bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
PAPUA’S SOCIAL AND NATURAL CONDITIONS ON THE POEM “ANGIN ANGIN LAUT IRIAN” BY DIAH HADANING
Authors:   Indonesian Literature Study Program, Faculty of Cultural Sciences, University of North Sumatra, Suheri Nisrina Putri , Marsela Emma ,   Indonesian Literature Study Program, Faculty of Cultural Sciences, University of North Sumatra
Published: January 2025

Diah Hadaning's poem "Angin-Angin Laut Irian" lists the social and natural conditions in Papua as a form of his criticism of the changes and environmental destruction that occurred. This analysis further describes the meaning implied in the poem using descriptive qualitative methods. Diah Hadaning highlighted the environmental damage that then affected the social conditions of Papuan people. In his poetry, Diah Hadaning expressed many of his concerns about the survival and traditions of Papuan society. The analysis showed that Hadaning's work was not only used as a literary work, but as a form of criticism and concern for the state of the region that had begun to lose their identity.

Keywords: Social criticism, Papua.
GAMBARAN MENGUNYAH BUAH APEL DAN BUAH MELON TERHADAPPENURUNAN DEBRIS INDEKS PADASISWA/I KELAS 2 SMP N 7 KISARAN
Authors: Yenny Lisbeth Siahaan  , Ni Made Yuliana  , Rifkia Amel Azhima
Published: January 2025

Debris is a soft mineral that sticks to teeth, usually stuck in between teeth and is a contributing factor to the formation of dental caries and tartar. Debris can only be cleaned by brushing your teeth and consuming fibrous foods. Fiber foods have good teeth-cleaning power, found in fruits such as apples and melons. Chewing fruit will increase saliva and help rinse teeth from stuck food debris. Apples and melons are fruits that contain high fiber.
This type of research was descriptive research using the Debris Index examination method directly in the oral cavity. The sample in this study was 30 students in Class 2 of SMP N 7 Kisaran. The research results showed that before chewing an apple, none of the respondents had good Debris Index criteria, 80% had moderate criteria and 20% had poor criteria. Before chewing melon, none of the respondents had good Debris Index criteria, 60% had moderate criteria and 40% had poor criteria. After chewing an apple there was a 100% Debris Index in good criteria. After chewing melon, respondents who had a Debris Index with good criteria were 66.67%, with moderate criteria 33.33% and none had bad criteria. It can be concluded that chewing apples and melons can reduce the Debris Index number. The decrease in Debris Index after chewing apples was 1.22 on average and after chewing melons, it was 1.21 on average. It is hoped that students regularly consume fruit that contains lots of fiber such as apples and melons.
PERAN PENGAWAS MENELAN OBAT TERHADAP KEPATUHAN MENELAN OBAT PENDERITA TUBERKULOSIS DI KECAMATAN SARUDIK KABUPATEN TAPANULI TENGAH
Authors: Faisal  , Manalu Minton
Published: January 2025

Tuberculosis is one of ten infectious diseases that cause death in the world. In 2017 the number of new cases of Tuberculosis in Indonesia was 420,994 cases, 1.4 times greater in men than women. The World Health Organization has recommended the Directly Observed Treatment Shortcourse (DOTS) Strategy as a strategy for controlling Tuberculosis. One of the DOTS components developed in Indonesia is the standardization of treatment component with patient supervision and support. Indonesia developed this strategy in the Observed Taking Medication Directly program, a form of monitoring compliance with taking medication according to the program for Tuberculosis sufferers. Medication supervisor who monitors and reminds Tuberculosis sufferers to swallow medicine regularly. Monitoring medication swallowing is very important to accompany sufferers to achieve optimal treatment results. The success of Tuberculosis treatment is an essential performance indicator in evaluating the performance of the national TB control program. The aim of the research was to determine the relationship between medication swallowing supervisors and medication compliance in pulmonary tuberculosis sufferers. This research is a quantitative research with a cross sectional design. The subjects in this research were residents of Sarudik District, Central Tapanuli Regency who were undergoing TB treatment with the DOTS strategy from January 2024 to June 2024, totaling 30 people. The measuring instrument uses a questionnaire sheet and then tested using the chi-square test. The research results showed that 7 respondents (23.3%) did not support the Observed Taking Medication Directly and 23 respondents (76.7%) did not support it. There were 5 respondents (16.7%) who did not comply with taking medication and 25 respondents (83.3%) were compliant with taking medication for TB sufferers. The statistical test results show that there is a significant relationship between the role of the Medicine Supervisor and compliance with taking medicine with a p-value of 0.000 < 0.05; RP= 7.286 with a contingency coefficient (C) of 0.715
GAMBARAN POLA KONSUMSI JUNK FOOD DAN SOFT DRINK RESIKO PENYAKIT TIDAK MENULAR HIPERTENSI REMAJA DI SMA SANTO PETRUS MEDAN TAHUN 2024
Authors: Magda Siringo-ringo  , Indra Hizkia P  , Rusliana
Published: January 2025

Background: Hypertension is the factor that results in the greatest mortality on earth at a young age. In Indonesia, the most common cause of death is hypertension, which is included in the category of non-communicable diseases (NCDs). Consuming too much junk food results in hypertension. Consuming soft drinks excessively will increase the number of calories that the body stores as fat. The accumulation of fat in the body can lead to blockage of blood flow and the formation of plaque or atherosclerosis, potentially leading to hypertension. Objective: This study aims to identify the pattern of junk food and soft drink consumption patterns at the risk of non-communicable diseases of hypertension. Methods: The researcher used a quantitative method, the populations are 210 people, with a sample of 68 people, using a simple random sampling technique, data collection using a food frequency questionnaire (FFQ) and measuring the blood pressure of students. Results: The study found that the consumption pattern of junk food in the frequent category is 60.3%, the frequency consumption pattern of junk food in the category is 55.9%, the category is less than 26.5%, the category is more than 17.6%, the consumption pattern of the amount of junk food in the category is 51.5%, the category is less than 36.7%, the category is over 11.8%, The consumption pattern of soft drinks in the frequent category is 41.2%, the frequency consumption pattern of soft drinks in the fair category is 51.5%, the less than 35.3%, the more than 13.2%, the consumption pattern of the amount of soft drinks in the moderate category is 48.5%, the less than 42.6%, the more than 8.8%, Adolescents who have a history of normal hypertension (32.4%). Advice: Adolescents are expected to reduce the habit of consuming junk food and soft drinks too often, because these types of foods and drinks can increase the risk of various dangerous diseases such as hypertension.
PERAN EDUKASI GIZI BERBASIS BUDAYA DALAM MENINGKATKAN KESADARAN REMAJA TERHADAP ASUPAN MAKANAN LOKAL
Authors: Afni Nurvita Sari  , Amalia Rahma
Published: January 2025

