Ευρωπαϊκή εκπαιδευτική πολιτική και κινητικότητα στον ευρωπαϊκό χώρο ανώτατης εκπαίδευσης
Authors: Κωνσταντινίδου Δήμητρα 
Published: July 2023

Η κινητικότητα στην εκπαίδευση προωθήθηκε μέσα από την εκπαιδευτική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η «Διαδικασία της Μπολόνια» (1999) για την αναμόρφωση της ανώτατης εκπαίδευσης με μέτρα για την ισοτιμία και συμβατότητα σε διακριτούς κύκλους σπουδών, αποτέλεσε το κύριο εργαλείο για σημαντικές αλλαγές στις ευρωπαϊκές χώρες που συμμετέχουν σε αυτή και στη δημιουργία του Ενιαίου Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης. Οι αλλαγές που προκάλεσε έτυχαν ανάμεικτων αντιδράσεων από τους ενδιαφερόμενους (διδακτικό, φοιτητικό και διοικητικό πληθυσμό, υπουργοί παιδείας, επαγγελματικοί φορείς), ενώ η εφαρμογή της επηρέασε την ανώτατη εκπαίδευση τόσο στις χώρες που συμμετέχουν όσο και παγκοσμίως. Ελάχιστες είναι οι έρευνες που εστιάζουν ωστόσο στα ουσιαστικά αποτελέσματα κινητικότητας με την εφαρμογή της «Διαδικασίας της Μπολόνια», από την πλευρά των ΑΕΙ και του πληθυσμού μεταπτυχιακών φοιτητ(ρι)ών. Η παρούσα διατριβή αναφέρεται στη διερεύνηση ερωτημάτων που αφορούν στην αποτελεσματικότητα και τις επιπτώσεις της πολιτικής κινητικότητας, στα κριτήρια επιλογών τόσο των Σχολών όσο και των φοιτητ(ρι)ών για τις μεταπτυχιακές σπουδές (2ου κύκλου) και το εύρος δυνατοτήτων βελτιώσεων. Για να απαντηθούν αυτά έγινε διερεύνηση αφενός στο επίπεδο των ΑΕΙ/Σχολών στην Ε.Ε. αφετέρου σε πλήθος μεταπτυχιακών φοιτητ(ρι)ών, στο πεδίο των αρχιτεκτονικών σπουδών. Η αρχιτεκτονική αποτελεί ένα από τα ρυθμιζόμενα επαγγελματικά πεδία στον ευρωπαϊκό χώρο,, το οποίο προϋποθέτει μεταπτυχιακές σπουδές (ολοκλήρωση του 2ου κύκλου σπουδών – 5ετίας) για τη δυνατότητα απόκτησης δικαιωμάτων άσκησης επαγγέλματος. Επιπλέον, οι σπουδές αρχιτεκτονικής αποτελούν ένα εξ ορισμού διεπιστημονικό πεδίο, με συνεχιζόμενη συζήτηση στον λόγο των αρχιτεκτονικών σχολών. Τα στοιχεία αυτά καθιστούν τις αρχιτεκτονικές σπουδές κατάλληλη περίπτωση για να εξεταστεί συνεκτικά η κινητικότητα μεταξύ 1ου και 2ου κύκλου σπουδών και να καταγραφεί ο βαθμός και τα χαρακτηριστικά υλοποίησής της. Στο πλαίσιο της έρευνας μελετήθηκαν τα στοιχεία που συγκροτούν την ευρωπαϊκή εκπαιδευτική πολιτική στην ανώτατη εκπαίδευση, αλλά και την ιδιαιτερότητα των αρχιτεκτονικών σπουδών. Αρχικά εξετάστηκαν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των αρχιτεκτονικών σχολών στον Ενιαίο Χώρο Ανώτατης Εκπαίδευσης, στις χώρες δηλαδή που συμμετέχουν στη «Διαδικασία της Μπολόνια», προκειμένου να αποτυπωθεί η τρέχουσα κατάσταση στις χώρες της Ε.Ε.. Για την πρωτότυπη αυτή έρευνα χρησιμοποιήθηκαν 2 ερωτηματολόγια αντίστοιχα διαμορφωμένα και εστιασμένη μελέτη περίπτωσης μιας σχολής. Το δείγμα των σχολών της έρευνας αποτελεί σημαντικό τμήμα των συνολικά 351 σχολών αρχιτεκτονικής σε 43 χώρες, συγκεκριμένα 103 σχολές από 33 χώρες. Στο δεύτερο επίπεδο, το δείγμα από τους φοιτητ(ρι)ές σε 2ο κύκλο σπουδών αντιστοιχεί σε εκπαιδευτικό πληθυσμό από 20 από τις προαναφερόμενες 50 σχολές που απάντησαν το Ερωτηματολόγιο 1 και οι οποίες δήλωσαν ικανό αριθμό εισερχόμενου φοιτητικού πληθυσμού. Οι απαντήσεις προέρχονται από φοιτητ(ρι)ές από 22 χώρες σε όλο τον κόσμο.Η καταγραφή των μετακινήσεων μεταξύ των δύο κύκλων σπουδών αποτυπώνει με ποσοτικά στοιχεία το βαθμό επίτευξης του στόχου για κινητικότητα στο 20% των φοιτητ(ρι)ών που δηλώθηκε στην στρατηγική για την Ευρώπη 2020. Η συνδυασμένη ανάλυση των αποτελεσμάτων της έρευνας των δύο ερωτηματολογίων και η μελέτη περίπτωσης σχολής, ανέδειξαν τους παράγοντες που ωθούν κάποιες σχολές ψηλά στην προτίμηση των διεθνώς μετακινούμενων φοιτητ(ρι)ών. Στους λόγους επιλογής συγκεκριμένων σχολών από το φοιτητικό πληθυσμό ξεχώρισαν το πρόγραμμα σπουδών, το κόστος ζωής και σπουδών, η πόλη/χώρα που φιλοξενεί το ΑΕΙ, η φήμη του συγκεκριμένου ιδρύματος, οι ευκαιρίες για εργασία και συνέχιση των σπουδών σε 3ο κύκλο και η γλώσσα διδασκαλίας. Από την πλευρά των Σχολών, υπάρχουν κοινά στοιχεία για την προβολή και διεθνοποίηση τους. Ανάμεσα σε αυτά κυρίαρχη θέση καταλαμβάνει το πρόγραμμα σπουδών, στοιχείο που δίνει το στίγμα κάθε σχολής και μπορεί να την κάνει να ξεχωρίσει, ειδικά στις σπουδές 2ου κύκλου. Στους στόχους των σχολών για βελτίωση εντάχθηκε το πρόγραμμα σπουδών και η ποιότητα διδασκαλίας, μέσα και από την επιμόρφωση του διδακτικού προσωπικού, η προσφορά ΠΜΣ σε διεθνή/είς γλώσσα/ες και η προσφορά σπουδών με ανταγωνιστικό κόστος. Τα συμπεράσματα της έρευνας αποτυπώνουν τις δυναμικές της κινητικότητας στον ΕΧΑΕ και μπορούν να οδηγήσουν σε μια συγκριτική πολύπλευρη αποτίμηση της εφαρμογής της «Διαδικασίας της Μπολόνια», τουλάχιστον για τις αρχιτεκτονικές σπουδές.