Εντός, ενάντια και πέραν της μορφής
Authors: Νεδελκόπουλος Χρήστος 
Published: January 2022

Στην παρούσα διατριβή ερευνώ την σύσταση του αμερικανικού Underground (από αισθητικο-φιλοσοφική σκοπιά) και της εξέλιξής του κατά τη δεκαετία του ’60 με μία κεντρική ανάλυση των ριζοσπαστικών δράσεων εντός του 1968. Επιπλέον, στοχεύω και σε μια βαθύτερη κατανόηση ως προς τις κοινωνικο-πολιτιστικές προσλαμβάνουσες και προεκτάσεις του αμερικανικού ’68 σήμερα. Ως “underground” εννοώ δύο διακριτές τάσεις: το κοινωνικο-πολιτικό κίνημα αλλά και το προγενέστερο κοινωνικο-πολιτιστικό που αμφότερα αναδύθηκαν από το καινοτόμο αισθητικό πείραμα της αμερικανικής δεκαετίας του ’50. Αργότερα, κατά τη δεκαετία του ’60, οι δύο αυτές τάσεις κινούνται σε έναν κοινό δρόμο για την κοινωνική αλλαγή υπό την πίεση διάφορων ιστορικών παραγόντων. Συνεπώς, διερευνώνται αρχικά οι συνθήκες που ώθησαν την σύσταση του αμερικανικού underground (και της ιδιαιτερότητάς του) συμπεριλαμβανομένων των προπολεμικών ευρωπαϊκών φιλοσοφικών και αισθητικών ιδεών στην τέχνη και του αμερικανικού φιλοσοφικού πραγματισμού του 19ου και 20ού αιώνα. Κατόπιν τούτων, αποπειρώμαι την ερμηνευτική θεμελίωση της μετουσίωσης του αμερικανικού καλλιτεχνικού πειράματος (της δεκαετίας του ’50) σε κοινωνικο-πολιτικό κίνημα (αυτό της δεκαετίας του ’60). Υποστηρίζω, συγκεκριμένα, ότι το έργο τέχνης που κινήθηκε ενάντια στην αισθητική μορφή είναι το κλειδί για την βαθύτερη κατανόηση της παλλαπλότητας του κοινωνικο-πολιτικού underground εξαιτίας της ανάδυσης μιας ριζοσπαστικής αισθητικής (ως αποδόμησης της μορφής) που επεκτάθηκε κατά τη δεκαετία του ’60 στους αγώνες των κοινωνικών κινημάτων ως ένα είδος αλληγορίας μεταξύ ζωής και τέχνης. Μια διαλεκτική αλληγορία που μετουσιώνει το αισθητικό σε πολιτικό και συνεπάγεται, ως εκ τούτου, την εναντίωση στην ίδια την κοινωνική μορφή του καπιταλισμού (μετουσίωση του αισθητικο-εμπειρικού σε κοινωνικο-ιστορικό). Σε αυτή την κατεύθυνση, προσεγγίζω την αναγκαιότητα μιας κοινωνικο-πολιτιστικής αλλαγής σήμερα (σε επιτακτικότερη περιβαλλοντική συνθήκη με σαφώς πιο επιθετική τεχνική πρόοδο, μεταξύ άλλων, σε σχέση με τη δεκαετία του ’60). Εστιάζω στους διαρκείς αγώνες με πολλαπλά μέσα από τους καλλιτέχνες έως τους ακτιβιστές (τότε αλλά και σήμερα) εντός και ενάντια στην κυρίαρχη Μορφή. Το ερώτημα που αναδύεται «πέραν της κυρίαρχης Μορφής» (δηλαδή ένας ουτοπικός μετασχηματισμός ώστε το εντός και ενάντια στη Μορφή να γίνει και πέραν αυτής) είναι το ανοιχτό ιστορικό πείραμα για το μέλλον του 21ου αιώνα εμπνευσμένο από την αμερικανική αισθητικο-φιλοσοφική καινοτομία (του ’50 και του ’60). Συνοψίζοντας, προτείνω μια κριτική ανάγνωση του αμερικανικού underground (βασισμένη στον Adorno και τον Marcuse) για κοινωνική αλλαγή σήμερα ωθώντας σε μια αναβάθμιση της υφιστάμενης ορθολογικότητας χωρίς ταυτόχρονη υιοθέτηση της γνωστής (μεταμοντέρνας) θέσης για το τέλος της ιστορίας εντός της ιστορικής περιόδου του καπιταλισμού. Συνεπώς, η υπέρβαση της κυρίαρχης Μορφής είναι το πραγματικό ιστορικό καθήκον τότε αλλά και σήμερα. Απαιτεί, ωστόσο, έναν ριζοσπαστικό μετασχηματισμό της αισθητικής στις νέες ανορθολογικές συνθήκες της ύστερης νεοτερικότητας όπως ακριβώς συνέβη (σύμφωνα με την ερμηνεία μου) κατά τη διασταύρωση μεταξύ θεωρίας, τέχνης και κοινωνικής δράσης, που πραγματεύομαι. Όταν δηλαδή η Κριτική Θεωρία συνάντησε τη ζώσα ιστορία (από τα κάτω) σε εκείνο το σύντομο αλλά βαθύ ρήγμα του αμερικανικού ’68.