Nutritional problems among adolescents in Indonesia, especially in developing areas, are a serious concern with the prevalence of malnutrition reaching 9.2% at the age of 13-15 years. This research aims to analyze the role of culture-based nutrition education in increasing local food consumption and adolescent awareness of food intake. Using a quasi-experimental design, research was conducted in Sugihwaras Village, Tuban Regency, involving 38 teenagers as subjects. The education is carried out through the traditional game called Sri Gendem, which integrates material about teenagers' behavior towards local food. Research shows a significant increase in adolescent behavior toward balanced nutrition and local food consumption after the intervention. These findings indicate that culture-based nutrition education, through an interactive approach, is effective in increasing adolescent nutritional awareness, as well as encouraging the consumption of nutritious local food.
LENGTH OF STAY PASIEN NON BEDAH DI INSTALASI GAWAT DARURAT RUMAH SAKIT SANTA ELISABETH MEDAN TAHUN 2024
Authors: Fitri Muat Ulina Sitepu  , Rusmauli Lumban Gaol  , Indra Hizkia P
Published: January 2025

Length of stay in the ER is the patient's waiting time when entering the ER until the patient is directed to go home or transferred to another unit. The patient's length of stay affects treatment and time efficiency. It is not known about the history of patient length of stay in the emergency room. Quantitative observational descriptive research with a cross-sectional approach. The sampling technique uses purposive sampling with sample size of 105 patients, calculated using the Slovin formula. Data analysis uses univariate analysis. The ER assessment time at Elisabeth Hospital Medan has normal time of 92.4% with a target time of ?120 minutes in line with Hani's research in 2022/2023. The review and consultation time for ER patients has a normal time of 91.4% with a target time of ? 60 minutes in line with Hani's research in 2022/2023, the transfer time for non-surgical patients to inpatient care after disposition from the ER has a normal time of 94.3% with a target time of ? 60 minutes in line with Hani's research in 2022/2023, Length of stay for non-surgical patients in The ER has a normal time of 89.5% with a target time of ? 240 in line with Hani's research in 2022/2023. The majority of length of stay for non-surgical patients in the emergency room is in line with the target time. The majority of ED assessment times, reviews and consultations as well as patient transfer times to inpatient care are in accordance with the target time. It is hoped that the results of this research can become reference material and be further developed regarding the number of samples as well as further exploring and adding to other variables studied. Apart from that, add observers to monitor the patient's time in the ER so that there are no difficulties when the
 ER is overcrowded.
KNOWLEDGE OF REPRODUCTIVE HEALTH WITH FAMILY PREPARATION IN MIDWIFERY STUDENTS
Authors: Anggraini Dina Dewi , Yanik Muyassaroh  , Aulia Fatmayanti
Published: January 2025

Background: Reproductive health is an important aspect of family life. Midwifery students, as prospective reproductive health workers, need to have adequate knowledge about reproductive health to prepare themselves for family life. This study aims to analyze the relationship between reproductive health knowledge and preparation for family in midwifery students. Method: This study used a cross-sectional design with a sample of 61 final year midwifery students taken using a total sampling technique. The instrument used in the research was a questionnaire. Data were analyzed using the Chi-Square test. Results: The results of the study show that there is a significant relationship between reproductive health knowledge and family preparation among midwifery students in terms of age at family (p value 0.001), pregnancy spacing (p value 0.000), and participation in family planning programs (p value 0.003). Conclusion: Good reproductive health knowledge is related to good family preparation in students. This shows the importance of reproductive health education for students to prepare themselves for family life.
İNTELLEKTUAL TIBBI SENSOR TEXNOLOGIYALARININ BIOTIBBI KOMPLEKSLƏRDƏ TƏTBIQI
Authors: İlkin Məmmədzadə, Maya Kərimova İlkin Məmmədzadə, Maya Kərimova
Published: January 2025

Bu məqalədə ağıllı tibbi sensor texnologiyalarının biotibbi komplekslərdə tətbiqi, bu texnologiyaların üstünlükləri və qarşıya çıxan çətinliklər araşdırılmışdır. Ağıllı sensorlar tibbi monitorinq, diaqnostika və müalicə sahəsində əhəmiyyətli yeniliklər vəd edir. Onlar insan bədənindən fiziki, kimyəvi və bioloji məlumatları dəqiq və real vaxt rejimində toplayaraq xəstəliklərin erkən diaqnostikası və fərdi müalicə planlarının hazırlanmasını asanlaşdırır.
Fiziki, kimyəvi sensorlar və biosensorların istifadəsi bu texnologiyanın tibbi sahədə çoxşaxəli tətbiqini təsdiq edir. Bu sensorlar temperaturun, tər tərkibinin və genetik məlumatların ölçülməsi kimi müxtəlif tibbi ehtiyacları təmin edərək, diaqnostikanın dəqiqliyini artırır və invaziv prosedurların ehtiyacını azaldır.
Məqalədə ağıllı sensorların mövcud çətinlikləri, o cümlədən enerji səmərəliliyi, kalibrləmə problemləri və səmərəli məlumat emalı kimi texniki maneələr də əhatə olunmuşdur. Süni intellekt və bulud texnologiyaları ilə inteqrasiya isə ağıllı tibbi sensorların gələcək inkişafında əsas istiqamətlərdən biri kimi vurğulanmışdır. Bu texnologiyaların davamlı inkişafı tibbi xidmətləri daha dəqiq, əlçatan və effektiv edəcəkdir.
Açar sözlər: Ağıllı tibbi sensor texnologiyaları, biotibbi komplekslər, fiziki sensorlar, biosensorlar, süni intellekt.
CHALLENGES OF MODEL PREDICTIVE CONTROLLERS FOR INDUSTRIAL CONTROL SYSTEMS
Authors: Kamran Aliyev, Elvin Yusubov Kamran Aliyev, Elvin Yusubov
Published: January 2025

