Глобальные угрозы общественному здоровью в 21 веке: качество и доступность медицинских услуг при ишемической болезни сердца (Кыргызстан)
Authors: Садырбеков К.К. , Дүйшөнов Д.А. 
Published: February 2025

Введение.Сердечно-сосудистые заболевания являются основной причиной смерти во всем мире. Ежегодно от них умирает около 17,9 миллиона человек, что составляет 31% всех случаев смерти в мире. 85% этих смертей произошло в результате ишемической болезни сердца (ИБС) и инсульта. ИБС является одной из наиболее распространенных причин смерти во многих странах. Миллионы людей страдают от этого заболевания, и оно оказывает значительное влияние на жизни пациентов, их семей и общества в целом. В этой связи, изучение распространённости и смертности от ИБС, а также выявление причин возник новения, факторов риска является весьма актуальной. Цель исследования: оценка уровня распространенности, смертности и факторов риска развития ишемической болезни сердца для разработки рекомендаций по охране и укреплению здоровья, профилактике ИБС в Кыргызстане. Материалы и методы. Материалом для исследований послужили медико-статистические показатели Центра электронного здравоохранения Министерства здравоохранения КР, Национального статистического комитета КР, Всемирной организации здравоохранения. Проведен контент-анализ данных официальных источников. Было осуществлено ретроспективное эпидемиологическое исследование распространенности, заболеваемости, смертности за период 2000-2019 годы. Статистическую обработку данных выполнили с использованием пакета прикладных программ Microsoft Excel. Результаты. Анализ заболеваемости населения выявил преобладание различных патологий, среди которых наибольшее внимание вызывают болезни органов дыхания, болезни органов пищеварения, инфекционные и паразитарные болезни, болезни органов мочеполовой системы, а также травмы и отравления. В структуре причин смертности основное место занимают болезни системы кровообращения (52,3%), за которыми следуют новообразования (10,5%), болезни органов дыхания (6,8%), COVID-19 (6,1%), травмы и отравления (5,6%) и состояния, возникшие в перинатальном периоде (4,0%). При анализе нозологических форм болезней системы кровообращения ишемическая болезнь сердца (ИБС) занимает первое место, за ней следуют инсульт, гипертоническая болезнь, кардиомиопатия, миокардит и эндокардит, а также другие болезни кровообращения. Установлено, что смертность от ИБС в 2,5-3,0 раза превышает таковую от инсульта и в 22,3 раза – от других заболеваний системы кровообращения. Анализ факторов риска, способствующих смертности, показал, что наибольшее значение имеет рациональное питание, составляющее 25% от общего числа факторов риска. Этот показатель в Кыргызстане на 6% превышает аналогичные данные в странах Европейского региона ВОЗ и на 10% – в странах Европейского Союза. На втором месте по значимости находится высокое артериальное давление, затем идут употребление табака, высокий уровень холестерина, высокий индекс массы тела и загрязнение воздуха. Эти данные подчеркивают необходимость разработки и реализации комплексных мероприятий по профилактике заболеваний и улучшению здоровья населения. Заключение. Увеличение численности населения, старение общества и высокая распространенность неинфекционных заболеваний, наряду с усиленным воздействием факторов риска, способствуют росту смертности и инвалидности (включая ишемическую болезнь сердца, инсульт, рак и другие патологии), подчеркивают необходимость принятия срочных и экономически обоснованных профилактических мер со стороны кабинета министров Кыргызской Республики для сохранения и укрепления общественного здоровья. На всех уровнях медицинской помощи (профилактической, диагностической, лечебной и реабилитационной) в борьбе с сердечно-сосудистыми заболеваниями существуют проблемы, которые требуют немедленного решения. Профилактические мероприятия (первичной, вторичной и третичной профилактики) не осуществляются на должном уровне. Служба общественного здравоохранения Кыргызстана, ответственная за координацию и реализацию превентивных инициатив, сталкивается с недостаточным финансированием и в основном сосредоточена на профилактике инфекционных заболеваний. Это приводит к неэффективной деятельности, устаревшей инфраструктуре и нехватке кадрового потенциала. В результате действующая система здравоохранения не справляется с новыми вызовами, особенно в условиях эпидемий новых заболеваний, таких как сердечно-сосудистые болезни, новообразования, хроническая обструктивная болезнь легких, сахарный диабет и COVID-19.

