Возможности использования географических информационных систем при обучении школьной географии
Authors: ЛАЙСХАНОВ Ш.У. 
Published: October 2023

Бұл мақалада, мектеп географиясыноқытудагеографиялықақпараттық жүйелерді (ГАЖ) пайдаланудың мүмкіндіктері кең көлемде қарастырылды. Географияны оқытудың маңызды технологиялық құралы ретінде – географиялықдеректерді сақтау, іздеу, картаға түсіру және талдау үшін қолданылатын аппараттық және бағдарламалық жасақтама жүйесі талқыланды. Сондай-ақ, зерттеу мақсатына сәйкес, Қазақстан Республикасының мектеп географиясы бағдарламасында және оны оқыту процесінде ақпараттық тех- нологияларды пайдалану деңгейі анықталды. Зерттеу нәтижелері сауалнама әдісі арқылы айқындалды. Сауалнама география пәні мұғалімдерінен алынды. Сауалнамаға Қазақстан Республикасының түрлі об- лыстары мен қалаларынан 133 мұғалім өз еркімен қатысты және олардың 86,8 % - ының ГАЖ жайлы білетіндігі белгілі болды. Сонымен қатар, 12,8 % - мұғалімнің жұмыс істейтін мектебінде MapInfo, 21,8 % - ArcGIS, 25,6 % - QGIS, 15,4 % - EduGIS, 6,4 % - Arc-Explorer, 16,7 % - OpenStreetMap және 1,3 % - OpenJUMP бағдарламаларының бар екендігі анықталды. Сауалнама деректерін талдау үшін мұғалімдер екі топқа бөлінді: 2021 -2022 оқу жылында ГАЖ негізінде сабақ жүргізген мұғалімдер (64,2 %) және ГАЖ негізінде сабақ жүргізбеген (ГАЖ-мен жұмыс істемейтін) мұғалімдер (35,8 %) болып. ГАЖ қолданған мұғалімдер өткізген сабақтардың жиілігі туралы сұраққа 14,6 % - мұғалім «бір» сабақ, 12,2 % -ы «екі», 8,9 % - ы «үш» және «төрт», ал, 19,5 % мұғалім «бес және одан көп» сабақ деп жауап берді. Сауалнама нәтижесінде мұғалімдердің 50,4 % - ы ГАЖ қолдануды интернет арқылы (Google, YouTube, Instagram және т.б.), ал, 26 % - ы біліктілік көтеру курстарынан үйренгендігі анықталды. Сондай-ақ, географияны оқытуда 55,3 % мұғалімнің ГАЖ қолдану тәжірибесі 1-4 жылды, 12,2 % - 5-9 жылды, 2,4 % - 10 және одан көп жылды көрсетті, алайда, сабақ барысында ГАЖ қолданбайтындардың үлесі 30,1 % құрады. Сондықтан, Қазақстан Республикасының 9, 10 және 11 сыныптарға арналған география пәнінің типтік оқу бағдарламаларындағы оқу мақсаты мен ұзақ мерзімдік жоспарына талдау жасадық. Нәтижесінде, мектеп географиясын оқыту барысында ГАЖ қолдануға кедергілердің барлығы белгілі болды: негізгі себеп ретінде қажетті бағдарламалардың болмауы; ГАЖ қолдануда тәжірибенің болмауы; уақыттың жетіспеушілігі және ГАЖ бағдарламаларының күрделілігі аталды. Түйін сөздер: мектеп географиясын оқыту; ГАЖ; мұғалім; мүмкіндік.

