bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Публичный порядок в системе социальных практик и групп правоотношений: традиции и новации
Authors: Андреева Ольга , Остапенко Андрей
Published: January 2025

Проблема публичного порядка в современной теории права рассматривается в основном как частноправовая применительно к практике оговорки о нем в международном частном праве. В то же время публичный порядок имеет более глубокое содержание, включающее опыт социальных практик и групп правоотношений в условиях изменяющегося мира. В широком смысле публичный порядок обеспечивает стабильность общественных отношений, в более узком смысле – представляет собой их систему, базирующуюся на принципах обычного, внутригосударственного и международного права, правового государства, гражданского общества и т. д. Трансформации публичного порядка могут быть обусловлены как типичными для общества проблемами, так и новыми, связанными с цифровизацией общественных отношений, глобализацией и пр., содержащими факторы риска нестабильности, способные разрушить уже сложившиеся, апробированные временем общественные отношения. Поэтому прогностический анализ направлений изменения публичного порядка можно презентовать как многоплановую проблему, связанную с доминантами развития конкретного общества и эволюцией общественных отношений в условиях глобализации.
Automatic Detection of Pavement Distresses Using Convolutional Neural Networks
Authors: Rašović Matija , Brodić Nenad , Orešković Marko
Published: January 2025

This paper presents a method for detecting pavement distresses using convolutional neural network architectures. The dataset used as training data was Road Damage Dataset 2022 (RDD2022) which has been adapted for the YOLO (You Only Look Once) architecture. In this study, bounding box detection and classification techniques were employed with several variants of YOLO and RT-DETR (Real-Time Detection Transformer) architecture. The global quality metric was mean Average Precision at 50% (mAP-50%), which varied between 64% and 70.4% depending on the model applied. Inference of the fine-tuned model was conducted on images excluded from the training dataset. All images subjected to detection were later geo-tagged and plotted on OpenStreetMap (OSM). Although this study showed promising results, it should be mentioned that more annotated data is required to achieve more precise results.
The impact of motorway construction on the volume and distribution of traffic flows: A comparative analysis of the A1, A2 and A4 motorways in Serbia
Authors: Glavić Drazenko
Published: January 2025

In this paper, the total traffic flows on the alternative (old) road and the new motorway were analyzed, after the construction of the new motorway. Traffic flows were analyzed on the A1, A2 and A4 motorways and parallel alternative roads IB-22, IIA-258 and IIA-259. The aim of the paper is the analysis of the distribution of total traffic flows on the alternative (old) road and on the motorway, as well as the analysis of the volume of the traffic flows. Statistical analysis methods were applied in the paper. The obtained results show an increase of traffic flows after the construction of the highway on all three road directions. The increase is the biggest on the Belgrade - Čačak road direction. The analysis yielded very interesting data on the distribution of traffic flows. In further research, it is necessary to monitor traffic growth trends, as well as to conduct a survey in order to reveal the laws and influencing factors on the volume and distribution of traffic flows. It is especially important to determine the categories of traffic flows (induced, diverted and normal traffic flows) through the survey.
The impact of the parking price on the socio-economic equality of users
Authors: Komarica Jelica , Simićević Jelena , Milenković Marina , Glavić Draženko
Published: January 2025

In addition to the economic and ecological ones, considering the social impacts in making transport decisions has a significant role in achieving the balance of a sustainable transport system. Sustainable transport usually means limiting the use of passenger cars and encouraging the application of mobility management measures, such as parking charges. By supporting the implementation of the goals of sustainable transport, charging for parking contributes to a greater share of more sustainable modes of transport and to the reduction of traffic congestion and its negative consequences such as illegal parking, increased time losses, environmental pollution, etc. However, although recognized as an effective measure, parking charging often faces criticism in terms of inequality towards different social and economic groups of users, which is still not sufficiently researched. Bearing in mind the above, this paper aims to use a binary logit model to examine the sensitivity of users of different socio-economic characteristics to defined parking prices, from the aspect of changing transport behavior. Transportation behavior includes user decision-making when imposing different parking tariff policies, such as parking on the street front, in the parking lot/garage, on the edge of the zone, then changing the mode of transportation, destination, or abandoning the trip. For the development of the model, data was obtained (online) by surveying the residents of Belgrade using the method of revealed and stated preferences. Determining the most influential socio-economic characteristics of users can help decision-makers see the social equality of users when creating a parking tariff policy.
The Impact of Medications on Traffic Safety: Attitudes and Knowledge of Young Traffic Participants
Authors: Kovačević Katarina , Nikolić Aleksandra , Trifunović Aleksandar , Ivanišević Tijana , Simović Sreten
Published: January 2025

Every year, road traffic accidents claim the lives of 1.2 million people worldwide, while 20 to 50 million individuals sustain injuries, with young road users representing the largest proportion of fatalities and injuries. Poor psychophysical condition of drivers, including driving under the influence of alcohol and/or medications that impair psychophysical abilities, ranks third among the causes of fatal traffic accidents, accounting for 8.8%. The aim of this study was to examine the attitudes and knowledge levels of young road users regarding the recognition of warning symbols on medicine packaging. The results showed that the majority of drivers and other road users are insufficiently familiar with the meaning of these symbols, highlighting a critical need for additional education and public awareness campaigns. Raising awareness about the impact of medications on psychophysical abilities is essential for improving road safety and reducing the number of traffic accidents.
Proactive and reactive risk mapping on national road A1 in the Republic of Serbia
Authors: Cvijić Jelena , Antić Boris , Pešić Dalibor , Smailović Emir
Published: January 2025

The paper analyzes risk mapping applied in developed countries, with a special focus on the latest risk mapping guidelines proposed by the European Union, as presented in the Handbook for the Methodology and Implementation of Road Safety. The aim of the present Handbook is to provide necessary guidelines for applying the methodology to road networks. Its application provides a cost-effective assessment of the safety of the road network. The methodology comprises two approaches: one for the assessment of roads on the basis of crash occurrence analysis (reactive methodology) and one for the assessment of the in-built safety of roads (proactive methodology). The two methodologies are both applied over the same network and the resulting assessment outcomes are combined via an integration methodology to provide the final road network rating and ranking. The handbook provides detailed instructions on the application of the above three approaches. After a detailed analysis, its practical application was carried out on the IA state road - the A1 motorway. As an output of the methodology, sections of very high priority were obtained, which can later serve as relevant data and indicate the future direction in the management of the road network.
[HDR] How AI is Transforming the study of Language Development
Authors: Fourtassi Abdellah
Published: January 2025

This habilitation explores the impact of recent advancements in AI, and more specifically, Natural Language Processing (NLP) on the study of child language development, highlighting its potential to apply findings and theories to real-world learning environments. It examines three key aspects of language development: sensory input, cognitive mechanisms, and social interactions. Modern NLP tools have been utilized to quantify the richness of sensory input, test cognitive mechanisms beyond controlled settings, and analyze learning through child-caregiver communication. The research also underscores the role of NLP as a tool for comprehensive theory development and refinement in language acquisition studies.
The role of the sympathetic nervous system in sexual orientation
Authors: Rita Strakosha
Published: January 2025

Differences between homosexual and heterosexual response extend beyond the anatomy of the involved partners and include sexual arousal distribution, motor patterns, sex positions, emotional triggers etc. A closer look at what is different and why reveals a probable role for the sympathetic nervous system (SNS) in sexual orientation, with both over- and underactivation of the SNS potentially leading to homosexuality.
Inference from social evaluation
Authors: Davis Zachary J. , Kleiman-Weiner Max , Allen Kelsey R. , Jara-Ettinger Julian , Gerstenberg Tobias
Published: January 2025

