Η σχέση των ειδικών μαθησιακών δυσκολιών (ΕΜΔ) και της διαταραχής ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ) με τον σχολικό εκφοβισμό (bullying)
Authors: Βρακάς Γεώργιος 
Published: July 2024

Πρωταρχικός ερευνητικός στόχος της παρούσας έρευνας, υπήρξε η διερεύνηση της σχέσης μεταξύ του σχολικού εκφοβισμού και των ΕΜΔ (ειδικές μαθησιακές δυσκολίες) και της ΔΕΠ-Υ (διαταραχή ελλειμματικής προσοχής παρορμητικότητας και υπερκινητικότητας), δηλαδή εάν και κατά πόσο συχνότερα οι μαθητές των τριών τάξεων του γυμνασίου με ΕΜΔ και ΔΕΠ-Υ εμπλέκονται σε περιστατικά σχολικού εκφοβισμού σε υψηλότερο βαθμό σε σχέση με τους ομότιμους τους χωρίς ΕΜΔ και ΔΕΠ-Υ. Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών 5ης έκδοσης (DSM-5), οι Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες αφορούν σε μία κατηγορία δυσκολιών στις σχολικές δεξιότητες και χαρακτηρίζονται ως Μαθησιακές Διαταραχές: Διαταραχή της ανάγνωσης, Διαταραχή των μαθηματικών, Διαταραχή της γραπτής έκφρασης, ΜΔ μη προσδιοριζόμενης αλλιώς και Ειδική Μαθησιακή Διαταραχή. Στην παρούσα διατριβή χρησιμοποιείται εναλλακτικά ο όρος Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες ως συνώνυμος του όρου Ειδικές Μαθησιακές Διαταραχές. Ο όρος μαθησιακές δυσκολίες που αντικαταστάθηκε με το όρο ΕΜΔ προτάθηκε από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 στις ΗΠΑ από συλλόγους εκπαιδευτικών και ειδικών παιδαγωγών και είναι ένας ιδιαίτερα φιλικός και λειτουργικός όρος τόσο για τους εκπαιδευτικούς όσο και για τους γονείς των παιδιών με τις αντίστοιχες δυσκολίες (Πολυχρονοπούλου, 2012· Παντελιάδου 2011). Στην έρευνα συμμετείχαν συνολικά 700 μαθητές [339 αγόρια (49.1%) και 351 κορίτσια(50.9%), 172 (24,57%) με διάγνωση ΕΜΔ, 144 (20,57%) με διάγνωση διάσπασης προσοχής, 92 (13,14%) με διάγνωση παρορμητικότητας, 81 (11,57%) με διάγνωση υπερκινητικότητας], που φοιτούσαν σε Γυμνάσια της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας της Δυτικής Θεσσαλονίκης, στα οποία λειτουργούσαν τμήματα ένταξης. Επιμέρους στόχοι της έρευνας ήταν να καταγραφούν οι απόψεις των μαθητών για τον σχολικό εκφοβισμό, οι επιπτώσεις που είχε ο εκφοβισμός στους μαθητές θύματα ή θύτες, το αν οι μαθητές παραβρέθηκαν ως παρατηρητές σε περιστατικά σχολικού εκφοβισμού και ποια ήταν η αντίδραση τους, τους λόγους που επέλεξαν να παρέμβουν ή να μην παρέμβουν σε ένα περιστατικό σχολικού εκφοβισμού. Επίσης διερευνήθηκε το κατά πόσο η συμμετοχή των μαθητών στα περιστατικά σχολικού εκφοβισμού είτε ως θύματα, είτε ως θύτες, είτε ως παρατηρητές διαφοροποιείται από το εάν είχαν ΕΜΔ ή ΔΕΠ-Υ, έγινε προσπάθεια ανάδειξης τόσο των αιτιών εξαιτίας των οποίων οι μαθητές θυματοποιήθηκαν, όπως επίσης και των χαρακτηριστικών των θυτών και των θυμάτων στα περιστατικά σχολικού εκφοβισμού. