Σύλλογοι ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας, συγγενών και φροντιστών στην Ελλάδα
Authors: Χονδρός Παναγιώτης 
Published: September 2021

Αντικείμενο της έρευνας ήταν οι σύλλογοι ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας, των συγγενών τους και των φροντιστών στην Ελλάδα. Διερευνήθηκαν τις δράσεις τους, τα προβλήματα τους και ο τρόπος που διαχειρίζονται την αλλαγή στο πλαίσιο του συστήματος των δημόσιων υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Αφορμή για την διεξαγωγή της έρευνας ήταν οι κατευθυντήριες γραμμές του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την εφαρμογή στρατηγικών και πολιτικών για την ενδυνάμωση των συλλόγων, η έλλειψη ερευνητικών δεδομένων που θα υποστηρίξουν τις πολιτικές αυτές, τα προβλήματα του συστήματος υπηρεσιών ψυχικής υγείας και των ίδιων των συλλόγων στο πλαίσιο της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης. Εξετάσθηκε η οργανωσιακή ετοιμότητα των συλλόγων για αλλαγή, η οποία σύμφωνα με τον ορισμό του Weiner (2009) αποτελεί μια κοινά αποδεκτή ψυχολογική κατάσταση, κατά την οποία τα μέλη του οργανισμού νιώθουν δεσμευμένα στην εφαρμογή μίας οργανωσιακής αλλαγής και έχουν την πεποίθηση ότι έχουν συλλογικά τις ικανότητες που απαιτούνται γι’ αυτή. Χρησιμοποιήθηκε εθνογραφική προσέγγιση καθώς επιτρέπει την μελέτη κοινωνικών αλληλεπιδράσεων, συμπεριφορών και αντιλήψεων που εμφανίζονται σε ομάδες, την σύνδεσή τους με το ευρύτερο πλαίσιο, δίνεται έμφαση περισσότερο στην διερεύνηση της φύσης συγκεκριμένων κοινωνικών φαινομένων, παρά στην έλεγχο υποθέσεων σε σχέση μ’ αυτά και βοηθάει στην μελέτη της βιωμένης εμπειρίας και της νοηματοδότησης οργανωσιακών διαδικασιών. Τα δεδομένα συλλέχθηκαν μέσω ερωτηματολογίων, focus group, ατομικών συνεντεύξεων και ανασκόπησης κειμένων. Η ανάλυση έγινε μέσω ανάλυσης περιεχομένου και θεματικής ανάλυση. Συγκεντρώθηκαν 16 ερωτηματολόγια, πραγματοποιήθηκαν 13 focus group,14 συνεντεύξεις και ανασκόπηση 378 κειμένων. Οι σύλλογοι που συμμετείχαν στην έρευνα έχουν κατά μέσο όρο 208 μέλη και 10 χρόνια λειτουργίας. Έχουν υλοποιήσει13 διαφορετικά είδη δράσεων με τις πιο σημαντικές για τους ίδιους να είναι δράσεις αυτοβοήθειας προς τα μέλη τους. Τα πιο σημαντικά προβλήματα αφορούν: α) την έλλειψη οικονομικών πόρων β) την αδυναμία διασφάλισης χώρου για το σύλλογο γ) την έλλειψη ειδικευμένου προσωπικού δ) τη χαμηλή ενεργή συμμετοχή των μελών με αποτέλεσμα να μην υπάρχει δυνατότητα κατανομής των εργασιών. Η οργανωσιακή ετοιμότητα για αλλαγή κρίνεται συνολικά χαμηλή εξαιτίας της αδυναμίας επικοινωνίας του μηνύματος της αλλαγής. Δεν υπάρχουν διαφωνίες ως προς τα προβλήματα και τις αναγκαίες αλλαγές, αλλά δεν αποσαφηνίζονται το όραμα που υπαγορεύει την αλλαγή, ο βαθμός στον οποίο η αλλαγή έχει νόημα και δεν διασφαλίζεται η ποιότητα των διαδικασιών που θα οδηγήσουν στην εφαρμογή. Παράλληλα η τεχνική ικανότητα είναι χαμηλή (οικονομικοί πόροι, εξοπλισμός, εξειδικευμένο προσωπικό) ασχέτως των ετών λειτουργίας του συλλόγου, του αριθμό δράσεων που έχει διοργανώσει και της περιοχής που δραστηριοποιείται. Για την ενδυνάμωση των συλλόγων προτείνεται η εκπαίδευση των ηγετών σε δεξιότητες επικοινωνίας, η οργάνωση δράσεων σε νέα πεδία και η οργάνωση κοινών δράσεων μεταξύ συλλόγων για το συνδυασμό δυνάμεων και τεχνογνωσίας. Από την έρευνα αυτή διαπιστώνεται ότι χρειάζεται περεταίρω μελέτη σχετικά με την ηγεσία των συλλόγων, έρευνα με την συμμετοχή ατόμων που διετέλεσαν πρόεδροι στο παρελθόν μέσω συνεντεύξεων, μελέτη περιπτώσεων συλλόγων που ανέστειλαν την δράση τους, διεξαγωγή focus group με επιλεγμένους συμμετέχοντες: ηγετικά στελέχη από διάφορους συλλόγους, λήπτες από διάφορους συλλόγους, επαγγελματίες.