Krakowska Komisja Porządkowa w dobie powstania kościuszkowskiego
Authors: Jędrzejewski Przemysław 
Published: July 2022

Komisję Porządkową województwa krakowskiego powołano w wyniku wybuchu insurekcji kościuszkowskiej 25 marca 1794 r. Jej działalność zakończyła się wraz z wkroczeniem do Krakowa wojsk pruskich w czerwcu tego roku.

W odróżnieniu od jej poprzedniczek z okresu Sejmu Wielkiego – Komisji Cywilno-Wojskowych powiatów krakowskiego i proszowskiego oraz ksiąskiego i lelowskiego, w czasie powstania powołano jedną instytucję administracji terenowej dla całego województwa. Jej członków, wywodzących się ze stanów szlacheckiego, duchownego i mieszczańskiego wybrał naczelnik Tadeusz Kościuszko. Kolejne reorganizacje magistratury wyspecjalizowały pracę komisarzy porządkowych, przyporządkowując ich czynności do odpowiednich wydziałów: Porządku, Bezpieczeństwa Publicznego, Skarbu, Sprawiedliwości, Potrzeb Wojska, Żywności i Instrukcji.

Do zadań krakowskiej Komisji należało m.in. nadzorowanie stanu dróg, poczty, służby kurierskiej, transportu, przekazywanie rozporządzeń władz powstańczych ludności cywilnej, wydawanie paszportów, śledzenie, przesłuchiwanie, aresztowanie i dostarczanie do sądu oskarżonych, nadzorowanie spraw więziennictwa i funkcjonowania sądów kryminalnych, wykonywanie ich wyroków, odbieranie i przechowywanie darów na rzecz powstania od ludności cywilnej, nadzorowanie dóbr zdrajców narodu objętych sekwestrem, kontrolowanie skarbowości, nadzorowanie zagospodarowania gruntów, ewidencjonowanie zapasów żywności, administrowanie magazynów zbożowych oraz pilnowanie dostarczania furażu na potrzeby wojska i cywilów, administrowanie przemysłem spożywczym, wydawanie zapomóg potrzebującym, nadzorowanie handlu krajowego i zewnętrznego.

Krakow’s Commission for Order during the Kościuszko Uprising

The Commission for Order for the Krakow region was established as a result of the Kościuszko Uprising on 25 March 1794. It ended its activity together with the entrance to Krakow of the Prussian army in June of the same year.

As opposed to its predecessor from the period of the Great Sejm – the Civil-Military Commissions of the counties of Krakow and Proszowice as well as Ksiąz and Lelow, during the Uprising, one administrative institution for the whole region was established. Its members, from the aristocracy, clergymen and the middle-class, were chosen by Tadeusz Kościuszko. The next reorganisation of the town hall specialised the work of order commissioners, assigning their activities to respective departments: Order, Public Safety, Treasury, Justice, Military Needs, Nutrition and Instruction.

The tasks of the Krakow Commission included: supervision of the state of roads, postage, courier services, transport, the distribution of orders from the Uprising powers to civilians, issuing passports, investigating, questioning, arresting and taking those accused of crimes to court, custodial matters, supervision of the criminal courts, carrying out their sentences, collecting and storing donations for the Uprising from civilians, supervision of traitors in isolation, control of the treasury, supervision of land usage, maintaining a record of food supplies, administration of grain stores and responsibility for supplying forage for the needs of the military and civilians, administration of the food industry, issuing welfare for the needy, and supervision of domestic and external trade.