Body wisdom
Authors: Παλάσχα Αικατερίνη 
Published: May 2023

Η ρύθμιση της διατροφικής πρόσληψης έχει γίνει δύσκολο έργο στις μέρες μας. Στις σύγχρονες κοινωνίες, όπου η κοινωνική πίεση για λεπτότητα είναι ευρέως διαδεδομένη και τα περιβαλλοντικά ερεθίσματα για υπερκατανάλωση φαγητού άφθονα, το έργο αυτό γίνεται ακόμη πιο απαιτητικό. Ωστόσο, ακόμα και κάτω από αυτές τις συνθήκες, ορισμένα άτομα καταφέρνουν να ρυθμίζουν αποτελεσματικά την κατανάλωση τους καθώς επιτυγχάνουν να τρώνε υγιεινά και με μέτρο. Αυτή η διατριβή υποστηρίζει ότι μια αποτελεσματική προσέγγιση στη ρύθμιση της κατανάλωσης τροφής είναι η εσωτερικά ρύθμιζόμενη διατροφή. Η εσωτερικά ρυθμιζόμενη διατροφή είναι μια μή περιοριστική μορφή ρύθμισης της κατανάλωσης τροφής που βασίζεται στην ανταπόκριση στα σωματικά σημάδια πείνας και κορεσμού. Προηγούμενη έρευνα έχει δείξει ότι η εσωτερικά ρυθμιζόμενη διατροφή όχι μόνο συσχετίζεται με βελτίωση δεικτών υγείας αλλά οδηγεί σε αυτήν. Ωστόσο, η βιβλιογραφία πάνω στην εσωτερικά ρυθμιζόμενη διατροφή είναι πολύ κατακερματισμένη και βασισμένη πάνω σε περιορισμέναθεωρητικά μοντέλα.Αυτή η διατριβή αγκαλιάζει την πολυμορφία σε αυτό το πεδίο και τη χρησιμοποιεί για να χτίσει ένα ολοκληρωμένο θεωρητικό πλαίσιο για τον εσωτερικά ρυθμιζόμενο τρόπο διατροφής. Αυτό το πλαίσιο χρησιμοποιείται στη συνέχεια ως βάση για την προαγωγή της μέτρησης και των εφαρμογών σε αυτόν τον τομέα. Συγκεκριμένα, τα ακόλουθα ερευνητικά ερωτήματα εξετάζονται στα κεφάλαια αυτής της διατριβής: 1. Ποια χαρακτηριστικά ατομικής διαφοράς υποστηρίζουν τον εσωτερικό ρυθμιζόμενο τρόπο διατροφής, πώς συνδέονται μεταξύ τους και πώς οδηγούν σε αποτελεσματική ρύθμιση της διατροφικής πρόσληψης; 2. Πώς μπορούμε να ποσοτικοποιήσουμε αυτά τα χαρακτηριστικά ατομικής διαφοράς στον πληθυσμό; 3. Σε τί βαθμό εκδηλώνεται η ευαισθησία στα σωματικά σημάδια πείνας και κορεσμού (ως χαρακτηριστικό) σε συμπεριφορικές δοκιμασίες (ως κατάσταση); 4. Σε τί βαθμό επηρεάζεται η αντίληψη των σωματικών σημαδιών πείνας και κορεσμού (ως κατάσταση) από την εστίαση της προσοχής στο σώμα; Για την εξέταση των διαφόρων στοιχείων του πρώτου ερευνητικού ερωτήματος, πραγματοποιήθηκε μια αφηγηματική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας σχετικά με τα διάφορα πρότυπα εσωτερικά ρυθμιζόμενης διατροφής (Κεφάλαιο 2). Ο όρος εσωτερικά ρυθμιζόμενος τρόπος διατροφής επινοήθηκε, ο οποίος ορίσθηκε ως η γενική τάση να τρεφόμαστε ως απάντηση στα σωματικά σημάδια πείνας και κορεσμού η οποία υποστηρίζεται από ένα συγκεκριμένο σύνολο χαρακτηριστικών ατομικής διαφοράς, ονομαστικά: 1. ευαισθησία στα σωματικά σημάδια πείνας και κορεσμού, 