Essays on financial regulation and financial development
Authors: Λοΐζος Κωνσταντίνος 
Published: July 2014

Συνοψίζοντας τη βιβλιογραφία θα λέγαμε πως η χρηματοοικονομική ανάπτυξη/καινοτομία είναι η ανάπτυξη θεσμών, μέσων και συμπεριφορών των υποκειμένων της αγοράς ή τεχνικών που χρησιμοποιούνται από αυτούς που μειώνουν το κόστος κεφαλαίου της αγοράς. Επιπλέον, η χρηματοοικονομική ανάπτυξη σχετίζεται με την χρηματοοικονομική ρύθμιση με ένα αμφιλεγόμενο τρόπο. Για τους «φιλελεύθερους» η κυβερνητική παρέμβαση στο χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι βλαπτική τόσο για την χρηματοοικονομική όσο και για την οικονομική ανάπτυξη. Για τους μετα-Κεϋνσιανούς το αντίθετο ισχύει για λόγους που αφορούν τόσο την οικονομική ανάπτυξη όσο και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα στο βαθμό που η χρηματοοικονομική ρύθμιση επιδιώκει την υπέρβαση των ατελειών και αποτυχιών της αγοράς. Τα κείμενα που παρουσιάζουμε εδώ έχουν ως σκοπό να συμβάλλουν στην παραπάνω συζήτηση μέσω της διερεύνησης της σχέσης μεταξύ χρηματοοικονομικής ρύθμισης και χρηματοοικονομικής ανάπτυξης/καινοτομίας από τρεις διαφορετικές οπτικές γωνίες. Καταρχήν θέλουμε να επανεξετάσουμε τη σχέση μεταξύ των καθεστώτων χρηματοοικονομικής ρύθμισης και της διαδικασίας χρηματοοικονομικής ανάπτυξης στο θεωρητικό επίπεδο. Σε αυτό το πλαίσιο, το πρώτο κεφάλαιο προσπαθεί να αντιμετωπίσει το εξής ζήτημα όπως προκύπτει από την επισκόπηση της βιβλιογραφίας: Αν και είναι επιθυμητή η μείωση του κόστους κεφαλαίου και η προώθηση τόσο της επένδυσης όσο και της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας μέσω των πολιτικών ρύθμισης, ωστόσο το κόστος που αυτό συνεπάγεται μπορεί να είναι υψηλό στο βαθμό που αυτές οι πολιτικές εμποδίζουν την χρηματοοικονομική ανάπτυξη. Επομένως το ερώτημα που ανακύπτει είναι: Υπάρχει τρόπος να θεωρήσει κανείς τη χρηματοοικονομική ρύθμιση ως μία σειρά πολιτικών που θα συνέβαλαν αντί να αποτρέπουν την χρηματοοικονομική ανάπτυξη χωρίς να εγκαταλείπεται ο στόχος της οικονομικής ανάπτυξης; Η πρωτοτυπία της μελέτης μας πηγάζει τόσο από τη χρήση της θεωρίας διακυβέρνησης (governance) στην εξέταση των χρηματοπιστωτικών καθεστώτων καθώς και των αποτελεσμάτων που προκύπτουν απ’ αυτή που δικαιολογούν, υπό ορισμένες συνθήκες, την ύπαρξη μίας θετικής σχέσης μεταξύ χρηματοοικονομικής ρύθμισης και χρηματοοικονομικής ανάπτυξης. Το επιχείρημα που αναπτύσσεται είναι το ακόλουθο: Εάν η μείωση των συναλλακτικών κοστών που σχετίζονται με τον καθορισμό των συμβατικών δικαιωμάτων, του κόστους διαπραγματεύσεων και πληροφόρησης και του κόστους επιβολής της τήρησης των συμβολαίων συμβάλλει στην χρηματοοικονομική ανάπτυξη, τότε ιεραρχικές δομές (συμπεριλαμβανομένων ιδρυμάτων που συνεπάγονται κυβερνητική παρέμβαση όπως οι αναπτυξιακές τράπεζες) που εξυπηρετούν αυτό το σκοπό σχετίζονται μάλλον θετικά παρά αρνητικά προς την χρηματοοικονομική ανάπτυξη. Η δεύτερη σκοπιά από την οποία επιδιώκουμε να συμβάλλουμε στη βιβλιογραφία είναι μέσω της διερεύνησης της σχέσης μεταξύ χρηματοπιστωτικών καθεστώτων και θεσμικής ανάπτυξης στο μακρό ορίζοντα. Επομένως, σκοπός του δεύτερου κεφαλαίου είναι να φωτίσει τη θεσμική αλλαγή που χαρακτηρίζει την εξέλιξη ενός χρηματοπιστωτικού συστήματος από τη ρύθμιση στην απορρύθμιση. Η ανάλυση που αναπτύσσεται εκεί συνδυάζει τη σύγχρονη θεωρία των θεσμικών οικονομικών με την διερεύνηση