Από τον πρώιμο αναρχισμό στην κοινωνική οικολογία του Μάρρεϋ Μπούκτσιν
Authors: Τσούνη Βασιλική 
Published: September 2021

Η παρούσα εργασία σκοπό έχει την παρουσίαση και την κριτική ενασχόληση με τις απόψεις αναφορικά με το Περιβάλλον από την αρχαιότητα ως και την εποχή μας. Καθώς τα οικολογικά προβλήματα είναι οξύτατα θα αναζητήσουμε και θα παρουσιάσουμε τις θέσεις εκείνες που θα μπορούσαν να αποτελέσουν προτάσεις για την Περιβαλλοντική Ηθική, έναν κλάδο της Εφαρμοσμένης Φιλοσοφίας, ο οποίος προέκυψε από την ανάγκη μετατόπισης της ηθικής θεώρησης από τον άνθρωπο στο περιβάλλον καθώς κάποια μέρη ή ολότητές του θα πρέπει να τυχόν ηθικής αντιμετώπισης από τον άνθρωπο γιατί διαφορετικά απειλείται ο ίδιος με εξαφάνιση. Με αφετηρία την Ελλάδα και τις θέσεις των αρχαίων Ελλήνων για το περιβάλλον και τη θεοποίηση της φύσης, η οποία θωρήθηκε ένα όλον που εμπεριέχει τον άνθρωπο και χαρακτηρίζεται από λογική και ευφυΐα, θα καταβληθεί προσπάθεια να καταγραφούν οι απόψεις των φιλοσόφων αλλά και των φιλοσοφικών σχολών για τη Φύση και τη σχέση ανθρώπου και περιβάλλοντος. Στη συνέχεια θα παρουσιαστούν οι πεποιθήσεις, οι προερχόμενες από τη Θρησκεία και συγκεκριμένα αυτές των εκπροσώπων της χριστιανικής θρησκείας αλλά και οι προτάσεις Αυτής για την επίλυση των περιβαλλοντικών ζητημάτων. Ακολούθως θα σχολιασθεί η σχέση ανθρώπου και φύσης κατά το 18ο και 19ο αιώνα καθώς σταδιακά οι κοινωνίες εισέρχονται στο στάδιο της εκτεχνίκευσης και της αστικοποίησης λαμβάνοντας υπόψη και την απόδοση της σχέσης αυτής μέσα από την Τέχνη. Καταγράφεται επίσης το αίτημα για ισότητα και ανταλλαγή ειδών, η θεωρία του Μουτουελισμού, όπως αυτή διατυπώθηκε από τον Πιερ Ζοζέφ Προυντόν, αλλά και οι προτάσεις του Μιχαήλ Μπακούνιν για την κατάργηση των θεσμών και την αναγέννηση τη φυσικής τάξης πραγμάτων καθώς η φύση είναι πρωτίστως μια φυσική αναγκαιότητα αλλά και ο αντίκτυπος των θέσεων τους στο σύγχρονο οικολογικό πρόβλημα. Επιπρόσθετα παρουσιάζεται η οικοαναρχική Φιλοσοφία του Ελιζέ Ρεκλύ, η πρόταξη δηλαδή του αγροτικού πολιτισμού έναντι του ανθρωποκεντρισμού, αλλά και οι θέσεις του Π. Κροποτκιν, ενός εξέχοντα αποκεντρωτιστή στοχαστή, τον οποίο ο Μ. Μπούκτσιν θεωρεί εμπνευστή της κοινωνικής οικολογίας, αναφορικά με τη δημιουργία μιας αναρχικής κοινότητας η οποία θα είναι αυτάρκης ,πέρα από οικονομικοκοινωνικά συμφέροντα και θα προκύψει από την κατάργηση του Κράτους και την αντικατάστασή του από εθελοντικές ενώσεις. Παράλληλα θα εντοπίσουμε τις θέσεις του για την αλληλεγγύη μεταξύ των οργανισμών και την πεποίθησή του για την ύπαρξη ηθικότητας στη φύση καθώς και την πίστη του ότι η αλληλοβοήθεια είναι η πρώτη πηγή ηθικών αισθημάτων στον άνθρωπο. Θα αναλυθούν επίσης οι θέσεις του Ε. Μαλατέστα για την αναρχία ως φυσική τάξη καθώς και την αναγκαιότητα ύπαρξης αγάπης και αλληλεγγύης μεταξύ των όντων. Θα γίνει αναφορά στο κοινοτικό ρεύμα στην Ισπανία το 1936-1938 καθώς και σε κινήματα στη Λατινική Αμερική αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο με στόχο την κολεκτιβοποίηση. Στη συνέχεια, στο δεύτερο μέρος θα ασχοληθούμε με τις βασικές θέσεις της Κοινωνικής Οικολογίας όπως αυτές απορρέουν από το έργο του ιδρυτή του κινήματος Μ. Μπούκτσιν, ο οποίος μέσα από την βασική του θεωρία, τον Κομμουναλισμό προτείνει μια μη ιεραρχική κοινωνία. Θα προσπαθήσουμε εδώ να προσδιορίσουμε το ηθικό μήνυμα που μπορούμε να εξάγουμε από τη φύση μέσω της Κοινωνικής Οικολογίας και να προσδιορίσουμε τις θετικές επιδράσεις του κινήματος αυτού για το περιβάλλον. Θα παρουσιαστούν επίσης και απόψεις- προτάσεις οι οποίες προβλημάτισαν και προβληματίζουν διαχρονικά καθώς ασκούν κριτική στον Πολιτισμό και την Τεχνολογία όπως ο Πρωτογονισμός του Τ. Ζερζάν και η Αποανάπτυξη του Σ. Λατούς. Τέλος στο τρίτο μέρος γίνεται μια προσπάθεια κριτικής αποτίμησης των θέσεων αυτών και μια αναζήτηση των στοιχείων εκείνων που θα μπορούσαν να αποτελέσουν τρόπους άμεσης αντιμετώπισης του οικολογικού προβλήματος στις μέρες μας καθώς σήμερα περισσότερο από ποτέ καλούμαστε να θεμελιώσουμε ηθικές σχέσεις, να επανεξετάσουμε δηλαδή τα καθήκοντά μας απέναντι στη φύση.