bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Akcja „Reinhardt” w świetle najnowszej niemieckiej literatury przedmiotu
Authors: Lehnstaedt Stephan
Published: November 2020

Akcja „Reinhardt” to niemieckim określenie maskujące, za którym kryje się wymordowanie w latach 1942–1943 co najmniej 1,8 mln Żydów w obozach zagłady w Bełżcu, Sobiborze i Treblince. Spośród Żydów skierowanych do tych obozów przeżyło mniej niż 150 osób. Dwie z nich to ocaleni z Bełżca, pozostali zaś mniej więcej po połowie przeszli przez obozy zagłady w Sobiborze i Treblince. Prawie wszyscy wyjechali po wojnie z Polski – do Izraela albo do Stanów Zjednoczonych.
Rūta Vanagaitė, obywatelka, która zadała pytanie. Mit bohatera narodowego, a „prawda historyczna”
Authors: Judzińska Natalia
Published: November 2020

Na początku 2016 r. w Litwie, za sprawą książki Rūty Vanagaitė Mūsiškiai, rozpoczęła się głośna debata publiczna dotycząca współudziału Litwinów w Zagładzie. Szerszy kontekst debaty wprowadza i przybliża Agnieszka Stawiarska w artykule Potrząsnąć społeczeństwem. O znaczeniu dla Litwy książki Rūty Vanagaitė Mūsiškiai. W licznych relacjach prasowych Vanagaitė porównywana była do Jana Tomasza Grossa, czy wręcz nazywana „litewskim Grossem”, zestawiana z Timothym Snyderem, oskarżana o finansowanie zarówno z Rosji, jak i z Izraela, zarzucano jej „nastawienie antylitewskie”, próbowano śledzić jej „pochodzenie”.
Übermensch
Authors: Bartoś Tadeusz
Published: November 2020

I tak rzekł Zaratustra do ludu: Będę̨ was uczył o nadczłowieku. Człowiek jest czymś, co powinno zostać przezwyciężone. Co uczyniliście, żeby go przezwyciężyć? Każda z istot, jakie żyły do tej pory, w tworzeniu wzniosła się̨ ponad siebie: a wy chcecie być odpływem po tym wielkim przypływie i raczej powrócić do stanu zwierzęcego, niż̇ przezwyciężyć człowieka? Czym w oczach człowieka jest małpa? Powodem do śmiechu lub bolesnego zawstydzenia. Tym samym w oczach nadczłowieka będzie człowiek: powodem do śmiechu lub bolesnego zawstydzenia. Przebyliście drogę̨ od robaka do człowieka – i wiele macie w sobie jeszcze z robaka. Niegdyś byliście małpami – i również teraz jeszcze człowiek jest małpą w większym stopniu niż jakakolwiek małpa. Nawet najmądrzejszy z was ukazuje obojnacze rozdwojenie rośliny i upiora. Czy każę wam, byście się̨ stali upiorem bądź rośliną̨?
„Gdy rozbolały mnie zęby, poszedłem do pani L.”
Authors: Bałka Mirosław
Published: November 2020

Pani L. to Lidia Wolańska, wtedy młoda dentystka. Mieszkała w domu należącym do rodziny Perechodników w Otwocku na rogu ulic Kościelnej i Kościuszki, tam też prowadziła swoją działalność stomatologiczną.
Technicy „ostatecznego rozwiązania”. Topf & Söhne – konstruktorzy pieców dla Auschwitz CURIOSA
Authors: Majewska Justyna
Published: November 2020

Zagłada, jakiej Niemcy dokonywali w obozie śmierci Auschwitz-Birkenau była przede wszystkim wyzwaniem technicznym. Aby je rozwiązać, SS zwróciło się o pomoc do cywilnych ekspertów, którzy podjęli się zadania udoskonalenia procesu zabijania i usuwania zwłok, aby był on tani, szybki i nie pozostawiał śladów. W rozwiązaniu trudności technicznych znaczącą rolę odegrali pracownicy firmy Topf i Synowie z Erfurtu, znanego na całym świecie producenta pieców krematoryjnych. 31 maja 1945 r., dzień po aresztowaniu przez władze sowieckie jednego z głównych inżynierów firmy, Ludwig Topf, współwłaściciel przedsiębiorstwa, popełnił samobójstwo. W liście pożegnalnym pisał o sobie jako niewinnej ofierze okoliczności, która nie może liczyć na sprawiedliwy wyrok w swojej sprawie.
Tomasz Blatt. Pamięć nie zna przedawnienia
Authors: Bem Marek
Published: November 2020

Tomasz Blatt urodził się w 1927 r. w małym miasteczku Izbica, położonym w południowo-wschodniej części województwa lubelskiego, zamieszkanym przed wojną w 93 procentach przez ludność żydowską. Uciekł z izbickiego getta z zamiarem przedostania się na Węgry. Aresztowany przez policję niemiecką, trafił do więzienia w Stryju, skąd uciekł po kilku miesiącach i wrócił do Izbicy. Podczas ostatecznej likwidacji tamtejszego getta w kwietniu 1943 r. wywieziono go wraz z rodzicami i młodszym bratem Herszem do Sobiboru.
Samuel Willenberg in memoriam
Authors: Grynberg Mikołaj
Published: November 2020

Samuel Willenberg urodził się w 1923 r. w Częstochowie, w rodzinie żydowskiego nauczyciela. Jego matka była prawosławną Rosjanką, która przeszła najudaizm. W czasie wojny razem z rodzicami i dwiema młodszymi siostrami, Itą i Tamar, znajdował się w getcie w Opatowie, skąd trafił do obozu w Treblince. Został tam skierowany do pracy – zajmował się m.in. sortowaniem ubrań po zamordowanych – rozpoznał wśród nich ubrania swoich sióstr. 2 sierpnia 1943 r.podczas buntu więźniów uciekł z obozu. W Warszawie odnalazł ojca, ukrywającego się po stronie aryjskiej. Zaangażował się w konspirację, walczył w powstaniu warszawskim. W 1950 r. wyjechał z żoną i matką do Izraela, został geodetą.  Po przejściu na emeryturę zajął się rzeźbą, jest autorem wielu dzieł związanych z Zagładą. W 1986 r. opublikował wspomnienia Bunt w Treblince. Zmarł 19 lutego 2016 r., jako ostatni z żyjących uczestników buntu.
Niemieccy okupanci w Warszawie a jawność Holokaustu
Authors: Lehnstaedt Stephan
Published: November 2020

