Ανάλυση μαθησιακών δεδομένων στην εκπαίδευση
Authors: Τζήμας Δημήτριος 
Published: December 2024

Ευρύτερο αντικείμενο της παρούσας διδακτορικής διατριβής αποτελεί η διερεύνηση της ηθικής αξιοποίησης, του μαθησιακού αντίκτυπου και της υιοθέτησης της Ανάλυσης Μαθησιακών Δεδομένων/Μαθησιακής Αναλυτικής (ΜΑ) στην Εκπαίδευση. Η ΜΑ είναι μία καινοτόμα διεπιστημονική διδακτική τεχνική, η οποία συλλέγει, αναλύει και οπτικοποιεί μεγάλα μαθησιακά δεδομένα με στόχο τη βελτιστοποίηση της διαδικασίας διδασκαλίας και μάθησης. Επιμέρους στόχοι της διατριβής είναι οι εξής: α) η επισκόπηση και κριτική ανάλυση της υφιστάμενης γνώσης, β) η εισήγηση νέας θεωρητικής προσέγγισης στο υπό διερεύνηση γνωστικό πεδίο της ΜΑ, γ) η εκπόνηση εμπειρικών ερευνητικών μελετών και δ) η ερμηνεία του ζητήματος της υιοθέτησης της ΜΑ. Αρκετές έρευνες αναφέρουν ότι η ΜΑ έχει θετικά αποτελέσματα στην επίδοση των εκπαιδευόμενων. Ωστόσο, άλλες υποστηρίζουν ότι δεν είναι τεκμηριωμένη η ανάπτυξη δεξιοτήτων και η βελτίωση της μάθησης ενώ ισχυρίζονται ότι η τεχνολογία (ΜΑ) από μόνη της δεν αρκεί για να αλλάξει τον τρόπο διδασκαλίας και να οδηγήσει σε σημαντικά μαθησιακά αποτελέσματα. Αναφέρουν ότι απαιτείται περισσότερη έρευνα για να επισημανθούν καλές πρακτικές και μοντέλα εκπαιδευτικού σχεδιασμού τα οποία θα υποστηρίξουν τη διαδικασία μάθησης με αξιοποίηση της ΜΑ. Υποστηρίζουν επίσης ότι παρά τη συνεισφορά της, η ΜΑ δεν έχει καταφέρει να ικανοποιήσει τις ανάγκες των διδασκόντων καθώς δεν παρέχει ακόμα επαρκή ευρήματα με αντίκτυπο αφού εστιάζει περισσότερο στην αναλυτική παρά στη μάθηση. Άλλωστε, ο βαθμός υιοθέτησης στην τριτοβάθμια και κυρίως στην Κ-12 εκπαίδευση παραμένει περιορισμένος. Η πρόταση της διατριβής είναι ότι, με τις κατάλληλες τεχνικές καθοδήγησης και τον εκπαιδευτικό σχεδιασμό, η ΜΑ λειτουργεί ως διαμεσολαβητής ανάμεσα στους διδάσκοντες και τους εκπαιδευόμενους (φοιτητές και μαθητές) και υποστηρίζει την ανάπτυξη δεξιοτήτων των εκπαιδευόμενων, όπως αυτορρύθμιση της μάθησης. Αρχικά, η διατριβή, υλοποιώντας βιβλιογραφικές επισκοπήσεις, εισάγει τις κύριες διαστάσεις και ανάγκες της ΜΑ και ένα πρωτότυπο μοντέλο στο επίπεδο διαχείρισης δεδομένων το οποίο θέτει τους κανόνες και τις προϋποθέσεις για την ηθική εφαρμογή της ΜΑ σε πραγματικές εκπαιδευτικές συνθήκες. Το προτεινόμενο μοντέλο ονομάζεται PANDORA+, από Privacy, Algorithmic fairness, Non probabilistic algorithms, Duty to act, Openness and transparency, Resolve the data ownership, All stakeholders, ενώ το "+" αναφέρεται στον μαθησιακό αντίκτυπο της ΜΑ με κατάλληλη καθοδήγηση του εκπαιδευτικού. Στη συνέχεια, με στόχο να συνεισφέρει τεκμηριωμένα στοιχεία σχετικά με την αξιοποίηση της ΜΑ, η διατριβή παρουσιάζει ερευνητικά αποτελέσματα δύο μελετών περίπτωσης που διερευνούν τεχνικές καθοδήγησης των εκπαιδευόμενων από τους διδάσκοντες και τον αντίκτυπό τους στην επίδοση, συμμετοχή, ικανοποίηση και δεξιότητες αυτορρύθμισης της μάθησης. Συγκεκριμένα, εστιάζει στον ρόλο και αντίκτυπο της βασισμένης σε διεπαφή ΜΑ καθοδήγησης (ισχυρή, ελάχιστη, ή καθόλου). Επιπλέον, με στόχο να συνεισφέρει τεκμηριωμένα στοιχεία σχετικά με την υιοθέτηση της ΜΑ, η διατριβή αξιοποιώντας το μοντέλο UTAUT (Unified Theory of Acceptance and Use of Technology), παρουσιάζει ερευνητικά αποτελέσματα μίας μελέτης περίπτωσης και μίας εθνογραφικής μελέτης, που διερευνούν με μικτές μεθόδους τους παράγοντες που ενισχύουν ή/και εμποδίζουν την υιοθέτηση και υλοποίησή της ΜΑ από την εκπαιδευτική κοινότητα. Τα θετικά αποτελέσματα των ερευνών συνηγορούν υπέρ της άποψης ότι η ΜΑ στο πλαίσιο του μοντέλου PANDORA και με κατάλληλες τεχνικές καθοδήγησης, μετατρέπεται σε μία δυναμική διδακτική τεχνική, η οποία υποστηρίζει την ανάπτυξη δεξιοτήτων των εκπαιδευόμενων και την ενίσχυση των μαθησιακών αποτελεσμάτων. Τέλος, τα συμπεράσματά των ερευνών αναδεικνύουν ότι οι παράγοντες που διευκολύνουν την υιοθέτηση της ΜΑ είναι η προσδοκώμενη απόδοση, η κοινωνική επιρροή, η ανθρωποκεντρικότητα και τα θετικά συναισθήματα, ενώ οι παράγοντες που την αναστέλλουν είναι η αναμενόμενη προσπάθεια, η μη αυτοαποτελεσματικότητα, οι συνθήκες διευκόλυνσης, τα ζητήματα ηθικής και η αλλαγή κουλτούρας.