People have a remarkable ability to infer the hidden causes of things. From physical evidence, such as muddy foot prints on the floor, we can figure out what happened and who did it. Here, we investigate another source of evidence: social evaluations. Social evaluations, such as praise or blame, are commonplace in everyday conversations. While such evaluations don't fully reveal what happened, they provide valuable clues. Across three experiments, we present situations where a person was praised or blamed, and participants' task is to use that information to figure out what happened. In Experiment 1, we find that people draw systematic inferences from social evaluations about situational factors, a person's actions, capabilities, and social roles. In Experiments 2 and 3 we develop computational models that generate praise and blame judgments by considering what causal role a person's action played, and what action they should have taken. Inverting these generative models of praise and blame via Bayesian inference yields accurate predictions about what inferences participants draw based on social evaluations.
Wim Hof’s Breathing Method: Influence on the Autonomic Nervous System and Somatosensory Perception
Authors: Sakaj Eleni
Published: January 2025

The rising prevalence of mental health challenges necessitates innovative interventions that extend beyond traditional therapeutic approaches. This dissertation explores the potential of the Wim Hof Method (WHM)—a breathwork technique combining controlled breathing, cold exposure, and meditation—as a complementary tool for improving mental health. Specifically, the study examines the WHM’s impact on the autonomic nervous system (ANS), somatosensory processing, and interoceptive awareness, with the aim of elucidating its mechanisms and therapeutic potential.Employing a randomized controlled trial (RCT) design, the research investigates the short-term effects of a 10-day WHM intervention on heart rate variability (HRV) as a marker of autonomic regulation and sensory processing patterns, as measured by the Adolescent/Adult Sensory Profile (AASP). While findings reveal modest changes in autonomic function and sensory processing, statistical significance was not achieved, underscoring the complexity of individual responses to the WHM. Theoretical frameworks, including polyvagal theory and interoceptive predictive coding, are applied to interpret the complex interplay between breathwork, autonomic regulation, and sensory engagement.The study identifies methodological limitations, such as the brief intervention period, reliance on self-reported measures, and a small sample size, which constrain the generalizability of the findings. Keywords: breathing, autonomic regulation, sensory system
Posting and Reposting: Investigating Reputation, Trust, and Deniability in Online Communication
Authors: Marsili Neri , Lana-Blond Rocío , Kneer Markus
Published: January 2025

On social media, much of what we communicate is affirmed only indirectly, by reposting. Reposting, in turn, has been identified as one of the main online conduits for fake news . Some researchers have suggested that reposting fosters misinformation because it is less damaging to one’s reputation than directly posting that same content. While fairly intuitive, this hypothesis has never been tested empirically. We present results from four studies that investigate these assumptions, comparing direct and indirect communication of false information, both online (posting vs reposting) and offline (claiming vs reporting). Our findings are among the first to examine how reposting affects deniability, reputation, and trust, offering insights into whether this form of communication really can help unreliable communicators to evade the normative incentives that keep misinformation in check.
Real-time Spoken Word Recognition in Deaf and Hard of Hearing Preschoolers: Effects of Phonological Competition
Authors: Abrahamse Rosanne , Xu Nan , Holt Rebecca , Demuth Katherine , Benders Titia
Published: January 2025

This study investigates how phonological competition affects real-time spoken word recognition in deaf and hard of hearing (DHH) preschoolers compared to peers with hearing in the normal range (NH). Three-to-six-year olds (27 with NH, 18 with uni- and bilateral hearing loss) were instructed to look at pictures that corresponded to words alongside a phonological competitor (e.g., /bin-pin/) vs. an unrelated distractor (e.g., /toy-bed/). Phonological competitors contrasted in either voicing or place of articulation (PoA), in the onset or coda of the word. Relative to peers with NH, DHH preschoolers showed reduced looks to target in reaction to the spoken words specifically when competition was present. DHH preschoolers may thus, as a group, experience increased phonological competition during word recognition. There was no evidence that phonological properties (voicing vs. PoA, or onset vs. coda) differentially impacted word recognition.
The Individual- and Population-level Mechanistic Implications of Statistical Networks of Symptoms
Authors: Park Kyuri , Waldorp Lourens , Vasconcelos Vítor V.
Published: January 2025

Mental health issues are a leading cause of disability worldwide, characterized by complex interactions among symptoms that traditional psychiatric models often struggle to explain. The network theory of psychopathology suggests that mental disorders arise from direct causal relationships between symptoms within a complex system. However, existing research mainly relies on statistical network models that overlook the underlying mechanisms and fail to formally explain the variety of correlation networks observed.To address this gap, we develop an empirically grounded mechanistic network encapsulated in a computational model that represents the dynamics of symptom intensity, specifically in depression. Our model captures the bistability of healthy and depressed states, revealing how transitions between these states can showcase tipping points and hysteresis effects.We further investigate the dynamics of depression symptom intensity across different resilience scenarios and link these findings to empirical statistical symptom networks. Our analysis demonstrates that the same underlying mechanisms, potentially corresponding to the same individual, generate diverse statistical networks depending on the moment of observation. Namely, we observe increasingly denser networks during the non-depressed, depressed, and externally triggered shock phases.We reconcile our findings of a plethora of individual-level statistical networks with the literature by collating a single synthetic dataset containing the same underlying mechanism across a population with different resilience levels and measured over time, and we compare that statistical network with the statistical network of a large-scale dataset (n=23,283) of the HELIUS study. Besides a strong agreement between the two, we reveal that the statistical network reflects the in-degree of the mechanistic network.Our work shows that a unified theory of symptom intensity dynamics with a unique set of mechanisms is possible and compatible with the empirical observation of different statistical networks across the population and even per individual.
सम्पादकीय
Authors: रिसाल Rishal कौशिला Kaushila
Published: January 2025

Not Available.
अर्थ राजनीतिमा परम्परागत हस्तकला र आधुनिकताको प्रभाव
Authors: महतो Mahato रामनारायण Ram Narayan
Published: January 2025

परम्परागत हस्तकलाले सदियौँदेखि समाजको अर्थतन्त्र सुदृढ बनाउँदै आएको भए पनि पछिल्ला केही दशकदेखि कलामा ह्रास आएको पाइन्छ । राज्यले अर्थ राजनीतिभित्र यसप्रति कुनै चासो नराख्दा उदासिनता बढदै गएको छ । परम्परागत हस्तकला मानिसको दैनिक क्रियाकलाप, धार्मिक कार्य, विभिन्न संस्कार र माङ्कलिक पूजापद्धति, सजावट, उपहार र मनोरञ्जनका लागि समेत प्रयोग हुँदै आएका छन् । कतिपय माङ्गलिक तथा धार्मिक कार्य गर्दा हस्तकलाका सामाग्रीहरू नभई नहुने मान्यता रहेको छ । यी हस्तकला निर्माणमा वर्तमान समयमा आधुनिकताले व्यापक प्रभाव पारेको छ । जनसत्र्या वृद्धि, बेरोजगारी समस्या, महँगी, विभिन्न कच्चा पदार्थको अभाव, युग सुहाउँदो उत्पादनमा कमी, बजार विस्तारको अज्ञानता, मनग्य आम्दानीको कमी, बजारमा प्लास्टिक र धातुजन्य सामाग्रीको प्रचुरता, प्रतिस्पर्धाको अभाव, वैदेशिक रोजगारप्रति आकर्षण बढ्नु, सम्वद्र्धनको अभाव र हस्तकलाका सौन्दर्यात्मक तथा माङ्कलिक अभिष्टलाई बनाइएका सामाग्रीको अवमूल्यन आदिले गर्दा कलाप्रति अरूचि बढ्नुको साथै कतिपय कलाकर्मीहरू आÇनो पेसाबाट पलायन भएका छन् ।
उनी फर्कदिनन् कि ! एकाङ्कीमा नारीको स्वरूप र भूमिका
Authors: महर्जन Maharjan कान्छी  Kanchi
Published: January 2025

