bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Pragmatyczna koncepcja wartości instrumentalnej
Authors: Buczyńska-Garewicz Hanna
Published: June 2020

The article contains an analysis of the theory of value and valuation discussed in the works of Dewey. The essence of Dewey’s conception is to surmount dichotomies of description and valuation as well as of fact and value. According to the author, overcoming of both dichotomies is a characteristic thesis not only for instrumentalism of Dewey, but also for a whole pragmatism. Pragmatism leads to absolutisation of the normative function of thought, and this creates a basis for a specific pragmatic reductionism with respect to many philosophical problems.
Katolicka doktryna prawa natury
Authors: Grzybowski Konstanty
Published: June 2020

After a brief outline of the history of the catholic doctrines of natural law the author concludes that although the doctrine itself has not changed, changes in its official interpretation and in the conclusions drawn from it are traceable. A rigid, invariable catholic natural law, universally binding for all times, all societies, and all men, has transformed into a natural law of variable content. It has become variable depending on both the socio-historical circumstances and on the different situations and different mutual relations of various groups in the society. In this way the function of law has changed. Whereas to Pius XI natural law was still an expression of a static attitude towards society contributing to the restitution of a statical medieval system and securing the control of morality by the church, nowadays it should fulfil the two following functions: owing to its variability it should facilitate the dynamics of development, and owing to the fundamental invariability of its basic principles it should secure only a single consistent direction of development.
Moralność a natura ludzka
Authors: Lazari-Pawłowska Ija
Published: June 2020

Moralists and philosophers of law often demand that the axiological systems be in conformity with “human nature”, or with “nature”. Among conceptions which look for footing in human nature two main trends may be distinguished.
Aksjologia Stanisława Ignacego Witkiewicza
Authors: Rudziński Roman
Published: June 2020

Stanisław Ignacy Witkiewicz (1885-1939), better known as Witkacy, was a most prolific writer in the philosophy of art, a novelist, playwright and painter. His philosophical ideas took shape in the second decade of this century, and was presented in New Forms in Painting and the Ensuing Confusion (Nowe formy w malarstwie i wynikające stąd nieporozumienia, Warszawa 1919). A comprehensive exposition of his philosophy however was not published until 16 years later, i.e. when the book Conceptions and Theorems Implied by the Notion of Existence (Pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie istnienia, Warszawa 1935) came out; it contained his systematic teaching of the theory of being.
Leon Petrażycki - teoretyk moralności i moralista
Authors: Lazari-Pawłowska Ija
Published: June 2020

The first part of the article presents Petrażycki’s theory of moral and legal phenomena, which he called collectively ethical phenomena. The second part is devoted to normative issues. Petrażycki appreciated a specific moral ideal of personality; he wished that men should refute blameworthy acts instinctively and impulsively. Moral rules, according to him, are to be observed not because of the possible consequences of the acts but because of a positive or negative emotional attitude towards the acts as such. He believed that moral rules are always obligatory, independently of the circumstances.
Historia i moralność w filozofii Augusta Cieszkowskiego
Authors: Curyło Irena
Published: June 2020

August Ciszkowski (1814-1894) was a philosopher, an author of economic treatises, a man dedicated to social activities, and a politician. His first book in philosophy Prolegomena zur Historiosophie came out in Berlin 1838. The author intended it to be a venture to overstep the Hegelian philosophy. But at the same time it represents the author’s own system – “the philosophy of action”. The book won a wide response in Poland and ha a notable impact on philosophic debates in Germany and Russia. Not this book though, but Our Father (Ojcze Nasz) should be considered the work of Cieszkowski’s life.
Metaetyka a istota etyki
Authors: Singer Marcus
Published: June 2020

The author asks what normative ethics is. He defines its most important tasks, and argues against ethnocentrism and relativism. He is against associating morals with religious attitudes and confining it to the sphere of sexual life. Metaethics is to him the science of the nature, foundations and methods of normative ethics. He does not find this science to be morally neutral.
Czego należy oczekiwać od utylitaryzmu czynów?
Authors: Bales R.
Published: June 2020

In recent years, act-utilitarianism has been distinguished from rule-utilitarianism. We may say (roughly) that act-utilitarianism is the thesis that a particular act (as opposed to a type of act or class of acts) is right if and only if its utility – that is contribution towards intrinsically good states of affairs – is no less than that of some alternative act. Rule-utilitarianism is (roughly) the thesis that an act is right if and only if it conforms to a rule somehow grounded in utility. The present paper concerns one type of argument sometimes used as an attempt to show that act-utilitarianism cannot be an adequate ethical theory. Arguments of this type are characterized by an emphasis on practical difficulties involved in, or paradoxes arising out of, the attempt to apply act-utilitarianism theory to concrete moral situations.
Teoria wartości Alexiusa Meinonga
Authors: Buczyńska-Garewicz Hanna
Published: June 2020

The article discusses Meinong’s theory of values in its later version as laid down in his studies Über emotionale Präsentation and Zur Grundlegung der allgemeinen Werttheorie. His early psychological works are omitted. The principal purpose aim of the article is to show that Meinong’s axiology was essentially antipsychological in its character. For the philosophical foundation of his theory of values Meinong took the theory of object which furnishes a general solution of the question of relations between emotional experience, its content and its object. The intentional interpretation of feelings as emotional experiences relating to objects suggested to Meinong a new approach to values – to treat them as correlates of those experiences.
Tradycyjne wzory miłości wobec przemian obyczajów seksualnych
Authors: Starczewska Krystyna
Published: June 2020

The contemporary changes in the countries of western culture include the refutation of the traditional principles of sexual relations; this is treated as a fundamental change which – as the author tries to show – has several entirely different consequences. The new moral situation stimulates:
Perfekcjonizm Bertranda Russella
Authors: Porębski Czesław
Published: June 2020

