Υποκειμενική εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου και προφίλ υγείας των εργαζομένων στο ΑΠΘ
Authors: Τσαντάκη Ευθυμία 
Published: June 2022

Εισαγωγή-Σκοπός: Το πανεπιστήμιο συνιστά ένα ανομοιογενές, πολυσύνθετο εργασιακό περιβάλλον με πιθανή οξεία ή χρόνια έκθεση των εργαζομένων σε ένα ευρύ φάσμα κινδύνων. Η εκτίμηση της επαγγελματικής επικινδυνότητας αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο για την πρόληψη και τον έλεγχο των κινδύνων και έχει ως κύριο στόχο τόσο τη διαφύλαξη όσο και την προαγωγή της υγείας των εργαζομένων. Σκοπό της παρούσης μελέτης αποτέλεσε η εκτίμηση του επαγγελματικού κινδύνου των εργαζομένων στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), καθώς και του προφίλ υγείας τους, όπως περιγράφονται από τους ίδιους τους εργαζόμενους, εκτιμώντας το πανεπιστήμιο ως ενιαίο οργανισμό υπό το πρίσμα της Υγείας και της Ασφάλειας στην εργασία αλλά και της Δημόσιας Υγείας.Υλικό-Μέθοδος: Οι εργαζόμενοι στο ΑΠΘ αποτέλεσαν τον υπό μελέτη πληθυσμό. Η συλλογή δεδομένων έγινε με την αυτοσυμπλήρωση της έντυπης ή της ηλεκτρονικής μορφής ενός σύνθετου, δομημένου ερωτηματολογίου. Εξετάστηκαν δημογραφικοί παράγοντες, παράγοντες του προφίλ υγείας, παράμετροι εργασίας και κίνδυνοι σχετιζόμενοι με την εργασία. Επιπλέον, εκτιμήθηκε η Ποιότητα Αέρα Εσωτερικού Περιβάλλοντος (ΠΑΕΠ), μέσω του ερωτηματολογίου MM 040NA Indoor Climate (Work Environment). Υπολογίστηκε η Συνολική Κλίμακα Κινδύνου και οι επιμέρους κλίμακες κινδύνου για κάθε κατηγορία κινδύνου ξεχωριστά. H Ιεραρχική Πολλαπλή Γραμμική Παλινδρόμηση πραγματοποιήθηκε για τη διερεύνηση διαφόρων παραγόντων συσχέτισης με την Συνολική Κλίμακα Κινδύνου. Επίσης, χρησιμοποιήθηκε για την ανάδειξη παραγόντων συσχέτισης με τα συμπτώματα του Συνδρόμου Άρρωστου Κτιρίου (ΣΑΚ). Αποτελέσματα: Στη μελέτη συμπεριλήφθηκαν 613 εργαζόμενοι με μέσο όρο ηλικίας τα 47.64 (10.68) έτη. Το 41.8% των συμμετεχόντων ήταν άνδρες. Το 48.7% ανήκε στο διδακτικό, το 40.7% στο διοικητικό και το 10.6% στο λοιπό προσωπικό. Σχεδόν καθολικά, όλοι οι εργαζόμενοι ανέφεραν ότι κινδυνεύουν τουλάχιστον από έναν ψυχοκοινωνικό (99%) ή/και εργονομικό (93.3%) κίνδυνο. Οι υψηλές απαιτήσεις εργασίας (94.7%), ο υψηλός βαθμός ευθύνης (73.5%) και ο έντονος ρυθμός εργασίας (65.5%), αποτέλεσαν τους πιο σημαντικούς ψυχοκοινωνικούς κινδύνους ενώ οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις του καρπού ή του ώμου (66.7%) το συχνότερα αναφερόμενο εργονομικό κίνδυνο. Όλοι οι εργαζόμενοι ανέφεραν ότι χρησιμοποιούν οθόνες οπτικής απεικόνισης (ΟΟΑ) στην εργασία τους, με μέσο όρο ωρών ημερήσιας χρήσης 6.63 (2.62). Το 45.5% των εργαζόμενων απέδωσε κάποιο σωματικό σύμπτωμα στη χρήση ΟΟΑ με συχνότερες εντοπίσεις, τους οφθαλμούς (41.6%), τον αυχένα (40.8%) και το άνω άκρο (39.6%). Το διδακτικό, συγκριτικά με το διοικητικό προσωπικό, σημείωσε υψηλότερα σκορ στις Κλίμακες των Χημικών [0.35 (0.48) vs 0.11 (0.31), p <.001] και Βιολογικών Κινδύνων [0.28 (0.45) vs 0.11 (0.31), p <.001] ενώ το διοικητικό προσωπικό στις Κλίμακες των Εργονομικών [2.58 (1.22) vs 2.33 (1.32), p <.05] και Ψυχοκοινωνικών Κινδύνων [3.82 (1.51) vs 3.52 (1.31), p <.05]. Οι γυναίκες σημείωσαν στατιστικώς σημαντικά υψηλότερα σκορ συγκριτικά με τους άντρες στη Συνολική Κλίμακα Κινδύνων [9.74 (4.2) vs 8.51 (3.9), p <.001] καθώς και στις επιμέρους Κλίμακες των Φυσικών [2.79 (2.26) vs 2.15 (2), p <.001], Εργονομικών [2.66 (1.25) vs 2.21 (1.29), p <.001] και Ψυχοκοινωνικών κινδύνων [3.74 (1.44) vs 3.46 (1.44), p <.001]. Το μοντέλο της