Οι αναπαραστάσεις της βίας και της σεξουαλικότητας στα γαλλόφωνα κόμικς
Authors: Τσακαλιάδης-Σωτηράκογλου Πέτρος 
Published: April 2022

Τα γαλλόφωνα κόμικς έγιναν γνωστά παγκοσμίως χάρη στις χιουμοριστικές, καρτουνιστικές ιστορίες του Tintin, του Astérix και του Lucky Luke, κόμικς που απευθύνονταν σε άτομα όλων των ηλικιών και απέδειξαν ότι ένα μέσο που έδινε την εντύπωση του εφήμερου μπορούσε να αποκτήσει μια διαχρονική καθολικότητα. Εντούτοις, σημαντικές αλλαγές είχαν αρχίσει να σημειώνονται στην γαλλόφωνη βιομηχανία των κόμικς από τη δεκαετία του ’60 ακόμα. Μια νέα γενιά καλλιτεχνών επιθυμούσε να ξεφύγει από την ουτοπική αγνότητα των κόσμων και των οραμάτων της μεταπολεμικής γενιάς του René Goscinny και του Hergé και φιλοδοξούσε να στρέψει το μέσο των κόμικς προς μια πιο ενήλικη κατεύθυνση. Οι θεματικές της βίας και της σεξουαλικότητας που εξετάζουμε στη διατριβή μας ήταν και είναι αλληλένδετες με αυτή τη νέα στροφή και καθόρισαν γρήγορα τον νέο χαρακτήρα των Bandes dessinées. Η εργασία μας τοποθετείται χρονολογικά ακριβώς στο μεταίχμιο αυτής της αλλαγής και φτάνει μέχρι και τις πιο πρόσφατες εξελίξεις στη δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα. Τα γαλλόφωνα genre κόμικς συνεισέφεραν σε μεγάλο βαθμό στο να μπορέσει να ξεφύγει το μέσο των κόμικς από τα περιορισμένα αφηγηματικά μοτίβα της παιδικής παραλογοτεχνίας και πέτυχαν αξιοσημείωτη δυναμική από τις αρχές της δεκαετίας του ’70 και έπειτα. Μέσω της συγκριτικής προσέγγισης που υιοθετούμε, διαπιστώνουμε πως η βία των γαλλόφωνων κόμικς χαρακτηρίζεται από έναν πιο συγκρατημένο ρεαλισμό και υπολείπεται του έντονα εμπορικού και ψυχαγωγικού χαρακτήρα που χαρακτηρίζει τα αμερικανικά υπερηρωικά comics και τα ιαπωνικά shonen manga. Οι δύο άλλες μεγάλες σχολές επενδύουν σε μεταφυσικές συγκρούσεις ηρώων και πολεμιστών, σε ειδικές δυνάμεις, πολεμικές τέχνες και περίτεχνους κόσμους που αναπτύσσονται σε σειρές μεγαλύτερου εύρους. Αυτή η διαφορετική προσέγγιση αναμφίβολα συνεισέφερε στην διασκευή πολυάριθμων πετυχημένων κόμικς σε ταινίες, τηλεοπτικές σειρές και ηλεκτρονικά παιχνίδια και στη μεταμόρφωση των έντυπων κόσμων τους σε franchises εκατομμυρίων. Είναι αυτή ακριβώς η φιλοσοφική διαφορά αναφορικά με το θέμα της ψυχαγωγίας του κοινού, ο δισταγμός στην αξιοποίηση του θέματος της βίας, που έχει οδηγήσει στη μειωμένη, συγκριτικά με το άμεσο παρελθόν, επιρροή των γαλλόφωνων κόμικς στο παγκόσμιο πολιτισμικό στερέωμα, από τις αρχές του 21ου αιώνα μέχρι και τις μέρες μας. Όσον αφορά το θέμα της σεξουαλικότητας, παρατηρούμε τη σταδιακή διεύρυνσή του στα Bandes dessinées από τη δεκαετία του ’70 και μετά, μια γραμμική πορεία παράλληλη με τη σαρωτική δυναμική της σεξουαλικής επανάστασης, η οποία δεν άργησε να αγγίξει ακόμα και τίτλους που απευθύνονται σε νεαρές ηλικίες και παιδιά. Το θέμα του ερωτισμού αντιμετωπίζεται με αρκετά μεγάλη αμεσότητα, ρεαλισμό και απροκάλυπτη ενέργεια από τους περισσότερους Γάλλους καλλιτέχνες των τελευταίων ετών, προσέγγιση που αντιπαραβάλλουμε με τον πιο ευδιάκριτο πουριτανισμό των mainstream αμερικανικών κόμικς και την ιδιαίτερη γλώσσα ερωτισμού των manga. Τονίζουμε επίσης τις γνήσιες προσπάθειες θεματικής και φορμαλιστικής διεύρυνσης των γαλλόφωνων κόμικς στις ιδιαίτερα ανταγωνιστικές συνθήκες του παγκοσμιοποιημένου 21ου αιώνα. Μετά την παρακμή των παραδοσιακών ανθολογιών, νέα είδη εμφανίζονται με πιο κυρίαρχα εξ’ αυτών τα αυτοβιογραφικά κόμικς (Persepolis) και τις διασκευές λογοτεχνικών έργων (Salammbo). Η γυναικεία οπτική στο θέμα της σεξουαλικότητας είναι παρούσα με πολύ μεγαλύτερη συχνότητα σε σύγκριση με το παρελθόν, το ίδιο και οι αυθεντικές αναπαραστάσεις ομοφυλόφιλων ζευγαριών. Αυτή η στροφή στον ρεαλισμό και την καθημερινότητα έχει περισώσει το κύρος των γαλλόφωνων κόμικς σε ένα πιο εξειδικευμένο κοινό, αλλά φαίνεται πως δεν μπορεί να τους προσδώσει ακόμα την πραγματική καθολικότητα και τον λαϊκό χαρακτήρα του παρελθόντος.