Киришүү. Жүрөк-кан тамыр оорулары дүйнө жүзү боюнча өлүмдүн негизги себеби болуп саналат. Алар жыл сайын болжол менен 17,9 миллион адамды өлтүрүп, дүйнө жүзү боюнча бардык өлүмдөрдүн 31% түзөт. Бул өлүмдөрдүн 85%ы жүрөктүн ишемиялык оорусунан (ЖИО) жана инсульттан болгон. ЖИО көптөгөн өлкөлөрдө өлүмдүн эң кеңири таралган себептеринин бири болуп саналат. Миллиондогон адамдар бул оорудан жапа чегишет жана бул оорулуулардын, алардын үйбүлөлөрүнүн жана бүтүндөй коомдун жашоосуна олуттуу таасирин тийгизет. Ушуга байланыштуу ЖИО таралышын жана өлүмүн изилдөө, ошондой эле себептерин жана тобокелдик факторлорун аныктоо абдан актуалдуу. Изилдөөнүн максаты. Кыргызстанда жүрөктүн ишемиялык оорусунун таралышын, өлүмүн жана тобокелдик факторлорун баалоо, ден соолукту сактоо жана чыңдоо, жүрөктүн ишемиялык оорусунун алдын алуу боюнча сунуштарды иштеп чыгуу. Материалдар жана методдор. Изилдөө үчүн материал болуп Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин Электрондук ден соолук борборунун, Кыргыз Республикасынын Улуттук статистикалык комитетинин жана Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун медициналык-статистикалык көрсөткүчтөрү алынды. Расмий булактар дан алынган маалыматтардын мазмунуна талдоо жүргүзүлдү. 20002019-жылдар аралыгында таралышынын, оорунун жана өлүмдүн ретроспективдүү эпидемиологиялык изилдөөсү жүргүзүлгөн. Статистикалык маалыматтарды иштеп чыгуу Microsoft Excel тиркеме пакетинин жардамы менен аткарылган. Натыйжалар. Калктын оорулуулугун талдоодо ар кандай патологиялардын басымдуу экендиги аныкталган, алардын арасында дем алуу органдарынын оорулары, тамак сиңирүү органдарынын оорулары, инфекциялык жана мите оорулары, сийдик-жыныс системасынын оорулары, ошондой эле жаракаттар жана уулануулар көбүрөөк көңүл бурат. Өлүмдүн себептеринин түзүмүндө негизги орунду кан айлануу системасынын оорулары (52,3%) ээлейт, андан кийин шишик оорулары (10,5%), дем алуу органдарынын оорулары (6,8%), COVID-19 (6,1%), жаракаттар жана уулануулар турат. (5,6%) жана перинаталдык мезгилде пайда болгон оорулар (4,0%). Кан айлануу системасынын ооруларынын нозологиялык формаларын талдоодо биринчи орунда жүрөктүн ишемиялык оорусу (ЖИО), андан кийин инсульт, гипертония, кардиомиопатия, миокардит жана эндокардит, ошондой эле кан айлануу системасынын башка оорулары турат.Жүрөктүн ишемиялык оорусунан өлүм инсульттан 2,5-3,0 эсе, кан айлануу системасынын башка ооруларынан 22,3 эсе жогору экени аныкталган. Өлүмгө өбөлгө түзгөн тобокелдик факторлорун талдоодо, тобокелдик факторлорунун жалпы санынын 25% түзгөн рационалдуу тамактануу эң чоң мааниге ээ экенин көрсөттү. Кыргызстанда бул көрсөткүчтү Европа аймагындагы өлкөлөрүнүн көрсөткүчөрү менен салыштырганда 6% жогору экен, Евросоюз өлкөлөрүндөгү көрсөткүчөрү менен - 10% жогору экен. Экинчи орунда кан басымы жогору адамдар, андан кийин тамеки чегүү, холестеролу жана дененин массасынын индекси жогору жана абанын булганышы турат. Бул маалыматтар оорунун алдын алуу жана калктын ден соолугун чыңдоо боюнча комплекстүү иш-чараларды иштеп чыгуу жана ишке ашыруу зарылдыгын көрсөтүп турат. Жыйынтыктар. Калктын көбөйүшү, коомдун картаюусу жана жугуштуу эмес оорулардын кеңири таралышы, тобокелдик факторлорунун таасиринин көбөйүшү менен бирге өлүмдүн жана майыптуулуктун (анын ичинде жүрөктүн ишемиялык оорусу, инсульт, рак жана башка патологиялар) көбөйүшүнө шарт түзөт. Бул калктын саламаттыгын сактоо жана чыцдоо боюнча Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан кечиктирилгис жана үнөмдүү профилактикалык иш-чаралардын зарылдыгын көрсөтүп турат. Жүрөк-кан тамыр ооруларына каршы күрөшүүдө медициналык жардамдын бардык деңгээлдеринде (профилактикалык, диагностикалык, терапиялык жана реабилитациялык) тез арада чечүүнү талап кылган көйгөйлөр бар экендигин билдирет. Алдын алуу иш-чаралары (биринчи, экинчи жана үчүнчү деңгээлдеги профилактика) талаптагыдай деңгээлде жүргүзүлбөйт. Кыргызстандын алдын алуу демилгелерин координациялоо жана ишке ашыруу үчүн жооптуу коомдук саламаттыкты сактоо кызматы жетишсиз каржылоого туш болуп жана жугуштуу ооруларын алдын алууга кана басым жасайт. Бул натыйжасыз операцияларга, эскирген инфраструктурага жана адам ресурстарынын жетишсиздигине алып келет. Натыйжада, азыркы саламаттыкты сактоо системасы жаңы чакырыктарга туруштук бере албайт, өзгөчө жүрөккан тамыр оорулары, жаңы шишиктер, өпкөнүн өнөкөт обструктивдүү оорусу, кант диабети жана COVID-19 сыяктуу жаңы оорулардын эпидемиясында.

