Συγκριτική μελέτη της εξέλιξης της υγείας του μαστού και της ηπατικής λειτουργίας αγελάδων γαλακτοπαραγωγής με ή χωρίς υποκλινική μαστίτιδα
Authors: Θεμιστοκλέους Κωνσταντίνος 
Published: March 2024

Στις αγελάδες γαλακτοπαραγωγής το διάστημα από το τελευταίο στάδιο της κυοφορίας έως και το πρώιμο στάδιο της γαλακτικής περιόδου είναι κρίσιμο τόσο για την υγεία του μαστού, όσο και για την ηπατική λειτουργία τους. Στην παρούσα μελέτη παρατήρησης διερευνήθηκε η σχέση της υγείας και παραγωγικής απόδοσης του μαστού με την ηπατική λειτουργία στο παραπάνω χρονικό διάστημα, αξιοποιώντας σύγχρονα διαγνωστικά εργαλεία που είναι διαθέσιμα στο πεδίο της εκτροφής. Πραγματοποιήθηκαν 17 επαναλαμβανόμενες μετρήσεις σε 21 κλινικά υγιείς αγελάδες φυλής Χόλσταϊν από μία εκτροφή της Π.Ε. Θεσσαλονίκης, 11 πρωτότοκες και 10 πολύτοκες. Κάθε ζώο μετρήθηκε την 7η ημέρα πριν από την είσοδό του στην ξηρά περίοδο, την ημέρα εισόδου στην ξηρά περίοδο, την 3η, 7η, 21η, 35η ημέρα της ξηράς περιόδου, 7 και 3 ημέρες πριν από τον αναμενόμενο τοκετό, την ημέρα του τοκετού και τις ημέρες 3, 7, 14, 30, 45, 60, 75, 90 της νέας γαλακτικής περιόδου. Σε όλη τη διάρκεια της μελέτης οι αγελάδες σταβλίζονταν στους ίδιους χώρους και λάμβαναν το ίδιο ενιαίο σιτηρέσιο, ανάλογα με το παραγωγικό τους στάδιο, είχαν την ίδια διαχείριση και έλαβαν όλες θεραπεία με αντιβιοτικά ξηράς περιόδου. Η αιματική ροή στη μαστική φλέβα και στην πυλαία φλέβα εξετάστηκε με έγχρωμο Doppler και καταγράφηκαν: η διάμετρος (MVDiam, PVDiam), το εμβαδό σε κάθετη τομή (MVCSA, PVCSA) η απόσταση της μαστικής φλέβας από την επιφάνεια το δέρματος (MVDepth, PVDepth), η μέση ταχύτητα ροής στη διάρκεια ενός καρδιακού κύκλου (MVTAMV, PVTAMVmax), η μέγιστη ταχύτητα (MVVmax, PVVmax) και ο όγκος ροής (MVBFVol, PVBFVol). Η εξέταση του μαστικού και του ηπατικού παρεγχύματος έγινε με υπερηχοτομογραφία (B-mode). Η ανάλυση ηχοϋφής των υπερηχοτομογραφημάτων έγινε με 15 στατιστικές παραμέτρους πρώτης, δεύτερης και ανώτερης τάξης. Αυτές περιλάμβαναν τη μέση τιμή απόχρωσης του γκρι (NPV), την τυπική απόκλιση των τιμών της απόχρωσης του γκρι (PSD), τη λοξότητα (SKEW), την κύρτωση (EXC), την αντίθεση (CON), τη συσχέτιση (CORR), την εντροπία (ENT), την ομοιογένεια (HOM), το ποσοστό διαδρομών (RunPer), την έμφαση μακρών διαδρομών (LRE), την κατανομή των επιπέδων του γκρι (GVD), την κατανομή του μήκους των διαδρομών (RunLDistr), τη μέση τιμή της κλίσης (GradMV), τη διακύμανση των τιμών της κλίσης (GradVar) και το ποσοστό των κλίσεων με μη μηδενική τιμή (PNZGrad). Επίσης, καταγράφηκαν ο αριθμός σωματικών κυττάρων (SCC) από δείγματα γάλακτος ως δείκτης υποκλινικής μαστίτιδας, η ημερήσια γαλακτοπαραγωγή (DMY), ο δείκτης θρεπτικής κατάστασης, το πάχος υποδόριου λίπους με υπερηχοτομογραφία και η περίμετρος στέρνου στην πορεία του χρόνου. Τέλος, μετρήθηκε το ύψος ακρωμίου των ζώων κατά την είσοδο στην έρευνα. Πραγματοποιήθηκε περιγραφική στατιστική ανάλυση για να παρουσιαστεί η πορεία των παραπάνω παραμέτρων σε βάθος χρόνου και επαγωγική στατιστική ανάλυση για τη μελέτη των σχέσεων μεταξύ των δεικτών υγείας και παραγωγικότητας του μαστού με τους αντίστοιχους του ήπατος. Η επαγωγική στατιστική ανάλυση έγινε με γραμμικά μοντέλα μικτών επιδράσεων.