bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Analysis of Radiation Pollution in the Zone of Influence of the Research Nuclear Reactor of the Institute for Nuclear Research of the National Academy of Sciences of Ukraine and the Creation of an Integrated Information System “Monitoring and Safety”
Authors:   Institute for Nuclear Research, NAS of Ukraine, Pavlenko I. O. , Sviatun O. V. , Svarychevska O. V. , Gaidar O. V. , Teletska S. V.
Published: December 2024

WWR-M nuclear research reactor (NRR) of the Institute for Nuclear Research (INR) of the National Academy of Sciences of Ukraine was an experimental base for scientific research. During the entire period of operation of the reactor the regular radiation monitoring is carried out on the territory of the sanitary protection zone (SPZ) and the observation zone. In this article, the authors studied several indicators of the radiation monitoring system of the natural environment in the SPZ of NRR namely the level of beta-activity for 2014–2023. It was established that the indicators of the concentration of beta-active aerosols in the air during the last ten years did not show significant fluctuations, which indicates that during the entire period of observation, no increase in the content of radioactive substances was detected in the control objects of the natural environment. But during the study of the average annual values of the density of beta-active radionuclides with settling dust and precipitation at control points in the SPZ in the specified period, the maximum values of this parameter were observed in 2014–2015, which may be a consequence of the fires in the Chornobyl zone. A comprehensive database has been created to develop science-based approaches to optimize the location of stationary control points taking into account changes in the stages of the nuclear installation operation cycle and natural conditions, and to systematize radiation monitoring data.
Results of Monitoring of Equivalent Dose of γ-Radiation in the Shelter Object Rooms
Authors:   Institute for Safety Problems of Nuclear Power Plants, NAS of Ukraine, Mykhailov O. V. , Saveliev M. V. ,   Institute of Mathematical Machines and Systems Problems NAS of Ukraine, Pantin M. A.
Published: December 2024

After the construction of the Shelter object (SO), also known as Chornobyl Sarcophagus, several research measurement systems were created to understand and monitor the fuel-containing materials behaviour. Within the framework of the SO, transformation into environmentally safe system by the construction of the New Safe Confinement (NSC), and prior to the protective Arch was set into design position, integrated automated monitoring system (IAMS), was created. One of components of the IAMS is the Stationary Radiation Monitoring System (SRMS), designed for monitoring of such parameters of the radiation situation in the SO rooms and the industrial site as gamma equivalent dose rate (GDR) and volumetric activity of α-, β- aerosols in the air. This work is devoted to the analysis of the SRMS data in terms of the GDR measurements results. The analysis of the GDR data in the SO rooms for 34 monitoring point, received during the years 2018–2023, was carried out. It was established that only one type of GDR dynamics is observed in the SO rooms — a constant decrease in the average monthly value against the background of pronounced seasonal fluctuations. The average annual decrease of GDR is estimated as — 2.12±0.57%/year, which is 8% lower than the rate of radioactive decay of 137Cs. Compared to the rate of radioactive decay of 137Cs in rooms that meet the conditions for permanent staff presence, the GDR decrease more slowly than in rooms categorized as periodic and limited stay. The results of SRMS data approximation obtained in the work make it possible to reliably predict the GDR levels in the controlled SO rooms and can be used to plan works and estimate the time when, under conditions of high GRD levels, such works can be performed by personnel in the places where they are carried out.
Thermodynamic Calculations and Hydrodynamic Studies of the Process of High-Temperature Purification of Graphite in an Electrothermal Fluidized Bed
Authors:   Institute for Safety Problems of Nuclear Power Plants, NAS of Ukraine, Simeiko K. V. ,   Gas Institute of the NAS of Ukraine, Kozhan O. P. , Sydorenko M. A. , Ryabchuk V. S. , Lobach K. V. ,   National Science Center “Kharkiv Institute of Physics and Technology”, Skoblyk O. M. , Havrylenko V. S. , Sabienin P. A.
Published: December 2024

The general increase in electricity consumption and the development of nuclear energy, including next generation nuclear reactors where graphite-based materials are used, definitely leads to an increase in the need for its production. Therefore, the development and improvement of technologies for the production of high-purity graphite (including nuclear), namely the understanding of the thermodynamic and hydrodynamic processes of graphite purification, is of great practical importance. Thermodynamic calculations of the main chemical reactions of the high-temperature graphite purification process were carried out in the paper. For conducting thermodynamic calculations, a sample of natural graphite with a purity of up to 94.33% mass was taken. With the following composition of impurities: SiO2 –3.05 % mass; Al2 O3 –1.05% mass; Fe2 O3 –1.01% mass; CaO — 0.2% mass; MgO — 0.31% mass; S — 0.048% mass. The thermochemical parameters of the process were determined by the thermodynamic method (“TERRA” program). During the calculation, 0.9433 mol of C, 0.0305 mol of SiO2 , 0.0105 mol of Al2 O3 , 0.0101 mol of Fe2 O3 , 0.0002 mol of CaO, 0.0031 mol of MgO, 0.00048 mol of S, and 1 mol of N2 were taken, temperature range is 300…3278 K, and pressure is 0.1 MPa. Obtained results show that at a temperature above 1600 K, part of the initial carbon is oxidized to CO, and nitrogen actually does not affect the process. And also taking into account that part of the substances CO; Si; SiC2 ; SiS; Al; Fe; Mg; Ca; SiO at temperatures of 2800…3200 K are in a gas state and are carried to the purifier, from which we can conclude that the reaction temperature must be higher than 2800 K to carry out this process. The study of the hydrodynamic characteristics of graphite in a fluidized bed was carried out on the designed model installation with a fluidized bed. The working zone of the device is made in the form of a graphite cone with an opening angle of 25°, which provided the creation of a “spouted bed”. Besides, part of the fluidizing agent (nitrogen) was supplied in a pulsating mode. For the research, 6 samples of graphite with different physical properties and chemical composition were chosen, the filling volume was 0.5 l. Based on thermodynamic calculations of the basic thermochemical reactions and cold hydrodynamic tests, a laboratory installation was created to monitor the process of high-temperature purification of graphite
Discrete Analysis of Spatial and Temporal Variability of Geosystems of Baikal Siberia
Authors: Cherkashin A. K. , Frolov A. A.
Published: December 2024

