Επιστημικές πεποιθήσεις εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης αναφορικά με θέματα φυσικών επιστημών και ιστορίας
Authors: Κούτσιανου Αθηνά 
Published: August 2024

Η μάθηση μέσω διερεύνησης παραμένει σημαντικός στόχος και πρόκληση για τους εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στο πλαίσιο διαφορετικών μαθημάτων, όπως η εκπαίδευση στις φυσικές επιστήμες και η ιστορική εκπαίδευση. Οι επιστημικές πεποιθήσεις και οι αντιλήψεις των εκπαιδευτικών για τη μάθηση μέσω διερεύνησης αποτελούν σημαντικούς εσωτερικούς παράγοντες που υπεισέρχονται στις αποφάσεις και πρακτικές τους σε σχέση με την εφαρμογή της εν λόγω εκπαιδευτικής στρατηγικής στην τάξη. Η παρούσα έρευνα επικεντρώθηκε αφενός στην αντιμετώπιση σημαντικών θεωρητικών και μεθοδολογικών ζητημάτων αναφορικά με τις επιστημικές πεποιθήσεις, μέσα από τις διαδικασίες ανάπτυξης και εγκυροποίησης ενός νέου ερευνητικού εργαλείου∙ και αφετέρου, στη διερεύνηση της σχέσης ανάμεσα στις ειδικές επιστημικές πεποιθήσεις σχετικά με θέματα φυσικών επιστημών και ιστορίας, και στις αντιλήψεις των εκπαιδευτικών σχετικά με τη μάθηση μέσω διερεύνησης στην εκπαίδευση φυσικών επιστημών και ιστορίας, υπό την οπτική εν ενεργεία εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Εφαρμόζοντας μεικτό ερευνητικό σχεδιασμό πέντε φάσεων που περιλάμβανε (αρχική) ποιοτική έρευνα με ημι-δομημένες συνεντεύξεις, έρευνα γνωστικών συνεντεύξεων, πιλοτική ποσοτική έρευνα, κύρια ποσοτική έρευνα και (τελική) έρευνα μεικτού σχεδιασμού, αναπτύχθηκε και εγκυροποιήθηκε το ποσοτικό ερευνητικό εργαλείο «Αξιολόγηση Επιστημικών Πεποιθήσεων» (Epistemic Beliefs Assessment, EBA). Το εργαλείο EBA αποτελείται από ένα σενάριο που εμπλέκει τους εκπαιδευτικούς με ένα αντικρουόμενο θέμα φυσικών επιστημών ή ιστορίας και μετρά τις επιστημικές πεποιθήσεις στην πράξη, υπό την οπτική ενός ενοποιημένου πλαισίου που δομείται από τέσσερις διαστάσεις (βεβαιότητα, δομή και πηγή της γνώσης, και αιτιολόγηση του γιγνώσκειν) και τρεις οπτικές (απολυτότητα, πολλαπλότητα και αποτίμηση). Σύμφωνα με τα αποτελέσματα των ελέγχων εγκυρότητας και αξιοπιστίας, το εργαλείο ΕΒΑ συλλέγει έγκυρα και αξιόπιστα δεδομένα σχετικά με τις περισσότερες διαστάσεις και οπτικές του ενοποιημένου πλαισίου. Επιπλέον, η συνδυαστική χρήση του εργαλείου EBA με ποιοτικές ερωτήσεις στο πλαίσιο ημι-δομημένης συνέντευξης επιτρέπει μία πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση των επιστημικών πεποιθήσεων, καθώς τα δύο είδη ερωτήσεων μπορούν να ανιχνεύσουν διαφορετικές πτυχές των επιστημικών διαστάσεων. Περαιτέρω, τα αποτελέσματα της αρχικής και της τελικής έρευνας παρέχουν μία ολοκληρωμένη εικόνα σχετικά με τους ποιοτικά διαφορετικούς τρόπους που οι εκπαιδευτικοί κατανοούν τη μάθηση μέσω διερεύνησης στην εκπαίδευση φυσικών επιστημών (χειρωνακτικές εμπειρίες, νοητικές εμπειρίες και έρευνα) και στην ιστορική εκπαίδευση (κατανόηση, αξιολόγηση και έρευνα)∙ και αποκαλύπτουν ότι οι επιστημικές πεποιθήσεις των εκπαιδευτικών αναφορικά με θέματα φυσικών επιστημών και ιστορίας αλληλεπιδρούν και συχνά ευθυγραμμίζονται με τις αντιλήψεις τους για τη μάθηση μέσω διερεύνησης στο πλαίσιο της εκπαίδευσης φυσικών επιστημών και ιστορίας, αντίστοιχα. Επίσης, εντοπίστηκαν ομοιότητες και διαφορές ανάμεσα στα θέματα φυσικών επιστημών και ιστορίας, και ανάμεσα στους αντίστοιχους τομείς γνώσης. Σε γενικές γραμμές, όσο πιο ωφέλιμες επιστημικές πεποιθήσεις εξέφρασαν οι εκπαιδευτικοί, τόσο πιο ολοκληρωμένα περιέγραψαν τη μάθηση μέσω διερεύνησης, διατυπώνοντας αντίστοιχους στόχους για την εμπλοκή των μαθητών τους με την παραγωγή και αξιολόγηση της γνώσης. Τέλος, περιγράφονται οι περιορισμοί που συνοδεύουν την παρούσα έρευνα και διατυπώνονται προτάσεις για περαιτέρω έρευνα και εφαρμογές των αποτελεσμάτων σε επίπεδο θεωρίας, έρευνας, εκπαιδευτικής πολιτικής και πράξης.