Συσχέτιση του γενοτύπου της πρωτεΐνης prion και συσχέτισή του με την τρομώδη νόσο (scrapie) σε πρόβατα και γίδια φυλών που εκτρέφονται στην Ελλάδα
Authors: Μπουζαλάς Ηλίας 
Published: January 2014

Σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν η ανάδειξη πολυμορφισμών του γονιδίου της πρωτεΐνης prion (PRNP) που σχετίζονται με την ευαισθησία και/ή την ανθεκτικότητα προβάτων και γιδιών στη Τρομώδη νόσο (ΤΝ) και στη συνέχεια ο ποσοτικός προσδιορισμός της συχνότητας εμφάνισης καθενός από τους πολυμορφισμούς αυτούς σε πληθυσμούς προβάτων και γιδιών καθαρόαιμων ελληνικών φυλών. Η διατριβή χωρίζεται σε τέσσερις ενότητες. Στην 1η ενότητα μελετήθηκε η σχέση γενοτύπου και κλασικής ΤΝ σε τρία μολυσμένα ποίμνια προβάτων. Στη 2η ενότητα μελετήθηκε η σχέση γενοτύπου και κλασικής ΤΝ σε γίδια μίας μολυσμένης εκτροφής. Στην 3η ενότητα μελετήθηκε η σχέση γενοτύπου και «άτυπης ΤΝ» στα γίδια της προαναφερθείσας εκτροφής. Τέλος, στην 4η ενότητα προσδιορίστηκε η συχνότητα εμφάνισης των ανθεκτικών και ευαίσθητων στην ΤΝ γενοτύπων, σε πρόβατα και γίδια καθαρόαιμων ελληνικών φυλών. Εξήντα πέντε από τα 271 πρόβατα ανέδειξαν κατά την εξέταση με Western Blot (WB), μοριακό προφίλ παρόμοιο με εκείνο της κλασικής ΤΝ. Τα αλληλόμορφα των προβάτων ARR και VRQ βρέθηκαν να σχετίζονται με ανθεκτικότητα και ευαισθησία στη μόλυνση από κλασική ΤΝ, αντίστοιχα. Κλασική ΤΝ διαγνώσθηκε επίσης στο ΚΝΣ και/ή στο λεμφικό ιστό σε 27 από τα 98 γίδια. Η Λυσίνη (Κ) στο κωδικόνιο 222 του PRNP των γιδιών βρέθηκε να προσφέρει σημαντικού βαθμού προστασία απέναντι στη μόλυνση με κλασική ΤΝ (P=0.0111). Η Γλουταμίνη (Q) στο κωδικόνιο 211 που εμφανίστηκε σε 8 γίδια, αρνητικά στην κλασική ΤΝ, αποτελεί ένδειξη για προστατευτικό ρόλο του πολυμορφισμού αυτού. Για πρώτη φορά παρουσιάστηκε στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ του αλληλομόρφου QRQS240 και των προσβεβλημένων με κλασική ΤΝ γιδιών. Ωστόσο, σε 10 κλινικώς υγιή ζώα, στα οποία δε φάνηκε κανένα χαρακτηριστικό γνώρισμα της κλασικής ΤΝ, επιβεβαιώθηκε η παρουσία ενός νέου PrPres πεπτιδικού τεμαχίου, μοριακού βάρους ~12kDa. Πέντε από τα 10 αυτά ζώα έφεραν ανθεκτικούς στην κλασική ΤΝ πολυμορφισμούς. Η γενοτύπηση αρκετά μεγάλου αριθμού προβάτων καθαρόαιμων ελληνικών φυλών έδειξε υψηλότερη συχνότητα εμφάνισης του ανθεκτικού αλληλομόρφου ARR στη φυλή Σερρών συγκριτικά με τις αντίστοιχες που παρατηρήθηκαν στις φυλές Φρισάρτα και Μπούτσκο. Στα γίδια των φυλών Σκοπέλου και Εγχώριας Ελληνικής το ανθεκτικό στην κλασική ΤΝ αλληλόμορφο HRQRΚ222S εμφανίστηκε σε χαμηλά ποσοστά (3,64% και 4,6%, αντίστοιχα). Όσον αφορά στις καθαρόαιμες φυλές, η παρουσία του ανθεκτικού αλληλομόρφου ARR και στις τρεις φυλές προβάτων που εξετάστηκαν, αλλά σε χαμηλά ποσοστά, επιβάλλουν την εφαρμογή προγράμματος γενετικής επιλογής σε αυτές, με στόχο την εξάλειψη της ΤΝ. Η φυλή Σερρών φαίνεται να βρίσκεται πλησιέστερα, συγκριτικά με τις Φρισάρτα και Μπούτσκο, στην επίτευξη του στόχου αυτού. Παρόμοια στρατηγική πρέπει να εφαρμοσθεί και στα γίδια των φυλών Σκοπέλου και Εγχώριας Ελληνικής, αφού η συχνότητα των ανθεκτικών αλληλομόρφων που περιλαμβάνουν τους πολυμορφισμούς K222 και Q211 ήταν πολύ χαμηλή. Συνεπώς, ανθεκτικά αλληλόμορφα που περιλαμβάνουν τους πολυμορφισμούς K222 και Q211 μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για την ανάπτυξη ενός εφικτού προγράμματος εξάλειψης της ΤΝ στα γίδια. Η εφαρμογή των μεθόδων εξέτασης που χρησιμοποιήσαμε για τη διάγνωση της ΤΝ στα γίδια ανέδειξε πρωτότυπες πτυχές για τη φύση και την ποικιλότητα των μοριακών χαρακτηριστικών της PrPres των γιδιών, οι οποίες προβάλλουν την ανάγκη για αναθεώρηση της υπάρχουσας μεθοδολογίας και αποτελούν αφορμή για περεταίρω έρευνα.