Διερεύνηση της ανάπτυξης, καθώς και ανατομικο-φυσιολογικών παραμέτρων ξηροφυτικών αρωματικών - φαρμακευτικών ειδών της μεσογειακής χλωρίδας, υπό την επίδραση υδατικής καταπόνησης και διαφορετικών ειδών υποστρώματος, σε αστικό φυτοδώμα
Authors: Τασούλα Λαμπρινή 
Published: September 2021

Τα φυτοδώματα, μέσω της καλλιέργειας ιθαγενών φυτών, συνεισφέρουν στην αύξηση της βιοποικιλότητας και των οικοτόπων σε αστικές περιοχές. Στην παρούσα μελέτη διερευνήθηκε η ανάπτυξη, καθώς και ανατομικο-φυσιολογικές παράμετροι ξηροφυτικών, αρωματικών - φαρμακευτικών ειδών της Μεσογειακής χλωρίδας, υπό την επίδραση υδατικής καταπόνησης και διαφορετικών ειδών υποστρώματος, σε αστικό φυτοδώμα. Έρριζα μοσχεύματα των φυτικών ειδών Convolvulus cneorum L., Origanum dictamnus L., Sideritis athoa L., Atriplex halimus L., Asteriscus maritimus (L.) Greuter και Lomelosia cretica (L.) Greuter & Burdet, φυτεύτηκαν σε πειραματικά τεμάχια, με υποδομή φυτοδώματος (στρώμα συγκράτησης του νερού και προστασίας της μόνωσης, αποστραγγιστικό στοιχείο και διηθητικό φύλλο), σε ένα πλήρως εκτεθειμένο δώμα του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών. Χρησιμοποιήθηκαν δύο υποστρώματα ανάπτυξης, ήτοι κομπόστα στέμφυλων (ΚΣ): περλίτης (Π): έδαφος (Ε): ελαφρόπετρα (ΕΛ) (3:3:2:2, v/v) ή ΚΣ:Π:ΕΛ, 3:3:4, v/v, με βάθος 10 cm. Κατά τη θερινή περίοδο (Μάιο – Σεπτέμβριο), των ετών 2011, 2012, 2013 και 2014, εφαρμόστηκαν δύο συχνότητες άρδευσης, κανονική και αραιή, όταν η υγρασία του υποστρώματος ήταν 17 - 20% και 5 - 11% v/v, αντίστοιχα. Το εδαφικό υπόστρωμα ευνόησε τις περισσότερες παραμέτρους ανάπτυξης του C. cneorum, λιγότερες του A. halimus, ενώ στο L. cretica, ευνόησε μόνο το τελικό ύψος των φυτών. Η συχνότητα της αραιής άρδευσης επέδρασε αρνητικά στις περισσότερες παραμέτρους ανάπτυξης του O. dictamnus, του A. halimus και του L. cretica, ενώ στο S. athoa και στο A. maritimus επηρέασε αρνητικά μόνο τον αριθμό των πλαγίων βλαστών. Η στοματική αντίσταση (rs) και των έξι φυτικών ειδών ήταν αυξημένη τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο μία μέρα πριν την άρδευση στα φυτά που αρδεύονταν αραιά υποδεικνύοντας υδατική καταπόνηση. Oι τιμές της rs επανέρχονταν το φθινόπωρο στις χαμηλές τους τιμές υποδεικνύοντας το τέλος της υδατικής καταπόνησης. Η συχνότητα της αραιής άρδευσης αύξησε το πάχος του ελάσματος όλων των φυτικών ειδών ως αποτέλεσμα υδατικής καταπόνησης. Στο O. dictamnus και στο A. maritimus αυτό έγινε σε συνδυασμό με το εδαφικό υπόστρωμα. Η συχνότητα της αραιής άρδευσης μείωσε την τιμή της μέγιστης φωτοχημικής απόδοσης του φωτοσυστήματος ΙΙ (ΦPSIIο), μετρούμενη πριν και μετά από εφαρμογή άρδευσης, στο A. maritimus και στο L. cretica, ενώ την αύξησε μετά από εφαρμογή άρδευσης στο A. halimus. Επίσης μείωσε την τιμή της συγκέντρωσης χλωροφυλλών (Chlολ) όλων των φυτικών ειδών, εκτός του S. athoa. Στο C. cneorum, στο O.dictamnus και στο L. cretica η επίδραση αυτή φάνηκε μόνο υπό την παρουσία εδάφους στο