Διαλυτά μόρια προσκόλλησης σε μη κακοήθεις παθήσεις του στομάχου
Authors: Παπαλιμναίου Βασιλική 
Published: August 2021

Το Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού συσχετίζεται με τη χρόνια γαστρίτιδα τύπου Β, τηννόσο του πεπτικού έλκους, το αδενοκαρκίνωμα του στομάχου και με το χαμηλούβαθμού λέμφωμα εκ Β κυττάρων του με τον βλεννογόνο σχετιζόμενου λεμφοειδούςιστού (MALT lymphoma). Η υποτροπή του έλκους συσχετίζεται επίσης μεεπαναλοίμωξη από το βακτηρίδιο. Ενώ τα περισσότερα παθογόνα βακτηρίδιαδιηθούν το βλεννογόνο του στομάχου και προκαλούν λοίμωξη που ιστολογικάχαρακτηρίζεται από διήθηση του γαστρικού βλεννογόνου με κοκκιοκύτταρα , προςέκπληξη το Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού σπανιώτατα διηθεί τον γαστρικόεπιθηλιακό φραγμό παραμένοντας επί της αυλικής επιφάνειας , μη δυνάμενοδιεισδύσει στην άλλη πλευρά επί τα εντός του χορίου. Όμως το Ελικοβακτηρίδιο τουπυλωρού προκαλεί φλεγμονή στο επιθήλιο του στομάχου , φλεγμονή πουπαρουσιάζει όλα τα κλασσικά χαρακτηριστικά της φλεγμονής με κύριο σημείο τηνσυσσώρευση κοκκιοκυττάρων.Οι παθογενετικοί μηχανισμοί της φλεγμονής του γαστρικού βλεννογόνου πουπροκαλείται από το Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού δεν έχουν πλήρως διαφωτιστεί. ΤοΕλικοβακτηρίδιο του πυλωρού αποικίζει το γαστρικό βλεννογόνο συνήθως στηνπρώιμη παιδική ηλικία και προκαλεί μια οξεία λοίμωξη που εξελίσσεται με τηνπάροδο του χρόνου σε χρόνια ενεργό φλεγμονή, τουτέστιν σε χρονία ενεργόγαστρίτιδα τύπου Β. Η φλεγμονή αυτή εφόσον δεν θεραπευτεί διαρκεί για όλη τη ζωήτου ασθενούς και σε μερικές περιπτώσεις δυνατόν να εξελιχθεί σε σοβαρή ατροφικήγαστρίτιδα, με εστίες μερικές φορές εντερικής μεταπλασίας και στη συνέχεια σεαδενοκαρκίνωμα του στομάχου. Η βαρύτητα και η εντόπιση της γαστρίτιδαςεξαρτώνται από παράγοντες του μικροβίου, του ξενιστή και του περιβάλλοντος. Οιπαράγοντες αυτοί ονομαζόμενοι παράγοντες λοιμογόνου δύναμης του μικροβίουπεριλαμβάνουν σταθερά την ουρεάση (Ure Α-Ι), την ενδοτοξίνη λιποπολυσακχαρίδη(LPS), τις φλατζελίνες (flaA, fia Β), τις προσκολλητίνες και μια πρωτεΐνη πουενεργοποιεί τα ουδετερόφιλα (neutrophils activating protein, nap) καθώς καιμεταβαλλόμενα τις αντιγονικές πρωτεΐνες cagA, PAI, vacA/sl, ice-Al, oipA, picBκαι την προσκολλητίνη babA2.