Επιτήρηση της αντοχής και της εξάρτησης από την λινεζολίδη πολυανθεκτικών σταφυλοκόκκων
Authors: Καραβασίλης Βασίλειος 
Published: September 2021

Η αντιμετώπιση των λοιμώξεων από πολυανθεκτικούς σταφυλοκόκκους αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που καλείται να αντιμετωπίσει η σύγχρονη θεραπευτική. Η ικανότητά των σταφυλοκόκκων να αποικίζουν το ανθρώπινο δέρμα και τους βλεννογόνους αλλά και επιφάνειες ιατρικού και νοσοκομειακού εξοπλισμού και να αναπτύσσουν αντοχή στα συνηθέστερα αντιβιοτικά, οδήγησε στην αναζήτηση εναλλακτικών αντιμικροβιακών παραγόντων για την αντιμετώπισή τους. Σ’ αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερα χρήσιμη αποδεικνύεται τα τελευταία χρόνια η λινεζολίδη, ο πρώτος εκπρόσωπος της κατηγορίας των οξαζολιδινών. Ιδίως μετά και την έξαρση των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων από σταφυλοκόκκους με αντοχή στη μεθικιλλίνη, η λινεζολίδη αποτελεί ένα από τα αντιβιοτικά εκλογής σε σοβαρές ενδονοσοκομιακές σταφυλοκοκκικές λοιμώξεις. Η αύξηση της χρήσης της λινεζολίδης στη θεραπευτική όμως, έχει ήδη οδηγήσει στην ανάπτυξη ανθεκτικών σ’ αυτή στελεχών μέσα από μία σειρά μοριακών μηχανισμών που κυρίως σχετίζονται με το ριβόσωμα και την πρωτείνοσύνθεση, που αποτελούν και τον στόχο δράσης της λινεζολίδης. Ο σκοπός αυτής της μελέτης ήταν διττός. Εστιάζοντας στους επιδερμιδικούς σταφυλοκόκκους (Staphylococcus epidermidis), αρχικά καταγράφηκε και μελετήθηκε επιδημιολογικά η ανάπτυξη αντοχής τους στη λινεζολίδη (Linezolid-resistant S. epidermidis, LRSE) σε μία μεγάλη συλλογή κλινικά σημαντικών στελεχών που απομονώθηκαν από 6 διαφορετικά ελληνικά νοσοκομεία σε ένα διάστημα 3 ετών, από το 2011 ως το 2013. Συγκεκριμένα, καταγράφηκαν ποσοστά LRSE που συνολικά άγγιξαν το 8,75% επί του συνόλου των λοιμώξεων από S. epidermidis, ενώ ως προεξάρχων κλώνος αναδείχτηκε ο ST22. Η παραπάνω συλλογή εμπλουτίστηκε με στελέχη από Γερμανικά και Ιταλικά νοσοκομεία, κάτι που οδήγησε σε σημαντικά συμπεράσματα, σχετικά με την εξάπλωση των ανθεκτικών επιδερμιδικών σταφυλοκόκκων και την κλωνικότητά τους σε παγκόσμιο επίπεδο. Το δεύτερο σημείο στο οποίο εστίασε η μελέτη μας ήταν η εξάρτηση από τη λινεζολίδη, ένα φαινόμενο που είχε περιγραφεί για πρώτη φορά στην Ελλάδα και σε επιδερμιδικούς σταφυλοκόκκους με αντοχή στη λινεζολίδη. Πειραματικά αποδείχτηκε ότι το συγκεκριμένο φαινόμενο καταγράφεται αποκλειστικά σε LRSE με υψηλού επιπέδου αντοχή στη λινεζολίδη (MIC>256 mg/dl). Τα στελέχη αυτά ειδικά, όσον αφορά την ελληνική συλλογή, ήταν κλωνικά και ανήκαν στον τύπο ST22. Τα συμπεράσματα για τη σχέση επιπέδου αντοχής και εξάρτησης από τη λινεζολίδη, επιβεβαιώθηκαν και στα στελέχη από τη Γερμανία. Σε αυτά και πάλι καταγράφηκε εξάρτηση, που αφορούσε επίσης LRSE με υψηλού επιπέδου αντοχή στη λινεζολίδη, που ανήκαν κυρίως στον τύπο ST22 ή σπανιότερα σε τρεις ακόμη συγγενικούς του κλώνους (ST2, ST5, ST168) που όλοι ανήκουν στο ίδιο κλωνικό σύμπλεγμα CC5. Αυτό είναι ιδιαιτέρως ενδιαφέρον εύρημα, που δείχνει ότι η συχνή παρουσία του εξαρτημένου από τη λινεζολίδη LRSE κλώνου ST22/CC5 και στη Γερμανία, πέρα από την Ελλάδα πιθανώς είναι υπεύθυνη για την επέκταση της αντοχής στη λινεζολίδη. Τέλος, μελετήθηκε η επίδραση της έκθεσης των LRSE σε λινεζολίδη, στην εκδήλωση του φαινομένου της εξάρτησης. Πειραματικά αποδείχτηκε ότι ένα στέλεχος LRSE με εξάρτηση μπορεί να χάσει την ικανότητά του αυτή, μετά από συνεχείς ανακαλλιέργειες σε περιβάλλον χωρίς λινεζολίδη και αντιστρόφως, ένας επιδερμιδικός σταφυλόκοκκος με υψηλή αντοχή στη λινεζολίδη αλλά μη εξαρτώμενος από αυτή, μπορεί αν εκτεθεί στη λινεζολίδη να μεταπέσει σε εξαρτημένο στέλεχος. Αποδεικνύεται έτσι ότι η παρουσία της λινεζολίδης πυροδοτεί το φαινόμενο της εξάρτησης, το οποίο αναδεικνύεται σε ένα εξελικτικό πλεονέκτημα των LRSE για επιβίωση. Το συμπέρασμα αυτό ευθυγραμμίζεται απολύτως με τα επιδημιολογικά αποτελέσματα αυτής της μελέτης, που κατέγραψε ποσοστά εξαρτημένων που άγγιξαν το 77%, επί συνόλου των LRSE στα ελληνικά νοσοκομεία. Φαίνεται λοιπόν ότι η μεγάλη χρήση λινεζολίδης στα Ελληνικά αλλά και Γερμανικά Νοσοκομεία έχει ασκήσει ισχυρή πίεση επιλογής για τα στελέχη αυτά, ιδίως στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας.