Εφαρμογή της δοκιμασίας ελέγχου ποιότητας δεξιοτήτων των άνω άκρων (QUEST) σε παιδιά με εγκεφαλική παράλυση
Authors: Δουλιανάκη Ελένη 
Published: August 2021

Εισαγωγή: Η εγκεφαλική παράλυση (ΕΠ) είναι μία μόνιμη διαταραχή της στάσης και της κίνησης του ανθρώπινου σώματος που προκαλείται από μη εξελισσόμενη ανωμαλία ή βλάβη του αναπτυσσόμενου και ανώριμου κεντρικού νευρικού συστήματος, πριν κατά ή μετά την γέννηση και για όσο διαρκεί η διαδικασία της ωρίμανσης. Η ημιπληγική σπαστική ΕΠ αποτελεί την συχνότερη μορφή ΕΠ μεταξύ των τελειόμηνων νεογνών και την δεύτερη σε συχνότητα, μετά την σπαστική διπληγία, μεταξύ των προώρων νεογνών. Η δυσλειτουργία του άνω άκρου είναι κοινή στην ΕΠ, ιδιαίτερα στα παιδιά με σπαστική ημιπληγία. Το 1990 ο Rosenbaum και συν. δημιούργησαν μια δοκιμασία μέτρησης της λειτουργικότητας του σπαστικού άνω άκρου για την διερεύνηση της κινητικότητάς του: το Quality of Upper Extremity Skills Test (QUEST) που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε παιδιά 18 μηνών έως 8 χρόνων. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν: 1) η μέτρηση της λειτουργικότητας του σπαστικού άνω άκρου κατά την πορεία του χρόνου με το πρόγραμμα παρέμβασης που ακολουθούσαν οι ασθενείς (εργοθεραπεία - φυσιοθεραπεία), 2) η μέτρηση της λειτουργικότητας του σπαστικού άνω άκρου πριν και μετά την ενδομυϊκή χορήγηση ΑΤ στο άνω άκρο και 3) ο έλεγχος της αξιοπιστίας του QUEST. Υλικό και Μέθοδοι: Συμμετείχαν 61 παιδιά με σπαστική μορφή εγκεφαλικής παράλυσης (σπαστική ημιπληγία και σπαστική διπληγία) ηλικίας 19 μηνών ως 8,5 ετών. Χωρίστηκαν σε δύο ομάδες, Α και Β. Στην ομάδα Α συμμετείχαν 12 ασθενείς με σπαστική ημιπληγία, οι οποίοι υποβλήθηκαν σε ενδομϋική χορήγηση ΒΤΧ στο άνω άκρο και ταυτόχρονα ακολουθούσαν, εξατομικευμένα, το πρόγραμμα παρέμβασης που τους είχε καθοριστεί από τους θεράποντες ιατρούς. Το QUEST εφαρμόστηκε πριν την έγχυση ΒΤΧ (χρονική στιγμή t₀), 6 εβδομάδες μετά την έγχυση (χρονική στιγμή tb) όπου η ΒΤΧ έχει το μέγιστο της δράσης της, καθώς και 6 μήνες μετά (χρονική στιγμή t₁) που η δράση της τοξίνης έχει σχεδόν εξαλειφθεί. Στην ομάδα Β συμμετείχαν 37 ασθενείς με σπαστική ημιπληγία και 12 ασθενείς με σπαστική διπληγία (σύνολο 49 ασθενείς), οι οποίοι ακολουθούσαν πρόγραμμα παρέμβασης (εργοθεραπεία-φυσιοθεραπεία) και οι οποίοι εξετάστηκαν με το QUEST αρχικά σε μια χρονική στιγμή t₀, και επανεξετάστηκαν σε προκαθορισμένο χρονικό διάστημα, μετά την παρέλευση 6 μηνών (χρονική στιγμή t₁) από την πρώτη εξέταση. Επίσης σε 8 ασθενείς (4 ασθενείς με σπαστική διπληγία και 4 ασθενείς με σπαστική ημιπληγία) το QUEST εφαρμόστηκε από τον ίδιο εξεταστή σε χρόνο t₀ και μετά την παρέλευση 3-4 ημερών, προκειμένου να ελεγχθεί