Σχεδιασμός και αξιολόγηση προγράμματος διατροφικής παρέμβασης για την αντιμετώπιση παραγόντων κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα
Authors: Πετρογιάννη Μαρία 
Published: August 2021

Εισαγωγή: Ο τρόπος ζωής και κυρίως οι ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες και η χαμηλή φυσική δραστηριότητα συνδέονται ισχυρά με την εμφάνιση καρδιαγγειακών νοσημάτων (ΚΝ). Η χρήση λειτουργικών τροφίμων έχει φανεί ότι μπορεί να βοηθήσει στην μείωση παραγόντων κινδύνου για ΚΝ, όπως η δυσλιπιδαιμία και η υπέρταση. Το όφελος της συνδυαστικής χρήσης ενός λειτουργικού τροφίμου με την παρακολούθηση συμβουλευτικών συνεδριών που στοχεύουν σε αλλαγές στον τρόπο ζωής δεν έχει μελετηθεί ακόμα διεξοδικά.Σκοπός: Στόχος της παρούσας μελέτης ήταν ο σχεδιασμός, η εφαρμογή και η αξιολόγηση ενός τρίμηνου προγράμματος παρέμβασης, που συνδύαζε συμβουλευτική στον τρόπο ζωής, με παράλληλη χρήση εμπλουτισμένου γάλατος χαμηλών λιπαρών με φυτικές στερόλες, ω-3 και ω-6 λιπαρά, βιταμίνες και αντιοξειδωτικά. Ο έλεγχος της αποτελεσματικότητας του προγράμματος αξιολογήθηκε βάσει συμπεριφοριστικών, ανθρωπομετρικών και βιοχημικών παραγόντων κινδύνου για ΚΝ.Μέθοδοι-υλικά: Η παρέμβαση διήρκησε τρείς μήνες. Τον πληθυσμό της μελέτης αποτέλεσαν 108 εθελοντές (59 άνδρες και 49 γυναίκες), ηλικίας 40-60 ετών, που εμφάνιζαν ήπια υπερχοληστερολαιμία, χωρίς να λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή και χωρίς άλλες μεταβολικές διαταραχές. Χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες παρέμβασης και σε μία Ομάδα Ελέγχου (ΟΕ). Η Ομάδα διατροφικής παρέμβασης Πειραματικού Προϊόντος (ΟΠΠ) και η Ομάδα διατροφικής παρέμβασης Εικονικού Προϊόντος (ΟΕΠ) παρακολούθησαν συνολικά 7 συμβουλευτικές συνεδρίες για τον τρόπο ζωής, που εστίαζαν κυρίως σε θέματα διατροφικής συμπεριφοράς και σωματικής άσκησης. Χορηγήθηκαν παράλληλα πειραματικό και εικονικό γαλακτοκομικό προϊόν στην ΟΠΠ και ΟΕΠ αντίστοιχα. Το πειραματικό προϊόν ήταν γάλα χαμηλών λιπαρών εμπλουτισμένο με φυτικές στερόλες, ω-3 και ω-6 λιπαρά οξέα, βιταμίνες και αντιοξειδωτικά. Τέλος στην ΟΕ εκτός από τα αποτελέσματα των αρχικών μετρήσεων, δόθηκε και ένα φυλλάδιο με γενικές συμβουλές σε θέματα διατροφής και άσκησης, χωρίς καμία άλλη παρέμβαση. Ο έλεγχος της αποτελεσματικότητας της τρίμηνης παρέμβασης έγινε με αξιολόγηση των μεταβολών που παρατηρήθηκαν στην διαιτητική πρόσληψη (ανακλήσεις 24-ώρου), στην ποιότητα διατροφής (ΗΕΙ-2005), στην φυσική δραστηριότητα (βηματομετρητές) και σε διάφορους βιοχημικούς δείκτες όπως στα επίπεδα των λιπιδίων του αίματος, της C-αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP), της ομοκυστεΐνη, της βιταμίνης Β12, του φυλλικού οξέος και του β-καροτενίου. Ο βαθμός συμμόρφωσης στην παρέμβαση αξιολογήθηκε με τον αριθμό συμβουλευτικών συνεδριών που παρακολούθησαν οι εθελοντές και με τις μερίδες του προϊόντος που κατανάλωσαν. Στην στατιστική ανάλυση ορισμένων μεταβλητών η ΟΠΠ και η ΟΕΠ ενώθηκαν και εξετάστηκαν σαν μία ομάδα παρέμβασης (ΟΠ).