Σχέσεις της Ιβηρικής χερσονήσου με την ανατολική Μεσόγειο κατά τη 2η και στις αρχές της 1ης χιλιετίας π.Χ.
Authors: Νικολόπουλος Ευάγγελος 
Published: January 2014

Σκοπός της μελέτης είναι η ανάλυση των σχέσεων της Ιβηρικής Χερσονήσου με την ανατολική Μεσόγειο πριν τον φοινικικό αποικισμό στην περιοχή, η έκταση, η διάρκεια, η ένταση και τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά τους. Τα επί μέρους ζητούμενα συνοψίζονται σε έξι στόχους: 1) Στην εξέταση θεωριών για αποικιακή δραστηριότητα στην Ιβηρική Χερσόνησο σε περιόδους που φθάνουν έως και την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού. 2) Στην επανεξέταση γνωστών δεδομένων, μαζί με την ανάδειξη νέων περιπτώσεων, που στοιχειοθετούν το σύνολο των προ-αποικιακών σχέσεων με την ανατολική Μεσόγειο. 3) Στον ακριβέστερο χρονολογικό προσδιορισμό των πρώτων σχέσεων και επαφών της χερσονήσου με την ανατολική Μεσόγειο. 4) Στον προσδιορισμό του πολιτισμικού κύκλου (ή κύκλων) από όπου εκπορεύονται οι εν λόγω σχέσεις και επαφές. 5) Στον προσδιορισμό, με τη βοήθεια των αρχαιολογικών δεδομένων, του βαθμού στον οποίο οι γραπτές πηγές που αναφέρονται στον μυθικό αποικισμό της Ιβηρικής Χερσονήσου έχουν ιστορικό υπόβαθρο. 6) Στη διερεύνηση αν τα υπό εξέταση δεδομένα μαρτυρούν απλώς επιρροές και επαφές ή μια πρόδρομη φάση εγκατάστασης αλλόχθονων ομάδων στο έδαφος της Ιβηρικής Χερσονήσου. Για τον σκοπό αυτόν εξετάζεται η τυπολογία, η χρονολόγηση και ο χαρακτήρας όσων προϊόντων, κυρίως κεραμικής και μεταλλουργίας, κρίθηκαν - με κριτήρια που τίθενται στην εισαγωγή της εργασίας - ότι έχουν εισαχθεί ή έχουν δεχθεί καθοριστική επίδραση από πολιτισμούς της ανατολικής Μεσογείου στην Ιβηρική Χερσόνησο, καθώς επίσης απεικονίσεων αντικειμένων και πλοίων με αυτά τα χαρακτηριστικά. Πιο σκόπιμο μεθοδολογικά θεωρήθηκε να επικεντρωθεί το ενδιαφέρον στην πιο πρόσφατη, κομβική χρονική περίοδο της ύστερης ιβηρικής προϊστορίας Συνοψίζονται οι απόψεις για τα αίτια των προ-αποικιακών σχέσεων, εντοπίζονται οι γεωγραφικοί τόποι - κλειδιά για την ανάπτυξη αυτών των σχέσεων και προσδιορίζονται συνολικά τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά των αντικειμένων και των εκτός Ιβηρικής Χερσονήσου φορέων αυτών των σχέσεων, καθώς επίσης και η πιθανή πορεία τους μέχρι να καταλήξουν στα παράλια της δυτικής Μεσογείου. Από την εξέταση των παραπάνω στοιχείων προκύπτει το συμπερασμα ότι οι λεγόμενες προ-αποικιακές σχέσεις, οι οποίες τεκμηριώνονται ίσως και πριν την 3η χιλιετία π.Χ., α) εντατικοποιούνται από τα τέλη της 2ης χιλιετίας, β) έχουν αφετηρία κυρίως την Κύπρο και την Ugarit των απέναντι της Κύπρου ευρισκόμενων συριακών ακτών, γ) έχουν ως κίνητρο την αναζήτηση μετάλλων (χαλκού και κασσίτερου) στις ακτές της Ιβηρικής Χερσονήσου δ) πραγματοποιούνται ίσως με την ανάπτυξη μικρών εγκαταστάσεων επί ιβηρικού εδάφους για τον σκοπό αυτόν, ε) εντοπίζονται στο νοτιοανατολικό και νοτιοδυτικό τμήμα της Ιβηρικής Χερσονήσου και επεκτείνονται με αναζητήσεις στα παράλια του Ατλαντικού και στην Γαλικία (βορειοδυτικό άκρο της χερσονήσου. Από τις σχέσεις που τεκμηριώνονται συνάγεται, τέλος, το συμπέρασμα ότι ορισμένοι θρύλοι σχετικά με την προσέγγιση της Ιβηρικής Χερσονήσου από ήρωες του Τρωικού Πολέμου και πρώιμους οικιστές από την Τύρο ενδέχεται να μην αποτελούν αποκυήματα φαντασίας αλλά να συμβολίζουν πραγματικά γεγονότα.