna í hjáverkum. Fyrsta spurning til ritdómara hlýtur þá að vera sú hvort verkið sé að sama skapi léttvægt sem það var hratt unnið. En það er öðru nær. Guðmundur gengur skipulega til verks, kannar efni sitt rækilega, og ritar bók sem er ekki einungis fróðleg og læsileg, heldur birtir hún nýja rannsókn á fjölmörgum atriðum, stórum og smáum.
Peter G. Peterson: Running on Empty: How The Democratic and Republican Parties Are Bankrupting Our Future And What Americans Can Do About It
Authors: Óskarsdóttir Stefanía
Published: October 2023

Á síðasta ári kom út í Bandaríkjunum bók sem vakti eftirtekt hjá þeim sem áhuga hafa á framvindu bandarískra stjórnmála og efnahagslífs. Þetta er bókin Running on Empty: How The Democratic and Republican Parties Are Bankrupting Our Future And What Americans Can Do About It eftir virtan fjármálamann og stjórnmálaskýranda, Peter G. Peterson. Peterson hefur m.a. gegnt starfi bankastjóra eins af undirbönkum bandaríska seðlabankans (Federal Reserve Bank í New York) og stýrir nú Council on Foreign Relations og Blackstone Group.
Antony Beevor [þýðandi Jón Þ. Þór]: Fall Berlínar 1945. [Á frummálinu: Berlin the Downfall 1945.]
Authors: Másson Arnar Þór
Published: October 2023

Ófáar bækur og bíómyndir hafa verið gerðar um síðari heimstyrjöldina. Flestar hafa fjallað um hlut bandamanna í styrjöldinni og hvernig þeim tókst að þrauka í gegnum árásir Þjóðverja, snúa taflinu sér í vil og ná að endingu fram "glæstum" sigri. Þegar hann var í höfn var réttað yfir óþokkunum og flestir fengu þeir makleg málagjöld. Fall Berlínar 1945 eftir sagnfræðinginn Anthony Beevor fjallar aftur á móti um allt annan raunveruleika, þ.e. um styrjöldina á austurvígstöðvunum, en þar bárust Þjóðverjar og Sovétmenn á banaspjótum. Án þess að lítið sé gert úr þjáningum þeirra sem tóku þátt í styrjöldinni eða voru fórnarlömb hennar á vesturvígstöðvunum voru átökin hvað grimmilegust á austurvígstöðvunum og mannfallið mest, bæði meðal óbreyttra borgara eða hermanna.
Sumarliði R. Ísleifsson og Þórunn Sigurðardóttir (ritstjórar): Samfélagsleg áhrif verkalýðshreyfingarinnar á 20. öld - framtíðarsýn á 21. öldinni
Authors: Frímannsson Guðmundur Heiðar
Published: October 2023

Tuttugasta öldin var merkileg um margt, sérstaklega fyrir einkennilega blöndu framfara, bætts mannlífs og ótrúlegrar mannvonsku. Frægustu dæmin um mannvonskuna eru heimsstyrjaldirnar tvær, stjórnmálastefnurnar kommúnismi og nasismi og stjórnmálamennirnir Hitler og Stalín. Fleira mætti nefna til að sýna fram á að myndin er ekki svart-hvít. Þekktustu dæmin um framfarirnar eru vísindin, kenningar Einsteins í eðlisfræði, uppgötvun erfðaefnisins og framfarir í læknisfræði. En það er einnig sérstök ástæða til að nefna framfarir í hagfræði og stjórnvísindum og raunar víða í félagsvísindum því að sú grein gleymist gjarnan þegar hugsað er um vísindi: Við skiljum sum samfélagsfyrirbrigði betur nú en fyrir hundrað árum. Gífurlegar tæknilegar framfarir urðu á tuttugustu öldinni og fjöldamörg samfélög heimsins urðu auðug og gerðu venjulegu fólki auðveldara að lifa af; raunar ekki einvörðungu að lifa af heldur að lifa lífi sem það gat stjórnað og var fjölbreyttara og ánægjulegra en líf forfeðra þeirra.
Davíð Logi Sigurðsson: Velkominn til Bagdad - ótti og örlög á vígvöllum stríðsins gegn hryðjuverkum
Authors: Hermannsson Birgir
Published: October 2023

