Διαχρονική εξέλιξη της διαθεσιμότητας λιπιδίων στον ελληνικό πληθυσμό σε σχέση με το ευρύτερο καταναλωτικό πρότυπο
Authors: Βασιλάκου Ναΐρ-Τώνια 
Published: January 2014

Σκοπός: Οι Έρευνες Οικογενειακών Προϋπολογισμών μπορούν να είναι πολύτιμες για τη διερεύνηση των διατροφικών συνηθειών, ιδιαίτερα σε χώρες στις οποίες δεν είναι δυνατό να οργανωθούν διατροφικές έρευνες, καθώς επίσης και για την εφαρμογή μιας εθνικής διατροφικής στρατηγικής. Από την ανάλυση των στοιχείων των Ερευνών Οικογενειακών Προϋπολογισμών είναι δυνατό να προσδιοριστούν διαφορές των διατροφικών συνηθειών διαφόρων πληθυσμιακών ομάδων σε συνάρτηση με τα κοινωνικό-οικονομικά χαρακτηριστικά των νοικοκυριών που τις απαρτίζουν. Οι σκοποί της ανάλυσης των πρωτογενών στοιχείων των Ελληνικών Ερευνών Οικογενειακών Προϋπολογισμών των ετών 1981/1982 και 1987/1988 ήταν οι ακόλουθοι: 1. να διερευνηθεί εάν και κατά πόσο ορισμένα κοινωνικό - οικονομικά χαρακτηριστικά (αστικότητα, υπηρεσίες περιφερειακής ανάπτυξης, μέγεθος και σύνθεση του νοικοκυριού, καθώς επίσης και η εκπαίδευση και το επάγγελμα του αρχηγού του νοικοκυριού) και η χρονική στιγμή της συλλογής των στοιχείων επηρεάζουν τη διαθεσιμότητα των λιπιδίων σε κάθε πληθυσμιακή ομάδα. 2. να μελετηθεί η διαχρονική εξέλιξη της διαθεσιμότητας των λιπιδίων και των κύριων ομάδων τροφίμων στο χρονικό διάστημα μεταξύ των δύο ερευνών στο σύνολο των νοικοκυριών και στις διάφορες πληθυσμιακές υποομάδες ξεχωριστά. 3. να συγκριθούν τα στοιχεία της διαθεσιμότητας των τροφίμων, όπως αυτά προκύπτουν από τις Έρευνες Οικογενειακών Προϋπολογισμών με δεδομένα από άλλες έρευνες που έχουν διενεργηθεί σε μικρότερες πληθυσμιακές ομάδες στην Ελλάδα, και 4. να συγκριθούν τα στοιχεία της διαθεσιμότητας των λιπιδίων με σχετικά δεδομένα από άλλες έγκυρες εθνικές ή διεθνείς πηγές. Υλικό και μέθοδοι: Οι Έρευνες Οικογενειακών Προϋπολογισμών διενεργούνται από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδας ανά 6-7 χρόνια. Για την επιλογή του δείγματος χρησιμοποιείται η μέθοδος της πολυσταδιακής στρωματοποιημένης τυχαίας δειγματοληψίας με ενιαίο γενικό κλάσμα δειγματοληψίας 0.2 % και καλύφθηκε αντιπροσωπευτικό δείγμα των νοικοκυριών όλης της χώρας. Στις Έρευνες Οικογενειακών Προϋπολογισμών των ετών 1981/1982 και 1987/1988 έλαβαν μέρος 6,037 και 6,486 νοικοκυριά αντίστοιχα. Αν και ο πρωταρχικός σκοπός των Ερευνών Οικογενειακών Προϋπολογισμών είναι η αξιολόγηση ορισμένων οικονομετρικών στοιχείων, στο πλαίσιο αυτών των ερευνών συλλέγονται σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τη διαθεσιμότητα των τροφίμων, με την έννοια τόσο της αξίας όσο και της ποσότητας. Η περίοδος αναφοράς για την απόκτηση των περισσότερων τροφίμων είναι μία εβδομάδα. Στην έρευνα της περιόδου 1987/1988 συλλέχθηκαν στοιχεία για την ποσότητα και την αξία 88 και 129 ειδών τροφίμων αντίστοιχα. Για την ανάλυση των πρωτογενών στοιχείων των Ερευνών Οικογενειακών Προϋπολογισμών των ετών 1981/1.982 