Χωρική οργάνωση, ανάπτυξη και σχεδιασμός του θερμαλιστικού τουρισμού στην Ελλάδα
Authors: Παπαγεωργίου Μαριλένα 
Published: January 2014

Η παρούσα διδακτορική διατριβή πραγματεύεται τη χωρική οργάνωση και ανάπτυξη μιας από τις «αρχαιότερες» μορφές τουρισμού: του θερμαλιστικού τουρισμού. Αναμφίβολα, ο θερμαλισμός -και ο θερμαλιστικός τουρισμός στη συνέχεια- αποτέλεσε, και θα εξακολουθεί να αποτελεί και στο μέλλον, μια αρκετά δημοφιλή κοινωνική δραστηριότητα, λόγω της άρρηκτης σύνδεσης και σχέσης του με την υπόθεση της υγείας. Κατά συνέπεια, ο χώρος στον οποίο αναπτύσσεται θα πρέπει να χαρακτηρίζεται από την κατάλληλη χωρική οργάνωση, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ελκυστικότητα και η λειτουργικότητά του στο άμεσο και απώτερο μέλλον. Στην Ελλάδα, η δραστηριότητα του θερμαλισμού χρονολογείται τουλάχιστον από την κλασική εποχή, με τα Ασκληπιεία να αποτελούν τις πρώτες οργανωμένες χωρικές παρεμβάσεις στους τόπους των ιαματικών πηγών. Ωστόσο, όσον κι αν η χώρα μας υπήρξε πρωτοπόρος στη χωρική οργάνωση και τον αναπτυξιακό σχεδιασμό του (πρώιμου) θερμαλιστικού τουρισμού, στις μέρες μας οι εν λόγω περιοχές «υποφέρουν» από έντονα χωρικά (και όχι μόνον) προβλήματα. Είναι γεγονός ότι ο θερμαλιστικός τουρισμός στην Ελλάδα, έχοντας διανύσει μια περίοδο ακμής και έντονης ανάπτυξης κατά το παρελθόν (δεκαετίες ’50, ’60 και ’70), στα τέλη του 20ου αιώνα πέρασε σε ένα στάδιο παρατεταμένης ύφεσης και παρακμής, που είχε ως αποτέλεσμα την εμφάνιση ποικίλων και δυσμενών επιπτώσεων: η εγκατάλειψη, η απαξίωση και η υποβάθμιση -οικονομική, χωρική, περιβαλλοντική- αποτελούν τα κυριότερα στοιχεία που χαρακτηρίζουν τη σύγχρονη εικόνα των ελληνικών λουτροπόλεων αλλά και των υπολοίπων περιοχών που αναπτύσσεται ο θερμαλιστικός τουρισμός. Στο πλαίσιο αυτό, η παρούσα εργασία, μέσα από μια θεωρητική και εμπειρική διερεύνηση, επιχειρεί να προσεγγίσει τη μορφή της χωρικής οργάνωσης και σχεδιασμού που ενδείκνυται για τις περιοχές του θερμαλιστικού τουρισμού στην Ελλάδα, ώστε να επιτευχθεί ο στόχος της βιώσιμης-ολοκληρωμένης ανάπτυξής τους, υπό το πρίσμα των νέων κοινωνικο-οικονομικών συνθηκών και του πάντοτε επίκαιρου αιτήματος του εκσυγχρονισμού τους. Για το σκοπό αυτό, μελετήθηκαν εμπειρικά τρεις χώρες ανταγωνιστικές της Ελλάδας, στην περιοχή της Μεσογείου (Ιταλία, Γαλλία, Ισπανία), προκειμένου να διαπιστωθούν οι σύγχρονες τάσεις ανάπτυξης και σχεδιασμού του θερμαλιστικού τουρισμού. Παράλληλα, εξετάστηκαν πανελλαδικά οι σημαντικότερες περιοχές θερμαλιστικού τουρισμού (με τις τρεις σπουδαιότερες λουτροπόλεις να αποτελούν μελέτες περίπτωσης), προκειμένου να διερευνηθούν η δομή και τα χωρικά χαρακτηριστικά τους και ακολούθως τα χωρικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι περισσότερες -αν όχι όλες- από αυτές. Τέλος, λαμβάνοντας υπόψη τις σύγχρονες τάσεις χωρικού σχεδιασμού, τη διεθνή εμπειρία αλλά και το προφίλ και τις απαιτήσεις των σημερινών θερμαλιστών της Ελλάδας (βάσει έρευνας σε δείγμα 700 ατόμων), η διατριβή προχώρησε στη διατύπωση νέων χωρικών προτύπων σχεδιασμού, με στόχο την άρση της υφιστάμενης αρνητικής κατάστασης και την προώθηση -μέσω του σχεδιασμού- μιας μελλοντικά αναβαθμισμένης οργάνωσης και διαχείρισης των περιοχών που αναπτύσσεται ο ελληνικός θερμαλιστικός τουρισμός.