bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Підхід до використання фільтра блума для багатокласової класифікації текстових даних в режимі реального часу.
Authors: Яременко В. , Будьонний Д.
Published: December 2019

У даній роботі розглянуто фільтр Блума, який вирішує задачу фільтрації потоків, та було запропоновано новий підхід використання цього фільтру для класифікації текстових даних. В якості вхідних даних було обрано текстові дані, які надходять у реальному часі. Розглянуто модель з точки зору точності класифікації, швидкості навчання моделі, кількості використаної пам’яті та швидкістю видачі результату класифікації. Представлено метод донавчання моделі та критерій відбору слів для покращення навчання моделі. Показано процес навчання моделі для багатокласової класифікації. Виявлені проблеми даного підходу та запропоновані проблеми їх вирішення.
The combination numerical method of effective processing high frequency signals.
Authors: Zaiats V , Majewski J , Marciniak T. , Zaiats M
Published: December 2019

An iterative approach to the construction of second-order numerical methods based on the Liniger-Willaby method with minimal error of discretization is proposed. The essence of the approach is to identify corrections to the Euler's explicit and implicit method at a time when their contributions to the amendment are equivalent. Improved time and accuracy in the process of determining the characteristics of quartz oscillators of the 9th order and high-speed auto-generators18 of the order with very long transients.
Навчальні проекти на уроках фізики із використанням мультимедійних презентацій.
Authors: Корпяк Н.
Published: December 2019

У статті описано використання методу проектів на уроках фізики. При проведенні навчальних проектів використано експериментальний метод дослідження. В статті наведено чотири авторських навчальних проекти з фізики для учнів 7 класу, описано застосування сучасних вебсервісів для створення мультимедійних презентацій для демонстрації результатів, отриманих учнями при виконанні навчальних проектів. Описано захід «Фізика вихідного дня».
Situação juvenil e projetos profissionais de jovens agricultores familiares no Recôncavo da Bahia
Authors: Weisheimer Nilson
Published: December 2019

The article presents an analysis of the juvenile situation among family farmers of the Bahian Recôncavo region (Brazil), seeking to explain the professional aims formulated by these young people. As young family farmers represent a specific social category due to socialization in family agricultural work, the study highlights the social situation of these young people, their disposition regarding generational succession end the possibilities of social reproduction of the family farming labor force. The study was based on an extensive and representative survey of the youthful population aged 15 to 29 years old employed in this activity and on an analytical model of youth situation structured along four thematic axes: a) material conditions; b) processes of socialization; c) social representations; and d) aims of youth. Both descriptive and multiple correspondence analyses were carried out. The results indicate that in the case studied the situation of youth in family farming is marked by low material autonomy even among young adults, by socializing practices in the processes of family agricultural work and unequal formal education between gender and age groups. It was concluded that these young people possess a strong homogeneity of common destiny in rupture with family agricultural work, among other factors, because this activity does not guarantee their material autonomy.Keywords: young family farmers; youth situation; professional aims.WEISHEIMER, Nilson. Situação juvenil e projetos profissionais de jovens agricultores familiares no Recôncavo da Bahia. Estudos Sociedade e Agricultura, v. 27, n. 1, p. 67-94, fev. 2019.Submitted in august 2018.Accepted in october 2018.
A ação coletiva como facilitador da inovação no manejo orgânico: o caso do Sistema Participativo de Garantia
Authors: Medaets Jean Pierre Passos , Cechin Andrei Domingues
Published: December 2019

Organic food requires quality assurance systems that ensure the traceability of the product throughout the value chain, from the producer to the final consumer. Brazilian regulations created three organic quality assurance systems: the Social Control Organism (OCS) for direct marketing to consumers, without certification; audited certification; and the Participative Guarantee Systems, of which the latter operates based on Participatory Conformity Assessment Organizations (Opac). The results, derived though analysis of data obtained from 107 Opac associates, show that, far beyond allowing for the use of the government label for organic quality assurance, the Opac creates a mechanism of communication that boosts knowledge exchange. It also helps to build upon a social system based on social capital and polycentric governance that contributes to adoption of organic production technologies. It also shows the importance of regulatory policies as an element to induce collective action.Keywords: organic production; innovation; collective action.MEDAETS, Jean Pierre Passos; CECHIN, Andrei Domingues. A ação coletiva como facilitador da inovação no manejo orgânico: o caso do Sistema Participativo de Garantia. Estudos Sociedade e Agricultura, v. 27, n. 1, p. 118-136, fev. 2019.Submitted in september 2018.Accepted in december 2018.
Veredas do pertencimento ao Povo do Gerais: roça, religião e mobilização étnica em movimento
Authors: Benites Luiz Felipe Rocha
Published: December 2019

This article intends to analyze how the sentiment of belonging to Gerais Velho, a black rural community in the backlands of Minas Gerais, enfolds land, religion and black identity through the roaming of their inhabitants. Stemming from an ethnographic perspective, it uses the movements of the Gerais Velho inhabitants to shift the idea of belonging from the analytic frames of fixation, common in the treatment of identities. Thus, it traces the pathways by which autonomy and liberty make sense to a life experienced as mobility.Keywords: belonging; farm; religion; blackness; mobility.BENITES, Luiz Felipe Rocha. Veredas do pertencimento ao Povo do Gerais: roça, religião e mobilização étnica em movimento. Estudos Sociedade e Agricultura, v. 27, n. 1, p. 167-184, fev. 2019.Submitted in october 2017.Accepted in january 2018.
Tecnologias de Informação e Comunicação, o outro viés da sustentabilidade: um olhar para o rural do município de Saudade do Iguaçu (PR)
Authors: Lora Mayza Izadora , Godoy Cristiane Maria Tonetto , Godoy Wilson Itamar , Marini Marcos Junior
Published: December 2019