Bertrand Russell was one of those moralists who advocate a broad concept of ethics, including both social and individual ethics. This latter ethics is composed of prescriptions relating to the various ways of attaining happiness and perfection. Since however both happiness and perfection, i.e. the creative experience of one’s own existence can be attained by the same way (through conforming to the natural development principle), the requirement of self-realization may contribute to the harmonious coexistence of all people an effect that is desirable from social point of view. Russell believed that if all people an effect that is desirable form social point of view. Russell believed that if all individuals are granted possibilities of unrestrained self-realization armed conflicts will cease. The requirement of self-realization will be fulfilled above all when the barriers that have up to now handicapped the free development of human possibilities are pulled down. The barriers to self-realization include the restrictions connected with the specific living conditions pertinent to the industrial civilization, the commonly accepted false picture of human nature, and traditional morality.
Kryzys ekologiczny . a niektóre problemy metaetyki i aksjologii ogólnej
Authors: Wróblewski Jerzy
Published: June 2020

The author asks whether the danger of an imminent ecological crisis affects the problems of cognitivism vs. non-cognitivism, absolutism vs. relativism and naturalism vs. non-naturalism. The ecological crisis is assumed in order to make the contrast between the above metaethical and general axiological oppositions more pronounced.
Badania w zakresie etyki marksistowskiej na Węgrzech
Authors: Szabó István
Published: June 2020

The paper presents the current status and the principal directions of research work in Hungary. The author lists the basic studies published in the 1960’s as well as the major journals and publications concerned with ethical problems. Moreover he describes the main centres responsible for initiating and coordinating ethical researches and the teaching of ethics.
O wierności
Authors: Makota Janina
Published: June 2020

Fidelity as a moral value which may qualify persons or determinate modes of behaviour is discussed. Some examples of fidelity are given to show that fidelity may have various forms depending on whom or what it concerns and how deeply one is engaged. Fidelity is determined as a personal value consisting in a persistent approval of some chosen ensembles of values, in connection with the willingness to serve them in the way required by them in various situations. If fidelity is one of moral values there are applicable to it all the statements concerning moral values in general. The difference between fidelity and other moral values lies in the qualitative specificity which may be grasped intuitively. The realization of fidelity must be accomplished consciously and the corresponding acts must spring from the centre of our „ego”. The fidelity to the ensembles of values preferred to others should not violate the objective hierarchy of values, i.e., it should appear within orderly relations to the whole system of values.
Analiza struktury feudalnej i burżuazyjnej świadomości moralnej
Authors: Titarenko A.
Published: June 2020

The problem of the structure of moral consciousness is one of the crucial problems of ethics. The author argues against the dominant trend in the Soviet literature, characterized by an abstract and formal approach to the general question of moral consciousness. He proposes to concentrate studies on concrete, historically determined structures of moral consciousness. A comparison between the feudal and bourgeois morality is undertaken to exemplify methodological assumptions of the paper.
Lenin o rewolucyjnej przemocy - racje moralne a realizm polityczny
Authors: Glińska Alicja
Published: June 2020

The article presents an analysis of the position taken by Lenin with respect to revolutionary violence applied by the Russian proletariat in their struggle for obtaining and keeping political power. The analysis is introduced by reflections concerning the ethical content of Lenin’s works, a general localization of the problem of violence against the background of various types of relationships between morals and politics and by presentation of Lenin’s classification and moral evaluation of wars, since socialist revolution is a particular kind of war.
Wartość życia
Authors: Szawarski Zbigniew
Published: June 2020

Zbigniew Szawarski
Wartości estetyczne a wartości moralne w filozofii Romana Ingardena
Authors: Makota Janina
Published: June 2020

When comparing aesthetic with moral values Ingarden does not define their mutual relation but tries to determine generic moments of various types. Neither aesthetic nor moral values can exist autonomously but require a vehicle. Aesthetic values appear as some qualifications of aesthetic objects, whereas moral values are some qualifications of conscious subjects and a proper structure both of subjects and of the world which must admit free actions is indispensable for the realisation of moral values. Ingarden admits the possibility of a different mode at existence for moral values than for aesthetic ones, the former being more firmly rooted in their foundation.
Values form hierarchies. Theory serve nothing but themselves and depend on no evaluation, Ingarden tries to demonstrate the objectivity of values, listing the conditions on which it depends, and postulates that a necessary correlation be sought between the properties of the vehicle and the values of determinate qualities. The main difference between aesthetic and moral values is that the latter are obligatory in character. This may be read from the content of their ideas.
Values only partly go into the general ontology developed by Ingarden, but this ontology was no closed system even for himself and there is evidence that he may have expended his conception to embrace also the sphere of values. Ingarden described accurately neither the mode of existence nor the formal structure of va1ues. His closest interest belonged to their matter because in it he thought he might find the principle of grouping values into various genera. He regarded the study of the laws of co-existence of various value, as a major task of material ontology.
Moral values may be credited with a higher dignitas than other values and their realisation is not without influence on the acting subject’s personality. In conclusion the authoress proposes to define value as a new qualitative dimension of the object serving as its vehicle. The value dimension of objects might go in various directions depending on the kind of value involved.
Prawo do śmierci
Authors: Jonas Hans
Published: June 2020

Contemporary medical practices based on new technical inventions make it possible to prolong the patient’s life and his coma as well. Even if we assume that the patient has a specific obligation to stay alive it does not follow that it is the doctor’s duty to prolong his life indefinitely by using all possible techniques of resuscitation. The time has come to reformulate the proper objectives of medicine in order to make them compatible with the right to die. (Editors)
O pierwiastku tragicznym w roli społecznej uczonego
Authors: Jerschina Jan
Published: June 2020