The discrete spatial and temporal variability of the geosystem characteristics at the regional level (geomes) on the territory of Baikal Siberia has been theoretically and statistically studied. The concepts and equations of a unified quantum theory aimed at a fractional description of processes and phenomena in terms of the functional state of geomes in the Hilbert space of the superposition of functions of the altitude distribution of geosystems were used. Frequency distributions by elevation gradations were determined based on the combination of an electronic geome map and a digital terrain model. Geomes differ in modal height values corresponding to their highest occurrence – optimal conditions of existence in the territory. Distributions are transformed into indicators of integrated hazard, which are statistically transformed into information functions of through quantum theory. The coefficients of variability of these functions in terms of location height are quantized, differ by geomes, which is confirmed by the results of theoretical analysis. A map of the quantum levels of spatial and temporal variability of the geomes of Baikal Siberia and a scheme of spatial and temporal transitions between quantum levels (geomes) are constructed. The methods of forecasting the dynamics and evolution of geosystems are substantiated and new procedures for calculating the quantum variability of the temporal and spatial position of geomes are proposed.
Non-coding RNAs involved in the regulation of signaling pathways as possible markers of non-alcoholic fatty liver disease progression
Authors: Topchieva L. I. , Zhulay G. A. , Kurbatova I. V. , Dudanova O. P. , Vasilyeva A. V.
Published: December 2024

The current understanding of the role of non-coding RNAs in the regulation of signaling pathways that control lipid accumulation and the development of inflammation in non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD) is outlined. The contribution of peroxisome proliferator-activated receptors (PPARs) to changes in lipid metabolism and the formation of lipotoxicity as trigger mechanisms of NAFLD is considered. The role of TGFβ, TNFα/NF-κb, IL-6/JAK/STAT3 signaling pathways in the activation of stellate cells, liver fibrogenesis and the progression of NAFLD has been demonstrated. Analysis of literature data has revealed a number of microRNAs and long non-coding RNAs (lncRNAs), the expression of which may be associated with the regulation of these signaling pathways in this disease. They may probably have prognostic significance for differentiating clinical forms and severity of NAFLD.
The presence and microstructure of down compartments of feathers in representatives of nineteen orders of birds (Aves)
Authors: Silaeva O. L. , Bukreev S. A. , Khatsaeva R. M.
Published: December 2024

An inventory and description of the occurrence of the first studied down structures of feathers: combined barbs with typical down barbules and combined barbs with modified down barbules are carried out. The occurrence and distribution of these structures, as well as additional feather and umbilical barbs in different plumage pterylia of 441 birds of 129 species belonging to 19 orders were noted; 3330 feathers have been studied. Downy structures in the orders Charadriiformes and Passeriformes have been studied in most details. In the order Charadriiformes the families and their constituent species differ in the presence or absence of modified barbules. In the feathers of representatives of the order Passeriformes an additional feather/umbilical barbs and modified barbules do not occur in one of the same feathers. In the plumage of representatives of all studied taxa combined barbs with typical down barbules were found, which are present to a greater extent in the cover feathers, and to a lesser extent, on the flight and tail feathers. Combined barbs with modified down barbules are not so widespread in the plumage of the studied taxa and they are present only on the cover feathers. Among the studied orders the additional feather and umbilical barbs are absent in the plumage of Coraciiformes and Upupiformes. The adaptive and diagnostic significance of the studied downy structures is noted. The main function of all downy structures is thermal insulation, while maintaining the rigidity of plumage, preventing its sticking and sealing can be called secondary. The presence in some groups of birds on one and the same feather of an additional feather/umbilical barbs and modified barbules, as well as their various combinations, can be used as a taxonomic sign in combination with other ptylological characters. The presence of downy formations, their shape, structure, size and other features may indicate pterylia within some taxonomic groups of feathers. Along with visual inspection of feathers, light and electron microscopy was also used.
Wear resistance and lubricity of the spiral oil distribution profile of the valve guide sleeves of an internal combustion engine
Authors: Dykha O.V. , Vychavka A.A. , Dykha M.O.
Published: December 2024

Valve guides are crucial for maintaining the correct alignment, positioning, and clearance of the valve stem as it moves in the cylinder head. When the guides are heavily worn, the engine begins to consume oil and the valve mechanism becomes noisy. Reliable lubrication of the inner surface of the guide bushing ensures the wear resistance of the valve-guide pair. This work proposes a special tool and technology for obtaining an oil-retaining profile on the inner surface of the valve guide, which increases the oil capacity of the surface, and therefore improves the lubrication conditions in the valve-guide friction pair. A gas labyrinth seal is created in the connection, which prevents oil from entering the combustion chamber. The surface of the bushing bore is strengthened due to the sealing of the surface. The results of wear tests of guide bushings with spiral oil-retaining grooves confirmed their effectiveness in terms of wear resistance. The wear rate of the bushings with grooves for the entire time range of the tests is on average 20% less than the wear rate of the bushings without grooves
Influence of the shape of abrasive soil particles on the regularities of destruction of structural steels during wear
Authors: Dvoruk V.I.
Published: December 2024

