Δημιουργικότητα των εκπαιδευτικών στα μαθηματικά
Authors: Ζιώγα Μαριάνθη 
Published: July 2022

Το ερευνητικό ενδιαφέρον για τη δημιουργικότητα στα μαθηματικά είναι έντονο τα τελευταία χρόνια, με πλήθος ερευνών να αναδεικνύουν τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζουν οι εκπαιδευτικοί στην καλλιέργεια της δημιουργικότητας στα μαθηματικά μέσα στη σχολική τάξη. Ωστόσο, έχει φανεί ότι οι εκπαιδευτικοί στην πλειοψηφία τους δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν και να καλλιεργήσουν τη δημιουργικότητα των μαθητών τους. Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι να μελετήσει τις αντιλήψεις και τις διδακτικές πρακτικές των εκπαιδευτικών αναφορικά με τη δημιουργικότητα στα μαθηματικά και να αναδείξει την εξέλιξή τους μετά τη συμμετοχή τους σε επιμορφωτικό πρόγραμμα. Επίσης, εξετάζεται κατά πόσον η συμμετοχή τους στο επιμορφωτικό πρόγραμμα επιφέρει αλλαγές στις διδακτικές πρακτικές που υιοθετούν στην τάξη και στην προσφορά προοπτικών για καλλιέργεια της δημιουργικότητας στα μαθηματικά στους μαθητές τους. Στην έρευνα, που πραγματοποιήθηκε σε δύο κύκλους, συμμετείχαν επτά εν ενεργεία εκπαιδευτικοί πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης που δίδασκαν σε δημόσια δημοτικά σχολεία της Θεσσαλονίκης και είχαν ολοκληρώσει τις σπουδές τους σε παιδαγωγικά τμήματα της Ελλάδας. Στον πρώτο κύκλο της έρευνας, πραγματοποιήθηκε παρατήρηση της διδασκαλίας των εκπαιδευτικών, ώστε να μελετηθούν οι διδακτικές τους πρακτικές. Επιπλέον, συμμετείχαν σε συνεντεύξεις και συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια ώστε να αναδειχθούν οι απόψεις τους σχετικά με τη δημιουργικότητα στα μαθηματικά και τις δραστηριότητες που ενισχύουν την καλλιέργειά της. Ακολούθησε το πρόγραμμα επιμόρφωσης, το οποίο ολοκληρώθηκε σε έξι τρίωρες συναντήσεις με τους εκπαιδευτικούς. Στόχος του προγράμματος ήταν ο εμπλουτισμός των γνώσεων των εκπαιδευτικών σχετικά με τη δημιουργικότητα στα μαθηματικά, ώστε μετέπειτα να υιοθετήσουν στη διδασκαλία τους προσεγγίσεις που ευνοούν την καλλιέργεια της δημιουργικότητας στα μαθηματικά. Στη συνέχεια, πραγματοποιήθηκε ο δεύτερος κύκλος της έρευνας, ο οποίος συμπεριέλαβε εκ νέου παρατήρηση της διδασκαλίας των εκπαιδευτικών, διεξαγωγή συνεντεύξεων και συμπλήρωση ερωτηματολογίου, ώστε να διερευνηθούν οι αλλαγές που επήλθαν στις διδακτικές πρακτικές και τις αντιλήψεις των εκπαιδευτικών σχετικά με τη δημιουργικότητα στα μαθηματικά. Τα αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν ότι πριν από την παρέμβαση οι αντιλήψεις των εκπαιδευτικών για τη δημιουργικότητα στα μαθηματικά στερούνται ευρύτητας, ενώ ταυτόχρονα οι εκπαιδευτικοί αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην αναγνώριση και αξιολόγησή της. Παράλληλα, παρατηρούνται σημαντικές ασυνέπειες μεταξύ των δηλώσεων των εκπαιδευτικών και των διδακτικών πρακτικών τους. Οι εκπαιδευτικοί συνδέουν τη δημιουργικότητα στα μαθηματικά κυρίως με τον ευέλικτο τρόπο σκέψης, ωστόσο στην πράξη δεν αξιοποιούν κατάλληλες μαθηματικές δραστηριότητες ώστε να τον ενισχύσουν. Από τη διδασκαλία τους απουσιάζουν δραστηριότητες που καλλιεργούν την ευελιξία, την πρωτοτυπία και την ικανότητα για γενίκευση. Αν και φαίνεται να υποστηρίζουν την αξία της ελευθερίας έκφρασης και της επικοινωνίας μέσα στην τάξη, ο τρόπος διδασκαλίας τους είναι ιδιαίτερα δασκαλοκεντρικός και οι μαθητές δεν έχουν πολλές ευκαιρίες να εκφράσουν τις ιδέες τους, να επικοινωνήσουν μεταξύ τους και να συνεργαστούν. Μετά την παρέμβαση οι αντιλήψεις των εκπαιδευτικών εμπλουτίζονται σημαντικά, ιδιαίτερα όσον αφορά τα είδη των δραστηριοτήτων που ευνοούν την καλλιέργεια της δημιουργικότητας στα μαθηματικά. Σε πρακτικό επίπεδο, τόσο οι δραστηριότητες που επιλέγουν στη διδασκαλία τους όσο και οι διδακτικές πρακτικές που εφαρμόζουν παρουσιάζουν μεγάλη εξέλιξη. Αξιοποιούν περισσότερα μη τυποποιημένα προβλήματα, περισσότερες δραστηριότητες ανοιχτής απάντησης καθώς και περισσότερες δραστηριότητες που οδηγούν τους μαθητές σε ανακάλυψη νέας γνώσης. Επίσης, ενθαρρύνουν την ευελιξία και την ικανότητα των μαθητών για γενίκευση σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, σε σύγκριση με πριν. Τα ευρήματα της παρούσας διατριβής αναδεικνύουν την ανάγκη αφενός για αναζήτηση των δραστηριοτήτων που καλλιεργούν τη δημιουργικότητα στα μαθηματικά και αφετέρου για ενίσχυση και στήριξη των εκπαιδευτικών σχετικά με τη δημιουργικότητα στα μαθηματικά.