Οι διαπροσωπικές σχέσεις των ατόμων με νοητική αναπηρία ως διάσταση της ποιότητας ζωής
Authors: Παυλίδου Ελισάβετ 
Published: September 2021

Η μελέτη της ποιότητας ζωής βρίσκεται τις τελευταίες δεκαετίες στο επίκεντρο του ερευνητικού ενδιαφέροντος τόσο στο γνωστικό πεδίο της εκπαίδευσης όσο και των κοινωνικών επιστημών και της ψυχολογίας. Το εννοιολογικό πλαίσιο το οποίο διαμορφώθηκε γύρω από την έννοια, οδήγησε στη διαμόρφωση διαστάσεων οι οποίες, ανάλογα με το προτεινόμενο θεωρητικό μοντέλο, αποτέλεσαν το κλειδί για την αξιολόγηση της ποιότητας ζωής. Η έννοια της ποιότητας ζωής αποκτά έναν καθολικό χαρακτήρα και οδηγεί στη δόμηση ενός ολιστικού μοντέλου, όπου το άτομο περιβάλλεται από ποικίλες διαστάσεις της ποιότητας ζωής με τις οποίες βρίσκεται σε μια συνεχή αλληλεπίδραση και συνιστούν τον συνδετικό ιστό της ζωής του. Στο πλαίσιο της ανωτέρω έννοιας, οι διαπροσωπικές σχέσεις αποτελούν μία από τις διαστάσεις της ποιότητας ζωής και περιλαμβάνουν όλους εκείνους τους επιμέρους δείκτες, οι οποίοι συνδέονται με τη συμμετοχή στην κοινότητα, την ανάπτυξη και διατήρηση φιλικών σχέσεων, τη διαμόρφωση κοινωνικών δικτύων, την οικογενειακή λειτουργικότητα αλλά και την κοινωνική υποστήριξη, με τελικό στόχο τη συμπερίληψη του ατόμου με νοητική αναπηρία. Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι να διερευνηθούν οι απόψεις των γονέων και των ατόμων με νοητική αναπηρία αναφορικά με τις διαπροσωπικές σχέσεις τους των ατόμων με Ν.Α. Το δείγμα της βασικής έρευνας αποτελείται από 140 άτομα με ήπια και μέτρια νοητική αναπηρία, ηλικίας 13 ετών και τους γονείς τους (140). Το ερευνητικό εργαλείο το οποίο διαμορφώθηκε κατά τη διάρκεια της διδακτορικής διατριβής, διερευνά τις διαπροσωπικές σχέσεις των ατόμων με νοητική αναπηρία μέσα από τέσσερις διαφορετικές υποκλίμακες: (α) σχέσεις, (β) αλληλεπιδράσεις, (γ) υποστήριξη και (δ) περιορισμοί.Από την ανάλυση των αποτελεσμάτων της έρευνας προέκυψαν τα συστατικά στοιχεία από τα οποία αποτελούνται οι διαπροσωπικές σχέσεις και τα οποία είναι (α) οικογενειακές σχέσεις, (β) φιλικές σχέσεις, (γ) υποστήριξη από την οικογένεια, (δ) υποστήριξη από φίλους, (ε) υποστήριξη από συγγενείς/ευρύτερο οικογενειακό περιβάλλον, (στ) υποστήριξη από φορέα, (θ) περιορισμοί δεξιοτήτων και (ι) λοιποί περιορισμοί. Παράλληλα, στην πλειοψηφία των υπό εξέταση ζητημάτων οι απόψεις των δύο ομάδων συγκλίνουν, με διαφοροποιήσεις που συσχετίζονται περισσότερο με επιμέρους ζητήματα όπως οι πηγές ανάπτυξης φιλικών σχέσεων, ο βαθμός συμφωνίας αναφορικά με τους παράγοντες που αναδείχθηκαν από την έρευνα αλλά και τους περιορισμούς στην ανάπτυξη και διαμόρφωση διαπροσωπικών σχέσεων. Αναφορικά με τους τελευταίους η έλλειψη δεξιοτήτων ανεξάρτητης διαβίωσης, αναδείχθηκε ως το σημαντικότερο εμπόδιο το οποίο αντιμετωπίζουν τα άτομα με Ν.Α στη διαδικασία ανάπτυξης και διαμόρφωσης διαπροσωπικών σχέσεων. Επιπλέον διαπιστώθηκε συσχέτιση μεταξύ των συστατικών στοιχείων των διαπροσωπικών σχέσεων με κάποια δημογραφικά χαρακτηριστικά των δύο ερευνητικών ομάδων, όπως το εκπαιδευτικό επίπεδο, το φύλο, η οικογενειακή κατάσταση, οι συνθήκες διαβίωσης. Από τα ευρήματα της έρευνας συμπεραίνεται ο κρίσιμος ρόλος της οικογένειας και ο φορέας ως συστήματα υποστήριξης του ατόμου με Ν.Α. Ωστόσο αναδείχθηκαν και διαφοροποιήσεις ανάμεσα στις δύο ερευνητικές ομάδες οι οποίες σχετίζονται με τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται οι γονείς και τα άτομα με νοητική αναπηρία τις οικογενειακές και φιλικές σχέσεις των ατόμων με Ν.Α. Πιο συγκεκριμένα οι γονείς κρίνουν λιγότερα θετικά τις οικογενειακές και φιλικές σχέσεις των παιδιών τους εστιάζοντας περισσότερο στους περιορισμούς τους οποίους βιώνουν τα άτομα με Ν.Α.