Μελέτη αποπτωτικών μηχανισμών και μορίων που συμμετέχουν στα χρόνια λεμφοϋπερπλαστικά νοσήματα
Authors: Σαχανάς Σωτήριος 
Published: January 2014

Η χρόνια λεμφοκυτταρική λευχαιμία (ΧΛΛ) θεωρείται ότι προκαλείται κυρίωςαπό διαταραχές του προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου (απόπτωση),λόγω του γεγονότος ότι χαρακτηρίζεται από σταδιακή συσσώρευση μικρώννεοπλασματικών ώριμων Β κυττάρων με μακρό χρόνο επιβίωσης, τα οποίαβρίσκονται στη φάση Go ή στην πρώιμη φάση G1 του κυτταρικού κύκλου.Ιδιαίτερο ιστολογικό χαρακτηριστικό της αποτελούν τα κέντραπολλαπλασιασμού (ΚΠ), τα οποία αναδεικνύονται κυρίως σε λεμφαδενικό ιστόκαι αποτελούνται από προλεμφοκύτταρα και παρανοσοβλάστες. Η σύγχρονηβιβλιογραφία προτείνει ότι τα ΚΠ στην ΧΛΛ παίζουν σημαντικό ρόλοαποτελώντας το πολλαπλασιαστικό διαμέρισμα του νεοπλάσματος.Τομονοπάτι Fas ⁄ FasL διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην διεκπεραίωση τηςαπόπτωσης. Το Fas (CD95 ⁄ APO-1) και ο Fas συνδέτης (FasL ⁄CD178) είναιμόρια επιφανείας της υπεροικογένειας του παράγοντα νέκρωσης των όγκων(TNF). Τόσο τα φυσιολογικά όσο και τα νεοπλασματικά κύτταρα εκφράζουνFas, ενώ ο FasL εκφράζεται κυρίως από τα ενεργοποιημένα Τ λεμφοκύτταρα.Μετά από τη σύνδεση του FasL με το Fas, τα νεοπλασματικά κύτταραυφίστανται απόπτωση.Τα νεοπλασματικά κύτταρα αποκτούν μηχανισμούςπροκειμένου να διαφύγουν την διαμεσολαβούμενη από το Fas απόπτωση.Μεταξύ αυτών η έκφραση μορίων, όπως το C-FLIP και η survivin κατέχουνπρωτεύοντα ρόλο. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε βιοπτικό υλικό πουπεριελάμβανε λεμφαδένες, σπλήνες και δέρμα από ασθενείς πουδιαγιγνώσθηκαν με ΧΛΛ με βάση γνωστά κριτήρια. Έγινε ιστολογικήπεριγραφή των ευρημάτων σε χρώση αιματοξυλίνης-ηωσίνης, με παράλληλημορφολογική περιγραφή των ευρημάτων των αντίστοιχων επιχρισμάτωναίματος σε χρώση May-Grunwald-Giemsa. Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκεανοσοϊστοχημικός έλεγχος για τα ακόλουθα μόρια: Fas, FasL, c-FLIP, survivin,ενεργοποιημένη κασπάση- 3, Bcl-2 και Ki-67. Η ανοσοϊστοχημική έκφρασητων μορίων αυτών αξιολογήθηκε ξεχωριστά εντός των ΚΠ και εκτός αυτών μεστόχο να ανευρεθούν τυχόν διαφορές ανάμεσα στα δύο αυτά διαμερίσματατου νεοπλάσματος. Αναζητήθηκαν τυχόν συσχετίσεις των υπό μελέτη μορίων ,καθώς και συσχετίσεις με κλινικοπαθολογοανατομικές παραμέτρους (μεταξύτων οποίων συμπεριλήφθηκαν και η έκφραση των ZAP-70 και CD38) αλλά και με την επιβίωση των ασθενών. Τα ΚΠ ήταν εμφανή σε όλα ταπαρασκευάσματα εκτός από τη βιοψία δέρματος με το μέγεθος τους ναποικίλει. Σε 17 περιστατικά (13 λεμφαδένες και 4 σπλήνες ) η μέγιστηδιάμετρός τους ξεπερνούσε τη διάμετρο ενός πεδίου Χ20 και σύμφωνα με τηβιβλιογραφία θεωρήθηκαν ότι ήταν διευρυσμένα. Η παρουσία διευρυσμένωνΚΠ, ωστόσο, δεν συσχετίστηκε με τις κλινικοπαθολογοανατομικέςπαραμέτρους και την επιβίωση των ασθενών.Ο δείκτης κυτταρικού πολλαπλασιασμού Ki-67 ήταν σημαντικά υψηλότεροςστα ΚΠ σε σχέση με το υπόλοιπο νεόπλασμα (p= 0.0001).Η διάμεσος τιμή της έκφρασης των Fas, FasL και c-FLIP ήταν υψηλότερηστα ΚΠ σε σχέση με τις περιοχές εκτός αυτών (50%, 30% και 50% αντίστοιχαστα ΚΠ και 40%, 10% και 40% εκτός των ΚΠ). Ωστόσο μόνο η διαφορά πουπαρατηρήθηκε στην έκφραση του FasL ήταν στατιστικά σημαντική (p=0.0107).