Χωρικός σχεδιασμός, προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και πράσινη υποδομή
Authors: Σαλάτα Κωνσταντίνα-Δήμητρα 
Published: March 2023

Κεντρικός άξονας της διατριβής είναι η διερεύνηση της συσχέτισης της θεωρίας που αφορά την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή με την πρακτική του χωρικού σχεδιασμού. Η διερεύνηση αυτή δομείται γύρω από τις έννοιες της ανθεκτικότητας, της ευαλώτοτητας και της προσαρμοστικότητας και τις αρχές σχεδιασμού της Πράσινης Υποδομής (ΠΥ). Όλες αυτές οι έννοιες σχετίζονται με την προσαρμογή και ο χωρικός σχεδιασμός καλείται να τις ενσωματώσει ή και να τις διαχειριστεί. Παρ΄όλα αυτά οι μεταξύ τους σχέσεις όπως και η μετάφρασή τους στην πρακτική του χωρικού σχεδιασμού, χαρακτηρίζονται από σημαντική ασάφεια.Βάσει αυτής της συλλογιστικής, στη διατριβή αρχικά επιχειρείται η κατανόηση και αποσαφήνιση σε θεωρητικό επίπεδο των συγκεκριμένων εννοιών. Εφαρμόζοντας τη μέθοδο της θεματικής ανάλυσης σε έγγραφα της σχετικής βιβλιογραφίας, αναγνωρίστηκαν και ταξινομήθηκαν τα βασικά χαρακτηριστικά των εννοιών, με σκοπό τη δημιουργία ενός μεθοδολογικού εργαλείου αναγνώρισης και μελέτης της συσχέτισης θεωρίας και πρακτικής στα πεδία του χωρικού σχεδιασμού και της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, με επικέντρωση στην ΠΥ. Το εργαλείο αυτό, που ονομάστηκε REAd GrIn, ενσωματώνει με εύκολο και πρακτικό τρόπο τα κοινά χαρακτηριστικά των εξεταζόμενων εννοιών, στα πλαίσια του χωρικού σχεδιασμού και αποτέλεσε τη βάση για τη διεξαγωγή της έρευνας πεδίου. Συγκεκριμένα, πραγματοποιήθηκαν δύο εμπειρικές έρευνες ποιοτικού χαρακτήρα. Αρχικά, το REAd GrIn εφαρμόστηκε στη μελέτη δύο συστημάτων σχεδιασμού, του ιρλανδικού και του ελληνικού, από το εθνικό μέχρι το τοπικό/αστικό επίπεδο (πόλη του Δουβλίνου και Δήμος Θεσσαλονίκης, αντίστοιχα). Η δεύτερη εμπειρική έρευνα επικεντρώθηκε στις απόψεις ειδικών, ώστε να διερευνηθεί η κατανόηση των εννοιών που πραγματεύεται η διατριβή από εμπλεκόμενους στην πράξη του σχεδιασμού.Η εφαρμογή του REAd GrIn στο εμπειρικό επίπεδο αναδεικνύει ότι η προσαρμογή μέσω της ΠΥ δεν ενσωματώνεται ακόμα συνειδητά στα συστήματα χωρικού σχεδιασμού. Σε περιφερειακό και τοπικό/αστικό επίπεδο παρατηρείται μεγαλύτερη παρουσία κατευθύνσεων για τον σχεδιασμό της ΠΥ που, άμεσα ή έμμεσα, μπορούν να συμβάλλουν στην προσαρμογή. Απαραίτητος όμως είναι και ο εμπλουτισμός του εθνικού επιπέδου. Ειδικότερα στο ελληνικό πλαίσιο, παρά την επίγνωση που υπάρχει για τις εξεταζόμενες κρίσιμες έννοιες και τα χαρακτηριστικά τους, αναδεικνύονται παράλληλα πολλές διαφορετικές απόψεις και προσεγγίσεις. Το γεγονός αυτό καθιστά ιδιαίτερα κρίσιμο το ρόλο των ειδικών που εμπλέκονται στο χωρικό σχεδιασμό και εν τέλει στην «ερμηνεία» στην πράξη των χαρακτηριστικών που σχετίζονται με την προσαρμογή μέσω του χωρικού σχεδιασμού και της ΠΥ.Στόχος της παρούσας διατριβής δεν είναι η ανάδειξη μιας μοναδικής, βέλτιστης προσέγγισης σχεδιασμού αλλά της ανάγκης ύπαρξης εργαλείων σχεδιασμού που θα συμβάλλουν στη μείωση της αβεβαιότητας, προσδίδοντας τόσο προληπτική όσο και μετασχηματιστική διάσταση στον σχεδιασμό. Η διατριβή, ουσιαστικά, επιχειρεί να ανοίξει περισσότερο τη συζήτηση γύρω από τους τρόπους γεφύρωσης θεωρίας και πρακτικής για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του χωρικού σχεδιασμού, παρά προσφέροντας οριστικές απαντήσεις στο πολύπλοκο αυτό ζήτημα.