The sustainable development advocates the equity of social, environmental and economic dimensions, since development is a complex and multidimensional process. The social elements have a great importance for the achievment of sustainability, since we live in a society based on Information and Communication Technologies (ICTs). They bring technologies to the social scene at a fast pace, contributing to the construction of an agile and effective comunication. Technology and Access to comunication are rights of the population and the absence of this availability result in challenges and fights to guarantee the Access to ICTs. In this sense, the present paper aims to understand the perception of family farmers of the county of Saudade do Iguaçu, Paraná, regarding the quality and Access of the ICTs, as well as the importance of these services in social reproduction and in the sustainable rural development. The chosen methodology was the qualitative, through twenty nine semi-structured interviews with the farmers. As conclusion, we sugered that the rural of Saudade do Iguaçu still presents difficulties to Access the ICTs, on telephony and internet signal. However, the reality of that county demonstrated the direct importance of ICTs for the rural youth, in its role to help the parents to use the ICTs and as strategy to the permanence and reproduction of family agriculture. Thinking the sustainable rural development require to recognize social elements and accept that the ICTs are necessary tools for sustainability. So, ICTs quality access in the rural áreas is important to strategies and public policies to the expansion of digital signal and actions to the digital inclusion for adults and aged.Keywords: Information and Communication Technologies; family agriculture; sustainable rural development; Access; social sustainability.LORA, Mayza Izadora; GODOY, Cristiane Maria Tonetto; GODOY, Wilson Itamar; MARINI, Marcos Junior. Tecnologias de Informação e Comunicação, o outro viés da sustentabilidade: um olhar para o rural do município de Saudade do Iguaçu (PR). Estudos Sociedade e Agricultura, v. 27, n. 1, p. 185-206, fev. 2019Submitted in july 2018.Accepted in january 2019.
Traçando a saída para o desenvolvimento: o caso do Corredor de Nacala em Moçambique
Authors: Martins Kato Karina Yoshie
Published: December 2019

The article performs a critical analysis of the recent trajectory of the commodity boom, focusing on the strategies of construction of economic corridors centered on the dynamics of land expropriation and exploitation of natural resources. We discuss the Nacala Corridor, in Mozambique, the preferred destiny of ​​Brazilian investments in the country (in particular, that of the mining company Vale) and a point of convergence for many projects of international organizations and transnational corporations. We defend a view that the Corridor has operated as a privileged space of articulation and convergence of the interests of different actors, both national and international, highlighting the central role of the Mozambican State. The article demonstrates that investments in logistics megaprojects, in addition to their direct effects in the territory, prepare the ground for the expansion of agribusiness and mineral exploration in an uneven and concentrated dynamic that opens up new frontiers for capital accumulation. In addition, with the article, we intend to build a theoretical framework that dialogues with two field surveys carried out in Mozambique, in the Nacala Corridor (2014 and 2017).Keywords: economic corridors; land; development.KATO, Karina Yoshie Martins. Traçando a saída para o desenvolvimento: o caso do Corredor de Nacala em Moçambique. Estudos Sociedade e Agricultura, v. 27, n. 2, p. 229-254, jun. 2019.Submitted in february 2019.Accepted in april 2019.
O bem que falta na cesta: o artesanato no território Quarta Colônia, RS
Authors: Iuva de Mello Carolina , Froehlich José Marcos
Published: December 2019

This article presents the context of handicrafts in the Quarta Colônia territory, Rio Grande do Sul, highlighting its latent potential to become a territorial asset that can be mobilized by institutional actors, especially if it is dynamized within a basket of goods and services that gravitate around the Italian as a collective identity image articulated with the asset of greatest expression and media visibility of the territory, that of gastronomy. The study has a qualitative character, with the adoption of an interpretative research approach, and the methodological approach included documentary analysis, observations and semi-structured interviews with qualified interlocutors involved in the context of Quarta Colônia handicrafts. It is understood that handicrafts can contribute to the strengthening of a composite and territorialized supply of the basket of goodstype, reinforcing the image of global quality of the Quarta Colônia territory.Keywords: handicrafts; basket of goods and services; Quarta Colônia; territory.MELLO, Carolina Iuva de; FROEHLICH, José Marcos. O bem que falta na cesta: o artesanato no território Quarta Colônia, RS. Estudos Sociedade e Agricultura, v. 27, n. 2, p. 282-306, jun. 2019.Submitted in february 2019.Accepted in april 2019.
Redes de movimentos sociais em comunidade quilombola de Salvaterra, Marajó, Pará
Authors: De Souza Lages Lara Thaís , Cardoso e Cardoso Luis Fernando , Schmitz Heribert
Published: December 2019

We analyze how the quilombola movements of Salvaterra articulate themselvesthrough networking, both internally and externally, to access socio-territorial rights. To trace the network, we depart from the Quilombola community of Pau Furado, in the municipality of Salvaterra, on the Island of Marajó (PA), to Malungu, a statewide organization that joins the quilombola associations of the state of Pará. The investigation relied on the theoretical works of Alberto Melucci and Ilse Scherer-Warren. The field research, carried out in the Pau Furado community, used direct observations and interviews. The results show the strengthening of the institutionalities of the Quilombola social movements to claim their rights before governmental agencies, at the local, state and national levels.Keywords: social movements; fight for rights; networks; quilombola communities; Marajó Island.LAGES, Lara Thaís de Souza; CARDOSO, Luis Fernando Cardoso e; SCHMITZ, Heribert. Redes de movimentos sociais em comunidade quilombola de Salvaterra, Marajó, Pará. Estudos Sociedade e Agricultura, v. 27, n. 2, p. 328-351, jun. 2019.Submitted in march 2019.Accepted in may 2019.
Traçando possibilidades metodológicas para os desafios dos estudos do consumo na agroecologia
Authors: De Andrade Benini Maria Luiza , Donato da Silva Júnior Roberto
Published: December 2019

Agroecology proposes to incorporate sustainable practices in agricultural production and consequently the development of new marketing channels prepared to assimilate its goods. Despite the efforts to create those marketing channels and to improve the communication between production and consumption, there is a preference for debate and resource investments in production. We observed this distinction (both quantitative and qualitative) reviewing the scientific literature from 2008 to 2018. This paper aims to develop an historical approach to understand the reasons for this hierarchy between production and consumption based on an understanding of the market concept in neoclassical economics, economic sociology and the new economic sociology. Consumption is discussed through the lenses of the sociology and anthropology of consumption. In addition, we highlight the complexity and challenges in studying consumption, and we present methodological aspects that would enable us to redefine the relationship between production and consumption within the agroecology context.Keywords: consumption; agroecology; Sociology of consumption; Politicization of consumption; food consumption; ethnography.BENINI, Maria Luiza de Andrade; SILVA JÚNIOR, Roberto Donato. Traçando possibilidades metodológicas para os desafios dos estudos do consumo na agroecologia. Estudos Sociedade e Agricultura, v. 27, n. 2, p. 352-370, jun. 2019.Submitted in january 2019.Accepted in march 2019.
Comunidade que Sustenta a Agricultura: a CSA de Belo Horizonte à luz de suas possibilidades e desafios
Authors: Antunes de Oliveira Fernanda , Diogo Pereira Rafael , Calbino Daniel
Published: December 2019

