БІЛІМ АЛУШЫЛАРДЫҢ МАТЕМАТИКАЛЫҚ САУАТТЫЛЫҒЫН ЖЕТІЛДІРУДЕ КОГНИТИВТІ ӘДІСТІ ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ
Authors: Слямхан М.М. 
Published: November 2022

В статье представлен ряд конкретных методических принципов, которые можно внедрить в систему познавательного обучения на уроках математики. С помощью этих принципов широко используются дидактические функции моделирования, учитываются индивидуальные познавательные способности, учитываются основные компоненты психической сферы личности учащегося (мышление, память, внимание, мотивация). Целью данной статьи является развитие математических познавательных способностей учащихся в учебном процессе на основе теоретического обоснования и совершенствования навыков с практической точки зрения. Реализация когнитивно-наглядного подхода в процессе обучения студентов математике позволяет создать наглядную среду обучения, совокупность условий обучения, в которых основное Абай атындағы ҚазҰПУ-ң ХАБАРШЫСЫ «Педагогика ғылымдары» сериясы, №3(75), 2022 ж. 207 внимание уделяется использованию резервов наглядного мышления студента. Эти условия предполагают наличие как традиционных наглядных пособий, так и специальных средств и методов, позволяющих активизировать зрительную работу. Когнитивно-зрительный подход направлен на воспитание «математического зрения»; учитель должен постоянно заботиться об организации наглядной информации, а учащийся должен научиться анализировать эту зрительную информацию. Одним из преимуществ когнитивно-зрительного подхода является то, что он учитывает индивидуальные особенности учащихся и, в частности, особенности работы левого и правого полушарий головного мозга. Учет функциональной асимметрии полушарий головного мозга в практике преподавания математики становится сегодня все более актуальным. Для решения задачи совершенствования познавательных способностей учащихся, помимо общематематических, психолого-педагогических подходов с учетом современных достижений, необходимо создать общую теорию формирования и развития образного мышления, разработать учебные деятельность на более широкой теоретической основе, чем принято в настоящее время, и методологический инструмент. В связи с этим отчеты по разработанной методике обучения математике предусматривают организацию процесса обучения в наглядной учебной среде, где преподаватель не представляет содержание в готовом виде, а лишь регулирует мыслительную и речевую деятельность учащихся. студентов, тем самым направляя самостоятельное описание новых идей и понятий.

Мақалада математика сабағында когнитивтік оқыту жүйесіне енгізуге болатын бірқатар нақты әдістемелік принциптер ұсынылған. Бұл принциптерді қолдану үлгілеудің дидактикалық функциялары кеңінен қолданылатын, жеке танымдық қабілеттер ескерілетін және оқушы тұлғасының психикалық сферасының негізгі құрамдас бөліктері (ойлау, есте сақтау, зейін, мотивация) ескерілген. Бұл мақаланың мақсаты – теориялық негіздеу және практикалық тұрғыдан дағдыларды жетілдіру негізінде оқу процесінде білім алушылардың математикалық танымдық қабілеттерін дамыту. Оқушыларға математиканы оқыту процесінде когнитивті-бейнелік тәсілді жүзеге асыру көрнекі оқыту ортасын, оқушының көрнекі ойлау резервтерін пайдалануға басты назар аударылатын оқу жағдайларының жиынтығын құруға мүмкіндік береді. Бұл шарттар дәстүрлі көрнекі құралдардың да, көру жұмысын белсендіруге мүмкіндік беретін арнайы құралдар мен әдістердің де болуын болжайды. Когнитивтік-визуалды тәсіл «математикалық көруді» тәрбиелеуге бағытталған; мұғалім көрнекі ақпаратты ұйымдастыруға үнемі қамқорлық жасауы керек, ал білім алушы осы көрнекі ақпаратты талдауды үйренуі керек. Когнитивтік-бейнелік тәсілдің бір артықшылығы – оқушылардың жеке ерекшеліктерін және, атап айтқанда, мидың сол және оң жарты шарларының жұмыс ерекшеліктерін ескереді. Математиканы оқыту тәжірибесінде церебральды жарты шарлардың функционалдық асимметриясын есепке алу бүгінгі күні бұрынғыдан да өзекті бола түсуде. Білім алушылардың танымдық мүмкіншілігін жетілдіру мәселесін шешу үшін математикалық, психология, педагогикалық жалпы тәсілдермен қатар, қазіргі заманғы жетістіктерді ескере отырып, бейнелік ойлауын қалыптастыру мен дамытудың жалпы теориясын жасауды, оқу іс-әрекетін қазіргі кезде қабылданғаннан кеңірек теориялық негізде жобалауды, әдістемелік құралды қажет етеді. Осыған орай математиканы оқытудың әзірленген әдістемесіне арналған есептер оқу процесін көрнекі оқыту ортасында ұйымдастыруды көздейді, онда мұғалім мазмұнды дайын түрде ұсынбайды, тек оқушылардың ақыл-ой және сөз әрекетін реттейді, сол арқылы жаңа идеялар мен тұжырымдамалар дербес сипаттауға бағыттайды.

The article presents a number of specific methodological principles that can be introduced into the system of cognitive education in mathematics lessons. With the help of these principles, the didactic functions of modeling are widely used, individual cognitive abilities are taken into account, the main components of the mental sphere of the student's personality (thinking, memory, attention, motivation) are taken into account. The purpose of this article is to develop the mathematical cognitive abilities of students in the educational process on the basis of theoretical justification and improvement of skills from a practical point of view. The implementation of the cognitive-visual approach in the process of teaching mathematics to students makes it possible to create a visual learning environment, a set of learning conditions in which the main attention is paid to the use of the student's visual thinking reserves. These conditions presuppose the presence of both traditional visual aids and special means and methods to activate visual work. The cognitive-visual approach is aimed at educating "mathematical vision"; the teacher must constantly take care of the organization of visual information, and the student must learn to analyze this visual information. One of the advantages of the cognitive-visual approach is that it takes into account the individual characteristics of students and, in particular, the peculiarities of the work of the left and right hemispheres of the brain. Taking into account the functional asymmetry of the cerebral hemispheres in the practice of teaching mathematics is becoming increasingly relevant today. To solve the problem of improving the cognitive abilities of students, in addition to general mathematical, psychological and pedagogical approaches, taking into account modern achievements, it is necessary to create a general theory of the formation and development of figurative thinking, to develop educational activities on a broader theoretical basis than currently accepted, and a methodological tool. In this regard, reports on the developed methodology for teaching mathematics provide for the organization of the learning process in a visual learning environment, where the teacher does not present the content in finished form, but only regulates the mental and speech activity of students. students, thereby guiding an independent description of new ideas and concepts.