Ανάπτυξη Μεταγνωσιακών Στρατηγικών και Διαδραστικά Συστήματα Μάθησης
Authors: Μαυρογιάννη Αριστέα 
Published: July 2023

Στις συνθήκες της ψηφιακής εποχής, ένα από τα κύρια μέσα που έχουν εισαχθεί και δοκιμάζονται στην Εκπαίδευση αποτελούν τα διαδραστικά συστήματα διδασκαλίας-μάθησης. Σε κάθε εκπαιδευτική διαδικασία, ωστόσο, κύριο ζητούμενο αποτελεί η ανάπτυξη μεταγνωσιακών στρατηγικών στους/τις μαθητές/τριες, επειδή μέσω αυτών ενεργοποιούνται μηχανισμοί απόκτησης γνώσης, με σημαντικό παράγοντα αλληλεπιδρώντα -μεταξύ γνώσης και μεταγνώσης, τη στάση των μαθητών/τριών απέναντι στο εκάστοτε προς εκμάθηση γνωστικό αντικείμενο. Ενδιαφέρον πεδίο εφαρμογής των παραπάνω συνιστούν τα -ιδιαίτερα απαιτητικά- σχολικά πραγματολογικά κείμενα.Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν αφενός ο σχεδιασμός και η ανάπτυξη ενός διαδραστικού περιβάλλοντος μάθησης για τη μάθηση/διδασκαλία -με την αξιοποίηση παιδαγωγικών πρακτόρων- πραγματολογικών κειμένων, συγκεκριμένα του σχολικού μαθήματος της Ιστορίας, και αφετέρου η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς του, σε επίπεδο γνώσης, μεταγνώσης και στάσης απέναντι στην Ιστορία.Στο πλαίσιο της παρούσας έρευνας αφενός σχεδιάστηκε και αναπτύχθηκε το διαδραστικό περιβάλλον μάθησης ΓΕΩ-ΙΣΤΩΡ για τη διδασκαλία του σχολικού μαθήματος της Ιστορίας, υλοποιημένο πάνω σε βάση Συστημάτων Γεωγραφικών Πληροφοριών. Η αποτελεσματικότητά του αξιολογήθηκε με την εφαρμογή του σε πραγματικές συνθήκες σχολικής τάξης, αναφορικά με το επίπεδο γνώσης, μεταγνώσης και στάσης των μαθητών/τριών απέναντι στο αντικείμενο της Ιστορίας. Συγκεκριμένα, έγιναν συγκρίσεις μεταξύ δύο τμημάτων μαθητών/τριών Α΄ Λυκείου, του τμήματος (ελέγχου) όπου εφαρμόστηκε η παραδοσιακή διδασκαλία σε Ν=27 μαθητές/τριες, και του τμήματος (παρέμβασης) όπου εφαρμόστηκε η διαδραστική διδασκαλία σε επίσης Ν=27 μαθητές/τριες.Για την αξιολόγηση αυτή χρησιμοποιήθηκαν πέραν των τυπικών κριτηρίων αξιολόγησης της γνώσης και δύο βασικά αυτοαναφορικά ψυχομετρικά εργαλεία, κατάλληλα για το ελληνικό εκπαιδευτικό περιβάλλον, αφού πρώτα διασφαλίστηκε η αξιοπιστία και η εγκυρότητά τους: η προσαρμοσμένη, σταθμισμένη και εκ νέου νοηματοδοτημένη κλίμακα MARSI-2fR για την αποτύπωση της μεταγνωσιακής ενημερότητας των στρατηγικών ανάγνωσης και η νέα, εξ αρχής δομημένη, κλίμακα ΕΔΙΣ για την αποτύπωση της στάσης απέναντι στην Ιστορία.Με βάση την παραπάνω έρευνα η διαδραστική παρέμβαση επέφερε τα παρακάτω αποτελέσματα:(α) Διαμόρφωσε στους/στις μαθητές/τριες ευνοϊκότερη στάση απέναντι στην Ιστορία.