bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
On \(\ell_1\)-preduals distant by 1
Authors: Piasecki Łukasz
Published: March 2019

For every predual \(X\) of \(\ell_1\) such that the standard basis in \(\ell_1\) is weak\(^*\) convergent, we give explicit models of all Banach spaces \(Y\) for which the Banach-Mazur distance \(d(X,Y)=1\). As a by-product of our considerations, we obtain some new results in metric fixed point theory. First, we show that the space \(\ell_1\), with a predual \(X\) as above, has the stable weak\(^*\) fixed point property if and only if it has almost stable weak\(^*\) fixed point property, i.e. the dual \(Y^*\) of every Banach space \(Y\) has the weak\(^*\) fixed point property (briefly, \(\sigma(Y^*,Y)\)-FPP) whenever \(d(X,Y)=1\). Then, we construct a predual \(X\) of \(\ell_1\) for which \(\ell_1\) lacks the stable \(\sigma(\ell_1,X)\)-FPP but it has almost stable \(\sigma(\ell_1,X)\)-FPP, which in turn is a strictly stronger property than the \(\sigma(\ell_1,X)\)-FPP. Finally, in the general setting of preduals of \(\ell_1\), we give a sufficient condition for almost stable weak\(^*\) fixed point property in \(\ell_1\) and we prove that for a wide class of spaces this condition is also necessary.
Analysis of surface myoelectric signals by linear prediction method
Authors: Suszyński Waldemar , Kuniszyk-Jóźkowiak Wiesława , Codello Ireneusz , Stęgierski Rafał , Kuczyński Karol , Jaszczuk Janusz
Published: March 2019

The article presents a proposal to use linear prediction method for a quick analysis of surface myoelectric (EMG) signals. The spectra obtained with the linear prediction (LP) and Fourier methods were compared. The LP method allows for a precise determination of the location and amplitude of the spectrum maximum and observation of changes in muscle tension and contraction phases. EMG spectra of brachial biceps during flexion and extension of the forearm by four adults were analyzed. The optimal width of the time window for the averaging of motor unit action potentials that allows for the observation of changes during contraction was established. It has been found that maximum spectrum during flexion has a significantly higher frequency and amplitude than during the extension of the forearm.
Możliwości rozwoju turystyki uzdrowiskowej w województwie lubelskim
Authors: Zienkiewicz Tadeusz , Gruszczyńska Katarzyna , Zienkiewicz Ewa
Published: March 2019

Celem prezentowanego opracowania jest ukazanie stanu i kierunków rozwoju turystyki uzdrowiskowej oraz prognoza rozwoju tej dziedziny gospodarki turystycznej w województwie lubelskim, na podstawie kompilacji danych Głównego Urzędu Statystycznego w zakresie jednostek lecznictwa uzdrowiskowego w Polsce w latach 2010–2015 oraz bazy noclegowej województwa lubelskiego. Dane o lecznictwie uzdrowiskowym obejmują szpitale i sanatoria uzdrowiskowe (w tym szpitale i sanatoria dziecięce), przychodnie uzdrowiskowe oraz zakłady przyrodolecznicze.
Wpływ reklamy zewnętrznej jako narzędzia kampanii wyborczej na okresowe kształtowanie przestrzeni publicznej miast, na przykładzie miasta Krakowa
Authors: Listwan-Franczak Karolina
Published: March 2019

Reklama zewnętrzna zyskała w ostatnich latach stałą i ugruntowaną pozycję w przestrzeni miast. Jako stały element miejskiej przestrzeni skutecznie pełni swą rolę, która polega na skonsolidowanym przekazie marketingowym, docierającym do nieograniczonej liczby odbiorców. Istotę reklamy zewnętrznej i przyczynę jej popularności znakomicie oddaje zdanie, iż ,,reklama outdoorowa to jedyne medium, którego nie można wyłączyć'' (Hampp 2007). Ta wartość outdooru została dostrzeżona przez partie polityczne i polityków, którzy coraz częściej sięgają po billboard jako narzędzie kampanii politycznej. Znaczący wzrost nośników reklamowych o treści politycznej, jest zauważalny zwłaszcza w okresie kampanii wyborczych. Zjawisko  to wpływa na kształt miejskiej przestrzeni publicznej, która zostaje pokryta afiszami i billboardami wyborczymi. Celem niniejszego artykułu jest wykazanie, w jaki sposób polityczna reklama zewnętrzna oddziałuje na kształt przestrzeni publicznej miast w okresie kampanii wyborczych. Jako studium przypadku autorka wybrała kampanię wyborczą, poprzedzającą wybory samorządowe, mające miejsce w Polsce 16 listopada 2014 r. (I tura) i 30 listopada 2014 r. (II tura). Analizie została poddana przestrzeń publiczna miasta Krakowa.
Auckland’s Pasifika Festival and the Lodz of Four Cultures Festival as elements of preserving and promoting multicultural heritage in the cities
Authors: Cudny Waldemar , Maiava Ole
Published: March 2019

Głównym celem artykułu jest przedstawienie roli dwóch festiwali multikulturowych, Pasifika Festival organizowanego w Auckland w Nowej Zelandii oraz Festiwalu Łódź Czterech Kultur, dla zachowania i promowania wielokulturowego dziedzictwa w dużych miastach. Z jednej strony, te dwa wybrane do porównania wydarzenia funkcjonują w różnych obszarach i kulturach. Z drugiej strony, istnieje między nimi wiele podobieństw. Oba festiwale opierają się na dziedzictwie kulturowym związanym z wielonarodowymi i wielokulturowymi społecznościami zamieszkującymi dziś Auckland, a przed II wojną światową także Łódź. Pomimo różnych lokalizacji i historycznego tła oba festiwale pełnią zbliżone funkcje. Dzięki istnieniu obu imprez promowana jest tolerancja i międzykulturowy dialog. Widzowie festiwali mogą zapoznać się z dziedzictwem kulturowym mniejszości etnicznych zamieszkujących oba miasta. Dzięki imprezom zwalczane są też negatywne stereotypy narodowościowe i rasowe oraz rozwija się międzynarodowa współpraca. Mniejszości etniczne są aktywnie zaangażowane w organizacje opisanych festiwali. Należy podkreślić, że zarówno festiwal w Auckland, jak i impreza organizowana w Łodzi stanowią też doskonałą okazję do kultywowania i zachowania dziedzictwa kulturowego bazującego na wielokulturowości. Pełnią one także funkcje walorów turystycznych i przyczyniają się do rozwoju miejskiej turystyki festiwalowej.
Regiony turystyczne a regiony polityczne. Polityka regionalizacji
Authors: Chylińska Dagmara , Kosmala Gerard
Published: March 2019

Regiony turystyczne są narzędziem edukacji, wykorzystywanym w opisie przestrzeni turystycznej, jak również skutecznego marketingu terytorialnego. Z natury sztuczne – podlegają intencjonalnym procesom kreacji w oparciu o arbitralne kryteria. 

