Configurations of the symbolism of the bull in early Late Bronze age Crete.
Authors: Σίκλα Ευαγγελία 
Published: January 2022

Η περίοπτη θέση του ταύρου στη θρησκεία της Κρήτης κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού είναι ευρέως γνωστή και έχει αποτελέσει το θέμα σημαντικών μελετών. Οι περισσότερες από αυτές τις μελέτες αποδίδουν στον ταύρο δευτερεύοντα ρόλο στη μινωική θρησκεία παρά την αναγνώριση της σπουδαιότητάς του σε κάποιες τελετουργικές πρακτικές, αλλά και της λειτουργίας του ως σύμβολο της ανακτορικής εξουσίας της Κνωσού. Όμως ο δευτερεύων ρόλος του ταύρου στις ερμηνείες του μινωικού θρησκευτικού συστήματος έρχεται σε αντίθεση με την εντονότατη παρουσία του στον υλικό πολιτισμό της μινωικής Κρήτης. Επίσης, οι πιο πρόσφατες μελέτες τείνουν να υποβαθμίζουν τον θρησκευτικό συμβολισμό του ζὠου προάγοντας τον ρόλο του ως σύμβολο ανακτορικής εξουσίας, ερμηνεία που εν μέρει μόνο απαντά τα επίμονα ερωτήματα που θέτουν τα αρχαιολογικά δεδομένα. Η παρούσα μελέτη αφενός επανεξετάζει τον ρόλο του ταύρου στη μινωική θρησκεία διερευνώντας περαιτέρω όψεις του συμβολισμού του κατά την Νεοανακτορική περίοδο και προτείνοντας μια εναλλακτική προσέγγιση του θέματος. Αφετέρου, συμβάλει στην ευρύτερη προβληματική που θέτει το ζήτημα της ερμηνείας μιας προϊστορικής θρησκείας, όπως είναι η μινωική θρησκεία, προτείνοντας ένα διαφοροποιημένο από τα υπάρχοντα ερμηνευτικό πλαίσιο.Καταδεικνύεται ότι οι ερμηνείες για τον ρόλο του ταύρου στη μινωική θρησκεία εξαρτώνται άμεσα από το πώς αυτή έχει γίνει αντιληπτή ως κατηγορία ανθρώπινης δράσης, αλλά και ως κατηγορία επιστημονικής ανάλυσης σε κάθε περίπτωση. Υποστηρίζεται ότι περαιτέρω πρόοδος στην αρχαιολογική μελέτη του θρησκευτικού συμβολισμού του ταύρου είναι δυνατή όταν ορίζεται ξεκάθαρα το αντικείμενο της μελέτης και ότι το πραγματικό αντικείμενο μιας τέτοιας μελέτης είναι η ίδια ή έννοια της θρησκείας στη μινωική Κρήτη. Προτείνεται ένας εννοιολογικός επαναπροσδιορισμός της μινωικής θρησκείας, ο οποίος προσφέρει τη δυνατότητα ερμηνείας του θρησκευτικού συμβολισμού με βάση αποκλειστικά αρχαιολογικά κατάλοιπα, χωρίς τη χρήση ιστορικών ή εθνογραφικών αναλογιών. Μέρος των αρχαιολογικών πληροφοριών που σχετίζονται με τον συμβολισμό του ταύρου στη Νεοανακτορική Κρήτη μελετώνται μέσα στο παραπάνω θεωρητικό πλαίσιο. Συγκεκριμένα, μελετώνται τα αγγεία, τα ειδώλια και οι τοιχογραφίες με απεικονίσεις ταύρων που επιχωριάζουν σε οικισμούς, αρχαιολογικά υλικά που συνήθως εξετάζονται ξεχωριστά και τουλάχιστον οι δύο πρώτες κατηγορίες σπάνια μελετώνται συνολικά σε συνάρτηση με οικιστικά περιβάλλοντα. Επιχειρείται μια όσο το δυνατό σφαιρική ερμηνεία του θέματος και δίνεται έμφαση στις πολλαπλές όψεις, αλλά και τις ιστορικές και κοινωνικές συνάφειες του συμβολισμού του ταύρου.Το περιεχόμενο του συμβολισμού του ταύρου σε αυτή τη μελέτη αντιστοιχεί όχι σε ένα σύνολο εννοιών και ιδεών, αλλά στο πλέγμα των δομικών στοιχείων που τον απαρτίζουν, όπως αυτά προκύπτουν από τη διερεύνηση των τρόπων με τους οποίους τα αντικείμενα με αναπαραστάσεις ταύρων εμπλέκονται στις κοινωνικές δράσεις και σχέσεις των μινωιτών. Η ανάδειξη όψεων της θρησκευτικής σπουδαιότητας του ταύρου που είχαν περάσει απαρατήρητες έως τώρα οδηγεί στην εκ νέου αξιολόγηση του ρόλου του ως κεντρικότατου στη μινωική θρησκεία, ενώ ταυτόχρονα φιλοδοξεί να προωθήσει μια βαθύτερη κατανόηση της φύσης της θρησκείας στη μινωική Κρήτη.