ТҮРКІЛЕРДІҢ ЗАМАНАУИ ӨНЕРІНДЕГІ МАТЕРИАЛДЫҚ ЖӘНЕ РУХАНИ МӘДЕНИЕТІ (Қазақстан Ұлттық музейінің бейнелеу өнері экспозициясы негізінде)
Authors: SULTANOVA А.К. 
Published: September 2024

The article analyzes the role of objects of the material and spiritual heritage of the Turks in the translation of the historical past through the use of their images on the “canvas” by modern artists and sculptors of Kazakhstan. With the collapse of the Soviet Union at the end of the 20th century, in Kazakhstan, as in other post-Soviet states, the process of returning to national roots began in science and art. This “stream of history” has also embraced contemporary art. The article presents the works of Kazakhstani artists from the museum collection of the National Museum of the Republic of Kazakhstan,which are in the permanent exhibition of the Hall of Fine Arts. One of the main objects in the works of the artists were stone sculptures of the Turks, which are widely spread in the steppe space and represent the spiritual and material heritage of the Turkic Khaganate. An equally important place in the Kazakh fine arts (sculpture and painting) is occupied by the image of the legendary Korkyt ata and the goddess Umai.The research used methods of artistic analysis and comparison, which is based on an interdisciplinary approach of study combining various sciences – archaeology, history, philosophy and art history.

Мақалада Қазақстанның заманауи суретшілері мен мүсіншілерінің «кенептегі майлы бояу» бейнелерін пайдалану арқылы түркілердің материалдық және рухани мұра объектілерінің тарихи рөлі талданған. ХХ ғасырдың соңында Кеңес Одағының ыдырауыменпосткеңестік кеңістіктегі басқа мемлекеттердегі сияқты Қазақстанда да ғылым мен өнердің түрлі салаларында ұлттық құндылықтарға қайта оралу үрдісі басталды. Бұл тарих ағыны заманауи өнерді де қамтыған болатын.Мақалада Қазақстан Республикасы Ұлттық музейінің Бейнелеуөнері залында тұрақты көрмеге қойылған музей қорындағы қазақ суретшілерінің туындылары ұсынылған. Түрік қағанатының рухани және материалдық мұрасын білдіретін дала кеңістігінде кең тарал түріктердің тас мүсіндері суретшілердің шығармашылығындағы басты нысандардың бірі болды. Аты аңызға айналған Қорқыт ата мен Ұмай тәңірінің бейнесі қазақ бейнелеу (мүсін және кескіндеме) өнерінде ерекше маңызды орын алады.Зерттеу барысында археология, тарих, философия және өнертанудыбіріктіретін пәнаралық зерттеуге негізделген көркемдік талдау және салыстыру әдістері қолданылды.Кілт сөздері: түкілер, Қорқыт ата, бейнелеу өнері, тас мүсіндер,кескіндеме, руникалық жазбалар, заманауи өнер.

В статье анализируется роль предметов материальногои духовного наследия тюрков в трансляции исторического прошлогопосредством использования их изображений на «холсте» современнымихудожниками и скульпторами Казахстана. С распадом Советского союза в конце ХХ века в Казахстане, как и в других государствах постсоветскогопространства, в разных сферах науки и искусства начался процесс возвращения к национальным корням. Этот «поток истории» охватил также и современное искусство. В статье представлены работы казахстанских художников из музейной коллекции Национального музея Республики Казахстан,находящиеся в постоянной экспозиции зала Изобразительного искусства.Одними из главных объектов в работах художников стали каменныеизваяния тюрков, которые широко распространены в степном пространствеи представляют духовное и материальное наследие Тюркского каганата.Не менее важное место в казахстанском изобразительном искусстве(скульптуре и живописи) занимает образ легендарного Коркыт ата и богини Умай. В процессе исследования были использованы методы художеств анализа, сравнения, которые основаны на междисциплинарном подходе изучения, объединяющем различные науки – археология, история,философия и искусствоведение.