ДЕЯТЕЛИ АЛАШ ПОХОРОНЕННЫЕ В СЕЛЕ ЖАНАЛЫК
Authors: Сабденова Г.Е. 
Published: November 2023

Мақала Қазақстанда коммунистік партия қолданған «қызыл террор» репрессиялық саясатының кейбір аспектілеріне арналған. Бұл мақаланың мақсаты 1937-1946 жылдары Алматы облысы Талғар ауданы Жаңалық ауылы материалдары бойынша саяси қуғын-сүргіннің кейбір сәттерін нақтылап, айқындау болып табылады. Алға қойылған осы мақсат өзектілігін және зерттеу форматы шағындылығын ескере отырып мақала авторлары көрсетілген мерзімдегі мемлекетте орын алған қанды акцияның тек жекелеген мәселелеріне ғана тоқтала алды. Сталиндік режимнің жаппай қуғын-сүргін құрбандары жерленген Жаңалық ауылы Қазақстандағы ең үлкен жерлеу орыны болып саналады: мұнда 4121 адамның денесі жатыр. Ондағы әрбір фамилия артында қатал түрде үзілген адам өмірі, орны толмас халық саны мен жекелеген тұлғалар тағдыры, сондай-ақ қазақтар мен алыс-жақын елдерде туылғандар есімдері тұр. Мұнда соңғы жайын тапқан адамдар репрессия диірменіне түскен болатын, өйткені мемлекеттің қанды науқаны ешкімді де аяй қойған жоқ еді. Осы фактілерді ескере отырып авторлар саяси репрессияның негізгі мәселелеріне шолу жасады да, жалпы теориялық сауалдарды талдаудан өткізді.Кейбір тұлғалар-дың атылуының мезгіліне қатысты көзқарастар талданды. Репрессияға ұшыраған және Жаңалықта жерленгеназаматтардың түрлі статустар (әлеуметтік жағдайы, ұлты, т.б.) жайы талданды.Жаппай саяси қуғын-сүргін құрбандары арасындағы қазақтардың (алаштықтардың) пайыздық көлемі нақтыланды. Кілт сөздер: Жаңалық, репрессия, сталинизм, қызыл террор, ату, мартиролог.

Статья посвящена некоторым аспектам репресивной политики «красного террора» широко применявшихся коммунистическим режимом в Казахстане. Целью данной статьи является выявление некоторых моментов массовых политических репрессий в 1937-1946 гг.по материалам изсела Жаналык Талгарского района Алматинской области.Учитывая актуальность поставленной цели и ограниченность формата исследования, авторы остановились лишь на некоторые аспекты и последствия кровавой акции государствав обозначенные годы.Село Жаналык, где были захоронены жертвы массовых политических репрессий сталинского режима, является самым большим захоронением в Казахстане: в нем покоятся 4121 человек. За каждой фамилией стоит жестоко прерванная человеческая жизнь, невосполнимые потери народа и судьбы отдельных личностей, а также семейная трагедия казахов, уроженцев ближнего и дальнего зарубежья. Люди нашедшие здесь последнее пристанище попали в жернова репрессий, кровавая акция государства никого не пощадила.Учитывая эти факты авторы проделали обзор основных аспектов и проанализировали общие теоретические проблемы политической репрессий.Анализированы взгляды ученых рассмотревших предположительные даты расстрела некоторых личностей. Проделан анализ различных статусов (социальные слои, национальность, т.п.) репрессированныхи похороненныхграждан в селе Жаналык. Обоснованно выделяется процентное соотношение репрессированных казахов (алашцев) из общего числа массовых политических жертв. Ключевые слова: Жаналык, репрессия, сталинизм, красный террор, расстрел, мартиролог.

The article is devoted to some aspects of the repressive policy of the "red terror" widely used by the communist regime in Kazakhstan. The purpose of this article is to identify some moments of mass political repression from 1937 to 1946 based on materials from the village of Zhanalyk in the Talgar district of the Almaty region. Taking into account the relevance of the goal and the limited format of the study, the authors focused only on some aspects and consequences of the state’s bloody actionin the designated years. The village of Zhanalyk, where victims of mass Stalinist political repressions were buried, is the largest burial in Kazakhstan, comprised of 4,121 individuals. Behind each surname there is a cruelly interrupted human life, irreparable losses of the people and the fate of individuals, as well as the family tragedy of Kazakhs, natives of near and far abroad. The people who found their last refuge here fell into the millstones of repression, as the bloody action of the state did not spare anyone. Considering these facts, the authors reviewed the main aspects and analyzed the general theoretical problems of political repression.The views of scientists who have considered the alleged dates of the execution of some individuals are analyzed. The analysis of the statuses (social strata, nationality, etc.) of the repressed and buried in the village of Zhanalyk was carried out.The percentage of repressed Kazakhs (Alash) is reasonably allocated from the total number of mass political victims. Keywords: Zhanalyk, repression, Stalinism, red terror, execution, martyrology.