Εκτίμηση κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων αγροτοδασικών πυρκαγιών σε αγροτικές περιοχές με χρήση διαφορετικών μεθοδολογικών προσεγγίσεων
Authors: Στουγιαννίδου Δήμητρα 
Published: September 2024

Τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί μεγάλος αριθμός αγροτοδασικών πυρκαγιών με σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις στις αγροτικές καλλιέργειες και κατ’ επέκταση στις τοπικές αγροτικές οικονομίες. Ως εκ τούτου, εκτιμήθηκε ως καθοριστικής σημασίας η αξιολόγηση των πυρκαγιών σε αυτές τις περιοχές, προκειμένου να ελαχιστοποιηθούν οι αρνητικές επιπτώσεις τους στον αγροτικό τομέα, δημιουργώντας ένα χρήσιμο εργαλείο στη λήψη αποφάσεων και στη διαχείρισή τους. H μεθοδολογία που αναπτύχθηκε βασίστηκε σε μελέτες επιπτώσεων πλημμυρών και φυσικών καταστροφών σε αγροτικές περιοχές, λόγω της έλλειψης σχετικών ερευνών στην βιβλιογραφία, και διότι οι συνέπειές τους είναι παρόμοιες με αυτές των αγροτοδασικών πυρκαγιών. Η διάκριση του Συνολικού Κόστους (Συνολικό Κόστος = Κόστος πρόληψης και καταστολής + Άμεσο Κόστος +Έμμεσο Κόστος) οδήγησε σε μία φόρμουλα πάνω στην οποία εφαρμόστηκε η εμπειρική έρευνα όπου: Άμεσο Κόστος= Άμεσες Ακαριαίες Ζημίες + Άμεσες Επαγόμενες Ζημίες (ΑΚ=ΑΑ+ΑΕ) . Η μεθοδολογία εφαρμόστηκε σε 54 αγροτοδασικές πυρκαγιές που έλαβαν χώρα την περίοδο 2014-2016, σε Ελληνικές αγροτικές περιοχές με κοινά κλιματικά και γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά, χρησιμοποιώντας δευτερογενή δεδομένα που συλλέχθηκαν από τους εμπλεκόμενους φορείς και υπηρεσίες. Προκειμένου να υπάρξει κοινό μέτρο σύγκρισης του κόστους, ορίστηκε ως κοινός παρονομαστής η διάρκεια της πυρόσβεσης, παρουσιάζοντας σε ορισμένες περιπτώσεις σημαντικά μεγέθη σε μικρότερου κόστους πυρκαγιές. Με την ολοκλήρωση της κοστολόγησης των πυρκαγιών, ακολούθησε η μοντελοποίηση της συνάρτησης κόστους για τον προσδιορισμό και την ποσοτικοποίηση των παραμέτρων που μπορούν να επηρεάσουν το κόστος, χρησιμοποιώντας τη μεθοδολογία του Γενικευμένου Γραμμικού Μοντέλου (Generalized Linear Model) με εξαρτημένη μεταβλητή το Συνολικό Κόστος (TC). Σύμφωνα με τα ευρήματά μας, όλες οι μεταβλητές (ο αριθμός των εναέριων μέσων για την κατάσβεση πυρκαγιών, η καμένη καλλιεργήσιμη γη, το καμένο δάσος και η δασική γη, η εποχή που εκδηλώθηκε η πυρκαγιά, η κατηγορία κινδύνου πυρκαγιάς την ημερομηνία της πυρκαγιάς, όλο το προσωπικό που συμμετείχε στην κατάσβεση της πυρκαγιάς, η απόσταση της τοποθεσίας της πυρκαγιάς από υδάτινους πόρους και αεροδρόμια και τέλος η διάρκεια της πυρκαγιάς) βρέθηκαν στατιστικά σημαντικές για επίπεδο σημαντικότητας 1%, και οι περισσότερες τείνουν στην αύξηση του άμεσου κόστους. Τέλος, μία πρωτογενής έρευνα με τη χρήση ερωτηματολογίων προς τους πληγέντες αγρότες από τη αγροτοδασική πυρκαγιά της Θάσου το 2016, παρείχε τις απαραίτητες πληροφορίες για την εκτίμηση των επιπτώσεων από την πλευρά των αγροτών. Καταγράφηκε το μέγεθος της ζημίας και το κόστος σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των