Elections, party positions and economic policy
Authors: Φτεργιώτη Σταματία 
Published: September 2023

Η παρούσα διδακτορική διατριβή επιδιώκει να περιγράψει και να εξηγήσει τις πρόσφατες εξελίξεις στον πολιτικό ανταγωνισμό και την εκλογική συμπεριφορά, όπως είναι η ανάδειξη ριζοσπαστικών κομμάτων και απόψεων στα άκρα του πολιτικού φάσματος, η αύξηση των ποσοστοών ψήφου των λαϊκιστικών κομμάτων και η μείωση της υποστήριξης των εδραιωμένων κυρίαρχων κομμάτων. Εστιάζοντας τόσο στη συμπεριφορά των κυρίαρχων κομμάτων όσο και στην άνοδο των πολιτικών κομμάτων και ιδεολογιών εκτός του κυρίαρχου ρεύματος, η ανάλυση φέρνει στο προσκήνιο τέσσερα ερευνητικά ερωτήματα που θεωρούνται ως τα πιο σχετικά με την εξήγηση των αλλαγών στην ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή. Το πρώτο ερευνητικό ερώτημα εξετάζει πώς τα κυρίαρχα κόμματα προσαρμόζουν στρατηγικά την πολιτική τους ατζέντα ως απάντηση στο πολύπλευρο φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης, λαμβάνοντας υπόψη τις πιθανές διαφορές μεταξύ αριστερών και δεξιών κομμάτων. Η ανάλυση βασίζεται σε ένα μοντέλο πάνελ δεδομένων 36 πολιτικών κομμάτων σε 18 χώρες της Δυτικής Ευρώπης μεταξύ 1970 και 2015. Διαπιστώνουμε ότι τα δεξιά κόμματα ανταπορκίνονται στην παγκοσμιοποίηση κινούμενα προς τα αριστερά, ενώ τα αριστερά κόμματα δεν αλλάζουν τη θέση τους. Επιπλέον, διαπιστώνουμε ότι οι ιδεολογικές κομματικές θέσεις τους επηρεάζονται από τις θέσεις των κομμάτων του ίδιου ιδεολογικού μπλοκ στις άλλες χώρες. Αυτά τα ευρήματα δείχνουν ότι υπάρχει σύγκλιση των κομμάτων προς τα κέντρο-αριστερά του πολιτικού φάσματος λόγω της μετρίασης των θέσεων των δεξιών κομμάτων. Το δεύτερο ερευνητικό ερώτημα εξετάζει την αιτιώδη επίδραση της επιτυχίας της ριζοσπαστικής δεξιάς στις θέσεις πολιτικής των κυρίαρχων κομμάτων υπό έναν σχεδιασμό ασυνέχειας παλινδρόμησης (regression discontinuity design). Σε αντίθεση με τις υπάρχουσες μελέτες, η ανάλυση δεν βρίσκει στοιχεία πως η υιοθέτηση πολιτικών κατά της μετανάστευσης από τα κυρίαρχα κόμματα ωφείλεται στην επιτυχία της ακροδεξιάς. Αντίθετα, τα εκτιμώμενα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι τα κυρίαρχα δεξιά κόμματα ανταποκρίνονται στην απειλή της ακροδεξιάς μετατοπίζοντας τη συνολική ιδεολογική τους θέση προς το κέντρο, αλλά χωρίς να αλλάξουν τη θέση τους σε ζητήματα μετανάστευσης και ένταξης. Ενώ, τα κυρίαρχα αριστερά κόμματα ανταποκρίνονται στην επιτυχία της ακροδεξιάς παίρνοντας θέσεις υπέρ των μεταναστών και χωρίς να αλλάζουν τις υπόλοιπες θέσεις τους. Στη συνέχεια, το τρίτο ερευνητικό ερώτημα μετατοπίζει το επίκεντρο στο πολιτικό φαινόμενο του λαϊκισμού, παρέχοντας μια περιεκτική και πολυδιάστατη μέθοδο ταξινόμησης των αριστερών και τα δεξιών λαϊκιστικών κομμάτων. Επιπλέον, διερευνά πώς η οικονομική ανασφάλεια, όπως εκφράζεται από το ποσοστό ανεργίας σε μια περιφέρεια, έχει επηρεάσει την εκλογική υποστήριξη των αριστερών και δεξιών λαϊκιστικών κομμάτων σε όλες τις περιφέρειες της ΕΕ (NUTS-2 regions), και πώς αυτό το αποτέλεσμα αλλάζει –αν πράγματι συμβαίνει– σε χώρες με διαφορετικoύς τύπους κράτους πρόνοιας. Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι μεγαλύτερη οικονομική ανασφάλεια σε μια περιοχή συνδέεται με υψηλότερη εκλογική υποστήριξη για τα αριστερά λαϊκιστικά κόμματα σε αυτήν την περιοχή και ότι αυτή η επίδραση είναι πιο έντονη σε χώρες με λιγότερο γενναιόδωρο κράτος πρόνοιας, ενώ η υποστήριξη των δεξιών λαϊκιστικών κομμάτων πυροδοτείται κυρίως από το αντιμεταναστευτικό αίσθημα. Τέλος, το τέταρτο ερευνητικό ερώτημα στρέφεται σε ατομικό επίπεδο και διερευνά τα χαρακτηριστικά και τις στάσεις που εξηγούν καλύτερα ένα ριζοσπαστικό ιδεολογικό προφίλ σε οποιοδήποτε άκρο του πολιτικού φάσματος αριστερά-δεξιά, χρησιμοποιώντας μια προσέγγιση μηχανικής μάθησης (machine learning approach). Αυτή η προσέγγιση επιτρέπει τον εντοπισμό εκείνων των χαρακτηριστικών και στάσεων που σχετίζονται με τη ριζοσπαστική ιδεολογική αυτο-τοποθέτηση, συγκεντρώνοντας μια ποικιλία διαστάσεων του προφίλ του ατόμου. Η ανάλυση δείχνει σημαντικές διακρίσεις μεταξύ των ατόμων που κατέχουν μια ριζοσπαστική αριστερή και εκείνων που έχουν μια ριζοσπαστική δεξιά ιδεολογία, οι οποίες βρίσκονται κυρίως στο επίπεδο εκπαίδευσης, την εμπειρία της ανεργίας και την εμπιστοσύνη στους εθνικούς θεσμούς.