Μεθοδολογία βελτίωσης και αξιολόγησης σχεδίων διαχείρισης κρίσεων και ασφάλειας συστημάτων μηχανικού
Authors: Καφούτης Γεώργιος-Χαράλαμπος 
Published: November 2021

Τα σχέδια αντιμετώπισης έκτακτης ανάγκης είναι έγγραφα που ορίζουν τα στοιχεία ενός συστήματος το οποίο είναι υπεύθυνο για τη διαχείριση μιας φυσικής ή τεχνολογικής καταστροφής, όταν αυτή θα συμβεί, μαζί με τους στόχους, τις ευθύνες, τους σκοπούς και τις δράσεις που θα πρέπει να πραγματοποιηθούν όταν δημιουργηθεί η έκτακτη ανάγκη. Αυτά τα σχέδια χρησιμοποιούνται από τους αρμόδιους που έχουν την ευθύνη να ανταποκριθούν κατά τη διάρκεια ενός κρίσιμου συμβάντος και να βοηθήσουν στη διασφάλιση της ετοιμότητας του συστήματος, λαμβάνοντας ταυτόχρονα μέτρα και για τον περιορισμό των απωλειών τόσο σε ανθρώπινες ζωές όσο και σε περιουσίες. Ωστόσο, τα σχέδια έκτακτης ανάγκης είναι συνήθως πολύπλοκα έγγραφα που περιέχουν πάρα πολλές πληροφορίες που, σε πολλές περιπτώσεις, προκαλούν σύγχυση στους υπεύθυνους εφαρμογής τους (υπηρεσίες άμεσης ανταπόκρισης, κυβερνητικές και τοπικές αρχές κ.λπ.) και περιπλέκουν τις καταστάσεις δημιουργώντας κενά. Σχέδια που έχουν συνταχθεί με αυτό τον τρόπο τείνουν να γίνονται ξεπερασμένα και καθόλου πρακτικά, δίνοντας μια ψεύτικη αίσθηση ασφάλειας ή ετοιμότητας του συστήματος. Έτσι, στις καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, η ικανότητα του συστήματος να τις αντιμετωπίζει περιορίζεται και μερικές φορές αποτυγχάνει να εκτελέσει αυτά που θα έπρεπε. Το κύριο ζήτημα είναι ότι τα προβλήματα και τα κενά στα σχέδια αντιμετώπισης των καταστροφών εμφανίζονται μετά την εκδήλωση της καταστροφής.Υπάρχει λοιπόν η ανάγκη για τους οργανισμούς, τις δημόσιες υπηρεσίες και τις επιχειρήσεις να βελτιώσουν τα σχέδιά τους για να ενισχύσουν τη συνολική τους ικανότητα στην αντιμετώπιση της έκτακτης ανάγκης η οποία να μην βασίζεται μόνο στην κλασική προσέγγιση των ασκήσεων ετοιμότητας, αλλά και σε μια πιο εξελιγμένη και επιστημονικά τεκμηριωμένη προσέγγιση ώστε να γίνει ορθολογικότερη ανάλυση της δυνατότητας των σχεδίων να αντιμετωπίσουν τις καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, να αξιολογήσουν την συνολική ικανότητά τους και να μεγιστοποιήσουν την αποτελεσματικότητά τους βασιζόμενοι σε εναλλακτικές μεθόδους της θεωρίας των σύγχρονων συστημάτων. Πιο συγκεκριμένα χρειάζονται μέθοδοι που να στοχεύουν στον εντοπισμό των κενών στα σχέδια αντιμετώπισης έκτακτης ανάγκης πριν από την εμφάνιση των καταστροφών. Μέχρι στιγμής οι προσεγγίσεις που εισήχθησαν για την αντιμετώπιση της απόκρισης των συστημάτων έκτακτης ανάγκης μπορούν να κατηγοριοποιηθούν ως εξής: (α) Προσεγγίσεις που βασίζονται σε διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη και περιοδικές ασκήσεις, ασκήσεις συνεργασίας και στρατηγικές ασκήσεις, (β) προσεγγίσεις σοβαρών παιχνιδιών, (γ) προσομοιώσεις με υπολογιστή, δ) επίσημες προσεγγίσεις μοντελοποίησης για σύγκριση υφιστάμενων σχεδίων καταστροφών, (ε) μια σειρά εργαλείων για υποστήριξη διαχείρισης σχεδίων έκτακτης ανάγκης, όπως η SAGA και (στ) σημασιολογικές μέθοδοι ανάλυσης.Αυτή η διατριβή, πέρα από όλα αυτά, επικεντρώνεται στην ανάπτυξη μιας νέας μεθοδολογίας χρησιμοποιώντας μια μέθοδο της θεωρίας των συστημάτων η οποία θα: α) προσδιορίζει τα κενά των σχεδίων έκτακτης ανάγκης, β) παρέχει μια αριθμητική τιμή που θα δείχνει την «απόσταση» μεταξύ του τι σχεδιάστηκε και του τι θα έπρεπε να είχε σχεδιαστεί. Για το σκοπό αυτό, χρησιμοποιήθηκε μια μελέτη περίπτωσης και η προτεινόμενη μεθοδολογία εφαρμόστηκε στο επίσημο σχέδιο εκκένωσης λόγω δασικών πυρκαγιών, της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας της Ελλάδας. Εντοπίστηκαν τριάντα ένα κενά που καθιστούσαν το σχέδιο αντιμετώπισης έκτακτης ανάγκης δυσλειτουργικό ενώ επίσης υπολογίστηκε και μια τιμή που δείχνει ότι υπήρχε σημαντική απόκλιση μεταξύ του αρχικού σχεδίου και του βελτιωμένου σχεδίου. Αυτά τα αποτελέσματα συγκρίθηκαν και επικυρώθηκαν με τα πορίσματα της εισαγγελικής έρευνας για τη δασική πυρκαγιά του 2018 στο «Μάτι», 18 μίλια ανατολικά της Αθήνας, όπου περισσότεροι από 100 άνθρωποι βρήκαν τον θάνατο εξαιτίας της πυρκαγιάς.