bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
HISTORICAL AND CULTURAL FACTORS OFTHE TURKIC-ARAB RELATIONS DURING THE MAMLUKSRULE (13-15CENTURIES)
Authors:   Korkyt Ata Kyzylorda University, Aubakirova K.K. , Taiman S.T. ,   Korkyt Ata Kyzylorda University
Published: November 2022

This article examines the prerequisites for cultural, linguistic, historical ties between the Turks and the Arabs during the Mamluk rule in the 13-16 centuries and the various factors that influenced them. There are also data from medieval manuscripts and historical treatises on the meaning and scope of the name Mamluk, genealogical lineage, ethnic composition ofMamluks. The sources of the study are the works of historians and chroniclers such as ad-Dawadari, Ibn Kathir, al-Kalkashandi, al-Makrizi, Ibn Tagriberdi, who lived during the Mamluk period, as well as manuscripts such as "al-Qawanin", "Ad-Durra" and "Tarjuman" written in the mamluk period. The preconditions for relations between Arabs and Turks date back to the earliest times.The establishment of relations between the two peoples and the two countries depends on political, historical, social,religious, cultural and etc. various factors. By identifying the factors that influenced the formation and development of Turkic-Arab relations during the Mamluk rule, we can see thatthe Turkic-Arab relations were comprehensive and extensive.
АBOUT THE АCTIVITIES OF АLIKHАN BUKEIKHАN IN THE FIRST YEАRS OF SOVIET POWER IN KАZАKHSTАN (1920-1922)
Authors:   L.N. Gumilyov Eurasian National University, Zhussip S.K. , Kozybayeva M.M. ,   Ch.Ch. Valikhanov Institute of History andEthnology, Maslov K.B. ,   L.N. Gumilyov Eurasian National University
Published: November 2022

In this article, the authors explore a little-known segment of the life and work of the ideological founder and leader of the national liberation movement, the Alash party of the early twentieth century, the founder and head of the Autonomous Republic of Alash A.N. Bukeikhana in the early years of the establishment of Soviet power in Kazakhstan. After the establishment of Soviet power in Kazakhstan, he lived and worked in his native country for less than two years -from August 1920 to December 1922. New historical materials found in the fund of the Central State Archive of the Republic of Kazakhstan and the central archives of the Russian Federation (Russian State Archive of Socio-Political History, Department of Archives of the Federal Security Service of the Russian Federation), as well as collections on the movement and the Alash party, individual historical documents, published in the periodical press, allow us to restore the little-studied periods of the life and work of A.N. Bukeikhana (1920-1922), conducted by him in his homeland.
HISTORIOGRAPHY OF YER YEDIGE EPIC IN 2ND HALF OF 19 – 1ST HALF OF 20 CC.
Authors:   Eurasian University named after L.N. Gumilyov, Kushkumbayev A.K. , Ualiyev T.A. ,   Sh. Ualikhanov Kokshetau University
Published: November 2022

From the 2nd half of the 19 century to the 1st half of the 20 century the articleanalyses and highlights the main stages in the study of the heroic epic Yer Yedige. The destiny of Yer Yedige epic, as well as the heroes of the epic, turned out to be full of adventures and dramatic plotlines. It is arguable that to the extent that the researchers changed the image of the hero by studying the epos and adapting it to the Soviet reality and ideology, the epos changed the fate of the scholars themselves. Due to ideological pressure, which started after the Resolution of Central Committee of All-Union Communist Party of Bolsheviks in 1944, scientists radically changed their scientific career and gave up the theme of Yedige epos (A.Margulan changed from philology to archeology), which in its turn had a negative impact on Yedige studies, reducing its scientific and cognitive potential up to 80s of the 20 century. In this context, the article attempts to review the history of Yedige epic studies within conceptualist and anthropological research models used in historiographical studies. In this view, for the first period of the study of the epic of Yedige (from the 2nd half of the 19 century to the pre-revolutionary period) it is more producible to be considered within a conceptualist model of historiographical research, and for the second period (next quarter of 20 cen.) within an anthropological model of research.
Panorama histórico-crítico sobre Boccaccio en España
Authors: González Ramírez David
Published: November 2022

Se propone un panorama histórico-crítico sobre los trabajos y proyectos colectivos que se han ocupado, con un carácter general, de la presencia de Boccaccio en España a través de sus traducciones. Se trata de un estudio preliminar que, a modo de introducción, servirá de pórtico a otros tres, dedicados a las traducciones en lengua toscana y en latín.
«Il mês di Jugn la sèsule tal pugn». Refranes romances del mes de junio
Authors: Gargallo Gil José Enrique , I Tous Joan Fontana
Published: November 2022

En el presente artículo nos ocupamos de refranes meteorológicos y del calendario, representados en una treintena de variedades romances, que tienen como protagonista el mes de junio, ya sea solo o bien relacionado con otro (en particular, con mayo) o más meses (en este sentido, destaca una retahíla portuguesa que contiene los doce meses). En nuestro corpus de estudio, cabe señalar la atención prestada, entre otros aspectos meteorológicos, a la dicotomía entre lluvia (mal augurio) y tiempo seco (buen augurio), a los fríos tardíos, a los consejos de abrigo, a la duración del día y a la siega en tanto que labor característica del mes, como demuestra el recurrente paremiotipo «junio + hoz en (el) puño» o similares.
Il volo di Alessandro Magno nel Medioevo romanzo: fra testi e immagini
Authors: Tommasi Alessia
Published: November 2022

Questo contributo prende spunto dal celebre volume di Chiara Frugoni, Historia Alexandri Magni elevati per griphos ad aerem. Origine, iconografia e fortuna di un tema (Roma, Istituto Storico per il Medioevo Italiano, 1973), e vuole presentare un approfondimento per quanto riguarda l’ambito dei volgarizzamenti italiani del Romanzo di Alessandro, che pare non aver riscosso finora grande attenzione da parte degli studiosi. In questo saggio si propone dunque uno studio delle caratteristiche della scena del volo nei volgarizzamenti italiani della seconda redazione della Historia de preliis Alexandri Magni, passando attraverso lo studio delle tradizioni illustrative dei manoscritti miniati (prevalentemente di ambito francese). Particolarmente innovativo è l’allargamento del campo di indagine alle possibili relazioni tra i manoscritti figurati e la presenza nei volgarizzamenti di dettagli assenti nella versione latina di partenza (forse per il tramite di un modello latino che già conteneva in sé una o più variabili).
СОДЕРЖАНИЕ И СТРУКТУРА ИНДЕКСОВ ОЦЕНКИ УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ ГОРОДОВ: ПЕРСПЕКТИВЫ ПРИМЕНЕНИЯ В КАЗАХСТАНЕ
Authors: Садыкова Гүльнара , Жамешова Айшаханым , Тюлюбаева Динара , Джакупов Нурбек
Published: November 2022

