Μελέτη της αιμοσιδήρωσης σε μη-μεταγγιζόμενους ασθενείς με μεσογειακά σύνδρομα
Authors: Μένεγας Δαμιανός 
Published: September 2021

Γενικά: Οι ασθενείς με ενδιάμεση μεσογειακή αναιμία παρά την ήπια κλινική εικόνα τους και τη μη ανάγκη συστηματικών μεταγγίσεων παρουσιάζουν αξιόλογη αιμοσιδήρωση.Σκοπός: Σκοπός της μελέτης ήταν η καταγραφή του επιπέδου αιμοσιδήρωσης σε ικανό πληθυσμό ασθενών με ΕΜΑ, η συσχέτιση του με τον κλινικό φαινότυπο και με άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες και η διερεύνηση ικανοποιητικής θεραπείας αντιμετώπισης της αιμοσιδήρωσης.Μεθοδολογία: Τα επίπεδα αιμοσιδήρωσης των ασθενών προσδιορίστηκαν με κλασσικές βιοχημικές παραμέτρους (φερριτίνη, σίδηρος, TIBC, κορεσμός τρανσφερρίνης), με νεώτερες όπως ο μη-δεσμευμένος με τρανσφερρίνη σίδηρος (NTBI) και μέσω MRI (LIC, ηπατικό Τ2* και καρδιακό Τ2*). Οι ασθενείς ταξινομήθηκαν σύμφωνα με τα διακριτά κριτήρια που χρησιμοποιεί η κλινική μας σε δύο κλινικούς φαινότυπους (Ι1 βαρύς και Ι2 ήπιος) και επίσης με βάση των αριθμό μεταγγίσεων σε αμετάγγιστους (συμπεριελήφθησαν ασθενείς με ευκαιριακές μεταγγίσεις) και σε ασθενείς που για κάποιο χρονικό διάστημα είχαν υποβληθεί σε συστηματικές μεταγγίσεις. Δεν υπήρχε στατιστικά σημαντική διαφορά στην ηλικιακή σύνθεση των ομάδων και με τις δυο ταξινομήσεις γεγονός που επέτρεπε τις συγκρίσεις. Θεραπευτικά στους ασθενείς με τιμή φερριτίνης >450mg/L χορηγήθηκε από του στόματος ο νέος χηλικός παράγοντας Deferasirox, σε δόσεις 10 ή 20 mg/kg ΒΣ ανάλογα με την τιμή της φερριτίνης. Η επιτυχία της αγωγής εξετάστηκε μετά από ένα χρόνο με βάση τη μείωση της φερριτίνης, την επίτευξη μείωσης της συγκέντρωσης σιδήρου στο ήπαρ (LIC) κατά 3mg Fe/gr ξηρού ιστού και το συνολικό επίπεδο του LIC.Αποτελέσματα: Μελετήθηκαν 70 ασθενείς (μέση ηλικία 23,1 ± 12,5 έτη) με κλινική εικόνα ΕΜΑ, 67 (95,7%) με δυο μεταλλάξεις για βthal ή δβ γονίδια και 3 ετεροζυγώτες β-ΜΑ με συνύπαρξη τριπλασιασμένου α γόνου (ααα/αα ή ααα/ααα). Οι μεταλλάξεις στην πλειοψηφία τους (54,1%) ήταν β+ (σιωπηρές, β++ και β+). Η συχνότερη μετάλλαξη ήταν η IVSI-6 (19,1%) και ακολούθησαν οι IVSI-110 (12,5%), IVSI-1 (9,5%), -101 (8,1%), και οι CD39 και -87 (με 6,6% η καθεμία). Σε πολλές περιπτώσεις οι βιοχημικές παράμετροι βρέθηκαν σε παθολογικά επίπεδα και επίσης ψηλότερες στους ασθενείς με φαινότυπο (Ι1) όπως η φερριτίνη (p<0,001), ο σίδηρος (p<0,001), ο κορεσμός τρανσφερρίνης (p<0,01) και ο ΝΤΒΙ (p<0,0001). Η εναπόθεση Fe δεν ήταν ομοιογενής αφού 83,3% των αμετάγγιστων ασθενών παρουσίαζαν μέτρια ή βαριά ηπατική αιμοσιδήρωση (με βάση το ηπατικό Τ2*) ενώ οι τιμές καρδιακού Τ2* ήταν φυσιολογικές. Η τιμή της φερριτίνης δεν αποτελεί καλό δείκτη του συνολικού φορτίου Fe αλλά συσχετίζεται σημαντικά με το ηπατικό φορτίο όπως προσδιορίζεται από το ηπατικό Τ2* (p<0,0002) και την LIC (p<0,0001). Καλός δείκτης ήταν και ο NTBI που στους αμετάγγιστους ασθενείς ήταν ανεξάρτητος από την ηλικία και συσχετιζόταν με τη φερριτίνη (p=0,0047), τη LIC (p=0,001) και τον ηπατικό Τ2* (p=0,0006). Διάφοροι παράγοντες μπορεί να επιβαρύνουν το τελικό ισοζύγιο σιδήρου. Η ηλικία συσχετίστηκε με τη φερριτίνη (p=0,0001). Η σπληνεκτομή αυξάνει το φορτίο Fe στο ήπαρ [συσχέτιση με φερριτίνη (p<0,0001) και ΝΤΒΙ (p<0,001)]. Ασθενείς με μια βsil μετάλλαξη είχαν γενικά χαμηλότερες τιμές φερριτίνης και NTBI από εκείνους με β0 και δβ μεταλλάξεις. Η ύπαρξη HFE μεταλλάξεων σε ασθενείς ηλικίας ≤30 ετών συσχετίστηκε με αυξημένες τιμές φερριτίνης (p=0,025), και TIBC (p=0,002). Η θεραπευτική αντιμετώπιση με Deferasirox απέφερε στους αμετάγγιστους ασθενείς μετά από 1 έτος αγωγής σημαντική μείωση της φερριτίνης (μέση μείωση 519,5 μg/L, p=0,016) και σε όλους πλην ενός ασθενούς μείωση της LIC >3mg Fe/gr ξηρού ιστού (8,9±7,9 mg Fe/gr ξηρού ιστού).Συμπεράσματα: Η μελέτη απέδειξε τη σημαντική αιμοσιδήρωση που προοδευτικά παρουσιάζει μεγάλο ποσοστό των Ελλήνων ασθενών με ΕΜΑ. Το φορτίο σιδήρου συσχετίζεται με τον κλινικό φαινότυπο των ασθενών και επιβαρύνεται από διάφορους παράγοντες όπως η ηλικία, η σπληνεκτομή, οι HFE μεταλλάξεις. Στην παρακολούθηση του βαθμού αιμοσιδήρωσης των ασθενών με ΕΜΑ αποδεικνύεται ότι η φερριτίνη δεν αποτελεί ακριβή δείκτη του συνολικού ποσού σιδήρου και θα πρέπει να συνοδεύεται από εκτίμηση άλλων παραμέτρων όπως η LIC και οι χρόνοι Τ2* του ήπατος και της καρδιάς με MRI. Η θεραπεία με τον νεώτερο από του στόματος χηλικό παράγοντα Deferasirox φαίνεται να είναι ασφαλής, διευκολύνει την υψηλή συμμόρφωση και δίνει εξαιρετικά αποτελέσματα στη μείωση του φορτίου σιδήρου στον οργανισμό σε προσαρμοσμένη δοσολογική χορήγηση.