ХVII –ХХ ҒАСЫР БАСЫНДАҒЫ ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫ БОЙЫНША КАРТОГРАФИЯЛЫҚ МАТЕРИАЛДАРДЫҢ ЖИЫНТЫҚ КАТАЛОГЫНА ШОЛУ
Authors: КсенжикГ Н. 
Published: September 2023

Статья посвящена обзору и проблемным вопросам подготовки сводного каталога картографических материалов по истории Казахстана ХVII –начало ХХ вв. Несмотря на всю значимость и перспективность создания сводных каталогов, в настоящее время отсутствуют обобщающие методические решения по данному направлению развития картографических исследований и не существует программного комплекса, обеспечивающего выполнение всех требований по проектированию сводного каталога картографических материалов. Сводный каталог картографических материалов среди других видов каталогов выделяется сложностью структуры построения и содержания. Это, несомненно, приводит к долговременному проектированию и различным проблемам при его составлении. Данное обстоятельство направило исследование кразработке междисциплинарной методологии исследования сводного каталога, которая позволяет эффективно провести обработку и подготовку «старых» карт в сводный каталог картографических материалов XVII –начало XX вв. в период информационных технологий. В статье показаны основные достижения, пути решения методологических проблем при подготовке сводного каталога, состоящего из 282 картографических источников, имеющих высокую научную и социальную значимость, выявленных в архивах и библиотеках г. Москвы и г. Оренбурга в ходе промежуточного исследования. Обоснованы функциональные возможности разработанного сводного каталога «старых» карт. Сводный каталог картографических материалов можно рассматривать как своеобразный «путеводитель» с помощью которого пользователь может получить ответы, на следующие вопросы: в каком из архивов, библиотек и музее –имеется необходимый пользователю картографический материал; Как в динамике меняется административно-территориальное деление и т.д.

Мақала,ХVII-ХХ ғасыр басындағы Қазақстан тарихы бойынша картографиялық материалдардың жиынтық каталогын шолуға және дайындаудың проблемалық мәселелеріне арналған. Жиынтық каталогтарды құрудың барлық маңыздылығы мен келешегіне қарамастан, қазіргі уақытта картография-лық зерттеулерді дамытудың бағыты бойынша жалпылама әдістемелік шешімдер жоқ және картография-лық материалдардың жиынтық каталогын жобалау бойынша барлық талаптардың орындалуын қамтамасыз ететін бағдарламалық кешен жоқ. Картографиялық материалдардың жиынтық каталогы каталогтардың басқа түрлерінің ішінде құрылымы мен мазмұнының күрделілігімен ерекшеленеді. Бұл, әрине, ұзақ мерзімді жобалауғажәне оны құрастырудағы әртүрлі проблемаларғасоқтырады. Бұл жағдай зерттеуді ақпараттық технологиялар кезеңінде XVII-XX ғғ. басындағы картографиялық материалдардың жиынтық каталогына «ескі» карта-ларды тиімді өңдеуге және дайындауға мүмкіндік беретін, жиынтық каталогты зерттеудің пәнаралық әдіснамасын жасауға бағыттады.Мақалада негізгі жетістіктер, аралық зерттеу барысында Мәскеу және Орынбор қалаларының мұрағаттары мен кітапханаларында анықталған жоғары ғылыми және әлеуметтік маңызы бар 282 картографиялық көздерден тұратын жиынтық каталогты дайындаудағы әдіснамалық мәселелерді шешу жолдары көрсетілген. «Ескі» карталардың әзірленген жиынтық каталогының функционалды мүмкіндіктері негізделген.Картографиялық материалдардың жиынтық каталогын өзіндік «жолсілтеме» ретінде қарастыруға болады, оның көмегімен пайдаланушы келесі сұрақтарға жауап ала алады: архивтердің, кітапханалардың және музейдің қайсысында пайдаланушыға қажетті картографиялық материал бар; әкімшілік –аумақтық бөліністің динамикадағы өзгерісі және т.б.

The article is devoted to the review and problematic issues of preparing a consolidated catalog of cartographic materials on the history of Kazakhstan ofthe ХVII -early ХХ centuries. Despite the importance and prospects of creating consolidated catalogs, there are currently no generalizing methodological solutions in this direction of the development of cartographic research and there is no software package that meets all the requirements for designing a consolidated catalog of cartographic materials.The consolidated catalog of cartographic materials stands out among other types of catalogs by the complexity of the structure of construction and content. This undoubtedly leads to long-term design and various problems in its preparation. This circumstance directed the study towards the development of an interdisciplinary methodology for researching the consolidated catalog, which makes it possible to efficiently process and prepare «old» maps for the consolidated catalog of cartographic materials of the ХVII -early ХХ centuries in the period of information technology.The article shows the main achievements, ways of solving methodological problems in the preparation of a consolidated catalog, consisting of 282 cartographic sources of high scientific and social significance, identified in the archives and libraries of Moscow and Orenburg during an interim study.The functionality of the developed consolidatedcatalog of «old» maps has been substantiated. The consolidated catalog of cartographic materials can be regarded as a kind of «guide» with the help of which the user can get answers to the following questions: in which of the archives, libraries and museum -there is the cartographic material necessary for the user; How does the administrative-territorial division change in dynamics, etc.