Εγγραμματισμός στην παιδική ηλικία
Authors: Ζώτου Ερασμία 
Published: August 2021

Η παρούσα διδακτορική διατριβή κινείται στο θεωρητικό πλαίσιο των αρχών της προσέγγισης που έχει αναπτυχθεί από την Emilia Ferreiro σε σχέση με την εννοιολόγηση του γραπτού λόγου στην πρώιμη παιδική ηλικία. Επικεντρώνεται στην εξέλιξη των εννοιολογήσεων των παιδιών για το γραπτό λόγο, μελετώντας τόσο τις πρακτικές γραφής και ανάγνωσης στο σχολείο όσο και στο σπίτι. Ειδικότερα, η έρευνα επιδιώκει να διερευνήσει τη σχέση του επιπέδου εννοιολόγησης που διαμορφώνουν τα παιδιά πριν από την έναρξη της τυπική διδασκαλίας του γραπτού λόγου με τη μετέπειτα σχολική τους πορεία στην Α΄ δημοτικού και στην αρχή της Β΄ δημοτικού. Μελετά επίσης τους παράγοντες που συμβάλλουν στη διαμόρφωση των πρώιμων εννοιολογήσεων των παιδιών για το γραπτό λόγο και τη σημασία τους στην εγγραμματιστική πορεία των παιδιών. Η έρευνα εφαρμόστηκε σε δύο διαδοχικά σχολικά έτη σε τρία τμήματα νηπιαγωγείων και σε ένα δημοτικό σχολείο του Αγρινίου, στην ΑιτωλοακαρνανίαΣτην προσπάθεια διερεύνησης του επιπέδου εννοιολόγησης του γραπτού λόγου των παιδιών και των παραγόντων που συμβάλλουν στη διαμόρφωσή του συγκροτήθηκαν τα εξής ερωτήματα:1) Υπάρχει διαφοροποίηση στο επίπεδο εννοιολόγησης γραπτού λόγου των παιδιών που προέρχονται από νηπιαγωγεία με διαφορετικές προσεγγίσεις στο γραπτό λόγο; Αν υπάρχει διαφοροποίηση: • συμβάλλει στην εξελικτική πορεία εγγραμματισμού των παιδιών; • αναγνωρίζεται και λαμβάνεται υπόψη στον προγραμματισμό των πρακτικών από τις εκπαιδευτικούς της Α΄ δημοτικού; 2) Η διαφοροποίηση του επιπέδου στις γραφές των παιδιών αντικαθρεφτίζεται στα σχολικά κείμενα των παιδιών;3) Η ‘εμπλοκή’ και η ‘συναισθηματική ευημερία’ των παιδιών [(Leuven Involvement Scale-LIS, Leuven Scale for Well-being,(Laevers,2004)] στη διδακτική/μαθησιακή διαδικασία συνδέεται με το επίπεδο γραφής που είχαν τα παιδιά κατά την είσοδό τους στο δημοτικό σχολείο; 4) Ο τρόπος που αλληλεπιδρούν οι εκπαιδευτικοί με τα παιδιά, το ‘στυλ’ των εκπαιδευτικών [σύμφωνα με την η κλίμακα Adult Style Observation Schedule-ASO-(Laevers,2004)]συνδέεται με την ‘εμπλοκή’ και τη ‘συναισθηματική ευημερία’ των παιδιών; 5) Υπάρχει σχέση ανάμεσα στο επίπεδο εννοιολόγησης του γραπτού λόγου των παιδιών κατά την είσοδο στο δημοτικό σχολείο με το μορφωτικό επίπεδο των γονέων τους;6) Οι πρακτικές γραφής και ανάγνωσης στο σπίτι συνδέονται με το μορφωτικό επίπεδο των γονέων ή/και με τις πρακτικές του σχολείου;Η ανάλυση των αποτελεσμάτων έδειξε ότι υπάρχουν σημαντικές διαφοροποιήσεις στα παιδιά ως προς το επίπεδο γραφής και ανάγνωσης κατά την είσοδο στο δημοτικό σχολείο και πως οι ικανότητες γραπτού λόγου που αναπτύσσουν και η εξελικτική τους πορεία στην Α΄ δημοτικού και στην αρχή της Β΄ δημοτικού συνδέεται με αυτές και ιδιαίτερα έντονα με τις προσυλλαβικές εννοιολογήσεις. Επίσης αναδείχθηκε μια σαφής τάση συσχέτισης επιπέδο εννοιολόγησης του γραπτού λόγου κατά την είσοδο στο δημοτικό σχολείο και της παιδαγωγικής προσέγγισης για το γραπτό λόγο στο νηπιαγωγείο με τη σύγχρονη παιδαγωγική προσέγγιση να οδηγεί σε πιο θετικά αποτελέσματα. Επιπλέον διαπιστώθηκε ότι μεγαλύτερη συχνότητα παιδιών με προσυλλαβικού επιπέδου γραφές είχαν μητέρες ή/και πατέρες με χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης (απόφοιτοι δημοτικού σχολείου) .Σημαντικός παράγοντας στην εξελικτική πορεία των παιδιών αναδείχθηκε το παιδαγωγικό πλαίσιο και οι πρακτικές των εκπαιδευτικών στην Α΄ δημοτικού που συνδέονται με την ποιότητα της διδακτικής/μαθησιακής διαδικασίας όπως μελετήθηκε εστιάζοντας στα παιδιά μέσα από εκτιμήσεις σχετικά με την ‘εμπλοκή’ και τη ‘συναισθηματική ευημερία’ των παιδιών καθώς και με εκτιμήσεις ως προς το ‘στυλ’ των εκπαιδευτικών κατά τη διδακτική/μαθησιακή διαδικασία.Οι πρακτικές γραφής και ανάγνωσης στο σπίτι διαμορφώθηκαν ως ένα σημαντικό βαθμό από τους γονείς με βάση τις πρακτικές που εφαρμόζονταν στο νηπιαγωγείο. Παρόλο που οι σύγχρονες παιδαγωγικές προσεγγίσεις συνδέονται θετικά με το επίπεδο εννοιολόγησης του γραπτού λόγου κατά την είσοδο στο δημοτικό σχολείο, τα παιδιά βίωσαν μια έντονη ασυνέχεια στις πρακτικές γραπτού λόγου ανάμεσα στο Νηπιαγωγείο και το Δημοτικό σχολείο.