Μελέτη του συστήματος της μετακινούμενης αιγοπροβατοτροφίας στην ηπειρωτική Ελλάδα και Κρήτη
Authors: Σιάσιου Άννα 
Published: August 2021

Η μετακινούμενη αιγοπροβατοτροφία αποτελεί εξέλιξη του νομαδικού συστήματος εκτροφής και η εμφάνιση της σε μεσογειακές χώρες όπως η Ελλάδα έγκειται στις ιδιαίτερες εδαφολογικές και κλιματολογικές συνθήκες που επικρατούν. Πρόκειται για ένα σύστημα εκτροφής ιδιαίτερο και πολυδιάστατο. Η ιδιαιτερότητα του έγκειται στον τρόπο διαχείρισης που επιβάλλει τη μετακίνηση των κοπαδιών μεταξύ πεδινών και ορεινών - ημιορεινών περιοχών, έχοντας ως στόχο την καλύτερη αξιοποίηση της βοσκής. Ακόμη είναι ένα σύστημα πολυδιάστατο λόγω του έντονα οικονομικού, κοινωνικού, ιστορικού και πάνω από όλα περιβαλλοντικού του χαρακτήρα. Σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν η συστημική προσέγγιση της μετακινούμενης αιγοπροβατοτροφίας με στόχο τη μελέτη της ζωοτεχνικής διαχείρισης των μετακινούμενων κοπαδιών, τη δημιουργία του κοινωνικού «πορτραίτου» των μετακινούμενων κτηνοτρόφων, τη μελέτη της οικονομικής οργάνωσης των κοπαδιών και ακολούθως της τεχνικής αποτελεσματικότητας των εκμεταλλεύσεων• με ανάδειξη διαφορών σε επίπεδο κοινωνικών και τεχνικών παραμέτρων. Η συστημική προσέγγιση του συστήματος έγινε με τη βοήθεια της μεθοδολογίας των ευμετάβλητων συστημάτων, ενώ η συλλογή των απαραίτητων στοιχείων με τη βοήθεια ενός ειδικά διαμορφωμένου ερωτηματολογίου το οποίο περιελάμβανε ερωτήσεις που αφορούσαν παραμέτρους σχετικά με τη διαχείριση των κοπαδιών στους τόπους διαβίωσης, οικονομικά στοιχεία όλων των συντελεστών της παραγωγής αλλά και δημογραφικά στοιχεία των μετακινούμενων κτηνοτρόφων. Η συμπλήρωση των ερωτηματολογίων έγινε με επισκέψεις στους τόπους χειμερινής και θερινής διαβίωσης των εκτροφών και στην έρευνα έλαβαν μέρος 551 μετακινούμενοι κτηνοτρόφοι της ηπειρωτικής Ελλάδας και της Κρήτης. Τα στοιχεία που συλλέχθηκαν επεξεργάστηκαν με τη βοήθεια μεθόδων περιγραφικής στατιστικής ανάλυσης και της περιβάλλουσας ανάλυσης δεδομένων. Από τα αποτελέσματα προκύπτει ότι ο σημερινός μετακινούμενος κτηνοτρόφος είναι συνήθως διάδοχος μετακινούμενων κτηνοτρόφων, απόφοιτος της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης (στην πλειονότητα των περιπτώσεων), με μέση ηλικία τα 47 έτη. Διατηρεί στην πλειοψηφία μιγάδες αυτόχθονων ορεινού τύπου φυλών πρόβατα και αυτόχθονες ορεινού τύπου φυλές αίγες και οι αποδόσεις των ζώων δεν υπερβαίνουν σημαντικά τις αντίστοιχες αποδόσεις των αυτόχθονων φυλών. Οι περιορισμένες σχετικά αποδόσεις αποδίδονται στην διατροφική διαχείριση των κοπαδιών, στις συνθήκες σταβλισμού αλλά και προληπτικής υγιεινής που δεν επιτρέπουν την εκδήλωση του ανώτερου γενετικού υλικού. Η διατροφική διαχείριση των μετακινούμενων αιγοπροβάτων στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στη βόσκηση, κυρίως κατά την παραμονή τους στους τόπους θερινής διαβίωσης, ενώ ο αριθμός των κτηνοτρόφων που έχει υιοθετήσει καινοτομίες όπως η μηχανική άμελξη ή μεθόδους βελτίωσης της αναπαραγωγικής διαχείρισης είναι σχετικά περιορισμένος.Επιπρόσθετα διαπιστώθηκε ότι η υιοθέτηση εντατικών διαχειριστικών πρακτικών συνήθως συνδέεται και με την υιοθέτηση καινοτομιών, όπως η χρήση συρόμενων φορτηγών για τη μετακίνηση των ζώων ή η χρήση αμελκτικής μηχανής, με γαλακτική περίοδο μεγάλης διάρκειας, με περιορισμό της συνολικής διάρκειας βόσκησης στη χειμερινή διαβίωση ενώ είναι περισσότερο συχνή στις εκτροφές προβάτων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η συσχέτιση των μεγάλων σε μέγεθος κοπαδιών με την εκτροφή των αιγών ή η σύνδεση της εκτροφής των αιγών με περισσότερες ώρες βόσκησης καθόλη τη διάρκεια του έτους. Αναφορικά με την οργάνωση των συντελεστών της παραγωγής, αναδεικνύεται η σημαντική συμμετοχή της οικογενειακής εργασίας με συμμετοχή της ξένης εργασίας σε ποσοστό που δεν υπερβαίνει το 24% περίπου. Οι δαπάνες διατροφής αποτελούν την πλειοψηφία (75% περίπου) των μεταβλητών δαπανών. Στη διαμόρφωση του ακαθάριστου εισοδήματος κυρίαρχο ρόλο κατέχει η πώληση γάλακτος ενώ προβληματισμό δημιουργούν και οι σημαντικά λιγότεροι οικονομικοί πόροι των μετακινούμενων εκτροφών σε σύγκριση με τις εντατικού τύπου εκτροφές. Η μέση τεχνική αποτελεσματικότητα με το πρότυπο των μεταβαλλόμενων αποδόσεων κλίμακας ανήλθε σε 0,641 γεγονός που υποδεικνύει ότι η μέση εκτροφή έχει τη δυνατότητα να παράγει 35,90% περισσότερες εκροές με τα ίδια επίπεδα εισροών. Σε επίπεδο τεχνικών και διαχειριστικών επιλογών φαίνεται πως η εκτροφή αυτόχθονων ορεινού τύπου φυλών, η εκτροφή αιγών, τα μεγαλύτερα μεγέθους κοπάδια αλλά και ο γαλακτοπαραγωγικός προσανατολισμός της παραγωγής, ως διαχειριστικές επιλογές, είναι περισσότερο τεχνικά αποτελεσματικές. Σε επίπεδο κοινωνικών παραμέτρων προέκυψε ότι οι εκτροφές των κτηνοτρόφων αποφοίτων της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης είναι περισσότερο τεχνικά αποτελεσματικές, αποτέλεσμα που πιθανό οφείλεται στη μεγαλύτερη (λόγω της απασχόλησης τους από μικρότερη ηλικία αλλά και των περισσότερων ωρών απασχόλησης τους στη διάρκεια της μέρας) εμπειρία τους.