पृथ्वीको उत्पत्ति, जीवको उत्पत्ति र विकाससँगै मानिसको विकासक्र म अगाडि बढेको पाइन्छ । समाज मानिसहरूको पारस्परिक क्रियाको परिणाम हो । यसरी मानव र समाजको अन्योन्याश्रित सम्बन्ध रहन्छ । मानव जातिको आदिम इतिहासलाई व्यवस्थित ढङ्गले प्रस्तुत गर्ने प्रयास फेडरिक एङ्गेल्सले आफ्नो पुस्तक परिवार, निजी स्वामित्व र राज्यको उत्पत्ति भन्ने ग्रन्थमा गरेका छन् । यसमा उनले परिवारको ऐतिहासिक संरचना (विकासक्रम) को विश्लेषण गर्दै प्राचीन सामूहिक विवाहदेखि लिएर निजी स्वामित्वको उत्पत्तिसँगै प्रचलनमा आएको एक विवाह प्रथासम्म सामाजिक विकासका विभिन्न चरणहरूको चर्चा गरेका छन् । सामाजिक विकाससँगै समाजमा महिलाको भूमिका र महत्त्व पनि परिवर्तित हुँदै गएको पाइन्छ । यिनको सूक्ष्म चित्रण साहित्यमा हुनु स्वाभाविक र सामान्य नै हो । प्रस्तुत अध्ययनमा उनी फर्कंदिनन् कि ! भन्ने एकाङ्गीमा निहित समाज र त्यस समाजमा महिलाको सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक भूमिका उद्घाटन गर्ने प्रयत्न गरिएको छ किनकि समाजको ऐतिहासिक विकासक्रमलाई निर्धारित गर्ने आधारभूत मापदण्ड सामाजिक, राजनीतिक र आर्थिक तत्त्वहरू नै हुन् । आजको पुँजीवादी सामाजिक व्यवस्थामा हाबी रहेको पितृसत्तात्मक सोच र उत्पादन शक्तिमाथि अझै पनि महिलाहरूको सशक्त पहुँच पुग्न नसकेको स्थितिमा महिलाले आफ्नो अस्तित्व र सर्वाेपरिताका लागि कठिन सङ्खर्ष गर्नुपरिरहेको छ भन्ने निष्कर्ष यस अध्ययनको रहेको छ ।
काठमाडौँ उपत्यकामा प्रचलित सुप्तुलुङ संस्कृति र परिवर्तित अवस्था
Authors: राई Rai चन्द्रकुमार Chandra Kumar
Published: January 2025

काठमाडौँ उपत्यकामा किरात राईहरूको बसोवास बृद्धि सँगै उनीहरूको जातिगत संस्कृतिहरूले पश्रय पाउनु स्वभाविक हो । यसको ज्वलन्त दृष्टान्त सुप्तुलुङ संस्कृति पनि हो । सुप्तुलुङ किरात राईहरूको प्रमुख आस्थाको केन्द्र हो । यो सामान्य रूपमा खाना पकाइ खाने चुलो नै हो । तथापी मुन्दुमी विधिविधान गरेर पितृहरूलाई स्थापित गरेपछि भने सुप्तुलुङ बन्दछ र आस्थाको केन्द्रका रूपमा पूज्य हुन्छ । यहाँ पितृहरू निवास गर्ने विश्वासका साथै सुप्तुलुङलाई पितृहरूको प्रतीक पनि मानिन्छ । यिनै आस्थाकेन्द्र सुप्तुलुङ काठमाडौँ उपत्यकामा आइपुग्दा विभिन्न स्वरूपमा निरन्तर परिवर्तनसँगै अस्तित्वमा रहेको देखिन्छ ।
झिमरुक गाउँपालिकाका महिलाको सामाजिक अवस्था
Authors: पौडेल Poudel दुर्गा Durga
Published: January 2025

झिमरुक गाउँपालिक झिमरुक गाउँपालिका प्युठानमा पर्छ । यहाँ महिलाको ‍जनसंख्या १४,४९९ रहेको छ । उनीहरूको सामाजिक अवस्थाअन्तर्गत राजनीति, आर्थिक, सांस्कृतिक, शैक्षिक अधिकार तथा लैङ्कगक समानताको स्थिति पर्छ । झिमरुक गाउँपालिकाका महिलाको सामाजिक अध्ययन यिनै मापदण्डभित्र रहेर गर्नुपर्दछ । स्थानीय तहमा प्रतिनिधित्व गर्ने व्यवस्था भएअनुसारले प्रतिनिधित्व गर्ने दलित महिला वडासदस्य पदमा सबै वडाबाट प्रतिनिधित्व हुने गरेको छ । वि.सं.२०७४ सालको स्थानीय चुनावबाट गाउँपालिका उपाध्यक्ष पदमा महिला नै निर्वाचित भएकोमा वि.सं. २०७९ को स्थानीय चुनावमा गठबन्धनको राजनीतिका कारण अध्यक्ष अथवा उपाध्यक्षमध्ये एक जना महिला हुनुपर्ने व्यवस्था लागु हुन सकेन । यहाँका महिलामध्ये १ जना २०७४ सालको प्रतिनिधिसभाको सदस्य पदमा प्युठान जिल्लाबाट प्रत्यक्ष निर्वाचनबाट निर्वाचित भएकाले यहाँका महिलाले प्रतिनिधिमूलक राजनीतिक योग्यता राख्दछन् भन्ने अवस्थाको जानकारी हुन्छ । वि. सं. २०७९ सालको प्रतिनिधिसभाको निर्वाचनमा पनि यस गाउँपालिकाबाट महिला उम्मेदवारले निकटम प्रतिद्वन्द्वीको परिणाम निकालेको तथ्यबाट महिलाप्रति प्युठान जिल्लाका साथै यो गाउँपालिका पनि सकारात्मक दृष्टिकोण राख्दछ भन्ने पुष्टि हुन्छ ।यहाँका महिलाको सांस्कृतिक अवस्था परम्पराबाट निर्देशित छ । स्थानीय देवीदेवताको परम्परालाई धान्ने काम महिलाले नै गरेका छन् । यहाँ सबै जातका कुलपूजाका लागि चाहिने सामग्रीको जोहो महिलाले नै गर्छन् । मन्दिरमा चाहिने सामग्री, पाहुनाको सत्कार, भान्साको कार्य सबैमा महिलाको भूमिका हुन्छ । यहाँका महिलाले शैक्षिक योग्यता हासिल गर्दै गएको भए पनि उनीहरूको जीविकोपार्जनको मार्गदर्शन हुन सवmेको छैन । उनीहरू इमानदारिता तथा कार्यकौशलता समाजले उपयोग गर्न नसक्नु दुर्भाग्यपूर्ण कुरा हो । राज्यले महिलाबारे बनाएका कानुनलाई प्रभावकारी ढङ्गले कार्यान्वयन गर्नुपर्दछ र उनीहरूको भागमा पर्ने अधिकार उनीहरूलाई उपलब्ध गराउन राज्य र सरकार सचेत हुनुपर्दछ । महिलामाथि हुने घरेलु हिंसाका विरुद्ध सक्षम र कामयावी कानुनलाई व्यावहारिक रूप दिनुपर्ने आवश्यकता छ । महिला रोजगारको स्थिति सृजना गर्नुपर्दछ र उनीहरूलाई योग्यताअनुसार काम गर्ने क्षेत्र उपलब्ध हुनुपर्छ, किनभने महिलाहरू स्वयम् सक्षम छन् । राज्यको यो सुविधालाई झिमरुकका महिलाले पूरा उपयोग गर्न सक्दछन् ।
तामाङका लागि बेग्लै आरक्षणको आवश्यकता
Authors: थिङ Thing निष्णु  Nishnu
Published: January 2025

