Συμβολή στη μελέτη της χλωρίδας, των οικοσυστημάτων και των υπηρεσιών τους στο Εθνικό Πάρκο Χελμού - Βουραϊκού, κατάρτιση προγράμματος βιο-παρακολούθησης και αξιολόγηση κινδύνου εξαφάνισης σπάνιων και απειλούμενων φυτών, ως εργαλεία διαχείρισης
Authors: Τσακίρη Μαρία 
Published: November 2024

Η Προστατευόμενη Περιοχή του Εθνικού Πάρκου Χελμού - Βουραϊκού παρουσιάζει εξαιρετικό επιστημονικό ενδιαφέρον και έχει χαρακτηριστεί ως θερμό σημείο χλωριδικής ποικιλότητας και ενδημισμού για την Ελλάδα, φιλοξενώντας μεγάλο αριθμό σπάνιων και ενδημικών φυτικών taxa, καθώς και αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών. Γι’ αυτό τον λόγο, προσελκύει διαχρονικά επιστήμονες από διάφορα ερευνητικά πεδία της Επιστήμης των Φυτών. Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι: α) η μελέτη και η συμβολή στην ολοκληρωμένη γνώση της χλωριδικής ποικιλότητας του Εθνικού Πάρκο Χελμού - Βουραϊκου, β) η μελέτη και η αξιολόγηση των τύπων οικοτόπων, των τύπων οικοσυστημάτων και των υπηρεσιών τους, καθώς και η αξιολόγηση των πιέσεων και απειλών που υφίστανται τα οικοσυστήματα, και τέλος, γ) η κατάρτιση προγράμματος βιο-παρακολούθησης σπάνιων και απειλουμένων ενδημικών φυτικών taxa και η αξιολόγηση του κίνδυνου εξαφάνισης αυτών σύμφωνα με τα κριτήρια της Διεθνούς Ένωσης για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN). Η αυτοφυής αγγειώδης χλωρίδα του Εθνικού Πάρκου, βάσει της πολυετούς έρευνας πεδίου, σε συνδυασμό με βιβλιογραφική έρευνα, περιλαμβάνει 1467 φυτικά taxa, εκ των οποίων 177 taxa είναι ελληνικά ενδημικά. Ταυτόχρονα, καταγράφονται και άλλα ενδιαφέροντα φυτικά taxa στην περιοχή, όπως βαλκανικά και αρκτικο-αλπικά στοιχεία, taxa περιορισμένης εξάπλωσης, taxa που περιλαμβάνονται σε ερυθρούς καταλόγους ή/και προστατεύονται από την ελληνική και τη διεθνή νομοθεσία. Όσον αφορά τη βλάστηση, η περιοχή φιλοξενεί 14 τύπους φυσικών οικοτόπων του Παραρτήματος Ι της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, εκ των οποίων δύο είναι οικότοποι Προτεραιότητας, καθώς και 3 ελληνικούς τύπους φυσικών οικοτόπων που δεν περιλαμβάνονται στην Οδηγία. Η χαρτογράφηση και η αξιολόγηση των τύπων οικοτόπων, των τύπων οικοσυστημάτων και των οικοσυστημικών τους υπηρεσιών πραγματοποιήθηκε σε επίπεδο Ειδικών Ζωνών Διατήρησης για τις Προστατευόμενες Περιοχές που περιλαμβάνονται στο Εθνικό Πάρκο (Όρος Χελμός-Ύδατα Στυγός, Φαράγγι Βουραϊκού, Αισθητικό Δάσος Καλαβρύτων, Σπήλαιο Καστριών). Ο Βαθμός Διατήρησης των περισσότερων τύπων οικοτόπων αξιολογήθηκε ως Ικανοποιητικός, ωστόσο οι οικότοποι 5210, 72Β0, 92C0, 92D0 και ο οικότοπος προτεραιότητας 6230* αξιολογήθηκαν με Μη Ικανοποιητικό Βαθμό Διατήρησης. Σε επίπεδο οικοσυστημάτων προσδιορίστηκαν 8 τύποι οικοσυστημάτων MAES επιπέδου 2 που αντιστοιχούν σε 18 τύπους οικοσυστημάτων MAES επιπέδου 3. Η πλειοψηφία των τύπων οικοσυστημάτων (74,5%) χαρακτηρίζεται από καλή έως άριστη κατάσταση, ενώ το 22,4% αξιολογήθηκε σε μέτρια κατάσταση και μόλις το 2,6% αξιολογήθηκε σε φτωχή κατάσταση και το 0,4% σε κακή κατάσταση. Για το σύνολο των τύπων οικοσυστημάτων προσδιορίστηκαν 53 διαφορετικές οικοσυστημικές υπηρεσίες. Η παρακολούθηση και η αξιολόγηση του κίνδυνου εξαφάνισης, σύμφωνα με τα κριτήρια της IUCN, πραγματοποιήθηκε για τα πέντε αποκλειστικά ενδημικά του Εθνικού Πάρκου Χελμού - Βουραϊκου (Alchemilla aroanica, Lonicera alpigena subsp. hellenica, Polygala subuniflora, Silene conglomeratica και Valeriana crinii subsp. crinii), καθώς και για το Sideritis clandestina subsp. peloponnesiaca, ελληνικό ενδημικό taxon με περιορισμένη εξάπλωση στα βουνά της Β και ΒΚ Πελοποννήσου. Η αξιολόγηση του κινδύνου εξαφάνισης είχε ως αποτέλεσμα την ένταξη 4 taxa στην κατηγορία «Κρισίμων Κινδυνεύον», ένα «Κινδυνεύον» και ένα «Σχεδόν Απειλούμενο». Η γνώση που προέκυψε από το σύνολο των αποτελεσμάτων της παρακολούθησης και της αξιολόγησης του κίνδυνου εξαφάνισης και η προτεραιοποίηση των ειδών και των οικοτόπων που χρήζουν προστασίας και διατήρησης, λαμβάνοντας υπόψη κριτήρια σπανιότητας και μοναδικότητας, καθώς και την ένταση των πιέσεων και απειλών που υφίστανται, αποτελεί χρήσιμο και αναπόσπαστο εργαλείο, για την υλοποίηση στοχευμένων δράσεων που θα συμβάλουν στην αποτελεσματική διαχείριση της βιοποικιλότητας σε επίπεδο φυτικών ειδών και οικοσυστημάτων της προστατευόμενης περιοχής του Εθνικού Πάρκου Χελμού-Βουραϊκού. Για την ολοκληρωμένη διαχείριση της περιοχής, προτείνονται δράσεις όπως η παρακολούθηση, η ίδρυση και εγκατάσταση Μικρο-Αποθεμάτων φυτικών ειδών και τύπων οικοτόπων ως καινοτόμο εργαλείο διαχείρισης, καθώς και δράσεις in situ και ex situ διατήρησης.