Μελέτη των νοσημάτων και παθολογικών καταστάσεων που συνυπάρχουν με τη λεϊσμανίωση (Leishmania infantum) του σκύλου και της επίδρασής τους στην κλινική εικόνα και τα εργαστηριακά ευρήματα της νόσου
Authors: Αποστολίδης Κοσμάς 
Published: July 2022

Η λεϊσμανίωση του σκύλου που οφείλεται στη Leishmania infantum είναι συχνό νόσημα με ιδιαίτερη σημασία, όχι μόνο για την Κτηνιατρική αλλά και για τη Δημόσια Υγεία, στις χώρες της Νότιας Ευρώπης και της Βόρειας Αφρικής, σε περιοχές της Ασίας, στη Λατινική Αμερική και σε συγκεκριμένες ομάδες σκύλων στη Βόρεια Αμερική. Στις περιοχές όπου η νόσος είναι ενδημική, με εξαίρεση τη Βόρεια Αμερική, η μετάδοση του πρωτόζωου γίνεται με τα νύγματα των θηλυκών φλεβοτόμων, ενώ οι σκύλοι αποτελούν, συνήθως, την κύρια δεξαμενή του στη φύση. Η έκβαση της μόλυνσης ενός σκύλου μπορεί να είναι η τοπική εξουδετέρωση του παρασίτου (αυτοΐαση), η παραμονή του πρωτόζωου στο σημείο ενοφθαλμισμού (εντοπισμένη μόλυνση), η διασπορά του στα εσωτερικά όργανα που όμως δε συνοδεύεται από την εμφάνιση συμπτωμάτων ή εργαστηριακών μεταβολών (γενικευμένη ασυμπτωματική μόλυνση) ή η εμφάνιση της νόσου. Αυτό εξαρτάται από πλήθος παραγόντων όπως είναι η επίδραση του σάλιου των φλεβοτόμων, η συχνότητα και ο βαθμός έκθεσης στη L. infantum, η λοιμογόνος ικανότητα του στελέχους του πρωτόζωου και η ανοσολογική απάντηση του σκύλου (έμφυτη και επίκτητη) στη μόλυνση. Αναφορικά με την τελευταία, οι γενικευμένες ασυμπτωματικές μολύνσεις χαρακτηρίζονται από την τύπου-1, ειδική για το πρωτόζωο, ενεργοποίηση της κυτταρικής ανοσίας που επιτρέπει την αποτελεσματική εξουδετέρωση της L. infantum από τα μολυσμένα μακροφάγα. Αντίθετα, σε σκύλους με λεϊσμανίωση, η κυτταρική ανοσία είναι ανεπαρκής, ενώ παράλληλα διαπιστώνεται υπέρμετρη ενεργοποίηση της, μη προστατευτικής, χυμικής ανοσίας. Όπως είναι αναμενόμενο για οποιοδήποτε συχνό νόσημα, όπως η λεϊσμανίωση του σκύλου, η συνύπαρξη άλλων νοσημάτων και παθολογικών καταστάσεων δεν είναι σπάνια. Ωστόσο, η συχνότητα ορισμένων από αυτά, ιδιαίτερα εκείνων που είναι νεοπλασματικής, λοιμώδους ή παρασιτικής αιτιολογίας, είναι μεγαλύτερη από ότι θα αναμένονταν λόγω τυχαίας συνύπαρξης. Αυτό έχει αποδοθεί σε ποικίλους μηχανισμούς στους οποίους συμπεριλαμβάνονται: α) η διαβίωση σε περιοχές όπου η λεϊσμανίωση και άλλα νοσήματα που μεταδίδονται με αρθρόποδα ή έντομα είναι ενδημικά, β) η ανεπαρκής εφαρμογή προληπτικών μέτρων έναντι των μεταδοτών της λεϊσμανίωσης (φλεβοτόμοι) και άλλων λοιμωδών και παρασιτικών νοσημάτων (κρότωνες, ψύλλοι, κουνούπια), γ) η ταυτόχρονη μετάδοση της L. infantum και άλλων μικροοργανισμών μέσω των ψύλλων και των κροτώνων, δ) η προδιάθεση ορισμένων φυλών στη λεϊσμανίωση και σε άλλα νοσήματα (π.χ. στο λέμφωμα στην περίπτωση των Boxer και των Rottweiler), ε) η ανοσοκαταστολή λόγω της λεϊσμανίωσης που αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης άλλων νοσημάτων, και στ) η επίδραση των τελευταίων στο ανοσοποιητικό σύστημα, που έχει ως αποτέλεσμα μολυσμένοι σκύλοι που προηγουμένως ήταν ανθεκτικοί να γίνουν ευαίσθητοι και να εμφανίσουν τη νόσο. Παρά την πληθώρα μελετών όπου συγκρίθηκε η συχνότητα των συνυπαρχόντων νοσημάτων και παθολογικών καταστάσεων μεταξύ σκύλων που ήταν ορολογικά θετικοί ή αρνητικοί