bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Het sociale welzijnswerk: zorgen voor hulp!
Authors: Breda Jef , Jacobs Thérèse
Published: May 2023

Vanuit allerlei sociaal-politieke achtergronden wordt aangedrongen op een versterking van het aandeel van vrijwilligers en van vrijwillige organisaties als oplossing voor actuele problemen in het welzijnswerk. Het maatschappelijke discours hieromtrent is volgens de auteurs beladen met te hoge en onjuiste verwachtingen. De vrijwillige component kan in de zorgverlening terecht worden versterkt. Men mag deze beleidswijziging niet te voluntaristisch voorstellen. Op vrijwillige basis hulp ver strekken is immers geen vorm van onvoorwaardelijk altruïsme. Vrijwilligheid berust in wezen op specifieke ruilverhoudingen. En vrijwillige organisaties staan in hoge mate bloot aan allerlei organisatorische veranderingsprocessen, heel in het bijzonder de bureaucratisering en/of de traditionalisering van hun optreden. Vrijwilligheid versterken in de zorgsector zal daarom maatwerk worden. In het bijzonder zal gelet moeten worden op de wederzijdse afstemming van het zogeheten informele zorgcircuit en het op beroepsmatige basis georganiseerde welzijnswerk.
De invloed van de gezinsconfiguratie op de studieprestaties van scholieren
Authors: Van Hijfte M.
Published: May 2023

Het opzet van deze studie betreft het testen van het door Zajonc en Markus, ter verklaring van de cognitieve ontwikkeling, voorgesteld psychosociale confluentiemodel waarin wordt aangetoond dat de intellectuele ontwikkeling van het kind, die bepaald wordt door de gemiddelde intellectuele gezinsomgeving, niet alleen afhankelijk is van de gezinsgrootte maar ook van de lengte van de intervalperiodes tussen de geboorten. Meer concreet, wordt - bij 1206 scholieren uit het secundair onderwijs - nagegaan in welke mate gezinsstructurele factoren een effect uitoefenen op de behaalde Studieresultaten. In tegenstelling tot de predicties van genaamd confluentiemodel maar in lijn met de meer recente empirische bevindingen, werd gevonden dat, na controle voor sociale klasse van herkomst, leeftijd en bezochte school, de gezinsstructurele variabelen geen bijdrage leveren tot het verklaren van de variantie in de studieprestaties. Aansluitend hierbij wordt erop gewezen dat het effect van 'externe' beïnvloedingsmechanismen - zoals school en vrienden - mogelijks een verklarende bijdrage kan leveren voor de cognitieve ontwikkeling van schoolgaande kinderen.
Deviant gedrag van meisjes: een toepassing van het differentiele socialisatieperspectief
Authors: Blomme Johan
Published: May 2023

Lange tijd maakte het fenomeen deviant gedrag van meisjes binnen de criminologie; een verwaarloosd studieterrein uit. De voornamelijk psychologische verklaringen van deviant gedrag van meisjes leidden dan ook tot de individualisering van de oorzaken ervan.
Een belangrijke aanzet tot de hernieuwde belangstelling voor deviant gedrag van; meisjes vormen onderzoekingen naar de niet-geregistreerde jeugdmisdadigheid waaruit blijkt dat het deviantie- en delinquentiepatroon van meisjes sterke gelijkenissen vertoont met dit van jongens. Anderzijds wordt door studies over selectiviteit in de rechtspleging gewezen op de paternalistische, bescherming waarvan vooral meisjes het voorwerp uitmaken en op het hanteren van een dubbele standaard van moraliteit waarmee gedragingen van jongens en meisjes op verschillende wijze als deviant geklasseerd worden.
Mede onder invloed van de door de feministische criminologie gelanceerde emancipatiehypothese valt er de laatste jaren een toegenomen belangstelling te constateren voor de roltheoretische benadering van meisjescriminaliteit. De resultaten van empirisch onderzoek wijzen evenwel niet eenduidig in de richting van het door aanhangers van de emancipatiehypothese veronderstelde verband tussen masculinisering van vrouwelijk gedrag enerzijds en toegenomen vrouwen- en meisjescriminaliteit anderzijds. Benevens de kritiek dat de emancipatiehypothese gebaseerd is op traditionele assumpties omtrent de geslachtsrollen, wordt hierin ook geen aandacht besteed aan de processen langs dewelke geslachtsrollen vastgelegd worden en op welke wijze deze laatste kunnen verbonden worden met sekseverschillen in deviant gedrag. In deze bijdrage wordt geargumenteerd dat een startpunt voor de verklaring van geslachtsverschillen in deviant gedrag gelegen is in de analyse van socialisatieprocessen die het gedrag van jongens en meisjes sturen in de richting van de overeenkomstig hun sekse geldende sociale rollen. Terwijl hierdoor duidelijk wordt dat de factoren die aan de basis liggen van deviant en delinquent gedrag zowel bij meisjes als bij jongens dezelfde kunnen zijn, kunnen geslachtsspecifieke socialisatieprocessen (althans gedeeltelijk) verantwoordelijk gesteld worden voor de differentiële belangrijkheid naar geslacht van criminaliteitsbelemmerende of -bevorderende factoren.
Politieke conflictbeheersing in België, Italië en Zwitserland: een vergelijkende studie
Authors: Dierickx Guido
Published: May 2023