In several last years there have been many publications concerning the knowledge and attitudes of Germans in relation to the Holocaust. The author deals with the issue what the civilian population and the military troops stationed at that time in Warsaw knew about the Holocaust. The occupants quickly learned about the massacres of Jews. Precise information spread at a rapid pace, and consequently each of the occupants was well informed of the Holocaust. Very few Germans stationing in Warsaw condemned crimes committed against the Jews. There was consensus on the need of extermination of Jews, some reservations aroused only form in which the genocide was carrying on. Open violence intertwined with its general acceptance, which led to a progressive callousness.
Frankenstein w warszawskim getcie. Historia i legenda
Authors: Issinger Jan H.
Published: November 2020

The article deals with one exceptionally violent German perpetrator who was part of the occupation force in Warsaw during the Second World War. Inside the Ghetto he maltreated and killed a large number of women, children and men for his own personal pleasure. He did this to such an extensive degree that the population perceived him as monstrous being that was given the nickname „Frankenstein”. The article is mainly based on statements in juridical investigations, from the victim as well as from the perpetrator perspective, supplemented with some selected additional sources. Firstly the source corpus will be evaluated, to work out how these historical sources can be used to shed light on „Frankenstein”. This will be followed by an analysis of the actual identity of this perpetrator. It will be shown that he was, contrary to common belief, not necessarily the SS-Rottenführer Josef Blösche but more likely a member of the German Police Battalion 61. In the end the question will be also raised of how it was possible – despite all rules and regulations – that ghetto guards like him behaved like a marauding soldiery.
Lista Soni Wajselfisz [Karin Ohry Lista Soni; Agnieszka Haska, „Setki znajomych osób”. Lista z Bergen-Belsen]
Authors: Ohry-Kossoy Karin , Haska Agnieszka
Published: November 2020

Sonia Wajselfisz (1911–1999) in 1943 was deported from the Warsaw ghetto to the Bergen-Belsen concentration camp; thanks to the so-called Palestinian certificate obtained through the Hotel Polski, people managed to survive the war. Many people in the hotel at Długa 29 Street bought documents issued by South American countries, were not so lucky; on 21 October 1943, 17 May, and 23 May 1944 they were transported to Auschwitz and died there. After the war, Sonia wrote down the names she could recall; the list, found after many years, is a unique document, so one can identify at least part of more than two hundred people from these transports. The article presents a biography of Sonia, and an analysis of the document she drew up.
Społeczeństwo holenderskie i los Żydów: skomplikowana historia
Authors: Michman Dan
Published: November 2020

The percentage of victimization of Dutch Jewry during the Shoah is the highest of Western, Central and Southern Europe (except, perhaps of Greece), and close to the Polish one: 75%, more than 104.000 souls. The question of disproportion between the apparent favorable status of the Jews in society – they had acquired emancipation in 1796 - and the disastrous outcome of the Nazi occupation as compared to other countries in general and Western European in particular has haunted Dutch historiography of the Shoah. Who should be blamed for that outcome: the perpetrators, i.e. the Germans, the bystanders, i.e. the Dutch or the victims, i.e. the Dutch Jews? The article first surveys the answers given to this question since the beginnings of Dutch Holocaust historiography in the immediate post-war period until the debates of today and the factors that influenced the shaping of some basic perceptions on “Dutch society and the Jews”. It then proceeds to detailing several facts from the Holocaust period that are essential for an evaluation of gentile attitudes. The article concludes with the observation that – in spite of ongoing debates – the overall picture which has accumulated after decades of research will not essentially being altered. Although the Holocaust was initiated, planned and carried out from Berlin, and although a considerable number of Dutchmen helped and hid Jews and the majority definitely despised the Germans, considerable parts of Dutch society contributed to the disastrous outcome of the Jewish lot in the Netherlands – through a high amount of servility towards the German authorities, through indifference when Jewish fellow-citizens were persecuted, through economically benefiting from the persecution and from the disappearance of Jewish neighbors, and through actual collaboration (stemming from a variety of reasons). Consequently, the picture of the Holocaust in the Netherlands is multi-dimensional, but altogether puzzling and not favorable.
Stan badań nad Zagładą na Węgrzech
Authors: Piotrkowiak-Junkiert Kinga
Published: November 2020

Węgierscy badacze podejmowali dotąd zagadnienia związane z kulturą żydowską i konsekwencjami jej unicestwienia z kilku perspektyw: a) socjologicznej, ukazującej powagę problemu milczenia i wyparcia „tematu żydowskiego” po drugiej wojnie światowej na Węgrzech (István Bibó); b) historycznej, omawiającej losy Żydów węgierskich od czasów Árpáda do współczesności, wyliczającej i opisującej najważniejsze etapy asymilacji i dysasymilacji, a także losy powojenne, w tym znaczenie i rolę Żydów w kształtowaniu się powojennej sytuacji historycznej i stosunków międzynarodowych (Róbert Győri Szabó, Géza Komoróczy, Viktória Bányai i Csilla Fedinec, Ferenc Laczó, Randolph L. Bra- ham); c) politycznej, skupiającej się na historii idei kwestii żydowskiej nad Dunajem w kontekście przemian dziejowych (János Gyurgyák); d) asymilacyjnej, w której fundamentalne znaczenie ma analiza kolejnych pokoleń i ich udziału w życiu codziennym Węgrów, rozwoju lokalnej gospodarki, kultury, życia religijnego, edukacji węgierskiej, czasopiśmiennictwa (Katalin Fenyves); e) tożsamościowej, w której obrębie pokazuje się spuściznę „zamordowanej generacji”, kulturowy wyłom, niedający się wypełnić ani zastąpić (Zoltán Tibori Szabó); f ) etnicznej, w której zbadane zostały wpływy kulturowe dostrzegane w obrębie badań antropologicznych (Hatos, Novák), a także g) z punktu widzenia odpowiedzialności narodowej (István Bibó11) oraz h) wpływu na kulturę węgierską (János Kőbányai12, Ágnes Heller).
Wybaczyć
Authors: Bartoś Tadeusz
Published: November 2020

Może trochę passé, może trochę grubawe, koślawe i nie do końca składne, a mimo to niesie w sobie ciągle niepokojącą treść, pytanie, czy można wybaczyć zbrodnie nazistów z drugiej wojny światowej. Zachęcani jesteśmy do pojednania. „Wybaczamy i prosimy o wybaczenie” stało się formułą uniwersalną, polityczną strategią projektowania przyszłości po okresie konfliktów. Czy jednak owe słynne słowa episkopatu polskiego skierowane do episkopatu niemieckiego mogą mieć inny aniżeli polityczny sens? Czy mogą wypływać z najgłębszego przekonania, przekonania ofiary? Nie sądzę. Sądzę, że nie powinny.
Mit obrachunku z przeszłością. Ściganie zbrodni nazistowskich i wojennych w radzieckiej strefie okupacyjnej Niemiec i Niemieckiej Republice Demokratycznej
Authors: Friedla Katharina
Published: November 2020

