Κρατικοί θεσμοί και μεταναστευτική - προσφυγική πολιτική
Authors: Γιαννίογλου Ευσταθία 
Published: January 2024

H παρούσα διατριβή εξετάζει τις διαδικασίες απόκτησης της ελληνικής ιθαγένειας, μέσα από τους μηχανισμούς του κράτους, του θεσμικού πλαισίου και της εφαρμογής του από τη γραφειοκρατία και τους ανθρώπους που έμμεσα ή άμεσα την υλοποιούν και την επηρεάζουν. Η προσέγγιση της έρευνας ακολουθεί την ανθρωπολογική πειθαρχία, καθώς μεθοδολογικά υιοθετεί την εθνογραφία, επιστημολογικά προτεραιοποεί τις νοηματοδοτήσεις των πληροφορητών και θεωρητικά βασίστηκε στις ανθρωπολογικές προσεγγίσεις για το κράτος και την ιθαγένεια. Το ευρύτερο συγκείμενο της διατριβής τοποθετείται στα όρια της πολιτικής ανθρωπολογίας, της ανθρωπολογικής μελέτης του έθνους - κράτους και της γραφειοκρατικής του πρακτικής, καθώς και της ανθρωπολογίας της μετανάστευσης. Η βασική υπόθεση εργασίας που διατυπώνεται στην παρούσα διατριβή είναι κατά πόσο οι μεταβολές στις διαδικασίες απόδοσης της ελληνικής ιθαγένειας προκύπτουν τόσο από το ιστορικό πλαίσιο που κανονιστικά αποτυπώνεται στο δίκαιο όσο και από τις καθημερινές λειτουργίες των κρατικών γραφειοκρατικών μηχανισμών, τα σχέδια ζωής των «αλλοδαπών»1 που εισέρχονται στη χώρα, τις πρακτικές που υλοποιούν, τα κοινωνικά δίκτυα που τους υποστηρίζουν και στα οποία συμμετέχουν. Η απόδοση της ελληνικής ιθαγένειας, το ίδιο το περιεχόμενο της, δε συνιστά μια διαδικασία, στο πλαίσιο της οποίας το κράτος μονοσήμαντα απλά επιλέγει, βάσει των κυρίαρχων ιδεολογικών αναπαραστάσεων, αυτούς που επιθυμεί ως πολίτες. Η απόδοση της ιθαγένειας προκύπτει μέσα από πιο δυναμικές διαδικασίες, στις οποίες διαπλέκονται εκδοχές της κυρίαρχης εθνικής ιδεολογίας, μεταβολές των διεθνών σχέσεων και των γεωπολιτικών δομών, σχέδια ζωής των αλλοδαπών που βρίσκονται ή επιλέγουν να έρθουν στην Ελλάδα, ρουτίνες της γραφειοκρατίας, πολιτισμικές αναπαραστάσεις και κοινωνικά δίκτυα εντός και εκτός Ελλάδας. Η επιτόπια έρευνα διήρκησε δύο έτη και πραγματοποιήθηκε το διάστημα από τον Οκτώβριο του έτους 2017 έως τον Οκτώβριο του έτους 2019. Διεξήχθησαν συνεντεύξεις με πληροφορητές - κλειδιά, πραγματοποιήθηκαν συζητήσεις και συναντήσεις με πολλούς άλλους πληροφορητές και έγινε ενδελεχής μελέτη αρχείων και φακέλων υποψηφίων προς πολιτογράφηση. Ως προς την πολιτογράφηση των Αλλογενών Αλλοδαπών, η έρευνα αφορά στη μελέτη περιπτώσεων σύμφωνα με το αρ. 5 του Ν.3284/2004 (ΦΕΚ Α΄ 217/10.11.2004) και τη διεξαγωγή προσωπικών συνεντεύξεων των αλλοδαπών πολιτών από την Επιτροπή Πολιτογράφησης. Η διαδικασία αυτή καταργήθηκε με τον Ν.4735/2020 (ΦΕΚ Α΄197/12.10.2020). Το πεδίο της παρούσας έρευνας περιλαμβάνει τις δημόσιες Υπηρεσίες Ασύλου Θεσσαλονίκης, την Υπηρεσία Αλλοδαπών και Μετανάστευσης Νομού Θεσσαλονίκης, καθώς και την Υπηρεσία Ιθαγένειας Κεντρικής Μακεδονίας για τη μελέτη περιπτώσεων Ομογενών από τις χώρες της πρώην Ένωσης Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (ΕΣΣΔ). Επίσης, μελετήθηκαν διεξοδικά τα δίκτυα που επικουρούν τους αλλοδαπούς, είτε ως στερούμενοι νομιμοποιητικών εγγράφων, είτε ως αιτούντες άσυλο, είτε ως αναγνωρισμένοι πρόσφυγες, όπως το σχολείο για μετανάστες «Οδυσσέας», το «Κοινωνικό Κέντρο - Στέκι Μεταναστών» και το «Χριστιανικό Στέκι» της Ευαγγελικής Εκκλησίας και οι «Γιατροί του κόσμου».