Χημική μελέτη και αξιολόγηση βιοδραστικότητας φυτών της οικογένειας Oleaceae άγριου τύπου και τροποποιημένων με μοριακές βιολογικές προσεγγίσεις
Authors: Ρηγάκου Αιμιλία 
Published: April 2023

Στη διατριβή αυτή περιγράφεται η στοχευμένη φυτοχημική μελέτη των φύλλων της Olea europaea και φύλλων από τα είδη Ligustrum, Phillyrea, Syringa, Jasminum, Fraxinus της οικ. Oleaceae. Στο πρώτο μέρος (κεφάλαιο 1) αναφέρονται ορισμένα εισαγωγικά στοιχεία για την Ελιά, καθώς και για τα υπόλοιπα φυτά που μελετήθηκαν και τα βοτανικά χαρακτηριστικά τους. Στη συνέχεια, παρουσιάζονται οι χημικές κατηγορίες και οι βιολογικές ιδιότητες των φαινολικών συστατικών των υπό μελέτη φυτών. Στο υποκεφάλαιο των βιολογικών ιδιοτήτων περιέχονται τα κυριότερα αποτελέσματα που έχουν παρουσιαστεί μέχρι σήμερα και αφορούν τα φαινολικά συστατικά όλων των προαναφερθέντων φυτών της οικ. Oleaceae.Το δεύτερο μέρος χωρίζεται σε τρεις ενότητες και αφορά τα πειραματικά αποτελέσματα. Η πρώτη ενότητα αποτελείται από τρία κεφάλαια (2-4). Το κεφάλαιο 2 αναφέρεται στην κατεργασία των δειγμάτων των φύλλων των φυτών και στις τεχνικές απομόνωσης των φαινολικών συστατικών τους σε μεγάλη κλίμακα. Το κεφάλαιο 3 περιλαμβάνει τoν ποσοτικό προσδιορισμό των φαινολικών συστατικών στα φύλλα των φυτών της οικ. Oleaceae με φασματοσκοπία πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού, μελετώντας συγχρόνως, την εποχιακή διακύμανση και τις μεταβολές που παρατηρούνται στην ποσοτική τους σύσταση κατά τη διάρκεια αυτής. Στο κεφάλαιο 4, περιγράφεται η εφαρμογή των μεθόδων που αναπτύχθηκαν στη μέτρηση και σύγκριση φύλλων ελιάς ως προς το φαινολικό τους περιεχόμενο, στα οποία είχε πραγματοποιηθεί η αποσιώπηση της β – γλυκοσιδάσης με μοριακές προσεγγίσεις.Στη δεύτερη πειραματική ενότητα (κεφάλαιο 5), περιγράφεται η μελέτη βιοδραστικότητας των σεκοϊριδοειδών φαινολικών συστατικών της ελιάς στους υποδοχείς T2R(υποδοχείς γεύσης), ενώ γίνεται παράλληλα συσχέτιση των υποδοχέων αυτών με διάφορες φαρμακολογικές δράσεις . Επιπλέον, στο κεφάλαιο 5 δίνονται πληροφορίες όσον αφορά το κομμάτι της γευσιγνωσίας και παρουσιάζονται τα αποτελέσματα των πειραμάτων συσχέτισης συγκεκριμένων φαινολικών συστατικών του ελαιολάδου με τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά του.Τέλος, στην τρίτη πειραματική ενότητα (κεφάλαιο 6) περιγράφεται η ημισύνθεση ορισμένων μεταβολιτών που προέρχονται από τα φαινολικά συστατικά που μελετήθηκαν και επεξηγείται αναλυτικά ο καθορισμός της δομής τους με βάση τα φασματοσκοπικά δεδομένα.Πιο συγκεκριμένα περιγράφονται οι αντιδράσεις της ελαιοκανθάλης και της ελαιασίνης με μία σειρά αμινοξέων και κυρίως με τη γλυκίνη σε διάφορες συνθήκες. Μετά από μία σειρά πειραμάτων NMR δύο διαστάσεων, διαπιστώθηκε πως τα προϊόντα που παράγονται αντιστοιχούν σε δύο πρωτότυπες ισομερείς ενώσεις που φέρουν έναν σκελετό τετραϋδροπυριδίνης, για τα οποία προτείνονται τα ονόματα α -και β-ελαιογλυκίνη, αντίστοιχα α -και β- υδροξυ - ελαιογλυκίνη.Το μεγαλύτερο μέρος της εκπόνησης αυτής της διατριβής πραγματοποιήθηκε με την οικονομική υποστήριξη μέσω υποτροφίας από το Παγκόσμιο Κέντρο Ελιάς για την Υγεία σε συνεργασία με το Ίδρυμα Λεβέντη.Μέρος της διατριβής χρηματοδοτήθηκε από το ευρωπαϊκό ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης μέσω του προγράμματος Interreg Med ARISTOIL. Το ARISTOIL είχε ως στόχο την ενδυνάμωση της ανταγωνιστικότητας του Μεσογειακού ελαιολάδου δίνοντας έμφαση στις υγειοπροστατευτικές του ιδιότητες. Για το λόγο αυτό, προώθησε την εφαρμογή καινοτόμων παραγωγικών μεθόδων και μεθόδων ελέγχου ποιότητας. Το ARISTOIL στόχευσε στο χαρακτηρισμό της φαινολικής σύνθεσης του εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου και την αποτίμηση των παραγόντων που μπορεί να επηρεάζουν το περιεχόμενό του σε φαινόλες και τα συναφή οργανοληπτικά χαρακτηριστικά. Το πρόγραμμα αυτό στηρίχτηκε στον ΕυρωπαϊκόΚανονισμό 432/2012 για την «Προστασία των λιπιδίων του αίματος από το οξειδωτικό στρες». Ως μέθοδος ανάλυσης χρησιμοποιήθηκε η τεχνική του NMR, η οποία παρέχει μια γρήγορη ανάλυση και πληροφορίες για όλες τις φαινόλες του ελαιολάδου που εμπίπτουν στον παραπάνω ισχυρισμό με μία μόνο εκτέλεση. Το ARISTOIL αναδείχθηκε ως το κορυφαίο πρόγραμμα στην κατηγορία του για το 2019, καθώς και το κορυφαίο ανάμεσα σε δεκάδες διαπεριφερειακά ευρωπαϊκά προγράμματα στον διαγωνισμό Interreg Project Slam.