Ποσοτική εκτίμηση της συμβολής των οικολογικών μεθόδων στη διαχείριση ομβρίων σε αστικές περιοχές
Authors: Μπασδέκη Αικατερίνη 
Published: September 2021

Τα αποχετευτικά δίκτυα των ομβρίων υδάτων και των οικιακών λυμάτων είναι αναπόσπαστο κομμάτι της αστικής υποδομής. Παρόλα αυτά σήμερα στις αναπτυγμένες χώρες τα δίκτυα αυτά μπορεί να αποτύχουν να προστατέψουν πλήρως όλα τα μέρη των αστικών περιοχών σε περίπτωση έντονων καιρικών φαινομένων. Σε αυτές τις περιπτώσεις το νερό συσσωρεύεται στην επιφάνεια των δρόμων και στα πεζοδρόμια θέτοντας τη ζωή των πεζών, καθώς και την ασφάλεια των οδηγών σε κίνδυνο. Τέτοιου είδους προβλήματα μπορούν να περιορισθούν με την εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης ομβρίων. Αυτό μπορεί να συνδυάσει αποχετευτικά δίκτυα με σύγχρονες μεθόδους οικολογικής διαχείρισης, όπως είναι οι κήποι βροχής, τα πράσινα δώματα και τα υδροπερατά πεζοδρόμια. Ο συνδυασμός τους μπορεί να επιφέρει καθαρό οικονομικό όφελος, εξαιτίας της μείωσης των δαπανών για επέκταση και συντήρηση των δικτύων αποχέτευσης, καθώς και του περιορισμού του κόστους λειτουργίας των εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων. Όλα αυτά έχουν ως στόχο: α) τη μείωση της συνολικής απορροής β) τη μείωση της μέγιστης απορροής γ) την αξιοποίηση του νερού της βροχής σε δευτερεύουσες χρήσεις, όπου δεν απαιτείται νερό καλών ποιοτικών χαρακτηριστικών δ) τη βελτίωση του αστικού περιβάλλοντος, ε) τη βελτίωση της ποιότητας της απορροής και κυρίως τη μείωση της ζημίας ή της όχλησης που δημιουργείται από την ανεπάρκεια του αποχετευτικού δικτύου. Τα κριτήρια χωροθέτησης των κήπων βροχής, ο σχεδιασμός, η κατασκευή, η συντήρηση το κόστος τους, καθώς και η συνεισφορά τους στη διαχείριση των ομβρίων υδάτων εξετάστηκαν διεξοδικά και παρουσιάστηκαν μέσω δύο παραδειγμάτων εφαρμογής, που αφορούσαν στις περιοχές Σαράντα Εκκλησιές και Τούμπα στη Θεσσαλονίκη. Οι υπολογισμοί έδειξαν ότι το υπάρχον αποχετευτικό δίκτυο είναι ανεπαρκές και η κατασκευή των κήπων βροχής μπορεί να μετριάσει σημαντικά το πρόβλημα των πλημμυρών που δημιουργείται κατά τη διάρκεια γεγονότων βροχόπτωσης στη Θεσσαλονίκη. Στη συνέχεια έγινε διερεύνηση της επιφανειακής απορροής ομβρίων στην οδό Εθνικής Αμύνης, στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, που παρουσιάζει πολλά προβλήματα κατά τη διάρκεια βροχοπτώσεων. Το οδικό δίκτυο της περιοχής θεωρήθηκε ανάλογο με δίκτυο ανοικτών αγωγών, με κεντρικό υδατόρρευμα την οδό Εθνικής Αμύνης, και η απορροή της βροχής προσομοιώθηκε μέσω του προγράμματος Hec-Hms. Εξετάσθηκαν τρία σενάρια, σε σχέση με τη λειτουργία του αποχετευτικού δικτύου και την πιθανή συμβολή κήπων βροχής: Στο πρώτο σενάριο έγινε η υπόθεση ότι δύο από τα φρεάτια υδροσυλλογής ήταν βουλωμένα, όπως συνέβαινε κατά την επιτόπια εξέταση που έγινε στις 6/3/2020. Στο δεύτερο σενάριο έγινε η υπόθεση ότι λειτουργούν κανονικά όλα τα φρεάτια, ενώ στο τρίτο συνυπολογίστηκε η μείωση της απορροής που θα προέκυπτε από την κατασκευή πέντε κήπων βροχής στην περιοχή της εξεταζόμενης οδού. Η διερεύνηση της ποιότητας του νερού της απορροής καθώς και η σύνδεσή της με την ποιότητα του υπογείου νερού θεωρήθηκε επιτακτική ανάγκη. Γι’ αυτό τον λόγο πραγματοποιήθηκαν δειγματοληψίες και μετρήσεις φυσικοχημικών και μικροβιολογικών παραμέτρων στο νερό της βροχής στο ΑΠΘ και στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, καθώς και στα υπόγεια νερά της Πολυτεχνικής Σχολής και της Κεντρικής Βιβλιοθήκης του Α.Π.Θ. Τα δείγματα έδειξαν ότι με την απορροή του νερού της βροχής στο έδαφος, αυτό επιβαρύνεται με έντονο μικροβιολογικό φορτίο. Η γνώμη των πολιτών για τις οικολογικές μεθόδους διαχείρισης ομβρίων εξετάστηκε με την εφαρμογή ερωτηματολογίου, το οποίο αφορούσε το κεντρικό κομμάτι της Θεσσαλονίκης. Τα αποτελέσματα του ερωτηματολογίου έδειξαν ότι: α) το 91% των ερωτηθέντων αναγνωρίζει ότι υπάρχει σοβαρό πρόβλημα κατά τη διάρκεια βροχοπτώσεων μέτριας έντασης, β) οι περισσότεροι από τους ερωτηθέντες (95%) είναι θετικοί για τη χρήση κήπων βροχής και άλλων οικολογικών μεθόδων διαχείρισης, οι οποίες μπορούν να μετριάσουν τα προβλήματα σε δρόμους και πεζοδρόμια σε περιόδους βροχόπτωσης και γ) 76% των ερωτηθέντων δεν είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν κανένα χρηματικό ποσό για την κατασκευή των νέων οικολογικών υποδομών, ώστε να περιορίσουν τον κίνδυνο. Μόνο το 3% προτίθεται να πληρώσει 1€ περισσότερο στους λογαριασμούς τους στην ΕΥΑΘ Α.Ε, 6% να πληρώσει 5€, 4% να πληρώσει 10€ και 10% να πληρώσει 20€ και παραπάνω. Συμπερασματικά, καταδείχθηκε η σπουδαιότητα του ρόλου των οικολογικών μεθόδων διαχείρισης ομβρίων υδάτων και ιδίως των κήπων βροχής στον μετριασμό των προβλημάτων που δημιουργούνται κατά τη διάρκεια γεγονότων βροχόπτωσης και διερευνήθηκαν βασικές πτυχές της εφαρμογής τους.