Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση σε φυλοσύνδετα νοσήματα και τρισωμίες
Authors: Χριστοφίδου Χριστίνα 
Published: January 2014

Η προεμφυτευτική γενετική διάγνωση ΠΓΔ (preimplantation genetic diagnosis-PGD) αποτελεί μια νέα μορφή πρόληψης γενετικών νοσημάτων που εφαρμόζεται σήμερα χάρη στην εξέλιξη τριών διαφορετικών τομέων: της εξωσωματικής γονιμοποίησης, της εμβρυολογίας και της γενετικής διάγνωσης. Η ΠΓΔ προσφέρει τη δυνατότητα μοριακής και κυτταρογενετικής εξέτασης εμβρύων που προκύπτουν από τεχνητή γονιμοποίηση έτσι ώστε να ακολουθήσει επιλογή και εμφύτευση του υγιούς εμβρύου στη μήτρα. Η διάγνωση στο επίπεδο του ενός κυττάρου (single cell diagnosis), μετά τη βιοψία εμβρύου, πραγματοποιείται είτε με κυτταρογενετικές είτε με μοριακές τεχνικές. Οι μοριακές τεχνικές αφορούν συνήθως την μελέτη μοριακών αλλοιώσεων μονογονιδιακών νοσημάτων. Στα πλαίσια της εκπαίδευσης στις μοριακές τεχνικές σε προεμφυτευτικό επίπεδο, προτυπώθηκε πρωτόκολλο ΠΓΔ για τη Νωτιαία Μυϊκή Ατροφία (Spinal Muscular Atrophy-SMA), μονογονιδιακό νευρομυϊκό νόσημα το οποίο αποτελεί την πιο συχνή αιτία βρεφικής θνησιμότητας. Η μεθοδολογία, η οποία βασίζεται σε τριπλό PCR για τον πολλαπλασιασμό της υπεύθυνης μοριακής βλάβης και δύο πολυμορφικών δεικτών κοντά σε αυτήν, αξιολογήθηκε μετά την εφαρμογή της σε 160 μεμονωμένα λεμφοκύτταρα και αποδείχθηκε αξιόπιστη ώστε να εφαρμοστεί σε πραγματικό κύκλο Προεμφυτευτικής Γενετικής Διάγνωσης. Στόχος της διατριβής αυτής αποτέλεσε ο σχεδιασμός πρωτοκόλλου για προεμφυτευτική γενετική διάγνωση με επιλογή φύλου σε φυλοσύνδετα νοσήματα. Η επιλογή φύλου του εμβρύου πραγματοποιείται αυστηρά για ιατρικούς λόγους και μόνο στην περίπτωση που στην οικογένεια υπάρχει ιστορικό φυλοσύνδετου νοσήματος. Το πρωτόκολλο περιλαμβάνει την εφαρμογή πολλαπλού PCR με στόχο τον πολλαπλασιασμό 9 διαφορετικών θέσεων εκ των οποίων 4 βρίσκονται στο χρωμόσωμα Y, 4 στο χρωμόσωμα Χ και 1 θέση στο χρωμόσωμα 13. Οι 3 από τις 9 θέσεις αποτελούν πολυμορφικούς δείκτες οι οποίοι εκτός από τον έλεγχο πιθανής επιμόλυνσης, αποτελούν εσωτερικούς δείκτες για τη σωστή κληρονόμηση των αλληλομόρφων. Η μεθοδολογία αυτή αξιολογήθηκε μετά την εφαρμογή της σε 294 μεμονωμένα λεμφοκύτταρα και αποδείχθηκε αξιόπιστη ώστε να εφαρμοστεί σε πραγματικό κύκλο Προεμφυτευτικής Γενετικής Διάγνωσης. Βασικό πλεονέκτημα του πρωτοκόλλου αυτού αποτελεί η μεγάλη ευελιξία του: μπορεί να πραγματοποιηθεί η αφαίρεση μίας θέσης από τις 9 που πολλαπλασιάζονται ώστε να προστεθεί κάποια άλλη, δυνατότητα που βρίσκει εφαρμογή στον ταυτόχρονο προσδιορισμό φύλου και ανίχνευσης μοριακής βλάβης φυλοσύνδετου ή φυλοεπηρεαζόμενου μονογονιδιακού νοσήματος με γνωστή μοριακή βλάβη. Η ευελιξία αυτή του πρωτοκόλλου αποδεικνύεται με την εφαρμογή του σε πραγματικό κύκλο ΠΓΔ για το φυλοεπηρεαζόμενο νόσημα της Λιποειδoύς Συγγενής Υπερπλασίας των επινεφριδίων (Lipoid Congenital Adrenal Hyperplasia - LCAH) το οποίο εμφανίζει βαρύτερη κλινική εικόνα στα άρρενα από ότι στα θήλεα άτομα. Το πρωτόκολλο ΠΓΔ για φυλοσύνδετα και φυλοεπηρεαζόμενα νοσήματα τροποποιήθηκε και αξιολογήθηκε ώστε να περιλαμβάνει τη μοριακή βλάβη που φέρουν οι υποψήφιοι γονείς και αποτέλεσε την πρώτη εφαρμογή ΠΓΔ για το νόσημα αυτό. Επιτεύχθηκε μονήρης κύηση η οποία ελέγχθηκε με προγεννητικό έλεγχο και ολοκληρώθηκε χωρίς επιπλοκές οδηγώντας στη γέννηση ενός υγιούς κοριτσιού, η οποία αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη κύηση από ασθενή με LCAH που έχει αναφερθεί μέχρι σήμερα.