Models on private debt, income distribution and macroeconomic stability
Authors: Μαρσέλλου Αιμιλία 
Published: September 2021

Στην παρούσα διατριβή παρουσιάζεται ένα μετα-κεϋνσιανό υπόδειγμα μεγέθυνσης και διανομής εισοδήματος όπου ενσωματώνονται τόσο ο καταναλωτικός όσο και ο εταιρικός δανεισμός. Συγκεκριμένα, αναπτύσσονται τρία διαδοχικά υποδείγματα: στο πρώτο αλληλεπιδρά ο λόγος χρέους των εργαζόμενων νοικοκυριών προς το απόθεμα κεφαλαίου με το ρυθμό συσσώρευσης κεφαλαίου, στο δεύτερο αλληλεπιδρά ο λόγος εταιρικού χρέους προς απόθεμα κεφαλαίου με το ρυθμό συσσώρευσης κεφαλαίου και στο τρίτο ενσωματώνονται και οι τρεις μεταβλητές.Η τρέχουσα διδακτορική διατριβή διερευνά τις επιπτώσεις διαφορετικών συμπεριφορών δανεισμού των εργαζόμενων νοικοκυριών στις μακροοικονομικές επιδόσεις. Στο χώρο των οικονομικών θεωριών ο ρόλος του δανεισμού των νοικοκυριών αναδείχθηκε με μεγαλύτερη έμφαση κυρίως μετά το ξέσπασμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης που έλαβε χώρα το 2007 στις ΗΠΑ. Στα πλαίσια των ετερόδοξων οικονομικών θεωριών, τα υφιστάμενα οικονομικά υποδείγματα διερευνούν τις επιπτώσεις του ιδιωτικού χρέους στις μακροοικονομικές επιδόσεις και τη μεγέθυνση χωρίς κάποια ειδική υπόθεση για τη συμπεριφορά των δανειζόμενων. Εξαίρεση αποτελούν μερικές πρόσφατες επιστημονικές εργασίες που ενσωματώνουν στοιχεία της θεωρίας του Minsky και του Veblen. Η διατριβή αυτή συμβάλλει σε μια πολύ λιγότερο διερευνημένη περιοχή του δανεισμού των εργαζόμενων νοικοκυριών, η οποία συνίσταται στη σχέση της με πτυχές της εισοδηματικής ανισότητας. Ειδικότερα, μέσω μιας μη-γραμμικής συνάρτησης δανεισμού παράγουμε τρεις διαφορετικές συμπεριφορές δανεισμού των εργαζόμενων νοικοκυριών: α) τα εργαζόμενα νοικοκυριά δανείζονται για να διατηρήσουν σταθερό το βιοτικό τους επίπεδο, εξομαλύνοντας την κατανάλωση χωρίς εισοδηματική ανισότητα, β) τα εργαζόμενα νοικοκυριά δανείζονται έχοντας ως κριτήριο το ύψος των έντοκων πληρωμών μια διαδικασία που έχει στοιχεία της θεωρίας του Minsky και γ) το επιχείρημα ανισότητας εισοδήματος, τα εργαζόμενα νοικοκυριά δανείζονται καθώς το κόστος του βιοτικού τους επιπέδου αυξάνεται ενώ οι πραγματικοί μισθοί παραμένουν στάσιμοι. Πρόκειται για το πρώτο οικονομικό υπόδειγμα στα πλαίσια της μετα-κεϋνσιανής θεωρίας που συνδέει τις εισοδηματικές ανισότητες με το δανεισμό των εργαζόμενων νοικοκυριών μέσω του επιπέδου διαβίωσης που αποτυπώνεται στην έννοια του συμβατικού μισθού. Τα αποτελέσματα της ανάλυσής μας δείχνουν ότι τα διαφορετικά κίνητρα δανεισμού των νοικοκυριών έχουν διαφορετικές, ποσοτικά και ποιοτικά, επιπτώσεις τόσο στη βραχυχρόνια όσο και στη μακροχρόνια περίοδο. Τα αποτελέσματά μας υποδηλώνουν ότι τα