Παράμετροι κόπωσης στα χρόνια νοσήματα
Authors: Γρηγορίου Στεφανία 
Published: September 2021

Εισαγωγή: Σύμφωνα με το Εθνικό Ίδρυμα Νεφρού, η νεφροπάθεια τελικού σταδίου (ESRD) είναι ένα παγκόσμιο πρόβλημα υγείας και η μη αναστρέψιμη προοδευτική κατάσταση της ασθένειας ευθύνεται για την υψηλή νοσηρότητα και θνησιμότητα. Η κόπωση βιώνεται από πολλούς ασθενείς με επιπολασμό που κυμαίνεται από 60% έως 97% και μπορεί να είναι προγνωστικός παράγοντας καρδιακών επεισοδίων. Η Αιμοκάθαρση (HD) σε ασθενείς που υποφέρουν από γενικευμένη αδυναμία, η μη ανοχή στην άσκηση και η ατροφία των μυών, όλα οδηγούν σε μια γενικευμένη κόπωση και έλλειψη ενέργειας. Οι μηχανισμοί που βρίσκονται πίσω από την κόπωση σε αυτούς τους ασθενείς δεν είναι καλά κατανοητοί, αλλά από την προηγούμενη εργασία μας έχει αποδειχθεί ότι οι συγκεκριμένοι μηχανισμοί θα πρέπει να περιλαμβάνουν τόσο την ενδομυϊκή όσο και την αποτυχία κεντρικής ενεργοποίησης. Πρόσφατα έχει δειχθεί ότι η παρατηρούμενη μειωμένη διάρκεια της λειτουργικής απόδοσης στη διάρκεια της ημέρας και η υπερβολική κόπωση δεν εξαρτώνται μόνο από μυϊκή ατροφία και αδυναμία, αλλά συνδέονται επίσης με άλλους παράγοντες, όπως η έλλειψη αποκατάστασης του ύπνου, τη διάρκεια των συνεδριών αιμοκάθαρσης, το υπερβολικό βάρος πριν την αιμοκάθαρση, την κακή διατροφική κατάσταση, το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών και τη συνολική ψυχική κατάσταση των ασθενών.Αυτοί οι παράγοντες επηρεάζουν κυρίως την ποιότητα ζωής των αιμοκαθαιρόμενων ασθενών, που οδηγεί σε ένα φαύλο κύκλο της κόπωσης λόγω της αδράνειας και της περαιτέρω αδράνειας λόγω κόπωσης. Είναι προφανές ότι αυτοί οι ασθενείς ξοδεύουν τουλάχιστον 50% του χρόνου τους, σε ένα λειτουργικό "κλείδωμα" της άισθησης κόπωσης τους με αποκορύφωμα τις ενδιάμεσες ώρες της αιμοκάθαρσης. Όπως και σε άλλες συνθήκες, στη νεφρική νόσο τελικού σταδίου η κόπωση συχνά θεωρείται ότι έχει διττό χαρακτήρα: κεντρική εναντίον περιφερικής, εγκέφαλος εναντίον των μυών, σωματική εναντίον ψυχικής κλπ όμως έχει υποστηριχθεί ότι η κόπωση σε αιμοκαθαιρόμενουςς ασθενείς είναι κάτι περισσότερο από ένα σύνδρομο με ένα μόνο σύμπτωμα και με μια πολυπλοκότητα και επιμονή που δεν είναι εύκολο ο ασθενής να απαλλαγεί.Στόχοι: Ο πρωταρχικός στόχος της τρέχουσας διδακτορικής διατριβής ήταν η διερεύνηση των παραγόντων που εμπλέκονται στο φαινόμενο που ονομάζεται «Κόπωση κατά την αιμοκάθαρση». Πιο συγκεκριμένα:1. να διερευνήσει το ρόλο της συναισθηματικής νοημοσύνης στο επίπεδο της κόπωσης και της ποιότητας ζωής των αιμοκαθαιρόμεων ασθενών και αν ένα πρόγραμμα εννέα μηνών ενδοσυνεδριακής άσκησης θα μπορούσε να επηρεάσει τα επίπεδα της συναισθηματικής νοημοσύνης.2. να διερευνήσει κατά πόσοαν ένα πρόγραμμα εννέα μηνών ενδοσυνεδριακής άσκησης θα μπορούσε να μετριάσει την μυοακαρδιακή αποπληξία - έναν ύποπτο παράγοντας της κόπωσης που παρατηρήθηκε κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης.3. να αξιολογήσει την αποτελεσματικότητα