Παιδεία εκπαίδευση και αντίσταση στην Κρήτη
Authors: Καλογεράκης Γεώργιος 
Published: September 2021

Με το ξέσπασμα του Ελληνοϊταλικού πολέμου, οι δάσκαλοι των σχολείων του νομού Ηρακλείου επιστρατεύονται και πολλά σχολεία παραμένουν κλειστά. Η επιστροφή των δασκάλων στην Κρήτη μετά το τέλος του πολέμου είναι δύσκολη, αφού στο Αιγαίο Πέλαγος επικρατεί το πολεμικό γερμανικό ναυτικό, βουλιάζοντας όλα τα πλοιάρια που μεταφέρουν στρατιώτες.Τον Μάιο του 1941, οι γερμανοί με δυνάμεις αλεξιπτωτιστών, ξεκινούν την επιχείρηση «Ερμής». Την 1η Ιουνίου 1941, η Κρήτη περιήλθε στην κατοχή των Ιταλογερμανών. Το νομό Λασιθίου κρατούν οι Ιταλοί και τους νομούς Χανίων, Ρεθύμνης και Ηρακλείου, οι γερμανοί. Πριν την επιχείρηση, βομβαρδίζονται οι μεγάλες πόλεις της Κρήτης και επιλεγμένοι στόχοι στην ενδοχώρα. Πολλά σχολεία γκρεμίζονται από τους βομβαρδισμούς. Τα περισσότερα επιτάσσονται από τις δυνάμεις κατοχής, με αποτέλεσμα τα μαθήματα να γίνονται σε εκκλησίες, σε αποθήκες, στην εξοχή, σε παλιά σπίτια. Οι γερμανοί επιχειρούν να καταστήσουν την Κρήτη στρατιωτική βάση για τις επιχειρήσεις τους στη Μέση Ανατολή και στη Βόρειο Αφρική. Ονομάζουν την Κρήτη «Φρούριο Κρήτης». Για την υλοποίηση του σκοπού τους, χρησιμοποιούν όλα τα μέσα και τους κατοίκους. Οι δάσκαλοι, με διαταγές των γερμανών Διοικητών αλλά και τη συνδρομή των Επιθεωρητών «Στοιχειώδους Εκπαιδεύσεως», υποχρεώνονται να μετέχουν στα γερμανικά σχέδια, αναλαμβάνοντας υποχρεωτικά ρόλους και εργασίες. Έτσι μετέχουν στην απογραφή του πληθυσμού του νομού Ηρακλείου, εξυπηρετώντας τη σύνταξη των καταλόγων καταναγκαστικής εργασίας. Συμμετέχουν σε όλες τις επιτροπές, (Επισιτισμού, Αγροτικής Κινητοποιήσεως, Πολιτικής Διαφωτίσεως, Οικονομικής Κινητοποιήσεως, Καταναγκαστικής Εργασίας, Είσπραξης Φόρου Σιτηρών, Φιλανθρωπικές, Σύναψης Δανείων, Εράνων, Διανομής Τροφίμων, Γεωργικής και Οικονομικής Κινητοποιήσεως κ.ά.). Μετέχουν σε Συνέδρια Κοινοτήτων όπου καλούνται να διαφωτίσουν τους κατοίκους των χωριών σε θέματα σαμποτάζ, υποχρεωτικής εργασίας, για τον κίνδυνο του «Μπολσεβικισμού και κομμουνισμού». Προτείνουν στους κατοίκους να καταδίδουν τους αντάρτες. Οι σχολικοί περίοδοι μεταφέρονται από μήνα σε μήνα, οι ημέρες του σχολικού έτους μειώνονται, η μαθητική διαρροή είναι ανεξέλεγκτη τα χρόνια 1941-1945. Οι δάσκαλοι αναλαμβάνουν να διαφωτίσουν τον πληθυσμό και σε θέματα παράδοσης όπλων, να παρακινούν τους πολίτες να διατηρούν υγιεινές συνθήκες στην πόλη του Ηρακλείου, να φροντίζουν τη διατήρηση της ησυχίας στο νομό, (κατηγορώντας τα διάφορα σαμποτάζ που γίνονταν από τους άντρες της αντίστασης), να εισπράττουν και να αποδίδουν τα πρόστιμα που επιβάλλουν οι δυνάμεις κατοχής, να επιβλέπουν αρχαιολογικές ανασκαφές από γερμανούς αρχαιολόγους –αρχαιοκάπηλους. Οι Πρόεδροι των Κοινοτήτων, που δεν ήταν αρεστοί στο κατοχικό καθεστώς απολύονταν και στη θέση τους ορίζονταν οι δάσκαλοι των χωριών. Το φρόνημα όμως των δασκάλων δεν κάμφθηκε από το βάρβαρο ναζιστικό γερμανικό στρατό. Πολλοί δάσκαλοι και δασκάλες πήραν μέρος στην πρωτοπόρο Κρητική Αντίσταση, μέσα από τις αντιστασιακές ομάδες, (καπετάν Μανόλη Μπαντουβά, Καπετάν Πετρακογιώργη κ.ά.), άλλοι ως μέλη της Εθνικής Οργάνωσης Δολιοφθοράς Πληροφοριών Ε.Ο.Δ.Π. Ηρακλείου-Λασιθίου, άλλοι ως πληροφοριοδότες, άλλοι ως τροφοδότες των αντιστασιακών Οργανώσεων. Το τελικό όμως τίμημα των δασκάλων του νομού Ηρακλείου ήταν ότι, δεκαεπτά δάσκαλοι-παλικάρια στήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα, δίδοντας τη ζωή τους για τα πανανθρώπινα ιδανικά της ελευθερίας και δημοκρατίας, διδάσκοντας συγχρόνως τους μαθητές τους, την κοινωνία αλλά και τους υπόδουλους λαούς της Ευρώπης, που στέναζαν κάτω από το φασιστικό-ναζιστικό καθεστώς.