Στρατηγικός σχεδιασμός και οργάνωση Μονάδων Υγείας
Authors: Λέτσιος Απόστολος 
Published: January 2023

Ο στρατηγικός σχεδιασμός είναι μια συστηματική διαδικασία οραματισμού ενός επιθυμητού μέλλοντος και η μετατροπή αυτού του οράματος σε ευρέως καθορισμένους στόχους ή επιτεύγματα, καθώς και τα βήματα για την επίτευξή τους.Στην παρούσα διδακτορική διατριβή με θέμα ¨ Στρατηγικός σχεδιασμός και οργάνωση Μονάδων Υγείας - Η Ελληνική περίπτωση¨ επιχειρείται η αποτύπωση και αξιολόγηση του στρατηγικού σχεδιασμού των υφιστάμενων νοσοκομειακών μονάδων του Εθνικού Συστήματος Υγείας της Ελλάδας. Προκειμένου να αξιοποιηθεί η πείρα του παρελθόντος στην κατεύθυνση αυτή, παρουσιάζεται κριτικά η διαχρονική πορεία του συστήματος υγείας στην Ελλάδα σε χαρακτηριστικές χρονικές περιόδους από το 1922-2020. Κατά την παρουσίαση αυτή αναδεικνύονται οι παράγοντες εκείνοι που ιστορικά λειτούργησαν θετικά ή αρνητικά στην εξέλιξη και διαμόρφωσή του, με σκοπό να αξιοποιηθούν στην παρούσα διατριβή, ενώ ταυτόχρονα να αποφευχθεί η επανάληψη μη αποτελεσματικών μοντέλων και πρακτικών που εφαρμόσθηκαν στο παρελθόν.Η διεθνής εμπειρία όσον αφορά χαρακτηριστικά συστήματα υγείας διαφορετικών χωρών σε παγκόσμιο επίπεδο παρατίθεται με βάση ομοιογενείς θεματικές ενότητες, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας σήμερα, ώστε να αποτυπωθεί το πώς η οικονομικοπολιτική δομή, η γεωγραφική θέση, τα διάφορα κοινωνικοπολιτικά συστήματα ενός κράτους επιδρούν στη διαμόρφωση του Εθνικού Συστήματος Υγείας τους και το σχεδιασμό του. Μέσα από μια αναλυτική βιβλιογραφική ανασκόπηση επιχειρείται η απάντηση στα ερωτήματα, τί είναι ο στρατηγικός σχεδιασμός, γιατί το χρειαζόμαστε, ποιο είναι το πλαίσιο και τα χρησιμοποιούμενα αναλυτικά εργαλεία για την εφαρμογή του και ποια τα μοντέλα που κυριαρχούν διεθνώς .Προκειμένου, μετά την αποτύπωση της έκτασης της εφαρμογής του στρατηγικού σχεδιασμού των υφισταμένων νοσοκομειακών μονάδων του ΕΣΥ της χώρας, να καθοριστούν μέσα από μια επιστημονική ανάλυση οι παράγοντες που τον επηρεάζουν, η μεταξύ τους σχέση και η βαρύτητα ενός εκάστου στην αποτελεσματικότητα του στρατηγικού σχεδιασμού και η σύνδεσή του με τα οικονομικά λειτουργικά αποτελέσματα των νοσοκομείων ακολουθήθηκε η εξής μέθοδος: συλλέχθηκαν δεδομένα από το πληροφοριακό σύστημα για την παρακολούθηση των λειτουργικών και οικονομικών στοιχείων των Νοσοκομείων του Υπουργείου Υγείας (ΕΣΥnet – BI forms) για την δεκαετία 2010-2020 καθώς και οι σχετικές βιβλιογραφικές αναφορές και έγινε λεπτομερής ανάλυση τους, ώστε να υπάρχει μια διαχρονική εικόνα αναφοράς για την λειτουργία και την αποδοτικοτητα