Συμβολή στη μελέτη των ιστοπαθολογικών αλλοιώσεων του γεννητικού συστήματος του άρρενος και των μεταβολών των χαρακτηριστικών του σπέρματος στους επίμυες μετά από χορήγηση του αντινεοπλασματικού φαρμάκου Melphalan
Authors: Καραβάνης Εμμανουήλ 
Published: January 2014

Το melphalan είναι αλκυλιωτικός παράγοντας, που χορηγείται κυρίως σε περιπτώσεις κακοήθους μελανώματος, εντοπισμένων σαρκωμάτων των άκρων, πολλαπλού μυελώματος, καρκίνου ωοθηκών και νεανικού νευροβλαστώματος. Σύμφωνα με βιβλιογραφικά δεδομένα, το melphalan είναι από τα ελάχιστα φάρμακα, που έχει βρεθεί ότι μπορεί να επιδρά στα σπερματογόνα κύτταρα του όρχη. Όμως, οι επιδράσεις του στη σπερματογένεση δε φαίνεται να είναι τόσο δραματικές, αφού ασθενείς που τους χορηγήθηκε το melphalan κατάφεραν να τεκνοποιήσουν κανονικά, ενώ παρόμοιας χημικής δομής φάρμακα όπως η χλωραμβουκίλη, η βουσουλφάνη, η κυκλοφωσφαμίδη, προκαλούν σχεδόν μόνιμη στειρότητα. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα καθώς και άλλοι διεθνείς οργανισμοί (ICH, EPA) προτείνουν τη χρησιμοποίηση συγκεκριμένων πρωτοκόλλων για τη συνολική εκτίμηση της αναπαραγωγικής ικανότητας μετά από έκθεση σε διάφορες ουσίες. Τα πρωτόκολλα αυτά περιλαμβάνουν την ιστοπαθολογική εξέταση των αναπαραγωγικών οργάνων, επειδή θεωρείται ως ένας από τους πλέον ευαίσθητους και αξιόπιστους δείκτες, για την εκτίμηση της επίδρασης ουσιών στο αναπαραγωγικό σύστημα του άρρενος. Σκοπός της έρευνάς μας ήταν η μελέτη των ιστοπαθολογικών αλλοιώσεων που προκαλεί το melphalan στους όρχεις καθώς και στα υπόλοιπα όργανα που σχετίζονται με το αναπαραγωγικό σύστημα, η συσχέτιση των αλλοιώσεων αυτών με πιθανές μεταβολές των χαρακτηριστικών των σπερματοζωαρίων και η εξακρίβωση αν οι παραπάνω επιδράσεις του melphalan στους όρχεις και τα σπερματοζωάρια, είναι αναστρέψιμες. Για τις ανάγκες του πειραματισμού χρησιμοποιήθηκαν 60 επίμυες της φυλής Wistar που χωρίστηκαν σε δύο ομάδες. Στην ομάδα M₁ που αποτελούνταν από 15 πειραματόζωα το melphalan χορηγήθηκε στη δόση των 7,5 mg/kg σ.β. ενδοπεριτοναϊκά μία φορά την εβδομάδα για τρεις εβδομάδες και ακολούθησε η θυσία των ζώων αμέσως μετά την τελευταία χορήγηση του φαρμάκου. Στην ομάδα Μ₆₅ που επίσης αποτελούνταν από 15 πειραματόζωα, το melphalan χορηγήθηκε με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, μόνο που η θυσία των ζώων έγινε 65 ημέρες μετά την τελευταία χορήγηση του φαρμάκου, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν οι τυχόν αλλοιώσεις που προκάλεσε το melphalan μετά την χορήγησή του, αποκαταστάθηκαν με την πάροδο του χρόνου και σε ποιο βαθμό. Χρησιμοποιήθηκαν και δύο ομάδες μαρτύρων (C₁ και C₆₅) των 15 ζώων η κάθε μια που θυσιάστηκαν αντίστοιχα με τις δύο προαναφερόμενες ομάδες πειραματοζώων. Κατά τη θυσία αφαιρέθηκαν και ζυγίστηκαν οι όρχεις, οι επιδιδυμίδες οι κυστεοειδείς αδένες, ο προστάτης αδένας, τα επινεφρίδια, ο σπλήνας και η υπόφυση και κατόπιν μονιμοποιήθηκαν προκειμένου να ακολουθήσει η ιστολογική τους εξέταση. Επίσης κατά τη θυσία λήφθηκαν σπερματοζωάρια από την επιδιδυμίδα και έγινε αξιολόγηση των χαρακτηριστικών τους. Από την στατιστική επεξεργασία και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων προέκυψαν οι εξής διαπιστώσεις. 1. Το melphalan προκαλεί μη αναστρέψιμη μείωση του βάρους των όρχεων και του προστάτη αδένα, μη αναστρέψιμη αύξηση του βάρους της υπόφυσης, αναστρέψιμη μείωση του βάρους του σπλήνα και αναστρέψιμη αύξηση του βάρους των επινεφριδίων. Δεν επηρεάζει σημαντικά τα βάρη των κυστεοειδών αδένων και των επιδιδυμίδων. 2. Το melphalan προκάλεσε την σημαντική απόπτωση των κυττάρων της σπερματικής σειράς του επιθηλίου των σπερματικών σωληναρίων, την αποφολίδωση του σπερματικού επιθηλίου στον αυλό του σωληναρίου, την εμφάνιση κενοτοπίων μέσα και γύρω από τα κύτταρα του Sertoli, την εμφάνιση πολυπύρηνων σπερματίδων, και την κατακράτηση κεφαλών σπερματίδων στη βάση του επιθηλίου των σπερματικών σωληναρίων. Όλες οι παραπάνω αλλοιώσεις αποκαθίσταντο όταν μεσολαβούσε χρόνος 65 ημερών από την τελευταία χορήγηση του melphalan. Επίσης σε ποσοστό 20% των ζώων, το melphalan προκάλεσε την πλήρη ατροφία των σπερματικών σωληναρίων του όρχη, αλλοίωση που είναι μη αναστρέψιμη. 3. Το melphalan μετά τη χορήγηση του, προκάλεσε την μείωση του ποσοστού των σπερματοζωαρίων με προωθητική κίνηση και την εμφάνιση ανωμαλιών της μορφολογίας των σπερματοζωαρίων που σχετίζονταν με την περιοχή της κεφαλής και του αυχένα. Oι παραπάνω μεταβολές αποκαταστάθηκαν μετά την πάροδο 65 ημερών από την τελευταία χορήγηση του φαρμάκου. Το melphalan προκάλεσε επίσης την μείωση της πυκνότητας του σπέρματος, την εμφάνιση αποκομμένων κεφαλών καθώς και μορφολογικές ανωμαλίες των σπερματοζωαρίων που εντοπίζονταν στην περιοχή της ουράς τους. Οι παραπάνω αλλοιώσεις ήταν μη αναστρέψιμες. Τέλος το melphalan δεν επηρέασε σημαντικά την κινητικότητα των σπερματοζωαρίων. Συνοψίζοντας, συμπεραίνουμε ότι οι αλλοιώσεις που προκάλεσε το melphalan με τη χορήγησή του, ήταν ιδιαίτερα σημαντικές. Ωστόσο η επίδραση του φαρμάκου στο αναπαραγωγικό σύστημα του άρρενος επίμυος ήταν τελικά σε μεγάλο βαθμό αναστρέψιμη.