Οι Η.Π.Α. και το σιιτικό τόξο στη Μέση Ανατολή
Authors: Μπουγδάνης Νεκτάριος 
Published: April 2024

Η Διατριβή εξετάζει και αναλύει τον ανταγωνισμό μεταξύ των ΗΠΑ και της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν και παράλληλα τον τοποθετεί στο ευρύτερο πλαίσιο της Μέσης Ανατολής. Για να εξυπηρετηθεί αυτός ο στόχος, είναι απαραίτητη η έρευνα των περιφερειακών γεωπολιτικών συσχετισμών που διαμορφώνονται από το 1978, έτος της Ιρανικής (Ισλαμικής) Επανάστασης, η οποία φέρνει στην εξουσία τους κληρικούς. Η Διατριβή οφείλει να εξετάσει την ιστορία των Ιρανό-αραβικών σχέσεων, δίνοντας προσοχή στην πορεία του Αραβικού κόσμου μετά τον Β’ΠΠ, όπου και διαμορφώνεται η σχέση τους με τη Δύση. Εξετάζονται επίσης κάποιες διαστάσεις του Ισλάμ, τόσο του σιιτικού όσο και του σουνιτικού κλάδου λόγω της Ιρανικής Επανάστασης αλλά και της ανάδειξής μη κρατικών δρώντων όπως η Χεζμπολλάχ, η αλ-Κάιντα και το ISIS σε πρωταγωνιστές. Δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στον παλαιστινιακό παράγοντα στο μέρος της έρευνας που αφορά το Λίβανο, αφού το Παλαιστινιακό αποτελεί το μεγάλο Ζήτημα της περιοχής, αλλά και το κλειδί για τις όποιες εξελίξεις. Η Διατριβή βασίζεται στη βιβλιογραφική έρευνα. Η βιβλιογραφία προέρχεται από φυσικές βιβλιοθήκες και ηλεκτρονικές ακαδημαϊκές πύλες. Η ψηφιακή επανάσταση συνέβαλε στη Διατριβή μέσω της ηλεκτρονικής αρχειοθέτησης του διεθνούς τύπου, συμβάλλοντας στη στοιχειοθέτηση διάσπαρτων δεδομένων. Το έργο χωρίζεται σε τέσσερα κεφάλαια. Στο πρώτο, αναλύεται η Ιρανική Επανάσταση ως εφαλτήριο μιας νέας εποχής στη Μέση Ανατολή και στις σχέσεις της με τη Δύση και ιδιαίτερα, τις ΗΠΑ. Οι κληρικοί, εκθρονίζουν τον πανίσχυρο και πιστό σύμμαχο της Δύσης, Σάχη Παχλαβί και το αποτέλεσμα είναι οι ΗΠΑ να αισθάνονται πως απειλούνται τα γεωπολιτικά τους συμφέροντα στην ευρύτερη περιοχή. Στο δεύτερο κεφάλαιο αναλύεται ο πρώτος Πόλεμος του Λιβάνου, όταν το Ισραήλ εισέβαλλε, για μια σειρά από λόγους, στο Λίβανο. Στο τρίτο κεφάλαιο, εξετάζεται ο δεύτερος Πόλεμος του Λιβάνου όπου το Ισραήλ συγκρούεται με τη σιιτική Χεζμπολλάχ, πιστή σύμμαχο αλλά και δημιούργημα του Ιράν. Στο τέταρτο κεφάλαιο, επιχειρείται μια ανάλυση των πρώτων τριών χρόνων του εμφυλίου πολέμου στη Συρία και των αιτιών της εξέγερσης στα πλαίσια της «Αραβικής Άνοιξης», γεγονός που προηγήθηκε της ανάδυσης του ISIS και της μετατροπής της εξέγερσης σε εμφύλιο. Από το 1978-’79, διαμορφώνεται σταθερά ένα συμμαχικό σιιτικό τόξο στην περιοχή, το οποίο ξεκινάει από τη Τεχεράνη και φτάνει στη Χεζμπολλάχ του Λιβάνου μέσω της Δαμασκού, υπό την διακυβέρνηση του Άσαντ (πατέρα και υιού). Η συμμαχία αυτή χτίζεται από τα πρώτα χρόνια μετά την επανάσταση στο Ιράν και αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την επιβίωση του καθεστώτος, ώστε να μην ηττηθεί από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους. Η έρευνα έχει ως χρονικό ορίζοντα λήξης τον Σεπτέμβριο του 2014, όταν έχει ανακηρυχτεί το Ισλαμικό Χαλιφάτο στη Συρία και το Ιράκ και το ISIS βρίσκεται στο αποκορύφωμα της πορείας του. Από εκεί και πέρα ξεκινάει ένα νέο κεφάλαιο, τόσο με την ταυτόχρονη δράση εναντίον του ISIS από τις ΗΠΑ και το Ιράν όσο και από την παρέμβαση της Μόσχας, η οποία άλλαξε τους συσχετισμούς δυνάμεων. Τα τελευταία αποτελούν μοναδικά γεγονότα και μία αφορμή για συνέχιση της έρευνας από εκείνο το χρονικό σημείο και έπειτα.