Þýski heimspekingurinn Hegel sagði að uglan Minerva, tákn viskunnar, hæfi sig til flugs þegar rökkva tæki. Þegar bardaganum er lokið og rykið tekið að setjast, þá fyrst öðlumst við yfirsýn og fellum okkar dóma. Háskólamenn eru því gjarnan seint á ferðinni, enda rannsóknir tímafrekar og þekkingaröflun vandmeðfarin. Hið svokallaða stríð gegn hryðjuverkum, sérstaklega innrásin í Írak, er þessu marki brennt. Sjálfsagt eru ennþá nokkur ár í að verulega bitastæðar doktorsritgerðir um Íraksstríð verði kláraðar í einhverju magni. En þær koma, um það getum við verið viss.
Silja Bára Ómarsdóttir: Ný staða Íslands í utanríkismálum - tengsl við önnur Evrópulönd
Authors: Jóhannesson Guðni Th.
Published: October 2023

Þegar Ísland verður gengið í Evrópusambandið mun fræðafólk og annað áhugalið eflaust lesa þetta litla rit til að glöggva sig á aðdraganda þeirra miklu tímamóta. Nú þegar gagnast ritið þeim sem vilja fræðast um stöðu Íslands í Evrópusamrunanum, á þessum skrýtnu tímum þegar helst er deilt um hvort "Evrópumálin" séu "á dagskrá" eða ekki. En það mun væntanlega breytast á næstu árum. Afstaða Íslands til Evrópusambandsins gæti orðið mál málanna hvort sem mönnum líkar betur eða verr. Bókin er byggð á nær samnefndri ráðstefnu sem Alþjóðamálastofnun Háskóla Íslands hélt í nóvember 2006, "Ný staða í utanríkismálum - tengsl Íslands við önnur Evrópulönd". Allir nema einn þeirra sem fluttu erindi á ráðstefnunni birta þau í bókinni og tveimur greinum var bætt við, frá Jónasi H. Haralz og Þorvaldi Gylfasyni.
Ólafur Páll Jónsson: Náttúra, vald og verðmæti
Authors: Þorleifsdóttir Ásta
Published: October 2023

Bókin Náttúra, vald og verðmæti eftir Ólaf Pál Jónsson heimspeking kom út sumarbyrjun 2007. Bókin er safn ritsmíða þar sem höfundur glímir við ýmsar grundvallarspurningar um samband manns og náttúru, verðmætamat og meðferð valds í lýðræðissamfélagi. Höfundur leitast við að fjalla á áhugaverðan hátt um viðfangsefnin frá sjónarhóli náttúruverndar, siðfræði og stjórnmála. Sjónum er beint að hugtökum eins og náttúra, umhverfi, framfarir, lýðræði, eignarréttur og sjálfbærni - og í ljósi þeirra fjallað um ýmsar ákvarðanir og atburði sem varða náttúruvernd og lýðræði á líðandi stund. Bókarkaflarnir fimmtán eru ólíkir bæði að inntaki og lengd og raðað í fjóra bókarhluta eftir efni. Sumir eru eins og brot úr minningum höfundar en í öðrum birtast djúpar pælingar um eðli eignarréttar, vald og lýðræði.
Hildur Helgadóttir: Í felulitum - við friðargæslu í Bosníu með breska hernum
Authors: Ómarsdóttir Silja Bára
Published: October 2023

Bók Hildar Helgadóttur um störf sín á vegum íslensku friðargæslunnar á Balkanskaga vorið 1998 er læsileg og skemmtileg innsýn í hernaðarheim sem flestum Íslendingum er framandi. Textinn er almennt lipur, persónurnar lifna við á síðunum og Hildi tekst vel að draga fram það spaugilega í oft erfiðum kringumstæðum. Í bókinni er gott flæði en þó síst í fyrsta kaflanum, þar sem Hildur kynnir sjálfa sig fyrir lesandanum.
Helgi Gunnlaugsson: Afbrot á Íslandi
Authors: Baldursson Erlendur S.
Published: October 2023

Í umsögn gagnrýnanda kemur meðal annars eftirfarandi fram:

Skort hefur á upplýsta umræðu um refsingar og afbrot í íslensku samfélagi, sú umræða þarf að vera laus við fordóma og æsing. Bók þessi sameinar vandaða fræðimennsku og auðskilinn boðskap. Hún er kærkominn fengur fyrir alla þá sem kenna félags- og afbrotafræði ... [og] ætti að vera skyldunámsefni bæði hjá verðandi lögregluþjónum og fangavörðum.
Guðmundur Magnússon: Nýja Ísland - listin að týna sjálfum sér
Authors: Másson Arnar Þór
Published: October 2023

