Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση προγράμματος τροποποίησης παραγόντων κινδύνου για την υγεία και ασφάλεια στα σχολεία
Authors: Σύρου Νίκη 
Published: August 2021

Η διαμόρφωση ενός ασφαλούς και υγιεινού σχολικού περιβάλλοντος αποτελεί προϋπόθεση, ώστε το σχολείο να υφίσταται ως θεμελιώδες σημείο αναφοράς για τη ζωή, τη μάθηση και την εργασία. Στα θέματα ασφάλειας και υγιεινής του σχολικού περιβάλλοντος σημαντικός είναι ο ρόλος του σχολικού νοσηλευτή, κύριο έργο του οποίου αποτελεί η αγωγή και η προαγωγή υγείας με σκοπό τη διατήρηση και βελτίωση της υγείας του σχολικού πληθυσμού.Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν η διερεύνηση της αποτελεσματικότητας προγράμματος αγωγής υγείας (εκπαιδευτική παρέμβαση), που εφαρμόστηκε από σχολική νοσηλεύτρια σε εκπαιδευτικούς δημοτικών σχολείων ως προς τις γνώσεις, τις στάσεις και τη συμπεριφορά τους στη σχολική ασφάλεια και υγιεινή. Πρόκειται για οιονεί-πειραματική μελέτη με δυο ομάδες - ελέγχου και παρέμβασης - και με αρχική και τελική μέτρηση, που πραγματοποιήθηκε σε τυχαίο δείγμα (42) σχολείων (37% του συνόλου) της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης επαρχιακού νομού, ύστερα από αναλογική στρωματοποιημένη, τυχαία δειγματοληψία. Το δείγμα των εκπαιδευτικών, που συμμετείχαν στη μελέτη, ήταν 405 (224 ομάδα παρέμβασης και 181 ομάδα ελέγχου), ενώ η συνολική ανταπόκριση πριν την παρέμβαση ήταν 75% και μετά την παρέμβαση 93,8%. Στους εκπαιδευτικούς της ομάδας παρέμβασης εφαρμόστηκε πρόγραμμα αγωγής υγείας, που περιλάμβανε θέματα ασφάλειας και υγιεινής του φυσικού σχολικού περιβάλλοντος (κτιριακές εγκαταστάσεις και εξοπλισμός) και αφορούσε στην πρόληψη των ατυχημάτων και των μεταδοτικών νοσημάτων αντίστοιχα. Η συλλογή των δεδομένων της μελέτης έγινε μέσω της μεθοδολογικής τριγωνοποίησης, που περιλάμβανε σύζευξη ποιοτικής (ημιδομημένη συνέντευξη με τους αρμόδιους για τη σχολική ασφάλεια και υγιεινή) και ποσοτικών (δομημένη παρατήρηση παραγόντων κινδύνου από την ερευνήτρια και ερωτηματολόγιο αξιολόγησης των γνώσεων, στάσεων και συμπεριφοράς των εκπαιδευτικών – Cronbach’s α=0,77-0,94) μεθόδων, ώστε να διασφαλιστεί η αλληλοσυμπλήρωση, η αλληλοτροφοδότηση και κατ’ επέκταση η εγκυρότητα των αποτελεσμάτων της μελέτης. Με το στατιστικό πρόγραμμα SPSS 22.0 για Windows έγινε η περιγραφική και επαγωγική ανάλυση των δεδομένων, σε επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας α≤0,05 για αμφίπλευρο έλεγχο. Η μελέτη είχε την έγκριση της αρμόδιας υπηρεσίας του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων με τη γνωμοδότηση του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, ενώ τηρήθηκαν οι αρχές ηθικής και δεοντολογίας σε όλα τα στάδια της μελέτης.Η αποτελεσματικότητα του προγράμματος αγωγής υγείας βασίστηκε στην αξιολόγηση των γνώσεων, των στάσεων και της συμπεριφοράς των εκπαιδευτικών στη σχολική ασφάλεια και υγιεινή, πριν και μετά την εκπαιδευτική παρέμβαση. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτης, μετά την παρέμβαση παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική αύξηση των γνώσεων και βελτίωση των στάσεων στη σχολική ασφάλεια και υγιεινή στους εκπαιδευτικούς της ομάδας παρέμβασης, σε σύγκριση με εκείνους της ομάδας ελέγχου. Επίσης στην ομάδα παρέμβασης διαπιστώθηκε μεγαλύτερη αύξηση των γνώσεων στη σχολική ασφάλεια και υγιεινή, ανάπτυξη θετικότερων στάσεων και διαμόρφωση θετικότερων συμπεριφορών, μετά την εφαρμογή του εκπαιδευτικού προγράμματος σε σχέση με πριν-κάτι που δεν παρατηρήθηκε στην ομάδα ελέγχου, με εξαίρεση τη μικρή αύξηση μόνο στις γνώσεις στη σχολική ασφάλεια. Επιπλέον στα σχολεία παρέμβασης, μετά την εφαρμογή του εκπαιδευτικού προγράμματος, παρατηρήθηκε μεγαλύτερη μείωση των παραγόντων κινδύνου ως προς τη σχολική ασφάλεια και υγιεινή, σε σχέση με πριν και σε σύγκριση με τα σχολεία ελέγχου. Τέλος πριν και μετά την παρέμβαση και στις δυο ομάδες εκπαιδευτικών διαπιστώθηκαν θετικές, αν και ασθενείς, συσχετίσεις ανάμεσα στη γνώση, τη στάση και τη συμπεριφορά στη σχολική ασφάλεια και υγιεινή, που επιβεβαιώνουν την αλληλεξάρτηση και συμμεταβλητότητά τους. Συμπερασματικά, η παρούσα μελέτη αποτελεί πρωτότυπη προσπάθεια τροποποίησης των γνώσεων, των στάσεων, της συμπεριφοράς και κατ΄επέκταση των παραγόντων κινδύνου για τη σχολική ασφάλεια και υγιεινή, μέσω της εφαρμογής προγράμματος αγωγής υγείας από σχολική νοσηλεύτρια σε εκπαιδευτικούς. Τα αποτελέσματα έδειξαν τη θετική έκβαση της παρέμβασης στους εκπαιδευτικούς, που συμμετείχαν στο πρόγραμμα αγωγής υγείας, σε σχέση με πριν και σε σχέση με εκείνους της ομάδας ελέγχου.Δεδομένων των ευρημάτων της μελέτης, προτείνεται ο συστηματικός έλεγχος από ειδικούς των σχολικών εγκαταστάσεων και του εξοπλισμού για επικίνδυνα σημεία καθώς και ο σχεδιασμός, η υλοποίηση και η αξιολόγηση προγραμμάτων αγωγής υγείας από επιστήμονες υγείας σε εκπαιδευτικούς, ώστε εκείνοι να μπορούν να συμβάλλουν αποτελεσματικά στην ελαχιστοποίηση και εξάλειψη των κινδύνων για την ασφάλεια και υγεία στα σχολεία.