Επίδραση της εφαρμογής του εσωτερικού ελέγχου στην ελαχιστοποίηση των φαινομένων απάτης στη σύγχρονη δημόσια διοίκηση
Authors: Ξανθοπούλου Αγγελία-Ευθυμία 
Published: April 2024

Τα τελευταία χρόνια, οι κυβερνήσεις επιδεικνύουν αυξανόμενο ενδιαφέρον και προθυμία να χρησιμοποιήσουν δημόσιο χρήμα για τη χρηματοδότηση δημόσιων οργανισμών μέσω μιας σειράς μέτρων, διαδικασιών και κινήτρων που συνάδουν με τις αρχές της εταιρικής διακυβέρνησης του επιχειρηματικού κόσμου. Ο απώτερος στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα αξιόπιστο δημόσιο διοικητικό σύστημα στηριζόμενο στη λογοδοσία, στην ακεραιότητα και στη διαφάνεια. Καθοριστικός παράγοντας για την επίτευξη ισχυρής, χρηστής δημόσιας διακυβέρνησης είναι η καθολική εφαρμογή της λειτουργίας του εσωτερικού ελέγχου και των διαδικασιών διαχείρισης κινδύνων. Οι ελεγκτικές δραστηριότητες επιβάλλουν περιορισμούς και όρια και υποχρεώνουν την ηγεσία και τους δημόσιους λειτουργούς να ενεργούν υπεύθυνα και να είναι υπόλογοι για τις αποφάσεις τους, προς το συμφέρον των φορολογουμένων, μεγιστοποιώντας τα κοινωνικά οφέλη και αποφεύγοντας το φαινόμενο της κατάχρησης εξουσίας και της διαφθοράς. Η εφαρμογή εργαλείων ελέγχου, παρακολούθησης και εποπτείας διασφαλίζει τη νομιμότητα των δημόσιων δραστηριοτήτων και ενισχύει την αποτελεσματικότητα του συστήματος διοίκησης. Εντοπίζει ελλείψεις και παρατυπίες και επισημαίνει στην ανώτατη ηγεσία τις αδυναμίες του συστήματος και τους κινδύνους που ενδέχεται να προκύψουν. Η ανάπτυξη και λειτουργία του εσωτερικού ελέγχου προτείνει μέτρα και διαδικασίες για την αντιμετώπιση δυσλειτουργικών καταστάσεων, καθώς και βέλτιστες πρακτικές συμμόρφωσης.Τα πανεπιστήμια, ως κοινωνικοί θεσμοί, ασκούν σημαντική επιρροή και διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στην ανάπτυξη και στην πρόοδο της κοινωνίας. Καθήκον τους είναι να δημιουργούν προστιθέμενη αξία χρησιμοποιώντας το οικονομικό και πνευματικό κεφάλαιο που έχουν στη διάθεσή τους. Η αποτελεσματική πανεπιστημιακή διακυβέρνηση διασφαλίζει οικονομική επάρκεια για την προώθηση ερευνητικών και επιστημονικών προγραμμάτων, για την αναβάθμιση των υποδομών και για την εφαρμογή νέων καινοτόμων μεθόδων διδασκαλίας. Οι πρόσφατες μεταρρυθμίσεις και νομοθετικές αλλαγές στο χώρο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, επιδιώκουν να αλλάξουν τον τρόπο διοίκησης και διαχείρισης όλων των επιπέδων της πανεπιστημιακής ιεραρχίας. Στοχεύουν στη δημοσιονομική εξυγίανση και πειθαρχία, καθώς και στην προώθηση και εδραίωση ελεγκτικής κουλτούρας. Οι ελεγκτικές δραστηριότητες ενθαρρύνουν την πανεπιστημιακή ηγεσία να επιδείξει μεγαλύτερη συνέπεια σχετικά με τη διαχείριση των οικονομικών και των ανθρώπινων πόρων. Βασικός σκοπός της παρούσης διατριβής είναι αρχικώς να διερευνήσει την εφαρμογή της ισχύουσας εθνικής νομοθεσίας αναφορικά με τη