Autorzy artykułu przyglądają się wybranym regionalizacjom i regionom turystycznym, nie w kontekście ich atrakcyjności turystycznej lecz teoretycznych założeń ich wyznaczenia. Wybór tych ostatnich skutkuje nie tylko obraniem określonych technicznych procedur delimitacji, których efektem jest podział przestrzeni na regiony turystyczne, ale też osiągnięciem określonych celów: poznawczych, edukacyjnych, gospodarczych, rynkowych, społeczno-kulturowych czy wreszcie politycznych, a nawet ideologicznych.  Nawet pobieżny przegląd regionów turystycznych ukazuje, iż większość z nich ma charakter regionów politycznych: państw, grup państw czy jednostek administracyjnych. Powodów takiego stanu rzeczy jest zapewne wiele, w tym także to, że region polityczny jest adresatem prowadzonej zawsze przez „kogoś” i „po coś” polityki turystycznej, zorganizowanym i wyposażonym w instytucje realizujące zadania tejże polityki, gromadzącym dane statystyczne umożliwiające jej monitoring i ewaluację. Sprawozdawczość i ekonomia to zatem główne przyczyny wykorzystywania politycznych założeń w turystyce.

Delimitacji regionów turystycznych nie tłumaczą jedynie wyżej wskazane założenia. Region turystyczny może stać się lub intencjonalnie staje się źródłem przestrzennej, społecznej lub nawet kulturowej identyfikacji, powołuje do życia odrębną „tożsamość”, tam, gdzie nie ma innych społecznie użytecznych punktów odniesienia. Region turystyczny jest konstruowany, ale i sam „tworzy”, łączy lub antagonizuje. Opisywane zjawiska ukazane zostaną na wybranych przykładach.
Turystyka dzieci i młodzieży w Roztoczańskim Parku Narodowym jako element edukacji szkolnej
Authors: Wojtanowicz Paweł , Szczęsna Joanna
Published: March 2019

W artykule przybliżono ofertę edukacyjną Roztoczańskiego Parku Narodowego pod kątem jej przydatności w realizacji treści nauczania zawartych w Podstawie programowej… Analizą objęto cele kształcenia (wraz z zalecanymi warunkami oraz sposobem ich realizacji) z zakresu przedmiotów: przyrody, geografii a także biologii.  Wyniki wskazują, że działalność edukacyjna RPN stwarza szansę nie tylko głębszego poznania środowiska przyrodniczego regionu, ale także daje możliwość rozwijania uzdolnień, zamiłowań i wrażliwości estetycznej uczniów, rozbudzania ich ciekawości oraz inspiracji do twórczej aktywności. Ponadto, w celu tak zwanej edukacji holistycznej autorzy zwracają uwagę na potrzebę wzbogacenia oferty edukacyjnej o kolejne elementy kulturowe „zapisane” w krajobrazie parku. 
Responses of potato (Solanum tuberosum L.) var. Agria to application of bio, bulk and nano-fertilizers
Authors: Janmohammadi Mohsen , Sabaghnia Naser , Nouraein Mojtaba , Dashti Shahyar
Published: March 2019

Potato (Solanum tuberosum L.), is one of the important crops grown in the world which is important as food and nutritional security option at the global level. The experiment was laid out as randomized complete block design in three replications with six nutrition treatments consisted of control, NPK, Mog bio-fertilizer, Nano-Ca, Nano-Zn+B and Nano-Com. The treatment-by-trait (TT) biplot analysis was applied to data to examine its usefulness in visualizing relationships among trait as well as treatments and showed that the first two principal components accounted 80% of total variation. Tuber yield, mean tuber diameter, mean tuber weight, tuber weight per plant, starch content of initial fresh, number of tubers per plant, number of leaves and dry matter content were in the same sector, with Nano-Com fertilizer treatment as the best treatment. Based on ideal entry biplot, the Nano-Com treatment is closest to the position of an ideal treatment and it is ranked the highest in term of morphological performance. Also, the best fertilizer treatment for obtaining of high tuber yield could be found as Nano-Com treatment following Nano-Zn+B treatment. The studied nanofertilizers showed a good potential compared to the commercial bulk and bio fertilizers.
The effect of concomitant use of nano-structured essential metals and sulfur on growth characteristics of safflower
Authors: Janmohammadi Mohsen , Seifi Akbar , Sabaghnia Naser , Aghaee Ahmad , Dashti Shahriar
Published: March 2019

Deficiencies of zinc, manganese and iron are common in calcareous soils of arid and semiarid regions due to their reduced solubility alkaline conditions. However, sustainable crop production is essential for growing population. Sulfur fertilizers can increase micronutrients availability by decreasing soil pH. In order to investigate the influence of nano-chelated essential metals (Zn, Mn, Fe) and sulfur application (zero and 40 kg ha-1) an experiment was carried out in Maragheh, northwest of Iran. Phenological development, morphological and agronomic traits significantly responded to both factors. Results revealed that application of sulfur fertilizer considerably increased morphological traits such as ground cover, stem diameter, plant height and capitulum diameter. Mean comparison between nano-chelated metal showed that the highest value for seed yield and yield components (number of the capitulum per plants, seed number per capitulum and seed weight) was achieved through the application of nano-chelated Zn. The best performance was related to combined application of sulfur and nano-chelated Zn which was followed by nano-chelated Fe. Seed oil content was only affected by nano-metals, so the highest value was obtained by application of nano-chelated Zn. Overall our finding revealed that integrated application of sulfur and essential metals, especially Zn, is required to grow safflower successfully on calcareous soils. The efficiency of nano-chelated fertilizers can be noticeably increased by balanced nutrient management in semi-arid regions.
New data on introduced and rare synanthropic spider species (Arachnida: Araneae) in Poland (II)
Authors: Rozwałka Robert , Rutkowski Tomasz , Bielak-Bielecki Paweł
Published: March 2019

Over the last decades, a large number of introduced spider species (Araneae) has been noted in Europe. Some of these newcomers have been introduced incidentally. However, the others develop permanent populations, for example in greenhouses or botanical gardens, and become synanthropic species. Introduction and synanthropization of new spider species also occurs in Poland. New records presented herein extend the list of introduced arachnofauna by seven species: Aphantaulax trifasciata, Cheiracanthium furculatum, Cyrtophora citricola, Olios argelasius, Nurscia albomaculata, Phoneutria boliviensis and Triaeris stenaspis. In addition, new posts of rarely reported so far in Poland synanthropic spiders such as: Amaurobius ferox, A. similis, Cheiracanthium mildei, Hasarius adansoni, Holocnemus pluchei, Nesticella mogera, Psilochorus simoni, Pseudeuophrys lanigera, Scytodes thoracica and Uloborus plumipes are presented. The data complement the deployment of these species in Poland as well as indicate their potential expansion routes.
Antimicrobial effects of propolis on Clostridium difficile strains belonging to the different PCR-ribotypes
Authors: Piotrowski Michał , Pituch Hanna , Obuch-Woszczatyński Piotr
Published: March 2019

