Οι σύγχρονες εικαστικές εκφάνσεις του υψηλού στη διαμόρφωση μιας νέας κουλτούρας στον καιρό της κρίσης
Authors: Τζανετουλάκου Ευτυχία 
Published: January 2024

Κεντρική Προβληματική: Τον πυρήνα της παρούσας έρευνας καταλαμβάνει η πολυεπίπεδη και πολυσχιδής παρουσία του Υψηλού στην τέχνη σήμερα όπως αναλύεται μέσα από τα έργα τεσσάρων σύγχρονων Βρετανών ζωγράφων που ανήκουν στο ρεύμα των Νέων Βρετανών Καλλιτεχνών-Young British Artists, το οποίο αναπτύχθηκε στη Μεγάλη Βρετανία την δεκαετία του 1990, των Peter Doig, Glenn Brown, Chris Ofili, Gary Hume. Μεθοδολογία/θεωρητικός σκελετός: Η παρούσα έρευνα ξεκινά με τον ορισμό της ιδέας του Υψηλού και συνεχίζει με ιστορική αναδρομή των εκφάνσεων του στη δυτική πολιτιστική παραγωγή. Η φιλοσοφική σκέψη που έχει ως επίκεντρο το Υψηλό θα αναλυθεί διαχρονικά και θα ερευνηθεί ο αντίκτυπός της στην τέχνη μέσα από τα πιο χαρακτηριστικά έργα του Ρομαντικού Υψηλού του 18ου και 19ου αιώνα. Ερωτήματα που χρήζουν εμπεριστατωμένων απαντήσεων μέσα από τα έργα τέχνης που αναλύονται είναι τα ακόλουθα: Ποιες είναι οι κατάλληλες συνθήκες και με ποιον τρόπο το Υψηλό κατασκευάζεται για να εκφράσει την παρούσα κουλτούρα μίας κοινωνίας ιδεολογικών αντιφάσεων και ρήξεων; Ποιες μορφές ενδύεται το Υψηλό μέσα σε μία νέα εποχή που χαρακτηρίζεται από την απουσία του Μύθου; Πώς επιτυγχάνεται η ‘επιστροφή στο μέλλον’ μέσα από τη χρήση παραδοσιακών αλλά και καινοτόμων τεχνικών και υλικών; Πώς, μετά την επικράτηση της ανεικονικής και εννοιολογικής τέχνης, δύναται η ζωγραφική εικόνα να γίνει η ιδέα; Εάν, και με ποιους τρόπους, αντανακλάται στην τέχνη η σύγκρουση του θετικισμού, που χαρακτηρίζει τον καιρό των ύψιστων τεχνολογικών επιτευγμάτων, με τον αγνωστικισμό του Sublime, αλλά και πώς αντιστοιχίζονται οι απεριόριστες δυνατότητες και των δύο; Και πώς, μέσα στο σύγχρονο καταιγισμό της ηλεκτρονικής πληροφορίας και της ισοπεδωτικής επίδρασης των media, μπορεί η τέχνη να αποθανατίσει την εικόνα μιας εποχής που χαρακτηρίζεται από όσο υπαρξιακό angst χρειάζεται για να θεωρηθεί αληθινά ρομαντική, και ταυτόχρονα να μπορέσει να επιτύχει την εκ νέου αναπαράστασή του ώστε να προκαλεί ακόμα το αυθεντικό αίσθημα της έκπληξης; Οι τέσσερις σύγχρονοι Βρετανοί καλλιτέχνες, Peter Doig, Glenn Brown, Chris Ofili, Gary Hume, επιλέγονται γιατί αποτελούν ένα πρόσφορο πεδίο έρευνας της σημερινής εικόνας του Υψηλού και το έργο τους θα εξεταστεί διεξοδικά ώστε να μπορέσει να αποδειχτεί, μέσα από την κατασκευή ενός προσωπικού ιδανικού και μέσα από μία κριτική ανάλυση, διανθισμένη με στοιχεία λογοτεχνικής γραφής, το αφήγημα που αντιτείνουν στο πάλαι ποτέ ‘απόκοσμο τοπίο εκεί μακριά’ των Ρομαντικών του 19ου αιώνα. Εκείνο το ιδεατό τοπίο που πλημμύριζε με δέος και φόβο τον θεατή, τώρα μεταφράζεται σε έναν ιδιόμορφο, εσωτερικά βιωμένο τόπο που ακροβατεί στις παρυφές των καθιερωμένων δομών καλλιτεχνικής έκφρασης, επιχειρώντας να αδράξει από την καθημερινότητα, και να απεικονίσει τα μη-παρουσιάσιμα, τα άχρονα, τα υπερβατικά, τα τρομαχτικά, τα ψευδαισθησιακά, τα μετά-ανθρώπινα στοιχεία που κατασκευάζουν το τοπίο του Σήμερα. Τα έργα που έχουν επιλεχθεί αναλύονται με βάση την αμεσότητα της παράστασης σαν ανεξάρτητος φορέας ενέργειας της ανθρώπινης εμπειρίας, η