Ο ρόλος του μεταγραφικού παράγοντα p63 στη Χρόνια Λεμφοκυτταρική Λευχαιμία
Authors: Λαΐδου Σταματία 
Published: July 2022

Η Χρόνια Λεμφοκυτταρική Λευχαιμία (ΧΛΛ) είναι η πιο συχνή αιματολογική κακοήθεια στη Δύση. Χαρακτηρίζεται από αξιοσημείωτη κλινική ετερογένεια η οποία είναι συνυφασμένη με την ετερογένεια που παρατηρείται σε βιολογικό επίπεδο, με πολλούς διαφορετικούς κυτταρικούς μηχανισμούς να συνεισφέρουν στην ανάπτυξη και την εξέλιξη της νόσου. Πρόσφατες μελέτες έχουν αναδείξει ότι ο μεταγραφικός παράγοντας p63, και συγκεκριμένα η ισομορφή του ΤΑp63, επηρεάζει την επιβίωση των ΧΛΛ κυττάρων και κατ΄επέκταση την κλινική επιθετικότητα των ασθενών μέσω άγνωστων μηχανισμών. Η έκφραση της TAp63 στη ΧΛΛ ρυθμίζεται τόσο μέσω επιγενετικών τροποποιήσεων όσο και από ερεθίσματα του μικροπεριβάλλοντος του λευχαιμικού κλώνου. Στα φυσιολογικά ώριμα Β κύτταρα η TAp63 επάγει την πρωτεΐνη BCL2 και προάγει την επιβίωση τους συμμετέχοντας στο αντιαποπτωτικό μονοπάτι NFκB/TAp63/BCL2. Σε αυτό το πλαίσιο, στην παρούσα εργασία διερευνήθηκε σε μοριακό επίπεδο ο ρόλος της ΤΑp63 και η συσχέτιση της με την BCL2 έτσι ώστε να αναδειχθούν τα ρυθμιστικά κυκλώματα μέσω των οποίων η TAp63 επηρεάζει την επιβίωση των λευχαιμικών κυττάρων.Αρχικά πραγματοποιήθηκε μελέτη της έκφρασης του ΤΑp63 σε επίπεδο mRNA σε διαφορετικές υποομάδες ασθενών με ΧΛΛ και διαπιστώθηκε πως εκφράζεται σε υψηλότερα επίπεδα σε ασθενείς με δυσμενή προγνωστικά χαρακτηριστικά ενώ τα υψηλά επίπεδα έκφρασής της συσχετίζονται με μικρότερο χρόνο έως την πρώτη θεραπεία αλλά και μικρότερη ολική επιβίωση. Επιπλέον, ύστερα από μέτρηση της έκφρασης του TAp63 σε διαχρονικά δείγματα ασθενών με ΧΛΛ που είχαν λάβει θεραπεία, βρέθηκε πως υπερεκφράζεται σε περιπτώσεις ανθεκτικής/υποτροπιάζουσας ΧΛΛ τόσο ύστερα από ανοσοχημειοθεραπεία όσο και ύστερα από θεραπεία με αναστολείς σηματοδότησης. Αναφορικά με τη μοριακή διασύνδεση μεταξύ TAp63 και BCL2, παρατηρήθηκε ισχυρή συσχέτιση μεταξύ των επιπέδων έκφρασης των δύο σε επίπεδο mRNA και σε πρωτεϊνικό επίπεδο στις ακόλουθες συνθήκες: α) πρωτογενή κύτταρα ασθενών με ΧΛΛ που βρίσκονταν τόσο σε αδιέγερτη όσο και σε διεγερμένη κατάσταση και β) πρωτογενή κύτταρα ασθενών με ΧΛΛ μετά από καταστολή της έκφρασης του γονιδίου TAp63 με RNA παρεμβολή. Τα ευρήματα αυτά επιβεβαιώθηκαν επιπλέον και στην κυτταρική σειρά MEC1 η οποία είχε τροποποιηθεί γενετικά έτσι ώστε να υποεκφράζει τo TAp63 κατά επαγόμενο τρόπο, όπου η καταστολή του γονιδίου είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση της έκφρασης του γονιδίου BCL2. Στη συνέχεια, με σκοπό να αποσαφηνιστεί το σύνολο των μεταγραφικών στόχων του μεταγραφικού παράγοντα TAp63 πραγματοποιήθηκε ανοσοκατακρήμνιση χρωματίνης ακολουθούμενη από αλληλούχηση νέας γενιάς τόσο σε πρωτογενή κύτταρα ασθενών με ΧΛΛ όσο και στην κυτταρική σειρά MEC1. Και στις δύο περιπτώσεις, μεταξύ των γονιδίων – στόχων αναγνωρίστηκαν γονίδια που εμπλέκονται στην παθοφυσιολογία της ΧΛΛ και ρυθμίζουν καίριες κυτταρικές διεργασίες. Σχετικά με το BCL2, ανιχνεύθηκε ισχυρή πρόσδεση της TAp63 σε περιοχή του γονιδίου που είναι χαρακτηρισμένη ως υπερ-ενισχυτής της μεταγραφής, ενισχύοντας την υπόθεση πως η ΤΑp63 λειτουργεί ως θετικός ρυθμιστής του BCL2 στα κύτταρα της ΧΛΛ. Τέλος, διερευνήθηκε η πιθανή κλινική σημασία των παραπάνω ευρημάτων μέσω ex vivo αξιολόγησης του φαρμακολογικού αναστολέα της BCL2 Venetoclax σε πρωτογενή κύτταρα ασθενών με ΧΛΛ που εξέφραζαν διαφορικά επίπεδα TAp63. Οι περιπτώσεις που εξέφραζαν υψηλά επίπεδα ΤΑp63 βρέθηκαν να εμφανίζουν μεγαλύτερη αντοχή στον αναστολέα.Συνολικά, στην παρούσα εργασία προσφέρονται ισχυρές ενδείξεις ότι ο μεταγραφικός παράγοντας ΤAp63 συμμετέχει στους μηχανισμούς που προσδίδουν κλινική επιθετικότητα και χημειοανθεκτικότητα στη ΧΛΛ, μέσω κυτταρικών μηχανισμών που εμπλέκουν τον αντι-αποπτωτικό παράγοντα ΒCL2.