2. αυτο-αποτελεσματικότητα στη χρήση σωματικών σημαδιών πείνας και κορεσμού για τον προσδιορισμό του πότε και πόσο τρώμε, 3. εμπιστοσύνη στις φυσιολογικές διαδικασίες του σώματος για τη ρύθμιση της κατανάλωσης τροφής (εσωτερική εμπιστοσύνη) , 4. μια χαλαρή σχέση με το φαγητό (νομιμοποίηση φαγητού) και 5. μια τάση να απολαμβάνουμε το φαγητό κατά τη διάρκεια της σίτισης (απόλαυση φαγητού). Αυτά τα χαρακτηριστικά θεωρήθηκαν ως μή εναλλάξιμα, καθώς καθένα από αυτά συλλαμβάνει μια μοναδική πτυχή του εσωτερικά ρυθμιζόμενου τρόπου διατροφής. Επιπλέον, χρησιμοποιήθηκε ένα κλασικό θεωρητικό μοντέλο διατροφικής συμπεριφοράς, το περιοριστικό μοντέλο διατροφής, για να εξηγήσει πώς ο εσωτερικά ρυθμιζόμενος τρόπος διατροφής οδηγεί σε αποτελεσματική ρύθμιση της διατροφικής πρόσληψης. Υποστηρίχθηκε ότι τα χαρακτηριστικά ατομικής διαφοράς της εσωτερικά ρυθμιζόμενης διατροφής επιτρέπουν στα άτομα να διατηρούν στενό έλεγχο της κατανάλωσης τροφής, καθώς σχηματίζουν μια τάση να ξεκινάμε γεύματα ως απάντηση σε μέτρια σημάδια πείνας και να σταματάμε τα γεύματα ως απάντηση σε μέτρια σημάδια κορεσμού. Υποτίθεται ότι, σε αυτόν τον στενό έλεγχο, υπάρχει λιγότερο περιθώριο για παράγοντες έκτος της φυσιολογίας του σώματος να ασκήσουν τις επιρροές τους στην διατροφική πρόσληψη.Η ολοκληρωμένη εννοιολογική σύλληψη του εσωτερικά ρυθμιζόμενου τρόπου διατροφής χρησιμοποιήθηκε ως βάση για να οδηγήσει την έρευνα στα υπόλοιπα κεφάλαια αυτής της διατριβής. Δεδομένου ότι καμία από τις διαθέσιμες κλίμακες αυτοαναφοράς δεν θα μπορούσε να συλλάβει επαρκώς την πλήρη πολυπλοκότητα και θεωρητική δομή του εσωτερικά ρυθμιζόμενου τρόπου διατροφής, μία νέα κλίμακα αναπτύχθηκε για το σκοπό αυτό (Κεφάλαιο 3), εξετάζοντας έτσι το δεύτερο ερευνητικό ερώτημα αυτής της διατριβής. Χρησιμοποιήθηκε μια διαδικασία σταδιακή, βασισμένη στη θεωρία και καθοδηγούμενη από ερευνητικά ευρήματα για την ανάπτυξη της Πολυδιάστατης Κλίμακας Εσωτερικά Ρυθμιζόμενης Διατροφής (MIRES) και για την παροχή αρχικών στοιχείων για την εγκυρότητά της. Δημιουργήθηκε ένα προκαταρκτικό σύνολο ερωτήσεων που αξιολογούν κάθε ένα από τα χαρακτηριστικά ατομικής διαφοράς του εσωτερικά ρυθμιζόμενου τρόπου διατροφής. Αυτό το σύνολο ερωτήσεων τροποποιήθηκε σύμφωνα με σχόλια ερευνητών διατροφής και εμπειρογνωμόνων και υποβλήθηκε περαιτέρω σε δύο γύρους προκαταρκτικών δοκιμών σε δείγματα φοιτητών. Ξεκινώντας από τη δομή που προέκυψε από αυτό το προκαταρκτικό έργο, οι ψυχομετρικές ιδιότητες της κλίμακας δοκιμάστηκαν και επιβεβαιώθηκαν σε ευρεία δείγματα καταναλωτών από το Ηνωμένο Βασίλειο και τις ΗΠΑ. Συγκεκριμένα, ελήφθησαν στοιχεία σχετικά με την εσωτερική δομή και συνοχή της κλίμακας, την σταθερότητα μέτρησης και τη χρονική σταθερότητα δύο εβδομάδων. Επιπλέον, η εγκυρότητα της εννοιολογικής κατασκευής της κλίμακας, καθώς επίσης και η αποκλίνουσα, συγκλίνουσα, συντρέχουσα και επαυξητική της εγκυρότητα επιβεβαιώθηκαν σε αυτήν την συγχρονική έρευνα.