De kosten van het politieke conflict lopen klaarblijkelijk hoger op in België dan in Zwitserland maar minder hoog in België dan in Italië. Een verklaring zou kunnen gevonden worden in de politieke cultuur en structuur waarin de politieke elites van deze drie landen moeten werken.
De stijl om met conflicten om te gaan blijkt harder te zijn en de ideologische ruimte blijkt meer unidimensioneel te zijn in Italië. Op beide punten lijkt de cultuur van de Belgische en van de Zwitserse besluitvormers zich beter te lenen tot een soepele en geslaagde beheersing van conflicten.
Omtrent de politieke structuur zijn vooral de hulpmiddelen van belang die ter beschikking van de politieke elites staan om de uitdaging van de probleemelites aan te kunnen. Deze probleemelites plegen immers de conflicten aan te wakkeren die de politieke elites moeten beheren en beheersen. De uitdaging blijkt eerder sterk te zijn in België en in Italië. Maar de Belgische politici lijken weerbaarder te zijn dan hun Italiaanse collega's. Hun (relatief grotere) kracht schuilt in de veelvormigheid van hun politieke procedures, in de autonomie van hun roldefinitie, in de sterkte van hun partijorganisaties.
Veranderingen in interpretatiemodellen en verruiming van de onderzoeksthematiek
Authors: Kesteloot Roger
Published: May 2023

In dit artikel wordt een beeld geschetst van twee evoluties die zich in de naoorlogse, sociologische studie van het verband tussen arbeid en technologie, op het niveau van de produktie-organisaties, hebben voorgedaan. Op het vlak van de interpretatiemodellen gaat de hoofdtendens in de richting van het afwijzen van het technologisch determinisme, en wordt expliciet gezocht naar een evenwicht tussen structuur- en handelings- theorie. Op het vlak van de bestudeerde problematiek, kan gesteld worden dat meer en meer pogingen worden ondernomen om de studie van loutere innovatie-effecten te verlaten en bv. ook de besluitvorming rond technologische vernieuwing tot voorwerp van onderzoek te maken.
Technologie: op zoek naar een dynamisch analysemodel
Authors: Berckmans Paul
Published: May 2023

Het artikel is bedoeld als een inbreng in de discussie over de rol van (nieuwe) technologie als afhankelijke of onafhankelijke variabele in sociaal onderzoek. Om tot een dynamisch analysemodel te komen, worden drie begrippen omschreven die nauw met elkaar in verband staan: wetenschap (W), techniek (t) en Technologie (T). Aan de hand van verschillende voorbeelden wordt geschetst hoe complex de verbanden en wisselwerkingen tussen deze drie componenten zijn. Essentieel is de centrale rol die machtsverhoudingen (M) daarbij spelen: technologie kan in dit model maar tot stand komen nadat wetenschap en techniek werden gefilterd door sociale machtsverhoudingen. Dit betekent dat technologie per definitie geen neutrale factor is, maar het resultaat van waardengebonden besluitvormingsprocessen. Het analysemodel schetst tevens de verschillende mogelijkheden om technologie als onafhankelijke, afhankelijke of interverniërende variabele te hanteren, en doet suggesties naar prioritair te onderzoeken verbanden.
Percepties van taakkenmerken onder technologische verandering: enkele methodologische beschouwingen
Authors: De Ceuster Patrick
Published: May 2023

Om te meten in hoeverre taakkenmerken veranderen onder de invloed van technologische innovatie, kan men verschillende procedures aanwenden. Een procedure bestaat ering om de percepties te registreren die taakuitvoerders bezitten in verband met uiteenloopende dimensies vanhun werk. Daarbij stelt zich een probleem van interpretatie, omdat men niet weet in hoeverre men met deze methode verschillen tussen individuen eerder dan tussen taken aan het meten is. Om op die vraag een antwoord te verschaffen, worden de resultaten besproken van onderzoek waarbij aan drie verschillende samples van respondenten gevraagd werd om uitspraken te doen over een zelfde taak; daarbij werd gebruik gemaakt van de Job Characteristic Inventory. Uit dat onderzoek blijkt dat er, afgezien van andere validiteitsproblemen, nogal wat divergentie optreedt tussen de drie samples zonder dat deze afdoende verklaard kan worden. De implicatie is dat indien taken alleen gemeten worden aan de hand van uitspraken door de taakuitvoerders, slechts een specifiek geheel van percepties bevraagd wordt, dat in min of meer belangrijke mate afwijkt van de beeldvorming die bij andere populaties bestaat.
Automatisering van ambtenarenwerk
Authors: Van Raemdonck Christ'l
Published: May 2023

In dit artikel worden de resultaten van een verkennend onderzoek gebundeld, waarbij ambtenaren van overheidsdiensten (informatieverwerking als gebruikersdiensten) over de gevolgen van de invoering van informatica bevraagd worden. Wanneer tot informatisering van deze diensten beslist wordt, dan kunnen wij meteen een reeks voorvallen observeren zoals de vertraagde installatie van een up-to-date (informatica) personeelskader, een blijvende aarzeling tussen de (om)scholing van eigen reeds in dienst zijnde personeel of het aantrekken van externe deskundigen (zonder ambtenarenstatuut). In deze nogal grote verwarring, de afwezigheid van een invoeringsplan op langere termijn, en door het "vacuum" dat de informatica in de bureaucratische en administratieve voorschriften genereert, kunnen sommige ambtenaren - als zij amateurs-programmeurs kunnen worden - een zekere onmisbaarheid verwerven. Maar deze kunde vertoont met de bestaande promotieprocedures en -systemen een hoge mate van "incompatibiliteit". Om hieraan te verhelpen zouden alvast enkele nieuwe tussenberoepen, zoals de coördinator - verbindingsfiguur tussen informatica-centra en gebruikers - moeten gecrëerd worden. De impact van de informatica op de kwaliteit van het werk zal grotendeels afhangenv an het niveau waarop de ambtenaar tewerkgesteld is: het topniveau blijft buiten schot; het leidinggevend personeel is bedreigd maar beschikt nog over voldoende onderhandelingsruimte om de nefaste gevolgen te voorkomen, het uitvoerend personeel zonder contact met cliënten lijdt aan een onherroepelijk functieverlies. Wie voor gebruikers/cliënten moet werken is aan zo'n functie-uitholling minder blootgesteld. De vakbonden tenslotte blijken meer geïnteresseerd in het verdedigen van categoriale privilegies en traditionele statuten dan in het beheersen van het informatieproces.
De katholieke Kerk van België en haar vergelijk met de moderne wereld: enkele initiatieven met internationale reikwijdte
Authors: Remy Jean , Voyé Liliane , Tihon André
Published: May 2023