Model Predictive Control (MPC) has become one of the most effective methods for solving complex problems in industrial control systems because it performs well with multivariable systems, handles constraints and objectives over a control space, and enhances performance over a given time interval. This is made possible by the fact that it allows to foresee how the system will behave in the near future which is an ideal situation for complicated processes where conventional control techniques may fail. However, value addition does not come without challenges. Those challenges are associated with, existence of an accurate system model, availability of computing power to enable real time optimization routine, disruption and changing environmental uncertainties. Integrating MPC in previously established control systems in large industries can at times be an obstacle on its own. This article, seeks to address the gap that touches core areas of MPC for complex industrial systems i.e modeling issues, limitations that exist in computational resources, real time requirements, how appropriate constraints can be put in place, feasible scalability of the system in place, connecting the new system to the existing one in a seamless manner among other elements. In addition, these papers consider also possible ways out and the latest trends of the development of MPC methods, robust and adaptive MPC, parallel computing, hierarchical control frameworks and neural networks based system identification are examined.
Keywords: Model Predictive controller, İndustrial Systems, Stability ,Robustness.
DƏMİRYOL NƏQLİYYAT VASİTƏLƏRİNİN DİAQNOSTİK SINAQLARININ APARILMASI
Authors: Məhəmməd Cəlilov, Hikmət Əsgərov Məhəmməd Cəlilov, Hikmət Əsgərov
Published: January 2025

Bu məqalədə dəmiryol nəqliyyat vasitələrinin diaqnostik sınaqlarının əhəmiyyəti, tətbiq olunan əsas diaqnostik üsullar və yeni texnologiyaların bu sahədə rolu təhlil edilmişdir. Dəmiryol nəqliyyat vasitələrinin təhlükəsiz və etibarlı işləməsini təmin etmək üçün diaqnostik sınaqların mütəmadi parılması vacibdir. Əsas sınaq üsullarına diyircəkli qurğunun sınaqları, hesablama modelləri və simulyasiyalar, təkər-rels təmasının araşdırılması, vibrasiya və aşınma sınaqları daxildir. Diyircəkli qurğunun sınaqları nəqliyyat vasitələrinin dinamik davranışını təhlil etmək və təkər-rels təmasındakı mexaniki qüvvələri ölçmək üçün laboratoriya şəraitində istifadə edilən əsas metodlardan biridir. Hesablama modelləri və simulyasiya üsulları isə nəqliyyat vasitələrinin davranışını virtual mühitdə modelləşdirməyə və bu modelləri diyircəkli qurğunun sınaqları ilə uyğunlaşdırmağa imkan verir. Bu üsullar texniki xidmət dövrlərini optimallaşdırmağa və qəza riskini azaltmağa kömək edir. Müasir dövrdə süni intellekt və maşın öyrənməsi texnologiyaları ilə sensorlar vasitəsilə real vaxt rejimində nəqliyyat vasitələrindən gələn böyük həcmdə məlumatlar analiz edilir. Bu texnologiyalar nasazlıqların erkən mərhələdə proqnozlaşdırılmasına, texniki xidmətin vaxtında və səmərəli təşkil edilməsinə şərait yaradır. “İnternet of Things” (IoT) texnologiyası nəqliyyat vasitələrinin uzaqdan monitorinq edilməsinə və mərkəzi sistemlə inteqrasiya olunmasına imkan verir. Avtomatlaşdırılmış diaqnostik sistemlər isə sınaqların nəticələrini avtomatik olaraq təhlil edir və nasazlıqlar barədə dərhal xəbərdarlıq edir. Virtual və artırılmış reallıq texnologiyaları (VR və AR) isə texniki personalın təmir prosesini daha effektiv şəkildə həyata keçirməsinə və nəqliyyat vasitələrinin vəziyyətini daha dəqiq analiz etməsinə kömək edir.
Nəticədə, bu məqalə diaqnostik sınaq üsullarının və texnologiyalarının inkişafının dəmiryol nəqliyyat vasitələrinin təhlükəsizlik, etibarlılıq və istismar müddətini artırmaq baxımından əhəmiyyətini göstərir. Bu yeni texnologiyalar nəqliyyat vasitələrinin texniki vəziyyətinin daha dəqiq qiymətləndirilməsinə, texniki xidmətin səmərəliliyinin artırılmasına və qəza riskinin azaldılmasına kömək edir.
Açar sözlər: dəmiryol nəqliyyat vasitələrinin diaqnostikası, diyircəkli qurğu sınaqları, təkər-rels təması, süni intellekt texnologiyaları, vibrasiya və aşınma analizi, avtomatlaşdırılmış diaqnoz sistemləri
ИССЛЕДОВАНИЕ БАКТЕРИЦИДНЫХ СВОЙСТВ НОВОГО ОРГАНИЧЕСКОГО СОЕДИНЕНИЯ В ЛАБОРАТОРНЫХ УСЛОВИЯХ
Authors: Мехпара Адыгезалова Мехпара Адыгезалова
Published: January 2025