Μετά την ανάπτυξη και αρχική επικύρωση του MIRES, αυτή η διατριβή μετέφερε τον έλεγχο εγκυρότητας υποκατηγοριών του MIRES ένα βήμα πιο πέρα (Κεφάλαιο 4). Διεξήχθησαν δύο προ-εγγεγραμένα πειράματα συμπεριφοράς για να εκτιμηθεί η εγκυρότητα της εννοιολογικής κατασκευής δύο υποκατηγοριών του MIRES: ευαισθησία στα σωματικά σημάδια κορεσμού (SS) και ευαισθησία στα σωματικά σημάδια πείνας (SH). Σε αυτά τα πειράματα, εξετάστηκαν οι συσχετίσεις των SS και SH με συμπεριφορικούς δείκτες της τυχαίας ικανότητας των ατόμων να αντιληφθούν την έναρξη του κορεσμού και της πείνας (αντίστοιχα), εξετάζοντας έτσι το τρίτο ερευνητικό ερώτημα αυτής της διατριβής. Δύο τυποποιημένες μεθοδολογίες χρησιμοποιήθηκαν για την αξιολόγηση των δεικτών συμπεριφοράς. Συγκεκριμένα, η δοκιμασία φόρτισης νερού χρησιμοποιήθηκε για την εκτίμηση του κατωφλίου κορεσμού στο εργαστήριο (δηλ., το ποσοστό της χωρητικότητας του στομάχου που πρέπει να γεμίσει με νερό για να αντιληψθεί το άτομο το πρώτο σωματικό σημάδι κορεσμού) και η δοκιμασία προ-φόρτισης χρησιμοποιήθηκε για την εκτίμηση του κατωφλίου πείνας υπό ημι-ελεγχόμενες συνθήκες (δηλ., το χρονικό διάστημα που πρέπει να περάσει μετά την κατανάλωση ενός τυποποιημένου προ-φορτίου για να αντιληφθεί το άτομο το πρώτο σωματικό σημάδι πείνας). Επιπλέον, οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο αυτοαναφοράς που εμπίπτει στον ευρύτερο τομέα της επίγνωσης σωματικών αισθήσεων (Πολυδιάστατη Αξιολόγηση της Εσωτερικής Επίγνωσης - MAIA). Διαπιστώθηκε ότι σε ένα υγιές δείγμα ανδρών και γυναικών (19-68 ετών), η SS δεν συσχετίστηκε με το κατώφλι κορεσμού (Μελέτη 1). Ομοίως, σε ένα υγιές δείγμα νεαρών γυναικών (18-27 ετών), η SH δεν συσχετίστηκε με το κατώφλι πείνας (Μελέτη 2). Ούτε η MAIA συσχετίστηκε με τα κατώφλια κορεσμού και πείνας, αλλά συσχετίστηκε θετικά με τις SS και SH. Συνήχθη το συμπέρασμα ότι αυτή η έρευνα απέτυχε να συλλέξει ισχυρές αποδείξεις σχετικά με την εγκυρότητα της εννοιολογικής κατασκευής των υποκατηγοριών MIRES. Ωστόσο, το εύρημα ότι αυτές οι υποκατηγορίες εμπίπτουν στο ευρύτερο θεωρητικό κατασκεύασμα που σκοπεύουν να μετρήσουν (δηλ., η εσωτερική επίγνωση) παρέχει προκαταρκτική υποστήριξη για την εγκυρότητα της εννοιολογικής κατασκευής τους.