В статье оценивается перспектива применения зарубежных индексов для оценки устойчивого развития городов Казахстана. Исследование проведено в рамках проекта [1]. Индексы проанализированы на предмет структуры индикаторов, выявлена степень соответствия используемых индикаторов данным из различных открытых источников по Республике Казахстан.  Актуальность статьи обусловлена важными экономическими, социальными и экологическими вызовами современной урбанизации, а также рядом долгосрочных государственных и международных мер по повышению устойчивости развития городов в Казахстане и мире в целом. Предметом исследования является соответствие и перспективы успешного применения зарубежных индексов оценки устойчивости городской среды в Казахстане. Целью данной статьи является систематизация наиболее широко применяемых индексов устойчивости развития городов для формирования перечня основных индикаторов и показателей, оценка, мониторинг и совершенствование которых позволит принимать адресные меры по повышению степени устойчивости развития городов Казахстана. В работе использованы такие методы исследования, как анализ литературы по теме исследования, изучение и обобщение сведений, сравнительный анализ. В результате исследования выявлены основные подходы к формированию структуры индексов устойчивого развития градов, а также степень соответствия наиболее широко применяемых индексов устойчивого развития города данным об устойчивом развитии городов в Казахстане из различных источников и перспектива их дальнейшего применения.
ЗАМАНАУИ ҚАЛАЛЫҚ ЖОЛАУШЫЛАР КӨЛІГІ ЖҮЙЕСІН ҰЙЫМДАСТЫРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Authors: Бекмагамбетова Лаура , Саукенова Индира , Мусалиева Роза
Published: November 2022

Қалалық логистиканың мақсаттары қалалық ағындарды жақсарту тұрғысынан мамандандырылған кәсіпорын ұсынған үйлестірусіз қол жеткізу қиын.  Қалалық мекемелердің кеңеюі, қала тұрғындарының өсуі және осыған байланысты ағындар қалалық жерлерде өмір сүру сапасының біртіндеп нашарлауына әкеледі. Мақалада ұсынылытын модель қалалық кеңістіктегі жолаушылар ағыны мен тауар айналымын жақсарту бойынша  жергілікті  билік  органдары  үшін тиімді құрал бола алады. Іс жүзінде барлық қалалар қаладағы жүк айналымы мен жолаушылар ағыны туралы ақпараттың жетіспеушілігіне тап болады.

Қызметтерді алушылар үшін артықшылықтар мынадай нысандарда интеграцияланған көлік жүйесі шеңберінде ұсынылатын көрсетілетін қызметтердің неғұрлым жоғары деңгейі, көлік ұсынысының үлкен тартымдылығы, үздік бағалар мен жоғары сапа, төмен көлік шығыстары, ұйымдастырушы ұсынған кешенді ұсынысты алу, көліктің қолжетімділігі туралы толық ақпарат нысандарда көрініс табады.
СОВРЕМЕННЫЕ ПРОБЛЕМЫ МОРСКОГО ТРАНСПОРТА
Authors: Кегенбеков Жандос , Змановский Артём , Сапрыкина Наталья
Published: November 2022

В статье рассмотрены основные проблемы современных морских перевозок на международном уровне, освещены вызовы глобальной индустрии, а также особое внимание уделено вопросам экологии и юридическому регулированию морских перевозок. Были определены основные преимущества и недостатки использования морского транспорта при организации перевозки грузов. Объектом исследования является сфера морских перевозок, предметом является сложности, возникающие при организации морских перевозок. Значимость исследования заключается в формировании интереса и стимула к продолжению поиска решений проблем в данной сфере. Теоретическую основу исследования составили такие методы, как сравнение, анализ, наблюдение, метод экспертных оценок. Вывод, полученный в результате исследования, заключается в том, что современные проблемы морского транспорта можно решить, применив комплексный подход. Ключевым приоритетом для совершенствования механизма международных морских перевозок должен стать вопрос об максимально возможном ограничении выбросов вредных веществ.
МАГИСТРАЛДЫ ЭЛЕКТР ЖЫЛЖЫМАЛЫ ҚҰРАМНЫҢ ТОКҚАБЫЛДАҒЫШТЫҢ ТАБАНЫНЫҢ ЖЫЛУЛЫҚ КҮЙІНІҢ ЖЕТІЛДІРІЛГЕН МАТЕМАТИКАЛЫҚ МОДЕЛІ
Authors: Утепбергенова Сандугаш , Егзекова Анар , Койшибаева Куланда , Томилов Валерий
Published: November 2022

Мақалада әртүрлі асылғылармен, соның ішінде екітүйіспелі сыммен әрекеттесу кезіндегі оның температуралық таралуын есептеу үшін токқабылдағыш табаныныңжылулық күйінің жетілдірілген математикалық моделі келтірілген.Модель өткіннің аспалы аралығының бойындағы және олардың арасындағы сымдарға токқабылдағыштың түйіспелік қысылуының біркелкі еместігін ескереді, түйіспелі торапты сынау үшін вагон-зертхананың мәліметтер базасын пайдалануға, электрлендірілген темір жолдардың әртүрлі телімдерінде, соның ішінде олардың арасындағы өтпелі кезеңдерде табанның жылулық режимдерін есептеуге мүмкіндік береді.Жұмыста жоғары жылдамдықты желісінің түйіспелі сымының зигзагының таралу тығыздығының графиктері келтірілген, токқабылдағыштың олармен өзара әрекеттесуі кезінде токқабылдағыш табаныныңөтпелі және қалыптасқан жылулық күйлері анықталған.
ТОБЫҚ БУЫНДАРЫНА АРНАЛҒАН РОБОТТЫҚ ЭКЗОСКЕЛЕТІН ЖАСАУДЫҢ ҚЫСҚА СИПАТТАМАСЫ
Authors: Балбаев Гани , Жетенбаев Нурсултан , Сейткулов Ержан
Published: November 2022

Жұмыста тобық буынын қалпына келтіру үшін төменгі аяқтың жаңа роботты экзоскелетінің кезең-кезеңімен дамуы сипатталған. Үш еркіндік дәрежесі бар экзоскелеттің жаңа түрі қарастырылады. Зерттеу әдістері, кинематикалық схемасы, компьютерлік модельдеу және тәжірибелік үлгіні эксперименттік сынау сипатталған. Жеткілікті үлкен әдебиеттер тізімі зерттелді.
АВТОМАТИЗАЦИЯ СБОРА И ПОДГОТОВКИ ДАННЫХ ИЗ СИСТЕМЫ МОНИТОРИНГА ЛВС ДЛЯ ДАЛЬНЕЙШЕГО ПРИМЕНЕНИЯ В СИСТЕМАХ ПРОГНОЗИРОВАНИЯ БАЗИРУЮЩИХСЯ НА МЕТОДАХ МАШИННОГО ОБУЧЕНИЯ
Authors: Мырзатай Али , Рзаева Лейла , Құрманай Нұржан , Жакенов Мурат , Абитовa Гульнара
Published: November 2022

