Chronic stress of caregivers of patients with stroke
Authors: Μανωλά Μαργαρίτα-Ελένη (Μαργιαλένα) 
Published: September 2021

Ο Ιπποκράτης ήταν ο πρώτος που παρατήρησε τα συμπτώματα του αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου (ΑΕΕ) και το χαρακτήρισε ως αποπληξία σχεδόν 2400 χρόνια πριν. Αποπληξία σημαίνει «πλήξη από βία». Ένας στους δέκα θανάτους παγκοσμίως οφείλεται σε ΑΕΕ και περισσότερους από τους μισούς επιβιώσαντες από ΑΕΕ παραμένουν εξαρτώμενοι από άλλους για τις καθημερινές τους δραστηριότητες. Οι γυναίκες ζούνε περισσότερο από τους άνδρες και ως εκ τούτου το ΑΕΕ τις επηρεάζει συχνότερα. Η επιβάρυνση από το ΑΕΕ είναι υψηλή και αναμένεται να αυξηθεί στο μέλλον λόγω των δημογραφικών και επιδημιολογικών μεταβολών στους πληθυσμούς. «Το αυξημένο ποσοστό επιβίωσης, η μειωμένη θνησιμότητα και η μεγαλύτερη αναλογία των ηλικιωμένων στον πληθυσμό έχουν καταλήξει σε αυξημένο αριθμό ατόμων με ΑΕΕ». Το ΑΕΕ ορίζεται ως «ένα κλινικό σύνδρομο, το οποίο χαρακτηρίζεται από ταχέως αναπτυσσόμενα κλινικά συμπτώματα και/ή σημεία εστιακής και ενίοτε ολικής (αναφέρεται σε ασθενείς σε βαθύ κώμα και εκείνους με υπαραχνοειδή αιμορραγία) απώλειας εγκεφαλικής λειτουργίας με συμπτώματα που διαρκούν περισσότερο από 24 ώρες ή που οδηγούν στον θάνατο χωρίς άλλη εμφανή αιτιολογία παρά αυτή της αγγειακής προέλευσης». Επιπρόσθετα, το ΑΕΕ έχει χαρακτηριστικά κλινικά συμπτώματα, κινητικά, αισθητικά, συμπεριφορικά/γνωσιακά και διαταραχές λόγου/γλώσσας. Η διάγνωση απαιτεί έναν συνδυασμό κλινικών, απεικονιστικών και εργαστηριακών ευρημάτων. Η αντιμετώπιση βασίζεται στους παρακάτω άξονες: 1.εντατική γενική ιατρική φροντίδα: διάνοιξη αεραγωγών, συνυπάρχουσα ή υποκείμενη νόσος, δυνατότητα κατάποσης, ενυδάτωση, διαχείριση ακράτειας ούρων 2.αντιμετώπιση νευρολογικού ελλείμματος 3.πρόληψη πιθανού επόμενου νευρολογικού επεισοδίου 4.πρόληψη και διαχείριση δευτεροπαθών επιπλοκών, νευρολογικών και μη. Το ΑΕΕ δύναται να ταξινομηθεί με πολλαπλούς τρόπους. Η αιτιολογική ταξινόμηση το διαχωρίζει στις παρακάτω κατηγορίες: 1.αθηροσκλήρωση μεγάλων αρτηριών 2.καρδιοεμβολικά 3.απόφραξη μικρών αρτηριών 4.ΑΕΕ άλλης καθορισμένης αιτιολογίας 5.ΑΕΕ μη καθορισμένης (κρυπτογενούς) αιτιολογίας. Έπειτα ύπαρχει η νευροαπεικονιστική ταξινόμηση, η οποία δεν θεωρείται πρακτική. Η ανατομική και η κλινική ταξινόμηση συνδυάζει την τοπογραφία με τη λειτουργικότητα καταλήγωντας στις παρακάτω κατηγορίες: 1.κενοτοπιώδη σύνδρομα 2.κινητική διαταραχή ΑΕΕ 3.αισθητική διαταραχή ΑΕΕ 4.αισθητικοκινητική διαταραχή ΑΕΕ 5.σύνδρομα οπίσθιας αιματικής κυκλοφορίας 6.σύνδρομα ολικής πρόσθιας αιματικής κυκλοφορίας 7.σύνδρομα μερικής πρόσθιας αιματικής κυκλοφορίας 8.σύνδρομα μη καθορισμένης προέλευσης. Τα πρωταρχικά αίτια του ΑΕΕ είναι καρδιοεμβολικό επεισόδιο, μικρο- και μακροαγγειοπάθεια και αθηροσκλήρωση μεγάλων αρτηριών. Αυτά αποδίδονται σε παράγοντες κινδύνου όπως: υπέρταση, κάπνισμα, σακχαρώδης διαβήτης, στεφανιαία νόσος, κολπική μαρμαρυγή, επίπεδα λιπιδίων αίματος, ινωδογόνο πλάσματα, αυξημένοι παράγοντες πήξης, μειωμένη λειτουργία ινωδολυτικής δραστηριότητας, καθιστικός τρόπος ζωής, στοιχεία διατροφής, παχυσαρκία, κατάχρηση αλκοόλ, έλλειψη φυσικής άσκησης, αυξημένος αιματοκρίτης και άλλοι μεταβλητοί παράγοντες κινδύνου. Οι μη μεταβλητοί είναι η ηλικία, το ανδρικό φύλο και η φυλή. Η πρόληψη, κατά συνέπεια, του ΑΕΕ εναπόκειται στην διαχείριση των μεταβλητών παραγόντων κινδύνου. Διακοπή καπνίσματος, έλεγχος αρτηριακής πίεσης, διατροφή και φυσική άσκηση αναγκαία σε πιθανούς «υποψηφίους». Μια ακριβής πρόγνωση παρέχει τις απαραίτητες πληροφορίες προκειμένου να: 1.