Η ακτοπλοΐα του Αιγαίου και οι επιπτώσεις από την άρση του προνομίου (cabotage) με τη χρήση εργαλείων της μικροοικονομίας
Authors: Σιτζίμης Ιωάννης 
Published: August 2021

Η Ελλάδα ήταν υποχρεωµένη να συµµορφωθεί (µέχρι 01/01/2004) µε τονευρωπαϊκό κανονισµό 3577/92 για την πλήρη άρση του προνοµίου7της ακτοπλοΐας(cabotage) που ίσχυε για τα περισσότερα Κράτη (της Νότιας Ευρώπης) Μέλη τηςΕυρωπαϊκής Ένωσης. Με τον τρόπο αυτό υπήρξε πολυετής (12ετής) µετάβαση, απόένα καθεστώς ρύθµισης της ακτοπλοΐας σε ένα καθεστώς ελεύθερης αγοράς. Το 2002αρχικά και το 2006 τελικά.Η ιδέα αυτής της διατριβής ήταν να αναλυθεί ο αντίκτυπος που η ακτοπλοΐαΑιγαίου υπέστη από την Ρυθµιστική παρέµβαση του Κράτους, µερικά αρχικά καιπλήρως µετά, στις δυνάµεις της αγοράς. Η συµβολή της ∆∆ έγκειται στηνµικροοικονοµική ανάλυση των βασικών χαρακτηριστικών του ακτοπλοϊκού κλάδουστο Αιγαίο πριν και µετά την απελευθέρωσή του, αντιµετωπίζοντας την αγορά ανάγραµµή που πιστεύω ότι αυτή είναι τελικά και «η αγορά».Αναλύονται διεξοδικά οι επιπτώσεις της άρσης τoυ Cabotage: (1) στον αριθµό τωνδροµολογίων και στον αριθµό των προσεγγιζόµενων λιµένων, (2) στουςδιακινηθέντες επιβάτες και οχήµατα (3) στο σύνολο του ελληνικού ακτοπλοϊκούστόλου (αριθµός, ποιότητα), (4) στην κερδοφορία των ακτοπλοϊκών εταιριών, (5) στοβαθµό πληρότητας των πλοίων, (6) στους ναύλους, (7) στις ελαστικότητες ζήτησηςκαι προσφοράς, (8) στις οικονοµίες κλίµακας, (9) στην εφαρµογή των Νόµων τηςζήτησης και της προσφοράς, (10) στο βαθµό «συγκέντρωσης» των επιχειρήσεων στιςεπιµέρους ακτοπλοϊκές γραµµές και (11) στο βαθµό επάρκειας εξυπηρέτησης τωννησιών. Σύγκριση γίνεται και µε την Ευρωπαϊκή ακτοπλοϊκή αγορά, και τηνΑεροπλοΐα σε παγκόσµιο επίπεδο, ώστε να διαπιστωθούν οι επιπτώσεις τηςαπελευθέρωσης και να ελεγχθούν τα παράλληλα συµπεράσµατα για την ΑκτοπλοΐαΑιγαίου. Τ’ αποτελέσµατα της ∆∆ έδειξαν ότι µε την µερική απελευθέρωσηπραγµατοποιήθηκε αύξηση του αριθµού των κατάπλων πλοίων από πλοία µειωµένηςχωρητικότητας, αυξήθηκαν οι διακινηθέντες επιβάτες (έως το 2006) και τα οχήµατα(έως το 2004), µειώθηκε ο Ελληνικός ακτοπλοϊκός στόλος, βελτιώθηκαν τα καθαράαποτελέσµατα των εταιριών, οι συντελεστές πληρότητας των πλοίων µειώθηκαν καιαυξήθηκε ο µέσος όρος ηλικίας των πλοίων. Οι οικονοµίες κλίµακας συνεχίζουν ναυπάρχουν, αλλά µειώθηκαν οι οικονοµίες σκοπού, οι ναύλοι αυξήθηκαν. Προτείνεταιστη ∆∆ αυτή ως µια λύση η εφαρµογή της «καινοτοµικής» τιµολόγησης.Η έρευνα πεδίου έδειξε ότι η προτίµηση των επιβατών για µείωση του χρόνουταξιδιού είναι θετική ακόµη και µε αύξηση του εισιτηρίου. Οι µεταβιβάσεις σε χρήµααποτελούν το πιο αποτελεσµατικό µέσο αναδιανοµής του εισοδήµατος για τις«άγονες» γραµµές στο Αιγαίο. Οι περισσότερες γραµµές στο Αιγαίο είναιολιγοπωλιακές (δυοπωλιακές) καθώς και µονοπωλιακές. Τα δυοπωλιακάυποδείγµατα Cournot, Bertrand και Stackelberg βρήκαν εφαρµογή σε κάποιες από τιςαγορές αυτές. Η σχέση µεταξύ βιοµηχανικής συγκέντρωσης και κερδοφορίας τωνεπιχειρήσεων στην ΑΑ µετά την απελευθέρωση, δε βρέθηκε µονοσήµαντη, αλλάεξαρτάται από τις ιδιαιτερότητες της κάθε αγοράς. Συνολικά η αγορά της ΑΑ δενεµφανίζει συσχέτιση µεταξύ των µεταβλητών αυτών. Σε επιµέρους αγορές (κυρίωςτης Κρήτης) εµφανίζει αρνητική συσχέτιση.Oι Νόµοι της ζήτησης και της προσφοράς που πρεσβεύει η θεωρία, και η υπόθεσητου ceteris paribus, που κάνει η οικονοµική θεωρία, απεδείχθη ότι δεν έχουνπρακτική εφαρµογή στην Ακτοπλοΐα Αιγαίου. Το αγαθό «υπηρεσίες ΑκτοπλοΐαςΑιγαίου» συνιστά «κανονικό» (µη κατώτερο) αγαθό (πρώτης ανάγκης). Μετά τηναπελευθέρωση, βρήκαµε υψηλότερη τιµή της σταυροειδούς ελαστικότητας τηςζήτησης µεταξύ πλοίου και αεροπλάνου και µείωση της τιµής της ελαστικότητας τηςπροσφοράς ως προς την τιµή. Καταλληλότερη ή ιδεατή µορφή αγοράς µετά τηναπελευθέρωση προτείνεται ο «λειτουργικός» ανταγωνισµός.