Μελέτη της αύξησης της κάτω γνάθου σε επίμυες, που εργαστηριακά έχουν τροποποιηθεί και γεννηθεί με ενδομήτριο περιορισμό της αύξησης
Authors: Ροντογιάννη Αλίκη 
Published: June 2022

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Ενδομήτρια υπολειπόμενη ανάπτυξη (ΕΥΑ) έχουμε όταν παρατηρείται αδυναμία του νεογνού να φτάσει το προκαθορισμένο (αναμενόμενο) δυναμικό αύξησης. H EYA αποτελεί εκδήλωση διαφορετικών παθολογικών καταστάσεων της εμβρυομητρικής μονάδας και σχετίζεται με αυξημένη νοσηρότητα και θνησιμότητα στην ενδομήτρια και εξωμήτρια ζωή. Εμφανίζεται στο 3-10% των κυήσεων. Οι δείκτες περιγεννητικής νοσηρότητας και θνησιμότητας αυξάνουν δραματικά με την μείωση του βάρους γέννησης. Τα αίτια που προκαλούν ΕΥΑ μπορεί να προέρχονται από τη μητέρα, από τον πλακούντα ή από το έμβρυο. Αυτά τα παιδιά είναι μικρότερα σε μέγεθος από τα αντίστοιχα φυσιολογικά. Η παρουσία μικροκεφαλίας στη γέννηση και η περιορισμένη αύξηση του μεγέθους της κεφαλής αποτελούν τους πιο σημαντικούς παράγοντες δυσμενούς νευροαναπτυξιακής έκβασης. ΣΚΟΠΟΣ: Η εργασία αποσκοπεί στη σύγκριση των ποιοτικών και ποσοτικών χαρακτηριστικών της κάτω γνάθου επίμυων που έχουν υποστεί ΕΥΑ με ομάδες ελέγχου φυσιολογικών επίμυων. Στην παρούσα μελέτη θα διερευνηθούν οι μορφολογικές, μηχανικές και φυσικοχημικές ιδιότητες, στα οστά της κάτω γνάθου και του κονδύλου επίμυων που έχουν γεννηθεί με ενδομήτρια υπολειπόμενη αύξηση. ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: Υλικό για τη μελέτη αποτέλεσαν 6 πρωτότοκοι θηλυκοί κυοφορούντες επίμυες φυλής Wistar. Το πείραμα πραγματοποιήθηκε στο Εργαστηρίου Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος «Θ. Γαροφαλίδης» H πειραματική διατροφική παρέμβαση στους επίμυες, ξεκίνησε την 12η μέρα της κύησης. Την ημέρα αυτή οι επίμυες διαχωρίστηκαν με τυχαίο τρόπο σε δυο διατροφικές ομάδες αποτελούμενες από 3 επίμυες η καθεμία. α) Η ομάδα μειωμένης πρόσληψης τροφής κατά 50% (ΕΥΑ group). β) η ομάδα ελέγχου (control group) που κατανάλωναν τροφή ελεύθερα χωρίς περιορισμό (ad libitum) καθόλη τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Οι αρσενικοί απόγονοι επίμυες αποτελούν και το τελικό δείγμα του πειράματος. Το τελικό δείγμα αποτελείτο από 12 αρσενικούς επίμυες IUGR και από 12 αρσενικούς επίμυες που ανήκαν στην ομάδα ελέγχου (control). Οι άρρενες απόγονοι και των δύο ομάδων συνέχισαν να εκτρέφονται σύμφωνα με το πρωτόκολλο του πειράματος μέχρι που έγιναν 150 ημερών (5 μηνών) οπότε και θανατώθηκαν για να συνεχιστεί η επόμενη φάση του πειράματος. Όταν οι επίμυες έγιναν 60 ημερών (2 μηνών) εκτιμήθηκε η οστική πυκνότητα κάθε ζώου. Επίσης σε κάθε ζώο ελήφθησαν κεφαλομετρικές και οπισθοπρόσθιες ακτινογραφίες. Όταν οι επίμυες έγιναν 150 ημερών (5 μηνών) το πείραμα ολοκληρώθηκε. Σε κάθε έναν από τους άρρενες επίμυες έγιναν 2 μετρήσεις οστικής πυκνότητας (BMD) με DEXA στις 60 και 150 ημερών αντίστοιχα και 2 λήψεις ακτινογραφιών μιας πλάγιας κεφαλομετρικής και μιας οπισθοπρόσθιας κεφαλομετρικής οι οποίες και αναλύθηκαν. Κατόπιν της ευθανασίας