Recent years have seen the advance of alternative models of consumption, which seek to restore relations between consumers and producers, such as the Community that Supports Agriculture (CSA). Following this proposal, despite the rapid expansion in Brazil, there are still gaps in scientific works that explore its practices. In order to contribute with empirical elements for the CSA movement, the present article aimed to expose the performance of the Belo Horizonte experience, evidencing its achievements and challenges. In methodological terms, a case study was adopted, based on participant observation and semi-structured interviews with farmers and coproducers. The research results presented innovative organizational practices that illustrate the potential of supporting small farmers and their families in order to provide stability and alternative paths attuned to the reality of the countryside. However, among its limits, it is worth emphasizing that as the group has expanded, the proximity between farmer and co-producer has become more difficult, which poses to the group the challenge of changing the posture from one of traditional consumption and to emphasize greater involvement and participation of CSA as a community.Keywords: CSA; Belo Horizonte; innovations; challenges.OLIVEIRA, Fernanda Antunes de; PEREIRA, Rafael Diogo; CALBINO, Daniel. Comunidade que Sustenta a Agricultura: a CSA de Belo Horizonte à luz de suas possibilidades e desafios. Estudos Sociedade e Agricultura, v. 27, n. 2, p. 371-393, jun. 2019.Submitted in april 2019.Accepted in may 2019.
Políticas públicas para agroindústrias familiares e o desenvolvimento regional
Authors: Damke Luana Inês , Maffini Gomes Clandia , Pentiado Godoy Taís , Barbieri da Rosa Luciana Aparecida , Zardin Patias Tiago
Published: December 2019

Family agroindustries have been considered by many authors to represent an important alternative to sustain family-based agriculture. The effectiveness of this activity has led governments to discuss and implement public policies that facilitate the formalization of these enterprises and expand their marketing scope. Thus, the objective of the study is to identify the profile of family farms from Rio Grande do Sul, Brazil, that use the Sabor Gaúcho label on their products and to verify the possible influence of the State Family Agroindustry Policy (PEAF) on the operation and development of these enterprises in the perception of their managers. The study was quantitative and was carried out with 128 family agroindustries of Rio Grande do Sul (RS). From the results obtained, it is possible to conclude that in the Family Agroindustry (AFs) analyzed, the use of the Sabor Gaúcho label and participation in the PEAF have a significant importance in the operation and development and even in the conception of some ventures that were born from the incentives of this program.Keywords: family agroindustries; public policy; Sabor Gaucho label.DAMKE, Luana Inês; GOMES, Clandia Maffini; GODOY, Taís Pentiado; ROSA, Luciana Aparecida Barbieri da; PATIAS, Tiago Zardin. Políticas públicas para agroindústrias familiares e o desenvolvimento regional. Estudos Sociedade e Agricultura, v. 27, n. 2, p. 418-439, jun. 2019.Submitted in october 2018.Accepted in march 2019.
THE EUROPEAN BISON OF THE MUSEUM OF NATURAL HISTORY IN PARIS AND THE HISTORY OF ZOOLOGY AND NATURAL HISTORY MUSEOGRAPHY IN THE XVIII AND XIX CENTURY
Authors: Daszkiewicz Piotr , Samojlik Tomasz , Fedotova Anastasia
Published: December 2019

This article presents a history of the European bison specimens preserved at the National Museum of NaturalHistory (MNHN) in Paris. The inventory made in 1945 by Jacques Millot, who first noticed the importance of these collections for the conservation of the species, constitutes a starting point of the present analysis. The oldest European bison of the MNHN collection came from the royal menagerie of Versailles. Louis Jean-Marie Daubenton was the first who has published a description of the species, four years before publication of Systema Naturae by Carl Linnaeus. Then Georges Cuvier, when working on the MNHN collections, distinguished the European bison from aurochs and compared it to the American bison. His research has contributed to the development of the notion of “extinct species”. This article presents also the history of the European bison from the Zoo of Cologne and the specimens from Petersburg, by Friedrich von Brandt, with a focus on the difficulties of obtaining specimens of the European bison in XIX century. European bison specimens from the National Museum of Natural History in Paris have played a particularly important role in the history of the species biology. They also offer an interesting perspective for genetic studies on the species.
STRATEGIE OBRONNE ROŚLIN ŻYWICIELSKICH PRZED OWADAMI ROŚLINOŻERNYMI
Authors: Krzyżanowski Robert
Published: December 2019

Rośliny przeciwdziałają skutkom ataku roślinożerców za pomocą różnych mechanizmów morfologicznychi biochemicznych. W odpowiedzi na uszkodzenia, rośliny wytwarzają związki obronne, wpływające na żerowanie i zachowanie roślinożerców. Ponadto rośliny uwalniają również VOCs, które przyciągają naturalnych wrogów roślinożerców. Po zasiedleniu roślin przez owady, w dalszym ciągu zachodzą kompleksowe oddziaływania w strategii obronnej roślin przed roślinożercami. Poza emitowaniem VOCs, znaczny wpływ wywierają dodatkowo roślinne allelozwiązki, takie jak związki fenolowe i kwasy hydroksamowe.
WYKORZYSTANIE SINIC W HODOWLACH MASOWYCH
Authors: Dobosz Kinga , Tuszer-Kunc Julia , Kulasa Dagmara , Śliwińska-Wilczewska Sylwia
Published: December 2019

Masowa hodowla sinic ma swoje początki już w XVI w. W ostatnich latach zyskuje ona na popularności ze względu na szybki wzrost i małe wymagania środowiskowe, a także szczególne właściwości tych mikroorganizmów. Sinice zawierają duże ilości witamin, minerałów, białek oraz wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Wykorzystuje się je w przemyśle spożywczym oraz w produkcji różnych kosmetyków, leków, jak również w technologiach oczyszczania ścieków czy usuwania związków biogennych. Najczęściej wykorzystywanym gatunkiem jest Arthrospira platensis, powszechnie znana jako „spirulina”, która ma dużą wartość ekonomiczną, ekologiczną oraz żywieniową. Niektóre sinice, ze względu na szybki przyrost biomasy stosowane są jako pokarm dla zwierząt. Odkryto także, że metabolity tej grupy organizmów mogą mieć zastosowanie jako herbicydy i insektycydy, przez co można przypisać im również istotną rolę w rolnictwie. Istnieją także gatunki sinic, które bada się szczególnie pod kątem wykorzystania ich w produkcji biopaliwa, aby mogłyby stanowić źródło energii odnawialnej.
POINSEMINACYJNE LOSY PLEMNIKÓW. RÓŻNE ASPEKTY MAGAZYNOWANIA PLEMNIKÓW U SAMIC W WARUNKACH NATURALNYCH I SZTUCZNYCH
Authors: Dymek Anna , Pecio Anna
Published: December 2019

