Η επίδραση ενός προγράμματος ενδυνάμωσης στα κίνητρα, την αυτοεκτίμηση και την πρόθεση για εξωσχολική φυσική δραστηριότητα μαθητών/τριών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης
Authors: Κατσάνης Γεώργιος 
Published: August 2023

Πρόσφατα ερευνητικά δεδομένα φανερώνουν σημαντική πτώση της μυϊκής δύναμης των νέων ενώ ταυτόχρονα οι έφηβοι μαθητές/τριες παρουσιάζουν ανησυχητικά χαμηλά επίπεδα φυσικής δραστηριότητας αποτελώντας ομάδα υψηλού κινδύνου. Η προπόνηση με ιμάντες αιώρησης αποτελεί μια καινοτόμα και ελκυστική πρόταση άσκησης στον εξωσχολικό αθλητισμό, με πλεονεκτήματα την ασφάλεια κατά την εκτέλεση και τη βελτίωση της δύναμης σε σύντομο χρονικό διάστημα. Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν η δημιουργία και εφαρμογή ενός ελκυστικού προγράμματος ενδυνάμωσης με ιμάντες αιώρησης, βασισμένο στις αρχές της θεωρίας του Αυτοπροσδιορισμού, για την αύξηση της αυτονομίας, των κινήτρων, της αυτοεκτίμησης και της πρόθεσης για εξωσχολική φυσική δραστηριότητα σε έφηβους μαθητές/τριες στο σχολείο. Συγκεκριμένα, διερευνήθηκε η επίδραση ενός προγράμματος ενδυνάμωσης με ιμάντες αιώρησης α) στα κίνητρα, β) την αυτοεκτίμηση, γ) την πρόθεση για εξωσχολική φυσική δραστηριότητα και δ) τη δύναμη έφηβων μαθητών/τριών, καθώς και πιθανές διαφορές λόγω φύλου και ηλικίας. Για τον έλεγχο της αποτελεσματικότητας της παρέμβασης χρησιμοποιήθηκαν ερωτηματολόγια και δοκιμασίες/τεστ δύναμης, τα οποία διανεμήθηκαν/πραγματοποιήθηκαν σε τρεις διαφορετικές χρονικές στιγμές: πριν την παρέμβαση, αμέσως μετά την παρέμβαση και μετά από ένα μήνα. Για την αξιολόγηση της παρέμβασης, αξιοποιήθηκαν ερωτηματολόγια που εξετάζουν τις μεταβλητές της θεωρίας του Αυτοπροσδιορισμού (αντιληπτή παροχής αυτονομίας, κίνητρα), την αυτοεκτίμηση, του Ιεραρχικού μοντέλου κινήτρων και τις μεταβλητές της θεωρίας της Σχεδιασμένης Συμπεριφοράς (πρόθεση, στάσεις, αντιληπτός έλεγχος της συμπεριφοράς, υποκειμενική νόρμα). Η δύναμη αξιολογήθηκε με τις δοκιμασίες: α) οριζόντιο άλμα χωρίς φόρα, β) άρσεις κορμού από την ύπτια κατάκλιση για 30 δευτερόλεπτα, γ) κάμψεις – εκτάσεις αγκώνων από πρηνή θέση και δ) δύναμη χειρολαβής. Το δείγμα αποτελούνταν από 321 έφηβους μαθητές/τριες Λυκείου. Στην ομάδα παρέμβασης (Ν = 154) εφαρμόστηκε συμπληρωματικά δυο φορές εβδομαδιαίως ένα πρόγραμμα μυϊκής ενδυνάμωσης με ιμάντες αιώρησης για οχτώ εβδομάδες στα πρώτα 25 λεπτά του μαθήματος της Φυσικής Αγωγής. Η ομάδα ελέγχου (Ν = 167) παρακολούθησε το παραδοσιακό μάθημα της Φυσικής Αγωγής, όπως προβλέπεται από το αναλυτικό πρόγραμμα. Για τη στατιστική ανάλυση χρησιμοποιήθηκε ανάλυση διακύμανσης με επαναλαμβανόμενες μετρήσεις. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, επιβεβαιώθηκαν τα θεωρητικά μοντέλα που χρησιμοποιήθηκαν (θεωρία του Αυτοπροσδιορισμού, Ιεραρχικού μοντέλου κινήτρων, θεωρίας της Σχεδιασμένης Συμπεριφοράς). Στην ομάδα παρέμβασης, σε αντίθεση με την ομάδα ελέγχου, βελτιώθηκαν η αντιληπτή παροχή αυτονομίας, τα κίνητρα για το μάθημα της Φυσικής Αγωγής και για εξωσχολική φυσική δραστηριότητα, η πρόθεση για εξωσχολική φυσική δραστηριότητα, οι στάσεις, ο αντιληπτός έλεγχος της συμπεριφοράς, η αυτοεκτίμηση καθώς και οι μετρήσεις δύναμης. Δεν παρατηρήθηκε βελτίωση στην υποκειμενική νόρμα, ενδεχομένως γιατί η ενδυνάμωση ως μέθοδος εξάσκησης δεν είναι ακόμα ευρέως αποδεκτή από τους σημαντικούς άλλους (γονείς) και αυτό να επηρέασε τους μαθητές/τριες. Μετά την παρέμβαση δεν παρατηρήθηκαν διαφορές μεταξύ αγοριών και κοριτσιών όσον αφορά το ενδιαφέρον για συμμετοχή, με τα κορίτσια να βρίσκουν το ίδιο ελκυστικό το πρόγραμμα ενδυνάμωσης, παρά το γεγονός ότι τέτοιου είδους προγράμματα παραδοσιακά απευθύνονται σε αγόρια. Επίσης, στην ομάδα παρέμβασης δεν παρατηρήθηκαν διαφορές μεταξύ των τριών τάξεων όσον αφορά τα κίνητρα για συμμετοχή στο μάθημα της Φυσικής Αγωγής, ενώ σε προηγούμενες έρευνες αναφέρεται ότι το ενδιαφέρον μειώνεται από τάξη σε τάξη καθώς μεγαλώνουν. Συνοψίζοντας, ένα πρόγραμμα ενδυνάμωσης με ιμάντες φαίνεται πως βελτιώνει τα κίνητρα, την αυτοεκτίμηση και την πρόθεση για εξωσχολική φυσική δραστηριότητα σε έφηβους μαθητές/τριες. Διατηρεί το ενδιαφέρον για συμμετοχή στο μάθημα της Φυσικής Αγωγής σε υψηλά επίπεδα το ίδιο σε αγόρια και κορίτσια, ακόμη και των παιδιών της Γ΄ Λυκείου, μια τάξη όπου προηγούμενες έρευνες αναφέρουν ότι το ενδιαφέρον για φυσική δραστηριότητα είναι ιδιαίτερα χαμηλό. Τα ευρήματα της παρούσας έρευνας δύναται να συμβάλλουν στη βελτίωση της καθημερινής εκπαιδευτικής πράξης στο μάθημα της Φυσικής Αγωγής παρέχοντας σημαντικές πληροφορίες για την εφαρμογή παρεμβάσεων ενδυνάμωσης στο σχολικό περιβάλλον, ειδικότερα για την περίοδο της εφηβείας όπου τόσο η φυσική δραστηριότητα όσο και τα κίνητρα για φυσική δραστηριότητα είναι ιδιαίτερα χαμηλά.