Το σύστημα της πρωτεΐνης C και η γενετική της θρομβοφιλίας
Authors: Αναστασίου Γεωργία 
Published: September 2021

Το μονοπάτι της πρωτεΐνη C παίζει σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση του σχηματισμού ινώδους. Η ομαλή ροή εξαρτάται από την ακριβή δέσμευση, στην επιφάνεια των ενδοθηλιακών κυττάρων, της θρομβίνης (T), της θρομβομοντουλίνης (TM), της πρωτεΐνης C (PC) και του ενδοθηλιακού υποδοχέα της πρωτεΐνης C (EPCR). Η ΤΜ αποτελεί έναν σημαντικό συμπαράγοντα στο μονοπάτι της πρωτεΐνης C, καθώς είναι ενδοθηλιακός υποδοχέας της θρομβίνη που διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση της πήξης του αίματος, μειώνοντας την δραστηριότητα της θρομβίνης και ενισχύοντας την ενεργοποίηση της PC. Η σάρωση του γονίδιου της TM σε ασθενείς που έχουν παρουσιάσει ένα ή περισσότερα θρομβωτικά επεισόδια έχει αποκαλύψει αρκετές μεταλλάξεις και/ή πολυμορφισμούς, μερικοί από τους οποίους σχετίζονται με φλεβική θρόμβωση. Ο EPCR είναι μια διαμεμβρανική πρωτεΐνη που εκφράζεται στο ενδοθήλιο των μεγάλων αγγείων, δεσμεύει την PC και ενισχύει την ενεργοποίηση της. Η εμπλοκή του EPCR στον μηχανισμό της αιμόστασης υποδηλώνει έναν πιθανό ρόλο στην παθογένεια της φλεβικής θρόμβωσης (ΦΘΕ). Γενετικές ανωμαλίες που επηρεάζουν το γονίδιο της ΤΜ και του EPCR ενδεχομένως να σχετίζονται με διαταραχές στο μονοπάτι της PC και κατά συνέπεια να συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο για θρομβωτικά επεισόδια.Ο σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν να διερευνηθεί η παρουσία των μεταλλάξεων 127G/A και 1456G/T στο γονίδιο της TM και των δύο πιο κοινών πολυμορφισμών στο γονίδιο του EPCR (του πολυμορφισμού 4600A/G στο εξώνιο 4 που οδηγεί σε υποκατάσταση Ser219Gly στην διαμεμβρανική περιοχή του EPCR και του πολυμορφισμού 4678G/C στην 3' μη μεταφραζόμενη περιοχή του EPCR σε ασθενείς που έχουν παρουσιάσει μια ή/και περισσότερες θρομβοεμβολικές επιπλοκές όπως Πνευμονική Εμβολή, εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο και έμφραγμα του μυοκαρδίου σε νεαρή ηλικία με τελικό στόχο τη διερεύνηση της μοριακής βάσης θρομβοφιλικής διάθεσης άγνωστης μέχρι στιγμής αιτιολογίας, καθώς επίσης εκτίμηση του κινδύνου εμφάνισης φλεβικής θρομβοεμβολής σε άτομα τα οποία φέρουν αυτές τις μεταλλάξεις σε συνδυασμό με ήδη γνωστές μεταλλάξεις ή/ και άλλους παράγοντες κινδύνου. Διεξήχθη μελέτη στην οποία συμπεριλαμβάνονταν 84 ασθενείς και 100 υγιή άτομα ως ομάδα ελέγχου. Για την ανίχνευση των παραπάνω μεταλλάξεων και πολυμορφισμών στον ελληνικό πληθυσμό εφαρμόστηκε η αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης πραγματικού χρόνου (Real-Time PCR). Με την τεχνική αυτή, μας δίνεται η δυνατότητα προσδιορισμού της παρουσίας ή απουσίας μεταλλάξεων με απώτερο σκοπό τη διερεύνηση της μοριακής βάσης θρομβοφιλικής διάθεσης άγνωστης μέχρι στιγμής αιτιολογίας. Επίσης, έγινε συγκριτικός έλεγχος του προσδιορισμού των πολυμορφισμών 4600A/G και 4678G/C στο γονίδιο του EPCR με τη μέθοδο του ανάστροφου υβριδισμού.Πραγματοποιήθηκε, ακόμη, προσδιορισμός των κύριων μεταλλάξεων που σχετίζονται με εμφάνιση φλεβικής θρόμβωσης, της μετάλλαξης FVLeiden και του πολυμορφισμού G20210A στο γονίδιο της προθρομβίνης (FII), στους ασθενείς και στην ομάδα ελέγχου, με τη μέθοδο του ανάστροφου υβριδισμού, με σκοπό την διερεύνηση της παρουσίας γενετικής προδιάθεσης και εκτίμησης του κινδύνου ΦΘΕ σε άτομα τα οποία φέρουν αυτές τις μεταλλάξεις σε συνδυασμό με νέες μεταλλάξεις/πολυμορφισμούς. Τέλος, διεξήχθη προσδιορισμός δραστικότητας των φυσικών ανασταλτών της πήξης, πρωτεϊνών C, S και AT, στο δείγμα των ασθενών, με τον αυτοματοποιημένο αναλυτή πήξη BCS System, έτσι ώστε να γίνει έλεγχος θρομβοφιλικής προδιάθεσης στα πλαίσια διερεύνησης της μοριακής βάσης συγγενούς ανεπάρκειας των παραπάνω παραγόντων του μονοπατιού της πρωτεΐνης C και του μονοπατιού της πήξης. Παρατηρήθηκε ότι οι μεταλλάξεις 127G/A και 1456G/T δεν είναι συχνές στον ελληνικό πληθυσμό και ως εκ τούτου δεν είναι πιθανό να αποτελούν συνήθεις παράγοντες κινδύνου για φλεβική θρόμβωση. Η συχνότητα του γονότυπου EPCR 4600A/G και 4678G/C βρέθηκε συγκρίσιμη στην ομάδα ασθενών και στην ομάδα ελέγχου (ρ=0.7 και ρ=0.5 αντίστοιχα). Ωστόσο, σε μια υπό-ανάλυση παρατηρήθηκε ότι ο γονότυπος EPCR 4600A/G ήταν πιο συχνός (69,3%) σε ασθενείς που ανέπτυξαν ΦΘΕ σε νεαρή ηλικία (<35) σε σύγκριση με τις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες (p=0.001). Επιπλέον, ο γονότυπος EPCR 4678C/C φαίνεται ότι προσδίδει προστατευτικό πλεονέκτημα έναντι ΦΘΕ όσον αφορά την ηλικία εμφάνισης πρώτου επεισοδίου. Οι περιορισμοί που σχετίζονται από τον μικρό αριθμό ασθενών δεν μας επιτρέπουν να προβούμε σε οριστικά αποτελέσματα αλλά μόνο να προτείνουμε πιθανές αλληλεπιδράσεις. Περισσότερες μελέτες που να αφορούν ένα μεγαλύτερο αριθμό ασθενών, καθώς και ανίχνευση των επιπέδων του sEPCR απαιτούνται προκειμένου να αποσαφηνιστεί η επίπτωση, εάν και εφόσον υπάρχει, αυτών των πολυμορφισμών στην παθογένεια της ΦΘΕ.