Η ελληνική εξωτερική πολιτική στα Βαλκάνια, 1974-1989
Authors: Εμμανουηλίδης Εμμανουήλ 
Published: September 2021

H διδακτορική εργασία σχετικά με την ελληνική εξωτερική πολιτική στα Βαλκάνια μεταξύ 1974 και 1989 πραγματεύεται τόσο τις διμερείς σχέσεις της Ελλάδας με τα βαλκανικά κράτη όσο και τις διαβαλκανικές σχέσεις. Χρονικά, η διατριβή αποτελείται από δύο μεγάλα μέρη. Το πρώτο αρχίζει από την πτώση της δικτατορίας τον Ιούλιο του 1974 και εκτείνεται στην περίοδο διακυβέρνησης του Καραμανλή και του Γεωργίου Ράλλη. Το δεύτερο αφορά τη διακυβέρνηση της χώρας από το ΠΑΣΟΚ του Παπανδρέου. Στα υπό μελέτη βαλκανικά κράτη δεν συμπεριλαμβάνεται η Τουρκία. Για λόγους οικονομίας χώρου τα ελληνοτουρκικά δεν μπορούσαν να αποτελέσουν μέρος της εργασίας. Κάθε μέρος αποτελείται από δύο ενότητες, η μία για τις διμερείς σχέσεις και η άλλη για τη διαβαλκανική συνεργασία. Στα διμερή θέματα μελετώνται επίσης κρίσιμα ζητήματα που απασχόλησαν τις επαφές της ελληνικής πλευράς, όπως το Μακεδονικό. Ξεχωριστή ενότητα αποτελούν οι οικονομικές επαφές της Ελλάδας με τα βαλκανικά κράτη. Στο σκέλος της πολυμερούς συνεργασίας, για την περίοδο 1974-1981 η προσοχή εστιάζεται στις διασκέψεις που συγκλήθηκαν για ζητήματα ήσσονος πολιτικής, με σημαντικότερη αυτή του 1976 στην Αθήνα. Για την περίοδο 1981-1988 βαρύτητα δόθηκε στην πρωτοβουλία του Παπανδρέου για αποπυρηνικοποίηση των Βαλκανίων, δίχως όμως να παραβλέπονται οι συνδιασκέψεις για ζητήματα ήσσονος πολιτικής. Η διεθνής συγκυρία ευνοούσε το ελληνικό άνοιγμα στα Βαλκάνια. Το 1975 με την Πράξη του Ελσίνκι η παγκόσμια Ύφεση ήταν απτό γεγονός. Ο Καραμανλής προσπαθούσε εντάξει τις κινήσεις του στα Βαλκάνια, στο πλαίσιο των συμφωνιών του Ελσίνκι. Οι πρωτοβουλίες του Παπανδρέου για αποπυρηνικοποίηση, την περίοδο 1981-1984, ήταν σύμφωνες με το ειρηνιστικό κίνημα στην Ευρώπη. Η διαβαλκανική διάσκεψη του 1988 στο Βελιγράδι ήταν απόηχος της Ύφεσης μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων κατά το δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’80. Οι σύμμαχοι της Ελλάδας δε διαφωνούσαν με τη βαλκανική πολιτική που ακολουθούσε η χώρα. Οι Αμερικανοί δεν είχαν αμφιβολίες για το δυτικό προσανατολισμό του Καραμανλή και αποδέχονταν τα ανοίγματά του στα Βαλκάνια. Με τον Παπανδρέου οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις ψυχράνθηκαν κυρίως εξαιτίας της πολιτικής για αποπυρηνικοποίηση των Βαλκανίων. Επιπλέον, οι χώρες της δυτικής Ευρώπης θεωρούσαν πως θα μπορούσαν να έχουν όφελος από τη βαλκανική πολιτική της Ελλάδας, αφού η Ελλάδας -ως μέλος της ΕΟΚ- θα αποτελούσε εφαλτήριο για να αυξήσουν την επιρροή τους στα Βαλκάνια. Την ίδια στιγμή η ΕΣΣΔ έβλεπε με ευχαρίστηση τις ελληνικές κινήσεις, αφού θεωρούσε πως θα μπορούσε να δημιουργηθεί ρήγμα στο αμυντικό σκέλος του ΝΑΤΟ στα Βαλκάνια. Η Κίνα, τέλος, ήταν θετική ιδίως στην πολυμερή συνεργασία αφού θεωρούσε πως θα μειωνόταν η σοβιετική επιρροή. Συμπερασματικά, επί δεκαπέντε χρόνια βασικός στόχος της Ελλάδας ήταν η καλλιέργεια στενών διμερών σχέσεων με τα βαλκανικά κράτη· σε μικρότερο αλλά εξίσου σημαντικό βαθμό ήταν και η ανάπτυξη της διαβαλκανικής συνεργασίας. Για πρώτη φορά, σε μία πολωμένη πολιτικά κοινωνία, υπήρξε συμφωνία για την πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, παρά τις επιμέρους διαφορές. Ωστόσο, είτε για την αντιμετώπιση της τουρκικής προκλητικότητας είτε για την αναζήτηση συμμάχων και πέραν του δυτικού κόσμου, είτε για την επίτευξη νέων οικονομικών συνεργασιών, ο στόχος της πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής στα Βαλκάνια φάνηκε πως επιτεύχθηκε.