Η μετάβαση των Κυθήρων από τη Βενετική στη Γαλλική Δημοκρατία
Authors: Τσάλτας Κωνσταντίνος 
Published: September 2021

Η παρούσα διατριβή έχει ως αντικείμενο την ιστορική περίοδο της παρουσίας των Δημοκρατικών Γάλλων στα Ιόνια νησιά τα έτη 1797-1798 και ιδιαίτερα στο νησί των Κυθήρων. Τα Κύθηρα αποτελούν μια ξεχωριστή περίπτωση καθώς απέχουν πολύ από γεωγραφικής απόψεως από τα υπόλοιπα έξι νησιά του Ιονίου και συνδέονται με αυτά βάσει της κοινής τους ιστορίας. Το πεδίο που εξετάζεται είναι η ιστορία της διοίκησης των Δημοκρατικών Γάλλων, σε σύγκριση με τη Βενετία και τους θεσμούς και τις διοικητικές νόρμες που εφάρμοσε επί μακρόν. Η Βενετία άσκησε εξουσία στο βενετοκρατούμενο ελληνικό χώρο, βασισμένη σε ένα διοικητικό σύστημα παρόμοιο με αυτό που εφάρμοζε στη Μητρόπολή της. Η εξουσία βρισκόταν στα χέρια των αριστοκρατών αστών, δημιουργώντας μια περίκλειστη ταξική κοινωνική οργάνωση. Η βενετική διοίκηση χαρακτηριζόταν από ένα σύμπλεγμα συλλογικών οργάνων με περίπλοκες διοικητικές, οικονομικές και δικαστικές αρμοδιότητες οι οποίες αλληλεπικαλύπτονταν. Στα Κύθηρα εφαρμόστηκε το ίδιο σύστημα δημιουργίας ενός κλειστού Συμβουλίου αστών, οι οποίοι μοιράστηκαν εξ ολοκλήρου την τοπική διοίκηση των Κυθήρων. Το τμήμα αυτό της εργασίας βασίζεται στην κριτική ανάλυση των βιβλιογραφικών πηγών μέσα από τις οποίες παρουσιάζονται οι δομές διοίκησης των βενετικών Κυθήρων. Σε ανέκδοτες αρχεικές πηγές στηρίζεται ο κύριος κορμός της διατριβής που αφορά την περίοδο διοίκησης των Δημοκρατικών Γάλλων. Στις 12 Μαΐου 1797, η Ιταλική Στρατιά «Armée d'Italie» του Ναπολέοντα Βοναπάρτη τερμάτισε την ανεξαρτησία της Βενετίας και οδήγησε τα Ιόνια νησιά στη γαλλική σφαίρα επιρροής. Σε αυτό το χρονικό σημείο, στη ζωή των Κυθηρίων, εισήλθαν με ένα βίαιο και άμεσο τρόπο η διοίκηση και οι θεσμοί της Πρώτης Γαλλικής Δημοκρατίας. Σε αντίθεση με τους Βενετούς, οι Δημοκρατικοί Γάλλοι αντιμετώπισαν τους Ιονίους ως πολίτες και όχι ως υπηκόους. Παρόλο που έμειναν μόνο δύο χρόνια η περίοδος αυτή ήταν πυκνή από θεσμικές εξελίξεις και διαρθρώνεται σε δύο μέρη: 1) στην ίδρυση και λειτουργία του Προσωρινού Δημαρχείου Κυθήρων, Ιούλιος 1797-Μάιος 1798 και 2) στην ίδρυση και λειτουργία της Κεντρικής Επιτροπής Κυθήρων, στο πλαίσιο του Νομού του Αιγαίου, Μάιος-Οκτώβριος 1798. Η διατριβή σε πρώτο στάδιο παρουσιάζει και αναλύει τα έγγραφα από τα Γ.Α.Κ.-Τ.Α.Κ. της αυτής περιόδου και ιδίως όσα αφορούσαν στην ίδρυση διοικητικών θεσμών, στα οργανογράμματα υπηρεσιών, στις εγκυκλίους προς τους υπαλλήλους και στις διακηρύξεις των ανωτάτων Γάλλων αξιωματούχων. Βάσει των εγγράφων αυτών χαρτογραφήθηκαν οι δομές και οι αξιωματούχοι που κλήθηκαν να υπηρετήσουν σε αυτές. Σε δεύτερο στάδιο η διατριβή παρουσιάζει και αναλύει τα έγγραφα που δείχνουν την επίδραση της διοίκησης στην κυθηραϊκή κοινωνία και καταδεικνύεται η αντίφαση στην οποία περιέπεσαν οι Δημοκρατικοί Γάλλοι. Καθώς από τη μια μεριά διακήρυξαν την ελευθερία και την ισότητα, έθεσαν τις βάσεις για δημόσια παιδεία, τοποθέτησαν το κοινό όφελος σαν αποστολή της διοίκησης και θέσπισαν δημοκρατικές διαδικασίες με λαϊκή συμμετοχή. Όμως από την άλλη δέσμευσαν τους οικονομικούς πόρους των Κυθηρίων για τη συντήρηση του στρατού και της διοίκησης, διατήρησαν τη δυσβάσταχτη και απεχθή βενετική φορολογία και οδήγησαν τους κατοίκους σε δυσπραγία. Η διοίκηση των Δημοκρατικών Γάλλων αποκωδικοποιήθηκε σε επίπεδο θεσμικής συγκρότησης, λειτουργίας και κοινωνικής επίδρασης. Εν κατακλείδι η διατριβή αυτή δείχνει πώς λειτούργησε μια νεωτερική διοίκηση σε ένα πρόνεωτερικό περιβάλλον, όπως είχε διαμορφωθεί στα βενετικά Κύθηρα για πέντε αιώνες και δείχνει το αποτύπωμα που άφησε στη συλλογική συνείδηση των Κυθηρίων η εισαγωγή της νεωτερικής έννοιας του έθνους.