υπόστρωμα. Παρότι μια μέρα πριν από άρδευση τα αραιώς αρδευόμενα φυτά είχαν τις μικρότερες τιμές ΦPSIIο, ποτέ αυτές δεν έπεσαν σε κρίσιμα επίπεδα, αποκλείοντας μη αντιστρεπτές βλάβες στο φωτοσύστημα II, ενώ μία μέρα μετά από άρδευση οι τιμές της ΦPSIIο επανέρχονταν πλήρως σε φυσιολογικές τιμές. Η συμμετοχή του εδάφους στο υπόστρωμα ευνόησε την αποδοτικότητα χρήσης νερού (WUE) του C. cneorum ενώ στα είδη A. halimus και L. cretica η WUE ευνοήθηκε από τη συχνότητα της αραιής άρδευσης. Μεγαλύτερες τιμές WUE επέδειξε το S. athoa καλλιεργούμενο σε μη εδαφικό υπόστρωμα υπό αραιή άρδευση, ενώ σε εδαφικό υπόστρωμα υπό κανονική άρδευση οι τιμές WUE του S. athoa ήταν όμοιες με του C. cneorum. Παράλληλα, διεξήχθη θερμοκηπιακό πείραμα όπου μελετήθηκε η επίδραση της συχνότητας άρδευσης καθώς και του είδους του υποστρώματος, στην ανάπτυξη και στην αποδοτικότητα χρήσης του νερού (WUE), των φυτικών ειδών C. cneorum, O. dictamnus και S. athoa, έτσι ώστε τα αποτελέσματα να συγκριθούν με τα αντίστοιχα του φυτοδώματος. Έρριζα μοσχεύματα φυτεύτηκαν σε γλάστρες τον Μάιο του 2013, σε θερμοκήπιο του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών σε δύο υποστρώματα ανάπτυξης, βάθους 10 cm, ήτοι Κομπόστα Στέμφυλων (ΚΣ): Περλίτης (Π): Έδαφος (Ε): Ελαφρόπετρα (ΕΛ) (3:3:2:2, v/v) ή όπως το ανωτέρω αλλά με αντικατάσταση του εδάφους από ελαφρόπετρα (ήτοι ΚΣ:Π:ΕΛ, 3:3:4, v/v). Εφαρμόστηκαν δύο συχνότητες άρδευσης, κάθε 4 ημέρες (κανονική) και κάθε 7 ημέρες (αραιή). Το C. cneorum ήταν το φυτό που ανέπτυξε μεγαλύτερο ύψος, μεγαλύτερο ξηρό βάρος του υπέργειου μέρους του φυτού και μεγαλύτερη WUE. Εντούτοις, οι τιμές της WUE που επέδειξε σε μη εδαφικό υπόστρωμα υπό αραιή άρδευση, είναι συγκρίσιμες με του O. dictamnus και του S. athoa. Η συχνότητα της αραιής άρδευσης επέδρασε αρνητικά στο ξηρό βάρος του υπέργειου μέρους και των τριών φυτικών ειδών. Το εδαφικό υπόστρωμα ευνόησε το ξ.β. και την WUE του C. cneorum και στο φυτοδώμα και στο θερμοκήπιο και του S. athoa το ξ.β. και την WUE στο θερμοκήπιο. Και τα τρία φυτικά είδη φαίνεται πως κατά την υδατική καταπόνηση, ακολουθούν τη στρατηγική της αποφυγής με οικονομία νερού, ώστε να αποδίδουν ικανοποιητικά σε ξηρό βάρος και τελικά να έχουν και ικανοποιητική αποδοτικότητα χρήσης του νερού. Εν κατακλείδι, τα Μεσογειακά ξηροφυτικά, αρωματικά - φαρμακευτικά είδη C. cneorum, O.dictamnus, S. athoa, A. halimus, A. maritimus και L. cretica, παρουσίασαν ικανοποιητική ανάπτυξη ενώ καλλιεργήθηκαν υπό αραιή άρδευση και σε μη εδαφικό υπόστρωμα (ελαφρύ), αναπτύσσοντας στρατηγικές εγκλιματισμού και προστατεύοντας τις φυσιολογικές τους λειτουργίες. Με παρακολούθηση των απαιτήσεων υγρασίας των φυτών κατά την ανθοφορία, αναπροσαρμόζοντας το διάστημα μεταξύ αραιών αρδεύσεων στο Ο. dictamnus και στο A. maritimus, καθώς και με αντιμετώπιση των εντομολογικών εχθρών του S. athoa με οικολογικά σκευάσματα και τα έξι, αποτελούν φυτικά είδη πολλά υποσχόμενα για χρήση σε εκτατικού τύπου φυτοδώματα.