Διαχείριση της καινοτομίας και ηγεσία στην εκπαίδευση
Authors: Ψαράς Χαράλαμπος 
Published: September 2021

Η παρούσα μελέτη εξετάζει τη διαχείριση της εκπαιδευτικής καινοτομίας υπό το φως της θεωρίας διαχείρισης καινοτομιών, υιοθετώντας δύο υποθέσεις. Σύμφωνα με την πρώτη υπόθεση, η συμπεριφορά απέναντι στην αλλαγή είναι μια δυναμική διεργασία - και όχι ένα γεγονός – και η οποία περνά από διακριτά στάδια (Στάδια Ανησυχιών), ενώ σύμφωνα με την δεύτερη, η ένταση των ανησυχιών εξαρτάται από διαφορετικούς παράγοντες (δημογραφικούς, ατομικούς και οργανωσιακούς). Οι διοικητικοί και παιδαγωγικοί ηγέτες γνωρίζοντας το στάδιο ανησυχίας στο οποίο βρίσκονται οι εκπαιδευτικοί κατά τη διαδικασία εφαρμογής μίας καινοτομίας, μέσω προσαρμοσμένων παρεμβάσεων επαγγελματικής ανάπτυξης, μπορούν να προσφέρουν κατάλληλη ενδυνάμωση προκειμένου να διασφαλιστεί η επιτυχημένη εφαρμογή της καινοτομίας.Με τη μετατροπή των 12/θεσίων Ολοήμερων Δημοτικών Σχολείων των ημιαστικών και αστικών χώρων σε σχολεία που εφαρμόζουν Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Προγραμμα (ΕΑΕΠ), μία δέσμη καινοτομιών εφαρμόστηκε σ’ αυτά, αλλάζοντας σε μεγάλο βαθμό το ελληνικό σχολείο. Ο σκοπός της μελέτης αυτής ήταν να διερευνήσει την επίδραση επιλεγμένων μεταβλητών πάνω στις ανησυχίες των δασκάλων που εργάζονται στα σχολεία αυτά. Επίσης, η έρευνα αυτή ζήτησε από τις/τους δασκάλες/-ους να προσδιορίσουν την υποστήριξη και τις παρεμβάσεις μέσω της επαγγελματικής ανάπτυξης που απαιτούνται για να μπορέσουν να αξιοποιήσουν καλύτερα την καινοτομία της Φιλαναγνωσίας. Τα στελέχη διοίκησης και παιδαγωγικής καθοδήγησης των εκπαιδευτικών, με βάση τα παραπάνω, θα σχεδιάσουν τις παρεμβάσεις που απαιτούνται για να αντιμετωπιστούν θετικά οι ανησυχίες των εκπαιδευτικών και να εφαρμοστεί η συγκεκριμένη καινοτομία με τον αποτελεσματικότερο τρόπο.Σ’ αυτή η μελέτη αξιοποιήθηκε ως θεωρητικό πλαίσιο το Μοντέλο ερμηνείας των ανησυχιών των εκπαιδευτικών (CBAM). Σχεδιάστηκε μία μελέτη συσχετίσεων για να διερευνηθούν τα ερωτήματα της έρευνας, αξιοποιώντας, μαζί με τις ερωτήσεις που σχεδιάστηκαν από τον ερευνητή, και το ερωτηματολόγιο για τα στάδια ανησυχίας (SoCQ) του CBAM. Το ερευνητικό εργαλείο στάλθηκε σε 160 σχολικές μονάδες ΕΑΕΠ που επιλέχθηκαν με τυχαία δειγματοληψία και στα οποία υπηρετούν 1920 εκπαιδευτικοί ΠΕ70 – Γενικής Αγωγής. Απαντήθηκε από 1035 εκπαιδευτικούς (ποσοστό απόκρισης 53,9 %). Χρησιμοποιήθηκε η μεθοδολογία της βηματικής παλινδρόμησης για τον εντοπισμό δυνητικών μεταβλητών πρόβλεψης των ανησυχιών των εκπαιδευτικών σχετικά με την υιοθέτηση και χρήση της καινοτομίας της Φιλαναγνωσίας.Συνολικά, η μελέτη διαπίστωσε ότι οι υψηλότερες ανησυχίες των εκπαιδευτικών ήταν διαχειριστικές, με σημαντική καταγραφή των ενημερωτικών και προσωπικών ανησυχιών, γεγονός που μπορεί να δείχνει ότι η εισαγωγή της καινοτομίας δεν σχεδιάστηκε κατάλληλα για να αντιμετωπίσει τις πρωταρχικές ανησυχίες των εκπαιδευτικών. Οι μεταβλητές που φάνηκε να είναι δυνητικά προγνωστικές των ανησυχιών των εκπαιδευτικών περιλάμβαναν την προηγούμενη εμπειρία από τη διδασκαλία του Ανθολογίου, την κατάρτιση στην καινοτομία, το χρόνο ασχολίας με την καινοτομία αυτή, τις στάσεις απέναντι στη Φιλαναγνωσία, την εφαρμογή άλλων καινοτομιών ή καινοτόμων προγραμμάτων, την υποστήριξη από τα στελέχη διοίκησης, τις αναγνωστικές συνήθειες των εκπαιδευτικών, τη λειτουργία στην τάξη λέσχης ανάγνωσης από τους μαθητές και τη συνολική λειτουργικότητα της σχολικής βιβλιοθήκης.Συνοπτικά, οι σημαντικότερες δραστηριότητες επαγγελματικής ανάπτυξης που χρειάζονται οι εκπαιδευτικοί για να μπορέσουν να διδάξουν συστηματικά και αποτελεσματικά τη Φιλαναγνωσία είναι η κατάλληλη επιμόρφωση, η ύπαρξη λειτουργικών βιβλιοθηκών και σχετικού εποπτικού υλικού, η διάθεση περισσότερου διδακτικού χρόνου στο Ωρολόγιο Πρόγραμμα για τη διδασκαλία της Φιλαναγνωσίας, οι αλλαγές στο Α.Π. υπέρ της Φιλαναγνωσίας με αναβάθμιση του μαθήματος και με συνοδευτικά διδακτικά εγχειρίδια και, τέλος, οι συνεργασίες μεταξύ των εκπαιδευτικών.Οι προτάσεις αυτής της μελέτης περιλαμβάνουν την προτροπή στα στελέχη διοίκησης και παιδαγωγικής καθοδήγησης να εξατομικεύουν τις παρεμβάσεις τους προς τους εκπαιδευτικούς, ανάλογα με το στάδιο ανησυχίας στο οποίο βρίσκονται και να δημιουργούν ένα ευνοϊκό κλίμα για την καινοτομία της Φιλαναγνωσίας, αξιοποιώντας όλες τις δημιουργικές δυνάμεις της σχολικής κοινότητας. Η βάση για να δημιουργηθούν τα παραπάνω είναι οι συνεργασίες και η κατάλληλη δικτύωση εκπαιδευτικών και δομών, ώστε το πλεόνασμα δεξιοτήτων και εμπειρίας να προσφέρει στο έλλειμα ώστε να επέρχεται η ισορροπία προς όφελος της σχολικής κοινότητας.