Υδρογεωλογική έρευνα λεκάνης απορροής ρέματος Ποταμιά, Νομός Κοζάνης, Δυτική Μακεδονία
Authors: Πατρικάκη Όλγα 
Published: January 2014

Η περιοχή έρευνας συνολικής έκτασης 133.6 km2 περιλαμβάνει τη λεκάνη απορροής του ρέματος Ποταμιά, που βρίσκεται στη Δυτική Μακεδονία στα όρια των Νομών Κοζάνης, Καστοριάς, Φλώρινας. H λεκάνη απορροής του ρέματος Ποταμιά περιλαμβάνει και την υπολεκάνη Βαρυκού, η οποία αποστραγγίζεται επιφανειακά μέσω του ρέματος Ξηροπόταμου στο ρέμα Ποταμιά. Στόχος της διδακτορικής διατριβής είναι η έρευνα των γεωλογικών και υδρογεωλογικών συνθηκών της περιοχής, η καταγραφή και η αξιολόγηση της υπάρχουσας ποσοτικής και ποιοτικής κατάστασης των υδατικών πόρων και η εκτίμηση της τρωτότητας του προσχωσιγενή υδροφόρου στη ρύπανση. Η πυκνότητα του υδρογραφικού δικτύου είναι χαμηλή και ο κύριος κλάδος είναι 6ης τάξης. Το μέσο υψόμετρο της λεκάνης ανέρχεται σε 874.5 m και η μέση κλίση είναι 26.1%. Η περιοχή έρευνας συγκροτείται κυρίως από μεταμορφωμένα πετρώματα της Πελαγονικής ζώνης, ενώ το πεδινό τμήμα της λεκάνης καλύπτεται από νεογενή και τεταρτογενή ιζήματα της λεκάνης Πτολεμαΐδας. Η περιοχή στο σύνολό της παρουσιάζει έντονη νεοτεκτονική δραστηριότητα και σχεδόν καθόλου σεισμική δράση ενώ από γεωλογική πλευρά χαρακτηρίζεται ενεργός. Το μέσο ετήσιο ύψος βροχής ανέρχεται σε 635 mm (περ. 2004 – 2007) και η μεταβολή του υπερετήσιου ύψους βροχής με το υψόμετρο για την ίδια περίοδο είναι +45 mm/100m. Από τη σύνταξη του υδρολογικού ισοζυγίου για την τριετία 2004-07 προκύπτει ότι η κατείσδυση και ως απόλυτη τιμή και ως συντελεστής είναι υψηλή. Στην περιοχή μελέτης αναπτύσσονται δύο κύρια υδροφόρα συστήματα, εντός των αλλουβιακών αποθέσεων και εντός των διερρηγμένων πετρωμάτων του κρυσταλλοσχιτώδους υπόβαθρου. Στο νότιο και κεντρικό τμήμα της λεκάνης παρουσιάζονται ευνοϊκότερες υδρογεωλογικές συνθήκες λόγω των αδρομερών φάσεων των αλλουβιακών αποθέσεων. Από τη διενέργεια γεωφυσικών διασκοπήσεων προκύπτει ότι η υδροφορία των γεωτρήσεων που έχουν ανορυχθεί στους σχηματισμούς του υποβάθρου συνδέεται κυρίως με ρηξιγενής δομές ΒΔ διεύθυνσης. Στην περιοχή αναπτύσσονται φαινόμενα αρτεσιανισμού απόρροια των γεωλογικών και τεκτονικών συνθηκών της περιοχής καθώς και των συνθηκών τροφοδοσίας του προσχωσιγενή υδροφόρου. Τα υπόγεια νερά της περιοχής έρευνας τροφοδοτούνται από το νότιο τμήμα της περιοχής, από το δυτικό περιθώριο, από το νοτιοανατολικό περιθώριο καθώς επίσης από τα ατμοσφαιρικά κατακρημνίσματα και τις επιστροφές αρδεύσεων. Από την έρευνα των υδροχημικών συνθηκών των υπόγειων και επιφανειακών νερών της περιοχής προκύπτει ότι τα υπόγεια νερά της περιοχής δεν παρουσιάζουν προβλήματα ποιοτικής υποβάθμισης ενώ η παρουσία βαρέων μετάλλων αποδίδεται στη σύσταση των γεωλογικών σχηματισμών. Τα επιφανειακά νερά της περιοχής γενικά δεν παρουσιάζουν προβλήματα ποιοτικής υποβάθμισης εκτός από τις θέσεις ρύπανσης από αστικά λύματα. Από την εφαρμογή της μεθόδου Drastic προκύπτει ότι ο υδροφόρος που αναπτύσσεται εντός των αλλουβιακών αποθέσεων παρουσιάζει χαμηλή έως μέση τρωτότητα στην εξωτερική ρύπανση. Τα αποτελέσματα της συσχέτισης του χάρτη τρωτότητας με τον χάρτη χωρικής κατανομής των νιτρικών ιόντων κρίνονται ικανοποιητικά. Η εφαρμογή του κώδικα ορθής γεωργικής πρακτικής θα συμβάλλει στην προστασία της ποιότητας των υπόγειων νερών από τη νιτρορρύπανση γεωργικής προέλευσης. Επιπλέον, πρέπει να εφαρμοσθεί μια συστηματική και συνεχής παρακολούθηση της ποιότητας των υπόγειων νερών σε επιλεγμένες γεωτρήσεις. Τέλος, πρέπει να εφαρμοσθεί μια ορθολογική συνδιαχείριση επιφανειακών και υπόγειων νερών, για να εξασφαλισθεί η βιωσιμότητα των υδροφόρων συστημάτων στη λεκάνη απορροής ρέματος Ποταμιάς.