Η αρχιτεκτονική πράξη ως ρητορικό επιχείρημα στη μεταπολεμική συνθήκη του ελληνικού τουρισμού
Authors: Αθανασίου Αιμιλία 
Published: September 2021

Κύριο ερευνητικό ερώτημα της παρούσας διατριβής αποτέλεσε ο ρητορικός λόγος που εκφέρεται από τα ίδια τα κτίρια και την αρχιτεκτονική τους. Ειδικότερα, ο λόγος που μεταφέρεται στους πολίτες/θεατές με τη διαμεσολάβηση και την επιτελεστικότητα του δομημένου χώρου σε συγκεκριμένες ιστορικές συνθήκες αλλαγής παραδείγματος και ανάδυσης εκδοχών της νεωτερικότητας, με στόχο την εκπαίδευση της κοινωνίας σε μια νέα πραγματικότητα. Η θεωρούμενη ως αυτονόητη αντίληψη ότι ο χώρος έχει πολιτική διάσταση σχηματοποίησε ως βασικό κίνητρο αυτής της έρευνας την πρόθεση τεκμηρίωσης της αρχιτεκτονικής πράξης ως συστήματος πολιτικής διαχείρισης και άσκησης της εξουσίας και ως συστήματος μεταρρύθμισης και εκπαίδευσης του πολίτη. Για τον σκοπό αυτό, επιχειρήθηκε η εργαλειακή κατασκευή μιας αναλογίας της αρχιτεκτονικής/οπτικής αντίληψης με τη ρητορική/λεκτική. Ως εκ τούτου, βασική υπόθεση εργασίας αποτελεί η θέση ότι η αρχιτεκτονική ως σύστημα διαχείρισης της δημόσιας ζωής είναι ένα ρητορικό σύστημα που λειτουργεί και στηρίζει τους όρους πρόσληψής του στην εκφορά του ως δημόσιος λόγος, κατ’ αντιστοιχία με τη ρητορική τέχνη, όπως αυτή επινοήθηκε ως σύστημα διαχείρισης του δημόσιου βίου στην ελληνική αρχαιότητα. Δηλαδή, ως συγκροτημένο σύστημα λόγου και αναπαράστασης, επικοινωνίας και πολιτικής χρήσης που εξασφάλιζε τη συνοχή και την εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας, καθώς και την εκπαίδευση και συμμετοχή του πολίτη στην άσκηση της δημοκρατίας. Τα ζητήματα που εξετάζονται στη διατριβή είναι: 1. Διερευνάται η πολιτική σημασία του δημόσιου χώρου, ως απότοκη της ρητορικής του ιδιότητας, δηλαδή η δυνατότητα συνέργειας του αρχιτεκτονικού έργου με τη ζωή των πολιτών όχι μόνο ως φορέα συμβόλων, αλλά ως επιτελεστικού μηχανισμού που οδηγεί στην πράξη και τη συμμετοχή. 2. Διερευνάται η σύνδεση της έννοιας της επιτελεστικότητας με την αρχιτεκτονική πράξη, και με το αρχιτεκτονικό γεγονός στην πόλη ως βιωματική εμπειρία και ως ενεργό συμμετοχή στη διαμόρφωση της καθημερινότητας. 3. Διερευνάται ο αρχιτεκτονικός λόγος ως φορέας μεταρρύθμισης στην πρώιμη νεωτερικότητα της Φλωρεντινής Δημοκρατίας του Alberti στην Αναγέννηση, της μοναρχίας του Louis XIV στη Γαλλία του 17ου αιώνα και της πόλης Chaux του αρχιτέκτονα C.-N. Ledoux στο τέλος του 18ου αιώνα. 4. Ειδικότερα διερευνάται η ρητορική των αρχιτεκτονικών μεταρρυθμιστικών προτύπων στην τουριστική πολιτική της ανασυγκρότησης στη μεταπολεμική Ελλάδα του Σχεδίου Μάρσαλ και της δεκαετίας του 1950. Η μεταπολεμική εποχή κρίθηκε ως το κατάλληλο πεδίο έρευνας λόγω της ανάδυσης εκδοχών νεωτερικότητας που αναπτύχθηκαν αρχιτεκτονικά στο ευρύτερο πεδίο του τουρισμού, πεδίου που εξετάζεται ως νεωτερικό φαινόμενο, ως μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης, αλλά και ως όχημα εκμοντερνισμού και εκπαίδευσης των νεοελλήνων μέσα από τρεις χαρακτηριστικές περιπτώσεις. 5. Διερευνάται η συμβολή του αμερικανισμού στον μεταπολεμικό ελληνικό τουρισμό ως διαδικασία μετάβασης της ελληνικής μεσαίας τάξης στον μοντερνισμό και τον δυτικό καταναλωτικό τρόπο ζωής, που διαμορφώθηκε σε μεγάλο βαθμό από τη ρητορική των μεγάλων έργων και της τουριστικής ανάπτυξης. Παρακολουθείται η επιρροή του αμερικανικού παράγοντα στην ανάπτυξη της ελληνικής ιδιωτικής ξενοδοχίας, αφενός μέσω της συνδικαλιστικής αντίθεσης των ξενοδόχων στις πολιτικές του Σχεδίου Μάρσαλ και αφετέρου μέσω των κυβερνητικών μεθοδεύσεων για την εγκατάσταση της αμερικανικών συμφερόντων διεθνούς ξενοδοχειακής αλυσίδας Hilton στην Αθήνα. 6. Τέλος, διερευνάται η επίκληση της αρχαιότητας στην τουριστική συνθήκη και η εντατική χρήση της υπεραξίας της για τις ανάγκες του τουρισμού, τόσο στην αρχιτεκτονική των ελληνικών περιπτέρων στις διεθνείς εκθέσεις και στο έργο των αρχιτεκτόνων Δημήτρη και της Αλεξάνδρας Μωρέτη, όσο και στη διαδικασία καθιέρωσης του αρχαιολογικού τοπίου της αρχαίας Επιδαύρου σε διεθνή τουριστικό προορισμό κατά τη δεκαετία του 1950 από τον ΕΟΤ, μέσω αναστηλωτικών επεμβάσεων, εκσυγχρονιστικών τεχνικών έργων, εντατικής αναφύτευσης και διοργάνωσης του φεστιβάλ αρχαίου δράματος.