Συγκριτική μελέτη παραγωγής συζευγμένου λινελαϊκού οξέος (CLA) μεταξύ προβατίνων και αιγών
Authors: Τσιπλάκου Ελένη 
Published: August 2021

Σήμερα, η επιλογή κάποιου προϊόντος από το καταναλωτικό κοινό συνδέεται άμεσα και με το εάν αυτό συμβάλει στη βελτίωση της υγείας του ανθρώπου. Έτσι, τα «λειτουργικά τρόφιμα» κατέχουν υψηλή θέση στις προτιμήσεις του καταναλωτικού κοινού λόγω των ευεργετικών ιδιοτήτων στην υγεία του ανθρώπου, πέρα από την παραδοσιακή διατροφική τους αξία. Το συζευγμένο λινελαϊκό οξύ (CLA) είναι ένα συστατικό του λίπους του γάλακτος ο λειτουργικός ρόλος του οποίου όσον αφορά την καρκινογένεση, έχει γίνει αποδεκτός από την Εθνική Ακαδημία Επιστημών το 1996. Επιπλέον, το CLA αναστέλλει τον σχηματισμό αθηρωματικών πλακών, παρεμποδίζει την εμφάνιση διαβήτη, μειώνει την εναπόθεση σωματικού λίπους και ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα. Τα γαλακτοκομικά προϊόντα παρέχουν το 75% του CLA που προσλαμβάνει ο άνθρωπος με την καθημερινή του διατροφή. Το cis-9, tram-11 CLA είναι το κυριότερο ισομερές του CLA του λίπους του γάλακτος και αποτελεί 78-89% του συνολικού CLA του προβείου γάλακτος. Υπάρχουν αρκετοί ενδογενείς και εξωγενείς παράγοντες που επηρεάζουν την συγκέντρωση του CLA του λίπους του γάλακτος μεταξύ των ζώων του ίδιου είδους όπως: η διατροφή, η εποχή και φυσιολογικοί παράγοντες όπως η φυλή, το στάδιο της γαλακτικής περιόδου και ο αριθμός τοκετών των ζώων. Εκτός από τη μεγάλη παραλλακτικότητα που εμφανίζεται στη συγκέντρωση του CLA στο λίπος του γάλακτος μεταξύ ζώων του ίδιου είδους, παραλλακτικότητα εμφανίζεται και μεταξύ ζώων διαφορετικών ειδών. Οι μέχρι τώρα δημοσιευμένες εργασίες έχουν δείξει ότι η συγκέντρωση του CLA στο λίπος του γάλακτος είναι υψηλότερη στο γάλα των προβατινών ακολουθούμενη από αυτή των αγελάδων και μετά από αυτή των αιγών. Οι διαφορές στη συγκέντρωση του CLA στο λίπος του γάλακτος μεταξύ των διαφόρων ειδών ζώων, έχουν αποδοθεί κυρίως στα διαφορετικά σιτηρέσια και δεν έχουν μελετηθεί συστηματικά τουλάχιστον μεταξύ προβατινών και αιγών τα οποία μπορούν να διατραφούν με συγκρίσιμα σιτηρέσια. Κάθε είδος ζώου, όσον αφορά τη συγκέντρωση του CLA στο λίπος του γάλακτος, έχει μελετηθεί με διαφορετικά σιτηρέσια γεγονός που καθιστά τη σύγκριση μεταξύ των δύο ειδών ζώων ως προς τη συγκέντρωση CLA στο λίπος του γάλακτος αν όχι αμφίβολη, τουλάχιστον όχι απόλυτα αξιόπιστη. Έτσι, πρέπει να διευκρινισθεί αν οι διαφορές που παρατηρούνται μεταξύ προβατινών και αιγών ως προς τη συγκέντρωση του