В статье рассматривается работа по разработке автоматизированной системы сбора и подготовки данных полученных из ПО системы мониторинга ЛВС PRTG Network Monitor. Цель статьи – выявить систематический подход к выявлению проблем, смоделировать бизнес-процессы согласно поставленным задачам и определить функции внедряемых решений. Авторы подчеркивают необходимость наличия систем мониторинга и хранения данных для оптимизации работ служб поддержки ЛВС, а также для дальнейшего внедрения других систем, например, системы сбора и подготовки данных для дальнейшего применения в области машинного прогнозирования. По вышесказанным причинам авторы рассмотрели возможность написания скрипта, который удовлетворял бы поставленным задачам. А именно: экономическая дешевизна при разработке, а не покупке готового софта, возможность работы скрипта с исходящими данными ПО PRTG Network Monitor, пригодный к чтению и анализу исходящих данных системой машинного прогнозирования, объединение максимально возможного числа таблиц в единую таблицу данных, и пр.
КҮН ФОТОЭЛЕКТР СТАНЦИЯЛАРЫНЫҢ ПЕРСПЕКТИВТІ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫ МЕН ЖҰМЫС ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Authors: Онгар Булбул , Калиев Жаныбек , Құлахметов Нұрсен , Жақсылық Ақбота , Карасаева Әсел
Published: November 2022

Қазақстанның өнеркәсіп салаларын энергиямен қамтамасыз ету үшін жаңғыртылатын энергия көздерін дамыту міндеті барған сайын маңызды болып отыр. Соңғы онжылдықта бұл энергия көздеріне қызығушылық үнемі өсіп келеді, өйткені тікелей күн радиациясын пайдалануға негізделген энергияның әлеуеті өте жоғары. Ерекше көңіл бөлінеді. Қазіргі күн электр станцияларын (КЭС) пайдалану тек өнеркәсіптік және тұрмыстық энергетикада ғана емес, сонымен қатар темір жол жүйесінде де өзекті болып табылады. Алынған нәтижелер статистикалық әдіспен өңделді. Теориялық зерттеулер жүйенің жұмыс режиміне климаттық факторлардың әсерін бағалау үшін математикалық модельдер мен бағдарламалық қамтамасыз ету алгоритмдерін әзірлеумен қатар жүрді.
ЖЕРСЕРІКТІ АЛЬТИМЕТРИЯ ДЕРЕКТЕРІН БАЛҚАШ КӨЛІ БОЙЫНША ЖЕРГІЛІКТІ ГИДРОЛОГИЯЛЫҚ ДЕРЕКТЕРМЕН САЛЫСТЫРУ
Authors: Бейсембекова Меруерт
Published: November 2022

RADS-тің алтиметриялық мәліметтер базасында әртүрлі уақыт аралықтары мен миссияларды қамтитын 12 спутниктен ақпарат бар. Балқаш көлі бойынша деректер базасынан барлығы 140 331 жеке деректер жазбасы алынды. Осы мәліметтер жиынтығынан кері шашырау коэффициенттері >13,5 cdb және маңызды толқын биіктігінің нормаланған стандартты ауытқу қатесі >0,5 м жазбалар жойылды.

Қалған 33 173 жазба 1990 жылдан 2021 жылға дейінгі кезеңдегі осы көлдегі толқындардың қасиеттерін жеткілікті түрде көрсетеді деп күтілуде.

Спутниктік ақпараттың дұрыстығын растау үшін Балқаш көлі ауданындағы гидрометеорологиялық станциялардан жергілікті өлшеулер немесе бақылаулар деректері алынды. "Қазгидромет" республикалық мемлекеттік кәсіпорнынан Балқаш көлі ауданында тек екі станция бөлінген. 1990-2021 жылдар аралығында Балқаш, Алғазы және Сарышаған станцияларынан желдің жылдамдығы туралы ақпарат алынды.
РАЦИОНАЛЬНЫЙ ЗАХВАТ ОБЪЕКТА В ПРЕДЕЛАХ ЖЕСТКОСТИ
Authors: Темірбеков Ербол , Жүнісбеков Сейітбек , Карасаев Байрон , Акимов Талипжан , Жауыт Әлғазы
Published: November 2022

Сейчас существует множество различных конструкций схватов роботов-манипуляторов. В этой работе исследуется проблема равномерного схватывания в точках контакта объекта круглой или сферической формы (плоды и овощи) схватом. Сейчас для этого используются датчики давления, установленные на «пальцах» схвата. Они при определенном значении усилия в зоне контакта останавливают «пальцы» схвата. Однако нет такого универсального датчика, который оптимально реагирует на весь диапазон давлений от очень больших до мизерных значений. Поэтому каждый такой датчик давления имеет свой диапазон значений, они соответствуют номинальному режиму работы датчика, определенному заводом-изготовителем. Разрабатываемые здесь схваты предназначены для агросадоводческой продукции. С 1961г. установлены международные стандарты для фруктов и овощей: средний диаметр продуктов садоводства - в диапазоне от 40 до 100 мм, вес - в диапазоне от 50 до 500 г. Форма этих продуктов приблизительно сферическая с некоторыми несущественными изменениями формы в лимонах и продолговатых помидорах. Механические свойства яблок, груш и томатов и др. были также измерены. То есть для каждого вида такой продукции должен быть определенный датчик с конкретным диапазоном изменения усилий. К тому же этот схват должен в зонах контакта всеми своими «пальцами» создавать одинаковые усилия для равномерного схватывания. Для исследования этих проблем здесь анализируются двухфаланговые и трехфаланговые схваты, имеющие адаптацию к поверхности плода.
ҚАЗІРГІ УАҚЫТТАҒЫ БИОГАЗДЫ ӨНДІРУДІҢ ШЕШІМДЕРІН ТАБУ ЖОЛДАРЫ
Authors: Турсунбаева Гулжамал , Бахтияр Балжан , Коробков Максим , Мергалимова Алмагуль
Published: November 2022

Мақалада Қазақстан Республикасындағы биогаз өндірісінің дамуы қарастырылады. Шикізаттың негізгі түрлері және одан алынатын отынның үлестік көлемі туралы ақпарат берілген. Оңтүстік өңірдің газ отынына деген қажеттілігін 20-25 пайызға дейін қамтамасыз етуге әлеуетті мүмкіндік бар. Жобаның мақсаты биоотын өндіру алаңынан, биогаз синтезі зауытынан, жылу генераторынан – жылу энергиясын өндіруге арналған жаңа типті ыстық су қазандығынан тұратын биомассадан немесе жануарлар қалдықтарынан жылу энергиясын өндіруге арналған тәжірибелік-энергетикалық кешен құру болып табылады. энергия, биогазда жұмыс істейді және қалдықтарды тиімді өңдеуге мүмкіндік береді. Биогаз технологияларын кеңінен енгізу қажеттілігі энергетикалық, экологиялық, эксплуатациялық, экономикалық және әлеуметтік тиімділікті қамтитын олардың тиімділігі тұжырымдамасының барлық құрамдастарын ескеруді талап етеді.
Бүгінгі күні биогаз технологияларын биомассадан немесе жануарлар қалдықтарынан жылу мен энергия өндіруді үйлестіре отырып, Қазақстан Республикасы экономикасының өнеркәсіптік және ауылшаруашылық салаларында жаңа экономикалық шындықтарда пайдалану тиімді және тұрақты нәтижеге қол жеткізуге мүмкіндік береді. қоршаған ортаға экологиялық жүктемені азайту.
ОПТИКАЛЫҚ ТАЛШЫҚТАРДАҒЫ БЕЙСЫЗЫҚ ЭФФЕКТІЛЕРДІ МОДЕЛЬДЕУ
Authors: Жетписбаева Айнур , Еришова Мереке , Толегенова Арай , Молдахмет Жанна , Жетписбаев Кайрат
Published: November 2022