Clostridium difficile is a Gram-positive, anaerobic rod-shaped bacterium, which is a primary cause of nosocomial diarrhoea. The rising incidence of antibiotic resistance in pathogens such as C. difﬁcile makes the new antibacterial natural products research very important and necessary to conduct. It has been observed that propolis has bactericidal effects. Propolis is a natural resinous product that is manufactured by honeybees (Apis mellifera). The antimicrobial activity of propolis is an important biological property. In spite of the large composition differences of the propolis types, all of them have antimicrobial activity. Twenty strains of the C.difficile belonging to four prominent PCR-ribotypes (RT) (RT017, RT023, RT027, and RT046) were used in research. MBC value were determined by broth dilution method. Propolis samples were obtained from honey bees farm in lubelskie woyevodship. Bactericidal effect of the propolis on C.difficile strains was observed at its concentration of  39 mg/ml.
Ginsenoside content in suspension cultures of Panax quinquefolium L. cultivated in shake flasksand stirred-tank bioreactor
Authors: Kochan Ewa , Caban Sylwia , Szymańska Grażyna , Szymczyk Piotr , Lipert Anna , Kwiatkowski Paweł , Sienkiewicz Monika
Published: March 2019

Plant suspension cultures are described as a source for the acquisition of medicinal secondary metabolites which in the future may become an alternative to traditional raw materials. This study demonstrates that the cell cultures of one of the ginseng species – Panax quinquefolium L. synthesize ginsenosides, which are triterpene saponins having a multidirectional pharmacological effects. Tested suspension cultures were run on a small scale in the shake flasksand in scale up of the process in a 10-liter stirred tank. In the shake flasks,the highest biomass yield (2.28 gl-1 for dry and 33.99 gl-1 for fresh weight) was reached on day 30 of culture, and the highest content of saponins (2.66 mg g -1 dw) was determined on day 28 of culture. In the bioreactor, nearly 2.67 and 3-fold increase of respectively dry and fresh biomass was recorded in relation to the inoculum. Large-scale cultures synthesized protopanaxatriol derivatives such as Rg1 and Re ginsenosides, however, no saponins belonging to the protopanaxadiol derivatives were reported.
Polski obraz biedy utrwalony w języku i w kulturze
Authors: Młynarczyk Ewa
Published: March 2019

W artykule podjęto próbę rekonstrukcji najważniejszych składników językowo-kulturowego obrazu biedy. Kierując się założeniami metodologicznymi rekonstrukcji JOS, proponowanymi w pracach Jerzego Bartmińskiego i innych badaczy nurtu etnolingwistycznego, autorka wzięła pod uwagę trzy typy danych: dane systemowe zebrane na podstawie słowników języka polskiego (ogólnych, etymologicznych, frazeologicznych oraz słowników synonimów i antonimów), dane tekstowe (przysłowia, bajki ludowe, przykładowe teksty publicystyczne) oraz informacje kulturowe (wierzenia i zwyczaje ludowe opisane w pracach etnograficznych).

Analiza zgromadzonego materiału pozwoliła stwierdzić, że pojęcie biedy jest przeciwstawiane bogactwu i traktowane inaczej niż ubóstwo. Łączliwość rzeczownika bieda wyłącznie z przymiotnikami intensyfikującymi wskazuje, że użytkownicy języka dostrzegają przede wszystkim nasilanie się zjawisk związanych z trudną sytuacją materialną. Eufemizacja wyrażana jest natomiast zazwyczaj za pomocą wyrazu niedostatek, charakterystycznego dla polszczyzny oficjalnej.

W świetle utrwalonych połączeń wyrazowych bieda jawi się przede wszystkim jako odrębny byt towarzyszący ludzkiemu życiu, istota żywa zjawiająca się u człowieka wbrew jego woli (jak intruz), postrzegana zazwyczaj jako osoba. Taki obraz łączy się z ludowym wyobrażeniem biedy (jako chudej kobiety lub nagiego dziecka) obecnym w ikonografii oraz w tekstach bajek. W niektórych przysłowiach biedę przedstawia się jako nauczyciela uczącego doceniać rzeczy powszednie.

Inne metafory realizowane w utrwalonych multiwerbizmach bazują na wyobrażeniu biedy jako choroby, przedmiotu lub pojemnika. W tekstach publicystycznych i naukowych traktuje się biedę jak przeciwnika lub zagrożenie, z którymi należy walczyć, w ludowym obrazie świata przeważa natomiast fatalizm. We wszystkich typach danych pojęcie biedy jest negatywnie wartościowane.
Kondolencje w polszczyźnie. Definicja – kontekst pragmatyczny – wzorzec gatunkowy
Authors: Rogalska Marta
Published: March 2019

Autorka omawia funkcjonowanie leksemu kondolencje w polszczyźnie, a także kondolencje jako akt mowy oraz gatunek tekstu. W pierwszej części artykułu przeanalizowano sposób definiowania leksemu kondolencje w słownikach języka polskiego. Wydobyto schemat definiowania (zwykle poprzez wykorzystanie znaczenia łac. con ‘współ’) oraz pojawienie się w nowszych słownikach kolejnego znaczenia – ‘wyrażanie ubolewania, żalu’. Obserwacje rozszerzono również o informacje pragmatyczne, czyli analizę kondolencji jako grzecznościowego aktu mowy. Jako prototypowy kontekst użycia wskazano sytuacje po stracie bliskiej osoby. Ostatnia cześć tekstu dotyczy przemian wzorca gatunkowego kondolencji ze szczególnym uwzględnieniem zmian w zakresie form pisemnych. Wykorzystano tutaj porady zawarte w podręcznikach stylistycznych z XIX, XX i XXI w. Pokazano, jak rozwój nowych form przekazu wpłynął na formę oraz treść kondolencji.
Ethnography: A neglected method of inductive linguistics
Authors: Palmer Gary B.
Published: March 2019

Autor wychodzi od stwierdzenia, że wypracowanie skutecznego podejścia do badania relacji między gramatyką a kulturą może być trudne, o czym świadczą dziesięciolecia dyskusji nad tzw. „hipotezą Sapira–Whorfa”. Stawia tezę, iż badania językoznawcze powinny w sposób bardziej metodyczny korzystać z etnografii jako źródła znaczeń zawartych w gramatyce.

