Mülteci Öğrencilerin Kültürel Uyumları ile Dinî Başa Çıkmaları Arasındaki İlişki Üzerine Bir Araştırma
Authors: ÖZCAN Zeynep 
Published: June 2019

Bu araştırmanın amacı savaş ve hak ihlalleri gibi yıkıcı sebeplerden
dolayı göç etmek zorunda kalan ve yaşamlarına Türkiye’de devam eden mülteci
öğrencilerin bu travmatik yaşantının üstesinden gelme konusunda hangi dinî başa
çıkma etkinliklerine başvurduklarını ve bu tercihin kültürel uyumlarıyla olan
ilişkisini ortaya koymaktır. Dinin başta zorunlu göç olmak üzere yaşanan her
türlü zorlukla başetmede önemli işlevlere sahip olması, mültecilerin
yaşamlarını katlanılabilir kılma adına ne tür bir dinî başa çıkma süreci
yaşadıklarını ilgi ve merak konusu haline getirmektedir. İşte bu merakla
şekillenen araştırma, mültecilerin daha çok olumlu dinî başa çıkma yöntemini
kullanarak zorluklarla mücadele ettikleri ve bu mücadeleyle kültürel uyumu
yakalamaya çalıştıkları varsayımına dayanmaktadır. Araştırmanın örneklemi
2017-2018 öğretim yılında Karabük Üniversitesi’nin farklı bölümlerinde ve
Karabük Milli Eğitim Müdürlüğü'nün lise düzeyindeki farklı okullarında
öğrenimlerine devam eden Suriye, Irak ve Afganistan kökenli mülteci öğrenciler
arasından tesadüfi örneklem yoluyla seçilmiştir.  Yaş
ortalaması 18 olan örneklem grubuna “Kültürel Uyum” ve “Dinî Başa Çıkma Tarzları” ölçekleri uygulanmıştır. İlişkisel tarama
yöntemine uygun olarak ölçek tekniği kullanılan araştırma bulgularına göre
örneklem grubunun kültürel uyum ve olumlu dinî başa çıkma düzeylerinin
ortalamanın üzerinde olduğu, olumsuz dinî başa çıkma düzeylerinin ise
ortalamanın altında olduğu görülmektedir.
Bazı bağımsız ve demografik değişkenlerle ilişkisi belirlenen ‘kültürel uyum’
ile ‘olumlu dinî başa çıkma’ arasında da pozitif yönde anlamlı bir ilişki
olduğu tespit edilmiştir (r=.269). Bu nedenle mülteci öğrencilere manevi bakım
sağlamanın, onların kültürel uyum düzeylerini yükselteceği düşünülmektedir.Özet: Bu araştırmanın amacı savaş ve
hak ihlalleri gibi yıkıcı sebeplerden dolayı göç etmek zorunda kalan ve
yaşamlarına Türkiye’de devam eden mülteci öğrencilerin bu travmatik yaşantının
üstesinden gelme konusunda hangi dinî başa çıkma etkinliklerine başvurduklarını
ve bu tercihin kültürel uyumlarıyla olan ilişkisini ortaya koymaktır. Dinin
başta zorunlu göç olmak üzere yaşanan her türlü zorlukla başetmede önemli
işlevlere sahip olması, mültecilerin yaşamlarını katlanılabilir kılma adına ne
tür bir dinî başa çıkma süreci yaşadıklarını ilgi ve merak konusu haline
getirmektedir. İşte bu merakla şekillenen araştırma, mültecilerin daha çok
olumlu dinî başa çıkma yöntemini kullanarak zorluklarla mücadele ettikleri ve
bu mücadeleyle kültürel uyumu yakalamaya çalıştıkları varsayımına
dayanmaktadır. İlişkisel tarama yöntemine uygun olarak yapılan araştırmada
ölçek tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın nicel verilerini elde etmek için
kişisel bilgi formu ile birlikte ‘Kültürel Uyum’ ve ‘Dinî Başa Çıkma Tarzları’ ölçekleri kullanılmıştır. Araştırmanın
örneklemi 2017-2018 öğretim yılında Karabük Üniversitesi’nin farklı
bölümlerinde ve Karabük Milli Eğitim Müdürlüğü'nün lise düzeyindeki farklı
okullarında öğrenimlerine devam eden Suriye, Irak ve Afganistan kökenli mülteci
öğrenciler arasından tesadüfi örneklem yoluyla seçilmiş araştırmaya gönüllü 112
öğrenciden oluşmaktadır. Veriler analiz
edilirken öncelikle ölçeklerin toplam skorları elde edilerek ortalamalar
hesaplanmıştır. Öğrencilerin kültürel uyum düzeylerinin çeşitli değişkenlere
göre farklılaşıp farklılaşmadığını ortaya koymak üzere t-test (Independent
Samples t-test), tek yönlü varyans analizi (Oneway ANOVA) ve Scheffe testi
kullanılmıştır. Dinî başa çıkma ile ilgili ilişkilere bakılırken de normallik
testi sonucuna uygun olarak parametrik olmayan testlerden ‘Man Whitney U’ ve
‘Kruskall Wallis H’ testleri uygulanmıştır. Kültürel uyum ile dinî başa çıkma
arasındaki ilişkinin belirlenmesi için korelasyon testinin yapıldığı
araştırmada, istatistiksel anlamlılık düzeyini belirlemek için en düşük p
değeri olarak .05 baz alınmıştır.Araştırma bulgularına göre örneklem grubunun kültürel uyum (=3,27) ve olumlu dinî başa çıkma düzeyleri ortalamanın üstünde olup (=3,42), olumsuz dinî başa çıkma düzeyleri ise ortlamanın altındadır (=1,77). Örneklem grubunun kültürel uyum düzeyleri, demografik
değişkenlerden sadece örneklemin uyruğuna göre istatistiksel açıdan anlamlı
farklılık göstermiştir. Buna göre Suriyeli öğrencilerin kültürel uyum düzeyleri
(= 3,48), Irak (= 3,19) ve Afganistan (= 3,06) kökenli öğrencilerden daha yüksek olup, aralarındaki farklılık
istatistiksel açıdan anlamlıdır (p&lt;.01).Örneklem
grubunun ‘olumsuz dinî başa çıkma’ düzeyleri ile demografik ve bazı bağımsız
değişkenlerle arasında herhangi bir anlamlı ilişkiye rastlanmamışken ‘olumlu
dinî başa çıkma düzeyleri’ ile demografik değişkenlerden sadece uyruk, cinsiyet
ve yaş aralığı arasında istatistiksel açıdan anlamlı farklılıklar görülmüştür.