Η επιθηλιακή Ε-καντερίνη είναι το σημαντικότερο μόριο προσκόλλησης μεταξύ όλωντων μελών όλων των υπεροικογενειών των μορίων προσκόλλησης, καθώς όταν αυτόεκφράζεται και λειτουργεί οι διαδικασίες προσκόλλησης εξελίσσονται κανονικά έστωκαι αν απουσιάζουν όλα τα υπόλοιπα μόρια προσκόλλησης που συμμετέχουν στιςαντιδράσεις προσκόλλησης κυττάρου προς κύτταρο. Σε αυτές ακριβώς τιςαντιδράσεις κυττάρου προς κύτταρο (cell-cell) μεσολαβεί η καντερίνη , η οποίααπαιτεί πάντοτε για την εξάσκηση της δράσης της την παρουσία ιόντων ασβεστίου,καθώς επί απουσίας του αποικοδομείται τάχιστα με τη δράση ειδικήςφωσφορυλάσης. Δρα προσκολλητικά κατά τρόπο ομοτυπικό , δηλαδή ένα μόριοκαντερίνης συνδέεται με ένα άλλο μόριο του ιδίου τύπου , σε παραπλήσια κύτταρα. Ηεπιθηλιακή Ε-καντερίνη σχηματίζει στην αρχή συμπλέγματα με μία σειράκυτταροπλασματικών πρωτεϊνών που ονομάζονται κατενίνες (α-, β- και γ-) και το όλοαυτό σύμπλεγμα καντερίνης/κατενινών παριστάνοντας κατά κάποιο τρόπο ένααγκυροβόλιο, συνδέεται με τα νημάτια ακτίνης του κυτταροσκελετού. Έτσι επηρεάζεται τελικά η κινητικότητα των επιθηλιακών κυττάρων , ελαττουμένων επίαπουσίας ή μειωμένης έκφρασης της Ε-καντερίνης των προσκολλητικών δυνάμεωνπου συγκρατούν τα κύτταρα μεταξύ των , διευκολυνόμενης έτσι της διασποράς τους.II Ε-καντερίνη επηρεάζοντας επιπλέον την πολικότητα των κυττάρων καισυμμετέχοντας στις διαδικασίες μεταφοράς του σήματος (signal transduction) καθώςκαι της απόπτωσης επιτρέπει να συσχετίζεται η ελαττωμένη/απουσιάζουσα έκφρασήτης με κυτταρική αποδιοφοροποίηση των επιθηλίων , στοιχείο που αποτελεί βασικήσυνιστώσα μιας κακοήθους καρκινογενετικής διαδικασίας.Εν προκειμένω το Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού που είναι το κυριώτερο αίτιοχρόνιας ενεργού γαστρίτιδας που καταλήγει ενίοτε σε καρκίνο του στομάχου ,θεωρητικά οφείλει να συσχετίζει την γαστρική παρουσία του με την εμπλοκή τουστην παθοφυσιολογική διαδικασία της φλεγμονής που προκαλεί και ενδεχόμενα ναέχει ένα βαθμό συγκαρκινογόνου συνεισφοράς στην καρκινογενετική διαδικασία πουμερικές φορές επακολουθεί. Βεβαίως στην παθοφυσιολογία της λοίμωξης πουπροκαλείται από το Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού συμμετέχουν και διάφοροι άλλοιμεσολαβητές της φλεγμονής συμπεριλαμβανομένων και ορισμένων μορίωνπροσκόλλησης.Από τα παραπάνω εκτεθέντα σαφώς προκύπτει ότι η αναζήτηση έκφρασης της Εκαντερίνης τόσο ανοσοϊστοχημικά, όσο και στον ορό του αίματος , πως παρουσιάζεισημαντικό ενδιαφέρον.Το διακυτταρικό μόριο προσκόλλησης-1 (ICAM-1) είναι γνωστό από τη διεθνήβιβλιογραφία ότι συμμετέχει, εκτρεπομένων των σταθμών του, σε πολλέςκαρκινογενετικές διαδικασίες διαφόρων οργάνων του ανθρωπίνου οργανισμού αλλάεπιπλέον συμμετέχει και σε διαδικασίες φλεγμονωδών καταστάσεων , ασήπτων ήμικροβιακών. Με το σκεπτικό αυτό προσδιορίστηκαν τα επίπεδα ορού της διαλυτήςμορφής του μορίου αυτού (sICAM-1).