तामाङ समुदाय लामो सभ्यता बोकेको जाति हो । तामाङहरू नेपालको पुराना आदिवासीमा पर्दछन् । आफ्नो समाज सञ्चालनका लागि सबै प्रकारका सामाजिक व्यवस्थाहरू यस सभ्यतामा पाइन्छ । सभ्यताका दृष्टिले यो जाति समृद्ध छ । राज्यले यो जातिमाथि दमन, शोषण र वहिष्करण गर्दै आएको छ । राज्यको त्यसप्रकारका दमनको विरुद्धमा प्रतिरोध पनि गर्दै आएको यो जातिको स्थिति दलितको भन्दा पनि मुनि छ । राजनीतिक, आर्थिक, सामाजिक, सांस्कृतिक र शैक्षिक दृष्टिले सीमान्तीकरणको मार खेप्दै आएको यो जातिको राज्यमा प्रतिनिधित्व दयनीय छ । समावेशी राज्य बनाउन यो जातिको समावेशीकरण अति नै महत्त्वपूर्ण छ । शताब्दीयौँ वहिष्करणको शिकार भएको यस समुदायलाई राज्यमा समावेशीकरण गराउन आरक्षणको व्यवस्था हुनुपर्दछ । हाल आदिवासी जनजाति समूहअन्तर्गत आरक्षित हुँदै आएको छ । तामाङजत्तिकै जनसत्र्या भएका अरू समुदायले आरक्षण पाउँदा यस जातिलाई पनि बेग्लै आरक्षण गरिनुपर्दछ । समानुपातिक समावेशीताको मूल मर्मबमोजिम यस जातिले पनि जनसंख्याको अनुपातमा बेग्लै आरक्षण पाउनुपर्दछ ।
तिजको सामाजिक सन्दर्भ
Authors: ढकाल Dhakal रजनी Rajani
Published: January 2025

प्रस्तुत लेख तिज पर्व र यस पर्वसँग जोडिएको सामाजिक सांस्कृतिक सन्दर्भको विश्लेषणमा केन्द्रित छ । परम्परादेखि मानिँदै आएको तिजलाई आजको समयमा कसरी मनाउने र यस चाडलाई समयसापेक्ष रूपमा सृजनात्मक कसरी बनाउन सकिन्छ भन्ने विचार निर्माणमा यो लेख निर्देशित छ । पितृसत्ताले नियमन गर्दै लगेको चाड तिजलाई नारी चेतनाको निर्माण र महिला सशक्तीकरणको पक्षमा लैजाने विविध तरिकाका विषयमा यस लेखमा छलफल गरिएको छ । समाजको परम्परागत चिन्तनलाई चिर्दै फरक सोच र दृष्टिकोणबाट तिज पर्वलाई अझ रचनात्मक र निर्माणात्मक बनाउन यसमा रहेका सबल पक्षलाई चिन्नुपर्ने र नकारात्मक पक्षलाई हटाउँदै लैजानुपर्ने विचार व्यक्त गरिएको छ । यस लेखमा सामाजिक सांस्कृतिक अध्ययनको पक्षसँग जोडिएर तिजमा प्रचलित गीत, परम्परादेखि रहेका धार्मिक विश्वासका कट्टरपना र बदलिँदो परिस्थितिमा तिजमा देखिएका प्रभावका अनेक पक्षको विश्लेषण गर्दै यो चाडलाई कसरी समाजको अग्रगमनका लागि महिलाका चेतना निर्माणका पक्षमा विकसित गर्न सकिन्छ भन्ने पक्षबाट सुझावहरू पनि प्रस्तुत गरिएको छ । अध्ययनका लागि समाजका सांस्कृतिक विश्वास, उपभोक्तावादी पुँजीवादी व्यवस्थाले समाजमा पारेको प्रभाव र प्रचलन, तिज गीत आदिलाई आधार बनाइएको छ र तिजलाई आजका सन्दर्भमा अझ सकारात्मक सृजनशील बनाउन सकिने निष्कर्ष निकालिएको छ ।
नेपालका आदिवासीमा जीवित सङ्ग्रहालयको सम्भावना र औचित्य
Authors: धिमाल Dhimal सोमबहादुर Som Bahadur
Published: January 2025

वास्तवमा मानव सभ्यताको व्यवस्थित सुरुवात कालखण्डदेखि नै जीवित सङ्ग्रहालयको अनौपचारिक सुरुवात मा; सकिन्छ । इजिप्टको माथिल्लो क्षेत्र नाइल नदीको किनार पूर्वतिरको लक्जर पुरानो खुल्ला सङ्ग्रहालय लगभग १४०० बिसीतिर बनेको मानिन्छ । त्यसैगरी इजरायलको नाजरेथ गाउँ जहाँ मुस्लिम र क्रिश्चियनले मौलिक भेषभूषा र कलाको काम पहिलो शताब्दीदेखि नै गर्दै आएका पाइन्छन् । नर्वेका राजा ओस्कार दोस्रोेले पुराना सामग्रीहरू मध्ययुगदेखिको सङ्गलन र प्रदर्शनी गर्न ८ देखि १० ओटा भवनहरू नर्वेजियन कलाशैलीमा सन् १८८१ ओस्लोमा खुल्ला सङ्ग्रहालयको स्थापना गरेका थिए । आर्थर हेजलियसले नर्वेका राजाको देखेर १९औँ शताब्दीको मध्यतिर स्वेडेनमा खुल्ला सङ्ग्रहालय बनाएका थिए । फर्ड मोटर कम्पनीका संस्थापक हेनरी फर्डले उत्तर अमेरिकाको डियरवन, मिचिगनस्थित ग्रिनफिल्ड भिलिज खुल्ला सङ्ग्रहालय सन् १९२८ मा बनाएका थिए  (The History of Open-air Museum retrieved from http://www.historyofmuseums.com/museum-history/history-of-open-air-museums/) । नेपालमा पनि आदिवासी जनजातिहरूका होमस्टे स्थापना हुने व्रmम बढ्दो छ । जीवित सङ्ग्रहालय वmुनै पनि देशको भूगोल र थातथलोमा बसोबास गर्ने जाति वा समुदायको बारेमा खुल्ला सिक्ने र सिकाउने थलो हो । भाषा, संस्वृmति, पहिचान र इतिहास, विशिष्ट ज्ञान, सिप, कला र प्रविधिको कुरा गर्दा विश्वमा आदिवासीहरू धनी छन् । नेपालका ६० आदिवासी जनजातिहरूको पनि जातिपिच्छे नै फरक भाषा, संस्कार, संस्कृति, खानपिन, भेषभूषा, थातथलो, लोकजीवन ‍पद्धति, पहिचान र इतिहास छन् (See, National Foundation for Development of Indigenous Nationalities Act, 2002; Definition of Indigenous Nationalities, relating to Clause (a) of Section 2) । उनीहरूका प्राचीन परम्परागत संस्था र प्रथाजनित कानुनहरू मार्फत आफ्ना जाति र समुदायभित्र शान्ति, एकता, न्याय दिने विशिष्ट परम्परा छन् । जीवित सङ्ग्रहालयमार्फत समुदायको विशिष्ट वृmषि, पशुपालन, भाषा, संस्कृति, नाचगान, मौखिक परम्पराहरूमा आधारित पहिचान र इतिहास प्रवर्धन र संरक्षण मात्र हुने होइन, स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटकहरूको भ्रमणले स्थानीय उत्पादनहरूको खपत, स्वरोजगारी, सामाजिकीकरण हुने, सिक्ने र सिकाउने, ज्ञानको आदानप्रदान, आदिवासी जनजातिलाई विश्वजगत्मा चिन्ने र चिनाउने, मूर्त र अमूर्त संस्कृ तिको प्रवर्धन, संरक्षण र पुस्तान्तरण कार्यमा उल्लेख्य उपलब्धि पनि हुनेछन् ।
नेपालमा आमसञ्चार माध्यम र सामाजिक प्रभाव
Authors: पौडेल Paudel श्रीराम Shree Ram
Published: January 2025

