Νευροψυχολογική αξιολόγηση των κινητικών δεξιοτήτων και της παρεγκεφαλιδικής λειτουργίας σε παιδιά με διαταραχές του αυτιστικού φάσματος (ΔΑΦ)
Authors: Τσιφτζή Φωτεινή 
Published: September 2024

Η Διαταραχή του Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ) είναι μια από τις πιο σοβαρές καταστάσεις στο φάσμα των νευροαναπτυξιακών διαταραχών. Αφορά ένα ευρύ πλαίσιο νευροαναπτυξιακών καταστάσεων, οι οποίες χαρακτηρίζονται από δυσκολίες στην επικοινωνία και την αλληλεπίδραση, επαναλαμβανόμενα μοτίβα συμπεριφορών ή κινήσεων και υπερευαισθησία στις αισθητηριακές πληροφορίες. Πολλές νευροαπεικονιστικές μελέτες έχουν συσχετίσει τη ΔΑΦ με άτυπη δομή και λειτουργία αρκετών εγκεφαλικών δομών αλλά και της παρεγκεφαλίδας, η οποία σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες πέρα από τον παραδοσιακό της ρόλο στο συντονισμό των κινήσεων και την κινητική μάθηση, πιθανότατα εμπλέκεται και στη ρύθμιση γλωσσικών, γνωστικών και συναισθηματικών συμπεριφορών. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν να αξιολογήσει τις κινητικές δεξιότητες και την παρεγκεφαλιδική λειτουργία σε παιδιά προσχολικής ηλικίας με Διαταραχή του Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ). Στην μελέτη συμμετείχαν 60 παιδιά, ηλικίας 4 έως 6 ετών χωρισμένα ισάριθμα σε τρείς ομάδες: παιδιά με ΔΑΦ (πειραματική ομάδα), παιδιά με τυπική ανάπτυξη (ΤΑ) (ομάδα ελέγχου 1) και παιδιά με Νοητική Αναπηρία (ΝΑ) (ομάδα ελέγχου 2). Τα παιδιά και των τριών ομάδων ήταν εξισωμένα ως προς το φύλο, την ηλικία και τη μη λεκτική νοημοσύνη. Τα παιδιά με ΔΑΦ και ΝΑ φοιτούσαν σε δημόσια ειδικά νηπιαγωγεία ή σε τμήματα ένταξης τυπικών νηπιαγωγείων της Κεντρικής και Βόρειας Ελλάδας, ενώ τα παιδιά με ΤΑ φοιτούσαν σε τυπικά νηπιαγωγεία των ίδιων περιοχών. Οι διαγνώσεις των παιδιών με ΔΑΦ και ΝΑ προέρχονταν από τις επιτροπές των επίσημων δημοσίων φορέων (Κέντρα Ψυχικής Υγείας και δημόσια νοσοκομεία) και πληρούσαν τα στοιχεία διάγνωσης βάσει του DSM-IV- TR ή του ICD-10. Για την αξιολόγηση της μη λεκτικής νοημοσύνης των παιδιών με ΔΑΦ και ΝΑ χρησιμοποιήθηκε η κλίμακα αξιολόγησης της μη λεκτικής νοημοσύνης του Wechsler (WNV). Η συγκεκριμένη κλίμακα αξιολόγησης αποτελεί ένα εργαλείο αξιολόγησης της γενικής γνωστικής ικανότητας παιδιών ηλικίας από 4 ετών και 0 μηνών έως 21 ετών και 11 μηνών, που παρουσιάζουν επικοινωνιακούς περιορισμούς και ελλείμματα. Για την αξιολόγηση των κινητικών δεξιοτήτων των παιδιών χρησιμοποιήθηκε το κινητικό τεστ Movement Assessment Battery for Children MABC (Hendeson & Sugden, 1992), το οποίο έχει δημιουργηθεί για να ανιχνεύει τις κινητικές δυσκολίες των παιδιών (από τα 4 έως τα 12 έτη) και αξιολογεί τρείς τομείς: επιδεξιότητα χεριών, δεξιότητες μπάλας και στατική και δυναμική ισορροπία. Για την αξιολόγηση της παρεγκεφαλιδικής λειτουργίας χρησιμοποιήθηκαν οι παρεγκεφαλιδικές δοκιμασίες των Dow & Moruzzi (1958). Πρόκειται για κλινικές μετρήσεις, οι οποίες εξετάζουν μια σειρά από κλασικές παρεγκεφαλιδικές λειτουργίες, όπως, ισορροπία και μυϊκό τόνο στην όρθια στάση, υποτονία άκρων με παθητική ή ενεργητική εκτόπιση σε όρθια ή καθιστή στάση και μέτρηση της έναρξης και διατήρησης μιας εθελοντικά πολύπλοκης κίνησης.Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα παιδιά με ΔΑΦ παρουσίασαν στατιστικά σημαντικά χαμηλότερες επιδόσεις από τα παιδιά με ΤΑ σε όλες τις κινητικές δοκιμασίες, αλλά και χαμηλότερες επιδόσεις από τα παιδιά με ΝΑ στις περισσότερες δοκιμασίες. Με βάση τις επιδόσεις των συμμετεχόντων στο MABC, προέκυψε ότι το ποσοστό των παιδιών που εμφάνιζαν σοβαρές κινητικές δυσκολίες στην ομάδα των παιδιών με ΔΑΦ ανερχόταν στο 95% ενώ στην ομάδα των παιδιών με ΝΑ ανερχόταν στο 15%. Επιπροσθέτως, η στατιστική ανάλυση των αποτελεσμάτων στις παρεγκεφαλιδικές δοκιμασίες έδειξε στατιστικώς σημαντικές διαφορές ανάμεσα και στις τρεις ομάδες, με την ομάδα των παιδιών με ΔΑΦ να παρουσιάζουν ιδιαίτερα χαμηλές επιδόσεις, σε σύγκριση με τις ομάδες των παιδιών με ΝΑ και ΤΑ, στις περισσότερες από τις δοκιμασίες. Η ανάλυση των ευρημάτων από το σύνολο των δοκιμασιών που χορηγήθηκαν ανά τομέα κινητικής δραστηριότητας (λεπτή κινητικότητα, αδρή κινητικότητα και ισορροπία) ανέδειξε στατιστικά σημαντική υστέρηση των παιδιών με ΔΑΦ στη λεπτή κινητικότητα και στην ισορροπία σε σχέση με τις άλλες δύο ομάδες.Φαίνεται, επομένως ότι η πλειοψηφία των παιδιών με ΔΑΦ εμφανίζουν ιδιαίτερες δυσκολίες στους τομείς των κινητικών δεξιοτήτων, τα οποία σχετίζονται πιθανότατα με ελλείμματα στην παρεγκεφαλιδική λειτουργία κατά τη διάρκεια της προσχολικής ηλικίας, κάτι που χαρακτηρίζει τα παιδιά με ΔΑΦ, ενώ δεν είναι εμφανές στα παιδιά με ΝΑ. Από τα ευρήματα μας προκύπτει ότι η διερεύνηση των κινητικών ελλειμμάτων από πολύ μικρές ηλικίες θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί επικουρικά για την πληρέστερη ανίχνευση και διάγνωση των ΔΑΦ. Επιπλέον, καθώς η κινητική ανάπτυξη σχετίζεται και με άλλους αναπτυξιακούς τομείς (γνωστικό, κοινωνικό, συναισθηματικό, κ.α.) οι πρώιμες παρεμβάσεις στον κινητικό τομέα σε παιδιά με ΔΑΦ θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ενισχυτικά στην εκπαίδευσή τους.