Όψεις της ναζιστικής ιδεολογίας στον ημερήσιο τύπο της Θεσσαλονίκης
Authors: Μπόνης Θεόδωρος 
Published: March 2023

Η παρούσα έρευνα επιχειρεί να αναδείξει πτυχές της εθνικοσοσιαλιστικής ιδεολογίας της εφημερίδας που ονομάστηκε Νέα Ευρώπη. Η κυκλοφορία της ξεκίνησε λίγες ημέρες μετά την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων στη Θεσσαλονίκη και διακόπηκε μία μόλις ημέρα πριν από την αποχώρηση των κατοχικών δυνάμεων τον Οκτώβριο του 1944. Υπήρξε η μοναδική νόμιμη εφημερίδα την περίοδο της Κατοχής στην πόλη μαζί με την Απογευματινή, τη μοναδική ημερήσια προπολεμική εφημερίδα που συνέχισε την κυκλοφορία της μετά τον Απρίλιο του 1941. Εκτός από τον ελληνικό τίτλο, η εφημερίδα έφερε και τον γερμανικό τίτλο Das Neue Europa, υποδηλώνοντας με τον τρόπο αυτόν το νέο μεταπολεμικό καθεστώς που θα προκύψει στην ήπειρο μετά τη νίκη του Άξονα στον πόλεμο. Αρκετοί ήταν οι δοσίλογοι δημοσιογράφοι που στελέχωσαν το έντυπο, μεταξύ των οποίων οι Παπαστρατηγάκης, Ωρολογάς, Φαρδής, Χασηρδζόγλου και Καμμώνας. Παρόλα αυτά, οι περισσότερες δημοσιεύσεις ήταν είτε ανυπόγραφες είτε συνοδεύονταν από κάποιο ψευδώνυμο υπό τον φόβο της αποκάλυψης της ταυτότητας των συντακτών τους μεταπολεμικά. Η θεματολογία της κάλυπτε ένα μεγάλο εύρος ποικίλης ύλης: ανακοινώσεις του Γερμανικού Στρατηγείου στην πρωτότυπη γλώσσα, δηλώσεις επιφανών ναζί (Χίτλερ, Γκέμπελς) και μελών των ελληνικών κυβερνήσεων (Τσολάκογλου, Γκοτζαμάνης, Λογοθετόπουλος), ειδήσεις από τις πολιτικές και τις πολεμικές εξελίξεις, άρθρα γνώμης, χρονογραφήματα, ιστορήματα, αφιερώματα ιστορικού, φιλοσοφικού, πολιτισμικού και θρησκευτικού ενδιαφέροντος, σατιρικά κείμενα, συνεντεύξεις και ειδήσεις από την αθλητική επικαιρότητα. Η δημιουργία της Νέας Ευρώπης πραγματοποιήθηκε για να ασκεί φιλοναζιστική προπαγάνδα και για να εξυμνεί τα κατορθώματα του γερμανικού στρατού στα πολεμικά μέτωπα. Εξέφραζε αντισημιτικές, αντικουνιστικές και αντιφιλελεύθερες θέσεις, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη θετική αποτίμηση των πεπραγμένων του εθνικοσοσιαλισμού στη Γερμανία και στο προφίλ του Αδόλφου Χίτλερ. Ο Φίρερ παρουσιαζόταν από τη Νέα Ευρώπη ως μία σπουδαία ηγετική προσωπικότητα, η οποία θα απαλλάξει την Ευρώπη από τους εχθρούς των εθνών. Έννοιες όπως η φυλή και το έθνος είχαν ύψιστη ηθική σημασία, ενώ τα ατομικά δικαιώματα υπάγονταν στα συμφέροντα του συνόλου. Η Νέα Ευρώπη υποστήριζε την εγκαθίδρυση ενός ολοκληρωτικού κράτους, το οποίο θα προσάρμοζε την εθνικοσοσιαλιστική ιδεολογία στην ελληνική πραγματικότητα. Παράλληλα, ασκούσε αρνητική κριτική στις προπολεμικές πολιτικές ηγεσίες, στους μαυραγορίτες, στους αντάρτες και εκδήλωνε την επιθυμία της για νομιμοποίηση βίαιων παρακρατικών οργανώσεων, προσκείμενων φιλικά στους ναζί. Στον τομέα του πολιτισμού, κατέβαλε συστηματική προσπάθεια για τη σύνδεση μεταξύ του αρχαιοελληνικού πνεύματος (Σωκράτης, Πλάτων, Αριστοτέλης, Όμηρος, Αισχύλος, Σοφοκλής, Ευρυπίδης) και της σύγχρονης γερμανικής σκέψης (Καντ, Χέγκελ, Νίτσε, Γκέτε, Χέλντερλιν). Σύμφωνα με τη Νέα Ευρώπη, οι καλλιτέχνες είναι υπηρέτες του έθνους και αναλαμβάνουν το καθήκον να οδηγήσουν τον λαό στην απόκτηση μιας ενιαίας εθνικής συνείδησης και τα πιο λαμπερά παραδείγματα αποτελούν ποιητές, όπως οι Σολωμός, Κάλβος, Μαβίλης και Παλαμάς. Αντιθέτως, καλλιτεχνικά ρεύματα, όπως ο σουρεαλισμός, ο κυβισμός και ο ρομαντισμός, απορρίπτονται επειδή εκφράζουν περισσότερο τα συναισθήματα των δημιουργών τους παρά τα συμφέροντα του έθνους.