των νοσοκομειακών μονάδων στο συνολό τους. Για την ανάλυση πεδίου με στόχο την απάντηση στα ερευνητικά ερωτήματα που τίθενται στη βάση του σχεδιασμού της μελέτης, συντάχθηκε ερωτηματολόγιο που συμφωνήθηκε με τη 3μελή επιτροπή, συνιστώμενο από 138 ερωτήσεις το οποίο συμπληρώθηκε σε δείγμα διοικητών και υψηλόβαθμων στελεχών 35 νοσοκομείων του ΕΣΥ. Οι γνώμες στελεχών από όλους τους τύπους και μεγέθη νοσοκομείων αποτυπωθηκαν ενώ οι ερωτήσεις του ερωτηματολογίου ομαδοποιήθηκαν σε ενότητες και αναλύθηκαν χρησιμοποιώντας στατιστικά εργαλεία ανάλυσης δεδομένων με το στατιστικό πρόγραμμα SPSS v20. Από την ανάλυση προέκυψαν τα παρακάτω αποτελέσματα: Την πενταετία 2010-2015 τα νοσοκομεία μέσα από μια σειρά μεταρρυθμιστικών μέτρων που εφάρμοσαν, σε συνδυασμό με τα γενικότερα μέτρα ανασχεδιασμού και αναδιάρθρωσης του δημοσίου νοσοκομειακού τομέα που επιβλήθηκαν από τις Κυβερνήσεις, με στόχο κυρίως τη μείωση του κόστους λόγω των συνεχών ελλειμμάτων και της αναποτελεσματικής διοίκησης των προηγούμενων χρόνων, κατάφεραν να μειώσουν τις δαπάνες τους αυξάνοντας ταυτόχρονα την παραγωγικότητα τους. Ωστόσο τα αποτελέσματα όσον αφορά στην παραγωγικότητα είναι τελείως διαφορετικά κατά την περίοδο 2016-2020 στην οποία η εκτίναξη της φαρμακευτικής δαπάνης σε συνδυασμό με την αύξηση της δαπάνης του υγειονομικού υλικού επαναφέρουν το Μέσο Κόστος Νοσηλείας το 2020 στα επίπεδα του 2011, παρά το γεγονός ότι το 2020 λόγω της πανδημίας ο αριθμός των νοσηλευθέντων ασθενών είναι σημαντικά μειωμένος.Ο βαθμός τεκμηρίωσης, διαμόρφωσης του πλαισίου και ανάπτυξης του στρατηγικού σχεδίου των Νοσοκομείων είναι καλός, όχι όμως και το πραγματικό επίπεδο της εφαρμογής του που είναι μέτριο. Ο βαθμός επίτευξης των στόχων (αναφορικά με το κλινικό έργο, τη βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών, την ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων, την οικονομική στρατηγική, την ψηφιακή στρατηγική, την επικοινωνία και στρατηγική δέσμευσης, την κλινική έρευνα) και ο βαθμός που ωφελούνται από την επίτευξη των στρατηγικών στόχων όλοι οι εμπλεκόμενοι (ασθενείς, οι οικογένειες τους, το προσωπικό, οι πολιτικοί κλπ.) είναι καλός.Οι παράγοντες που κύρια διαμορφώνουν την επιτυχή εφαρμογή του στρατηγικού σχεδιασμού είναι: i. τα στοιχεία του Στρατηγικού Σχεδιασμού - που αφορούν στον βαθμό διαμόρφωσης των κύριων στρατηγικών, της ύπαρξης ενός καλά τεκμηριωμένου στρατηγικού σχεδίου, τον βαθμό ανάπτυξης και πραγματικής εφαρμογής του, τον ρόλο του Διοικητή και της διοικητικής υπηρεσίας καθώς και την εσωτερική και εξωτερική επικοινωνία του στρατηγικού σχεδίου και την σύνδεση