Interpretation of Some of Atatürk's Policies and Practices as a Way of Grounding of the Nationalist Rhetoric in the Kemalism of September 12
Authors: ŞİMŞEK Şerife 
Published: March 2023

Atatürk’ün doğum yıldönümü kutlamalarının Atatürk’le ilişkilendirilen her türlü bilgi, ilke ya da yorumun söylem değerini yükselttiği 1981 yılı, anma etkinlikleri vesilesiyle dinamik bir ideolojik kaynak olarak Kemalizm’in o güne ne
söylediği ve nasıl uyarlanacağına odaklanan çeşitli perspektifleri görünür kıldı. 12 Eylül’de kullanıldığı biçimiyle Atatürkçülük askeri rejimin muhafazakâr devlet siyasetiyle uyumlu bir ilkeler bütünü olarak görülüp yorumlandı.
Müdahaleyi takip eden ilk yıl olan 1981 yılı içinde Atatürkçülüğün umdelerinden milliyetçiliğin resmi söylemdeki tarihsel atıfları makalenin çıkış noktasını oluşturmaktadır. Yazıda atıf yapılan ‘resmi söylem’ ifadesiyle kaynağı
devlet ya da başka bir yer olsun birbiriyle örtüşen yorumlar kastedilmektedir. Yazının odağı, resmi yorumu paylaşan ve onu üreten, askeri iktidarın Atatürkçülüğe dayalı temel ilke ve yorumlarına paralel söylem geliştiren aydın
ve yazarların milliyetçilik yaklaşımlarıdır. Diğer yandan belirgin bir yorum cephesini oluşturan geleneksel Kemalist kabullere sahip görüşler, hâkim yorumdan çoğu zaman ayrılarak ‘gerçek’ Kemalizm’i anlatma çabasıyla dikkat çekmektedir.
Atatürkçülüğün farklı biçimlerinin milliyetçilik bahsi için de geçerli oluşu nedeniyle bu konuda birbirine çeşitli uzaklıkta duran yaklaşımları ana tezler itibariyle görebilmek mümkündür. 12 Eylül’deki yaygın kullanım Atatürkçülüktür
ancak Kemalizm de kullanılmaktadır. Metinde yazarlara atıf içeren yerlerde ideolojinin dönemin kalemlerindeki kullanım ve adlandırılışına sadık kalmaya, kişisel değerlendirmelerimde ise Kemalizm tabirini kullanmaya çalıştım. Milliyetçi
bilincin geçmişi değerlendirirkenki tutumu, öncelikleri, argümanları dolayımında ‘Atatürk milliyetçiliği’ denilince 1981 tarihselliğine yansıyan resmin özellikleri gösterilmeye çalışılmıştır. Bu amaçla dönemin milliyetçilik söylemlerinin
tarihe referans etme biçimlerine bakılmıştır. 12 Eylül’de rejimin ve kültürel seçkinlerin milliyetçi bilincinin başlıca kaynağı Atatürk’ün politika ve pratikleridir. 1923 sonrasıyla birlikte öncesini de kapsayan tarihsel çerçevedeki
kimi olay ve olgular anılan dönemin siyasal, ideolojik yargılarını tarihsel olarak onayan, ona geçerlilik kazandıran norm evreni işlevi görmektedir. Bu bağlamda ifade bulan tarih anlatılarının ana temalarını içeren Çanakkale zaferi
ve Kurtuluş Savaşı Mustafa Kemal’in askeri başarıları etrafında şekillenen bir tarihtir, aynı zamanda bu evre Kemalizm’in şekillenip topluma ve siyasete ana rengini vereceği Cumhuriyetin ideolojik başlangıcı gibi görülmektedir.
12 Eylül’deki tarih söylemleri açısından Kemalist dönemin İttihatçılık, Panislamcılık ve Pantürkizmden kesin çizgilerle ayrılan politik tutumu, pozitif bir milliyetçiliğin kendi kendini tahdit edici özbilincini gösterir. Bu tahdit
içerde ırk ve soy bağından uzak kültürel milliyetçilik şeklinde vücut bulmaktadır. Cumhuriyetin etno-kültürel çerçevesi millilik/Türklük tarafı vurgulanarak teyid edilmektedir. Dönemin Kemalist yazarlarının milliyetçilik perspektifinden
yansıyan konular arasında ezanın Türkçeleşmesi bağlamında dini reform ve Kemalizm’in halka ilişkin görüş ve politikaları bulunmaktadır. Halk her şeyin millileştirilmesi azminin yöneldiği hedeflerden biridir.