Throughout the period stretching from 1860 to Vatican Council, 11 (1962-1965), Belgium stood out as one of the epicentres in which the Catholic Church sought out ways of coexisting with modernity, i.e. with scientific progress and its repercussions on doctrine, on the one hand, and with the rise of individual rights on the other. This dynamism lay within a favorable context; the existence of an innovatory ruling classes; a tradition of exchanges and differences, due to the country's frontier position; the promulgation of a constitution which guaranteed modern liberties; the presence of an episcopate which was concerned with its autonomy. The existence of a significant milieu for intellectual interaction (linked to the Catholic University of Louvain in particular) stimulated this search. The search found expression in various domains of the pastoral, as is attested, for example, by certain features of the liturgical movement, of spirituality, of missionary concerns, of catholic action, and of oecumenicalism.
Vrijzinnigheid, vrijmetselarij en lekenbewegingen
Authors: Dethier Hubert
Published: May 2023

In this contribution an attempt is made to clarify a number of aspects of the problems of "free-thinking" in Flanders. Starting from this rather unique meaning of the concept of "free-thinking” (a combination of atheism, unbelief, progressiveness, anticlericalism) and from the specificness of "free-thinking” in Flanders, an attempt is made both to describe its form of organization and to investigate its relationship with Belgian freemasonry. The majority of persons surveyed in a study of nonbelievers (Willemyns) claimed to be a member of a "free-thinkers" association. Their occupational status is found to be very similar to that of key-members of "free-thinking" organizations as described by other authors: an intellectual elite, consisting of professional men, such as teachers and university professors, and others working in the socio-cultural sectors. As a result of this it can be presumed that the concept "free-thinking", as it is used by the "unbelievers" in the survey, reflects the view of organized "free-thinkers". At the same time it raises the problem whether the only "free-thinking" people are the organized ones. At any rate there exists a large discrepancy between the numbers of non-church people and the membership figures of "free-thinkers" associations. In spite of the fact that in the literature on pillarization a rather strict parallel is drawn between the make-up of Catholic and "free-thinking" structures (within them a liberal and socialist political variety), an essential distinction must be made between the Catholic and "free-thinking" pillar. There can be no question of a "free-thinking" pillar comparable to the Catholic one. Historical studies make clear that class-differences kept the free-thinking movement divided as early as the 19th century. Thus, unlike Catholicism in its building up of the Catholic pillar, the divided movements of free-thinking (and, indeed, freemasonry) have not functioned as a cohesive force. Nonetheless, in the actual concrete realization of organized "free-thinking", we find a tendency towards the erection of a 'duplicate-pillar' as a safety-net with respect to the dominant Catholic pillar, though the majority of the free-thinkers stress its strategic and provisional interest.
Het voortbestaan van de traditionele scheidingslijnen en hun voornaamste accentverschillen
Authors: Voyé Liliane , Remy Jean
Published: May 2023

A comparison of the way in which various issues (the advancement of women, housing, town planning and national and regional development, immigrant workers) are dealt with by the organs of the Catholic pillar and by those of the socialist pillar, highlights the persistence of an essential difference between their respective approaches to social reality. The work environment is regarded as decisive by the socialist organizations; any change in any sphere whatsoever can only be achieved through action carried out with reference to this sphere. For christian organizations, on the other hand, social reality is made up of a multiplicity of structures within which distinct forms of action are in order. This difference in approach cannot only be explained by the difference in clientele. This difference is in turn to be understood, it seems, by reference to a difference in underlying philosophies. On the socialist side, only control of the labour process via collective regulations and structural change can bring about change; on the christian side, the personalist tradition induces an emphasis on the quality of human relationships and on personal effort, without which no structural change can be effective.
De jongeren en de godsdienst
Authors: Rezsohazy Rudolf
Published: May 2023

The author is conducting a comparative enquiry into the values and the behaviour of young people aged between 16 and 18 years (random sample of 702 French-speaking Belgians) and their parents. He describes the differences between the young people surveyed in both 1977 and 1982, The religious disengagement which is described is explained by some main variables such as the influence of the family and of the school. These direct factors of socialisation, operationalized by the questionnaire, also depend on recent cultural and historical changes and are related to the macro-sociological context.
De religiositeit bij de jeugd
Authors: Voyé Liliane , Remy Jean
Published: May 2023

Research carried out in 1981 among state and private secondary school pupils confirmed that they identified themselves all the more as christians if they had received a christian upbringing at home and at school; however, this upbringing seems more oriented towards an ethic than towards a doctrine. This self-identification is connected with a Christ-centred religion, in which belief is structured In secular terms and in which the institution of the Church seems of little relevance. In-depth interviews were then held with young people who declared themselves to be Christian or non-Christian and who were representative of the results of the survey. These interviews showed that the young people could be classified around a combination of four axes: 1) emphasis on interiority and personal experience versus assertion of the need for a moral authority; 2) reference to a community versus emphasis on a hierarchical structure; 3) primacy given to individual ethics versus emphasis on social ethics; 4) emphasis on rationality versus ritual. Besides the fact that these axes are constituted in different ways, it is crucial to note that they cross-cut the question as to whether one asserts that one is a Christian or a non-Christian
Moslim-organisaties in België
Authors: Dassetto Felice , Bastenier Albert
Published: May 2023

In Belgium there are about 200,000 immigrants who come from a country in which the Muslim religion is dominant (from Morocco and Turkey in particular). This is a completely new phenomenon, as Belgium has never, even in its colonial history, experienced an encounter with Islam. This text presents the results of a study about all the organized forms of Islam in Belgium, Over the last ten years, these have developed considerably. It is important to distinguish between the diverse nature of all these organized forms: from the mosques and prayer rooms, to movements and brotherhoods, to the action of States and interstate organizations. The Belgian State which' has recognized the Muslim religion, giving it the same status as the Catholic, Protestant and Jewish religions, proves to be an important "organizer of Islam", particularly as regards the teaching of this religion. Organized Islam is becoming one of the institutions on which the future of the insertion of immigrants will depend.
Sekten en nieuwe religieuze bewegingen in België
Authors: Dobbelaere Karel , Voisin Michel
Published: May 2023