του με τον προϋπολογισμό του νοσοκομείου ii. η αξιολόγηση - με στοιχεία που αφορούν στην αξιολόγηση των παρεχόμενων υπηρεσιών και των χρησιμοποιούμενων τεχνολογιών, στην αξιολόγηση των στόχων του στρατηγικού σχεδίου, την αξιολόγηση των στελεχών στη βάση της επίτευξης των στόχων, καθώς και της αξιολόγησης των διαχειριστικών συστημάτων για την παρακολούθηση των στόχων του νοσοκομείου iii. η συμμετοχή - με στοιχεία που αφορούν την συμμετοχή της, Ιατρικής, Νοσηλευτικής, Εργαστηρίων, Εκπροσώπων εργαζομένων και Διοικητικού συμβουλίου στις διαδικασίες του στρατηγικού σχεδιασμού iv.τα αποτελέσματα - λόγω της υψηλής φόρτισης με στοιχεία που αφορούν στα οικονομικά και λειτουργικά αποτελέσματα των νοσοκομείων.Τα αποτελέσματα της ανάλυσης, η διεθνής βιβλιογραφία, η εμπειρία προηγούμενων χρόνων οδηγούν στα ακόλουθα συμπεράσματα.Ο στρατηγικός σχεδιασμός των νοσοκομείων κατά την χρονική περίοδο 2010-2020 ήταν μερικώς επιτυχής. Οι διοικήσεις δεν θα πρέπει να θεωρούν την ύπαρξη του στρατηγικού σχεδίου μόνο ως ένα κριτήριο για την αξιολόγηση τους αλλά να κατανοήσουν ότι ο στρατηγικός σχεδιασμός πρέπει να παράγει αποτελέσματα και όχι σχέδια και να τον αντιμετωπίζουν ως εργαλείο για την ενίσχυση της οργανωτικής απόδοσης.Η συμμετοχή των ανώτερων στελεχών και η ομαδική συμμετοχή στη διαδικασία του στρατηγικού σχεδιασμού έχει υψηλή επίδραση στην επίτευξη των στόχων του. Είναι πολύ σημαντικό να συμμετέχουν οι κλινικοί ιατροί και οι επαγγελματίες υγείας στη διαδικασία διαμόρφωσης και εφαρμογής του στρατηγικού σχεδιασμού.Το από πάνω προς τα κάτω στυλ ηγεσίας πρέπει να αντικατασταθεί από ένα πιο δημοκρατικό και συμμετοχικό μοντέλο που να επιτρέπει τη συμμετοχή των εργαζομένων στον στρατηγικό σχεδιασμό. Οι διοικήσεις θα πρέπει να συνδέσουν τον βαθμό της επίτευξης των στόχων του στρατηγικού σχεδιασμού με την συστηματική αξιολόγηση των προσφερόμενων υπηρεσιών και την αξιολόγηση των στελεχών και του προσωπικού.Η ύπαρξη ενός καλά τεκμηριωμένου στρατηγικού σχεδίου και ο βαθμός ανάπτυξης και πραγματικής εφαρμογής του, η επικοινωνία του στο εσωτερικό και εξωτερικό περιβάλλον του νοσοκομείου και η σύνδεση του με τον προϋπολογισμό του, ο ρόλος της διοίκησης, η συμμετοχή της ιατρικής, νοσηλευτικής υπηρεσίας και των εκπροσώπων των εργαζομένων στις διαδικασίες του στρατηγικού σχεδιασμού, η αξιολόγηση των παρεχόμενων υπηρεσιών και των στελεχών στη βάση της επίτευξης των στόχων καθώς και η αξιολόγηση των χρησιμοποιούμενων τεχνολογιών και των διαχειριστικών συστημάτων για την παρακολούθηση των στόχων αποτελούν σημαντικούς παράγοντες για την επιτυχή εφαρμογή του στρατηγικού σχεδιασμού.