Computational dialectology in the linguistic varieties of cappadocian, pharasiot and silliot
Authors: Μπόμπολας Σταύρος 
Published: November 2023

Στόχος της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι να εξετάσει τις γλωσσικές διαφορές μεταξύ των νεοελληνικών διαλέκτων της μικρασιατικής ενδοχώρας, εστιάζοντας συγκεκριμένα στις (υπο)ποικιλίες της Καππαδοκίας, των Φαράσων και της Σίλλης, εφαρμόζοντας υπολογιστικές και στατιστικές μεθόδους από ένα πεδίο της διαλεκτολογίας που ονομάζεται διαλεκτομετρία. Για τον σκοπό αυτό, γίνεται εφαρμογή μεθόδων από την υπολογιστική διαλεκτολογία για τη μέτρηση των γλωσσικών διαφορών/αποστάσεων ανάμεσα στις υπό μελέτη ποικιλίες και, στη συνέχεια, πραγματοποιούνται διάφορες στατιστικές αναλύσεις για την ερμηνεία των αποτελεσμάτων που προκύπτουν από τις υπολογιστικές μετρήσεις. Παρά τις πρόσφατες εξελίξεις στη διαλεκτομετρία, που έχουν συμβάλει σημαντικά στη σύγχρονη διαλεκτολογία, η νεοελληνική διαλεκτολογία παραμένει κάπως απομονωμένη από αυτές τις εξελίξεις. Η παρούσα διατριβή στοχεύει να γεφυρώσει αυτό το χάσμα, εισάγοντας διαλεκτομετρικές μεθόδους στη μελέτη των νεοελληνικών διαλέκτων, χρησιμοποιώντας ηλεκτρονικές διαλεκτικές πηγές που προέκυψαν από πρόσφατα ερευνητικά έργα του Πανεπιστημίου Πατρών. Το μέγεθος και το επίπεδο συστηματικότητας αυτών των δεδομένων παρέχουν μια ιδανική βάση για τη μελέτη της γλωσσικής ποικιλίας και αλλαγής στις ελληνικές ποικιλίες της μικρασιατικής ενδοχώρας. Σε αυτήν τη διατριβή, χρησιμοποιώ ένα εύρος υπολογιστικών/στατιστικών μεθόδων και εργαλείων, όπως αυτά περιγράφονται στο Κεφάλαιο 2, προσαρμοσμένα στα μοναδικά χαρακτηριστικά των υπό μελέτη ποικιλιών, που εξετάζονται λεπτομερώς στο Κεφάλαιο 3. Στο Κεφάλαιο 4, εισάγω ένα καινοτόμο μεθοδολογικό πλαίσιο για την ανάλυση των ποικιλιών της μικρασιατικής ενδοχώρας. Στο Κεφάλαιο 5, εξετάζω τρία μοντέλα διάχυσης της γλωσσικής ποικιλίας (του γλωσσικού ασυνεχούς, του γλωσσικού συνεχούς και το μοντέλο γλωσσικής βαρύτητας του Trudgill) σε διάφορες κλίμακες. Τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν προηγούμενα ευρήματα που υποστηρίζουν τα μοντέλα του γλωσσικού ασυνεχούς και συνεχούς, αλλά αποκαλύπτουν επίσης επιρροές από κοινωνικοϊστορικούς και πολιτισμικούς παράγοντες, όπως η επαφή με την Τουρκική, καθώς και διαφορές ανάμεσα στο γραμματικό και λεξικό επίπεδο. Τα αποτελέσματα υπογραμμίζουν τη σημασία μιας πολυεπίπεδης προσέγγισης στην ανάλυση των υπό μελέτη διαλέκτων, θέτοντας το υπόβαθρο για τα επόμενα κεφάλαια. Στο Κεφάλαιο 6, γίνεται μια συγκριτική διαλεκτομετρική ανάλυση ανάμεσα στις γλωσσικές διαφοροποιήσεις που προκύπτουν με βάση τη μορφολογία, τη φωνολογία, τη σύνταξη και το λεξιλόγιο, αποκαλύπτοντας ότι η μορφολογία και η φωνολογία παρουσιάζουν παρόμοιες συστηματικότητες στις κατανομές τους, ενώ η σύνταξη και το λεξιλόγιο αποκλίνουν τόσο μεταξύ τους όσο και με τα δύο άλλα επίπεδα. Η σύνταξη δείχνει σταθερότητα και αντίσταση στην αλλαγή, ακόμα και σε καταστάσεις έντονης γλωσσικής επαφής. Αντιθέτως, το λεξιλόγιο είναι ασταθές και εμφανίζει απρόβλεπτα πρότυπα κατανομής. Στο Κεφάλαιο 7, εξετάζω περαιτέρω τις διαφορετικές κατανομές ανάμεσα στη γραμματική και το λεξιλόγιο, διακρίνοντας ανάμεσα σε ενδογλωσσικά φαινόμενα και φαινόμενα γλωσσικής επαφής. Τα αποτελέσματα των αναλύσεων θέτουν υπό αμφισβήτηση τις παραδοσιακές υποθέσεις στη διαλεκτολογία και στις μελέτες γλωσσικής επαφής σχετικά με τους παράγοντες που επηρεάζουν τη διαλεκτική διαφοροποίηση στις ποικιλίες της μικρασιατικής ενδοχώρας. Στο τελευταίο κεφάλαιο (Κεφάλαιο 8), συνοψίζονται τα αποτελέσματα και επιχειρείται μια σύγκριση και αντιπαραβολή των ποσοτικών αποτελεσμάτων και αναλύσεων της παρούσας εργασίας με αυτά από αντίστοιχες θεωρητικές εργασίες του τομέα. Επιπροσθέτως, αναφέρονται ορισμένες κατευθύνσεις για μελλοντική έρευνα. Εν κατακλείδι, αυτή η μελέτη υιοθετεί μια ποσοτική προσέγγιση που βασίζεται σε ένα τεράστιο σύνολο γλωσσικών μεταβλητών αντί να εξαρτάται από ένα μικρό σύνολο θεωρητικά (προ)καθορισμένων μεταβλητών που μπορεί να περιορίσει το εύρος και την αποτελεσματικότητα της ανάλυσης. Η προσέγγιση που υιοθετείται εδώ δίνει τη δυνατότητα για μια πιο σφαιρική, λεπτομερή, αλλά και αντικειμενική προοπτική στις ποικιλίες της μικρασιατικής ενδοχώρας. Τα αποτελέσματα της παρούσας εργασίας είναι συνεπή με αποτελέσματα που προέρχονται από προηγούμενες μελέτες μεγάλης κλίμακας και, ως εκ τούτου, συνεισφέρουν στην τάση του τομέα για εφαρμογή υπολογιστικών μεθόδων σε μικρότερες και λιγότερο μελετημένες γλωσσικές ποικιλίες. Κυρίως, όμως, η παρούσα διατριβή ανοίγει τον δρόμο για καινοτόμες υπολογιστικές προσεγγίσεις στη νεοελληνική διαλεκτολογία.