Επειδή το Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού συσχετίζεται με καρδιαγγειακές παθήσεις ,δεδομένου ότι έχει εντοπιστεί στα στεφανιαία αγγεία και υπαρχούσης της θεωρίας ότιοι δράσεις του εκδηλώνονται μέσω αγγειακής συμμετοχής, επεβλήθη οπροσδιορισμός των επιπέδων ορού της διαλυτής μορφής του μορίου προσκόλλησηςτων αγγειακών κυττάρων (sVCAM-1).Οι σελεκτίνες είναι υπεύθυνες για την στρατολόγηση και την εξαγγείωση στον τόποτης φλεγμονής των λευκοκυττάρων και γι’ αυτό το λόγο προσδιορίστηκαν τα επίπεδαορού της Ε- και L- σελεκτίνης.Ο προσδιορισμός έκφρασης και τα επίπεδα ορού των διερευνηθέντων μορίωνπροσκόλλησης πραγματοποιήθηκαν με ανοσοϊστοχημική και ενζυμοσυνδετικήανοσολογική δοκιμασία.Στην εργασία αυτή μελετήθηκαν 54 ασθενείς (41 άρρενες , 13 Οήλεις, με μ.ο. 54.7έτη και ηλικιακό εύρος 25-82 έτη) με κλινική συμπτωματολογία συνδρόμουδυσπεψίας. Όλοι οι ασθενείς υπεβλήθησαν σε ενδοσκόπηση του ανωτέρου πεπτικούκαι έγινε αναζήτηση του Ελικοβακτηριδίου του πυλωρού με ιστολογική εξέταση καιταχεία δοκιμασία ουρεάσης. Όταν και οι δύο αυτές εξετάσεις ήταν θετικές , οασθενής εθεωρείτο μολυσμένος με Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού. Όταν και οι δύοήταν αρνητικές, ο ασθενής εθεωρείτο αρνητικός για λοίμωξη με Ελικοβακτηρίδιο τουπυλωρού. Σημειωτέον ότι ένας αριθμός ατόμων, περί τα 2 δισεκατομμύριαπαγκοσμίως είναι ασυμπτωματικοί φορείς του Ελικοβακτηριδίου του πυλωρού. Απότους ασθενείς της μελέτης οι 29 (29/54, 53.7%) ήταν μολυσμένοι με τοΕλικοβακτηρίδιο του πυλωρού. Μεταξύ αυτών των 29 , οι 23 παρουσίαζαν χρονίαγαστρίτιδα, οι 4 είχαν δωδεκαδακτυλικό έλκος και οι 2 παρουσίαζαν γαστρικό έλκος.Είκοσι πέντε (25/54, 46.29%) δεν ήταν μολυσμένοι με το Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού. Οι 23 από αυτούς τους 25 παρουσίαζαν φυσιολογικό βλεννογόνο, ενώ οιάλλοι δύο εμφάνιζαν χρόνια γαστρίτιδα.Αναζητήθηκε η ανοσοϊστοχημιή έκφραση της Ε-καντερίνης σε όλους τους ασθενείςκαι των δύο ομάδων (μολυσμένοι και μη μολυσμένοι, IG ομάδα και nIG ομάδα).Επιπλέον έγινε ορολογική αναζήτηση και προσδιορισμός των επιπέδων ορού τωνδιαλυτών μορφών των μορίων προσκόλλησης Ε-καντερίνη, ICAM-1, VCAM-1 , Εσελεκτίνη και L-σελεκτίνη , με ενζυμοσυνδετική ανοσολογιή δοκιμασία (ELISA).