Pojawienie się inseminacji w ewolucji kręgowców pozytywnie wpłynęło na sukces rozrodczy zwierząt, gdyż zwiększyło prawdopodobieństwo fuzji gamet męskich i żeńskich, a tym samym możliwość zapłodnienia. Przetrzymywanie plemników w układzie rozrodczym samic umożliwiło wydłużenie żywotności i zdolności do zapłodnienia plemników poprzez zapewnienie im odpowiednich warunków otaczającego środowiska. W tym celu u samic wielu gatunków kręgowców zostały wykształcone struktury wyspecjalizowane do przechowywania plemników. Okres magazynowania plemników jest bardzo zróżnicowany wśród kręgowców, ale znacznie dłużej są one przechowywane u gatunków zmiennocieplnych niż stałocieplnych.
Z PÓŁNOCY NA POŁUDNIE, CZYLI INWAZYJNY CHARAKTER RÓŻY RDZAWEJ (ROSA RUBIGINOSA L.)
Authors: Gadzinowska Joanna , Hura Katarzyna , Pawłowska Bożena , Hura Tomasz
Published: December 2019

Róża rdzawa (Rosa rubiginosa) charakteryzuje się nietypowym przebiegiem mejozy oraz dużą odpornością na działanie abiotycznych czynników stresowych. Naturalny zasięg tego gatunku obejmuje półkulę północną (cała Europa, Ameryka Północna, azjatycka część Rosji), gdzie tworzy niezbyt liczne populacje. Występuje głównie na nasłonecznionych stanowiskach i glebach zasobnych w wapń. Rosa rubiginosa została także wprowadzona na półkulę południową – do Ameryki Południowej, Australii i Nowej Zelandii, gdzie stała się gatunkiem inwazyjnym zdolnym do wypierania rodzimych roślin. Na półkuli południowej uważana jest za gatunek niepożądany – „chwast”, jednak jest to również roślina pożyteczna. Występuje jako roślina pionierska wkraczająca na obszary zdegradowane przez katastrofy ekologiczne i na skutek działalności człowieka. Może być wykorzystywana do ochrony innych gatunków roślin rozwijających się w jej sąsiedztwie, zapewniając im odpowiednią wilgotność gleby i powietrza, a także właściwe warunki świetlne. W artykule zwraca się uwagę na duże możliwości aklimatyzacji róży rdzawej do stresów środowiskowych.
PUNKT WIDZENIA ROŚLIN – CZYLI EKOLOGIA FUNKCJONALNA ROŚLINNOŚCI
Authors: Goldstein Klara
Published: December 2019

Ekologia funkcjonalna roślinności jest nowoczesną i dynamicznie rozwijającą się dziedziną wiedzy. Niniejsza praca ma na celu przegląd podstawowych teorii ekologii funkcjonalnej, może służyć również jako zestawienie kluczowych publikacji z tej dziedziny i rezerwuar polskich tłumaczeń pojęć powszechnie używanych w literaturze anglojęzycznej. Zaczynam od opisu koncepcji ekologii funkcjonalnej i podstaw analizy cech funkcjonalnych. Następnie wskazuję przykłady mechanizmów regulujących skład zbiorowisk roślinnych, które można dzięki tej metodzie analizować. Opisuję ideę różnorodności funkcjonalnej oraz jej klasyczne wskaźniki i przedstawiam ich rolę w badaniach zbiorowisk roślinnych. Wspominam o możliwościach modelowania zbiorowisk przy użyciu cech funkcjonalnych, które może być kolejnym krokiem naprzód w zrozumieniu procesów rządzących zbiorowiskami roślinnymi. Na koniec odnoszę się do praktycznych aspektów stosowania cech funkcjonalnych w badaniach naukowych.
BIOMARKERY PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO W CHOROBIE ALZHEIMERA
Authors: Gartych Magdalena , Bukowska Dorota
Published: December 2019

Choroba Alzheimera (AD) charakteryzuje się postępującymi zaburzeniami poznawczymi, głównie demencją. W celu rozpoznania AD bada się początkowo zawartość biomarkerów choroby czyli specyficznych wskaźników procesów neurodegeneracyjnych obecnych w mózgu i płynie mózgowo-rdzeniowym (CSF). Diagnozowanie stanu pacjentów, oprócz oznaczania zmian stężeń biomarkerów wykonywanych metodami immunoenzymatycznymi, opiera się również na technikach neuroobrazowania mózgu i testach genetycznych. W badaniu przyczyn AD cenne są wyniki biotestów prowadzonych na modelach zwierzęcych. Wraz z postępem choroby nasilają się zmiany zwyrodnieniowe w strukturach mózgu, które przejawiają się obecnością blaszek starczych i kłębków neurofibrylarnych, złożonych odpowiednio z β amyloidu i białka tau. Obie substancje są stosowanymi w praktyce klinicznej biomarkerami AD, a ich odpowiednio obniżone lub podwyższone stężenie stwierdza się w CSF. Ważną rolę w patofizjologii AD przypisuje się potencjalnym biomarkerom, takim jak sTREM2, SNAP-25 i BACE1, a także pro-NGF, neurograninie, YKL-40, VILIP-1, GAP-43, ubikwitynie i białkom neurofilamentów.
ZESPÓŁ POLICYSTYCZNYCH JAJNIKÓW – ROLA DIETY I SUPLEMENTACJI WE WSPOMAGANIU LECZENIA
Authors: Kostecka Małgorzata
Published: December 2019

