Συσχετισμός και αξιολόγηση βιοδεικτών οστικού μεταβολισμού μετά από θεραπευτική χορήγηση ραδιοϊσοτόπων στην οστική καρκινική νόσο
Authors: Ζαφειράκης Αθανάσιος 
Published: January 2014

ΣΚΟΠΟΣ: H αξιολόγηση της κλινικής χρησιμότητας της νέας γενιάς κολλαγονικών δεικτών, του αμινοτελικού προπεπτιδίου του προκολλαγόνου I (PINP) και του αμινο-τελοπεπτιδίου του κολλαγόνου I (NTx), για την εκτίμηση της οστεοβλαστικής και της οστεολυτικής δραστηριότητας αντίστοιχα, καθώς και δύο παραδοσιακών μη κολλαγονικών δεικτών, του οστικού κλάσματος της αλκαλικής φωσφατάσης (BALP) και της οστεοκαλσίνης (OC), σε ασθενείς με πολλαπλές επώδυνες οστικές μεταστάσεις από καρκίνους μαστού και προστάτη, μετά από ραδιοισοτοπικές αναλγητικές θεραπείες με 186Re-HEDP. ΥΛΙΚΟ-ΜΕΘΟΔΟΙ: Μελετήθηκαν συνολικά είκοσι τρεις ασθενείς που είχαν δεχθεί 36 ενδοφλέβιες θεραπείες με 186Re-HEDP κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ Απριλίου 2005 και Ιουνίου 2008. Από αυτούς, οι δεκαέξι ήταν άνδρες με καρκίνο του προστάτη (μέση ηλικία τα 69,7 έτη, ηλικιακό εύρος 41-84 έτη) και οι επτά ήταν γυναίκες με καρκίνο του μαστού (μέση ηλικία τα 62,9 έτη, ηλικιακό εύρος 39-81 έτη). Όλοι τους υπέφεραν από επώδυνες δευτεροπαθείς οστικές εντοπίσεις, που είχαν τεκμηριωθεί με πολλαπλά σπινθηρογραφήματα οστών. Οι ασθενείς εισήχθησαν στο πρωτόκολλο θεραπείας με 186Re-HEDP σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ενώσεως Πυρηνικής Ιατρικής (ΕΑΝΜ). Για κάθε ασθενή καταγράφηκαν σε προκαθορισμένα χρονικά διαστήματα πριν από κάθε ραδιοϊσοτοπική θεραπεία και κατά τη διάρκεια ενδελεχούς κλινικοεργαστηριακής παρακολούθησης, διάρκειας όχι μικρότερης των 3 μηνών, τα επίπεδα στον ορό των δεικτών της οστεοβλαστικής (bALP, OC και PINP) και της οστεολυτικής (NTx) δραστηριότητας, μαζί με την κλινική εκτίμηση του πόνου (PSI), ολόσωμο σπινθηρογράφημα οστών με προσδιορισμό των αντιστοίχων SSI και BSI καθώς και με συχνή παρακολούθηση των έμμορφων στοιχείων του αίματος. Η κλινική σημασία των νέων δεικτών εξήχθη από τη συσχέτιση των παραπάνω μεταβλητών με τον βαθμό ανταπόκρισης του οστικού άλγους (pain response) και τη διάρκεια της ανταπόκρισης (duration of response). ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: H ποσοστιαία μεταβολή των τιμών του δείκτη NTx προ και μετά θεραπείας με 186Re-HEDP, καθώς και οι προθεραπευτικές τιμές του λόγου NTx/PINP αποδείχθηκαν ως οι πλέον αξιόπιστοι προγνωστικοί παράγοντες για την εκτίμηση του βαθμού και της διάρκειας της κλινικής ανταπόκρισης στις θεραπείες αυτές. Συγκεκριμένα ο βαθμός της ανταπόκρισης του οστικού άλγους στις θεραπείες με 186Re-HEDP παρουσίασε στατιστικά σημαντική θετική συσχέτιση τόσο με τις μέγιστες ποσοστιαίες μεταθεραπευτικές μεταβολές του NTx (P = 0.015-0.025, αναλόγως του κατωφλίου του επιπέδου ανταπόκρισης), όσο και με τις τιμές του προθεραπευτικού λόγου NTx/PINP (P = 0.013), ενώ η διάρκεια της κλινικής ανταπόκρισης παρουσίασε αρνητική συσχέτιση με τις προθεραπευτικές τιμές του NTx (HR = 2.02, P = 0.042) και θετική με τις τιμές του προθεραπευτικού λόγου NTx/PINP (HR = 2.17-2.97, P = 0.022-0.029 αναλόγως διχοτόμησης ή τριχοτόμησης των τιμών του λόγου). Ανάλογες συσχετίσεις δεν ανεδείχθησαν για τους λοιπούς δείκτες. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Τα παραπάνω δείχνουν ότι η λογική της χρήσης των προθεραπευτικών τιμών ενός ισχυρού οστεολυτικού κολλαγονικού δείκτη (ΝΤx) και ενός μοντέλου λόγου οστεολυτικού / οστεοβλαστικού δείκτη (NTx/PINP), που δεν έχει αναφερθεί μέχρι τώρα στη βιβλιογραφία και το οποίο εκφράζει με τη μορφή αριθμητικού κλάσματος τον παθοφυσιολογικό μηχανισμό του φαινομένου uncoupling στη βιοχημική διεργασία της οστικής ανακατασκευής, έχει σαφή προβλεπτική ισχύ (predictive value) στην εκτίμηση τόσο του βαθμού, όσο και της διάρκειας της κλινικής ανταπόκρισης μετά από ραδιοισοτοπικές θεραπείες με 186Re-HEDP. Με βάση τα αποτελέσματα αυτής της μελέτης, οι δείκτες αυτοί μπορούν να αποδειχθούν ως η μέθοδος εκλογής για τη παρακολούθηση του θεραπευτικού αποτελέσματος των αναλγητικών ραδιοφαρμάκων, αλλά και για την προθεραπευτική επιλογή των ασθενών που θα ανταποκριθούν στις θεραπείες αυτές.