Przedstawia przykłady tego, jak konstrukcje gramatyczne kształtowane są przez kulturowe schematy, scenariusze i modele; pokazuje, w jaki sposób uwzględnienie danych pozajęzykowych (przyjęzykowych) rozwiązuje stare problemy analizy gramatycznej; proponuje być może kontrowersyjny pogląd, iż dane dotyczące sposobu życia u przodków homo sapiens dostarczają wskazówek co do natury protogramatyki. Omawiane przypadki obejmują: (1) relacje między językiem i kulturą w sytuacjach code-switching; (2) szczegółową analizę sieci semantycznej wiązanej ze złożonym formantem; (3) definiowanie modelu kulturowego obejmującego sekwencje myślenia, czucia i działania; (4) wykorzystanie wcześniej publikowanych opisów etnograficznych do odkrywania odpowiedniości między modelami kulturowymi a kategoriami w systemie klasyfikatorów nominalnych; (5) kulturę jednego z prehistorycznych gatunków człowieka znana nam wyłącznie z odkryć archeologicznych i paleontologicznych oraz jej możliwy wpływ na protogramatykę języka.
Vánoce ‘Christmas’ in the ethnolinguistic perspective. Czech key words and values
Authors: Vanková Irena
Published: March 2019

Artykuł jest pilotażową próba etnolingwistycznego opisu czeskiego pojęcia VÁNOCE ‘Boże Narodzenie’. Zostaje ono umieszczone w kontekście innych słów kluczy, z odwołaniem do wcześniejszych badań autorki dotyczących pojęć DOMOV ‘dom, ojczyzna’ i POHODA ‘wygoda, komfort, odpoczynek, spokój’. W niniejszej pracy pojęcie to jest opisane zgodnie z definicjami w jednojęzycznych słownikach języka czeskiego; uwzględniono także, na podstawie danych empirycznych, rytuały i scenariusze zachowań związane z Wigilią Bożego Narodzenia; poddano analizie dyskusje społeczne na temat świat (zwłaszcza dotyczące postaci dzieciatka Jezus) oraz przykłady konceptualizacji Bożego Narodzenia w popularnych  piosenkach. Artykuł zamykają wstępne uwagi na temat stereotypu świat w czeskim języku migowym.
The dualism of the ‘sacred’ and the ‘profane’ in the poetic narrative of ‘The Lay of Skirnir’ and Lithuanian wedding songs
Authors: Buivytė Giedrė
Published: March 2019

Poetyka indoeuropejska bada słownictwo wspólne dla różnych języków w ramach całej rodziny językowej. „Mniejsze” tradycje na obszarze indoeuropejskim mają także wspólne elementy mitologiczne. Mitologia porównawcza badająca rolę bogów odsłania następujące warstwy: „magiczną suwerenność (i niebiańskie zarządzanie wszechświatem), moce wojownicze (i zarządzanie niższymi warstwami atmosfery) oraz pełną pokoju płodność (i zarządzanie ziemią, podziemiem i morzem)” (Dumezil 1988: 121). Najistotniejszy aspekt archaicznego obrazu świata przejawia się w sposób następujący: „Życie odbywa się na dwóch płaszczyznach – jest ludzką egzystencją, a jednocześnie ma udział w życiu transludzkim, życiu Kosmosu i bogów” (Eliade 1961: 167). Niniejszy artykuł dotyczy transformacji motywu niebiańskiego ślubu, przejścia od sacrum do profanum z odniesieniem do poetyckiej opowieści Skírnismál i litewskich pieśni ludowych. Przeprowadzono: (1) analizę realizacji motywu mitologicznego w ww. opowieści; (2) odszyfrowanie formuł mitycznych wprzęgniętych w kontekst tej opowieści. W pieśniach ludowych panna młoda i pan młody naśladują czynności swoich niebiańskich pierwowzorów. Motyw trzęsącej się ziemi oddany jest formułami Jörð bifask i žemuže dreba ‘ziemia się trzęsie’, obecnymi w obu tradycjach, i łączy się z metaforycznym „drżeniem panny młodej” w prototypowym mitemie, przywoływanym w celu wyrażenia jej niechęci wyjścia mąż.
Na bezrybiu i rak ryba. Językowo-kulturowy obraz raka w polszczyźnie
Authors: Rak Maciej
Published: March 2019

Artykuł jest próbą rekonstrukcji językowo-kulturowego obrazu raka (Astacus astacus) w polszczyźnie. Wzorem Słownika stereotypów i symboli ludowych pod red. Jerzego Bartmińskiego wykorzystano informacje etymologiczne, a także dane zawarte w słownikach współczesnego języka polskiego, dawnej polszczyzny i gwarowych (w tym zasób frazematyki), teksty folkloru oraz przekazy etnograficzne. Na podstawie tak dobranego materiału udało się sformułować następującą definicję raka „Rak to czerwone stworzenie z ostrymi, służącymi do obrony szczypcami, a także długimi wąsami, małe i małowartościowe, pokryte pancerzem, nieowłosione i nieopierzone, o wielu odnóżach i oczach zlokalizowanych w tylnej części ciała, żyjące w wodzie (rzekach i stawach), w wykopanych przez siebie norach. Nie wiadomo, gdzie spędza zimę. Szczypie, porusza się wspak, niezgrabnie i powoli, nie wydaje głosu, wgryza się w ciało swojej ofiary, powodując jej śmierć. Najbliższa jest mu ryba. Raki dla mięsa, którego dostarczają w niewielkiej ilości, są poławiane przez ludzi, a następnie pieczone lub gotowane. Uchodzą za wykwintne pożywienie. Części ciała raka są lekarstwem na wiele chorób. Rakowi przypisuje się związki ze sferą podziemną”.
Jak rozwalić system – populistyczny dyskurs polityczny na przykładzie wypowiedzi Pawła Kukiza
Authors: Wrześniewska-Pietrzak Marta Maria , Kołodziejczak Małgorzata
Published: March 2019

Analiza wypowiedzi Pawła Kukiza pozwala stwierdzić, że przypisywany politykowi populizm widoczny jest zarówno w treściowej warstwie wypowiedzi, jak i jej językowym kształcie. Wystąpienia sejmowe i posty zamieszczane na portalu społecznościowym Facebook zawierają wszystkie cechy konstytutywne dla populizmu, czyli centralnie usytuowany lud w kreowanej przez polityka wizji świata, który przedstawiany jest zawsze w opozycji do elit lub obcych, a także symplifikację językowego obrazu świata (w tym wartości), ponadto obecność lidera występującego z woli ludu. Językowy kształt wypowiedzi polityka odwołuje się do języka potocznego, bliskiego przeciętnemu użytkownikowi języka, dzięki czemu wypowiedzi lidera Kukiz’15 są emocjonalne, wyraziście wartościują opisywaną rzeczywistość, także przez stereotypy i metafory. Tak ukształtowany sposób komunikowania się z odbiorcami tworzy spójną wizję z przyjmowanymi przez polityka rolami, w które wchodzi, przywołując archetypy wojownika, chłopaka z sąsiedztwa, nie wyzbywając się nigdy pozycji dominującej.
O kulturowych relacjach między wybranymi nazwami geja
Authors: Nowak Tomasz Łukasz
Published: March 2019