कुनै पनि समाजमा सञ्चार माध्यमको भूमिका अहम् हुन्छ । जनतालाई जानकारी दिने, शक्तिको दुरूपयोग ‍रोक्न मद्दत गर्ने, सार्वजनिक अभिव्यक्तिका लागि माध्यम, ठाउँ र समय प्रदान गर्ने अनि सार्वजनिक हितमा नभएको कसैको शक्तिलाई नियन्त्रण गर्न सञ्चार माध्यमले मद्दत गर्छन् । सञ्चार माध्यमले सार्वजनिक निकायका गतिविधिको निगरानी गरिरहेका हुन्छन् । समाजलाई दिशानिर्देश गर्न सञ्चार माध्यम स्वतन्त्र हुनु अति जरुरी छ । यस आलेखमा मिडिया प्रभावको अवधारणालाई आत्मसात् गर्दै वर्णनात्मक ढाँचा र गुणात्मक अनुसन्धान विधि अपनाइएको छ । २००७ मा प्रजातन्त्र स्थापना भइसवmेपछि राजनीतिक र सामाजिक परिवर्तनको पक्षमा मिडिया क्षेत्र अग्रसर हुन सवmेन । पञ्चायतकालीन पत्रकारिता राजसंस्था, राजा र राजाले स्थापना गरेको व्यवस्थाको गुणगान गाउनमै सीमित रह्यो । २०४६ पछि गणतान्त्रिक अवधिमा मिडियामार्फत बहुवैकल्पिक विचार प्रवाहले सामाजिक अन्तरव्रिmया सघन बन्दै गएको आलेखको निष्कर्ष छ ।
नेपालमा कोरोना महामारी कालमा सञ्चार संस्थाको पत्रकारमैत्री रणनीतिको सामाजशास्त्रीय अध्ययन
Authors: सापकोटा Sapakota तुलसी  Tulsi
Published: January 2025

यो लेख कोरोना महामारी कालमा सञ्चार संस्थाले लिएका रणनीतिमा वmेन्द्रित छ । सन् २०१९ को डिसेम्बरमा चिनको वुुहान सहरमा देखा परेको कोभिड–१९ले कोरोना महामारीको रूप लिएर विश्वव्यापी रूपमा सबै क्षेत्रमा प्रभाव प¥यो र आमसञ्चार क्षेत्र पनि यसबाट टाढा रहेन । यो लेखमा कोरोना महामारीमा नेपाली सञ्चार संस्थाले लिएको रणनीतिबारे भएको बहसलाई नकारात्मकताबाट सकारात्मकतातिर ल्याउने प्रयास गरिएको छ । अवलोकन, अन्तर्वार्ता र दस्तावेज विश्लेषणजस्ता अनुसन्धान विधि प्रयोग गरेर वmेही सञ्चार संस्थाले लिएको पत्रकारमैत्री रणनीतिको विश्लेषण गरिएको छ । कोरोना महामारीका व्रmममा सञ्चार संस्थाले पत्रकारलाई समयमा तलब नदिने, जागिरबाट निकाल्ने, बेतलबी बिदा दिएर आर्थिक र मानसिक तनाव दिएको विषय विभिन्न अध्ययनमा आएका छन् । तर वmेही सञ्चार संस्थाले पत्रकारमैत्री रणनीति अवलम्बन गरेका थिए । केही सञ्चार संस्थाले प्रसारण\ प्रकाशनलाई निरन्तरता दिनका लागि पत्रकारलाई कार्यालयमै बस्ने व्यवस्था गरेर आलोपालो कार्यालय आउने, घरबाटै संवाददाताले काम गर्ने वातावरण पनि बनाए । उनीहरूले सञ्चार संस्थामा कार्यरत पत्रकार र कर्मचारीहरूलाई सुुरक्षित गराउँदै आफ्नो सामाजिक उत्तरदायित्व पालना गरे । जसका कारणले सङ्गटका समयमा पत्रकारले आर्थिक मानसिक रूपमा सुरक्षित महसुस पनि गरे । सञ्चार संस्थाले आफ्नो सामाजिक उत्तरदायित्व वहन गर्दै आफ्ना पत्रकारका लागि भरथेग दिदै उनीहरूको हकहित र सजिलोका लागि काम गरेर राम्रो तरिकाले मिडिया व्यवस्थापन गरेकोलाई पत्रकारमैत्री रणनीति भन्ने निष्कर्ष निकालिएको छ
भाषाहरूको विकसित र विकासशील अवस्था
Authors: अधिकारी Adhikari भगवती  Bhagawati
Published: January 2025

प्रस्तुत अध्ययन नेपालमा बोलिने विकसित र विकासशील भाषाको स्तरगत अवस्था निक्र्योल गर्नु प्रमुख उद्देश्यमा केन्द्रित रहेर गरिएको छ । भाषाको स्तरगत वर्गीकरणअन्तर्गत विकसित र विकासशील भाषाको अवस्था साथै प्रयोग व्यवहारसमेत अध्ययन गरिएको छ । निर्दिष्ट भाषाका वक्ता संख्या र विभिन्न सूचक शिक्षा, स्वास्थ, साहित्य, सञ्चार, प्रशासन, कृषि, कानुन, विज्ञान प्रविधि, कला, धर्म, संस्कृति, इतिहासका आधारमा विकसित र विकासशील अवस्थाको स्तरमा व्याख्या विश्लेषण गरिएको छ । नेपालको राष्ट्रिय जनगणना पहिलो तथा आधिकारिक तथ्याङ्क वि.सं. २०११ देखि २०७८ सालसम्मको तथ्याङ्कलाई प्रतिशतका आधारमा तालिकामा उल्लेख गरिएको छ । प्रथमतः नेपालका छ ओटा नेपाली, मैथिली, भोजपुरी, थारू, तामाङ र बज्जिका भाषालाई विकसित भाषाका स्तरमा राखेर व्याख्या विश्लेषण गरिएको छ । प्राप्त तथ्याङ्गका आधारमा जनगणना वि.सं.२०५८ मा प्रविष्ट भएका वान्तवा, राजवंशी र मगही भाषा छन् । जनगणना २०६८ सालमा डोटेली, बैतडेली, अछामी र खस भाषा विकासशील स्तरमा रहेका छन् । नेपालका भाषाहरू– मध्येबाट पन्ध्रओटा भाषालाई विकासशील अवस्थाको स्तरमा राखेर अध्ययन गरिएको छ । विकसित स्तरमा रहेका दुईओटा र विकासशील अवस्थाका छओटा भाषामा माध्यम भाषाको प्रयोग व्यवहार नभएको पाइयो । अन्य भाषा वक्ता क्रमशः घट्दै गएका भए पनि चौधओटा भाषा माध्यम भाषाका रूपमा अग्रस्थानका प्रयोग व्यवहार भइरहेका छन् ।
मगर जातिको विवाह संस्कार
Authors: बुढाथोकी Budhathoki हेमन्त  Hemanta
Published: January 2025

