Assessment of the level of metacognitive processes in mild cognitive impairment and intervention for their enhancement via a randomized controlled trial
Authors: Μπάμπα Γρηγορία 
Published: November 2023

Η μεταγνώση διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην υποστήριξη και διατήρηση των γνωστικών λειτουργιών. Ειδικότερα, η ικανότητα να παρακολουθεί κανείς με ακρίβεια την επίδοσή του (μεταγνωστική παρακολούθηση) σε συνδυασμό με την ακριβή ενημερότητα των γνωστικών του ικανοτήτων και περιορισμών (μεταγνωστική γνώση και ενημερότητα), καθώς και η μεθοδική εφαρμογή των μέσων για τη ρύθμιση και βελτίωση της επίδοσης (μεταγνωστικός έλεγχος), αποτελούν τα θεμέλια για την αποτελεσματική γνωστική λειτουργία. Λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη των ατόμων με Ήπια Γνωστική Εξασθένιση (ΗΓΕ) να διαχειριστούν τα γνωστικά τους ελλείμματα, η σχέση μεταξύ μεταγνώσης και ΗΓΕ γίνεται εμφανής. Αν και πολλές έρευνες έχουν μελετήσει το φαινόμενο του μεταγνωστικού γήρατος, η έρευνα συγκεκριμένα για άτομα με ΗΓΕ βρίσκεται ακόμα σε πρώιμο στάδιο. Συνεπώς, ο αρχικός στόχος της συγκεκριμένης διδακτορικής διατριβής ήταν να μελετήσει και να ορίσει τα μεταγνωστικά ελλείμματα σε άτομα με ΗΓΕ (αμνησικού υποτύπου με πολλαπλά ελλείμματα, αΗΓΕ), και στη συνέχεια, να αξιολογήσει την αποτελεσματικότητα μιας μεταγνωστικής παρέμβασης. Επομένως, η μελέτη αυτή περιλαμβάνει (α) ένα διαχρονικό σχέδιο (cross-sectional design) ώστε να εξετάσει τις διαφορές στις μεταγνωστικές λειτουργίες μεταξύ ατόμων με αΗΓΕ (n=50) και γνωστικά υγιών ηλικιωμένων (n=50), και (β) ένα διαχρονικό σχέδιο με τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας μιας μεταγνωστικής παρέμβασης (πειραματική ομάδα = 22) για άτομα με ΗΓΕ σε σύγκριση με ένα παραδοσιακό γνωστικό training (ομάδα ελέγχου, n = 23). Οι συμμετέχοντες στη μελέτη αυτή είχαν την ελληνική ως μητρική γλώσσα, ηλικία άνω των 50 ετών, και ελάχιστη εκπαίδευση τα έξι χρόνια. Οι στατιστικές αναλύσεις περιλάμβαναν: ANOVAs, MANOVAs, μικτές μεθόδους και μη παραμετρικές μεθόδους για τον έλεγχο των διαφορών μεταξύ των ομάδων και τις αλλαγές στις επιδόσεις τους μεταξύ των μετρήσεων. Από το συγχρονικό σχέδιο, τα αποτελέσματα έδειξαν πως παρά το γεγονός ότι τα άτομα με αΗΓΕ είχαν ενημερότητα για τους γνωστικούς τους περιορισμούς, παρουσίαζαν αυξημένη αυτοπεποίθηση σε σχέση με την πραγματική τους επίδοση. Επιπλέον, παρατηρήσαμε ότι τα άτομα με αΗΓΕ αντιμετώπισαν προκλήσεις στον έλεγχο της επίδοσής τους καθώς δυσκολεύτηκαν να διαχωρίσουν τις σωστές από τις λάθος απαντήσεις. Σχετικά με το διαχρονικό σχέδιο, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα οφέλη της μεταγνωστικής παρέμβασης διατηρήθηκαν ύστερα από έξι μήνες τόσο σε γνωστικό όσο και σε μεταγνωστικό επίπεδο. Ήδη στους τρεις μήνες μετά την παρέμβαση, η ομάδα ελέγχου άρχισε να εμφανίζει μείωση στα οφέλη που παρουσίασε αμέσως μετά το γνωστικό training, ενώ η επίδοση της πειραματικής ομάδας βελτιώνονταν συνεχώς. Συνολικά, τα ευρήματά μας δείχνουν ότι τα άτομα με αΗΓΕ διαθέτουν ως ένα βαθμό ενημερότητα για τις γνωστικές τους προκλήσεις· ωστόσο, παρουσιάζουν ελλείψεις στην χρήση στρατηγικών όπως επίσης και στη μεταγνωστική ακρίβεια, παράγοντες που δυσχεραίνουν την αποτελεσματική διαχείρισή των γνωστικών τους δυσκολιών. Επιπλέον, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι μία στοχευμένη παρέμβαση βασισμένη στις αρχές της μεταγνώσης, συνετέλεσε όχι μόνο στον περιορισμό αυτών των ελλείψεων αλλά και στη μακροχρόνια διατήρηση των θετικών επιδράσεων, γεγονός που υποστηρίζει την υπεροχή της συγκριτικά με ένα παραδοσιακό γνωστικό training. Η παρούσα μελέτη παρουσιάζει σημαντική επιστημονική αξία καθώς προσφέρει μια βαθύτερη κατανόηση των μεταγνωστικών λειτουργιών στην ΗΓΕ, καθώς και κλινική αξία, τονίζοντας τη σημασία της υιοθέτησης μιας μεταγνωστικής προσέγγισης για το σχεδιασμό προγραμμάτων γνωστικής ενίσχυσης.