Η συμβολή της εκπαίδευσης STEAM στη διαπολιτισμική ευαισθητοποίηση μαθητών/τριών προσχολικής ηλικίας
Authors: Τσουκαλά Κικιλία 
Published: April 2024

Η διδακτορική διατριβή είχε ως σκοπό να διερευνήσει τη συμβολή της εκπαίδευσης STEAM στη διαπολιτισμική ευαισθητοποίηση παιδιών προσχολικής ηλικίας. Συγκεκριμένα στόχος της διατριβής ήταν η διερεύνηση του τρόπου που αναπτύσσεται η διαπολιτισμική ευαισθητοποίηση σε παιδιά προσχολικής ηλικίας κατά την ενασχόλησή τους με μαθησιακά περιβάλλοντα που δίνουν έμφαση σε έννοιες φυσικών επιστημών, τεχνολογίας, μηχανικής, τέχνης και μαθηματικών (STEAM), σε τυπικό πλαίσιο μάθησης (τάξη νηπιαγωγείου). Κεντρική επιλογή της διατριβής ήταν η ανάδειξη της διαπολιτισμικής διάστασης κατά τη διαμόρφωση STEAM μαθησιακών περιβαλλόντων. Ως επακόλουθο αυτής της λογικής προέκυψε ο σχεδιασμός, η εφαρμογή/υλοποίηση και αξιολόγηση ενός συνεκτικού και εφαρμόσιμου στην προσχολική/πρωτοσχολική ηλικία ετήσιου εκπαιδευτικού προγράμματος με δια-επιστημονικό προσανατολισμό και διαπολιτισμική οπτική, εφαρμόζοντας την ολιστική προσέγγιση STEAM. Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα βασίστηκε στη μάθηση-βάση-έργου (project-based learning) σε ένα παιγνιώδες πλαίσιο μάθησης (play-based learning) και εφαρμόστηκε χρησιμοποιώντας ανοιχτές, μαθητοκεντρικές παιδαγωγικές μεθόδους και ενεργητικές διδακτικές τεχνικές, καλλιεργώντας τη συνεργασία, τη δράση και τον αναστοχασμό. Η ερευνητική μεθοδολογία που υιοθετήθηκε ήταν η Διαπολιτισμική Έρευνα-Δράση. Ως εκπαιδευτικός-ερευνήτρια αφού διαπίστωσα τη μη επαρκώς ανεπτυγμένη διαπολιτισμική ευαισθητοποίηση των μαθητών/τριών μου, σχεδίασα, εφάρμοσα και αξιολόγησα το διαπολιτισμικό δια-επιστημονικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα «STEAMαποστολές για ΟΛΑ τα μικρά παιδιά. STEAMMakers», υλοποιώντας τρεις κύκλους έρευνας-δράσης, σύμφωνα με το σπειροειδές μοντέλο των Coghlan και Brannick (2005,) ώστε οι μαθητές/τριές μου να αναπτύξουν μια νέα στάση απέναντι στη διαπολιτισμική ετερότητα και μια προοπτική συμπεριληπτικής οπτικής του κόσμου. Ως εργαλεία συλλογής δεδομένων αξιοποιήθηκαν: Ερωτηματολόγιο Διαπροσωπικών Σχέσεων Διαπολιτισμικής Ευαισθητοποίησης, (Διαγνωστικό & Τελικό), Ερευνητικό Ημερολόγιο, Οπτικοακουστικό υλικό κατά την υλοποίηση των ερευνητικών κύκλων και Portfolia μαθητών/τριών. Στην ανάλυση των δεδομένων αξιοποιήθηκε το πρόγραμμα ανάλυσης δεδομένων IBM SPSS Statistics 28, αλλά κυρίως εφαρμόστηκε συνδυασμός ανάλυσης περιεχομένου και ανάλυσης σύμφωνα με τις αρχές της θεμελιωμένης θεωρίας. Τα αποτελέσματα της έρευνας κατέδειξαν ότι το δια-επιστημονικό διαπολιτισμικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα που εφαρμόστηκε κατά την ερευνητική διαδικασία μετέβαλε τις διαπροσωπικές σχέσεις των μαθητών/τριών, ενισχύοντας τη διαπολιτισμική ευαισθητοποίησή τους και τη συμπεριληπτική οπτική τους. Τα μαθησιακά περιβάλλοντα που διαμορφώθηκαν κατά την εκπαιδευτική διαδικασία φαίνεται ότι έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη των διαπροσωπικών σχέσεων μεταξύ των μαθητών/τριών κατά τη διάρκεια της έρευνας. Συνεπώς, είναι εφικτός ο σχεδιασμός και η εφαρμογή ενός εκπαιδευτικού προγράμματος για την ανάπτυξη της διαπολιτισμικής ευαισθητοποίησης και της συμπεριληπτικής οπτικής μαθητών/τριών προσχολικής /πρωτοσχολικής ηλικίας μέσα από την αξιοποίηση της Δια-επιστημονικής εκπαίδευσης STEAM, υπό κατάλληλες προϋποθέσεις και με συγκεκριμένες παραδοχές στη διαμόρφωση των διαπολιτισμικών STEAM μαθησιακών περιβαλλόντων. Η παρούσα διδακτορική διατριβή κοιτώντας προς τις προκλήσεις του 21ου αιώνα, προτείνει ένα νέο θεωρητικό μοντέλο σχετικά με την Παγκόσμια Διαπολιτισμική Συμπεριληπτική Δια-επιστημονική STEAM Εκπαίδευση, τη δημιουργία ενός συνεκτικού πλαισίου και τη διαμόρφωση σχετικού επιμορφωτικού περιεχομένου, εκπαιδευτικών στρατηγικών και κατευθυντήριων γραμμών.