Διαστάσεις οικογενειακής λειτουργίας και δυσκολίες του παιδιού στην ορθογραφία
Authors: Τρέχα Στεργούλλα 
Published: September 2023

Η ορθογραφημένη γραφή, δηλαδή, η γνώση και εφαρμογή στον γραπτό λόγο των ορθογραφικών συμβάσεων της ελληνικής γλώσσας αποτελεί πρόκληση για πολλούς/ές μαθητές/τριες. Η ικανότητα της ορθογραφίας είναι μια σταδιακά αναπτυσσόμενη, χρονοβόρα και περίπλοκη διαδικασία. Σχετίζεται άμεσα με τις γλωσσικές δεξιότητες του παιδιού, τη φωνολογική, τη γραμματική και τη σημασιολογική επίγνωση, τις γνωστικές λειτουργίες (νοημοσύνη, αντίληψη, μνήμη) και τις μεταγνωστικές δεξιότητες (έλεγχος και επιλογή των ορθογραφικών στρατηγικών). Η οικογένεια κατέχει έναν ζωτικής σημασίας ρόλο στην προσπάθεια των παιδιών να κατακτήσουν τη γραφή και την ανάγνωση. Το μαθησιακό περιβάλλον που προσφέρουν οι γονείς στο σπίτι εστιάζει στην ποιότητα των γλωσσικών ερεθισμάτων και των συμπεριφορών που συμβάλουν στην ανάπτυξη του αλφαβητισμού. Η συσχέτιση μεταξύ νοημοσύνης, γλωσσικών προβλημάτων και ορθογραφίας είναι καλά εδραιωμένη στη βιβλιογραφία, ωστόσο, δεν υπάρχουν έρευνες που εστιάζουν στη συσχέτιση λαθών στην ορθογραφία με την οικογενειακή δυναμική. Η μελέτη επιδιώκει να εξετάσει τη δυναμική της λειτουργίας οικογενειών με παιδί με δυσκολίες στην ορθογραφία μέσα από την οπτική των ίδιων των παιδιών αλλά και των γονέων τους. Ειδικότερα, στοχεύει να διερευνήσει το επίπεδο οικογενειακής δυναμικής με βάση τις εκτιμήσεις των παιδιών και των γονέων και τη σύγκριση μεταξύ τους, το ποσοστό των λαθών στην ορθογραφία, τη συσχέτιση του αριθμού των ορθογραφικών λαθών με τον βαθμό νοημοσύνης των παιδιών, καθώς και τις συσχετίσεις με βασικά δημογραφικά χαρακτηριστικά. Επίσης, μελετά τον βαθμό άγχους των γονέων, τις συσχετίσεις μεταξύ της οικογενειακής δυναμικής με τα ορθογραφικά λάθη των παιδιών, τον βαθμό άγχους των γονέων, και τις συσχετίσεις με δημογραφικά χαρακτηριστικά των γονέων. Τέλος, επιδιώκει να εξετάσει τη συσχέτιση για τους συντελεστές παλινδρόμησης σύμφωνα με την ανάλυση διαδρομής. Το δείγμα ήταν συνολικά 450 άτομα: 225 παιδιά και 225 γονείς. Το παιδιά ήταν μαθητές/τριες στην έκτη τάξη δημοτικού σχολείου, με μέσο όρο ηλικίας τα 11,5 έτη. Οι γονείς των παιδιών που συμμετείχαν στην έρευνα είχαν μέσο όρο ηλικίας τα 38,1 έτη. Η παρούσα μελέτη συνιστά μία ποσοτική έρευνα. Για τη συλλογή των δεδομένων χορηγήθηκαν τα ακόλουθα: α) Στα παιδιά: Ένα Αυτοσχέδιο Ερωτηματολόγιο Κοινωνικό-δημογραφικών Στοιχείων, το Ερωτηματολόγιο Δυναμικής της Οικογένειας II (FDM II), το Raven’ s Standard Progressive Matrices (RPMs), το Τεστ Καθ’ υπαγόρευση Γραφής (ΚΥΓ), και το Τεστ Φωνηματογραφηματικής Αντιστοίχισης (ΦΑ), και β) Στους γονείς: Ένα Αυτοσχέδιο Ερωτηματολόγιο Κοινωνικό-δημογραφικών Στοιχείων, το Ερωτηματολόγιο Δυναμικής της Οικογένειας II (FDM II) και το Ερωτηματολόγιο Άγχους του Beck (Beck Anxiety Inventory – BAI). Η ανάλυση των δεδομένων βασίστηκε σε πολλαπλές στατιστικές αναλύσεις. Ειδικότερα, υλοποιήθηκαν τα εξής: 1) περιγραφική στατιστική (μέσες τιμές, τυπικές αποκλίσεις, διάμεσες τιμές, εύρος (ελάχιστο-μέγιστο) και ενδο-τεταρτημοριακό εύρος, 2) μη παραμετρικό τεστ Shapiro-Wilk test of normality για ανεξάρτητα δείγματα, 3) συσχετίσεις με το κριτήριο ρ του Spearman, 4) μη παραμετρικό τεστ Mann-Whitney για ανεξάρτητα δείγματα για τις μεταβλητές που είχαν δυο κατηγορίες, 5) μη-παραμετρικό τεστ Kruskal-Wallis για ανεξάρτητα δείγματα και 6) αναλύσεις διαδρομών. Τα ευρήματα -με βάση το δείγμα των παιδιών- ανέδειξαν ότι η πλειονότητα εμφάνισε υψηλό αριθμό ορθογραφικών λαθών στα τεστ ορθογραφίας ΚΥΓ και ΦΑ. Μάλιστα, οι μαθητές/τριες που είχαν υψηλό ποσοστό ορθογραφικών λαθών στο τεστ ΚΥΓ είχαν υψηλό