Η ενδοεπιχειρηματικότητα σε περιόδους χρηματοοικονομικής κρίσης
Authors: Κώστα Γεωργία 
Published: July 2024

Tα τελευταία χρόνια o κλάδος της επιχειρηματικότητας, και ειδικότερα της ενδοεπιχειρηματικότητας, η οποία αναφέρεται στην επιχειρηματικότητα στο πλαίσιο ήδη υφιστάμενων οργανισμών, έχει συγκεντρώσει το ερευνητικό και επιχειρηματικό ενδιαφέρον ως ένας εν δυνάμει παράγοντας ενίσχυσης του ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος των επιχειρήσεων. Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει την ενδοεπιχειρηματικότητα των ελληνικών επιχειρήσεων, και ειδικότερα, τη σχέση μεταξύ συγκεκριμένων παραγόντων του εσωτερικού περιβάλλοντος και των διαστάσεων της ενδοεπιχειρηματικότητας, στο πλαίσιο της βαθιάς χρηματοοικονομικής κρίσης που επικρατεί στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια. Η έρευνα επικεντρώνεται στο εσωτερικό περιβάλλον των οργανισμών, καθώς αυτό βρίσκεται υπό την άμεση επιρροή της διοίκησης. Για το σκοπό αυτό, και λαμβάνοντας υπ’ όψιν το πολύ-επίπεδο οργανωσιακό περιβάλλον, η παρούσα μελέτη επιμερίζει το εσωτερικό περιβάλλον των επιχειρήσεων σε τρία διακριτά οργανωσιακά επίπεδα: τον οργανισμό ως σύνολο, την ομάδα εργασίας και το άτομο. Σε επίπεδο οργανισμού, η εμπειρική ανάλυση εξετάζει την ύπαρξη σχέσης μεταξύ των τεσσάρων ειδών οργανωσιακής κουλτούρας που χαρακτηρίζει τις επιχειρήσεις (κουλτούρα σχέσεων, κουλτούρα επιχειρηματικότητας, κουλτούρα κανόνων, κουλτούρα στόχων) με τις διαστάσεις της ενδοεπιχειρηματικότητας (ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, καινοτομικότητα, αυτοανανέωση, προδραστικότητα). Σε επίπεδο ομάδας εργασίας ή εγγύτερης ομάδας, διερευνάται η συσχέτιση του κλίματος των ομάδων εργασίας, και ειδικότερα των επιμέρους παραμέτρων που αναγνωρίζει η βιβλιογραφία (όραμα, συμμετοχική ασφάλεια, προσανατολισμός στο έργο, υποστήριξη καινοτομίας) με τις διαστάσεις της ενδοεπιχειρηματικότητας. Τέλος, σε ατομικό επίπεδο, εξετάζεται η ύπαρξη συσχέτισης μεταξύ της ατομικής δημιουργικότητας και των διαστάσεων της ενδοεπιχειρηματικότητας. Ακόμη, η εμπειρική ανάλυση επιχειρεί να διερευνήσει την ύπαρξη συσχετίσεων μεταξύ των επιμέρους διαστάσεων του εσωτερικού περιβάλλοντος. Η συνεισφορά και η πρωτοτυπία της διατριβής έγκεινται, αφενός, στο γεγονός ότι προσεγγίζει το εσωτερικό περιβάλλον των οργανισμών διακριτά, αναγνωρίζοντας και επισημαίνοντας τα πολλαπλά επίπεδα οργανωσιακής δομής που ενυπάρχουν, και αφετέρου, στην ανάδειξη βασικών παραγόντων τους οποίους προτείνει η βιβλιογραφία ως καθοριστικούς παράγοντες της ενδοεπιχειρηματικής δράσης, χωρίς ωστόσο να έχουν διερευνηθεί επαρκώς εμπειρικά. Επιπλέον, η παρούσα εμπειρική ανάλυση αποτελεί την πρώτη απόπειρα διερεύνησης της ενδοεπιχειρηματικότητας των ελληνικών επιχειρήσεων και των παραγόντων που σχετίζονται με αυτή, σε ένα πλαίσιο έντονης χρηματοοικονομικής αβεβαιότητας και δυσπραγίας, σε αντίθεση με τις χρηματοοικονομικές συνθήκες των χωρών στις οποίες αναπτύχθηκε η ενδοεπιχειρηματική θεωρία. Τα ευρήματα της διατριβής υπογραμμίζουν ότι η δημιουργικότητα του ατόμου αποτελεί βασικό παράγοντα της ενδοεπιχειρηματικής