Оптикалық талшықтарда пайда болатын бейсызықтық эффектілерге, атап айтқанда өздік және фазааралық модуляцияға, төрт толқынды араласуға, еріксіз комбинациялық шашырауға және Мандельштам-Бриллюэннің еріксіз шашырауының табалдырығын анықтауға арналған әдістер қарастырылады. Сонымен қатар, талшықты-оптикалық байланыс жүйелерінің өнімділігіне осы бейсызықтық эффектілермен салынатын негізгі шектеулер қарастырылады.
ҚАЗАНДЫҚТАРДЫ ГАЗБЕН ЖАБДЫҚТАУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ДЕТАНДЕР-ГЕНЕРАТОРЛЫҚ АГРЕГАТТАР ЖҰМЫСЫНЫҢ ТЕРМОДИНАМИКАЛЫҚ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ
Authors: Султанова Асель , Абильдинова Сауле , Камарова Сауле
Published: November 2022

Газбен жабдықтау жүйесінің газ тарату станциялары мен газ реттеу пункттерінде тасымалданатын газдың қысымын технологиялық төмендету үшін қолданылатын дроссельдеу құрылғылары мен детандер-генераторлық агрегаттардың термодинамикалық тиімділігін салыстыру жүргізіледі. Детандер генераторларының әртүрлі сұлбалық шешімдері тек электр энергиясын немесе электр энергиясын және салқын өндіруге мүмкіндік береді. Термодинамикалық тиімділікті бағалау критерийі ретінде эксергетикалық ПӘК қабылданады. Детандерге дейін және одан кейін және қыздыру болмаған кезде газды қыздыру жағдайлары үшін газ қысымын төмендету үшін дроссельдік және детандерлік құрылғыларды қолданудың бес түрлі сұлбасының термодинамикалық тиімділігінің салыстырмалы есебі жасалды. Зерттеудің ғылыми жаңалығы детандерден кейін газды қыздырумен ДГА-мен газ қысымын реттеудің сұлбалық шешімінің артықшылығын дәлелдейтін салыстырмалы бағалау болып табылады. Сұлбалық шешімнің осы нұсқасын іске асыру ГТС термодинамикалық тиімділігін қамтамасыз етеді.
ЭЛЕКТР БЕРІЛІС ЖЕЛІСІНІҢ ӨТКІЗУ ҚАБІЛЕТІН АРТТЫРУ
Authors: Койшибаева Куланда , Егзекова Анар , Даулетханова Алуа , Сеитбек Ерлан , Адал Бағдар
Published: November 2022

Әуе желілерінің өткізу қабілетінің артуы электр энергиясын тұтынудың тез өсуіне байланысты. Мегаполис қалалардың саны өсуде, бұл қалалар мен ірі өнеркәсіптік кәсіпорындардың орталықтарына қуатты көп пайдалануды қамтамасыз етуді талап етеді. Үнемділік пен экологияға, әуе желісінің құрылысының мерзімдерін азайтуға, электр магниттік өрістер мен олардың кедергілерінен қауіпсіздік пен қорғауға қойылатын талаптар артып келеді, бұл электр энергиясын берудің әуе арналарын салуға жаңа тәсілдерді талап етеді. Бұл мақалада электр энергиясын беру мәселелерін шешу мақсатында заманауи сымдарды қолданыстағы сымның конструкцияларын талдау ұсынылады.
RATIONALE FOR CHOOSING THE TYPE OF POSITION SENSORS OF THE CRANE POSITIONING CONTROL SYSTEM
Authors: Saidinbayeva Nazym
Published: November 2022

The paper provides a rationale for choosing the type of position sensors and the principle of positioning of a gantry crane operated within a container yard. The choice of the coordinates readout principle is necessary to establish a modern automated system for container cranes positioning control. The type of position sensors used is substantiated taking into account the design features of gantry container cranes. The reliability of the crane coordinates readout systems is evaluated.  The coordinates readout system developed by us implements the code-based principle of containers position readout by inductive sensors.
ЖҮК КӨТЕРГІШТІҢ ГИДРОЦИЛИНДРЛІК ТІЗБЕКТІ ТИІМДІ ЖОБАЛАУ
Authors: Рахматулина Аяуым , Нурахметова Кульзира , Удербаева Асемгул , Наурызбаева Айгерим , Онгар Булбул
Published: November 2022

Мақалада жүккөтергіш механизмнің гидроцилиндрлік тізбегін оптималдау есептері қарастырылған. Гидравликалық цилиндрлердің жұмыс істеу принциптері талданды.Гидроцилиндрлерінің жаңа тізбегі қай нүктелерде күш минималды мәнге ие болатыны көпөлшемді оптималдау әдісі қолданылып анықталды. Гидравликалық цилиндрлердің олардың геометриялық өлшемдері мен сыртқы сипаттамаларын анықтайтын негізгі параметрлері болып табылатынноминалды қысым; таяқшаға күш, таяқшаның қозғалу жылдамдығы, поршеньнің соққысы қарастырылды. Кернеулік-деформациялық күйі талдау барысынада, таңдап алынған гидроцилиндр материалы берік екенін анықталды.
APPLICATIONS OF TELECOMMUNICATION TECHNOLOGIES IN RAILWAY TRANSPORT
Authors: Kashaganova Gulzhan , Togzhanova Kulzhan , Eleusizov Dastan
Published: November 2022

This article highlights the issues of the use of telecommunication technologies in railway transport. The GPS system is provided to determine the location of malfunctions on the roads and to prevent train collisions. A decision is also proposed to create a train control and management system to improve the existing railway transport service.
ЭКОЛОГИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА ПРОЕКТА ПО ОГРАНИЧЕНИЮ ДВИЖЕНИЯ ГРУЗОВЫХ АВТОМОБИЛЕЙ В ЦЕНТРАЛЬНОЙ ЧАСТИ ГОРОДА АЛМАТЫ
Authors: Джайлаубеков Еркин , Шпенст Елена , Омархан Абылайхан
Published: November 2022