This is an attempt to outline the range of problems that should be taken into account when studying the ethos of scholars. The author sets forth from an uncommon starting point. He does not construct “an ideal model of the ethos of the scholar”, neither is he concerned with the “pathology of academic life”. Such approaches are dubbed “normative-functional” by the author, and without implicating that they are methodologically implausible he refrains from using them due to the simple consideration that they are unable to accommodate the “tragic component of the role” involved. He sets out to show that the scholars cannot avoid finding themselves in a conflict of values and norms that cannot be ordered using criteria commonly accepted in the academic circles or derived from the concept of the role or the ethos of the scholar. Scholars are exposed to a conflict between the norms accepted by the academic community and the norms accepted by other communities to which they belong. The article discusses the influence of contemporary changes in the organization of science – its dependence on the state, its subservience to the national goals or to the exigencies of other social groups (political, religious, etc.). The author is not satisfied with the treatment of these problems by R. K. Merton, and he reviews various philosophical conceptions with the hope of finding a better answer. He seeks to conceptualize the role of the scholar in terms of the theories proposed by L. Petrażycki, A. Kępiński, I. Kant, M. Weber, K. Mannheim, P. Bourdieu, and others, but has to conclude that in none of these theories is it possible to remove the tragic element from the picture of ethically relevant decision-making. The author ends by saying that the possession of “social and moral competences” that overstep the boundaries of the scholar’s responsibility defined by his role and ethos is a necessary condition of the social fulfilment of that role.
O obronie poprzez odstraszanie jądrowe
Authors: Narveson Jan
Published: June 2020

At the present time and for the foreseeable future, likely, there is no defence, strictly speaking, against nuclear weapons. Nations facing a threat of attack involving nuclear weapons, therefore, have only three alternatives: resort to deterrence, try to get by with conventional defences, or surrender. It is discussable which of these is the most prudent option for any given nation, but I argue that we cannot accept any view entailing that the first is not a right.
What we can do, however, is to insist that even deterrence be as nearly as possible a purely defensive effort. This can be done by maintaining a military establishment which is incapable of serving offensive purposes, however capable it is of serving defensive ones. If all of the world’s States were thus equipped, there could be no rational prospect of nuclear war. (It may be argued also that the inclusion of nuclear weapons in the major States’ military establishments effectively eliminates the possibility of conventional war among them as well; it is not obvious that we are not on balance better off thereby, so long as there are military establishments at all. But of course there should not be.) The recently developed Cruise Missile exemplifies a weapons system that would make this possible.
Wartość wewnętrzna i wartość zewnętrzna
Authors: Galewicz Włodzimierz
Published: June 2020

The topic of the article is the logical relation between things that are intrinsically good and things that are extrinsically good to value as such. Three main conceptions pertaining to this problem have been identified. In the first conception adverbs ,,intrinsic” and ,,extrinsic” specify which of the two meanings of the word “good” has been meant, and the terms “intrinsic value” and “extrinsic value” stand for two different meanings of the term “value”. In the second conception the two adverbs modify the meaning of the term “valuable” so much that the intrinsic value and the extrinsic values turn out to be two different kinds of value, or two different cases of value. In the third conception the two adverbs modify the sense of the word “good” and both the intrinsic and the extrinsic value is only a component of value and not two separate entities. The author argues in favor of the last conception.
Wolność, konieczność, przypadek
Authors: Witkowski Marek
Published: June 2020

Freedom is incompatible with necessity, say philosophers. But it is also incompatible with chance. For neither about necessity nor about chance can you do anything. Your deliberate actions are based on what you want to do. But what you want to do does not ultimately depend on you but on necessity (determinism) or blind chance (indeterminism). You can do as you please, but you cannot please as you please. Thus, you are not free and no one can blame you, unless he wants to improve you.
(Nie)świadomość zwierząt a ich status moralny. Jak pogodzić etykę z filozofią umysłu?
Authors: Kittel Maja
Published: June 2020

Filozofowie umysłu zaczynają odgrywać istotną rolę w debacie na temat statusu moralnego zwierząt. Współczesne, obiecujące koncepcje świadomości każą uznać, że zwierzęta nie są zdolne do cierpienia w ludzkim sensie, co budzi sprzeciw wielu badaczy troszczących się o los zwierząt. Ponadto, etycy uznający zdolność do cierpienia za podstawowe kryterium przyznawania statusu moralnego, są w kłopocie, gdyż wyniki nauk kognitywnych wydają się kłócić z ich intuicjami. Proponuję usunąć ten problem przez odrzucenie poglądu uznającego konieczny związek między posiadaniem statusu moralnego a zdolnością do cierpienia (tradycyjnie rozumianą). Przedstawiam również projekt, jak bronić zasadności przynajmniej niektórych intuicji opartych na empatii i korzystać z nich w debacie na temat statusu moralnego zwierząt.
W sprawie realizmu praktycznego
Authors: Przełęcki Marian
Published: June 2020

Realizm praktyczny jest koncepcją etyczną Tadeusza Kotarbińskiego, która spotkała się z poważną krytyką — głównie ze strony Henryka Elzenberga. Autor artykułu, uznając słuszność niektórych zarzutów Elzenberga, stara się ich uniknąć dzięki interpretacji postulatu realizmu praktycznego, sugerowanej przez pewne wcześniejsze teksty Kotarbińskiego. Postulat ten, tak rozumiany, nie wyznacza naczelnego ideału naszego postępowania, tylko podaje warunek moralnej dopuszczalności dążenia do przyjętego przez nas ideału. Warunkiem tym ma być nasza troska o dobro innych ludzi, w szczególności — „obrona ich przed nieszczęściem”.
Określenie pojęć internalizmu i eksternalizmu etycznego
Authors: Janikowski Wacław
Published: June 2020

