KORROZİYAYA QARŞI YENİ REAGENTLƏRİN TƏDQİQİ
Authors: Hüseyn Qurbanov Hüseyn Qurbanov , Nigar Abdullayeva Nigar Abdullayeva , Zeynəb Abdullayeva Zeynəb Abdullayeva 
Published: March 2023

Metalların korroziyası səbəbindən baş verən qəzalar böyük itkilərə səbəb olur. Korroziya problemlərinin həll olunmaması səbəbindən sənayenin bir çox sahələrində texniki inkişaf ləngiyir. Bu məsələ böyük miqdarda metal ehtiyatı olan inkişaf etmiş ölkələrdə xüsusi ak¬tu¬al¬lıq kəsb edir. Hazırda neft-qaz sənayesinin qlobal problemi sayılan korroziya, neft sə¬na¬ye¬sinə malik inkişaf etmiş dünya ölkələrinin neft-kimya, neft-qaz sənayesi və digər sahə¬lər¬də çox ciddi problem olaraq qalmaqdadır.
Respublikamız inkişaf etmiş neft və qaz çıxarma, onların emalı, neft-kimya və kimya sa¬hə¬lə¬rinə malik olduğundan korroziya prosesi ölkəmiz üçün də ciddi və aktual problem sayılır. Lay sularında aqresiv H2S, CO2 və O2 qazlarının və SRB olması məhz kompleks təsirli və ya çoxfunksiyalı inhibitor bakterisid xassəli reagentlərin tədqiq olunaraq tətbiqə yönəl¬dil¬mə¬si zamanın tələbindən irəli gələn bir məsələdir. SRB-nin digər növ bakteriyalara nisbətən daha çox korroziya aqresivliyi yarada bilməsini nəzərə alaraq tərəfimizdən yaradılacaq in¬hi¬bitor bakterid xassəli reagentin SRB-nin hıyat fəaliyyətinin qısa zaman ərzində tama¬mi¬lə dayandırılmasını nəzərdə tutulmuşdur. Bildiyimiz kimi, SRB həyat fəaliyyəti prosesində biogen hidrogen sulfidi yaradır. Bu da qeyd etdiyimiz kimi daha təhlükəli korroziya aktiv¬li¬yi¬nə malik maddədir. Umumiyyətlə, neft sənayesində korroziya xüsusiyyətlərinin müx¬təli¬f¬li¬yi¬ni nəzərdən keçirdən zaman məlum olur ki, ən qorxulu korroziya agenti hidrogen sulfiddir. Onu da qeyd edək ki, SRB-nin həyat fəaliyyətinin dayandırlması zamanı digər bioloji qrup mikroorqanizmlərin də məhv edilmisi mümükündür. Çox saylı elmi tədqiqat işləri aparılma¬sı və yeni növ korroziya ingibitorun yaradılmasına baxmayaraq H2S, CO2 və O2 –nin yük¬sək qatılıqıarında, həmşinin SRB-nin yüksək miqdarında neft sənayesi qurğu və ava¬dan¬lıq¬ların korroziyadan mühafizə edə biləcək yüksək effekti inhibitor bakterisid xassəli rea¬gent¬lərin yaradılması aktual problem kimi qalmaqdadır. Bu səbəbdən də göstərilən müh¬i-t¬lər üçün belə çoxfunksiyalı xassəyə malik reagent yaradılmalıdır ki, bütün aqresiv mü¬hit¬lər¬də korroziya problemini həll edə bilsin. Aparılmış uzunmüddərli korroziya proseslərinin ax¬ta-rışlarından sonra iqtisadi baxımından daha məqsədə uyğun korroziya nöqteyi nəzərdən universal xassəyə malik çoxfunksiyalı reagentlərin sintezi, tədqiqi və sənaye miqyasında tətbiqi daha məqsədə uyğun hesab edilir.
İlk dəfə olaraq laboratoriya şəraitində S-1 inhibitorunun və Aİ-1 kompozisiyanın hidrogen sulfid, karbon qazı və hidrogen sulfid qazı ilə karbon qazının birgə olduğu aqressiv mühit¬də korroziya sürətinə və Postqeyt-«B» qidalandırıcı mühitindən sulfatreduksiyaedici bakte¬ri¬ya¬l¬¬arın həyat fəaliyyətinə təsiri tədqiq edilmişdir. Çoxsaylı təcrübələrin nəticələrindən mə¬lum olmuşdur ki, S-1 inhibitorun optimal qatılığı 45q/t, Aİ-1 kompozisiyasının optimal qa¬tı¬lı¬ğı isə 700q/t-dur.Aİ-1 kompozisiyası həm qazların ayrı-ayrılıqda və birgə olduqları aqressiv mü¬hit¬lərdə və həm də sulfatreduksiyaedici bakteriyaların inkişafı üçün münbit mühit olan Post¬qeyt-«B» qida mühitində S-1 reagenti ilə müqayisədə daha yüksək aktivlik nümayiş etdirir. S-1 inhibitorun və Aİ-1 kompozisiyasının optimal qatlıqlarında korroziyadan mü¬ha¬fi¬zə effekti uyğun olaraq hidrogen sulfid mühitində 95.8%, 98.7%, karbon qazı mühitində 88.9%, 93.8%, hər iki qazın birgə olduğu mühitdə 90.3%, 95.4% təşkil edir. Optimal qatılıq¬da S-1 inhibitorun və Aİ-1 kompozisiyasının bakterisid effektləri isə uyğun olaraq 86% və 97%-dir.
Açar sözlər: kompozisiya, inhibitor, korroziya, mühafizə effekti, sulfatreduksiyaedici bakte¬ri¬ya, karbon qazı, hidrogen sulfid, bakterisid effekti.