Συγκριτική μελέτη βιολογικών δράσεων αμιγών ειδών μελιού και συσχέτιση με φυσικοχημικές παραμέτρους
Authors: Ροδοπούλου Μαρία-Άννα 
Published: December 2022

Τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται μία αύξηση ζήτησης αλλά και αγοραστικής αξίας των αμιγών ειδών μελιού, λόγω των ξεχωριστών οργανοληπτικών και φυσικοχημικών τους χαρακτηριστικών, κάτι που συμβαίνει και στην Ελλάδα, δίνοντας παράλληλα τη δυνατότητα στους μελισσοκόμους να ανταγωνιστούν τα μέλια χαμηλής τιμής που εισάγονται από το εξωτερικό. Xάρη στο μεσογειακό της κλίμα, η χώρα μας προσφέρει τη δυνατότητα παραγωγής ποικίλων αμιγών κατηγοριών, πολλές από τις οποίες όμως παραμένουν αδιερεύνητες ή έχουν μελετηθεί ελάχιστα κυρίως ως προς τις ωφέλιμες δράσεις τους και ως προς τα συστατικά που πιθανόν να οφείλονται για τις δράσεις αυτές. Για τους παραπάνω λόγους, στην παρούσα διατριβή μελετήθηκαν 15 αμιγή είδη μελιού που παράγονται στην Ελλάδα ως προς το αντιοξειδωτικό και αντιμικροβιακό τους δυναμικό ενώ οι τιμές συσχετίστηκαν με φυσικοχημικές παραμέτρους. Από το πλήθος δειγμάτων που συλλέχθηκαν, επιλέχθηκαν αυτά των οποίων η βοτανική προέλευση επιβεβαιώθηκε βάσει μελισσοπαλυνολογικής ανάλυσης και οργανοληπτικού ελέγχου, επιτυγχάνοντας έτσι σωστή δειγματοληψία για την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων.Τα δείγματα αυτά μελετήθηκαν αρχικά ως προς τα φυσικοχημικά τους χαρακτηριστικά (υγρασία, ηλεκτρική αγωγιμότητα, HMF, διαστάση, χρώμα, pH, οξύτητα). Όλα τα δείγματα ήταν εντός των νομοθετικών ορίων όσον αφορά την περιεκτικότητα σε υγρασία, HMF και διαστάση, ενώ αποκλίσεις παρατηρήθηκαν όσον αφορά την ηλεκτρική αγωγιμότητα στα μέλια από βαμβάκι, ερείκη, παλιούρι και πολύκομπο και όσον αφορά την οξύτητα στα μέλια από βαμβάκι και βελανιδιά. Διερευνήθηκε στη συνέχεια το ολικό φαινολικό περιεχόμενο των δειγμάτων και η αντιοξειδωτική τους δράση με βάση τρεις μεθόδους (FRAP, DPPH, ABTS). Υψηλότερες τιμές καταγράφηκαν στα σκουρόχρωμα μέλια, συγκριτικά με τα ανοιχτόχρωμα και συγκεκριμένα στα μέλια βελανιδιάς και πολύκομπου, ενώ ισχυρή αντιοξειδωτική δράση παρουσίασαν και τα μέλια κουμαριάς. Τα αποτελέσματα από τη μελέτη της αντιοξειδωτικής δράσης επιβεβαιώνουν την ανάγκη χρήσης διαφορετικών μεθόδων για την καλύτερη αξιοπιστία των αποτελεσμάτων. Επίσης, επιλεγμένα δείγματα μελετήθηκαν με τη μέθοδο της μικροτιτλοποίησης ως προς τη δράση τους έναντι του φυτοπαθογόνου βακτηρίου Pseudomonas syringae και του μελισσοπαθογόνου Paenibacillus larvae. Μεγαλύτερη βακτηριοστατική και βακτηριοκτόνο δράση παρουσίασαν για το P. syringae τα μέλια από κουτσουπιά, βαμβάκι και βελανιδιά και για το P. larvae τα μέλια από βαμβάκι, φθινοπωρινό πεύκο και θυμάρι. Ακολούθησε μελέτη των δειγμάτων αυτών ως προς τη συγκέντρωσή τους σε υδατάνθρακες και φαινολικές ενώσεις με τη μέθοδο υγρής χρωματογραφίας (HPLC-RID και HPLC-DAD). Τα ανθόμελα παρουσίασαν τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις σε φρουκτόζη και γλυκόζη συγκριτικά με τα μέλια μελιτώματος, μελιβιόζη βρέθηκε μόνο στα μέλια από έλατο και βαμβάκι, ενώ απουσίαζε η ερλόζη από τα μέλια ηλίανθου. Επίσης, τα μέλια κουμαριάς φαίνεται να χαρακτηρίζονται από τις υψηλότερες συγκεντρώσεις του ομογενιστικού οξέος, τα μέλια βελανιδιάς από το πρωτοκατεχικό οξύ και τα μέλια ερείκης από το ελλαγικό οξύ. Στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις παρατηρήθηκαν μεταξύ της αντιοξειδωτικής δράσης των μελιών με το χρώμα, την ηλεκτρική αγωγιμότητα και την οξύτητα και μεταξύ της αντιμικροβιακής δράσης και των συγκεντρώσεων φρουκτόζης και γλυκόζης. Υψηλή συσχέτιση εντοπίστηκε επίσης και μεταξύ του ολικού φαινολικού περιεχομένου και της αντιοξειδωτικής δράσης, επιβεβαιώνοντας τη σύνδεση μεταξύ των φαινολικών ενώσεων και του αντιοξειδωτικού δυναμικού του μελιού. Από την πολυμεταβλητή ανάλυση που εφαρμόστηκε στις τιμές, το χρώμα, η ηλεκτρική αγωγιμότητα και η συγκέντρωση φρουκτόζης παρουσίασαν τη μεγαλύτερη διαχωριστική ικανότητα, ενώ το μοντέλο πρόβλεψης ταξινόμησης παρουσίασε αρκετά μεγάλη ακρίβεια (87,7%), συνεπώς θα μπορούσε να εφαρμοστεί για την ταυτοποίηση της βοτανικής προέλευσης αγνώστων δειγμάτων. Συμπερασματικά, τα αμιγή είδη μελιού που παράγονται στην Ελλάδα παρουσιάζουν υψηλή αντιοξειδωτική δράση αλλά και αντιμικροβιακή έναντι παθογόνων πέρα από τον τομέα της ιατρικής, ιδιότητες που μπορούν να τα αναδείξουν και να τα προωθήσουν στη διεθνή αγορά. Οι υψηλές βιολογικές δράσεις των ειδών αυτών φαίνεται να οφείλονται όχι μόνο στην περιεκτικότητα των σακχάρων και στο χαμηλό pH τους, αλλά συμβάλλει σημαντικά και η μη-υπεροξειδική δράση, όπως για παράδειγμα η περιεκτικότητα του μελιού σε συγκεκριμένες φαινολικές ενώσεις.