Μελέτη του παράγοντα ανάπτυξης ινοβλαστών FGF21 και της ινσουλίνης στο αμνιακό υγρό δευτέρου τριμήνου εμβρύων με υπολειπόμενη ανάπτυξη
Authors: Αργυρίδης Σάββας 
Published: January 2024

Εισαγωγή: Η εμβρυοπλακουντική μονάδα μέσω μεταβολικών και ενδοκρινολογικών δράσεων αποτελεί τον βασικό ρυθμιστή της εμβρυικής ανάπτυξης κυρίως κατά το 2ο ήμισυ της κύησης. Το αμνιακό υγρό κατά το 2ο τρίμηνο κύησης, λόγω της παρόμοιας σύστασης με το εμβρυικό πλάσμα, προσφέρει μια ακριβή εικόνα των μεταβολικών διεργασιών που λαμβάνουν χώρα στο έμβρυο τόσο σε φυσιολογική ανάπτυξης όσο και σε ύπαρξη διαταραχών ανάπτυξης. Η υπολειπόμενη ανάπτυξη εμβρύου (υπολογιζόμενο βάρος μικρότερο της 10ης εκατοστιαίας θέσης) χαρακτηρίζεται από μεταβολικές και καρδιαγγειακές αλλαγές στο έμβρυο λόγω της μητροπλακουντικής ανεπάρκειας και επακόλουθης ισχαιμίας και υποξίας. Η μακροσωμία (υπολογιζόμενο βάρος μεγαλύτερο της 90ης εκατοσταίας θέσης) χαρακτηρίζεται από εμβρυική υπεργλυκαιμία λόγω μητρικής υπεργλυκαιμίας. Διάφοροι παράγοντες έχουν μελετηθεί αναφορικά με τον δυνητικό τους ρόλο στην εμβρυική ανάπτυξη. Ο παράγοντας ανάπτυξης ινοβλαστών FGF21 αυξάνει σε συνθήκες υπογλυκαιμίας και δρα κυρίως μέσω αύξησης ευαισθησίας στην ινσουλίνη στον λιπώδη ιστό. Η ινσουλίνη αυξάνει σε συνθήκες υπεργλυκαιμίας και δρα κυρίως μέσω γλυκογονοσύνθεσης, λιποσύνθεσης και πρωτεϊνοσύνθεσης. Σκοπός: Η ανίχνευση, ποσοτικοποίηση και συσχέτιση του παράγοντα ανάπτυξης ινοβλαστών FGF21 και της ινσουλίνης στο αμνιακό υγρό εμβρύων κατά το 2ο τρίμηνο κύησης με την εμβρυική ανάπτυξη κατά το τέλος 2ου και το 3ο τρίμηνο κύησης. Υλικό: Δείγματα αμνιακού υγρού αμνιοπαρακεντήσεων 80 εγκύων 2ου τριμήνου κύησης (15-22 εβδομάδες) στην Β’ Μαιευτική Γυναικολογική Κλινική Αρεταίειου Νοσοκομείου Αθηνών. Μέθοδος: τα δείγματα λήφθηκαν μέσω αμνιοπαρακέντησης, φυλάχθηκαν και αποθηκεύτηκαν σε -80 βαθμούς εώς τον προσδιορισμό τους, ο οποίος διενεργήθηκε με την μέθοδο ανοσοενζυματικής ανάλυσης ELISA. H στατιστική ανάλυση διενεργήθηκε με το στατιστικό πακέτο SPSS και το επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας ορίστηκε ως p<0.05. Αποτελέσματα: Τα 80 δείγματα διαχωρίστηκαν σε 31 υπολειπόμενης, 18 μεγάλα για ηλικία κύησης και 31 κατάλληλα για ηλικία κύησης. Διασταυρώθηκαν με τα μητρικά χαρακτηριστικά, εμβρυικά χαρακτηριστικά καθώς και το βάρος γέννησης. Δεν βρέθηκε στατιστικώς σημαντική διαφορά αναφορικά με το