Southern Pindos foreland basin
Authors: Μποτζιολής Χρύσανθος 
Published: June 2022

Η λεκάνη προχώρας της Πίνδου στη δυτική Ελλάδα είναι μια τεκτονική κοιλότητα που φιλοξενεί περίπου 2500 μέτρα αποθέσεων υποθαλάσσιων ριπιδίων ηλικίας από το Ανώτερο Ηώκαινο έως το Κάτω Ολιγόκαινο. Η παρούσα έρευνα περιλαμβάνει την ιζηματολογική, στρωματογραφική, πετρογραφική και γεωχημική ανάλυση των αποθέσεων των υποθαλάσσιων ριπιδίων που εμφανίζονται στο κεντρικό τμήμα της λεκάνης προχώρας της Πίνδου, στη δυτική Ελλάδα. Η ανάλυση φάσεων υποδηλώνει ότι η ακολουθία που μελετήθηκε περιλαμβάνει δεκατρείς ιζηματογενείς φάσεις και έντεκα περιβάλλοντα και υπό-περιβάλλοντα ιζηματογένεσης. Τα περιβάλλοντα ιζηματογένεσης περιλαμβάνουν αβυσσική πεδιάδα, εξωτερικό ριπίδιο, εσωτερικό ριπίδιο και αποθέσεις πλαγιάς.Η στρωματογραφική ανάλυση τεκμηριώνει μια ανοδική μετάβαση από την ανθρακική ακολουθία στην αβυσσαλέα πεδιάδα, στις εξωτερικές και τελικά στις εσωτερικές αποθέσεις ριπιδίων, υποδηλώνοντας την προέλαση του συστήματος υποθαλάσσιων ριπιδίων και την προοδευτική πλήρωση μιας λεκάνης ιζημάτων βαθέων υδάτων. Τα ιζήματα υποδηλώνουν εναπόθεση κοντά στην έναρξη του ορογενούς της Πίνδου, όταν η καθίζηση δεν μπόρεσε να υπερβεί τον χώρο διαμονής που δημιουργήθηκε από τη λιθοσφαιρική κάμψη. Τα παλαιορευματικά δεδομένα αποκαλύπτουν δύο κύριες κατευθυντικές ροές. Αυτές οι κατευθύνσεις (ΒΑ και ΝΔ) υποδηλώνουν ότι οι αξονικές ροές ήταν κυρίαρχες κατά την εναπόθεση των ιζημάτων. Η απόθεση στη λεκάνη προχώρας της Πίνδου χρονολογείται στην εποχή Ηώκαινου/Ολιγόκαινου. Ωστόσο, η ακριβής στρωματογραφική θέση του ορίου Ηώκαινου-Ολιγανίου είναι ακόμη αβέβαιη. Η ποιοτική ανάλυση έχει διεξήχθη σε ασβεστολιθικά νανοαπολιθώματα και πλαγκτονικά τρηματοφόρα, περιορίζει περαιτέρω την ηλικία εναπόθεσης.Η επώθηση της Πίνδου είναι ένα δομικό στοιχείο σε κλίμακα φλοιού που σχημάτισε το ορογενές της Πίνδου. Έτσι, η λεκάνη προχώρας της Πίνδου φιλοξενεί μια συν-ορογενεντική ιζηματογενή διαδοχή με παχιές κλαστικές αποθέσεις που επηρεάζονται από συμπιεστικές κινήσεις. Η παρούσα έρευνα, βασισμένη σε λεπτομερή χαρτογράφηση πεδίου και σε τυπικές δομικές τεχνικές ανασυνθέτει τα κύρια τεκτονικά στοιχεία που διαμόρφωσαν την περιοχή μελέτης. Η περιοχή μελέτης αποτελεί μέρος των εξωτερικών Ελληνίδων που βρίσκονται στα δυτικά της Πίνδου. Η ενεργοποίηση της ΒΒΔ επώθησης της Γαβρόβου οδήγησε σε σημαντικές δομές που σχετίζονται με ρήγματα, όπως τα αντίκλινα της Βαράσοβας, Αφροξυλιάς και Κλόκοβας. Η ύπαρξη δεξιόστροφων ρηγμάτων μετασχηματισμού όπως το ρήγμα του Εύηνου διαχώρισε την παραμόρφωση προς τα δυτικά και λειτούργησε ως φράγμα για την ανάδυση ανθρακικών ιζημάτων στο τμήμα βόρεια του Εύηνου, στην περιοχή μελέτης, κατά την παραμόρφωση.Επιπλέον, η παρούσα μελέτη τεκμηριώνει νέα πετρογραφικά και γεωχημικά δεδομένα, ερμηνεύοντας τη σύσταση, τις κλιματικές συνθήκες, την προέλευση και την τεκτονική του κεντρικού τμήματος της λεκάνης προχώρας της Πίνδου. Η ανάλυση της σύστασης των κροκάλων υποδηλώνει ότι τα κροκαλοπαγή που μελετήθηκαν περιέχουν κυρίως κλάστες ασβεστολιθικής, ψαμμιτικής και πυριτολιθικής προέλευσης. Προτείνει επίσης μια πρόσθετη πηγή από πετρώματα χαμηλού βαθμού μεταμόρφωσης, η οποία επιβεβαιώνεται από την ανάλυση της Καθοδοφωταύγειας. Η ανάλυση μικροφάσεων των κλαστών περιορίζει περαιτέρω τα μητρικά πετρώματα που συνέβαλαν στην ιζηματογένεση της λεκάνης. Μια ανοδική αύξηση της αφθονίας των λιθικών θραυσμάτων τεκμηριώνεται και αποδίδεται στην προοδευτική αποκάλυψη περιοχών που δρούσαν ως πηγή και ανήκουν στο ορογενές της Πίνδου. Αυτή η μελέτη συνδέει για πρώτη φορά τη στρωματογραφική εξέλιξη των υποθαλάσιων ριπιδίων βαθέων υδάτων με τα εξελικτικά στάδια και τους γεωχημικούς περιορισμούς του συστήματος της λεκάνης προχώρας της Πίνδου. Τα πολυδιάστατα διαγράμματα διάκρισης υποδηλώνουν ένα περιβάλλον σύγκρουσης και συμφωνούν με ένα ενεργό ηπειρωτικό περιθώριο. Η γεωχημική και η πετρογραφική ανάλυση υποδηλώνουν ότι η διαδοχή προέρχεται από ιζηματογενή, όξινα έως ενδιάμεσα πυριγενή και χαμηλής μεταμόρφωσης μητρικά πετρώματα, επιβεβαιώνοντας τα πετρογραφικά δεδομένα.