Biodiversity of benthic communities on coastal ecosystems, with a focus on biogenic habitats
Authors: Κατσιάρας Νικόλαος 
Published: July 2022

Η αποκρυπτογράφηση της σχέσης μεταξύ περιβαλλοντικών συνθηκών, βιοποικιλότητας και οικοσυστημικών λειτουργιών αποτελεί την επόμενη πρόκληση της οικολογίας, ενόψει της ταχείας απώλειας ενδιαιτημάτων, οργανισμών και οικοσυστημικών υπηρεσιών. Ως τώρα, η εκτίμηση της περιβαλλοντικής υποβάθμισης βασίζεται κυρίως στην ταξινομική ποικιλότητα, σε λίστες τυπικών ειδών και στα οικολογικά χαρακτηριστικά τους. Παρόλα αυτά, αυτή η προσέγγιση αφήνει λίγα περιθώρια για συγκρίσεις μεταξύ οικοπεριοχών, παρουσιάζει μικρή διακριτική ικανότητα σε περιπτώσεις κατακερματισμού ενδιαιτήματος, παραβλέπει τη σύνδεση με τις οικοσυστημικές λειτουργίες και υπομονεύεται από συχνές αναθεωρήσεις στην ταξινόμηση ειδών (όπως τις πρόσφατες σημαντικές αναθεωρήσεις στην Ταξοκοινωνία των πολύχαιτων). Παράλληλα, απουσιάζει ακόμη και η βασική γνώση για τη λειτουργικότητα των μεσογειακών βενθικών ενδιαιτημάτων, ή για τον συγκεκριμένο ρόλο της βιογενούς δομής σε αυτήν, παρόλο που η λειτουργική ποικιλότητα παρουσιάζει αδιαμφησβήτητα μεγάλες δυνατότητες στην περιβαλλοντική παρακολούθηση. Σε αυτό το πλαίσιο, η παρούσα διατριβή στοχεύει να (α) οριοθετήσει τα γνωστικά μας όρια και να επικαιροποιήσει την πληροφορία σχετικά με την ταξινομική ποικιλότητα των πολύχαιτων στις ελληνικές θάλασσες, καθώς και των οικολογικών χαρακτηριστικών τους, (β) μελετήσει τη λειτουργικότητα σε πολυάριθμα Μεσογειακά βενθικά ενδιαιτήματα (με έμφαση στη βιογενή δομή). Τα αποτελέσματα της διατριβής μπορούν να ενδυναμώσουν την ταξινομική έρευνα, την καταγραφή της βιοποικιλότητας, την περιβαλλοντική εκτίμηση και την υλοποίηση Ευρωπαϊκών Οδηγιών. Η διδακτορική έρευνα βασίστηκε στην ανάλυση 145 βενθικών δειγμάτων από 14 τύπους ενδιαιτημάτων (0,2-431 m βάθος) και δομήθηκε σε 6 κεφάλαια. Στο Κεφάλαιο 1, εκτιμήθηκε το επίπεδο της αβεβαιότητας ανά οικογένεια (άνω του 50% σε 16 οικογένειες), η λίστα ειδών επικαιροποιήθηκε με 13 νέες καταγραφές και παρουσιάστηκε η κατανομή 258 ειδών σε διαφορετικούς τύπους ενδιαιτημάτων. Παρόλα αυτά, υπάρχουν ενδείξεις ότι στις ελληνικές θάλασσες παραμένουν πολυάριθμα τάξα που δεν έχουν εντοπιστεί και περιγραφεί. Στο Κεφάλαιο 2, πραγματοποιήθηκε επαναπεριγραφή του Paucibranchia adenensis (νέα καταγραφή στη Μεσόγειο Θάλασσα), μαζί με δύο παρόμοια είδη (P. purcellana, P. gemmata), καθώς και επικαιροποιήθηκαν τα διαφοροδιαγνωστικά τους χαρακτηριστικά. Επίσης, η συλλογή των οικολογικών τους χαρακτηριστικών έδειξε ανάλογη και εξειδικευμένη προτίμηση σε βιογενή ενδιαιτήματα (Ποσειδώνια, κέλπιες, κοράλλια, βιογενή θρύμματα). Το Κεφάλαιο 3 εστιάζει στην επαναπεριγραφή και οικολογία του Gallardoneris iberica (νέα καταγραφή στην ανατολική Μεσόγειο). Βρέθηκε κυρίως σε άμμους με φυτική παρουσία, καθώς και σε υποστρώματα με υψηλό οργανικό φορτίο, συμπεριλαμβάνοντας ιχθυοκαλλιέργειες και βιομηχανικές περιοχές. Συνεπώς, η κατανομή του αποτελεί ένδειξη ανθεκτικότητας στην ρύπανση. Στο Κεφάλαιο 4, εφαρμόστηκαν προκαταρκτικές αναλύσεις σε 20 λειτουργικά χαρακτηριστικά και παρουσιάστηκε ευρεία ποικιλία μεταξύ των 258 ειδών, όπου ομαδοποιήθηκαν σε 4 κύριες λειτουργικές ομάδες. Το σημαντικότερο ρόλο στην ομαδοποίηση παρουσίασαν τα λειτουργικά χαρακτηριστικά που συνδέονται με την μηχανική οικοσυστήματος. Στο Κεφάλαιο 5 διερευνήθηκε η λειτουργική ποικιλότητα σε 11 τύπους ενδιαιτημάτων και βρέθηκε ότι τα πρότυπα κυριαρχίας των λειτουργικών ομάδων και κατ΄ επέκταση οι σημαντικές λειτουργίες, επηρεάστηκαν κυρίως από την παρουσία βιογενούς δομής. Τα λιβάδια Ποσειδωνίας και οι βαθύαλες λάσπες παρουσίασαν μοναδικά λειτουργικά χαρακτηριστικά και σημαντικά διαφορετική λειτουργική ποικιλότητα από τους άλλους τύπους ενδιαιτημάτων (υψηλότερη και χαμηλότερη αντίστοιχα). Το Κεφάλαιο 6 εστιάζει στην τρωτότητα της βενθικής λειτουργικότητας, μελετώντας διαφορετικούς τύπους λιβαδιών Ποσειδωνίας. Σημαντικές διαφορές στην λειτουργική σύνθεση και ποικιλότητα βρέθηκαν μεταξύ του αδιατάρακτου και του τροποποιημένου λιβαδιού. Αντιθέτως, ομοιότητες παρουσιάστηκαν μεταξύ του αδιατάρακτου λιβαδιού και του νεκρού πάγκου, λόγω της υπόγειας πολύπλοκης δομής που διατηρείται στο τελευταίο, γεγονός που αποτελεί ένδειξη ανάγκης προστασίας των νεκρών πάγκων. Τέλος, η κατηγοριοποίηση των ειδών σε τύπους μηχανικών οικοσυστήματος φάνηκε να διαθέτει σημαντικές δυνατότητες στην εκτίμηση επιπτώσεων κατακερματισμού ενδιαιτήματος.