Διαχρονικές Μεταβολές στο Φυσικό και Ανθρωπογενές Περιβάλλον στην Περιοχή Αλμυρού Μαγνησίας
Authors: Χουλιάρας Γεώργιος 
Published: August 2021

Οι υφιστάμενες αλλαγές που συμβαίνουν στον τομέα της χρήσης-κάλυψης γης γίνονται ολοένα εντονότερες και συχνότερες. Συνεπώς η παρακολούθησή τους καθίσταται πλέον δύσκολη. Η αδυναμία τακτικής επικαιροποίησης των βάσεων δεδομένων με τους αντίστοιχους θεματικούς χάρτες δεν καλύπτουν επαρκώς τις ανάγκες των χρηστών στη μελέτη των εξελίξεων στην χρήση-κάλυψη γης. Η λήψη εικόνων και φωτογραφιών από εναέρια μέσα (δορυφόροι-αεροπλάνα) και οι εφαρμογές της τηλεπισκόπισης μαζί με τα γεωγραφικά πληροφορικά συστήματα αποτελούν ένα ικανοποιητικό εργαλείο στις απαιτήσεις των ερευνητών για τη διαχρονική μελέτη των περιβαλλοντικών αλλοιώσεων ή αλλαγών. Οι πεδινές και οι παράκτιες εκτάσεις, λόγω των ήπιων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών και της εύκολης συγκοινωνιακής πρόσβασης, αποτελούσαν ανέκαθεν ισχυρό πόλο έλξης των ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Οι άμεσες συνέπειες είναι να ασκούνται πιέσεις τόσο από φυσικές καταστροφές, όσο και από ανθρωπογενείς διεργασίες, (αστικοποίηση, τουρισμός, μεταφορές). Η παρούσα διατριβή διακρίνεται σε τέσσερις ενότητες. Στο πρώτο μέρος περιγράφεται η θέση της περιοχής έρευνας, η οποία καταλαμβάνει την ανατολική πλευρά της Κεντρικής Ελλάδας. Γεωλογικά η περιοχή αποτελείται κυρίως από ασβεστολιθικά πετρώματα (35,5%), αλλούβιες αποθέσεις (34,3%), φλύσχη (16%), οφιόλιθους (8,4%) και από μεταμορφωμένα πετρώματα και σχιστοκερατολιθική διάπλαση. Ηλικιακά οι σχηματισμοί προσδιορίζονται κυρίως στο Ανωκρητηδικό και στο Τεταρτογενές. Το κλίμα είναι ξηροθερμικό με μέση ετήσια βροχόπτωση 498,8 χιλιοστά. Η σχετική υγρασία είναι 65,8% και ηλιοφάνεια που ξεπερνά στα 2/3 του έτους τις 150 ώρες μηνιαίως. Στο δεύτερο μέρος αναλύονται οι υδρολογικές λεκάνες με το υδρογραφικό δίκτυο. Η περιοχή έρευνας αποτελεί τμήμα της λεκάνης του Αλμυρού. η πεδιάδα του Αλμυρού διασχίζεται από έξι ρεύματα με περιοδική ροή που απορρέουν στον όρμο του Αλμυρού, τμήμα του κλειστού Παγασητικού κόλπου, στην Ανατολική πλευρά της Κεντρικής Ελλάδας. Η περιοχή έρευνας αποτελεί τμήμα της λεκάνης του Αλμυρού με έκταση 667,6 km², έναντι των 905,4 km² που καταλαμβάνει συνολικά. Το μήκος της περιοχής έρευνας είναι κατά προσέγγιση 28,4 km και το πλάτος 23,51 km. Η απουσία συλλεκτήριου αγωγού υδάτων υποδηλώνει το ξηροθερμικό κλίμα της περιοχής, την περιοδική ροή των ρευμάτων και το ιδιόμορφο ανάγλυφο του εδάφους. Λόγω της ιδιομορφίας αυτής οι λεκάνες των ρευμάτων έχουν μακρόστενο σχήμα, ενώ στα κατάντη και κοντά στο σημείο απορροής λόγω της στενότητας και των μικρών κλίσεων σχηματίζεται τέναγος. Αντίθετα στα ανάντη τα υψόμετρα είναι μεγαλύτερα και οι κλίσεις