bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Обзор статьи Mitchell G. Ash «Situating Cognitive Science after 1945»
Authors: Гусельцева М.С.
Published: January 2025

Представлен обзор статьи профессора Венского университета Митчелла Эша «Положение когнитивной науки после 1945 года» (оригинальное название – «Situating Cognitive Science after 1945»). Автор рассматривает становление когнитивной науки в качестве междисциплинарной исследовательской программы, намеренно помещая ее в исторический контекст. Он отмечает, что институциализация когнитивной науки лишь отчасти была обусловлена исследованиями в области вооружений, а в значительной степени – пожертвованиями со стороны частных фондов. Вторая мировая война имела ключевое значение для интенсификации междисциплинарного сотрудничества и роста инноваций в области науки и технологий, а это, в свою очередь, вело к институциональным преобразованиям, способствующим построению программы развития когнитивных наук. Дж. Эш последовательно проводит мысль, что историю становления когнитивных наук не следует рассматривать в линейной перспективе – как движение от бихевиоризма к когнитивной нейронауке. Современная когнитивистика возникла из целого сплава прикладных и фундаментальных, теоретических и эмпирических исследований; из ведущей к трансдисциплинарности объективной логики науки и самоорганизующейся сети ученых коммуникаций. При этом, вопреки представлениям некоторых историков психологии, необихевиористская теория обучения отнюдь не была вытеснена когнитивно-ориентированной психологией, а развивалась в 1950–1960-е гг. параллельно с ней. Эти передовые для того времени исследовательские поля принадлежали к разным субдисциплинам, в связи с чем теоретические разработки в области компьютерных наук долгое время шли независимо друг от друга. В предлагаемой читателю статье М. Эш ставит цель – не столько обсуждать текущие исследования или историю когнитивной науки, а поместить ее возникновение в исторический контекст, где становление когнитивной психологии выступает лишь частью общего трансдисциплинарного движения.
О вкладе О.Т. Мельниковой в развитие качественной методологии и методов в российской психологии (к 75-летию со дня рождения)
Authors: Хорошилов Д.А.
Published: January 2025

Качественные методы считаются в современной психологии важным инструментом изучения личности и общества в ситуации неопределенности. О.Т. Мельникова, опираясь на огромный практический опыт маркетинговых исследований и концепцию социального познания Г.М. Андреевой, выступила в роли основателя фактически первой научной школы качественных исследований в отечественной психологии. В статье рассматривается вклад О.Т. Мельниковой в развитие качественной методологии, методов и методик социально-психологического исследования в нашей стране.

Цель статьи – представить целостный методологический подход к качественным исследованиям в психологии, который на протяжении более тридцати лет разрабатывался О.Т. Мельниковой (вместе с ее учениками и коллегами).

Используются методы герменевтики и компаративистского анализа, позволяющие проследить концептуальную логику качественных исследований как уникального научно-исследовательского стиля. Подводятся итоги методологическим исследованиям структуры и процесса сбора, анализа и интерпретации качественных данных в психологии.

Демонстрируется сложная структура качественного подхода к изучению личности и социальных явлений, включающая в себя несколько уровней: качественная методология – методы сбора и анализа данных – методики и техники качественных исследований. Кроме того, формулируются принципы и стратегии планирования качественного исследования (конструирование выборки, специфика гипотез, возможные дизайны, критерии валидности и надежности, этический кодекс). Дается классификация основных качественных методов сбора и анализа данных, применяемых в современной психологии.

Рефлексия научного наследия О.Т. Мельниковой подтверждает слова А.Г. Асмолова о том, что качественная методология является точной наукой о личностных смыслах и значениях, складывающихся в обыденном сознании человека в многомерный образ мира. Качественный подход становится детальной разработкой конкретно-научной методологии исследования конструирования образа мира в условиях неопределенности.
Незримый колледж Галины Михайловны Андреевой в поле культуры XX века
Authors: Марцинковская Т.Д.
Published: January 2025

В настоящее время в сложном и неопределенном социальном мире развиваются различные теории, отвечающие на вызовы новой цифровой эпохи. Однако представляется, что концепция социального познания Г.М. Андреевой не потеряла актуальности и сохраняет свою эвристичность и сегодня. Целью статьи является представить целостную картину теории Г.М. Андреевой, которая сделала ее научной школой и центром незримого колледжа, объединяющего учеников и последователей Г.М. Андреевой. Используются методы историко-генетического подхода, исторической герменевтики и категориального анализа, позволившие раскрыть продуктивность концепции психологии социального познания, ее трансдисциплинарность и связь с постмодерном, и различия с идеями У. Эко и Ж. Пиаже. Показаны варианты существования научных школ в естественных и гуманитарных науках, отражены факторы, определившие продуктивность и адекватность для социальной психологии второй половины ХХ века научной школы Г.М. Андреевой. Описаны особенности новой методологии и метода данной школа и развернута ее связь с теорией деятельности А.Н. Леонтьева. Выделены принципы (активность и целостность) и элементы системы, связующие социальную психологию с философией и лингвистикой, раскрыто новое содержание понятий бытие, знак и значение. Именно специфика подхода к этим понятиям позволила поставить изучение социального бытия в центр психологии социального познания, а развитие понятий значения и смысла стало основанием для изучения идентичности, общения и социализации, связи когниций и эмоций. Очерчены подходы к анализу взаимодействия личности и общества и выявлены ее связи с теориями отечественных и зарубежных ученых. Делается вывод о том, что идеи, заложенные в концепции Г.М. Андреевой, доказали свою продуктивность даже в цифровом мире, помогая выстраивать новые связи между социальной и когнитивной психологией, выявляя иные аспекты как в гуманитарных, так и в естественнонаучных исследованиях человека и общества. Структура развивающегося гештальта определяет не только огромный потенциал психологии социального познания Г.М. Андреевой, но и плодотворность дальнейшего расширения ее «незримого колледжа».
Невротизм и родительский контроль в двухдетных семьях
Authors: Ржанова И.Е.
Published: January 2025

Исследования невротизма и источников его формирования в семье являются актуальной темой, поскольку высокие показатели по данной психологической характеристике связаны с развитием ряда серьезных проблем как в социальном взаимодействии, так и в области физического и психического здоровья. Родительский невротизм оказывает негативное влияние на психологическое благополучие детей на самых разных возрастных этапах. Высокий уровень невротизма родителей ассоциирован с низкой теплотой и принятием, родительской непоследовательностью, строгостью и контролем.