ιστορικών στοιχείων με σκοπό την μελέτη του θεσμικού μετασχηματισμού μιας οικονομίας. Στο βαθμό που αυτή η διαδικασία αφορά το χρηματοπιστωτικό τομέα, το κείμενο χρησιμοποιεί τις Αναπτυξιακές Τράπεζες ως το προνομιακό πεδίο έρευνας που συνταιριάζει τα γεγονότα της ρύθμισης και απορρύθμισης και υπογραμμίζει το σχετικό μετασχηματισμό. Η πρωτοτυπία της μελέτης αυτής βασίζεται στην αντίληψη των Αναπτυξιακών Τραπεζών ως δυναμικών οντοτήτων που αντανακλούν την εξέλιξη των χρηματοπιστωτικών συστημάτων. Οι Αναπτυξιακές Τράπεζες ως υβριδικά ιδρύματα με στόχο τόσο την χρηματοοικονομική τους επιβίωση όσο και την επιδίωξη αναπτυξιακών στόχων ήταν τόσο υποκείμενα όσο και αντικείμενα της θεσμικής ανάπτυξης. Υπ’ αυτή την έννοια, ο μετασχηματισμός της οικονομίας μίας χώρας προς την εκβιομηχάνιση και τον εκσυγχρονισμό θα πρέπει να αντανακλάται στον αντίστοιχο μετασχηματισμό των Αναπτυξιακών Τραπεζών από παραδοσιακούς τροφοδότες της οικονομίας με φτηνά κεφάλαια σε σύγχρονες επενδυτικές τράπεζες, στηρίγματα μίας ανεπτυγμένης αγοραίας χρηματοπιστωτικής δομής. Επομένως, η κύρια θέση του κεφαλαίου αυτού είναι ότι η κατανόηση της δυναμικής φύσης των Αναπτυξιακών Τραπεζών και των περιορισμών της είναι το κλειδί για την κατανόηση της θεσμικής ανάπτυξης και αλλαγής στο χρηματοπιστωτικό τομέα στην εξεταζόμενη περίοδο. Η τρίτη οπτική γωνία υπό την οποία αντιμετωπίζουμε το ζήτημα της χρηματοοικονομικής ρύθμισης και χρηματοοικονομικής ανάπτυξης/καινοτομίας είναι το ζήτημα του βέλτιστου βαθμού της πρώτης δοσμένης της πορείας της δεύτερης στην χρηματοοικονομική ιστορία. Αυτό μας οδηγεί στο ερώτημα του πώς ανακύπτει η ανάγκη για ρύθμιση των χρηματοπιστωτικών αγορών στην ιστορία και πως η τελευταία μεταβάλλεται στο βαθμό που αλλάζουν οι οικονομικές συνθήκες; Η βιβλιογραφία παλινδρομεί μεταξύ της επιλογής για αυτο-ρύθμιση της αγοράς και κυβερνητική ρύθμιση χωρίς την ικανότητα να αποκτήσει μία περιεκτική αντίληψη της ρύθμισης η οποία θα αναγνώριζε τόσο τη σημασία των αποτυχιών της αγοράς εντός ενός θεμελιακά αβέβαιου περιβάλλοντος, όσο και τον κίνδυνο που ελλοχεύει στην διακριτική άσκηση κυβερνητικής πολιτικής με βραχύ πολιτικό ορίζοντα που θα μπορούσε να καταπνίξει την καινοτομία. Το τελευταίο κεφάλαιο προσπαθεί να απαντήσει σε αυτό το ζήτημα οικοδομώντας ένα υπόδειγμα για τη ρυθμιστική μεταβολή βασισμένο στη θεωρία των χρηματοπιστωτικών κύκλων των Minsky-Kindleberger καθώς η τελευταία μας δίνει τη δυνατότητα να εντάξουμε τη λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος στο λογικό και ιστορικό συνεχές καινοτομία-κρίση-ρύθμιση. Τα πλεονεκτήματα αυτής της προσέγγισης εδράζονται στο ότι συναρτά τις εξελίξεις στον χρηματοπιστωτικό τομέα με τις συνθήκες στην πραγματική οικονομία με ένα διαδραστικό τρόπο που μπορεί να συμβάλλει στην ερμηνεία της ρυθμιστικής αλλαγής ενώ, από την άλλη πλευρά παρέχει τη δυνατότητα κρίσης της αποτελεσματικότητας της κυβερνητικής παρέμβασης όσον αφορά το χρονικό της ορίζοντα και τα μέσα που μεταχειρίζεται. Το επιχείρημα που παρουσιάζεται εκεί είναι ότι ένα ρυθμιστικό πλαίσιο είναι στην πραγματικότητα μία δομή κινήτρων που παρέχονται στους παράγοντες της αγοράς ώστε οι τελευταίοι να δράσουν με τρόπο συμβατό με την χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Επιπλέον, αυτή η δομή κινήτρων εξαρτάται από τη φάση του χρηματοπιστωτικού κύκλου στην οποία βρίσκεται η οικονομία.