Ο ρόλος των μεταλλοπρωτεϊνασών (MMP-1, MMP-2) και των νεότερων βιοχημικών δεικτών του οστικού μεταβολισμού σε ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο
Authors: Θυσιάδου Αικατερίνη 
Published: September 2021

Εισαγωγή: Η χρόνια νεφρική νόσος (XNN) σχετίζεται με διαταραχές του ασβεστίου, του φωσφώρου, της παραθορμόνης (PTH) και της βιταμίνης D, οι οποίες επηρρεάζουν τον οστικό μεταβολισμό και οδηγούν σε έναν συγκεκριμένο τύπο οστεοπάθειας που ονομάζεται Χρόνια Νεφρική Νόσος-Διαταραχή Oστών και Μετάλλων (ΧΝΝ-ΔΟΜ). Η ΧΝΝ-ΔΟΜ εμφανίζεται όταν μειώνεται σταδιακά η νεφρική λειτουργία και περιλαμβάνει μια σειρά διαταραχών των οστών, που οδηγούν σε ασθένειες των οστών και ταυτόχρονα κατάγματα. Σκοπός αυτής της μελέτης ήταν η εκτίμηση των επιπέδων της μεταλλοπρωτεϊνάσης-1 και -2 (ΜΜΡ-1 και ΜΜΡ-2) σε ασθενείς με ΧΝΝ διαφόρων σταδίων και η συσχέτισή τους με βιοχημικούς οστικούς δείκτες. Αυτή η μελέτη είναι μια πρώτη προσέγγιση για ένα πιθανό ρόλο των μεταλλοπρωτεϊνασών (MMPs) στην αξιολόγηση της οστικής νόσου σε ουραιμικούς ασθενείς. Υλικό και Μέθοδοι: Σε αυτή τη μελέτη συμμετείχαν 60 ενήλικες ουραιμικοί ασθενείς διαφόρων σταδίων, 20 αιμοκαθαιρόμενοι ασθενείς και 20 φυσιολογικά άτομα που αποτέλεσαν την ομάδα ελέγχου. Οι νεφροπαθείς χωρίστηκαν σε τέσσερις ομάδες. Στην πρώτη ομάδα ΧΝΝ1 (στάδιο 2, ClCr 90-60 ml/min), στη δεύτερη ομάδα ΧΝΝ2 (στάδιο 3, ClCr 60-30 ml/min ), στην τρίτη ΧΝΝ3 (στάδιο 4, ClCr 30-15 ml/min ) και στην τέταρτη ΧΝΝ4-ΤΝ (στάδιο 5, ClCr <15 ml/min ). Οι κοινές βιοχημικές εξετάσεις προσδιορίστηκαν με χρωματομετρική μέθοδο. H άθικτη παραθορμόνη (i-PTH), η οστεοκαλσίνη (ΟC), το αμινοτελικό προπεπτίδιο του προκολλαγόνου τύπου Ι (PINP) και το καρβοξυτελικό τελοπεπτίδιο (CTX) προσδιορίστηκαν σε ανοσολογικούς αναλυτές με τη μέθοδο της ηλεκτροχημειοφωταύγειας. Ενώ για τον προσδιορισμό των μεταλλοπρωτεϊνασών MMP-1 και MMP-2 χρησιμοποιήθηκε η ανοσοενζυμική μέθοδος ELISA (Εnzyme linked immunosorbent assay). Ο υπολογισμός της κάθαρσης κρεατινίνης (CICr) έγινε με τον γνωστό τύπο της κάθαρσης αφού πρώτα πραγματοποιήθηκε συλλογή ούρων 24ωρου και προσδιορισμός της κρεατινίνης στα ούρα και στον ορό. Αποτελέσματα: Σημαντικές διαφορές (p<0.0001 & p<0.05) σημειώθηκαν για τα επίπεδα i-PTH, OC, PINP και β-CTX μεταξύ των ασθενών αλλά και σε σύγκριση με τους μάρτυρες. Καθώς η CICr μειώνεται παρατηρείται σταδιακή αύξηση των οστικών δεικτών με αποτελέσμα να σημειώνονται σημαντικές διαφορές μεταξύ των ομάδων (p<0.0001). Τα επίπεδα των i-PTH, OC, PINP και β-CTX ήταν σημαντικά υψηλότερα (p<0.0001) σε ασθενείς με αιμοκάθαρση σε σύγκριση με τις υπόλοιπες ομάδες. Τα επίπεδα στον ορό της MMP-1 παρουσίασαν ελαφρά σταδιακή