ХХ ҒАСЫРДЫҢ 20-ЖЫЛДАРЫНДАҒЫ АҚМОЛА МУЗЕЙІНІҢ ПАЛЕОНТОЛОГИЯЛЫҚ ЖИНАҒЫН ҚҰРУ ТӘЖІРИБЕСІ
Authors: Кошман Т.В. , Егинбай А.Е. 
Published: September 2024

В статье говорится о палеонтологичесих находках,найденных на территории Акмолинской области в 20–х годах ХХ века. Фрагменты останков древних животных являлись случайныминаходками, обнаруженными в результате строительной деятельности,либо обнаруженными местными жителями в районе рек. Значительная часть костей имели сколы и разрушения, разрушеныпри транспортировке, роговые останки с отбитыми концами. Тем не менее эти палеонтологические останки позволяют определитьтерриторию распространения и обитания тех или иных животных на степных просторах Северного Казахстана. Основным объектом нашего исследования стала палеонтологическая коллекция Акмолинского музея 1928–1929годов, описанная в книге Л.Ф. Семенова. В ходе сбора разного рода материала для формирующегося фонда нового музея Л.Ф. Семеновсобирал не только вещевой материал, а также предметы, которые, как он писал, позволяли показать историю развития животного мира. Не являясь знатоком в этом вопросе, Л.Ф. Семенов вел перепискуи получал научную консультацию от известного палеонтологаМосковского университета М.В. Павловой.В документальных материалах Архива Российской академиинаук (далее АРАН), выявлены письма Л.Ф. Семенова, датированные1928 годом, которые были адресованы М.В. Павловой. К письмам приложены фотоматериалы и рисунки костных останков зубра (бизона), носорога, первобытного быка, зубра. В 1930 году Л.Ф. Семенов подготовил рукописный труд «Список остатковископаемых животных, хранящихся в Акмолинском музее».

Мақалада ХХ ғасырдың 20-жылдарындағы Ақмола облысы аумағында табылған палеонтологиялық олжалар туралы баяндалады.Құрылыс жұмыстары нәтижесінде ежелгі жануар қалдықтарыныңфрагменттері мен өзен маңында жергілікті тұрғындар тапқан кездейсоқолжалар табылды. Тасымалдау кезінде жойылған сүйектердің едәуір бөлігінде жоңқалар мен сынықтар мен ұштары сынған мүйізді қалдықтарболды. Бұл палеонтологиялық қалдықтар Солтүстік Қазақстанныңдалалық кеңістігіндегі кейбір жануарлардың таралу аумағы мен мекендеуортасын анықтауға мүмкіндік береді.Біздің зерттеу жұмысымыздың негізгі нысаны: Семенов Л.Ф. кітабында сипатталған 1928–1929 жылдардағы Ақмола мұражайыныңпалеонтологиялық коллекциясы. Жаңа мұражайдың қалыптасып келе жатқан қорына әртүрлі материалдар жинау барысында Л.Ф.Семеновтек материалдарды ғана емес, жануарлар дүниесінің даму тарихынкөрсетуге мүмкіндік беретін заттарды да жинаған. Бұл мәселе бойыншасарапшы болмағандықтан Л.Ф. Семенов Мәскеу университетінің атақты палеонтологы М.В. Павловамен хат алмасып, ғылыми кеңестер алған.Ресей Ғылым Академиясы архивінің (бұдан әрі – РҒАА) құжаттықматериалдарында Л.Ф. Семеновтың 1928 жылғы М.В. Павлованың атына жазған хаттары анықталды. Хаттарда бизон (буйвол), мүйізтұмсық,қарабайыр бұқа, бизонның қаңқа қалдықтарының фотосуреттері мен суреттері қоса берілген. 1930 жылы Л.Ф. Семенов «Ақмола мұражайындасақталған қазба жануарлардың қалдықтарының тізімі» атты қолжазбажұмысын дайындады.

The article talks about paleontological finds found on the territory of the Akmola region in the 20s of the 20th century. Fragments of the remains of ancient animals were accidental finds discovered as a result of constructionactivities, or discovered by local residents in the river area. The great part of the bones had chips and fractures, were destroyed during transportation, and were horny remains with broken ends. Nevertheless, these paleontological remains make it possible to determine the territory of distribution and habitation of certain animals in the steppe expanses of Northern Kazakhstan.The main object of the study was the paleontological collection of the Akmola Museum of 1928–1929, described in the book by L.F. Semenov. In the course of collecting of material for the emerging fund of the new museum, L.F. Semenov collected not only material things, but also objects that, as he wrote, made it possible to show the history of the development of the animal world.Not being an expert on this issue, L.F. Semenov corresponded and received scientific advice from the famous paleontologist of Moscow University M.V. Pavlova.In the documentary materials of the Archive of the Russian Academy of Sciences (hereinafter referred to as ARAN), letters from L.F. Semenov, dated 1928, which were addressed to M.V. Pavlova, were identified. The letters are accompanied by photographs and drawings of the skeletal remains of bison (buffalo), rhinoceros, primitive bull, bison. In 1930, L.F. Semenov prepareda handwritten work “List of remains of fossil animals stored in the Akmola Museum.”