ενός ενδοσυνεδριακού προγράμματος άσκησης εννέα μηνώνγια τα συμπτώματα της κόπωσης που συνέβησαν πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την αιμοκάθαρση σε ασθενείς που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση.4. να διερευνήσει την επίδραση ενός προγράμματος ενδοσυνεδριακής άσκησης εννέα μηνών για μυοκαρδιακή αποπληξία σε ασθενείς που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση5. να αξιολογήσει τη σχέση μεταξύ κόπωσης και νευρικής λειτουργίας σε αιμοκαθαιρόμενους ασθενείς και αν ένα πρόγραμμα ενννέα μηνών ενδοσυνεδριακής άσκησης θα μπορούσε να έχει οφέλιμα αποτελέσματα.Μέθοδοι: 78 αιμοκαθαιρόμενοι ασθενείς (50M / 28F, 60,6 ± 17,2 χρόνια) έχουν συμμετάσχει σε αυτή την έρευνα.Μελέτη 1: 78 αιμοκαθαιρόμενοι ασθενείς (50M / 28F, 60,6 ± 17,2 χρόνια) είχαν συμμετάσχει στη μελέτη. Μια υποομάδα 18 ασθενών (15M / 3F, 56,7 ± 12,3) ολοκλήρωσε ένα ενδοσυνεδριακό πρόγραμμα άσκησης εννέα μηνών. Η λειτουργική ικανότητα αξιολογείται από μια σειρά δοκιμασιών, ενώ η συναισθηματική νοημοσύνη, η ποιότητα του ύπνου, τα επίπεδα κατάθλιψης και η καθημερινή κατάσταση ύπνου αξιολογήθηκαν μέσω ερωτηματολογίων, πριν και μετά την περίοδο παρέμβασης. Οι 78 ασθενείς χωρίστηκαν σε 2 ομάδες, σύμφωνα με την αποδίδει βαθμολογίες τους σε κλίμακες ΣΝ χρησιμοποιώντας τόσο την κλίμακα WLEIS όσο και την κλίμακα SSEIT.Μελέτη 2: ένα υποσύνολο 20 αιμοκαθαιρόμενων ασθενών (17M / 4F, 56 ± 19yrs) συμμετείχαν στη μελέτη. Όλοι οι συμμετέχοντες ολοκληρώσει δύο διαφορετικές δοκιμές σε δύο διαφορετικές ημέρες αιμοκάθαρσης, που χωρίζονται από μια εβδομάδα: (1) κανονική αιμοκάθαρση και, (2) αιμοκάθαρση η οποία περιλαμβάνει ένα ενιαίο πρόγραμμα ενδοσυνεδριακής άσκησης. Ηχοκαρδιογραφικές εκτιμήσεις του κλάσματος εξώθησης ολοκληρώθηκε πριν την αιμοκάθαρση, μισή ώρα πριν από το τέλος της αιμοκάθαρσης και 30 λεπτά μετά το τέλος της. Παρατηρήθηκε μια μείωση> 20% στο κλάσμα εξώθησης του φαινομένου της μυοκαρδιακής αποπληξίας.Μελέτη 3: Ένα υποσύνολο 20 αιμοκαθαιρόμενων ασθενών (16M / 4F, 59 ± 13,7 έτη) συμπεριλήφθηκε στη μελέτη. Όλοι οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ένα πρόγραμμα εννέα μηνών άσκησης κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης. Η κόπωση, η ποιότητα του ύπνου, τα επίπεδα κατάθλιψης και η καθημερινή κατάσταση ύπνου αξιολογήθηκαν μέσω ερωτηματολογίων , ενώ η λειτουργική ικανότητα αξιολογείται από μια σειρά δοκιμασιών, πριν και μετά την περίοδο παρέμβασης.Μελέτη 4: Ένα υποσύνολο 12 αιμοκαθαιρόμενων ασθενών (10M / 2F, 56 ± 19yrs) συμμετείχαν στη μελέτη. Όλοι οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν πρόγραμμα εννέα μηνών αερόβιας άσκησης κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης. Κατά την έναρξη και μετά από 9 μήνες στη μελέτη, όλοι οι ασθενείς υποβλήθηκαν σε ηχοκαρδιογραφική αξιολόγηση. Ηχοκαρδιογραφικές εκτιμήσεις του κλάσματος εξώθησης ολοκληρώθηκε πριν την αιμοκάθαρση, μισή ώρα πριν από το τέλος της αιμοκάθαρσης και 30 λεπτά μετά το τέλος της. Παρατηρήθηκε μια μείωση> 20% στο κλάσμα εξώθησης του φαινομένου της μυοκαρδιακής αποπληξίας..