Η μοριακή σταδιοποίηση με multiplex PCR του καρκίνου του προστάτη
Authors: Παντελεάκου Ζαχαρούλα 
Published: January 2014

Η διασπορά της νεοπλασματικής νόσου είναι η κύρια αιτία θανάτου από καρκίνο στους ασθενείς με καρκίνο προστάτη. Νεότερες αποδείξεις συνηγορούν ότι τα καρκινικά κύτταρα διασπείρονται σε αρχικά στάδια εξέλιξης της νόσου. Κάποια εξ’ αυτών των κυττάρων μεταναστεύουν αιματoγενώς για να αποικίσουν σε απομακρυσμένες ανατομικά θέσεις από τον πρωτοπαθή όγκο και να δώσουν μεταστάσεις. Τα κύτταρα που διαφεύγουν από τον πρωτοπαθή όγκο σε δευτερογενείς εστίες για να προκαλέσουν μεταστάσεις καλούνται κυκλοφορούντα καρκινικά κύτταρα. Aυτά τα κύτταρα είναι η πηγή των αναπόφευκτα θανατηφόρων μεταστάσεων, που αποτελεί την κύρια αιτία αποτυχίας της θεραπείας σε ασθενείς με καρκίνο. Η ανίχνευση των κυκλοφορούντων καρκινικών κυττάρων στο περιφερικό αίμα ασθενών με καρκίνο, αποτελεί μια αισιόδοξη «υπόσχεση» αναφορικά με την έγκαιρη αναγνώριση του ενδεχομένου ανάπτυξης μεταστατικής νόσου ήδη από τα αρχικά στάδια, την κατηγοριοποίηση των ασθενών με βάση το ρίσκο υποτροπής, την παρακολούθηση της ανταπόκρισης στη θεραπεία, την εκτίμηση της βιοχημικής υποτροπής της νόσου, και την μελλοντική ανάπτυξη πιο αποτελεσματικών, καλύτερα στοχευμένων, εξατομικευμένων, αντικαρκινικών θεραπειών βασισμένων στα μοριακά χαρακτηριστικά τους. Μια πληθώρα ερευνητικών μελετών υποστηρίζει ότι η παρουσία κυκλοφορούντων καρκινικών κυττάρων στο περιφερικό αίμα, έχει προγνωστική σημασία σε διάφορους καρκίνους επιθηλιακής προελεύσεως. Επιπρόσθετα, όταν λαμβάνονται υπόψη οι περιορισμοί των παραδοσιακών παραμέτρων, όπως η τιμή του ειδικού προστατικού αντιγόνου στον ορό, η τιμή κατά Gleason, και το στάδιο, γίνεται ολοφάνερο ότι επιπρόσθετοι δείκτες απαιτούνται άμεσα για να βελτιωθεί η ακρίβεια πρόβλεψης της έκβασης της νόσου μετά από συγκεκριμένη θεραπεία, ειδικά στους ασθενείς με καρκίνο προστάτη και με υψηλό ρίσκο υποτροπής. Η πολλαπλή αντίδραση πολυμεράσης (Multiplex PCR) αποτελεί την πιο εξελιγμένη τεχνολογικά εκδοχή της κλασσικής αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης (PCR), κατά την οποία πολλαπλασιάζονται ταυτόχρονα στην ίδια αντίδραση περισσότερα από ένα τμήματα γονιδίων με την χρήση περισσότερων ζευγών εκκινητών στην ίδια αντίδραση. Ο κύριος σκοπός της έρευνας αυτής ήταν η ανάπτυξη για πρώτη φορά, ενός πειραματικού πρωτοκόλλου πολλαπλής αντίδρασης πολυμεράσης, το οποίο δύναται να πολλαπλασιάσει τρία ειδικά του καρκίνου του προστάτη γονίδια-δείκτες και δύο γονίδια-δείκτες σχετιζόμενα γενικά με κακοήθεια, και να εξεταστεί η τεχνική αυτή σαν βοηθητική μέθοδος στην κλινική σταδιοποίηση του καρκίνου του προστάτη. Τα γονίδια που περιλήφθηκαν στην μελέτη ήταν 5 mRNA καρκινικοί δείκτες: το ειδικό προστατικό αντιγόνο (PSA), το ειδικό προστατικό μεμβρανικό αντιγόνο (PSMA), το ειδικό προστατικό αντιγόνο των αρχέγονων προστατικών κυττάρων (PSCA), το πεπτίδιο που ομοιάζει την παραθορμόνη (PTHrP), και η κυτοκερατίνη 19 (CK19), που έχουν αποδειχτεί προηγουμένως να εκφράζονται σημαντικά στον καρκίνο του προστάτη. Συμπερασματικά, μετά την επιτυχημένη ανάπτυξη αυτής της τεχνικής, για πρώτη φορά διεθνώς,, προκύπτει από το αποτέλεσμα της παρούσας διατριβής η υπεροχή της πολλαπλής αντίδρασης πολυμεράσης (Multiplex PCR) συγκριτικά με την επιμέρους ανάλυση της έκφρασης των γονιδίων-δεικτών, κάτι που θα μπορούσε ενδεχομένως να συμπληρώνει το υπάρχον τεστ ειδικού προστατικού αντιγόνου στον ορό, και έτσι να βελτιώνει καθοριστικά τους υπάρχοντες τρόπους κλινικής σταδιοποίησης του καρκίνου του προστάτη.