Στη μαστική φλέβα, ο MVBFVol, η MVTAMV και η MVVmax διέφεραν σημαντικά μεταξύ των τριών παραγωγικών σταδίων (p<0,01 και για τις τρεις), ενώ οι MVDepth, MVDiam και MVCSA παρέμειναν σταθερές. Ο MVBFVol συσχετίζεται σημαντικά με τη γαλακτοπαραγωγή και βρέθηκε ότι αυξάνεται κατά 0,25 L/min για κάθε 1 kg αύξησης της DMY, διατηρώντας όλες τις υπόλοιπες μεταβλητές σταθερές. Αντίθετα, η αύξηση του αριθμού σωματικών κυττάρων στο γάλα σχετίζεται με μείωση του MVBFVol. Οι παράμετροι NPV, PSD και LRE της ηχοϋφής του μαστικού παρεγχύματος σχετίζονται σημαντικά με την DMY. Οι παράμετροι NPV, PSD, HOM, ENT, GMV και GradVar της ηχοϋφής του μαστικού παρεγχύματος σχετίζονται σημαντικά με τον SCC. Στην πυλαία φλέβα, ο PVBFVol, η PVTAMVmax, η PVVmax, η PVDiam και το PVCSA διέφεραν σημαντικά μεταξύ των τριών παραγωγικών σταδίων (p<0,01 και για τις 5), ενώ το PVDepth παρέμεινε σταθερό (p=0,235). Ο PVBFVol συσχετίζεται σημαντικά με τη γαλακτοπαραγωγή και βρέθηκε ότι αυξάνεται κατά 1,68% για κάθε 1 kg αύξησης της DMY, διατηρώντας όλες τις υπόλοιπες μεταβλητές σταθερές. Αντίθετα, ο PVBFVol εμφάνισε αρνητική συσχέτιση με τον αριθμό σωματικών κυττάρων. Οι παράμετροι NPV και PSD της ηχοϋφής του ηπατικού παρεγχύματος εμφάνισαν σημαντική συσχέτιση με την DMY, όπως επίσης οι NPV, SKEW και CON με τον SCC. Οι PVBFVol και MVBFVol εμφάνισαν σημαντική συσχέτιση μεταξύ τους. Τέλος, σε πολυπαραγοντική ανάλυση, ο PVBFVol συσχετίστηκε θετικά με την DMY και αρνητικά με τον δείκτη θρεπτικής κατάστασης και το πάχος υποδόριου λίπους.Η υπερηχοτομογραφική εξέταση του μαστικού και του ηπατικού παρεγχύματος, αλλά και της αιματικής ροής στη μαστική και στην πυλαία φλέβα με έγχρωμο Doppler είναι μία μη επεμβατική μέθοδος που μπορεί να εφαρμοστεί στο πεδίο της εκτροφής. Βάσει των αποτελεσμάτων της έρευνας προκύπτει ότι οι στατιστικές παράμετροι δεύτερης και ανώτερης τάξης μπορούν να παρέχουν χρήσιμες πληροφορίες για την ηχοϋφή του μαστικού και του ηπατικού παρεγχύματος. Η ποσότητα του γάλακτος που περιέχεται στο εκφορητικό σύστημα του μαστού, αλλά και η υψηλή συγκέντρωση σωματικών κυττάρων στο γάλα κατά την υποκλινική μαστίτιδα επιδρούν σημαντικά σε ορισμένες παραμέτρους ηχοϋφής του μαστού. Την ίδια στιγμή, η ηχοϋφή του ήπατος επηρεάζεται, αφενός, από την υψηλή γαλακτοπαραγωγή, η οποία επιφέρει μεταβολικές αλλαγές και κινητοποίηση των σωματικών αποθεμάτων και, αφετέρου, από την υποκλινική μαστίτιδα που περιορίζει το ύψος γαλακτοπαραγωγής. Επιπλέον, η γαλακτοπαραγωγή συσχετίζεται θετικά με τον όγκο αιματικής ροής στη μαστική φλέβα αλλά και στην πυλαία φλέβα. Αυτό ενισχύει τη θέση ότι η γαλακτοπαραγωγή δεν επηρεάζει μόνο την αιματική ροή αγγείων που σχετίζονται άμεσα με τον μαστό, αλλά ολόκληρο το κυκλοφορικό σύστημα. Η μείωση της γαλακτοπαραγωγής εξαιτίας της υποκλινικής μαστίτιδας οδηγεί σε μείωση του όγκου ροής αίματος τόσο στη μαστική φλέβα, όσο και στην πυλαία φλέβα. Ο αυξημένος όγκος ροής στην πυλαία φλέβα που παρατηρείται κατά την υψηλή γαλακτοπαραγωγή υποδεικνύει μία αύξηση του μεταβολικού ρυθμού. Η αύξηση αυτή συνοδεύεται από κινητοποίηση των σωματικών αποθεμάτων, κάτι που αντανακλάται στην αρνητική συσχέτιση του όγκου ροής στη πυλαία φλέβα με τον δείκτη θρεπτικής κατάστασης και το πάχος του υποδόριου λίπους. Εν κατακλείδι, συμπεραίνουμε ότι το μαστικό παρέγχυμα μεταβάλλεται ανάλογα με το παραγωγικό στάδιο και την κατάσταση της υγείας του μαστού. Η αιμάτωση του μαστού αυξομοιώνεται προκειμένου να ανταποκριθεί στις ανάγκες της γαλακτοπαραγωγής και μειώνεται παρουσία υποκλινικής μαστίτιδας. Το ήπαρ προσαρμόζει τη λειτουργία του για να εξυπηρετήσει τις απαιτήσεις του μαστού σε θρεπτικά συστατικά και, συνεπώς, η ηπατική αιμάτωση και ηχοϋφή μεταβάλλονται ανάλογα με την παραγωγική φάση του μαστού, αλλά και την κατάσταση της υγείας του.