We wspołczesnej metaetyce terminami „internalizm” i „eksternalizm” oznacza się wiele rożnych tez, tak rożnych, że „internalizm” w jednym sensie może niemal pokrywać się z „eksternalizmem” w innym sensie, i odwrotnie. Definiuję siedem rodzajów internalizmu/eksternalizmu etycznego: 1) internalizm/eksternalizm racjonalności praktycznej; 2) internalizm/eksternalizm treści; 3) internalizm/eksternalizm sądu; 4) internalizm/eksternalizm oceny; 5) internalizm/eksternalizm w sensie niedookreślonym; 6) internalizm/eksternalizm uznania i 7) internalizm/eksternalizm poznania. Klasyfikacja ta jest jasna i użyteczna. Ilustruję jej stosowalność poprzez ustalenie konkretnego zestawu internalistycznych/eksternalistycznych tez, które powinniśmy przyjąć na gruncie eudajmonistycznego utylitaryzmu reguł. Okazuje się, że aby to uczynić, musimy rozróżnić dwa rodzaje powinności moralnej: czysto hipotetyczną i aktualną. W rezultacie mamy utylitarystyczne uzasadnienie osiemnastu internalistycznych/eksternalistycznych tez.
Wdzięczność jako źródło obowiązków moralnych
Authors: Niemczyk Filip
Published: June 2020

Na gruncie filozofii moralności dominują trzy sposoby opisywania relacji wdzięczności — jako obowiązku spłaty długu, jako odpowiedniej emocji, jako cnoty. Teoria długu, pomimo swej spójności i jasności, wymaga uzupełnienia o elementy psychologiczne, by moc uznać ją za adekwatny opis relacji darczyńcy i obdarowanego. Ujęcie wdzięczności w kategoriach cnoty natomiast zbyt daleko przesuwa granicę tego, co moralnie istotne. Na warunki powstania moralnego obowiązku okazania wdzięczności składają się zarówno motywy obu stron, jak i okoliczności wyświadczenia dobra. Egoistyczna motywacja, przymus czy też przypadkowość obdarowania uniemożliwiają mówienie o powinności obdarowanego. Ponadto zalecana jest ostrożność w posługiwaniu się pojęciami „roszczenia” czy „prawa do wdzięczności”.
Emil, czyli życie obok społeczeństwa
Authors: Waśkiewicz Andrzej
Published: June 2020

Artykuł przedstawia interpretację Emila Rousseau jako koncepcję jednego z czterech miejsc — obok republiki, małej wspólnoty ulokowanej poza społeczeństwem i pełnej samotności — w których człowiek może wyzwolić się z alienacji. Emil żyje w społeczeństwie, ale zachowuje duchowy dystans wobec jego członków; w istocie żyje na pograniczu społeczności, bardziej obok ludzi niż z nimi. Tak jak „obcego”, o którym pisał Simmel, łączy go z jej członkami to, co wspólne wszystkim ludziom, dzieli natomiast to, co ich właśnie łączy we wspólnotę. Emil jest więc obcy ludziom, ale nie jest wyobcowany, gdyż to właśnie on, a nie oni, żyje zgodnie z naturą. Jakkolwiek Rousseau zapewnia, że Emil jest potencjalnie zdolny do zajęcia wszystkich pozostałych miejsc, autor tekstu dowodzi, że kierując się zasadą dobrowolności stowarzyszeń Emil skazany jest na życie samotne, do którego jest też najlepiej przygotowany.
Przedmiot czucia wartości w etyce Nikolaia Hartmanna
Authors: Kopciuch Leszek
Published: June 2020

Dla materialnej etyki wartości typowa jest teza, że wartości są ujmowane w akcie czucia. W artykule rozważam pytanie, co jest właściwym przedmiotem czucia wartości w etyce N. Hartmanna, który odróżnia wartościowy charakter, treść wartości oraz powinność. Stwierdzenie, że takim przedmiotem jest wartość, jest zatem zbyt ogólne. Analiza poglądów Hartmanna ukazuje, że w aksjologicznym czuciu dane są wprawdzie wszystkie te momenty wartości, ale niejasno. Faktem jest jednak, że tylko czucie ujmuje wartościowy charakter oraz powinność. Tę rolę czucie spełnia zarówno w praktycznym życiu, jak i w badaniu filozoficznym.
Namiętności a dobre uczucia. Próba obrony stoickiej koncepcji apatii
Authors: Miech Paweł
Published: June 2020

Passions and Good Emotions. A Defence of the Stoic Idea of Apathy The article tries to defend the stoic idea of apathy against some typical objections which are formulated against it in ancient and contemporary philosophical debates. My defense of it relies on the correction of interpretative assumptions which are shared by the critics of stoic apathy. First, I discuss the assumption that the crucial stoic term pathe is coextensive with our modern notion of emotion. In the stoic theory of emotions, pathe refers to destructive irrational emotions, not to emotions in general. Secondly, the critics of apathy ignore the key role played in the stoic theory by the idea of good emotions (eupatheiai). In order to fill this gap, I present the main assumptions of that theory.
Dwie koncepcje przebaczenia. Przebaczenie jako warunek i jako element procesu naprawy stosunków międzyludzkich
Authors: Trepkowska Elżbieta
Published: June 2020

W artykule argumentuję, że przedstawianie przebaczenia jako jednorazowego aktu, w którym ofiara decyduje się zaprzestać żywienia urazy do krzywdziciela, jest nadmiernym uproszczeniem. W moim ujęciu przebaczenie jest wieloaspektowym i różnorodnym procesem, który może przybierać rożne formy. Wybaczenie jednostronne jest procesem godzenia się ofiary z wyrządzoną jej krzywdą, przebiegającym na płaszczyznach poznawczej i emocjonalnej, który prowadzi do postawy otwartości na krzywdziciela. Jako proces dwustronny wybaczenie jest elementem naprawy relacji krzywdziciela z ofiarą, który wymaga współpracy i wzajemnego szacunku obu zaangażowanych osób. Jeśli obu osobom zależy na pojednaniu i są gotowe zaakceptować prawdę o krzywdzie, możliwe staje się przywrócenie zaufania i przezwyciężenie kryzysu w relacji.
Naturalizm moralny i trzy stopnie normatywności
Authors: Copp David
Published: June 2020