cis-9, trans-11 CLA στο λίπος του γάλακτος οφείλονται στην επίδραση της διατροφής ή στο είδος του ζώου. Για το λόγο αυτό σχεδιάστηκε το πρώτο πείραμα της παρούσας μελέτης με 12 γαλακτοπαραγωγικές προβατίνες και 12 αίγες οι οποίες διατρέφονταν με σιτηρέσια που είχαν τα ίδια χαρακτηρίστηκα όπως η αναλογία χονδροειδών/συμπυκνωμένες ζωοτροφές (ΧΖ/ΣΖ), εξασφαλίζοντας στα ζώα ίδια πρόσληψη πρόδρομων ενώσεων (λινολενικό και λινελαϊκό οξύ) για την παραγωγή του cis-9, trans-11 CLA. Έτσι λοιπόν το πρώτο πείραμα της παρούσας μελέτης συνέκρινε τα δύο είδη ζώων (προβατίνες/αίγες): α) με σιτηρέσια που κάλυπταν τις διατροφικές τους ανάγκες και είχαν διαφορετική αναλογία ΧΖ/ΣΖ (κατά μερίδες κατανάλωση), β) με το ίδιο σιτηρέσιο (ίδια ποσότητα, κατά μερίδες κατανάλωση και ίδια αναλογία ΧΖ/ΣΖ) και γ) με ατομική διατροφή (ίδια ποσότητα και ίδια αναλογία ΧΖ/ΣΖ) ως προς το προφίλ των λιπαρών οξέων του λίπους του γάλακτος, με έμφαση στη συγκέντρωση του cis-9, trans-11 CLA και του βασσενικού οξέος (VA). Το πείραμα πραγματοποιήθηκε σε τρεις διακριτές πειραματικές φάσεις διάρκειας τριών εβδομάδων έκαστη αμέσως μετά τον απογαλακτισμό των αμνών και των εριφίων. Στην πρώτη πειραματική φάση (I) τόσο οι προβατίνες όσο και οι αίγες διατρέφονταν ομαδικά με σιτηρέσια που καταρτίστηκαν σύμφωνα με τις ανάγκες των ζώων. Έτσι, οι προβατίνες διατρέφονταν ημερησίως με σιτηρέσιο που αποτελούνταν από 12 kg σανού μηδικής, 4 kg άχυρο σίτου και 12 kg μίγμα συμπυκνωμένων ζωοτροφών και αναλογία ΧΖ/ΣΖ= 60/40. Οι 12 αίγες διατρέφονταν ημερησίως με σιτηρέσιο που αποτελούνταν από 14 kg σανού μηδικής, 4 kg άχυρο σίτου και 24 kg μίγμα ΣΖ και αναλογία ΧΖ/ΣΖ- 43/57. Στην πειραματική αυτή φάση ΙΙ τόσο οι προβατίνες όσο και οι αίγες διατρέφονταν ομαδικά κατά μερίδες, με το ίδιο σιτηρέσιο που αποτελούνταν από 14 kg σανού μηδικής, 4 kg άχυρο σίτου και 14 kg μίγμα ΣΖ και αναλογία ΧΖ/ΣΖ= 56/44. Στην πειραματική φάση III κάθε προβατίνα και κάθε αίγα διατρέφονταν ατομικά με το ίδιο σιτηρέσιο που αποτελούνταν από 0,8 kg σανού μηδικής, 0,2 kg άχυρο σίτου και 0,8 kg μίγμα ΣΖ και αναλογία ΧΖ/ΣΖ= 56/44, όπως στη φάση II. Τα αποτελέσματα του πρώτου πειράματος αυτής της μελέτης έδειξαν ότι η διαφορετική αναλογία ΧΖ/ΣΖ των σιτηρεσίων που εφαρμόστηκαν στα δύο είδη ζώων στην πειραματική φάση I είχε ως συνέπεια να μην παρατηρηθούν διαφορές στη συγκέντρωση του CLA στο λίπος του γάλακτος μεταξύ των δύο ειδών ζώων. Αντίθετα, στις πειραματικές φάσεις II (ομαδική κατά μερίδες διατροφή) και III (ατομική διατροφή), όπου