μητρικό βάρος, μητρικό ύψος, αριθμό τοκετών, κάπνισμα και ηλικία κύησης μεταξύ των 3 ομάδων (p>0.05). Βρέθηκε στατιστικώς σημαντική διαφορά μεταξύ μητρικής ηλικίας (p=0.01), φύλου (p=0.02) και βάρους γέννησης (p=0.01) μεταξύ των 3 ομάδων. Ο παράγοντας ανάπτυξης ινοβλαστών FGF21 παρουσιάζει αυξημένα επίπεδα στην ομάδα υπολειπόμενης ανάπτυξης σε σχέση με τα κατάλληλα για ηλικία κύησης (p=0.03) και σε σχέση με τα μεγάλα για ηλικία κύησης (p=0.039). H ινσουλίνη παρουσιάζει ελαττωμένα επίπεδα στην ομάδα υπολειπόμενης ανάπτυξης σε σχέση με τα κατάλληλα για ηλικία κύησης και αυξημένα επίπεδα σε σχέση με τα μεγάλα για ηλικία κύησης αλλά χωρίς στατιστικώς σημαντική διαφορά. Συζήτηση: Οι παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί επηρεασμού εμβρυικής ανάπτυξης δεν είναι ξεκάθαροι παρά την αναγνώριση πολλαπλών παραγόντων κινδύνου. Η πιθανή συσχέτιση των παραγόντων υπό μελέτη, με την εμβρυική ανάπτυξη και τις διαταραχές της δύναται να βοηθήσει στην κατανόηση των παθοφυσιολογικών μηχανισμών. Ο παράγοντας ανάπτυξης ινοβλαστών FGF21 o οποίος βρέθηκε στατιστικά αυξημένος σε έμβρυα υπολειπόμενης ανάπτυξης σε σχέση με τις υπόλοιπες ομάδες, πιθανώς να συσχετίζεται με αντιρροπιστικό μηχανισμό αυξημένης διαθεσιμότητας αλλά και με προστατευτική δράση κατά οξειδωτικού στρες. Η ινσουλίνη δεν παρουσιάζει στατιστικώς σημαντική διαφορά μεταξύ των ομάδων με πιθανότερη εξήγηση το γεγονός ότι τα επίπεδα της καθορίστηκαν κατά το 2ο τρίμηνο κύησης, ενώ η επίδραση της στην εμβρυική ανάπτυξη είναι ουσιαστική κατά το 3ο τρίμηνο κύησης. Οι περιορισμοί της μελέτης αφορούν τον μικρό αριθμό περιπτώσεων ανά ομάδα, οι παράγοντες προσδιορίστηκαν σε αμνιακό υγρό 2ου τρίμηνου κύησης και παραμένουν άγνωστοι πιθανοί επιπρόσθετοι παράγοντες επηρεασμού τους. Συμπεράσματα: Ο προσδιορισμός του FGF21 στο αμνιακό υγρό μπορεί να αποτελέσει προγνωστικό δείκτη διαταραχών εμβρυικής ανάπτυξης και ιδιαίτερα σε περιπτώσεις υπολειπόμενης ανάπτυξης. Η ινσουλίνη δεν δύναται να αποτελέσει προγνωστικό δείκτη καθώς δεν παρουσιάζει σημαντικές διαφορές κατά το 2ο τρίμηνο κύησης. Χρειάζονται μεγαλύτερες μελέτες για επιβεβαίωση των ανωτέρω ευρημάτων αλλά και μελέτη άλλων παραγόντων που πιθανώς επηρεάζουν τους παράγοντες αυτούς. Η πρώιμη αναγνώριση των μηχανισμών διαταραχών εμβρυικής ανάπτυξης μπορεί να οδηγήσει στην εφαρμογή παρεμβάσεων με στόχο την ελάττωση της νεογνικής νοσηρότητας και θνησιμότητας