Город Алматы становится крупным мегаполисом в Казахстане с населением, достигающим до 2,0 млн жителей. Обеспечение санитарной чистоты воздуха города является важной задачей для комфортных условий проживания горожан. Однако, данным проекта «Всемирный индекс качества воздуха» город Алматы по состоянию степени загрязненности воздуха, оцениваемой по шкале AQI США, находится в числе первых тридцати загрязненных городов мира и при неблагоприятных метеорологических по загрязненности воздуха  оценивается как «вредно». По данным мониторинга качества атмосферного воздуха РГП «Казгидромет» в г. Алматы уровень загрязнения атмосферного воздуха в зимнее время ( январь 2021 г.) оценивался как очень высокий, в летнее время (июнь 2021 г.) уровень загрязнения атмосферного воздуха города, в целом оценивался как повышенный. Основными источниками загрязнения атмосферного воздуха города являются повышенные и неконтролируемые выбросы от автомобильного транспорта, теплоэлектрических центров и предприятий промышленности. При этом выбросы от автотранспорта преобладают выбросов других источников. В городе Алматы   на ноябрь 2020 г. было зарегистрировано 521367 единиц автомототранспортных средств. Количество выбросов вредных загрязняющих веществ от автомобильного транспорта по городу в год составляет 57071 тонн. Поставлена задача оценить существующего негативного воздействия автотранспорта на окружающую среду города по выбросам от автотранспорта, в том числе грузового транспорта на предлагаемую территорию зоны специальной организации дорожного движения в центральной части города Алматы. Как показали расчеты, на территории зоны специальной организации дорожного движения в зоне ограничения работы транспорта происходит выброс загрязняющих веществ от автотранспорта в количестве 32742,3 т, из них 1636,6 т от дизельных грузовых автомобилей. При ограничении в специальной зоне работы дизельных грузовых автомобилей от автотранспорта выбрасываются 30750,5 т загрязняющих веществ. Введение запрета на движение грузовых автомобилей и составов транспортных средств с разрешенной максимальной массой более 3,5 т в специальной зоне позволяет снизить общие выбросы загрязняющих веществ от автотранспорта в окружающую среду на 6 %, а по отдельным особо вредным веществам до 30 %. Разработаны предложения по ограничению движения грузовых автомобилей в г. Алматы. Приведены предлагаемые порядки разрешения работы отдельных видов грузового транспорта в ограничительной зоне центральной части города.
ВАГОН ШАНАҒЫНЫҢЫ ПАРАМЕТРЛЕРІНІҢ ЖӘНЕ ТАСЫМАЛДАНАТЫН ЖҮКТЕРДІҢ ОЛАРДЫҢ ДИНАМИКАСЫНА ӘСЕРІ
Authors: Мусаев Жанат , Туркебаев Мукангали , Ивановцева Наталья , Жауыт Алғазы
Published: November 2022

Жылжымалы құрамның өзгермелі пайдалану шарттары вагонға, тасымалданатын жүкке және теміржолға динамикалық әсерді төмендету бойынша іс-шараларды жасап шығару мәселелесін қиындатады. Бірақ, вагон мен локомотивке әсер ететін көптеген күштер жақсы зерттелген. Жалпы жағдайда осы күштердің қарқындылығы, сипаты, орны және жиілігі кездейсоқ өлшемдер болып табылады. Алайда, елеулі және ортақ жағдайларды айта отырып, мұндай күштерді жіктеуге және олардың өзгеру шектерінің берілген ықтималдықтарын анықтауға болады.

Мақалада тасымалданатын жүктер мен жүк вагондарының шанағы параметрлерінің әсері және олардың қозғалыс процесіндегі динамикасына зерттеу жүргізілді. Жылжымалы қатты жүктері бар вагондардың негізгі есептеу сызбаларына талдау жасалды.

Жүргізілген зерттеулер жүктің қозғалғыштығы вагонның жүру сапасына айтарлықтай әсер етуі мүмкін екенін анықтады. Теміржол экипаждарының динамикалық сапасына қатты жүктердің әсер ету механизмі тік қозғалғыштығы бар жүк вагоны мысалында қарастырылған.
АВТОКӨЛІКПЕН ЖҮК АҒЫНДАРЫН ТИІМДІ ТАСЫМАЛДАУДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ МОДЕЛДЕРІ
Authors: Жанбиров Ербол , Жанбиров Ғалымжан
Published: November 2022

Көліктік маршруттау арналары мен логистикалық желілері бойынша жүктердің оңтайлы ағынын ұйымдастырудың тиімді тәсілі. Ұтымды бағыттарды  құру  аумақтық және уақытша бөліктерде жүк тасымалдау көлемін дәл анықтауға, жүк ағынын қамтамасыз ету үшін қажетті көлік құралдарының санын есептеуге, тиеу және түсіру кезінде жылжымалы құрамды жеңілдетуге мүмкіндік береді. Бұдан басқа, тасымалдау көлемін сақтай отырып және көлік-экспедиторлық қызметтердің сапасын арттыра отырып, қозғалысты маршруттаудың оң жағын көрсетті. Егер ұтымды маршруттар анықталып, пайдаланылса және жеткізу мерзімі қатаң болса, онда логистикалық процестерге қатысушылардың резервтері 1,5-2 есе азайтылуы мүмкін. Көлік логистикасында материалдық ағындарды басқару үшін аралас көліктегі  тапсырмалардың  бірнеше  модельдері  қолданылады. Мақалада ең оңтайлы үш жағдайдағы моделдері ұсынылады.
КЛИМАТИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ КАЗАХСТАНА В ЗИМНИЙ ПЕРИОД. МИРОВАЯ ПРАКТИКА ПО КЛИМАТИЧЕСКОЙ КЛАССИФИКАЦИИ
Authors: Айтбаев Кобланбек , Суппес Елена
Published: November 2022

В  настоящей работе приводятся краткие сведения о разных концепциях использования климатических особенностей в различных странах мира. Климатические особенности Республики Казахстан принято учитывать при построении климатических карт минимальных и максимальных значений температуры воздуха. В работе приводятся результаты сравнения климатической карты минимальной температуры воздуха, определенной в одном случае с помощью метеорологической службы Республики, в другом случае – с помощью 28 станций измерения температуры   и влажности в точках дорожной конструкции. В первом случае рассматривается временной интервал 2006-2011 гг, а во втором случае – лишь один зимний период 2021-2022 гг. Существенная разница между экстремальными значениями температуры воздуха, определенными в длительный период времени и за один зимний период позволяет сделать заключение о необходимости повторения непосредственных замеров с помощью датчиков температуры и влажности в течение 5 последующих лет.
ПРОИЗВОДСТВО БИОГАЗА ИЗ БИОМАССЫ ЖИВОТНОВОДСТВА
Authors: Турсунбаева Гульжамал , Бахтияр Балжан , Байжан Гүлнара , Мергалимова Алмагуль
Published: November 2022