В этой статье, школьная географияучитудагеографический возможности использования информационных систем (ГИС) были широко рассмотрены. Обсуждалась как важный технологический инструмент для обучения географии – аппаратная и программная система, используемая для хранения, поиска, картографирования и анализа географических данных. Также в соответствии с целью исследования определен уровень использования информационных технологий в программе школьной географии Республики Казахстан и в процессе ее обучения. Результаты исследования были определены методом анкетирования. Анкета была взята у учителей географии. В опросе добровольно приняли участие 133 учителя из разных Обь и городов Республики Казахстан, из них 86,8% знают о ГИС. Кроме того, 12,8 % - в школе, где работает учитель, MapInfo, 21,8 Было обнаружено, что существуют программы % - ArcGIS, 25,6 % - QGIS, 15,4 % - EduGIS, 6,4 % - Arc-Explorer, 16,7 % - OpenStreetMap и 1,3 % - OpenJUMP. Для анализа данных опроса учителя были разделены на две группы: учителя, проводившие занятия на основе ГИС в 2021-2022 учебном году (64,2%), и учителя, не проводившие занятия на основе ГИС (не работающие с ГИС) (35,8%). На вопрос о частоте занятий, проводимых учителями, использующими ГИС, 14,6% ответили, что учитель-это «один» урок, 12,2% - «два», 8,9% - «три» и «четыре», а 19,5% - учитель - «пять и более» уроков. Опрос показал, что 50,4% учителей научились пользоваться ГИС через интернет (Google, YouTube, Instagram и др.), а 26% - на курсах повышения квалификации. Также в преподавании географии опыт применения ГИС 55,3% учителей показал 1-4 года, 12,2 % - 5-9 лет, 2,4 % - 10 и более лет, однако доля тех, кто не использует ГИС во время занятий, составила 30,1%. Поэтому проанализировали цель и долгосрочный план обучения в типовых учебных программах по географии для 9, 10 и 11 классов Республики Казахстан. В результате были известны все препятствия к использованию ГИС в процессе преподавания школьной географии: в качестве основной причины было названо отсутствие необходимых программ; отсутствие опыта в использовании ГИС; нехватка времени и сложность программ ГИС. Ключевые слова: преподавание школьной географии; ГИС; учитель; возможность.

In this article, school geography studies the geographical possibilities of using information systems (GIS) have been extensively reviewed. It was discussed as an important technological tool for teaching geography – a hardware and software system used for storing, searching, mapping and analyzing geographical data. Also, in accordance with the purpose of the study, the level of use of information technologies in the school geography program of the Republic of Kazakhstan and in the process of its training was determined. The results of the study were determined by the questionnaire method. The questionnaire was taken from geography teachers. 133 teachers from different regions and cities of the Republic of Kazakhstan voluntarily participated in the survey, 86.8% of them know about GIS. In addition, 12.8% - at the school where the teacher works, MapInfo, 21.8 It was found that there are programs % - ArcGIS, 25.6% - QGIS, 15.4% - EduGIS, 6.4% - Arc-Explorer, 16.7% - OpenStreetMap and 1.3% - OpenJUMP. To analyze the survey data, teachers were divided into two groups: teachers who conducted GIS-based classes in the 2021-2022 academic year (64.2%), and teachers who did not conduct GIS-based classes (not working with GIS) (35.8%). When asked about the frequency of classes conducted by teachers using GIS, 14.6% answered that a teacher is "one" lesson, 12.2% - "two", 8.9% - "three" and "four", and 19.5% - a teacher is "five or more" lessons. The survey showed that 50.4% of teachers learned to use GIS via the Internet (Google, YouTube, Instagram, etc.), and 26% - at advanced training courses. Also, 55.3% of teachers showed 1-4 years of experience in teaching geography, 12.2% - 5-9 years, 2.4% - 10 years or more, but the share of those who do not use GIS during classes was 30.1%. Therefore, we analyzed the purpose and long-term plan of training in standard geography curricula for grades 9, 10 and 11 of the Republic of Kazakhstan. As a result, all the obstacles to the use of GIS in the process of teaching school geography were known: the lack of necessary programs was cited as the main reason; lack of experience in using GIS; lack of time and complexity of GIS programs. Keywords: teaching school geography; GIS; teacher; opportunity.