Pod koniec 2015 r. niemiecką prasę obiegła wiadomość, że z początkiem następnego roku przed sądami w Detmold, Hanau, Neubrandenburgu i Kilonii mają się rozpocząć cztery nowe procesy „oświęcimskie”. Przed niemieckimi sądami miało stanąć trzech mężczyzn i jedna kobieta, oskarżonych o współudział w zbrodniach dokonywanych w nazistowskim obozie zagłady Auschwitz. Do chwili obecnej zakończyło się tylko jedno postępowanie sądowe w Detmold. Byłego strażnika obozu zagłady w Auschwitz Reinholda Hanninga oskarżono o współudział w mordzie 170 tys. osób i skazano na karę pięciu lat pozbawienia wolności.
Bezdroża polityki historycznej. Wokół Markowej, czyli o czym nie mówi Muzeum
Authors: Grabowski Jan , Libionka Dariusz
Published: November 2020

Upamiętnianie Polaków ratujących w czasie wojny Żydów stało się w ostatnich kilkunastu latach jednym ze sztandarowych haseł polskiej polityki historycznej, której głównym celem jest wzmacnianie dobrego samopoczucia narodowego. Poszukiwanie prawdy historycznej o czasach okupacji schodzi tutaj – mimo deklaracji, że jest inaczej – na daleki plan. Liczy się przede wszystkim mitotwórcza wartość tych zabiegów. W walkę na tym froncie angażowały się m.in. Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Kancelaria Prezydenta RP, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Instytut Pamięci Narodowej, Muzeum Historii Żydów Polskich Polin, ks. dr Tadeusz Rydzyk wraz z Radiem Maryja i „Naszym Dziennikiem”, Fundacja Reduta Dobrego Imienia – Polska Liga przeciw Zniesławieniom, „Gazeta Polska” oraz liczne organizacje prorządowe i pozarządowe.
Muzeum zgody w Markowej
Authors: Forecki Piotr
Published: November 2020

Otwarcie Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II Wojny Światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej bez wątpienia było spektakularnym wydarzeniem medialnym. Pisano o nim na łamach prasy ogólnopolskiej i lokalnej, a inauguracyjne uroczystości relacjonowano na bieżąco w radiu i telewizji. W setkach artykułów i wypowiedzianych słów przypominano, co wydarzyło się podczas wojny w podkarpackiej Markowej, odtwarzano historię powstania muzeum, podkreślano jego znaczenie i funkcje, komentowano treść okolicznościowych wystąpień.
Centrum Dokumentacji Nazizmu w Monachium i obywatelska pamięć Niemiec
Authors: Cieślińska-Lobkowicz Nawojka
Published: November 2020

W lipcu 2015 r. zakończył się w Lüneburgu proces przeciwko 94-letniemu Oskarowi Gröningowi, byłemu strażnikowi KL Auschwitz, winnemu pomocnictwa w zamordowaniu 300 tys. węgierskich Żydów. Rok później, w czerwcu 2016 r., Sąd Krajowy w Detmold uznał równolatka Gröninga i jak on niegdyś członka załogi SS-Totenkopf-Sturmbann Auschwitz Reinholda Hanninga za winnego pomocnictwa w zgładzeniu co najmniej 170 tys. osób w tej samej Ungarn--Aktion. Były to prawdopodobnie jedne z ostatnich w RFN procesów przeciwko sprawcom zbrodni hitlerowskich.
Jak zwiedzający odbierają galerię „Zagłada”. Z notatek przewodniczki
Authors: Sineaeva-Pankowska Natalia
Published: November 2020

Galeria „Zagłada” jest częścią wystawy stałej Muzeum Polin. Wystawę tworzy siedem galerii historycznych (od X w. do czasów powojennych) oraz symboliczny „Las”, w których przedstawiono tysiąc lat dziejów polskich Żydów. Koncepcja galerii „Zagłada” została opracowana przez dwoje wybitnych polskich naukowców – prof. Barbarę Engelking i prof. Jacka Leociaka. Muzeum Polin zostało stworzone jako miejsce otwarte na dialog, refleksję i krytyczną analizę przeszłości. Zgodnie ze słowami Konstantego Geberta „jest to Muzeum pytań”. Według klasyfikacji Piotra Piotrowskiego Muzeum Polin należy do muzeów-forów, budujących społeczeństwo otwarte.
Wystawa główna Muzeum Polin. Odpowiedź
Authors: Kirshenblatt-Gimblett Barbara
Published: November 2020

Ocenianie wystawy głównej Muzeum Polin w odniesieniu do jej założeń jako multimedialnej wystawy narracyjnej jest czymś całkiem innym niż zarzucanie jej, że nie jest wystawą innego typu, opartą na obiektach oryginalnych. Rzekoma analiza krytyczna naszej wystawy głównej tak naprawdę oznacza odrzucenie jej założeń; brakuje jednak krytycznej oceny założeń owej analizy, a mianowicie że na skutek braku obiektów oryginalnych multimedialna wystawa narracyjna to de facto „simulakrum”. Punkt wyjścia wystawy głównej Muzeum Polin stanowi opowieść, a wybrane przez nas podejście to „teatr historii” – opowieść snuta w trójwymiarowej przestrzeni, której wątki rozwijają się wraz z kolejnymi krokami zwiedzających. Dążymy do stworzenia Gesamtkunstwerk – totalnego dzieła sztuki, całości większej niż suma jej elementów.
Potrząsnąć społeczeństwem. O znaczeniu dla Litwy książki Rūty Vanagaitė Mūsiškiai
Authors: Stawiarska Agnieszka
Published: November 2020

Od innych prac badawczych o Zagładzie Mūsiškiai różni się przede wszystkim tym, że to bestseller. Brawurowo napisana „książka o śmierci”, wydana w styczniu tego roku, znikła z księgarń w ciągu półtora dnia. Wydawnictwo zrobiło cztery dodruki, tylko do marca sprzedano 19 tys. egzemplarzy. Zainteresowani spotkaniem z autorką na wileńskich Targach Książki nie zmieścili się w największej sali. Rozmowę poprowadził popularny dziennikarz Andrius Tapinas. Swoje opinie o Mūsiškiai wyrazili niemal wszyscy główni litewscy publicyści, wielu humanistów, dziennikarzy i blogerów.
Jak hochsztaplerów na wyklętych przerobić. Uwagi o filmie "Tora i miecz"
Authors: Libionka Dariusz
Published: November 2020

