Η υπέρβαση εξουσίας ως λόγος αναίρεσης κατά αποφάσεων
Authors: Σαββίδης Νικόλαος 
Published: September 2021

Η ποινική δίκη αποσκοπεί στην αποκατάσταση της κοινωνικής ειρήνης σε εύλογο χρόνο από τη στιγμή που διασαλεύτηκε με το έγκλημα, εντός των ορίων που θέτουν οι αξιώσεις για σεβασμό των δικαιωμάτων του πολίτη και ιδίως του κατηγορουμένου, για ορθότητα της δικαστικής απόφασης και για νομοτυπικότητα της διαδικασίας. Με τον τρόπο τούτο η ποινική δίκη αποκτά τη δικανική μορφή που απαιτείται να έχει σε ένα σύγχρονο και φιλελεύθερο κράτος δικαίου. Ο αναιρετικός έλεγχος των αποφάσεων των δικαστηρίων της ουσίας, συμβάλλει σε μεγάλο βαθμό στην επίτευξη των παραπάνω στοχεύσεων. Με την αναίρεση επιδιώκεται η ορθή απονομή της δικαιοσύνης και εξασφαλίζεται η ενότητα της νομολογίας. Οι αναιρετικοί λόγοι διακρίνονται στους δικονομικούς, οι οποίοι θεμελιώνονται όταν εμφιλοχωρούν ουσιώδεις παραβιάσεις δικονομικών αρχών ή δικονομικών τύπων και στους ουσιαστικούς, οι οποίοι προκαλούνται όταν δεν εφαρμόζονται ορθά οι κανόνες του ουσιαστικού ποινικού δικαίου ή όταν τα περιστατικά που αποδείχθηκαν υπάγονται σε εσφαλμένη νομική βάση. Οι δικονομικοί τύποι και οι θεμελιώδεις αρχές του ποινικού δικονομικού δικαίου διασφαλίζουν τη νομοτυπικότητα και την ελεγξιμότητα της διαδικασίας.Η υπέρβαση εξουσίας καταλαμβάνει ευρύτερο πεδίο εφαρμογής από τους υπόλοιπους αναιρετικούς λόγους και αποτελεί δικονομική κύρωση με διαδικαστικό – αντικειμενικό χαρακτήρα. Η επιλογή της ενδεικτικής απαρίθμησης των λόγων που προκαλούν υπέρβαση εξουσίας αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό στοιχείο του συγκεκριμένου αναιρετικού λόγου. Και τούτο διότι η υπέρβαση εξουσίας δεν αποτελεί κύρωση με συγκεκριμένο πεδίο εφαρμογής, αλλά συνιστά δέσμη πολλαπλών επιμέρους κυρωτικών ελέγχων, που διενεργούνται όταν λαμβάνουν χώρα ουσιώδεις παραβιάσεις των δικονομικών τύπων ή των θεμελιωδών αρχών που διέπουν την ποινική δίκη. Προτείνεται, μεταξύ άλλων, με νομοθετική παρέμβαση η προσθήκη στους ρητά μνημονευόμενους λόγους που προβλέπεται ότι προκαλούν υπέρβαση εξουσίας μιας ακόμη περίπτωσης, στην οποία να τυποποιείται η ουσιώδης παραβίαση από το δικαστήριο δικονομικού τύπου ή θεμελιώδους αρχής του δικαίου, που προβλέπεται στον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών και στο Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα. Δεν ενδείκνυται όμως η ρητή αναφορά σε συγκεκριμένη ή συγκεκριμένες αρχές, η παραβίαση των οποίων θα προκαλεί στο εξής υπέρβαση εξουσίας. Η υπέρβαση εξουσίας επιτελεί τον ρόλο του τελευταίου εγγυητικού αναχώματος για τη διασφάλιση της νομοτυπικότητας και της προβλεψιμότητας της διαδικασίας. Τον σκοπό αυτό υπηρετεί λειτουργώντας επικουρικά με αποτέλεσμα να υπάγεται στο πεδίο εφαρμογής της το σύνολο των ουσιωδών εκείνων παραβάσεων που δεν ενεργοποιούν κάποιον από τους υπόλοιπους αναιρετικούς λόγους. Συνακόλουθα, ο λειτουργικός σκοπός της υπέρβασης εξουσίας, το εύρος εφαρμογής της και ο τρόπος λειτουργίας της, διασφαλίζουν τη λειτουργικότητα του συστήματος απονομής της ποινικής δικαιοσύνης. Παράλληλα, η ορθή εφαρμογή της υπέρβασης εξουσίας, προωθεί και την εμπιστοσύνη του κοινού στο λειτουργικό σύστημα απονομής της δικαιοσύνης.