Универсальность ингибиторов заключается в том, что они не только снижают общую скорость коррозии и уровень локального повреждения материалов, но и являются эффективными бактерицидами, прежде всего по отношению к сульфатредуцирующим бактериям. Такие добавки, даже в малых концентрациях, позволяют не только эффективно бороться с коррозией металлического оборудования, но и с его наводороживанием.
Неэффективность катодной защиты в присутствии микроорганизмов приводит к тому, что единственным эффективным методом борьбы с коррозией, вызванной сульфатредуцирующими бактериями, является использование веществ, способных полностью подавить или существенно ослабить активность этой коррозионно-опасной группы микроорганизмов.
В процессе реакций на поверхности металла накапливается адсорбированный атомарный водород, который затем рекомбинирует в молекулы и высвобождается в виде газа (H2) или внедряется в металл, вызывая его хрупкость и коррозионное растрескивание.
Бактерицидное действие исследуемого ингибитора ИБ-1 было изучено в отношении двух штаммов СРБ (Desulfomicrobium и Desulfovibrio desulforicans). Показано, что в первые 3 дня исследуемый ингибитор более эффективно подавляет число клеток Desulfovibrio desulforicans по сравнению с Desulfomicrobium. При концентрации ингибитора 25 мг/л к концу жизненного цикла бактерий значение степени подавления числа клеток в первом случае составляет 90%, во втором — 85%. При концентрации 20 мг/л для Desulfovibrio desulforicans значение степени подавления числа клеток составляет 84%, а для Desulfomicrobium значение степени подавления числа клеток составляет 80%. При концентрации ингибитора 20 и 25 мг/л на седьмой сутки степень подавления продукции сероводорода (S, %) микроорганизмами Desulfovibrio desulforicans составила 92-95%, а для Desulfomicrobium S=87-90%. Таким образом, ингибитор более эффективно подавляет продукцию сереводорода седьмой сутки в первом случае, чем во втором.
Лабораторные исследования позволили определить оптимальную концентрацию ингибитора ИБ-1, эффективно подавляющего рост СРБ и защищающего сталь марки Ст3 от сероводородной, углекислой и комбинированной сероводородной и углекислой коррозии.
Ключевые слова. ингибитор, бактерии, сульфатредукция, бактерицид. эффективность
BIG DATADA MƏTNLƏRIN ANALIZI PROBLEMININ BƏZI HƏLL ÜSULLARI
Authors: Faiq Hacıyev, Nailə Gülməmmədova Faiq Hacıyev, Nailə Gülməmmədova
Published: January 2025

Hökumət, biznes və tədqiqat kimi müxtəlif tətbiq sahələrində istifadə olunan məlumatların
əksəriyyəti mətn şəklində mövcuddur və buna görə də bu proqramların tələbi təhlil məqsədi ilə mətni məlumatlara çevirərək yüksək keyfiyyətli məlumat əldə etməlidir. Mətndən yüksək keyfiyyətli məlumat əldə etmək prosesi mətn analitikası kimi tanınır. Mətn analitikası üsulları məlumatı, faktları, iş qaydalarını və avtomatik işləmə üçün anlaşılmaz mətn formasında mövcud olan münasibətləri təmsil edir. Bu yazı əsasən verilənlərdən real məna əldə etmək üçün strukturlaşdırılmamış məlumatların müxtəlif növlərinin necə təhlil edildiyini və böyük verilənlər infrastrukturu üçün hansı müxtəlif mətn analitika vasitələrinin mövcud olduğunu araşdırır. Strukturlaşdırılmamış verilənlərdən məlumat əldə etmək üçün mətn analitikasında müntəzəm statistik və təbii dil emal üsullarından istifadə olunur. Bu tip analitikanın ideyası kimin kimə, nə vaxt, harada, necə və nə üçün nə etdiyini müəyyən etməkdir. Bu məlumat daha sonra əlavə məlumat toplamaq üçün müxtəlif alətlərdən istifadə etməklə məlumat anbarında mövcud olan strukturlaşdırılmış məlumatlarla birləşdirilir. Sonda bu bazarın bəzi oyunçuları haqqında ümumi məlumat verilir.
Açar sözlər: mətn analitikası, böyük məlumat, strukturlaşdırılmamış məlumat, maşın öyrənmə üsulu.
NƏQLIYYATIN İDARƏ EDILMƏSINDƏ METROLOJI TƏMINAT
Authors: Ülvi  İsayev Ülvi  İsayev
Published: January 2025

Nəqliyyatın idarə edilməsində metroloji təminat, dəqiq ölçü sistemlərinin tətbiqi ilə əlaqəli əsas sahələrdən biridir və bu, nəqliyyat sektorunun etibarlılığını, təhlükəsizliyini və səmərəliliyini təmin edir. Dünya miqyasında mal və sərnişin daşımalarının artması ilə nəqliyyat sistemlərinin düzgün işləməsi və beynəlxalq standartlara uyğunluğu üçün doğru ölçmələr mühüm rol oynayır. Bu məqalə, nəqliyyat idarəçiliyində metrologiyanın tətbiqini araşdırır, xüsusən yük, yanacaq istehlakı və ətraf mühitin qorunması kimi sahələrdəki ölçü vasitələrinin kalibrlənməsi və standartlaşdırılmasına diqqət yetirir. Məqalədə, yük daşımalarında düzgün ölçmənin yollarda aşırı yük, təhlükəsizlik riskləri və qanuni pozuntuların qarşısını necə aldığından bəhs edilir. Avtomatlaşdırılmış ağırlıq ölçmə sistemləri, rəqəmsal yanacaq idarəetmə sistemləri və GPS izləmə texnologiyalarının tətbiqi ilə nəqliyyat əməliyyatlarının dəqiqliyi və şəffaflığının artırılması mümkün olur. Beynəlxalq səviyyədə metrologiya standartlarının harmonizasiyası, sərhədkeçən ticarətin asanlaşması və nəqliyyat sistemlərinin qarşılıqlı fəaliyyəti üçün vacibdir. Metrologiyanın nəqliyyatın təhlükəsizliyi və ətraf mühitə təsirinə də böyük rolu vardır. Nəqliyyat vasitələrinin emissiya, təkər təzyiqi və yanacaq istehlakı kimi parametrlərinin düzgün monitorinqi, əməliyyatların ekoloji təsirini azalda bilər. Bununla yanaşı, yeni texnologiyaların - IoT və maşın öyrənmə kimi alətlərin istifadəsi, real vaxt məlumat analizi və proqnozlaşdırma imkanlarını genişləndirərək nəqliyyat əməliyyatlarını optimallaşdırmağa kömək edir.
Nəqliyyatın idarə edilməsində metroloji təminat, təkcə qanunvericiliyə uyğunluq və əməliyyat səmərəliliyi üçün deyil, həm də ətraf mühitin qorunması və təhlükəsizliyin artırılması üçün vacibdir. Bu məqalə, metrologiyanın nəqliyyat sistemlərinin gələcəyindəki rolunu və yeni çağırışları necə həll edəcəyini izah edir.
Açar sözlər: Metrologiya, nəqliyyat, idarəetmə, metroloji təminat.
DƏNİZDƏ NEFTİN VƏ QAZIN QUYU İLƏ ÇIXARILMASINDA YARANAN MÜRƏKKƏBLƏŞMƏLƏRƏ QARŞI ÜSULUN SEÇİLMƏSİ
Authors: Arifə Kərimova, Nurlan Seyidağayev Arifə Kərimova, Nurlan Seyidağayev
Published: January 2025