Μελέτη 5: Ένα υποσύνολο 17 αιμοκαθαιρόμενων ασθενώ σε αιμοκάθαρση (15M / 2F, 59 ± 13.7yrs) συμπεριλήφθηκαν στη μελέτη. Όλοι οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ένα πρόγραμμα εννέα μηνών αερόβιας άσκησης κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης. Η λειτουργική ικανότητα αξιολογείται από μια σειρά δοκιμασιών, ενώ τα επίπεδα του πόνου και το προφίλ κόπωσης αξιολογήθηκαν μέσω ερωτηματολογίων , πριν και μετά την περίοδο παρέμβασης. Κινητικές και αισθητικές μελέτες νευρικής αγωγιμότητας στο μέο, ωλένιο, περονιαίο και κνημιαίο νεύρο, καθώς και μετρήσεις F-κυμάτων αξιολογήθηκαν χρησιμοποιώντας ένα πλήρες ηλεκτρομυογράφημα το οποίο εκτελούνταν πριν και μετά το πρόγραμμα άσκησης.Αποτελέσματα: τα αποτελέσματα της τρέχουσας διατριβής συνοψίζονται παρακάτω.Μελέτη 1: Η ΣΝ ήταν θετικά συσχετιζόμενη με τη σωματική υγεία, τη γνωστική λειτουργία και τα επίπεδα της ποιότητας ζωής, ενώ αρνητικά συνδέονταιν με τα αποτελέσματα της κόπωσης. Το εννέα μηνών πρόγραμμα παρέμβασης δεν βελτίωσε τα επίπεδα της ΣΝ σε όλη την ομάδα, όμως, όταν οι ασθενείς χωρίζονται ανάλογα με τη βαθμολογία τους στη συναισθηματική νοημοσύνη, η ομάδα με το χαμηλότερο σκορ ήταν σημαντικά βελτιωμένα σε σύγκριση με την ομάδα ατόμων με μέσο ή υψηλό σκορ ΣΝ .Μελέτη 2: Η καρδιακή λειτουργία και η μορφολογία των παραμέτρων δεν άλλαξε μετά την εφαρμογή του ενιαίου προγράμματος ενδοσυνεδριακής άσκησης. Τα στοιχεία για τη μεταβολή του κλάσματος εξώθησης από την έναρξη έως τη διάρκεια της αιμοκαθαρσης παρουσίασαν μια σημαντική διακύμανση μεταξύ των ατόμων όμως, παρ 'όλα αυτά η μεταβλητότητα δεν διαμεσολαβείται από την προσθήκη ενδοσυνεδριακής άσκησης.Μελέτη 3: Μετά την παρέμβαση άσκησης, η ικανότητα για άσκηση αυξήθηκε κατά 65% και η λειτουργική ικανότητα κατά μέσο όρο 40%. Όσον αφορά τη βαθμολογία κόπωσης μετά την αιμοκάθαρση, οι ασθενείς ανέφεραν ότι αισθάνονται καλύτερα μετά την αιμοκάθαρση μετά από εννέα μήνες του προγράμματος άσκησης. Εννέα μήνες της άσκησης αύξησαν τη γνωστική λειτουργία και τη βαθμολογία ζωτικότητας, ενώ τα συμπτώματα κατάθλιψης και κόπωσης βρέθηκαν να έχουν βελτιωθεί σημαντικά.Μελέτη 4: Το κλάσμα εξώθησης βελτιώθηκε κατά 21% μετά από εννέα μήνες άσκησης , ενώ στο τέλος της συνεδρίας αιμοκάθαρσης παρατηρήθηκαν βελτιώσεις στο κλάσμα εξώθησης κατά 12% και του χρόνου επιβράδυνσης κατά 18%.Μελέτη 5: Μετά το εννέα μηνών πρόγραμμα άσκησης, μια σημαντική βελτίωση στην ταχύτητα αγωγής παρατηρείται στο κνημιαίου και περονιαιο νεύρο κατά 3,7% και 4,2% αντίστοιχα, ενώ το κνημιαίο F-κύμα, το περονιαίο και το αισθητήριο νέυρο σε λανθάνουσα κατάσταση βελτιώθηκε σημαντικά κατά 4,2% , 4,9% και 10% αντίστοιχα. Η κόπωση και ο πόνος βελτιώθηκαν μετά την παρέμβαση άσκησης, ενώ η βαθμολογία κόπωσης συσχετίστηκε θετικά με την ταχύτητα μετάδοσης και εύρους τιμών.