Επιπτώσεις των συγκεντρώσεων των μικροκυστινών σε υδρόβιους ζωικούς οργανισμούς
Authors: Παπαδημητρίου Θεοδότη 
Published: January 2014

Τα κυανοβακτήρια αποτελούν φυσικό κομμάτι του γήινου οικοσυστήματος, εδώ και 3 δισεκατομμύρια χρόνια, και η τοξικότητα τους ήταν ήδη γνωστή στον ανθρώπινο πληθυσμό εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια. Εσωτερικά ύδατα με ποικίλα τροφικά επίπεδα αποτελούν τα συνηθέστερα ενδιαιτήματα των κυανοβακτηρίων. Ο ευτροφισμός των λιμνών και κατά συνέπεια η άνθηση των κυανοβακτηρίων είναι υπεύθυνες για μια σειρά δυσάρεστων γεγονότων που διαταράσσουν την ισορροπία των λιμναίων οικοσυστημάτων, ανάμεσα σε αυτά και η παραγωγή κυανοτοξινών. Οι κυανοτοξίνες είναι επικίνδυνες για τα ζώα και τον άνθρωπο, καθώς αυτές μπορούν να προκαλέσουν ασθένεια ακόμα και θνησιμότητα σε συγκεντρώσεις που απαντώνται στο φυσικό περιβάλλον. Από τις κυανοτοξίνες μεγαλύτερη εξάπλωση και αφθονία παρουσιάζουν οι ηπατοτοξίνες, όπως οι μικροκυστίνες και οι νοντουλαρίνες. Ο κύριος μηχανισμός τοξικότητας των μικροκυστινών είναι η μη αναστρέψιμη αναστολή των πρωτεϊνικών φωσφατασών 1 και 2Α. Η βιοσυσσώρευση των μικροκυστινών έχει αποδειχθεί σε μια πληθώρα υδρόβιων και χερσαίων οργανισμών. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η κάλυψη του κενού που υπάρχει στη διεθνή και ελληνική βιβλιογραφία σχετικά με την παρουσία των μικροκυστινών στα εσωτερικά ύδατα και την επίδραση των παραπάνω τοξινών στους υδρόβιους ζωϊκούς οργανισμούς. Η προσέγγιση του στόχου έγινε με α) τον προσδιορισμό της συγκέντρωσης των μικροκυστινών (ενδοκυττάριων και εξωκυττάριων) στο νερό εσωτερικών υδάτινων οικοσυστημάτων της Ελλάδος, β) τον προσδιορισμό της συγκέντρωσης των μικροκυστινών στους ιστούς τους ιχθύος Carassius gibeliο, των ελληνικών εσωτερικών υδάτινων οικοσυστημάτων, γ) την εκτίμηση των παραμέτρων της ποιότητας του νερού της λίμνης Παμβώτιδας, που συμβάλλουν στην ετήσια δυναμική των μικροκυστινών, δ) την εκτίμηση της διαφορετικής ευαισθησίας στις μικροκυστίνες, που εμφανίζουν οι ιχθύες του είδους Rutilus panosi, ανάλογα με το μέγεθος τους, ε) τον προσδιορισμό της εποχιακής κατανομής των μικροκυστινών σε υδρόβιους οργανισμούς της Λίμνης Παμβώτιδας, στ) την εκτίμηση της πιθανής βιομεγένθυσης των μικροκυστινών διαμέσου της τροφικής αλυσίδας, ζ) τον έλεγχο της τοξικότητας των κυανοβακτηριακών εκχυλισμάτων της Λίμνης Παμβώτιδας με τη χρήση βιοδοκιμών σε επίμυες και σε ιχθύες του είδους Danio rerio και η) τη διερεύνηση της πιθανής απειλής της δημόσιας υγείας από την παρουσία των μικροκυστινών στα ελληνικά εσωτερικά υδάτινα οικοσυστήματα. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης, ανιχνεύθηκαν σημαντικές ποσότητες μικροκυστινών στα εσωτερικά υδάτινα οικοσυστήματα που εξετάστηκαν (με τη χρήση της ενζυμοσυνδεόμενης ανοσοπροσροφητικής τεχνικής [ELISA]). Οι συγκεντρώσεις των μικροκυστινών διέφεραν σημαντικά ανάμεσα στα οικοσυστήματα. Στη Λίμνη Κορώνεια εντοπίστηκαν οι υψηλότερες συγκεντρώσεις εξωκυττάριων (3748.6 ng MC-LR eq /l) και ενδοκυττάριων μικροκυστινών (15896 ng MC-LR eq /l), σε σχέση με τα υπόλοιπα υδάτινα συστήματα. Αντιθέτως, στη Λίμνη Βόλβη εντοπίστηκαν οι χαμηλότερες συγκεντρώσεις εξωκυττάριων (209.56 ng MC-LR eq /l) και ενδοκυττάριων μικροκυστινών (1086 ngMC-LReq/l). Στα υπόλοιπα υδάτινα οικοσυστήματα, εντοπίστηκαν ενδιάμεσες συγκεντρώσεις εξωκυττάριων και ενδοκυττάριων μικροκυστινών. Από αυτά, υψηλές συγκεντρώσεις μικροκυστινών βρέθηκαν στις Λίμνες Καστοριά (3426 ng MC-LReq/l και 15842 ngMC-LReq/l για τις εξωκυττάριες και ενδοκυττάριες μικροκυστίνες, αντιστοίχως) και Παμβώτιδα (1791 ng MC-LReq/l και 11286 ng MC-LR eq /l για τις εξωκυττάριες και ενδοκυττάριες μικροκυστίνες, αντιστοίχως). Χαμηλότερες συγκεντρώσεις εντοπίστηκαν στις Λίμνες: Τριχωνίδα (230 ng MC-LReq/l και 1226 ngMC-LReq/l για τις εξωκυττάριες και ενδοκυττάριες μικροκυστίνες, αντιστοίχως) και Βεγορίτιδα (523 ng MC-LReq /l και 1346 ng MC-LReq /l για τις εξωκυττάριες και ενδοκυττάριες μικροκυστίνες, αντιστοίχως).