Αναβάθμιση των αλυσίδων αξίας ποιοτικών αγροτοδιατροφικών προϊόντων
Authors: Σπηλιώτη Μαρία 
Published: October 2023

Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής ήταν η μελέτη και ο εντοπισμός τρόπων αναβάθμισης των αλυσίδων αξίας (ΑΑ) ποιοτικών αγροδιατροφικών προϊόντων. Ειδικότερα, η έρευνα επικεντρώθηκε στην αναβάθμιση της αξίας του παραγωγικού συστήματος, μέσω της ενίσχυσης της ποιότητας, του Λαδοτυριού Μυτιλήνης Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ). Το εν λόγω τυρί είναι ένα ποιοτικό τρόφιμο, το οποίο φέρει Γεωγραφική Ένδειξη (ΓΕ) παράγεται αποκλειστικά στη Λέσβο και έχει στενή αγκύρωση με την οριοθετημένη γεωγραφική περιοχή του. Στο θεωρητικό πλαίσιο της διατριβής, αναλύεται η μοναδική σχέση του ποιοτικού προϊόντος με τους ιδιότυπους πόρους της νησιού, δίνοντας έμφαση στην ‘τοπικοποίηση’ των συστημάτων αγροδιατροφής, δημιουργώντας ανθεκτικές αλυσίδες αξίας. Προς την κατεύθυνση αυτή, διερευνάται η δυνατότητα παροχής Δημόσιων Αγαθών (ΔΑ) μέσω της προστασίας των ΓΕ, με βάση νεότερες προσεγγίσεις. Τα νέα αυτά χαρακτηριστικά των ΔΑ, σχετίζονται με την ισχυρή σύνδεση που υπάρχει μεταξύ της ποιότητας του πιστοποιημένου τρόφιμου και των τοπικών πόρων της περιοχής παραγωγής, καθώς και με την ταυτότητα του προϊόντος ΓΕ, η οποία είναι αποτέλεσμα των συλλογικών προσπαθειών των παραγόντων της ΑΑ. Επιπλέον, ο επαναπροσδιορισμός των ΔΑ, σχετίζεται με τη δημοσιότητα στην κατανάλωση, στη λήψη αποφάσεων και στη διανομή ωφελειών. Στο ίδιο πλαίσιο, προσδιορίζονται τα οφέλη που μπορούν να δημιουργηθούν από την τοποθέτηση ποιοτικών τροφίμων ζωικής προέλευσης, σε εξειδικευμένες αγορές – Niche markets. Το συγκεκριμένο είδος προώθησης, δύναται να διευκολύνει την επικοινωνία μεταξύ κτηνοτρόφων και καταναλωτών, να εφαρμοστεί από μικρού μεγέθους επιχειρήσεις ώστε να επιτευχθούν υψηλές τιμές πώλησης. Μια στρατηγική για εξειδικευμένες αγορές, απαιτεί την βελτιστοποίηση της ποιότητας του προϊόντος με ΓΕ, μέσω της διατήρησης και προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος, της σύνδεσης των τοπικών φυλών ζώων με το τοπικό παραγωγικό σύστημα, της ενδυνάμωσης της διακυβέρνησης δικτύου και του ρόλου των παραγωγών ως κύριων διαμορφωτών της παραγωγικής διαδικασίας. Μεθοδολογικά, αρχικά πραγματοποιήθηκε βιβλιογραφική ανασκόπηση στην πρόσφατη διεθνή βιβλιογραφία, χρησιμοποιώντας ως λέξεις – κλειδιά: Value Chain; Governance; Public Goods; Externalities, Geographical Indications; Local Breed; Lesvos Island; Niche Strategy; Agrifood Systems. Ακολούθως, διεξήχθησαν επιτόπιες συνεντεύξεις με τους κύριους ‘παίκτες’ δηλαδή τους εμπλεκόμενους φορείς της αλυσίδας αξίας του Λαδοτυριού Μυτιλήνης ΠΟΠ. Μέσω των συνεντεύξεων