Φυσικές καταστροφές και διαχείριση κρίσεων
Authors: Ζαχείλας Χρήστος 
Published: July 2022

Το αντικείμενο της διδακτορικής διατριβής είναι οι φυσικές καταστροφές και η διαχείριση κρίσεων, δηλαδή οι συνέπειες των φυσικών κινδύνων όπως οι πλημμύρες, καθώς και ο τρόπος που οι κοινωνίες αντιδρούν σε τέτοια φαινόμενα μέσω της οργάνωσης και δημιουργίας ενός συστήματος απόκρισης που αποκαλούμε πολιτική προστασία. Ένα τέτοιο σύστημα, προκειμένου να είναι αποτελεσματικό πρέπει να χαρακτηρίζεται από ένα σαφές δομημένο θεσμικό πλαίσιο, καθώς και από ένα αναλυτικό σχέδιο ενημέρωσης και επιμόρφωσης τόσο των αρμόδιων υπαλλήλων όσο και του πληθυσμού. Η διατριβή εστιάζει σε δύο γειτονικές χώρες με παρόμοια γεωλογικά και γεωγραφικά χαρακτηριστικά (υπόβαθρα) (Ελλάδα, Ιταλία), στις φυσικές καταστροφές που πλήττουν συχνότερα αυτές τις χώρες και στα συστήματα πολιτικής προστασίας σύμφωνα με τα οποία ανταποκρίνονται. Παράλληλα, εξετάζεται το ανθρώπινο δυναμικό που εργάζεται στον τομέα της πολιτικής προστασίας αλλά και η σημαντικότητα της εκπαίδευσης και κατάρτισης στο συγκεκριμένο θέμα.Σκοπός της διατριβής είναι να μελετήσει το υφιστάμενο πλαίσιο αντιμετώπισης των φυσικών καταστροφών και στις δύο χώρες, να αναλύσει τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία των πλαισίων αυτών και μέσω του συνδυασμού δευτερογενούς ποσοτικής ανάλυσης και πρωτογενούς ποιοτικής έρευνας, να εξετάσει καλές πρακτικές που υπάρχουν στις δύο χώρες και οι οποίες θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την δημιουργία ενός βελτιωμένου πλαισίου αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών από την πολιτεία, καθώς και να αναλύσει τη σημαντικότητα του ρόλου του ανθρώπινου δυναμικού στην αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών.Η δόμηση της διατριβής ακολουθεί την παρακάτω σειρά:Αρχικά παρουσιάζεται το θεωρητικό πλαίσιο των φυσικών καταστροφών, ενώ παράλληλα δίνονται οι απαραίτητοι ορισμοί και το θεωρητικό υπόβαθρο για την κατανόηση των φαινομένων. Αναλύεται επίσης η διαχείριση των κινδύνων καταστροφών και το ευρύ φάσμα δράσεων που περιλαμβάνει και που αποτελούν στοιχεία ενός κύκλου διαχείρισης καταστροφών. Γίνεται επιπλέον μια ιστορική αναδρομή του φαινομένου των πλημμυρών στην Ελλάδα καθώς και επίσης μια συνοπτική αναφορά στις σημαντικότερες πλημμύρες που έχουν πλήξει το Λεκανοπέδιο Αττικής από το 1895 έως σήμερα.Στη συνέχεια γίνεται ανάλυση του συστήματος πολιτικής προστασίας στην Ελλάδα ενώ αναφέρονται και τα πολύ μεγάλα προβλήματα που προκλήθηκαν από την αστικοποίηση καθώς και από τις πολεοδομικές παρεμβάσεις. Επίσης, γίνεται σύντομη ιστορική αναδρομή του φαινομένου των πλημμυρών στην Ιταλία καθώς και στα όργανα πολιτικής προστασίας της. Τέλος δίνονται κάποια συνοπτικά συγκριτικά συμπεράσματα για τα συστήματα πολιτικής προστασίας και στις δύο χώρες.Ακολουθεί η συγκριτική μελέτη της πλημμύρας στη Μάνδρα το 2017 με την πλημμύρα στη Δυτική Αττική το 1961, η σύγκριση των οποίων παρέχει μια ευκαιρία να αναλυθούν τα σημεία στα οποία η πολιτική προστασία βελτιώθηκε με την πάροδο των χρόνων. Στη συνέχεια γίνεται αναφορά στην αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών και στο εννοιολογικό πλαίσιο και τους ορισμούς της διαχείρισης κρίσεων. Επιπρόσθετα, αναλύεται το νομοθετικό πλαίσιο της Ελλάδας σχετικά με την πολιτική προστασία και την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών μέσω των νόμων, προεδρικών διαταγμάτων και υπουργικών αποφάσεων που το έχουν τροποποιήσει στην σύγχρονη ιστορία της Ελλάδας.Εξετάζεται στη συνέχεια η ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού και γιατί είναι ένας από τους πιο σημαντικούς παράγοντες όσον αφορά τον μετριασμό των φυσικών καταστροφών, σε συνδυασμό με την εκπαίδευση και την κατάρτιση όλων των εμπλεκόμενων στη διαδικασία (προσωπικό που εργάζεται στην πολιτικής προστασία, προσωπικό εμπλεκόμενων φορέων καθώς και απλοί πολίτες).Αναλύονται και παρουσιάζονται επίσης τα αποτελέσματα της πρωτογενούς ποιοτικής έρευνας που πραγματοποιήθηκε με τη μορφή ημι-δομημένων συνεντεύξεων, που ειδικοί εμπειρογνώμονες στους τομείς της εκπαίδευσης, της πολιτικής και των φυσικών καταστροφών, κατέθεσαν τις διαθεματικές απόψεις και προτάσεις τους σχετικά με το θέμα. Τέλος, γίνεται παράθεση των συμπερασμάτων τόσο της πρωτογενούς ποιοτικής όσο και της δευτερογενούς ποσοτικής έρευνας, καθώς και (ερευνητικά εδραιωμένες) προτάσεις βελτίωσης της υφιστάμενης κατάστασης.