In this paper, the authors study eight religious movements in Belgium, only one being originally Belgian: Antoinism. Baha'ism, Mormonism and Jehovah's Witnesses emerged in the last century; the Unification Church, Scientology, Rajneeshism and the International Society for Krishna Consciousness are new religious movements. These groups, with the exception of Jehovah's Witnesses, have had a very limited success in Belgium. The particular characteristics of the Belgian society have almost no impact on the recruitment or the social structure of these movements. The new religious movements and Baha'ism recruit especially among the junior managerial staff of the service sector {schools, hospitals, social work, etc.); the others among the working class and the clerical staff of the productive sector. The article analyses, among other things, the different social functions which these groups have for these different social categories of people.
Sportjournalistiek en agressie: een analyse van commentaar op agressief gedrag in voetbal op televisie
Authors: Benoit Erik
Published: May 2023

In de literatuur zijn de meningen omtrent de draagwijdte van het effect van de massamedia verdeeld. Er schijnen nochtans aanwijzingen te bestaan dat agressieve media-modellen op zijn minst een versterkende invloed uitoefenen op attitudes en houdingen ten overstaan van agressie en geweld in de sport, vooral bij jonge sportbeoefenaars. Het medium televisie beschikt in elk geval over de middelen om de dramatiek van een sportgebeurtenis te verhogen. Opzet van deze studie was het analyseren van de houding van de sportjournalist ten opzichte van agressief spelgedrag in het voetbal. Daartoe werd gebruik gemaakt van het agressieclassificatieschema van Gabler. Twaalf rechtstreeks en integraal uitgezonden voetbalwedstrijden werden op videoband opgenomen en volgens deze methode aan observatie onderworpen. De gegevens gaven ons meteen ook een inzicht in de aard van agressief spelgedrag in voetbal: per wedstrijd werden gemiddeld 38 agressieve handelingen geregistreerd. Het expliciet en bewust letsel toebrengen aan de tegenspeler komt minder frequent voor dan algemeen wordt beweerd. Voorts bleek ook dat het bezoekende elftal doorgaans teruggrijpt naar een hogere graad van agressief gedrag. Uit de analyse van de commentaar kan afgeleid worden dat het onderscheid tussen foutief en agressief spelgedrag niet altijd even duidelijk werd gesteld ten gevolge het met elkaar identificeren van normen en spelregels, maar algemeen bleek dat de verslaggever doorgaans een vrij goed begrip heeft van wat agressie inhoudt : naarmate de graad van agressiviteit hoger lag, was ook de beoordeling door de journalist strenger. Nochtans leek dit verband tussen agressiviteit van een handeling en de beoordeling ervan door de verslaggever duidelijk minder sterk, wanneer het ging om de veroordeling van agressief gedrag van de “favoriete ploeg”. Dit werpt toch enige vragen op omtrent de objectiviteit van de sportjournalist bij de beoordeling van het geweld in de sport
Sociaal-culturele christenheid en publieke religie: een vergelijking
Authors: Dobbelaere Karel
Published: May 2023

In this article, the author compares the emergence, the content, and the functions of socio-cultural Christianity with the American civil religion, the most evolved of all civil religions. First, he establishes a parallelism between the emergence of both growing functional differentiation and its accompanying processes increasingly marginalized the church(es), stimulating a search för more genera! meaning systems to legitimate and integrate the nation or pillar. Both "religions” are based on certain central values. The difference between socio-cultural Christianity and the American civil religion is not only situated in differences in values, but essentially in the fact that the American civil religion functions for a pluralistic nation while socio-cultural christianity functions only tor the Christian segment of a society, Consequently, the former refers to the Jewish and Christian tradition and is clearly differentiated from the Jewish and Christian denominations while the latter is exclusively Christian and the differentiation from the Catholic Church is only partial, Finally, the author discusses the integrative, prophetic, and legitimating functions. He stresses the importance of socio-cultural Christianity for the legitimation of the pillar and points out its prophetic functions. He also argues that socio-cultural Christianity plays an important role in the "expressive" integration of the pillar but not in its "instrumental” integration.
De dynamiek van na-oorlogse welvaarstaten: enige theoretische aanzetten tot een vergelijkende analyse van sociale politiek
Authors: Roebroek Joop M.
Published: May 2023

De stelling dat westerse welvaartsstaten na de Tweede Wereldoorlog een convergente ontwikkeling doormaken en dat de economische crisis deze convergente trend alleen nog maar versterkt, lijkt algemeen aanvaard. In dit artikel wordt evenwel een alternatief perspectief gepresenteerd: westerse welvaartstaten lijken sedert het midden van de jaren zeventig een uiteenlopende ontwikkeling naar “sterke” en “zwakke” welvaartsstaten door te maken. Vertrekkend vanuit een vergelijking van de Zweedse, als een sterke welvaartsstaat, en de Nederlandse welvaartsstaat, als een zwakke welvaartsstaat, wordt de stelling verdedigd dat de belangrijkste oorzaak voor deze divergentie is gelegen in de politieke sfeer, meer in het bijzonder de sociale politiek. Feitelijk is dit de resultante van een lang historisch proces, dat zijn wortels heeft in de jaren dertig, waaraan belangrijke bijdragen zijn geleverd in de jaren vijftig en zestig, en waar lange termijn ontwikkeling in de maatschappelijke krachtsverhoudingen, al dan niet diepgaand gewijzigd In de jaren zeventig, doorslaggevend zijn.
Naar een 'ander' ongehuwd moederschap.
Authors: Masui M.
Published: May 2023

