Ελληνικός Στρατός, 1935-1945
Authors: Σακελλαρόπουλος Αναστάσιος 
Published: September 2021

Η πολιτική παρεμβατικότητα του στρατού υπήρξε από το 1909 καθοριστική για την πολιτική ζωή της χώρας. Έκτοτε, είτε άμεσα, είτε έμμεσα, ομάδες αξιωματικών αποτελούσαν προεκτάσεις πολιτικών παρατάξεων και δρούσαν για λογαριασμό τους. Τον Μάρτιο του 1935 βενιζελικοί αξιωματικοί του στρατού και του ναυτικού οργανώνουν και εκτελούν στρατιωτικό κίνημα με στόχο την ανατροπή της εκλεγμένης κυβέρνησης του Λαϊκού Κόμματος. Το κίνημα αποτυγχάνει με ουσιαστικές συνέπειες για τον στρατό και για την πολιτική ζωή της χώρας. Η καθαίρεση και απόταξη εκατοντάδων ικανών βενιζελικών αξιωματικών περιορίζει την πολεμική ικανότητα του στρατού, ανατρέπει την πολιτική ισορροπία στο εσωτερικό του και τον συνδέει άρρηκτα με τον θρόνο. Επίσης αλλάζει η ιδεολογική ταυτότητα των αξιωματικών η οποία πλέον παύει να συνδέεται με τον αλυτρωτισμό, φορείς του οποίου ήταν οι φιλοβενιζελικοί αξιωματικοί. Ακυρώνεται η ύπαρξη μιας ισχυρής διαγενεακής ηθικής σχέσης μεταξύ αρχαιοτέρων στην ιεραρχία φιλοβενιζελικών αξιωματικών και νεοτέρων αξιωματικών, μια διαδικασία που επέτρεπε την συνεχή ανανέωση του μη φιλοβασιλικού πόλου στο στράτευμα.Μετά τα παραπάνω η Δικτατορία του Μεταξά, στο πλαίσιο του γενικότερου κορπορατισμού που εφαρμόζει, γοητεύει πολλούς νεαρούς αξιωματικούς και ευέλπιδες προς ένα αυτόνομο από την πολιτεία, δικό τους αξιακό πολιτικό σύστημα. Ο επιτυχής ελληνοϊταλικός πόλεμος ανανέωσε το πολεμικό κύρος των αξιωματικών, ενοποίησε την κοινωνία, ανανέωσε την λαϊκότητα του στρατού. Παράλληλα ο τρόπος που διεξήχθη αυτονόμησε τους στρατηγούς του Μετώπου από την κεντρική πολιτική και πολιτειακή ηγεσία. Αποτέλεσμα η πρωτοβουλία για την συνθηκολόγηση με τις γερμανικές δυνάμεις αλλά και την συγκρότηση από αυτούς της πρώτης κατοχικής κυβέρνησης συνεργασίας με τους κατακτητές. Η Μάχη της Κρήτης, παρά τη σύντομη διάρκεια, εισήγαγε την Ελλάδα στο ιδιαίτερο πλαίσιο του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου με κυρίαρχα, τα στοιχεία της πολεμικής εμπλοκής των πολιτών, της άρρηκτης σύνδεσης της βρετανικής πολεμικής προσπάθειας με τους κατακτημένους έλληνες. Η μετάβαση της επίσημης κυβέρνησης στην Μέση Ανατολή και η σταδιακή διαμόρφωση ελληνικών εξόριστων δυνάμεων στο πλευρό των βρετανικών, στην μάχη κατά του Άξονα διατηρεί παρούσα την Ελλάδα στην πορεία του πολέμου. Στο εσωτερικό του ελληνικού εξόριστου στρατού οι βρετανοί επιτρέπουν και ίσως υποστηρίζουν την ένταξη αποτάκτων αξιωματικών του κινήματος του 1935. Στην σύγκρουση των τελευταίων με τους φιλοβασιλικούς αξιωματικούς, έρχεται να προστεθεί και ένας τρίτος ισχυρός παράγων, οι αριστερές οργανώσεις, με κομουνιστές επικεφαλής, που με αντιφασιστικό πρόσημο δρουν εναντίον των φιλομοναρχικών και φιλομεταξικών στελεχών. Κάποιοι φιλοβενιζελικοί συνδέονται με τις αριστερές οργανώσεις διαμορφώνοντας ένα πόλο στον οποίον εναντιώνονται οι φιλοβασιλικοί. Ιδιαίτερα οι νεαροί αξιωματικοί μοναρχικοί ταυτίζουν απολύτως τους κεντρώους - βενιζελικούς με την κομουνιστική ανατροπή. Οι τρείς παρατάξεις στο εσωτερικό του εξόριστου στρατού έχουν ως στόχο τον έλεγχο του, προκειμένου μέσω αυτού να ελέγξουν το μελλοντικό πολιτικό τοπίο στην Ελλάδα της απελευθέρωσης σε όφελος των παρατάξεων τους. Το αποτυχημένο κίνημα των αριστεράς τον Απρίλιο του 1944 στην Αίγυπτο θα καταλήξει στην διάλυση των ελληνικών μονάδων και στην δημιουργία μιας και πιστής μόνο στον Θρόνο. Οι παραπάνω εξελίξεις διαμόρφωσαν ένα νέο στοιχείo, την αρχή της αυτονόμησης των νεαρών συντηρητικών αξιωματικών και την πολιτική τους ριζοσπαστικοποίηση, καταρχήν εντός του στρατού. Τελευταίος σταθμός σε αυτή την κατεύθυνση θα αποτελέσει η πολεμική σύγκρουση του Δεκεμβρίου 1944 στην Αθήνα. Οι συνθήκες διεξαγωγής της και το αποτέλεσμα θα λειτουργήσουν καθοριστικά για την δημιουργία της πεποίθησης ότι ο στρατός δικαιούται να έχει έναν παρεμβατικό πολιτικό ρόλο, αυτόνομο πλέον, όχι στην υπηρεσία πολιτικών παρατάξεων όπως στο παρελθόν, αλλά στην υπηρεσία του εαυτού του.