В исследовании участвовали 278 полных двухдетных семей, всего 1112 человек. Для диагностики невротизма использовался опросник Айзенка EPI. Родительско-детские отношения оценивались при помощи опросника «Взаимодействие родителя с ребенком», имеющим зеркальные формы для родителей и детей. Для анализа данных была применена модель взаимозависимости актор-партнер, при помощи которой тестируется взаимосвязь участников диады по заданным показателям. Были построены модели взаимозависимости актор- партнер для показателей невротизма родителей и сиблингов, где в качестве переменной-медиатора был использован родительский контроль.

Внутрипарное сходство по показателю невротизма в различных семейных диадах невысокое, и только в паре мать-младший сиблинг оно достигает уровня статистической значимости. Выявлена относительно высокая согласованность между супругами в проявлении контролирующего поведения в отношении детей. Анализ корреляций между невротизмом и родительским контролем показал, что наибольшая взаимосвязь наблюдается при изучении материнских характеристик: невротизм положительно связан с контролем. Показатели невротизма сиблингов положительно коррелируют с воспринимаемым негативным контролем.

Выводы: была выявлена значимая роль материнских характеристик в формировании невротизма у детей. Материнский невротизм чаще, по сравнению с отцовским, связан с показателями личности детей как напрямую, так и опосредованно – через родительский контроль. При этом материнские влияния реализуются не только как эффекты актора, но и как эффекты партнера через воздействия на показатели отца.
Психологические аспекты социализации подростков, обучающихся офф- и онлайн
Authors: Гребенникова О.В.
Published: January 2025

Цифровизация образовательной среды в современном обществе приводит к тому, что все больше подростков обучаются онлайн и их социализация, в отличие от подростков, которые обучаются оффлайн, может проходить по-разному. Самоконтроль общения, осознанность и толерантность к неопределенности мы будем рассматривать в качестве показателей социализации, так как они наиболее точно представляют современное транзитивное общество, где живет подросток.

Поэтому целью настоящего исследования стало изучение именно самоконтроля общения, уровня осознанности и толерантности к неопределенности как показателей социализации подростков, обучающихся офф- и онлайн.

В качестве эмпирических методов были использованы: методика диагностики оценки самоконтроля общения М. Снайдера; тест на уровень осознанности; новый опросник толерантности-интолерантности к неопределенности Т.В. Корниловой. Статистическая обработка полученных данных осуществлялась при помощи программы SPSS 26, с применением непараметрического U-критерия Манна-Уитни и коэффициента r корреляции Пирсона. В исследовании приняли участие 95 респондентов (n = 95) в возрасте от 14 до 16 лет, из них 50 человек обучаются в школах г. Москвы, и 45 человек находятся на семейном обучении (онлайн).

Результаты показали, что подростки, обучающиеся оффлайн, не всегда себя контролируют и проявляют осознанность, а также могут испытывать трудности в принятии неопределенности, вариативны в межличностных отношениях. Подростки, обучающиеся онлайн, более устойчивы в поведении, их поступки более осознанны, толерантны к неопределенности, вариативны в межличностных отношениях с другими людьми.

Таким образом, исследование подтверждает, чтов процессе социализации формат обучения влияет на самоконтроль в общении, осознанность и толерантность к неопределенности у подростков. Межличностная интолерантность к неопределенности не обусловлена офф- и онлайн-обучением. Для всех подростков (в зависимости от ситуации) значима устойчивость и статичность, динамичность и толерантность в отношениях с другими людьми.
Обзор статьи Larry Abbott & Rocco Gaudenzi «Theoretical Physics and Theoretical Neuroscience: What Each Can Learn from the Other»
Authors: Гусельцева М.С.
Published: January 2025

Обозреваемая статья «Теоретическая физика и теоретическая нейронаука: чему они могут научиться друг у друга» (оригинальное название – “Theoretical Physics and Theoretical Neuroscience: What Each Can Learn from the Other”) представляет собой беседу физика Рокко Гауденци (кафедра гуманитарных наук, университет Вероны, Верона, Италия) с философом, физиком и нейробиологом-теоретиком Ларри Эбботтом (Центр теоретической нейронауки, Колумбийский университет, Нью-Йорк, США). Р. Гауденци написал введение к данной статье и задает Л. Эбботу вопросы, касающиеся способов научного поиска в областях физики и биологии, на которые Л. Эббот дает свои развернутые ответы.

В интервью затронут широкий спектр тем: от фундаментальной природы моделирования в физике и биологии до роли искусственного интеллекта (ИИ) в понимании работы человеческого мозга.

Цель беседы двух ученых – обсудить основные сходства и различия между теоретическими структурами физики и биологии и соответствующими методами моделирования в этих областях.

Для подготовки статьи были использованы методы интервью, философского размышления, сравнительного анализа методологии двух дисциплин.

Л. Эбботт рассуждает о философских основах и практических проблемах этих профессиональных областей, подчеркивая роль математического моделирования в представлении о сложных физических и биологических системах. Итогом беседы стало лучшее понимание способов мышления в областях физики и биологии, а также анализ научной биографии ученого, перешедшего из одного исследовательского пространства в другое.