για τη λεϊσμανίωση, και το σχετικά μικρότερο αριθμό μελετών όπου συγκρίθηκε μεταξύ σκύλων με ή χωρίς τη νόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει αντίστοιχη σύγκριση μεταξύ σκύλων που δεν είναι μολυσμένοι από L. infantum, μολυσμένων σκύλων χωρίς τη νόσο και σκύλων με λεϊσμανίωση. Οι στόχοι της μελέτης αυτής ήταν να συγκριθεί η συχνότητα διάφορων νοσημάτων και παθολογικών καταστάσεων μεταξύ των μη μολυσμένων σκύλων, των μολυσμένων σκύλων χωρίς τη νόσο και των σκύλων με λεϊσμανίωση, ώστε να διαπιστωθεί αν τα πρώτα αποτελούν ανεξάρτητους παράγοντες κινδύνου για τη μόλυνση ή/και την εμφάνιση της νόσου, και η μελέτη της επίδρασής τους στην κλινική εικόνα και στα αποτελέσματα των εργαστηριακών εξετάσεων σκύλων με λεϊσμανίωση.Συνολικά χρησιμοποιήθηκαν 111 σκύλοι με ηλικία μεγαλύτερη από ένα έτος που δεν ήταν εμβολιασμένοι έναντι της L. infantum. Με βάση τα κλινικά ευρήματα και τα αποτελέσματα των εργαστηριακών εξετάσεων, οι σκύλοι της μελέτης χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες: η ομάδα Α (n=18) περιλάμβανε σκύλους που δεν ήταν μολυσμένοι από L. infantum, η ομάδα B (n=52) περιλάμβανε μολυσμένους σκύλους που δεν εμφάνιζαν τη νόσο και η ομάδα Γ (n=41) σκύλους με λεϊσμανίωση. Με τη χρήση ειδικά διαμορφωμένου ερωτηματολόγιου συλλέχθηκαν, για κάθε σκύλο, οι παρακάτω πληροφορίες: α) το φύλο και αν ήταν ή όχι γεννητικά ακέραιος, β) η φυλή, γ) η ηλικία, δ) το σωματικό βάρος, ε) η χρησιμότητα, στ) η περιοχή διαβίωσης, ζ) η παρουσία πυκνής βλάστησης σε ακτίνα 100 m από την περιοχή διαβίωσης, η) οι συνθήκες διαβίωσης την περίοδο δραστηριότητας των φλεβοτόμων, θ) η διατροφή, ι) οι προηγούμενες εγκυμοσύνες (θηλυκοί σκύλοι), ια) η προηγούμενη χορήγηση γλυκοκορτικοειδών ή άλλων ανοσορυθμιστικών φαρμάκων, ιβ) οι εμβολιασμοί, ιγ) η προληπτική αγωγή για τα ενδοπαράσιτα, συμπεριλαμβανόμενης της διροφιλαρίωσης από Dirofilaria immitis, και για τα εξωπαράσιτα, ιδ) η χρήση εντομοαπωθητικών στο σκύλο, και ιε) η χρήση εντομοκτόνων στο χώρο διαβίωσης. Ακολουθούσε πλήρης κλινική εξέταση και καταγραφή όλων των συμπτωμάτων σε ειδικό δελτίο, όπου συμπεριλαμβάνονταν όλα τα συμπτώματα που έχουν συνδεθεί με τη λεϊσμανίωση του σκύλου. Στα βιολογικά υλικά που πάρθηκαν από τους σκύλους της μελέτης περιλαμβάνονται το ολικό αίμα σε αντιπηκτικό EDTA, ο ορός του αίματος, τα ούρα τα κόπρανα, ο οπός λεμφογαγγλίου, ο μυελός των οστών, το υλικό για κυτταρολογική εξέταση του δέρματος, τα ξέσματα από το δέρμα, οι βιοψίες του δέρματος και το υλικό επιφανειακής απόξεσης του επιπεφυκότα.Οι εργαστηριακές εξετάσεις περιλάμβαναν τη γενική αίματος και το λευκοκυτταρικό τύπο, την πλήρη βιοχημική εξέταση στον ορό του αίματος, την ανάλυση των ούρων με μέτρηση του λόγου πρωτεΐνες/κρεατινίνη, την παρασιτολογική εξέταση των κοπράνων, την τροποποιημένη εξέταση κατά Knott, τη μικροσκοπική εξέταση επιχρισμάτων τριχοειδικού αίματος, επιχρίσματος από τη στοιβάδα λευκών αιμοσφαιρίων-αιμοπεταλίων του αιματοκρίτη, λεμφογαγγλίου, μυελού των οστών, και επιπεφυκότα, την ποιοτική ορολογική εξέταση για D. immitis, Anaplasma phagocytophilum/A. platys, Borrelia burgdorferi και Ehrlichia canis, τον έμμεσο ανοσοφθορισμό για L. infantum, την ELISA για Babesia spp. and Neospora caninum, την real-time PCR