Τέλος, η παρούσα διατριβή έδωσε επίσης προσοχή σε πιθανές εφαρμογές στον τομέα της εσωτερικά ρυθμιζόμενης διατροφής. Συγκεκριμένα, διερεύνησε την επίδραση μιας σύντομης παρέμβασης ενσυνειδητότητας (δηλ., εστίαση προσοχής στο σώμα) στην αντίληψη των σωματικών σημαδιών κορεσμού και πείνας (Κεφάλαιο 5), εξετάζοντας έτσι το τελευταίο ερευνητικό ερώτημα αυτής της διατριβής. Η ενσυνειδητότητα είναι μια έννοια που μελετάται όλο και περισσότερο στον τομέα της ρύθμισης κατανάλωσης τροφής και αρκετές μελέτες έχουν τεκμηριώσει τις θετικές επιπτώσεις της στην διατροφική πρόσληψη και το βάρος. Ωστόσο, λίγα είναι γνωστά για τους υποκείμενους μηχανισμούς με τους οποίους η ενσυνειδητότητα ασκεί αυτά τα αποτελέσματα. Αυτή η διατριβή εξέτασε έναν τέτοιο πιθανό μηχανισμό που δεν έχει λάβει επαρκή προσοχή σε προηγούμενες έρευνες. Προσθέτοντας μια δεύτερη πειραματική ομάδα (δηλ. ομάδα ενσυνειδητότητας) σε καθεμία από τις μελέτες που παρουσιάστηκαν στο Κεφάλαιο 4, οι μελέτες μετατράπηκαν σε quasi πειράματα, επιτρέποντας έτσι, να μελετηθούν οι επιπτώσεις της ενσυνειδητότητας στην αντίληψη των σωματικών σημαδιών κορεσμού και πείνας κάτω από ελεγχόμενες πειραματικές συνθήκες. Διαπιστώθηκε ότι μια σύντομη άσκηση ενσυνειδητότητας (σάρωση σώματος) δεν επηρέασε την αντίληψη του κορεσμού (Μελέτη 1) αλλά βελτίωσε την ικανότητα αντίληψης σωματικών σημαδιών πείνας (Μελέτη 2). Μετά την κατανάλωση ενός τυποποιημένου προ-φορτίου, οι συμμετέχοντες στην ομάδα ενσυνειδητότητας αντιλήφθηκαν την έναρξη της πείνας 18 λεπτά νωρίτερα από εκείνους στην ομάδα ελέγχου και αυτή η επίδραση παρέμεινε επίσης παρουσία των μεταβλητών ελέγχου. Ως εκ τούτου, συνήχθη το συμπέρασμα ότι ακόμη και μια μεμονωμένη άσκηση ενσυνειδητότητας μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την αντίληψη των σημαδιών πείνας, ενώ πιο εντατική εκπαίδευση ενσυνειδητότητας μπορεί να απαιτείται για να επηρεάστεί η αντίληψη των σημαδιών κορεσμού.Συνολικά, η παρούσα διατριβή παρέχει μία σταθερή θεωρητική βάση για την μελέτη του εσωτερικά ρυθμιζόμενου τρόπου διατροφής, ένα αξιόπιστο εργαλείο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την μέτρησή του, όπως επίσης και έμπνευση για πιθανές εφαρμογές στην έρευνα και πρακτική σε αυτό το πεδίο. Παρέχει μια αφετηρία για μια ενοποιημένη κατανόηση των υπαρχουσών μή διαιτητικών προσεγγίσεων στη διατροφή, συμπληρώνει (με ευρήματα διαχρονικής έρευνας) υπάρχοντα στοιχεία σχετικά με την προσαρμοστική φύση του εσωτερικά ρυθμιζόμενου τρόπου διατροφής και παράγει γνώσεις που είναι σχετικές με διάφορα κανάλια βιβλιογραφίας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν τη μέτρηση, τον έλεγχο εγκυρότητας εννοιολογικής κατασκευής, την ενσυνειδητότητα και την εσωτερική επίγνωση.