πληγέντων και αναλύθηκαν οι απόψεις και οι θέσεις τους. Οι συσχετίσεις των μεταβλητών με την μέθοδο της Λογιστικής Παλινδρόμησης (Logistic Regression) οδήγησαν στη μοντελοποίηση τριών εξαρτημένων μεταβλητών. Οι τρεις εξαρτημένες μεταβλητές αφορούν δύο ήδη ληφθείσες στάσεις των αγροτών και μία στάση σχετική με μελλοντικές ενέργειες. Μέσω της μεθοδολογίας (Logistic Regression) καταδεικνύονται οι παράμετροι που τις καθορίζουν: α) η «αντικατάσταση της καμένης καλλιέργειας» εξαρτάται από την περιοχή που βρίσκεται η καμένη έκταση, από την έκταση (στρέμματα) που κάηκε, και από το αν ήταν επιδοτούμενη. Παρατηρούμε ότι προέβησαν σε αντικατάσταση των καμένων καλλιεργειών, πρωτίστως οι αγρότες της Βόρειας Θάσου, με μεγαλύτερης έκτασης επιδοτούμενες καλλιέργειες. β) η «επιβάρυνση (αυτοβούλως) με ετήσια έξοδα για την προστασία των αγροτικών εκμεταλλεύσεων από τυχόν πυρκαγιές», αφορά κυρίως αγρότες που βρίσκονται στην περιοχή της Βορείας Θάσου, και είναι αυτοί που τείνουν να αντικαθιστούν τις καμένες καλλιέργειες (με τις ίδιες), τέλος γ) η «κύρια μελλοντική ενέργεια των αγροτών -θα περιμένω την φυσική αναβλάστηση και θα προχωρήσω σε εμβολιασμούς» (εξαιρουμένης της απάντησης "δεν θα κάνω τίποτα" που ήταν η κορυφαία επιλογή), αποδείχθηκε πως αυξάνεται από την αύξηση των καλλιεργούμενων εκτάσεων, από το αν ήταν επιδοτούμενη και από το αν οι αγρότες τείνουν να καίνε τα υπολείμματα των καλλιεργειών τους. Συμπεραίνουμε ότι το συνολικό κόστος αυξάνει με την αύξηση του άμεσου κόστους και των μεταβλητών που μελετήθηκαν. Η ελαχιστοποίηση του, θα μπορούσε να επιτευχθεί αντισταθμίζοντάς το με τα κόστη πρόληψης και καταστολής. Όμως όπως προκύπτει δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία σχετικά με τα παραπάνω. Οι εμπλεκόμενοι φορείς (πυροσβεστική, δήμοι, περιφέρεια, στρατός) είναι πολλοί, με ασαφείς αρμοδιότητες και ανοργάνωτη συμμετοχή στην δασοπυρόσβεση. Επιπλέον δεν υπάρχει διαχωρισμός και ακριβής καταγραφή των δαπανών πρόληψης και καταστολής από καμία υπηρεσία. Το αδιέξοδο αυτό αναφέρεται στην βιβλιογραφία ως «παγίδα πυρόσβεσης» (“firefighting trap” ) (Collins et al., 2013). Τέλος, διαπιστώνουμε ότι οι στάσεις των αγροτών ως προς το παρόν και το μέλλον, δείχνουν μία απογοήτευση και παραίτηση για την αγροτική παραγωγή, ειδικά σε όσους φαίνεται πως έχει επικουρικό ρόλο στο εισόδημά τους. Χρησιμοποιώντας την παρούσα μελέτη οικονομικών επιπτώσεων ως εργαλείο, διευρύνοντας και συγκρίνοντας πλήθος περιπτώσεων τόσο στην χώρα μας όσο και σε άλλες πληττόμενες περιοχές, πιστεύουμε ότι μπορεί να γίνει μία ουσιαστική κοστολόγηση του μεγέθους των καταστροφών στον αγροτικό τομέα και να βρεθεί μία επικερδής σχέση μεταξύ των δαπανών πριν και μετά την πυρκαγιά. Τα ζητήματα που αναδείχθηκαν μπορούν να αποτελέσουν το εφαλτήριο για την λήψη πολιτικών μέτρων τα οποία θα οδηγήσουν μακροπρόθεσμα σε λιγότερο κοστοβόρες επιπτώσεις από τις αγροτοδασικές πυρκαγιές και σε περισσότερο αισιόδοξους για το μέλλον αγρότες.