Из года в год растет потенциал животноводческой отрасли республики. Отходы данной отрасли вызывают разные виды загрязнений окружающей среды, в связи с чем появляется необходимость эффективной их утилизации. В настоящее время производство биогаза из отходов животноводческой отрасли является альтернативным методом утилизации и позволяют снизить негативное воздействие на окружающую среду, основная надежность и эффективность которого зависит от конструктивных и эксплуатационных параметров биогазовых установок.
В данной статье приведены анализ и обсуждение результатов исследований, в том числе сравнительный анализ основных существующих видов на текущий день биогазовых установок, предназначенные для производства биогаза из биомассы животноводства.
Более того, приведены обзорные обсуждения проведенных экспериментов, которые направленны на повышение эффективности производства биогаза.
РАЗВИТИЕ ГИБРИДНОГО ОБЩЕСТВЕННОГО ТРАНСПОРТА ПУТЬ СНИЖЕНИЯ КАРБОННОГО ЗАГРЯЗНЕНИЯ АТМОСФЕРЫ ГОРОДА
Authors: Алияров Бирлесбек , Балбаев Гани , Бахтияр Балжан , Бейсенбаев Манас
Published: November 2022

В статье рассмотрена специфика эксплуатации гибридного автобуса предлагаемой конструкции. Подчеркивается, что установка очистителей воздуха на гибридных автобусах с учетом из большого количества заметно снижает запыленность атмосферы города. Предлагается вариант автобусов с переменной емкостью по перевозимым пассажирам.
БЕЙ-БЕРЕКЕТСІЗДІКТІҢ ДАМУ СЦЕНАРИЙЛЕРІ МЕН ДЕТЕРМИНДЕЛГЕН БЕЙБЕРЕКЕТСІЗДІК РЕЖИМДЕРІН КЕШЕНДІ БАСҚАРУ
Authors: Сансызбай Қанибек , Шутеева Гулнур
Published: November 2022

Бей-берекетсіздіктің теориясына сәйкес негізгі бір мәселелерге байланысты сол бейсызықтық жүйелердің әрекетін бейберетсіздік деп аталатын құбылысқа ұқсас соны сипаттайтын математикалық аппараттың бірі, сондықтан жүйені сипаттайтын модель детерминделген болса, онда осы жүйе әрекеті бойынша кездейсоқ болады.

Динамикалық жүйе бойынша параметрлерін өзгерту арқылы, оның бейсызықтық қасиеттерін көруге болады. Бейсызықтық өскен сайын динамикалық режим күрделене түседі. Жүйедегі қарапайым аттракторлар барған сайын күрделілерімен ауыстырылады және белгілі бір жағдайларда бейсызықтық динамикалық детерминделген бей-берекетсіздіктің пайда болуына әкеледі.

Жүйе параметрлерінің өзгерістерін талдау бифуркациялар тізбегін байқауға мүмкіндік береді, нәтижесінде хаотикалық аттрактор пайда болады. Мұндай типтік бифуркациялық тізбектер бей-берекетсіздік дамуының бифуркациялық механизмдері (немесе сценарийлері) деп аталады. Бей-берекетсіздікке көшу сценарийлері эволюция операторының түріне тәуелді емес және барлық динамикалық жүйелер үшін әмбебап екенін ескеру қажет.
ИЗУЧЕНИЕ МЕХАНИЗМОВ КОРРОЗИИ В РАДИАЦИОННО-ПОВРЕЖДЕННЫХ НИТРИДНЫХ КЕРАМИКАХ – КОНСТРУКЦИОННЫХ МАТЕРИАЛОВ
Authors: Козловский Артем , Нащекина Екатерина
Published: November 2022

В работе представлены результаты исследования влияния радиационных повреждений на коррозию нитридных керамик в агрессивных средах, при взаимодействии поверхности образцов со средой. В качестве объектов исследования были выбраны конструкционные керамики на основе нитрида алюминия, обладающие большим потенциалом применения в качестве материалов первой стенки высокотемпературных ядерных реакторов. Испытания проводились в двух модельных растворах 10 % соляной кислоты и хлорида натрия при интенсивном перемешивании в течение 30 дней. Определение деструкции материалов в результате коррозии проводилось с применением весового метода для определения привеса массы исследуемых образцов и растровой электронной микроскопии для визуализации образовавшихся наростов и включений на поверхности керамик в процессе испытаний. Согласно полученным данным, установлено, что в случае облученных AlN керамик, нахождение в агрессивных средах приводит к увеличению деструкции поверхности с образованием не только пористых наростов, характерных для процессов окисления, но и межкристалличной и межзеренной коррозии, приводящей к образованию микротрещин сколов при длительном нахождении в среде. Для исходных образцов подобные механизмы коррозии менее выражены, чем для облученных образцов, однако характер коррозионных механизмов соответствует межзеренной деструкции при длительных временах нахождения в среде.
STUDY OF THE EFFECT OF ZCO CERAMIC PHASE COMPOSITION ON OPTICAL AND THERMOPHYSICAL PROPERTIES
Authors: Kozlovskiy Artem , Shlimas Dmitriy , Borgekov Daryn , Berguzinov Askhat
Published: November 2022

The work is devoted to the study of optical and thermophysical properties of promising materials for nuclear power of a new generation - inert matrices of nuclear dispersed fuel based on ZrO2 – CeO2 (ZCO) doped with Y2O3. Interest in this class of materials is due to great prospects in the field of replacing the traditional type of nuclear fuel with uranium-free dispersed nuclear fuel, which is based on a technological solution using plutonium as a fissile element, placed in a dispersed inert matrix based on oxide or nitride ceramics. The purpose of this work is to study the effect of doping of ZCO ceramics with Y2O3 on the optical and heat-conducting properties. During the study, it was found that an increase in the concentration of the Y2O3 dopant leads to the formation of a highly ordered CeZrO4 phase, the presence of which leads to the appearance of an additional absorption band in the region of 550 – 650 nm, as well as a decrease in the transmission value in the region of 400 – 700 nm. To evaluate the results obtained, the methods of optical UV spectroscopy and heat flux determination were applied. It has been found that doping with Y2O3 leads to the formation of a highly ordered CeZrO4 phase, the formation of which leads to the appearance of additional spectral absorption lines, as well as a shift in the band gap to the region of low energies. During analysis of the thermophysical parameters, it was found that a change in the phase composition leads to an increase in the thermal conductivity coefficient by more than 40 – 60 %.
MATHEMATICAL MODELING OF THE CONVEYOR MOVEMENT FOR THE CABLE WASTE CRUSHING LINE
Authors: Tsypkina Victoria , Ivanova Vera , Jurayeva Kamila
Published: November 2022