Film pt. Tora i miecz miał swoją premierę w TVP2 18 kwietnia 2016 r. Kilka dni później został pokazany na prestiżowym festiwalu „Żydowskie Motywy” w Warszawie. Zdziwienie budzi, że w ogóle został tam zakwalifikowany. Być może wynika to z faktu, że jego współautorem był Robert Kaczmarek, kojarzony z dość dobrze przyjętym obrazem Betar (2010) według scenariusza Piotra Gontarczyka. Tora i miecz wzbudził liczne kontrowersje i protesty, nie miało to jednak większego wpływu na dalsze losy tej produkcji. Co specjalnie nie dziwi, w jego popularyzację włączył się Instytut Pamięci Narodowej; 25 października br. odbyła się prezentacja filmu i rozmowa z reżyserem w Centrum Edukacyjnym im. Janusza Kurtyki Przystanek Historia.
Labirynty i plątaniny. Historia pewnego Sprawiedliwego
Authors: Engelking Barbara
Published: November 2020

Artykuł opisuje historię Henryka Ryszewskiego, który w mieszkaniu na warszawskim Mariensztacie ukrywał kilkunastu Żydów. Po wojnie oskarżono go (jak sądzę, bezpodstawnie) o szantażowanie Żydów, został osądzony i spędził kilka lat w więzieniu. Jego oskarżyciel natomiast sam padł ofiarą pokazowego procesu w sprawie tzw. afery papierniczej i także spędził w więzieniu kilka lat
„Czym wytłumaczy Pan…?” Inteligencja żydowska o polonizacji i asymilacji Żydów w getcie warszawskim .
Authors: Majewska Justyna
Published: November 2020

W pierwszej połowie 1942 r. ankieterzy tajnego archiwum „Oneg Szabat” działającego w getcie warszawskim przeprowadzili wywiady z ośmioma intelektualistami żydowskimi na temat wpływu rzeczywistości gettowej na życie społeczne i tożsamość Żydów. Spośród licznych tematów pojawiających się w ankietach autorka skupia się na opiniach respondentów o akulturacji i przedstawia je w trzech kontekstach: osobistych doświadczeń respondentów, ich przekonań politycznych (prawie wszyscy byli zwolennikami ideologii dojkajt), oraz przedwojennych dyskusje o roli języka i kultury jidysz w formowaniu żydowskiej tożsamości narodowej.

Respondenci nadali akulturacji w getcie nowy wymiar. Polonizacja, która przed wojną nie była postrzegana jednoznacznie negatywnie, w getcie zaczęła być interpretowana jako świadoma decyzja o odrzuceniu tożsamości żydowskiej. Akulturacja, która zdaniem respondentów nie była narzucana przez Niemców, stała się główną patologii środowisk żydowskiej inteligencji. W swojej krytycznej interpretacji rzeczywistości getta respondenci postrzegali te procesy jako niebezpieczeństwo dla tożsamości narodu, zagrożenie porównywalne z wyniszczającymi działaniami podejmowanymi przez Niemców.
Historia XX wieku, totalitaryzm i problem zła
Authors: Ceran Tomasz
Published: November 2020

The article talks about using term ‘evil’ in professional historical science. The author convinced that in history we can use this term, what’s more, we should research the imagination of ‘evil’ in perpetrator’s minds to understand the genocide and mass murder in 20th century.
Między historią mówioną, psychologią ocalenia a traumą drugiego pokolenia. Wokół książek Mikołaja Grynberga Ocaleni z XX wieku i Oskarżam Auschwitz. Opowieści rodzinne
Authors: Filipkowski Piotr
Published: November 2020

Tekst nie jest recenzją dwóch książek Mikołaja Grynberga wymienionych w tytule, lecz propozycją ich łącznego odczytania w perspektywie holokaustowej historii mówionej z jednej strony i refleksji o dziedzictwie Zagłady w tak zwanym drugim pokoleniu, wśród dzieci ocalałych – z drugiej. Ten pierwszy cel realizuję poprzez wpisanie Ocalonych z XX wieku w tradycję dokumentacyjno-badawczą oral history – łącznie z próbą interpretacji zawartych w tej książce świadectw w kategoriach „pamięci głębokiej” i jej odmian, zaproponowanych przez Lawrence’a Langera w jego znakomitej książce Holocaust Testimonies. The Ruins of Memory, wydanej niedawno po polsku. W realizacji drugiego celu – i wydobyciu napięć między pierwszym a drugim pozagładowym pokoleniem – pomaga mi konfrontacja obu książek Grynberga z komiksowym Maus’em Arta Spiegelmana. Na koniec pytam o granice wspólnoty pamięci Zagłady jako „pamięci rodzinnej”.
Zapomnieć
Authors: Bartoś Tadeusz
Published: November 2020

Pamięć związana jest nierozerwalnie z miejscem. Pamięć zagłady wpisana jest w miejsca zagłady. Warszawa i jej getto, ucieczki z getta, wywózki… W du- chowym pejzażu tych domów, placów, uliczek, ruin pozostanie na zawsze wy- ryty proceder nazistowskiej zbrodni. Pamięć jest miejscem. Skalano tę ziemię, pozostaje ona nieczysta, nasiąknięta nieprawością i niegodziwością. Nie Paryż, Londyn, Madryt, nie Berlin, Monachium, Kolonia, lecz Warszawa, Łódź, i inne polskie miasta nasycone zostały monstrum zbrodni.

Miejsce niegodziwości jest przeklęte, skalane na zawsze, nie przebacza i nie prosi o przebaczenie. Nie ma zapomnienia, nie ma uwolnienia od winy. Uciekają- ce od strony Nowego Światu żydowskie dziecko, zatrzymane przez gestapowca, wrzucone zostało do rzeki przez Polaka, któremu Niemiec przyłożył pistolet do skroni. Skalany i nieczysty na zawsze został most Poniatowskiego.
Walka i propaganda. Powstanie w getcie warszawskim z perspektywy polskiego Londynu
Authors: Libionka Dariusz
Published: November 2020

Tekst traktuje o reakcjach tzw. polskiego Londynu na wybuch powstania w getcie warszawskim i samobójstwo Szmula Zygielbojma. Przedmiotem analizy są stenogramy posiedzeń rządu polskiego na uchodźstwie, dzienniki czynności prezydenta i premiera, stenogramy posiedzeń Rady Narodowej, korespondencja przesyłana do rządu z Warszawy, treść oficjalnych enuncjacji rządowych i zawartość polskiej prasy z okresu kwiecień–czerwiec 1943 r. Autor rekonstruuje stan wiedzy rządu na temat sytuacji w Warszawie oraz przedstawia chronologię jej upowszechniania. Zastanawia się także nad wpływem ówczesnego kryzysu politycznego (ogłoszenie przez propagandę niemiecką informacji o mordzie polskich oficerów w Katyniu i zerwanie przez Stalina stosunków dyplomatycznych z rządem polskim) na traktowanie sytuacji w okupowanym kraju, a szczególnie walk w getcie warszawskim.
Warszawska Rada Żydowska w świetle dokumentów urzędowych z Archiwum Ringelbluma
Authors: Janczewska Marta
Published: November 2020

