ҚАЗАҚ ТЕРМИНОЛОГИЯСЫ ЖƏНЕ ТЕРМИНДЕРДІ ҚАЛЫПТАСТЫРУДАҒЫ АХМЕТ БАЙТҰРСЫНОВ ОРНЫ
Authors: Бұлдыбай А.С. 
Published: October 2024

Мақалада ғылым ретінде негізін ғалым Ахмет Байтұр сынов салған, бүгінгі күні жеке ғылыми сала ретінде дамыпмып отырған қазақ терминологиясының жай-жапсары тура лы баяндалады. Әлемдік жəне басқа да елдердегі тіл білімінің басқа салалары тəрізді қазақ терминологиясы да қазіргі кезде қарқынды даму үстінде. Бұрын лексикологияның бір шағын саласы болып келген терминология – қазір өзінше үлкен бір ба ғыт, зерттеу əдістері мен тəсілдері қалыптасқан, өзіндік ұс таным мен бай тілдік материалға ие, басқа ғылым атаулымен шектесетін, ажырататын тұстары бар үлкен сала болып та былады. Қоғамның, ғылымның дамуы, жаңа салалардың қар қындап дамуы қазақ тіл біліміне, оның ішінде терминдер сала сына көптеген жаңа сөздерді қосып оның тіл заңдылықтары на əсер ете бастады. Осы жаңа сөздерді екшеп ұлттық бай лыққа айналдыру терминология саласының ғана емес, əр сала дағы мамандардың да атқаратын жауапты жұмыстарының бірі болып табылады.Мақалада қазақ терминологиясы дамуы ның негізгі аспектілері сөз болады.

Макалада окумуштуу Ахмет Байтурсынов тарабынан илим катары негизделген жана учурда өзүнчө илимий багыт катары өнүкпөй жаткан казак терминологиясынын негиздери баяндалган. Азыркы учурда казак терминологиясы дүйнө жүзүндөгү жана башка мамлекеттердеги тил боюнча билим берүүчү башка тармактар сыяктуу эле тез өнүгүп жатат. Мурда лексикологиянын чакан тармагы болгон терминология азыр башка илимдер менен чектеш, айырмалоочу өзгөчөлүктөрү менен өзүнүн чоң багыты, усулдары, изилдөө мамилеси, позициясы жана бай тил материалы бар чоң тармакты билдирет. Коомдун, илимдин жана жаңы багыттардын тез өнүгүшү, анын ичинде терминдер тармагындагы көптөгөн жаңы сөздөр казак тилин билүүгө таасирин тийгизе баштады. Бул жаңы сөздөрдү улуттук мураска айландыруу терминологдор гана эмес, ар түрдүү тармактардын адистери үчүн да эң маанилүү милдеттердин бири. Макалада казак терминологиясынын өнүгүшүнүн негизги аспектилери каралат.

The article describes the basics of Kazakh terminology, which was founded as a science by the scientist Akhmet Baitursynov and today does not develop as a separate scientific direction. Kazakh terminology, like other branches of language education in the world and other countries, is currently undergoing rapid development. Terminology, which used to be a small branch of lexicology, is now a large branch with its own large direction, methods and approaches of research, its own position and rich linguistic material, bordering on other sciences and having distinctive features. The development of society, science and the rapid development of new areas began to influence the knowledge of the Kazakh language, including many new words in the field of terms. The transformation of these new words into a national treasure is one of the important tasks not only for terminologists, but also for specialists in various fields. The article will consider the main aspects of the development of Kazakh terminology.

В статье описаны основы казахской терминологии, которая была основана как наука ученым Ахметом Байтурсыновым и на сегодняшний день не развивается как отдельное научное направление. Казахская терминология, как и другие отрасли языкового образования в мире и других странах, в настоящее время переживает бурное развитие. Терминология, бывшая раньше небольшой отраслью лексикологии, теперь представляет собой большую отрасль со своим большим направлением, методами и подходами исследования, своей позицией и богатым языковым материалом, граничащую с другими науками и имеющую отличительные черты. Развитие общества, науки и бурное развитие новых областей стали влиять на знание казахского языка, в том числе много новых слов в области терминов. Превращение этих новых слов в национальное достояние является одной из ответственных задач не только терминологов, но и специалистов различных областей. В статье будут рассмотрены основные аспекты развития казахской терминологии.