Αυτόματη μετάφραση μεταφορών και ιδιωτισμών από τα ιταλικά στα ελληνικά
Authors: Χατζηθεοδώρου Κωνσταντίνος 
Published: September 2021

Στην εποχή της πολυγλωσσίας και της παγκοσμιοποίησης όπου ζούμε, η ανάγκη για μεταφραστικές υπηρεσίες συνεχώς αυξάνεται. Η μεταφραστική τεχνολογία, συμπεριλαμβανομένης της αυτόματης μετάφρασης συμβάλλει σημαντικά όχι μόνο στην ταχύτητα αλλά και στην ποιότητα των μεταφρασμάτων. Η ζήτηση για μεταφραστικές υπηρεσίες, δημιουργεί την ανάγκη για επιμέλεια των εξαγομένων αυτόματης μετάφρασης ώστε αυτά να αποδίδουν ένα πλήρως κατανοητό μήνυμα στη γλώσσα-στόχο. Ο όρος επιμέλεια αυτόματης μετάφρασης, ο οποίος δεν πρέπει να συγχέεται με τη μετάφραση, αναφέρεται στη διαδικασία βελτιστοποίησης της ποιότητας ενός κειμένου που μεταφράστηκε αυτόματα. Πρόκειται για νέο ρόλο τον οποίο ένας μεταφραστής αποκτά μέσω εκπαίδευσης, καθώς απαιτεί ιδιαίτερο χειρισμό και καλύτερη διαχείριση της μνήμης-του δεδομένου ότι τα εξαγόμενα της αυτόματης μετάφρασης περιέχουν διαφορετικού τύπου λάθη σε σχέση με τις μεταφραστικές μνήμες. Η παρούσα διδακτορική διατριβή εντάσσεται στο πεδίο της εφαρμοσμένης μεταφρασεολογίας το οποίο υποδιαιρείται στην εκπαίδευση μεταφραστών, στα μεταφραστικά εργαλεία και στην κριτική της μετάφρασης. Στόχος της μελέτης μας είναι να διερευνήσουμε, μέσω της αξιολόγησης μεταφρασμάτων, αν η μεταφραστική τεχνολογία και συγκεκριμένα η χρήση των μεταφραστικών εργαλείων, της αυτόματης μετάφρασης και των συμφραστικών πινάκων, βελτιώνει την ποιότητα των μεταφρασμάτων και αν αυτή αποτελεί ένα χρήσιμο εφόδιο στο έργο του μεταφραστή. Μέσω της βιβλιογραφικής ανασκόπησης περιγράφουμε τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της μεταφραστικής τεχνολογίας και τη συμβολή τους στη μεταφραστική πράξη. Εξετάζουμε το προφίλ του σύγχρονου μεταφραστή και αναφερόμαστε στις διαφορές της επιμέλειας της αυτόματης μετάφρασης σε σχέση με τη μετάφραση με σκοπό να προτείνουμε μια μεθοδολογία μεταφραστικής στρατηγικής που θα βοηθήσει τους μεταφραστές να παραγάγουν επικοινωνιακά αποτελεσματικά μεταφράσματα κατά την επιμέλεια εξαγομένων αυτόματης μετάφρασης. Για την διερεύνηση των υποθέσεων της διατριβής σχεδιάσαμε πειραματική διαδικασία στην οποία συμμετείχαν πέντε εκπαιδευόμενοι μεταφραστές που παρακολουθούσαν το εισαγωγικό μάθημα «Μετάφραση με τη βοήθεια υπολογιστή» του Τμήματος Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΑΠΘ κατά το ακαδημαϊκό έτος 2017-2018. Κατασκευάσαμε ένα ερωτηματολόγιο με γενικές ερωτήσεις και δοκιμασίες μετάφρασης αυθεντικών κειμένων ιταλικής οι οποίες εμπεριείχαν ιδιωτισμούς και μεταφορές με το πολύσημο ρήμα fare (= κάνω). Ζητήθηκε από τα υποκείμενα της έρευνας να συμπληρώσουν το ερωτηματολόγιο και να μεταφράσουν τις δοκιμασίες στην ελληνική δίνοντας έμφαση στη μετάφραση των ιδιωτισμών και των μεταφορών. Ορισμένες εξ αυτών, 10 προτάσεις, μεταφράστηκαν με τον παραδοσιακό τρόπο, δηλαδή χωρίς καμία υποστήριξη από μέσο μεταφραστικής τεχνολογίας ενώ για τις υπόλοιπες, 20 προτάσεις, οι μεταφραστές είχαν στη διάθεσή τους το εξαγόμενο της αυτόματης μετάφρασης καθώς και αποτελέσματα συμφραστικών πινάκων για τους ιδιωτισμούς. Από την ποιοτική και ποσοτική ανάλυση των μεταφρασμάτων συμπεραίνουμε ότι τα εξαγόμενα της αυτόματης μετάφρασης μετά το στάδιο της επιμέλειας είναι ποιοτικώς ανώτερα σε σχέση με τα μεταφράσματα για τα οποία οι μεταφραστές δεν είχαν κανένα μέσο βοήθειας. Αν και τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, υπάρχουν περιπτώσεις μεταφρασμάτων που υστερούν υφολογικά, πραγματολογικά ή/και μορφολογικά, με αποτέλεσμα την απώλεια εκφραστικών χαρακτηριστικών του πρωτοτύπου στο δευτερογενές κείμενο. Ασχολούμαστε επίσης με τη μελέτη των μεταφραστικών ικανοτήτων των μεταφραστών με τη χρήση της μεταφραστικής τεχνολογίας, τη διαχείριση των μεταφραστικών μονάδων, τη διαχείριση της εργαζόμενης μνήμης και την αξιολόγηση της ποιότητας των μεταφράσεων μέσω των δηλωτικών πράξεων των υποκειμένων.