Artykuł poświęcony jest żywo dyskutowanym kwestiom we współczesnej metaetyce — normatywności moralności i możliwości jej naturalistycznego ujęcia. Autor stara się pokazać, iż normatywność w etyce można rozumieć co najmniej na trzy sposoby, które rozróżnia według kryterium opartego głownie na stopniu „rygoryzmu” moralności. Zarysowuje trzy stopnie normatywności, które określa jako: generyczny, motywacyjny i autorytatywny. Następnie podejmuje pytanie o to, jaki stopień normatywności jest właściwy moralności. W trzecim kroku bada możliwość naturalistycznego wyjaśnienia każdego ze stopni normatywności. Rezultat rozważań prowadzi autora do tezy, iż moralność jest normatywna tylko w najsłabszym, generycznym sensie; nawet jeśli naturalistyczne ujęcie silniejszych stopni normatywności jest niemożliwe, to okoliczność ta nie obala stanowiska naturalistycznego.
Jutrzenka horyzontu etycznego polskich pozytywistów. Julian Ochorowicz i Aleksander Świętochowski
Authors: Lipiński Maciej
Published: June 2020

Jutrzenka horyzontu etycznego polskich pozytywistów. Julian Ochorowicz i Aleksander Świętochowski Artykuł jest próbą opisania początków polskiej etyki naukowej na podstawie dorobku intelektualnego Aleksandra Świętochowskiego i Juliana Ochorowicza. Dwaj najwybitniejsi przedstawiciele polskiego pozytywizmu próbują przerzucić ciężar refleksji etycznej z nakazów moralnych w sferę ich genezy. Pytają o powstawanie praw moralnych i o to, w jaki sposób te prawa się formują. Analizują te zjawiska w popularnej wówczas metodzie scjentystycznej. Dostrzegają ich socjologiczne aspekty, sięgają w głąb ludzkiej psychiki. Dostrzegając ogromne znaczenie sfery etycznej dla ludzkości, usiłują również stworzyć nowy paradygmat badawczy dla nauki o etyce. Czy ambitny cel, jaki sobie postawili, został zrealizowany?
Wartość (nie)istnienia
Authors: Różyńska Joanna
Published: June 2020

Niektórzy filozofowie twierdzą, że można kogoś skrzywdzić albo wyświadczyć mu dobrodziejstwo (korzyść), powołując go do istnienia. Twierdzenie to opiera się na założeniu, że możliwe jest porównanie aktualnego poziomu dobrostanu osoby z poziomem dobrostanu, jaki osoba ta miałaby, gdyby nigdy nie zaistniała. Celem tej pracy jest zbadanie, czy możliwe jest dokonanie takiej porównawczej oceny w sensowny, logiczny i metafizycznie niewadliwy sposób.
Analizuję argumenty sformułowane przez Nilsa Holtuga i Melindę Roberts na rzecz tezy, że istnienie może być gorsze albo lepsze dla osoby od nieistnienia. Zaczynam od przedyskutowania Holtugowskiej obrony, która odwołuje się do trzech klasycznych teorii dobrostanu: teorii stanów mentalnych, teorii preferencji (w ujęciu satysfakcji preferencji) oraz teorii listy obiektywnej. Formuję zarzuty przeciwko jego argumentacji, w tym „zarzut braku odniesienia”, „zarzut braku podmiotu wartości”, „zarzut nieporównywalności”, „zarzut zrównania bezwartościowości z wartością zerową” oraz „zarzut naruszenia logiki relacji”. Z analiz tych wyciągam wniosek, że nie można twierdzić, że ktoś ma się gorzej albo lepiej niż miałby się, gdyby nie został powołany do istnienia. Na koniec, krótko omawiam argumentację Holtuga odwołującą się do teorii preferencji w ujęciu obiektu preferencji. Sugeruję, że również ten sposób obrony tezy, że istnienie może być gorsze albo lepsze dla osoby od nieistnienia, nie jest przekonujący, ponieważ teoria preferencji w ujęciu obiektu preferencji nie jest dobrym kandydatem na teorię dobrostanu.
Nauczyciel akademicki: neutralność czy aksjologiczne zaangażowanie?
Authors: Kleszcz Ryszard
Published: June 2020

W artykule poddaje się dyskusji problem aksjologicznej neutralności (Wertfreiheit) w sferze dydaktyki uniwersyteckiej. W opinii Maxa Webera nauka wymaga obiektywności oraz wolności od wartościowania u osób ją uprawiających, które winny kierować się bezosobowym powołaniem (Beruf) skierowanym jedynie na poszukiwanie prawdy. Neutralność aksjologiczna pociąga za sobą w konsekwencji nie¬wartościowanie w dydaktyce uniwersyteckiej. W pracy autor rozpatruje argumenty wysuwane przez prof. Iję Lazari Pawłowską skierowane przeciwko weberowskiej neutralności aksjologicznej, zwłaszcza w domenie dydaktyki uniwersyteckiej.
Od skromnego świadka do wiedzy usytuowanej. O pożytkach z feministycznych badań nad nauką i technologią
Authors: Derra Aleksandra
Published: June 2020

Idea skromnego świadka (modest witness) wyrasta z tradycji traktowania wiedzy naukowej jako racjonalnej, empirycznej i obiektywnej uprawianej przez bezstronnego badacza. W artykule przedstawiam korzyści z przeformułowania powyższego rozumienia wiedzy i przyjęcia rozwijanej w feministycznych badaniach nad nauką i technologią idei wiedzy usytuowanej (zob. prace Donny Haraway). Zgodnie z tą ideą jesteśmy zdolni do zdobywania wiedzy jedynie z określonego, w tym także przez wartości i narzędzia, punktu widzenia, zaś powstała wiedza przekształca zarówno podmiot poznający, jak i przedmiot badany. Wiedza usytuowana, odżegnując się od redukcjonistycznego empiryzmu naukowego, oderwanego od uwikłania ekonomicznego, technologicznego czy politycznego, pozwala na uzyskanie szerszej i pełniejszej wiedzy oraz realizowanie praktyk naukowych o zdecydowanie bardziej egalitarnym i inkluzywnym charakterze.
Współczesne wizje podmiotu zbiorowej emancypacji: Ernesto Laclau, Jacques Rancière i inni
Authors: Siermiński Michał
Published: June 2020