В качестве основного вывода можно рассматривать умозаключение Л. Эббота о том, что верно поставленный исследовательский вопрос является в науке гораздо более важным фактором, нежели используемый философский или методологический подход.
Обзор книги Nancy J. Nersessian «Interdisciplinarity in the making: models and methods in frontier science»
Authors: Гусельцева М.С.
Published: January 2025

Написанная Нэнси Нерсессиан, профессором когнитивных наук в Технологическом институте Джорджии, книга “Interdisciplinarity in the making: models and methods in frontier science” посвящена изучению исследовательской деятельности лабораторий, занимающихся биомедицинской инженерией (Biomedical engineering, BME) и интегративной системной биологией (Integrative systems biology, ISB). Согласно Н. Нерсессиан, именно ученые-биоинженеры, работающие в наши дни на передовых рубежах науки, могут служить образцом продуктивной интеграции когнитивных, социальных, материальных и культурных аспектов междисциплинарных исследовательских практик, способствующих как слаженной работе научных коллективов, так и рождению научных открытий.

Целью работы Н. Нерсессиан являлось разностороннее изучение новых междисциплинарных эпистемических практик, формирующихся в повседневной профессиональной деятельности исследовательских лабораторий на передовых рубежах биоинженерных наук. Возглавляемая Н. Нерсессиан исследовательская группа рассматривала, каким образом ученые-биоинженеры изобретают инновационные способы моделирования и новые методы решения научных проблем. Их профессиональная деятельность разворачивается в междисциплинарном пространстве биоинженерии и по определению имеет гибридный характер. На теоретическом уровне моделируя сложные динамические биологические системы, эти ученые используют концепции, методы, материалы и прочие ресурсы, почерпнутые из прикладных областей инженерии. Таким образом происходит естественный синтез теории и практики, что способствует не только релевантному пониманию сложных биологических систем, но и эффективному управлению и контролю над протекающими в них процессами.

Основным методом изучения новых междисциплинарных эпистемических практик, рождающихся на передовых рубежах науки, выступило сочетание когнитивной этнографии исследовательских лабораторий с философским осмыслением и качественным анализом полученных данных.

Хотя исследование биоинженерных наук во многом явилось для Н. Нерсессиан случайным выбором, она убеждена, что полученная аналитическая модель вкупе с разработанным методологическим подходом применимы к изучению научной исследовательской деятельности как таковой.
От психологического просвещения – к антропологической компетентности
Authors: Гусельцева М.С.
Published: January 2025

Современность выступает предметом широкого круга исследований в области социальных наук. Интерес к трансформациям человека и мира в условиях современности сопровождается перестройкой дисциплинарной матрицы познания, что характеризуется распространением полипарадигмальных, меж- и трансдисциплинарных подходов, решающих задачи интеграции научного знания. Однако изучение человека и мира в условиях современности требует от исследователя не только обновления его методологического арсенала, но и развития антропологической компетенции. Последнее обусловлено тем, что на текущем этапе эволюции научного знания именно антропология выступила лидером методологического обновления социальных наук. Антропология как таковая изучает человека в динамике и полноте его проявлений, в разнообразии повседневных ситуаций и меняющихся социокультурных контекстов. Также антропология в наибольшей степени стремится к созданию целостного образа современности, рассматривая взаимопревращения человека и общества, личности и культуры. Важной частью и современных научных исследований, и прикладных социальных программ становится антропологическая экспертиза. Для изучения психологических и антропологических аспектов современности релевантно использование методологического инструментария, включающего гибкие и подвижные конфигурации разнообразных концепций и исследовательских стратегий. В психологии эти тенденции реализуются в развитии системно-субъектного, субъектно-деятельностного, историко-эволюционного, историко-генетического, культурно-деятельностного, культурно-аналитического, субъектно-аналитического и иных подходов. При всем разнообразии названных подходов здесь можно обнаружить общие тенденции развития современной российской психологии, выразившиеся в движении от конкретно-научного психологического знания – к смешанному, меж- и трансдисциплинарному, целостному и антропологически ориентированному познанию. Обсуждается феномен антропологического просвещения и обусловленное им развитие антропологической компетентности, что предполагает овладение пакетом социальных знаний, касающихся развития человека, его окружения, творческой и профессиональной деятельности, повышения качества жизни. Предлагается несколько инструментальных и концептуальных средств расширения антропологической компетентности, включающих методологические ресурсы концепции «перегрева» (overheated world) и концепции «идеального шторма» (perfect storm).
The Socio-Structural Basis of the Long-Term Decline in Traditional Left-Right Class Voting in Affluent Democracies, 1964–2019
Authors: Fernández Juan J. , Jaime-Castillo Antonio M. , Caihuelas Navajas Berta
Published: January 2025

How can we explain the long-term decline in the class-based voting cleavage observed in high-income democracies since the 1960s? The causes of this decline are far from being fully understood. We hypothesize that the decline in this cleavage between the working class and other classes is connected to the shrinkage of the working class, increases in economic prosperity, and a reduction in levels of inequality. To test these hypotheses, we use a newly-assembled dataset including sixteen advanced democracies with a long temporal coverage (1964–2019) and a class voting index based on the difference between the proportion of a particular social class in a party’s electorate and the proportion of this social class in the electorate as a whole. Models using country fixed effects confirm a decline in the class-based voting cleavage across Western democracies. Controlling for several political variables, the size of the working class constitutes the best predictor of declines in class voting in affluent democracies.
Is Chinese Investment Driving Authoritarianism? Evidence from the First Decade of the Belt and Road in Southeast Asia
Authors: Loughlin Neil
Published: January 2025