ποσοστό λαθών στο τεστ ΦΑ, εφόσον η μεταξύ τους συσχέτιση ήταν θετική στατιστικά σημαντική. Επιπρόσθετα, το μεγαλύτερο ποσοστό των μαθητών/τριών της έρευνας είχε βαθμολογία στο τεστ νοημοσύνης RPMs στις Κατηγορίες ΙΙ & ΙΙΙ, που αντιστοιχούν σε ευφυία καθοριστικά πάνω του μέσου όρου και ευφυία στον μέσο όρο. Ταυτόχρονα, οι μαθητές/τριες εμφάνισαν υψηλό βαθμό στην πλειονότητα των διαστάσεων της οικογενειακής δυναμικής στο ερωτηματολόγιο FDM ΙΙ, και πιο συγκεκριμένα, στις πέντε από τις έξι διαστάσεις. Βρέθηκε, επίσης, ότι υπήρχε στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ της επίδοσης στο τεστ νοημοσύνης και των ορθογραφικών λαθών των μαθητών/τριών, καθώς και αρνητική συσχέτιση μεταξύ των διαστάσεων της δυναμικής της οικογένειας με τον αριθμό των λαθών στην ορθογραφία. Κατά συνέπεια, οι μαθητές/τριες με μεγαλύτερο αριθμό λαθών αντιστοιχούν σε μαθητές/τριες με χαμηλότερη επίδοση στο τεστ νοημοσύνης RPMs, και όσο αυξάνεται η δυναμική της οικογένειας, τόσο μειώνονται τα λάθη στην ορθογραφία των μαθητών/τριών, και αντίστροφα. Επιπρόσθετα, κάποια δημογραφικά χαρακτηριστικά των παιδιών είχαν συσχέτιση με την επίδοσή τους στην ορθογραφία, τον βαθμό νοημοσύνης και τη δυναμική της οικογένειας. Τα ευρήματα -με βάση το δείγμα των γονέων- κατέδειξαν ότι οι γονείς εμφάνισαν υψηλή βαθμολογία σε πέντε από τις έξι διαστάσεις του ερωτηματολογίου οικογενειακής δυναμικής. Επιπλέον, η πλειονότητα των γονέων εμφάνισε χαμηλό βαθμό άγχους. Βρέθηκε αρνητική στατιστικά σημαντική συσχέτιση ανάμεσα σε τρεις διαστάσεις από τις έξι του ερωτηματολογίου των γονέων με τα ορθογραφικά λάθη των παιδιών στο τεστ ΚΥΓ. Άρα, όσο χαμηλότερος ήταν ο αριθμός των λαθών, τόσο υψηλότερη ήταν η επίδοση στις συγκεκριμένες διαστάσεις. Δεν παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις ανάμεσα στις διαστάσεις του ερωτηματολογίου οικογενειακής δυναμικής και στον αριθμό των ορθογραφικών λαθών στο τεστ ΦΑ. Επιπλέον, οι γονείς παιδιών με υψηλό ποσοστό λαθών στην ορθογραφία στο τεστ ΚΥΓ είχαν αντίστοιχα υψηλό βαθμό άγχους, γιατί η μεταξύ τους συσχέτιση ήταν θετική αλλά όχι στατιστικά σημαντική. Εντοπίστηκε, επίσης, αρνητική στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ του βαθμού άγχους των γονέων στο ερωτηματολόγιο άγχους σε τέσσερις από τις έξι διαστάσεις της δυναμικής της οικογένειας. Κατά συνέπεια, όσο χαμηλότερος ήταν ο βαθμός άγχους των γονέων, τόσο υψηλότερες ήταν οι τιμές σε τέσσερις διαστάσεις της οικογενειακής δυναμικής σύμφωνα με τους γονείς. Παράλληλα, το φύλο των γονέων βρέθηκε ότι έχει συσχέτιση με δύο διαστάσεις της οικογενειακής δυναμικής και τον βαθμό άγχους. Τα ευρήματα -με βάση το συνολικό δείγμα- έδειξαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ παιδιών και γονέων σε τρεις από τις έξι διαστάσεις του ερωτηματολογίου της οικογενειακής δυναμικής, όπου οι γονείς εμφάνισαν υψηλότερες τιμές συγκριτικά με αυτές των παιδιών. Παράλληλα, η ανάλυση διαδρομών επεσήμανε ότι οι διακυμάνσεις των διαστάσεων του ερωτηματολογίου της οικογενειακής δυναμικής των γονέων εξηγούν μεγάλο μέρος της διακύμανσης των διαστάσεων του ερωτηματολογίου της οικογενειακής δυναμικής των παιδιών και αυτές με τη σειρά τους μεγάλο μέρος της διακύμανσης των λαθών των παιδιών. Δηλαδή, ο αριθμός των λαθών, είτε στο ΚΥΓ είτε στο ΦΑ, μπορεί να προβλεφθεί με βάση τις διαστάσεις του ερωτηματολογίου οικογενειακής δυναμικής των γονέων, αφού προηγουμένως έχουν προβλεφθεί οι διαστάσεις του ερωτηματολογίου οικογενειακής δυναμικής των παιδιών. Το γενικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι οι δυσκολίες των παιδιών στην ορθογραφία σχετίζονται με τη δυναμική της οικογένειας και το επίπεδο της νοημοσύνης τους.