W artykule przedstawiono wybrane sposoby określania zbiorowego podmiotu emancypacyjnego we współczesnych teoriach politycznych. Jak pokazano, część z nich jednostronnie uprzywilejowuje uniwersalny wymiar emancypacyjnej podmiotowości, na skutek czego wszelka partykularność roszczeń traci na znaczeniu. Inne zaś, posługując się zgoła odmienną logiką, ogłaszają śmierć wszelkiego podmiotu politycznego przez duże „P”. Pod tym kątem szczegółowo zbadane zostały projekty Jacques’a Rancière’a oraz Ernesta Laclau, które uznać można za rozwiązania kompromisowe. Na końcu autor wskazuje na pewne słabości omawianych propozycji.
Neorepublikańska filozofia publiczna i model demokracji
Authors: Pietrzyk-Reeves Dorota
Published: June 2020

Celem artykułu jest krótka analiza neorepublikańskiej filozofii państwa w oparciu o dwie propozycje
teoretyczne, dwa nieco odmienne stanowiska republikańskie i spór, jaki zarysował się między
głoszącymi je autorami: Michaelem Sandelem i Philipem Pettitem. Ukazując zasadnicze różnice
między republikanizmem substancjalnym a republikanizmem instrumentalnym i ich rozumieniem
polityczności, przywołuję perspektywę arystotelejską, będącą punktem wyjścia klasycznej tradycji
republikańskiej, a odrzucaną przez neorepublikanów pokroju Pettita. Przedmiotem rozważań jest
z jednej strony problematyczność ujęć neorepublikańskich oraz proponowanych przez nie interpretacji dziedzictwa republikańskiego i jego źródeł, z drugiej zaś pytania o relację dwóch pojęć w dyskursie neorepublikańskim, dawniej zupełnie oddzielonych: republiki i demokracji.
Nowa odsłona filozofii dialogu: Jorge M. Bergoglio
Authors: Obirek Stanisław
Published: June 2020

Autor analizuje radykalną zmianę zachodzącą obecnie w Kościele katolickim. Instytucja, która zwykle uchodzi za uosobienie konserwatyzmu i niezmienności w traktowaniu własnego nauczania, gwarantowanego dogmatem nieomylności papieża, deklaruje gotowość zmiany tego nauczania, jeśli zaistnieją ku temu racjonalne przyczyny. Mamy do czynienia z dynamicznym procesem, którego zakończenie jest trudne do przewidzenia. Już w chwili obecnej dają się jednak wyróżnić pewne tendencje, które można nazwać swoistymi odsłonami filozofii dialogu. Autor dowodzi, że nowa odsłona dialogu stała się faktem niezależnie od tego, czy Kościół katolicki jest w stanie ją przyjąć czy nie.
Solidarność: definicja i konteksty
Authors: Radzińska Jowita
Published: June 2020

Tekst stanowi analizę pojęcia solidarności. Punktem wyjścia jest założenie, że słowo to, choć często
obecne w dyskursie publicznym, w polskiej literaturze filozoficznej jest niedostatecznie omówione.
Dotyczy to szczególnie tzw. solidarności pisanej małą literą, czyli wartości, idei. Artykuł przedstawia
ramy definicyjne, rys historyczny kształtowania się idei oraz przedmiotowe konteksty użycia wraz
z przykładami.
Płynna (po)tolerancja
Authors: Chankowski Stanisław
Published: June 2020

Recenzja książki O Tolerancji, Michaela Walzera, przekł. Tadeusz Baszniak, wyd. Aletheia,
Warszawa 2013 (wydanie wznowione), 202 str.
Noworodek skrajnie niedojrzały między życiem a śmiercią. Granice medycznej interwencji
Authors: Rutkowska Magdalena
Published: June 2020

Neonatologia to dosyć młoda specjalizacja w medycynie, która w ostatnim dziesięcioleciu poczyniła ogromne postępy, głównie dzięki możliwościom technicznym i leczniczym. Zwiększyły one szanse utrzymania przy życiu coraz bardziej niedojrzałych noworodków, nawet tych ważących 500 g. Szybko jednak przyszedł moment refleksji, gdy pojawiły się pierwsze wyniki badań wskazujących, że jest to grupa dzieci ze zwiększonym ryzykiem nieprawidłowego rozwoju psychoruchowego. Fakty te postawiły przed lekarzami nowe wyzwania i poszukiwania odpowiedzi na wiele nurtujących ich pytań: czy podtrzymywanie życia w imię jego świętości albo dlatego że jest technicznie możliwe jest uzasadnione? Czy raz rozpoczęte leczenie należy zawsze kontynuować? W pracy autorka podejmuje próbę odpowiedzi na te pytania z perspektywy neonatologa z wieloletnim doświadczeniem zawodowym. Omawia sytuacje noworodków znajdujących się na granicy życia i śmierci, wskazując gdzie są granice medycznej interwencji i co je wyznacza. Na koniec przedstawia etapy procesu podejmowania ostatecznej decyzji zwracając uwagę na trudności i podając praktyczne wskazówki postępowania.
Prawo czysto zewnętrzne – posiadanie – nabywanie. Wprowadzenie do Kantowskiego zagadnienia własności
Authors: Michałowski Tomasz
Published: June 2020

