Πρότυπα διαδοχής της λιβαδικής βλάστησης σε εγκαταλειμμένους αγρούς
Authors: Καρακώστα Χρυσούλα 
Published: August 2021

Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν η μελέτη της δυναμικής εξέλιξης της βλάστησης σε αγρούς με διάφορες ηλικίες εγκατάλειψης. Για την εκπλήρωση του σκοπού της έρευνας, στην ευρύτερη περιοχή του Ταξιάρχη, επιλέχτηκαν επτά αγροί, που αντικατόπτριζαν διαφορετική χρονική περίοδο εγκατάλειψης της γεωργικής παραγωγής και ακολουθούσαν μια χρονοσειρά ανά δέκα περίπου χρόνια (ηλικία εγκατάλειψης 1, 10, 20, 30, 40, 50 και 60 ετών περίπου ο καθένας). Η μοναδική χρήση όλων των αγρών μετά την εγκατάλειψή τους ήταν η βόσκηση από αγροτικά ζώα. Προκειμένου, όμως, να εκτιμηθεί η επίδραση της βόσκησης στη εξέλιξη της βλάστησης επιλέχθηκε και ένας αβόσκητος (περιφραγμένος) αγρός ηλικίας 20 ετών για να συγκριθεί με τον αντίστοιχο της ίδιας ηλικίας που ήταν γειτονικός και βοσκούνταν ελεύθερα. Σε κάθε πειραματική επιφάνεια των επτά αγρών πραγματοποιήθηκαν δειγματοληψίες εδάφους (μηχανική σύσταση, pH, οργανικός C, το N, λόγος C:N, εκχυλισιμός Ρ και εναλλακτικά κατιόντα Ca, Mg, K) και βλάστησης (κάλυψη και σύνθεση της βλάστησης, φυτοποικιλότητα, βιομάζα και χλωρίδα). Τα φυτικά είδη μετά τον προσδιορισμό τους κατατάχτηκαν σε λειτουργικές ομάδες με βάση τη μορφολογία των φυτών και τις βοτανικές οικογένειες στις οποίες ανήκαν. Επίσης, προσδιορίστηκαν λειτουργικές ομάδες με βάση το κύκλο ζωής, τη βιοτική μορφή και το κύκλο φωτοσύνθεσης. Επιπλέον, προσδιορίστηκαν τα λειτουργικά χαρακτηριστικά των κυρίαρχων φυτικών ειδών και συγκεκριμένα η ειδική φυλλική επιφάνεια, η περιεχόμενη ξηρή ουσία φύλλου, η συγκέντρωση φωσφόρου στο φύλλο, η συγκέντρωση αζώτου στο φύλλο, η οργανική ουσία και η συγκέντρωση άνθρακα στο φύλλο. Τα εδαφολογικά χαρακτηριστικά παρουσίασαν διακυμάνσεις μεταξύ των αγρών. Τα θρεπτικά στοιχεία από το ανώτερο στρώμα του εδάφους (βάθος 0-5 cm) προς το κατώτερο (βάθος 5-20 cm) μειώθηκαν. Η κάλυψη των ποωδών ειδών ήταν υψηλή στις αρχικές ηλικίες εγκατάλειψης και μειώθηκε σημαντικά στις μεταγενέστερες ηλικίες. Η συνολική κάλυψη και αυτή των ξυλωδών αυξήθηκαν στις προχωρημένες ηλικίες εγκατάλειψης. Στις αρχικές ηλικίες κυριαρχούσαν τα ετήσια, θερόφυτα είδη, που εμφανίζουν μεγάλη ειδική φυλλική επιφάνεια, υψηλή συγκέντρωση φωσφόρου και χαμηλή περιεχόμενη ξηρή ουσία στο φύλλο. Στις μεταγενέστερες ηλικίες κυριαρχούσαν τα πολυετή, ημικρυπτόφυτα με χαμηλή ειδική φυλλική επιφάνεια, υψηλή περιεχόμενη ξηρή ουσία και υψηλή συγκέντρωση άνθρακα στα φύλλα. Τα στάδια διαδοχής ήταν: ετήσιων ποωδών (θερόφυτων), ετήσιων και πολυετών ποωδών (θερόφυτων και ημικρυπτόφυτων), πολυετών ποωδών (ημικρυπτόφυτων και γεώφυτων) και πολυετών ποωδών και θαμνωδών ειδών (ημικρυπτόφυτων, χαμαίφυτων και φανερόφυτων). Η φυτοπoικιλότητα παρουσίασε τις μέγιστες τιμές στις μεσαίες ηλικίες εγκατάλειψης και μειώθηκε στις μεταγενέστερες. Η παραγωγή (ετήσια, παλιά και συνολική) αυξήθηκε με την ηλικία εγκατάλειψης. Η κάλυψη της βλάστησης επηρεάστηκε περισσότερο από το χρόνο εγκατάλειψης σε σχέση με τη βιομάζα. Καθοριστική επίδραση άσκησε ο χρόνος εγκατάλειψης και στη φυτοποικιλότητα, καθώς και στις διάφορες λειτουργικές ομάδες των φυτών, πλην της ομάδας των πολυετών πλατύφυλλων ποών. Μεταξύ των άλλων παραγόντων (πλην του χρόνου εγκατάλειψης) που επηρεάζουν τη διαδοχή της λιβαδικής βλάστησης στους εγκαταλειμμένους αγρούς, ο σπουδαιότερος φαίνεται να ήταν η ένταση βόσκησης από αγροτικά ζώα. Η μέτρια βόσκηση προκάλεσε μείωση της κάλυψης και της βιομάζας, αύξησε την ποικιλότητα, την ειδική φυλλική επιφάνεια και διευκόλυνε την εμφάνιση των ετήσιων θερόφυτων, ενώ η σύνθεση των λειτουργικών ομάδων δεν επηρεάστηκε σημαντικά.