Folklor ve Propaganda: Vichy Hükûmeti Örneği
Authors: Turan Simay 
Published: June 2024

İkinci Dünya Savaşı sırasında Almanya’da Nazi söyleminde folklorik unsurların bir propaganda aracı olarak sıklıkla kullanıldığı bilinmektedir. Ülkenin içinde bulunduğu ekonomik ya da siyasal koşulların olum-suz bir yöne evrildiği bir ortamda yönetimde bulunan kişiler Fransa’daki halkın yurt, vatan, millet, toprak, dil gibi temel ulusal değerlerini bir dizi basmakalıp söylem üzerinden giderek manipüle etmeye çalışırlar. Bu amaçla manipüle ettikleri ulusal değerlerin, söz konusu kavramlara ilişkin yerleşik toplumsal imgelerin (doksanın) kendini en güçlü biçimde duyurduğu alan olan folklorun verilerini sıklıkla kullanmaktan geri durmamışlardır. Nazi söylemi böyle bir manipülasyon girişiminin en bilinen örneklerinden bir tanesidir. Nazilerin bu eğilimlerine koşut biçimde yenilikçi hareketlerin karşısında duran, doksaya (ortak duyuşun içerdiği geleneksel ve toplumsal değerler) başvurmaktan geri durmayan, Nazilerle iş birliği yapmaktan çekinmeyen, Fransız halkının öncelediği köy, köylülük ve toprak gibi izlekleri kullanan Vichy hükûmeti özellikle toprak mitinden yola çıkarak toplumsal imgelemde “sözde” bir devrim hareketi imgesi yaratarak kendi ideolojik değerlerini halka dayatmaya uğraşmıştır. Ayrıca Mareşal Pétain’in yönlendirdiği Vichy hükûmetinin görünürdeki temel amacı ulusal değerlerin öne çıktığı bir toplumsal değişimin kapılarını arala-maktır. Bunu yaparken de folklor gerecini, Fransız toplumunun baş tacı ettiği ulusal değerleri, efsaneleri, eski mitleri, vatan ve ulus gibi değerleri, ayrıca toprak mitini odağa koymuştur. İkinci Dünya Savaşı’ndan yenilgiyle çıkan, bunun sonucunda ağır bir ekonomik krizle karşı karşıya kalan, cumhuriyet değerlerini ise henüz yeterince içselleştirememiş Fransız halkı ulusal devrimin bir kuramcısı, hatta gerçekleştiricisi olmayı kendine görev edinen Vichy hükûmetinin ulusal devrimi bir varoluş nedeni durumuna getirme dayatmaları-na ayak uydurmak zorunda bırakılmıştır. Vichy hükûmeti toprak ve köylü folklorunu ideolojik söyleminin merkezine alarak Almanya’nın neden olduğu işgal dramını söyleminden bütünüyle çıkarmaya çalışırken aslında Fransa’nın özgürlük, eşitlik, kardeşlik gibi benimsediği temel ilkeleri “iş, aile, vatan” ilkeleriyle değiştirmiştir. Bir başka anlatımla geleneksel yapılara, düşünme biçimlerine, yani değerlere bağlı Fransız halkının onlarca yıldır benimsediği değerleri kendilerince yeniden yorumlayarak onları birer propaganda aracı durumuna getirmekten çekinmemişlerdir. Böylelikle önemli ölçüde folklordan beslenen bir propagan-da söyleminin temelleri atılmış olur. Bu çalışmada Vichy hükûmetinin bir propaganda aracı olarak kullandığı folklorik gerecin (bölgeler, tarım, köylülük, şiirler, marşlar, müzeler, bayramlar gibi) nasıl dönüştürülüp manipüle edilerek kullanıldığına vurgu yaparak, daha çok köylülük ve toprak mitinin bu perspektifte kulla-nımını irdeleyeceğiz. Bu amaçla folklordan çok folklor söyleminin ana unsurlarından olan ve sıklıkla birer propaganda aracı olarak kullanılan bir içeriğin İkinci Dünya Savaşı koşullarında Fransa’daki karşılığı üzerinde duracağız. Vichy hükûmetinin yarattığı propaganda söylemine yedirilen söz konusu temel unsurla-rın (folklor söylemi) işlevlerine odaklanarak aynı zamanda bunun başka ülkelerdeki karşılıklarına kısaca değineceğiz. Böylelikle amacımız, manipüle edilen folklorik bir içeriğin ortak duyuşu nasıl belirlediğine yönelik kimi belirlemeler yapmaktır. Öyleyse varsayımımız kısaca şu olacak: Propaganda söylemi bir top-lumun ortak duyuşuna ilişkin yerleşik değerleri kendince biçimleyerek, Baudrillard’ın söylediği gibi, bir tür simülakrum yaratma yollarından birisidir. Böyle bir yaklaşım folklorun bir propaganda görüngüsünde olası işlevlerinden birisinin ne olduğunu daha yakından görmemize olanak sağlayacaktır. Kanımızca Vichy hükûmeti, Fransız halkının imgeleminde (hatta bilinçaltında) yapay bir gerçeklik etkisi yaratmaya çalışarak öngörüsüz bir dizi yöneticinin neden olduğu yitirilen savaşın yarattığı travmayı bastırmayı amaçlamıştır