Μη εκδήλωση φιλοκοινωνικής συμπεριφοράς του παρατηρητή σε συνθήκες κυβερνοεκφοβισμού
Authors: Παπανδρέου Σπυριδούλα 
Published: June 2023

Η παρούσα έρευνα μελετά το περιεχόμενο των ηθικών δικαιολογιών και των ηθικών συναισθημάτων και την εργαλειοποίηση αυτών, από τους αμέτοχους παρατηρητές ενός επεισοδίου άσκησης λεκτικής βίας στον ψηφιακό κόσμο, οι οποίοι έχουν μια θετική εικόνα ηθικού εαυτού και δεν επηρεάζονται από καταστασιακούς παράγοντες. Υπό το πρίσμα της θεωρίας της φιλοκοινωνικής συμπεριφοράς των Latané και Darley, και της Piliavin και των συνεργατών της, και της θεωρίας της ηθικής υποκρισίας του Batson διερευνήθηκε το πώς διαχειρίζονται το προσωπικό και ενσυναισθητικό κόστος οι παρατηρητές ενός επεισοδίου κυβερνοεκφοβισμού όταν δεν δρουν φιλοκοινωνικά ενώ αναφέρουν υψηλή ενσυναίσθηση, χαμηλή ηθική αποδέσμευση, υψηλή αίσθηση ηθικού εαυτού και ηθική ακεραιότητα, και δεν επηρεάζονται από το φύλο του θύτη και αν παρευρίσκονται ανώνυμα ή επώνυμα, μόνοι ή με άλλους παρατηρητές. Η έρευνα υιοθέτησε τη μεικτή μέθοδο με τη διεξαγωγή πειράματος, τη συμπλήρωση ερωτηματολογίων αυτοαναφοράς και τη διεξαγωγή ερευνητικών συνεντεύξεων ημιδομημένου τύπου. Το δείγμα αποτέλεσαν φοιτητές και φοιτήτριες ελληνικών πανεπιστημίων (Ν=120) οι οποίοι κατανεμήθηκαν σε 8 πειραματικές συνθήκες, συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια ενσυναίσθησης, ηθικής αποδέσμευσης, ηθικού εαυτού και ηθικής ακεραιότητας, ενώ 41 συμμετέχοντες από τους 70 που δεν εκδήλωσαν συμπεριφορά βοήθειας συμμετείχαν στη διαδικασία της ερευνητικής συνέντευξης. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όλοι οι συμμετέχοντες ανεξαρτήτως των πειραματικών συνθηκών στις οποίες εκτέθηκαν ανέφεραν υψηλή ενσυναίσθηση με τη γνωστική διάσταση να υπερέχει στατιστικά σημαντικά έναντι της συναισθηματικής και τις γυναίκες να διαθέτουν υψηλότερη ενσυναίσθηση συγκριτικά προς τους άνδρες του δείγματος, χαμηλή ηθική αποδέσμευση με τους άνδρες να διαθέτουν χαμηλότερα επίπεδα σε σύγκριση με τις γυναίκες, υψηλή αίσθηση ηθικού εαυτού και υψηλή ηθική ακεραιότητα με τους ανδρες να σημειώνουν στατιστικά υψηλότερο σκορ έναντι των γυναικών που έλαβαν μέρος στην έρευνα. Επιπλέον, οι περισσότεροι από τους συμμετέχοντες που δέχτηκαν να λάβουν μέρος στη διαδικασία της ερευνητικής συνέντευξης χαρακτήρισαν το περιστατικό ως σοβαρό και το αναγνώρισαν ως κυβερνοεκφοβισμό με κριτήρια την υψηλή σοβαρότητα, την άσκηση λεκτικής βίας με έντονη επιθετικότητα και βρισιές, και τις απειλές κυρίως για τη σωματική ακεραιότητα. Ανέφεραν ως ηθικές δικαιολογίες για τη μη παροχή βοήθειας την αντιλαμβανόμενη χαμηλή αυτοαποτελεσματικότητα, τον φόβο επίθεσης από τον «θύτη», την έλλειψη ταύτισης με το «θύμα», το απρόσωπο του διαδικτύου και την αναμονή για την αντίδραση των άλλων. Τα αρνητικά ηθικά συναισθήματα περιλάμβαναν λιγότερο συναισθήματα προσανατολισμένα προς τον άλλον, συγκεκριμένα τον θυμό, την αηδία και την αποστροφή προς τον «θύτη», και περισσότερο συναισθήματα προσανατολισμένα στον εαυτό και ειδικότερα τις ενοχές, το άγχος, τη λύπη, την αμηχανία, το σοκ. Οι συμμετέχοντες που δε βοήθησαν το «θύμα» βρέθηκαν να έχουν διάσταση ανάμεσα στις ηθικές ιδιότητες που πιστεύουν και διατείνονται ότι έχουν για τον εαυτό και στην ηθική-φιλοκοινωνική τους συμπεριφορά. Το προσωπικό και ενσυναισθητικό κόστος που προέκυψε για τους συμμετέχοντες από τη συνειδητοποίηση αυτής της διάστασης τους οδήγησε στην ηθική υποκρισία με την εργαλειοποίηση των ηθικών δικαιολογιών και των ηθικών συναισθημάτων και την ηθική αδειοδότηση με σκοπό τη διαχείριση αυτού του κόστους.