नेपालको ७७ ओटै जिल्लाहरूमा फैलिएर बसोबास गरेको मगर जाति हिमाल, पहाड, भित्री मधेस र तराई आदि सबै भौगोलिक क्षेत्रको एक मुख्य बासिन्दा हो । मगरहरूले बोल्ने मगर भाषाको भाषिकाहरूको क्षेत्रगत बाहुल्यताको आधारमा मगरहरू बसोबास गर्ने क्षेत्रलाई पूर्वको भागलाई बाह्र मगरात क्षेत्र, रिडी नदी पáिमको भागलाई अठार मगरात क्षेत्र तथा डोल्पा क्षेत्रलाई काइके मगरात क्षेत्र भनिन्छ । बाह्रमगरात, अठार मगरात र काइके मगरात क्षेत्रमा बसोबास गर्ने मगरहरूको वैवाहिक संस्कारमा समेत विविधता रहेको पाइन्छ । बाह्रमगरात क्षेत्रमा बाह्रपन्थी मगरहरू राना, थापा, आले थरहरू र अठारमगरात क्षेत्र र काइके मगरात क्षेत्रमा अठारपन्थी मगरहरू पुन, बुढा, रोका र घर्ती थरको मूल बसोबास रहेको देखिन्छ । मगर जातिमा ‘‘मामाको छोरी फूपूको छोरा’ बिच विवाह गर्ने प्रचलन रहेको भए तापनि हालको बढ्दो आधुनिकीकरण, सहरीकरण, र बसाइँसराई आदि कारण उक्त प्रचलन क्रमशः घट्दै गएको पाइन्छ । क्षेत्रगत रूपमा बाह्रमगरात, अठारमगरात, र काइवmे मगरात क्षेत्रमा मगरहरूको फरकफरक विवाह संस्कार रहेको पाइन्छ । बाह्रमगरात क्षेत्रमा मूलतः लगन्या (मागी) र ओडन्या (प्रेम\भागी) विवाह प्रचलनमा रहेको पाइन्छ । त्यसबाहेक बाह्रमगरातमा प्रेमविवाह, लतार्ने विवाह, चोरी विवाह र जारी विवाह आदि अभ्यासमा रहेको पाइन्छन । त्यस्तै अठारमगरात र काइके मगरात क्षेत्रका मगरहरूमा पनि मूलतः मागीविवाह, प्रेमविवाह, चोरीविवाह, जारीविवाह नै अभ्यासमा रहेका देखिन्छन । यस लेखको मूल अभिप्राय मगर जातिभित्र रहेका विवाह संस्कारका विविधताहरूको बारेमा चर्चा गर्नु रहेको छ ।
मस्टो : प्युठानका खसहरूको जीवित संस्कृति
Authors: भण्डारी Bhandari भरतमणि Bharat Mani
Published: January 2025

वास्तवमा मानिसहरू नै संस्कृतिको जननी हुन् । मानिसले आफ्नो अस्तित्वका लागि संस्वृmतिको सृजना गर्दै त्यहीअनुसार अनुकूलन गर्दै गयो । त्यसकारण मानिस अरू प्राणीभन्दा भिन्न छ । सभ्यताको सुरुआतदेखि मानिसले सैद्धान्तिक र व्यावहारिक ज्ञानलाई संस्कृतिको रूपमा सङ्कलन र संरक्षण गर्दै आएको छ । संस्कृति भनेको उपलब्धिहरूको सङ्ग्रह हो, जुन विस्तारै विस्तारै विकसित हुँदै जान्छ । कुनै समय पश्चिम नेपाल कुमाउँ, गढवाल तथा तिब्बतको खारी प्रदेशसम्मको सवा लाख पर्वतयुक्त क्षेत्रलाई खसान क्षेत्र भनेर चिनिन्थ्यो । समयको विकाससँगै उक्त क्षेत्रमा खसहरूले आफ्नै भाषा र संस्वृmतिको निर्माण गरे । खस संस्कृतिको प्रमुख पक्ष भनेको मस्टो संस्कृ ति हो । प्युठानका खस जातिहरूको महत्त्वपूर्ण पक्ष कुलपूजा हो, जसमा विशेषगरी मस्टो पूजा गरिन्छ† जसमा उनीहरूले आफ्नो मस्टो देवताको सर्वोच्च शक्तिमा विश्वास गर्दै कुलपूजामा बोका बली चढाउँछन् । उक्त अनुष्ठानबाट कुल देवतालाई खुसी पारी आफूहरूलाई हानि र अन्य समस्याबाट जोगाउने कुरामा विश्वास गर्छन् । तसर्थ मस्टो संस्वृmति प्युठानका खसहरूको सांस्कृतिक सम्पदाको समृद्धि झल्काउने जीवन्त र लामो समयदेखि चलिआएको परम्परा हो । यो लेखमा यिनै खसको इतिहास, उत्पत्ति र संस्कृतिको जानकारी दिँदै विशेषगरेर प्युठान जिल्लामा खसहरूले मनाउने यी अनुष्ठान र मस्टो पूजाको अद्वितीय विशेषताका बारेमा जानकारी दिइएको छ । यसका साथै यो लेखमा खसहरूको मौलिक पहिचान भनेको मस्टो संस्वृmति हो भन्ने निस्कर्ष निकालिएको छ ।
माओवादी जनयुद्ध र आदिवासी जनजातिका मुद्दा
Authors: थापामगर Thapamagar रामबहादुर Ram Bahadur
Published: January 2025

माओवादी जनयुद्ध नेपाली राजनीतिको ऐतिहासिक सङ्घर्ष  हो । यसको सुरुवात आदिवासी भूगोलबाट भयो । जनयुद्धको प्रारम्भमै रुकुम, रोल्पा, सिन्धुली, गोरखाजस्ता मगर आदिवासी जनजाति बाहुल्य जिल्लामा तीव्र हुँदै गयो । तनहुँ, स्याङ्जा, गुल्मी, अर्धाखाँची, पाल्पा, रुकुम पूर्वी\पश्चिम र रोल्पा आदिवासी मगरको ऐतिहासिक भूमी मगरात हो । जनयुद्ध घोषणाको समय आदिवासी जनजाति नेताहरू रामबहादुर थापा (बादल), लोकरन्द्र बिष्टमगर (अभ्यास) र देव गुरुङ (कान्छा बहादुर) केन्द्रीय समितिमा थिए । जनयुद्धमा आदिवासी जनजाति सहभागिता नेपाली राजनीतिको महत्त्वपूर्ण पाटो हो । जनयुद्धले सुरुदेखि नै आदिवासी जनजाति सवाललाई नेकपा (माओवादी) ले नीतिगत रूपमा सम्बोधन गर्यो । आदिवासी जनजातिको समानुपातिक समावेसिता र पहिचानको सवालमा स्वायत्त राज्यको अवधारणा र प्रयोग जनयुद्धको नीति बनायो । अन्तरिम संविधान (२०६३) अनुसार अन्तरिम व्यवस्थापिकामा माओवादीबाट आदिवासी जनजातिको समानुपातिक प्रतिनिधित्व भयो । संविधानसभा (२०६४) मा आदिवासी जनजातिको प्रत्यक्ष, समानुपातिक दुवै निर्वाचन प्रणाली र मनोनितबाट जनसंख्याको अनुपातमा पूर्ण समानुपातिक प्रतिनिधित्व भयो । संविधानसभा (२०६४) मा ६०१ मध्ये ३५.७% (२१५) आदिवासी जनजाति सभासदको पूर्ण समानुपातिक प्रतिनिधित्व थियो । हालको संसद र प्रदेशसभामा आदिवासी जनजातिको प्रतिनिधित्व ३०% प्रतिशत छ । संविधान (२०७२) अनुसार राज्यका विभिन्न अङ्कमा समावेशी समानुपातिक प्रतिनिधित्वको व्यवस्था र आदिवासी जनजाति पहिचान र सङ्घीयता, धर्म निरपेक्षता र समानुपातिक समावेशीता जनयुद्धको परिणाम हो ।
राजनीतिक परिवर्तन र कानुनी विकासको सम्बन्ध
Authors: पोखरेल Pokharel विमल  Bimal
Published: January 2025