The article presents the results of studying the patterns of destruction and their influence on the wear resistance of structural steels: steel 45, steel 65G and steel 28MnB5 when moving in soils with different abrasive particle shape factors. The phenomenon of the presence of a critical abrasive particle shape factor (CPSF) was established, up to which the wear resistance of steels decreases. In the supercritical region, wear resistance is stabilized, and the differences between its values of the studied steels are significantly reduced. When forming wear resistance, the role of the particle shape factor is to regulate active deformation and fatigue phenomena by means of the level of external force action on the working surface and is realized through the rheological-fatigue parameter, which is controlled by the cyclic viscosity of steel deformation. In this regard, the choice of structural steel grade for the manufacture of machine parts intended for use in soils with different abrasive particle shape factors must be made based on its ranking by the rheological-fatigue parameter. It is shown that in the strength basis of the steel wear mechanism under sliding friction in soils with different particle shape factors, in addition to the resistance to the propagation of axial and radial fatigue cracks in the destructive deformation layer, an important role is played by the resistance to the initiation and propagation of lateral fatigue cracks at its boundary with the plastic-destructive deformation layer, and the mechanical component of the contact interaction is decisive. It is established that under wear in soils with different particle shape factors, the action of the softening process is more effective than the hardening process. In the supercritical region, the intensity of steel softening is significantly reduced due to the increase in the effectiveness of the hardening action due to the dispersion hardening of steel. However, no qualitative changes in the metal wear process are observed
Cavitation-erosion resistance of eutectic coatings in sodium chloride solution
Authors: Pashechko M. , Holubets V. , Zubrzycki J. , Tisov O.
Published: December 2024

The paper presents original research results related to the resistance of proprietary eutectic coatings applied to C45 structural steel to cavitation-erosion wear. This type of wear is encountered in devices operating in the chemical, petrochemical, heat and power industry and other industries. The research was conducted on a unique measuring stand developed by the authors. The research was conducted in a highly corrosive environment, i.e. sodium chloride solution. As a result of the research work, curves of the change in the electrode potential of C45 steel with different surface conditions and its polarization curves were obtained. Thanks to these curves, it was possible to determine the optimal method of protecting the tested steel against cavitation-erosion wear
Universal Porisms and Yff Conics
Authors: Odehnal Boris
Published: December 2024

Yff opisana elipsa i Yff upisana elipsa trokuta dopuštaju porističnu familiju trokuta (odsada zvanu Yff porizma), budući da je polazni trokut već upisan prvoj, a opisan drugoj elipsi. Iznenađujuće, Yff porizma se može parametrizirati pomoću racionalnih funkcija i stoga daje porizmu u univerzalnoj geometriji. To nam također omogućuje da damo eksplicitne primjere porističnih familija trokuta nad konačnim poljima. Promatrajući Yff upisanu elipsu i Yff opisanu elipsu kao bazu eksponencijalnog pramena konika, možemo ponavljati konstrukciju porizme i pronaći beskonačan niz (a time i beskonačno mnogo) ugniježđenih racionalnih porizmi trokuta nad realnim (i kompleksnim) poljem brojeva ili konačni zatvoreni lanac porizmi u slučju konačnog polja.
Distribution Transformer Control Optimization Simulation Using PID Controller : Adaptive Algorithm Based Approach to Improve System Stability
Authors: Nurqalbi
Published: December 2024

Effective control of distribution transformers is crucial to ensuring stability and efficiency in electrical distribution systems. This study presents a simulation-based optimization of distribution transformer control using a PID (Proportional-Integral-Derivative) controller, enhanced by an adaptive algorithm to improve system performance and stability. The study evaluates transient response across three key parameters—voltage, current, and temperature—by comparing system performance with and without proportional control. Key metrics such as overshoot, peak time, rise time, and settling time are analyzed to assess the impact of PID control on system stability.
The simulation results demonstrate that implementing a PID controller with a Kp value of 2.0 can reduce overshoot by 52.34% for current, voltage, and temperature compared to a system without proportional control. The system's peak time significantly decreases from 10 seconds without Kp to 0.30 seconds with Kp = 2.0, while the rise time is reduced from 4.65 seconds to 0.20 seconds. However, the settling time remains constant at around 10 seconds. An adaptive algorithm-based approach is proposed to further enhance control performance by dynamically adjusting the Kp value in response to changing system conditions. These findings indicate that an optimized PID controller can improve the stability of distribution transformer systems, providing faster and more accurate responses while reducing the risk of instability due to load fluctuations.
Analysis of Improvement of Distribution Substation Earthing Resistance Values at PT. PLN (Persero) ULP Karebosi
Authors: Usrha Ian Maulana , Gaffar Ahmad , Sultan Ahmad Rizal
Published: December 2024

The grounding system at the distribution substation is an essential component closely related to maintaining the reliability of the electrical system. In this regard, this study aims to examine the impact of applying certain grounding methods to improve grounding resistance values at the distribution substation. The research was conducted over five months, from January 15, 2024, to June 15, 2024, at the Pannampu feeder managed by ULP Karebosi. MATLAB GUI was used to theoretically calculate using the Dwight equation related to grounding resistance (Ω) and soil resistivity (Ωm). The results of this study show that the measured grounding resistance values after applying the multiple grounding rod method decreased by 52.49% for the grounding electrode of the lightning arrester GD. KPPKU, 49.45% for the grounding electrode of the transformer body and PHB-TR GD. KPPKU, and 48.94% for the grounding electrode of the lightning arrester GD. KPPDK, which had grounding resistance values of 5.43Ω, 5.44Ω, and 8.42Ω before reconfiguration.
Design and Development of Solar Pump System for Automatic Watering of Shallots
Authors: Ilham Muh. , Yuliana  , Idris Ahmad Rosyid , Usman  , Achmad Alamsyah
Published: December 2024

Agriculture is a key sector of the Indonesian economy, with shallots being one of the most important commodities. However, limited access to electricity in rural areas is often a barrier to the implementation of efficient irrigation systems. This research focuses on developing an automatic shallot irrigation system using a solar pump. The system is designed by using solar panels to convert solar energy into electricity to power the water pump. They use an Arduino-based control system integrated with a real-time clock (RTC) to automatically set the watering schedule so that plants can be watered at the right time without human intervention. Tests were conducted on 96 m² of land to evaluate the performance of the automation system, energy efficiency, and system performance under actual operating conditions. The testing results show that the system can operate efficiently, with the solar panel generating enough energy to power the pump and maintain watering continuity. The system can reduce dependence on conventional electricity, providing a sustainable and environmentally friendly irrigation solution. As such, the system provides an effective solution for agricultural systems in areas with limited access to electricity, while supporting the use of renewable energy.
Implementation of Sentiment Analysis and Social Network Analysis of Twitter User Opinions on Web-Based Political Issues
Authors: Muharram Syair , Asriyadi  , Ahyar Muh.
Published: December 2024

