Μεθοδολογικές προσεγγίσεις και εκτίμηση της διατροφικής κατάστασης της μητέρας κατά την κύηση
Authors: Τσακουμάκη Φωτεινή 
Published: July 2022

Κατά τις τελευταίες δεκαετίες το ενδιαφέρον της σύγχρονης επιστημονικής κοινότητας στρέφεται στην εξασφάλιση των προϋποθέσεων, ώστε η υιοθέτηση βιώσιμων διατροφικών προτύπων να αποτελέσει τρόπο ζωής για τις παρούσες και τις επόμενες γενιές. Δεδομένης της διατροφικής μετάβασης σε πρότυπα τα οποία χαρακτηρίζονται από αυξημένο ενεργειακό και μειωμένο θρεπτικό περιεχόμενο, και υπό το πρίσμα του επιπολασμού της παχυσαρκίας και της «κρυφής» πείνας, η καταγραφή της διατροφικής κατάστασης, ιδιαίτερα σε πληθυσμούς με αυξημένες διατροφικές απαιτήσεις, θεωρείται αναγκαία. Ως εκ τούτου, απώτερο στόχο της παρούσας διδακτορικής διατριβής αποτέλεσε η χαρτογράφηση της μητρικής διατροφικής κατάστασης, μέσω της εφαρμογής εξελιγμένων μεθοδολογικών προσεγγίσεων και εργαλείων. Προς αυτή την κατεύθυνση οι επιμέρους στόχοι οι οποίοι τέθηκαν ήταν οι εξής: α. η διερεύνηση των μεθοδολογικών προκλήσεων και η αντιμετώπιση των αβεβαιοτήτων, οι οποίες άπτονται της αξιολόγησης της διατροφικής ανεπάρκειας, καθώς και β. η αξιολόγηση της σχέσης μεταξύ των διατροφικών προτύπων και της επάρκειας θρεπτικών συστατικών. Στη μελέτη έλαβαν μέρος 608 γυναίκες κατά το 2ο τρίμηνο της κύησης. Η καταγραφή της συνήθους διατροφικής πρόσληψης της μητέρας πραγματοποιήθηκε με τη χρήση ημιποσοτικού ερωτηματολογίου συχνότητας κατανάλωσης τροφίμων, προσανατολισμένο στο Μεσογειακό πληθυσμό. Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε μέσω προσωπικής συνέντευξης. Τα διατροφικά δεδομένα προέκυψαν με τη χρήση ειδικά σχεδιασμένης βάσης δεδομένων στο Microsoft Excel. Επιπλέον, υπολογίστηκαν: ο Γλυκαιμικός Δείκτης του διαιτολογίου, το MedDiet Score, καθώς και ο HEI-2010. Η διατροφική ανεπάρκεια εκτιμήθηκε συνολικά, για 21 θρεπτικά συστατικά. Ως μέθοδοι για την εκτίμηση της ανεπάρκειας χρησιμοποιήθηκαν η πιθανότητα ανεπάρκειας και η μέθοδος «EAR cut-point». Η αξιολόγηση της σχέσης μεταξύ των a-priori διατροφικών προτύπων και της διατροφικής επάρκειας πραγματοποιήθηκε χρησιμοποιώντας ως εργαλείο εκτίμησης της διατροφικής ποιότητας τον ΗΕΙ-2010. Προκειμένου να διερευνηθεί το διατροφικό προφίλ εγκύων γυναικών και να χαρτογραφηθεί η διατροφική κατάσταση αυτής της πληθυσμιακής ομάδας, a-posteriori διατροφικά πρότυπα δημιουργήθηκαν εφαρμόζοντας την Ανάλυση σε Κύριες Συνιστώσες, έχοντας ως μεταβλητές εισαγωγής 18 θρεπτικά συστατικά. Οι συμμετέχουσες