Το θεατρικό παιχνίδι σε μαθητές με ελαφριά και μέτρια νοητική υστέρηση
Authors: Γκατζόγια Θεοδώρα 
Published: September 2021

Η διατριβή πραγματεύεται το ρόλο του θεατρικού παιχνιδιού στην εκπαίδευση των μαθητών με ελαφριά ή μέτρια νοητική υστέρηση. Αναμφισβήτητα, το θεατρικό παιχνίδι ως μορφοπαιδευτικό μέσο διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη δια βίου εκπαίδευση του ατόμου. Το θεατρικό παιχνίδι συμβάλλει πολύτροπα στην ανάπτυξη της νοημοσύνης και εναρμονίζει δημιουργικά τον γνωστικό, ψυχο-συναισθηματικό και σωματικό τομέα του μαθητή. Παράλληλα, ενδυναμώνει την κοινωνική ανάπτυξη του. Αν και έχει μελετηθεί ικανοποιητικά η αξία του θεατρικού παιχνιδιού και γενικότερα της θεατρικής παιδείας στη συνολική ανάπτυξη της προσωπικότητας τού τυπικώς αναπτυσσόμενου παιδιού απουσιάζει, στην Ελλάδα, η αντίστοιχη διερεύνηση του θέματος, όσον αφορά τους μαθητές με νοητική υστέρηση. Καταγράφεται, δηλαδή, σημαντική έλλειψη ερευνητικών και πρακτικών δεδομένων με αποτέλεσμα να μην έχει διερευνηθεί σχεδόν καθόλου η αξιοποίηση του θεατρικού παιχνιδιού στην εκπαίδευση των μαθητών με νοητική υστέρηση. Με βάση τα προαναφερόμενα σκοπός της παρούσας έρευνας είναι να αναδειχθεί το θεατρικό παιχνίδι ως εκπαιδευτικό μέσο βελτίωσης του μαθητή με ελαφριά ή μέτρια νοητική υστέρηση στους τομείς: γνωσιολογικός τομέας, προφορικός λόγος, συναισθηματική οργάνωση, συναισθηματική νοημοσύνη, κιναισθητική νοημοσύνη, θεατρική εκφραστικότητα και ψυχοκινητικότητα. Οι συμμετέχοντες ήταν μαθητές με ελαφρά ή μέτρια νοητική υστέρηση που φοιτούσαν στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση σε Σχολικές Μονάδες Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης (Σ.Μ.Ε.Α.Ε.), ηλικίας δεκατριών έως δεκαπέντε ετών. Μεθοδολογία της έρευναςΓια τη διερεύνηση του παραπάνω σκοπού σχεδιάστηκε και διεξήχθη έρευνα τριών σταδίων. Κατά το πρώτο ερευνητικό στάδιο, συγκροτήθηκαν δύο ομάδες, η πειραματική ομάδα και η ομάδα ελέγχου. Την πειραματική ομάδα αποτελούσαν οι μαθητές με νοητική αναπηρία που θα διδάσκονταν με την αξιοποίηση θεατρικού παιχνιδιού, ενώ την ομάδα ελέγχου αποτελούσαν οι μαθητές με νοητική αναπηρία που θα διδάσκονταν χωρίς τη χρήση θεατρικού παιχνιδιού. Περιλάμβανε την καταγραφή του γνωστικού επιπέδου μαθητών με ελαφριά ή μέτρια νοητική υστέρηση, ηλικίας δεκατριών έως δεκαπέντε ετών, με βάση το έπος της Οδύσσειας. Κατά το δεύτερο αυτό στάδιο χορηγήθηκε επιπλέον τεστ κατανόησης συναισθημάτων μέσω της έκφρασης του προσώπου στους μαθητές της πειραματικής ομάδας και τεστ δεξιοτήτων Α.Μ.Ε.