είναι πολύ ισχυρές του εδάφους. Ο προσανατολισμός των κλίσεων i είναι κυρίως βόρειος ως ανατολικός με τους ενδιάμεσους προσανατολισμούς. Υψομετρικά η περιοχή χωρίζεται στις ακόλουθες ζώνες: Πεδινή - ηµιπεδινή ενότητα: (0–200) m υψόμετρα, στα Ανατολικά της πεδιάδας και καλύπτει το 37,45 % της επιφάνειας της περιοχής έρευνας. Τα εδάφη είναι τύπου Άλφισολ και Έντισολ - Φλούβεντς, πολύ καλά αποστραγγιζόμενα. Η ημιορεινή ζώνη, με τα μέτρια υψόμετρα (200–500) m και τις ήπιες κλίσεις, καταλαμβάνει το κεντρικό τμήμα της Λεκάνης. Ενώ η ορεινή ζώνη περιλαµβάνει τα μεγαλύτερα υψόμετρα (500–1725) m με τις απότομες κλίσεις από τα Ανατολικά προς τα Δυτικά περικλείοντας τους πρόποδες της Όθρυος στα νότια και νοτιοδυτικά. Σύμφωνα με υπολογισμούς οι ετήσιες πραγματικές ανάγκες σε νερό ανέρχονται σε 22,03 X 10⁶ m³. Στο τρίτο μέρος πραγματεύεται τη διερεύνηση γεωμορφολογικών μεταβολών οφειλόμενες σε φυσικούς και ανθρωπογενείς παράγοντες, που είναι και το κύριο αντικείμενο της παρούσας διατριβής. Η μελέτη των γενεσιουργών μηχανισμών εξέλιξης αποτελεί την άλλη όψη του ίδιου νομίσματος στη μελέτη των περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Η αξιοπιστία και τεκμηρίωση στις διαχρονικές μεταβολές στο φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον, υπονοεί ταυτόχρονα και τις σχέσεις τους με την αειφορία. Η μεθοδολογία που ακολουθείται στην ενότητα αυτή, περιλαμβάνει σε πρώτο στάδιο την καταγραφή του φυσικού περιβάλλοντος, των χρήσεων και της κάλυψης γης και της ανθρωπογεωγραφίας της περιοχής έρευνας. Η επεξεργασία των δεδομένων που προέκυψαν συγκρίθηκαν μεταξύ τους και με τα δεδομένα που παρήχθησαν στο δεύτερο μέρος έγινε η ανίχνευση των φυσικών και ανθρωπογενών κινδύνων αλλοίωσης και μεταβολών στο περιβάλλον. Για το σκοπό αυτό αξιοποιήθηκαν χάρτες, αεροφωτογραφίες 1997 και 2007 με τη μεταξύ τους σύγκριση αποτυπώθηκαν όλες οι μεταβολές και αλλοιώσεις που συνέβησαν στο χρονικό αυτό διάστημα. Οι μεταβολές που καταγράφηκαν είναι αξιόλογες και αφορούν την: α) αστική επέκταση των μεγαλύτερων κυρίως οικισμών, β) την ανάπτυξη παράκτιων οικισμών και την αυθαίρετη δόμηση, γ) καταστροφή της φυσικής βλάστησης στα πεδινά, υπέρ των γεωργικών γαιών, δ) επέκταση γυμνών από βλάστηση και ακαλλιέργητων εκτάσεων εις βάρος των φυσικών βιοτόπων, ε) αποψίλωση δασών από πυρκαγιές, εκχερσώσεις, λαθροϋλοτομία και βόσκηση, στ) η διάβρωση του εδάφους αποτελεί μία από τις σπουδαιότερες αιτίες μεταβολής του φυσικού περιβάλλοντος. Η μεθοδολογία όπως αναπτύχθηκε στην παρούσα διατριβή ευελπιστώ να αποτελέσει το έναυσμα μιας νέας προσέγγισης και αντίληψης με γνώμονα την αειφορική ανάπτυξη, σε ζητήματα που αφορούν τη χρήση και κάλυψη γης και τη διαχείριση των φυσικών οικοσυστημάτων που επηρεάζονται από τη φυσική και ανθρωπογενή επίδραση.