Inzicht verwerven in de aan de gang zijnde veranderungen binnen het fenomeen ongehuwd moederschap vormt de kern van dit artikel. Daarom wordt nagegaan, in het wetenschappelijk onderzoek terzake, welk type ongehuwde moeder toonaangevend is en welke houdingen de samenleving dienaangaande heeft ontwikkeld in de période 1960-1981 in België, meer bepaald in het Nederlandstalig landsgedeelte. Die veranderingen binnen het ongehuwd moederschap staan in nauw verband met enkele maatschappelijke ontwikkelingen van de jaren 1960-1970 zoals onder meer de tweede seksuele revolutie, de emancipatiegolf ten aanzien van vrouwen en de ontwikkelingen van moderne contraceptiva. Het bewust, gewenst ongehuwd moedertype lijkt sinds medio van de jaren zeventig, het onbewuste, ongewenste, vaak sociaal-problematisch ongehuwd moedertype van de vorige decennia te vervangen. Wat de houdingen van de samenleving betreft ten aanzien van ongehuwd moederschap, lijkt er eveneens een evolutie waar te nemen gaande van afwijzing en marginalisering naar een grotere tolerantie en zelfs naar aanvaarding onder zekere voorwaarden
Generatie, gezinsvorm en inkomen: ontwikkelingen in Vlaanderen 1976-1985
Authors: Cantillon Bea , Lesthaeghe Ron
Published: May 2023

Voor de jaren 1970-1985 werd onder meer in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk vastgesteld dat de inkomenspositie van de jonge gezinnen is verzwakt, terwijl deze van de bejaarden is verbeterd. Hier wordt nagegaan of dit ook voor Vlaanderen geldt en wat de oorzaken zijn van dit fenomeen. Naast macro-economische effecten wordt ook de verzwakte gezinssolidariteit onderkend als mede bepalend voor de nieuwe vormen van bestaansonzekerheid.
In gesprek met een "behoudend, kritisch" socioloog: Herbert Blumer
Authors: Verhoeven Jef , Ruebens Martin , Van Eyken Monique
Published: May 2023

Naar aanleiding van het overlijden van Herbert Blumer brengt deze bijdrage een kort overzicht van zijn sociologie-opvatting. De auteurs laten hierbij H. Blumer zelf aan het woord. Zijn ideeën over onderzoeksmethodologie en wetenschapsfilosofie worden verduidelijkt met uitspraken van Blumer tijdens een interview met één van de auteurs in 1980. Blumer verdedigt een sociologische onderzoeksmethodologie waarin de eigenheid van de sociale werkelijkheid tot haar recht komt. Elk onderzoek moet vertrekken van een nauwkeurige exploratie van het onderzoeksprobleem. Hierna kan de socioloog slechts tot een adequate begripsvorming en theorie-opbouw komen wanneer hij de mogelijkheid open laat dat de sociale werkelijkheid kan "terugpraten". Als leerling van G.H. Mead situeert Blumer zichzelf als een uitgesproken volgeling van het pragmatisch denken. Hij benadrukt het belang van de empirie, maar waarschuwt voor een positivistische-behavioristische interpretatie. Met het fenomenologisch denken heeft hij enige verwantschap maar hij wijst op het gevaar van een overdreven subjectivisme in dit denken. Herbert Blumer heeft ertoe bijgedragen dat de dominantie van het functionalistisch denken in vraag gesteld werd en dat er aandacht gecreëerd werd voor het procesmatig en interpretatief karakter van de sociale werkelijkheid.
Ferdinand Tönnies. Gemeenschap en maatschappij. Grondbegrippen van de zuivere sociologie
Authors: Ruebens Martin
Published: May 2023

De oorspronkelijke uitgave van dit boek verscheen in 1887 onder de titel: 'Gemeinschaft und Gesellschaft. Abhandlung des Kommunismus und Sozialismus als empirischer Kulturformen' (Leipzig, Reisland Verlag). Deze synopsis is gebaseerd op de achtste uitgave, verschenen in 1935 onder de titel: 'Gemeinschaft und Gesellschaft. Grundbegriffe der reinen Soziologie' (Leipzig, Hans Buske Verlag), herdrukt in 1979 (Darmstadt, Wissenschaftliche Buchgesellschaft).
Max Weber: De protestantse ethiek en de geest van het kapitalisme, gevolgd door De protestantse sekten en de geest van het kapitalisme
Authors: Vandekerckhove Lieven
Published: May 2023

Het boek De protestantse ethiek en de geest van het kapitalisme is een herwerkte versie van een tekst die oorspronkelijk als artikel gepubliceerd werd in twee afleveringen van het Archiv für Sozialwissenschaft und Sozialpolitik (XX en XXI, respektievelijk 1904 en 1905). De herwerkte versie daarvan verscheen voor het eerst in Webers Gesammelte Aufsätze zur Religionssoziologie (Mohr [Paul Siebeck], Tübingen, 1920). De hier gepubliceerde synopsis is gebaseerd op deze laatste uitgave, zoals fotomechanisch gereproduceerd in 1986, enerzijds, en op de Engelse vertaling ervan door Talcott Parsons (The protestant ethic and the spirit ofcapitalism, Unwin Paperbacks, London, Sydney, 1985 [1930], en de Franse vertaling ervan door Jacques Chavy (L’éthique protestante et l'esprit du capitalisme, suivi d’un autre essai, Plon, Paris, 1960), anderzijds. Het essay De protestantse sekten en de geest van het kapitalisme is een herwerkte versie van een artikel in de Frankfurter Zeitung (Paasnummer 1906), dat naderhand uitgebreider en onder de titel Kirchen und Sekten gepubliceerd werd in Christlichen Welt, 1906, pp. 558 vlgde, 577 vlgde. De hier gepubliceerde synopsis ervan is gebaseerd op de tekst die werd opgenomen in Webers Gesammelte Aufsätze zur Religionssoziologie en op de Franse vertaling ervan door Jacques Chavy (L’éthique protestante et l’esprit du capitalisme, suivi d’un autre essai, Plon, Paris, 1960), anderzijds.
Alexis de Tocqueville: Over de democratie in Amerika. Eerste boek
Authors: Stouthuysen Patrick
Published: May 2023