Təqdim edilən məqalədə dənizdə istismarda olan neft və qaz quyularında yaranan mürəkkəbləşmələr, onların aradan qaldırılması həlli yollarından bəhs olunmuşdur. Məlumdur ki, quyularda müxtəlif növ mürəkkəbləşmələrə rast gəlinir: asfalten-qətran-parafin (AQP) çöküntüləri, duz çöküntüləri, korroziya və erroziyaya uğrama, quyuların sulaşması, mexaniki birləşmələrin yaratdığı problemlər və bir sıra səbəblərdən quyuda baş verən nasazlıqlar və s. Bunlar istismar olunan neft və qaz quyusunda yarana biləcək əsas mürəkkəbləşmələrdir. Mürəkkəbləşmələrə qarşı üsulun seçilməsində kimyəvi reagentlərdən istifadə ən çox işlədilən üsuldur.
Açar sözlər: korroziya, mürəkkəbləşmə, AQP çöküntüləri, duz çöküntüləri, mexaniki qarışıq, neft, quyu, nasos-kompressor boruları, kimyəvi üsul, termiki üsul.
SƏNAYE PROSESLƏRİNİN İDARƏ OLUNMASINDA MAŞIN ÖYRƏNMƏSİ TƏTBİQLƏRİ
Authors: Rağib İskəndərli, Ceyran Ağamalıyeva Rağib İskəndərli, Ceyran Ağamalıyeva
Published: January 2025

Bu məqalədə sənaye proseslərinin idarə edilməsində maşın öyrənməsi və qeyri-səlis idarəetmə texnologiyalarının tətbiqi araşdırılmışdır. Maşın öyrənməsi, xüsusilə də SVM alqoritmi, sənaye proseslərinin təsnifləşdirilməsi və proqnozlaşdırılması üçün istifadə olunur. SVM-in sənaye proseslərində tətbiqi verilənlərin düzgün təhlili və proses anomaliyalarının erkən mərhələdə aşkar olunması ilə nəticələnir. Bu texnologiyanın tətbiqi proseslərin fasiləsiz və daha səmərəli işləməsini təmin edir. Bununla yanaşı, qeyri-səlis idarəetmə sistemləri, mürəkkəb və dəyişkən proses parametrlərini idarə etmək üçün istifadə olunur. Qeyri-səlis məntiq ənənəvi idarəetmə sistemlərindən fərqli olaraq, qeyri-dəqiq və qeyri-müəyyən şəraitlərdə daha dəqiq qərarlar çıxarmaq imkanı verir. Məqalədə təqdim olunan nümunələr qeyri-səlis idarəetmə sistemlərinin sənaye proseslərinin avtomatlaşdırılmasında necə mühüm rol oynadığını göstərir. Bu texnologiyaların birgə tətbiqi sənaye proseslərinin optimallaşdırılmasında və avtomatlaşdırılmasında böyük bir addım təşkil edir. Gələcək tədqiqatlar bu texnologiyaların daha da inkişaf etdirilməsinə və sənaye sahələrində daha geniş şəkildə tətbiqinə yönəlmiş ola bilər.
Açar sözlər: ağıllı idarəetmə, maşın öyrənməsi, qeyri-səlis idarəetmə, sənaye proseslərinə nəzarət, kəsilməz proseslərin idarə olunması, avtomatik nəzarət sistemləri
INVESTIGATION OF CONDITIONS FOR OBTAINING MODIFIED RUBBER USING THE METHOD OF PLANNING A MULTIFACTORIAL EXPERIMENT
Authors: Rena Mustafayeva Rena Mustafayeva
Published: January 2025

The research was conducted using the method of planning multifactorial experiments on the process of modifying butadiene-styrene rubber with an epichlorohydrin oligomers. Using the method of multifactor planning of the process of modification of butadiene-styrene rubber with an oligomer of epichlorohydrin, it was established that the best yield of modified rubber is achieved when the reaction is carried out for 6 hours, at a temperature of 65 0 C and is achieved in a reaction mass of 0.07066 mol epichlorohydrin. Experimental tests conducted under optimal conditions confirm the reliability of the obtained results. The method of planning multifactorial experiments reduces the number of tests while reducing the time and cost of experiments - it is a powerful tool for increasing the efficiency of research, which allows obtaining modified butadiene-styrene rubber of oligomer epichlorohydrin with maximum yield.
Keywords: butadiene-styrene rubber, oligoepichlorohydrin, experimental design, modification, multifactor planning.
ПАЛЕОГЕОГРАФИЯ РАННЕГО АКЧАГИЛА ЗАПАДНОГО БОРТА ЮЖНОГО КАСПИЯ И ВОСТОЧНОГО АЗЕРБАЙДЖАНА
Authors: Сабина Гамашаева Мурадова Сабина Гамашаева Мурадова , Матанат Гамашаева Матанат Гамашаева
Published: January 2025

Акчагильского отложения довольно широко распространены на западной стороне Южного Каспия и в восточном Азербайджане. Однако акчагильские отложения Восточного Азербайджана и западного побережья Каспийского моря резко отличаются друг от друга с палеонтологической и фациальной точки зрения. Литология и палеогеография акчагильских отложений в этих регионах изучены слабо. В статье выделены палеогеографические условия на основе составления палеогеографической карты первого Акчагильского бассейна масштаба 1:500000 и определения различных палеогеографических элементов в результате комплексных исследований Акчагильских бассейнов региона. На карте показаны линии изопахитов, а также фациальная зональность на континентальном шельфе и склоне Акчагильских котловин региона, и на ее основе подтверждено наличие на континентальном шельфе ряда впадин акчагильского возраста. Поскольку первый Акчагильский бассейн развивался в условиях декомпенсации, в глубоководных морских фациях на западном берегу Каспийского моря накапливались маломощные темно-серые глины. Глубина первого Акчагильского моря составляла около 1000-1200 м. Соленость первых бассейнов Акчагила изменилась примерно до 14-15 ‰ и привела к возникновению специфической ассоциации моллюсков. В мелководной части Акчагильского моря на основании специальных палеотемпературных исследований температура в весенний сезон определена на уровне 13-14°С. Сравниваем палеотемпературу первого Акчагильского моря с температурой современного Балтийского моря. Первые акчагильские котловины относятся к открытому гигантскому бассейну эпиконтинентальной категории. В отличие от МГ возраста они развивались в условиях влажного литогенеза и имели слабый тектонический режим.
Ключевые слова: палеогеография, верхнеплиоценовые бассейны, фациально-генетический анализ, литолого-палеогеографические карты, сейсмостратиграфия, континентальный шельф, палеотечения, палеореки.
INNOVATION-BASED STRATEGIC VISION DEVELOPMENT: THE EXAMPLE OF
THE TURKEY
Authors: Sertaj Erjan, Tamerlan Akbarov Sertaj Erjan, Tamerlan Akbarov
Published: January 2025

