Λιπώδης ιστός και ανοσολογική απόκριση
Authors: Κατσιουγιάννης Στέργιος 
Published: January 2014

Το σύνδρομο Sjogren (σΣ), είναι μια αυτοάνοση ασθένεια που χαρακτηρίζεται από χρόνια δυσλειτουργία και καταστροφή των εξωκρινών αδένων, κυρίως των σιελογόνων και των δακρυϊκών, οδηγώντας σε επίμονη ξηρότητα των βλεννογόνων. Τα αδενικά επιθηλιακά κύτταρα που αποτελούν τον στόχο των φλεγμονωδών αντιδράσεων στο σΣ πιστεύεται ότι παίζουν κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη των αυτοάνοσων αντιδράσεων. Η καταστροφή των σιελογόνων αδένων συχνά συνοδεύεται από ανάπτυξη ινώδους και λιπώδους ιστού. Η ανάπτυξη λιποκυττάρων στα σημεία της φλεγμονής υποδεικνύει έναν πιθανό ρόλο των κυττάρων αυτών στην άμυνα ή στη διαδικασία επιδιόρθωσης. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν μελέτες για την αντικατάσταση του κατεστραμμένου επιθηλιακού ιστού και για το ρόλο των λιποκυττάρων στην ιστική βλάβη των επικουρικών σιελογόνων αδένων του σΣ. Τα λιποκύτταρα έχει δειχθεί ότι παράγουν και εκκρίνουν λιποκυτταροκίνες, καθώς επίσης και τις κυτταροκίνες INF-γ, TNF-, IL-1 και IL-6, αλλά και χημειοκίνες, υποδηλώνοντας έτσι έναν πιθανό ανοσολογικό ρόλο. Στην παρούσα μελέτη επιδιώξαμε να μελετήσουμε την έκφραση και τον πιθανό ρόλο της ανοσορυθμιστικής λιποκυτταροκίνης αδιπονεκτίνης, τόσο σε βιοψίες επικουρικών σιελογόνων αδένων, όσο και σε καλλιεργημένα, μη-νεοπλασματικά επιθηλιακά κύτταρα σιελογόνων αδένων (ΕΚΣΑ), που προέρχονται από ασθενείς με πρωτοπαθές σύνδρομο Sjogren και από μάρτυρες (ασθενείς με μη-ειδική σιελαδενίτιδα). Με τη χρήση ανοσοϊστοχημείας ανιχνεύσαμε την έκφραση αδιπονεκτίνης τόσο στα λιποκύτταρα όσο και στα πορικά επιθηλιακά κύτταρα του αδένα. Στη συνέχεια, επεκτείναμε τη μελέτη σε καλλιεργημένα ΕΚΣΑ, και με τεχνικές RT-PCR και western blotting επιβεβαιώσαμε την έκφραση mRNA και πρωτεΐνης αδιπονεκτίνης αντίστοιχα. Η έκκριση αδιπονεκτίνης εξετάστηκε και σε καλλιεργητικό υπερκείμενο των ΕΚΣΑ. Η αδιπονεκτίνη ανιχνεύθηκε σε υπερκείμενα καλλιεργειών από ασθενείς με σΣ και από μάρτυρες. Ένα σημαντικά υψηλότερο ποσοστό πρωτεΐνης βρέθηκε σε ασθενείς με σύνδρομο Sjogren σε σχέση με τους μάρτυρες. Επιπλέον, η ανάλυσή μας αποκάλυψε την έκφραση mRNA για τους δύο υποδοχείς αδιπονεκτίνης AdipoR1 και AdipoR2 στα ΕΚΣΑ. Ως ένα επιπλέον βήμα για τη διερεύνηση του πιθανού ρόλου της αδιπονεκτίνης στα ΕΚΣΑ, επωάσαμε τα κύτταρα με ανασυνδυασμένη ανθρώπινη αδιπονεκτίνη. Η επίδραση με αδιπονεκτίνη στα καλλιεργημένα ΕΚΣΑ είχε ως αποτέλεσμα την δοσοεξαρτώμενη αναστολή του κυτταρικού πολλαπλασιασμού. Μετά από ανάλυση του κυτταρικού κύκλου φάνηκε ότι η αδιπονεκτίνη είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του ποσοστού των ΕΚΣΑ στη φάση G0/G1 του κυτταρικού κύκλου. Επιπλέον, η αδιπονεκτίνη προστάτεψε τα ΕΚΣΑ τόσο από την αυθόρμητη απόπτωση όσο και από την απόπτωση που προκαλείται από IFNγ. Διερευνώντας το μηχανισμό μέσω του οποίου επιτυγχάνεται η αντιαποπτωτική αυτή δράση, διαπιστώσαμε ότι η φωσφορυλίωση της AMPK, του ενεργειακού αισθητήρα του κυττάρου, από την αδιπονεκτίνη, είναι θεμελιώδους σημασίας για την αντιαποπτωτική προστασία των ΕΚΣΑ. Συνεπώς, η αδιπονεκτίνη αναστέλλει τον πολλαπλασιασμό των ΕΚΣΑ, «παγώνοντας» τον κυτταρικό κύκλο τους, ενώ παράλληλα μέσω της άμεσης φωσφωρυλίωσης της AMPK, προστατεύει τόσο από την αυθόρμητη, όσο και από την IFNγ-προκαλούμενη απόπτωση. Τα προαναφερθέντα ευρήματα υποδηλώνουν την ύπαρξη νέων συνδέσμων μεταξύ μεταβολικών μονοπατιών και κυτταρικών γεγονότων όπως η απόπτωση, που στχνά παρατηρούνται στις αυτοάνοσες διεργασίες.