Δίκτυα θεραπειών για χρόνια νοσήματα και επίδραση της φαρμακογενωμικής
Authors: Μηλίγκος Μιχαήλ 
Published: September 2021

Τα χρόνια νοσήματα απαιτούν τη χορήγηση διαφορετικών θεραπειών ανάλογα με τη βαρύτητα τους και η επιλογή της κατάλληλης φαρμακευτικής αγωγής αποτελεί πρόκληση. Οι διαθέσιμες τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές συγκρίνουν συνήθως μόνο ένα περιορισμένο αριθμό θεραπειών μεταξύ τους ή χρησιμοποιούν εικονικό φάρμακο και έτσι η χρήση σύγχρονων στατιστικών μεθόδων όπως η μετα-ανάλυση δικτύων θεραπειών (network μετα-ανάλυση) δύναται να διευκολύνουν τον κλινικό ιατρό στην επιλογή της πιο αποτελεσματικής και ασφαλούς θεραπείας. Επιπροσθέτως, η ποικίλη απάντηση ασθενών στη θεραπεία με κάποιους παράγοντες οδηγεί στην ανάγκη εξεύρεσης εκείνων των γενετικών χαρακτηριστικών που μπορούν να επηρεάσουν την απάντηση στη θεραπεία. Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής ήταν η σύγκριση θεραπειών στη νόσο Crohn, το άσθμα, και την πολλαπλή σκλήρυνση, καθώς και η αναζήτηση γενετικών δεικτών που δύναται να επιδρούν στη δράση αυτών των θεραπειών. Ανά νόσο, πραγματοποιήθηκε συστηματική αναζήτηση της βιβλιογραφίας, εξαγωγή των σχετικών δεδομένων από τις μελέτες, αξιολόγηση της μεθοδολογικής ποιότητας των μελετών και σύνθεση των αποτελεσμάτων με στατιστικές μεθόδους. Στη νόσο Crohn μέτριας-σοβαρής βαρύτητας πραγματοποιήθηκε συστηματική αναζήτηση των τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών που συνέκριναν μονοκλωνικά αντισώματα έναντι του παράγοντα νέκρωσης του όγκου-alpha (TNF-a) ή παράγοντες έναντι των ιντεγκρινών με εικονικό φάρμακο και σύνθεση των αποτελεσμάτων τους με τη μέθοδο των δικτύων θεραπειών. Στη σύγκριση της αποτελεσματικότητας και της ασφάλειας των παραγόντων έναντι του TNF και των ιντεγκρινών για θεραπεία επαγωγής και διατήρησης σε ενηλίκους ασθενείς με νόσο Crohn δεν παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο θεραπευτικών κατηγοριών ως προς είτε την επαγωγή είτε τη διατήρηση κλινικής ανταπόκρισης ή ύφεσης. Η σχετική αποτελεσματικότητα και ασφάλεια των διαφόρων ανταγωνιστών του υποδοχέα των λευκοτριενίων στην αντιμετώπιση του άσθματος δεν είχαν διερευνηθεί. Η μετα-ανάλυση έδειξε ότι η χορήγηση ανταγωνιστών του υποδοχέα των λευκοτριενίων σε ενηλίκους και εφήβους με άσθμα σημαντικά μείωσε τον κίνδυνο παρόξυνσης και η θεραπευτική επίδραση αυτή ήταν σταθερή σε όλους τους τύπους αυτών. Η σχετική αποτελεσματικότητα και ασφάλεια των θεραπειών που έλαβαν άδεια κυκλοφορίας για την αντιμετώπιση της πολλαπλής σκλήρυνσης αξιολογήθηκαν στα πλαίσια μιας μετα-ανάλυσης δικτύου θεραπειών. Καμία από τις περιληφθείσες θεραπείες δε βρέθηκε ανώτερη σε όλα τα μέτρα έκβασης ενδιαφέροντος. Τέλος, διερευνήθηκε πιθανή σχέση του γενετικού πολυμορφισμού FcγRΙΙΙA-158 V/F με την ανταπόκριση ασθενών με νόσο Crohn στη θεραπεία με ινφλιξιμάμπη. Η σύνθεση των αποτελεσμάτων τριών φαρμακογενετικών μελετών με τη μέθοδο του γενικευμένου λόγου σχετικών πιθανοτήτων δεν ανέδειξε στατιστικά σημαντική συσχέτιση.Συμπερασματικά, τα ευρήματα της διατριβής από τη σύνθεση των αποτελεσμάτων των τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών με σύγχρονες στατιστικές μεθόδους μπορούν να υποβοηθήσουν τις θεραπευτικές αποφάσεις για την επιλογή της καταλληλότερης θεραπείας, λαμβάνοντας πάντα υπ’ όψιν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κάθε ασθενούς.