Investigation of causal associations between risk factors and cancer incidence
Authors: Παπαδημητρίου Νικόλαος 
Published: September 2021

Ο κεντρικός σκοπός της συγκεκριμένης διατριβής ήταν ο προσδιορισμός αιτιακών συσχετίσεων μεταξύ παραγόντων κινδύνου και την εμφάνιση καρκίνου. Ο σκοπός αυτός πραγματοποιήθηκε μέσω δύο προσεγγίσεων. Αρχικά αποτιμήθηκε το φορτίο νοσηρότητας του καρκίνου και τι ποσοστό αυτού θα μπορούσε να αποδοθεί σε κάποιους γνωστούς παράγοντες κινδύνου. Στην συνέχεια διερευνήθηκε η διατροφική επιδημιολογία του καρκίνου με μια σειρά μοντέρνων τεχνικών. Τα συγκεκριμέναερωτήματα διερευνήθηκαν μέσα από τέσσερις ξεχωριστές μελέτες. Στην πρώτη μελέτη χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα από τον συνασπισμό προοπτικών μελετών CHANCES και εκτιμήθηκε το φορτίο νοσηρότητας 21 διαφορετικών τύπων καρκίνου υπολογίζοντας τον δείκτη των προσδοκώμενων ετών ζωής με συνεκτίμηση της ανικανότητας (disability-adjusted life years, DALYs). Επιπλέον, υπολογίστηκε το φορτίο νοσηρότητας για τους διαφόρους τύπους καρκίνου που οφείλονται σε συγκεκριμένους παράγοντες κινδύνου (κάπνισμα, αλκοόλ, σακχαρώδης διαβήτης,παχυσαρκία και έλλειψη σωματικής άσκησης) μέσω της εκτίμησης των αποδοτέων κλασμάτων τους στον πληθυσμό (Population Attributable Fractions, PAFs). Συνολικά 34,474 DALYs χάθηκαν λόγω του καρκίνου με το μεγαλύτερο μέρος αυτών (82%) να οφείλεται στην πρώιμη θνησιμότητα. Ο καρκίνος του πνεύμονα ήταν υπεύθυνος για το μεγαλύτερο αριθμό χαμένων DALYs, ακολουθούμενος από τους καρκίνους του παχέος εντέρου, του προστάτη και του μαστού. Επιπλέον, το κάπνισμα ήταν ο κύριος παράγοντας κινδύνου υπεύθυνος για το 24% του φορτίου νοσηρότητας ενώ οι υπόλοιποι παράγοντες κινδύνου όπως η παχυσαρκία και η έλλειψη φυσικής άσκησηςακολούθησαν με μικρότερα ποσοστά. Στην δεύτερη μελέτη αξιολογήθηκε η ισχύς της βιβλιογραφίας αναφορικά με την διατροφή, την παχυσαρκία και την φυσική δραστηριότητα και τον κίνδυνο εμφάνισης 12 καρκίνων μέσω μιας ανασκόπησης ομπρέλας. Η παχυσαρκία ήταν ο παράγονταςκινδύνου με τις περισσότερες ισχυρές συσχετίσεις αναφορικά με την εμφάνιση καρκίνου με βάση κάποια συγκεκριμένα κριτήρια αξιολόγησης ενώ στην δεύτερη θέση ακολούθησε η κατανάλωση αλκοόλ. Οι περισσότερες από αυτές τις συσχετίσεις αφορούσαν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου και του μαστού. Επιπλέον ισχυρές προστατευτικές συσχετίσεις παρατηρήθηκαν μεταξύ της κατανάλωσης προϊόντων ολικής άλεσης όπως επίσης και γαλακτοκομικών και τονκίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου. Χαρακτηριστικές ήταν όμως και περιπτώσεις εμφάνισης πιθανής μεροληψίας στην βιβλιογραφία μεταξύ συσχετίσεων όπως μεταξύ της παχυσαρκίας ή της κατανάλωσης αλκοόλ και τον κίνδυνο εμφάνισης μετάεμμηνοπαυσιακού καρκίνου του μαστού ή μεταξύ της κατανάλωσης κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος και τον κίνδυο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου οι οποίες αν και είναι επιστημονικά εμπεριστατωμένες εντούτοις, είτε εμφάνισαν στοιχεία πιθανής μεροληψίας στα αποτελέσματα τους είτε η ισχύς των στατιστικών αποτελεσμάτων δεν τόσο ισχυρή. Στην τρίτη μελέτη μελετήθηκαν με μια συστηματική προσέγγιση μέσω μιας μελέτης συσχέτισης ευρείας κλίμακας διατροφικών παραγόντων (Nutrient - Wide AssociationStudy, NWAS) οι συσχετίσεις μεταξύ 92 τροφών και διατροφικών συστατικών και τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του προστάτη χρησιμοποιώντας δεδομένα από την προοπτική μελέτη EPIC με στόχο την ανακάλυψη νέων αιτιακών συσχετήσεων και επαλήθευση συσχετήσεων που υπάρχουν στην βιβλιογραφία. Ύστερα από την διόρθωση για πολλαπλές συγκρίσεις δεν βρέθηκε κάποιος παράγοντας που να σχετίζεται με την εμφάνιση καρκίνου του προστάτη. Οι επιμέρους αναλύσεις όμως με βάση τον σταδιοποίησης και διαφοροποίησης εμφάνισαν δύο στατιστικά σημαντικάαποτελέσματα. Αρχικά βρέθηκε ότι η κατανάλωση μπισκότων και κέικ αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου χαμηλού βαθμού διαφοροποίησης, ένα αποτέλεσμα το οποίο επαληθεύτηκε και σε δεύτερη φάση στην ανεξάρτητη κοόρτη NLCS. Η δεύτερη συσχέτηση αφορούσε την κατανάλωση βουτύρου και τον αυξημένο κίνδυνο επιθετικού (υψηλός βαθμός σταδιοποίησης ή διαφοροποίησης) καρκίνου του προστάτη. Η συγκεκριμένη συσχέτηση δεν επαληθεύτηκε στην κοόρτη NLCS αν και το αποτέλεσμα της μέτα-ανάλυσης των δύο κοορτών ήταν επίσης στατιστικά σημαντικό. Στην τελευταία μελέτη ερευνήθηκαν πιθανές αιτιακές συσχετήσεις μεταξύ 11ιχνοστοιχείων και βιταμινών και τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού χρησιμοποιώντας την σύγχρονη τεχνική της μεντελιανής τυχαιοποίησης. Στην ανάλυση αυτή χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα από δημοσιευμένες ευρυγονιδιωματικές μελέτες. Στις περισσότερες συγκρίσεις δεν βρέθηκαν κάποια στατιστικά σημαντικά αποτελέσματα με εξαίρεση δύο περιπτώσεις. Πιο συγκεκριμένα, γενετικά αυξημένες συγκεντρώσεις μαγνησίου οδήγησαν σε αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου τουμαστού τόσο συνολικά όσο και στην περίπτωση καρκίνου με υποδοχέα οιστρογόνων. Αντίθετα, προστατευτική επίδραση παρατηρήθηκε μεταξύ γενετικά αυξημένων συγκεντρώσεων φωσφόρου και τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου με χωρίς υποδοχέα οιστρογόνων.