οποία οδηγεί τον καλλιτέχνη να ξαναχρησιμοποιήσει το μέσο της ζωγραφικής για να εισχωρήσει στα άδυτα του ψυχισμού του και για να εξερευνήσει τα όρια της ανθρώπινης φύσης, από τον ηρωισμό και την εξιδανίκευση, στοιχεία αναπόσπαστα της Ρομαντικής θεματολογίας, στο σκοτεινό, το παράλογο, το γκροτέσκο αλλά και το αδιόρατα ηρωικό, που δύναται να ελλοχεύει μέσα από τη φαινομενικά τακτοποιημένη καθημερινότητα της σύγχρονης διαβίωσης. Η έρευνα συνεχίζεται εξετάζοντας τους τρόπους με τους οποίους ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί την πρωτογενή υλικότητα του μέσου για να δοκιμάσει πως τα φαινομενικά κλειστά όρια της αναπαράστασης επεκτείνονται σε πολλά πεδία αίσθησης, ανάγνωσης και κατανόησης, σε ένα πλέγμα ερωταποκρίσεων γύρω από τους ρόλους ζωής που ενδύεται η σύγχρονη τέχνη, καθώς αντανακλά το σήμερα. Αποτέλεσμα: Η έρευνα αφορά τη Νέα Βρετανική Τέχνη, τις εκθέσεις ορόσημα και στο γκρουπ των Νέων Βρετανών Καλλιτεχνών-YBAs που αναδύθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 90 ως η πιο πρόσφατη απόπειρα δημιουργίας ενός πολυεπίπεδου και πολυσύνθετου καλλιτεχνικού κινήματος αποτελούμενο από διαφορετικές καλλιτεχνικές προτάσεις και μεθόδους, οι οποίες είχαν σαν κοινό παρανομαστή την επαναφορά και εξερεύνηση του νέου Υψηλού. Η σχέση της Βρετανικής τέχνης με το ρομαντικό Υψηλό είναι μακρόχρονη, έχοντας δημιουργήσει, μέσα από συγκεκριμένες πολιτικοκοινωνικές συνθήκες, ένα χαρακτηριστικό βρετανικό αποτύπωμα το οποίο και θα αναλυθεί. Τα έργα των συγκεκριμένων σύγχρονων Βρετανών καλλιτεχνών ανταποκρίνονται σε έναν Νέο Ρομαντισμό αναφορικά με τη δυναμική που φέρει το στίγμα τους στην τέχνη σήμερα. Η έμφαση στην επανεμφάνιση της ζωγραφικής αντλεί συγκεκριμένα συμπεράσματα σχετικά με τις πιο χαρακτηριστικές μορφές έκφανσης του σύγχρονου Υψηλού. Η έρευνα ολοκληρώνεται με τις προβλέψεις της κριτικής για τις κατευθύνσεις και τη θέση που δύναται να πάρει το Υψηλό, με αφετηρία τους δημιουργικούς κώδικες στο έργο των συγκεκριμένων καλλιτεχνών, στην ιστορία της τέχνης. Η παρούσα έρευνα δεν επιδιώκει να κατασκευάσει μία θέση δομημένη επάνω σε αδιάσειστα, καταληκτικά και αδιαπραγμάτευτα συμπεράσματα, αλλά να αποτελέσει ένα πρωτότυπο και εμπεριστατωμένο ακαδημαϊκό εφαλτήριο, με ποιητικές συντεταγμένες αισθητικής θεώρησης, στην έρευνα για τις εφαρμογές του καλλιτεχνικού Υψηλού στο σήμερα. Συμπέρασμα: Συνοψίζοντας, θα συζητηθεί ο ρόλος της σύγχρονης ζωγραφικής τέχνης και το κατά πόσο κατορθώνει να αρθρώσει μία νέα αισθητική πρόταση που θα εκφράζεται πολιτικά και θα αντανακλά την εικόνα της κοινωνίας μέσα από την οποία προέρχεται, προτείνοντας έναν εξελιγμένο Ρομαντισμό ως μία πιθανή μέθοδο θεώρησης των πραγμάτων. Εξετάζεται πως αυτή η τέχνη δύναται να δημιουργεί ανοιχτές εικόνες προτείνοντας ένα νέο ουμανιστικό μοντέλο τρόπου σκέψης, εκφράζοντας έναν κόσμο όπου το δέος δεν θα χρειάζεται να συναυλίζεται με το σοκ, αλλά θα είναι πάντα εκεί να μας θυμίζει ότι η ακατάπαυστη ροή της ανθρώπινης φαντασίας γεννά το Υψηλό όταν αντιπαρατάσσεται των ορίων της. Αυτό το προκείμενο θα προβληθεί ως το άμεσο διακύβευμα της τέχνης του αύριο απέναντι σε μία παγκοσμιοποιημένη, ομογενοποιημένη συνθήκη, όπου η τέχνη θα ψάχνει το λόγο ύπαρξης της.