Zespół policystycznych jajników (PCOS) jest jedną z najczęstszych endokrynopatii, która dotyka 4-12% kobiet w wieku reprodukcyjnym. Jest też główną przyczyną zaburzeń miesiączkowania i niepłodności w tej grupie ludności. Ze względu na bardzo zróżnicowany obraz kliniczny i nietypowe objawy prawidłowa diagnoza PCOS jest czasem trudna do postawienia. Terapia zaburzeń związanych z zespołem policystycznych jajników powinna być dostosowana do indywidualnych oczekiwań pacjentki oraz dominujących objawów choroby. Leczenie powinno być wielostronne, mieć na uwadze nieprawidłowe miesiączkowanie, niepłodność, zaburzenia metaboliczne. Coraz większy nacisk kładzie się na działania, mające na celu zmianę stylu życia, bazujące na stosowaniu diety sprzyjającej utrzymaniu lub obniżeniu masy ciała i regularnej aktywności fizycznej. Powinno ograniczyć się spożycie tłuszczu ogółem, nasyconych kwasów tłuszczowych i cholesterolu. Konieczne jest również spożywanie produktów o niskim indeksie glikemicznym, które są bogate w błonnik. Dietę części pacjentek z PCOS należałoby również uzupełnić w potas, magnez i cynk. Pomocna może być również suplementacja diety witaminą D, kwasami omega-3, ale powinna być dobrana indywidualnie do pacjentki, z dostosowaniem dawki i czasu trwania suplementacji.
WSPÓŁCZESNE OCHŁODZENIE REJONU SZETLANDÓW POŁUDNIOWYCH I PÓŁNOCNO-ZACHODNICH KRAŃCÓW PÓŁWYSPU ANTARKTYCZNEGO
Authors: Marsz Andrzej A. , Styszyńska Anna
Published: December 2019

Artykuł omawia zmiany warunków hydro-klimatycznych w rejonie Szetlandów Południowych i NW części Półwyspu Antarktycznego w latach 1979-2016. Są one istotne dla oceny zmian zachodzących w ekosystemach morskich i nadmorskich. Ogólną ich cechą jest przejście od fazy silnego ocieplenia do fazy ochładzania, co nastąpiło około 2000 r. Przedstawiono zmiany rocznej i sezonowej temperatury powietrza, temperatury powierzchni morza (SST) oraz powierzchni lodów morskich na morzach Bellingshausena i Weddella. Najsilniejszy spadek temperatury powietrza zaznacza się w okresie antarktycznego lata, na wszystkich stacjach zaznacza się spadek temperatury rocznej. Spadek SST następuje we wszystkich miesiącach roku, jest on wysoce istotny. Najsilniejszy spadek SST następuje również latem. Roczna powierzchnia zlodzona na Morzu Weddella systematycznie rośnie, zaznacza się szczególnie szybki przyrost powierzchni lodów w okresie luty-marzec. Roczna powierzchnia lodów na Morzu Bellingshausena po 2000 r. przestała spadać i zaznacza się w jej przebiegu słaby trend dodatni.
REGULACJA WZROSTU I ROZWOJU SYSTEMU KORZENIOWEGO PRZEZ WYBRANE CZYNNIKI ZEWNĘTRZNE I WEWNĘTRZNE
Authors: Młodzińska-Michta Ewa
Published: December 2019

Jedną z najważniejszych funkcji systemu korzeniowego jest pobieranie wody i składników mineralnych z roztworu glebowego. Aby wydajnie spełniać to zadanie i efektywnie konkurować z innymi organizmami o związki odżywcze, rośliny wykształciły szereg skomplikowanych adaptacji, polegających na szybkich odpowiedziach morfogenetycznych korzeni do zmiennych zasobów makro- i mikroelementów w glebie. Plastyczność systemu korzeniowego w odpowiedzi na zmienną w czasie i przestrzeni dostępność składników mineralnych obejmuje dwa mechanizmy: zmiany w efektywności pobierania poprzez wzmożoną lub zahamowaną aktywację systemów transportujących oraz intensywną kontrolę rozwoju korzeni. W przypadku systemu korzeniowego strategie przystosowawcze obejmują zmiany morfologiczne takie jak, wzrost korzenia głównego, tworzenie i elongację korzeni bocznych oraz formowanie włośników. W tym artykule omówiono zagadnienie modyfikacji systemu korzeniowego przez czynniki zewnętrzne (woda, składniki mineralne, światło, temperatura, zasolenie) oraz wewnętrzne (hormony) z uwzględnieniem aktualnej wiedzy na temat molekularnych podstaw regulacji wzrostu i rozwoju korzeni.
JAK Z DZIKIEGO ZROBIĆ PRZYJACIELA? HISTORIA UDOMOWIENIA RÓŻNYCH GATUNKÓW ROŚLIN I ZWIERZĄT NA ŚWIECIE
Authors: Stojak Joanna , Plis Kamila
Published: December 2019

Proces udomowienia charakteryzuje się zmianami w cechach i właściwościach fizjologicznych, morfologicznych, psychicznych czy rozwojowych dzikiego prototypu udomowionego gatunku na skutek działalności człowieka (tzw. sztucznej selekcji). Niniejszy artykuł prezentuje (1) przyczyny prowadzące do udomowienia tak wielu gatunków, (2) lokalizację pierwotnych centrów udomowienia i współcześnie najbardziej produktywnych rolniczo obszarów na świecie oraz (3) przykłady udomowionych gatunków roślin i zwierząt. Dodatkowo w artykule przeanalizowano jakie potencjalne problemy mogły utrudniać proces domestykacji, a także czym różni się współczesna metodyka uprawy roślin i hodowli zwierząt od tej prowadzonej w przeszłości.
PAULOWNIA – SZYBKO ROSNĄCE, WIELOFUNKCYJNE DRZEWO BIOENERGETYCZNE
Authors: Woźniak Małgorzata , Gałązka Anna , Frąc Magdalena
Published: December 2019