μελετήθηκε η οστική πυκνότητα στην κάτω γνάθο σε δυο περιοχές (Area 1) που βρίσκεται 2 χιλ πάνω από την μεγαλύτερη καμπυλότητα της κάτω γνάθου και (Area 2) που βρίσκεται στα 2 χιλ πάνω από το σημείο Me (menton). Και εξετάστηκαν τα επίπεδα της οστεοκαλσίνης, της 25-OH βιταμίνης D και του φωσφόρου στο πλάσμα του αίματος. Για την ιστολογική και ιστομορφομετρική ανάλυση χρησιμοποιήθηκαν τα δεξιά ημιμόρια της κεφαλής των επίμυων. Στις ψηφιοποιημένες τομές, για το οστό της κάτω γνάθου προσδιορίστηκε το % ποσοστό του οστού και των μυελικών χώρων. Το συνολικό εμβαδόν υπολογίστηκε στην περιοχή που ορίζεται από (α) την μεσότητα και προς τα άπω της περιοδοντικής μεμβράνης του κεντρικού τομέα, (β) του πλέον εγγύς σημείου της εγγύς ρίζας του 1ου γομφίου και (γ) τα πλευρικά όρια του οστού. Η περιοχή αυτή ονομάστηκε mROI. Στους κονδύλους υπολογίστηκε με την βοήθεια σταθερού τετραγώνου στο μέσω του οπίσθιου τριτημορίου του κονδύλου στο υποχονδριακό οστό το % ποσοστό των οστικών δοκίδων και των μυελικών χώρων το cROI. Τέλος προσδιορίστηκε το πάχος των στιβάδων. Διακρίθηκαν η ινώδης και η βλαστική (πολλαπλασιαζόμενη) στιβάδα, ενώ η στιβάδα των ώριμων χονδροκυττάρων και η υπερτροφική χονδρική στιβάδα αξιολογήθηκαν μαζί. Στους κονδύλους η ROI για τις στιβάδες αποτελεί το σύνολο του πάχους των στιβάδων και βάση αυτού έγινε η αξιολόγησή τους και ονομάστηκε lROI.ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: Παρατηρήθηκε ότι παρόλο που ο αριθμός των απογόνων δεν διέφερε μεταξύ των δύο ομάδων, το βάρος γέννησης ήταν χαμηλότερο για τα IUGR, σε σύγκριση με τους απογόνους ελέγχου με τη διαφορά να είναι στατιστικά σημαντική (p<0,005). Οι μετρήσεις βάρους που ελήφθησαν τον 1ο, 2ο και 5ο μήνα έδειξαν επίσης στατιστικά σημαντικές διαφορές. Η ομάδα IUGR παρουσίασε χαμηλότερες τιμές οστικής πυκνότητας της ολικής κνήμης από την ομάδα ελέγχου στους 2 (p<0,005) και 5 μήνες (p<0,005) και ανεξάρτητα από το χρόνο (p<0,005). Όμοια παρατηρήθηκε και για την εγγύς μετάφυση της κνήμης. Η οστική πυκνότητα της κάτω γνάθου (Area 1) ήταν στατιστικά σημαντικά χαμηλότερη (p<0,0005) για τα IUGR σε σύγκριση με τα control. Όμοια και στην (Area2) αποκαλύπτοντας στατιστικά σημαντική διαφορά (p=0,003). Η ομάδα των IUGR εμφάνιζε χαμηλότερες τιμές για όλες τις πλάγιες κεφαλομετρικές μετρήσεις (p<0,05) τόσο στους 2 όσο και στους 5 μήνες, εξαίρεση αποτέλεσε μόνο η μέτρηση Coronoid -Menton στους 2 μήνες, σε σύγκριση με τα control. Την υψηλότερη διαφορά μεταξύ των ομάδων την παρουσίασε η μέτρηση Po-Na στους 2 και στους 5 μήνες (p <0,0005). Οι μετρήσεις Pa-T και Po-Na στους 2 μήνες και οι μετρήσεις Po-Na και Go’-menton στους 5 μήνες είναι οι πιο στατιστικά σημαντικοί παράγοντες που ανιχνεύουν ανώμαλη αύξηση βασιζόμενοι στις πλάγιες κεφαλομετρικές μετρήσεις. Από την ανάλυση στις οπισθοπρόσθιες ακτινογραφίες τα IUGR εμφάνισαν στατιστικά σημαντικά χαμηλότερες τιμές σε σύγκριση με τα control για τις μετρήσεις cranial length (P-A) στους 2 μήνες p<0,005 και 5 μήνες p<0,005. Μόνο η μέτρηση για το cranial length στους 