Μελέτη της έκφρασης του υποδοχέα Notch και των συνδετών του στον καρκίνο του μαστού
Authors: Τουπλικιώτη Παναγιώτα 
Published: January 2014

Το σηματοδοτικό μονοπάτι Notch αποτελεί ένα εξελικτικά συντηρημένο σηματοδοτικό μονοπάτι που διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στη βιολογία των βλαστικών κυττάρων, στην καρκινογένεση, στην αγγειογένεση, στην κυτταρική διαφοροποίηση, στον πολλαπλασιασμό και στην απόπτωση. Παρά το γεγονός ότι είναι γνωστή η εμπλοκή του στην ογκογένεση του μαζικού αδένα απαιτούνται περαιτέρω μελέτες για να αποσαφηνιστεί πλήρως ο ρόλος του στους διάφορες υποομάδες καρκίνου του μαστού. Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής ήταν να μελετηθεί η γονιδιακή έκφραση των υποδοχέων Notch (Notch 1-4 και των συνδετών τους (JAG1, 2 και Delta 1, 4) στις διάφορες υποομάδες καρκίνου του μαστού, με βάση την έκφραση των οιστρογονικών (ERα), προγεστερονικών (PR) και Her2 υποδοχέων. Να γίνει συσχέτιση με τα κλινικοπαθολογικά χαρακτηριστικά των όγκων και με τη γονιδιακή έκφραση του VEGF ως δείκτη αγγειογένεσης. Επιπλέον στόχος ήταν να μελετηθεί η έκφραση γονιδίων που αποτελούν στόχους του ενεργοποημένου σηματοδοτικού μονοπατιού Notch στους τριπλά αρνητικούς όγκους μαστού. Υλικό τής παρούσας μελέτης αποτέλεσαν 200 δείγματα ασθενών με πρωτοπαθή καρκίνο του μαστού. Ο έλεγχος της γονιδιακής έκφρασης έγινε σε επίπεδο mRNA με τη βοήθεια της μεθόδου Real Τime PCR και με γονίδιο αναφοράς τη β-ακτίνη. Στα 24 τριπλά αρνητικά δείγματα καρκίνου μαστού η έκφραση των γονιδίων που ελέγχονται από το ενεργοποιημένο σηματοδοτικό μονοπατιού Notch μελετήθηκε και με τη μέθοδο των μικροσυστοιχιών (Oligo GE arrays).Η έκφραση των notch υποδοχέων και συνδετών διαφοροποιείται στα δείγματα καρκίνου του μαστού όπως αυτά ομαδοποιήθηκαν με βάση την παρουσία των ERα, PR και Her2 υποδοχέων. Πιο συγκεκριμένα, οι ERα αρνητικοί και τριπλά αρνητικοί όγκοι μαστού εκφράζουν υψηλότερα επίπεδα notch3 και notch1 mRNA σε στατιστικώς σημαντικά επίπεδα, ενώ οι ERα θετικοί και HR+/HER2- όγκοι μαστού υπερεκφράζουν notch4, jag1, dll1 και dll4. Η γονιδιακή έκφραση του notch2 είναι ιδιαίτερα αυξημένη και, όπως και η έκφραση του jag2, δεν επηρεάζεται από την παρουσία ή μη ορμονικών και Her2 υποδοχέων. O βαθμός διαφοροποίησης και το μέγεθος του όγκου φαίνεται να συσχετίζονται με τη γονιδιακή έκφραση των notch γονιδίων και συνδετών. Ειδικότερα, οι καλής διαφοροποίησης όγκοι (grade 1 και 2) εκφράζουν αυξημένα επίπεδα notch4 και dll1 σε στατιστικώς σημαντικά επίπεδα. Οι όγκοι διαμέτρου μικρότερης των 20mm υπερεκφράζουν notch4, jag1 και dll1, σε αντίθεση τους όγκους διαμέτρου μεγαλύτερης των 20 mm που υπερεκφράζουν notch3. Το γονίδιο του vegf βρέθηκε να υπερεκφράζεται στην ομάδα των τριπλά αρνητικών όγκων μαστού. Η γονιδιακή έκφραση του vegf συσχετίζεται μέτρια θετικά με τη γονιδιακή έκφραση του dll4, σε όλες τις υποκατηγορίες καρκίνου του μαστού εκτός από αυτή με τριπλά αρνητικό φαινότυπο. Σε αυτή την κατηγορία συσχετίζεται μέτρια θετικά με τη γονιδιακή έκφραση του egfr, σε στατιστικώς σημαντικά επίπεδα. Φαίνεται λοιπόν ότι στους ορμονοεξαρτώμενους όγκους, η αγγειογένεση ρυθμίζεται κυρίως μέσω του σηματοδοτικού μονοπατιού notch, ενώ στους τριπλά αρνητικούς όγκους, αν και χαρακτηρίζονται από υπερέκφραση του vegf, φαίνεται πρωταγωνιστικό ρόλο να αναλαμβάνει το μονοπάτι του egfr.Στα τριπλά αρνητικά δείγματα μαστού παρατηρήθηκε γονιδιακή έκφραση μεταγραφικών παραγόντων που αποτελούν γονίδια στόχους του ενεργοποιημένου σηματοδοτικού μονοπατιού notch. Συνεπώς το σηματοδοτικό μονοπάτι notch είναι ενεργοποιημένο στους τριπλά αρνητικούς όγκους μαστού. Συμπερασματικά, το σηματοδοτικό μονοπάτι Νotch φαίνεται να παίζει κεντρικό ρόλο στον καρκίνο του μαστού. Συνεπώς θα μπορούσε στο μέλλον να αποτελέσει ελκυστικό θεραπευτικό στόχο. Θα πρέπει ωστόσο να γίνει προσεχτική επιλογή τόσο του θεραπευτικού “anti-Notch” μορίου-στόχου, όσο και της πληθυσμιακής υποομάδας-στόχου καρκίνου του μαστού που πιθανόν θα ωφεληθεί