τα δύο είδη ζώων διατρέφονταν με την ίδια ποσότητα τροφής και με την ίδια αναλογία ΧΖ/ΣΖ στο σιτηρέσιο οι προβατίνες εμφάνισαν στατιστικώς υψηλότερες συγκεντρώσεις cis-9, trans-11 CLA στο λίπος του γάλακτος από αυτές των αιγών. Συμπερασματικά λοιπόν από τα αποτελέσματα του πρώτου πειράματος αυτής της μελέτης διεπιστώθηκε ότι υπάρχουν στατιστικώς σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο ειδών ζώων (προβατίνες/αίγες) όσον αφορά τη συγκέντρωση του cis-9, trans-11 CLA στο λίπος του γάλακτος που χρήζουν περαιτέρω διερεύνηση. Γνωρίζοντας λοιπόν ότι το μεγαλύτερο ποσοστό του παραγόμενου cis-9, trans-11 CLA είναι προϊόν ενδογενούς προέλευσης στον μαστικό αδένα από το VA, με την επίδραση της Δ⁻⁹ αφυδρογονάσης, τέθηκε η υπόθεση ότι οι διαφορές μεταξύ των δύο ειδών ζώων στη συγκέντρωση του cis-9, trans-11 CLA στο λίπος του γάλακτος ίσως να οφείλονται στη διαφορετική έκφραση του γονιδίου της Δ⁻⁹ αφυδρογονάσης. Έτσι, σχεδιάστηκε το δεύτερο πείραμα της παρούσας μελέτης στο οποίο χρησιμοποιήθηκαν 12 προβατίνες και 12 αίγες σε γαλακτοπαραγωγή, στις οποίες χορηγήθηκαν δύο σιτηρέσια A και Β. Τα σιτηρέσια αυτά, επειδή οι ανάγκες μεταξύ προβατινών και οι αιγών ήταν διαφορετικές χορηγήθηκαν σε διαφορετικό στάδιο της γαλακτικής περιόδου σε κάθε είδος ζώου. Το σιτηρέσιο A αποτελούνταν από 14 kg σανό μηδικής, 4 kg άχυρο σίτου και 16 kg μίγμα ΣΖ με αναλογία ΧΖ/ΣΖ 53/47 και χορηγήθηκε στις προβατίνες ομαδικά κατά μερίδες από ΗΜΤ= 105 έως ΗΜΤ=126 (όπου ΗΜΤ= ημέρες μετά τον τοκετό), ενώ στις αίγες από ΗΜΤ=63 έως ΗΜΤ=84. Το σιτηρέσιο Β αποτελούνταν από 1 kg σανό μηδικής, 0,3 kg άχυρο σίτου και 1,34 kg μίγμα ΣΖ με αναλογία ΧΖ/ΣΖ=49/51 και εφαρμόστηκε στις προβατίνες από ΗΜΤ=140 έως ΗΜΤ=161, ενώ στις αίγες από ΗΜΤ=98 έως ΗΜΤ=119. Τα αποτελέσματα του δεύτερου πειράματος αυτής της μελέτης έδειξαν ότι οι προβατίνες εμφάνισαν στατιστικώς υψηλότερες συγκεντρώσεις cis-9, trans-11 CLA στο λίπος του γάλακτος από αυτές των αιγών γεγονός που συμφωνεί με ότι το γονίδιο της Δ⁻⁹ αφυδρογονάσης παρουσίασε επίσης στατιστικώς υψηλότερο ποσοστό έκφρασης στον μαστικό αδένα των προβατινών από αυτό των αιγών και στις δύο διατροφικές επεμβάσεις Συμπερασματικά λοιπόν, οι διαφορές μεταξύ προβατινών και αιγών, ως προς τη συγκέντρωση του cis-9, trans-11 CLA στο λίπος του γάλακτος αυτών, όταν η διατροφή τους είναι ίδια, μπορούν εν μέρει να ερμηνευτούν με τις διαφορές που παρατηρούνται στην έκφραση του γονιδίου της Δ⁻⁹ αφυδρογονάσης στον μαστικό αδένα μεταξύ των δύο ειδών ζώων.