Μια λεξικολογική και τυπολογική προσέγγιση των ρημάτων ψυχικού πάθους της νέας ελληνικής
Authors: Καλαμίδα Αντιγόνη 
Published: February 2024

Στη διδακτορική μου διατριβή επιχειρώ μια λεξικολογική και τυπολογική προσέγγιση των ρημάτων ψυχικού πάθους της Νέας Ελληνικής, δηλαδή των ρημάτων που δηλώνουν συναίσθημα. Ασχολούμαι με τα ρήματα που φέρουν το ψυχικό πάθος ως πρωτεύουσα και κυριολεκτική σημασία με βάση τον ορισμό τους στα λεξικά της Νέας Ελληνικής. Καταγράφω αυτά τα ρήματα και προσδιορίζω τα κυριότερα χαρακτηριστικά γνωρίσματά τους, έτσι όπως προκύπτουν από την προηγούμενη βιβλιογραφία αλλά και από την παρατήρηση των δεδομένων της Νέας Ελληνικής για τις δομές που τα ρήματα αυτά σχηματίζουν. Εξετάζω αυτά τα ρήματα σε εμπειρικό επίπεδο από διάφορες οπτικές ανάλυσης και συγκεκριμένα, από τυπολογική, μορφολογική, σημασιολογική και συντακτική σκοπιά. Αναλυτικότερα, στο πρώτο κεφάλαιο παρατίθενται το θέμα της διατριβής, τα ερευνητικά ερωτήματα, οι στόχοι της διατριβής, το γενικό θεωρητικό υπόβαθρο και περιέχονται πληροφορίες για τη διάρθρωση της διατριβής και τη μεθοδολογία που ακολουθώ. Στο δεύτερο κεφάλαιο ξεκινώ κάνοντας μια εισαγωγή στην έννοια του συναισθήματος και στην τυπολογία των συναισθημάτων και συνεχίζω εστιάζοντας στη μελέτη του λεξιλογίου των συναισθημάτων και συγκεκριμένα των ρημάτων ψυχικού πάθους στη βιβλιογραφία. Πιο συγκεκριμένα, ορίζω τα ρήματα ψυχικού πάθους, παρουσιάζω ορισμένες ταξινομήσεις που έχουν προταθεί για τα ρήματα αυτά στη Νέα Ελληνική και σε άλλες γλώσσες, και στη συνέχεια, εστιάζω περισσότερο στα ρήματα ψυχικού πάθους της Νέας Ελληνικής. Συζητώ τις ιδιαιτερότητες που εμφανίζουν τα ρήματα αυτά αναφορικά με τη συντακτική πραγμάτωση των ορισμάτων τους στο πλαίσιο της Γενετικής Γραμματικής και πραγματοποιώ μια λεπτομερή βιβλιογραφική ανασκόπηση. Στο τρίτο κεφάλαιο συγκεντρώνω και περιγράφω αναλυτικά όλα τα μορφολογικά, σημασιολογικά και συντακτικά στοιχεία που χαρακτηρίζουν τα ρήματα ψυχικού πάθους που έχουν προκύψει από την παρατήρηση των δεδομένων της Νέας Ελληνικής και την ανασκόπηση των θεωρητικών μελετών που παρουσιάστηκαν στο κεφάλαιο 2. Τα στοιχεία αυτά θα αποτελέσουν τις παραμέτρους τις οποίες θα διερευνήσω για κάθε ρήμα μέσα στο σώμα κειμένων. Για κάθε παράμετρο αναφέρω τα εξής: α) το είδος της (ποιοτική ή ποσοτική), β) τις κατηγορίες που μπορεί να διαθέτει, αν διαθέτει κατηγορίες, γ) τις θεωρητικές έρευνες στις οποίες μνημονεύεται ή από τις οποίες προκύπτει και δ) τη σκοπιμότητα διερεύνησης της συγκεκριμένης παραμέτρου στην παρούσα διατριβή. Στο τέταρτο κεφάλαιο κάνω μια λεπτομερή και εμπεριστατωμένη παρουσίαση της μεθοδολογίας που ακολουθώ κατά τη διάρκεια της έρευνας. Αρχικά, παρουσιάζω τη μέθοδο συλλογής του γλωσσικού υλικού που αποτελεί αντικείμενο μελέτης της παρούσας διατριβής. Πιο συγκεκριμένα, περιγράφω τον τρόπο αποδελτίωσης των ρημάτων ψυχικού πάθους από τις έντυπες και ηλεκτρονικές λεξικογραφικές πηγές που έχω στη διάθεσή μου. Ακολούθως, ασχολούμαι με την περιγραφή των μεθοδολογικών μέσων που χρησιμοποιώ για να ελέγξω το γλωσσικό υλικό που έχω συλλέξει. Τα μέσα αυτά είναι τα σώματα κειμένων (corpora) και συγκεκριμένα ένα από τα σώματα κειμένων που διατίθενται από το λογισμικό Sketch Engine. Έπειτα, περιγράφω αναλυτικά την ερευνητική διαδικασία που ακολουθώ για να συλλέξω τα δεδομένα προς διερεύνηση. Πιο συγκεκριμένα, παρουσιάζω λεπτομερώς τον τρόπο αναζήτησης των παραμέτρων μέσα στα κείμενα του σώματος κειμένων με βάση τα μεθοδολογικά μέσα που έχω στη διάθεσή μου. Τέλος, παρουσιάζω τη μέθοδο στατιστικής ανάλυσης με βάση την οποία αναλύω τα δεδομένα που έχω συλλέξει από το σώμα κειμένων.Στο πέμπτο και τελευταίο κεφάλαιο παρουσιάζω αναλυτικά τα αποτελέσματα που προκύπτουν από την παρατήρηση και στατιστική ανάλυση των δεδομένων από το elTenTen14 για τις παραμέτρους που αφορούν τα ρήματα ψυχικού πάθους. Στόχος μου στο κεφάλαιο αυτό είναι να πραγματοποιήσω μια πλήρη περιγραφή της συντακτικής, μορφολογικής και σημασιολογικής συμπεριφοράς των ρημάτων ψυχικού πάθους στο σώμα κειμένων elTenTen14 του Sketch Engine. Επιπλέον, παρουσιάζω τα αποτελέσματα της στατιστικής ανάλυσης των δεδομένων που αφορούν την επιλογή συντακτικής δομής στα ρήματα ψυχικού πάθους και την επιλογή ερμηνείας σε κάθε συντακτική δομή. Στόχος μου είναι να συγκεντρώσω τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των ρημάτων ψυχικού πάθους που σχετίζονται με καθεμία από τις δύο συντακτικές δομές που μπορούν να σχηματίζουν αυτά τα ρήματα και καθεμία από τις τρείς ερμηνείες που συνδέονται με τις δομές ψυχικού πάθους. Σε αυτό το κεφάλαιο επιχειρώ να περιγράψω α) πώς χρησιμοποιούνται τα ρήματα ψυχικού πάθους στο σώμα κειμένων που αξιοποιώ σε αυτή τη διατριβή και πώς συμπεριφέρονται συντακτικά, μορφολογικά και σημασιολογικά, β) ποια είναι τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα καθεμιάς από τις δύο βασικές συντακτικές δομές στις οποίες συμμετέχουν τα ρήματα ψυχικού πάθους και καθεμιάς από τις ερμηνείες που λαμβάνουν οι δομές αυτές, έτσι όπως προκύπτουν από τα δεδομένα του σώματος κειμένων και γ) πώς σχετίζονται τα αποτελέσματα από την αναζήτηση στο σώμα κειμένων με τα πορίσματα των θεωρητικών μελετών για τη συντακτική συμπεριφορά των ρημάτων αυτών και την ερμηνεία των δομών στις οποίες συμμετέχουν. Για ορισμένες παραμέτρους αξιοποιώ επικουρικά και ένα άλλο σώμα κειμένων της Νέας Ελληνικής, δηλαδή τον Εθνικό Θησαυρό της Ελληνικής Γλώσσας (ΕΘΕΓ) για λόγους πληρότητας.Απώτερος στόχος μου με την έρευνα αυτή υπήρξε να δώσω μια όσο το δυνατόν πληρέστερη καταγραφή και περιγραφή των ρημάτων ψυχικού πάθους στα ελληνικά, με σκοπό να συμβάλλω στη γενικότερη συζήτηση γύρω από το θέμα του λεξιλογίου των συναισθημάτων και ειδικότερα των ρημάτων ψυχικού πάθους της Νέας Ελληνικής.