W artykule (stanowiącym przyczynek do badań socjolektu polskich gejów i słownictwa z pola leksykalnego homoseksualności) autor porównuje wybrane w języku polskim nazwy mężczyzn o homoseksualnej orientacji (ciota i ciepły) z tożsamymi semantycznie nazwami w wybranych językach indoeuropejskich, tj. angielskim, niemieckim, francuskim, włoskim, czeskim, słowackim i słoweńskim. Badając relacje między wskazanymi wyżej leksemami wraz z ich derywatami, przy jednoczesnym uwzględnieniu wpływających nań elementów (kształtującej się w ukryciu) kultury, autor pokazuje zachodzące między nimi wzajemne powiązania, potwierdzające pewien stopień językowej unifikacji społeczności gejów niezależnie od ich narodowości.
Fuga daemonum, czyli dziurawiec jako amalgamat pojęciowy. Studium kognitywne
Authors: Mierzwińska-Hajnos Agnieszka Bożena
Published: March 2019

Prezentowana praca, wpisująca się w paradygmat kognitywnych badań nad językiem, ma na celu wyjaśnienie mechanizmów, jakie uruchamiane są w procesie konceptualizacji pojęć na przykładzie wyrażenia fuga daemonum, synonimicznej nazwy dziurawca pospolitego (Hypericum perforatum L.). Fuga daemonum to jedna z bardziej interesujących i semantycznie złożonych nazw dziurawca, w której obserwujemy dynamiczny proces zwany integracją pojęciową (ang. conceptual blending), polegający na stapianiu elementów zaczerpniętych z co najmniej dwóch przestrzeni wyjściowych przestrzeni odnoszącej się do wyglądu i właściwości dziurawca oraz przestrzeni przywołującej konotacje symboliczne i religijne tej rośliny. W celu przeprowadzenia analizy semantycznej nazwy fuga daemonum autorka stosuje tzw. czteroprzestrzenny model integracji pojęciowej, autorstwa Gillesa Fauconniera i Marka Turnera, który ma za zadanie ukazać dynamiczny charakter znaczenia.

 

 
Dlaczego kwiaty są dobre i niewinne? O językowo-kulturowym obrazie kwiatu słów kilka
Authors: Piekarczyk Dorota
Published: March 2019

W artykule autorka próbuje dociec, dlaczego w języku polskim utrwalił się zdecydowanie pozytywny obraz kwiatów, budowany wokół cech ‘piękna’, ‘dobra’, ‘czystości’, ‘niewinności’. Wychodząc od analizy poetyckiego obrazu kwiatów (przedstawionego przez Marię PawlikowskąJasnorzewską), który stanowi wyraz polemiki z powszechnie akceptowanymi sądami, autorka zastanawia się, jakie czynniki spowodowały, że w polszczyźnie zostały ukryte cechy motywowane organem rozrodczym kwiatu (cechy, które poetka uznaje za oddające istotę kwiatów). Badanie wewnętrznej struktury kategorii kwiat i motywacji cech semantycznych pozwala stwierdzić, że użytkownicy języka upatrując w kwiatach elementy czysto estetyczne, wiążą z nimi same pozytywne skojarzenia, a usuwają skojarzenia seksualne, dwuznaczne. Dodatkowo wartości estetyczne kwiatów są źródłem motywacji dla licznych cech odnoszących się do wartości moralnych. W rozbudowywaniu pozytywnie wartościujących konotacji, a ukrywaniu dwuznacznych, niemałą rolę odgrywa w końcu tabu kulturowe, nakazujące traktować problematykę rozmnażania za temat wstydliwy, nieprzyzwoity.
The Grammar of Violence: Insights from Danish Ethnosyntax and the Wierzbicka-Pinker Debate
Authors: Levisen Carsten
Published: March 2019

Artykuł dotyczy semantyki i etnoskładni duńskiego słowa vold ‘przemoc’, kluczowego dla duńskiej kultury. Biorąc pod uwagę (i) podobieństwa i różnice między słowami oznaczającymi ‘przemoc’ w różnych społecznościach etnolingwistycznych oraz (ii) kluczową rolę etnoskładni w opisie takich konceptów, jak angielskie VIOLENCE, duńskie VOLD itd., artykuł otwiera nową perspektywę badań nad konceptami wyrażającymi negatywne zjawiska społeczne i związanymi z nimi pozytywnymi systemami wartości. W artykule bada się etnoskładnię, składnię „pojęciową” duńskiego vold, zawartą w strukturze morfologicznej złożeń takich jak hustruvold ‘vold (w stosunku do) żony’ czy politivold ‘vold policyjna’. Analiza nowszych tworów, np. forældrevold ‘vold rodzicielska’, pokazuje, iż duńska etnoskładnia zawiera w sobie obraz świata, w którym tradycyjne autorytety, takie jak mężczyźni, policja, czy rodzice, postrzegani są jako agresorzy, natomiast kobiety, obywatele i dzieci kodowane są jako ofiary przemocy (w sensie vold).
Looking at Europe through a Basque lens: Ethnolinguistic considerations of two worldviews
Authors: Frank Roslyn May
Published: March 2019

W artykule stawia się tezę, iż lingwokultura baskijska daje wgląd w ramy pojęciowe odzwierciedlające dawny, animistyczny obraz świata, przywołujący kosmologie relacyjne, które – jak wiemy z danych etnograficznych – charakteryzowały społeczności zbieracko-łowieckie. W tym sensie, jeśli język baskijski określa się jako pre-indoeuropejski, powstaje pytanie, co to oznacza z punktu widzenia utrwalonej w nim kosmologii, zwłaszcza w kontekście wierzeń, obecnych wśród Basków jeszcze pod koniec XX w., jakoby ludzie pochodzili od niedźwiedzi. Dane etnograficzne i językowe wskazują na możliwość istnienia podobnego animistycznego językowokulturowego substratu na znacznym obszarze Europy w okresie, kiedy utrwalały się tam języki indoeuropjeskie i obecne w nich ramy pojęciowe. Wykorzystując metodologiczne i teoretyczne narzędzia lingwistyki kulturowej oraz pojęcie świata społecznego (świata życia, niem. Lebenswelt, ang. lifeworld) w ujęciu Jürgena Habermasa, definiowane jako przekazywany kulturowo i organizowany językowo zasób wzorców interpretacyjnych, poddano analizie trzy biegunowo ustrukturowane asymetrie, mocno zakorzenione w myśli zachodniej: mężczyzna/kobieta, człowiek/zwierzę i kultura/natura. Wszystkie opierają się na koncepcji wyjątkowości człowieka w relacji do innych bytów. Jednak kiedy rozważa się je w perspektywie ram pojęciowych zakodowanych w języku baskijskim, opozycje te znikają lub nabierają innego kształtu, zgodnie z ontologią animistyczną i związanym z nią pojęciem relacyjnej tożsamości indywidualnej. Innymi słowy, omawiane w artykule ramy pojęciowe wyrastające z lingwokultury baskijskiej często pokrywają się z takim rozumieniem animizmu, wedle którego wyraża on pewnego rodzaju ontologię relacyjną, podkreślającą i ściśle łączącą ze sobą pojęcia pokrewieństwa, wzajemnej pomocy i ogólnie wzajemności. Wyłaniający się z tych kontekstów obraz świata umożliwia niestandardowe spojrzenie na myśl zachodnią i rozwój pojęć w dawnej historii Europy.
Zarys historyczny parafii prawosławnego Soboru Katedralnego Narodzenia NMP w Białej Podlaskiej w latach 1875–1917
Authors: Sęczyk Piotr
Published: March 2019