και 1987/1988 χρησιμοποιήθηκε το στατιστικό πρόγραμμα SPSS/PC. Τα πρωτογενή στοιχεία περιελάμβαναν κοινωνικό-οικονομικά και διατροφικά δεδομένα. Αποτελέσματα: Το καταναλωτικό πρότυπο της Ελλάδας μεταβάλλεται με μεγάλη ταχύτητα. Η αναλογία της δαπάνης για τρόφιμα ως προς το σύνολο των δαπανών έχει μειωθεί σημαντικά (από 42.8 % σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας του 1957 σε 29.9 % σύμφωνα με την έρευνα του 1987/1988). Σύμφωνα με το νόμο του Engel αυτή η μείωση αποτελεί ενδεικτικό στοιχείο της βελτίωσης του εισοδήματος μιας χώρας. Κατά τα τελευταία χρόνια παρατηρήθηκε γενικά μείωση της αναλογίας της δαπάνης για οινοπνευματώδη ποτά και καπνό ως προς το σύνολο των δαπανών, αν και υπάρχουν μικρές αυξομειώσεις αυτού του ποσοστού από έρευνα σε έρευνα. Τα κύρια χαρακτηριστικά των διατροφικών συνηθειών του Ελληνικού πληθυσμού σύμφωνα με τα στοιχεία των Ερευνών Οικογενειακών Προϋπολογισμών είναι η ιδιαίτερα υψηλή κατανάλωση φρέσκων φρούτων, λαχανικών, ψωμιού και ελαιολάδου. Σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι η διαθεσιμότητα του γάλακτος και του κρέατος είναι αρκετά υψηλή. Από την ανάλυση των στοιχείων και των δύο ερευνών προκύπτουν σημαντικές διαφορές της διαθεσιμότητας των τροφίμων μεταξύ των διαφόρων πληθυσμιακών ομάδων. Η κυριότερη μεταβολή των διατροφικών συνηθειών στην Ελλάδα στο χρονικό διάστημα 1981/1982 και 1987/1988 συνίσταται στη σημαντική αύξηση της διαθεσιμότητας του ψωμιού κατά 24% και στην ταυτόχρονη μείωση της διαθεσιμότητας του αλεύρου. Το γεγονός αυτό υποδηλώνει την αισθητή μείωση της παρασκευής σπιτικού ψωμιού. Η διαθεσιμότητα του γάλακτος αυξήθηκε κατά 8 % κατά τη διάρκεια της ίδιας χρονικής περιόδου, ενώ η διαθεσιμότητα των οσπρίων, της πατάτας, των φρέσκων λαχανικών και της ζάχαρης παρουσίασε μικρή μείωση. Το ελαιόλαδο αποτελεί το κύριο λιπίδιο που καταναλώνεται από τα Ελληνικά νοικοκυριά, ενώ η σημασία των ζωικών λιπών και των σπορέλαιων είναι περιορισμένη. Όμως είναι ιδιαίτερα σημαντικό το γεγονός ότι στο χρονικό διάστημα 1981/1982 έως 1987/1988 η διαθεσιμότητα των σπορέλαιων πενταπλασιάστηκε, ενώ ταυτόχρονα η αναλογία της διαθεσιμότητας του ελαιολάδου ως προς το σύνολο της διαθεσιμότητας των λιπιδίων έχει μειωθεί σε όλες σχεδόν τις πληθυσμιακές ομάδες. Η αύξηση της διαθεσιμότητας των σπορέλαιων οδήγησε τελικά σε μικρή αύξηση τη διαθεσιμότητα των λιπιδίων QTO ίδιο χρονικό διάστημα. Συμπεράσματα: Σύμφωνα με τα στοιχεία των Ερευνών Οικογενειακών Προϋπολογισμών των ετών 1981/1982 και 1987/1988 οι διατροφικές συνήθειες του Ελληνικού πληθυσμού έχουν διατηρήσει πολλά από τα παραδοσιακά χαρακτηριστικά της Μεσογειακής δίαιτας, δηλαδή μεγάλη κατανάλωση φρέσκων φρούτων, λαχανικών, ψωμιού και ελαιολάδου. Είναι όμως ήδη εμφανείς οι ισχυρές επιδράσεις του δυτικό-ευρωπαϊκού τρόπου διατροφής, που εκφράζονται με την αύξηση της κατανάλωσης των σπορέλαιων και του γάλακτος και την καθόλου ευκαταφρόνητη κατανάλωση του κρέατος.