The functionality of both sentiment analysis and social network analysis on social media such as Twitter or X can holds significant potential for understanding public opinion, especially in political-related issues. Despite its potential, there is currently lack of application that can provide these types of analyses. This research aimed to help to analyse public opinion in the field of political issues by using sentiment analysis and social network analysis techniques that can help to analyse the tendency of public opinion polarity on Twitter or X social media and to visualize the relationship of social media accounts with other social media accounts. The results obtained from this research are web applications that can help in problems related to sentiment analysis and network analysis using libraries from the Python programming language, and NodeJs. Based on the results of blackbox testing and technical testing, it can be concluded that the system that has been built can run in accordance with the predetermined design.
Performance Analysis of On-Grid Solar Power Plant under Various Irradiation and Load Condition
Authors: Asri Andarini , Annisa  , L Ruslan
Published: December 2024

This research aims to analyze the effect of irradiation and load variations on the performance of the 1 kWp on-grid solar power plant at Ujung Pandang State Polytechnic. The research was conducted for 7 days with component testing on May 8, 2024, irradiation variation testing on May 15-17 and June 5-6, 2024, and load variation testing on June 8, 2024. MATLAB GUI was used to theoretically calculate power, PV and GTI efficiency, Yf, Yr, PR, apparent power, and load reactive power. In addition, the MATLAB GUI also displays graphs of the effect of irradiation variations on the performance of solar power plants. PSIM simulation was used to compare the PV power generated with the same irradiation and temperature. The results show that irradiation greatly affects the performance of the solar power plant, where increasing irradiation increases the output power, PV and GTI efficiency, and export power to the grid, which results in an increase in Yf, Yr, and PR. PSIM simulations support these findings by showing a positive correlation between irradiation and PV output power. Load variation also affects the Pf value, where resistive (R) loads have the best Pf (1), while inductive-capacitive (LC) loads have the worst Pf (0.37) due to the high reactive power drawn. Thus, variations in load type affect power consumption and system performance.
Speed Comparation Between Two-wheeled Fuel and Electrically Converted Vehicle Using Simulation
Authors: Abdussalam Muhammad Zayyana , Arini Nu Rhahida , Windarko Novie Ayub
Published: December 2024

Revo motorcycle conversion using 2 kW electric motor create slow two-wheeled electric vehicle which only reach 23,3 kph compared to it’s ICE propelled version which could reach 100 kph for equal space on chassis. Faster conversion based on Mio motorcycle using 3 kW BLDC motor resulting 75 kph maximum speed. A novel conversion kit based on Beat motorcycle using equal wattage BLDC motor claimed to be 90 kph which have some mechanism modification. To acquire similar comparison without many mechanism modification, simulation conducted using a pair of equally powered electric motorcycle model compared to it’s ICE motorcycle model. With the same 5.9 kW power rate and 250 kg mass resulting higher motorcycle top speed using ICE propulsion which is 61.959 kph, then the electrically converted motorcycle was 52.840 kph.
GENETIC ALGORITHM-BASED OPTIMIZATION OF DISTRIBUTED GENERATOR PLACEMENT IN DISTRIBUTION NETWORKS TO MINIMIZE POWER LOSSES
Authors: An-nizha Nurul , Sofyan  , Sultan Ahmad Rizal , Bachtiar Muh. Imran , Muhammad Umar , Arni Sitti
Published: December 2024

An increase in electrical energy can lead to an increase in power losses and a decrease in voltage in the system. One of the efforts made to reduce power losses that occur in the distribution network is by placing the optimal Distributed Generation (DG) in the right location. Installation of DGs with suboptimal capacity and placement location can result in greater active power losses and further reduce voltage stability. This study discusses the optimization of DG placement in the electric power distribution network using genetic algorithm methods that are known to be effective in solving complex optimization problems. The IEEE 33 bus distribution system, which is a standard system frequently employed in power flow research, was the subject of the case study. The Newton-Raphson method is a commonly used iterative method for power flow analysis due to its accuracy in calculating power flow in electrical networks. The research findings indicate that the most suitable location for two DG units with an injection power of 6,626 MW is on buses 3 and 4. The placement of this DG has the potential to substantially mitigate power losses within the distribution network. The placement of two DG units on buses 3 and 4 results in a more significant improvement in system power losses than the placement of DG units on other buses. Power losses of buses 3 and 4 experienced power losses of 67724.69 MW, while system losses were reduced by 1137621.21 MW, or 5.61 percent.
ОПРЕДЕЛЕНИЕ ВЫСШИХ ЖИРНЫХ КИСЛОТ В СОСТАВЕ ЛИСТЬЕВ ТОПИНАМБУРА И ГЕОРГИНА
Authors: Азимбаева Г.Е. , Кудайбергенова Г.Н. , Камысбаева А.К. , Курбанбаева Н.М. , Балкашбай Ш.Ж.
Published: December 2024