οργανωθεί ένα πλάνο αντιμετώπισης με βραχυπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους στόχους 2.συνεργαστεί ο ασθενής με τους εκάστοτε θεραπευτές 3.τεθούν ηθικά ζητήματα 4.τεθεί μια βάση για λήψη αποφάσεων. Πρωτίστως όμως προκύπτει το ζήτημα της επιβίωσης του ασθενούς. Δευτερευόντως τίθεται το ζήτημα της ανεξάρτητης διαβίωσης. Η πιο μακροπρόθεσμη εικόνα είναι δύσκολο να προβλεφθεί επακριβώς. Έχουν γίνει προσπάθειες να δημιουργηθούν αλγόριθμοι, αλλά υπάρχουν τεχνικές δυσκολίες και μεθοδολογικά ζητήματα. Η αποκατάσταση ενός ασθενούς με ΑΕΕ είναι ένα πολύπλοκο ζήτημα. Η αντιμετώπιση απαιτεί μια εξειδικευμένη διεπιστημονική ομάδα με επαγγελματίες, οι οποίοι συνεργάζονται αποτελεσματικά. Η αποκατάσταση βασίζεται σε πολλές παραμέτρους ενώ η αντιληπτική δυνατότητα του ασθενούς είναι η πιο σημαντική παράμετρος. Η ομάδα θέτει στόχους κατάλληλους όσον αφορά τον χρόνο και τον τόπο και ξεκινά τη μακρά διαδικασία. Ζωτικής σημασίας σε αυτή την διαδικασία είναι ο φροντιστής του ασθενούς. Φροντιστής θεωρείται το άτομο το οποίο παρέχει κατοίκον φροντίδα σε άτομα που υποφέρουν από χρόνια νόσο ή κατά την διάρκεια ενός οξέος επεισοδίου. Ο φροντιστής δύναται να είναι επαγγελματίας ή ένα άτομο κοντά στον ασθενή χωρίς ιδιαίτερη εκπαίδευση. Αυτό το άτομο προσφέρει συναισθηματική φροντίδα καθώς και φροντίδα σχετιζόμενη με τις καθημερινές ανάγκες και δραστηριότητες του ατόμου. Κατά την οξεία φάση και την ενδονοσοκομειακή αποκατάσταση, οι φροντιστές παρέχουν συνήθως συναισθηματική υποστήριξη, αρωγή με τις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής καθώς και επικοινωνία και συμβουλευτική για την ποιότητα ζωής τους ασθενούς. Στο σπίτι, το βάρος της φροντίδας μετατοπίζεται με τους φροντιστές να γίνονται πρωταρχικά υπεύθυνοι για την υποστήριξη της ανάρρωσης και της αποκατάστασης του ασθενούς. Ένας μη επαγγελματίας φροντιστής υστερεί σε δυνατότητες αντιμετώπισης κοινών προβλημάτων μετά από ΑΕΕ. Οι ευθύνες τους έγκεινται κυρίως στην απόκτηση των κατάλληλων πληροφοριών για το επεισόδιο, τη φυσική και ψυχολογική φροντίδα καθώς και την διαχείριση των δύσκολων συμπεριφορών και αρντικών συναισθημάτων του ασθενούς. Εκτός αυτών, ο φροντιστής έχει επίσης να διαχειριστεί τις δικές του φυσικές, συναισθηματικές και κοινωνικές απαιτήσεις σε σχέση με την κατάσταση. Οι φροντιστές αντιμετωπίζουν μια ποικιλία προβλημάτων που περιλαμβάνουν οικονομικές δυσκολίες, κοινωνική απομόνωση, έλλειψη πληροφόρησης και κακή φυσική και πνευματική κατάσταση. Ως εκ τούτου, οι φροντιστές αποτελούν ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ατόμων που υποφέρουν από χρόνιο στρες. Οι έρευνες δείχνουν ότι ο υποθαλαμο-υποφυσιακός-επινεφριαδιακός άξονας στο χρόνιο στρες είναι είτε υπερνεργοποιημένος είτε υποαντιδραστικός. Αυτή η ασυνέπεια προκύπτει λόγω της ποικιλίας των στρεσογόνων ερεθισμάτων και των ατομικών χαρακτηριστικών. Οι ερευνητές συνδέουν την ενεργοποίηση του άξονα σε ένα χρονικό πλαίσιο με την γένεση της νόσου. Η υποκειμενική ανταπόκριση ενός ατόμου είναι επίσης ένα ζωτικός παράγοντας. Τα αποτελέσματα του χρόνιου στρες στους φροντιστές είναι πολλαπλά και είναι σημαντικό να αντιμετωπιστεί αυτό το ζήτημα. Ο στόχος αυτής της μελέτης είναι να επιβεβαιώσει ότι οι φροντιστές ατόμων με ΑΕΕ είναι υποκείμενα σε χρόνιο στρες.