In particular, the article centers on strategic vision as an output of innovation in organizations with a special focus on developing Turkey. Innovation is the key that provides competitive advantage and allows businesses and governments alike to adapt to fast-changing globalised markets. This study explores an approach in which Turkey has incorporated the innovative and entrepreneurship based strategies into the economic development plans, policies and business models. The paper analyses the sectoral progress that the country has made, in technology, manufacturing and the areas of digital transformation, demonstrates how this process of innovation can lead to sustainable growth while enhancing the country's competitiveness. These results show that the organizations, the state and the academic sectors must collaborate in order to create innovative ecosystem, which would contribute to the long-term strategic success. The piece gives companies the tools to create strategies that look forward by making innovation one of the main elements as companies ensure resilience and flexibility in a globalised economy.
Keywords: Innovation, strategic vision, Turkey, development, organization.
BENZİNLƏRIN DETONASİYAYA DAVAMLILIĞININ TƏYİN EDİLMƏSİ ÜSULLARININ MÜQAYİSƏLİ ANALİZİ
Authors: Behbud Ələsgərli, Maya Kərimova Behbud Ələsgərli, Maya Kərimova
Published: January 2025

Məqalədə xaricdə tətbiq edilən əsas alternativ üsulların təsviri təqdim olunur, benzinin oktan ədədinin antidetonasiya əlavələrinin fiziki parametrləri ilə əlaqəsi təhlil edilir, və həmçinin hava axınında soyuq alov oksidləşmə reaksiyasının parametrlərinin ölçülməsinə əsaslanan oktan ədədinin təyin edilməsi üsulu təklif edilmiş və təsvir edilmişdir. Yanacaq-hava qarışığının soyuq alov oksidləşməsi reaksiyasının yaradılması və reaksiya parametrlərinin ölçülməsi qurğusunun funksional diaqramı, benzin və onun komponentlərinin oktan ədədinin ölçülməsi üçün bu yeni metodu istifadə edən qurğunun tətbiqinin nəticələri təqdim olunur.
Açar sözlər: Oktan ədədi, antidetonasiya əlavələri, funksional diaqram, alternativ metodlar, soyuq alov oksidləşməsi, yanacaq-hava qarışığı.
DRILLING MUD DISPLACEMENT FROM THE WELL DURING CEMENTING
Authors: Sudaba Novruzova, Rufat Mangushev Sudaba Novruzova, Rufat Mangushev
Published: January 2025

Currently, almost all researchers believe that turbulent flow is the most preferred displacement mode. However, in regard to cementing, where practical limitations prevent obtaining turbulent flow, opinions begin to differ. In general, either "protracted" flow or "rapid" flow is recommended for all annular cementing of the wells.
A new and very affordable composition of the buffer liquids has been proposed in this paper to reduce price and unevenness in the cement slurry distribution.
Studies have shown that adding specialized structure-forming additives to the developed cement slurries helps to form sediment-resistant cement systems. This improves the strength characteristics of the cement stone and increases the overall quality of lining of inclined wells. Analysis of the rheological properties of the new cement slurries demonstrates that these systems have a high yield point at elevated temperatures and pressures. The developed aqueous spacer fluids help to more effectively clean both casing strings and rocks from drilling mud residues and clay cake, which in turn improves the quality of cementing oil and gas wells. It was also revealed how the composition and properties of the components affect the washing ability of the spacer fluids and the strength characteristics of the cement stone.
Keywords: buffer fluid, drilling fluid, cement mortar, turbulent flow, mode of motion, mud cake, centralizer, casing string.
ELEKTRON KOMMERSİYA TƏCHİZAT ZƏNCİRİNDƏ QARŞILAŞILAN ƏSAS TEXNOLOJİ PROBLEMLƏR
Authors: Günel Abdiyeva, Camal Talıblı Günel Abdiyeva, Camal Talıblı
Published: January 2025

Elektron kommersiyanın təchizat zənciri son illərdə sürətlə inkişaf etmiş olsa da, bu sahədə bəzi texnoloji problemlər davamlı olaraq ortaya çıxır. Avadanlıq zəncirinin müxtəlif mərhələlərində istifadə olunan müxtəlif sistemlərin uyğunsuzluğu informasiyanın inteqrasiyasını çətinləşdirir. Blokçeyn texnologiyası şəffaflıq və etibarlılıq təmin etsə də, onun genişmiqyaslı tətbiqi texnoloji mürəkkəblik və yüksək ilkin xərclər tələb edir. Elektron kommersiyanın genişlənməsi zamanı bulud əsaslı sistemlərin düzgün miqyaslandırılmaması yavaşlama və ya xidmət dayanmasına səbəb ola bilər. Bulud texnologiyalarına keçidin maliyyə və texnoloji adaptasiya mərhələləri müəyyən problemlər yaradır. Bu problemləri həll etmək üçün texnologiya inteqrasiyasını optimallaşdırmaq, daha güclü ucuz sistemlər yaratmaq və innovativ logistikaya investisiya qoymaq lazımdır. Gələcəkdə texnologiyadan daha səmərəli istifadə etməklə bu çətinlikləri aradan qaldırmaq mümkündür.
Açar sözlər: elektron kommersiya, inteqrasiya, logistika, texnologiya.
THE DEVELOPMENT OF E-COMMERCE: FACTORS AND METHODS
Authors: Sevinj Tagizade, Ilkin Mammadov Sevinj Tagizade, Ilkin Mammadov
Published: January 2025

