Modelowa rekonstrukcja wyglądu wodzisławskiego rynku z przełomuXIX i XX wieku w formie podświetlanej dioramy multimedialnej
Authors: Pocisk-Dobrowolski Jerzy 
Published: January 2025

Wodzisław Śląski na przestrzeni wieków był miastem wielonarodowościowym, miejscem łączącym losy Polaków, Niemców i Żydów. Sprzyjało temu jego położenie geograficzne oraz fakt podlegania różnorodnym wpływom narodowościowym i politycznym na przestrzeni wieków. Przeplatające się okresy pokoju i wojen za każdym razem odciskały ślad również w samej strukturze zabudowy miasta. Różnorodność wpływów lokalnej społeczności znalazła odzwierciedlenie w zróżnicowanych kwartałach zabudowy w centralnej części miasta, w tym w charakterze i wyglądzie samego rynku. Układ przebiegu ulic oraz lokalizacja rynku głównego osadzone były na szkielecie średniowiecznego układu osadniczego. W historii nie tak odległej szczególnie tragicznym wydarzeniem był gigantyczny pożar w 1822 roku. Zniszczył on niemal całe miasto. Ponad wiek później zniszczenia w wyniku przechodzącego frontu związanego z działaniami wojennymi w trakcie II wojny światowej nieodwracalnie zatarły ślady licznych budynków murowanych i drewnianych, stanowiących ważną część dziedzictwa kulturowego miasta. Zniszczeniu uległo wówczas przeszło 80 procent ówczesnej zabudowy tkanki miejskiej Wodzisławia. Nieliczne zasoby architektury miejskiej, czy to zrekonstruowane, czy na nowo wybudowane po 1945 roku, w większości przypadków jedynie umownie nawiązywały charakterem do budowli utraconych w zawierusze wojennej. Rosnąca siła poczucia tożsamości lokalnej i patriotyzm tzw. małych ojczyzn odradzającej się ludności Wodzisławia przyczyniły się do podjęcia decyzji o rozpoczęciu badań nad rekonstrukcją pierwotnego wyglądu rynku z przełomu XIX i XX wieku w formie multimedialnej makiety, przeznaczonej dla stałej ekspozycji w Muzeum Miejskim. Sam zamysł budowy makiety w takiej formie narodził się w okolicy roku 2014, w poczuciu świadomości, jak skomplikowany jest ten długoterminowy proces i jak wieloma badaniami będzie on musiał być poprzedzony. Badania stanowiące bazę do rozpoczęcia prac modelarskich nad makietą obejmowały studia i analizy archiwalnych materiałów kartograficznych oraz fotograficznych, materiałów ikonograficznych, ksiąg parafialnych, wyników wykopalisk archeologicznych i innych materiałów dotyczących historii miasta oraz analizy porównawcze z obiektami tych samych fundatorów, znajdującymi się w Wodzisławiu i innych miastach. W wyniku przeprowadzonych badań powstały rysunki fasad 30 poszczególnych kamienic jako baza do prowadzenia późniejszych prac rekonstrukcyjno-modelarskich. Aby uzyskać czytelny obraz pierwotnych pierzei zabudowy, zdecydowano, że efektem rekonstrukcji powinien być kompleksowy model rynku, składający się z zestawu modeli architektoniczno-dioramicznych poszczególnych kamienic prezentujących jego pierwotną zabudowę z interesującego nas okresu. Wcześniej wykonane makiety podświetlane „Baszty Romantycznej”, synagogi, drewnianego kościoła św. Krzyża oraz Pałacu Dietrichsteinów (obecnej siedziby Muzeum), wzbogacone o funkcje multimedialne, wraz ze zautomatyzowaną funkcją odtwarzania narracji czytanej przez lektora, zostały włączone do eksponatów muzealnych, umożliwiając mieszkańcom miasta oraz przyjezdnym, zwiedzającym wystawę w Muzeum Miejskim, zapoznanie się ze zwizualizowanymi przestrzennie miniaturami dającymi wierny pogląd, jak wyglądały utracone, zrekonstruowane obiekty oraz pierzeje rynku. Prace nad makietą zostały ukończone w czerwcu 2024 roku, a model w ramach wystawy stałej w Muzeum Miejskim w Wodzisławiu Śląskim został tym samym udostępniony do zwiedzania.