Семейство сложноцветные-группа растений, широко распространенных в Казахстане. Растения семейства сложноцветных относятся к классу двудольных цветковых растений. В Казахстане насчитывается 140 родов, около 700 видов.
В настоящее время большая часть лекарственных препаратов производится из этих растений и используется в лечебных целях против многих заболеваний. Поэтому наибольший интерес в теоретическом и практическом плане представляют растения семейства сложных. Определение высших жирных кислот (ВЖК) в растительном сырье, таком как листья топинамбура и георгина, является важной задачей в области биохимии и фармакогнозии. Эти кислоты играют значительную роль в метаболизме растений и могут обладать различными полезными свойствами для человека, включая антиоксидантное и противовоспалительное действие. Высшие жирные кислоты – это органические соединения с длинной углеводородной цепью, имеющие карбоксильную группу (-COOH). Они являются важной составной частью липидов и выполняют ключевые функции в клеточных мембранах, энергетическом метаболизме и биосинтезе. В природе жирные кислоты встречаются в составе триглицеридов, фосфолипидов и восков. Анализ высших жирных кислот в растениях позволяет выявить биологически активные компоненты, что особенно важно для пищевой и фармацевтической промышленности.
В данной статье описаны определения высших жирных кислот в составе листьев топинамбура и георгина. В качестве объекта исследования были взяты листья  георгина и топинамбура из Турксибского района, г. Алматы. Методом газовой хроматографии исследован жирнокислотный состав листьев георгина и топинамбура. Содержания высших жирных кислот определяли газожидкостном хроматографе «Кристаллюкс-4000 М» с ПИД и детектором масс-спектра марки «МС7-800». По хроматографическим данным, лист растения топинамбур содержит 12 высших жирных кислот, лист растения георгин содержит 13 высших жирных кислот.
DEVELOPMENT AND EVALUATION OF TOPICAL HERBAL GELS WITH PLANT EXTRACTS FROM LIMONIUM GMELINII
Authors: Kassymova D.T. , Zhusupova G.E.
Published: December 2024

The article presents the results of the development of topical gel formulations based on plant extracts derived from the roots and the above-ground parts of Limonium gmelinii, in accordance with the ICH Q8 (R2) “Pharmaceutical development” guideline. The study evaluated the compatibility of plant extracts with excipients and optimized their content in the gel formulations. Carbomer was used as the gelling agent, while propylene glycol (PG), glycerin, and PEG-400 were applied as co-solvents and penetration enhancers. Various concentrations of carbomer and PG were tested to determine the most optimal gel compositions. The optimal formulations were selected based on organoleptic characteristics, colloidal and thermal stability, rheological properties, and the release kinetics of plant extracts. Gels containing 1.0% carbomer demonstrated optimal viscosity and thixotropic behavior, ensuring ease of application and product stability. The use of 10.0% PG resulted in a cumulative release of 87.36% for the above-ground parts extracts and 85.78% for the root extracts in in vitro tests. Long-term stability of the gels was confirmed over 12 months of storage. These results suggest that the developed gels have significant potential for further pharmaceutical development and may have therapeutic applications in treating various diseases.
MULTIPHYSICAL MODELING OF A PIPE-IN-PIPE HEAT EXCHANGER WITH A FLOW INTENSIFIER IN THE FORM OF A TWISTED PROFILED STRIP
Authors: Kenzhebekov D.M. , Khussanov A.Y. , Iristaev I. , Zholshybek A. , Dzhanabayev D.Zh.
Published: December 2024

The article discusses the multiphysical modeling of a pipe-in-pipe heat exchanger using a flow intensifier in the form of a twisted profiled strip. The results of numerical researches of heat transfer and friction coefficient under twisted flow conditions using CFD-modelling with the software complex COMSOL multytphisics 6.1 are presented. The data obtained as a result of CFD modeling were compared with the literature data, the data obtained show that the heat transfer coefficient and the coefficient of friction increased significantly in a pipe equipped with a flow intensifier in the form of a twisted profiled strip. The analysis conducted is aimed at evaluating the efficiency of heat exchange and optimizing the design of the apparatus. The use of a twisted strip as a flow intensifier allows to significantly improve heat exchange characteristics by improving turbulence and reducing temperature gradients. The modelling was carried out using numerical methods, which allows to take into account the complex interaction of thermal and hydraulic processes. The results of the research show that optimizing the size and location of the intensifiers can lead to further improvement of heat exchange characteristics. The results of the research show that optimizing the size and location of the intensifiers can lead to further improvement of heat exchange characteristics.
НАТРИЙ ДИТИОФОСФАТЫНЫҢ МАРГАНЕЦ РУДАЛАРЫНЫҢ ҮЛГІЛЕРІНЕ ҚАТЫСТЫ ФЛОТАЦИЯЛЫҚ ҚАБІЛЕТІНЕ ЖИНАҒЫШТАР ШЫҒЫМЫНЫҢ ӘСЕРІ
Authors: Султанова Л. , Мусина Г. , Аманжолова А. , Ерланова К. , Аяпберген М.
Published: December 2024

Мақалада натрий дитиофосфатының марганец рудаларын байыту кезіндегі флотациялық қабілетіне жинағыш реагенттердің мөлшерінің әсері зерттелген. Қазіргі кезде минералды шикізаттарды байыту және өңдеу маңызды орын алады, себебі олардың құрамындағы пайдалы заттарды тиімді пайдалану үшін арнайы әдістер қолдану қажет. Жұмыста минералдарды физика-химиялық қасиеттері бойынша бөлу үшін кеңінен қолданылатын флотациялық процестерге баса назар аудара отырып, пайдалы қазбаларды байыту әдістері қарастырылады. Жұмыстың мақсаты - марганец кендерінің флотациялық қабілетіне натрий дитиофосфатының әртүрлі концентрациясының әсерін зерттеу және оның байыту процесінде тиімділігін бағалау. Зерттеу барысында әртүрлі реагенттерді қолдану арқылы флотация процесінің көрсеткіштері анықталды. Сонымен қоса, марганец рудаларының флотациялық процестері мен реагенттердің әсері талданды, соның ішінде натрий дитиофосфатының байытудағы рөлі мен оның тиімділігіне ерекше назар аударылды. Тәжірибелік бөлімде флотациялық процестердің әдістемесі және электромагниттік өріспен әсер ету арқылы байыту жолдары қарастырылған. Мақалада натрий дитиофосфатын және басқа реагенттерді қолдана отырып флотациялық тәжірибелер жүргізу, сондай-ақ байыту процесін жақсарту үшін электромагниттік өрісті қолдану ұсынылған.  Флотациялық комплекс «флотореагент-бөлшек» поляризацияланады және бағыттаушы немесе қозғаушы күш болатын магнитті өрістің әсеріне ұшырайды. Бұл комплекс оң зарядталады, сондықтан теріс электродта разрядталады. Жұмыстың нәтижелері бойынша реагенттерді тұтынуды оңтайландыру соңғы өнімнің сапасын жақсарту және байыту шығындарын азайту арқылы флотация процесінің тиімділігін айтарлықтай арттыра алатынын көрсетеді. Электромагниттік өріс әсерінен байыту  артықшылығы көпірткіш қосылмайды және флотореагенттің шығымы аз. Флотация процесіне қарағанда процесс ұзақтығы төменірек. Сондықтан байытудың бұл түрін қолдану экономикалық тұрғыдан тиімді.
BAĞLAMLAR-ARASILIK AÇISINDAN DEDE KORKUT MİRASI ÜZERİNE BİR İNCELEME
Authors: Yıldız Altın Kübra
Published: December 2024