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην διερεύνηση της σχέσης της αυτοεικόνας (αυτοεκτίμησης – αυτοαντίληψης) των μαθητών και του ρόλου τους κυρίως ως θύτες ή θύματα στα περιστατικά σχολικού εκφοβισμού, ενώ εξετάστηκε και η ύπαρξη ενδεχόμενων σημαντικών διαφορών μεταξύ του επιπέδου αυτοεικόνας (αυτοεκτίμησης – αυτοαντίληψης) και της συμμετοχής σε περιστατικά σχολικού εκφοβισμού των μαθητών με ΕΜΔ και ΔΕΠ-Υ και των τυπικά αναπτυσσόμενων μαθητών. Αναζητήθηκε και τελικώς διαπιστώθηκε στα αποτελέσματα της έρευνας η ύπαρξη προβλεπτικών παραγόντων του εκφοβισμού. Από τα αποτελέσματα της έρευνας επιβεβαιώθηκαν σε ικανοποιητικό βαθμό τα αρχικά τιθέμενα ερευνητικά ερωτήματα–υποθέσεις. Έτσιλοιπόν στα αποτελέσματα κατεγράφη ως η κυριότερη αιτία σχολικού εκφοβισμού η εξωτερική εμφάνιση των θυμάτων και εν συνεχεία η ύπαρξη ΕΜΔ. Εν συνεχεία τα αποτελέσματα έδειξαν πως οι θύτες ήταν κατά κύριο λόγο συμμαθητές των θυμάτων και μαθητές χωρίς ΕΜΔ ή ΔΕΠ-Υ. Επίσης φάνηκε στα αποτελέσματα εμφαντικά η αναμενόμενη σύμφωνα με τη βιβλιογραφία στάση αδιαφορίας / απλής παρατήρησης που επέδειξαν οι παριστάμενοι μαθητές στον σχολικό εκφοβισμό και ως αποτέλεσμα του φόβου τους έναντι του θύτη. Διαφάνηκε από τα αποτελέσματα ότι οι διαγνωσμένοι μαθητές με ΕΜΔ και ΔΕΠ-Υ είχαν σημαντικά χαμηλότερο επίπεδο αυτοεικόνας (αυτοεκτίμησης-αυτοαντίληψης) από τους μαθητές χωρίς ΕΜΔ και ΔΕΠ-Υ. Η ανάλυση των αποτελεσμάτων έδειξε ότι η ύπαρξη διαγνώσεων για ΕΜΔ και ΔΕΠ-Υ επιδρά αρνητικά στο επίπεδο αυτοεικόνας (αυτοεκτίμησης– αυτοαντίληψης) των μαθητών και με την σειρά του το επίπεδο αυτοεικόνας (αυτοεκτίμησης–αυτοαντίληψης) των μαθητών επιδρά αρνητικά στο βαθμό στον οποίο οι μαθητές έχουν πέσει θύματα σχολικού εκφοβισμού, γεγονός που σημαίνει ότι στους μαθητές με υψηλά επίπεδα αυτοεικόνας (αυτοεκτίμησης – αυτοαντίληψης) ελαχιστοποιούνται οι πιθανότητες θυματοποίησης. Ευχής έργο θα ήταν τα αποτελέσματα της έρευνας να συμβάλουν στην περαιτέρω πληροφόρηση-ενημέρωση της εκπαιδευτικής κοινότητας σχετικά με το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού και τα αίτια εκδήλωσης του, καθώς και στη δημιουργία προγραμμάτων παρέμβασης και πρόληψης του σχολικού εκφοβισμού. Τέλος θα ήταν εξόχως σημαντικό για τον ερευνητή αν τα αποτελέσματα της έρευνας μπορούσαν να συνεισφέρουν μελλοντικά στην ενίσχυση της συνειδητοποίησης από μέρους των εκπαιδευτικών, του ότι οι μαθητές με ΕΜΔ και ΔΕΠ-Υ αποτελούν μία ομάδα υψηλής επικινδυνότητας για συμμετοχή σε περιστατικά σχολικού εκφοβισμού και κατά κύριο λόγο με το ρόλο του θύματος.