Ιστορικός γραμματισμός και σχολική Ιστορία
Authors: Καραμανώλη Ελένη 
Published: September 2021

Η διδασκαλία της Ιστορίας αποσκοπεί στην καλλιέργεια της ιστορικής σκέψης και της ιστορικής συνείδησης. Η ανάπτυξη της ιστορικής σκέψης απαιτεί τόσο την κατάκτηση γνώσεων όσο και την κατανόηση ιστορικών όρων και εννοιών από τους μαθητές, ώστε να είναι σε θέση να χειριστούν τις γνώσεις τους και να έχουν την ικανότητα να προβούν σε δυνητικές γενικεύσεις, να έχουν δηλαδή ιστορικό γραμματισμό (historical literacy). Ο ιστορικός γραμματισμός αφορά τη μελέτη της Ιστορίας σε σχέση με την κοινωνική της χρησιμότητα, την ανάπτυξη της ικανότητας του ατόμου να σκέφτεται, να κατανοεί τον σύγχρονο κόσμο και να τοποθετεί τον εαυτό του μέσα σ’ αυτόν. Ο ιστορικά εγγράμματος πολίτης μπορεί να αναζητά, να επιλέγει, να διαβάζει κριτικά, να αιτιολογεί, να συνδυάζει, να αξιολογεί, να συνθέτει και να επικοινωνεί (Lee, 2005b; Virta, 2007; Ρεπούση, 2007; Lévesque, 2010).Η τεχνογνωσία της Ιστορίας προϋποθέτει την ανάπτυξη των δεξιοτήτων των μαθητών, καθώς και την εκμάθηση και την κατανόηση ορισμένων θεμελιωδών ιστορικών εννοιών. Η κατανόηση των εννοιών αυτών έχει ως προϋπόθεση τη βαθύτερη κατανόηση των αρχών και των μεθόδων της ιστορικής επιστήμης. Με άλλα λόγια, η μάθηση περιλαμβάνει την κατανόηση του νοητικού περιεχομένου των εννοιών, καθώς και την εισαγωγή στις δεξιότητες που χαρακτηρίζουν ένα επιστημονικό πεδίο (Hamlyn, 1967: 24-26).Το “Historical Thinking Project” σχεδιάστηκε με σκοπό να καλλιεργήσει μια νέα προσέγγιση στην ιστορική παιδεία και να αλλάξει το πώς διδάσκουν οι εκπαιδευτικοί και πώς μαθαίνουν οι μαθητές. Βασική αρχή του είναι ότι η ιστορική σκέψη αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της ιστορικής εκπαίδευσης και πως οι μαθητές θα αναπτύσσουν όλο και περισσότερες δεξιότητες ιστορικής σκέψης μέσα από αυτή .Το μοντέλο απαρτίζεται από έξι ιστορικές έννοιες, παρέχει έναν τρόπο πρόσληψης σύνθετων ιδεών από ευρύ κοινό και στοχεύει να δώσει στις κοινωνικές επιστήμες, τα τοπικά συμβούλια, τα περιφερειακά υπουργεία παιδείας, τους εκδότες και τους δημόσιους ιστορικούς αντιπροσώπους πολυσήμαντα διδακτικά μοντέλα. Οι έξι ιστορικές έννοιες αφορούν: τον προσδιορισμό της ιστορικής σημασίας, τη χρήση πρωτογενών πηγών ως τεκμηρίων, την αναγνώριση της συνέχειας και της αλλαγής, την ανάλυση της αιτίας και του αποτελέσματος, την αντίληψη της ιστορικής προοπτικής και την κατανόηση της ηθικής διάστασης .Βασικός σκοπός της παρούσας διατριβής είναι να διερευνηθεί αν οι μαθητές είναι σε θέση να αντιληφθούν τις δομικές ιστορικές έννοιες στο εκάστοτε ιστορικό πλαίσιό τους. Ειδικότερα, στόχοι είναι εξεταστούν τα εξής: α) αν ακολουθείται συγκεκριμένη διδακτική διαδικασία για τη διδασκαλία της Ιστορίας, β) ποια είναι τα αποτελέσματα αυτής της διαδικασίας, γ) πώς διαχειρίζονται τις έννοιες οι διδάσκοντες, δ) πώς τις αντιλαμβάνονται οι μαθητές και ε) αν είναι αποτελεσματική η αξιοποίηση ειδικών στρατηγικών για τη βαθύτερη κατανόηση των ιστορικών εννοιών. Στην έρευνα έλαβαν μέρος 60 άτομα από τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Αναλυτικότερα, συμμετείχαν 57 μαθητές γυμνασίου και 3 εκπαιδευτικοί. Για την υλοποίηση της έρευνα χρησιμοποιήθηκε η διδακτική παρέμβαση, το ερωτηματολόγιο το οποίο διανεμήθηκε στους 57 μαθητές και η συνέντευξη με 3 εκπαιδευτικούς σε τρία σχολεία του νομού Θεσσαλονίκης. Από την ανάλυση των δεδομένων της έρευνας προέκυψε ότι οι συμμετέχοντες στο σύνολό τους ανταποκρίθηκαν θετικά στην προτεινόμενη διδακτική μεθόδευση του μαθήματος της Ιστορίας. Πιο συγκεκριμένα, με βάση τα ευρήματα, αναδεικνύονται τα μαθησιακά οφέλη στους μαθητές. Επίσης, προσδιορίζεται ο τρόπος που οι εκπαιδευτικοί προγραμματίζουν τη διδασκαλία τους και σκιαγραφείται η άποψή τους για το πώς οι μαθητές αντιμετωπίζουν τις δομικές ιστορικές έννοιες, ενώ ταυτόχρονα αναδύονται οι δυσκολίες που προκύπτουν με αυτές. Επιπλέον, καταγράφονται προβλήματα κατανόησης που απορρέουν από τον τρόπο αντιμετώπισης του μαθήματος και το πώς διαχειρίζονται οι μαθητές την κάθε έννοια. Στο πλαίσιο της συζήτησης καταβάλλεται απόπειρα συνθετικής παρουσίασης των αποτελεσμάτων, με έμφαση σε εκείνες τις παραμέτρους που έχουν αξιολογηθεί ιδιαίτερα θετικά ή αρνητικά. Σε αυτήν την προσέγγιση, η αποτελεσματικότητα του μοντέλου κρίνεται στο πλαίσιο βελτίωσης της διδακτικής μεθοδολογίας της Ιστορίας και εντάσσεται ως τέτοιο στη διεθνή βιβλιογραφία.