2 και στους 5 μήνες αποτελεί τον πιο στατιστικά σημαντικό παράγοντα που ανιχνεύει την ανώμαλη αύξηση στηριζόμενοι στις οπισθοπρόσθιες κεφαλομετρικές μετρήσεις. Η ομάδα IUGR σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου παρουσίασε στατιστικά σημαντικά χαμηλότερες τιμές για την οστεοκαλσίνη (p=0,021) και τον φώσφορο (p=0,028), αλλά όχι για 25-OH βιταμίνη D (p=0,352). Η ιστομορφομετρική ανάλυση των δειγμάτων αποκάλυψε ότι η ομάδα IUGR παρουσίασε στατιστικά σημαντικές διαφορές σε σχέση με τα control. Συγκεκριμένα στην ομάδα IUGR, παρατηρήθηκε μείωση των τιμών σε σχέση με την ομάδα ελέγχου για τα % ποσοστά οστού mROI (p=0,007) και cROI (p<0,005), και αύξηση των τιμών % μυελικών χώρων mROI και cROI. Συγκεκριμένα στην ομάδα IUGR παρατηρήθηκε μείωση των τιμών για τον δείκτη της ινώδους στιβάδας (p=0,036) και αύξηση των τιμών για το δείκτη της υπερτροφικής στιβάδας (p=0,053) σε σχέση με τα control. Δεν παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά για τον δείκτη της πολλαπλασιαζόμενη στιβάδας (p=0,802).ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Η ενδομήτρια υπολειπόμενη ανάπτυξη επηρεάζει σημαντικά την οστική πυκνότητα των μακρών οστών στην εγγύς μετάφυση της κνήμης και στην ολική κνήμη η οποία δεν αποκαθίσταται τελικά ούτε μετά από πέντε μήνες δια-βίωσης των επίμυων με φυσιολογική διατροφή. Παρουσίαζαν τόσο στους 2 όσο και στους 5 μήνες μειωμένη οστική πυκνότητα στο οστό της κάτω γνάθου σε σύγκριση με τους αντίστοιχους φυσιολογικούς. Οι τιμές των βιοχημικών δεικτών του οστικού μεταβολισμού: οστεοκαλσίνη, βιταμίνη D και φώσφορος ήταν χαμηλότερες για τους επίμυες με ΕΥΑ.Σημαντικές διαφορές παρουσιάζουν όλες οι μετρήσεις των πλαγίων κεφαλομετρικών ακτινογραφημάτων για την αύξηση και την ανάπτυξη της κάτω γνάθου. Η κάτω γνάθος των επίμυων με ΕΥΑ είναι μικρότερη τόσο στον κλάδο (ύψος) στους 2 και 5 μήνες όσο και στο σώμα (μήκος) σε σύγκριση με τους φυσιολογικούς επίμυες. Οι μετρήσεις Po-Na που αντικατοπτρίζουν την αύξηση του προσωπικού κρανίου παρουσιάζουν την μεγαλύτερη διαφορά με τους ελλειποβαρείς επίμυες να είναι μικρότεροι από τους φυσιολογικούς τόσο στους 2 όσο και στους 5 μήνες του πειράματος. Η ΕΥΑ δεν επηρεάζει την ανάπτυξη του εγκεφαλικού κρανίου. Οι μετρήσεις που αφορούσαν το εγκεφαλικό κρανίο, στις οπισθοπρόσθιες ακτινογραφίες, δεν διέφεραν στους ελλειποβαρείς επίμυες και στους φυσιολογικούς. Για το οστό της κάτω γνάθου των ελλειποβαρών επίμυων το % εκατοστιαίο ποσοστό των οστικών δοκίδων ήταν μικρότερο. Όμοια για το υποχονδριακό οστό του κονδύλου της κάτω γνάθου παρουσίαζε μικρότερο % εκατοστιαίο ποσοστό οστικών δοκίδων σε σύγκριση με των φυσιολογικών. Οι επίμυες που είχαν υποστεί ενδομήτρια υπολειπόμενη ανάπτυξη παρουσίαζαν σημαντικά μειωμένη την αρθρική (ινώδη) στιβάδα σε σύγκριση με τους φυσιολογικούς επίμυες. Το πάχος της πολλαπλασιαζόμενης στιβάδας των ελλειποβαρών επίμυων δεν παρουσίαζε διαφορές. Τέλος η στιβάδα των ώριμων χονδροκυττάρων και η υπερτροφική στιβάδα που αξιολογήθηκαν μαζί (υπερτροφική) ήταν αυξημένη.