Η προστασία της πολιτισμικής πολυμορφίας στην Ευρώπη
Authors: Γαϊτενίδης Νικόλαος 
Published: September 2021

Κύριο σκοπό της διατριβής αποτελεί η διεξοδική μελέτη των τρόπων με τους οποίους η πολιτισμική πολυμορφία προστατεύεται και προωθείται στον Ευρωπαϊκό χώρο. Συγκεκριμένα, η ανάλυση βασίστηκε σε δύο πυλώνες: στο πρώτο μέρος της μελέτης επιχειρήθηκε ο προσδιορισμός του περιεχομένου και του βαθμού νομιμότητας της έννοιας της πολιτισμικής πολυμορφίας μέσω των χαρακτηριστικών που απορρέουν από τις κοινές συνταγματικές αξίες και αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο δεύτερο μέρος της διατριβής διερευνήθηκε η προστασία της πολιτισμικής πολυμορφίας μέσα από το διεθνές και ευρωπαϊκό δίκαιο προστασίας δικαιωμάτων του ανθρώπου και αναζητήθηκαν οι κυριότερες συνιστώσες για την καθιέρωση ενός δικαιώματος στην πολιτισμική ταυτότητα. Sedes materiae της μελέτης αποτέλεσε το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς η πολιτισμική πολυμορφία αποτελεί αίτημα που αναδύεται από το «κοινό αξιακό σύστημα της Ένωσης». Συνεπώς, οι πολιτικές που εξετάζονται καλύπτουν τόσο την επίσημη ευρωπαϊκή πολιτική μέσω της υιοθέτησης νομοθετικών πράξεων όσο και τις δράσεις κρατών μελών, προκειμένου να διερευνηθεί η σύγκλιση της πολιτικής της Ένωσης με εκείνες των κρατών μελών της και να αποτυπωθεί η εφαρμογή του νομοθετικού πλαισίου στην πράξη. Ωστόσο η προσφυγή σε άλλες έννομες τάξεις που συνθέτουν τον «ευρωπαϊκό συνταγματικό χώρο», όπως για παράδειγμα η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και το διεθνές δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και η αναφορά σε αλλοδαπό δίκαιο, όπως για παράδειγμα των ΗΠΑ και του Καναδά, όπου κρίνεται σκόπιμο για τις ανάγκες ερμηνευτικής πληρότητας του θέματος, προσδίδουν μία συνολικότερη αποτύπωση του νομικού καθεστώτος που διέπει το εξεταζόμενο αντικείμενο.Συμπεραίνεται στο παρόν στάδιο εξέλιξης του ενωσιακού δικαίου, είναι πως ο σεβασμός της πολιτισμικής πολυμορφίας αποτελεί ατελή κανόνα του ενωσιακού δικαίου που λειτουργεί μόνον ως απλή κατευθυντήρια αρχή χωρίς ξεκάθαρες κυρώσεις σε περίπτωση παραβίασης της, ενώ το περιεχόμενό της καθορίζεται σε συνάρτηση με άλλους κανόνες προκειμένου να παράγει κάποια έννομη σχέση, το νόημα των οποίων ωστόσο ενισχύει. Επιπλέον, το υπάρχον σύστημα προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων, με την ανάδειξη της σημασίας της πολιτισμικής διάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των πολιτισμικών δικαιωμάτων, σε συνδυασμό με την αναγνώριση της πολιτισμικής πολυμορφίας ως θεμελιώδους αξίας και σημαντικού στοιχείου της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, παρέχουν επαρκή προστασία για την πολιτισμική ταυτότητα του ατόμου. Συνεπώς, η καθιέρωση ενός δικαιώματος στην πολιτισμική ταυτότητα στο διεθνές δίκαιο είναι παράταιρη. Ωστόσο, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπου η προστασία της πολιτισμικής ταυτότητας κρίνεται αποσπασματική, η σταδιακή διαμόρφωση ενός αυτόνομου δικαιώματος θα συνέβαλε στην αποτελεσματικότερη προστασία της πολιτισμικής πολυμορφίας καθώς και στην ευρύτερη πολιτική ολοκλήρωση της Ένωσης. Η ιδιαιτερότητα του συγκεκριμένου δικαιώματος, που το ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα θεμελιώδη δικαιώματα, έγκειται στο γεγονός πως μπορεί να θεωρηθεί ως ενδιάμεσο μεταξύ των ατομικών δικαιωμάτων και των ομαδικών δικαιωμάτων, με αποτέλεσμα τόσο τα άτομα όσο και οι διαφορετικές πολιτισμικές κοινότητες να μπορούν να αντλήσουν οφέλη από αυτό.