Οικογενειακές επιχειρήσεις
Authors: Χάλης Σπυρίδων 
Published: January 2025

Το πεδίο των οικογενειακών επιχειρήσεων αποτελεί ένα καινούργιο ερευνητικό πεδίο με λιγότερο από μισό αιώνα ζωής. Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι η διερεύνηση της οικογενειακής επιχειρηματικής έρευνας, η μελέτη πτυχών της οικογενειακής επιχείρησης καθώς και ο προσδιορισμός της συμπεριφοράς τους. Για την διερεύνηση όλων των παραπάνω αντικειμένων χρησιμοποιήθηκαν τόσο θεωρητικές όσο και εμπειρικές μεθοδολογίες.Αρχικά η έρευνα ξεκίνησε να προσδιορίσει με τι ασχολείται το πεδίο μελετώντας προηγούμενες προσπάθειες ανασκόπησης. Από την έρευνα διαπιστώθηκε ότι δεν έχει διεξαχθεί καμία προσπάθεια συστηματικής βιβλιογραφικής ανασκόπησης στις οικογενειακές επιχειρήσεις που να αφορά το σύνολο του πεδίου για περισσότερο από μία δεκαετία. Επιπρόσθετα οι προσπάθειες που βρέθηκαν παλιότερα αδυνατούσαν να εντάξουν την θεωρία υπό ένα ενιαίο πλαίσιο. Συνεπώς τέθηκαν τα ερωτήματα με τι ασχολείται η οικογενειακή επιχειρηματική έρευνα, αν το περιεχόμενο της μπορεί να ταξινομηθεί υπό το πρίσμα ενός ενιαίου πλαισίου καθώς και ποια είναι τα κορεσμένα και ποια τα υπό-ερευνώμενα θέματα του. Για την κάλυψη αυτών των ερευνητικών κενών στην βιβλιογραφία διενεργήθηκε μία συστηματική βιβλιογραφική ανασκόπηση στα 3 πιο αξιόλογα περιοδικά που ασχολούνται αποκλειστικά με τις οικογενειακές επιχειρήσεις με αφετηρία την τελευταία ανασκόπηση και λαμβάνοντας υπόψη όλες τις προηγούμενες. Το αποτέλεσμα της έρευνας ήταν ο εντοπισμός 519 μελετών οι οποίες κατάφεραν να ταξινομηθούν τόσο θεματικά όσο και υπό ένα ενιαίο πλαίσιο. Η μελέτη αυτή συμβάλλει στην οικογενειακή επιχειρηματική έρευνα με τρεις τρόπους. Πρώτον είναι η πρώτη βιβλιογραφική ανασκόπηση που ταξινομεί το σύνολο των ερευνών υπό ένα ενιαίο πλαίσιο. Δεύτερον εντοπίζει τις υπέρ-αναλυμένες περιοχές του ερευνητικού πεδίου και αναδεικνύει τις υπό-ερευνώμενες. Τρίτον το μοντέλο αυτό αποτελεί έναν οδικό χάρτη για τους μελλοντικούς ερευνητές καθότι χαρτογραφεί την έρευνα και δύναται να τους καθοδηγήσει μέσα από την ποσοτική και ποιοτική ανάδειξη των θεματικών του πεδίου. Η προηγούμενη έρευνα εκτός των άλλων ανέδειξε τον ανεξερεύνητο ρόλο του μάρκετινγκ στο πεδίο των οικογενειακών επιχειρήσεων με αποτέλεσμα να πυροδοτήσει την διενέργεια μίας νέας ανασκόπησης. Διαπιστώθηκε λοιπόν ότι υπάρχει ένα κενό στη βιβλιογραφία που τέμνει τα πεδία της οικογενειακής επιχείρησης και του μάρκετινγκ. Ως εκ τούτου, η υφιστάμενη έρευνα για τη διασταύρωση τους είναι κατακερματισμένη με αποτέλεσμα να αποτυγχάνει να αναδείξει τυχόν συστηματικές συνδέσεις μεταξύ τους. Αυτή η μελέτη καλύπτει το συγκεκριμένο κενό επιδιώκοντας ένα κοινό θεωρητικό πλαίσιο μέσω της μελέτης του μάρκετινγκ στο πεδίο της οικογενειακής επιχείρησης με την εφαρμογή μιας συστηματικής βιβλιογραφικής ανασκόπησης. Η έρευνα συνεισφέρει ένα εννοιολογικό πλαίσιο που ενσωματώνει όλες τις διαστάσεις του μάρκετινγκ που διερευνώνται σε αυτή τη βιβλιογραφία. Η ανασκόπηση εντόπισε και εξέτασε όλες τις υπάρχουσες