Διάνοιξη δάσους για ξυλομεταφορά και προστασία
Authors: Λιάμπας Σαράντης-Άγγελος 
Published: December 2021

Τα έργα της δασικής διάνοιξης αποτελούν βασικά έργα υποδομής για την ανάπτυξη της ορεινής και ημιορεινής εθνικής μας οικονομίας. Στην αρχή η διάνοιξη είχε αποκλειστικά και μόνο ως σκοπό τη μεταφορά του ξύλου και τη σύνδεση παραδασόβιων οικισμών, ενώ σήμερα μεγαλύτερη βαρύτητα αποκτούν οι απόψεις για την κατά τόπους προστασία, βασικός πυλώνας ενός συστήματος δασοπονίας πολλαπλών σκοπών των Ελληνικών Μεσογειακών δασών. Η ιδιαίτερη φυσική και κοινωνικοοικονομική πραγματικότητα των ορεινών περιοχών της Ελλάδας καθιστά αναγκαία τη χάραξη και άσκηση ολοκληρωμένης πολιτικής για την Αξιοβίωτη Ολοκληρωμένη Ανάπτυξή τους, δηλαδή την ταυτόχρονα οικονομική, κοινωνική, τεχνική και τεχνολογική, πολιτική και πολιτισμική, η οποία θα τελείται σε διαλεκτική αρμονία και με σεβασμό στον Άνθρωπο και στο περιβάλλον.Τα παραγωγικά δασικά οικοσυστήματα της Ελλάδας βρίσκονται κυρίως σε ημιορεινές, ορεινές και δύσβατες περιοχές με έντονο ανάγλυφο, με δυσμενείς εδαφοκλιματικές συνθήκες και ανομοιόμορφη κατανομή βλάστησης κάτι το οποίο δυσχεραίνει τον σχεδιασμό δασικού δικτύου που θα χρησιμοποιηθεί ως εχέγγυο για την ανάπτυξη των ορεινών περιοχών. Όπως είναι γνωστό τα βουνά αποτελούν ευαίσθητα οικοσυστήματα που εκφράζουν την πολυπλοκότητα και τις αλληλεπιδράσεις της οικολογίας του πλανήτη μας. Ωστόσο όμως τα οικοσυστήματα των ορεινών περιοχών αλλάζουν ταχύτατα και τις περισσότερες των περιπτώσεων υφίστανται περιβαλλοντική υποβάθμιση. Η κατάλληλη διαχείριση των φυσικών διαθέσιμων των ορεινών περιοχών και η κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη των ανθρωπίνων διαθέσιμων αποτελεί την μόνη λύση για την επίτευξη της ολοκληρωμένης - βιώσιμης ανάπτυξης τους. Άλλωστε θεμελιώδης αρχή η οποία αποτελεί τη βάση της δασικής πολιτικής στη χώρα µας είναι η αειφορική διαχείριση των δασικών οικοσυστημάτων. Σαν περιοχή έρευνας έχει επιλεχθεί το Δημόσιο Δασικό Σύμπλεγμα Βρύας -Ρητίνης Πιερίας. Πρόκειται για μια ορεινή περιοχή των Πιέριων Ορέων των οποίων το δάσος καταλαμβάνει τα ψηλότερα βορειοανατολικά τμήματα. Το όλο δασικό σύμπλεγμα περιλαμβάνει τους ορεινούς όγκους των κοινοτήτων Ρητίνης και Βρύας. Πραγματοποιείται έτσι η καταγραφή και η ηλεκτρονική επεξεργασία των γεωγραφικών δεδομένων, με την εφαρμογή σύγχρονων μεθόδων χωρικής ανάλυσης (G.I.S.) και των οργάνων ακριβής αποτύπωσης (θεοδόλιχου Leica FlexLine Plus και γεωδαιτικού GPS Leica Viva GS08) που παρείχαν το πλαίσιο της χωρικής κατανομής και προκύπτουν ψηφιακοί χάρτες (χρήσεων γης, κλίσεων, εκθέσεων, Ψ.