Α. στους εκπαιδευτικούς όπου απαντούσαν σε ερωτήσεις για τις δεξιότητες των μαθητών της πειραματικής ομάδας σε διάφορους τομείς. Μέσω του τεστ κατανόησης συναισθημάτων ελέγχθηκε η συναισθηματική νοημοσύνη και μέσω του τεστ δεξιοτήτων ελέγχθηκε ο προφορικός λόγος, η ψυχοκινητικότητα, η κοινωνικότητα, η συναισθηματική οργάνωση και η θεατρικότητα των συμμετεχόντων. Το δεύτερο ερευνητικό στάδιο περιλάμβανε τη διδασκαλία του έπους της Οδύσσειας στην πειραματική ομάδα εφαρμόζοντας θεατρικό παιχνίδι, θεατρικές δράσεις και δραματοποίηση. Τα σχέδια διδασκαλίας είναι δεκαεπτά στο σύνολο. Η επιλογή του συγκεκριμένου διδακτικού κειμένου, δηλαδή του έπους της Οδύσσειας, έγινε με το σκεπτικό ότι η διαλογική του μορφή σε σχέση με ένα “καθαρά” αφηγηματικό κείμενο, μπορούσε να διευκολύνει την οργάνωση και παρουσίαση των θεατρικών δραστηριοτήτων για το “χτίσιμο” των ρόλων και για την παραγωγή θεατρικού διαλόγου από τους ίδιους τους μαθητές.Το τρίτο ερευνητικό στάδιο περιλάμβανε την καταγραφή του γνωστικού επιπέδου των μαθητών με νοητική υστέρηση αναφορικά με το έπος της Οδύσσειας μετά την χρήση του θεατρικού παιχνιδιού και την διαφοροποίησή της με την ομάδα ελέγχου σε επίπεδο γνώσεων. Επίσης, αναδείχθηκαν οι διαφοροποιήσεις της πειραματικής ομάδας: στον προφορικό λόγο, συναισθηματική οργάνωση, ψυχοκινητικότητα, κοινωνικότητα, θεατρική εκφραστικότητα όπως καταγράφηκαν από δυο εκπαιδευτικούς της πειραματικής ομάδας (θεατρολόγος, φιλόλογος) που δρούσαν ως εμψυχωτές-θεατροπαιδαγωγοί κατά την διάρκεια των θεατρικών παιχνιδιών μετά το πέρας των θεατρικών παρεμβάσεων. Τέλος από το τεστ που συμπληρώθηκε, μετά την εφαρμογή θεατρικών παιχνιδιών και δράσεων, από τους μαθητές της πειραματικής ομάδας και αφορά στην κατανόηση της συναισθηματικής κατάστασης μέσω έκφρασης προσώπου των άλλων, βρέθηκαν διαφοροποιήσεις στο κομμάτι της συναισθηματικής νοημοσύνης που καλλιεργήθηκε μέσω της θεατρικής παρέμβασης.ΑποτελέσματαΤα αποτελέσματα έδειξαν ότι υπήρξε σημαντική βελτίωση στην κατανόηση του περιεχομένου του έπους της Οδύσσειας και στην αναγνώριση των συναισθημάτων των άλλων από τους μαθητές με ελαφριά ή μέτρια νοητική αναπηρία που διδάχθηκαν μέσω του θεατρικού παιχνιδιού. Επιπλέον, αναφορικά με τις γλωσσικές ικανότητες/δεξιότητες των συμμετεχόντων στην πειραματική ομάδα, καταγράφηκε ότι αυτοί κατανόησαν νέες έννοιες, μεταφορικές σημασίες λέξεων και κατάφεραν να προσεγγίσουν αξίες ζωής και νόρμες. Γενικότερα, βελτιώθηκαν τα επίπεδα μαθησιακής ετοιμότητας στον προφορικό και γραπτό λόγο, η ψυχοκινητικότητά τους, η συναισθηματική οργάνωση καθώς και ο τρόπος διαχείρισης των άλλων και η συμπεριφορά τους. Τέλος επέδειξαν αυξητικές τάσεις ως προς τις κοινωνικές δεξιότητες και θεατρική εκφραστικότητα.