Í umsögn gagnrýnanda kemur meðal annars eftirfarandi fram:

Bók Guðmundar er skemmtileg. Hún er ágætt innlegg í mun dýpri umræðu sem þarf að fara fram um þróun íslensks samfélags á undanförnum árum og í framtíðinni, sérstaklega í ljósi þess áfalls sem riðið hefur yfir þjóðina síðan bókin kom út... Þrátt fyrir að það sé hárrétt hjá Guðmundi að margt hafi misfarist á nýja Íslandi og græðgi, sérgæska og fyrirhyggjuleysi geti, eins og komið hefur á daginn, steypt þjóðinni í mikil vandræði stenst umfjöllunin um hin mikla mun milli gamla og nýja Íslands ekki nánari skoðun. Hann dregur upp of jákvæða mynd af því gamla og neikvæða af því nýja. ...Hann dregur fram mörg dæmi um óhóflega eyðslu auðmanna og hvernig þeir féllu kylliflatir í gryfju broslegs hégóma. ...Þessi hluti bókarinnar er athyglisverður og skemmtilegur og gerir hana fyllilega þess virði að lesa hana.
Ásgeir Guðmundsson: Berlínarblús
Authors: Arnórsson Auðunn
Published: October 2023

Í umsögn gagnrýnanda kemur meðal annars eftirfarandi fram:

Á heildina litið er hér á ferðinni athyglisverð samantekt á harmrænum örlögum nokkurra Íslendinga á yfirráðasvæði þýzkra nazista á dögum heimsstyrjaldarinnar síðari.
Brynhildur G. Flóvenz, Davíð Þór Björgvinsson, Guðrún Dögg Guðmundsdóttir og Oddný Mjöll Arnardóttir: Ragnarsbók - fræðirit um mannréttindi
Authors: Ólafsdóttir Svala Ísfeld
Published: October 2023

Í umsögn gagnrýnanda kemur meðal annars eftirfarandi fram:

Ragnarsbók er í heild mikilsvert framlag til fræðilegrar og almennrar umræðu um þýðingarmikil samfélagsleg málefni. Ritið mun án efa gagnast í háskólakennslu, í starfi ýmissa fagstétta, einkum lögfræðinga, auk þess sem áhugamenn um mannréttindi, réttarríkið og þróun lýðræðislegra stjórnarhátta almennt ættu að finna þar sitthvað við sitt hæfi. Frágangur ritsins er ritstjórn og útgefendum til sóma.
Elías Snæland Jónsson: Möðruvallahreyfingin - baráttusaga
Authors: Héðinsson Bolli
Published: October 2023

Í umsögn gagnrýnanda kemur meðal annars eftirfarandi fram:

Bók Elíasar Snæland er afar fróðleg og upplýsandi frásögn um sögulegt tímabil í þjóðarsögunni og um hreyfingu sem á sér ekki hliðstæðu. Greint er frá undirmálum og ótrúlegum vinnubrögðum innan Framsóknarflokksins sem gera hvern mann orðlausan. Bókin er mikill fengur fyrir þá sem rannsaka íslenska stjórnmálasögu á síðustu öld. Þar er nákvæmni í frásögnum af atburðum og tímasetningu þeirra sem þakka má fádæma elju höfundar við að halda saman gögnum og skrá hjá sér atburði líðandi stundar.
Margrét Guðmundsdóttir: Saga hjúkrunar á Íslandi á 20. öld
Authors: Ástgeirsdóttir Kristín
Published: October 2023

Í umsögn gagnrýnanda kemur meðal annars eftirfarandi fram:

Bókin er þó ekki aðeins saga hjúkrunarstéttarinnar heldur er hún kvennasaga í breiðum skilningi því hún varpar ljósi á stöðu kvenna almennt, möguleika þeirra til menntunar og störf þeirra í samfélagi sem var að breytast úr bændasamfélagi í iðnaðarsamfélag og síðar yfir í þjóðfélag sem kallaði í sífellt auknum mæli á vinnuafl kvenna. ... Hér hefur verið einkar vel að verki staðið og Margrét Guðmundsdóttir bætir rós í sitt hnappagat með þessari vel og faglega unnu sögu.
Ragnheiður Kristjánsdóttir, Ragnhildur Helgadóttir, Stefanía Óskarsdóttir og Þorsteinn Magnússon: Þingræði á Íslandi, samtíð og saga
Authors: Hlöðversdóttir Bryndís
Published: October 2023