Artykuł oparty jest w przeważającej części na dokumentach urzędowych, wytworzonych przez warszawską Radę Żydowską (RŻ, Judenrat) w latach 1939–1942, a zachowanych w kolekcji Podziemnego Archiwum Getta Warszawy, tj. Archiwum Ringelbluma (ARG). Materiały zebrane przez współpracowników Ringelbluma, pozyskane z urzędów RŻ i gromadzone (przeważnie w postaci odpisów) pokazują nie tylko RŻ jako instytucję, „przyłapaną” na gorąco w kształtowaniu z Niemcami swojej polityki, lecz ilustrują jednocześnie kontakty RŻ z mieszkańcami getta, a także przedstawiają wewnętrzne życie Rady jako instytucji. Artykuł skupia się jedynie na dokumentach sprzed 22 lipca 1942 r. (sprzed akcji deportacyjnej), pozwalających odtworzyć organizację i politykę quasi-samorządu żydowskiego.

Część dokumentów daje nam szczególny wgląd w ważne obszary działalności Rady, nieopisane dotąd w literaturze w sposób wyczerpujący. Artykuł porusza tylko cztery wybrane aspekty: Radę jako narzędzie terroru, jej działalność pomocową, ewidencję ludności jako przykład codziennej działalności urzędniczo-biurokratycznej oraz wewnętrzny obraz Rady jako instytucji. Na szczególną uwagę zasługują dokumenty Rady ilustrujące, jak została wprzęgnięta przez Niemców w ich aparat terroru, przymusowo pośrednicząc zarówno w ucisku fiskalnym Żydów, ściąganiu ubezpieczeń społecznych, rekwizycjach (zwłaszcza „akcji futrzanej”), organizacji powszechnego przymusu pracy oraz w tworzeniu warsztatów rzemieślniczych, pracujących na rzecz okupanta.

Wymienione kwestie, zilustrowane dokumentami wybranymi przez ARG, pokazują Janusowe oblicze warszawskiego Judenratu: z jednej strony jest on ogniwem niemieckiego terroru, z drugiej – tarczą, która na miarę swych możliwości stara się chronić żydowską społeczność przed bezwzględnością niemieckich władz.
Krzesiny i Kreising – między pamiętaniem a pomijaniem. Polskie miasteczko wobec historii, pamięci i rywalizacji w cierpieniu
Authors: Matijevic Danijel , Kwiatkowski Jan
Published: November 2020

The area around Krzesiny, located near the city of Poznań, Poland, witnessed several dark events during World War II: Germans oppressed the local population, culminating in a terrorizing action dubbed “akcja krzesińska;” also, a forced labor camp, named “Kreising,” was built near the township, housing mainly Jews. After the war, the suffering in Krzesiny was remembered, but selectively – “akcja” and other forms of Polish suffering were commemorated, while the camp was not. By exploring the “lieux de mémoire” in Krzesiny – dynamics of memory in a small township in Poland – this paper uses localized research to address the issue of gaps in collective memory and commemoration. We briefly look at the relevant history, Polish memory regarding wartime events in Krzesiny, and the postwar dynamics of collective memory. Discussing the latter, we identify a new phenomenon at work, one which we dub “collective disregard” – group neglect of the past of the “Other” that occurs without clear intent. We argue that “collective disregard” is an issue that naturally occurs in the dynamics of memory. By making a deliberate investment in balanced remembrance and commemoration, societies can counter the tendencies of “disregard” and curb the controversies of competitive victimization claims, also called “competitive martyrdom”.
Biedni Polacy patrzą na warszawskich Żydów i na getto warszawskie
Authors: Grabowski Jan
Published: November 2020

The article presents a series of excerpts from various diaries written by Polish writers, who either visited the Warsaw Ghetto, or had a chance to observe the tragedy of Warsaw’s Jews from behind the ghetto walls.
Meldunki Obwodu „Praga” Policji Polskiej o zatrzymaniach Żydów w Warszawie w okresie maj–lipiec 1943 r.
Authors: Libionka Dariusz , Grabowski Jan
Published: November 2020

The article presents a selection of documents from the files of several precincts of the Warsaw “blue” police, which illustrate the involvement of Polish officers in the search for the Jews in hiding, during the 1942–1944 period.
Powstanie w getcie warszawskim. Nowe spojrzenie
Authors: Bauer Yehuda
Published: November 2020

Artykuł zawiera zarówno przypomnienie historii powstania w getcie warszawskim, jak i nową próbę reinterpretacji jego znaczenia. O ile rola Żydowskiej Organizacji Bojowej i Żydowskiego Związku Wojskowego (a także ruchów politycznych, które za nimi stały) zostały już gruntownie zbadane, o tyle brakuje studiów nad udziałem ludności cywilnej. Autor dokonuje także obszernego przeglądu sytuacji politycznej w getcie przed powstaniem oraz analizuje charakter kontaktów między podziemiem żydowskim a polskim kierownictwem ruchu oporu po aryjskiej stronie miasta. Na koniec zaś analizuje, w jaki sposób historyczne dziedzictwo powstania w getcie jest wykorzystywane i nadużywane zarówno w Polsce, jak i w Izraelu.
Utajone miasta. Kilka uwag o metodologii Gunnara S. Paulssona
Authors: Dreifuss Havi
Published: November 2020

Artykuł stanowi krytykę książki Gunnara S. Paulssona Secret City: The Hidden Jews of Warsaw, 1940–1945. Autorka po wnikliwej analizie danych i obliczeń zawartych w książce zarzuca Paulssonowi błędny w obliczeniach co do: (1) liczby Żydów, którzy przetrwali po aryjskiej stronie Warszawy do wybuchu powstania warszawskiego; (2) całkowitej liczby Żydów, którzy spędzili wojnę w ukryciu po stronie aryjskiej, i tych spośród nich, którzy przetrwali lata Zagłady; oraz (3) (ogromnej!) liczby Polaków, którzy pomagali Żydom w okupowanej Warszawie.

