Ο ρόλος γονιδίων που καταστέλλουν τη μετάσταση στην παθοφυσιολογία της ενδομητρίωσης
Authors: Τιμολόγου Άννα 
Published: August 2021

Η συσχέτιση της ενδομητρίωσης με τον καρκίνο- και κυρίως τον καρκίνο των ωοθηκών- απασχολεί ιδιαίτερα το ενδιαφέρον της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Έχει δημοσιευθεί πληθώρα μελετών, η πλειονότητα των οποίων χαρακτηρίζεται από μεθοδολογικά σφάλματα, με συνέπεια να καταλήγουν σε συμπεράσματα ανεπαρκή ώστε να διαφοροποιηθεί η μέχρι τώρα θεραπευτική προσέγγιση της ενδομητρίωσης.Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι να διερευνήσει την έκφραση των γονιδίων KAI-1/CD82 και KISS1 στην ενδομητρίωση. Τα γονίδια αυτά φαίνεται σύμφωνα με σειρά μελετών ότι δρουν κατά κύριο λόγο καταστέλλοντας τη μετάσταση ορισμένων τύπων καρκίνου.Διενεργήθηκε συστηματική ανασκόπηση του συνόλου των δημοσιευμένων επιδημιολογικών μελετών που εξέταζαν την επίπτωση είτε του καρκίνου των ωοθηκών στην ενδομητρίωση είτε της ενδομητρίωσης στον καρκίνο των ωοθηκών. Παράλληλα, διενεργήθηκε μια προοπτική μελέτη παρατήρησης σε 67 γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας που υποβλήθηκαν σε λαπαροσκόπηση από τις οποίες οι 38 έπασχαν από ενδομητρίωση σταδίου III-IV κατά ASRM και οι 29 έπασχαν από κάποια άλλη καλοήθη γυναικολογική πάθηση εκτός από ενδομητρίωση.Αναφορικά με τη συστηματική ανασκόπηση, προέκυψαν τελικά 16 μελέτες που πληρούσαν τα κριτήρια συμμετοχής, από τις οποίες οι 5 ήταν με ομάδα μάρτυρα (case-control studies) και οι 11 ήταν πληθυσμιακές μελέτες (cohort studies). Δεν κατέστη εφικτή μία μετα-ανάλυση, λόγω της ετερογένειας των μελετών.Η ανοσοϊστοχημική μελέτη έδειξε ότι η έκφραση του KAI-1 στο αδενικό εύτοπο ενδομήτριο είναι στατιστικώς σημαντικά ελαττωμένη στις ασθενείς με ενδομητρίωση σε σύγκριση με τις ασθενείς χωρίς ενδομητρίωση (p=0,008), ενώ στο ενδομητρικό στρώμα η έκφραση του KAI-1 στο έκτοπο ενδομήτριο υπήρξε σημαντικά αυξημένη συγκριτικά με το εύτοπο ενδομήτριο των ασθενών με ενδομητρίωση (p=0,021). Η έκφραση του KISS1 στο έκτοπο αδενικό ενδομήτριο των ασθενών με ενδομητρίωση ήταν στατιστικώς σημαντικά αυξημένη συγκριτικά με το εύτοπο αδενικό ενδομήτριο των ασθενών με ενδομητρίωση (p=0,004) και αυτών χωρίς ενδομητρίωση (p=0,008). Στο ενδομητρικό στρώμα, δεδομένου ότι το KISS1 δεν εκφράστηκε παρά ελάχιστα, δε σημειώθηκαν στατιστικώς σημαντικές διαφορές στην έκφραση του KISS1 ανάμεσα στις τρεις ομάδες (p=0,061). Συμπερασματικά, από τη βιβλιογραφική ανασκόπηση γίνεται εμφανές ότι σύμφωνα με την πλειονότητα των μελετών υφίσταται αύξηση του κινδύνου για εμφάνιση καρκίνου των ωοθηκών σε ασθενείς με ενδομητρίωση, όπως επίσης και ότι η ενδομητρίωση σχετίζεται με συγκεκριμένους τύπους καρκίνου των ωοθηκών. Τα συμπεράσματα παρόλα αυτά είναι ανεπαρκή ώστε να αλλάξει η τρέχουσα κλινική αντιμετώπιση των παθήσεων αυτών, καθώς μπορούν να αποδοθούν στους κοινούς παθοφυσιολογικούς μηχανισμούς και προδιαθεσικούς παράγοντες που μοιράζονται οι δύο παθήσεις. Απαιτούνται προοπτικές μελέτες με λαπαροσκοπική επιβεβαίωση και σταδιοποίηση της ενδομητρίωσης, ώστε να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα.Τα γονίδια KAI-1/CD82 και KISS1 εκφράζονται κατά κύριο λόγο στο αδενικό επιθήλιο του ευτόπου και εκτόπου ενδομητρίου και των ενδομητριωσικών κύστεων. Από τη μελέτη της έκφρασης των γονιδίων KAI-1/CD82 και KISS1 σε ενδομητριωσικές κύστεις και στο ενδομήτριο ασθενών με ενδομητρίωση και στο ενδομήτριο γυναικών χωρίς ενδομητρίωση προέκυψε ότι υφίστανται στατιστικώς σημαντικές διαφορές μεταξύ των τριών υπό μελέτη ομάδων. Οι διαφορές αυτές από τη μία είναι συμβατές με τη θεωρία του Sampson για την αιτιοπαθογένεια της ενδομητρίωσης μέσω καλοήθους διασποράς, ενώ από την άλλη θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν για την πρώιμη και ελάχιστα επεμβατική διάγνωση της ενδομητρίωσης.