συμπεριφοράς, καθώς σχετίζεται με τρεις από τις τέσσερις διαστάσεις της ενδοεπιχειρηματικότητας. Αναφορικά με την οργανωσιακή κουλτούρα, τα αποτελέσματα της έρευνας επιβεβαίωσαν την ύπαρξη θετικής συσχέτισης μεταξύ μιας κουλτούρας επιχειρηματικής προσέγγισης, με τη διάσταση της προδραστικότητας της ενδοεπιχειρηματικότητας, η οποία αναφέρεται στην τάση των επιχειρήσεων να ηγούνται των εξελίξεων έναντι των ανταγωνιστών τους. Αντίθετα, κουλτούρες κανόνων με τυποποιημένες διαδικασίες και έμφαση στη γραφειοκρατία και την ιεραρχία, φαίνεται να σχετίζονται αρνητικά με την ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και την καινοτομικότητα. Αρνητική συσχέτιση παρατηρήθηκε επίσης και μεταξύ της κουλτούρας στόχων και της αυτοανανέωσης των επιχειρήσεων. Πράγματι, οργανισμοί οι οποίοι υιοθετούν κουλτούρες στόχων, επικεντρώνονται κυρίως στο εξωτερικό περιβάλλον, γεγονός που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη έννοια της αυτοανανέωσης, η οποία αντιπροσωπεύει την εσωτερική αναμόρφωση του οργανισμού. Η αρνητική αυτή σχέση, μεταξύ μιας κουλτούρας που είναι επικεντρωμένη στα αποτελέσματα, και των ενδοεπιχειρηματικών πρακτικών, αποτελεί ένα παράδοξο, το οποίο θα μπορούσε να αιτιολογηθεί λαμβάνοντας υπ’ όψιν τη συμπεριφορική χρηματοοικονομική θεωρία και ειδικότερα την αγελαία συμπεριφορά (herding behavior). Από την άλλη πλευρά, κουλτούρες επικεντρωμένες στις σχέσεις, δεν εμφάνισαν καμία συσχέτιση με ενδοεπιχειρηματικά στοιχεία, γεγονός που αποδίδεται στο ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό οικογενειακών επιχειρήσεων που υπάρχουν στην Ελλάδα. Σε επίπεδο ομάδας εργασίας, η σχέση μεταξύ του κλίματος και της ενδοεπιχειρηματικής δράσης φαίνεται περιορισμένη, καθώς από τις τέσσερις παραμέτρους του κλίματος, μόνο η σαφήνεια του οράματος και η συμμετοχική ασφάλεια πρόκυψε ότι σχετίζονται με την προδραστικότητα. Από τα ερευνητικά αποτελέσματα σχετικά με τις συσχετίσεις μεταξύ των ανεξάρτητων μεταβλητών, προέκυψε ότι κουλτούρες προσανατολισμένες στην επιχειρηματικότητα εμφανίζουν θετική συσχέτιση με τη δημιουργικότητα και το κλίμα των ομάδων εργασίας σε επίπεδο υποστήριξης της καινοτομίας και συμμετοχικής ασφάλειας. Κουλτούρες προσανατολισμένες στις σχέσεις σχετίζονται επίσης θετικά με το κλίμα, σε επίπεδο οράματος και συμμετοχικής ασφάλειας, ενώ κουλτούρες επικεντρωμένες στην επίτευξη των στόχων εμφανίζουν μεν θετική σχέση με τη δημιουργικότητα, ωστόσο η σχέση τους με το κλίμα, σε επίπεδο υποστήριξης της καινοτομίας, φαίνεται να είναι αρνητική. Βάσει των ανωτέρω, συζητώνται και αναλύονται η συνεισφορά των εμπειρικών αποτελεσμάτων της έρευνας στον τομέα της ενδοεπιχειρηματικής συμπεριφοράς των επιχειρήσεων, καθώς επίσης και διοικητικές υποδείξεις και περιορισμοί της έρευνας. Τα ευρήματα της έρευνας θα είναι χρήσιμα στους ακαδημαϊκούς, τους ερευνητές, αλλά και τους επαγγελματίες στην κατανόηση των δυνάμεων που δρουν στην ενδοεπιχειρηματική διαδικασία, ούτως ώστε να ενισχυθεί, κατ’ αυτόν τον τρόπο, η θέση και η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων μέσω της έμφασης στην ενδοεπιχειρηματικότητα.