Διερεύνηση της κοινωνικής ένταξης γυναικών με κινητική βλάβη στην Ελλάδα
Authors: Βαλιάκου Ελένη 
Published: October 2021

Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν η διερεύνηση της κοινωνικής ένταξης γυναικών με κινητική βλάβη. Ειδικότερα, μελετήθηκε μέσα από τα βιώματά τους ποιες είναι οι αντιλήψεις των γυναικών με κινητική βλάβη για την κοινωνική τους ένταξη. Επίσης, εξετάσθηκε ο τρόπος με τον οποίο επηρεάζει το κοινωνικό κεφάλαιο των γυναικών με κινητική βλάβη την κοινωνική τους ένταξη.Η έρευνα στηρίχθηκε σε μετασχηματιστική μεικτή μεθοδολογία ακολουθίας, όπου η πρώτη φάση (ποσοτική) ενημέρωσε τη δεύτερη (ποιοτική). Για τη συλλογή των ποσοτικών δεδομένων χρησιμοποιήθηκε η κλίμακα μέτρησης κοινωνικού κεφαλαίου ατόμων με κινητική βλάβη (Social Capital Questionnaire ) σε άνδρες και γυναίκες, ενώ η συλλογή των ποιοτικών δεδομένων πραγματοποιήθηκε με ημι-δομημένες συνεντεύξεις μόνο σε γυναίκες. Στην έρευνα συμμετείχαν 281 άτομα με κινητική βλάβη για την ποσοτική φάση της έρευνας (ερωτηματολόγια) και 20 γυναίκες με κινητική βλάβη για την ποιοτική φάση της έρευνας (συνεντεύξεις). Οι συμμετέχοντες/χουσες ήταν εγγεγραμμένοι/ες σε σύλλογο ατόμων με κινητική αναπηρία, είχαν συμπληρώσει το 18ο έτος, παρουσίαζαν κάποια σοβαρή κινητική δυσκολία (χρήση αμαξιδίου ή μπαστουνιού), η οποία εμφανίστηκε στην παιδική/εφηβική ηλικία ή στην ενήλικη ζωή.Το θεωρητικό πλαίσιο μέσα από το οποίο μελετήθηκε η κοινωνική ένταξη των γυναικών με κινητική βλάβη στηρίχθηκε στη θεωρία του Pierre Bourdieu για το κοινωνικό κεφάλαιο. Η παρούσα έρευνα προσέγγισε την αναπηρία μέσα από το μετασχηματιστικό ερευνητικό παράδειγμα, λαμβάνοντας υπόψη στοιχεία από τη χειραφετική προσέγγιση. Η συγκεκριμένη έρευνα προτείνει ένα νέο θεωρητικό μοντέλο για την Ελλάδα εστιάζοντας στη φωνή των γυναικών με κινητική βλάβη μέσα από έννοιες, όπως αυτή του κοινωνικού κεφαλαίου και του σώματος, οι οποίες δεν έχουν αναδειχθεί εκτενώς στην ελληνική βιβλιογραφία.Τα αποτελέσματα τα ποσοτικών δεδομένων υπογράμμισαν τη διπλή καταπίεση την οποία βιώνουν οι ανάπηρες γυναίκες, καθώς, όπως φάνηκε, οι γυναίκες με κινητική βλάβη εμφάνισαν χαμηλότερα επίπεδα κοινωνικού κεφαλαίου συγκριτικά με τους άνδρες με κινητική βλάβη. Ειδικότερα, η ανάλυση κατέδειξε στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων στη συνολική άμεση επαφή με ανεπίσημα δίκτυα, στη συνολική έμμεση επαφή με ανεπίσημα δίκτυα, καθώς και στη συνολική εμπιστοσύνη που δείχνουν σε άλλα άτομα. Επίσης, οι γυναίκες με κινητική βλάβη επέδειξαν χαμηλότερο βαθμό κοινωνικού κεφαλαίου στην πρακτική και στη συναισθηματική στήριξη. Αυτοί οι δείκτες οδήγησαν στη συνέχεια στην εστίαση της έρευνας αποκλειστικά στις γυναίκες με κινητική βλάβη.Σύμφωνα με όσα ανέδειξε η ποιοτική ανάλυση των δεδομένων, η συντριπτική πλειοψηφία των γυναικών δήλωσε ότι δεν εντάσσεται πλήρως στον κοινωνικό ιστό, ενώ όσες συμμετέχουσες βιώνουν ικανοποίηση από την ένταξή τους, αυτό οφείλεται σε προσωπικές διεκδικήσεις και επιλογές. Επιπρόσθετα, τα ποιοτικά δεδομένα ανάδειξαν ότι οι γυναίκες με κινητική βλάβη διαφέρουν ως προς τη νοηματοδότηση που αποδίδουν στην έννοια της ένταξης. Η νοηματοδότηση αυτή ποικίλλει από την αναγνώριση αναπηρικών δικαιωμάτων, την εξασφάλιση πολιτικών που προωθούν την προσβασιμότητα, την ύπαρξη ενός ολοκληρωμένου συστήματος υγείας μέχρι την κοινωνική αλληλεπίδραση, την εξάλειψη διακρίσεων και τη συναισθηματική ικανοποίηση. Η συνεισφορά της παρούσας έρευνας στη γνώση έγκειται στην ανάδειξη της αξίας του κοινωνικού κεφαλαίου και της φωνής των γυναικών με κινητική βλάβη ως συστατικά μέρη τα οποία προωθούν την κοινωνική ένταξη του ανάπηρου ατόμου. Ωστόσο, παρά το ότι το κοινωνικό κεφάλαιο ευνοεί την κοινωνική ένταξη, η έρευνα έδειξε ότι καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν εξίσου η νοηματοδότηση της αναπηρίας από την ίδια την ανάπηρη γυναίκα, καθώς και η κοινωνική πρόσληψη της αναπηρίας.Τέλος, τα αποτελέσματα της έρευνας αναδεικνύουν ότι η μελέτη του κοινωνικού κεφαλαίου, λαμβάνοντας υπόψη κάποια στοιχεία από τη χειραφετική προσέγγιση, παρέχει τη δυνατότητα για καλύτερη κατανόηση των εμπειριών ένταξης των γυναικών με κινητική βλάβη, καθιστώντας περισσότερο επιτακτικές τις μελλοντικές έρευνες στο συγκεκριμένο πεδίο.