XIX. Yüzyılın İkinci Yarısında Osman Devleti’nin Muhacirleri İskânında Mekânsal Organizasyon: Devlet Çiftliklerine Yerleşim
Authors: POLAT Habibe 
Published: December 2022

XIX. Yüzyılın İkinci Yarısında Osman Devleti’nin Muhacirleri İskânında Mekânsal Organizasyon: Devlet Çiftliklerine Yerleşim

Öz

Ekonomisi büyük oranda tarıma dayalı olan Osmanlı Devleti için iktisadî işletmelerinden olan çiftlikler önemli bir yere sahiptir. Bunun yanı sıra bir işletme olarak çiftliklerin nitelikleri XVII. yüzyıldan başlayarak Osmanlı’nın son dönemine kadar birbirinden farklı üniteleri teşkil etmektedir. Anadolu’da tımar sistemi içinde çiftlikler genel bir durumu ifade ederken özellikle İstanbul ve büyük şehirlerde kurulan çiftlikler padişah ve ailesine ayrılan, Hazine-i Hassa İdaresine bağlı ve hassa çiftlikleri ihtiva eden büyük işletmeleri ifade etmektedir. Söz konusu işletmelerde tarım ve hayvancılığın geliştirilmesi için büyük harcamalar yapılmış fakat mekânsal olarak büyük bir yeri işgal eden bu işletmeler beklenildiği gibi büyük kazançlar getirmemiştir. Aynı zamanda Osmanlı topraklarına 1853-1856 Kırım Harbi ve 1878-1879 Osmanlı-Rus Harbi sonrasında göç eden büyük kitlerin bir süre sonra Anadolu içinde yerleştirilecek yerlerin kalmaması ile bu işletmeler muhacir iskânı için önemli bir alternatif mekân haline gelmiştir.

Muhacir iskânı sürecinde planlı bir iskân doğrultusunda hareket eden Osmanlı Devleti’nin, devlet çiftliklerine muhacir yerleştirirken birçok opsiyonu bir anda düşündüğü söylenebilir. Çalışma, Osmanlı arşiv belgeleri kullanılarak muhacirlerin devlet çiftliklerine iskanı hakkında bir değerlendirme yapma fikrinden hareket etmektedir. Bu çalışma Osmanlı Devleti’nin muhacir iskânındaki mekânsal organizasyonun izdüşümü hakkında bilgi vermeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler: İskân, göç, muhacir, çiftlik, devlet çiftlikleri.

XIX. Spatial Organization in the Settlement of the Emigrants of the Osman State in the Second Half of the Century: Settlement on State Farms

Abstract

For the Ottoman State, whose economy is largely based on agriculture, farms, which are one of its economic enterprises, have an important place. In addition to this, the qualities of farms as an enterprise have been studied in the XVII century. it constitutes different units from each other starting from the century until the last period of the Ottoman Empire. While farms in the grooming system in Anatolia express a general situation, farms established especially in Istanbul and large cities refer to large enterprises that are reserved for the sultan and his family, are connected to the Treasury-i Hassa Administration and contain hassa farms. Large expenditures were made for the development of agriculture and animal husbandry in these enterprises, but these enterprises, which occupy a large spatial location, did not bring big profits as expected. At the same time, with the large masses who migrated to the Ottoman lands after the Crimean War of 1853-1856 and the Ottoman-Russian War of 1878-1879, there were no more places to settle in Anatolia after a while, these enterprises became an important alternative place for the resettlement of emigrants.

It can be said that the Ottoman Empire, acting in accordance with a planned settlement in the process of muhajir resettlement, is considering many options at once when placing muhajir on state farms. The study proceeds from the idea of making an assessment about the resettlement of emigrants to state farms using Ottoman archival documents. This study aims to provide information about the projection of spatial organization in the muhajir settlement of the Ottoman Empire.

Keywords: Resettlement, migration, emigration, farm, state farms.