ιεραρχικής γραμμικής παλινδρόμησης που δημιουργήθηκε ανέδειξε ότι η ηλικία, η ατοπία, η εργασιακή ικανοποίηση, ο απουσιασμός, τα ατυχήματα στην εργασία και η επίδραση της εργασίας στη σωματική υγεία προέβλεψαν το 31.8% της μεταβλητότητας της βαθμολογίας της Συνολικής Κλίμακας Κινδύνων. Σχετικά με τα παράπονα για τις συνθήκες εσωτερικού περιβάλλοντος και την αντιληπτή ΠΑΕΠ, τα συχνότερα ήταν η «σκόνη και βρωμιά» (63.2%) και η «πολύ χαμηλή θερμοκρασία δωματίου» (24.9%). Από τα συμπτώματα του ΣΑΚ το πιο συχνό ήταν η «κόπωση» (34.1%) ενώ ο επιπολασμός των γενικών, βλεννογονικών και δερματικών συμπτωμάτων ΣΑΚ ήταν 40.8%, 19.8% και 8.1%, αντίστοιχα. Τα μοντέλα πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης ανέδειξαν συσχετίσεις μεταξύ διαφόρων παραγόντων και των σκορ τόσο των συνολικών όσο και των επιμέρους, γενικών, βλεννογονικών και δερματικών ΣΑΚ συμπτωμάτων. Διαφορετικοί παράγοντες βρέθηκε να σχετίζονται με κάθε κατηγορία συμπτωμάτων ΣΑΚ. Επιπρόσθετα, σημαντικό εύρημα της μελέτης αποτέλεσε ότι το 74.9% των εργαζομένων στο ΑΠΘ δεν ήταν ενημερωμένοι για τους κινδύνους που σχετίζονται με την εργασία τους και 79.2% δεν ήταν εκπαιδευμένοι για την πρόληψη ή/και αντιμετώπιση των κινδύνων αυτών ενώ η πλειοψηφία των εργαζόμενων θεωρούσαν την εργασία σημαντικό παράγοντα επίδρασης στην υγεία τους, τόσο της σωματικής και ακόμη περισσότερο της ψυχικής. Όσον αφορά το προφίλ υγείας, 31.3% των εργαζομένων δήλωσαν καπνιστές, 23.3% αντιμετωπίζουν προβλήματα ύπνου ενώ 29.9% δεν ασκούνταν συστηματικά. Το 79.1% ανέφερε ότι έχει κάποιο χρόνιο πρόβλημα υγείας. Οι εργαζόμενοι αυτοί ήταν μεγαλύτεροι σε ηλικία, εμφάνισαν υψηλότερα ποσοστά απουσιασμού και σημείωσαν υψηλότερες βαθμολογίες στην Συνολική Κλίμακα Κινδύνων. Εξαιρετικά υψηλό ποσοστό εργαζομένων (91.7%) δήλωσε ότι σχεδιάζει να προβεί σε αλλαγές συμπεριφορών προκειμένου να διατηρήσει ή να βελτιώσει την υγεία του. Η αύξηση της φυσικής δραστηριότητας, η απώλεια βάρους και η διαχείριση του άγχους αποτέλεσαν τα συχνότερα πεδία ενδιαφέροντος. Συμπεράσματα: Η παρούσα μελέτη ανέδειξε ότι οι επαγγελματικοί κίνδυνοι, με συχνότερους τους εργονομικούς και τους ψυχοκοινωνικούς, είναι σημαντικοί στο πανεπιστημιακό εργασιακό περιβάλλον και δεν κατανέμονται ισότιμα μεταξύ των ομάδων των εργαζομένων. Η φτωχή ΠΑΕΠ βρέθηκε να απασχολεί ιδιαίτερα τους εργαζόμενους με τα προβλήματα που σχετίζονται με την καθαριότητα και την θερμοκρασία να κατέχουν κυρίαρχες θέσεις. Επίσης, διαπιστώθηκε η ελλιπής εκπαίδευση των εργαζομένων σε θέματα Υγείας και Ασφάλειας, ζήτημα που αποτελεί στοίχημα των υπηρεσιών Υγείας και Ασφάλειας του πανεπιστημίου. Ταυτόχρονα με την εκτίμηση της επαγγελματικής επικινδυνότητας, η εκτίμηση του προφίλ υγείας και των αναγκών υγείας των εργαζομένων απαιτείται για την οργάνωση στοχευμένων πολιτικών Υγείας και Ασφάλειας. Μεγάλος αριθμός του συνόλου των εργαζομένων δήλωσε ότι σχεδιάζει να υιοθετήσει καλύτερες συμπεριφορές υγείας, αναδεικνύοντας την ανάγκη για προγράμματα Προαγωγής Υγείας, εστιασμένα στις ανάγκες και τις επιθυμίες των εργαζομένων. Η υποκειμενική εκτίμηση επαγγελματικών κινδύνων αποτελεί το πρώτο βασικό βήμα στην εκτίμηση της επαγγελματικής επικινδυνότητας του πανεπιστημίου ως ενιαίο σύνολο. Περαιτέρω έρευνα με αντικειμενικές εκτιμήσεις, παρατήρηση και ανάλυση κάθε θέσης εργασίας προτείνονται για μια ολοκληρωμένη εκτίμηση επικινδυνότητας, βάση της οποίας θα προταθούν στοχευμένα, αποτελεσματικά και εφαρμόσιμα μέτρα ελέγχου, διαδικασία η οποία και οφείλει να ανατροφοδοτείται συνεχώς.