Οι εν Ρωσία διαπρέψαντες Ηπειρώτες εθνικοί ευεργέτες και η προσφορά τους στην εκκλησία και το γένος
Authors: Βαρζώκα Άρτεμις 
Published: February 2024

Η εργασία μου χωρίζεται σε τέσσερα κεφάλαια. Η εισαγωγή αναφέρεται γενικά στο φαινόμενο της εθνικής ευεργεσίας, όπως αυτό συγκεκριμενοποιείται στον ηπειρωτικό χώρο. Στο πρώτο κεφάλαιο δίδονται τα βιογραφικά στοιχεία των αδελφών Μάνθου και Γεωργίου Ριζάρη και γίνεται λόγος για την εγκατάστασή τους στην Νίζνα και την ενασχόλησή τους με το εμπόριο και άλλες επιχειρησιακές δραστηριότητες. Στο δεύτερο κεφάλαιο γίνεται αναφορά στην εθνική και κοινωνική προσφορά των αδελφών Ριζάρη. Συγκεκριμένα στη συμμετοχή και στήριξη της Φιλικής Εταιρείας, στη χρηματοδότηση εκδόσεως έργων κυρίως του Αδαμαντίου Κοραή, στην ίδρυση σχολών στη γενέτειρά τους, το Μονοδένδρι Ζαγορίου και κυρίως τη Ριζάρειο Εκκλησιαστική σχολή. Ενδιαφέρουσα είναι η σχέση των Ριζαρών με τη Φιλική Εταιρεία. Το 1817 ο Μάνθος Ριζάρης γίνεται μέλος της Φιλικής Εταιρείας με το ψευδώνυμο «Πρόθυμος». Για τις γενναίες χορηγίες του ο Μάνθος Ριζάρης ανακηρύχτηκε από την Φιλική Εταιρεία ως «Μέγας Ευεργέτης». Το τρίτο κεφάλαιο ασχολείται με τους αδελφούς Ζωσιμά. Δίδονται βιογραφικά στοιχεία των Ιωάννη, Αναστασίου, Ζώη, Θεοδοσίου, Νικολάου και Μιχαήλ Ζωσιμά και την δραστηριοποίηση των τριών πρώτων στο Λιβόρνο και των άλλων αρχικά στη Νίζνα και αργότερα στη Μόσχα. Στο τέταρτο κεφάλαιο γίνεται λόγος για την εθνική και κοινωνική προσφορά των αδελφών Ζωσιμά. Εξαίρεται η συμβολή τους στην έκδοση βιβλίων θεωρητικών και θετικών επιστημών και κυρίως των έργων Αδαμαντίου Κοραή. Στο ίδιο κεφάλαιο αναφερόμαστε στην περίφημη Ζωσιμαία Σχολή των Ιωαννίνων, στη διαθήκη τους, στη σχέση τους με την εθνική τράπεζα και το εθνικό νομισματικό μουσείο και κυρίως στη σχέση τους με τον Ιωάννη Καποδίστρια. Ακούγοντας οι Ζωσιμάδες το κλέος και τη συγγραφική δραστηριότητα του Αδαμαντίου Κοραή τον παρακάλεσαν να εκδώσουν με δική τους δαπάνη τα έργα του. Εξέδωσαν την Ελληνική Βιβλιοθήκη, που αποτέλεσε πολυσήμαντη προσφορά στο Ελληνικό Έθνος. Με αυτόν τον τρόπο βοήθησαν στην άνθιση των κλασικών σπουδών στην Ευρώπη και στη δημιουργία φιλελληνικού ρεύματος. Οι Ζωσιμάδες ανέλαβαν την έκδοση των έργων του Κοραή, πιστεύοντας ότι το Ελληνικό Έθνος για να λυτρωθεί πρέπει πρώτα να μορφωθεί. Στον επίλογο εξαίρεται το μεγαλείο των ηπειρωτών Ευεργετών Αδελφών Ριζάρη και Ζωσιμά επισημαίνοντας ότι τόσο αυτοί όσο και οι λοιποί Εθνικοί Ευεργέτες όλο τον μόχθο τους τον διέθεσαν για την πατρίδα. Σύνταξαν στην πιο κρίσιμη στιγμή της ζωής τους τις διαθήκες τους που αποτελούν μνημεία ήθους και λόγου. Εκείνο που τους χαρακτηρίζει είναι η λιτότητα της ζωής, το γνήσιο ορθόδοξο χριστιανικό τους πνεύμα, η αγάπη για το συνάνθρωπο και ο ρεαλισμός στην αντιμετώπιση των προβλημάτων της σκληρής δοκιμαζόμενης πατρίδος. Με τα χρήματα τους, σχηματίστηκαν τα κληροδοτήματα, που απέβλεπαν στην προαγωγή της παιδείας, της υγείας και της κοινωνικής πρόνοιας. Στις δύσκολες στιγμές που περνάει το Έθνος μας οι Ευεργέτες μας διδάσκουν φιλοπατρία, φιλογένεια και μας θυμίζουν το χρέος να αναβαπτισθούμε στα νάματα του γνήσιου θεοκεντρικού ανθρωπισμού και της αγάπης προς την πατρίδα. Για πρώτη φορά με την έρευνά μου έρχονται σε φως ιστορικά στοιχεία για τους πιο πάνω ευεργέτες από τα αρχεία της ελληνικής κοινότητας Νίζνας, που βρίσκονται στο Τσερνίκοβο και εποπτεύονται από τον π. Αλέξανδρο Μορόζωφ, εφημέριο της ελληνικής Εκκλησίας των Αγίων Πάντων Νίζνας.