This article investigates the impact of Chinese investment on authoritarianism through the lens of authoritarian linkage, focusing on the first decade of China’s Belt and Road Initiative (BRI) in Southeast Asia, particularly Cambodia and Malaysia. While both countries were electoral autocracies when the BRI was launched in 2013, their regime trajectories diverged. In Cambodia, Chinese investment reinforced elite patronage networks and coercive state-society relations, stabilizing the regime during political unrest. Conversely, in Malaysia, it contributed to the collapse of the long-ruling authoritarian coalition by exacerbating elite fragmentation and popular discontent over corruption, which has led to greater political competition. These findings demonstrate how domestic political economy dynamics mediate the effects of Chinese investment, revealing its variable influence on regime outcomes.
Emerging Trends and Innovations in Artificial Intelligence and Data Science Technologies
Authors:   School of Law, Kampala International University, Kampala, Uganda, Yusuf Abdul Azeez , Anmol Anmol ,   National Dairy Research Institute, Karnal, Haryana, India, Tripathi Abhishek ,   Department of Management, CT University, Ferozepur Rd, Sidhwan Khurd, Punjab 142024, India, Khan Sadik ,   Department of Computer Science & Engineering, Institute of Engineering & Technology, Bundelkhand University, Jhansi-284128, India, Nautiyal Pankaj ,   ICAR-Central Soil Salinity Research Institute, KVK Hardoi II, UP, India, Lakineni Prasanna Kumar ,   Department of Computer Science and Engineering, Koneru Lakshmaiah Education Foundation, Vaddeswaram 522502, Andhra Pradesh, India, Madhukar Bonthala ,   Department of Agronomy, College of Agriculture -Professor Jayashankar Telangana State Agricultural University, Hyderabad-Telangana, India
Published: January 2025

Artificial Intelligence (AI) and Data Science are revolutionizing industries by enabling transformative innovations and reshaping traditional processes and emerging trends such as Generative AI, Ethical AI, Federated Learning, and advancements in Natural Language Processing (NLP). It further explores innovations in real-time analytics, DataOps, and IoT integration, emphasizing their impact across diverse sectors, including healthcare, finance, retail, and climate science. These advancements present significant opportunities for enhancing efficiency, sustainability, and decision-making. Additionally, this article addresses critical challenges, including data privacy, ethical considerations, and the need for robust regulatory frameworks and proposed research directions aimed at fostering responsible, inclusive, and future-ready technological advancements.
Enhancing Coffee Leaf Rust Detection Using DenseNet201: A Comprehensive Analysis of the Mbozi and Public Datasets in Songwe, Tanzania
Authors: Karia Adrian Jackob , Ally Juma Said , Leonard Stanley
Published: January 2025

Coffee Leaf Rust (CLR) is a worldwide devastating fungal disease that threatens coffee production, upsetting economic and farmers' livelihoods. Traditional methods of detecting CLR heavily rely on using machine-learning (ML) models trained through weakly collected datasets and physical inspection which is tedious, time-consuming, and subject to human error. This study explores the performance of the DenseNet201 model using three datasets: Mbozi, Public, and Combined (a merger of Mbozi and Public datasets). Machine Learning Theory guided this research. The study objective is to assess the influence of dataset quality on CLR detection, analyze Mbozi and Public datasets using DenseNet201, and enhance robustness by merging the two datasets. A study on coffee leaf rot (CLR) severity was conducted using systematic sampling techniques. Leaves from multiple coffee farms were collected, representing different levels of infection. The Mbozi dataset, sourced from high-resolution images captured from Tanzania's Songwe coffee plantations, was analyzed for quality under controlled conditions, including environmental factors, image clarity, resolution, labeling consistency, and class balance, based on data completeness, image quality score, visual inspection, and model performance. DenseNet201 was trained and validated on each dataset achieving its highest accuracy with the Mbozi dataset at 98.72% and a validation accuracy of 97.65%, demonstrating the importance of consistent image quality and accurate annotations. In contrast, the public dataset suffered from inconsistencies in resolution and labeling, resulting in a lower training and validation accuracy of 96.86% and 96.42% respectively. The Combined dataset, which integrated the strengths of both datasets, exhibited a stronger generalization with an accuracy of 97.48% and validation accuracy of 97.49%, balancing the need for high-quality images with environmental variability. The study shows improved CLR detection speed and accuracy due to high-quality and consistently labeled images from the Mbozi dataset. It recommends future models integrate regionally relevant and high-resolution datasets for robust performance in real-world agricultural conditions, providing coffee farmers with timely disease intervention tools for better production management and economic stability in coffee-growing regions.
The Challenges Faced by Trade Unions in Improving Employee Welfare and Strategies to Address Them: A Case of the Tanzania Union of Government and Health Employees (TUGHE) at the National Health Insurance Fund (NHIF)
Authors: Victor Charles , Kavishe Angela Mathias
Published: January 2025

This study explored the challenges trade unions face in improving employee welfare and strategies to curb them drawing from the functions of the Tanzania Union of Government and Health Employees (TUGHE) in the National Health Insurance Fund (NHIF). The study used the Scarcity Consciousness Theory which advocates that individuals' or groups’ perception of the insufficiency of resources influences their decision making. The study employed a case study design and specifically the qualitative approach. The targeted population was the National Health Insurance Fund (NHIF) employees at Dodoma Municipality, whose estimated number was two hundred and sixteen (216). A sample of one hundred and twenty (120) TUGHE participants was selected using probability and non-probability sampling techniques. Data was collected using a questionnaire and interview. In data analysis specifically, content analysis coupled with simple descriptive statistics was applied. The findings indicated that in improving employees' welfare at NHIF, TUGHE officers face high expectations from employees, pressure from members, misunderstanding, high deduction fees, and lack of office space. As the strategies to overcome these challenges, the trade union provides education, engages in negotiations, ensures transparency, and organizes meetings and discussions.  The study concludes that TUGHE should maintain transparency in its decision-making processes, should strengthen financial management, and communication among members. The study recommends the enhancement of communication channels, advocacy for legal protections, and regular meetings as ways to overcome the challenges and improve the employees’ welfare in the workplace.
Exploring the Influence of Head Teachers’ Instructional Supervision on the Development of Competencies in Lesson Preparation for Science and Elementary Technology Teachers in Public Primary Schools in Gasabo District, Rwanda
Authors: Nsengumuremyi Emmanuel , Imaniriho Dan
Published: January 2025