ομαδοποιήθηκαν σε ομοιογενείς, ως προς τα διατροφικά πρότυπα, διακριτές ομάδες μέσω Ιεραρχικής Ανάλυσης σε Συστάδες. Τα αποτελέσματα της διατριβής αυτής κατέδειξαν ότι, η λεπτομερής περιγραφική στατιστική ανάλυση, συνοδευόμενη από την εφαρμογή της μεθόδου «EAR cut-point» και των bootstrap διαστημάτων εμπιστοσύνης, θα μπορούσε να συμβάλει στην εκτίμηση των πραγματικών επιπέδων ανεπάρκειας. Στην περίπτωση των κατανομών οι οποίες χαρακτηρίζονται από μεγάλη «διασπορά», ειδικά όταν οι προσλήψεις εντοπίζονται μεταξύ της τιμής EAR και της τιμής RDA, η προσέγγιση πιθανοτήτων πιθανόν να έχει διακριτά πλεονεκτήματα έναντι της μεθόδου «EAR cut-point». Ανεξάρτητα από τη μέθοδο η οποία εφαρμόστηκε, μέτρια έως υψηλά επίπεδα ανεπάρκειας καταγράφηκαν για τις βιταμίνες C, B6 και Α, καθώς και για το μαγνήσιο, ενώ υψηλότερα επίπεδα ανεπάρκειας παρατηρήθηκαν στην περίπτωση του φυλλικού οξέος και του σιδήρου. Δεδομένου ότι παρόμοια βαθμολογία ΗΕΙ δύναται να προκύψει από συνδυασμούς επιμέρους συνιστωσών, οι οποίοι αντικατοπτρίζουν διαφορετικά διατροφικά πρότυπα, ο ΗΕΙ-2010 δεν σχετίζεται με τη διατροφική επάρκεια, τουλάχιστον υπό τις συνθήκες της παρούσας μελέτης. Ο μεθοδολογικός σχεδιασμός ο οποίος αναπτύχθηκε, βασιζόμενος στην προσέγγιση των a-posteriori διατροφικών προτύπων, θεωρήθηκε αποτελεσματικός για τον εντοπισμό διατροφικών συμπεριφορών και διαφορετικών επιπέδων διατροφικής επάρκειας. Η αξιολόγηση της μητρικής διατροφικής κατάστασης, μέσω αυτής της προσέγγισης, οδήγησε στον εντοπισμό 6 ομάδων γυναικών, ανάμεσά τους και μιας ομάδας με διακριτά διατροφικά χαρακτηριστικά τα οποία ομοίαζαν με αυτά του Μεσογειακού προτύπου διατροφής. Η αξιολόγηση της διατροφικής επάρκειας ανέδειξε ότι οι συμμετέχουσες στη συγκεκριμένη ομάδα ήταν πιο πιθανό να εμφανίσουν επαρκή πρόσληψη θρεπτικών συστατικών σε σύγκριση με τις συμμετέχουσες των υπόλοιπων ομάδων. Η παρούσα διδακτορική διατριβή επεκτείνει την ήδη υπάρχουσα γνώση ως προς τις μεθοδολογικές προσεγγίσεις για την εκτίμηση της διατροφικής κατάστασης, ενώ αποτελεί την πρώτη ερευνητική προσπάθεια διαμόρφωσης ενός μεθοδολογικού πλαισίου για την παράλληλη αντιμετώπιση των αβεβαιοτήτων για την αξιολόγηση της διατροφής της μητέρας κατά το στάδιο της κύησης. Τα αποτελέσματα τα οποία προέκυψαν δύνανται να συμβάλλουν στη συλλογή έγκυρων και αξιόπιστων δεδομένων για τη συγκεκριμένη πληθυσμιακή ομάδα, ενώ παράλληλα οι μεθοδολογικές προσεγγίσεις, οι οποίες αναπτύχθηκαν μπορούν να εφαρμοστούν σε διαφορετικές ομάδες πληθυσμού.