Intergration, citizenship and spatial identities in the context of (new) mobilities in European cities
Authors: Ζησάκου Αναστασία 
Published: July 2023

Η παρούσα διδακτορική έρευνα στόχευσε 1) στη διερεύνηση των χωρικών και χρονικών εννοιολογικών κατασκευών στο λόγο των μεταναστών/ μεταναστριών για την μετακίνηση, την ένταξη και το αίσθημα του «ανήκειν» και 2) στην καταγραφή των τρόπων με τους οποίων χρονικές κατασκευές, οι χωρικές πρακτικές και οι δεσμοί ανθρώπων-τόπων χρησιμοποιούνται για να να φέρουν στο προσκήνιο τοπικές/αστικές (“urban”) μορφές πολιτειότητας. Οι ερευνητικοί στόχοι της παρούσας εργασίας μελετήθηκαν μέσα από δύο διαδοχικές μελέτες. Για τους σκοπούς της πρώτης μελέτης πραγματοποιήθηκαν 17 διαδικτυακές συνεντεύξεις με Έλληνες και Ελληνίδες μετανάστες/μετανάστριες μέσω Skype. Η πρώτη μελέτη εστίασε, ειδικότερα, α) στους τρόπους με τους οποίους οι Έλληνες μετανάστες, που εγκαταστάθηκαν σε διάφορες ευρωπαϊκές πόλεις, αυτό-τοποθετήθηκαν σε επιχειρήματα που σχετίζονται με τις αποφάσεις για τη μετανάστευση και β) στους τρόπους με τους οποίους οι χωρικές πτυχές της κινητικότητας και του ανήκειν λειτούργησαν ως κοινωνιοψυχολογικοί λογοθετικοί πόροι σε επιχειρήματα ένταξης και πολιτικής συμμετοχής. Η δεύτερη μελέτη επικεντρώθηκε σε δεδομένα που προέρχονται από 25 περιηγητικές συνεντεύξεις με πρόσφυγες σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Η δεύτερη μελέτη διερεύνησε επιχειρήματα και λόγους συνδεδεμένους με συγκεκριμένες τοπικές κατασκευές ένταξης και διαφορετικών κατασκευών και αιτημάτων σχετικών με την ιδιότητα του πολίτη. Εξέτασε επίσης βιογραφικές πτυχές του λόγου και τη λογοδοσία σχετικά με τα μελλοντικά σχέδια των προσφύγων, δίνοντας έμφαση στη ρητορική χρήση των χρονικών κατασκευών ως πόρων και ως συνέπειας του «ανήκειν» και της ένταξης στις ελληνικές πόλεις. Κάθε σύνολο δεδομένων αναλύθηκε ακολουθώντας τις αρχές και τα αναλυτικά εργαλεία της Κριτικής Κοινωνικής Λογοψυχολογίας (“Critical Discursive Social Psychology”, (CDSP)). Τα ευρήματα της πρώτης μελέτης έχουν συμπεριληφθεί σε δύο εμπειρικά άρθρα. Το πρώτο άρθρο παρουσίασε πολλαπλές θέσεις υποκειμένου (“subject positions”) που αποτελούνταν από ένα κράμα ορθολογικών/πρακτικών και συναισθηματικών ρεπερτορίων που απεικόνισαν τη μετανάστευση ως ένα πολύπλευρο, δυναμικό και μη γραμμικό έργο. Η ανάλυση υπογράμμισε επίσης τις πολλαπλές χωρικές και δυναμικές χρονικές κατασκευές που κινητοποιούνται από τους συμμετέχοντες προκειμένου να κατασκευάσουν τα κίνητρά τους για μετανάστευση. Το δεύτερο εμπειρικό άρθρο υπέδειξε ότι οι πολύπλοκοι χωρικοί λογοθετικοί πόροι και οι σχέσεις μεταξύ της πολιτικής συμμετοχής, της πολιτειότητας και του τόπου χρησίμευσαν για να τοποθετήσουν τους συμμετέχοντες ως ενταγμένους και/ή αποκλεισμένους από τοπικές, εθνικές ή υπερεθνικές κοινότητες. Δύο εμπειρικά άρθρα βασίστηκαν στα ευρήματα της δεύτερης μελέτης. Το πρώτο υπογράμμισε διαφορετικά ρεπερτόρια, τα οποία αντιπροσώπευαν διαφορετικές δυναμικές ανθρώπων-τόπων και διαφορετικές κατασκευές και διεκδικήσεις της ιδιότητας του πολίτη. Το δεύτερο άρθρο κατέδειξε ότι οι λόγοι των συμμετεχόντων για μελλοντικά σχέδια και φιλοδοξίες περιλαμβάνουν διαφορετικούς τρόπους τοποθέτησης του εαυτού τους και περίπλοκες και αντιφατικές κατασκευές του χρόνου (όπως συνεχείς και ασυνεχείς προσωρινότητες, αφηγήσεις παρελθοντικών γεγονότων και «πάγωμα» του χρόνου). Αυτές οι κατασκευές λειτούργησαν ως επιχειρήματα υπέρ του αισθήματος «ανήκειν» αλλά και ως εχέγγυο για τη διεκδίκηση του δικαιώματος παραμονής στον τόπο κατοικίας (ή για την διατύπωση κατηγοριών για αποκλεισμό). Επιπλέον, η χρήση του χρόνου ως πόρου στο λόγο των προσφύγων σχετικά με τα μελλοντικά σχέδια συνέδεσε το «ανήκειν» με ζητήματα πολιτειότητας. Τέλος, η μελέτη εξέτασε τις μεταιχμιακές (“in-between”) χρονικότητες της ένταξης και τον ρόλο της προσωρινότητας στη μεταναστευτική πολιτική, τη δυναμική του αποκλεισμού και τη θεσμική αμέλεια. Συμπερασματικά, η παρούσα διατριβή, δίνοντας έμφαση στις τοπικές διαδικασίες ένταξης και σε κατασκευές όπως ο χώρος και ο χρόνος, εστίασε στις «από τα κάτω» διεργασίες της μετανάστευσης που συνδέονται με τη μεταιχμιακότητα διάφορων μορφών ένταξης και τους περιορισμούς της διχοτομικής κατασκευής της μετανάστευσης.