Αποτελέσματα: Όταν οι ομάδες της παρέμβασης (ΟΠΠ & ΟΕΠ) εξετάστηκαν σαν μια ομάδα την ΟΠ και συγκρίθηκαν με την ΟΕ, στο διατροφικό κομμάτι παρατηρήθηκε ότι η ΟΠ μείωσε την κατανάλωση συνολικού και κορεσμένου λίπους, καθώς επίσης βελτίωσε σημαντικά τη συνολική βαθμολογία του HEI-2005 σε σχέση με τους εθελοντές της ΟΕ (P=0,037, P=0,042, P=0,045 αντίστοιχα). Στο κομμάτι της φυσικής δραστηριότητας, η ΟΠ βελτίωσε σημαντικά τον αριθμό των βημάτων ημερησίως σε σχέση με την ΟΕ (P=0,005). Στους ανθρωπομετρικούς δείκτες η ΟΠ μείωσε σημαντικά το σωματικό βάρος, τον ΒΜΙ και την περιφέρεια μέσης σε σχέση με την ΟΕ (P=0,021, P=0,019, P=0,029 αντίστοιχα). Επίσης η ΟΠ μείωσε σημαντικά την συστολική και διαστολική αρτηριακή πίεση σε σχέση με τις αρχικές μετρήσεις, αλλά δεν υπήρξε σημαντική διαφορά με την ΟΕ στο τέλος της παρέμβασης. Όταν οι δύο ομάδες παρέμβασης εξετάστηκαν ξεχωριστά, η ΟΠΠ και η ΟΕΠ αύξησαν σημαντικά τα επίπεδα του εικοσιπεντενοϊκού οξέος (ΕPA) στις μεμβράνες των ερυθρών τους αιμοσφαιρίων και μείωσαν σημαντικά τα επίπεδα της CRP σε σχέση με τους εθελοντές της ΟΕ (P<0,001, P=0,003 αντίστοιχα). Στην ΟΠΠ φάνηκε να αυξάνονται σημαντικά τα επίπεδα φυλλικού οξέος και βιταμίνης Β12 στο πλάσμα καθώς επίσης μειώθηκαν σημαντικά τα επίπεδα ομοκυστεΐνης σε σχέση με την ΟΕΠ και την ΟΕ (P<0,001). Στην ΟΠΠ παρατηρήθηκε επίσης ευνοϊκότερη μείωση του κλάσματος LDL-C/HDL-C σε σχέση με την ΟΕΠ και την ΟΕ (P=0,066) και στατιστικά σημαντικότερη μείωση στις τιμές της ΤC, LDL-C και της Apo-Β σε σχέση με την ΟΕ (P=0,030, P=0,018, P=0,022). Τα επίπεδα του β-καροτενίου στο πλάσμα δεν μεταβλήθηκαν σε καμία ομάδα. Τέλος, οι εθελοντές που ήταν πιο συνεπείς στην παρέμβαση, παρουσίασαν ευνοϊκότερες αλλαγές στα λιπίδια του αίματος και στον BMI σε σχέση με αυτούς που έδειξαν μικρότερη συμμόρφωση και προσκόλληση στην παρέμβαση. Συμπεράσματα: Η συγκεκριμένη μελέτη έδειξε ότι η εφαρμογή ενός τρίμηνου προγράμματος παρέμβασης στον τρόπο ζωής που συνδυάζει συμβουλευτικές συνεδρίες για θέματα υγείας και διατροφής σε συνδυασμό με την καθημερινή κατανάλωση γάλακτος, επιφέρει θετικές αλλαγές όχι μόνο σε ποιοτικούς δείκτες διατροφής και φυσικής δραστηριότητας, αλλά και σε διάφορους ανθρωπομετρικούς και καρδιομεταβολικούς δείκτες. Το επιπρόσθετο όφελος των εθελοντών της ΟΠΠ εστιάζεται στις θετικές αλλαγές που παρατηρήθηκαν στο λιπιδαιμικό προφίλ και στα επίπεδα της ομοκυστεΐνης τους. Η χρήση βιταμίνης Α για τον εμπλουτισμό του γάλακτος με τις φυτοστερόλες βοήθησε στο να μη μειωθούν τα επίπεδα του β-καροτενίου στο πλάσμα των εθελοντών της ΟΠΠ. Τέλος, υπογραμμίστηκε η σημασία της συμμόρφωσης των εθελοντών σε ένα υγιεινό τρόπο ζωής, για να πετύχουν θετικές αλλαγές σε παράγοντες κινδύνου για ΚΝ.