Similarity methods for computational ethnomusicology
Authors: Holzapfel Andre 
Published: August 2021

Ο τομέας της Υπολογιστικής Εθνομουσικολογίας έχει προσελκύσει την προσοχή των ερευνητών που δραστηριοποιούνται στην περιοχή της Ανάκτησης Μουσικής Πληροφορίας. Στην Υπολογιστική Εθνομουσικολογία εξετάζονται δέματα που συσχετίζονται με την επεξεργασία παραδοσιακής μουσικής, συχνά με το στόχο για να υποστηρίξουν τις μελέτες στον τομέα της μουσικολογίας με υπολογιστικά μέσα. Ο στόχος της παρούσας διατριβής είναι να ορίσει την ομοιότητα μεταξύ μουσικών κομματιών. Για παράδειγμα, λαμβάνοντας υπόψη μια πολυφωνική καταγραφή ενός χορευτικού κομματιού της κρητικής παραδοσιακής μουσικής, ψάχνουμε μια καταγραφή που είναι παρόμοια με αυτήν. Η εστίαση βρίσκεται στη μουσική της ανατολικής Μεσογείου, και συγκεκριμένα στην παραδοσιακή μουσική της Ελλάδας και της Τουρκίας, θεωρούμε ότι η ομοιότητα περιγράφεται από τρεις διαστάσεις: ρυθμό. χροιά και μελωδία. Η θεωρία της μουσικολογίας παρέχει τον τρόπο να πλησιάσουμε αυτό το στόχο. Η παραδοσιακή μουσική που συναντάται στην Ελλάδα, στην ευρύτερη Βαλκανική χερσόνησο καθώς και στην Τουρκία, ακολουθεί σε πολλές περιπτώσεις τη λογική της παράταξης. Αυτό σημαίνει ότι τα κομμάτια κατασκευάζονται με σύντομες μουσικές φράσεις, χωρίς την ύπαρξη δομών όπως συμβαίνει στην κλασική μουσική ή στο Pop/Rock. Κατά συνέπεια, ένα σύστημα που σχεδιάζεται για να αντιμετωπίσει τον παραπάνω στόχο στην παραδοσιακή μουσική πρέπει να είναι σε θέση να υπολογίσει την ομοιότητα τέτοιων φράσεων. Δεδομένου ότι εξετάζουμε πολυφωνικά ακουστικά σήματα μουσικής που δεν έχουν καταγραφεί σε παρτιτούρα, τουλάχιστον όχι πριν από την ερμηνεία, πρέπει να κάνουμε κάποια απλοποίηση, λαμβάνοντας υπόψη ότι η ακριβής καταγραφή της κύριας μελωδίας από μία πολυφωνική μίξη είναι ακόμα ένα άλυτο πρόβλημα. Από την άλλη πλευρά, η καταγραφή σε παρτιτούρα της παραδοσιακής μουσικής, ακόμη και από εμπειρογνώμονες, είναι μια εξαιρετικά σύνθετη και δύσκολη διαδικασία. Λόγω των παραπάνω δυσκολιών, στην παρούσα διατριβή προτείνεται ένα σύστημα αυτόματης εκτίμησης ρυθμού, χροιάς και μελωδίας, ώστε στη συνέχεια να μπορεί να ορισθεί και να ελεγχθεί η έννοια της ομοιότητας μεταξύ των μουσικών καταγραφών. Για την εκτίμηση του ρυθμού είναι ιδιαίτερα σημαντική η εκτίμηση των στιγμών στις οποίες ξεκινάει μία νότα (onset detection). Στην εργασία αυτή προτείνεται μια πρωτότυπη τεχνική ανίχνευσης έναρξης χρησιμοποιώντας καθυστέρηση ομάδας και θεμελιώδη συχνότητα, ενώ εξετάζονται δέματα συγχώνευσης αυτών των χαρακτηριστικών με χαρακτηριστικά ενέργειας (φάσμα πλάτους). Με αυτά τα συμπεράσματα στον τομέα της ανίχνευσης έναρξης, βελτιωμένη παρακολούθηση ρυθμού και τεχνικές εκτίμησης ρυθμικής ομοιότητας αναπτύσσονται. Σχετικά με τη χροιά, προτείνεται ένα νέο σύνολο χαρακτηριστικών βασισμένο στη πα- (Non negative Matrix Factorization, NMF) για να περιγράψει τις χαρακτηριστικές φασματικές βάσεις ενός δείγματος. Αυτές οι βάσεις μοντελοποιούνται χρησιμοποιώντας στατιστικές μεθόδους, και αποδεικνύεται ότι αυτά τα πρότυπα περιγράφουν το φασματικό διάστημα των μουσικών ειδών και των κατηγοριών των μουσικών οργάνων με έναν συμπαγή και χαρακτηριστικό τρόπο. Η εκτίμηση της μελωδίας έχει εξεταστεί επίσης με το συνδυασμό προσεγγίσεων που (Cover Song Detection) την ανίχνευση συχνότητας από πολυφωνικά σήματα. Τέλος, ένα μορφολογικό πλαίσιο ανάλυσης που συνδυάζει το ρυθμό. τη χροιά και τη μελωδία, προτείνεται, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να ανιχνεύσει τις ομοιότητες στην παραδοσιακή μουσική. Για το σχεδιασμό, την ανάπτυξη, και το έλεγχο των αλγορίθμων που παρουσιάζονται σε αυτή τη διατριβή, αρκετά μουσικά δεδομένα έπρεπε να συλλεχθούν και να προ-επεξεργαστούν (π.χ. ετικετοποίηση). Οι βάσεις δεδομένων που παράχθηκαν αποτελούν επίσης μια σημαντική συμβολή της εργασίας στη μελέτη της παραδοσιακής μουσικής.