Political and economic transitions in Sub-Saharan Africa
Authors: Βλάμης Χρύσανθος 
Published: November 2023

H διατριβή εξετάζει πολιτικές και οικονομικές μεταβάσεις στην υποσαχάρια Αφρική και ιδιαίτερα τη μετα-κομμουνιστική μετάβαση της Αιθιοπίας και της Ανγκόλας μεταξύ 1989-2019 εφαρμόζοντας το ερμηνευτικό σχήμα της θεωρίας της μετάβασης. Το ερευνητικό ερώτημα εξετάζει πως η οικονομική φιλελευθεροποίηση κεντρικά οργανωμένων πολιτικών συστημάτων επηρεάζει την πολιτική τους φιλελευθεροποίηση και αντιστρόφως. Η βασική υπόθεση επιχειρεί να απαντήσει στο κατά πόσο – και αν – η θεωρία της μετάβασης μπορεί να εξηγήσει τις μετα-κομμουνιστικές μεταβάσεις στην υποσαχάρια Αφρική. Χαρακτηριστικά αξιοσημείωτα παραδείγματα χωρών που βίωσαν τον κομμουνισμό για αρκετά χρόνια και τώρα βρίσκονται υπό μια μορφή υβριδικών αναπτυξιακών κρατών - με την εντυπωσιακή τους οικονομική ανάπτυξη να καθορίζεται και να ελέγχεται κατά κύριο λόγο από το κράτος - είναι η Αιθιοπία και η Ανγκόλα. Η Αιθιοπία και η Ανγκόλα βρίσκονταν ανάμεσα στις ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες του κόσμου μεταξύ της Κίνας, της Ινδίας και χωρών της Ανατολικής Ασίας με εντυπωσιακούς ρυθμούς ανάπτυξης για εκτεταμένα διαστήματα. Παράλληλα, η πολιτική τους μετάβαση παρουσιάζει σημάδια φιλελευθεροποίησης. Ωστόσο, φαίνεται τελικά να ακολουθούν την πορεία αναπτυξιακών και υβριδικών καθεστώτων. Προκειμένου να ερευνηθούν τόσο οι πολιτικοί όσο και οι κοινωνικο-οικονομικοί παράμετροι αυτών των μεταβάσεων, η μεθοδολογία περιλαμβάνει επίσης συνδυασμό ποιοτικών και ποσοτικών ερευνητικών δεδομένων μέσω μιας διττής συγκριτικής προσέγγισης. Από πολιτικής προσέγγισης συγκρίνονται δύο όμοια πολιτικά συστήματα. Από οικονομικής προσέγγισης συγκρίνουμε μια χώρα με μη-σημαντικούς φυσικούς πόρους όπως η Αιθιοπία με μία χώρα με σημαντικούς φυσικούς πόρους όπως η Ανγκόλα. Διερευνάται ο βαθμός επιρροής των κοινωνικο-οικονομικών παρεμβάσεων κρίσιμων εξωτερικών δρώντων όπως η Κίνα, οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και η Ευρωπαϊκή Ένωση στη δημοκρατική εδραίωση, και αντιστρόφως, καθώς επίσης και οι επιπτώσεις των ριζικών και σταδιακών μεταρρυθμίσεων. Tα ευρήματα της μελέτης υποδεικνύουν ότι οι ταχείς οικονομικές μεταβάσεις παράλληλα με την εφαρμογή σταδιακών πολιτικών μεταρρυθμίσεων στην Αιθιοπία και την Ανγκόλα - και ευρύτερα στην υποσαχάρια Αφρική - αναπόφευκτα προκαλούν καθυστερήσεις σε κοινωνικο-οικονομικές παραμέτρους όπως η εργασιακή απασχόληση, η ενσωμάτωση και η καταπολέμηση της φτώχειας. Δομικοί εξωτερικοί παράγοντες μετάβασης της υποσαχάριας Αφρικής όπως το χρέος, τα διαθρωτικά προγράμματα, οι επιδοτήσεις, η ανθρωπιστική βοήθεια και τα εμπορικά ελλείματα φαίνεται να εμποδίζουν τις οικονομικές της μεταβάσεις παρά να διευκολύνουν την πρόοδο και την απεξάρτησή της. Οι παράγοντες αυτοί οδηγούν σε ένα φαύλο κύκλο στα περισσότερα εμπειρικά παραδείγματα της υποσαχάριας Αφρικής. Tα ισχυρά υβριδικά αναπτυξιακά κράτη της Αιθιοπίας και της Ανγκόλας - παρά τη δημοκρατική τους πρόοδο - παρουσιάζουν περισσότερες ομοιότητες με τα αναπτυξιακά κράτη της Κίνας ή άλλα κράτη της ανατολικής Ασίας παρά με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Σε ορισμένο βαθμό υπάρχουν ομοιότητες επίσης με περιπτώσεις της Κοινοπολιτείας των Ανεξάρτητων Κρατών (Commonwealth of Independent States – CIS) που βρίσκονται ακόμα υπό τη σημαντική επιρροή της Ρωσίας. Ωστόσο, οι πιο συγκεκριμένες τοπικές παράμετροι που αφορούν την υποσαχάρια Αφρική και διαφοροποιούν τα κράτη της Αιθιοπίας και της Ανγκόλας από το υπάρχον ερμηνευτικό σχήμα της θεωρίας της μετάβασης είναι οι υψηλές εθνοτικές τους διαφορές, η οικονομική τους εξάρτηση από τους εξωτερικούς εταίρους και η ιδιάζουσά (sui generis) τους ηγεσία. Αυτές οι παράμετροι αποτελούν σημαντικό εμπόδιο τόσο για τους αγώνες των διαφόρων εθνοτικών ομάδων για την εξουσία όσο και για την πρόσβασή τους στους φυσικούς πόρους.