Μορφές χειραγώγησης και μέσα κοινωνικής δικτύωσης
Authors: Βούλγαρη Θωμαή 
Published: February 2024

Στην παρούσα διατριβή διερευνώνται οι μορφές χειραγώγησης των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης που μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο την ακεραιότητα των εκλογικών διαδικασιών. Επίκεντρο αποτελεί η χρήση μηχανισμών υποβοήθησης με αυτοματοποιημένα ή μη Μέσα με την χρήση των ΜΚΔ σε προεκλογικές εκστρατείες. Πιο συγκεκριμένα, εξετάζεται το προεκλογικό κλίμα που διαμορφώθηκε στο Twitter στις Ευρωεκλογές του 2019, όπως και η επικέντρωση και προβολή σε κόμματα και πολιτικούς αρχηγούς. Για την υλοποίηση της διατριβής εφαρμόστηκε η μικτή μέθοδος ποιοτικής και ποσοτικής προσέγγισης. Η διττή ερευνητική προσέγγιση αποσκοπεί στην αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων και των δύο μεθόδων, στην κατανόηση της πολυπλοκότητας του υπό διερεύνηση αντικειμένου καθώς και στην απόκτηση μιας πιο εξακριβωμένης και ολιστικής ερμηνείας. Πιο συγκεκριμένα πραγματοποιήθηκε: i) Ανάλυση των λογαριασμών στο Twitter (tweets) με συστηματική διερεύνηση του διαμοιραζόμενου, από πολιτικούς λογαριασμούς κειμένου, συνδυαστικά με ii) Ημιδομημένες συνεντεύξεις ειδικών με πολυετή εμπειρία και γνώση στη ψηφιακή επικοινωνία και τις προεκλογικές καμπάνιες, όπως και ειδικούς πληροφοριακών συστημάτων προκειμένου να καταγραφεί η επικρατούσα εικόνα στο χώρο της πολιτικής επικοινωνίας στο ευρύτερο ψηφιακό περιβάλλον. Στις Ευρωεκλογές του 2019, η διάδραση περιεχομένου πολιτικής διαμάχης στο Twitter όξυνε την πόλωση μεταξύ υποστηρικτών διαφορετικών ιδεολογιών. Διαπιστώθηκε ότι τα μέσα που χρησιμοποιούνται για την επίτευξη αυτού του σκοπού προτιμώνται κυρίως από εθνικιστικά και ακροδεξιά κόμματα όπου μέσω του διαδικτυακού θορύβου και του φαινομένου «echo chamber» καλλιεργούν την πόλωση. Στα πλαίσια της διατριβής διερευνάται η στρατηγική χρήση λογαριασμών bots που χρησιμοποιούνται με την βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης σε πολιτικές συζητήσεις στο Twitter. Ένα αυτοματοποιημένο (πλήρως ή μερικώς) bot μπορεί να προγραμματιστεί για να δημοσιεύει σχόλια στην πλατφόρμα Twitter για έναν πολιτικό υποψήφιο, να στοχεύει δημοσιογράφους με παραποιημένο περιεχόμενο ή να αλληλεπιδρά με πολιτικούς και να αυξάνει τεχνητά τον αντίκτυπο και τη δημοτικότητά τους. Πιο συγκεκριμένα, αναλύονται μεταβλητές που σχετίζονται με 1) Την δραστηριότητα των αυτοματοποιημένων λογαριασμών bots και 2) Την μεταξύ τους αλληλεπίδραση λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες, όπως το είδος του περιεχομένου των μηνυμάτων στο twitter και τις προθέσεις τους, καθώς και τη διάδοση στο ευρύ κοινό. Για το σκοπό αυτό, αναλύθηκε διεξοδικά υψηλός αριθμός λογαριασμών στο Twitter από 88 ηγέτες κομμάτων και υποψηφίων ευρωβουλευτών, το διάστημα μεταξύ 10 Μαΐου και 30 Μαΐου 2019 με ανάλυση περιεχομένου των tweets και κάνοντας χρήση ενός καινοτόμου εργαλείου ανάλυσης δικτύου. Διερευνήθηκαν χιλιάδες tweets και διαδράσεις από εκατοντάδες λογαριασμούς κομμάτων, οργανώσεων, και υποψηφίων στις χώρες Γερμανία, Ιταλία, Γαλλία και Ελλάδα στις Ευρωεκλογές του 2019. Οι περισσότεροι λογαριασμοί που εξετάστηκαν είναι «ενισχυτές» του μηνύματος των πολιτικών υποκειμένων, εκ των οποίων το 1/3 εκτιμήθηκε ότι είναι αυτοματοποιημένοι λογαριασμοί. Επιπλέον, παρατηρήθηκε ότι η παρουσία και η διάδραση των αυτοματοποιημένων λογαριασμών στη Γαλλία και την Ιταλία ήταν αρκετά έντονη με στόχο την επιρροή της κοινότητας των χρηστών με συγκεκριμένα πολιτικά ενδιαφέροντα. Η προσπάθεια επηρεασμού του κοινού στο Twitter σε αυτές τις δυο χώρες αποδείχθηκε πολύ μεγαλύτερη συγκριτικά με τις άλλες χώρες που μελετήθηκαν, ενώ δημιουργήθηκε η τάση μιας «εικονικής κοινότητας» γύρω από συγκεκριμένα πολιτικά θέματα στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.