Εικόνες και πρακτικές των μαθηματικών σε δομές ειδικής εκπαίδευσης
Authors: Πιννίκα Βασιλεία 
Published: September 2021

Αντικείμενο έρευνας της παρούσας διατριβής είναι η μελέτη εικόνων των Μαθηματικών σε δομές Ειδικής Εκπαίδευσης με στόχο την αποτύπωση διαφοροποιήσεων που επηρεάζουν την διδασκαλία/μάθηση με άμεσο αλλά και έμμεσο τρόπο, καθώς επιδρούν αφενός στους γνωσιακούς στόχους, στις παιδαγωγικές συνθήκες και στο κοινωνικό περιβάλλον της εκπαιδευτικής μαθηματικής διαδρομής των μαθητών και μαθητριών της κάθε ειδικής δομής, αφετέρου στην αλληλεπιδραστική συνύπαρξη αυτών των δομών με και μέσα στην Γενική Εκπαίδευση. Ακολουθώντας τα σύγχρονα ερευνητικά πορίσματα της Διδακτικής Μαθηματικών, ενσωματώνουμε στην φαινομενολογία της εικόνας των Μαθηματικών τις συναισθηματικές, αξιακές/πολιτισμικές και κοινωνιολογικές/οικογενειακές διαστάσεις του φαινομένου της μαθησιακής και διδακτικής ενασχόλησης με τα Μαθηματικά σε κάθε επίπεδο. Ακολουθώντας τη συστημική θεώρηση του εκπαιδευτικού σχεδιασμού, προσεγγίζουμε τις δομές της Ειδικές Εκπαίδευσης μέσα από την μελέτη των τριών πραγματικοτήτων που προτείνει η Εκπαιδευτική Μηχανική, στα οποία περιγράφεται η εσωτερική λειτουργία και οι σχέσεις των εκπαιδευτικών δομών με τα συστήματα της εκπαίδευσης, της οικογένειας και της κοινωνίας. Την πραγματικότητα που περιγράφει η ερευνητική βιβλιογραφία, στην οποία συμπεριλαμβάνουμε ερευνητικά εργαλεία διάγνωσης γενικότερων εκπαιδευτικών αναγκών ή/και εστιασμένα στα Μαθηματικά που λειτουργούν πριν ή παράλληλα με την σχολική εκπαίδευση, καθώς και ευρήματα ερευνών της Διδακτικής των Μαθηματικών, που αξιολογούν μαθηματικές ικανότητες σε ήδη διαγνωσμένους μαθητικούς πληθυσμούς. Την πραγματικότητα που περιγράφει το θεσμικό/εκπαιδευτικό πλαίσιο, στην οποία περιλαμβάνουμε νόμους/οδηγίες ειδικής εκπαίδευσης, επίσημα σχολικά εγχειρίδια και αναλυτικά προγράμματα Μαθηματικών που χρησιμοποιούνται σε δομές Ειδικής Εκπαίδευσης. Την πραγματικότητα που περιγράφουν οι πρωταγωνιστές της Ειδικής Εκπαίδευσης, στην οποία περιλαμβάνουμε μαθητές/μαθήτριες, γονείς, εκπαιδευτικούς και στελέχη που εμπλέκονται στις πρακτικές της διδασκαλίας και μάθησης Μαθηματικών στις ειδικές δομές. Τα Μαθηματικά στην περίπτωση των πρωταγωνιστών εξετάζονται τόσο ως μάθημα σε συμβολικό επίπεδο (τι θα έπρεπε να γίνει κατά τη γνώμη του πρωταγωνιστή), σε πραγματικό επίπεδο (τι πραγματικά γίνεται κατά τη γνώμη του πρωταγωνιστή), και σε επιθυμητό επίπεδο (τι θα ήθελε να γίνει ο πρωταγωνιστής), όσο και ως κοινωνικό προϊόν. Κεντρικό σημείο της διατριβής αναδείχθηκε η κατασκευή του εργαλείου αποτύπωσης των εικόνων ώστε, έχοντας ενσωματώσει τέσσερις διαστάσεις της Διδακτικής των Μαθηματικών (αξίες, στάσεις, πεποιθήσεις, προσδοκίες), να μπορεί αφενός να προσαρμόζεται για κάθε Ειδική δομή της Εκπαίδευσης στις τρεις πραγματικότητες της Εκπαιδευτικής Μηχανικής, αφετέρου να μπορεί να αποτυπώνει συγκρίσιμα αποτελέσματα. Η έρευνα στις δύο πρώτες πραγματικότητες (ερευνητικής και θεσμικής προέλευσης) πραγματοποιήθηκε με ανάλυση περιεχομένου, ενώ το πραγματιστικό πεδίο μελετήθηκε με ερωτηματολόγια. Από την ανάλυση των αποτελεσμάτων, φαίνεται ότι προκύπτει μια ποικιλία εικόνων για τα Μαθηματικά στις δομές της Ειδικής Εκπαίδευσης (ποικιλία εσωτερική σε κάθε δομή και πολλαπλότητα ανάμεσα σε δομές), ενώ η απουσία ορισμένων μεταβλητών από τις τέσσερις διαστάσεις που συγκροτούν την εκάστοτε εικόνα φαίνεται να καλύπτεται αποσιωπημένα από τις εικόνες των άλλων ρόλων, λειτουργιών, δομών και πραγματικοτήτων. Η πολυπλοκότητα και επικαιρότητα της διατριβής αλλά και η δυσκολία κατασκευής του εργαλείου αποτύπωσης των εικόνων συνδέεται με το ότι τα Μαθηματικά κατέχουν κεντρικό ρόλο τόσο στη διάγνωση νοητικών δυσκολιών όσο και στην εγκύκλια εκπαίδευση, ειδική και γενική, ότι κάθε πραγματικότητα εμπεριέχει μια πολλαπλότητα ρόλων και λειτουργιών σε αλληλεπίδραση, ότι οι τρεις πραγματικότητες αλληλεπιδρούν σε κάθε δομή, ότι οι διαφορετικές σχολικές δομές αλληλεπιδρούν, καθώς ότι έχει υιοθετηθεί η κοινωνική/εκπαιδευτική επιλογή για συνύπαρξη μαθητών ειδικής και γενικής εκπαίδευσης στην προοπτική της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης. Ισχυριζόμαστε πως η ανάδειξη της πολλαπλότητας εικόνων των Μαθηματικών στις δομές της Ειδικής Εκπαίδευσης, θα συμβάλει στην αξιοποίηση της ποικιλίας από τον εκπαιδευτικό σχεδιασμό στην προοπτική μιας νέας πιο ανεκτικής και συμπεριληπτικής εκπαιδευτικής πραγματικότητας, ώστε όλοι οι μαθητές και μαθήτριες να έχουν ισότιμη πρόσβαση στην Μαθηματική Εκπαίδευση. Η νέα εκπαιδευτική πραγματικότητα της συνεκπαίδευσης θα πρέπει να εντάξει στον εκπαιδευτικό της σχεδιασμό τις συστημικές αλληλεπιδράσεις αυτών των αποσιωπημένων αλληλοεπικαλύψεων, έτσι ώστε να υπάρξουν καλύτερα μαθησιακά αποτελέσματα για όλους τους μαθητές/όλες τις μαθήτριες.