Introduction. Cardiovascular diseases are the leading cause of death worldwide. About 17.9 million people die from them annually, which is 31% of all deaths worldwide. Of these deaths, 85% were due to Ischemic heart disease (IHD) and stroke. IHD is one of the most common causes of death in many countries. Millions of people suffer from this disease, and it has a significant impact on the lives of patients, their families and society as a whole. In this regard, the study of the prevalence and mortality from IHD, as well as the identification of the causes, risk factors is very relevant. Objective of the study: to assess the prevalence, mortality and risk factors for the development of ischemic heart disease to develop recommendations for health protection and promotion, prevention of IHD in Kyrgyzstan. Materials and methods. The material for the research was medical and statistical indicators of the Center for Electronic Health of the Ministry of Health of the Kyrgyz Republic, the National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic, the World Health Organization. A content analysis of official sources was conducted. A retrospective epidemiological study of prevalence, morbidity, and mortality was carried out for the period 20002019. Statistical data processing was performed using the Microsoft Excel application package. Results. The analysis of population morbidity revealed the prevalence of various pathologies, among which the most attention is drawn to respiratory diseases, diseases of the digestive system, infectious and parasitic diseases, diseases of the genitourinary system, as well as injuries and poisoning. In the structure of causes of mortality, the main place is occupied by diseases of the circulatory system (52.3%), followed by neoplasms (10.5%), respiratory diseases (6.8%), COVID-19 (6.1%), injuries and poisoning (5.6%) and conditions that arose in the perinatal period (4.0%). When analyzing the nosological forms of circulatory diseases, coronary heart disease (CHD) ranks first, followed by stroke, hypertension, cardiomyopathy, myocarditis and endocarditis, as well as other circulatory diseases. It was found that mortality from CHD is 2.5-3.0 times higher than that from stroke and 22.3 times higher than that from other circulatory diseases. Analysis of risk factors contributing to mortality showed that rational nutrition is of the greatest importance, accounting for 25% of the total number of risk factors. This figure in Kyrgyzstan is 6% higher than similar data in the countries of the WHO European Region and 10% higher than in the countries of the European Union. High blood pressure is in second place in terms of significance, followed by tobacco use, high cholesterol, high body mass index and air pollution. These data emphasize the need to develop and implement comprehensive measures to prevent diseases and improve public health. Conclusion. Population growth, ageing society and high prevalence of non- communicable diseases, along with increased exposure to risk factors, contribute to the growth of mortality and disability (including coronary heart disease, stroke, cancer and other pathologies). This highlights the need for urgent and cost-effective preventive measures by the Cabinet of Ministers of the Kyrgyz Republic to maintain and strengthen public health. There are problems at all levels of health care (preventive, diagnostic, therapeutic and rehabilitation) in the fight against cardiovascular diseases that require immediate solutions. Preventive measures (primary, secondary and tertiary prevention) are not implemented at the proper level. The Public Health Service of Kyrgyzstan, responsible for the coordination and implementation of preventive initiatives, faces insufficient funding and is mainly focused on the prevention of infectious diseases. This leads to ineffective activities, outdated infrastructure and a lack of human resources. As a result, the current health care system is unable to cope with new challenges, especially in the context of epidemics of new diseases such as cardiovascular diseases, neoplasms, chronic obstructive pulmonary disease, diabetes mellitus and COVID-19.