Plantacje lasów o krótkiej rotacji są obiecującym narzędziem zmniejszenia stężenia dwutlenku węgla w atmosferze. Natomiast biomasa jest surowcem wykorzystywanym na cele energetyczne. Paulownia to jedne z najbardziej rozpowszechnionych rodzajów drzew występujących na plantacjach lasów o krótkiej rotacji. Jest to szybko rosnące drzewo liściaste rodzime dla Chin i Azji Wschodniej. Gatunki drzew z rodzaju Paulownia są dobrze przystosowane do szerokich zmian czynników glebowych i klimatycznych, rosną nawet na glebach uznanych za marginalne. Wszystkie gatunki wykorzystywane są do produkcji drewna przemysłowego, papieru, etanolu i biopaliw. Są szeroko stosowane jako drzewa parkowe i uprawy rolno-leśne. Liście paulowni charakteryzujące się wysoką zawartością białek, tłuszczów i cukrów, często wykorzystywane są jako pasza dla zwierząt i zielony nawóz. Dużym zainteresowaniem cieszy się krzyżówka Paulownia Clon In Vitro 112, którego nazwa handlowa to „Oxytree”, „BIO TREE”, „DRZEWO TLENOWE”. Powyższe informacje świadczą o tym, iż paulownia jest niezwykle interesującym obiektem badań uwzgledniających interdyscyplinarne podejście, obejmujące dziedziny nauki tj. rolnictwo, biologia, biochemia, fizyka i chemia. Niniejsza publikacja zawiera przegląd najważniejszych zagadnień dotyczących drzew z rodzaju Paulownia: występowanie, opis botaniczny, wymagania uprawowe i ich ogólne zastosowanie.
Maria Hempel – botanik i etnobotanik. Portret odkurzony
Authors: Czarnecka Bożena
Published: December 2019

Maria Hempel (1834–1904), urodzona iwychowana w Chełmskiem, wywodziła się zrodziny o bogatych tradycjach wojskowych ipatriotycznych. Sama też była zaangażowanaw walkę niepodległościową w okresie powstaniastyczniowego. Znalazła się w gronienajważniejszych w Lubelskiem kobiet-kurierekpowstańczych i niezwykle ofiarnych samarytanek.Po utracie rodzinnego majątku, do końca życia tułała się po innych dworach.Mimo przeciwności losu i braku stosownegowykształcenia, położyła niemałe zasługiw dziedzinie botaniki i etnobotaniki.Udokumentowała stanowiska wielu cennychgatunków roślin, często już historycznych,na wschodzie Lubelszczyzny i lewym brzeguWisły. Materiały etnobotaniczne zgromadzoneprzez nią w powiatach chełmskim i janowskimdostarczają wiedzy na temat wykorzystaniadziko rosnących roślin naczyniowychi grzybów do celów spożywczych, leczniczych,gospodarskich, obrzędowych i magicznychna wsi polskiej drugiej połowy XIX w.
Zegar molekularny w teorii i praktyce: przewodnik dla początkujących..
Authors: Wrzesińska Weronika , Mamos Tomasz , Grabowski Michał
Published: December 2019

Koncepcja zegara molekularnego powstała ponad półwieku temu i od tamtej pory odegrała ważną rolę w badaniachbiologicznych, zajmujących się zarówno opisemprocesów ewolucyjnych, jak i szacowaniem wieku dywergencji.Zegar molekularny odmierza czas pomiędzy poszczególnymiwydarzeniami ewolucyjnymi, opierając sięna założonym modelu ewolucji (czyli tempie substytucji).Dziesiątki lat badań pokazały, że tempo ewolucji nie jestwartością uniwersalną dla wszystkich organizmów i zależyod szeregu czynników, takich jak: wielkość ciała,długość trwania cyklu życiowego czy tempo metabolizmu.Spowodowało to opracowanie wielu modeli zegaramolekularnego biorących pod uwagę zmienność tempawzdłuż gałęzi drzewa filogenetycznego. Ogromną rolę wodtwarzaniu filogenezy przy użyciu zegara molekularnegojako narzędzia, stanowi jego kalibracja. Istnieje kilkametod kalibracyjnych, których zastosowanie zależy oddostępności punktów kalibracyjnych dla badanej grupyorganizmów. Głównym celem artykułu jest zapoznanieczytelnika zarówno z teoretycznymi, jak i z praktycznymizagadnieniami dotyczącymi zegara molekularnego.
Możliwości przywracania i utrzymania jakości mitochondriów w oocytach ssaków
Authors: Gąsior Łukasz , Polański Zbigniew
Published: December 2019

Linia żeńskich komórek płciowych jest zasadniczonieśmiertelną linią komórkową, która przekazuje haploidalnygenom jądrowy i pełen genom mitochondrialnykolejnym pokoleniom. Współwystępowanie w komórcezmutowanych kopii mtDNA i prawidłowego mtDNA określanejest jako heteroplazmia i w zależności od typumutacji oraz od liczby zmutowanych kopii mtDNA stanowiźródło wielu chorób wieku dorosłego. Uważa się, żegenom mitochondrialny może podlegać naturalnym mechanizmomoczyszczającym go ze zgromadzonych mutacji.Efektywność tych procesów może być jednak niewystarczająca,skutkując dużą proporcją nieprawidłowościo podłożu mitochondrialnym w ludzkiej populacji. Dlategoposzukuje się metod, które mogłyby polepszyć ichjakość, a także odwlec w czasie niekorzystne procesystarzenia, które w negatywny sposób odbijają się zarównona jakości mitochondrialnego genomu, jak i samejpłodności ssaków.
Cukrzyca typu 2 – przegląd aktualnego stanu wiedzy
Authors: Langwiński Wojciech , Trzeciak Marta , Skrzypski Marek
Published: December 2019

Cukrzyca typu 2 stanowi przykład choroby cywilizacyjnej wywierającej istotny wpływ na życie chorego. W ostatnich latach obserwuje się stale rosnący odsetek zachorowań wśród osób dorosłych i dzieci. W patogenezie cukrzycy typu 2 istotną rolę odgrywają zarówno predyspozycje genetyczne jak i uwarunkowania środowiskowe. Do tych ostatnich należy przede wszystkim nieodpowiednia dieta, w której dominują produkty bogate w nasycone kwasy tłuszczowe i cukry. Nadmierna podaż energetyczna prowadzi do rozwoju nadwagi, a następnie otyłości. Lipoliza triacylogliceroli, w nagromadzonej tkance tłuszczowej, skutkuje uwolnieniem wolnych kwasów tłuszczowych, kluczowych w rozwoju stanu zapalnego i insulinooporności. Wzrost stężenia glukozy we krwi (hiperglikemia), prowadzi do dysfunkcji komórek β-trzustki i upośledzenia wielonarządowego. Złożoność objawów i podłoża cukrzycy typu 2 sprawia, że opracowanie nowych strategii terapeutycznych i leków jest wyzwaniem dla obecnej medycyny. Dla lekarzy i pacjentów szczególnie ważne są coroczne aktualizowane zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, które zawierają wytyczne dotyczące podstawowej opieki nad chorym, leków, diagnostyki oraz prewencji. Naukowcy i lekarze wskazują, że spersonalizowane leczenie, właściwie dobrane leki oraz odpowiednia dieta znacząco wydłużają i zwiększają komfort życia pacjentów cierpiących na cukrzycę typu 2.
W poszukiwaniu części zamiennych – czy dorosłe komórki macierzyste okażą się kamieniem milowym medycyny regeneracyjnej?.
Authors: Wartalski Kamil , Gorczyca Gabriela , Duda Małgorzata
Published: December 2019