De oorspronkelijke uitgave van "De la Démocratie en Amérique" verscheen in twee delen, respectievelijk in 1835 en 1840. Deze synopsis is gebaseerd op de uitgave verschenen in het tweede volume van de, onder leiding van André Jardin gepubliceerde, Oeuvres (Parijs, Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade, 1992).
Alexis de Tocqueville: Over de democratie in Amerika. Tweede boek
Authors: Stouthuysen Patrick
Published: May 2023

De oorspronkelijke uitgave van "De la Démocratie en Amérique" verscheen in twee delen, respectievelijk in 1835 en 1840. Deze synopsis is gebaseerd op de uitgave verschenen in het tweede volume van de, onder leiding van André Jardin gepubliceerde, Oeuvres (Parijs, Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade, 1992).
Een vergelijkende test van zes modellen voor de verdeling van coalitieprijzen en een PSI-index voor de stabiliteit van coalities
Authors: Houben Paul
Published: May 2023

Dit artikel onderwerpt de zes belangrijkste modellen voor de verdeling van "coalitieprijzen" aan een vergelijkende test. Naast de klassieke succescriteria, worden nog twee nieuwe evaluatietechnieken gebruikt: een numerische analyse die de kansrelaties tussen de resultaten van de theorieën meet, en een analyse van netto empirische relaties die moet nagaan of politici twee of meer theorieën combineren wanneer zij een keuze voor een coalitie maken. Voor wat de inhoud van de modellen betreft, worden er twee voorstellen gemaakt. Gamsons huidige minimal power theorie lijkt formeel niet conclusief te zijn. Om deze theorie te vervangen, wordt een PSI-index voor stabiliteit afgeleid uit de zogenaamde Shapley-waarde. Wij stellen dan dat de zes theorieën niet onderling concurreren, maar eerder verschillende fasen van het proces van coalitievorming beschrijven. Bij het begin kiezen de partners intuïtief een redelijke verdeling, die later rationeel niet gebalanceerd blijkt te zijn. Vanuit deze initiële verdeling evolueren de onderhandelingspaden naar een equilibrium toe.
De dorpen van de hoofdstad: gemeentelijke coalities in Brussel, 1946-1982
Authors: Deschouwer Kris
Published: May 2023

Gemeentelijke coalities kunnen een aantal aanduidingen geven van hoe coalities op het nationaal niveau gevormd worden, en hoe ze bestudeerd kunnen worden. In dit artikel worden de coalities binnen de 19 Brusselse gemeenten sinds 1946 bestudeerd. De Brusselse gemeenten blijken echter een zeer bijzonder partijsysteem te hebben, wat veralgemening naar het nationaal niveau toe niet mogelijk maakt. De Brusselse coalities worden hier dan gebruikt om een poging te wagen de multi-dimensionele benadering van coalitievorming (die de partij als belangrijkste actor wil zien, en die een aantal condities van het partijsysteem in rekening wil brengen) te formaliseren en te kwantificeren. De resultaten laten toe te veronderstellen dat deze onderzoeksstrategie ook op grotere schaal kansen op succes heeft.
De invloed van het homosexuele netwerk op de gebruikte sexuele technieken: een onderzoeksnota
Authors: Vincke John , Sabbe Luc , Prinsen Hugo
Published: May 2023

Sexuele anale technieken (passief, actief, vuistneuken) spelen een dominante rol bij het verspreiden van sexueel overdraagbare aandoeningen. Vanuit sociologisch oogpunt is het belangrijk te weten of, en in welke mate, participatie in de homosexuele subcultuur een invloed uitoefent op de praktijk van genoemde technieken. De hypothese werd vooropgesteld dat door de afwezigheid van een valabel rolmodel voor homo's, de subcultuur een invloed uitoefent op de organisatie en praktijk van homosex. Deze hypothese werd bevestigd voor actief anaal contact en het gebruik van amyl nitriet. In mindere mate werd ze ook bevestigd voor vuistneuken. Een negatieve relatie werd gevonden tussen participatie in de gay sub-cultuur en het hebben van passieve anale betrekkingen. Deze bevindingen hebben sterke implicaties voor preventief werk binnen het domein van seksueel overdraagbare aandoeningen. Ze neutraliseren ook de common sense opvatting dat homosexuelen een homogene groep vormen.
De glimlach van de kassierster: een essay over de negatie en de bevestiging van de tijd
Authors: Elchardus Mark
Published: May 2023

Van Simonides de Ceos wordt verteld dat hij de kunst van het geheugen heeft uitgevonden. Zijn kunst was erop gericht zoveel mogelijk, zo precies mogelijk te onthouden en steunde op een ordelijke, mentale classificatie van wat in het geheugen diende te worden opgeslagen. Als we het sociale geheugen definiëren als datgene wat overblijft van het verleden om in het heden een rol te spelen, dan kan de kunst van het sociale geheugen niet op die van Simonides gelijken. Zij dient daarentegen een subtiele mengeling van vergeten en onthouden, vergeven en dankbaarheid mogelijk te maken. Orde moet veeleer haar product dan haar basis zijn. Bestaat er zo een kunst? In dit essay wordt zij gezocht in de rituelen van de ochtend en in de praktijken van de markt.
Moeders, stiefmoeders en schoonmoeders in sprookjes: een benadering vanuit de gezinsgeschiedenis
Authors: Clerkx Lily E.
Published: May 2023