Obliczenia, prowadzone według błędnych złożeń statystycznych i metodologicznych, prowadzą do wątpliwych wniosków historycznych i należy je odrzucić. Paulsson wykorzystuje źródła w sposób wybiórczy cytując fragmenty, które potwierdzają jego szacunki liczbowe, jednocześnie lekceważąc całą resztę. W wieli miejscach obarcza Żydów winą za ich własną tragedię. Wykazał rażącym braku znajomości zarówno dostępnych źródeł, jak i ówczesnych realiów. Autorka ocenia wkład Paulssona w debatę nad liczbą ukrywających się Żydów jako pozbawiony wartości, a nawet szkodliwy, gdyż przywołuje język pozornie stałych danych.
Sprawcy, ofiary i inni
Authors: Gross Jan Tomasz
Published: November 2020

Książkę zatytułowaną Perpetrators, Victims, Bystanders, przełożoną na język polski jako Sprawcy, ofiary, świadkowie, Raul Hilberg opublikował w 1992 r. i termin, którym się posłużył – bystanders – niemal natychmiast przyjął się i wszedł do języka historiografii. Pytanie o użyteczność terminologii Hilberga, które sobie stawiamy, dotyczy, jak mi się wydaje, tylko tego pojęcia. Co do tego, że w procesie Zagłady byli sprawcy i były ofiary, w gronie badaczy nikt raczej nie ma wątpliwości. Chciałbym natomiast postawić tezę, że ten trzeci termin ze słynnego trójczłonowego podziału Hilberga – bardzo ważny, uzmysławia bowiem, że pełny opis dwudziestowiecznej tragedii Żydów wymaga czegoś więcej niż wskazania na sprawców i ofiary – od samego początku myląco określał ten dodatkowy, choć przecież istotny, aspekt Zagłady
Berlin w czasach narodowego socjalizmu i deportacja berlińskich Żydów – nowe publikacje z 2013 r.
Authors: Kosmala Beate
Published: November 2020

W roku 2013 przypadały 80. rocznica przejęcia władzy przez nazistów oraz 75. rocznica nocy pogromowej nazwanej Kristalnacht. W Berlinie do wydarzeń tych nawiązywały liczne projekty, mające na celu dokładne i wieloaspektowe ukazanie miasta w czasach narodowego socjalizmu. Autorka koncentruje się na publikacjach, które przy tej okazji trafiły do obiegu naukowego. Analizuje, w jakiej mierze ich autorzy dokonują rewizji dotychczasowych ustaleń oraz formułują nowe wnioski. W części pierwszej artykułu prezentuje prace ukazujące historyczną panoramę życia codziennego, społecznego i kulturalnego lat 1933–1945, by następnie omówić szczegółowo ostatnie publikacje dotyczące deportacji Żydów berlińskich – przez obóz zbiorczy przy Große Hamburger Strasse – do gett w Mińsku, Theresienstadt lub Łodzi czy wprost do Auschwitz. Ważnym aspektem tych prac jest dążenie do wskazania osób odpowiedzialnych za działania antyżydowskie.
Sny jako źródło do badań nad Zagładą
Authors: Engelking Barbara
Published: November 2020

Sny, najczęściej używane jako materiał do psychoterapii, mogą też stanowić źródło historyczne, świadectwo przeżyć i doświadczeń konkretnych osób znajdujących się w pewnym kontekście kulturowym oraz w szczególnym momencie historycznym. Sny śnione w czasie Zagłady obrazują bogactwo emocji doświadczanych przez ofiary, ich niewysławialne przeżycia, a także tęsknotę za bliskimi
Badania nad życiem religijnym Żydów w Polsce podczas Zagłady – główne źródła i podstawowe zagadnienia
Authors: Dreifuss Havi
Published: November 2020

Artykuł analizuje, w jaki sposób życie żydowskie podczas Zagłady jest opisywane w historiografii ortodoksyjnej. Autorka zwraca uwagę na problemy metodologiczne tradycyjnego ortodoksyjnego piśmiennictwa historycznego na ten temat. Wskazuje również na przydatność wewnętrznych źródeł rabinicznych do naświetlenia nowych aspektów na tym polu badawczym, szczególnie do poznania życia religijnego. W tekstach ortodoksyjnych widoczna jest tendencja do gloryfikacji tych, którzy sumiennie wypełniali nakazy religijnego stylu życia i stali na jego straży nawet w czasie Zagłady. Podkreślana jest też w nich ogromna odpowiedzialność, jaka spoczywała na rabinach ze względu na konieczność wykładania halachy w okolicznościach, w których kwestia życia i śmierci stała na porządku dziennym. Źródła takie warto włączyć do obiegu badawczego, z zastrzeżeniem starannego podejścia krytycznego i umieszczenia ich w szerokim kontekście
Powojenne dochodzenia policyjne we Francji, czyli próba samooczyszczenia paryskiej Prefektury Policji w latach 1944–1946
Authors: Grabowski Jan
Published: November 2020

After the liberation of France, French authorities decided to purge the police forces of suspected collaborators and Nazi sympathizers. The Parisian police force (numbering close to 20 000 officers and civilian employees) – by far the largest in the nation, underwent a scrutiny of the specially-created Commission d’Épuration, whose mandate extended to all members of the force active during the 1940–1944 period. All in all close to 4000 officers were vetted by the Commission, and some of them for stood accused of involvement in persecuting the Jews. The officers involved were usually able to deflect the accusations, quoting orders of their superiors and lack of own initiative. Harsh verdicts in these cases were rare, and the suspects were usually treated very leniently.
Julian Eliasz Chorążycki (1885–1943)
Authors: Haska Agnieszka
Published: November 2020

Artykuł rekonstruuje biografię dr. Juliana Chorążyckiego, inicjatora i pierwszego przywódcę organizacji przygotowującej bunt w obozie zagłady w Treblince
Dokumenty urzędowo-medyczne jako źródło do badania losu warszawskich Żydów 1939–1941
Authors: Janczewska Marta
Published: November 2020

Artykuł przedstawia dwie kolekcje archiwalne: karty zgonu warszawskich Żydów (z 1939 i 1941 r.) z archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego oraz zbiór ksiąg przechowywanych w Archiwum Państwowym m.st. Warszawy, zawierających nazwiska chorych, leczonych w 1939 i 1940 r. w szpitalu na Czystem oraz w szpitalu Bersohnów i Baumanów. Kolekcje stanowią fragment oficjalnej dokumentacji medycznej, którą dziś możemy odczytywać jako zapis losu warszawskich Żydów. Te nienarracyjne dokumenty stają się nie tylko jedynym świadectwem istnienia osób, które pochłonęła Zagłada, lecz także odsłaniają przed współczesnym czytelnikiem różne aspekty ich historii, stają się elementami wielkiego historycznego fresku
Pierwszy zarys historii Żydowskiej Organizacji Bojowej [Icchak Cukierman, Powstanie i rozwój ŻOB]
Authors: Libionka Dariusz
Published: November 2020

