Γενετική μελέτη της ενδομητρίωσης στην Ελλάδα στη σύγχρονη μεταγονιδιωματική εποχή
Authors: Ματαλλιωτάκη Χαρίκλεια 
Published: November 2021

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η ενδομητρίωση αποτελεί μια πολύπλοκη γυναικολογική πάθηση, που επηρεάζει έως και το 10% των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας και χαρακτηρίζεται από την παρουσία λειτουργικού ενδομητριοειδούς ιστού σε εκτοπικές θέσεις κυρίως εντός του περιτοναίου. Είναι μια κληρονομική κατάσταση που επηρεάζεται από πολλαπλούς γενετικούς, επιγενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες, με τη συμμετοχή της κληρονομικότητας να εκτιμάται περίπου στο 50%. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ: Ο στόχος της παρούσας μελέτης ήταν να αξιολογηθεί η συσχέτιση των μονονουκλεοτιδικών πολυμορφισμών (SNPs) rs1250248 και rs11674184, που αντιστοιχούν στους γενετικούς τόπους FN1 και GREB1, αντίστοιχα, με τον κίνδυνο εμφάνισης ενδομητρίωσης στον Ελληνικό πληθυσμό. Περαιτέρω, μελετήσαμε τις γονιδιακές παραλλαγές που σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης ενδομητρίωσης σε μια μοναδική οικογένεια με 7 γυναίκες με χειρουργικά επιβεβαιωμένη ενδομητρίωση μέσω της αλληλούχισης όλων των εξωνίων του γονιδιώματος (WES). Επιπλέον, η μελέτη επικεντρώθηκε σε μια 67χρονη γυναίκα που παρουσίασε 40-ετές ιστορικό οικογενούς ενδομητρίωσης που σχετίζεται με διάφορες μη-γυναικολογικές συννοσηρότητες. Παράλληλα, μέσω της μοντελοποίησης των πρωτεϊνών επιδιώξαμε να διευκρινίσουμε τις δομικές/ λειτουργικές συνέπειες του rs2305948, ενός SNP του VEGFR2, στην ενδομητρίωση και να διερευνήσουμε την σύνδεση αυτού του SNP με μια αυξημένη προδιάθεση για ενδομητρίωση, πιθανώς επηρεάζοντας τα ενδοθηλιακά κύτταρα. ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ: Συνολικά, 166 γυναίκες συμμετείχαν με ιστολογικά επιβεβαιωμένη ενδομητρίωση (στάδια I-IV), ενώ συγχρόνως 168 ασθενείς-μάρτυρες συγκεντρώθηκαν και γονοτυπήθηκαν. Η γονοτύπηση των πολυμορφισμών rs1250248 και rs11674184 πραγματοποιήθηκε με Taqman primer/probe sets.Παράλληλα, 162 ασθενείς με επιβεβαιωμένη ενδομητρίωση και 170 γυναίκες στην ομάδα ελέγχου επιλέχθηκαν για την γονοτύπηση του πολυμορφισμού V297I (rs2305948), μέσω της τεχνολογίας Taqman. Η Τρισδιάστατη (3D) μοντελοποίηση (Three-dimensional (3D) homology modeling) εφαρμόστηκε για τον εντοπισμό του υπό μελέτη πολυμορφισμού επί της πρωτεΐνης VEGFR2. Περαιτέρω, όσον αφορά τη σπάνια 7 μελή οικογένεια διεξήχθη αλληλούχιση όλων των εξωνίων του γονιδιώματος (WES). ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ:Μια σημαντική συσχέτιση ανιχνεύθηκε με το αλληλόμορφο Α καθώς και με τους γονότυπους AA και AG του rs1250248 (FN1) σε ασθενείς με ενδομητρίωση και συγκεκριμένα σε ασθενείς στο στάδιο Ι και ΙΙ της νόσου. Το rs11674184 SNP του γονιδίου GREB1 δεν βρέθηκε να συνδέεται με αυξημένη προδιάθεση για ενδομητρίωση είτε για όλους τους ασθενείς (στα στάδια I-IV) είτε μόνο για τις υποομάδες των σταδίων Ι και II ή III και IV της νόσου. Παράλληλα, η μοντελοποίηση αποκάλυψε ότι ο πολυμορφισμός V297I μπορεί να επηρεάσει την αποτελεσματικότητα της trans-αυτοφωσφορυλίωσης και της κυτταρικής σηματοδότησης. Τα στατιστικά αποτελέσματα έδειξαν ότι δεν υπήρχε σημαντική συσχέτιση του rs2305948 SNP μεταξύ της ομάδας ασθενών (σταδίου Ι-IV) και της ομάδας ελέγχου. Η περαιτέρω ανάλυση δεν αποκάλυψε καμία συσχέτιση αυτού του SNP με αυξημένη προδιάθεση για ενδομητρίωση για τα στάδια Ι και II ή III και IV της νόσου μόνο. Σχετικά με την επταμελή οικογένεια, η αρχική ανάλυση 64 σχετιζόμενων με ενδομητρίωση παραλλαγών που είχαν σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία αποκαλυφθεί μέχρι τώρα, και οι οποίες εδράζονται σε 14 διαφορετικά γονίδια, δεν επιβεβαιώθηκε στην παρούσα μελέτη. Ωστόσο, η εκτενής ανάλυση αποκάλυψε δύο ετερόζυγες ελλείψεις στη «γιαγιά» της οικογένειας, που διαχωρίζονται κατά τη μείωση σε αρκετούς από τους νοσούντες απογόνους της. Η πρώτη απαλοιφή βρέθηκε στην περιοχή του γονιδίου UGT2B28, καλύπτοντας επτά παραλλαγές αλληλουχιών μήκους τουλάχιστον 14kb. Η δεύτερη απαλοιφή, που βρίσκεται στο γονίδιο USP17L2, καλύπτει τρεις παραλλαγές σε ακολουθία τουλάχιστον 2kb.Τέλος,μέσω της αλληλούχισης όλων των εξωνίων του γονιδιώματος παρατηρήθηκε η παρουσία πολλαπλών, πιθανώς αιτιολογικών, μη συνώνυμων μεταλλάξεων στη γυναίκα 67 ετών με το 40ετές ιστορικό οικογενούς ενδομητρίωσης που σχετίζεται με διάφορες συννοσηρότητες. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Τα αποτελέσματά μας έδειξαν μια γενετική συσχέτιση μεταξύ του rs1250248 FN1 SNP και της ενδομητρίωσης τόσο σε επίπεδο γονοτύπου όσο και αλληλομόρφου. Επιπλέον, τα παρόντα στοιχεία εμπλέκουν δύο επιπρόσθετα γονίδια(UGT2B28 και USP17L2)στην παθογένεση της νόσου εκτός από αυτά που έχουν ήδη ταυτοποιηθεί από τις GWAS μελέτες, υπογραμμίζοντας τη δύναμη του WES να αποκρυπτογραφήσει σύνθετους φαινοτύπους. Αξίζει να σημειωθεί ότι παρατηρήσαμε την συνύπαρξη της ενδομητρίωσης με διάφορες χρόνιες αυτοάνοσες ασθένειες και άλλες καταστάσεις, συμπεριλαμβανομένων των μη γυναικολογικών κακοηθειών, οι οποίες πιθανώς μοιράζονται μια κοινή γενετική αιτία, γεγονός που πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη από τους κλινικούς ιατρούς. Ωστόσο, εκτός από τα δομικά δεδομένα που υποδηλώνουν ότι το rs2305948 SNP του γονιδίου VEGFR2 μπορεί να συνεισφέρει στην ανάπτυξη της ενδομητρίωσης, εμποδίζοντας την VEGF σηματοδότηση και αύξηση της αγγειογένεσης, στην παρούσα μελέτη αυτός ο SNP δεν βρέθηκε να συνδέεται με αυξημένη προδιάθεση για ενδομητρίωση. Εν κατακλείδι, μέσω της αποκρυπτογράφησης νέων βιοχημικών παθογενετικών μονοπατιών οδηγούμαστε στη δημιουργία γενετικών (βίο)-δεικτών και θεραπευτικών στόχων που θα προσφέρουν εξατομικευμένη διάγνωση και αντιμετώπιση.