Ανοικτή κοινωνική καινοτομία για τη βιώσιμη περιφερειακή ανάπτυξη
Authors: Αρβανίτη Ελένη 
Published: September 2023

Η παρούσα διδακτορική διατριβή εστιάζει στην Ανοιχτή Καινοτομία (ΑΚ) και στην Ανοιχτή Κοινωνική Καινοτομία (ΑΚΚ), ερευνά τρόπους και προσεγγίσεις σχεδιασμού και ανάπτυξής τους και προτείνει νέες προσεγγίσεις και μεθοδολογίες υλοποίησής τους, ενώ ταυτόχρονα εξετάζει πώς η εφαρμογή της ΑΚ και της ΑΚΚ μπορεί να συμβάλει στη βιώσιμη ανάπτυξη μιας περιφέρειας. Η βιώσιμη περιφερειακή ανάπτυξη είναι αυτή που εξασφαλίζει στους πολίτες μιας περιοχής υψηλή ποιότητα ζωής, κοινωνική και οικονομική ευημερία και ευμάρεια, με σεβασμό στο περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους. Η Ανοιχτή Κοινωνική Καινοτομία συμβάλλει στην εξασφάλιση της βιώσιμης περιφερειακής ανάπτυξης καθώς και στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που εμποδίζουν την εφαρμογή της Κυκλικής Οικονομίας, η οποία είναι αναπόσπαστη προϋπόθεση για την βιώσιμη ανάπτυξη. Η Ανοιχτή Κοινωνική Καινοτομία προέρχεται από το συνδυασμό της Ανοιχτής Καινοτομίας και της Κοινωνικής. Η Ανοιχτή Καινοτομία είναι μία έννοια που μετράει περίπου είκοσι χρόνια από τότε που εισήχθη τονίζοντας τη σημασία που έχει η συνεργασία και η εξωστρέφεια για έναν οργανισμό, προκειμένου να εξασφαλίσει τη βιωσιμότητα και να συντελέσει στην ανάπτυξή του. Από την άλλη πλευρά, η Κοινωνική Καινοτομία προωθεί καινοτόμες πρωτοβουλίες για την ικανοποίηση των αναγκών του κοινωνικού συνόλου σε πολλές πτυχές όπως η εκπαίδευση, έρευνα, ποιότητα ζωής κτλ. Η Ανοιχτή Κοινωνική Καινοτομία προωθεί πρωτοβουλίες συλλογικές και συνδημιουργικές για την εύρεση και εφαρμογή καινοτόμων λύσεων, που απαντούν στις ανάγκες του κοινωνικού συνόλου, ώστε να αντιμετωπιστούν οι κοινωνικές προκλήσεις. Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στις εφαρμογές της καθώς και στη θετική επίδρασή της σε διάφορους τομείς, όπως της επιστήμης, εκπαίδευσης και του μετασχηματισμού μιας πόλης σε έξυπνη. Μετά την κατανόηση, ανάλυση και ορισμό των παραπάνω εννοιών, αξιοποιώντας εκτεταμένη και πλήρη βιβλιογραφική έρευνα, η ερευνητική προσπάθεια επικεντρώθηκε στην οργάνωση μεθοδολογίας προκειμένου να διαπιστωθεί ο βαθμός κατανόησης και εφαρμογής πρωτοβουλιών Ανοιχτής Κοινωνικής Καινοτομίας σε ευρωπαϊκές περιφέρειες καθώς επίσης αναλύθηκαν και παρουσιάζονται τα αντίστοιχα ευρήματα. Η συγκεκριμένη έρευνα αξιολόγησε το επίπεδο καινοτομίας των περιφερειών, το οικονομικό τους προφίλ, τις στρατηγικές καινοτομίας που εφαρμόζονται στην περιοχή τους, ενώ τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα συμπεράσματα παρουσιάζονται μέσα από μία ανάλυση SWOT με πολύ χρήσιμες προτάσεις προς τους φορείς λήψεις αποφάσεων, αλλά και για την ερευνητική κοινότητα για τον σχεδιασμό και εφαρμογή της ΑΚΚ. Μια ακόμη συνεισφορά της διατριβής είναι ο Ερευνητικός Βρόχος, μια νέα μεθοδολογία υλοποίησης των αρχών της ΑΚΚ. Πρόκειται για ένα νέο μοντέλο σχεδιασμού και εφαρμογής της Ανοιχτής Κοινωνικής Καινοτομίας αξιοποιώντας τα ερευνητικά κέντρα με τη συμμετοχή όλων των φορέων από το ερευνητικό/επιχειρηματικό οικοσύστημα προκειμένου να εντοπιστούν οι υπάρχουσες ανάγκες και προκλήσεις του οικοσυστήματος και μέσα από μία συνδημιουργική διαδικασία, χωρισμένη σε τέσσερις διακριτές φάσεις, να καθοριστούν τα εργαλεία, οι πόροι και η μεθοδολογία που απαιτείται για τη επίλυσή τους. Ο Ερευνητικός Βρόχος αποτελεί μία νέα πρόταση, η οποία συνδυάζει όλα τα χαρακτηριστικά της Ανοιχτής Κοινωνικής Καινοτομίας, η οποία με το που ολοκληρώνεται δίνει το έναυσμα για καινούρια διαδικασία συνδημουργίας για επόμενες καινοτόμες λύσεις.