Μ.Ε. κα.) και στοιχεία (διατομές, χρόνοι πρόσβασης, ορατότητα πυροφυλακίων, αξία εδάφους κα.) των οποίων οι χωρικές αναλύσεις σε συνδυασμό με τις βάσεις δεδομένων που δημιουργούνται παρέχουν την δυνατότητα για αποδοτική και αξιόπιστη εξαγωγή χρήσιμων αποτελεσμάτων για τα έργα διάνοιξης της περιοχής. Με τον τρόπο αυτό παρέχεται επίσης η δυνατότητα της εξέτασης πολλών εναλλακτικών λύσεων πριν την κατασκευή κάποιου έργου και την επιλογή της πιο συμβατής με το φυσικό περιβάλλον. Ένα ακόμα ενδιαφέρον αποτέλεσμα είναι ότι η έκταση του συμπλέγματος και το μήκος του δασικού οδικού δικτύου όταν υπολογίζεται σε 3D μέσα από το TIN που σχεδιάστηκε στο ArcGIS και την απόσταση Manhattan, διαφέρει από την παραδοσιακή αποτύπωση σε δισδιάστατο περιβάλλον.Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα του φυσικού περιβάλλοντος είναι οι δασικές πυρκαγιές. Για την καλύτερη αντιμετώπιση τους, δημιουργήθηκε ένας χάρτης επικινδυνότητας πυρκαγιάς μέσα από μια πολυκριτηριακή ανάλυση για την περιοχή έρευνας ώστε να χρησιμοποιηθεί ως υπόβαθρο του αντιπυρικού σχεδιασμού. Λαμβάνοντας υπόψη τον χάρτη επικινδυνότητας πυρκαγιάς της περιοχής έρευνας και το λήμμα της συστάδας, προτάθηκαν 4 επιπλέον πυροφυλάκια τα οποία μαζί με το υπάρχον αγγίζουν σε ορατότητα το 74% της συνολικής έκτασης. Τα οποία θα λειτουργήσουν σαν εργαλείο παρακολούθησης της κατάστασης του συμπλέγματος σε πραγματικό χρόνο. Με τη δημιουργία χαρτών του χρόνου πρόσβασης που χρειάζεται ένα υδροφόρο όχημα της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας Κατερίνης και τους χάρτες αποστάσεων από και προς τυχαία σημεία που δημιουργήθηκαν, θα μπορούσε να προκύψει από κάποιο αυτοματοποιημένο σύστημα πολυκριτηριακής ανάλυσης (DSS) ένας αντιπυρικός σχεδιασμός, ο οποίος θα μπορούσε να τροποποιείται από τον επικεφαλή ανάλογα με τις πραγματικές συνθήκες της πυρκαγιάς για την καλύτερη αντιμετώπισή τους. Παράλληλα εντοπίζοντας κάποιες αδυναμίες υδροληψίας των οχημάτων, προτάθηκαν 4 ενναλακτικές θέσεις δεξαμενών που θα διευκολύνουν σε κατάσταση πυρκαγιάς. Όπως επίσης και η δημιουργία ενός πρότυπου κινητού σχοινιογερανού σε απομακρυσμένη συστάδα, με απότομες κλίσεις και υψόμετρα μέχρι τα 2.000 m για την δισδιάστατη χρήση της τόσο για την προστασία του συμπλέγματος ως αντιπυρική ζώνη όσο και για την διευκόλυνση της ξυλομεταφοράς μεγάλου όγκου ξυλαποθέματος.Σήμερα, περισσότερο παρά ποτέ, επιβάλλεται η άμεση λήψη μέτρων ορθολογικής χρήσης των πολύτιμων φυσικών πόρων που περικλείουν τα ορεινά οικοσυστήματα µε βασικό μοχλό τη περιβαλλοντική διάνοιξη και ασφαλή προσπέλασή τους.