Οι οικιακές τελετουργίες στην Κρήτη κατά την νεοανακτορική εποχή
Authors: Βεργάκη Αναστασία 
Published: September 2021

Η Διδακτορική Διατριβή υπό τον τίτλο «Οι οικιακές τελετουργίες στην Κρήτη κατά την Νεοανακτορική Εποχή: Οι περιπτώσεις της Ψύρας, του Μόχλου και των Γουρνιών» αποτελεί μία προσπάθεια επανεξέτασης της αρχαιολογικής μαρτυρίας, υπό μία κάτωθεν οπτική εφαρμόζοντας συγκειμενική μεθοδολογία. Επιλέγονται προς εξέταση τρεις μινωικές θέσεις της Βορειοανατολικής Κρήτης, στον Κόλπο του Μιραμπέλλου, η Ψύρα, ο Μόχλος και τα Γουρνιά. Αποτελείται από έξι (6) κεφάλαια, τα οποία έχουν ως εξής. Το 1ο Κεφάλαιο αποτελεί την «Εισαγωγή» της διατριβής. Αναφέρονται το θέμα και οι σκοποί της έρευνας, που επικεντρώνονται στην ανίχνευση πράξεων ειδικού σκοπού (τελετουργιών) σε αυτές τις κοινότητες καθώς επίσης της συμβολής τους στην κοινωνική οργάνωση. Ακόμα, αναζητούνται οι επιδράσεις των τελετουργιών στην συγκρότηση των κοινωνικών δεσμών και των κανόνων που διέπουν την ομαλή λειτουργία των κοινωνιών των ως άνω οικισμών, οι οποίοι απέχουν από τα μεγάλα, κεντρικά ανάκτορα της μινωικής Κρήτης. Επίσης, η ανίχνευση εκείνων των χαρακτηριστικών που διακρίνουν την ιδιωτική από την δημόσια/κοινοτική τελετουργία αποτελεί βασικό ζητούμενο της παρούσας εργασίας. Το 2ο κεφάλαιο υπό τον τίτλο «Ιστορία της Έρευνας» παρουσιάζει ανά χρονολογική σειρά όλες τις μελέτες, οι οποίες έχουν συμβάλλει καταλυτικά στην εικόνα που έχει διαμορφωθεί στην αρχαιολογία του Αιγαίου για τις οικιακές τελετουργίες και την λατρεία στην μινωική Κρήτη. Εντοπίζει τα μεθοδολογικά κενά, καθώς επίσης τις ερμηνευτικές αδυναμίες τους, χωρίς ωστόσο να παραλείπει την ανάδειξη εκείνων των απόψεων, οι οποίες είναι οι πλέον σημαντικές και αποτελούν διαχρονική βάση για τους μελετητές. Το 3ο Κεφάλαιο «Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις» αποτελεί την θεωρητική και μεθοδολογική βάση πάνω στην οποία στηρίζεται η παρούσα διατριβή προκειμένου να ερμηνευθούν τα αρχαιολογικά δεδομένα και διαιρείται σε έξι μέρη. Προτείνονται νέοι ορισμοί για τους όρους «τελετουργία» και «τελετουργική σκευή». Στο 4ο Κεφάλαιο με τίτλο «Παρουσίαση των υπό εξέταση αρχαιολογικών δεδομένων» καταγράφεται το υλικό (η αρχιτεκτονική και τα κινητά ευρήματα) ανά θέση, οικία και δωμάτιο πάντα εφαρμόζοντας συγκειμενική προσέγγιση. Από την Ψύρα εξετάζονται έξι (6) οικίες και δύο (2) υπαίθριοι χώροι. Από τον Μόχλο μελετήθηκαν οκτώ (8) οικίες ενώ από τα Γουρνιά δεκαοκτώ (18). Το 5ο Κεφάλαιο αποτελεί την «Σύνθεση των Δεδομένων», στο οποίο εξετάσθηκαν τόσο βιβλιογραφικά όσο και συγκριτικά βάσει άλλων παραδειγμάτων, οι αρχιτεκτονικοί τύποι που απαντούν στις υπό εξέταση θέσεις και οι ομάδες εκείνων των κινητών αντικειμένων, που σχετίζονται διαχρονικά με τελετουργίες. Σε αυτό το κεφάλαιο καθίσταται σαφές, ότι εφαρμόζοντας συγκειμενική μεθοδολογία για κάθε περίπτωση προκύπτουν πρωτότυπες διαπιστώσεις, οι οποίες μπορούν να θεωρηθούν πολύ αξιόπιστες. Τέλος, στο 6ο Κεφάλαιο διατυπώνονται τα τελικά συμπεράσματα της διατριβής που αφορούν στην χρήση των αρχιτεκτονικών τύπων (τελετουργική ή πρακτική) και στην διαίρεσή τους σε επιμέρους κατηγορίες ώστε να μην ταυτίζονται διαφορετικοί τύποι. Επιπλέον, αναπτύσσονται οι τελικές διαπιστώσεις αναφορικά με την χρήση των κινητών αντικειμένων (τελετουργική ή/και για καθημερινές δραστηριότητες). Επίσης, αναφέρονται ποια είδη οικιακών τελετουργιών παρατηρήθηκαν στις τρεις οικιστικές θέσεις που εξετάσθηκαν και η συμβολή τους στην κοινωνική οργάνωση.