The aim of this research is to analyze the global development of e-commerce, identify key factors driving its growth, and examine the methods employed by companies to adapt to rapidly changing market conditions. The study utilizes both quantitative and qualitative methods, including the analysis of statistical data, investigation of trends and factors influencing the growth of online retail, as well as case studies of successful examples from different countries.
The research reveals that over the past few decades, e-commerce has experienced significant growth, driven by factors such as technological innovations, widespread adoption of mobile devices, improvements in logistics solutions, and changes in consumer behavior. Special attention is given to shifts in consumer behavior, the transition to online shopping, and the growing influence of social media and e-commerce platforms.
Key factors influencing the development of e-commerce include advancements in online payment infrastructure, increased consumer trust in digital platforms, and wider internet access. The study also addresses challenges faced by companies, such as logistics, data security, and competition.
Keywords: E-commerce, global development, consumer behavior, technological innovations, online payment infrastructure, market trends.
IMPROVING THE COMPANY'S DEVELOPMENT STRATEGY IN THE CONTEXT OF DIGITALIZATION
Authors: Tural Akbarzade, Shirali Mirjafarov Tural Akbarzade, Shirali Mirjafarov
Published: January 2025

The article is devoted to the study of information management (digital) in the administrative process of modern institutions. Today, the digitalization of business processes has become a priority for each organization, since the introduction of digital technologies and the modernization of business models ensure a competitive advantage and efficiency of economic and financial activities. In the modern world, digital technologies play an important role in the development of economic processes, affecting all areas of activity, including small and medium-sized enterprises. The article is devoted to the study of the impact of digital technologies on the development of institutions in the digital economy. The assignment focuses on the main principles and methods of introducing digital innovations into business processes, and also examines the opportunities and threats that digitalization brings to businesses in this area. Based on the analysis, recommendations were developed for the effective use of digital technologies, as well as ways to solve existing problems and overcome obstacles in order to accelerate the digitalization process in SMEs. The study is based on the analysis of scientific literature and statistical data, which allow to draw valid conclusions about the current situation and prospects for the development of institutions in the digital economy. It becomes clear to any modern company that without the introduction of digital solutions, competitiveness and effective work in market relations will not be possible.
Digital transformation of enterprises and organizations in modern conditions involves the development and implementation of new business models based on various digital technologies collectively grouped into a digital business platform. As the digital economy develops, the range of opportunities for modern business expands: new markets, management and evaluation methods, and production technologies appear. Due to the development of digital technologies in the organization, it is necessary to improve business processes. Therefore, it is necessary to organize the system and procedures for information management of the enterprise to control the optimal flow of financial and economic movements.
Today, in the context of the rapid development of the digital economy and the emergence of new digital products, companies are forced to constantly change their business models and adapt to the new reality in order to remain competitive in the market. In this sense, the article analyzes the factors influencing the digitalization of business processes and the digital transformation itself as a factor influencing the effectiveness of developing a development strategy. The article also presents data proving the effectiveness of using digital tools in the business management process.
Keywords: digital economy, digital marketing, company business strategy, digital strategy, information management, social media marketing.
ОПТИМИЗАЦИЯ ПРОЦЕССА АРИЛАЛКИЛИРОВАНИЯ ФЕНОЛА ФРАКЦИИ 130-1900C ЖИДКОГО ПРОДУКТА ПИРОЛИЗА НА НЕПРЕРЫВНО ДЕЙСТВУЮЩЕЙ УСТАНОВКЕ
Authors: Чингиз Расулов, Алекбер Гасанов Чингиз Расулов, Алекбер Гасанов , Ульвия Гурбанлы, Гюнай Гейдарли Ульвия Гурбанлы, Гюнай Гейдарли , Айтан Манафова Айтан Манафова
Published: January 2025

В статье представлено исследование результатов каталитического арилалкилирования фракции жидкого продукта пиролиза фенолом в интервале температур 130-190°С, в этом процессе использован модифицированный цеолитсодержащий катализатор КН-30М. В качестве катализатора использовали КН-30 (ТУ 2177-011-07622236-2008), пропитанный 10%-ной соляной кислотой. Процесс арилалкилирования проводили на установке непрерывного действия в лабораторных условиях с использованием фракции жидкого продукта пиролиза фенола. В ходе ректификации отделяли фракцию непрореагировавшего фенола и жидкий продукт пиролиза при атмосферном давлении (до 200°С), затем разделяли продукты реакции в условиях вакуума (666,5 Па) и определяли их физико-химические показатели и химическое строение. В результате исследований выявлено влияние кинетических параметров (температуры, мольного соотношения исходных компонентов, объемной скорости) на выход продукта и селективность. Установлено, что для получения максимального выхода продукта (63,4 %) и селективности процесса (92,0 %) химическую реакцию целесообразно проводить при следующих оптимальных условиях: температура 120°С, мольное соотношение фенола и фракции. 1:3 моль/моль, объемная скорость 0,5 ч⁻¹. В результате результатов расчетов и анализа графиков был сделан вывод о необходимости выбора критерия оптимизации для определения оптимальных входных переменных.
Ключевые слова: фенол, жидкая фракция продукта пиролиза 130-190°С, катализатор, арилалкилирование, пара-арилалкилфенол, математическая модель, оптимизация.
EMALDA HƏNDƏSİ PARAMETRLƏRƏ NƏZARƏT SİSTEMLƏRİ
Authors: Yelena Rəhimova, Fərid Əhmədov Yelena Rəhimova, Fərid Əhmədov
Published: January 2025

Təqdim edilən məqalədə istehsalatda hazırlanacaq elektron sistemin parametrlərinin düzgünlüyünün yoxlanması üçün həyata keçirilən müasir proseslər haqqında danışılmaqdadır. Bu parametrlərə nəzarət etmək üçün müasir sensorlardan əlavə olaraq süni intellektdən də istifadə edilmişdir. Bu sistemdə ilk öncə 3D profilometr obyekti analiz edir daha sonra əldə edilən məlumat prosessora ötürülür və süni intellekt vasitəsilə məlumatlar analiz edilib uyğun parametrlə müqayisə edilir.
Mənim fikrimcə parametrlərin əldə edilməsi üçün ən optimal sensor 3D profilometrin bir növü olan optik profilometrdir . Bu sensorlar vasitəsilə yüksək dəqiqlikli analiz və təmassız analiz aparılmaqdadır bu da sxemlərə zərər yetirmədən analizin həyata keçirilməsinə şərait yaradır.
Açar sözlər: Obyektləri tanıma sistemi , 3D Profilometrlər , Optik profilometrlər
SECURITY ISSUES IN MOBILE CLOUD COMPUTING TECHNOLOGY
Authors: Leyla Kerimli Leyla Kerimli
Published: January 2025

