Η εθνικολαϊκιστική δεξιά στην Ελλάδα και την Ευρώπη στη στροφή του 21ου αιώνα
Authors: Ηλιαδέλη Αναστασία 
Published: September 2021

Η διατριβή εξετάζει την ιδεολογική και πολιτική φυσιογνωμία των κομμάτων της νέας άκρας δεξιάς που εμφανίστηκαν στην Ελλάδα και την Ευρώπη στην καμπή του 21ου αιώνα, με ιδιαίτερη επικέντρωση στην περίοδο 2009-2016. Η υπόθεση εργασίας είναι αν η ερμηνευτική κατηγορία του εθνικολαϊκισμού είναι η πλέον κατάλληλη για να ερμηνεύσει την εκφερόμενη ιδεολογικο-πολιτική «προσφορά» αυτών των κομμάτων. Στο πρώτο κεφάλαιο συνοψίζουμε την σχετική συζήτηση γύρω από το πώς ορίζεται η νέα άκρα δεξιά και προτείνουμε τον εθνικολαϊκισμό ως την πιο κατάλληλη ερμηνευτική κατηγορία αυτού του φαινομένου. Ορίζουμε τον εθνικολαϊκισμό υιοθετώντας τις σχετικές επεξεργασίες του Γάλλου πολιτικού επιστήμονα Πιέρ-Αντρέ Ταγκιέφ και αναλύουμε τις βασικές θεματικές με τις οποίες αυτός συναρθρώνεται (συνωμοσιολογία, αντισημιτισμός, διαφορικός ρατσισμός). Τέλος, δίνουμε τις βασικές αρχές της ειδικής ποιοτικής μεθόδου που ακολουθούμε και αποσαφηνίζουμε τα κριτήρια για τις τρεις ομαδοποιήσεις κομμάτων στις οποίες προβαίνουμε. Στο δεύτερο κεφάλαιο κάνουμε μια σύντομη αναδρομή στην ιστορία της άκρας δεξιάς στην Ελλάδα στην διάρκεια της μεταπολίτευσης. Τα τρία επόμενα κεφάλαια είναι τα εμπειρικά κεφάλαια της διατριβής. Mέσα από στοιχεία πρωτογενούς έρευνας μελετούμε τον ιδεολογικό και πολιτικό λόγο τριών ελληνικών περιπτώσεων («Λαϊκός Ορθόδοξος Συναγερμός»/ΛΑΟΣ για το διάστημα 2009-2014, «Ανεξάρτητοι Έλληνες»/ΑΝΕΛ για την περίοδο 2012-2015, «Χρυσή Αυγή»/ΧΑ για το διάστημα 2009-2016), τις οποίες εξετάζουμε συγκριτικά με ευρωπαϊκές περιπτώσεις (το ΛΑΟΣ σε συνδυασμό με το γαλλικό “Front National”/FN και το ελβετικό “Swiss People’s Party”/SVP, τους ΑΝΕΛ με το βρετανικό “UK Independence Party”/UKIP και το ιταλικό “Movimento 5 Stelle”/M5S και την ΧΑ σε συνδυασμό με το βρετανικό “British National Party”/BNP, το ουγγρικό “Jobbik” και την ιταλική “Forza Nuova”). Η ποιοτική ανάλυση επιτρέπει να αναδειχθούν συγκλίσεις και αποκλίσεις ανάμεσα στην ρητορική των υπό εξέταση κομμάτων με στόχο να εντοπίσουμε τον «ελάχιστο ιδεολογικό πυρήνα» τους, «ελέγχοντας» αν ο εθνικολαϊκισμός, η συνωμοσιολογία, ο αντισημιτισμός και ο διαφορικός ρατσισμός αποτελούν τα κεντρικά στοιχεία τους. Συγκεκριμένα, στο τρίτο κεφάλαιο η σύγκριση ΛΑΟΣ-FN-SVP αναδεικνύει, μεταξύ άλλων, ενδιαφέρουσες πλευρές της φυσιογνωμίας τους όσον αφορά την ισλαμοφοβία και τον διαφορικό ρατσισμό τους. Στο τέταρτο κεφάλαιο, η σύγκριση ΑΝΕΛ-UKIP-M5S επιβεβαιώνει την κεντρικότητα του στοιχείου της εθνικής κυριαρχίας και της εθνικής ταυτότητας στον λόγο τους, προτάσσει τις κοινωνιολαϊκιστικές τους εγκλήσεις και αξιολογεί τις διαφοροποιήσεις στον ευρωσκεπτικισμό τους. Στο πέμπτο κεφάλαιο, η σύγκριση ΧΑ-BNP-Jobbik-Forza Nuova, τεσσάρων εξτρεμιστικών κομμάτων που δεν ανήκουν στην κατηγορία του δεξιού εθνικολαϊκισμού, ανάγει τον αντισημιτισμό σε δομικό στοιχείο τους και αναδεικνύει τον φυλετισμό, τον völkische (φυλετικοποιημένο) λαϊκισμό, την αντισημιτική συνωμοσιολογία, την υπεράσπιση της «γεωπολιτικής» στροφής προς τη Ρωσία και τον αντιδυτικισμό σε πάγια γνωρίσματά τους. Στο έκτο κεφάλαιο καταλήγουμε σε ορισμένα συμπεράσματα, το σημαντικότερο εκ των οποίων είναι ότι το πρωταρχικό ιδεολογικό γνώρισμα των κομμάτων της νέας άκρας δεξιάς σήμερα είναι ο εθνικισμός (είτε στην εθνικο-πολιτισμική είτε στην φυλετική του εκδοχή), με τον λαϊκισμό να λειτουργεί περισσότερο ως το ύφος της εθνικιστικής τους ιδεολογίας.