Συμβουλευτική υποστήριξη σε ενήλικες για τη διακοπή καπνίσματος
Authors: Γρατσάνη Σταματία 
Published: September 2021

Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν ο σχεδιασμός, η εφαρμογή και η αξιολόγηση ενός προγράμματος διακοπής καπνίσματος, που εμπεριείχε συμβουλευτική και παρεμβάσεις ψυχολογικής υποστήριξης, σε συνδυασμό με ένταξη ή αύξηση φυσικής δραστηριότητας στην καθημερινότητα και προσανατολισμό προς έναν υγιεινό τρόπο ζωής, καθώς επίσης και η αξιολόγηση της αποδοχής και της αποτελεσματικότητάς του. Συμμετείχαν 76 άτομα, εκ των οποίων τα 48 αποτελούσαν την ομάδα παρέμβασης. Από αυτά, 30 ολοκλήρωσαν την παρέμβαση (14 άντρες και 16 γυναίκες, με ΜΟ ηλικίας τα 40 έτη), ενώ τα υπόλοιπα 28 αποτελούσαν την ομάδα ελέγχου (13 άντρες και 15 γυναίκες, με ΜΟ ηλικίας τα 36.5 έτη). Ο σχεδιασμός και η υλοποίηση της παρέμβασης βασίστηκαν κυρίως στο μοντέλο των σταδίων αλλαγής, με το κάθε στάδιο να αποτελεί σημείο συνάντησης καθορισμού στόχων και ψυχολογικών τεχνικών, που απορρέουν από το θεωρητικό πλαίσιο πέντε θεωριών και τριών ψυχολογικών προσεγγίσεων, που συνιστούν τη βάση της συμβουλευτικής υποστήριξης του προγράμματος. Στην αρχή και στο τέλος της παρέμβασης πραγματοποιήθηκε δομημένη συνέντευξη μέσω της οποίας καταγράφηκαν δημογραφικά στοιχεία, πληροφορίες της καπνιστικής συμπεριφοράς αρχικά, ενώ στο τέλος διεξήχθη αξιολόγηση του προγράμματος. Για την ανάλυση των ποιοτικών δεδομένων, που συλλέχθηκαν από τις συνεντεύξεις, χρησιμοποιήθηκε η ανάλυση περιεχομένου και για την οργάνωσή τους χρησιμοποιήθηκε το πρόγραμμα Qualitative Software Package N Vivo. Από τις αναφορές των συμμετεχόντων προέκυψε ότι α) η ικανοποίηση και η χρησιμότητα της συμβουλευτικής υποστήριξης και των ψυχολογικών παρεμβάσεων ήταν υψηλές, β) η φυσική δραστηριότητα αυξήθηκε κατά την παρέμβαση και διατηρήθηκε μετά το πέρας της παρέμβασης, γ) το 53.3% των συμμετεχόντων διέκοψαν το κάπνισμα και διατήρησαν την αποχή μέχρι το τέλος της παρακολούθησης, η οποία κράτησε 12 μήνες, δ) οι κυριότεροι λόγοι για τους οποίους τα άτομα καπνίζουν είναι η ευχαρίστηση που αντλείται από το τσιγάρο, η χαλάρωση που προσφέρει το κάπνισμα, η διαχείριση του άγχους, η συντροφιά / παρέα, η συνήθεια και η βοήθεια που προσφέρει το τσιγάρο στη συγκέντρωση, ε) οι μεγαλύτερες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα άτομα στη διακοπή του καπνίσματος είναι οι δύσκολες και αγχωτικές καταστάσεις που καλούνται να αντιμετωπίσουν, το στρες που βιώνουν, η ευχαρίστηση που απορρέει από το κάπνισμα και την οποία δε θέλουν να χάσουν, η έλλειψη απόφασης και θέλησης για διακοπή, το περιβάλλον και η έλλειψη υποστήριξης από τους σημαντικούς άλλους και την οικογένεια, ο εθισμός, η μοναξιά και η έλλειψη συμπαράστασης, η έλλειψη ενδιαφερόντων, οι συνήθειες που είναι συνδεδεμένες με το τσιγάρο, οι βραδινές ώρες κατά τις οποίες η επιθυμία για τσιγάρο αυξάνει, η έλλειψη ενθάρρυνσης και υποστήριξης, η πεποίθηση ότι τα λίγα τσιγάρα δεν κάνουν κακό, ο χώρος εργασίας, στ) οι επιμέρους στρατηγικές που βοήθησαν περισσότερο τα άτομα να διακόψουν το κάπνισμα ήταν η επικοινωνία, η σχέση, η συνεργασία και οι σταθερές συζητήσεις με τον σύμβουλο, η προσωπική θέληση, η ένταξη της άσκησης και κίνησης στην καθημερινότητα, ο καθορισμός στόχων σε εβδομαδιαία βάση και η δέσμευση σε αυτούς, οι τεχνικές αντίστασης και διαχείρισης της επιθυμίας για τσιγάρο, η ενημέρωση και η απόκτηση γνώσεων, οι τεχνικές χαλάρωσης, οι δραστηριότητες, οι ασκήσεις, τα ερωτηματολόγια και τα εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του προγράμματος, η προσαρμογή του προγράμματος στις ανάγκες του κάθε ατόμου, η διάρκεια, η συνέπεια και η σταθερότητα του προγράμματος, η σταδιακή αλλαγή καθημερινών συνηθειών, η υποστήριξη από το περιβάλλον, τα θέματα υγείας που έπαιξαν έναν κινητοποιητικό ρόλο, ζ) τα δυνατά σημεία του προγράμματος ήταν η οργανωμένη ψυχολογική υποστήριξη στη βάση μιας εξατομικευμένης συμβουλευτικής προσαρμοσμένης στις ανάγκες του κάθε ατόμου, η ενσωμάτωση της άσκησης στην καθημερινότητα, η συνέπεια και η σταθερότητα του προγράμματος και του συμβούλου, οι διαδικασίες προσωπικής ανάπτυξης και η εκπαίδευση σε δεξιότητες προς την κατεύθυνση της αλλαγής συνηθειών και καθιέρωσης υγιεινών συμπεριφορών, καθώς και την οργάνωση ενός ποιοτικά αναβαθμισμένου τρόπου ζωής, η ανάπτυξη δεξιοτήτων διαχείρισης του άγχους, η αύξηση της αυτοαποτελεσματικότητας και της αυτοπεποίθησης. Τέλος, με βάση τα αποτελέσματα, φαίνεται ότι το πρόγραμμα ήταν αποτελεσματικό τόσο στη διακοπή καπνίσματος και τη διατήρηση της αποχής από αυτό όλο το διάστημα παρακολούθησης, όσο και στην ένταξη της φυσικής δραστηριότητας στην καθημερινότητα των ατόμων και την υιοθέτηση ενός υγιεινού και ποιοτικού τρόπου ζωής.