Η ενεργοποίηση των αιμοπεταλίων στους ασθενείς με καρδιαγγειακή νόσο
Authors: Τσουμάνη Μαρία 
Published: August 2021

Εισαγωγή-Σκοπός: Η ασπιρίνη σε συνδυασμό με έναν P2Y12 ανταγωνιστή έχει ισχυρή αντιθρομβωτική δράση στην αντιμετώπιση των οξέων στεφανιαίων συνδρόμων (ΟΣΣ). Παράλληλα, μπορεί να εμφανίζουν ποικίλες πλειοτροπικές δράσεις είτε εξαρτώμενες από τα αιμοπετάλια είτε ανεξάρτητες από αυτά με μεγάλη σημασία για την αποτελεσματικότητα των αντιαιμοπεταλιακών φαρμάκων στους ασθενείς, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της μακροχρόνιας χορήγησής τους. Σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν η διερεύνηση των πλειοτροπικών δράσεων της ασπιρίνης και της κλοπιδογρέλης και η συσχέτισή τους με τις κλασικές παραμέτρους εκτίμησης της αιμοπεταλιακής λειτουργίας καθώς και με το φαινόμενο της αντίστασης. Επίσης, σκοπός ήταν η ανάδειξη κάποιων παραμέτρων που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως δείκτες διάγνωσης της αντίστασης.Υλικά και μέθοδοι: Στη μελέτη συμπεριελήφθησαν 118 ΟΣΣ ασθενείς που υποβλήθηκαν σε PCI και έλαβαν διπλή αντιαιμοπεταλιακή αγωγή με ασπιρίνη και κλοπιδογρέλη (δόση φόρτισης 325mg και 600 ή 300mg ακολουθούμενη από 100mg/ημέρα και 75mg/ημέρα, αντίστοιχα) ή ασπιρίνη και τικαγρελόρη (δόση φόρτισης 325mg και 180mg ακολουθούμενη από 90mg 2 φορές ημερησίως, αντίστοιχα). Η αντίσταση στην ασπιρίνη προσδιορίστηκε με τη μέθοδο LTA μετά από ενεργοποίηση των αιμοπεταλίων με αραχιδονικό οξύ (ΑΑ) ενώ η αντίσταση στην κλοπιδογρέλη εκτιμήθηκε με τη μέθοδο φωσφορυλίωσης VASP (τιμές PRI; platelet reactivity index). Στους δείκτες που προσδιορίστηκαν για τη διερεύνηση της πιθανής συσχέτισης τους με την αντίσταση περιλαμβάνονται: η συσσώρευση των αιμοπεταλίων σε διάφορους αγωνιστές με τη μέθοδο συσσωρευομετρίας, τα επίπεδα του TxB2 στο πλάσμα και του 11-δεϋδρο TxB2 στα ούρα καθώς και της sP-σελεκτίνης με τη μέθοδο της ELISA, η μεμβρανική έκφραση της P- σελεκτίνης (PE-CD62P) και της ιντεγκρίνης αIIbβ3 (πρόσδεση FITC-PAC-1) με κυτταρομετρία ροής και τα επίπεδα των εκκρινόμενων δεικτλων της ενεργοποίησης των αιμοπεταλίων (IL-1β, IL-8, VEGF, RANTES, GM-CSF) με τη μέθοδο της της μικροσωματιδιακής ανοσοενζυμικής τεχνολογίας. Επιπλέον, η μελέτη της προσκόλλησης των αιμοπεταλίων έγινε σε ολικό αίμα υπό συνεχή διατμητική τάση με το σύστημα Cellix. Τέλος, με τη μέθοδο φασματοσκοπίας φθορισμού διερευνήθηκε η αλληλεπίδραση της κλοπιδογρέλης με την rLp-PLA2 ενώ η επίδραση αυτής της πρόσδεσης στην ενεργότητα του ενζύμου μελετήθηκε με τη μέθοδο ιζηματοποίησης με τριχλωροξεικό οξύ χρησιμοποιώντας ως υπόστρωμα [3Η]PAF και ως πηγές του ενζύμου το ολικό πλάσμα, την χαμηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνη (LDL) και την rLp-PLA2. Η συνέπεια της αλληλεπίδρασης αυτής στο μεταβολισμό του φαρμάκου διαπιστώθηκε με φασματομετρία μάζας.Αποτελέσματα: Η διπλή αντιαιμοπεταλιακή αγωγή εμφάνισε διάφορες πλειοτροπικές δράσεις με τη μείωση των επιπέδων του TxB2 στο πλάσμα και του 11-δεϋδρο TxB2 στα ούρα, τη μείωση της μεμβρανικής έκφρασης της P-σελεκτίνης και της sP-σελεκτίνης, τη μείωση της έκφρασης του αIIbβ3 και τη μείωση των εκκρινόμενων δεικτών των αιμοπεταλίων του πλάσματος. Επίσης, μείωσε την αιμοπεταλιακή προσκόλληση στο κολλαγόνο καθώς και την ενεργότητα της Lp-PLA2 αναδεικνύοντας τις πλειοτροπικές δράσεις των φαρμάκων αυτών. Σύμφωνα με τη μέθοδο LTA, η συχνότητα αντίστασης στην ασπιρίνη ήταν 21% ενώ σύμφωνα με την ανάλυση VASP το 33% του συνόλου των ασθενών που έλαβαν κλοπιδογρέλη εμφάνισαν αντίσταση στο φάρμακο. Ανάμεσα στις παραμέτρους που εξετάστηκαν και τη συσσώρευση στο AA, για την αντίσταση στην ασπιρίνη δεν παρατηρήθηκε ισχυρή συσχέτιση παρά μόνο για την έκφραση της ιντεγκρίνης αIIbβ3 και της συσσώρευσης από το TRAP. Ανάμεσα στις παραμέτρους που εξετάστηκαν και τα επίπεδα φωσφορυλίωσης της VASP παρουσιάστηκε ισχυρή θετική συσχέτιση με πολλές από αυτές με τη μεμβρανική έκφραση της P-σελεκτίνης και της επαγόμενης από το TRAP συσσώρευσης να ξεχωρίζουν. Συμπέρασμα: Τα αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα μπορεί να εμφανίζουν ποικίλες πλειοτροπικές δράσεις εξαρτώμενες από τα αιμοπετάλια με τη μείωση χαρακτηριστικών δεικτών ενεργοποίησης αιμοπεταλίων και τη μείωση της προσκόλλησης τους στο κολλαγόνο καθώς και δράσεις ανεξάρτητες των αιμοπεταλίων όπως η μείωση της ενεργότητας της Lp-PLA2. Από τη μελέτη αυτή, αναδεικνύονται νέοι δείκτες διάγνωσης της αντίστασης στην ασπιρίνη (TRAP, PAC-1) και την κλοπιδογρέλη (TRAP, PAC-1, P-σελεκτίνη).