Niniejszy artykuł powstał z myślą, aby dokonać analizy wybranych zagadnień Kantowskiej teorii własności. Należy bowiem zaznaczyć, że pomimo istniejącej już bogatej literatury poświęconej filozofii Immanuela Kanta, to część Nauki prawa, która dotyczy własności wciąż pozostaje w cieniu innych, dyskutowanych od lat problemów. Za taką sytuację odpowiada po części sam Kant, którego wykład poświęcony własności odnajdziemy jedynie w kilku paragrafach prawa prywatnego Nauki prawa. W kolejnych częściach w tym między innymi tych, które dotyczą prawa publicznego, pojęcie własności jest jedynie wzmiankowane. Pomimo wrażenia, że może ono należeć do mniej istotnych zagadnień Kantowskiej filozofii prawa, to znaczenie, jakie filozof mu nadaje, zdaje się być niepodważalne. W swoim artykule postanowiłem skoncentrować się na tych elementach dzięki, którym mogłem dokonać wprowadzenia do Kantowskiej teorii własności. Wśród nich znalazło się m.in. pojęcie prawa wraz z podziałem nauki prawa. Zakreśliłem obszar badań do prawa nabytego, co pozwoliło mi przejść do pojęcie posiadania i pojęcia własności oraz usystematyzowania pojęcia nabywania. Na końcu wskazałem, że jedynie w stanie prawno-obywatelskim własność każdego poszczególnego podmiotu jest mu prawnie przydzielona i zapewniana.
Konstruktywizm w metaetyce i etyce normatywnej – analiza krytyczna konstruktywizmu głębokiego Sharon Street
Authors: Kuźniar Adrian
Published: June 2020

Artykuł zawiera prezentację teorii konstruktywizmu metaetycznego Sharon Street i stanowi próbę ustalenia, czy koncepcja ta posiada status adekwatnej teorii metaetycznej pociągającej wiarygodne konsekwencje normatywne. W toku analizy okazuje się, że konstruktywizm Street jest stanowiskiem niedookreślonym w szczegółach, a jego relacja do ekspresywizmu pozostaje niejasna. Normatywne konsekwencje konstruktywizmu głębokiego są nieintuicyjne i kontrowersyjne – przede wszystkim dlatego, że teoria ta uzależnia sferę powinności od dokonywanych przez jednostkę wartościowań, o ile tylko wartościowania te są ze sobą wzajemnie spójne i są instrumentalnie racjonalne w świetle prozaicznych faktów. Konstruktywizm pada ofiarą problemu autoreferencji, który to problem może być sformułowany w postaci następującego pytania: czy konstruktywistyczne ujęcie warunków prawdziwości twierdzeń normatywnych wynika z każdego praktycznego punktu widzenia, czy też jego trafność jest niezależna od praktycznego punktu widzenia w ogóle? Problem jest poważny, ponieważ stawia pod znakiem zapytania wewnętrzną spójność dyskutowanego stanowiska. Ponadto jest rzeczą wątpliwą, czy konstruktywizm jest najmocniejszym poglądem antyrealistycznym w metaetyce – wydaje się, że teorie odwołujące się do reakcji podmiotów znajdujących się w idealnych okolicznościach posiadają przewagę. Te ostatnie są zasadnie bardziej restrykcyjne w dziedzinie etyki normatywnej, nie wchodzą w konflikt z wnioskami wyciąganymi przez Street z tzw. dylematu darwinowskiego oraz w mniejszym stopniu niż konstruktywizm dopuszczają wpływ nieistotnych procesów przyczynowych.
Próba naturalistycznej interpretacji norm i ocen
Authors: Woleński Jan
Published: June 2020

Artykuł rozważa spór naturalizmu z antynaturalizmem w metaetyce oraz argumentuje za naturalizmem, aczkolwiek nie skrajnym. Procesy normowania i oceniania są uznane za pierwotne wobec ich werbalnej artykulacji w postaci norm i ocen, rozumianych jako wypowiedzi. Prowadzi to do nielingwistycznej koncepcji norm i ocen jako faktów (ocenianie i normowanie, przy czym normy są traktowane jako działania performatywne) istniejących gdzieś i kiedyś. Performatywy, ocenianie, wypowiedzi normatywne (performatywne i deontyczne), ocenianie i zdania bonitywne (o dobru) dostarczają narzędzi do ugruntowania naturalizmu w metaetyce. Przeprowadzona analiza logiczna pokazuje, że logika deontyczna i logika bonitywna są analogiczne. Rozważane są też uogólnione argumenty Hume’a i Moore’a, które, jak się okazuje, nie zagrażają naturalizmowi.
The Indiscreet Charm of Romantic Ideals
Authors: Bursztyka Przemysław
Published: June 2020

Recenzja: Skye Cleary, Existentialism and Romantic Love, New York, Palgrave MacMillan 2015, 208 stron
Can a Consequentialist Be a Good Friend?
Authors: Zyglewicz Tomasz
Published: June 2020

Consequentialism is often held to be self-defeating due to its incompatibility with intimate relationships. This objection is especially vivid with respect to friendship, highly voluntary character of which is believed to be irreconcilable with impersonal, teleological and maximizing attitudes. There seems to be hardly any place for the least necessary of loves in die-hard consequentialist’s motivational structure. Another problem arises from the fact that both consequentialist and her friend might feel alienated from their relationship in the face of its immediate termination upon realization that it no longer provides maximal good.
Zrozumieć schizofrenię – recenzja książki Jerzego Zadęckiego „Ja we wczesnej schizofrenii”
Authors: Nowak Borys
Published: June 2020

Książka Ja we wczesnej schizofrenii Jerzego Zadęckiego powstała w nietypowych
okolicznościach. Mianowicie bazuje ona na materiale klinicznym zebranym przez
autora ponad 40 lat temu podczas przygotowywania pracy doktorskiej (pod kierunkiem
profesora Antoniego Kępińskiego), która początkowo odłożona do archiwum
Krakowskiej Akademii Medycznej, po wielu latach okazała się niezwykle wartościowa
i użyteczna dla samych pacjentów oraz terapeutów. Zaczęto dyskutować o opisanych
tam przypadkach oraz wykorzystywaćw psychoterapii i do celów szkoleniowych2.
W związku z tym, Jerzy Zadęcki opracował zebrany wtedy materiał ponownie, starając
się uwzględnić zmiany, jakie przez ten czas zaszły w psychiatrii i fenomenologii.
Dzięki temu jego praca może być ciekawa i inspirująca nie tylko dla psychiatrów
czyli osób zainteresowanych zjawiskiem schizofrenii zdefiniowanej w terminach
medycznych, zatem wyłącznie jako choroby. Otóż książka ta wydaje się być również
przykładem pewnej zmiany, jaka dokonuje się w definicji schizofrenii, psychozy czy
szaleństwa w trakcie ostatnich kilkudziesięciu lat i może przyczynić się do rozwoju
interdyscyplinarnej dyskusji wokół tego tematu.
Prawo do stronniczości. Gdyby Williams mógł odpowiedzieć Kellerowi
Authors: Łukomska Agata
Published: June 2020

