Μετασχηματισμός του εθνικού συστήματος κοινωνικής πρόνοιας και δημόσια πολιτική
Authors: Απίστουλας Δημήτριος 
Published: September 2021

Ο στόχος της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η εξέταση του περιεχομένου και η ανάδειξη των παραγόντων που συνέβαλαν στη μεταρρυθμιστική διαδικασία του ελληνικού συστήματος κοινωνικής πρόνοιας τις τρεις τελευταίες δεκαετίες. Το κεντρικό ζήτημα το οποίο αναλύεται στη διατριβή συνίσταται αφενός στην ανάδειξη της επιρροής που άσκησε η Ευρωπαϊκή Ένωση στην αναδιαμόρφωση των εγχώριων κοινωνικών πολιτικών, αφετέρου στην αποτύπωση της επίδρασης που είχαν τα Ευρωπαϊκά και Διαρθρωτικά Επενδυτικά Ταμεία, καθώς και τα τρία διαδοχικά Μνημόνια, στην αναδιάρθρωση του ελληνικού συστήματος κοινωνικής πρόνοιας. Σε μια εποχή που η κοινωνικοπολιτική συζήτηση για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τον ρόλο που διαδραματίζουν οι ενωσιακοί θεσμοί στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα είναι έντονη, η διατριβή διερευνά τις διεργασίες που προωθήθηκαν και αναδεικνύει τους μηχανισμούς που εγκαθιδρύθηκαν προκειμένου οι ευρωπαϊκές προτεραιότητες στο κοινωνικό πεδίο να εισχωρήσουν στο εγχώριο επίπεδο (εξευρωπαϊσμός). Από το 1994 που παρουσιάστηκε το Λευκό Βιβλίο για την ευρωπαϊκή κοινωνική πολιτική προέβαλε επιτακτικά η ανάγκη μετάβασης των εγχώριων κοινωνικών πολιτικών προς ένα νέο/ αναπτυξιακό πρότυπο οργάνωσης, που έθετε ως στόχο τη δημιουργία υγιών μακροοικονομικών συνθηκών ανάπτυξης των εθνικών συστημάτων κοινωνικής πρόνοιας και κατευθυνόταν στην προώθηση της συμμετοχής στην απασχόληση και στην πρόσβαση όλων σε πόρους, δικαιώματα, αγαθά και υπηρεσίες. Έκτοτε, οι εγχώριες κοινωνικές πολιτικές βρίσκονται σε μια συνεχή διαδικασία προσαρμογής στις ευρύτερες ευρωπαϊκής έμπνευσης και προέλευσης πολιτικές, που οδήγησε στην αλλαγή και συνακόλουθα στη σύγκλιση των εθνικών συστημάτων κοινωνικής πρόνοιας. Η σύγκλιση επιτυγχάνεται μέσω της εφαρμογής διαδικασιών διάχυσης και μεταφοράς υπερεθνικών πολιτικών, που ξεπερνούν τα στενά εθνικά όρια και πλαισιώνουν τη δράση των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με αποτέλεσμα να την επηρεάζουν και εν τέλει να τη μεταβάλλουν. Στη διδακτορική διατριβή αποτυπώνεται με σαφήνεια πως η ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και η αναπόφευκτη σύνδεσή της με ένα υπερεθνικό πλαίσιο δημόσιων πολιτικών οδήγησε, μετά από πολλές ταλαντεύσεις και παλινωδίες, στη λειτουργική επέκταση και τελικώς στη βελτίωση της στόχευσης του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας. Υπό το πρίσμα αυτό, η διδακτορική διατριβή επικεντρώνεται στην ανάδειξη του ρόλου που διαδραμάτισε η στοχευμένη διοχέτευση των κοινοτικών χρηματοδοτικών πόρων, εντός των πέντε προγραμματικών περιόδων, στη διασφάλιση της βιώσιμης ανάπτυξης του ελληνικού συστήματος κοινωνικής πρόνοιας και στην οργανωτικο-λειτουργική παραμετροποίηση της άσκησης της κοινωνικής πολιτικής. Επιπλέον, εξετάζεται η επίδραση των τριών Μνημονίων στη σταδιακή διεύρυνση του διχτυού κοινωνικής ασφαλείας και στην προοδευτική μετατροπή του ελληνικού συστήματος κοινωνικής πρόνοιας από παθητικό μηχανισμό αναπλήρωσης του εισοδήματος των δικαιούχων προνοιακών παροχών σε παραγωγικό συντελεστή, που προωθεί τις πολιτικές ενεργητικής ένταξης και διευκολύνει την οικονομική ανάπτυξη και την αύξηση των ποσοστών απασχόλησης.