नेपालमा ठुलाठुला राजनीतिक उथलपुथल तथा परिवर्तनहरू भएका छन् । ती राजनीतिक परिवर्तन संस्थागत गर्नका लागि संविधान र कानुनहरू आवश्यक पर्ने भएको हुनाले राजनीतिक परिवर्तनपछि संविधान र कानुनहरूमा पनि व्यापक फेरबदल भएका छन् । राजा पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल एकीकरण (वि.सं. १८२५) गरेपछि कानुन निर्माण गर्ने र लागु गर्ने काम राजाहरूले गर्दै आएका थिए । राजनीतिक परिवर्तन र कानुन निर्माणमा राजा पृथ्वीनारायण शाह, जङ्कबहादुर राणा, राजाहरू त्रिभुवन, महेन्द्र, वीरेन्द्रको मुख्य योगदान रहेको छ । राजा र राणा शासकहरूको सर्वाेच्चताबाट संवैधानिक सर्वाेच्चतासम्म आइपुग्नका लागि राजनीतिक, संवैधानिक तथा कानुनी परिवर्तनहरू भएका छन् । संविधानसभाको निर्वाचनपछि जनताका प्रतिनिधिहरूले स्वतन्त्र रूपमा संविधान र कानुन निर्माण गरी लागु गरिएको छ । जनताले चुनावमार्फत् निर्वाचित संसद, सरकार, संवैधानिक सर्वाेच्चता, स्वतन्त्रता, स्वाभीमान, मौलिक हक, राज्यका सबै अङ्कहरूमा समानुपातिक र समावेशी प्रतिनिधित्वको ग्यारेन्टीजस्ता अधिकार प्राप्त गरेका छन् । राजनीति र कानुन देशको अभिन्न अङ्कको रूपमा रहेका हुन्छन् । राजनीतिक शासनव्यवस्था लागु गर्नका लागि कानुनको आवश्यकता पर्छ । कानुन राजनीतिक निर्णयले बनाउने गरिन्छ । राजनीतिको लागि कानुन र कानुनका लागि राजनीति अत्यावश्यक छन् । नेपालको राजनीति र कानुनी परिवर्तनका आफ्नै विशेषता रहेका छन् । विगत इतिहासमा राजाहरूले कानुन बनाउने गर्दथे भने वर्तमान समयमा जनताका निर्वाचित प्रतिनिधिले बनाउने गरेका छन् । जनप्रतिनिधिले निर्माण गरेका संविधान र कानुनमा मौलिक हकहरू संस्थागत गरिएका छन् र तीमध्ये केही मौलिक अधिकार सङ्कटकालीन अवस्थामा पनि अहरणीय रहेका छन् ।
समकालीन नेपाली कवितामा किराती पहिचान
Authors: राई  Rai यसोदा  yashoda
Published: January 2025

प्रस्तुत लेख पहिचानसम्बन्धी अवधारणात्मक निर्माणमा केन्द्रित रही समकालीन नेपाली कवितामा किराती पहिचानको अध्ययन र विश्लेषणमा आधारित रहेको छ । यस लेखको प्रमुख उद्देश्य समकालीन नेपाली कवितामा किराती समुदायको पहिचानको स्वरूप केकस्तो रहेको छ र पहिचानलाई किराती कविहरूले कवितामा कसरी अभिव्यक्त गरेका छन् भन्ने जिज्ञासाको समाधान गर्नु रहेको छ । यो अध्ययनमा आधारभूत र द्वितीयक स्रोतबाट सामाग्री लिई पहिचानसम्बन्धी अवधारणालाई पाठ विश्लेषणको मुख्य विधिका रूपमा अँगालिएको छ । यस अध्ययनमा समकालीन नेपाली कविताको विश्लेषणको क्रममा मूलतः भूगोल, सभ्यता संस्कृति र भाषिकपक्षसँग सम्बद्ध किराती पहिचानका आवाजहरू प्रखर रूपमा अभिव्यञ्जित गरिएको छ भन्ने तथ्यलाई पुष्टि गरिएको छ । समकालीन नेपाली कवितामा भौगोलिक, सांस्कृतिकका साथै भाषिक पहिचानको मूल्यमाथि विमर्श गर्दै किराती सौन्दर्यको विशिष्ट पहिचान स्थापित गर्नुमा कविहरूको प्रमुख ध्येय देखिएकाले उनीहरूले किराती पहिचानका सम्बन्धमा महत्त्वकासाथ प्रभावशाली ढङ्गले प्रस्तुत गरेका छन् भन्ने निष्कर्ष यो अध्ययनबाट निकालिएको छ ।
समकालीन सामाजिक विज्ञान अनुसन्धान विधिहरू : महत्त्व र अभ्यास
Authors: ढकाल Dhakal चूडाप्रसाद Chuda Prasad
Published: January 2025

समकालीन सामाजिक विज्ञान अनुसन्धान विधिहरूले समाजका जटिल समस्याहरूको अध्ययन र समाधानमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन् । यो लेख समकालीन सामाजिक विज्ञान अनुसन्धान विधिहरूको अन्वेषण र व्याख्या गर्दै विभिन्न विधिहरूको मह महत्त्व र तिनको व्यावहारिक प्रयोगहरूको विश्लेषण गर्छ । लेखमा सर्वेक्षण, साक्षात्कार, एथ्नोग्राफी, केस स्टडी र सामग्री विश्लेषणजस्ता विधिहरूको विस्तृत विवरण प्रस्तुत गरिएको छ । साथै लेखमा नैतिक मुद्दाहरूको चर्चा, अनुसन्धानका सीमाहरू र भविष्यमा सम्भावित दिशाहरूको पनि विश्लेषण गरिएको छ । ऐतिहासिक पृष्ठभूमि र विकास, समकालीन विधिहरूको प्रयोग र तिनको महत्त्व उजागर गर्दै यस लेखले सामाजिक विज्ञान अनुसन्धान विधिहरूको विकासशील प्रकृति र भविष्यमा नयाँ खोजहरूको सम्भावनालाई स्पष्ट पार्दछ । यसले समाजको संरचना, प्रक्रिया, र समस्याहरूको अध्ययनमा थप सन्तुलित दृष्टिकोण प्रदान गर्दछ ।
समाजको रूपान्तरित आयामका रूपमा मुलुकी देवानी संहिता
Authors: रोका Roka पदम Padam
Published: January 2025

नेपालमा ऐतिहासिक कानुनी दस्तावेजका रूपमा स्थापित र धेरै लामो समयदेखि पटक पटक संशोधन हुँदै प्रचलनमा रहिआएको मुलुकी ऐनसमेतका कैयौँ ऐनलाई खारेज गर्दै हाम्रो समाजको रूपान्तरणको अवस्थालाई विधिगत सम्बोधन र गति प्रदान गर्ने उद्देश्यले हालको परिवेशअनुसार मुलुकी ऐन तथा अन्य कानुनमा रहेका देवानीसम्बन्धी व्यवस्थालाई संशोधन र एकीकरणसमेत गरी समयानुकूल बनाउन वाञ्छनीय भएकाले संहिताबद्ध कानुन निर्माण गरी जारी गरिएको अवस्था छ । मुलुकी देवानी संहिता नेपालको न्यायिक प्रणालीको एक विशिष्ट दस्तावेज र नेपालको आधुनिक कानुनी प्रणालीको आधारस्तम्भ हो, जसले व्यवस्थित कानुनी ढाँचा प्रदान गर्दछ । प्रस्तुत लेखमा मुलुकी देवानी संहिताको पृष्ठभूमि, संहिताका प्रमुख प्रावधान एवम् व्याख्या र चुनौतीको प्रारम्भिक अवलोकन गरिएको छ । लेखले संहिताको प्रभावकारिता, कार्यान्वयनको अवस्था तथा समाजमा पारेको प्रभावको मूल्याङ्गन र आगामी सुधारका सम्भावनाको पनि चर्चा गर्छ ।
सीमान्तकृत जाति: घर्ती/भुजेल
Authors: घर्ती  Gharti विष्णु  Bishnu
Published: January 2025