The article deals with the issues of mathematical modeling of the conveyor movement that operates as part of a waste crushing line intended for the cable and wire products. The ways of increasing the efficiency of the conveyor, having an unstable nature of the load of the moving conveyer belt, are analyzed. It is determined that the reduction of dynamic loads during the start-up of the electromechanical conveyor system is very relevant. The solution to this issue is possible by controlling the speed parameters of the belt movement and changing dynamic loads with uneven flow of the fragmented mass of the cable. Mathematical modeling of the electromechanical system of the conveyor belt allows us to take into account the uneven flow of the cable waste and the presence of large, unstable dynamic impacts. The modeling also considers processes within the conveyor belt with unstable loads, which makes it possible to take into account the elastic-viscous properties of the system when transferring cable waste along the conveyor, as well as the speed parameters optimal for the operation of the crushing line.
ОЦЕНКА АКУСТИЧЕСКИХ ХАРАКТЕРИСТИК РЕЧЕВЫХ СООБЩЕНИЙ
Authors: Илипбаева Ляззат , Бахтиярова Елена , Иманбекова Тохтабуби
Published: November 2022

В статье проведена оценка акустических характеристик речевых сообщений. Получены временные и спектральные характеристики сообщения устной казахской, английской и русской речи. Для оценки спектра мощности сигнала используется метод Уолша. Экспериментальные исследования спектра мощности сигнала проведены с помощью команд программы Matlab и с помощью преобразования Фурье. Проведен сравнительный анализ временных и спектральных характеристик сообщения устной казахской, английской и русской речи. Результаты проведенных экспериментальных исследований свидетельствуют о том, что спектры мощности сообщения устной казахской, английской и русской речи показывают пики на определенных частотах соответственно.
РАЗРАБОТКА АЛГОРИТМОВ УПРАВЛЕНИЯ ТЕХНОЛОГИЧЕСКИМИ ПРОЦЕССАМИ
Authors: Юсупова Аякоз , Кулняр Бейсенбаева , Ақжан Рысқұлбек , Айерке Болатова , Малика Сағитжанова
Published: November 2022

Статья посвящена изучению алгоритма управления технологическим процессом и система контроля с применением выбранной SCADA-системы. Разработанная система может применяться в системах контроля, управления и сбора данных на различных промышленных предприятиях. Данная система позволит увеличить производительность, повысить точность и надежность измерений, сократить число аварий.
АВТОМАТИЗИРОВАННЫЕ СИСТЕМЫ УПРАВЛЕНИЯ ТЕПЛИЦЕЙ, ИСПОЛЬЗУЮЩИЕ ПЛАТФОРМУ ARDUINO
Authors: Абдугулова Жанат , Тлеген Меруерт , Куанышбаев Бакытбек
Published: November 2022

Изменение мирового климата привело к непредсказуемым погодным условиям, которые привели к глобальной нехватке продовольствия. Возможное решение этой проблемы, вероятно, будет заключаться в том, что домашние хозяйства будут выращивать разумную  часть необходимых им овощей и культур в теплице, которая не требует слишком большого земельного участка. Теплица обычно дает больше урожая на квадратный метр по сравнению с выращиванием в открытом грунте, поскольку микроклиматические параметры, определяющие урожайность, постоянно  контролируются для обеспечения создания оптимальной среды. Автоматизированная система управления теплицей обеспечивает мониторинг и управление окружающей средой теплицы с помощью датчиков и исполнительных механизмов, которые находятся под управлением микроконтроллера, выполняющего компьютерную программу. Система состоит из двух станций: станции дистанционного мониторинга и станции исполнительных механизмов/датчиков. Контроллер, используемый на станции исполнительных механизмов / датчиков, который гарантирует, что параметры микроклимата остаются в пределах заданных значений, определенных и установленных пользователем, - это платформа Arduino. Климатические условия теплицы и состояние исполнительных механизмов передаются на станцию дистанционного мониторинга через пару маломощных XBee Модулятор-демодулятор (МОДЕМ). В статье был рассмотрен уменьшенный прототип системы. Автоматизация теплицы обеспечивает эффективный сбор данных и контроль микроклиматических параметров. Это также значительно сокращает трудозатраты, связанные с его обслуживанием, что делает систему полезной для сельских фермеров, мелких фермеров, садоводов и исследователей сельского хозяйства.
ОБ АНАЛИЗЕ БЕЗОПАСНОСТИ КРИПТОГРАФИЧЕСКОЙ ХЕШ-ФУНКЦИИ, ПОСТРОЕННОЙ НА ОСНОВЕ МОДИФИЦИРОВАННОЙ СХЕМЫ SPONGE
Authors: Оспанов Руслан , Сейткулов Ержан , Ергалиева Бану , Балбаев Ғани , Ахмедиярова Айнур
Published: November 2022

Данная работа посвящена анализу безопасности криптографической хеш-функции, основанной на модифицированной схеме «Sponge». Cхема «Sponge» («криптографическая губка») - перспективная и популярная схема построения криптографических хеш-функций. Основным и важным компонентом схемы «Sponge» является внутренняя функция, являющейся преобразованием фиксированной длины или перестановкой, оперирующей с фиксированным числом битов, составляющих внутреннее состояние функции. Классическая схема «Sponge» и большинство ее модификаций предполагают в своем составе только одну внутреннюю функцию. Модифицированная схема «Sponge» предполагает использование уже множества внутренних функций. В работе приведено обоснование безопасности криптографической хеш-функции, основанной на модифицированной схеме «Sponge».
АВТОМОБИЛЬ КӨЛІКТЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТЕХНИКАЛЫҚ-ЭКОЛОГИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
Authors: Рамазан Бекбол , Тажмуратова Асыл , Жунисканкызы Кулгайша
Published: November 2022

Қазіргі уақытта қалалық көлік жүйелерін және олардың өту өңірлерін дамыту жүйесінде халықаралық көлік дәліздерінің көліктік-экологиялық тәуекелдерін жобадан кейінгі бағалау әдістері әзірленбеген. 2020 жылы Қазақстанда тіркелген автомобиль паркінде 405 мың жүк көлігі, 89 мың автобус және 3948 мың жеңіл автомобиль болды. Жұмыста зерттеудің әртүрлі әдістері қолданылды, бұл зерттелетін мәселенің мәселелерін толық ашуға және олардың көмегімен алынған нәтижелерді түсіндіруге мүмкіндік берді. Талдау жүргізу үшін сандық сипаттамаларды анықтау және процестің жалпы заңдылықтарын алу мақсатында деректердің үлкен көлемін зерттеуге мүмкіндік беретін статистикалық әдіс қолданылды.
ЛИНЕАМЕНТНЫЙ АНАЛИЗ ДЛЯ ОЦЕНКИ РЕГИОНАЛЬНОЙ ТЕКТОНИЧЕСКОЙ АКТИВНОСТИ ТЕРРИТОРИЙ КАРАГАНДИНСКОГО УГОЛЬНОГО БАССЕЙНА С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ СПУТНИКОВЫХ ДАННЫХ
Authors: Калдыбаев Азамат , Нуракынов Серик , Сыдык Нурмахамбет , Искаков Берик
Published: November 2022

