SOOLIQOMERLƏRİN İSTEHSALINDA VƏ EMALINDA NANOHİSSƏCİKLƏRİN ROLU
Authors: Tamilla Naibova, Səbinə Muxtarlı Tamilla Naibova, Səbinə Muxtarlı , Təranə Ağayeva, Təbriz Qədirov Təranə Ağayeva, Təbriz Qədirov , Aytən Məmmədova Aytən Məmmədova 
Published: July 2024

Müxtəlif üzvi birləşmələrlə modifikasiya olunmuş sooliqomerlər sənayenin müxtəlif sahələrində əlaqələndirici kiimi istifadə olunması geniş vüsət olmuşdur. Beləki, sooliqomerlərin funksionallaşdırılması onların əsas göstəricilərinin yüksəlməsinə və ekoloji cəhətdən qisməndə olsa alınan yeni tərkibli birləşmələrə təlabat günü-gündən artmaqdadır. Sooliqomerlərin sopolikondesləşmə üsulu ilə alınması, tədqiqi və tədbiqi istiqamətində aparılan elmi-tədqiqat işlərini araşdırdıqda məlum olurki, sintez və ya emal zamanı sistemə az miqdarda nanohissəcik əlavə etdikdə sooliqomerin fiziki-mexaniki və istismar göstəriciləri daha da yüksəlir. Aktiv nanohissəciklərin iştirakı ilə reaksiyanın sürət sabiti artır və jelatinləşmə temperaturunu aşağı düşür. Sooliqomer əsaslı koompozitə təxminən 2% nanohissəcik əlavə olunması zamanı jelatinləşmə temperaturu 6-7°С-yə qədər aşağı düşür, lakin bərkimə prosesinin mexanizminə təsir etmir. Sooliqomer əsaslı emulsiyaların dayanıqlığını artırmaq üçün emulqatorun tərkibinin, quruluşunun, miqdarının və emulsiyasının sabitləşdiricisiniin təsiri öyrənilmişdir. Məlum olmuşdur ki, emulsiyanın sabitləşdirilməsi onların aqressiv mühitlərə davamlılığının artmasına səbəb olur.
Monodispers metal-RF nüvəli nanostrukturlar geniş miqyasda bir saat ərzində istehsal oluna bilər. Həm nüvənin ölçüsü, həm də qabığın qalınlığı reaksiya parametrlərini dəyişdirməklə asanlıqla tənzimlənə bilər. Sistematik tədqiqatlar göstərir ki, rezorsin bir neçə funksiyaya malik ola bilər: RF oliqomeri almaq üçün reaktiv kimi istifadə oluna bilər və həmçinin metal nanohissəciklərin birləşməsinin qarşısını almaq üçün səthi passivləşdirə bilər. Əlavə olaraq, ilk dəfə olaraq, məlumdur ki, rezorsin metal nanohissəciklər yaratmaq üçün metal duzlarını azalda bilən agent kimi də istifadə oluna bilər. Əsas qabıqlı nanohissəciklər xlorbenzolun katalitik hidrogenləşməsində böyük performans göstərən M-karbon nanostrukturlarına karbonlaşdırıla bilər.
Tədqiqat işində mövcud rezorsin - formaldehid oliqomeri tərkibində amid qrupu olan üzvi birləşmə ilə funksionallaşdırılmışdır. Bir saat müddətində proses nanohissəcik iştiraçı ilə başa çatmışdır. Alınan yeni tərkıbli sooliqomerin fiziki - kimyəvı, fiziki-mexaniki və spektral analizləri öyrənilmışdır. Məlum olmuşdur ki, proses kimyəvi modıfikasiyadır və nanohissəcikli funksionallaşdırılmış rezorsın - formaldehid sooliqomerinin əsas göstəriciləri, nanohissəcik əlavə olunmayan sooliqomerin əsas göstəricilərindən 1,5 - 2,0 dəfə yüksəkdir. Tərkibində azot olan üzvi birləşmə ilə funksionallaşdırılmış sooliqomerin termiki davamlılığı öyrnilməsi məqsədilə differensial termiki və termoqravimetrik analizi (80-900°C intervalında) DTA VƏ TGA aparılmışdır. Analizlərin təhlili nəticəsindən məlum olmuşdur ki, tədqiq olunan nümunələrdə, yəni modifikasiya yolu ilə funksionallaşdırılmış rezorsin-formaldehid sooliqomerində kütlə itkisi 200°C-də 5%, sooliqomerdə isə kütə itkisi müşahidə olunmayıb. Funksionallaşdırılmış sooliqomerdə kütlə itkisi 300°C-də 34.92%, nanohissəcikli sooliqomerdə kütlə itkisi 460°C-də 13.23% olmuşdur. 896.9°C-də qalıq 18.05% olmuşdur.
Sintez olunan yeni tərkibli sooliqomerdən müxtəlif məqsədli kompozitlərin hazırlanmasında əlaqələndirici kimi istifadə olunması tövsiyyə olunur.
Açar sözlər: üzvi birləşmələr, oliqomer, sooliqomer, nanohissəcik, modifikasiya