Δυνατότητες και περιορισμοί στην απόληψη βιομάζας από τα πρεμνοφυή δρυοδάση του Ν. Γρεβενών
Authors: Μανώλης Ευάγγελος 
Published: August 2021

Οι συνεχώς εξελισσόμενες τεχνικές διεργασίες μετατροπής της βιομάζας σε τελικά προϊόντα στερεής, αέριας και υγρής μορφής, καθώς και η διαφαινόμενη διεθνής ενεργειακή πολιτική απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, έχει αυξήσει το ενδιαφέρον διεθνώς στην παραγωγή βιοενέργειας από βιομάζα για θέρμανση, ηλεκτρισμό και καύσιμα μεταφοράς. Η επιταχυνόμενη ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έχει μετατοπίσει το ενδιαφέρον στο σχεδιασμό αποτελεσματικότερων δικτύων διαχείρισης της ενέργειας στην περιοχή της Μεσογείου καθώς και στην ανάδειξη ενός ορθολογικότερου πλαισίου απόληψης και εκμετάλλευσης της βιομάζας από τα δασικά οικοσυστήματα. Έτσι, σκοπός της έρευνας αυτής ήταν η διερεύνηση της χρυσής τομής μεταξύ των δυνατοτήτων απόληψης δασικής βιομάζας και των περιορισμών του συστήματος, με αποτέλεσμα την αειφορική παραγωγή της δασικής βιομάζας και τη βιώσιμη αξιοποίησή της ως ανανεώσιμης πηγής ενέργειας.Τα πρεμνοφυή δρυοδάση καταλαμβάνουν σημαντικό μέγεθος στη σύνθεση των ελληνικών δασικών τοπίων και οικοσυστημάτων και καθώς η παραγωγή βιομάζας εξασφαλίζεται μέσω της πρεμνοβλαστικής τους ικανότητας, η διαχείριση αυτών των δρυοδασών για την παραγωγή τελικών προϊόντων βιοενέργειας τοποθετείται στο επίκεντρο. Στη παρούσα διατριβή η εκτενής έρευνα στο πεδίο εστιάστηκε σε ένα τέτοιο οικοσύστημα στο οποίο επικρατούν οι μέσες οικολογικές συνθήκες των δρυοδασών των Γρεβενών.Για τον υπολογισμό του διαθέσιμου δυναμικού της δασικής βιομάζας διερευνήθηκαν αλλομετρικά μοντέλα για τον συσχετισμό ανάμεσα στο ξηρό βάρος των τμημάτων των δέντρων και των χαρακτηριστικών που απορρέουν από την φυσιολογία αυτών. Κατά την διερεύνηση αυτή, το αλλομετρικό μοντέλο με τη στηθιαία διάμετρο ως ανεξάρτητη μεταβλητή αναδείχτηκε το καλύτερο στην εκτίμηση της υπέργειας δασικής βιομάζας. Το μοντέλο αυτό εφαρμόστηκε σε καθένα από τα άτομα που βρίσκονται στις αντιπροσωπευτικές επιφάνειες και εκτιμήθηκε κατά μέσο όρο η συνολική υπέργεια βιομάζα (κορμός, κλαδιά, φύλλωμα) σε τόνους/εκτάριο. Κατά τη διαδικασία δημιουργίας τέτοιων αλλομετρικών εξισώσεων και συγκεκριμένα κατά την εργαστηριακή ανάλυση υπολογίστηκε παράλληλα και η βιομάζα ανά τμήμα δέντρου, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στον υπολογισμό της βιομάζας πέρα των σαφώς διακρινόμενων τμημάτων και σε αυτό του μη εμπορεύσιμου κορυφοτεμαχίου, το οποίο αφαιρείται κατά την υλοτομία και παραμένει ως υπόλειμμα στο οικοσύστημα. Παράλληλα υπολογίστηκε και η υγρασία ανά τμήμα δέντρου, σημαντικός παράγοντας τόσο για τις αλυσίδες εφοδιασμού κατά την απόληψη βιομάζας, όσο και για την μετέπειτα μετατροπή αυτής σε βιοενέργεια. Επιπροσθέτως από την ανάλυση της μέσης αύξησης του πλάτους των ετήσιων δακτυλίων αναδείχθηκε η ανάγκη συστηματικής καλλιέργειας των δασών αυτών. Κατά τις αναλύσεις των φυτικών ιστών αποδείχθηκε ότι, τόσο τα μακροθρεπτικά όσο και τα μικροθρεπτικά στοιχεία κατανέμονται διαφορετικά μεταξύ των τμημάτων της υπέργειας βιομάζας. Αυτή η γνώση διαφοροποίησης της περιεκτικότητας και της κατανομής των θρεπτικών στοιχείων στην υπέργεια βιομάζα συνέβαλε στην δημιουργία ενός πλαισίου ιεράρχησης της σημαντικότητας και της προστασίας των τμημάτων αυτών. Κατά την χωρική ανάλυση εφαρμόστηκαν χωρικά κριτήρια και περιορισμοί, καθώς το ανάγλυφο, η ετερογένεια και το καθεστώς προστασίας του τοπίου επηρεάζει κομβικά την διαδικασία απόληψης βιομάζας. Έτσι ενισχύθηκε η δημιουργία ενός εφαρμοσμένου πλαισίου ορθολογικής αξιοποίησης της δασικής βιομάζας, το οποίο θα μπορούσε να συνεισφέρει στην αειφορική απόληψη βιομάζας από τα πρεμνοφυή δρυοδάση των Γρεβενών, τα οποία καταλαμβάνουν ένα σημαντικό μέρος της έκτασης, αυξάνοντας την απασχόληση των κατοίκων και συμβάλλοντας παράλληλα στην τοπική οικονομία.Τα παραπάνω δίνουν τη δυνατότητα στους διαχειριστές των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας να αξιοποιούν, να ελέγχουν και να αξιολογούν τους διαθέσιμους φυσικούς πόρους. Η ορθολογική διαχείριση της δασικής βιομάζας αποτελεί προϋπόθεση, τόσο για τη βιωσιμότητα των συστημάτων παραγωγής βιοενέργειας, όσο και για την προστασία της βιοποικιλότητας διεθνώς.