Μελέτη της επίδρασης ενός ρητού και ενσωματωμένου προγράμματος εξοικείωσης με το λεξικό στις στρατηγικές χρήσης λεξικού μαθητών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης
Authors: Κωνσταντινίδου Ευανθία 
Published: March 2023

Βασικός σκοπός της παρούσας διατριβής είναι η διερεύνηση της αποτελεσματικότητας ενός προγράμματος παρέμβασης που στηρίζεται στην εφαρμογή της ρητής και ενσωματωμένης διδασκαλίας στρατηγικών χρήσης λεξικού σε μαθητές της Ε΄ και ΣΤ΄ τάξης του Δημοτικού Σχολείου. Επίσης διερευνάται η επίδραση που ασκούν παράγοντες όπως το φύλο, ο τύπος σχολείου, η πολυγλωσσία και η χρήση λεξικού στο σπίτι στο στρατηγικό προφίλ των συγκεκριμένων μαθητών πριν και μετά την παρέμβαση. Το μηνιαίο πρόγραμμα διάρκειας σαράντα ωρών πραγματοποιήθηκε σε 4 Δημοτικά Σχολεία (Γενικά και Διαπολιτισμικά) της Κομοτηνής και της Ιεράπετρας Κρήτης και ειδικότερα σε δείγμα εκατόν πενήντα (150) μαθητών ηλικίας 10-12 ετών. Η έρευνα ακολούθησε τον σχεδιασμό του οιονεί πειραματικού σχεδίου με μία πειραματική ομάδα εβδομήντα πέντε (75) μαθητών και μία ομάδα ελέγχου εβδομήντα πέντε (75) μαθητών πριν και μετά την παρέμβαση. Το παρεμβατικό πρόγραμμα εφαρμόστηκε μόνο στους μαθητές της πειραματικής ομάδας, ενώ αντίθετα οι μαθητές της ομάδας ελέγχου διδάχθηκαν το μάθημα της γλώσσας σύμφωνα με τις οδηγίες του αναλυτικού προγράμματος σπουδών χωρίς την ενσωμάτωση της άμεσης στρατηγικής προσέγγισης. Η αξιολόγηση της χρήσης των στρατηγικών χρήσης λεξικού συνολικά και στα επιμέρους είδη πριν και μετά την παρέμβαση έγινε μέσω του ερωτηματολόγιου SIDU(Strategy Inventory for Dictionary Use) (Γαβριηλίδου, 2013) που είναι ένα σταθμισμένο εργαλείο αυτοαναφοράς και περιλαμβάνει τις εξής κατηγορίες στρατηγικών: στρατηγικές εξοικείωσης με τις περιστάσεις χρήσης λεξικού, στρατηγικές επιλογής λεξικού, στρατηγικές λημματοποίησης και στρατηγικές αναζήτησης. Για την επεξεργασία των δεδομένων της έρευνας χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος της Ανάλυσης Διακύμανσης με Επαναλαμβανόμενες Μετρήσεις (Repeated Measures Anova).Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι στο σύνολο του δείγματος, οι μαθητές χρησιμοποιούν, κατά μέσο όρο, τις στρατηγικές χρήσης λεξικού σε μέτριο βαθμό και ανάμεσα στις τέσσερις κατηγορίες στρατηγικών, χρησιμοποιούν περισσότερο τις στρατηγικές αναζήτησης και τις στρατηγικές λημματοποίησης. Εντοπίστηκε επίσης σημαντική επίδραση του προγράμματος παρέμβασης στις Στρατηγικές Χρήσης Λεξικού (ΣΧΛ) που χρησιμοποίησε η πειραματική ομάδα. Διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική αλληλεπίδραση μεταξύ της «ομάδας» (πειραματική έναντι ελέγχου) και της «μέτρησης» (προ-μέτρηση έναντι μετα-μέτρησης). Δεν βρέθηκε στατιστικά σημαντική αλληλεπίδραση μεταξύ της «ομάδας», του «φύλου» και της «μέτρησης», γεγονός που υποδηλώνει ότι τόσο τα κορίτσια όσο και τα αγόρια της πειραματικής ομάδας αύξησαν τις βαθμολογίες τους στις ΣΧΛ. Παράλληλα, δεν βρέθηκε στατιστικά σημαντική αλληλεπίδραση μεταξύ της «ομάδας», του «τύπου σχολείου» και της «μέτρησης». Δεδομένου ότι βρέθηκε στατιστικά σημαντική αλληλεπίδραση μεταξύ «ομάδας» και «μέτρησης», το παραπάνω εύρημα υποδηλώνει ότι οι μαθητές της πειραματικής ομάδας που φοιτούσαν τόσο σε γενικά όσο και σε διαπολιτισμικά σχολεία επωφελήθηκαν εξίσου από το πρόγραμμα παρέμβασης. Ομοίως, τόσο οι μονόγλωσσοι όσο και οι δίγλωσσοι, επωφελήθηκαν εξίσου από το πρόγραμμα παρέμβασης. Τέλος, μετά την παρέμβαση, οι μαθητές που δεν χρησιμοποιούσαν λεξικό στο σπίτι έφτασαν στα ίδια επίπεδα ΣΧΛ με αυτά των μαθητών που χρησιμοποιούσαν λεξικό στο σπίτι. Η παρούσα μελέτη συμβάλλει στη συζήτηση που αφορά τόσο το κατά πόσο είναι δυνατόν να αποτελέσουν αντικείμενο διδασκαλίας οι στρατηγικές και δεξιότητες χρήσης λεξικών όσο και τις αποτελεσματικές μορφές προγραμμάτων παρέμβασης που αυξάνουν την ευαισθητοποίηση και την κουλτούρα χρήσης λεξικών. Τα αποτελέσματα υποστηρίζουν τον ισχυρισμό ότι η αυξημένη χρήση λεξικών μπορεί να είναι το αποτέλεσμα ρητής διδασκαλίας στρατηγικών. Επιπλέον, η αποτελεσματική εφαρμογή του προγράμματος υποδηλώνει ότι μια άμεση και σαφής παρουσίαση των ΣΧΛ είναι πιθανό να είναι πιο επιτυχής από μια έμμεση παρουσίαση.