De relaties tussen moeders en kinderen in West-Europese sprookjes worden geanalyseerd en vergeleken met de uitkomsten van het gezinshistorisch onderzoek. Gangbare psychoanalytische interpretaties doen geen recht aan de historische verhoudingen. Mijn stelling is dat thema's in sprookjes begrepen kunnen worden door ze in een sociaal-historische context te plaatsen en - omgekeerd - dat sprookjes zelf iets te vertellen hebben over het leven van gewone mensen enkele eeuwen geleden. In het begin van het verhaal wordt een probleem gesteld. Deze problemen hebben meestal betrekking op een werkelijk ervaren onrechtvaardigheid of slechte behandeling. Anders dan In de werkelijkheid eindigt het sprookje met de gewenste oplossing voor het slachtoffer. Sprookjes geven een algemeen beeld van zorgende moeders, die alleen onder dwang van de omstandigheden hun jonge kinderen verwaarlozen of verlaten. Als slechte moeders al voorkomen, dan wordt hun gedrag veroordeeld. Stiefmoeders en schoonmoeders verschijnen in sprookjes altijd als slechte figuren die hun stiefdochter of schoondochter slecht behandelen. Dit thema correspondeert met de feiten uit de gezinsgeschiedenis. Onderzoek toont aan dat deze relaties een groot risico van spanning en conflict in zich bergen, die veroorzaakt worden door erfenisregels, huwelijkspatronen en sekse-verhoudingen.
Een politiek evenwicht in bestedingen voor welzijn: beslissingsmodellen met projectie-indexen toegepast op Vlaamse gemeenten
Authors: Houben Paul
Published: May 2023

Particuliere (zuil)organisaties produceren meer welzijnsactiviteiten en neigen eerder tot overproductie dan Openbare Centra voor Maatschappelijk Welzijn. Onder de particuliere organisaties is de expansie van welzijnsactiviteiten het grootst in gemeenten waar veel politieke strekkingen, met name het trio katholiek-socialistisch-liberaal, in het welzijnsaanbod vertegenwoordigd zijn. In die gemeenten remmen de Openbare Centra hun activiteiten juist het meest af. De Openbare Centra lijken een politiek evenwicht in het lokale welzijnsaanbod te bewerken, door aan te vullen waar het particulier initiatief tekort schiet en in te binden daar waar overaanbod dreigt, aldus het zgn. “subsidiariteitsbeginsel” in praktijk brengend. Deze bevindingen zijn gedaan met een beslissingsmodel dat de non-profitorganisatie voorstelt als een expansieve dienstverlener, die selectief afremt in de mate dat haar mededingers politiek verwant zijn en over een groter marktaandeel beschikken. De test is uitgevoerd aan de hand van het aantal uren gezins- en bejaardenhulp in 315 Vlaamse gemeenten anno 1980. Het politieke verwantschapsmodel verklaart 15% van de variantie boven de financiële en demografische determinanten en wel in tegenstelling tot gangbare politieke modellen die nauwelijks een half percent verklaren zoals vroegere testen al vaststelden.
Het handelingsbegrip in A. Giddens' structuratietheorie: een positieve kirtiek op hermeneutiek en etnomethodologie
Authors: Ruebens Martin
Published: May 2023

In deze bijdrage staat een conceptueel probleem centraal: “wat is sociaal handelen?”. Een stimulerende poging om het actor-structuur dualisme in het sociologisch denken te overbruggen vinden we in de structuratietheorie van A. Giddens. In de opbouw van zijn handelingsbegrip volgt A. Giddens nieuwe ontwikkelingen in het hermeneutisch denken. Hierin manifesteert zich een “linguistic turn” die hij ook herkent in de wijze waarop de etnomethodologie het Weberiaans handelingsconcept her formuleert. Met de commentaar van J. Habermas en M. Foucault als invalshoek, onderzoekt A. Giddens kritisch de limieten van het hermeneutisch denken. Het resultaat is een niet-subjectivistische handelingstheorie waarin toch belangrijke hermeneutische accenten centraal staan.
Jonge mensen en de zin van het seksueel gedrag in een moderne maatschappij
Authors: Geeraert A.
Published: May 2023

Bedoeling van dit artikel is aan te tonen dat de huidige betekenisgeving van seksueel contact bij jonge mensen gekenmerkt wordt door een normering gericht op de ontwikkeling van het individu zelf, dit in tegenstelling tot een meer gezinsgerichte betekenis vroeger. Hierdoor komen voor de jongeren twee factoren centraal te staan: de genotsbeleving als geïntegreerd deel van een relatieuitbouw en de ontwikkeling van het individu zelf via de eis, vooral van de vrouw, tot gelijke kansen ten aanzien van toekomstige carrière-uitbouw. Die ontwikkeling staat haaks op de vroegere afkeer van genot als destabiliserend element van relatie en toekomstige gezinsuitbouw. Tegenover een normering die zich richtte op een duurzame relatie-uitbouw cultiveert men nu een momentane interactienorm. Tegenover procreatie als doel wordt nu een beheersing van de procreatie als voorwaarde vooropgesteld.
Jongeren in seksuele relaties
Authors: Knops N. , Nieuwinckel S. , Poppe E. , Van Hove Erik
Published: May 2023

Sociologisch onderzoek naar seksueel gedrag werd in het verleden gekaderd in een waarden- en normenperspectief of in een emancipatieperspectief. Met de komst van aids is daar een dimensie aan toegevoegd, namelijk het volksgezondheidsperspectief. Het komt er daarbij op aan doelgroepen voor gerichte preventie af te bakenen. Toch kunnen we niet om de eerste twee benaderingen heen. We bekijken het seksueel gedrag van jongeren vanuit hun relaties en vanuit de normen die daarrond bestaan. Van moderne jongeren wordt verwacht dat ze over deze normen met zichzelf en met elkaar kunnen onderhandelen. Dit impliceert dat ze over een zekere rationaliteit en mondigheid beschikken (cfr. de moderniseringstheorie van Elias). In het artikel beschrijven we enkele cruciale momenten in seksuele relaties, namelijk de eerste geslachtsgemeenschap, de intitiatiefname tot seksueel contact, het ter sprake brengen en het nemen van voorbehoedsmiddelen, het onderhandelen over condoomgebruik. Daaruit blijkt dat vele jongeren niet in staat zijn rationale opties te nemen en dat ze evenmin voldoende onderhandelingsvaardig zijn om hun intenties ten aanzien van hun partners waar te maken. In het kader van de aidspreventie vormt dit een moeilijk te overwinnen barrière. In een breder perspectief kunnen we stellen dat dit element van persoonlijkheids- en relatievorming in de eerste plaats een cultureel gegeven uitmaakt, dat aan elke aidspreventiestrategie of aan elke gezondheidsvoorlichting en -opvoeding een emancipatorische dimensie toevoegt.
Jongeren tussen zorgzame samenleving en verzorgingsstaat: een empirisch onderzoek over de invloed van werkloosheid op de inkomenspositie van laaggeschoolde jongeren
Authors: Deliens Luc
Published: May 2023

