Η έννοια του σχεδιασμού στην εφαρμογή των περιβαλλοντικών μέτρων
Authors: Σμπώκος Γεώργιος 
Published: August 2021

Η διδακτορική διατριβή έχει ως αντικείμενο την εξέταση του ρυθμιστικού πλαισίου νομοθετικών και θεσμικών μέτρων που έχει ως σκοπό τη χάραξη μιας στρατηγικής προστασίας για το περιβάλλον. Καταγράφει, ταξινομεί και συστηματοποιεί τα μέτρα με τρόπο ώστε να προάγεται η βέλτιστη εφαρμογή τους κατά τη διαμόρφωση περιβαλλοντικής πολιτικής. Η διατριβή οριοθετεί την κρατική επιβολή σε σχέση με τις εξωρρυθμιστικές δράσεις, ταξινομεί και θεμελιώνει νομικά την αυτορρύθμιση. Αναδεικνύει την εργαλειακή διάσταση των θεσμών, το ρόλο των φυσικών προσώπων και τη συμβολή των δικαστικών αρχών και των ανεξάρτητων φορέων στην περιβαλλοντική προστασία. Στο εισαγωγικό κεφάλαιο υπό στοιχείο Α. περιγράφεται η πορεία διαμόρφωσης του δικαίου περιβάλλοντος στην Ευρώπη και στην Ελλάδα με επιμέρους αναφορές στη Γερμανία, πορεία που εξηγεί την πολυδιάσπαση και τη διατομεακότητα του δικαίου περιβάλλοντος. Στο εισαγωγικό κεφάλαιο υπό το στοιχείο Β. επιχειρείται η κατηγοριοποίηση των μέτρων περιβαλλοντικής προστασίας σύμφωνα με το ρυθμιστικό υποκείμενο και το είδος της παρέμβασης και όχι κατά προστατευόμενο αγαθό, όπως συχνά γίνεται στη νομική συστηματική των μέτρων περιβαλλοντικής προστασίας. Η συστημοποίηση αναδεικνύει την εργαλειακή διάσταση των μέτρων. Η ορολογική εναρμόνιση καθιστά εφικτή την προώθηση της ίσης και κοινής εφαρμογής τους ενώ η τυποποίηση της δομής τους δημιουργεί προϋποθέσεις εποπτείας στα ρυθμιστικά υποκείμενα και αντικείμενα. Κατά τη συστηματοποίηση και κατηγοριοποίηση των νομικών και θεσμικών μέτρων υπογραμμίζεται ότι το De Lege δικαιϊκό σύστημα συνυπάρχει, συγκρούεται και συνδιαμορφώνει το παράλληλο De Facto αξιακό σύστημα, το οποίο συνθέτουν κοινωνία, οικονομία και περιβαλλοντική ζημία. Το μέρος Α πραγματεύεται τα μέτρα κρατικής ρύθμισης που κατηγοριοποιούνται σε άμεσα και έμμεσα μέτρα, δηλαδή κατασταλτικά και κινήτρων. Η παράθεση των μέτρων προκύπτει από την ανασκόπηση της εθνικής και διεθνούς νομοθεσίας και διοικητικής πρακτικής και ακολουθεί συγκεκριμένο πρότυπο. Το πρότυπο αναλύεται σε : α) παράθεση των σχετικών ορισμών, β) αναφορά παραδειγμάτων εφαρμογής, γ) είδη, δ) θεσμική θεμελίωση και Ε) αξιολόγηση. Η κατηγοριοποίηση καλύπτει ένα ευρύ φάσμα μέτρων που εκτείνεται από τη νομοθετική δράση ως τη διοικητική δραστηριότητα. Η αξιολόγηση των μέτρων περιλαμβάνει διχογνωμίες από τη νομική θεωρία και τη νομολογία και καταλήγει σε τεκμηριωμένη τοποθέτηση. Στις περιπτώσεις εννοιολογικής ανακολουθίας ή αλληλοεπικάλυψης του περιεχομένου περισσότερων μέτρων γίνεται διευκρίνιση και διαφοροποίηση. Το μέρος Β πραγματεύεται τους εξωρρυθμιστικούς μηχανισμούς που κατηγοριοποιούνται στην αυτορρύθμιση των φυσικών προσώπων, την αυτορρύθμιση της αγοράς, την κρατική αυτορρύθμιση και την εξωρρυθμιστική συμβολή των ανεξάρτητων αρχών. Το άτυπο κανονιστικό σύστημα της αυτορρύθμισης που εδράζεται σε στοιχεία κοινωνικής πραγματικότητας, οικονομικά δεδομένα και αυτοθεσμιστικές δυναμικές της κοινωνίας κατηγοριοποιείται στις παραπάνω μορφές κατά πρωτότυπο τρόπο. Το μέρος Γ της διατριβής αποτελείται από δύο κεφάλαια, την αξιολόγηση των μέτρων και τις προοπτικές μεταρρύθμισης.