Η εξέλιξη της στρατιωτικής σκέψης και του δόγματος στην Ελλάδα, 1830-1941
Authors: Ναλμπάντης Πολυχρόνης 
Published: September 2021

Η διδακτορική διατριβή με θέμα «Η Εξέλιξη της Στρατιωτικής Σκέψης και του Δόγματος στην Ελλάδα από το 1830 - 1941» έχει σκοπό την ανάλυση του βασικού ερωτήματος «πώς αναπτύχθηκε η ελληνική στρατιωτική σκέψη και το στρατιωτικό δόγμα και με ποιον τρόπο επέδρασαν στη διεξαγωγή των στρατιωτικών επιχειρήσεων της χώρας». Η νεοελληνική υψηλή στρατηγική και στρατιωτική σκέψη επηρεάστηκε από τον νεοελληνικό διαφωτισμό, γεννήθηκε και ενδυναμώθηκε στον επαναστατικό αγώνα του 1821 και στη συνέχεια μετεξελίχθηκε υπό συνθήκες εθνικού οράματος αλυτρωτισμού και συνεχών πολέμων. Η πρόσκληση ξένων στρατιωτικών αποστολών για την ανασυγκρότηση των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων επηρέασε ολιστικά στη διαμόρφωση του στρατιωτικού δόγματος και τη διεξαγωγή των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Η χρήση ή η απειλή ένοπλης βίας υπήρξε κεντρικό στοιχείο της νεοελληνικής υψηλής στρατηγικής και του στρατιωτικού δόγματος κατά την εξεταζόμενη χρονική περίοδο. Η διαμόρφωση, η εξέλιξη της στρατιωτικής σκέψης και η ανάπτυξη του δόγματος ως μια «ενιαία εθνική υπηρεσία» αποτέλεσε επιβεβλημένη διαλεκτική δράση των συμμετεχόντων στη λήψη αποφάσεων για την υλοποίηση της υψηλής και στρατιωτικής στρατηγικής της Ελλάδας. Κατεύθυνε τις επιχειρησιακές ενέργειες των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων μπροστά σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο και διευρυνόμενο φάσμα συγκρούσεων (χαμηλής ή υψηλής έντασης), που επηρεάζονταν από την εξελισσόμενη τεχνολογία, την ανάπτυξη των διεθνών σχέσεων, ειδικά αμφίσημων κατά τον 19ο αιώνα, και από την επίδραση σημαντικών οικονομικών περιορισμών, λόγω των εθνικών οικονομικών κρίσεων του κράτους. Παράλληλα, η ανάπτυξη και διαμόρφωση της στρατιωτικής σκέψης και του δόγματος είχε επιρροές από τη δομή και τη διοίκηση των ευρωπαϊκών στρατών, την οργάνωση και εκπαίδευση των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων από ξένες στρατιωτικές αποστολές, κυρίως γαλλικές και βρετανικές, τη διαμόρφωση επιτελικού και επιχειρησιακού σχεδιασμού, τη διεξαγωγή των πολεμικών επιχειρήσεων, τη μετάφραση ξένων (κυρίως γαλλικών) στρατιωτικών κανονισμών και εγχειριδίων εκστρατείας και τέλος τη συγγραφή στρατιωτικών μελετών και δογματικών δημοσιεύσεων. Η ανάπτυξη της ευρωπαϊκής στρατιωτικής σκέψης και δόγματος αναφορικά με τον ελιγμό και την κινητικότητα στις στρατιωτικές επιχειρήσεις μετά το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (Α΄ ΠΠ), τη μηχανοποίηση και μηχανοκίνηση των ευρωπαϊκών στρατών ήταν ιδιαζόντως σημαντική και επέφερε τη δογματική αναγέννηση στο τακτικό και επιχειρησιακό επίπεδο του πολέμου. Ενώ στην Ευρωπαϊκή Ήπειρο συντελείτο μια επανάσταση στις στρατιωτικές υποθέσεις, στην Ελλάδα απουσίαζε η λήψη αποφάσεων σε οργανωτικό πλαίσιο, επάνω στις οποίες θα βασίζονταν οι νέες επιχειρησιακές ικανότητες των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων στα πρότυπα των αντιστοίχων ευρωπαϊκών. Ως συνέπεια, η διαλεκτική αντίληψη της στρατιωτικής και πολιτικής ηγεσίας της Ελλάδας περί της εξέλιξης του δόγματος και του μετασχηματισμού των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων παρέμεινε προσηλωμένη σε δογματικές απόψεις που διαμορφώθηκαν κατά τον Α΄ ΠΠ ότι η άμυνα και οι οχυρώσεις δύνανται να επιλύσουν το αμυντικό πρόβλημα της χώρας. Βέβαια, υπήρχε η εξελικτική στρατιωτική σκέψη ορισμένων αξιωματικών των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, η οποία ήταν, μερικές φορές, εξόχως ενορατική, που προσδιόριζε ένα σύγχρονο στρατιωτικό δόγμα και λειτουργική δομή των Ενόπλων Δυνάμεων, αντίστοιχα των ισχυρών κρατών της Ευρώπης. Τέλος, επισημαίνεται ότι η ερευνητική μελέτη μιας τόσο μεγάλης χρονικής περιόδου 1830-1941, που εμπεριέχει πολλαπλές και σύνθετες ιστορικές περιόδους, εστιάζεται κυρίως σε ιστορικές κομβικές φάσεις, κρίσιμες πολιτικές αλλαγές και στρατιωτικές πολεμικές συγκρούσεις, οι οποίες τελικά διαμόρφωσαν την εξελικτική πορεία του ελληνικού στρατιωτικού δόγματος και της ελληνικής στρατιωτικής σκέψης.