This study investigates the influence of head teachers' instructional supervision on the competences of science and elementary technology teachers in public primary schools in Gasabo District, Rwanda. Effective instructional supervision is crucial for developing teachers' abilities in lesson preparation, which is vital for improving student learning outcomes. The theoretical framework is grounded in the Teacher Professional Growth theory. Using qualitative design, the study surveyed a population of teachers and head teachers from 40 public primary schools in Gasabo district, whereby 132 people including both teachers and head teachers were targeted. Purposive sampling techniques were utilized, resulting in a sample of 5 head teachers and 24 teachers who were selected by the mean of snowball sampling technique. Data collection involved qualitative methods, including interviews and document review, with thematic analysis applied to analyze research data. The findings reveal that head teachers often neglect pre-observation conferences and fail to provide constructive feedback after classroom observations. This lack of comprehensive supervision hinders teachers' professional development and their ability to effectively prepare lessons. The study shows a clear link between the involvement of head teachers in instructional supervision and the improvement of teachers' competences in lesson planning. The study concluded that low levels of head teachers' involvement in instructional supervision practices had a direct negative influence on the development of competences in lesson planning among science and elementary technology teachers, which in return affected their ability to effectively plan and implement their lessons. To address these issues, the study recommends that head teachers conduct regular pre-observation conferences and offer meaningful feedback to teachers. Additionally, it suggests that Sector Education Inspectors should frequently inspect schools to ensure proper implementation of instructional supervision practices. Furthermore, continuous professional development for head teachers is advised to enhance their supervisory skills. The research highlights the importance of effective instructional supervision in fostering teachers' professional growth and improving educational outcomes. By implementing the recommended practices, schools in Gasabo District can better support their teachers, ultimately benefiting students' learning experiences.
ICT Integration in Rwandan Education: A Scoping Review of Opportunities and Challenges
Authors: Mushimiyimana Jean Baptiste , Nzabalirwa Wenceslas , Ndayambaje Irenee , Lazareva Alexandra
Published: January 2025

This review paper examines the opportunities and challenges of integrating Information and Communication Technology (ICT) into Rwanda's education system. It aims to identify the potential benefits of ICT in teaching and learning, while also addressing the barriers that impede its effective use. Using the Diffusion of Innovation Theory, the study analyzes 17 publications from Google Scholar, ERIC, and Scopus, highlighting Rwanda's efforts to transition to a knowledge-based economy through substantial ICT investments. The review identifies key opportunities such as improved teacher professional development, enhanced learning outcomes, increased access to educational resources, better school administration efficiency, and support for inclusive education. However, challenges remain, including limited internet access, a shortage of skilled human resources, inadequate project governance, and insufficient maintenance of ICT equipment. To overcome these issues, the paper recommends increased funding for ICT device maintenance, expanded ICT training for teachers and students, enhanced regulatory frameworks for emerging technologies, and greater equity in access and awareness. These measures aim to close existing gaps and optimize ICT integration in Rwanda's education system.
Socioeconomic Factors Affecting Young Widows' Participation in Small-Scale Farming Activities in Mbeere South, Kenya
Authors: Njue Alexander , Odek Antony
Published: January 2025

This study investigates the socioeconomic factors influencing young widows' participation in small-scale farming activities in Mbeere South, Kenya, using a qualitative research design. The paper explores the role of cultural, economic, and gender-related factors in shaping widows' involvement in agriculture, guided by frameworks such as the Gender and Development (GAD) Theory, Social Movement Theory (SMT), and Participation Theory. Document analysis was the primary method for data collection, drawing on academic studies, government reports, and NGO documents. The data were analyzed qualitatively through systematic coding and categorization to identify key themes related to widows' challenges and opportunities in farming. The sampling process was purposive, selecting documents that provided relevant insights into the socio-economic dynamics affecting widows. Sources included government agencies, NGOs working with widows, and academic studies focused on rural development and widow empowerment. The findings show that cultural barriers, such as patriarchal gender roles, inheritance laws, and social stigma, significantly hinder widows' involvement in farming. However, education plays a crucial role in empowering widows; those with higher education are more likely to adopt modern farming techniques, access financial resources, and engage in community initiatives. The study concludes that both cultural practices and education levels are critical determinants of young widows' participation in small-scale farming. The study recommends enhancing educational opportunities, expanding agricultural extension services, and implementing legal reforms to secure land rights and reduce cultural stigma, thereby improving widows' economic security and boosting their participation in farming.
BUDAYA ORGANISASI DALAM MENINGKATKAN NILAI RELIGIUS: STUDI DI MTs NEGERI
Authors: AULIYA WAFDA SALMA , MAULIDIN SYARIF , JANAH SITI WARDATUL
Published: January 2025