μελέτες, εστιάζοντας όχι μόνο στις μεθοδολογίες και τα ευρήματά τους, αλλά και στα επίπεδα ανάλυσής τους καθώς και στις προοπτικές του μάρκετινγκ που προτείνονται σε αυτό. Επισημαίνοντας τα ερευνητικά κενά και τους περιορισμούς στην υπάρχουσα βιβλιογραφία, παρέχονται σημαντικές ερευνητικές κατευθύνσεις για μελλοντική έρευνα. Το επόμενο βήμα εστίασε στην μελέτη της συμπεριφοράς των οικογενειακών επιχειρήσεων. Με βάση το προηγούμενο μοντέλο εντοπίσθηκαν αποκλειόμενα συμπεράσματα ως προς την επιχειρηματική συμπεριφορά της οικογενειακής επιχείρησης καθώς και ερευνητικά κενά ως προς τις πρακτικές εκπαίδευσης και διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού. Για την μελέτη των παραπάνω κρίθηκε αναγκαία η διεξαγωγή μίας ποσοτικής έρευνας με τη χρήση ερωτηματολογίου για την συλλογή πρωτογενών δεδομένων. Η μελέτη χρησιμοποιεί τη σχέση επιχειρηματικού προσανατολισμού – οικονομικής απόδοσης για να διερευνήσει ποιο είδος επιχειρηματικής συμπεριφοράς είναι σημαντικό προκειμένου οι οικογενειακές επιχειρήσεις στον κλάδο του Τουρισμού να έχουν καλή απόδοση. Λαμβάνοντας υπόψη τη διαμεσολάβηση του μεγέθους της επιχείρησης, τα ευρήματα που βασίζονται σε ένα δείγμα 220 οικογενειακών επιχειρήσεων και δείχνουν ότι η καινοτομία και η προδραστικότητα είναι σχετικές μεταβλητές για να εξηγήσουν την απόδοση, ενώ η ανάληψη κινδύνου όχι. Επιπλέον, η σχέση προδραστικότητας – απόδοσης επηρεάστηκε αρνητικά από το μέγεθος της πολύ μικρής επιχείρησης. Έτσι προτείνονται πρακτικές για την προώθηση της εταιρικής συνεργασίας για να ξεπεραστεί το μειονέκτημα του μικρού μεγέθους επιχείρησης και να τονωθεί η επιχειρηματικότητα και η καινοτομία. Τέλος η διατριβή μελετά τον ρόλο της εκπαίδευσης του ανθρώπινου δυναμικού χρησιμοποιώντας τη θεωρία του κοινωνικού κεφαλαίου για να εξετάσει την επίδραση της οικογενειακής επιρροής στα αποτελέσματα της ποιότητας των υπηρεσιών σε οικογενειακές επιχειρήσεις στον κλάδο του τουρισμού. Προτείνεται ότι το κοινωνικό κεφάλαιο των ιδιοκτητών οικογένειας μπορεί να προωθήσει μια συνολική κουλτούρα ποιότητας των υπηρεσιών με τρόπους που μιμούνται και ενδεχομένως επισκιάζουν τα αποτελέσματα της επίσημης εκπαίδευσης. Αν και δεν θεωρείται ότι η πρόσθετη εκπαίδευση είναι επιβλαβής, τα ευρήματά υποδεικνύουν έντονα μειωμένη απόδοση στις επενδύσεις ανθρώπινου δυναμικού σε ομάδες που βασίζονται κυρίως σε οικογένειες. Το μοντέλο δοκιμάστηκε σε ένα δείγμα 220 οικογενειακών εταιρειών φιλοξενίας και τουρισμού. Διαπιστώθηκε ότι οι εταιρείες με μεγαλύτερη οικογενειακή επιρροή έχουν μια πιο φυσική κλίση προς την ποιότητα των υπηρεσιών, κερδίζοντας έτσι λιγότερο όφελος από τις επενδύσεις στην επίσημη εκπαίδευση και ότι αυτό το αποτέλεσμα μειώνεται καθώς οι εταιρείες αναπτύσσονται και περιλαμβάνουν περισσότερους διευθυντές εκτός οικογένειας. Αυτά τα ευρήματα έχουν σημαντικές επιπτώσεις για τις οικογενειακές επιχειρήσεις, καθώς και για την ευρύτερη έρευνα που ενδιαφέρεται να κατανοήσει τη δυναμική και τα πλεονεκτήματα της εταιρικής κουλτούρας που επηρεάζει την οικογένεια.