Σε ότι αφορά στην ανοσοϊστοχημική έκφραση της Ε-καντερίνης, οι ασθενείςδιακρίθηκαν σε δύο ομάδες, μία με ισχυρή έκφραση (SG ομάδα)και μία άλλη μεασθενή έκφραση (WG ομάδα). Αυτό διευκόλυνε τη στατιστική ανάλυση τωναποτελεσμάτων που έγινε με τη χρήση του x2-test. Οι ασθενείς που ήτανεπιμολυσμένοι με Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού παρουσίαζαν στατιστικάσημαντική μείωση της έκφρασης της Ε-καντερίνης. Ειδικώτερα στην IG ομάδα τωνμολυσμένων ασθενών η ασθενής έκφραση της Ε-καντερίνης παρατηρήθηκε στους 22από τους 29 ασθενείς (22/29, 75.8% εντός της ομάδος) , ενώ στην nIG ομάδα των μημολυσμένων ασθενών , ασθενής έκφραση παρατηρήθηκε μόνο στους 3 από τους 25ασθενείς (3/25, 12% εντός της ομάδος). (ρ < 0.001 μεταξύ IG και nIG ομάδων).Αντίστοιχα, ισχυρή έκφραση Ε-καντερίνης παρατηρήθηκε στους 7από τους 29ασθενείς (7/29, 24.1% εντός της ομάδος) προκειμένου για την IG ομάδα, ενώ ισχυρήέκφραση Ε-καντερίνης παρατηρήθηκε στους 22 από τους 25 ασθενείς (22/25, 88%εντός της ομάδας), (ρ < 0.001 μεταξύ IG και nIG ομάδων).Αναφορικά με τα επίπεδα ορού των διαλυτών μορφών των υπό διερεύνηση μορίωνπροσκόλλησης στατιστικά σημαντική διαφορά προέκυψε μόνον για το διακυτταρικόμόριο προσκόλλησης -1 (838+163 ng/ml στην IG ομάδα ασθενών έναντι 348± 73ng/ηιΐστην nIG ομάδα ασθενών ). (ρ < 0.001 μεταξύ IG και nIG ομάδων). Τα επίπεδαορού των μορίων προσκόλλησης Ε-καντερίνη , VCAM-1, Ε-σελεκτίνη και Lσελεκτίνη ήταν αντίστοιχα 1040±164 ng/ml, 451+134 ng/ml, 43±12 ng/ml και754±178 ng/ml στην IG ομάδα ασθενών , έναντι αντιστοίχως 1010+123 ng/ml,468+153 ng/ml, 46±17 ng/ml και 770±215 ng/ml στην nIG ομάδα ασθενών. Δενπαρατηρήθηκε εδώ στατιστικά σημαντική διαφορά.Συμπεραίνεται τελικά πως η Ε-καντερίνη εμπλέκεται ουσιωδώς στην παθογένεια τωννοσολογικών οντοτήτων που προκαλούνται από τον αποικισμό του γαστρικούβλεννογόνου με το Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού. Δεδομένου ότι συμμετέχει στημηνυματική διαπόρευση (μεταφορά σήματος, signal transduction) , διαταράσσει τηνπολικότητα των επιθηλιακών κυττάρων και επηρεάζει τη λειτουργία της απόπτωσης,οι διαταραχές με την προς τα κάτω έκφρασή της , δυνατόν να αποτελούν ένασυγκαρκινογόνο παράγοντα.Οι ανευρεθείσες αυξημένες ,σε στατιστικά σημαντικό επίπεδο , στάθμες ορού τουICAM-1 μορίου προσκόλλησης απλώς υποδηλώνουν την ύπαρξη ενεργούφλεγμονής.Αν και για το VCAM-1 μόριο προσκόλλησης υπάρχουν ενδείξεις ότι συμμετέχει στηφλεγμονώδη διαδικασία που προκαλείται από το Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού μέσωαγγειακών μηχανισμών, εντούτοις δεν διαπιστώθηκε στη παρούσα μελέτη στατιστικάσημαντική διαφορά των επιπέδων ορού του μορίου αυτού στις δύο ομάδες ασθενών(IG ομάδα και nIG ομάδα).Προκειμένου περί των σελεκτινών Ε- και L-, επίσης και για αυτές δεν διαπιστώθηκεκαμμία στατιστικά σημαντική διαφορά στα επίπεδα ορού των μορίων αυτών στις δύο μελετηθείσες ομάδες ασθενών(ΙΟ ομάδα και nIG ομάδα).