This study aims to analyze the implementation of organizational culture in enhancing religious values at MTs Negeri 1 Kudus. The background of this research is the importance of developing religious character among students as part of holistic education. The focus of this study is how organizational culture, including various religious and social programs such as dhuha prayer, Qur’an recitation, congregational dzuhur prayer, pesantren kilat (Islamic summer camp), and charity, can improve students' religious values. The research method used is field research with a case study approach, employing qualitative techniques including observation, interviews, and documentation at MTs Negeri 1 Kudus. The findings indicate that the organizational culture applied at this school is effective in enhancing students' religious values, with a significant improvement in the implementation of congregational dzuhur prayer. In conclusion, organizational culture based on religious values can shape students' character and strengthen their devotion to Allah Swt. This research also offers prospects for the development of similar programs in other schools to foster a generation with noble character and strong faith.
ABSTRAKPenelitian ini bertujuan untuk menganalisis penerapan budaya organisasi dalam meningkatkan nilai religius di MTs Negeri 1 Kudus. Latar belakang penelitian ini adalah pentingnya pembentukan karakter religius di kalangan siswa sebagai bagian dari pendidikan yang holistik. Fokus masalah yang dibahas adalah bagaimana budaya organisasi, termasuk berbagai program keagamaan dan sosial seperti shalat dhuha, tadarus al-Qur'an, shalat dzuhur berjamaah, pesantren kilat, dan sedekah, dapat meningkatkan nilai religius siswa. Metode yang digunakan adalah penelitian lapangan dengan pendekatan studi kasus kualitatif yang melibatkan observasi, wawancara, dan dokumentasi di MTs Negeri 1 Kudus. Hasil penelitian menunjukkan bahwa budaya organisasi yang diterapkan di sekolah ini efektif dalam meningkatkan nilai religius siswa, dengan peningkatan yang signifikan pada pelaksanaan shalat dzuhur berjamaah. Kesimpulannya, budaya organisasi yang berbasis pada nilai-nilai religius dapat membentuk karakter siswa yang lebih baik dan memperkuat ketakwaan mereka kepada Allah Swt. Penelitian ini juga memberikan prospek untuk pengembangan program-program serupa di sekolah lain sebagai upaya untuk mencetak generasi muda yang berakhlak mulia dan berkarakter kuat.
ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫБ ОЙЫНША МЕКТЕП ОҚУЛЫҚТАРЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ БІРЕГЕЙЛІКТІ ҚАЛЫПТАСТЫРУҒА ӘСЕРІ
Authors: Нұрбаев Ж.Е. , Начаева Д.Р. , Кішібаева С.Б.
Published: January 2025

Бұл мақалада ұлттық бірегейлікті қалыптастырудағы Қазақстан тарихы бойынша мектеп оқулықтарының рөлі зерттеледі. Тарихнамаға, бірегейлік теориясы мен ұлт құрылысы саласындағы зерттеулерге негізделген пәнаралық тәсілдің арқасында мақалада қазақстандық ұлттық бірегейлікті қалыптастыруға ықпал ететін әртүрлі уақыт кезеңдеріндегі мектеп оқулықтарындағы маңызды тарихи оқиғалардың баяндалуына салыстырмалы талдау ұсынылған. Мақалада 1990-шы жылдардың басынан бастап ҚР Білім Министрлігі ұсынған соңғы басылымдарға дейінгі оқулықтардағы тарихи әңгімелердің эволюциясы қарастырылып, екпін, перспектива және идеологиялық шеңбердегі өзгерістерді талдайды. Мектеп оқулықтарының мазмұны мен хабарын зерделеу кезінде мақалада білім беру, тарихи сана және Қазақстандағы ұлттық бірегейлікті қалыптастыру арасындағы күрделі өзара іс-қимыл туралы түсінік ұсынылады. Осы зерттеудің арқасында мектеп оқулықтарындағы тарихи оқиғаларды баяндаудағы өзгерістер кеңірек әлеуметтік әңгімелер мен ұмтылыстарды қалай бейнелейтіні және мәңгі жасайтыны туралы түсінік алуға болады, нәтижесінде Қазақстан Республикасында ұлттық бірегейліктің қалыптастыруына ықпал етеді.
ТҮРКІСТАН ҚАЛАСЫНДАҒЫ СОҢҒЫ САНДАЛ-ОШАҚТАР ЖӘНЕ ЕУРАЗИЯ ДАЛАСЫНДАҒЫ ОНЫҢ БАЛАМАЛАРЫ
Authors: Амантуров М.Қ.
Published: January 2025

Түркістан - Орта Азия мен Қазақстандағы ең көне қалалардың бірі. Бұл қала туралы алғашқы деректер араб жазбаларында ІV-ІХ ғасырдан бастап Шавғар деген атпен кездесе бастайды. Бүгінгі таңда қазақ ұлтының жаңаруы мен мемлекет тәуелсіздігінің қалыптасу процесі жүріп, Қазақстан Республикасының дүниежүзілік тарихи дамудағы орны анықталып жатқан кезде, қоғам өміріндегі күрделі құбылыстармен тығыз байланыста қаралатын өткен тарихи шындықтарды қалпына келтірудің маңызы артып отыр. Орта Азия мен Қазақстан аумағында тарих түкпірінде пайда болып, түрлі шапқыншылық кезеңдерде басқа елді мекендер сияқты өшіп кетпей, қазіргі уақытқа дейін өмір сүріп келе жатқан саусақпен санарлық қалалардың бірі ол – Түркістан қаласы. Бүгін көне қала Түркістаннан табылып, күні бүгінге дейін сақталған жәдігер жайында айтуды жөн көрдік. Мақалада Орта Азия мен Қазақстанның кейбір аймақтарындағы сандал-ошақтар мен оның шығу тарихы туралы сөз қозғалады. Әр өңірдегі археологиялық зерттеулер барысында тұрғын үйлерден сандал-ошақтар көптеп анықталғанымен, сандал-ошақтың төлімен табылғаны жоқтың қасы. Бұл зерттеудің маңыздылығы кейінгі кезең болса да, сандал-ошақтың төлімен бірге табылуы. Орта Азия мен Қазақстанның басқа халықтарымен қатар, қазақ халқында да сандал-ошақтың болғандығын дәлелдемелер келтіре отырып хабардар етеді. Мақаламыздың мақсаты ХІІ ғасырдан бастап кездесетін сандал-ошақтың ХХ ғасырдың екінші жартысына дейін пайдаланылғанын дәлелдеу және ғылыми айналымға енгізу. Сандал-ошаққа шоқ салынғанын көзімен көрген, қызуына жылынған кісінің өз ауызынан естіген әңгімелермен көпшілік қауымға паш ету. Сондай-ақ, автор көнекөз қариялармен көптікөрген апаларымыздың бар кезінде осындай жәдігерлерді іздеп, деректерді жазып алып, келер ұрпаққа жеткізудің маңыздылығына тоқталады. Мақала AP19678134 «Келес өңірінде орналасқан ежелгі Күлтөбе қалашығында археологиялық және пәнаралық зерттеулер жүргізу» тақырыбындағы ғылыми жоба негізінде дайындалды.
ҚАРАМЕРГЕН –АҢЫЗЫ, ЕРТЕГІСІ ЖӘНЕ АҚИҚАТЫ
Authors: Айнакулов Д.Ж. , Болтаева С.Ж. , Досанбай С.П.
Published: January 2025

