Βούληση για δύναμη και πολιτική εξουσία στον Machiavelli και στο Nietzsche
Authors: Παππάς Παναγιώτης 
Published: September 2021

Η στροφή σε παλιότερες ιστορικές περιόδους συνήθως είναι δηλωτική της ανάγκης των ανθρώπων να διευρύνουν το παρόν τους, βαπτίζοντας το στη ρευστή αιωνιότητα του παρελθόντος. Η πρώτη από τις ιστορικές στιγμές, που προσδιορίζει το «δυτικό πολιτισμό», είναι η αρχαιοελληνική συνεισφορά με επίκεντρο την ανάδυση της πόλεως. Με το πέρασμα των αιώνων, όμως, η πολιτική χάνει την στενή της εννοιολογική σημασία και της αποδίδονται διάφοροι ορισμοί, που συχνά δε συμφωνούν μεταξύ τους. Περισσότερο πλέον ταυτίζεται με την έννοια της εξουσίας και της ισχύος. Στη συνέχεια στο Μεσαίωνα, σύμφωνα με τη χριστιανική αντίληψη, η ηθική τοποθετείται υψηλότερα από το κράτος, το οποίο δεν είναι τίποτε άλλο παρά μέσο επιβολής της ηθικής και της δικαιοσύνης με τη θρησκευτική σημασία των λέξεων. Φτάνοντας στην Αναγέννηση ξεκινάει η μετάβαση από το φεουδαρχικό καθεστώς στην καπιταλιστική κοινωνία και δημιουργούνται τα πρώτα εθνικά κράτη. Ο Νικολό Μακιαβέλλι, επηρεαζόμενος και από τον Αριστοτέλη, συνόψισε έναν κώδικά πολιτικής ηθικής, καθιστώντας τις έννοιες της δύναμης και της ισχύος πρωταρχικές στη σκέψη και το έργο του. Με την έννοια της δύναμης να κατέχει κεντρικό ρόλο στο έργο του επηρέασε την πολιτική σκέψη πολλών πολιτικών και στοχαστών και άσκησε σημαντική επίδραση σε πολιτικές εξελίξεις της εποχής του και μεταγενέστερων περιόδων. Πολλοί είναι εκείνοι που τον θεωρούν πατέρα της σύγχρονης πολιτικής επιστήμης. Επιπρόσθετα και αφού η έννοια της βούλησης και της πολιτικής εξουσίας απασχόλησαν τους σπουδαιότερους φιλοσόφους των επόμενων δύο αιώνων, οδηγούμαστε στο 19ο αιώνα, έναν αιώνα ορόσημο για τη δυτική φιλοσοφία, όπου κυριαρχεί η φιλοσοφία του Φρίντριχ Νίτσε, μια κατεξοχήν φιλοσοφία της βούλησης για δύναμη και οι πολιτικές της ρίζες και προεκτάσεις. Η βούληση για δύναμη πρέπει να ερμηνευτεί εντελώς διαφορετικά: η δύναμη είναι αυτό το οποίο θέλει μέσα στη βούληση. Η δύναμη είναι μέσα στη βούληση το γενετικό και διαφορικό στοιχείο. Παράλληλα αυτή η βασική φιλοσοφική θέση του Νίτσε, της βούλησης για δύναμη, συνδέεται με την πολιτική σκέψη και έκφρασή του. Μια πολιτική θέση δυσδιάκριτη, ερμηνευμένη κατά καιρούς με διαφορετικούς τρόπους ανάλογα με τα συμφέροντα των εκάστοτε ηγεμόνων και παρατάξεων, που την οικειοποιήθηκαν και πολλές φορές παρερμηνευμένη, ωστόσο υπαρκτή. Στη φράση «Βούληση για δύναμη και πολιτική εξουσία», οι δύο όροι, βούληση για δύναμη και πολιτική εξουσία δεν ταυτίζονται, αλλά αποτελούν δυο ξεχωριστές οντότητες, που δεν είναι βέβαια άσχετες μεταξύ τους, αλλά έχουν μια συγγένεια και συνάφεια στη σκέψη και στη φιλοσοφία τόσο του Μακιαβέλλι όσο και του Νίτσε. Ο Νίτσε με συντριπτική κριτική σε όλους τους τομείς του δυτικού πολιτισμού οδηγείται και στην πολιτική του θέση και τοποθέτηση απέναντι στα πράγματα. Το ενδιαφέρον, λοιπόν, έγκειται σε μιαν απόπειρα εξέτασης του συστοίχου της ιδεολογίας που είναι το πολιτικό υπο το πρίσμα μιας φιλοσοφίας που, απεγκλωβισμένη από τις παρωχημένες προσεγγίσεις τύπου υποκειμένου – αντικειμένου, υποστασιακά, ιδεαλιστικά ή φαινομενολογικά, λαμβάνει χώρα στο «απόλυτο επίπεδο της εμμένειας». Το καινοτόμο στην παρούσα διατριβή έγκειται στην για πρώτη φορά σύζευξη των ιδεών των δύο στοχαστών Μακιαβέλλι και Νίτσε αναφορικά με την έννοια της δύναμης, στο επίπεδο της πολιτικής εξουσίας και ιδεολογίας, αφού προηγήθηκε μια γενεαλογία της πολιτικής που κρίνεται αναγκαία προκειμένου να καταδειχθεί στον χώρο της η σημειολογία της δύναμης. Ξεκαθαρίζεται τοιουτοτρόπως η όποια παρεξήγηση και σύγχυση θα μπορούσε να προκύψει σε σχέση με δύο φιλοσοφικές θεωρήσεις που ερμηνεύονται συχνά εσφαλμένα και έχουν επηρεάσει την ιστορία του δυτικού πολιτισμού. Ο Μακιαβελισμός δεν είναι ταυτόσημος με την θέληση για δύναμη του Νίτσε, παρ’ όλα αυτά ευοδώνονται στη σύγχρονη πολιτική σκηνή με διαφορετικούς τρόπους ο καθένας.