Συμβολή στη διερεύνηση της αποτελεσματικότητας της διοίκησης ανθρωπίνων πόρων ως μέσο επίτευξης των στρατηγικών στόχων των επιχειρήσεων
Authors: Πρωτόπαπας Χαράλαμπος 
Published: August 2021

Η διατριβή αποσκοπεί στην ανάδειξη της κρισιμότητας της διοίκησης ανθρωπίνων πόρων (ΔΑΠ) στην υλοποίηση της στρατηγικής και στην επίτευξη των στρατηγικών στόχων της επιχείρησης. Η σχέση μεταξύ της ΔΑΠ και των επιχειρησιακών αποτελεσμάτων αποτελεί ένα έντονα συζητούμενο θέμα στη διεθνή βιβλιογραφία. Η σύγχρονη ακαδημαϊκή έρευνα, τροφοδοτούμενη συνεχώς από το αυξημένο ενδιαφέρον και τις τρέχουσες εξελίξεις, προσπαθεί να τεκμηριώσει με πειστικό τρόπο την θετική επίπτωση της ΔΑΠ στην απόδοση της επιχείρησης / οργανισμού. Σύμφωνα με τις σύγχρονες εξελίξεις μετασχηματισμού του ρόλου της λειτουργίας της ΔΑΠ, που από καθαρά διοικητικός μετασχηματίζεται σε στρατηγικό, τα στελέχη του Τμήματος ανθρωπίνων πόρων καλούνται να αναλάβουν το έργο του στρατηγικού εταίρου, να συμμετάσχουν στο στρατηγικό σχεδιασμό επιχειρήσεων / οργανισμών και να επιδείξουν τα απτά αποτελέσματα της δικής τους συμβολής. Αυτό σημαίνει ότι τίθεται θέμα προσδιορισμού και μέτρησης των αποτελεσμάτων του Τμήματος ανθρωπίνων πόρων δηλ. θέμα αποτελεσματικότητας της ΔΑΠ.Μολονότι η αποτελεσματικότητα της ΔΑΠ απασχολεί με αυξημένη ένταση τη σχετική έρευνα και βιβλιογραφία κατά τις τελευταίες δεκαετίες, εν τούτοις δεν φαίνεται να υπάρχει ομοφωνία ως προς τον ορισμό και το περιεχόμενό της, δηλ. τον καθορισμό των συστατικών της στοιχείων. Προκύπτει συνεπώς η ανάγκη υιοθέτησης ενός ενιαίου και συγχρόνου προτύπου αποτελεσματικότητας της ΔΑΠ και των συστατικών αυτής στοιχείων, εντός του πλαισίου των στρατηγικών επιδιώξεων μιας επιχείρησης/οργανισμού. Σκοπός της διατριβής είναι η καταγραφή και διερεύνηση: (1) της έννοιας της αποτελεσματικότητας της ΔΑΠ (όπως αυτή διαμορφώνεται μέχρι σήμερα) και του τρόπου, με τον οποίο αυτή προσδιορίζεται δηλ. μετριέται / εκτιμάται, (2) των παραγόντων που συμβάλλουν στην αποτελεσματικότητα της ΔΑΠ και (3) του τρόπου, με τον οποίο οι παράγοντες αυτοί συμβάλλουν στα συγκεκριμένα «παραδοτέα» ως ενδιάμεσα αποτελέσματα που παρεμβάλλονται στη σχέση μεταξύ διοίκησης ανθρωπίνων πόρων και τελικών επιδόσεων / αποτελεσμάτων της επιχείρησης / οργανισμού.