Zastosowanie komórek macierzystych w transplantologii czy medycynie regeneracyjnej budzi z jednej strony ogromne nadzieje, z drugiej zaś kontrowersje. W ostatnich latach szczególną uwagę poświęcono dorosłym komórkom macierzystym, zasiedlającym wyspecjalizowane nisze w większości organów. Komórki te mogą stanowić alternatywę dla problematycznych etycznie embrionalnych komórek macierzystych, izolowanych z zarodków. W niniejszym artykule przedstawiono główne kryteria podziału komórek macierzystych oraz podstawowe źródła ich pozyskiwania. Osobny rozdział poświecono przełomowym odkryciom, takim jak uzyskanie indukowanych pluripotencjalnych komórek macierzystych, czy opracowanie rewolucyjnych terapii opartych na zastosowaniu komórek macierzystych. Informacje zawarte w artykule stanowią zaledwie fragment tego dynamicznie rozwijającego się obszaru wiedzy. Wiele aspektów dotyczących komórek macierzystych pozostaje w dalszym ciągu tajemnicą. Priorytetem jest znalezienie etycznych sposobów powadzenia badań, dzięki którym komórki macierzyste będzie można bezpiecznie stosować w terapii, w której tkwi klucz do poprawy jakości życia i jego wydłużenia.
Melaniny w diecie człowieka
Authors: Łopusiewicz AminoŁukasz , Lisiecki Sławomir
Published: December 2019

Terminem „melaniny” określa się grupę wielkocząsteczkowych pigmentów (czarnych, brązowych, żółtoczerwonych i o barwach pośrednich) odpowiedzialnych za ciemną pigmentację organizmów. Pełnią kluczową rolę w wielu procesach fizjologicznych. Melaniny obecne są również w produktach i surowcach wykorzystywanych przez człowieka w przemyśle spożywczym. Ich obecność stwierdzono w niektórych grzybach jadalnych, owocach, warzywach, nasionach roślin uprawnych, czarnej herbacie, kawiorze, mięsie kur z hiperpigmentacją. Melaniny te wykazują szereg potencjalnie prozdrowotnych właściwości m. in. aktywność przeciwutleniającą, immunomodulującą, hepatoprotekcyjną, zdolność do obniżania poziomu cukru we krwi oraz chelatowania jonów metali. Hamują również tworzenie biofilmu przez mikroorganizmy, co może otworzyć nowy rozdział walki z antybiotykoopornymi patogenami. Spożycie melanin może więc wpływać na organizm w wieloraki sposób, przyczyniając się do poprawy jego funkcjonowania. Melaniny izolowane z różnych źródeł mogą stanowić wartościowe źródło naturalnych barwników do żywności.
Technika LAMP jako potencjalne narzędzie w analizach kryminalistycznych
Authors: Wąsowicz Barbara , Soroka Marianna
Published: December 2019

Amplifikacja w warunkach izotermicznych (technika LAMP) jest idealną odpowiedzią na rosnące zapotrzebowanie ze strony laboratoriów molekularnych, diagnostycznych, a także kryminalistycznych. Technika LAMP jest atrakcyjną alternatywą dla klasycznej reakcji PCR, a jej użycie pozwala na skrócenie czasu analizy nawet trzykrotnie. Polimerazy wykorzystywane do tego typu amplifikacji mają zdolność wypierania nici DNA, co eliminuje konieczność denaturacji matrycy. Dzięki użyciu kilku par starterów w reakcji LAMP, przeprowadzona amplifikacja jest bardziej specyficzna, a także w porównaniu do reakcji PCR pozwala na otrzymanie większej ilości produktu i jego detekcję bez użycia dodatkowychprocedur i sprzętu. Technika LAMP zyskuje znaczenie w takich dziedzinach jak: przestępstwa gospodarcze, diagnostyka ludzkich i zwierzęcych chorób zakaźnych, detekcja patogenów roślinnych o szerokim znaczeniu gospodarczym czy identyfikacja roślin GMO.
Czynniki warunkujące zjawisko allelopatii u sinic i mikroglonów w ekosystemach wodnych
Authors: Śliwińska-Wilczewska Sylwia , Latała Adam
Published: December 2019

Allelopatia w środowisku wodnym może być narzędziem walki o zasoby pomiędzy organizmami wodnymi. Badania terenowe i prace laboratoryjne wykazały, że allelopatia może występować zarówno w ekosystemach morskich, brakicznych, jak i słodkowodnych. Związki allelopatyczne mogą negatywnie oddziaływać zarówno na wodnych producentów pierwotnych, jak i na skorupiaki, małże, ryby, ssaki, a nawet organizm człowieka. Jednakże stosunkowo niewiele czynników środowiskowych było dokładnie badanych pod kątem ich wpływu na produkcję związków allelopatycznych, dlatego rozpoznanie takie jest niedostateczne. Obecnie występują nieliczne prace, w których udokumentowano wpływ czynników biotycznych lub abiotycznych na występowanie oddziaływania allelopatycznego. Do najczęściej opisywanych czynników biotycznych, wpływających na oddziaływanie allelopatyczne, zalicza się samą specyfikę badanych organizmów, ich rozmiar, zagęszczenie początkowe komórek, fazę wzrostu organizmów donorowych i docelowych oraz ilość i częstotliwość dodawania przesączu komórkowego. Natomiast czynnikami abiotycznymi, które mogą mieć wpływ na zjawisko allelopatii u sinic i mikroglonów są intensywność napromieniowania, temperatura oraz dostępność składników pokarmowych. Chcąc lepiej ocenić znaczenie zjawiska allelopatii w zbiornikach wodnych, potrzebne są dalsze badania czynników środowiskowych, które wpływają na produkowanie i wydzielanie aktywnych związków allelopatycznych. Zrozumienie wpływu czynników środowiskowych na produkowanie i wydzielanie związków allelopatycznych przez sinice i mikroglony oraz ich roli w ekosystemach wodnych powinno stać się ważnym zadaniem przyszłych badań.
Neuropeptydomika systemu neuroendokrynowego owadów
Authors: Nowicki, Patryk , Szymczak Monika , Rosiński, Grzegorz , Marciniak Paweł
Published: December 2019

