Ηθική και Επιστημολογία
Authors: Παπαγεωργίου Κωνσταντίνος 
Published: September 2021

Στον Πρόλογο περιγράφεται το γενικό πλαίσιο και οι αρχές της βιοηθικής, της αναλυτικής και της ηπειρωτικής φιλοσοφίας, διακρίνεται η προσέγγιση που ακολουθείται εδώ από αυτές της αναλυτικής και της ηπειρωτικής φιλοσοφίας, η οποία διαφορά έγκειται στη μεθοδολογία. Ακολουθείται η αναλυτική μέθοδος, η οποία βασίζεται στην θεωρητική προτύπωση (η οποία δεν προκύπτει από την παράδοση της αναλυτικής φιλοσοφίας, η οποία αναλύει λογικά την εμπειρία). Στην Εισαγωγή περιγράφεται πιο αναλυτικά το επιστημολογικό πλαίσιο στο οποίο κινείται η παρούσα διατριβή και καθορίζονται οι έννοιες της αναλυτικής, της συναίνεσης, της πληροφόρησης και της γνώσης, τα ζητήματα που σχετίζονται με την εκπαίδευση, τον πολιτισμό και τη μεθοδολογία της επιστήμης, και η διάκριση μεταξύ συναίνεσης και συγκατάθεσης, μεταξύ επιστήμης και ειδητικής, και μεταξύ εκουσιότητας και ακουσιότητας. Το πρώτο μέρος, το οποίο έχει τον τίτλο «Αναλυτική μέθοδος και συναίνεση», ασχολείται με το θεωρητικό υπόβαθρο του αναλυτικού μοντέλου που παρουσιάζεται. Συγκεκριμένα, στο εισαγωγικό κεφάλαιο αναλύονται οι έννοιες του εμπειρισμού και του σχετικισμού. Θεμελιώνεται η αξιωματική προσέγγιση στην ηθική και γίνονται οι αντίστοιχες υποθέσεις εργασίας οι οποίες, μαζί με τις απαγορευτικές αρχές που τίθενται, αποτελούν τη βάση για την ανάπτυξη των επόμενων κεφαλαίων. Τέλος, εξετάζεται κριτικά η αναλυτική μέθοδος και προτείνεται μια συγκεκριμένη προσέγγιση. Το δεύτερο κεφάλαιο του πρώτου μέρους αναλύει την συναίνεση μέσω της παρουσίασης του αναλυτικού μοντέλου της. Παρατίθενται όλοι οι αναλυτικοί πόλοι της ενήμερης εκούσιας συναίνεσης, και στη συνέχεια επιχειρείται η απόδοση νοήματος σε όποιες από αυτές τις περιπτώσεις κρίνεται πιο εύλογο. Στο τρίτο κεφάλαιο αναπτύσσεται μέσα από ιστορική διαδρομή σύντομη, η συνεισφορά κάθε ξεχωριστού ηθικού συστήματος στο μοντέλο της συναίνεσης όπως παρουσιάζεται εδώ, αλλά και γενικότερα η συμβολή τους στην σύνδεση μαθηματικών και ηθικής. Διαπιστώνεται η αδυναμία ουσιαστικής σύνδεσης με τα μαθηματικά, και έτσι διαφαίνεται πιο άμεσα πώς η προσέγγιση που ακολουθήθηκε στην παρούσα διατριβή είναι πιο γόνιμη ως προς αυτή την παράμετρο, δηλαδή την κατασκευή ενός μαθηματικού μοντέλου συναίνεσης.Το δεύτερο μέρος, το οποίο φέρει τον τίτλο «Το αναλυτικό μοντέλο συναίνεσης σε μελέτες περίπτωσης», εξετάζει την εφαρμοσιμότητα του μοντέλου της συναίνεσης που αναπτύχθηκε στο δεύτερο κεφάλαιο. Συγκεκριμένα, στο τέταρτο κεφάλαιο παρουσιάζεται το ζήτημα των γενετικώς τροποποιημένων τροφίμων και η δυνατότητα, αλλά και οι περιπτώσεις συναίνεσής μας στην κατανάλωσή τους, όπως επίσης το πρόβλημα της κατανάλωσης κρέατος, τόσο από οικολογική σκοπιά (επιπτώσεις στο περιβάλλον), όσο και από τη σκοπιά των δικαιωμάτων των ίδιων των ζώων. Συνοδεία μικρής έρευνας που διενεργείται σε αριθμό καταναλωτών, διαπιστώνεται το μικρό επίπεδο πληροφόρησης και ως εκ τούτου, η αδυναμία παροχής επαρκώς ενήμερης συναίνεσης. Προκύπτουν, έτσι, συγκεκριμένα συμπεράσματα για την ανάγκη εκπαίδευσης των καταναλωτών. Στο πέμπτο κεφάλαιο εξετάζεται η περίπτωση της ειδικής και χαρισματικής αγωγής και διαπιστώνεται η δυνατότητα (καταρχήν) αλλά και το είδος της συναίνεσης που μπορούν ή πρέπει να παρέχουν οι δύο αυτές ομάδες μαθητών. Αμφότερες οι ομάδες έχουν εγγενείς (άτομα αυτιστικού φάσματος με συνοδή νοητική υστέρηση) ή περιβαλλοντικούς (χαρισματικά άτομα) περιορισμούς σχετικά με την πλήρως ενήμερη συναίνεση για το είδος της εκπαίδευσης που τους παρέχεται. Στο έκτο κεφάλαιο υπεισερχόμαστε σε ζητήματα συναίνεσης σε έκθεση σε διαφορετικές κουλτούρες, όπως αυτό συμβαίνει σε περιπτώσεις προσφυγικών εισροών, αλλά και σε ομαδικές πράξεις αντίστασης, όπως θα μπορούσε να θεωρηθεί σε συγκεκριμένες περιπτώσεις η τρομοκρατία. Αξιολογούνται, υπό το πρίσμα της συναινετικής ικανότητας, τόσο οι κοινωνικές ομάδες υποδοχής, όσο και οι προσφυγικές ροές που διηθούν τις εν λόγω ομάδες. Στη δε τρομοκρατία, πολλές φορές οι ίδιοι οι τρομοκράτες εμφανίζουν μια ιδιόρρυθμη ακουσιότητα στην συναινετική τους ικανότητα, η οποία προάγεται και από το περιβάλλον τους. Τέλος, στο έβδομο κεφάλαιο, ανατέμνονται ζητήματα πληροφόρησης και συναίνεσης σε προσωπικά δεδομένο που βρίσκονται στο διαδίκτυο, εξ αφορμής της διαχείρισης δεδομένων του γονιδιώματος. Μελετάται η περίπτωση της Ancestry, και το σκάνδαλο που ξέσπασε λόγω (συγκαλυμμένης κατά πολλούς) διατύπωσης στους όρους χρήσης που άφηνε χώρο για εμπορική εκμετάλλευση των γενετικών δεδομένων των χρηστών των υπηρεσιών της εν λόγω εταιρίας, με πολλές συνέπειες για το είδος της συναίνεσης που έδιναν οι χρήστες της υπηρεσίας.Στα Συμπεράσματα επιχειρείται η συνολική αξιολόγηση της επιτυχίας του μοντέλου στις επιμέρους περιπτώσεις που εξετάστηκαν. Εξετάζεται η δυνατότητα επέκτασης του χάρτη της συναίνεσης προς περισσότερο λεπτοφυείς περιπτώσεις. Επιβεβαιώνεται η αξία της αναλυτικής μεθόδου στην μελέτη της συναίνεσης και προτείνεται η εφαρμογή αντίστοιχων μοντέλων και σε άλλες περιοχές της ηθικής φιλοσοφίας – ή της φιλοσοφίας εν γένει. Υπογραμμίζεται η σημασία της εκπαίδευσης για την ανάπτυξη πιο συνειδητών μορφών συναίνεσης. Προτείνεται η δημιουργία προγραμμάτων εκπαίδευσης του ευρέος κοινού σε ζητήματα συναίνεσης. Εν τέλει, κρίνεται απορριπτέα η όποια απλοϊκή προσέγγιση στα θέματα της συναίνεσης, η οποία συσκοτίζει παρά εξυπηρετεί την ευόδωση των αρχών της βιοηθικής, και κατοχυρώνεται η ισχύς της επιστημολογικής προσέγγισης στην συναίνεση.