Prawosławny Sobór Narodzenia NMP powstał w 1875 r. z byłej cerkwi po bazylianach. Od początku funkcję proboszczów w parafii sprawowali duchowni z tytułem protojereja, do pomocy mieli dwóch kapłanów oraz diakona. Parafia rozwijała się dynamicznie pomimo materialnego ubóstwa i oporu byłych unitów. Należały do niej filie: cerkiew w miejskim szpitalu w Białej, Sławacinku, Wólce Plebańskiej, Hrudzie i Ciciborze. Prawosławne duchowieństwo brało czynny udział w życiu kulturalnym i społecznym miasta i parafii oraz podejmowało akcje charytatywne wśród unitów. Działalność soboru przerwała I wojna światowa, majątek cerkiewny ewakuowano w głąb Rosji, a świątynię przejęli ewangelicy.
"W zwierciadle mroczne i niejasne". Alternatywne quasi-biografie św. Pawła w lustrze filozofii (Jacob Taubes, Alain Badiou, Giorgio Agamben, Slavoj Žižek, Emmanuel Carrère)
Authors: Szczerbakiewicz Rafał Tomasz
Published: March 2019

Przedmiotem artykułu jest znaczące przekształcenie kulturowego obrazu historycznej postaci w związku z ideologicznym wpływem dominujących na przełomie XX i XXI wieku mód kulturowych i ideologii. Tkwiąca w człowieku narracyjna skłonność jest zarazem potrzebą nieustannego korygowania znanych z historii opowieści o wybitnych dziejowych postaciach – ich osobowościach, motywacjach, czynach (swoisty retelling rekapitulizujący znane i weryfikowalne bądź mityczne ich losy).
Autentyczność i przeszkoda. O paradoksalnych figurach autentyczności w kulturze XXI wieku
Authors: Szmidt Olga Anna
Published: March 2019

Artykuł jest poświęcony figurze paradoksu, która odgrywa kluczową rolę w procesie kształtowania się idei autentyczności, a także konstruowania tekstów kultury na niej skupionych. Tekst ma charakter teoretyczny, analizuje pojęcie paradoksu w kontekście autentyczności, a także jego znaczenia dla konstrukcji tej idei. Autorka poddała analizie fundamentalne dla autentyczności dzieła Denisa Diderota (Paradoks o aktorze) oraz Jean-Jacques’a Rousseau. Oba utwory zostały poparte krytycznymi współczesnymi analizami – odpowiednio autorstwa Philippe’a Lacoue-Labarthe’a oraz Jeana Starobinskiego, a także innymi opracowaniami. Przedstawienie fundamentalnych dla dyskursu o autentyczności rozpraw ma na celu próbę zderzenia ich z współczesnym sposobem mówienia na temat tej idei oraz określania jej paradoksalności. Zasadniczą koncepcją artykułu jest przedstawienie takich figur paradoksu, które wpływają na kształt oraz dynamikę pojęcia autentyczności w epoce oświecenia i współcześnie.
Generalne klauzule odsyłające – ujęcie teoretycznoprawne
Authors: Leszczyński Leszek
Published: March 2019

Generalna klauzula odsyłająca może być zdefiniowana jako część normy, zrekonstruowana z tekstu normatywnego, upoważniająca sąd do powołania się na pozaprawne kryteria podczas określania podstawy decyzji stosowania prawa. Tradycja występowania takich konstrukcji w europejskich porządkach prawnych oraz ich obecność we wszystkich gałęziach prawa, należących zarówno do prawa prywatnego, jak i prawa publicznego, powoduje, że mają one uniwersalny charakter. Prawodawca, formułując klauzulę, wskazuje na wolę otwarcia argumentacji prawnej, przenosząc ustalenie jej treści na sądownictwo, wiążące klauzulę z wartościami moralnymi, politycznymi czy gospodarczymi. Sposób, w jaki klauzule są stosowane oraz w jaki jest ustalana ich treść czy też rodzaj i zakres wpływu, jaki klauzule mają w procesie stosowania prawa, wzmacnia rolę aksjologii w wykładni prawa, różni się jednak w zależności od takich czynników, jak typ procesu decyzyjnego oraz, szczególnie istotny w kontekście całości niniejszego tomu, rodzaj gałęzi prawa, w jakiej klauzule funkcjonują.
Klauzula generalna jako ponadgałęziowa konstrukcja systemu prawa
Authors: Szot Adam
Published: March 2019

Publikacja jest próbą przedstawienia klauzuli generalnej jako uniwersalnej konstrukcji, która przełamuje tradycyjny podział systemu prawnego do gałęzi prawa, nie tylko ze względu na swoją obecność w każdym dziale prawa, ale także z powodu pewnych cech związanych z celem i efektem jej wprowadzenia do systemu prawnego. Szczegółowe poglądy doktryny i praktyki prawniczej wykazują podobieństwa wynikające z ontologicznej konotacji klauzul generalnych, ich roli w procesach stosowania prawa i wpływu praktyki sądowej na zrozumienie poszczególnych klauzul. Obecność klauzul generalnych w systemie prawa wpływa pozytywnie na elastyczność procesów stosowania prawa, ale jednocześnie wiąże się z koniecznością utrzymania właściwej równowagi między elastycznością a pewnością i jednolitością stosowania prawa.
Klauzule generalne w prawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji
Authors: Skubisz Ryszard
Published: March 2019