Халықарасында Қарамерген есіміне қатысты аңыз бен ертегі бар. Аңыз «Қабылисаның түс көруі» деп аталады. Ал ертегідегі кейіпкер Қарамерген де ертегінің тақырыбындай «Қарамерген» деп баршаға ұсынылған. Бұл жазылған мұралар бүгінгі зерттеу жұмысы барысында тарихи зерттеуді, зерделеуді қажет етіп, аңыздың басты кейіпкері Қарамерген және аңыздың ішіндегі басқа да Қабылиса жырау, Бопау батыр, Алпысбай болыс, Тезекбай шырақшыларға шежірелік зерттеу негізінде шынайы кейіпкер ретінде анықталып, «Қарамерген» ертегісімен ұқсастықтары бар екендігі де дәлелденді. Халықтың рухани мұралары мұрағат құжаттары бойынша зерттеліп, шежіре қайта түзіліп, олардың ұрпақтары бүгінгі күнге дейін бар екендігі нақтыланды. Мұндай тарихи және этнографиялық зерттеу дәлелдемелерді жариялау бүгінгі уақыттың негізгі өзекті мәселесі болып табылады. Мұрағат қойнауында сыр шертіп жатқан құжаттарды, ауызша айтылған тарихты, шежірені және олардың ұрпақтарымен тікелей және кері байланыстар жасау қажеттігі мен талаптары сөз етеді. Аңыз бен ертегіні байланыстыра зерттеу ХІХ ғасырдағы қазақтың тұңғыш ғалымы Ш. Уәлиханов еңбектері мен қазақ өлкесінде этнографиялық, археологиялық зерттеулер жүргізген Н.Н. Пантусовтың жариялаған еңбектеріне негізделді. Қарастырылған мәселе тек қана кейіпкерлердің шежіресі, мұрағаттағы құжаттық дәлелдемелермен ғана емес, сонымен қатар территориялық, аймақтық мәселелері де ескерілді. Аңыз бен ертегінің негізгі хронологиялық зерттеу шеңбері ХІХ ғасыр мен ХХ ғасырдың алғашқы ширегі қарастырылған. Ал шежірелік зерттеу тұрғысынан алғанда XV ғасырдан бастап бүгінгі уақытқа дейінгі кезеңді қамтиды. Аңыз бен ертегіні зерттеудің нәтижесінде оның шынайылығы мен оқиғаның үйлеспейтін тұстары анықталып, аңыздың шынайы оқиға, тарихтағы ақиқаттылығы көрсетілді. Олардың ұрпақтары шежіре арқылы куәгерлер екендігі де дәлелденді. Аңызды зерттеу барысы «ДӘУЛЕТБАЙ» ата ұрпақтарының шежіресін жазуды мәжбүр етті. Онда Қабылиса (Қабан) жырау шежіресін қайта қарастырып, оның ұрпақтары мен тікелей және кері байланыстар жасау арқылы бірнеше рет тексерістерден өткізіп, бірнеше зерттеулер жүргізіп, 2024 жылы қазақ, ағылшын және орыс тілінде арнайы кітап жазылып, жарық көрді.
КЛЮЧЕВАЯ РОЛЬ ПРИСЫРДАРЬИНСКОГО РЕГИОНА В ЭТНОГЕНЕЗЕ КАЗАХСКОГО НАРОДА
Authors: Каратаев А.А. , Токсанбаев А.К.
Published: January 2025

Вопрос соотношения политической и этнической истории казахского народа является довольно актуальным, поскольку история племен, составивших казахский народ, и история династии урусидов имела мало общего в XV–XVI веках. Целью и задачами являются рассмотрение проблемных вопросов этногенеза казахов с точки зрения географической истории населения, а также выдвижение новой гипотезы об экономико-географических факторах, приведших к образованию казахского этноса.Материалы и методы. В качестве материалов использованы труды «Михман-наме-йи Бухара» Фазлаллаха ибн Рузбихана, «Маджма аль-гараиб» аль-Балхи, а также предания об Алаша хане. Результаты. Была установлена ключевая роль зимовок племен в долине Сырдарьи и присырдарьинских городов в этногенезе казахского народа. Наличие летовок в трех разных частях восточного Дешт-и Кипчака, в свою очередь, сыграло роль в разделении данной общности племен на три группы, которые стали основой для жузов. Выводы. В результате установления урусидами власти в Присырдарьинском регионе, политоним «казах» стал этнонимом подвластного населения, и, тем самым, политическая и этническая истории казахов обрели однонаправленное движение.
ВОПРОСЫ ИНТЕРПРЕТАЦИИ И РЕПРЕЗЕНТАЦИИ ФОНОДОКУМЕНТОВ ИСТОРИИ КАЗАХСТАНА XIX-XX вв.
Authors: Далаева Т.Т.
Published: January 2025

Исторические фонодокументы представляют собой уникальный источник информации, позволяющий "услышать" прошлое. Фоно (аудио) документы (записи исполнения музыкальных произведений, публичных выступлений политических лидеров или известных ученых, фиксация звуков города, звук в документальной хронике или саундтреки кинофильмов и др.) позволяют по новому осмыслить содержание определенных сюжетов культурной, политической, социальной, интеллектуальной, повседневной истории. Однако их изучение сопряжено с рядом специфических вопросов, связанных с классификацией, репрезентацией и интерпретацией звуковых материалов. Целью статьи является характеристика потенциала фоно (аудио) документов по истории Казахстана для развития их междисциплинарного изучения и интерпретации. Теоретической рамкой классификации и интерпретации фоно (аудио) документов в современной исторической науке послужили исследования Soundstudies (звуковые исследования), в междисциплинарной области которой изучается роль звука в культуре, обществе и технологиях. Soundstudies (звуковые исследования) охватывают широкий спектр тем, включая историю звукозаписи и воспроизведения звука, эстетику звука, социальные и политические аспекты звука и влияние звука на человеческий опыт. Автор дает информацию о доступных для исследователя фонодокументах по истории Казахстана XIX–XX вв., представленных в настоящее время в архивохранилищах, музеях и медиа корпорациях республики.
ЕРТІС ӨҢІРІНДЕГІ ЖЕР ДАУЛАРЫ МҰРАҒАТ ҚҰЖАТТАРЫ ПРИЗМАСЫ АРҚЫЛЫ (1920-1930 жж.)
Authors: Оралбекова А.А. , Байсарина Қ.Қ. , Абенова Г.А.
Published: January 2025