Dede Korkut, Türk dünyasının geleneksel kültür mirasını günümüze taşıyan en güçlü temsilcilerden biridir. Türk kültürünün yüzlerce yıllık birikimini kendinde toplayan ve mitteki görünümleriyle kült bir figür olan Dede Korkut, halk anlatmaları ve inanışlarında aslî unsur işlevindedir. Halk arasında anlatıla gelen bu sözlü kaynakların yanında yazılı kayıtlarda da Dede Korkut ile ilgili bilgiler bulunmaktadır. Dede Korkut, bu açıdan tarihin gerçek bir karakteri gibi değerlendirilebilir.
Türk kültür coğrafyasının ortak kültür mirası kabul edilen Dede Korkut’un mitteki görünümü ile tarihî gerçekliği birbirine karışmış ve aslında birbiriyle özdeşleşmiş durumdadır. Mitin kült figürü ve tarihin gerçek kişisi olan Dede Korkut, kültürel bir miras olarak toplumsal, kültürel ve folklorik bağlamları aşmıştır. Miras, kültürel bellek içinde aktarılmaya devam etmektedir. Bu bağlamda geçmişten günümüze Türk kültür tarihinde Dede Korkut özelinde şekillenen bir gelenekten söz etmek mümkündür. Dede Korkut geleneği, son dönemde ve özellikle elektronik kültür ortamının hızlandırdığı veri akışı sayesinde uluslararası sözleşmelerle korunarak insanlığın ortak mirası ilan edilmiştir. Bu gerçeklikten hareketle çalışmada Dede Korkut temelinde şekillenen bir kültürel birikimi ifade eden Dede Korkut mirası konu edilerek bu mirasın Türk kültür belleğindeki oluşum sürecinin nasıl gerçekleştiği ortaya konulmaktadır. Makalede, Dede Korkut mirasının kuşaktan kuşağa aktarılmasında, Türk kültür belleği içinde canlılığının korunmasında ve bu miras aracılığıyla geçmiş ile bugün arasında kültürel bağ kurulmasında toplumun, kültürün ve folklorun etkisi ile bu mirasın toplumsal, kültürel ve folklorik temelleri incelenmektedir.
Dede Korkut mirasının geçmişten günümüze nasıl aktarıldığının kuramsal bir incelemesinin yapıldığı araştırmada konu, bağlamlar-arasılık yaklaşımı çerçevesinde ele alınmaktadır. Bir olgu araştırması olan bu çalışmada nitel araştırma yöntemine uygun olarak metin merkezli bir yaklaşım izlenmiştir. Literatür taramasına bağlı olarak tesadüfi örneklem yöntemi ile seçilen Dede Korkut hakkındaki yazılı ve elektronik içerikler bütüncül bir bakış açısı ile değerlendirilmiştir. Tüm bu değerlendirmeler sonunda Dede Korkut mirasının toplumsal, kültürel ve folklorik temellerle uyumlu bir biçimde etkileşime girdiği ve bağlamlar-arasılığa ulaşabildiği alanlarda canlılığını sürdürdüğü sonucuna ulaşılmıştır.
LATİN HARFLİ ÇEVİRİ YAZI METİNLERİNDE KONUŞMA DİLİ OLARAK TÜRKÇE (16.-18. YÜZYILLAR)
Authors: İspir Günhan
Published: December 2024

Tanıtma Yazısı:
Özer, S. (2023). Latin Harfli Çeviri Yazı Metinlerinde Konuşma Dili Olarak Türkçe (16-18. Yüzyıllar.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
DÎVÂNÇE-İ BÂİS’İN YENİ TESPİT EDİLEN NÜSHASI VE EKLER
Authors: Kolbaş Ozan
Published: December 2024