για L. infantum στο μυελό των οστών, τις βιοψίες δέρματος και το επίχρισμα του επιπεφυκότα και την ενδοδερμική δοκιμή της λεϊσμανίνης. Τα στοιχεία ταυτότητας, το ιστορικό, τα κλινικά και εργαστηριακά ευρήματα, και τα συνυπάρχοντα νοσήματα συγκρίθηκαν μεταξύ των μη μολυσμένων (ομάδα Α) και των μολυσμένων (ομάδες Β και Γ), καθώς και μεταξύ των μολυσμένων σκύλων χωρίς (ομάδα Β) ή με (ομάδα Γ) λεϊσμανίωση, με τη δοκιμή των Pearson’s χ2 ή Fisher’s exact (ποιοτικές μεταβλητές), με το two-sample t-test (ποσοτικές μεταβλητές με κανονική κατανομή) ή το Mann-Whitney U test (ποσοτικές μεταβλητές με μη κανονική κατανομή). Όλες οι μεταβλητές με τιμή P ≤ 0.25 στην αρχική διερευνητική δι-παραγοντική ανάλυση, χρησιμοποιήθηκαν σε πολυπαραγοντικά μοντέλα λογιστικής ανάλυσης παλινδρόμησης. Στη συνέχεια, με τον ίδιο τρόπο διερευνήθηκε η επίδραση των νοσημάτων και παθολογικών καταστάσεων που συνυπήρχαν με τη λεϊσμανίωση στη συχνότητα, στην ένταση και ένταση των συμπτωμάτων, στη συχνότητα των εργαστηριακών διαταραχών και στις απόλυτες τιμές των εργαστηριακών παραμέτρων των σκύλων της ομάδας Γ.Στη μονοπαραγοντική ανάλυση, το μόνο από τα στοιχεία ταυτότητας των ζώων που διάφερε μεταξύ των ομάδων ήταν η φυλή, επειδή η πιθανότητα ενός σκύλου να είναι ακαθόριστης φυλής ήταν μεγαλύτερη μεταξύ των σκύλων με λεϊσμανίωση σε σύγκριση με τους σκύλους της ομάδας Β (P = 0,002). Αναφορικά με τις πληροφορίες από το ιστορικό, η πιθανότητα μη προληπτικής αγωγής για τα ενδοπαράσιτα, ανεπαρκούς προληπτικής αγωγής για τη διροφιλαρίωση και μη εφαρμογής εντομοαπωθητικών στους σκύλους ήταν μεγαλύτερη στην ομάδα Γ σε σύγκριση με τη Β (P = 0,003, P = 0,021 και P = 0,004, αντίστοιχα), ενώ το αντίθετο διαπιστώθηκε για τη χρήση εντομοκτόνων στο χώρο διαβίωσης (P < 0,001).Μεγάλος αριθμός νοσημάτων και παθολογικών καταστάσεων διαπιστώθηκε στους σκύλους και των τριών ομάδων. Η πιθανότητα θετικής ορολογικής εξέτασης για N. caninum και για Babesia spp. ήταν σημαντικά μεγαλύτερη μεταξύ των σκύλων της ομάδας Γ σε σύγκριση με εκείνους της ομάδας Β (P = 0,001 και P < 0,001, αντίστοιχα). Η πολυπαραγοντική ανάλυση δεν έδειξε κανένα παράγοντα κινδύνου για τη μόλυνση από L. infantum μεταξύ των στοιχείων ταυτότητας, των πληροφοριών από το ιστορικό και των νοσημάτων και παθολογικών καταστάσεων που συνυπήρχαν. Αντίθετα, η ακαθόριστη φυλή [P = 0,003; σχετικός λόγος πιθανοτήτων (ΣΛΠ): 11,2, 95% διάστημα εμπιστοσύνης (ΔΕ): 2,3-54,6], η μη χορήγηση προληπτικής αγωγής για τη διροφιλαρίωση (P = 0,011, ΣΛΠ: 26,5, 95% ΔΕ: 2,1-334,6), η οροθετικότητα για N. caninum (P = 0,001, ΣΛΠ: 17,1, 95% ΔΕ: 3,3-87,8), και η οροθετικότητα για Babesia spp. (P <0,001, ΣΛΠ: 37,6, 95% ΔΕ: 8,1-173,8), ήταν ανεξάρτητοι παράγοντες κινδύνου για τη διαπίστωση λεϊσμανίωσης μεταξύ των σκύλων που ήταν μολυσμένοι από L. infantum.Τέλος, οι σκύλοι με λεϊσμανίωση που ήταν ορολογικά θετικοί για N. caninum ήταν λιγότερο πιθανό να έχουν αυξημένη δραστηριότητα κρεατινικής κινάσης και είχαν μικρότερη δραστηριότητα του ενζύμου αυτού στον ορό του αίματος. Επιπλέον, οι σκύλοι με λεϊσμανίωση που ήταν ορολογικά θετικοί για Babesia spp. είχαν συχνότερα αυξημένες σφαιρίνες και λιγότερο συχνά μονοκυτταροπενία και υπασβεστιαιμία σε σύγκριση με τους ορολογικά αρνητικούς.