συγκεντρώθηκαν πρωτογενή και δευτερογενή δεδομένα. Ουσιαστικό τμήμα της μεθοδολογίας αποτέλεσε η λεπτομερής τεχνικοοικονομική ανάλυση, καθώς και ο υπολογισμός και η κατανομή της προστιθέμενης αξίας κατά μήκος της σχετικής αλυσίδας. Τα κύρια αποτελέσματα που προέκυψαν από την μελέτη, αποκάλυψαν: σημαντικές προκλήσεις στη συνεργασία, ασυμμετρία πληροφόρησης και ανισοκατανομή της προστιθέμενης αξίας μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών της ΑΑ, με τους αγρότες να καταλαμβάνουν την πιο αδύναμη θέση. Η ίδρυση μιας συλλογικής δομής, όπως είναι η διεπαγγελματική οργάνωση με εκπροσώπους από όλα τα επίπεδα της AA του τυριού, οι οποίοι θα μοιράζονται ένα κοινό όραμα, όπως η βελτίωση της ποιότητας του προϊόντος, μπορεί να οδηγήσει σε άμβλυνση των παραπάνω προβλημάτων. Η άσκηση ξεχωριστής διαχείρισης για το συγκεκριμένο πιστοποιημένο προϊόν από τους εμπλεκόμενους εθνικούς ελεγκτικούς φορείς και η ενδυνάμωση των δεσμών με τους τοπικούς πόρους, μπορεί επίσης να βοηθήσει στην αντιμετώπιση των προκλήσεων του συστήματος αξίας. Αξιοποιώντας το μοναδικό δεσμό μεταξύ προϊόντος και τόπου παραγωγής και δίδοντας ιδιαίτερη έμφαση στην αυτόχθονη φυλή προβάτων Λέσβου, μπορεί να αναπτυχθεί μια στρατηγική με στόχο την τοποθέτηση του τυριού σε Niche αγορές, η οποία αναμένεται να συμβάλλει στην αναβάθμιση της εξεταζόμενης ΑΑ. Το σύστημα Αξίας του εξεταζόμενου τυριού, φαίνεται να παράγει ήδη ΔΑ και να δημιουργεί Θετικές Εξωτερικές Οικονομίες, σύμφωνα με τις νεότερες προσεγγίσεις, προσφέροντας οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά οφέλη. Η διαπίστωση αυτή, μπορεί να συμβάλλει στην περαιτέρω αναβάθμιση της ΑΑ, μέσω της προώθησης και της γνωστοποίησης των ωφελειών που δημιουργεί στους εμπλεκόμενους. Παρ’ όλα αυτά, η εικόνα ως προς την δημιουργία εξωτερικών οικονομιών και την παροχή ΔΑ είναι μικτή, αφού εντοπίζονται περιοχές υποβαθμισμένες με σημάδια ερημοποίησης. Έτσι, απαιτείται ιδιαίτερη μέριμνα για τη βόσκηση, η οποία αναδεικνύεται ως μία από τις σημαντικότερες αιτίες της προβληματικής αυτής κατάστασης. Συμπερασματικά, η ΑΑ του Λαδοτυριού Μυτιλήνης ΠΟΠ, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τους φυσικούς και ανθρώπινους πόρους. Η Αναβάθμιση της εξεταζόμενης ΑΑ μπορεί να επιτευχθεί με διάφορους τρόπους, αρκεί τα ενδιαφερόμενα μέρη να κατανοήσουν την σημασία της σύνδεσης μεταξύ των τοπικών πόρων και της ποιότητας του παραγόμενου προϊόντος. Με τον τρόπο αυτό, το τυρί θα καταστεί δυνατή η διατήρηση της διεθνούς φήμης του προϊόντος, θα βελτιωθεί η αναγνωρισιμότητά του στις αγορές, θα επιτευχθούν υψηλότερες τιμές και θα δημιουργηθούν περισσότερες ευκαιρίες σε όρους βιωσιμότητας και ανθεκτικότητας.