Мақаланың негізгі мақсаты - Ертіс өңіріндегі Кеңес өкіметі тұсындағы, яғни 1920-1930 жылдардағы жер қақтығыстарын зерттеуге арналған. Мақала мұрағат құжаттары негізінде жер дауларының қалыптасуы мен шешілуіне әлеуметтік, экономикалық және саяси факторлардың әсерін қарастыруға, сондай-ақ қоғам мен билік органдарының осы өзгерістерге реакциясын бағалауға бағытталған.

Зерттеу жұмысының міндеттерінің бірі зерттелетін кезеңнің мән мәтінін және маңыздылығын көрсету үшін аймақтағы ең маңызды оқиғалар мен тенденцияларды қамтитын тарихи алғышарттарға шолу жасала отырып, жер қатынастарына әсер еткен саясат пен жер реформалары қарастырылады. Авторлар Ертіс өңіріндегі жер дауларының негізгі себептерін, оларды шешу тетіктерін және аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуына әсерін анықтау мақсатында сол кездегі жер құқығы, сот шешімдері, әкімшілік актілері және басқа да ресурстарға қатысты құжаттамаларды талдайды. Сондай-ақ мұрағат материалдарынан нақты жер дауларына мысалдар келтіріліп, олардың негізгі субъектілері мен қақтығыстардың динамикасы қарастырылады.

Жер дауларын мұрағат материалдары призмасы арқылы зерттеу Ертіс өңіріндегі жер дауларының қалыптасуы мен шешілуінің тарихи аспектілерін тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Бұл жер қатынастарының қазіргі проблемаларын түсіну және осындай қақтығыстарды шешудің тиімді стратегияларын әзірлеу үшін маңызды.
THE HISTORIOGRAPHY OF TRADITIONAL KAZAKH SOCIETY
Authors: Idrısova G.B. , Serubayeva A.T.
Published: January 2025

The article presents a comparative analysis of the views and research of scientists about traditional Kazakh society. The ideological content, political and social structure, and national values of traditional Kazakh society are also analyzed. The place and role of traditional society in the formation of the basis of historical consciousness and national culture are highlighted. Since the beginning of the 19th century, as a result of the radical colonization policy of Tsarist Russia in the Kazakh steppe, the destruction of the country's political independence, the strengthening of the social classification of society, adaptation from a nomadic economy to a settled economy, and the increasingly bold penetration of monetary and commodity relations have changed the socio-economic structure of society, aggravated social contradictions, and the tribalism of the Kazakh people led to a change in the tribal structure. It became possible to objectively study this topic only after our country gained independence. As a result of the methodological description of the formational and civilizational paths of social development, the features of the historical knowledge of nomads are shown. Documentary and historiographical issues of the oral tradition of storytelling and genealogical consciousness characteristic of the historical memory and social memory of nomadic peoples are formulated. In the process of describing the ethnosocial conditions of the formation and development of the political system in Kazakh society, an attempt was made to restore the social memory of the history of the Eurasian nomadic civilization. A historiographical analysis of research in this direction is carried out.
СӘДУАҚАС ОСМАНОВ: ТАРИХ ТОЛҚЫНЫНДАҒЫ ТҰЛҒА
Authors: Мамраймов С.Д.
Published: January 2025

Кезінде жазықсыз қуғын-сүргін құрбаны болған, белгілі тарихи тұлғалардың өмірімен қызметін зерттеу тарих үшін басты мақсаттардың бірі болып саналады. Мақалада осы кезге дейін тұлғаланбаған Орта Азиямен Қазақстанда елігілігі үшін қызмет еткен, Келес аудандық комитетінің бірінші хатшы қызметін атқарып тұрған кезде контрреволюциялық ұлтшыл ұйымның құрамында болған деп айыпталып, тұтқындалып, халық жауы деп жала жабылып, құрбан болған Сәдуақас Османовтың өмірі мен қызметі баяндалады. Кеңестік биліктің жоғары эшелонында қызмет жасаған қазақ зиялыларының қызметтері тарих үшін, бүгінгі замандастар үшін маңызды.

Зерттеудің мақсаты – өскелең жас ұрпақты төл тарихты құрметтей білуге тәрбиелеу, өткеннен сабақ алу, жеке тұлға бойында патриоттық қасиетті қалыптастыруға негіздеу. Нәтижелер: Сәдуақас Османовтың өмірі мен қызметін баяндайтын мұрағат деректері талданып, мазмұны ашылады. Қорытынды: Түркістан облысының мұрағаттарынан алынған құжаттар ғылыми айналымға енгізілді. Оларды талдау Сәдуақас Османовтың тұлғасын толыққанды зерттеуге, оның тарихи тұлға ретіндегі Қазақстан тарихы үшін маңызын анықтауға көмектесті. Тарихи тұлға - Сәдуақас Османовтың ағартушылық, шығармашылық қызметі арқасында «Қазақ тілінің сөздігі» еңбегін жазып, ағарту саласына зор үлесін қосты. Ұлт қайраткерлеріне негізінен КСРО-ны құлату үшін жасырын контрреволюциялық ұйымдар құрды деген негізсіз жала жабылды.