Ένταξη και χωρο-κοινωνικές διαπραγματεύσεις του ανήκειν
Authors: Μυλωνά Βασιλική 
Published: April 2024

Αντλώντας από τις θεωρητικές και εμπειρικές επεξεργασίες των σπουδών για την πόλη, της αστικής κοινωνιολογίας και των μεταναστευτικών σπουδών, η παρούσα διδακτορική διατριβή επεξεργάζεται την έννοια της «ένταξης» μειοψηφικών πολιτισμικών ομάδων στις κοινωνίες της Δύσης. Σκοπός, η αποδόμηση του κυρίαρχου κανονιστικού πλαισίου και η επανανοηματοδότηση της έννοιας από την σκοπιά των ίδιων των υποκειμένων. Ενώ οι πολιτικές ένταξης χαράσσονται σε μια εποχή ποικίλων εθνικών και τοπικών συνοριακών πρακτικών, δημιουργώντας μια σειρά από κατηγοριοποιήσεις και ιεραρχίες μεταξύ «γηγενών» και «ξένων», υπηκόων και μη, «εμείς» και «άλλοι», τα ίδια τα υποκείμενα της μετανάστευσης δημιουργούν πεδία διεκδικήσεων του δικαιώματος να έχει κανείς δικαιώματα μέσα από μικρές και μεγάλες πράξεις στην καθημερινή ζωή. Οι πράξεις αυτές, συλλογικές ή ατομικές, εμφανίζονται σε όλο το φάσμα των χωρικών πεδίων ύπαρξης (ιδιωτικοί, δημόσιοι ή ενδιάμεσοι χώροι) εκφράζοντας την συνεχή αμφισβήτηση των κοινωνικά κατασκευασμένων ταυτοτήτων, μεταξύ αυτών και του μετανάστη/στριας. Η παρούσα διατριβή εξετάζει τους τρόπους που αυτές οι πρακτικές αναδύονται, μέσα από την διεκδίκηση του δικαιώματος του ανήκειν και την οικοδόμηση του αισθήματος του Σπιτιού. Όψεις των διεκδικήσεων διερευνώνται μέσα από τους χώρους εμφάνισης στον Δήμο Αθηναίων, με αφετηρία τα πρώτα στάδια των εμπειριών στέγασης κατά την περίοδο 2015-2020 οπότε και παρατηρείται μεγάλη αύξηση των μεταναστευτικών μετακινήσεων προς την Ευρώπη. Η αύξηση αυτή συνεπάγεται την ταυτόχρονη αναδιαμόρφωση των πολιτικών διαχείρισης της μετανάστευσης και της ένταξης από την ΕΕ και τις ελληνικές κυβερνήσεις στην κατεύθυνση της αύξησης του ελέγχου των συνόρων, της αποτροπής και του χωροκοινωνικού εκτοπισμού. Μεθοδολογικά, η έρευνα αναπτύσσεται σε δύο επίπεδα. Το πρώτο επίπεδο αφορά την ανάδειξη της κυρίαρχης αντίληψης για την ένταξη και το πλαίσιο εκτέλεσης της, μέσα από την ανάλυση θεσμικών κειμένων και την πραγματοποίηση ημιδομημένωνσυνεντεύξεων (15 συνολικά) με στελέχη και εργαζόμενους/ες στα πεδία σχεδιασμού και εφαρμογής των ενταξιακών πολιτικών στο τοπικό επίπεδο. Ταυτόχρονα, αντλούνται ποσοτικά στοιχεία από αρμόδιους οργανισμούς (UNHCR, Υπηρεσία Ασύλου, ΜΚΟ, κλπ.) με έμφαση στην κοινωνική γεωγραφία των ενταξιακών πολιτικών. Στο δεύτερο επίπεδο δίνεται βαρύτητα στις αφηγήσεις και τα βιώματα του νεοαφιχθέντα πληθυσμού μέσα από βιογραφικές συνεντεύξεις (20 συνολικά) και νοητικούς χάρτες φανερώνοντας τις διεργασίες εμφάνισης και ανήκειν από-τα-κάτω. Μέσα από την ανάλυση των ποιοτικών και ποσοτικών δεδομένων, η διατριβή αναδεικνύει μια σειρά πρακτικών εμφάνισης και ανήκειν που ξεκινούν από το δικαίωμα στην στέγαση και εξαπλώνονται σε όλα τα πεδία της καθημερινής ζωής. Αναδεικνύονται οι διαφορετικές πρακτικές στέγασης, ως μια προδιαγεγραμμένη συνθήκη αλλά και ως μια αυτόνομη επιλογή, ενάντια στην κυρίαρχη τοποθέτηση. Ταυτόχρονα, αναδεικνύονται διαμεσολαβητικές πρακτικές ένταξης οι οποίες διαμορφώνονται μέσα από τις κοινωνικές σχέσεις του νεοαφιχθέντα πληθυσμού. Όλα τα παραπάνω οδηγούν σε ατομικές και συλλογικές πράξεις πολιτειότητας οι οποίες εντοπίζονται στα διαφορετικά επίπεδα χώρων εμφάνισης.