Η ευθανασία ως πρόβλημα του ποινικού δικαίου
Authors: Συγκούνης Χρήστος 
Published: September 2021

Αντικείμενο της εν λόγω διατριβής είναι η εξέταση του προβλήματος της ευθανασίας από τη σκοπιά του ποινικού δικαίου, με ανάδειξη των επιμέρους παραμέτρων και των ζητημάτων αιχμής. Τελικός στόχος είναι η διατύπωση προτάσεων προς εξεύρεση συγκεκριμένων λύσεων, υπό τη μορφή ενός «σχεδίου νόμου», το οποίο θα προτείνει τη συμπλήρωση της κείμενης νομοθεσίας, στο πλαίσιο του ισχύοντος Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας. Ειδικότερα: το περιεχόμενο της μελέτης διαρθρώνεται σε έξι κεφάλαια. Ως πρωταρχική παράμετρος προβάλλει η εννοιολογική αποσαφήνιση του ζητήματος, λόγω των ιδιαιτεροτήτων που παρουσιάζει η λέξη «ευθανασία». Έμφαση δίνεται στο να διακριθεί απολύτως ο όρος από συναφείς έννοιες, με σκοπό να χαραχθεί το πεδίο ανάπτυξης της σχετικής έρευνας. Κατόπιν γίνεται μια ιστορική επισκόπηση της ευθανασίας, με αφετηρία τον αρχαιοελληνικό κόσμο. Εξετάζονται οι ποικίλες μορφές θεώρησης του φαινομένου στο πεδίο της διαχείρισης νόσων που χαρακτηρίζονται ως ανίατες, σε σχέση με διάφορα κοινωνικά μορφώματα, πολιτικά συστήματα και πολιτισμικές αξίες. Κατά τη μελέτη της νεότερης και σύγχρονης εποχής γίνεται ειδική αναφορά σε θρησκευτικές και φιλοσοφικές θέσεις, ενώ επισημαίνονται τα μεθοδολογικά εργαλεία της βιοηθικής και ο ρόλος της στην αντιμετώπιση του προβλήματος. Σε μια προσπάθεια επακριβούς οριοθέτησης του πεδίου στο οποίο κινείται η διατριβή, υπογραμμίζεται η ανάγκη προσέγγισης της ευθανασίας κυρίως υπό το πρίσμα της νομικής επιστήμης, ως ενός ζητήματος με αυτοτελή σπουδαιότητα για το ποινικό δίκαιο, χωρίς να παραγνωρίζονται βέβαια η ιατρική και η κοινωνιολογική του διάσταση. Για την ποινική αξιολόγηση της ευθανασίας κρίνεται αναγκαία η εξειδικευμένη αναφορά στην έννοια του αυτοκαθορισμού, με δεδομένη την κατοχύρωσή του στο ελληνικό Σύνταγμα. Ιδιαίτερη έκφανσή του αποτελεί η «διάθεση» των εννόμων αγαθών από το φορέα τους και, στο πλαίσιο εξέτασης αυτής της μορφής παραχώρησης, επισημαίνεται η διάκριση μεταξύ αυτοπροσβολής και ετεροπροσβολής. Συγκεκριμένα, διερευνάται η ύπαρξη «υποχρέωσης για ζωή» στα ισχύοντα δικαιικά συστήματα, σε αντιδιαστολή προς το «δικαίωμα στο θάνατο». Ερευνάται ακόμη η θέση της αυτοκτονίας στο πλέγμα του ποινικού δικαίου, ως ειδικότερος προβληματισμός περί κατάφασης ή απαγόρευσης της δυνατότητας του ατόμου να παραχωρεί την ίδια τη ζωή του, με έμφαση στις επιμέρους συνέπειες. Καθόσον η ανθρώπινη ύπαρξη τίθεται ως λογική και αναγκαία προϋπόθεση άσκησης του δικαιώματος αυτοκαθορισμού, εξετάζονται τα νομικά ζητήματα που συναρτώνται με την αρχή και το τέλος του βιολογικού φαινομένου της ζωής, και δη με την προσπάθεια ασφαλούς και σταθερής οριοθέτησής τους. Επιπλέον, γίνεται ειδικά λόγος για την ικανότητα σύννομης άσκησης του σημαίνοντος δικαιώματος αυτοπροσδιορισμού, σε συνάρτηση με την ανηλικότητα και τις διαταραχές εκείνες που μπορεί να επηρεάσουν τη διανοητική ισχύ. Η εξέταση της ευθανασίας διέρχεται στη συνέχεια από μια εκτεταμένη αναφορά στο ελληνικό ποινικό δίκαιο, ως προαπαιτούμενη μιας πλήρους δικαιοσυγκριτικής μελέτης του θέματος. Υπογραμμίζεται κατά πρώτο λόγο το πολύπλοκο του ζητήματος και, ενόψει της παρουσίασης των πτυχών του, γίνεται διαχωρισμός των διαφόρων μορφών τέλεσης της ευθανασίας, χαράσσονται τα μεταξύ τους όρια και καταγράφονται τα προβλήματα που επιμένουν. Προβάλλονται έτσι βασικές συνιστώσες του εθνικού ποινικού συστήματος, δίχως να λείπει αναφορά στην ευρύτερη κινητικότητα, η οποία έχει σαφώς επηρεάσει τις θέσεις της ελληνικής νομικής επιστήμης. Μέσω μιας κριτικής αξιολόγησης των διαφορετικών απόψεων, γίνεται προσπάθεια ανάδειξης της ορθότερης λύσης με βάση το ισχύον δίκαιο. Ακολούθως εξετάζονται αναλυτικά όλες οι σύγχρονες διεθνείς αντιλήψεις περί επίλυσης των νομικών δυσχερειών που ανακύπτουν από την «πρακτική» της ευθανασίας. Γίνεται μια εκτενής παρουσίαση των κυριότερων επιστημονικών απόψεων επί του θέματος, καθώς και του αντιλόγου που έχει διατυπωθεί, ενώ δίνεται ξεχωριστή προσοχή στο να σκιαγραφηθούν οι πιθανές νομοθετικές ρυθμίσεις που θα ήταν ικανές να άρουν τα εμπόδια και να αποσείσουν τις κατ’ ιδίαν δυσκολίες, και μάλιστα σε όλη τους την έκταση. Ως κατακλείδα, πραγματοποιείται ένα είδος αποτίμησης της ζωής στο σημερινό κόσμο, εφόσον λαμβάνονται υπόψη οι σοβαρότεροι παράγοντες κινδύνου που συνδέονται με μια ενδεχόμενη ευρείας κλίμακας αποποινικοποίηση της ευθανασίας. Μέσω της κατάρτισης ενός τρόπον τινά νομοσχεδίου με εξειδικευμένες προτάσεις, που θα αποσκοπεί στη συμπλήρωση και όχι στην αντικατάσταση της υπάρχουσας ελληνικής νομοθεσίας περί άσκησης του ιατρικού λειτουργήματος επιδιώκεται η πλήρης κάλυψη όλων των πιθανών παραγόντων και η οριστική αποσόβηση των κρίσεων.