The widespread use of smartphones and other mobile devices has brought significant changes to the storage requirements of cloud systems, necessitating a reevaluation of security protocols. Mobile Cloud Computing (MCC) is a computing paradigm that combines the capabilities of mobile devices with the flexibility and scalability of cloud computing. MCC allows mobile users to access computational power, storage, and applications over the internet, facilitating resource-intensive tasks such as data analysis, gaming, and multimedia streaming on resource-constrained mobile devices. The integration of mobile and cloud technologies has revolutionized industries such as healthcare, education, and entertainment, offering benefits like enhanced mobility, improved resource utilization, and cost efficiency. Despite its advantages, MCC faces significant security challenges that could undermine user trust and disrupt its adoption. Since mobile devices and cloud servers are connected via insecure networks, malicious actors can exploit vulnerabilities in the system. This paper aims to analyze the primary security issues in MCC technology, focusing on data protection, authentication, access control, and other critical concerns.
Unlike other issues, when dealing with business objectives, protection and privacy in financial activities are of paramount importance. This article examines mobile cloud computing, its technological model, and its role in detail.
Keywords: Mobile cloud computing, Technology, Privacy issues, Security.
Hacia una ciencia conectada: la importancia de los identificadores académicos en la era digital
Authors: Oblitas-Guerrero Susan Miriam , Sanntamaría-Oblitas Susan del Rosario
Published: January 2025

En el actual panorama de la investigación académica, la creación y el reconocimiento del perfil académico de un investigador no dependen únicamente de su trabajo publicado, sino también de su capacidad para conectarse con otros científicos y profesionales a través de plataformas especializada (1). Los identificadores académicos, como: CvLAC, Orcid, ID Redalyc, Scopus, Research Gate, Mendeley, Academia, Google Citation, Frontiers, entre otros, han emergido como herramientas esenciales para facilitar estas conexiones, permitiendo que los investigadores mantengan un registro organizado de su producción científica y colaboren de manera más eficiente con sus pares.
Presentación atípica de feocromocitoma “hipotensión alternante”: Reporte de caso
Authors: Serna-Trejos Juan Santiago , Castro-Galvis Carlos Andrés , Lloreda-Aranzazu Kevin Aníbal , Bermúdez-Moyano Stefanya Geraldine , Lozada-Jimenez Juan José , Devia-Santacruz Carlos Julián
Published: January 2025

El feocromocitoma constituye un tumor neuroendocrino de prevalencia baja, con una potencial capacidad de generar complicaciones en el organismo, condicionando secuelas y muerte de no ser diagnosticadas a tiempo. Sus síntomas se condicionan principalmente a la presencia de cefalea, dolor torácico y náuseas asociadas a hipertensión; sin embargo, la hipertensión es un síntoma poco tomado en cuenta a la hora de su diagnóstico. El objetivo principal del manuscrito es proporcionar información relevante al momento de considerar el diagnóstico de esta condición en casos de labilidadhemodinámica severa. Se presenta el caso de un paciente masculino de la séptima década de la vida con una edad de diagnóstico atípica con síntomas típicos de feocromocitoma asociado a episodios de hipotensión. Por lo anterior, podemos concluir que su diagnóstico es clínico, apoyado por exámenes de ayudas diagnósticas de tipo imagenológico y bioquímico, acompañado de un manejo médico y quirúrgico en algunos casos.
Paradigma Pendidikan Said Nursi: Alternatif Atau Ancaman Kepada Pendidikan Sekular?
Authors: Mohamad @ Mat Mohamad Zaidin , Che Noh Noorsafuan , Md Lateh@Junid Hanif , Wan Khairuldin Wan Mohd Khairul Firdaus , Yusof Sofyuddin
Published: January 2025

Artikel ini mengkaji paradigma pendidikan yang diperkenalkan oleh Said Nursi, seorang pemikir Islam terkemuka dari Turki, yang menyarankan pendekatan pendidikan holistik yang menggabungkan ilmu agama dan sains moden. Dalam konteks sekularisme yang berkembang selepas revolusi Atatürk, Nursi menawarkan alternatif yang menekankan integrasi antara rasionalisme dan spiritualisme, dengan tujuan untuk memperkukuhkan keimanan sambil memanfaatkan kemajuan sains. Kajian ini membincangkan bagaimana pendidikan Nursi bertujuan untuk mengatasi kekosongan yang ditinggalkan oleh sistem pendidikan sekular, yang menyingkirkan elemen-elemen agama. Melalui analisis perbandingan antara pendidikan sekular dan paradigma pendidikan Nursi, artikel ini mempertimbangkan sama ada pendekatan Nursi merupakan alternatif yang relevan atau ancaman kepada sistem pendidikan sekular. Selain itu, kajian ini juga menilai penerimaan dan kritikan terhadap model pendidikan ini dalam masyarakat Turki dan potensi aplikasinya di peringkat global. Artikel ini menyimpulkan bahawa, meskipun paradigma pendidikan Said Nursi menawarkan pendekatan yang berbeza, ia mempunyai potensi untuk berfungsi sebagai komplementari kepada sistem pendidikan sekular moden, dengan memberikan fokus yang lebih besar kepada pembentukan moral dan integrasi ilmu agama dalam kehidupan seharian.
This article examines the educational paradigm introduced by Said Nursi, a prominent Islamic thinker from Turkey, who advocated a holistic approach to education that integrates religious knowledge and modern sciences. In the context of secularism that emerged after Atatürk's revolution, Nursi offered an alternative emphasizing the integration of rationalism and spiritualism, aiming to strengthen faith while harnessing scientific advancements. This study discusses how Nursi's educational framework sought to address the void left by the secular education system, which excluded religious elements. Through a comparative analysis between secular education and Nursi's educational paradigm, the article evaluates whether Nursi's approach is a relevant alternative or a threat to secular education systems. Additionally, the study assesses the reception and critique of this educational model within Turkish society and its potential application on a global scale. The article concludes that, although Said Nursi's educational paradigm offers a distinct approach, it has the potential to function as a complement to modern secular education systems by placing greater emphasis on moral development and the integration of religious knowledge into daily life.