Kassâbzâde Ahmed Bâis, on sekizinci yüzyılın ortaları ile on dokuzuncu yüzyılın ilk yıllarında yaşamış bir şairidir. Biyografisi hakkında ayrıntılı bilgiler veren tespit edilebilen tek tarihî kaynak, Şeyhülislam Ârif Hikmet Bey’in şairler tezkiresidir. Bursa Mihaliç’te doğmuş, eğitimini İstanbul’da tamamlamış, Halim Geray Han’a hocalık vazifesiyle Rumeli’de Vize-Saray’a gitmiştir. Çeşitli görevlerde bulunduktan sonra, Bağdatlı İsmail Paşa’nın aktardığına göre 1215 (1800-1801) yılında Maraş’ta vefat etmiştir. Ârif Hikmet Bey’in verdiği bilgiye göre bilinen tek eseri dört cüz miktarı Dîvân’ıdır. Bu eserin, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi’nde kayıtlı nüshası divançe hüviyetindedir. Bu nüsha üzerine daha önce İdil Can Mamaş, Akın Zengin ve Bilge Kaya-Yiğit tarafından üç ayrı çalışma yapılmıştır. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi nüshasında, Bâis’e ait 1 kaside, 2 müseddes, 1 tahmis ve 57 gazel kayıtlıdır. Bu makalenin konusu olan Çorum Hasan Paşa Yazma Eser Kütüphanesi’nde kayıtlı yeni tespit edilen nüsha ise Bâis’e ait şimdiye kadar yayımlanmamış şiirleri ihtiva ettiği gibi onun edebî biyografisine dair yeni bilgilere ulaşılmasını sağlar. Toplam 124 manzumenin kayıtlı olduğu nüsha sayesinde, Bâis’e ait daha önce yayımlanmamış 2 kaside, kaside başlıklı 1 kıta-i kebire, 1 tahmis, 3 tarih kıtası, 37 gazel, 8 kıta, 7 matla ve 4 müfret daha ortaya çıkmıştır. Bâis’in Hoca Neşet’in talebelerinden biri olduğu, Şehbaz Geray Han’a ve Sünbülzade Vehbî’ye kasideler sunduğu, İsmail Begzâde Mehemmed Beg’nin doğumuna, Şeyhülislâm Mekkî Mehemmed Efendi’nin meşihat makamına getirilişine, Âsım İnşâsı Zeyli’nin tamamlanışına ebcedle tarih düşürdüğü; Türk şairlerinin yanında ‘Urfî-i Şîrâzî, Sâib-i Tebrîzî ve Hâfız-ı Şîrâzî gibi Farsça şiir söyleyen şairlere nazireler yazdığı tespit edilmiştir. Bu çalışma ve yeni belirlenen nüsha, daha önce yapılan çalışmalardaki bazı yanlış bilgilerin tashih edilmesini de sağlamıştır. Bâis’in şiirler sunduğu, Kevâkibzâde nisbesiyle anılan kişinin kimliği ortaya çıkmış, daha önce Fâzıl-ı Enderûnî’nin bir gazeline nazire yazdığı belirtilmişse de ilgili gazelin Hâfız Hacı Tahir Efendi’nin şiirine nazire olduğu anlaşılmıştır. Bâis, gelenekten beslenen bir şair olmakla birlikte orijinal hayaller peşinde koşan, Sebk-i Hindî üslubunun ve bu üslup devresine mensubiyeti bilinen şairlerin etkisinde şiirler kaleme alan renkli ve değerli bir şairdir.
YAZAR SÖZLÜKÇÜLÜĞÜ VE ORHAN KEMAL ÖRNEĞİ
Authors: Sağlam Hasan
Published: December 2024

Sözlükler, geçmişten günümüze çeşitli amaçlar ve ihtiyaçlar doğrultusunda farklı türlerde hazırlanmıştır. Bu türlerden biri de yazar sözlükleridir. Sözlükleri eksiksiz bir şekilde oluşturmak ve zenginleştirmek için her türlü yazılı ve sözlü dil kaynaklarının taranması gerekmektedir. Bu anlamda, bir dilin belki de en önemli işçileri olan yazarların sözlüklerinin oluşturulmasına ihtiyaç vardır. Dilin genel söz varlığına katkı sağlama imkânı bulunan yazar sözlükleri, genel sözlüklere yeni sözlük birimler kazandırma, anlam ve tanık bakımından eklemeler yapma potansiyeline de sahiptir.
Türk dili, yaklaşık bin yıllık sözlük geleneğine sahip olan kadim bir dildir. Bu süreçte hemen her sözlük türünde birçok eser ortaya konmuş ve geniş bir sözlük havuzu oluşturulmuştur. Ancak, çağdaş yazarlarımızla ilgili sözlük çalışmaları sınırlı kalmıştır. Bu yazarların incelenmesi ve söz varlıklarının ortaya çıkarılması, dilin değişim ve gelişiminin takip edilebilmesi açısından önemlidir. Bu sözlükler araştırmacılara, ele alınan yazarla ilgili somut veri ve bütüncül bir malzeme sunacaktır. Böylece yazarın bir veya birkaç eserinden yola çıkılarak yapılan genellemelerin de önüne geçilmiş olacaktır.
Öykü ve roman türünde kaleme aldığı eserleriyle yazın dünyasında önemli bir yere sahip olan Orhan Kemal, Türk edebiyatının toplumcu gerçekçi yazarları arasında yer alır. Orhan Kemal’in eserleri, yazılı ve sözlü kültüre ait zengin bir söz varlığına sahip olmalarından dolayı dil için önemli birer kaynaktır. Onun tüm eserlerinin taranmasıyla oluşturulacak bütünlüklü bir sözlük, dil araştırmacılarının yanı sıra edebiyat araştırmacılarına da yardımcı olacaktır. Bu düşüncelerden hareketle Orhan Kemal’in roman ve öykü türünde kaleme aldığı 41 eserinden yola çıkılarak bir sözlük çalışması yapılmıştır. Yazarın eserlerinde geçen tüm sözlük birimler (lexical items), bu sözlük birimlerin bağlam içindeki anlamları, köken dil ve sözcük türü bilgileri sıklık dereceleriyle birlikte ortaya koyulmuştur. Yazarın söz varlığında önemli yer tutan ve onu diğer yazarlardan ayıran deyim, atasözü, kalıp söz, ikileme, argo gibi kullanımlar da sözlükte yer almaktadır.
Bu çalışmada, yazar sözlükçülüğünün önemi üzerinde durulacak, bu alanda ülkemizde ve dünyada yapılan belli başlı çalışmalardan bahsedilecektir. Ardından, hazırlanan Orhan Kemal Sözlüğü’ne dair bilgi, bulgu ve değerlendirmelere yer verilecektir.
TÜRKÇE MANZUM SÖZLÜK ŞERHLERİNDEN ŞERH-İ LÜGAT-İ KESKİN
Authors: Turan Muhittin
Published: December 2024