Prezentowany dokument to opracowanie dotyczące kontekstu utworzenia Żydowskiej Organizacji Bojowej, przebiegu walk w getcie warszawskim oraz innych gettach i obozach w 1943 r. Zostało sporządzone wiosną 1944 r. przez Icchaka Cukiermana „Antka”, w tym okresie komendanta ŻOB, a następnie wysłane wraz z innymi materiałami podziemia żydowskiego do Londynu. Po wojnie zostało opublikowane w Palestynie i stało się ważnym źródłem dla historyków zajmujących się historią żydowskiego oporu
Pamiętniki Chajki Klinger
Authors: Ronen Avihu
Published: November 2020

Chajka Klinger, urodzona w Będzinie, była działaczką konspiracji żydowskiej w tamtejszym getcie. Jedna z założycielek ŻOB w Będzinie, została aresztowana przez Gestapo. Zwolniona po przesłuchaniach i  torturach, uciekła z obozu przejściowego i w ukryciu zaczęła pisać wspomnienia dotyczące Ha-Szomer ha-Cair i podziemia będzińskiego. Udało się jej uciec z Polski i w 1944 r. dotarła do Palestyny
Mówi Jürgen Stroop. Proces likwidatora powstania w getcie warszawskim przed Sądem Wojewódzkim w Warszawie
Authors: Person Katarzyna
Published: November 2020

W marcu 1947 r., po ponadrocznych oficjalnych staraniach dyplomatycznych i zakulisowych rozmowach, Jürgen Stroop, likwidator powstania w getcie warszawskim, znalazł się w więzieniu mokotowskim w Warszawie. Jego proces nie miał być jednak tylko kolejnym z serii toczących się wówczas przed Najwyższym Trybunałem Narodowym (NTN) postępowań przeciwko niemieckim zbrodniarzom wojennym. Proces Stroopa miał ostatecznie rozliczyć zbrodnie nazistowskie w czasie Zagłady.
Epizod z biografii Dawida Wdowińskiego
Authors: Weinbaum Laurence
Published: November 2020

Dawid Wdowiński (1895–1970) należał do najbardziej znanych działaczy rewizjonistycznego ruchu syjonistycznego w Polsce w latach trzydziestych. Cieszył się renomą również jako psychoanalityk (pełnił kierowniczą funkcję na oddziale psychiatrycznym w szpitalu na Czystem w Warszawie). Jako jedyny spośród „żabotyńczyków” został wymieniony w leksykonie Czy wiesz kto to jest?. W wrześniu 1939 r., w przeciwieństwie do innych liderów ruchu rewizjonistycznego, pozostał w Warszawie. Trafił do getta (w którym stracił matkę), po deportacji znalazł się w obozie pracy w Budzyniu, a potem w innych obozach (jego żona, dr med. Antonina z d. Berger, zginęła w listopadzie 1943 r., podczas operacji „Erntefest”). Po wojnie osiadł w Nowym Jorku i przez wiele lat wykładał psychologię i psychiatrię w New School for Social Research. Kontynuował też działalność społeczno-polityczną. W 1961 r. został wezwany przez sąd izraelski do złożenia zeznań na procesie Adolfa Eichmanna
Kazik, Simcha Ratajzer, a później Simcha Rotem
Authors: Grupińska Hanka
Published: November 2020

Kazik, Simcha Ratajzer, a później Simcha Rotem
(10 lutego 1924, Warszawa – 22 grudnia 2018, Jerozolima)
Rozumiem sens pisania o kimś, kto odszedł, a kto był ważny dla innych. Ro- zumiem, że chcemy o nim wiedzieć jeszcze coś, przypomnieć, zapamiętać… Ale też wiem, że to, co zapiszę poniżej, nie będzie o Kaziku – będzie o tym, jak go rozumiem, pamiętam, jak potraϐię kilka zdań o nim napisać.
Stary kamienny dom w Jerozolimie. Posadzki z płytek ręcznie malowanych, barwne zdobienia. To była arabska dzielnica, Abu Tor. Do 1967 (od 1948) biegła tamtędy granica między nowym państwem Izrael a Jordanią. Kazik i Gina miesz- kali tu od dawna. Może to tylko moja skrzywiona myśl, ale wydawało mi się, że nie byli tam do końca u siebie ...
Zanim stał się Przytyk. Ruch narodowy a geneza zajść antyżydowskich w wojewódzkie kieleckim w latach 1931–1935
Authors: Kijek Kamil
Published: November 2020

Artykuł jest przeglądem przyczyn przemocy antyżydowskiej, która przetoczyła się przez prowincjonalne miasta i wsie centralnej Polski (w województwie kieleckim) w latach 1935–1937 i obejmowała znany pogrom w Przytyku w 1936 r. Autor na podstawie analizy aktywności politycznej Stronnictwa Narodowego i jego radykalnego skrzydła „młodych” w latach 1931–1935 pokazuje ich rolę we wprowadzaniu na polskiej wsi specyϐicznej kultury politycznej, zawierającej przemoc antyżydowską, radykalny nowoczesny antysemityzm, faszyzm i militaryzm; wszystko to stało się kluczowym kontekstem wydarzeń, do których doszło w następnych latach.
Szoa – nowe stworzenie. Metafizyka zła
Authors: Bartoś Tadeusz
Published: November 2020

Wiele czynników kulturowych w Europie służy współcześnie temu, by sprawę Zagłady zamknąć, by stała się ona elementem przeszłości, czymś, co nie ma już wpływu na nasze pogodne i szczęśliwe „dziś”. Formami zapomnienia są między innymi przebaczenie i pojednanie. Dlatego pamięć o złu Zagłady wymaga nieprzebaczenia i niepojednania. Nośnikiem pamięci może być jedynie nienawiść. Jednakże w kulturze chrześcijańskiej – opartej na stwarzaniu pozorów, udawaniu własnej dobroci – jest to kwestia wstydliwa. Ofiary Zagłady, które nie chcą wyrzec się nienawiści, raz jeszcze zostają oskarżone i skazane, tym razem przez własną zakłamaną kulturę
Żydzi i komuniści w okupowanej Warszawie
Authors: Engelking Barbara
Published: November 2020

W artykule zostało opisane ukrywanie się w okresie okupacji w Warszawie Żydów komunistów związanych ze środowiskiem nielegalnej PPR. Komuniści tworzyli ekskluzywną sieć pomocy, mającą istotne zasoby: możliwość uzyskania fałszywych papierów, źródeł utrzymania, mieszkania, okazję do walki z Niemcami oraz poczucie sensu. Ta sieć pomocowa nie powstała po to, by pomagać Żydom, pomagano raczej „przy okazji” towarzyszom partyjnym i ich rodzinom
O tym, co minęło, lecz nie zostało zapomniane: Badania archeologiczne na terenie byłego obozu zagłady w Treblince
Authors: Sturdy Colls Caroline
Published: November 2020