Przedmiotem artykułu są klauzule generalne w prawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Autor przyjmuje, iż klauzula generalna może być rozumiana dwojako. Po pierwsze, jako norma wynikająca z przepisu upoważniającego podmiot stosujący prawo do oparcia swojego orzeczenia na kryterium pozaprawnym. Po drugie, jako sam zwrot nieostry. Konieczność klauzuli generalnej w prawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji wynika z niemożliwego do precyzyjnego ustalenia wszystkich możliwych postaci nieuczciwych działań przedsiębiorców na rynku w celu pozyskania klientów dla swoich towarów (usług).
Kształcenie i dokształcanie nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej w aspekcie pracy z dziećmi zdolnymi plastycznie
Authors: Aksman Joanna Barbara
Published: March 2019

Artykuł przedstawia opis projektu „Nauka – Sztuka – Edukacja” realizowanego w Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego w latach 2011–2013. Jego istotą było stworzenie nowej sieci współpracy w dziedzinie edukacji dzieci zdolnych plastycznie z klas I–III szkoły podstawowej na bazie doświadczeń podmiotów zagranicznych: ze Słowacji, Słowenii, z Ukrainy i Polski. Autorka przedstawia wybraną strategię kształcenia i dokształcania nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej. Ukazuje szereg postulatów, których spełnienie może prowadzić do poprawy procesu kształcenia nauczycieli zarówno na szczeblu ministerialnym, jak i w praktyce szkolnej i we współdziałaniu uczelni oraz nauczycieli. W końcowej części artykułu autorka opisuje aktualną fazę realizacji trzyletniego programu wdrażania modelu NSE w wybranych szkołach Małopolski.
Turobińska płyta nagrobna Anny ze Żmigrodu Świdwiny. Przyczynek do dziejów sztuki XVI wieku na Lubelszczyźnie
Authors: Soćko Adam
Published: March 2019

Artykuł poświęcony niemal nieznanej płycie nagrobnej Anny ze Żmigrody Świdwiny z kościoła w Turobinie, z połowy XVI wieku. Autor analizuje jakość artystyczną i cechy stylowe zabytku. Dzięki zachowanej inskrypcji oraz herbom dokonuje identyfikacji postaci przedsawionej na płycie nagrobnej. Z faktu upamiętnienia śmierci Anny ze Żmigrodu Świdwiny w kościel w Turobinie wyprowadza szereg wątków dotyczących historii miasteczka i procesu budowy murowanego kościoła. Identyfikuje też dawny, wielokrotnie przemalowany krucyfiks jako nieznany dotąd zabytek rzeźby późnogotyckiej z ok. 1530, pierwotnie zdobiący prawdopodobnie belkę tęczową w kościele parafialnym konsekrowanym w 1530 roku.
Kim jestem? Tożsamość jako zadanie w czasach gwałtownej zmiany społecznej
Authors: Szymański Mirosław Józef
Published: March 2019

Pytanie „kim jestem?” należy do najczęściej formułowanych pytań o charakterze
egzystencjalnym. Nasuwa się coraz bardziej natarczywie w okresie gwałtownej zmiany społecznej. W ostatnich dziesięcioleciach zmiany w różnych dziedzinach życia przybrały wręcz charakter rewolucyjny. Do szczególnie widocznych należy globalizacja. Gwałtowna zmiana społeczna zmusza człowieka do ciągłego kształtowania własnego „ja”. Nie jest to zadanie łatwe, toteż wiele osób odczuwa dylematy tożsamościowe. Pogłębiają je różne, często niespójne, a nawet przeciwstawne standardy i oczekiwania instytucji i grup społecznych, w których funkcjonowaniu uczestniczą. Charakterystyczne dla nowoczesności i czasów ponowoczesnych wyzwolenie indywidualizmu zwiększa poczucie podmiotowości jednostek, a jednocześnie naraża je na stany niepewności i kryzysów. Anthony Giddens sądzi, że są one wyrażane przez takie opozycyjne wymiary współczesnej rzeczywistości, jak: unifikacja vs fragmentaryzacja, bezsilność vs kontrola, autorytet vs niepewność, doświadczenie osobiste vs doświadczenie urynkowione. Dlatego konstruowanie tożsamości staje się ważnym zadaniem jednostki i wymaga pedagogicznego wspomagania.
Anoreksja nastolatek w świetle badań – droga do sukcesu czy akt powolnej autodestrukcji
Authors: Sommer Hubert
Published: March 2019

Artykuł poświęcono problematyce ze wszech miar obecnej we współczesnym świecie – zjawisku anoreksji. Choroba ta z roku na rok zabija dziesiątki młodych kobiet pragnących wyglądać idealnie, zgodnie z powszechnie panującymi trendami lansowanymi przez media. Dramat polega na tym, iż te niedoścignione wzorce istnieją tylko na papierze i w wyobraźni producentów i reżyserów, którzy zręcznie manipulują małoletnim odbiorcą (tu odbiorczynią). Przeprowadzone przez autora badania pozwolą poznać opinie na ten temat respondentek reprezentujących zarówno gimnazja, jak i licea ogólnokształcące.
Powstanie i działalność pierwszego nowoczesnego więzienia w okresie I Rzeczypospolitej (1767-1795)
Authors: Czołgoszewski Jerzy
Published: March 2019

Nowożytne więziennictwo zaczęło się kształtować pod względem organizacyjnym wraz z ustanowieniem w Warszawie stolicy Polski i rozwojem sądownictwa (w szczególności marszałkowskiego). Reformy zostały przedsięwzięte w 1766 roku po objęciu urzędu marszałka wielkiego koronnego przez księcia Stanisława Lubomirskiego, z inicjatywy którego rozpoczęło działalność pierwsze więzienie zwane z powodu wcześniejszego przeznaczenia obiektu „Prochownią”. W artykule przedstawiono bardzo postępowy w stosunku do innych więzień działających dawniej i ówcześnie system odbywania kary. Omówiono m.in. przeznaczenie więzienia, źródła finansowania jego działalności oraz ustalony porządek dnia. Ponadto dokonano charakterystyki zmian w sposobie traktowania więźniów, wprowadzenia szerokiego systemu zatrudniania osadzonych, odpowiedzialności dyscyplinarnej oraz pomocy udzielanej więźniom zwalnianym. Rozwój systemu penitencjarnego I Rzeczypospolitej zakończył trzeci rozbiór Polski.
Reforma systemu pieczy zastępczej. Założenia, rzeczywistość, perspektywy
Authors: Chudnicki Andrzej
Published: March 2019

Celem artykułu jest przedstawienie zmian, które zaszły w XXI wieku w polskim systemie instytucjonalnej opieki nad dzieckiem. Omówione  w kontekście ogólnoświatowych tendencji w zakresie przejścia od opieki instytucjonalnej do opieki świadczonej na poziomie lokalnych społeczności. Wskazane zostały skutki dotychczasowych rozwiązań prawnych i organizacyjnych. Jako przyczynę niezmniejszającego się zapotrzebowania na opiekę instytucjonalną wskazano brak skutecznych rozwiązań w zakresie polityki społecznej, powodujący wzrost liczby małoletnich pod opieką sądów. Zaproponowana została również inna niż dotychczasowa organizacja instytucjonalnej pieczy zastępczej, uwzględniająca przede wszystkim potrzeby dzieci.
Diagnoza pozytywna w działalności pedagoga resocjalizacyjnego – założenia teoretyczne i metodologiczne identyfikacji zaburzeń w przystosowaniu
Authors: Wysocka Ewa
Published: March 2019

