The floral study and the observed vegetational changes during miocene regarding the palaeoenvironmental evolution of the Messara-Gavdos area in Crete
Authors: Ζηδιανάκης Ιωάννης 
Published: September 2021

Η παρούσα μελέτη πραγματεύεται τρεις απολιθωμένες χλωρίδες, η περιγραφή των οποίων βασίστηκε στα φυτικά λείψανα (αποτυπώματα) που βρέθηκαν σε Μειοκαινικά ιζήματα της Λεκάνης της Μεσσαράς (Νότια Κρήτη) και στο γειτονικό νησί της Γαύδου. Η παλαιοχλωρίδα των Κασσάνων, η οποία είναι και η παλαιότερη σε ηλικία (Μεσσαρά, Σχηματισμός Βιάννου, Σερραβάλλιο), περιλαμβάνει κυρίως λείψανα φύλλων μεταξύ των οποίων ένα είδος πτεριδόφυτου, ένα κωνοφόρο (Tetraclinis cf. salicornioides) καθώς και 24 αγγειόσπερμα. Στη συνάθροιση κυριαρχούν τα είδη Daphnogene polymorpha, Myrica lignitum, Podocarpium podocarpum και Salix cf. angusta. Τα φυτικά λείψανα των Πιτσιδίων (Μεσσαρά, Σχηματισμός Αμπελούζου, κατώτερο Τορτόνιο) περιλαμβάνουν χιλιάδες δείγματα, κυρίως απολιθωμένα φύλλα, καθώς και ποικιλία φυτικών αναπαραγωγικών οργάνων. Συνολικά, αναγνωρίστηκαν ένα είδος φύκους, δύο πτεριδόφυτα, τουλάχιστον 5 κωνοφόρα και περισσότερα από 45 ξυλώδη αγγειόσπερμα. Κυρίαρχα τάξα αποτελούν τα Myrica lignitum και Pinus pitsidiensis sp. nov. Ως πολυπληθή χαρακτηρίζονται τα λείψανα φύλλων των φυλλοβόλων βελανιδιών (Q. pseudocastanea and Q. cf. kubinyii), του Daphogene polymorpha καθώς και τα βραχυκλάδια του Taxodium dubium. Στη συνάθροιση αρκετά τάξα αντιπροσωπεύονται τόσο από βλαστικά όσο και από αναπαραγωγικά όργανα (καρποί/ταξικαρπίες) όπως η Liquidambar europaea, το Podocarpium podocarpum καθώς και τα γένη Acer και Ulmus (ZIDIANAKIS et al., 2017). Η συνάθροιση των Πιτσιδίων χαρακτηρίζεται από μία μοναδική, μαζική παρουσία των γενών Myrica και Pinus (ZIDIANAKIS et al., 2014). Τα υπολείμματα του γένους Myrica περιλαμβάνουν εκτός από φύλλα, καρπούς και αρσενικές ταξιανθίες (ίουλους). Τα φύλλα αναγνωρίστηκαν ως Myrica lignitum (UNGER) SAPORTA, οι καρποί, ενίοτε με μορφή ολόκληρων ταξικαρπιών, ως M. ceriferiformis KOWNAS και οι ίουλοι ως M. cf. goeppertii (ZIDIANAKIS et al., 2015). Τα υπολείμματα του νέου είδους πεύκου Pinus pitsidiensis που βρέθηκαν στα Πιτσίδια περιλαμβάνουν βραχυκλάδια, βλαστούς, μεμονωμένες βελόνες, βράκτια, καθώς και πιθανότατα αρσενικούς κώνους, πτερυγιοφόρους καρπούς και μεμονωμένα λέπια θηλυκών κώνων (ZIDIANAKIS et al., 2016). Όσον αφορά την χλωρίδα στα Μετόχια, η οποία είναι και η νεότερη σε ηλικία (Γαύδος, Σχηματισμός Μετόχια, μέσο Τορτόνιο) και έχει περιγραφεί κατά το πρόσφατο παρελθόν (MANTZOUKA et al., 2015), οκτώ νέα είδη αναγνωρίστηκαν ανάμεσα στα οποία ένα πεύκο με πέντε βελόνες ανά βραχυκλάδιο, μία αειθαλής βελανιδιά (Quercus mediterranea) και το cf. Ziziphus paradisiaca. Σημαντικό εύρημα θεωρείται και δείγμα φύλλου της οικογένειας των φοινικοειδών (ως Sabalites sp.). Η παλαιοοικολογική εξέταση του φυτικού υλικού, και ιδιαίτερα των Πιτσιδίων που παρουσιάζει την υψηλότερη ποιότητα απολίθωσης, αποκάλυψε ένα ευρύ φάσμα από ίχνη αλληλεπίδρασης φυτών-αρθροπόδων, κυρίως με τη μορφή ζημιών επί του φυλλώματος. Η κατανάλωση μέρους του ελάσματος, η νύξη-μύζηση φυτικού χυμού, η ανάπτυξη κηκιδίων, η ανόρυξη στοών εντός του παρεγχυματικού ιστού καθώς και η εναπόθεση ωών είναι οι κυριότερες μορφές που καταγράφηκαν. Επιπλέον, στο απολιθωμένο υλικό των Πιτσιδίων εξετάστηκαν οι βλάβες από τη δράση βιοστρατονομικών και διαγενετικών διεργασιών. Το απολιθωμένο υλικό αξιοποιήθηκε για την περιγραφή στοιχείων της βλάστησης και του κλίματος της ευρύτερης περιοχής κατά το Μειόκαινο. Η φυτο-κοινωνιολογική ανασύσταση της βλάστησης που επιχειρήθηκε εξετάστηκε υπό το πρίσμα της παλαιοπεριβαλλοντικής εξέλιξης της περιοχής Μεσσαρά-Γαύδος όπως αυτή προκύπτει από στρωματογραφικές και γεωτεκτονικές εργασίες που έχουν πραγματοποιηθεί στην περιοχή.