गतिशील समाजमा भएको परिवर्तनले त्यो बेलाको स्थितिका बारेमा बोलेको हुन्छ । समाज चिनाउने सवालमा मानव समूह एक प्रमुख तत्त्वका रूपमा रहेको हुन्छ भने सीमान्तकृत समुदायलाई पनि ओझेलमा पार्न मिल्दैन । परिवर्तनका पारिला पाखाहरूमा आदिवासी जनजाति समूहअन्तर्गत घर्ती /भुजेल पनि एक सीमान्तकृत समुदायका रूपमा रहेको छ । यो जाति हुनु र रहनुमा यसै समाजका अब्बल ऐतिहासिक तथ्य प्रमाणहरू हाम्रा सामु सजिएका छन् । यस्ता सामाजिक सवालहरूमा उसको विगतको अवस्था, जनसंख्या, धर्म, भाषा, भेषभूषा, संस्कार/ संस्कृति, बसोबासको स्थान, राज्यसत्तामा सहभागिता, सामाजिक मूल्य मान्यता आदि पर्छन् । परिवर्तित सामाजिक जीवनका विभि; क्षेत्रमा घर्ती/भुजेलहरूको ऐतिहासिक विरासत र वर्तमान अवस्थालाई थप प्रष्ट पार्ने प्रयोजनार्थ प्रस्तुत आलेख केन्द्रित रहेको छ ।
Agriculture under WTO Provisions in Nepal
Authors: Karna Sohan Kumar
Published: January 2025

Available with full text.
Protected Area in Nepal
Authors: Upadhyaya Rudra , Shrestha Tirtha Bahadur
Published: January 2025

Available with full text.
The Nexus of Poverty and Physical Environment in Palpa
Authors: Bajracharya Sovit Lal
Published: January 2025

Available with full text.
Investment in Higher Education in Nepal: A Need for Economic Growth
Authors: Gaudel Yadav Sharma
Published: January 2025

Available with full text.
Role of Microfinance in Attaining Millennium Development Golas
Authors: Bashyal Rama
Published: January 2025

Available with full text.
Poverty-Environment Linkages: An Appraisal of Issues Based on Available Literature
Authors: Bhattarai Lekha Nath
Published: January 2025

Available with Full text.
Climatic Trends and Local Perception in Nechasalyan Rural Municipality: A Climate Change Scenario
Authors: Sharma Garima , Shrestha Him Lal , Poudel Ananta , Joshi Gauri , Dahal Deepa , Shrestha Prerana
Published: January 2025

Climatic policy responses are influenced by how communities and individuals perceive and understand climate variabilities and changes. Integrating community perceptions with observed climate data can provide valuable information to support policies to reduce climate-related risks and enhance climate change adaptation. This study examines climate change in the Nechasalyan Rural Municipality of Solukhumbu district, Nepal, through an integrated analysis of meteorological data and local people's perceptions. Temperature and rainfall data for 31 years i.e. 1991-2021 were collected and analyzed from nearest Meteorological station (Okhaldhunga Station). Local peoples’ perceptions were gathered from the household survey (n=70) along with key informant interview (n= 10) and focus group discussion (n= 5). The analysis revealed that the average maximum, winter and summer temperature trends seemed to be increasing where average minimum trend was decreasing of which only average winter temperature was significant (p<0.05). Despite insignificance in the increases in average annual maximum and summer temperatures, they pose potential challenges in the long run. Similarly, the average annual rainfall as well as seasonal rainfall trends seemed to be decreasing, and only average July rainfall trend was statistically significant (p<0.05). The results indicate that while local perceptions about the changes in the temperature were consistent, there was disconnection between these perceptions and observed rainfall trends. The consistency between local perceptions and rising temperature trends suggests that people remember temperature changes more vividly than rainfall patterns, warranting future research to investigate the causes of disparities between local perceptions and observed climate trends. Additionally, exploring effective communication strategies to bridge the gap between scientific findings and local understanding could enhance community climate resilience.
Silvicultural Systems and Their Practices in Terai Forests of Nepal: A Review
Authors: Amatya Swoyambhu Man , Thapa Hasta Bahadur
Published: January 2025

It is more than eight decades that Nepalese foresters initiated appropriate silvicultural systems to obtain goods and services from forest, in perpetuity. Several forest management plans were prepared in the past. Unfortunately, these forest management plans were not implemented until 2012 AD. Government of Nepal had introduced a silviculture-based forest management procedure, known as Scientific Forest Management (SciFM) in 2014. One of the objectives of this procedure was to provide management guidelines for Community Forests (CFs) and government managed forests. It has been more than a decade that SciFM was implemented in Terai forests (CF and government managed forests) but how far the procedure supported in achieving its goal is not well documented. This paper examined the forest management system that was implemented in Terai districts of Nepal, irrespective of its management regime. For the study, field visits were carried out in five Terai districts (Morang, Kapilvastu, Dang, Kailali and Kanchanpur) during March and October 2021 to examine the procedure followed in managing the forests and observe the outcomes aimed by the procedure. Both published and unpublished literature on silviculture, silvicultural systems, and forest management, especially devoted to Nepalese context were reviewed. Operational Forest Management Plans (OFMPs) developed by government entities and Community Forests User Groups implemented “irregular shelter-wood system” of forest management in their respective forests, retaining some mother trees for shelter and obtaining quality seeds, based on 80 years of rotation period for Sal (Shorea robusta) although the basis of fixing the rotation is not very clear. The review indicates that, in most sites of Terai parts of Nepal, it may not be necessary to retain mother trees, for ensuring Sal regeneration. There is some possibility of estimating Sal rotation due to appearance of hollowness in the trees, which may help decide the harvestable age of Sal trees in future.
COVID-19 Impact on Community-Based Homestay Tourism Villages in the Annapurna Conservation Area
Authors: Dahal Sangita , Khatiwada Shreekanta S. , Timilsina Yajna Prasad
Published: January 2025

Community-based homestay tourism program is one of the recently growing rural tourism enterprises in Nepal. It has been regarded as economic chain for upgrading rural livelihood in several parts of Nepal, preferably in nearby location of popular tourist destinations, which strongly support ecotourism and rural development. The outbroke of COVID-19 developed a global shock and damaged the tourism sector of globe including Nepal. The pause of tourism activities and halt of traveler’s movement had increased crisis in the tourism sector of the country as well as local level, interrupting the economic aspect of whole nation. This study analyzed the impact of COVID-19 lockdown on ecotourism in conservation area, particularly in homestay tourism villages of Machhapuchhre Rural Municipality of Kaski district, Nepal by collecting household level data from 40 households. The study further analyzed the positive and negative effects of lockdown in economic, environmental and socio-cultural aspects of homestay tourism. COVID 19 had constructively impacted on the environment sector by proper solid waste management and less fuel wood consumption but negatively impacted on economic and socio-cultural aspect of homestay tourism, which caused reductions in income, visitors flow and employment. Hence, we need to adopt supporting strategy to promote community-based homestay tourism by the government.