Κολίτιδα σχετιζόμενη με τη λήψη MMF (mycophenolate mofetil) σε ασθενείς με μεταμόσχευση νεφρού
Authors: Λιάπης Γεώργιος 
Published: September 2021

Σκοπός της μελέτης είναι ο καθορισμός διαγνωστικών ιστολογικών κριτηρίων και η διερεύνηση της ομοιόστασης του κρυπτικού επιθηλίου στην MMF (mycophenolate mofetil) σχετιζόμενη κολίτιδα σε ασθενείς με μεταμόσχευση νεφρού και χρόνιο διαρροϊκό σύνδρομο. Υλικά και Mέθοδοι Το υλικό αποτελείται από 43 βιοψίες παχέος εντέρου μεταμοσχευμένων ασθενών υπό ανοσοκατασταλτική θεραπεία με MMF και επίμονη διάρροια. Σε 18 ασθενείς, ελήφθησαν βιοψίες από το δεξιό (τυφλό, ανιόν) και από το αριστερό κόλον (κατιόν κόλο, σιγμοειδές, ορθό), ενώ σε 22 ασθενείς ελήφθησαν βιοψίες και από τον βλεννογόνο του ειλεού. Οι επιμέρους ιστολογικές αλλοιώσεις καταγράφηκαν και διαβαθμίστηκαν ως προς τη βαρύτητα, ενώ παράλληλα συσχετίστηκαν με τον αποπτωτικό δείκτη (ΑΔ) και με τον ρυθμό κυτταρικού πολλαπλασιασμού (ΚΠ) του επιθηλίου των κρυπτών. Η απόπτωση ανιχνεύθηκε με τη μέθοδο TUNEL και ο κυτταρικός πολλαπλασιασμός μεσω της ανοσοέκφρασης του δείκτη Ki-67. Βιοψίες δέκα ασθενών με νόσο Crohn και δέκα με ελκώδη κολίτιδα χρησιμοποιήθηκαν ως ομάδα συγκριτικού ελέγχου. Αποτελέσματα MMF σχετιζόμενη κολίτιδα παρατηρήθηκε σε 33 περιπτώσεις (77 %), ενώ 10 περιπτώσεις (23%) δεν παρουσίαζαν παθολογικά ευρήματα. Η αρχιτεκτονική διαταραχή και η ατροφία των κρυπτών καθώς και η αυξημένη απόπτωση αναδείχθηκαν ως κύρια ιστολογικά χαρακτηριστικά, ο βαθμός και ο συνδυασμός των οποίων συνέκλιναν συχνότερα στο ιστολογικό πρότυπο τύπου ΙΦΝΕ (82%) και σπανιότερα στο ιστολογικό πρότυπο του τύπου της νόσου του μοσχεύματος κατά του ξενιστή (18%). Χαρακτηριστικά ιστολογικά ευρήματα ήταν η βλεννογονική ατροφία, η διαταραγμένη και γωνιώδης αρχιτεκτονική των κρυπτών καθώς και οι διαταταμένες κρύπτες με επιπέδωση του επιθηλίου και απογύμνωση του τοιχώματος και παρουσία αποπτωτικών σωματίων και βλέννης στον αυλό. Υψηλές τιμές ΑΔ συνδυάζονταν συχνότερα με μέτρια και ικανού βαθμού διαταραχή της αρχιτεκτονικής των κρυπτών, ο δε ΑΔ ήταν στατιστικά σημαντικά υψηλότερος στην MMF κολίτιδα συγκριτικά με τις ομάδες της νόσου Crohn και της ελκώδους κολίτιδας (p<0.01). Υψηλός ρυθμός κυτταρικού πολλαπλασιασμού με βάση την έκφραση του δείκτη Κi-67 παρατηρήθηκε σε 18 από 29 περιπτώσεις (62.1%). Περαιτέρω μελέτη ανέδειξε ότι ο ρυθμός πολλαπλασιασμού και η επέκταση της αναγεννητικής ζώνης στους περισσότερους ασθενείς με MMF κολίτιδα ήταν συμβατός με αναγεννητική επάρκεια. Ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα απετέλεσε η βαρύτερη εκδήλωση της κολίτιδας στο δεξιό κόλον και η προοδευτική μείωση της βαρύτητας των αλλοιώσεων στα περιφερικότερα τμήματα του εντέρου. Επιπλέον, ο τελικός ειλεός φαίνεται να προσβάλλεται λιγότερα συχνά και εμφανίζει παρόμοια ευρήματα με εκείνα του δεξιού κόλου, αν και σε μικρότερο βαθμό βαρύτητας. Ο βαθμός δραστηριότητας της κολίτιδας συσχετίσθηκε αντιστρόφως ανάλογα με τη διάρκεια λήψης του φαρμάκου. Ειδικότερα, μέτρια και ικανού βαθμού δραστηριότητα παρατηρήθηκε συχνότερα σε βιοψίες ασθενών που ελάμβαναν ΜΜF για μικρότερα χρονικά διαστήματα, σε αντίθεση με τους ασθενείς με μακροχρόνια λήψη που παρουσίαζαν συνήθως ήπια δραστηριότητα (μ.ο. 28.4 έναντι 72.2 μήνες, p<0.01, Wilcoxon test). Συμπεράσματα. To διαγνωστικό ιστολογικό πρότυπο της MMF σχετιζόμενης κολίτιδας είναι αυτό του τύπου της ιδιοπαθούς φλεγμονώδους νόσου του εντέρου σε συνδυασμό με αυξημένη απόπτωση. Τα ευρήματα μας ενοχοποιούν τον αποπτωτικό θάνατο ως κύριο παθογενετικό παράγοντα της εντερικής βλεννογονικής βλάβης και παρέχουν ενδείξεις τοξικής δράσης του φαρμάκου σε έδαφος ανοσολογικής διαταραχής.