Τεκμηρίωση του παθητικού καπνίσματος στα παιδιά και οι επιπτώσεις του στη νοσηρότητα από το αναπνευστικό σύστημα
Authors: Καφρίτσα Παναγιώτα 
Published: January 2014

Μελετήθηκαν 2108 παιδιά ηλικίας 3 μηνών μέχρι 14 ετών (Μ.Τ=7,4 έτη) που επελέγησαν με συστηματικό-τυχαίο τρόπο (1 στα 4) από εκείνα που προσήλθαν στα Εξωτερικά Ιατρεία (ΕΙ) της Α' Παιδιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το δείγμα συνιστά υποπληθυσμό 5% των ετησίως εξεταζομένων στα ΕΙ και κατά συνέπεια τα ευρήματα αποκτούν αξιοπιστία και εγκυρότητα. Οι στόχοι της μελέτης ήταν: • Η τεκμηρίωση του παθητικού καπνίσματος στα παιδιά με τη μέτρηση της κοτινίνης ούρων. • Ο προσδιορισμός των κοινωνικοοικονομικών, δημογραφικών και περιβαλλοντικών παραγόντων καθώς και του τρόπου ζωής της Ελληνικής οικογένειας που ενδεχόμενα διαμορφώνουν το βαθμό του παθητικού καπνίσματος στα παιδιά. • Η διερεύνηση της επίδρασης του επιβεβαιωμένου πλέον παθητικού καπνίσματος στη νοσηρότητα των παιδιών από το ανώτερο και κατώτερο αναπνευστικό σύστημα. Λεπτομερείς πληροφορίες από τους γονείς σχετικά με τις καπνιστικές τους συνήθειες και πλήθος άλλων παραμέτρων καταγράφηκαν σε προκωδικοποιημένα ερωτηματολόγια. Παράλληλα σε όλα τα παιδιά μετρήθηκαν με ραδιοανοσολογική μέθοδο τα επίπεδα κοτινίνης σε τυχαίο δείγμα ούρων. Οι τιμές κοτινίνης τυποποιήθηκαν με ταυτόχρονη μέτρηση της κρεατινίνης ούρων και η τελική έκφραση του βαθμού παθητικού καπνίσματος δόθηκε από το λόγο κοτινίνης προς κρεατινίνη ούρων (CCR). Για την επεξεργασία των στοιχείων χρησιμοποιήθηκε κατά περίπτωση η ανάλυση της μεταβλητότητας, η ανάλυση πολλαπλής εξάρτησης (multiple regression) και πολλαπλής λογιστικής εξάρτησης (logistic regression). Η αξιολόγηση της στατιστικής σημαντικότητας μεταξύ των ομάδων έγινε στο επίπεδο του 1%. Τόσο οι πληροφορίες από τους γονείς όσο και τα επίπεδα κοτινίνης ούρων έδειξαν ότι το 75% των παιδιών εκτίθενται καθημερινά σε περιβάλλον καπνού στο σπίτι. Η κοτινίνη ούρων είχε γραμμική και λίαν στατιστικά σημαντική συσχέτιση με τον αριθμό των καπνιστών και τον αριθμό των τσιγάρων που καπνίζουν (p<0,0001). Το κάπνισμα της μητέρας συμμετέχει περισσότερο στο βαθμό έκθεσης των παιδιών από εκείνο του πατέρα (F= 153,56, F= 134,92 αντιστοίχως). Η πολυπαραγοντική ανάλυση ανέδειξε τελικά τους πλέον καθοριστικούς παράγοντες για το παθητικό κάπνισμα των παιδιών με την εξής σειρά σημαντικότητας: Η "έκθεση" του παιδιού στον καπνό, δηλαδή ο αριθμός των τσιγάρων που καπνίζονται το 24ωρο παρουσία του παιδιού, αυξάνει τα επίπεδα κοτινίνης στα ούρα, ιδιαίτερα σε παιδιά μικρής ηλικίας ενώ οι "προφυλάξεις" που λαμβάνονται κατά τη διάρκεια καπνίσματος ιδίως από τη μητέρα, η μεγάλη επιφάνεια του σπιτιού και το υψηλό κοινωνικό επίπεδο, όπως εκφράζεται με το επάγγελμα του πατέρα, μειώνουν το βαθμό της έκθεσης. Πρέπει να τονιστεί ότι υπάρχει διαφοροποίηση των