Zasadniczą rolę w regulacji procesów fizjologicznych oraz utrzymaniu homeostazy u zdecydowanej większości organizmów zwierzęcych odgrywa układ neuroendokrynowy. Jak dotąd bardzo dobrze poznano funkcje neurohormonalnych mediatorów regulujących procesy życiowe człowieka. W ostatniej dekadzie uwaga badaczy skupia się na identyfikacji i ocenie funkcji neuropeptydów owadzich oraz kodujących je genów. W niniejszej pracyscharakteryzowano budowę i funkcje układu neuroendokrynowego owadów, przedstawiono aktualny stan wiedzy dotyczący trudności i strategii badań neuropeptydomu tych zwierząt ze szczególnym uwzględnieniem spektrometrii mas, a także obowiązującej obecnie zasady klasyfikacji neuropeptydów. Ponadto opracowano wykaz gatunków owadów o znanym neuropeptydomie, określono funkcjonalne podobieństwa pomiędzy neuropeptydami owadów i ich homologami występującymi u kręgowców oraz zaprezentowano potencjalne możliwości aplikacyjne badań prowadzonych w zakresie neuropeptydomiki. Dostępne dane literaturowe wskazują, że neuropeptydy zidentyfikowane dotychczas u modelowych gatunków owadów, takich jak Drosophila melanogaster mogą posłużyć w przyszłości do projektowania nowych farmaceutyków oraz środków ograniczających liczebność owadów szkodliwych z medycznego i gospodarczego punktu widzenia.
Wielkie koty wobec człowieka: przypadek tygrysa (Panthera tigris)
Authors: Kaleta Tadeusz
Published: December 2019

Dane z przeszłości i współczesne ukazują obecność tygrysów-ludojadów we wszystkich populacjach tego kota, zamieszkującego Azję. Dziś tygrys należy również do najbardziej zagrożonych, dziko żyjących gatunków ssaków. Obecność ludojadów może być postrzegana jako dramatyczny aspekt konfliktu pomiędzy człowiekiem a tygrysem (Tiger-Human Conflict-THC). W niniejszej pracy autor próbował wyjaśnić niektóre kwestie związane z tygrysami pożerającymi ludzi. Omówiono zagadnienia takie jak: behawioralne i ekologiczne aspekty biologii tygrysa, liczebność ludzi zabijanych przez tygrysy, przyczyny stawania się ludojadem, konsekwencje takiego zachowania dla tygrysa i ludzi, sposoby przeciwdziałania zachowaniu ludojadów i rolę statusu tygrysa w kulturach Azji.
Rodzaj Trifolium L. (koniczyna) jako nowe źródło fitoskładników o antybiodegeneracyjnych właściwościach
Authors: Maciejewska Magdalena , Zgórka Grażyna
Published: December 2019

Gatunki należące do rodzaju Trifolium L. (koniczyna), wykorzystywane od wieków w etnomedycynie, stanowią dziś bogate źródło fitohormonów polifenolowych. W badaniach chemotaksonomicznych udokumentowano bowiem, że czerwono kwitnące koniczyny odznaczają się szczególnie wysoką zawartością izoflawonów. Związki te posiadają aktywność estrogenopodobną, dlatego mogą działać analogicznie do selektywnych modulatorów receptorów estrogenowych (SERMs). Dane epidemiologiczne oraz liczne doniesienia z badań przedklinicznych i klinicznych dowodzą korzystnego działania tych fitoskładników zarówno w łagodzeniu wielu psychicznych i neurowegetatywnychdolegliwości, występujących w okresie menopauzy, jak i możliwości prewencji i terapii schorzeń biodegeneracyjnych, będących skutkiem deficytów estrogenowych (osteoporoza, miażdżyca). W nieodległej przyszłości, mogą również pojawić się nowe zastosowania dla izoflawonów koniczyn w zakresie zwalczania niektórych typów schorzeń nowotworowych. Ze względu na nieliczne obserwowane działania niepożądane, fitoestrogeny występujące w rodzaju Trifolium L. traktowane są jako alternatywa nie tylko dla popularnych produktów sojowych, ale i syntetycznych estrogenomimetyków, wykorzystywanych w hormonalnej terapii zastępczej (HTZ).
Właściwości oleju palmowego i wpływ plantacji olejowca gwinejskiego (Elaeis guineensis Jacq.) na środowisko
Authors: Węgiel Andrzej , Nowaczyk Paulina , Śmidowicz Angelika , Wiatrowska Blanka
Published: December 2019

W ostatnich dziesięcioleciach obserwowany jest znaczący wzrost produkcji oleju palmowego, szeroko wykorzystywanego w wielu gałęziach przemysłu, w tym: spożywczym, kosmetycznym i energetycznym. Surowiec ten pozyskiwany jest z owoców olejowca gwinejskiego (Elaeis guineensis Jacq.), którego plantacje zakładane są główniena obszarach tropikalnych Azji Południowo-Wschodniej. W kolejnych latach prognozowany jest dalszy wzrost zapotrzebowania na olej palmowy. Tymczasem niejasny pozostaje wpływ plantacji olejowca gwinejskiego na środowisko naturalne, w tym m.in. na wylesianie obszarów tropikalnych i różnorodność biologiczną oraz spożywania oleju palmowego na zdrowie człowieka. W pracy podjęto zatem próbę kompleksowego omówienia wymienionych problemów. Ostateczna ocena oddziaływania produkcji olejowca gwinejskiego jest złożona, gdyż musi uwzględniać, nie tylko aspekty środowiskowe, ale i kwestie etyczne (jak globalny wzrost zapotrzebowania na żywność, czy zapewnienie źródeł utrzymania lokalnej społeczności). Natomiast rozpatrując wpływ spożywania oleju palmowego na zdrowie człowieka, należy wziąć uwagę, m.in. różnice w składzie i wartości odżywczej surowego, rafinowanego i poddanego procesom modyfikacji oleju palmowego.