Using of Madonna lily (Lilium candidum L.) in medicine from ancient to modern times: review and perspectives
Authors: Sokół-Czerwonka Magdalena 
Published: October 2022

Przedmiot badań
Wśród bogatego zbioru roślin wykorzystywanych od czasów pierwotnych do celów leczniczych, szczególne miejsce, ze względu na udział w kulturze europejskiej, zajmuje lilia biała Lilium candidum L. Starożytność ukształtowała jej wyjątkową pozycję jako symbolu czystości, piękna i godności, całość wzmocniło chrześcijaństwo, wiążąc kwiat z Maryją i czyniąc go tym samym symbolem dziewictwa. Części lilii najszerzej wykorzystywane miały w społeczności opinię nie tylko surowca leczniczego, ale wręcz przypisywano im zdolności magiczne, szczególnie odnosi się to do jej płatków. Medycyna, zarówno starożytna, jaki i czerpiąca z jej mądrości, nowożytna, zna wiele sposobów na wykorzystanie przede wszystkim korzenia lilii do celów takich, jak zmiękczanie stwardniałych tkanek, uśmierzanie bólu czy niwelowanie skutków oparzeń. W tym procederze udział ma też sztuka lekarska i farmaceutyczna na ziemiach polskich, wzmacniana ludowymi przekonaniami na temat jej skuteczności. Dziś lilia biała, kojarzona głównie z ogrodnictwem i szeroko pojętą ornamentyką, zatraciła swój status rośliny leczniczej, lecz nowe światło w tej sprawie rzucają najnowsze badania publikowane w czasopismach naukowych, które wiążą lilię z potencjalnym działaniem przeciwbakteryjnym, przeciwwirusowym i wspomagającym gojenie ran.
Cel badań
Niniejsza praca stanowi przegląd sposobów postrzegania lilii białej w kontekście leczniczym i jej wykorzystania w preparatach o wielorakiej postaci i zastosowaniu na przestrzeni tysiącleci.
Materiał i metody
Danych do opracowania niniejszego przeglądu dostarczyły pisma medyczne autorów starożytnych (Dioskorides, Pliniusz Starszy, Celsus, Avicenna, Galen), farmakopee nowożytne (Farmakopea Londyńska, Sardyńska, Galeno-chymica, Extemporanea, Universalis) oraz współczesne artykuły naukowe z takich czasopism, jak Plants (Basel), Molecules, Journal of Family Medicine and Primary Care czy Biomedical Journal of Scientific & Technical Research. Akcent polski został wprowadzony przez uwzględnienie pomniejszych recept Mikołaja Kopernika, polskich herbarzy (Siennika, Falimirza, Spiczyńskiego, Syreniusza), pism przeznaczonych dla gospodarzy czy poradników utrzymywania apteczki domowej we dworze. Całość materiałów została pozyskana w formie cyfrowej przy udziale takich platform, jak Google Books, baza danych PubMed czy strona wydawnictwa Elsevier.
Wyniki
Przegląd niniejszych pozycji udowadnia szerokie stosowanie surowców pochodzących z białej lilii, tj. bulw, nasion, płatków korony oraz liści w celach medycznych, kosmetycznych oraz w praktykach magicznych. Korzeń lilii miał status surowca zmiękczającego, łagodzącego bóle, używanego szeroko w plastrach, maściach oraz w formie dekoktu. Głównym zastosowaniem liści było łagodzenie oparzeń poprzez bezpośrednie przykładanie gotowanego surowca. Płatki lilii, wykorzystywane w kosmetyce (woda po destylacji lilii uważana była za kosmetyk przeciwzmarszczkowy i wybielający) służyły do tworzenia oleju liliowego, nasiona natomiast wykorzystywano jako antidotum na jad węży oraz trucizny grzybów. Współczesne badania potwierdzają działanie przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i wspomagające gojenie ran, preparatów na bazie lilii, jednak kwestie te wymagają dokładniejszych badań.
Wnioski
Lilia biała oraz jej części była surowcem znanym i szeroko stosowanym w medycynie europejskiej, wielokrotnie opisywanym w literaturze specjalistycznej, farmakopeach, zielnikach oraz pozycjach przeznaczonych do użytku masowego. Potencjalne właściwości lilii mogą być przydatne również dziś.