Η σχέση της κατάθλιψης με παράγοντες ευαλωτότητας και ψυχοπιεστικά γεγονότα και ο διαμεσολαβητικός ρόλος των διαστάσεων προσωπικότητας
Authors: Καλαματιανός Αντώνιος 
Published: August 2021

Σκοπός: Η κατάθλιψη αποτελεί κοινή αλλά σοβαρή ψυχική διαταραχή με έντονες επιπτώσεις. Πέρα από την κλασική, ψυχιατρική και φαινομενολογική σκοπιά έχει σχηματισθεί πρόσφατα μια αναπτυξιακή, ψυχοδυναμική προσέγγισή της. Σύμφωνα με αυτή υπάρχουν δύο προδιαθεσικοί καταθλιπτικογόνοι τύποι ευαλωτότητας που ενεργοποιούνται όταν εμφανιστούν συγκεκριμένα γεγονότα, ο ανακλιτικός και ο ενδοβλητικός. Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν να μελετήσει αυτή τη διάκριση και τη σχέση τους με την κατάθλιψη, διερευνώντας πιθανούς συσχετισμούς αυτών των παραγόντων με τα πρότυπα δεσμού, τα είδη αντικειμενοτρόπων σχέσεων που αναπτύσσουν οι ενήλικες και την αυτοεκτίμηση.Μέθοδος: Ένα δείγμα 714 ατόμων, 323 εξωνοσοκομειακοί καταθλιπτικοί ασθενείς και 391 συμμετέχοντες της ομάδας ελέγχου συμπλήρωσαν ένα αυτοσχέδιο ερωτηματολόγιο ψυχοπιεστικών γεγονότων, που αναφέρονταν σε θέματα διαπροσωπικά και σε επιτεύγματα, το Ερωτηματολόγιο Καταθλιπτικών Εμπειριών-DEQ, το Ερωτηματολόγιο του Δεσμού του Ενηλίκου-Κάρτες των Ατομικών Μοντέλων Σχέσης-CAMIR, το Ερωτηματολόγιο Αντικειμενοτρόπων Σχέσεων του Bell-BORI, το Ερωτηματολόγιο Κατάθλιψης του Beck-BDI και την Κλίμακα Αυτοεκτίμησης του Rosenberg-RSES. Αποτελέσματα: Αρχικά, η παρούσα διατριβή διέκρινε δύο τύπους καταθλιπτικής ευαλωτότητας, τον εξαρτητικό και τον αυτοκριτικό, δύο πρότυπα ανασφαλούς δεσμού, τον απορριπτικό και τον υπερενασχολημένο και τρεις τύπους ελλειμματικών αντικειμενοτρόπων σχέσεων, την αποξένωση, την εγωκεντρικότητα και την κοινωνική ανικανότητα. Οι καταθλιπτικοί ασθενείς σε σύγκριση με τους υγιείς μάρτυρες εκδήλωσαν περισσότερα καταθλιπτικά συμπτώματα, σημείωσαν υψηλότερες τιμές στους καταθλιπτικογόνους τύπους ευαλωτότητας, εμφάνισαν περισσότερο ελλειμματικές αντικειμενότροπες σχέσεις και ανασφαλή πρότυπα δεσμού. Ο υπερενασχολημένος δεσμός εμφάνισε μεγαλύτερη συνάφεια με την εξαρτητικότητα και ο απορριπτικός με την αυτοκριτική. Από τη διαδοχική πολλαπλή ανάλυση παλινδρόμησης προκύπτει ότι το μοντέλο διάθεσης-ψυχοπίεσης στην πρόβλεψη της κατάθλιψης επιβεβαιώθηκε όταν εξετάστηκε αυτό αποκλειστικά. Η υπόθεση συμφωνίας του μοντέλου αυτού επαληθεύτηκε εν μέρει. Η εγωκεντρικότητα, η αποξένωση, ο ανασφαλής δεσμός και η αυτοεκτίμηση ρύθμισαν την επίδραση των χαρακτηριστικών προσωπικότητας και των ψυχοπιεστικών γεγονότων στην καταθλιπτική συμπτωματολογία. Το σύστημα δομικών εξισώσεων έδειξε ότι η καταθλιπτική συμπτωματολογία προβλέφθηκε σε μεγαλύτερο βαθμό από τον αυτοκριτικό τύπο συγκριτικά με τον εξαρτητικό. Παρατηρήθηκε ότι τα πρόσφατα ψυχοπιεστικά διαπροσωπικά γεγονότα, οι τύποι καταθλιπτικής ευαλωτότητας, ο ανασφαλής δεσμός και οι αντικειμενότροπες σχέσεις προέβλεψαν τα καταθλιπτικά συμπτώματα. Εν τούτοις, η εξαρτητικότητα επέδρασε στη συμπτωματολογία μόνο έμμεσα, μέσω της αποξένωσης. Παρομοίως, η αυτοκριτική φάνηκε ότι ασκεί έμμεση επίδραση στη συμπτωματολογία με τη μερική διαμεσολάβηση της αποξένωσης, της εγωκεντρικότητας και του ανασφαλούς δεσμού. Tο μοντέλο διάθεσης-ψυχοπίεσης στην πρόβλεψη της καταθλιπτικής συμπτωματολογίας επιβεβαιώθηκε εν μέρει, καθώς η εξαρτητικότητα άσκησε έμμεση αλλά χαμηλή επίδραση στην κατάθλιψη μαζί με τα ψυχοπιεστικά διαπροσωπικά γεγονότα. Αντιθέτως, δεν στοιχειοθετήθηκε διαμεσολάβηση των σχετικών με επιτεύγματα γεγονότων στην επίδραση της αυτοκριτικής στην κατάθλιψη. Επίσης, η διάγνωση φάνηκε να ρυθμίζει τη σχέση παραγόντων ευαλωτότητας και ψυχοπιεστικών συνθηκών και η αυτοεκτίμηση φάνηκε ότι ρύθμισε οριακά τη σχέση της αυτοκριτικής με την κατάθλιψη.Τα ευρήματα συζητούνται σε συνάρτηση με την υπάρχουσα βιβλιογραφία και με τους περιορισμούς της διατριβής, ο βασικότερος από τους οποίους είναι η αδυναμία εξαγωγής συμπερασμάτων για αιτιώδεις σχέσεις λόγω του συγχρονικού σχεδίου. Ωστόσο, γίνεται λόγος για τα πλεονεκτήματά της, δύο από τα οποία είναι το μεγάλο δείγμα και η ύπαρξη ομάδας ελέγχου, καθώς και για μελλοντικές έρευνες, μεταξύ των οποίων είναι οι μακροπρόθεσμες μελέτες με πειραματικό σχεδιασμό σε κλινικούς και μη πληθυσμούς.Συμπεράσματα: Επιβεβαιώθηκε η ύπαρξη δύο αναπτυξιακών οδών που προβλέπουν την κατάθλιψη με τη συμβολή του ανασφαλούς δεσμού, των αντικειμενοτρόπων σχέσεων και της αυτοεκτίμησης.