Οντολογία και σημασιολογία του χρώματος στη σύγχρονη αναλυτική φιλοσοφία
Authors: Ζήκα Φωτεινή 
Published: January 2014

Σε αντίθεση με την άποψη του αφελούς ρεαλισμού σύμφωνα με την οποία το χρώμα είναι ιδιότητα των αντικειμένων και/ή των επιφανειών τους, η 'παραδοσιακή' φιλοσοφική θεώρηση του χρώματος υποστηρίζει ότι πρόκειται για υποκειμενική ιδιότητα και απλό αίσθημα. Στην Εισαγωγή μου σκιαγραφώ τους λόγους που πιστεύω ότι οδήγησαν σε αυτή την ευρέως αποδεκτή άποψη την οποία ονομάζω "Νοητικό υποκειμενισμό". Η άποψη αυτή συνήθως συνδυάζεται με έναν εμπειρικό και/ή λογικό ατομισμό και με την 'παραδοσιακή θεωρία του νοήματος'. Δύο προβλήματα προέχουν στο πλαίσιο αυτής τη? παράδοσης: η θεμελίωση τψν χρωματικών σχέσεων και το νόημα των χρωματικών όρων. Σκοπός της διατριβής μου είναι να βγάλει το χρώμα από τη σφαίρα του νοητού και του απλού, και να δώσει μία ικανοποιητική απάντηση στα παραπάνω προβλήματα. Η μέθοδος που ακολουθείται είναι η εξέταση τεσσάρων διαφορετικών απόψεων της σύγχρονης αναλυτικής φιλοσοφίας, των οποίων κοινό χαρακτηριστικό είναι η αντίθεση στον νοητικό υποκειμενισμό. Η κάθε μια αξιολογείται χωριστά με σκοπό τη διαμόρφωση ενός περιεκτικότερου συμπεράσματος. Επίσης, η ουσιοκρατική θεωρία της αναφοράς των Kripke και Putnam -όπως εφαρμόζεται στις αισθητές ιδιότητες- χρησιμεύει ως συνδετικός κρίκος, βάσει της πρότασης ότι συνέβαλε στην αναζήτηση της σύνθετης και μη-νοητής ουσίας του χρώματος. Οι τίτλοι που δίνονται στα κεφάλαια στα οποία παρουσιάζονται οι τέσσερις διαφορετικές 'θεωρίες του χρώματος' αντικατοπτρίζουν την αντίθεσή τους στον νοητικό υποκειμενισμό. Στο πρώτο κεφάλαιο, ο "Φαινομενικός αντικειμενισμός" -παραμένοντας μέσα στο πλαίσιο που θεωρεί το χρώμα υποκειμενική ιδιότητα- εξετάζει τη θέση του ύστερου Wittgenstein υπέρ της σύνθετης και δημόσια παρατηρήσιμης -δηλ. φαινομενικά αντικειμενικής- 'γραμματικής' των χρωματικών εννοιών, και την ουσιοκρατική διαμόρφωση αυτής της θέσης από τον Bernard Harrison. Τα κεφάλαια II-IV πραγματεύονται την αναζήτηση μιας θέσης για το χρώμα στη φυσική περιγραφή του κόσμου. Ο "Φυσικός αντικειμενισμός" του δευτέρου κεφαλαίου υποστηρίζει ότι το χρώμα των αντικειμένων ταυτίζεται με το μήκος κύματος του φωτός που ανακλάται από την επιφάνεια" τους και η φαινομενική διάταξη των χρωμάτων με τη φυσική δομή του φάσματος. Ένας μεγάλος αριθμός επιχειρημάτων εναντίον αυτής της φυσικαλιστικής αναγωγής οδηγεί στον "Υλιστικό υποκειμενισμό" του τρίτου κεφαλαίου, όπου η ουσία του χρώματος αναζητείται στις νευροφυσιολογικές διεργασίες της χρωματικής όρασης. Παρά τον υλιστικό χαρακτήρα της, ο απόλυτος υποκειμενισμός αυτής της άποψης οδηγεί σε μια επανεξέταση του αντικειμενισμού του χρώματος, η οποία προσπαθεί να αποφύγει τα σημεία κριτικής που εκφράστηκαν εναντίον των δύο προηγούμενων εκδοχών του. Έτσι στο τέταρτο κεφάλαιο επιχειρείται ο συνδυασμός ενός "Φυσικού και φαινομενικού αντικειμενισμού". Αναδεικνύοντας την ακόμη μεγαλύτερη συνθετότητα των χρωματικών εννοιών, η εργασία μου οδηγείται στο συμπέρασμα ότι η ουσία του χρώματος έγκειται στη φυσιολογία της χρωματικής όρασης, αλλά ότι η αποσαφήνιση των χρωματικών εννοιών απαιτεί την ένταξη όλων των σχετικών με το χρώμα επιστημονικών στοιχείων για να μπορούν να αποφευχθούν παρερμηνείες και αντιφάσεις στην καθημερινή γλώσσα.