ҚОЖА НАСРЕДДИННІҢ ТАРИҚАТЫ
Authors: Умарходжиев А. 
Published: September 2023

Настоящая статья является результатом многолетнего исследования автором проблемы происхождения Ходжи Насреддина, популярного персонажа народного фольклора Центральной Азии и Ближнего Востока. Результаты исследования открыли целый пласт полузабытой суфийской традиции обучающих историй, распространенной в среде закрытого суфийского братства Ходжаган. Начало этой оригинальной традиции, как метода духовного развития, уходит корнями к основанию братства Ходжаган в 9 в. и достигает своего расцвета к концу 14 в., становясь в этот период достоянием широких слоев общества в связи с появлением суфийского братства Накшбандийя в Бухаре. В ходе исследования автором было собрано и проанализировано более полутора тысяч историй о Ходже Насреддине, принадлежащих к современному фольклору народов более двадцати стран мира. Такая широкая география распространения историй о Ходже Насреддине стала возможна во многом благодаря Великому шелковому пути. Разнообразие сюжетов, их повторения и различные вариации, встречающиеся в фольклоре разных стран, натолкнули автора на вывод, что должны существовать первоначальные, то есть подлинные варианты этих историй. Поиск и идентификация подлинных историй о Ходже Насреддине привели автора к открытию потерянного и давно забытого суфийского метода постижения истины -«Тариката Ходжи Насреддина».

Бұл мақала автордың Орталық Азия мен Таяу Шығыстың халықтық фольклорының танымал кейіпкері Қожа Насреддиннің шығу тегі туралы ұзақ мерзімді зерттеуінің нәтижесі болып табылады. Зерттеу нәтижелері полузаның бүкіл қабатын ашты-Ходжаганның жабық суфиялық бауырластығы арасында кең таралған сопылық оқу әңгімелерінің дәстүрі. Рухани даму әдісі ретінде осы ерекше дәстүрдің басталуы 9 ғасырда Ходжаган бауырластығының негізін қалады. 14 ғасырдың аяғында өзінің нәсіліне жетеді, осы кезеңде Бұқарада Накшбандия сопылық бауырластығының пайда болуына байланысты қоғамның кең ауқымына айналады. Зерттеу барысында автор әлемнің жиырмаданастам елінің заманауи фольклорына тән Қожа Насреддин туралы бір жарым мыңнан астам тарихты жинап, талдады. Қожа Насреддин туралы әңгімелерді таратудың осындай кең географиясы Ұлы Жібек жолының арқасында мүмкін болды. Әр түрлі елдердің фольклорында кездесетін сюжеттердің әртүрлілігі, олардың қайталануы және әртүрлі вариациялар авторға осы әңгімелердің бастапқы, яғни шынайы нұсқаларын күшейту керек деген қорытындыға келді. Қожа Насреддин туралы шынайы оқиғаларды іздеу және сәйкестендіру авторды Ақиқатты түсінудің жоғалған және ұзақ ұмытылған сопылық әдісі -"Қожа Насреддинiң Тариқаты" ашуға итермеледі.

This article is the result of many years of research by the author of the problemof the origin of Khoja Nasreddin, a popular character in the folklore of Central Asia and the Middle East. The results of the study revealed a whole layer of the semi-everyday Sufi tradition of teaching stories, spread among the closed Sufi brotherhood ofKhojagan. The origin of this original tradition, as a method of spiritual development, goes back to the foundation of the Khojagan brotherhood in the 9th century, and it reaches its color by the end of the 14th century, becoming the property of the broad strata of society during this period due to the appearance of the Naqshbandiyya Sufi brotherhood in Bukhara. During the research, the author collected and analyzed more than one and a half thousand stories about Khoja Nasreddin, belonging to the modern folklore of the peoples of more than twenty countries of the world. Such a wide geography of the spread of stories about Khoja Nasreddin became possible largely thanks to the Great Silk Road. The variety of plots, their repetitions and various variations found in the folklore of different countries prompted the author to conclude that there must be original, that is, authentic versions of these stories. The search and identification of authentic stories about Khoja Nasreddin led the author to the discovery of a lost and long-forgotten Sufi method of comprehending the truth -the "Tariqat of Khoja Nasreddin".