η αξιοπιστία της δοκιμασίας στην επαναλαμβανόμενη εφαρμογή του QUEST (test-retest reliability). Τέλος, σε 9 ασθενείς (3 με σπαστική διπληγία και 6 με σπαστική ημιπληγία) το QUEST εφαρμόστηκε ταυτόχρονα από τρεις εξεταστές, προκειμένου να ελεγχθεί η αξιοπιστία της δοκιμασίας μεταξύ των εξεταστών (inter-rater reliability). Τέλος, σε 9 ασθενείς (3 με σπαστική διπληγία και 6 με σπαστική ημιπληγία) το QUEST εφαρμόστηκε ταυτόχρονα από τρεις εξεταστές, προκειμένου να ελεγχθεί η αξιοπιστία της δοκιμασίας μεταξύ των εξεταστών (inter-rater reliability). Αποτελέσματα: Από τα αποτελέσματα φάνηκε ότι στους ασθενείς της ομάδας Α, η μεταβολή στη βαθμολογία του QUEST από την πρώτη εξέταση πριν την έγχυση ΑΤ (t₀) έως την εξέταση 6 εβδομάδες μετά την έγχυση (tb) ήταν στατιστικά σημαντική τόσο στο συνολικό τεστ QUEST όσο και στις επιμέρους ενότητες α, β, γ, δ (p<0,05). Επίσης, η μεταβολή στη βαθμολογία του QUEST από την πρώτη εξέταση πριν την έγχυση ΑΤ (t₀) έως την επανεξέταση 6 μήνες μετά την έγχυση (t₁) ήταν στατιστικά σημαντική τόσο στο συνολικό τεστ όσο και στις ενότητες α, γ και δ, ενώ στην ενότητα β δεν παρατηρήθηκε σημαντική αλλαγή. Τέλος, η πτώση στις βαθμολογίες του QUEST από τις 6 εβδομάδες (tb) έως τους 6 μήνες (t₁), δεν είχαν στατιστικά σημαντικές διαφορές. Στους ασθενείς της ομάδας Β, η μεταβολή στη βαθμολογία του QUEST από την πρώτη εξέταση ως την επανεξέταση 6 μήνες μετά ήταν στατιστικά σημαντική. Ελέγχοντας ξεχωριστά τους 12 διπληγικούς ασθενείς της ομάδας Β (υποομάδα Β1) σε χρόνο t₀ και μετά από ένα εξάμηνο σε χρόνο t₁, φάνηκε ότι η μεταβολή του QUEST μετά από ένα εξάμηνο ήταν στατιστικά σημαντική (p<0,05) στο συνολικό QUEST και στην ενότητα β που χαρακτηρίζει τις εκλεκτικές κινήσεις της λεπτής κινητικότητας, ενώ στις ενότητες α, γ και δ, οι διαφορές που παρατηρήθηκαν δεν ήταν στατιστικά σημαντικές. Αντίθετα, από τη στατιστική ανάλυση ξεχωριστά των 37 ημιπληγικών ασθενών της ομάδας Β (υποομάδα Β2), φάνηκε ότι η μεταβολή στις βαθμολογίες από το χρόνο t₀ στο χρόνο t₁ μετά από ένα εξάμηνο, ήταν στατιστικά σημαντική τόσο στο σύνολο του QUEST, όσο και σε όλες τις επιμέρους ενότητες α, β, γ, δ. Τέλος, επιβεβαιώθηκε η αξιοπιστία του QUEST τόσο μεταξύ διαφορετικών εξεταστών την ίδια χρονική στιγμή (inter-rater reliability) όσο και από τον ίδιο εξεταστή μετά την παρέλευση τριών ημερών (test-retest reliability). Συμπέρασμα: Συμπερασματικά μπορούμε να πούμε ότι το QUEST αποτελεί ένα αξιόπιστο εργαλείο μέτρησης της λειτουργικότητας του σπαστικού άνω άκρου σε παιδιά με σπαστική ημιπληγία και διπληγία, με το οποίο αποτιμάται ταυτόχρονα η αποτελεσματικότητα του θεραπευτικού προγράμματος που ακολουθείται στην πορεία της εγκεφαλικής παράλυσης.