Κοινωνικές ανισότητες και μαθησιακή δέσμευση των φοιτητών και φοιτητριών κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid-19
Authors: Διαμάντη Κωνσταντίνα 
Published: January 2025

Η πανδημία Covid-19 στις αρχές του έτους 2020 στην Ελλάδα σηματοδότησε μια νέα ιστορική στιγμή για το κοινωνικό «γίγνεσθαι» και ο αντίκτυπός της ήταν βαθιά κοινωνικός και όχι μόνο υγειονομικός. Η τριτοβάθμια εκπαίδευση συνέχισε τις εκπαιδευτικές δράσεις μέσω της εφαρμογής της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης. Στη νέα «χωροχρονικότητα» διαφάνηκε η ανισότητα στα οικογενειακά περιβάλλοντα, με αποτέλεσμα η ανόμοια μαθησιακή συνθήκη να προκαλέσει διαφορετική ανταπόκριση στην ακαδημαϊκή γνώση. Μερίδα φοιτητών/τριών με διάθεση πλούσιων πόρων και κατάλληλου οικογενειακού περιβάλλοντος ενισχύθηκε μαθησιακά και ανέπτυξε υψηλή μαθησιακή δέσμευση σε αντίθεση με όσους/ες υπολείπονταν σε πόρους οι οποίοι/ες δυσκολεύτηκαν να αναπτύξουν υψηλή μαθησιακή δέσμευση. Ο στόχος της παρούσας ερευνητικής μελέτης είναι η εκτίμηση της μαθησιακής δέσμευσης των φοιτητών/τριών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων κατά την περίοδο της πανδημίας και ο έλεγχος των πιθανών συσχετίσεών της με το πολιτισμικό, κοινωνικό και οικονομικό κεφάλαιο του οικογενειακού περιβάλλοντος και της επίδρασης συγκεκριμένων δημογραφικών παραγόντων. Για την υλοποίηση της συγκεκριμένης μελέτης επιλέχθηκε η ποσοτική μέθοδος, η οποία σχεδιάστηκε και διεξήχθη με τη χρήση δομημένου ερωτηματολογίου. Το ερωτηματολόγιο χορηγήθηκε σε ηλεκτρονική μορφή σε δείγμα 1228 προπτυχιακών φοιτητών/τριών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων εκ των οποίων ανταποκρίθηκαν οι 1056. Τα κριτήρια ένταξης των φοιτητών/τριών του δείγματός ήταν το έτος σπουδών, έτσι ώστε να επιλεγούν φοιτητές/τριες που την περίοδο του εγκλεισμού συμμετείχαν στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση. Το ερευνητικό εργαλείο διαμορφώθηκε βάσει σταθμισμένων κλιμάκων για τη διερεύνηση των ερευνητικών ερωτημάτων που αφορούν σε κοινωνικοοικονομικούς και πολιτισμικούς παράγοντες, που καθόρισαν τη διαφοροποιημένη μαθησιακή δέσμευση των φοιτητών/τριών τη συγκεκριμένη περίοδο του εγκλεισμού, καθώς και μεταβλητών που συσχετίζονται βάσει βιβλιογραφίας με παραμέτρους που αφορούν συγκεκριμένους δημογραφικούς παράγοντες. Τα αποτελέσματα των στατιστικών αναλύσεων ανέδειξαν πως το φύλο, η εργασιακή συνθήκη και ο αριθμός μελών στο οικογενειακό περιβάλλον δεν αποτελούν στατιστικά σημαντικούς παράγοντες που να επηρεάζουν τη μαθησιακή δέσμευση. Σε αντίθεση η ηλικία των φοιτητών/τριών φαίνεται πως ασκεί στατιστικά σημαντική επίδραση στους παράγοντες του «συναισθήματος», της «συμμετοχής» και της «απόδοσης» της μαθησιακής δέσμευσης των φοιτητών/τριών, το έτος σπουδών φαίνεται πως ασκεί στατιστικά σημαντική επίδραση στον παράγοντα της «απόδοσης» και ο τόπος μόνιμης κατοικίας των φοιτητών/τριών φαίνεται πως ασκεί στατιστικά σημαντική επίδραση μόνο στη «συμμετοχή» που ανέπτυξαν οι φοιτητές/τριες. Σημαντικοί προγνωστικοί παράγοντες της μαθησιακής δέσμευσης αναδείχθηκαν: α) το κοινωνικό κεφάλαιο, καθώς φάνηκε να ασκεί μια στατιστικά σημαντική επίδραση στις «δεξιότητες» των φοιτητών/τριών, το «συναίσθημα», τη «συμμετοχή» και την «απόδοση» τους β) το πολιτισμικό κεφάλαιο και ο αριθμός βιβλίων στο οικογενειακό περιβάλλον που φάνηκε να ασκούν στατιστικά σημαντική επίδραση στη «συμμετοχή» και το «συναίσθημα» των φοιτητών/τριών κατά την περίοδο της πανδημίας γ) το οικονομικό κεφάλαιο καθώς φαίνεται να ασκεί μια στατιστικά σημαντική επίδραση στις «δεξιότητες» που ανέπτυξαν οι φοιτητές/τριες την περίοδο του εγκλεισμού και της πανδημίας στο ψηφιακό περιβάλλον καθώς και η λειτουργικότητα του χώρου μελέτης και ο ατομικός/κοινόχρηστος χώρος μελέτης των φοιτητών/τριών. Συμπεράσματα: Η έρευνα ανέδειξε πως το υψηλό οικονομικό, κοινωνικό και πολιτισμικό κεφάλαιο των φοιτητών/τριών και των οικογενειών τους και η επίδραση συγκεκριμένων δημογραφικών παραγόντων οδηγούν σε υψηλή μαθησιακή δέσμευση, η οποία συνδέεται με υψηλά ακαδημαϊκά επιτεύγματα.