Η ελληνική παροικία της Αιγύπτου πριν και μετά τον Β' παγκόσμιο πόλεμο
Authors: Αναστασίου Αναστάσιος 
Published: September 2021

Αντικείμενο της διατριβής είναι η ελληνική παροικία της Αιγύπτου πριν και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, με αφετηρία την κατάργηση των Διομολογήσεων (1937) και λήξη το τέλος της δωδεκαετούς μεταβατικής περιόδου (1949). Μια εποχή ραγδαίων πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών εξελίξεων τόσο για τη χώρα υποδοχής όσο και για τους Αιγυπτιώτες Έλληνες. Η έρευνα των αρχείων, του Τύπου και των άλλων δευτερογενών πηγών ανέδειξε πώς οι κοινωνικο-οικονομικοί παράγοντες δεν συνδέονταν με τη Συμφωνία στο Μοντρέ. Επρόκειτο για εσωτερικούς και εξωτερικούς παράγοντες που επέφεραν αλλαγές και σημαντικές μεταβολές στην οικονομική και κοινωνική θέση του Αιγυπτιώτη ελληνισμού ενώ ήταν καθοριστικοί για τη διαμόρφωση της μεταπολεμικής εικόνας της χώρας. Οι συνέπειες της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης (1929) θα κάνουν την εμφάνισή τους σε μια χώρα που η οικονομία της βασιζόταν αποκλειστικά στο εμπόριο του βαμβακιού. Η ελληνική παροικία δεν θα μείνει ανεπηρέαστη καθώς όλα τα κοινωνικά της στρώματα θα δοκιμαστούν έντονα. Η πραγματικότητα που διαμορφώνεται στη χώρα απαιτεί κινήσεις ‘προσαρμογής’ σε ένα περιβάλλον όπου δεσπόζουν πλέον τα αιτήματα του ιθαγενούς πληθυσμού για ίσες ευκαιρίες εργασίας και κοινωνικής χειραφέτησης. Η διαδικασία της αποαποικιοποίησης σταδιακά επηρεάζει άμεσα την αιγυπτιακή κοινωνία και τις ξένες παροικίες ενώ κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα ξεπροβάλλουν και απαιτούν επίλυση. Για να αντιμετωπιστεί η κατάσταση, η αιγυπτιακή κυβέρνηση εισηγείται την καθιέρωση στην αγορά εργασίας μεταρρυθμίσεων, των λεγόμενων ‘αιγυπτιοποιήσεων’ με σκοπό τη σταδιακή αύξηση της απασχόλησης του αιγυπτιακού στοιχείου και την αλλαγή ποσόστωσης των μελών των διοικητικών συμβουλίων στις ανώνυμες εταιρείες, διαδικασία που ολοκληρώνεται με τον Νόμο 138 ‘περί ανωνύμων εταιρειών’ το 1947. Η περίοδος του Β΄Π. Πολέμου θα αποτελέσει ευνοϊκή συγκυρία για τη χώρα καθώς θα δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας και θα ισχυροποιηθούν οι εγχώριες βιομηχανικές μονάδες. Η χώρα βγαίνει ωφελημένη από την πολεμική περίοδο καθώς αξιώνει πολεμικές αποζημιώσεις-επανορθώσεις από τη Μεγάλη Βρετανία ενώ τα διαρθρωτικά προβλήματα της οικονομίας παραμένουν επίκαιρα και επιτακτικά. Αν και η ελληνική παροικία συμμετέχει στις πολεμικές επιχειρήσεις, η επόμενη ημέρα της αποστράτευσης και της επαγγελματικής αποκατάστασης των Αιγυπτιωτών δημιουργεί ένα μείζον ζήτημα. Παράλληλα ο ανταγωνισμός που βιώνει η μεσαία τάξη της παροικίας και τα αλλεπάλληλα χτυπήματα που θα υποστεί από τη φορολογική πολιτική των κυβερνήσεων, καθιστά τη συνέχιση των εργασιών της προβληματική. Η αλματώδης αύξηση του βιοτικού επιπέδου οδηγεί όλο και περισσότερα άπορα στρώματα της παροικίας στο καθεστώς της φιλανθρωπίας των κοινοτικών οργανισμών. Η λύση που προτείνεται είναι η ‘προσαρμογή’ του ομογενούς στοιχείου στην νέα πραγματικότητα της Αιγύπτου. Μια διαδικασία που απαιτεί άμεση αναδιοργάνωση των κοινοτικών οργανισμών, εκπαιδευτική αναπροσαρμογή με ταυτόχρονη εισαγωγή της αραβικής γλώσσας στα κοινοτικά εκπαιδευτήρια. Η αντιμετώπιση της ανεργίας των Αιγυπτιωτών αποστράτων και το δίλημμα ‘προσαρμογή ή μετανάστευση’ θα κυριαρχούν σε όλη την περίοδο που εξετάζουμε. Ο επαναπατρισμός θεωρείται ακατάλληλος και πρακτικά μη εφαρμόσιμος καθώς το επίσημο ελληνικό κράτος αδυνατεί, εξαιτίας του εμφυλίου πολέμου, να δεχθεί νέο κύμα ομογενών προσφύγων. Οι επίσημες στατιστικές του αιγυπτιακού κράτους για τις ξένες παροικίες καθώς και των κοινοτικών εκπαιδευτηρίων για τη συγκεκριμένη περίοδο, αποτελούν αδιαμφισβήτητο τεκμήριο πώς η σταδιακή μείωση του συνολικού πληθυσμού της παροικίας είναι γεγονός. Η δωδεκαετής μεσολαβητική περίοδος βαίνει προς το τέλος της (1949) και η ελληνική παροικία διαπιστώνει πώς τα καίρια ζητήματα της παραμένουν άλυτα. Η παγίωση της θέσης της στη χώρα και η σύναψη Σύμβασης Εγκατάστασης έχουν αφεθεί ολοκληρωτικά στην ‘καλή διάθεση του αιγυπτιακού κράτους’.