Understanding producers choices
Authors: Διακουλάκης Γεώργιος 
Published: February 2022

Στην εποχή μας, είναι γενικά αποδεκτό ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα, μέσω της παραγωγής και της κατανάλωσης αγαθών και υπηρεσιών, έχει σημαντικές επιπτώσεις στις αλλαγές του κλίματος και στη βιωσιμότητα του φυσικού κεφαλαίου. Στα πλαίσια της βαθύτερης κατανόησης της σχέσης μεταξύ της ανθρώπινης συμπεριφοράς και της προστασίας του περιβάλλοντος, τα επιτεύγματα από τον κλάδο της περιβαλλοντικής ψυχολογίας μας επισημαίνουν τη σημασία των κοινωνικών και ψυχολογικών παραγόντων ως προς την υιοθέτηση φιλικών προς το περιβάλλον συμπεριφορών. Εντούτοις, η πλειονότητα των ερευνών αυτών εστιάζει στις προθέσεις και στη συμπεριφορά των ατόμων, τόσο σε ατομικό όσο σε συλλογικό επίπεδο. Αντίθετα, η βιβλιογραφία ως προς τη σχέση μεταξύ κοινωνικό-ψυχολογικών μεταβλητών και τον τρόπο παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών είναι περιορισμένη. Η παρούσα διδακτορική διατριβή έχει σκοπό να ενισχύσει την υπάρχουσα βιβλιογραφία ως προς τον τρόπο λήψης αποφάσεων των παραγωγών. Συγκεκριμένα, υιοθετώντας την παραδοχή ότι οι παραγωγοί, ως άτομα, διαθέτουν ένα σύνολο κοινωνικών και ψυχολογικών χαρακτηριστικών και επιπλέον, βασιζόμενοι στη Θεωρία της Πλαισίωσης Στόχων (Goal-Framing Theory), η παρούσα διδακτορική διατριβή αναπτύσσει δυο θεωρητικά μοντέλα τα οποία εξετάζουν τις αποφάσεις των παραγωγών, υπό την ύπαρξη (εξωτερικών) οικονομικών κινήτρων. Πιο αναλυτικά, στο πρώτο θεωρητικό μοντέλο παρουσιάζονται οι αποφάσεις των παραγωγών - γεωργών ως προς την ποσότητα βιολογικού λιπάσματος για τη παραγωγή βιολογικών προϊόντων, υπό την υπόθεση ότι οι παραγωγοί έχουν τη δυνατότητα να παράγουν οι ίδιοι το βιολογικό λίπασμα. Στο μοντέλο αυτό θεωρούμε ότι τα οικονομικά κίνητρα έχουν τη μορφή μιας ανά εκτάριο επιδότησης που προσφέρεται από ένα σχεδιαστή περιβαλλοντικής πολιτικής, και μια υψηλότερης τιμής (price premium) που είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν οι καταναλωτές για την αγορά βιολογικών προϊόντων. Στο δεύτερο θεωρητικό μοντέλο εξερευνάται η συμπεριφορά των επιχειρήσεων, που δραστηριοποιούνται σε συνθήκες τέλειου ανταγωνισμού, ως προς το επίπεδο υιοθέτησης τεχνολογίας για τη μείωσης της ρύπανσης. Στο μοντέλο αυτό, το οικονομικό κίνητρο έχει τη μορφή ενός φόρου επί των εκπομπών ρύπων, ο οποίος επιβάλλεται από ένα σχεδιαστή περιβαλλοντικής πολιτικής. Τα σημαντικότερα αποτελέσματα που προκύπτουν από την ανάπτυξη των δυο αυτών μοντέλων είναι περιληπτικά τα ακόλουθα. Αρχικά, οι επιπτώσεις μιας υψηλότερης τιμής στην αγορά βιολογικών προϊόντων στις αποφάσεις ενός παραγωγού – γεωργού ως προς την χρήση βιολογικού λιπάσματος και ως προς τον βαθμό παραγωγής του λιπάσματος αυτού από τον ίδιο διαφοροποιούνται από τις επιπτώσεις που έχει μιας ανά εκτάριο επιδότησης στις εν λόγο αποφάσεις. Συγκεκριμένα, μια ανά εκτάριο επιδότηση θα δημιουργεί πάντα μια σχέση ανταλλαγής μεταξύ της ποσότητας χρήσης βιολογικού λιπάσματος και του βαθμού παραγωγής του λιπάσματος αυτού από τον ίδιο τον παραγωγό - γεωργό. Αντίθετα, κάτι τέτοιο μπορεί να μη συμβαίνει στην περίπτωση που οι καταναλωτές είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν μια υψηλότερη τιμή για την αγορά βιολογικών προϊόντων. Συνεπώς, στη περίπτωση που ένας σχεδιαστής περιβαλλοντικής πολιτικής ενδιαφέρεται να αυξήσει τόσο τη παραγωγή βιολογικών προϊόντων όσο και το βαθμό παραγωγής του βιολογικού λιπάσματος από τον ίδιο τον παραγωγό – γεωργό, έχει συμφέρον να μη παρέμβει μέσω της προσφοράς μια ανά εκτάριο επιδότησης και αντ’ αυτού, να αφήσει την αγορά μέσω του μηχανισμού των τιμών να «κάνει τη δουλειά της». Επιπλέον, η ύπαρξη φόρου επί των εκπομπών ρύπων δε οδηγεί απαραίτητα τις επιχειρήσεις στην εφαρμογή τεχνολογίας μείωσης ρύπων. Υπό την υπόθεση ότι μια επιχείρηση χαρακτηρίζεται από αλτρουισμό, οι επιπτώσεις ενός περιβαλλοντικού φόρου στο επίπεδο μείωσης της ρύπανσης εξαρτάται από το πόσο ο φόρος αυτός επηρεάζει μια επιχείρηση στο να συμπεριφερθεί αλτρουιστικά. Συνέπεια του αποτελέσματος αυτού είναι ότι ένας φόρος που στοχεύει στο κοινωνικά άριστο επίπεδο μείωσης της ρύπανσης να διαφοροποιείται από τον παραδοσιακό φόρο Πιγκού. Τέλος, δεδομένης της ετερογένειας των επιχειρήσεων ως προς τον βαθμό αλτρουισμού, το μοντέλο που αναπτύσσεται στη παρούσα διδακτορική διατριβή τονίζει τη σημασία που έχει η εφαρμογή διαφοροποιημένων περιβαλλοντικών φόρων έναντι ενός ενιαίου φόρου επί των εκπομπών ρύπων.Κλείνοντας, η παρούσα διδακτορική διατριβή τονίζει τη σημασία που έχει η εμπειρική επαλήθευση των θεωρητικών πορισμάτων που προκύπτουν από τα δυο αυτά θεωρητικά μοντέλα, προκειμένου οι υπεύθυνοι σχεδίασης περιβαλλοντικής πολιτικής να οδηγηθούν στη σχεδίαση οικονομικών και μη εργαλείων που θα είναι σε συνέπεια με έναν ρεαλιστικό και όχι κανονιστικό τρόπο που οι παραγωγοί λαμβάνουν τις αποφάσεις τους.