W opracowaniu przedstawiono model teoretyczny i model metodologiczny diagnozy resocjalizacyjnej. W kolejnych akapitach dokonano analizy sposobu rozumienia procesu diagnozy, niedostosowania społecznego (w ujęciu pozytywnym i w koncepcji resilience) oraz przedstawiono zalecenia do prowadzenia diagnozy w resocjalizacji. Wskazano i opisano główne obszary diagnozy: indywidualny i środowiskowy, a także najważniejsze elementy procesu diagnozy w ujęciu pozytywnym i negatywnym (model komplementarny).
Lwowska Szkoła Filozoficzna w rozwoju nauk o wychowaniu (1914–1939). Współtwórcy, dokonania, kontynuacje
Authors: Szmyd Kazimierz
Published: March 2019

Artykuł jest próbą możliwie wyczerpującego prześledzenia rozwoju akademickiej myśli pedagogicznej i praktyki edukacyjnej w Uniwersytecie Lwowskim końca XIX, w początkach XX wieku i okresie II Rzeczypospolitej. Intencją autora było ustalenie źródeł umysłowych i uwarunkowań akademickich rodzących się koncepcji teoretycznych nauk o wychowaniu i ich zastosowań w praktyce edukacyjnej i wychowawczej. Zwrócono uwagę na wcześniejsze tradycje pedagogiczne i teologiczne w Uniwersytecie Lwowskim i jego otoczeniu umysłowym. W tekście zaprezentowano genezę i przejawy unaukowienia, procesy racjonalizacji myślenia pedagogicznego, poszukiwania jej podstaw w kręgu filozofii, nauk o kulturze i społeczeństwie, przede wszystkim w psychologicznej wiedzy o osobie ludzkiej. Dziedzina ta przebyła drogę od filozofii i psychologii spekulatywnej do empirycznej i humanistycznej, co pozwoliło zidentyfikować główne etapy i formacje nauk o wychowaniu we Lwowie w ich rozwoju historycznym. Podkreślono fundamentalną rolę Kazimierza Twardowskiego i jego szkoły filozoficznej, przemiany samej filozofii, jej metod, a zwłaszcza proces wyłaniania się profesjonalnej psychologii i autonomii pedagogiki, jako dyscypliny naukowej i akademickiej. Zwrócono uwagę na znamienny we Lwowie proces budowania psychologii i pedagogiki na podstawie antropologii filozoficznej, aksjologii społeczno-kulturowej i wiedzy o rozwoju człowieka w kontekstach pozabiologicznych. Procesy te ukazano w konwencji analizy biograficzno-naukowej dokonań najwybitniejszych przedstawicieli nauk o wychowaniu we Lwowie. Poszukiwano proweniencji, wpływów i odrębności własnej dróg lwowskich psychologów i pedagogów związanych z lwowską szkołą filozoficzną. Rodowody te określały typ uprawiania pedagogiki opartej na filozofii człowieka, jego kultury i realiów życia społecznego, na pograniczach ludzi i kultury w ówczesnej Galicji.
Wkład Elizy Orzeszkowej w propagowanie kwestii kobiecej oraz kształtowanie dążeń edukacyjnych młodych Polek w II połowie XIX wieku
Authors: Kalinowska-Witek Barbara
Published: March 2019

W II połowie XIX wieku na ziemiach polskich kwestia kobieca stała się ważnym tematem społecznym. Dotyczyła kobiet ze średnich warstw społecznych. Obejmowała zagadnienia kształcenia dziewcząt, przygotowania ich do działalności zarobkowej oraz znalezienia takich miejsc pracy, które będą odpowiednie dla kobiet i nie będą stanowiły konkurencji dla mężczyzn. Kwestie te poruszała również Eliza Orzeszkowa, znana pisarka i publicystka. Opowiadała się za gruntownym wykształceniem kobiet w kierunku odpowiadającym ich zdolnościom i zainteresowaniom. Domagała się reformy wychowania dziewcząt w rodzinie, a zwłaszcza zadbania o ich harmonijny rozwój fizyczny, umysłowy i moralny. Zwracała uwagę na popełniane przez rodziców błędy i wskazywała sposoby ich naprawienia. Przedstawiając w swoich powieściach i opowiadaniach losy kobiet, które zostały zmuszone przez warunki życiowe do podjęcia działalności zarobkowej, a nie posiadały do niej wymaganego przygotowania, podkreślała potrzebę zapewnienia każdej dziewczynie fachowego wykształcenia w wybranym przez nią kierunku. W tekstach publicystycznych wskazała cel oraz sposoby właściwego wychowania i kształcenia młodzieży żeńskiej. Wkład Elizy Orzeszkowej w propagowanie kwestii kobiecej oraz kształtowanie dążeń edukacyjnych młodych Polek w II połowie XIX wieku jest nie do przecenienia i dlatego stał się przedmiotem niniejszych rozważań.
Galicyjscy popularyzatorzy zdrowia i higieny przełomu XIX i XX wieku
Authors: Dolata Elżbieta
Published: March 2019

Na przełomie XIX i XX wieku Galicja stała się centrum polskiego ruchu higienicznego, którego celem była poprawa sytuacji higienicznej w kraju. Z jednej strony dzięki autonomii miała większe niż inne zabory możliwości wymiany myśli i doświadczeń, z drugiej zaś trudne warunki życia ludności oraz bardzo zła sytuacja sanitarno-higieniczna miast i wsi dyktowały konieczność radykalnych przedsięwzięć w tym zakresie. W działania na rzecz poprawy warunków higienicznych w Galicji włączyli się polscy higieniści, lekarze i pedagodzy. W artykule zaprezentowano wybrane sylwetki oraz działania popularyzatorskie na rzecz zdrowia i higieny w dwóch ośrodkach: Krakowie i Lwowie. We Lwowie działał autor pierwszego podręcznika higieny szkolnej, pionier myśli higienicznej w Galicji Tadeusz Żuliński. W działalność higieniczną byli zaangażowani ponadto: Józef Żuliński, Edward Madeyski, Mieczysław Tytus Baranowski, Bolesław Adam Baranowski, Bronisław Kaczorowski, Edmund Cenar, Antoni Durski. W Krakowie znaną postacią stał się Henryk Jordan, profesor Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Oprócz niego w pracę społeczną na rzecz krzewienia higieny byli zaangażowani: Eugeniusz Piasecki, Józef Dietl, Zygmunt Wyrobek.