ειδικά κίνητρα για δανεισμό (που επηρεάζονται και από το γενικό οικονομικό περιβάλλον) λόγω της διαφορετικής επίδρασης στο βαθμό χρησιμοποίησης των παραγωγικών ικανοτήτων της οικονομίας επηρεάζουν τα χαρακτηριστικά του καθεστώτος μεγέθυνσης, τη δυναμική του χρέους και τη μακροοικονομική ευστάθεια. Επιπλέον, τα συμπεράσματά μας υποδεικνύουν ότι ο δανεισμός υπό συγκεκριμένες συνθήκες αντισταθμίζει τις υφεσιακές τάσεις εντούτοις με κόστος υψηλότερων λόγων χρέους εργαζόμενων νοικοκυριών προς απόθεμα κεφαλαίου με αποτέλεσμα να υπάρχει αντισταθμιστική σχέση (trade off) μεταξύ μεγέθυνσης και μακροοικονομικής ευστάθειας. Το τελευταίο αποτέλεσμα ανακύπτει ιδιαίτερα όταν διερευνώνται μεταβολές στη διανομή εισοδήματος στο πλαίσιο του σεναρίου που ενσωματώνει την εισοδηματική ανισότητα. Αυτό το αποτέλεσμα υποδηλώνει ότι στα πλαίσια άσκησης νεοφιλελεύθερων οικονομικών πολιτικών ο συνδυασμός υψηλότερης μεγέθυνσης και μακροοικονομικής ευστάθειας δεν είναι συμβατός ακόμα και αν υπάρξει ανακατανομή των εισοδημάτων υπέρ των εργαζομένων. Χρειάζεται επομένως αναπροσαρμογή των νεοφιλελεύθερων πολιτικών (υποχώρηση κράτους πρόνοιας, περικοπές σε υγεία, παιδεία και κοινωνική ασφάλιση κ.α.) που αυξάνουν το κόστος διαβίωσης των εργαζομένων, έτσι ώστε να μην απαιτείται η χρηματοδότησή του μέσω του δανεισμού.Ένα άλλο ενδιαφέρον αποτέλεσμα αυτής της διατριβής έγκειται στο ότι τα μακροπρόθεσμα σημεία ισορροπίας είναι ασυμπτωτικά ευσταθή όταν ο ρυθμός συσσώρευσης είναι ισχυρός και συνεπώς οι λόγοι χρέους εργαζόμενων νοικοκυριών και επιχειρήσεων ως προς το απόθεμα κεφαλαίου διατηρούνται σε σχετικά χαμηλά επίπεδα. Το εύρημα αυτό αφορά σε όλα τα υποδείγματα και τα σενάρια συμπεριφοράς υπογραμμίζοντας τη σημασία της ισχυρής επενδυτικής ζήτησης για την ευστάθεια του μακροοικονομικού συστήματος. Είναι σημαντικό επίσης να σημειωθεί ότι, στο σενάριο συμπεριφοράς όπου επικρατεί έντονη εισοδηματική ανισότητα, στο ευσταθές σημείο ισορροπίας, τόσο η συσσώρευση κεφαλαίου όσο και ο βαθμός χρησιμοποίησης της παραγωγικής ικανότητας έχουν καλύτερες επιδόσεις από ότι τα άλλα σενάρια συμπεριφοράς, αν και ο λόγος χρέους προς απόθεμα κεφαλαίου είναι πολύ υψηλότερος. Επιπλέον, στα ευσταθή σημεία ισορροπίας το χρέος των εργαζόμενων νοικοκυριών είναι βιώσιμο, ενώ στα ασταθή σημεία ισορροπίας το χρέος είναι μη βιώσιμο και λειτουργεί επιβαρυντικά για τη μεγέθυνση της οικονομίας. Μια αύξηση των επιτοκίων και του δείκτη μόχλευσης των επιχειρήσεων θα τείνει να μειώσει την μακροοικονομική ευστάθεια σε όλα τα σενάρια συμπεριφοράς δανεισμού και τα υποδείγματα, ενώ οι επιπτώσεις μιας μεταβολής των υπόλοιπων παραμέτρων διαφοροποιούνται ανάλογα με τη συμπεριφορά δανεισμού των νοικοκυριών.