Χαρακτηριστικά και λειτουργικές ομάδες φυτών σε σχέση με την εξέλιξη της βλάστησης σε λιβαδικά τοπία
Authors: Παπαδημητρίου Μαρία 
Published: August 2021

Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν η μελέτη της απόκρισης των χαρακτηριστικών και των λειτουργικών ομάδων φυτών στην εξέλιξη της βλάστησης ύστερα από την εκτατικοποίηση των παραδοσιακών χρήσεων γης στα μεσογειακά λιβαδικά τοπία. Η έρευνα επικεντρώθηκε στην απόκριση της ποώδους βλάστησης. Τέσσερις τύποι βλάστησης, με τέσσερις επαναλήψεις ο καθένας, επιλέχθηκαν στην περιοχή Λαγκαδά Θεσσαλονίκης, Β. Ελλάδα: εγκαταλειμμένος αγρός, ποολίβαδο, αραιός και πυκνός θαμνώνας, οι οποίοι αντιπροσώπευαν την εξέλιξη της βλάστησης μέσω της δευτερογενούς διαδοχής. Η συχνότητα εμφάνισης των ποωδών ειδών και τα χαρακτηριστικά των αφθονότερων ειδών μετρήθηκαν στις επιφάνειες αυτές. Διερευνήθηκαν η απόκριση των χαρακτηριστικών των φυτών στην εξέλιξη της βλάστησης στο επίπεδο της φυτοκοινότητας, τα χαρακτηριστικά που μπορούσαν να προβλέψουν την απόκριση των ειδών στην εξέλιξη της βλάστησης, οι λειτουργικές ομάδες φυτών που προκύπτουν από τα χαρακτηριστικά τους και η απόκριση αυτών στην εξέλιξη της βλάστησης. Βρέθηκε, ότι στο επίπεδο της φυτοκοινότητας, η περιεχόμενη ξηρή ουσία στο φύλλο, η συγκέντρωση άνθρακα στα φύλλα, το βλαστικό και αναπαραγωγικό ύψος φυτού, η ικανότητα για αγενή πολλαπλασιασμό, τα ημικρυπτόφυτα, τα χαμαίφυτα και τα πολυετή είδη αυξήθηκαν με τη διαδοχή της βλάστησης. Η ειδική φυλλική επιφάνεια, τα θερόφυτα και τα ετήσια είδη μειώθηκαν. Η περιεχόμενη ξηρή ουσία στο βλαστό, η συγκέντρωση φωσφόρου στα φύλλα, η έναρξη ανθοφορίας, η ύπαρξη μηχανισμών άμυνας στη βόσκηση και ο κύκλος φωτοσύνθεσης των φυτών παρουσίασαν μονοκόρυφη απόκριση στην πορεία της διαδοχής. Η συγκέντρωση αζώτου στα φύλλα και η μάζα σπέρματος δε μεταβλήθηκαν. Τα ανεμογαμή είδη και αυτά που διέσπειραν τα σπέρματά τους με τα ζώα σχετίστηκαν με τα ενδιάμεσα στάδια διαδοχής (ποολίβαδο και αραιός θαμνώνας), ενώ τα εντομογαμή είδη και αυτά που διέσπειραν τα σπέρματά τους χωρίς βοήθεια με τα προχωρημένα στάδια (πυκνός θαμνώνας). Το βλαστικό ύψος των φυτών, η βιοτική μορφή, ο κύκλος ζωής και ο αγενής πολλαπλασιασμός αυτών παρουσίασαν στατιστικώς σημαντικά γραμμικά μοντέλα με την απόκριση των ειδών στην εξέλιξη της βλάστησης, με μικρούς όμως συντελεστές προσδιορισμού. Όταν συνδυάστηκαν περισσότερα χαρακτηριστικά αυξήθηκε η προγνωστική τους ικανότητα. Διαφορετικοί συνδυασμοί χαρακτηριστικών έδιναν την καλύτερη πρόγνωση στην απόκριση των ειδών στην εξέλιξη της βλάστησης κατά την εξέταση της συνολικής και των επί μέρους πορειών αυτής. Οχτώ λειτουργικές ομάδες φυτών διακρίθηκαν με βάση τα χαρακτηριστικά τους. Οι ομάδες αυτές αποκρίθηκαν στην εξέλιξη της βλάστησης, με εξαίρεση τα “ετήσια ψυχανθή και πλατύφυλλα” και τις “πολυετείς πλατύφυλλες πόες με μεγάλο βλαστικό ύψος” που δε διαφοροποιήθηκαν μεταξύ των τύπων βλάστησης. Τα “ετήσια αγρωστώδη” και οι “πολυετείς πλατύφυλλες πόες με ρόδακα φύλλων στη βάση” μειώθηκαν με την εξέλιξη της βλάστησης. Τα “πολυετή αγρωστώδη με μεγάλο βλαστικό ύψος” και οι “ημίθαμνοι και πολυετείς πόες με μεσαίο βλαστικό ύψος” σχετίστηκαν με τα ενδιάμεσα και προχωρημένα στάδια διαδοχής. Οι “θυσανώδεις πολυετείς πόες με μικρό βλαστικό ύψος” αυξήθηκαν με την πρόοδο αυτής. Τα “δέντρα και θάμνοι” αποτέλεσαν μία ξεχωριστή λειτουργική ομάδα. Τόσο τα χαρακτηριστικά των φυτών όσο και οι λειτουργικές ομάδες φυτών παρουσιάζουν μεγάλη απόκριση στην εξέλιξη της βλάστησης ύστερα από την εκτατικοποίηση των χρήσεων γης στα μεσογειακά λιβαδικά τοπία.