Στα μισά περιστατικά η έκφραση της survivin ήταν υψηλότερη στα ΚΠ σεσχέση με το υπόλοιπο νεόπλασμα (60% στα ΚΠ και 37.5% στο υπόλοιπο,p<0.0001)Η ενεργοποιημένη (c-) caspase 3 εκφράζονταν σε πολύ χαμηλά επίπεδατόσο εντός όσο και εκτός των ΚΠ έχοντας ένα εύρος τιμών από 0.05% έως16% (διάμεσος τιμή : 0.5%), χωρίς να παρατηρείται διαφορά μεταξύ των δύοδιαμερισμάτων του νεοπλάσματος.Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων (39/50, 78%) η έκφραση του Bcl-2ανιχνεύθηκε τόσο στα ΚΠ όσο και εκτός. Ωστόσο, σε 10 περιστατικάπαρατηρήθηκε ελαττωμένη έντασης έκφραση του Bcl-2.Συνέκφραση του Fas και του FasL στα ΚΠ παρατηρήθηκε σε 16 (32.65%)περιστατικά, τα περισσότερα εκ των οποίων (11/16, 69%) υπερέκφραζανεπίσης c-FLIP.Η έκφραση του FasL στα ΚΠ σχετίστηκε θετικά με την έκφραση των Fas και c-FLIP στις ίδιες περιοχές (R= 0.3570, p=0.018 για το Fas και το FasL, R=0.3445, p=0.0154 για το FasL και το c- FLIP). Ακόμη, η έκφραση των Fas καιFasL στα ΚΠ σχετίστηκε με υψηλότερες τιμές Ki67 (p=0.0452 και p=0.0365 αντίστοιχα ) και ελαττωμένη έκφραση του Bcl-2 στις ίδιες περιοχές (p= 0.005για το Fas και p=0.054 και το FasL).Η υπερέκφραση του c-FLIP σχετίστηκε με υψηλότερη έκφραση της survivinστα ΚΠ (p= 0.017).Η έκφραση c-caspase 3 ήταν οριακά υψηλότερη στα περιστατικά πουεμφάνιζαν υψηλότερη έκφραση του Fas στα ΚΠ (R= 0.3987, p=0.0041).Η έκφραση της survivin στα ΚΠ σχετίστηκε οριακώς με το στάδιο νόσου κατάBinet (p=0.074)Η ταυτόχρονη υπερέκφραση των Fas/FasL και c-FLIP στα ΚΠ σχετίστηκε μεελαττωμένη συνολική επιβίωση (OS) και επιβίωση ελέυθερης νόσου (DFS)τόσο στη μονοπαραγοντική (p=0.0424 για την OS και p=0.0097 για την DFS),όσο και στην πολυπαραγοντική ανάλυση επιβίωσης (p=0.042 για την OS καιp=0.008 για την DFS), ενώ η ταυτόχρονη υπερέκφραση των Fas/FasL καιsurvivin στα ΚΠ σχετίστηκε με ελαττωμένη επιβίωση ελεύθερης νόσου (DFS)στη μονοπαραγοντική (p=0.0269), ενώ κατά την πολυπαραγοντική ανάλυσηείχε μόνο οριακή στατιστική σημαντικότητα.Συμπερασματικώς, η υπερέκφραση του FasL στα ΚΠ αποτελεί ένδειξη ότι τανεοπλασματική κύτταρα έχουν αποκτήσει αυτόν τον μηχανισμό για ναδιαφύγουν της ανοσοεπιτήρησης.Η θετική σχέση που αναδεικνύεται μεταξύ c-FLIP και FasL στα ΚΠυποδηλώνει ότι η έκφραση του c-FLIP μπορεί να αποτελεί ένα σημαντικόμηχανισμό με το οποίο τα νεοπλασματικά κύτταρα διαφεύγουν από τηναπόπτωση στο διαμέρισμα αυτό, ενώ η ταυτόχρονη υπερέκφραση survivin καιc-FLIP στα ΚΠ υποδεικνύει ότι η survivin μπορεί να αποτελεί έναν επιπλέονμηχανισμό διαφυγής από την απόπτωση στο συγκεκριμένο διαμέρισμαΤα χαμηλά επίπεδα έκφρασης της c-caspase 3 επιβεβαιώνουν ότι η ΧΛΛ είναινεόπλασμα με χαμηλό αποπτωτικό δυναμικό.Η έκφραση της c-caspase 3, ενώ σχετίστηκε σημαντικά με την έκφραση τουFas δε συσχετίστηκε με την έκφραση των FasL, c-FLIP, survivin και Bcl-2γεγονός που ενδεχομένως αντανακλά τους πολύπλοκους μηχανισμούς πουσυμμετέχουν στη ρύθμιση της αποπτωτικής διαδικασίας στη ΧΛΛ. Η σχέση της έκφρασης της survivin με το στάδιο Binet την καθιστά υποψήφιο για τησυμμετοχή στους μηχανισμούς απόκτησης επιθετικού φαινοτύπου.Ηανεξάρτητη σχέση της ταυτόχρονης υπερέκφρασης των Fas/FasL και c-Flipμε την επιβίωση των ασθενών αποτελεί σημαντική ένδειξη ότι ενδέχεταιί νααποτελέσει ένα επιπλέον στοιχείο που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί γιατην κατάταξη των ασθενών με βάση την πρόγνωση, παρέχοντας επιπλέονπληροφορία από αυτήν που προκύπτει από τους κλασσικούς προγνωστικούςπαράγοντες.