Γονικές πρακτικές, προσαρμογή και ψυχική υγεία μεταναστών και γηγενών εφήβων κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης
Authors: Αντωνοπούλου Πολυξένη 
Published: February 2025

Η παρούσα έρευνα μελέτησε τρεις δείκτες σχολικής προσαρμογής και τρεις δείκτες ψυχικής υγείας των εφήβων με και χωρίς μεταναστευτικό υπόβαθρο σε σχέση με τέσσερεις γονικές πρακτικές (δύο για κάθε γονέα) και δύο δείκτες οικονομικής δυσχέρειας κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης υπό το θεωρητικό υπόβαθρο της ψυχικής ανθεκτικότητας. Τα βασικά ερωτήματα είναι αν η οικονομική δυσχέρεια αποτελεί παράγοντα επικινδυνότητας και αν οι γονικές πρακτικές αποτελούν προωθητικούς ή/και προστατευτικούς παράγοντες για την προσαρμογή και την ψυχική υγεία των εφήβων κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης. Το δείγμα αποτελούνταν από 1252 έφηβους από 57 τάξεις που φοιτούσαν στην α’ Γυμνασίου σε 14 δημόσια σχολεία της Αττικής. Το 64% των συμμετεχόντων είχαν μεταναστευτικό υπόβαθρο και οι περισσότεροι ήταν δεύτερης γενιάς μετανάστες (78%). Χρησιμοποιήθηκαν τα εξής εργαλεία: α) το ερωτηματολόγιο δημογραφικών στοιχείων για το φύλο και το μεταναστευτικό υπόβαθρο, β) το ερωτηματολόγιο Economic Hardship Questionnaire (Lempers et al., 1989) για τη μέτρηση της οικονομικής δυσπραγίας, γ) μέρος της κλίμακας Negative Life Events (Fthenakis & Minsel, 2002) για τα προβλήματα ανεργίας, δ) το ερωτηματολόγιο Autonomy Granting Scale (Peterson et al., 1985) για την ενθάρρυνση της αυτονομίας, ε) η υποκλίμακα Care του Parental Bonding Instrument (Parker et al., 1979), στ) ο μέσος όρος των βαθμών του πρώτου τριμήνου σε πέντε μαθήματα από το αρχείο του σχολείου για τη σχολική επίδοση, ζ) 5 ερωτήσεις που αφορούσαν τη Σχολική Εμπλοκή και η) 5 ερωτήσεις που αφορούσαν τη μη διαταρακτική συμπεριφορά στο σχολικό πλαίσιο (Motti-Stefanidi & Asendorpf, 2017), θ) η υποκλίμακα του Ερωτηματολογίου Δυνατοτήτων και Δυσκολιών (SDQ) για τα Συμπτώματα Συναισθήματος (Goodman, 1997), ι) Κλίμακα της Κατάθλιψης (Salokangas et al., 1995) και ια) η Κλίμακα Αυτοεκτίμησης (Rosenberg, 1965). Τα ευρήματα έδειξαν ότι η οικονομική δυσπραγία της οικογένειας και η ανεργία των γονέων αποτελεί παράγοντα επικινδυνότητας για την ψυχική υγεία και τη σχολική επίδοση, αλλά όχι για την μη διαταρακτική συμπεριφορά. H οικονομική δυσπραγία αποτελεί παράγοντα επικινδυνότητας για τη σχολική εμπλοκή. Σε συνθήκες υψηλής οικονομικής δυσπραγίας και ανεργίας οι Έλληνες επηρεάζονται περισσότερο. Το μεταναστευτικό υπόβαθρο αποτελεί παράγοντα επικινδυνότητας για όλους τους δείκτες σχολικής προσαρμογής και για την αυτοεκτίμηση. Οι γονικές πρακτικές αποτελούν προωθητικό παράγοντα για όλους τους δείκτες προσαρμογής και ψυχικής υγείας. Ο συναισθηματικός δεσμός με τη μητέρα και τον πατέρα προστατεύει την αυτοεκτίμηση των παιδιών σε συνθήκες οικονομικής δυσχέρειας. O συναισθηματικός δεσμός με τη μητέρα λειτουργεί επίσης προστατευτικά για τα συμπτώματα κατάθλιψης και η υποστήριξη της αυτονομίας από τη μητέρα προστατεύει την αυτοεκτίμηση των εφήβων όταν οι γονείς αντιμετωπίζουν προβλήματα με την εύρεση εργασίας. Τέλος, o συναισθηματικός δεσμός με τον πατέρα προστατεύει τη μη διαταρακτική συμπεριφορά των εφήβων στο σχολικό πλαίσιο και η υποστήριξη της αυτονομίας από τη μητέρα προστατεύει την αυτοεκτίμηση και την έλλειψη συμπτωμάτων κατάθλιψης κυρίως για τους εφήβους ελληνικής καταγωγής και όχι για τους εφήβους με μεταναστευτικό υπόβαθρο.