In the 2013 book Partiality Simon Keller surveys and critiques three most popular theories of
morally justified diversions from impartiality: the projects view, the relationships view, and
the individuals view. Rejecting the first view, Keller appeals to some of the intuitions which
are to be found in the second view to offer his own version of the third. On his proposal, justified
partiality is a response to the unique worth of a particular person, the response being
determined by the special relationship between the agent and that person. This solution, however,
is questionable. The paper attempts to defend the projects view, which Keller rejected,
in the version proposed by B. Williams.
Liberalizm Marthy C. Nussbaum: między autonomią jednostki a polityczną tolerancją
Authors: Sławiński Maciej
Published: June 2020

Martha C. Nussbaum w oparciu o teorię sprawności (capabilities approach) tworzy wizję powszechnego ładu politycznego opartego na szacunku i tolerancji. Czy rzeczywiście jej teoria może stać się podstawą międzynarodowego liberalizmu politycznego? Wszak nosi ona wyraźne cechy opcji światpoglądowej – etyki moralnej autonomii jednostki. W dyskusji z Lindą Barclay Nussbuam odcina się od takiej interpretacji. Podkreśla pluralistyczny i uniwersalistyczny charakter swoich rozwiązań. Chce, aby konsensus oparty na teorii sprawności przekroczył bariery kultur, religii i narodowości. Stawia więc cele ambitniejsze niż sam Rawls, czołowy polityczny liberał. Wskazuje też inne, poza Rawlsem, źródła idei liberalizmu politycznego. Piętnuje dostrzegany u Berlina i Raza brak szacunku wobec religii.
Aspekty etyczne badań klinicznych zlecanych przez zachodnie firmy farmaceutyczne w NRD
Authors: Werner Anja , König Christian , Jeskow Jan , Steger Florian
Published: June 2020

Between 1983 and 1990, at least 163 Western drugs were tested in the GDR. On the basis of archival documentation, relevant literature, and interviews we examined the clinical trials of five drugs more thoroughly; two of these individual case studies are introduced in this article. In the case of the clinical trials of the synthetic human growth hormone Saizen we found extensive trial and patient documentation, which allows for a detailed analysis of ethical aspects  such as parent information and informed patient consent. In the case of the clinical trials of the „abortion pill“ Mifepristone (RU-486) for the World Health Organization we uncovered irregularities with regard to the ethical evaluation. However, taken together, we could not find any serious violation of ethical norms in connection with our cases studies.
Koncepcja medycyny upolitycznionej. Podstawy teoretyczne
Authors: Rubeis Giovanni
Published: June 2020

It is the aim of this paper to establish the concept of politicized medicine. The starting point is the work by Steger and Schochow on the Closed Venerological Wards in the GDR. Steger and Schochow operate with the concept of politicized medicine, although they do not elaborate it due to their primarily empirical approach. In this paper, the theoretical foundations for this concept shall be laid. Therefore, the results of the research by Steger and Schochow as well as the different approaches to politicized medicine have to be examined. In a further step, the house rules of the Closed Venerological ward in Halle (Saale) is analyzed as an example of politicized medicine. Finally, politicized medicine is differentiated from Foucault’s approach of Bio-Power/Bio-Politics on order to demonstrate its status as an autonomous and fruitful concept.
Alternatywa narzędziem zmiany. Status zwierząt w dominującej tradycji chrześcijańskiej oraz poza nią.
Authors: Brylla Dorota
Published: June 2020

Recenzja książki Ryana Patricka McLaughlina, Christian Theology and the Status of Animals: The Dominant Tradition and Its Alternatives, New York, Palgrave Macmillan (Animal Ethics Series) 2014, s. 202.
O pojęciu kompetencji w podejmowaniu decyzji terapeutycznych.
Authors: Zawiła-Niedźwiecki Jakub
Published: June 2020

Pojęcie kompetencji do podejmowania decyzji terapeutycznych jest niezbędne dla teorii i praktyki autonomii pacjenta. Artykuł przedstawia różne podejścia do tego zagadnienia w ramach prawa, filozofii i nauk medycznych oraz wskazuje kierunki rozwoju i integracji badań pomiędzy dziedzinami. Istniejący dorobek analizy pojęciowej, badań empirycznych i rozstrzygnięć prawnych z różnych krajów wymaga dalszego uzgodnienia i wypracowania nowego pojęcia kompetencji zgodnego ze współczesną wiedzą z nauk kognitywnych.
Autentyczność emocji w bioetycznym sporze o ulepszanie człowieka. Czy „pigułka szczęścia” może dać prawdziwe szczęście?
Authors: Kaczmarek Emilia
Published: June 2020

Celem artykułu jest podsumowanie filozoficznego sporu na temat autentyczności emocji wywoływanych przez środki psychofarmakologiczne. Praca jest głosem w szerszej bioetycznej dyskusji na temat ulepszania ludzi (ang. human enhancement), a w szczególności ulepszania nastroju (ang. mood enhancement). W pierwszej części pracy przedstawiono dwa przeciwstawne bioetyczne stanowiska: wrogich idei ulepszania ludzi biokonserwatystów oraz entuzjastycznych transhumanistów. W drugiej części artykułu wykazano, w jaki sposób nieporozumienie między obydwoma stanowiskami może wynikać z innego sposobu definiowania pojęcia autentyczności (jako autentyczności istotowej lub narracyjnej). W trzeciej części problem autentyczności emocji rozpatrzono na hipotetycznym przykładzie przyjemności wywoływanej przez „pigułkę szczęścia”.