Μεταβολές των κυτταροκινών κατά τη δοκιμασία κοπώσεως επί ασθενών με συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια και επί φυσιολογικών ατόμων
Authors: Λιάτης Σταύρος 
Published: September 2021

Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι κλινικό σύνδρομο που αντανακλά το άθροισμα πολλαπλών ανατομικών, λειτουργικών και βιολογικών διαταραχών που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους με εξαιρετικά σύνθετο τρόπο. Τα τελευταία χρόνια, διατυπώθηκε η υπόθεση ότι στην παθοφυσιολογία του συνδρόμου της καρδιακής ανεπάρκειας σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι φλεγμονώδεις κυτταροκίνες. Παρά την πληθώρα μελετών, ο ακριβής ρόλος των κυτταροκινών στην παθογένεια της νόσου δεν έχει καθορισθεί επαρκώς. Υπάρχει ακόμη ασάφεια σχετικά με το στάδιο εξέλιξης κατά το οποίο παρατηρείται σημαντική αύξησή τους οπότε και η συμβολή τους στην παθοφυσιολογία της νόσου καθίσταται καθοριστική.Η οξεία αύξηση της σωματικής δραστηριότητας προκαλεί μεταβολές στα επίπεδα των παραγόντων της φλεγμονής, μεταξύ των οποίων και οι κυτταροκίνες. Οι οξείες επιδράσεις της σωματικής άσκησης στις φλεγμονώδεις κυτταροκίνες πρέπει ενδεχομένως να αντιδιασταλούν με εκείνες της χρόνιας τακτικής άσκησης, καθώς, στην τελευταία περίπτωση, φαίνεται ότι προκαλείται μείωση των φλεγμονωδών δεικτών. Η μεταβολή των επιπέδων των IL-1β, IL-6 και TNF-α κατά τη διάρκεια της ΚAΔΚ έχει μελετηθεί ελάχιστα σε άτομα με χρόνια νοσήματα που χαρακτηρίζονται από χαμηλής έντασης φλεγμονή.Επιπλέον, δεν είναι γνωστό εάν και κατά πόσον επηρεάζονται τα επίπεδα των φλεγμονωδών κυτταροκινών τόσο πριν όσο και κατά τη διάρκεια της σωματικής άσκησης σε άτομα που έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση καρδιάς.Σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν: (α) να μελετηθούν τα επίπεδα των φλεγμονωδών κυτταροκινών στον ορό ασθενών με χρόνια καρδιακή ανεπάρκεια σε συνάρτηση με τις παραμέτρους κινητικής του οξυγόνου, οι οποίες αποτελούν αξιόπιστο δείκτη βαρύτητας της νόσου, (β) να εξεταστεί κατά πόσον παρατηρείται μεταβολή των επιπέδων τους κατά τη διάρκεια της δοκιμασίας και κατά πόσον αυτή σχετίζεται με τις παραμέτρους κινητικής του οξυγόνου, και (γ) να εξεταστούν πιλοτικά τα επίπεδα των φλεγμονωδών κυτταροκινών σε άτομα που έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση καρδιάς.Μελετήθηκαν 98 ασθενείς με χρόνια καρδιακή ανεπάρκεια υπό βέλτιστη φαρμακευτική αγωγή, κλινικά σταθεροί για τουλάχιστον 1 μήνα προτού εισαχθούν στη μελέτη. Μελετήθηκαν επίσης πιλοτικά 9 άτομα που είχαν υποβληθεί στο παρελθόν σε μεταμόσχευση καρδιάς και 9 υγιείς μάρτυρες ως ομάδα ελέγχου. Όλοι οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε καρδιοαναπνευστική δοκιμασία κοπώσεως σε κυλιόμενο τάπητα. Ο προσδιορισμός των κυτταροκινών στον ορό έγινε αμέσως πριν από την έναρξη της δοκιμασίας, στη μέγιστη προσπάθεια και 15 λεπτά μετά το τέλος της άσκησης.Τα επίπεδα των φλεγμονωδών κυτταροκινών TNF-α, IL-6 και IL-1β στον ορό των ασθενών με χρόνια καρδιακή ανεπάρκεια βρέθηκαν αυξημένα σε σύγκριση με τους υγιείς μάρτυρες. Τα επίπεδα της IL-6 στους ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια είχαν μετρίως ισχυρή, στατιστικά σημαντική και ανεξάρτητη συσχέτιση με τις παραμέτρους κινητικής του οξυγόνου, ιδίως μάλιστα με την (r=0.45, p<0.001). Η αντίστοιχη συσχέτιση με τις δύο άλλες μελετηθείσες κυτταροκίνες ήταν πολύ ασθενής. Τα επίπεδα της IL-6 στον ορό αυξήθηκαν σε στατιστικά σημαντικό βαθμό κατά τη διάρκεια της άσκησης στους ασθενείς με χρόνια καρδιακή ανεπάρκεια, όπως και στους υγιείς μάρτυρες, ενώ μετά το τέλος της άσκησης, τα επίπεδά της είχαν την τάση να επανέλθουν προς τα αρχικά. Τα επίπεδα των TNF-α και IL-1β στον ορό ασθενών με ΧΚΑ αλλά και υγιών μαρτύρων, πρακτικά δε μεταβλήθηκαν κατά την ΚΑΔΚ. Η ποσοστιαία αύξηση της IL-6 κατά την ΚΑΔΚ συσχετίσθηκε ισχυρώς θετικά και ανεξάρτητα με την τιμή της (r= 0.63, Ρ< 0.001). Στο πιλοτικό σκέλος της μελέτης, τα άτομα που είχαν υποβληθεί σε μεταμόσχευση καρδιάς παρουσίασαν αυξημένα επίπεδα φλεγμονωδών κυτταροκινών στον ορό σε σχέση με τους υγιείς μάρτυρες, είχαν παρόμοια όμως επίπεδα με εκείνα των ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια. Κατά τη διάρκεια της δοκιμασίας κοπώσεως, τα επίπεδα της IL-6 στον ορό αυξήθηκαν στη μέγιστη κόπωση, όπως και στον υπόλοιπο πληθυσμό.Οι φλεγμονώδεις κυτταροκίνες IL-1β, IL-6 και TNF-α βρέθηκαν αυξημένες στα πρώιμα στάδια της καρδιακής ανεπάρκειας, ενώ τα επίπεδα της IL-6 συσχετίσθηκαν ισχυρά και ανεξάρτητα με τις παραμέτρους κινητικής του οξυγόνου, ευρήματα ενδεικτικά αλλά όχι αποδεικτικά για την ύπαρξη αιτιολογικής συσχέτισης μεταξύ των κυτταροκινών αυτών και της παθογένειας-εξέλιξης της νόσου.Κατά τη διάρκεια της δοκιμασίας κοπώσεως παρατηρήθηκε αύξηση της IL-6, όχι όμως των TNF-α και IL-1β, όπως ακριβώς και στους υγιείς μάρτυρες. Η ποσοστιαία αύξηση της IL-6 συσχετίστηκε σημαντικά και ανεξάρτητα με την αεροβική ικανότητα άσκησης, όπως αυτή καταγράφεται στην τιμή της VO2 max, γεγονός που εκφράζει ενδεχομένως τη συσχέτιση της IL-6 με τις αυξημένες μεταβολικές ανάγκες κατά την άσκηση και όχι κάποια βλαπτική επίδραση της άσκησης αυτής καθ αυτής. Τα ευρήματα αυτά ωστόσο χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης.