Η βασική εκπαίδευση στο νομό Πρέβεζας (1913-1940)
Authors: Τσιλιάκου Καίτη 
Published: December 2022

Το αντικείμενο της παρούσας διδακτορικής διατριβής με θέμα «Η βασική εκπαίδευση στο Ν. Πρέβεζας 1913-1940» είναι η ανάδειξη της πραγματικής κατάστασης λειτουργίας της βασικής εκπαίδευσης του Ν. Πρέβεζας όπως αυτή διαμορφώθηκε με την εφαρμογή της κεντρικής εκπαιδευτικής πολιτικής κατά τη χρονική περίοδο που μεσολάβησε ανάμεσα στο πρώτο βαλκανικό και δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Το οικοδόμημά της στηρίζεται στο αρχειακό υλικό της μητρόπολης Νικοπόλεως και Πρεβέζης, του Συλλόγου προς Διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων και των δημοτικών σχολείων του νομού, στο ανέκδοτο υλικό των Γ.Α.Κ. Πρέβεζας, Ιωαννίνων και Αθηνών, στα δημοσιεύματα της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδος, της Ελληνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, των εφημερίδων, δελτίων, επιθεωρήσεων και περιοδικών της εποχής. Για τη διερεύνηση της πραγματικής λειτουργίας της βασικής εκπαίδευσης και την ανασυγκρότηση της εικόνας του θεσμού τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο, ως καταλληλότερο είδος θεωρήθηκε η ιστορική έρευνα. Η κατανόηση και ανάλυση των τεκμηρίων, καθώς και η ερμηνεία των απόψεων και αποφάσεων σε τοπικό επίπεδο επιχειρείται με την εφαρμογή της ερμηνευτικής μεθόδου, υπό το πρίσμα των πολιτικών, ιδεολογικών, κοινωνικών και οικονομικών συγκυριών. Η έρευνα ανέδειξε ότι τα σχολικά ταμεία ενισχύονταν από χρηματικές εισφορές συλλόγων και αδελφοτήτων, ευεργετών και κληροδοτημάτων, από την παραχώρηση μέρους των εσόδων των εκκλησιών και από τις υποχρεωτικές εισφορές δήμου, κοινοτήτων και κράτους. Το Καραμάνειο νηπιαγωγείο λειτουργούσε αρχικά ως φιλανθρωπικό ίδρυμα και μετέπειτα ως ιδιωτικό νηπιαγωγείο, το οποίο δεν εξυπηρέτησε επαρκώς τους σκοπούς της διαθήκης του Σπ. Καραμάνη και το διδακτικό προσωπικό που υπηρετούσε σ’ αυτό δεν ήταν ικανοποιημένο με τις μισθολογικές και εργασιακές συνθήκες, καθότι ο αριθμός των μαθητών ήταν πολύ μεγάλος. Ο θεσμός της εποπτείας ήταν συνδεδεμένος με το ρόλο του επιθεωρητή, ο οποίος είχε διοικητικό και εποπτικό ρόλο. Βάσει της νομοθεσίας και του αρχειακού υλικού, δεν προκύπτει να γινόταν τακτικός διοικητικός και εποπτικός έλεγχος. Το σχολικό δίκτυο βασικής εκπαίδευσης του νομού αποτελούταν από κρατικά δημοτικά σχολεία (αρρένων, θηλέων, μικτά, κοινά και πλήρη), από πλήρη νηπιαγωγεία, από τρία οθωμανικά δημοτικά σχολεία (2 αρρένων και 1 θηλέων), από το ισραηλιτικό δημοτικό σχολείο (μικτό), από το ιδιωτικό ιταλικό δημοτικό σχολείο και από το φιλανθρωπικό-ιδιωτικό Καραμάνειο νηπιαγωγείο. Τα περισσότερα από αυτά προϋπήρχαν πριν το 1913. Το σχολικό δίκτυο, κατά την εξεταζόμενη χρονική περίοδο, δεν αναπτύχθηκε παράλληλα με την αύξηση του πληθυσμού του νομού. Οι ιδρύσεις, οι προαγωγές και οι διαιρέσεις των σχολικών μονάδων χάνονταν από τις συγχωνεύσεις και τις καταργήσεις των σχολείων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να μην καλύπτονται επαρκώς οι ανάγκες του νομού. Το διδακτικό προσωπικό διοριζόταν αρχικά από τα σωματεία των εφορειών και των δημογεροντιών και από το Νομάρχη Ιωαννίνων. Το 1915 που η Πρέβεζα συστάθηκε σε νομό, οι διορισμοί γίνονταν από τους νομάρχες Πρέβεζας, Άρτας και Ιωαννίνων καθότι τα όρια του νομού δεν συνέπιπταν με τα όρια των εκπαιδευτικών περιφερειών. Η Γενική Διοίκηση Ηπείρου διόριζε προσωρινά εκπαιδευτικούς σε σχολεία που αργούσαν ή σε σχολεία που δημιουργούνταν κάποιο λειτουργικό κενό. Ο επιθεωρητής έλεγχε τα δικαιολογητικά των υποψηφίων και το εποπτικό συμβούλιο πρότεινε το διορισμό, ενώ το υπουργείο παιδείας τον επικύρωνε. Βασικά κριτήρια πρόσληψης ήταν η εντοπιότητα και τα τυπικά προσόντα που καθορίζονταν κάθε φορά από τη σχετική νομοθεσία. Οι διορισμοί που γινόταν ήταν ελάχιστοι και δεν κάλυπταν τις ανάγκες του νομού. Η μαθητική δύναμη των σχολείων ήταν ανάλογη με την αυξομείωση του πληθυσμού. Η αυξομείωση των εγγραφών, της φοίτησης, του προβιβασμού ή της στασιμότητας καθώς και της διακοπής σπουδών επηρεάζεται από το μορφωτικό επίπεδο των κατοίκων και τον ενεργό παραγωγικό πληθυσμό του νομού σε συνδυασμό με τη γεωγραφική θέση. Η εγκατάλειψη σχολείου αφορούσε κυρίως ορφανούς μαθητές και παιδιά που προέρχονταν από τα μεσαία ή κατώτερα κοινωνικά στρώματα. Η επαρχία χαρακτηρίζεται από την ομοιογένεια του μαθητικού πληθυσμού της σε αντίθεση με τα σχολεία της πόλης όπου θα μιλούσε κανείς για διαπολιτισμικά σχολεία. Οι πειθαρχικές ποινές επιβάλλονταν από τα αρμόδια πειθαρχικά όργανα (υπουργό, εποπτικό συμβούλιο, επιθεωρητή, διευθυντή, σύλλογο διδασκόντων). Επιβλήθηκαν σε εκπαιδευτικούς και μαθητές και καμία ποινή σε γονέα για παραβίαση του νόμου περί υποχρεωτικής φοίτησης.