В данной работе проведен линеаментный анализ территории Карагандинского угольного бассейна для оценки региональной тектонической активности. Исследуемый район является одним из крупнейших и старейших в мире месторождений каменного угля. Интенсивная подземная и открытая добыча угля приводят к возникновению и активизации деформационных процессов на земной поверхности. В связи с чем возникает необходимость проведения актуальной оценки региональной тектонической активности. Для достижения заданной цели была построена высокоточная цифровая модель рельефа с использованием пары спутниковых радарных снимков, которая была применена в качестве исходного материала для проведения линеаментного анализа, выполненного в программном обеспечении PCI Geomatica с помощью алгоритма LINE.Для каждого набора данных линеаментов была создана роза-диаграмма частоты и длин выявленных линий в программе RockWork. Анализ роз-диаграмм частоты и длин линеаментов показал преимущественную С-Ю направленность. Согласно карте сейсмического районирования, построенной по данным каталога зарегистрированных землетрясений, исследуемый регион отнесен к асейсмичной зоне. Однако, анализ дополнительных данных свидетельствуют о несоответствии действительности и необходимости пересмотра существующей карты сейсмического районирования. В связи с этим, выполнение непрерывного геомониторинга является неотъемлемой частью полноценного контроля развития горного предприятия.
РЕТТЕГІШ СИНТЕЗІНІҢ КӨМЕГІМЕН, ҰШҚЫШСЫЗ ҰШУ АППАРАТЫНЫҢ ҰШУ ҚОЗҒАЛЫСЫНДАҒЫ БЕЛГІСІЗДІГІН АНЫҚТАУ
Authors: Керибаева Талшын , Айнакулов Жарас , Нурланулы Алмас , Дауренбаева Нуркамиля
Published: November 2022

Бұл мақалада ұшқышсыз ұшу аппараттарын (ҰҰА) әзірлеу қарқынды дамып келе жатқан бағыт болып табылатыны, соңғы уақытта ҰҰА деген ерекше қызығушылық пен олардың бірқатар ерекшеліктері мен қолдану салалары атап айтылады. ҰҰА-н әзірлеудегі негізгі бағыт ұшу дербестігін арттыру болып табылады, бұл өз кезегінде аппараттың сенімділігін арттырады, оператордың жоғары біліктілік деңгейін талап етпей, пайдаланудың қарапайымдылығын қамтамасыз етеді, сондай-ақ тапсырманы орындауға жұмсалатын жалпы шығындарды азайтады. Ұшқышсыз ұшу аппаратының басқару жүйесін, ұшқышсыздардың ұшу барысындағы кедергілердің әсері мен қону жағдайында туындайтын қиындықтардың болуын көрсетеміз.
Ichthyofauna and feeding base of the old Irtysh channel of Terengulsky district Pavlodar region ...
Authors:   Pavlodar Pedagogical University, Asylbekova G.E. , Musylmanbek E.A.
Published: November 2022

В 2020 году были проведены научноисследовательские работы на водоеме местного значения района Теренколь, Павлодарской области. Это протока Старый Иртыш. На данных водоемах по общепринятым методикам был изучен ихтиологический состав, встречались такие виды рыб, как язь Leuciscus idus Linnаeus, 1758, окунь Perca fl uviatilis L., 1758, плотва Rutilus rutilus L., 1758 лещ Abramis brama L., 1758 и судак Sander lucioperca Linnaeus, 1758. Виды рыб, внесенные в Красную Книгу Республики Казахстан, а также редкие или исчезающие, в научно-исследовательских уловах исследованных водоемов нами не отмечены. Также в работе был описан водоем Старый Иртыш и была описана кормовая база рыб. В частности таксономический состав зоопланктона и макрозообентоса. По результатам был определен уровень кормности кормовой базы водоёма и основные биологические показатели рыб.
Improvement of fish quality in aquaponics in vivo by activation of molybdenumenzymes with exogenous molybdate
Authors:   Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Нұр-Сұлтан қ., Қазақстан, Aubakirova K.M. , Aytlesov K.K. , Kambarbekova A.A. , Kulatayeva M.S. , Satkanov S.Zh. , Alikulov Z.A.
Published: November 2022

В обзоре рассказывается о роли молибденовых ферментов, таких как ксантиноксидаза и альдегидоксидаза в рыбе. Эти ферменты играют важную роль в окислительном стрессе у животных, в том числе у рыб. Активность ферментов можно ингибировать вольфрамом – химическим аналогом молибдена, подавляемым извне. Таким образом, изменение активности этих ферментов в in vivo позволяет регулировать уровень окислительного стресса, присутствующего в рыбе. Результаты многочисленных исследований показывают, что отсутствие или недостаток молибдена в корме или в питьевой воде приводит к образованию неактивных форм КО и АО в органах животных. Кроме того, при дефиците молибдена эти ферменты (животных и растений) необратимо ингибируются тяжелыми металлами. Поэтому КО и АО животных для активности абсолютно требуют достаточное количество молибдена. Поскольку КО и АО наземных животных обладают вышесказанными активностями, мы предполагали, что молибдоферменты рыб также могут восстанавливать нитраты и нитриты, а также трансформировать гетероциклические пестициды.
Khảo sát tỷ lệ, đặc điểm sarcopenia bằng công thức Ishii ở người bệnh đái tháo đường típ 2
Authors: Phúc Vũ Minh
Published: November 2022

Mục tiêu: Khảo sát tỷ lệ, đặc điểm sarcopenia bằng công thức Ishii ở người bệnh đái tháo đường típ 2. Đối tượng và phương pháp: Nghiên cứu mô tả cắt ngang trên 479 người bệnh đái tháo đường típ 2 đến khám tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương và Bệnh viện Quân y 103 từ tháng 01/2022 đến tháng 5/2022. Kết quả: Tuổi trung bình của nhóm nghiên cứu là 66,56 ± 8,84 tuổi (nam là: 66,70 ± 9,31, nữ là: 66,44 ± 8,38); cơ lực tay trung bình là 27,67 ± 8,48kg (nam là: 33,11 ± 8,01, nữ là: 22,55 ± 5,03); chu vi bắp chân trung bình là 33,84 ± 2,92cm (nam là: 34,54 ± 2,79, nữ là: 33,18 ± 2,89). Tỷ lệ sarcopenia khảo sát bằng công thức của Ishii là 22,8%, ở nam là 29,3%, ở nữ là 16,6%; ở nhóm < 60 tuổi là 6,9%, nhóm ≥ 60 tuổi là 27,8%; ở nhóm ĐTĐ > 10 năm là 28,6%, nhóm ≤ 17,0%; ở nhóm tăng huyết áp là 26,9%, không tăng huyết áp là 17,5%; ở nhóm BMI ≤ 22,5 là 31,1%, BMI > 22,5 là 17,3%; ở nhóm eGFR < 60ml/phút/1,73m2 là 39,3%, ≥ 60ml/phút/1,73m2 là 7,6%. Kết luận: Tỷ lệ sarcopenia khảo sát bằng công thức của Ishii là 22,8%, ở nam 29,3%, ở nữ là 16,6%; có liên quan với tuổi, thời gian mắc đái tháo đường, mức lọc cầu thận, huyết áp, BMI; chưa thấy liên quan đến glucose máu, HbA1c, khu vực sống, học vấn.