στατιστικά σημαντικών παραμέτρων που διαμορφώνουν τα επίπεδα κοτινίνης στα παιδιά ανάλογα με την ηλικία. Οι καπνιστικές συνήθειες των γονέων και οι προφυλάξεις όταν καπνίζουν μεταβάλλουν ουσιαστικά το βαθμό "έκθεσης" των μικρών παιδιών (1-5 ετών) ενώ με την πάροδο της ηλικίας κοινωνικοοικονομικοί και δημογραφικοί παράγοντες καθώς και η κοινωνική συμπεριφορά αποκτούν σημαντική επίδραση στα επίπεδα κοτινίνης ούρων. Ιδιαίτερα τα μεγαλύτερα παιδιά παρουσιάζουν σημαντικά υψηλότερα επίπεδα κοτινίνης τη Δευτέρα συγκριτικά με τις άλλες ημέρες της εβδομάδος, ενδεικτικό της έντονης έκθεσης τους σε περιβάλλον καπνού το Σαββατοκύριακο, στο σπίτι ή τους χώρους αναψυχής. Η διαπίστωση εξ άλλου μικρού βαθμού παθητικού καπνίσματος σε παιδιά χωρίς ιστορικό έκθεσης στο καπνό του τσιγάρου στο σπίτι επιβεβαιώνει την έκθεση εκτός σπιτιού, δηλαδή σε δημόσιους χώρους, εύρημα που αποκτά βαρύνουσα σημασία για τη λήψη μέτρων σε επίπεδο κοινότητας. Προκειμένου να διερευνηθεί η σχέση παθητικού καπνίσματος και νοσηρότητος, τα παιδιά ομαδοποιήθηκαν σε παθητικούς ή μη καπνιστές με σημείο διαχωρισμού την τιμή των 10 ng/mg κοτινίνης προς κρεατινίνη ούρων. Παιδιά "παθητικοί καπνιστές" ηλικίας 1-5 ετών έχουν κατά 3,5 φορές (95% όρια αξιοπιστίας: 1,56-7,9 p=0,002) μεγαλύτερο κίνδυνο (Σ.Κ) για αυξημένη νοσηρότητα από το αναπνευστικό σύστημα, ανώτερο και κατώτερο, (τρία ή περισσότερα επεισόδια νόσησης κατά τη διάρκεια των προηγούμενων 12 μηνών) συγκριτικά με παιδιά ίδιας ηλικίας που δεν είναι παθητικοί καπνιστές. Ο κίνδυνος βρέθηκε τριπλάσιος (ΣΚ=3) κυρίως για το ανώτερο αναπνευστικό (95% όρια αξιοπιστίας 1,13-8,03 p =0,028). Ο αυξημένος κίνδυνος (ΣΚ=7,73) ισχύει και για το κατώτερο (95% όρια αξιοπιστίας 0,95-62,8) με οριακή όμως σημαντικότητα (p=0,055). Η σχέση αυτή είναι ανεξάρτητη από την επίδραση άλλων παραγόντων όπως κοινωνικοοικονομική τάξη, αριθμός παιδιών στην οικογένεια, φύλο, ηλικία, παρακολούθηση παιδικού σταθμού, οικογενειακό ιστορικό για αναπνευστική νόσο. Αντίθετα δε βρέθηκε σημαντική επίδραση του παθητικού καπνίσματος στην αναπνευστική νοσηρότητα παιδιών ηλικίας 6-10 και 11-14 ετών (p=0,83, p=0,48 αντιστοίχως). Συμπερασματικά, η μελέτη αυτή τεκμηρίωσε με αντικειμενικό τρόπο το παθητικό κάπνισμα των παιδιών και απέδειξε πλέον ότι αποτελεί σημαντική αλλά δυνητικά προλήψιμη αιτία αναπνευστικής νοσηρότητας κυρίως σε παιδιά μικρής ηλικίας. Η γνώση των παραμέτρων που καθορίζουν το βαθμό έκθεσης στο καπνό του τσιγάρου μπορεί να βοηθήσει στην αγωγή υγείας και στη λήψη μέτρων για τη πρόληψη του παθητικού καπνίσματος στα παιδιά. Είναι προφανές ότι η διακοπή του καπνίσματος των γονέων αποτελεί το αποτελεσματικότερο μέτρο για τη μείωση του παθητικού καπνίσματος. Όμως όταν αυτοί επιμένουν ακόμη να καπνίζουν επιβάλλεται η υιοθέτηση συστηματικών μέτρων προφύλαξης τόσο στο σπίτι όσο και στους Δημόσιους χώρους.