αύξηση με την επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας και οι υψηλότερες τιμές της παρατηρήθηκαν στους ασθενείς με αιμοκάθαρση, οι οποίες διέφεραν σημαντικά από τις τιμές των υγιών μαρτύρων (p<0.05). Αντίθετα, τα επίπεδα της ΜΜΡ-2 έδειξαν σημαντική μείωση (p<0.05) και διέφεραν σημαντικά μεταξύ των ασθενών με αιμοκάθαρση και των ομάδων ΦΑ, ΧΝΝ1, XNN3. Παρατηρήθηκαν θετικές συσχετίσεις μεταξύ των επιπέδων της i-PTH και των οστικών δεικτών (OC, PINP, β-CTX) ενώ παρατηρήθηκαν επίσης και σημαντικές συσχετίσεις μεταξύ των οστικών δεικτών. Θα πρέπει επίσης να τονιστεί ότι βρέθηκαν αρνητικές συσχετίσεις μεταξύ της ClCr και όλων των οστικών δεικτών στις ομάδες που μελετήθηκαν. Η ΜΜΡ-1 παρουσίασε σημαντική θετική συσχέτιση με την OC και το β-CTX, ενώ βρέθηκε σημαντική αρνητική συσχέτιση μεταξύ της ΜΜΡ-2 και της OC. Συμπεράσματα: Aπό τη μελέτη αυτή προέκυψαν τα παρακάτω συμπεράσματα: 1. Όσο εξελίσσεται η νόσος οδηγούμαστε σε υψηλές τιμές PTH, γεγονός που χαρακτηρίζει την ταχεία οστική ανακατασκευή (high bone turnover), αποτέλεσμα της ανάπτυξης δευτεροπαθούς υπερπαραθυρεοειδισμού. 2. Οι οστικοί βιοχημικοί δείκτες αυξάνονται στους ασθενείς με ΧΝΝ παράλληλα με την ελάττωση της νεφρικής λειτουργίας και ακόμη περισσότερο στους αιμοκαθαιρόμενους ασθενείς. Η μέτρηση των επιπέδων του β-CTX, του PINP και της OC στον ορό ασθενών με ΧΝΝ είναι χρήσιμη και δείχνει ότι αποτελούν σπουδαίους βιολογικούς δείκτες για την παρακολούθηση της οστικής νόσου στους ουραιμικούς ασθενείς. 3. Τα επίπεδα της ΜΜP-1 εμφανίζουν ανοδική τάση με την επιδείνωση της νεφρικής νόσου και βρέθηκε να συσχετίζονται θετικά με την OC και το β-CTΧ. H ΜΜP-1 φαίνεται να παρεμβαίνει ενεργά στον οστικό μεταβολισμό και πιθανόν να εμπλέκεται στην διαδικασία εμφάνισης οστικών αλλοιώσεων και οστικής νόσου. 4. Τα επίπεδα της ΜΜP-2 δεν παρουσιάζουν ιδιαίτερα σημαντικές αλλαγές μεταξύ των ομάδων με εξαίρεση την ομάδα των αιμοκαθαιρόμενων, όπου αντίθετα με ότι αναμένονταν παρατηρείται μια αισθητή πτώση των τιμών της, πιθανόν λόγω εμπλοκής παραγόντων που προκαλούν είτε αναστολή της έκκρισής της είτε καταστολή της ενεργότητάς της. Τα επίπεδα της ΜΜP-2 έδειξαν αρνητική συσχέτιση με την OC. Στην παρούσα μελέτη, τα αυξημένα επίπεδα των οστικών δεικτών σε ασθενείς με ΧΝΝ υπογραμμίζουν την προγνωστική τους αξία και τη σημασία τους στην εκτίμηση και παρακολούθηση της νεφρικής οστικής νόσου. Τα επίπεδα των MMPs μπορεί να αντανακλούν τον οστικό μεταβολισμό σε αυτούς τους ασθενείς, καθώς φαίνεται να συσχετίζονται με τους οστικούς δείκτες. Απαιτούνται περαιτέρω μελέτες για την αποσαφήνιση των παθοφυσιολογικών μηχανισμών που αντικατοπτρίζονται από αυτές τις παρατηρήσεις.