Ως γενικό πλαίσιο προκρίνεται το προτεινόμενο από τους ερευνητές Boudreau & Ramstad (1997) και ειδικότερα το επίπεδο αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας (effectiveness), όπου εντάσσονται οι επιδράσεις της ΔΑΠ στη διαμόρφωση των ικανοτήτων και συμπεριφορών των εργαζομένων. Σε συνδυασμό, μάλιστα, με τον νέο στρατηγικό ρόλο της λειτουργίας ΔΑΠ και τη δυνατότητά της να συμβάλει στην ανάπτυξη των ικανοτήτων των εργαζομένων για την υλοποίηση της στρατηγικής, υιοθετείται η προσέγγιση της μεθόδου των εξισορροπημένων επιδόσεων (Balanced Scorecard) και επιλέγεται το μοντέλο αποτελεσματικότητας της λειτουργίας ΔΑΠ (HR Scorecard) των Beatty, Huselid & Schneier (2003), δεδομένου ότι ως παραδοτέα αποτελέσματα της λειτουργίας ΔΑΠ εντοπίζει τις ικανότητες και συμπεριφορές των εργαζομένων.Ως πλέον πρόσφορη ερευνητική στρατηγική εφαρμόσθηκε η μελέτη περίπτωσης (case study). Η έρευνα διεξήχθη μεταξύ 14 μεγάλων επιχειρήσεων, οι οποίες λειτουργούν ως θυγατρικές ξένων πολυεθνικών ομίλων. Η συλλογή των δεδομένων έγινε με βάση την αρχή της τριγωνικότητας (triangulation) και τη συμμετοχή των διευθυντών ανθρωπίνων πόρων και στελεχών γραμμής.Η διατύπωση των ερευνητικών προτάσεων έγινε σύμφωνα με το μοντέλο των Beatty, Huselid & Schneier (2003) και επιχειρήθηκε να διερευνηθεί, ανά ζεύγη, η διαδοχική σχέση μεταξύ των τεσσάρων παραγόντων που συνθέτουν την αποτελεσματικότητα της λειτουργίας ΔΑΠ, υπό μορφή ερωτημάτων του τύπου «πώς» και «γιατί», τα οποία προσιδιάζουν στη μέθοδο της μελέτης περίπτωσης (case study). Οι εν λόγω παράγοντες είναι: (i) Ικανότητες στελεχών ΔΑΠ, (ii) Πολιτικές-Πρακτικές ΔΑΠ, (iii) Συστήματα ΔΑΠ και (iv) Παραδοτέα λειτουργίας ΔΑΠ.Η πρωτοτυπία της διατριβής έγκειται: (i) στη μελέτη της επίδρασης της λειτουργίας ΔΑΠ στα ενδιάμεσα παραδοτέα που παρεμβάλλονται στη σχέση μεταξύ διοίκησης ανθρωπίνων πόρων και τελικών επιδόσεων της επιχείρησης / οργανισμού, σύμφωνα με τη μέθοδο των εξισορροπημένων επιδόσεων, (ii) στην τεκμηρίωση του μοντέλου αποτελεσματικότητας με τη βοήθεια σειράς θεωρητικών εργασιών αλλά κυρίως εμπειρικών ερευνών (surveys), οι οποίες περιέχουν ως μεταβλητές, ανά ζεύγη, τους τέσσερις προαναφερθέντες παράγοντες και επιβεβαιώνουν τις διαδοχικές μεταξύ αυτών σχέσεις, (iii) στη διεξαγωγή ποιοτικής έρευνας και στη διατύπωση ερευνητικών προτάσεων στοχεύοντας στην κατανόηση του τρόπου, με τον οποίο η λειτουργία ΔΑΠ δημιουργεί αξία και αναζητώντας τις κατάλληλες απαντήσεις στα ερωτήματα «γιατί» και «πώς» των μεταξύ των παραγόντων του μοντέλου σχέσεων και (iv) στη χρησιμότητα των συμπερασμάτων της έρευνας για τους διευθυντές ανθρωπίνων πόρων και τα διευθυντικά στελέχη μιας επιχείρησης / οργανισμού, προκειμένου να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα της ΔΑΠ και να υλοποιήσουν με επιτυχία τους στρατηγικούς στόχους.