Public impression of the Holocaust is unquestionably centred on knowledge about, and the image of, Auschwitz-Birkenau – the gas chambers, the crematoria, the systematic and industrialized killing of victims. Conversely, knowledge of the former extermination camp at Treblinka, which stands in stark contrast in terms of the visible evidence that survives pertaining to it, is less embedded in general public consciousness. As this paper argues, the contrasting level of knowledge about Auschwitz- Birkenau and Treblinka is centred upon the belief that physical evidence of the camps only survives when it is visible and above-ground. The perception of Treblinka as having been “destroyed” by the Nazis, and the belief that the bodies of all of the victims were cremated without trace, has resulted in a lack of investigation aimed at answering questions about the extent and nature of the camp, and the locations of mass graves and cremation pits. This paper discusses the evidence that demonstrates that traces of the camp do survive. It outlines how archival research and non-invasive archaeological survey has been used to re-evaluate the physical evidence pertaining to Treblinka in a way that respects Jewish Halacha Law. As well as facilitating spatial and temporal analysis of the former extermination camp, this survey has also revealed information about the cultural memory.
Sprawcy i sprawczynie Zagłady a podejście do sprawiedliwości w NRD w latach 1949–1963
Authors: Lower Wendy
Published: November 2020

Drawn from archives of the former German Democratic Republic (GDR), and mainly the files of the Ministry for State Security (Stasi) and regional court records, this essay analyzes two lesser-known trials of Nazi perpetrators of the Holocaust in wartime Galicia. One case features a typical German gendarme convicted but released from prison in the 1950s; the other features a married couple who shot Jews and others on an SS agricultural estate. Both cases highlight East German investigation methods and prosecutors’ use of evidence, while the second affords an opportunity to consider gendered aspects of wartime crimes and postwar trials. On the basis of these cases the author examines how evolving political considerations in the 1950s and 1960s shaped investigations, judicial process s, and sentences against Nazi perpetrators
Wydział Archiwum getta łódzkiego a Archiwum Ringelbluma
Authors: Walicki Jacek
Published: November 2020

Omówione w artykule organizacje miały za zadanie zachować materiały źródłowe dotyczące losów Żydów podczas wojny oraz przygotować pierwsze opracowania poświęcone temu zagadnieniu. Zadanie to realizowały w sposób zależny od warunków zewnętrznych i różnic metodologicznych.

W Warszawie, choć w konspiracji, możliwe było zbieranie materiałów z całego obszaru Drugiej Rzeczypospolitej. W Łodzi praca mająca charakter „oficjalny” uniemożliwiała pełny obiektywizm szczególnie w zakresie stanu zdrowotnego i wysiedleń. W Łodzi opierano się przede wszystkim na materiałach oficjalnych (dokumentach, oficjalnych wywiadach). W Warszawie poszukiwano materiałów nie tylko znajdujących się w dotychczasowym kanonie źródeł historycznych, ale sięgano do takich ich kategorii, które stanowiły podstawę ówczesnych badań socjologicznych.

Oba zbiory przetrwały – ze stratami – wojnę i stanowią materiały do badań nad dziejami obu gett, przy czym znaczenie Archiwum Ringelbluma jest – ze względu na znacznie poważniejsze zniszczenia dokumentacji urzędowej – o wiele większe. Natomiast zbiory Archiwum łódzkiego getta były wykorzystywane dotychczas w mniejszym stopniu. Wiąże się to z różnicą zaawansowania badań nad oboma gettami i długotrwałym ograniczonym zainteresowaniem łódzkim gettem.
Ruch hachszarowy w getcie łódzkim w świetle dokumentów 1940–1941
Authors: Wiatr Ewa
Published: November 2020

Artykuł jest poświęcony funkcjonującym w pierwszych miesiącach istnienia getta w Łodzi hachszarom. Na terenie Marysina, w opuszczonych gospodarstwach rolnych, latem 1940 r. powstało kilkadziesiąt grup skupiających młodzież żydowską. Formalnie zostały włączone do Wydziału Rolniczego działającego w ramach administracji żydowskiej getta. Podzielono je na dwie grupy, różniące się oznaczeniem: literowe gromadziły osoby związane z organizacjami syjonistycznymi chalucowymi (szykujące się do roli pionierów w Palestynie), natomiast do oznaczonych cyframi rzymskimi należała młodzież z bardzo różnych środowisk. Grupy, określające się w dokumentach jako kibuce, kierowane przez wybierane przez siebie zarządy, organizowały pracę w przynależnych do zajmowanych budynków gospodarstwach oraz prowadziły aktywność kulturalną i sportową. Samodzielność funkcjonowania tych grup zmalała późną jesienią 1940 r. Oprócz konfliktów wewnętrznych czynnikiem wpływającym na upadek ruchu hachszarowego była pogarszająca się sytuacja w getcie (rosnące niedobory żywności) oraz konieczność organizowania resortów pracy, do których kierowana była młodzież z Marysina
Co dziś wiemy o niemieckich represjach za pomoc udzielaną Żydom? O książce Represje za pomoc Żydom na okupowanych ziemiach polskich w czasie II wojny światowej
Authors: Persak Krzysztof
Published: November 2020

Autor artykułu omawia i poddaje kwantyfikacji wyniki najnowszych badań nad niemieckimi represjami za pomaganie Żydom na okupowanych ziemiach polskich podczas drugiej wojny światowej. Druga warstwa artykułu obejmuje analizę uwarunkowań politycznych, w jakich są dziś prowadzone w Polsce takie badania, i ich uwikłania w oficjalną państwową politykę pamięci. Analiza konstrukcji i języka publikacji, w której przedstawiono wyniki tych badań, ujawnia obszary istniejących tabu i pokazuje defensywny charakter współczesnego dyskursu o ratowaniu Żydów
Nowa wystawa stała w Muzeum byłego niemieckiego Obozu Zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem
Authors: Grzegorczyk Andrzej
Published: November 2020

Obóz zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem ze względu na rolę, jaką odegrał w okresie Holokaustu, stanowi przestrzeń unikatową. Pomimo ogromu dokonanych w nim zbrodni miejsce to uległo deprecjacji w okresie powojennym. W ostatnich latach nastąpiła intensyfikacja działań zmierzających do należytego upamiętnienia go. Jednym z elementów tego procesu było udostępnienie w 2019 r. w przestrzeni poobozowej stałej ekspozycji historycznej, o której traktuje niniejszy tekst