In dit artikel wordt, aan de hand van de resultaten van een survey-onderzoek, de financiële positie van laaggeschoolde Jongeren en hun gezin exploratief geanalyseerd. Meer in het bijzonder wordt de invloed van werkloosheid op hun financiële positie onderzocht. Dit levert een zeer genuanceerd beeld op van deze groep jongeren. Eén derde van de Jonge gezinnen die met werkloosheid zijn geconfronteerd, waren objectief bestaansonzeker, tegenover één tiende bij de overige jonge gezinnen. Op zoek naar de actieve- en passieve bronnen van hun inkomen, stelden we vast dat dit in hoofdzaak via loonarbeid wordt verworven. De werkloosheidsuitkering zorgde voor een aanzienlijk deel van het inkomen van “werkloze gezinnen”. Andere inkomensbronnen waren zeer marginaal en er werd geen verband aangetroffen tussen het al dan niet zwart werken en werkloosheid. Financiële steun van de sociale omgeving kwam slechts weinig voor en werkloosheid bleek hierop evenmin invloed te hebben. Op basis van deze bevindingen werd de hypothese ontwikkeld dat deze laaggeschoolde Jongeren zowel tussen de mazen van de verzorgingsstaat vallen, als tussen deze van een zorgzame samenleving,
Het bestaansminimum in België: een samenvatting van de onderzoeksresultaten
Authors: Luyten Dirk
Published: May 2023

In 1986-87 werd aan het Departement Sociologie van de KULeuven onderzoek verricht naar de rechthebbenden op het bestaansmini mum in België. Op basis van de resultaten van dit onderzoek wordt in het artikel een analyse gemaakt van de kenmerken van de populatie van deze rechthebbenden en de evolutie ervan. Hierbij valt het op het aantal rechthebbenden het laatste decennium sterk is toegenomen en dat de toename zich vooral manifesteert in de jongere leeftijdscategorieën. Tevens worden er beschrijvingen en verklaringen gegeven van verschillen tussen gemeenten in het aantal rechthebbenden en hun kenmerken. Van de in het onderzoek gehanteerde socio-ecologische variabelen laat vooral de verstedelijkingsgraad zijn invloed gelden. Opvallend is ook dat de verschillen die zich voordoen tussen de Belgische gewesten, niet kunnen verklaard worden aan de hand van socio-economische of demografische factoren.
Relatievorming in Nederland: op weg naar expliciete relaties... en verder?
Authors: van der Avort A.J.P.M.
Published: May 2023

Sedert 25 jaar is het aantal mensen dat in hun intieme relatie een standaardpatroon vertoont, duidelijk afgenomen. Er is een nieuw model voor partner-relaties in opkomst, waarin weinig vaste normen en voorschriften aanwezig zijn. In dit model staan zelfstandigheid, machtsgelijkheid en persoonlijke intimiteit voorop. De relatie krijgt gestalte via onderhandeling en overleg. De keerzijde van zo'n expliciete relatie is de benodigde inspanning om afspraken te maken en regelingen te treffen: het is een "gulzig" soort relatie. Het slokt veel menselijke energie op. Het laat partners veel vrijheid, doch vraagt ook een grote communicatieve investering van hen. Momenteel wordt dit relatiemodel vooral onder mensen met een goede maatschappelijke positie aangetroffen. Of het zich in de toekomst onder de hele bevolking zal verspreiden, hangt onder meer af van een verbeterde positie voor vrouwen, van de mogelijkheden om werk en ouderschap te combineren, van de modernisering van de institutie huwelijk én van een geleidelijke routinisering en standaardisering van het onderhandelen in een intieme relatie.
Klassegrenzen in het gezin: klassehomogeniteit en heterogeniteit in Zweden en Groot-Brittanië
Authors: Woodward Alison E. , Leiulfsrud Häkon
Published: May 2023

Doordat de vrouw in steeds ruimere mate deelneemt aan het arbeidsproces en doordat de arbeidsmarkt seksueel gesegmenteerd is ontstaan er meer en meer westerse gezinnen waarin de partners individueel verschillende posities in de klassestructuur innemen. Deze klasseheterogene huishoudens gaan op een andere manier om met problemen van klasse-identiteit en met politieke actie dan klassehomogene huishoudens. In deze paper wordt de situatie onderzocht in Zweden en Groot-Brittannië, landen waarin heterogeniteit voorkomt in één op drie gezinnen met twee volwassenen. De manier waarop het heterogene gezin zich in de twee landen manifesteert hangt af van de specifieke lokale karakteristieken van de klassestructuur, vooral wat de autonomie van de vrouw als werknemer betreft. Vrouwelijke werknemers zijn in de geïndustrialiseerde landen in verschillende mate geïnstitutionaliseerd. Hoe belangrijk het heterogene gezin voor de maatschappij is hangt bv. af van de organisatie en sterkte van de vakbonden, de lokalisatie van vrouwen in verschillende beroepen, de aanwezigheid van uitgebreide vs. beperkte loopbaanmogelijkheden, de structuur van de openbare en de privé sector, en de betekenis van het kiesgedrag. Patronen van politieke voorkeur en klasse-identificatie verschillen in de heterogene en de homogene gezinnen, zowel in Groot-Brittannië als in Zweden, maar de Britse en de Zweedse situaties zijn niet identiek. Een gedeeltelijke verklaring doet een beroep op de specifieke sekse-, klasse- en arbeidsmarktverhoudingen in de twee landen.