Συσχέτιση της γενετικής ποικιλότητας του Col17A1 με την εκδήλωση πομφολυγώδους πεμφιγοειδούς σε ασθενείς με νευρολογικές παθήσεις
Authors: Μελτζανίδου Παρθένα 
Published: November 2023

Το Πομφολυγώδες Πεμφιγοειδές (ΠΠ) είναι μια αυτοάνοση δερματική νόσος, που χαρακτηρίζεται από την παρουσία υποεπιδερμιδικών πομφολύγων (φυσαλίδων) και παρουσιάζει αυξημένη επίπτωση σε ηλικιωμένα άτομα. Προκαλείται από την παραγωγή αυτοαντισωμάτων έναντι συστατικών των ημιδεσμοσωματίων της βασικής μεμβράνης, διαταράσσοντας την συνοχή δέρματος – επιδερμίδας. Πολυάριθμες μελέτες αναφέρονται στην συσχέτιση μεταξύ του ΠΠ και νευροεκφυλιστικών νοσημάτων. Οι συχνότερες νευρολογικές παθήσεις που έχουν συσχετιστεί με το ΠΠ μέχρι σήμερα, είναι η άνοια, η πολλαπλή σκλήρυνση, τα ισχαιμικά αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια, η νόσος του Parkinson και η νόσος Alzheimer. Η επιδερμίδα, καθώς και το κεντρικό νευρικό σύστημα, έχουν κοινή εμβρυολογική προέλευση εκ του εξωδέρματος. Κοινό εργαστηριακό εύρημα στους ασθενείς που πάσχουν και από τις δύο παθήσεις, είναι η παρουσία αυτοαντισωμάτων στον ορό τους, έναντι κυρίως της πρωτεΐνης BP180 (Col17). Η πρωτεΐνη BP180 έχει κυτταρογενετική θέση στο γονίδιο COL17A1 του χρωμοσώματος 10 (10q25.1) και ο κυριότερος ρόλος της είναι ως δομικό συστατικό των ημιδεσμοσωματίων. Συναντάται επίσης ως δομικό υλικό και στο κεντρικό νευρικό σύστημα, καθώς και σε άλλους ιστούς με άγνωστη όμως λειτουργία. Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η διερεύνηση της πιθανής συσχέτισης της γενετικής ποικιλότητας του γονιδίου COL17A1, με την εκδήλωση πομφολυγώδους πεμφιγοειδούς σε ασθενείς με νευρολογικές παθήσεις. Η μελέτη αποσκοπεί στην έρευνα της υπόθεσης ότι η πρωτεΐνη Col17 (BP 180) λειτουργεί ως κοινό αντιγόνο που πυροδοτεί μια ανοσολογική απόκριση έναντι του δέρματος και του κεντρικού νευρικού συστήματος. Η γενετική ποικιλότητα μπορεί να επηρεάσει την έκφραση της πρωτεΐνης, καθώς και στην περίπτωση υποκατάστασης κάποιου αμινοξέος, την ικανότητα των μορίων MHC να παρουσιάσουν το κολλαγόνο XVII στο ανοσοποιητικό σύστημα και την τάση των περιφερειακών αυτοαντισωμάτων να δεσμεύονται με το μόριο. Για το γονίδιο COL17A1 έχουν ταυτοποιηθεί έως τώρα 19 παραλλαγές μεμονωμένων νουκλεοτιδίων (SNVs) εκ των οποίων οι 3 αφορούν αλλαγές σε κωδικές περιοχές του γονιδιώματος και οδηγούν σε υποκατάσταση αμινοξέος (rs805708, rs805722, rs17116350). Στην παρούσα μελέτη έγινε γονοτύπηση των 3 αυτών παραλλαγών σε 4 ομάδες ασθενών: 1. Ασθενείς με ΠΠ και νευρολογικά νοσήματα (BPN - 61 ασθενείς), 2. Ασθενείς με ΠΠ (BP - 57 ασθενείς), 3. Ασθενείς με νευρολογικά νοσήματα (N - 53 ασθενείς), 4. Υγιείς μάρτυρες (C - 60 άτομα). Ο έλεγχος της γενετικής ποικιλότητας έγινε με τη χρήση μοριακών τεχνικών. Από όλους τους συμμετέχοντες της μελέτης, μετά την συγκατάθεσή τους, έγινε λήψη δείγματος αίματος. Από το κάθε δείγμα απομονώθηκε το γονιδιακό DNA. Με τη χρήση της τεχνικής της PCR πραγματοποιήθηκε πολλαπλασιασμός των 3 τμημάτων του γονιδίου COL17A1 που περιλαμβάνουν τα 3 προς εξέταση εξώνια. Για κάθε εξώνιο χωριστά, χρησιμοποιήθηκαν διαφορετικές περιοριστικές ενδονουκλεάσες, ώστε να ταυτοποιηθεί η αλληλουχία στην θέση της παραλλαγής. Από την στατιστική ανάλυση των αποτελεσμάτων, δεν κατέστη δυνατή η εξαγωγή ασφαλούς συμπεράσματος για την υπόθεση της συσχέτισης της γενετικής ποικιλότητας του γονιδίου COL17A1 με την εκδήλωση πομφολυγώδους πεμφιγοειδούς σε ασθενείς με νευρολογικές παθήσεις. Οι περισσότερες συγκρίσεις δεν φάνηκε να έχουν στατιστική σημαντικότητα. Ανευρέθηκαν ορισμένες στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις, οι οποίες όμως δε μπορούν από μόνες τους να αξιολογηθούν, λόγω της μη ισορροπίας Hardy – Weinberg μεταξύ των υγιών μαρτύρων για την παραλλαγή αυτή και της επικράτησής της στον υπό μελέτη πληθυσμό. Αξιόλογο εύρημα ήταν η επικράτηση της παραλλαγής rs805722 του εξωνίου 27 στον υπό μελέτη πληθυσμό. Η επικράτηση αυτή επηρεάζει αρνητικά την στατιστική ανάλυση των δειγμάτων, οδηγώντας σε πιθανό στατιστικό σφάλμα. Εξίσου σημαντικό αποτέλεσμα, ήταν η αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης νευρολογικού νοσήματος στους ασθενείς που εμφανίζουν την παραλλαγή rs805708 του εξωνίου 10, κατά 1.6 φορές. Στην βασική ομάδα ελέγχου BPN ανιχνεύθηκαν 10 ασθενείς με αρνητικό τίτλο αντισωμάτων (ELISA) έναντι των πρωτεϊνών BP 180 και BP 230. Στους ασθενείς αυτούς, αφού εξαιρέθηκαν από την ομάδα της μελέτης, ελέγχθηκε ο ορός του αίματος με την τεχνική της ανοσοαποτύπωσης (Western Blot) για την παρουσία νέων αντιγονικών επιτόπων. Στον ορό των ασθενών ανευρέθηκαν αντισώματα έναντι πρωτεϊνών δέρματος (dermal extract) διαφόρων μοριακών βαρών, οι οποίες όμως δεν κατέστη δυνατό να ταυτοποιηθούν. Ακόμη, δεν έχει αποσαφηνιστεί το κατά πόσο η μία νόσος προηγείται της άλλης, ή κατά πόσο αμφότερες είναι το αποτέλεσμα άλλων παθογενετικών μονοπατιών και αιτιών. Χρειάζεται περαιτέρω έρευνα για να αναγνωριστεί ο ανοσολογικός συνδετικός κρίκος μεταξύ των νευροεκφυλιστικών νοσημάτων και του πομφολυγώδους πεμφιγοειδούς.