Συζήτηση: Στην παρούσα διδακτορική διατριβή έχουμε βρει ότι τα επίπεδα της συναισθηματικής νοημοσύνης σχετίζονται με τα επίπεδα της κόπωσης, ενώ οι ασθενείς με χαμηλά επίπεδα συναισθηματικής νημοσύνης είναι πιο πιθανό να επωφεληθεί από ένα πρόγραμμα άσκησης, σε σύγκριση με τους ασθενείς με μέσο και υψηλό σκορ συναισθηματικής νοημοσύνης (Μελέτη 1). Επιπλέον, μια ενιαία περίοδος ενδοσυνεδριακής άσκησης δεν επηρέασε την αποπληκτική μυοκαρδιοπάθεια η οποία παρατηρείται συχνά σε ασθενείς που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση. Τα δεδομένα μας υποστηρίζουν την άποψη ότι η αερόβια προπόνηση κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης είναι μία ασφαλής και καλώς ανεκτή μη φαρμακολογική προσέγγιση και δεν επιβάλλει επιβλαβείς ή δυσμενείς συνέπειες για την υγεία των ασθενών ή για την θεραπεία της αιμοκάθαρσης αυτή καθεαυτή (Μελέτη 2). Μετά το πρόγραμμα αερόβιας άσκησης 9 μηνών όλες οι πτυχές της ικανότητας άσκησης βελτιώθηκαν και επηρεάζουν σημαντικά θετικά τα επίπεδα της κατάθλιψης και της γνωστικής λειτουργίας των αιμοκαθαιρόμενων ασθενών. Παρατηρήθηκε επίσης μείωση στη σοβαρότητα και τη διάρκεια των συμπτωμάτων κόπωσης μετα την αιμοκάθαρη. Φαίνεται ότι η άσκηση είναι μια ασφαλής και αποτελεσματική μη φαρμακολογική προσέγγιση για τη βελτίωση των συμπτωμάτων κόπωσης σε αιμοκαθαιρόμενους ασθενείς (Μελέτη 3). Μετά τις βελτιώσεις στην κόπωση, μια σημαντική βελτίωση στο κλάσμα εξώθησης κατά 21% παρατηρήθηκε μετά την παρέμβαση. Η ενδοσυνεδριακή άσκηση μπορεί να γίνει μια μη φαρμακολογική προσέγγιση για τη μείωση του μυοκαρδιακής αποπληξίας η οποία προκαλείται από τη θεραπεία με αιμοκάθαρση (Μελέτη 4). Η παρούσα μελέτη έδειξε ότι η προπόνηση προκαλεί ευεργετικά αποτελέσματα τόσο για αισθητηριακές και κινητικές νευρικές λειτουργίες βελτιώνοντας την ταχύτητα αγωγής και λανθάνουσας τιμής των F-κυμάτων. Οι βελτιώσεις στην νευρική δραστηριότητα συνοδεύονται από αλλαγές στη βαθμολογία της κόπωσης και στα θέματα που σχετίζονται με τον πόνο (Μελέτη 5). Η παράλληλη βελτίωση της ταχύτητα αγωγής των κινητικών νεύρων και οι συσχετίσεις της με λειτουργικές δοκιμές υποστηρίζει την υπόθεση ότι οι ασκήσεις θα μπορούσε να είναι επωφελής για την πρόληψη νευροπαθειών που προκαλούνται σε αιμοκαθαιρόμενους ασθενείς. Συμπεράσματα: Η κόπωση είναι μια πολυπαραγοντική πάθηση που επηρεάζει πολλές πτυχές της ψυχικής και σωματικής υγείας των αιμοκαθαιρόμενω ασθενών». Στην παρούσα εργασία έχουμε δείξει ότι η κόπωση επηρεάζει και επηρεάζεται από τη συναισθηματικούς, καρδιαγγειακούς και νευρολογικούς παράγοντες που δεν είναι πλήρως κατανοητοί. Είναι σαφές ότι η άσκηση είναι μια ασφαλής και χαμηλού κόστους μη φαρμακολογική προσέγγιση που θα μπορούσε να βελτιώσει πολλούς παράγοντες που εμπλέκονται στην ανάπτυξη της "κόπωσης κατά την αιμοκάθαρση». Η τακτική άσκηση μπορεί να μειώσει τα συμπτώματα της κόπωσης, την αναζωογόνηση του καρδιαγγειακού και το νευρικού συστήματος και να βελτιώσει σημαντικά την ποιότητα ζωής των αιμοκαθαιρόμενων ασθενών».