λειτουργία του εσωτερικού ελέγχου, καθώς και των σύγχρονων βέλτιστων διεθνών πρακτικών διακυβέρνησης στα ακαδημαϊκά ιδρύματα. Επιδιώκει ακολούθως να εξετάσει συνδυαστικά την αποτελεσματικότητα των ελεγκτικών δραστηριοτήτων, υπό το πρίσμα του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου και των ιδιαίτερων συνθηκών και παραγόντων που συνθέτουν το εξωτερικό και το εσωτερικό περιβάλλον των πανεπιστημίων, να εντοπίσει τυχόν αποκλίσεις από τη νομοθεσία, καθώς επίσης και τις όποιες αδυναμίες, δυσλειτουργίες και δυσκολίες παρατηρούνται στην εφαρμογή της. Τέλος, στοχεύει να επισημάνει τις αιτίες στις οποίες ενδέχεται να οφείλονται οι κακοδαιμονίες αυτές. Δεδομένου ότι τα ακαδημαϊκά ιδρύματα παρουσιάζουν ποικιλομορφία ως προς το μέγεθος, τη δομή και την οργάνωσή τους στοιχεία τα οποία καθορίζουν το πεδίο εφαρμογής του εσωτερικού ελέγχου και επηρεάζουν τη λειτουργία του, για την επίτευξη του παραπάνω σκοπού και προκειμένου να συγκεντρωθούν όσο γίνεται περισσότερες πληροφορίες, εφαρμόστηκε η μέθοδος της ποιοτικής έρευνας και διενεργήθηκαν διά ζώσης συνεντεύξεις με χρήση ερωτηματολογίου με τους διοικητικούς υπαλλήλους που κατέχουν διάφορες θέσεις στα ακαδημαϊκά ιδρύματα. Η καταγραφή των πραγματικών δεδομένων αποσκοπεί στην εμπειρική προσέγγιση του συγκεκριμένου θέματος και στην τεκμηριωμένη παρουσίαση της ευρύτερης εικόνας της επικρατούσας κατάστασης. Η έρευνα επικεντρώνεται σε τρεις άξονες κυρίως: στη μελέτη της σύστασης, της στελέχωσης, της οργάνωσης και της λειτουργίας της Μονάδας Εσωτερικού Ελέγχου σε έκαστο ακαδημαϊκό ίδρυμα, στην επαγγελματική στάση των ελεγκτών και, πρωτίστως, στον ρόλο της ανώτατης διοίκησης και των διοικητικών υπαλλήλων σε σχέση με τις ελεγκτικές δραστηριότητες. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, η πανεπιστημιακή ηγεσία ασκεί σημαντική και καθοριστική επιρροή στο μέγεθος και στη δομή της Μονάδας Εσωτερικού Ελέγχου, καθώς και στην επάρκεια των ελεγκτών, δεδομένου ότι εναπόκειται στη βούλησή της να διασφαλίσει επαρκείς οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους για τη λειτουργία του εσωτερικού ελέγχου. Η συγκεκριμένη λειτουργία, ενώ διαθέτει πολιτική και θεσμική υποστήριξη μέσω της καθιέρωσης και εφαρμογής της ισχύουσας νομοθεσίας, δεν έχει την κατάλληλη διοικητική υποστήριξη. Αντιμετωπίζεται τόσο από την πανεπιστημιακή ηγεσία, όσο και από τους δημόσιους λειτουργούς ως συμβατική υποχρέωση που οφείλει, βάσει των νομοθετικών διατάξεων, να εφαρμόζει κάθε ίδρυμα, προκειμένου να μετριαστεί ο αρνητικός αντίκτυπος από τη μη τήρησή τους. Στην πανεπιστημιακή οργανωσιακή κουλτούρα απουσιάζει η δέσμευση στις ελεγκτικές δραστηριότητες ως εργαλείο διακυβέρνησης που στοχεύει στη δημιουργία και ανάπτυξη ενός υγιούς συστήματος διοίκησης, γεγονός που οφείλεται στην περιορισμένη ηγετική υποστήριξη και επαγγελματική ελεγκτική επάρκεια.