Διερεύνηση της τυπολογίας της παραθεριστικής κατοικίας στην Αίγινα
Authors: Παπαργυροπούλου Παναγιώτα 
Published: September 2021

Η διατριβή διερευνά την τυπολογία της παραθεριστικής κατοικίας στην Αίγινα. Επικεντρώνεται στην περίοδο 2000-2010, κατά την οποία σημειώθηκε μεγάλη άνοδος της οικοδομικής δραστηριότητας, με την παραθεριστική κατοικία να πολλαπλασιάζεται και να εξαπλώνεται στο φυσικό τοπίο. Προκειμένου να γίνει κατανοητή η σύνθετη εικόνα που παρουσιάζει η δεύτερη κατοικία στην Αίγινα αλλά και να μελετηθεί το φαινόμενο του παραθερισμού που εμφανίζεται στο νησί από τον 19ο αιώνα, πραγματοποιήθηκαν διαφορετικές μελέτες πεδίου σε δυο επίπεδα: στην κλίμακα του οικισμού και στην κλίμακα της κατοικίας. Στόχος είναι να γίνει μια προσπάθεια αποκωδικοποίησης του τρόπου μετάβασης από το αγροτικό τοπίο στο οικιστικό και ταυτόχρονα να μελετηθούν οι διαφορετικοί τύποι κατοικιών που έχουν προκύψει ως αποτέλεσμα διαφορετικών διαδικασιών παραγωγής αλλά και μεταλλαγών της ίδιας της έννοιας και της κοινωνικής διάστασης του παραθερισμού. Η διατριβή αρθρώνεται σε τέσσερα μέρη και την εισαγωγή, στην οποία αναλύονται οι βασικές έννοιες και το πλαίσιο της έρευνας, τα ερωτήματα, η μεθοδολογία και η οργάνωση της μελέτης. Στο πρώτο μέρος του κυρίως σώματος της διατριβής, που χωρίζεται σε πέντε κεφάλαια, πραγματοποιείται βιβλιογραφική προσέγγιση των βασικών εννοιών της έρευνας, του τύπου, της τυπολογίας και του παραθερισμού. Η εννοιολογική μελέτη οδηγεί στην τελική διαμόρφωση των αξόνων ταξινόμησης της τυπολογίας, οι οποίοι λειτουργούν ως μεθοδολογικό εργαλείο, προκειμένου να μελετηθούν διαχρονικά τα παραδείγματα των κατοικιών της Αίγινας. Κατόπιν, πραγματοποιείται μια σύντομη αναφορά στην ιστορία, το τοπίο, την οικονομία της Αίγινας καθώς και στην αρχιτεκτονική της. Στο δεύτερο μέρος που αποτελείται από τέσσερα κεφάλαια, παρουσιάζονται οι επιμέρους μελέτες πεδίου, οι οποίες επιχειρούν να απαντήσουν στα ερωτήματα της έρευνας και να καλύψουν ένα μεγάλο χρονικό διάστημα παραθεριστικής κατοίκησης, από την ανακήρυξη της Αίγινας ως πρωτεύουσας του ελληνικού κράτους μέχρι το 2000. Πρόκειται καταρχάς για την μελέτη της ανάπτυξης των οικισμών της Αίγινας, η οποία καταλήγει σε συμπεράσματα σχετικά με την τυπολογία των οικισμών και τις φάσεις της παραθεριστικής τους ανάπτυξης. Από τη μελέτη των οικισμών, την βιβλιογραφική προσέγγιση της Αίγινας καθώς και για μεθοδολογικούς λόγους μελετάται στο δεύτερο κεφάλαιο του Β’ μέρους η περίοδος 1950-1959, η οποία παρουσιάζει ενδιαφέρον λόγω της ευρείας διάδοσης της χρήσης του μπετόν, ενώ αποκαλύπτει τους οικισμούς που αναπτύσσονται ιδιαίτερα τις επόμενες δεκαετίες. Ακολούθως διερευνώνται δυο οικισμοί που αναδείχθηκαν από τις προαναφερθείσες μελέτες πεδίου, η Σουβάλα και τα Βροχεία, ως τόποι παραθεριστικής κατοίκησης με διαφορές μεταξύ τους ως προς το τοπίο, τη θέση τους στο νησί, το θεσμικό πλαίσιο, τον χαρακτήρα τους. Στο τέταρτο κεφάλαιο του Β’ μέρους μελετώνται παραδείγματα δημοσιευμένης αρχιτεκτονικής από αρχιτέκτονες σε μια περίοδο από το 1960 μέχρι το 1999, τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν αποτελέσει αντικείμενο διδασκαλίας σε αρχιτεκτονικές σχολές της χώρας και έχουν παίξει σημαντικό ρόλο στην αρχιτεκτονική σκέψη.Στο τρίτο μέρος της διατριβής μελετάται η περίοδος 2000-2010, η οποία χαρακτηρίζεται από την έντονη οικοδομική δραστηριότητα καθώς και την διάδοση των συγκροτημάτων σε γήπεδα εκτός σχεδίου με πανοραμική θέα στα νότια του νησιού καθώς και σε προνομιακά οικόπεδα στους οικισμούς της Αίγινας. Αναδεικνύεται η σχέση του οικισμού με το οικόπεδο και κατά συνέπεια με τον τύπο της παραγόμενης κατοικίας. Μελετώνται παραδείγματα κατοικιών της περιόδου ανά τύπο κτηρίου κατοικίας: μονοκατοικία, διπλοκατοικία, πολυκατοικία και συγκρότημα. Φαίνεται πως οι μονοκατοικίες και οι εμπορικές κατοικίες κυριαρχούν στο νησί, ενώ προκύπτουν συμπεράσματα σύμφωνα με τους άξονες ταξινόμησης, σχετικά με τη διαμόρφωση των όγκων, τον υπαίθριο χώρο, την λειτουργική οργάνωση, τα βιοκλιματικά χαρακτηριστικά, τα υλικά και τα τελειώματα. Στο τέταρτο μέρος, η διατριβή ολοκληρώνεται με την παρουσίαση των συμπερασμάτων και των επισημάνσεων για περαιτέρω έρευνα. Αναδεικνύεται η διαχρονικότητα και η συνθετότητα του φαινομένου του παραθερισμού που εμφανίζεται στην Αίγινα από τον 19ο αιώνα μέχρι σήμερα, καθώς και η συνύπαρξη πολλών διαφορετικών ρευμάτων αρχιτεκτονικής, τοπικών και εισαγόμενων, ενώ ιδιαίτερη σημασία λαμβάνει η συμβολή σημαντικών αρχιτεκτόνων μέσω του έργου τους στο δομημένο τοπίο της Αίγινας. Εντοπίζονται συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της παραθεριστικής κατοικίας που την διαφοροποιούν από την κύρια, ενώ διαπιστώνεται ευρεία κοινωνική διαστρωμάτωση στους οικισμούς του νησιού, με ελάχιστες εξαιρέσεις. Η διατριβή κλείνει με μια επισήμανση για την ανάγκη προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος, καθώς διαπιστώνεται έλλειμα ιδιαίτερης ευαισθησίας σε περιβαλλοντικά θέματα, ένα από τα οποία είναι η έλλειψη νερού στο νησί.