Χώρος, τελετουργία, θεατρικές διαστάσεις στο καρναβάλι των Μακεδνών
Authors: Μητράκας Κωνσταντίνος 
Published: September 2021

Η έρευνα αυτή έγινε για να μελετηθεί ο ρόλος των λαϊκών δρώμενων και κυρίως του καρναβαλιού στις κοινότητες των χωριών Μαυροχώρι και Πολυκάρπη του νομού Καστοριάς, καθώς και στην πόλη της Καστοριάς. Σκοπός είναι να εξηγηθεί η αναμφισβήτητη επιτυχία του καρναβαλικού θεάτρου, τόσο ψυχαγωγικά όσο και λειτουργικά, και να συγκριθεί με τη θεατρική δημιουργία, ώστε να προκύψει μια άλλη οπτική του θεάτρου, μια άλλη άποψη για τον ρόλο του στην κοινωνία. Η ανάλυση της καρναβαλικής δημιουργίας σκοπό έχει να αναδείξει εργαλεία που μας βοηθούν να δούμε το κωμικό ως κάτι πολύ πιο «σοβαρό» από την φάρσα και να αντιληφθούμε το θέατρο πέρα από το διαχωρισμό ποιοτικού – εμπορικού. Η έρευνα ξεκίνησε το 2008 με επισκέψεις σε σπίτια και με τη μέθοδο της συνειρμικής συζήτησης γύρω από την ζωή τα παλιότερα χρόνια συγκεντρώθηκαν πληροφορίες γύρω από την καθημερινότητα, τις επαγγελματικές ασχολίες, τα ήθη και τα έθιμα της ίδιας περιοχής πριν περίπου πενήντα χρόνια. Σε περιπτώσεις που οι συνομιλητές παρουσίαζαν οικειότητα, οι επισκέψεις επαναλήφθηκαν με την παρουσία καμερών. Επίσης, βιντεοσκοπήθηκαν καρναβαλικά γλέντια στα χωριά και στην πόλη, οι προετοιμασίες και η θεατρική παρέλαση στο Μαυροχώρι. Στη συνέχεια το υλικό αυτό ταξινομήθηκε βάση αναγνωσμάτων γύρω από τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και γύρω από αναλύσεις καρναβαλικών φαινομένων. Στη συνέχεια η μελέτη περιορίστηκε στα θεατρικά στοιχεία του καρναβαλιού κάτι που απροσδόκητα οδήγησε στη μελέτη του χώρου μέσα στον οποίο εκδηλώνεται το καρναβάλι αφού η θεατρική δημιουργία συμβολικά δείχνει να συνομιλεί με τον χώρο, ενώ η θεατρική παρέλαση βιντεοσκοπήθηκε ξανά το 2013 για να συγκριθεί με αυτή του 2009. Έπειτα μέσω της ψυχαναλυτικής οδού επιχειρήθηκε να δοθεί μια ερμηνεία στο ρόλο του καρναβαλικού θεάτρου. Αυτό οδήγησε στην εκ νέου ταξινόμηση και ανάλυση του αρχικού υλικού που με άξονα το θέατρο έδωσε απαντήσεις διαφορετικές σε σχέση με το αρχικό πλαίσιο αναγνωσμάτων γύρω από το καρναβάλι. Η έρευνα έδειξε πως το καρναβάλι δεν είναι μια ανατροπή ένα αναποδογύρισμα που εξυψώνει το χαμηλό και γελοιοποιεί το υψηλό. Στο καρναβάλι επιτελείται μια ανάδυση του απωθημένου κόσμου, των τραυμάτων και των απαγορευμένων επιθυμιών. Ο καρναβαλικό κόσμος συντίθεται από τον απωθημένο και τον πραγματικό, τον οποίο είτε γελοιοποιεί, είτε εξυψώνει, είτε απλά συνυπάρχει μαζί του, αναλόγως των κοινωνικών συνθηκών. Το καρναβαλικό θέατρο εμφανισιακά ρέπει περισσότερο είτε προς τα απωθημένα τραύματα, είτε προς την απαγορευμένη επιθυμία. Το στοιχείο όμως που λείπει κάθε φορά από τη θεατρική εμφάνιση, αποδεικνύεται σημειολογικά πως υπάρχει στο θεατρικό υποσυνείδητο, πως σε σχέση με αυτό που δεν φαίνεται διαμορφώνεται η θεατρική εμφάνιση. Αυτό δείχνει ότι στη σύγχρονη θεατρική δημιουργία το δίπολο ποιοτικό – εμπορικό μπορεί να μην ισχύει και μια παράσταση χαρακτηρισμένη π.χ. ως ποιοτική να σημειώνει εμπορική επιτυχία, όταν, όπως το καρναβαλικό θέατρο, ανταποκρίνεται το ίδιο και στον ψυχαγωγικό και στον λειτουργικό της ρόλο. Τέλος, το θέατρο πετυχαίνει όταν γίνεται κατανοητό από όλους. Για να επιτευχθεί αυτό, η σκηνή πρέπει να είναι μια μετατοπισμένη πραγματικότητα της ουτοπίας πάνω στην οποία προσαρμόζεται η εκάστοτε κοινωνία.