Aruz vezni, dil bilgisi, belagat, edebiyat, kültür öğretimi vb. konularda özellikle küçük yaştaki çocukların tahsil hayatındaki gelişimi için kaleme alınan ama genelde herkese hitap ederek Türk kültür ve edebiyatında önemli bir yer edinen manzum sözlüklere zaman içerisinde çeşitli şerhler yazıldığı bilinmektedir. Bu şerhlerin en genel anlamıyla kültür aktarımında manzum sözlüklerden daha büyük bir öneme sahip olduğu söylenebilir. Çünkü bir ders kitabı niteliğinde olan bu şerhlerin barındırdıkları dil, edebiyat ve kültür hazineleri, manzum sözlüklerdeki bilgilere de eklenmiştir. Böylece bu eserlerin Türk edebiyatının mühim bir parçasını teşkil etmiş ve öğrencilerin/okuyucuların kültürel ve ilmî gelişiminde önemli roller üstlenmiş olduğu rahatlıkla söylenebilir. Bu şerhlerden biri de Denizlili Mustafa bin Osman Keskin’in üç dilli (Türkçe, Farsça, Arapça) ve Tuhfe-i Şâhidî’ye nazire olarak XVIII. yüzyılda kaleme aldığı Manzûme-i Keskin’ine yapılan Türkçe şerhtir. Şerh-i Lügat-i Keskin adını alan bu şerh, şimdiki bilgilerimize göre Manzûme-i Keskin’e yapılan tek şerhtir. Katalog çalışmaları neticesinde eserin tek nüshasına ulaşabilmiştir. Sondan oldukça eksik olan bu nüshada şârihin adı ve eserin yazılış tarihi yoktur. Bir dibace ve beş sözlük bölümünden oluşan eserde, kelimelerin okunuşları, anlamları, müştakları, çokluk şekilleri, kemmiyyet ve keyfiyyetleri vb. açıklanmış, vezin bilgileri verilmiştir. Zemin metinde manzumenin adının Manzûme-i Keskin yerine Mefâtîhü’l-Hikem olarak verilmesi dikkat çekicidir. Şârihin zemin metne olan teklif ve eleştirilerinin çokluğu şerhin diğer bir özelliğidir. Şârih, nâzımın (Mustafa bin Osman Keskin) nazmettiği bazı beyitlerin yerine, doğru olduğunu düşündüğü beyitleri teklif eder. Bu şekilde verilen Arapça ve Farsça kelimelerin Türkçe karşılıklarının daha rahat bulunması, beytin içerisindeki dizimlerinin daha düzgün olacağı düşünülmüştür. Zemin metnin hiçbir Manzûme-i Keskin nüshasına benzemediği görülmektedir. Diğer bir ifadeyle öteki nüshalardan birçok farklılıkla ayrılmaktadır. Şerhte verilen bilgiler ışığında manzumenin Mustafa bin Osman Keskin’e aidiyetinde şüphe yoktur. Dolayısıyla şerhin kataloglarda tespit edilemeyen bir Manzûme-i Keskin nüshası üzerine inşa edilmiş olduğunu görürüz. Bu ve diğer bazı özellikler, incelenen metnin kıymetini artırmış olmaktadır. Bu yazıda Şerh-i Lügat-i Keskin’in tanıtılması hedeflenmiştir.
PANTUSOV’UN 19. YÜZYIL SONLARINDA KAYDETTİĞİ ÇAĞATAYCA BİR MASAL
Authors: Mairambek Kyzy Lira
Published: December 2024

Türkistan’daki halk anlatılarını derleme faaliyetleri genellikle 19. yüzyılın ikinci yarısında, özellikle Rusların bölgeyi işgal etmesinden sonra gerçekleşmiştir. Bu derleme faaliyetlerine Divayev, Ostroumov, Katanov, Potanin, Poyarkov, Samoyloviç, Radlov, Pantusov gibi araştırmacılar öncülük etmiştir. Adı geçen araştırmacıların en çok dikkatini çeken ve derleme yapmalarına neden olan halk ürünlerinden biri masallar olmuştur. Bu çalışmanın konusunu Rus Doğu bilimcisi Pantusov’un 19. yüzyılın sonlarında Türkistan’da derlediği Çağatayca bir masal oluşturmaktadır. Masal, 1899’da Kazan’da Materialı k izuçeniyu sartskago nareçiya tyurkskago yazıka: Margelanskaya skazka o startse i doçeri kuptsa (Türk dilinin Sart lehçesi üzerine malzemeler: Pir ve tüccarın kızıyla ilgili bir Margilan masalı) adıyla yayımlanmıştır. Konu bakımından ilginç olan bu masal, Kubla Başı adındaki bir tüccarın, kızını güvendiği bir pire bırakması ancak pirin beklendiği gibi çıkmaması ve kızı taciz etmesi, kızın bu duruma tepki göstermesi üzerine pirin iftira atarak kızın kötü yola düştüğünü iddia etmesiyle başlamaktadır. Kubla Başı, itibarını temizlemek için kızının öldürülmesine karar vermekte ve bu görevi kızın erkek kardeşi üstlenmektedir. Böylece kızın esas yolculuğu başlamakta ve birçok engelle karşılaşmaktadır. Başına türlü sıkıntılar geldikten sonra kız, bir çoban kılığında evine dönmektedir. Masalın sonunda kız, babası ile pire başından geçenleri hikâye yoluyla anlatarak onlarla yüzleşmekte ve baba, piri öldürmektedir. İyi ve kötünün çatışması olan bu masal, iyiliğin, doğruluğun hep kazandığı ve kötülüğün her zaman cezalandırıldığı yönünde toplumsal bir mesaj vermektedir. Pantusov, masalın Arap harfli metnini, Kiril harfli transkripsiyonunu ve Rusça tercümesini bir arada vermektedir. Bu masalı değerli kılan husus, Pantusov’un bunu bir Margilan sakininin ağzından kaydetmiş olması ve Arap harfli metni Kiril harflerine aktarırken yazı dili ile konuşma dili arasındaki farklılıklara özen göstererek dönemin Margilan ağzını transkripsiyonda işaretlemesidir. Hâlbuki Arap harfli metinleri okurken doğru telaffuzu tespit etmek mümkün olmamaktadır. Masalın Türkiye’de tanıtılmasını amaçlayan bu çalışmada Arap harfli metin Latin harflerine aktarılmış, metnin dikkat çeken dil özellikleri üzerine durulmuş, kimi sözcüklerle ilgili bilgiler verilmiş ve ardından Pantusov’un transkripsiyonundan hareketle Margilan ağzının bazı özellikleri değerlendirilmiştir.