Í umsögn gagnrýnanda kemur meðal annars eftirfarandi fram:

Bókin er mikilvægt framlag inn í þá þjóðfélagsumræðu sem reglulega skýtur upp kollinum um þingræðið, kosti þess og galla. Í þeim umræðum hefur borið á nokkrum ruglingi um merkingu hugtaksins þingræði sem hefur án efa skaðað umræðuna og komið í veg fyrir að greitt sé úr deilumálum um stöðu þingræðisskipulagsins. Ritið sem nú hefur komið út ætti að greiða úr þeim óskýrleika sem einkennt hefur hugtakið þingræði, sem er út af fyrir sig verðugt framlag til umræðunnar.
Sigríður  Víðis  Jónsdóttir: Ríkisfang:  Ekkert.  Flóttinn  frá  Írak  á  Akranes
Authors: Sigurðsson Davíð Logi
Published: October 2023

Í umsögn gagnrýnanda kemur meðal annars eftirfarandi fram:

Sigríður Víðis hefur hér unnið mikið þrekvirki, skilað bók sem er mikilvægt að sem flestir Íslendingar lesi. Sagan á erindi til okkar, ef ekki nema fyrir þá sök að það er mikilvægt að við skiljum hvers konar þjáningar flóttafólk gjarnan hefur mátt ganga í gegnum, og hvers vegna Íslendingar hafa viljað leggja sitt af mörkum til að hjálpa þeim sem lenda í slíku óláni.
Snorri G. Bergsson: Roðinn í austri. Alþýðuflokkurinn, Komintern og kommúnistahreyfingin á Íslandi 1919-1924
Authors: Sigurðsson Kjartan Emil
Published: October 2023

Í umsögn gagnrýnanda kemur meðal annars eftirfarandi fram:

Mikil umræða hefur verið að undanförnu um sögu kommúnismans og sögu kalda stríðsins. Bók Snorra er framlag til hins fyrrnefnda sem sé sögu kommúnismans og sósíalismans á Íslandi. Óhætt er að láta það koma fram að Snorri er hægra megin við miðju í litrófi stjórnmálanna og þess vegna falla skrif hans í flokk með skrifum fræðimanna á borð við Hannes Hólmstein Gissurarson og Þór Whitehead.
Margrét Gunnarsdóttir: Ingibjörg. Saga Ingibjargar Einarsdóttur, eiginkonu Jóns Sigurðssonar forseta.
Authors: Kristmundsdóttir Sigríður Dúna
Published: October 2023

Í umsögn gagnrýnanda kemur meðal annars eftirfarandi fram:

Bókin er lipurlega skrifuð, byggir á traustri rannsóknavinnu og frágangur allur er til fyrirmyndar. Auk þess að færa okkur Ingibjörgu lýsir þetta rit einnig upp áður skuggsælar hliðar á lífi og sögu Jóns, ekki síst þær sem snúa að einkalífinu. Margar eru þær konurnar sem horfið hafa af yfirborði íslenskrar sögu í þagnarhylinn en hér hefur Margrét fært okkur sögu konu sem átti stóran þátt í því starfi sem lagði og var notað til að leggja grunninn að þjóðfélagi vorra tíma. Slíkt rit verður seint fullþakkað.
Gunnar Þór Bjarnason: Upp með fánann! Baráttan um uppkastið 1908 og sjálfstæðisbarátta Íslendinga
Authors: Harðarson Ólafur Þ.
Published: October 2023

Í umsögn gagnrýnanda kemur meðal annars eftirfarandi fram:

Í heildina er bók Gunnars afar vel heppnað verk. Hún gerir grein fyrir aldaranda og þjóðfélagsbreytingum á mörgum sviðum, greinir helstu hugmyndir og setur þær í samhengi, lýsir persónum, valdatogsteitu, flokkum og flokkadráttum, kosningakerfi, fjöldahreyfingum og umræðuhefð - og þeirri stórkostlegu dramatík sem átti sér stað sumarið 1908. Á engum einum stað hefur baráttan um Uppkastið verið greind með viðlíka hætti. Auk þess er textinn firna vel skrifaður. Bókin hefur verið tilnefnd til Íslensku bókmenntaverðlaunanna; lakari verk hafa hlotið þau verðlaun. Hún verður klassísk bók um Uppkastið og sjálfstæðisstjórnmálin; bók sem stjórnmálafræðingar, stjórnmálafræðinemar og allir áhugamenn um íslenska stjórnmálasögu eiga að lesa.