Buna göre kız öğrencilerin olumlu dinî başa çıkma düzeyleri (= 64,46) erkek öğrencilerden (= 47,32) daha yüksektir.  Aradaki
farklılık ise istatistiksel açıdan anlamlıdır (p&lt;.01). Ayrıca 21-24 yaş
aralığında olan öğrencilerin olumlu dinî başa çıkma düzeylerinin daha yüksek
olduğu (= 70,54) ve 14-16 yaş aralığında olan öğrencilere göre (= 47,47) aradaki farklılığın anlamlılık düzeyine ulaştığı görülen
araştırmada, Suriye kökenli öğrencilerin olumlu dinî başa çıkma düzeyleri (= 62,91) daha yüksek bulgulanmış ve Afganistan’lı öğrencilerin
ortalamasına göre (= 42,63) anlamlı bir farklılık düzeyine ulaşmıştır (p&lt;.05). Ayrıca
araştırma bulgularına göre kültürel uyumun dinî başa çıkma tarzlarından sadece
olumlu dinî başa çıkma ile arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki tespit
edilmiştir (r=.269, n=112, p=.004).Savaşlara bağlı olarak yaşanan
zorunlu göç, maddi ve manevi kayıplar içeren travmatik bir yaşantıdır. Şiddetli
ve yüksek düzeyde strese yol açan bu tür olumsuz yaşantılarla mücadelede
maneviyatın en büyük katkısı ise olumlu dinî başa çıkma yoluyla olmaktadır.
Nitekim dinî ve manevi inançlar, travma mağdurunun anlam arayışına en tatminkâr
cevaplar sunarak ona bilişsel tatmin sağlamasının yanı sıra imanın getirdiği
teslimiyet duygusuyla durumu kabullenme aşamasına geçmesinde yardımcı olmakta
ve travmayla mücadelesine olduğu kadar travma sonrası gelişimine de katkı
sağlamaktadır. Dinin, özellikle zorunlu göç
gibi insan gücünü aşan engellemeler karşısında çaresizlik içine düşen bireyin
yeniden uyum düzeyine ulaşmasını kolaylaştırıcı bir fonksiyon üretiyor olması
onu ayrı bir yerde konumlandırmaktadır. Nitekim yapılan bazı çalışmalar,
sıkıntılı zamanlarda Tanrı’yla olumlu bir ilişki içinde bulunarak imtihan,
sabır, şükür, dua, tevekkül, Tanrı’ya sığınma ve hayatı yeniden anlamlandırma
gibi olumlu dinî başa çıkma unsurlarına yönelmenin ruh ve beden sağlığı
üzerinde koruyucu, iyileştirici ve telafi edici etkilere sahip olduğunu
göstermektedir. Zira yaptığı makul, tatminkâr ve ikna edici açıklamalar dini,
insanlar için önemli bir direnç kaynağı haline getirmektedir.

Araştırma bulguları mülteci
öğrencilerin kültürel uyumları ile “olumlu dinî başa çıkma” etkinliklerine
yönelmeleri arasında anlamlılık düzeyine ulaşan bir ilişkinin varlığını
göstermektedir. Bu nedenle mülteci öğrencilerin manevi rehberlik ve destek
faaliyetlerine dahil edilmelerinin entegrasyon sürecine daha fazla katkı
sağlayacağı düşünülmektedir. Ayrıca gerek mülteci öğrencilerin gerekse yerel
halk ve öğrencilerin birbirlerini ötekileştirici yaklaşım içine girmelerini
engelleyecek ve birlikte yaşama kültürünü geliştirecek değer merkezli proje ve
faaliyetler yürütülmesinin ve bu faaliyetlerin hem sivil toplum örgütleri hem
de devlet eliyle desteklenmesinin önemli olduğu ortaya çıkmaktadır.
Entegrasyonun önündeki en büyük engellerden birisi olan dil problemini ortadan
kaldırmak üzere ücretsiz dil kurslarının açılmasının ve ayrıca kampüs ve
çevresinde öğrencilerin daha uyumlu ilişkiler geliştirebileceği sosyo-kültürel
ağlar kurulmasının bu konuda olumlu katkılar üretebileceği düşünülmektedir.