Μελέτη φυτικών ερεθισμάτων που επηρεάζουν την ωοτοκία και άλλες βιολογικές παραμέτρους της μύγας της Μεσογείου Ceratitis capitata (Diptera: Tephritidae)
Authors: Ιωάννου Χαράλαμπος 
Published: September 2021

Στην παρούσα διδακτορική διατριβή μελετήθηκε η επίδραση χημικών κυρίως ερεθισμάτωνπροερχόμενων από καρπούς εσπεριδοειδών καθώς επίσης και ορισμένα άλλα φυτά στην ωοτοκίατων θηλυκών και τη συμπεριφορά των προνυμφών της μύγας της Μεσογείου Ceratitis capitata(Wiedemann) (Diptera: Tephritidae). Ειδικότερα, εξετάστηκε η προτίμηση ωοτοκίας και η επιβίωσητων ανήλικων σταδίων του εντόμου σε πέντε διαφορετικά είδη εσπεριδοειδών (πορτοκάλι, μανταρίνι,λεμόνι, νεράντζι και γκρέιπφρουτ). Παράλληλα, σε πειράματα οπτικής παρατήρησης μελετήθηκε ησυμπεριφορά ωοτοκίας των θηλυκών σε άθικτους και τραυματισμένους καρπούς τους. Τααποτελέσματα έδειξαν ότι η επιβίωση των προνυμφών στους ανωτέρω καρπούς δε συνδέοντανστενά στο σύνολο των περιπτώσεων με την αντίστοιχη προτίμηση ωοτοκίας. Ωστόσο, προέκυψε ότιτα θηλυκά ήταν σε θέση να αξιοποιούν κατά τέτοιο τρόπο το είδος και την παρουσία τραυμάτωνστους καρπούς των εσπεριδοειδών, που αύξαναν την αρμοστικότητα των απογόνων τους. Επιπλέον,διερευνήθηκε η επίδραση των αιθέριων ελαίων του φλοιού των παραπάνω εσπεριδοειδών καθώςεπίσης και ορισμένων συστατικών τους στην ωοτοκία των θηλυκών. Τα αποτελέσματα έδειξαν τηνύπαρξη διεγερτικής επί της ωοτοκίας δράσης σε όλες τις περιπτώσεις, η οποία συνδέονταν στενάτόσο με ποσοτικά όσο και με ποιοτικά χαρακτηριστικά της χημικής τους σύστασης. Μεταξύ τωνουσιών που μελετήθηκαν, προέκυψε ότι το λιμονένιο (κυρίαρχο συστατικό όλων των αιθέριωνελαίων) διέγειρε την ωοτοκία, ενώ η λιναλούλη (χαρακτηριστική ουσία των ανώριμων εσπεριδοειδών)είχε ισχυρή αποτρεπτική δράση. Επιπλέον, η σχετική αναλογία των παραπάνω συστατικών στααιθέρια έλαια των εσπεριδοειδών βρέθηκε να επηρεάζει σημαντικά την ωοπαραγωγή των θηλυκών.Εξετάστηκε επίσης η δυνατότητα των προνυμφών του εντόμου να αντιλαμβάνονται οσμηράερεθίσματα του περιβάλλοντός τους. Τα αποτελέσματα έδειξαν την ύπαρξη οσφρητικής ικανότηταςσε όλες τις προνυμφικές ηλικίες. Επιπλέον, οι προνύμφες μπορούσαν να διακρίνουν οσμηράερεθίσματα προερχόμενα από ξενιστές και μη ξενιστές του εντόμου. Όταν προνύμφες αφέθηκαν νασυνδέσουν συγκεκριμένες οσμές με την παρουσία ανταποδοτικών ερεθισμάτων (παρουσία τροφής),παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση της ανταπόκρισής τους ως προς αυτές σε σχέση με προνύμφεςπου δεν είχαν υποστεί την ίδια διαδικασία, γεγονός που υποδεικνύει την ικανότητά τους για“συνειρμική μάθηση”. Η συγκεκριμένη μορφή μάθησης όπως προέκυψε, μπορεί να “μεταφερθεί”μέσω κάποιου μηχανισμού από το προνυμφικό στάδιο στο ενήλικο. Τέλος, μελετήθηκαν οιεπιδράσεις της έκθεσης των προνυμφών σε ορισμένα οσμηρά ερεθισμάτων στη συμπεριφορά ωοτοκίας του εντόμου. Θηλυκά που εκτέθηκαν ως προνύμφες σε οσμές με διεγερτική δράση επί τηςωοτοκίας, απέθεσαν ανταποκρινόμενα σε αυτά σημαντικά μεγαλύτερο αριθμό αυγών σε σχέση μεθηλυκά που δεν είχαν εκτεθεί (μάρτυρας). Αντιθέτως, στην περίπτωση της έκθεσης σε ουσίες μεαποτρεπτική δράση η ωοπαραγωγή των θηλυκών της μεταχείρισης ήταν σημαντικά μικρότερη σεσχέση με το μάρτυρα. Το φαινόμενο αυτό βρέθηκε να επηρεάζεται σε σημαντικό βαθμό από τηνένταση (δόση) των οσμηρών ερεθισμάτων στα οποία εκτέθηκαν τα θηλυκά κατά το προνυμφικό τους στάδιο. Επιπλέον, ο βαθμός της χημικής συγγενείας μεταξύ των οσμηρών ερεθισμάτων στα οποία εκτέθηκαν οι προνύμφες και των αντίστοιχων που κλήθηκαν να ανταποκριθούν τα θηλυκά πουπροέκυψαν φάνηκε να επιδρά σημαντικά στις παραμέτρους ωοτοκίας των τελευταίων.