(β) Δεν φαίνεται να επέδρασε αποφασιστικά στην πρόθεση των μαθητών/τριών για επιλογή προσανατολισμού Ανθρωπιστικών σπουδών, αλλά οδήγησε σε μείωση των αναποφάσιστων μαθητών/τριών.(γ) Οδήγησε σε βελτιωμένες ευρύτερες γνώσεις στο συγκεκριμένο αντικείμενο απομακρύνοντας από τη στείρα απομνημόνευση, με βαθύτερη κατανόηση και εμπέδωση της ύλης.(δ) Με βάση τις μετά την παρέμβαση καταγραφόμενες ευρύτερες γνώσεις στο συγκεκριμένο αντικείμενο, οδήγησε ακόμα και μαθητές/τριες χωρίς καλή σχέση με αυτό σε υψηλότερες επιδόσεις στη διδαχθείσα γνώση.(ε) Επέφερε αυξημένη αυτοαξιολογούμενη μεταγνώση, εξομαλύνοντας τις διαφορές της ως προς το φύλο και ως προς τον τύπο μαθητή/τριας-αναγνώστη/στριας (όχι όμως και ως προς τη λήψη εξωσχολικής βοήθειας).(στ) Με βάση την αυτοαξιολογούμενη μεταγνώση, οδήγησε σε σημαντική αύξηση της χρήσης στρατηγικών ανάγνωσης από τους μαθητές/τριες, γεγονός που δεν παρατηρήθηκε στην παραδοσιακή διδασκαλία.(ζ) Είχε ως αποτέλεσμα τιμές μεταγνώσης μεγαλύτερες από εκείνες της παραδοσιακής διδασκαλίας τόσο συνολικά (κλίμακα MARSI-2fR) όσο και ως προς τη χρήση των κειμενοκεντρικών και των, μη συνήθων για τους/τις Έλληνες/ίδες μαθητές/τριες, εξωκειμενικών στρατηγικών ανάγνωσης.(η) Επηρέασε περισσότερο τους/τις μαθητές/τριες ως προς τη χρήση εξωκειμενικών στρατηγικών ανάγνωσης, σε αντίθεση με την παραδοσιακή παρέμβαση που επέδρασε περισσότερο ως προς τη χρήση των κειμενοκεντρικών στρατηγικών ανάγνωσης επιβεβαιώνοντας την ελληνική σχολική πραγματικότητα.(θ) Με βάση τις συσχετίσεις στάσης-ευρύτερης γνώσης, έκανε ακόμη και τους/τις μαθητές/τριες με αρνητική στάση απέναντι στην Ιστορία να αποκτήσουν υψηλό επίπεδο ευρύτερων γνώσεων του αντικειμένου, γεγονός που δεν παρατηρήθηκε στην παραδοσιακή διδασκαλία.(ι) Ωστόσο, με βάση τις συσχετίσεις γνώσης-μεταγνώσης, φάνηκε ότι ως προς την ενθάρρυνση των μαθητών/τριών για χρήση στρατηγικών ανάγνωσης κατά τη μελέτη πραγματολογικών κειμένων, οι αφηγηματικοί παιδαγωγικοί πράκτορες της διαδραστικής παρέμβασης δεν υπερτερούσαν του/της διδάσκοντα/ουσας της παραδοσιακής διδασκαλίας.(ια) Σε ένα πρώτο εγχείρημα, οι περιγραφές μεταβλητών επίδοσης με μοντέλα πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης, στα οποία κατ’ ανάγκην χρησιμοποιήθηκαν ως ανεξάρτητες μεταβλητές τα αποτελέσματα (σκορ) των κλιμάκων ΕΔΙΣ και MARSI-2fR (και των υποκλιμάκων τους), απέβησαν δυσερμήνευτες για λόγους που ενδεχομένως εμπλέκουν τις ανά βήμα επιλογές στην πορεία δόμησης των κλιμάκων.