Средняя Азия в творчестве Мартироса Сарьяна
Authors: Катвалян Кнар 
Published: September 2024

В 1934 году М. Сарьян отправился в командировку в Ашхабад. Туркменистан дал ему возможность увидеть Восток изнутри, а также получить новые впечатления и творческие импульсы. Этот период творчества художника мало изучен, его можно рассматривать как уникальное продолжение восточной серии работ Сарьяна. Мастер создал ряд работ, посвященных Средней Азии – рисунки, этюды и зарисовки, в которых особенно выделяются характерные черты лиц людей, национальные костюмы, головные уборы туркменских мужчин и женщин, и всегда и везде – верблюды. В Доме-музее М. Сарьяна хранятся 4 его работы данного периода, еще одна картина находится в Львовской галерее изобразительных искусств. Особо следует привлечь внимание к картинам, о которых в основном узнаем из туркменских источников. В шестом номере Международного журнала «Туркменистан» 2006 года опубликованы 4 работы. Для этих картин характерны уникальные средства выражения, новая комбинация цветов и оттенков. Среди работ, известных нам из туркменского журнала, выделяется картина «Мечеть в Анау», которая, наряду с неоспоримыми художественными качествами, имеет также особое историческое значение для туркменского народа, так как этот средневековый памятник туркменской архитектуры был разрушен страшным землетрясением в 1948 году.
1934 թ. Մ. Սարյանը գործուղվում է Աշխաբադ: Թուրքմենստանը նրան հնարավորություն է տալիս տեսնելու Արևելքը ներսից. դա նաև առիթ էր նոր տպավորություններ և ստեղծագործական ազդակներ ստանալու: Նկարչի աշխատանքի այս շրջանը քիչ է ուսումնասիրված. այն կարելի է համարել Սարյանի ստեղծագործությունների արևելյան շարքի յուրօրինակ շարունակություն: Վարպետը ստեղծել է Միջին Ասիային նվիրված մի շարք գործեր՝ նկարներ, էսքիզներ, ուրվանկարներ, որոնցում աչքի են ընկնում մարդկանց յուրահատուկ դիմագծերը, ազգային տարազը, թուրքմեն տղամարդկանց և կանանց գլխարկները, և միշտ ու ամենուր՝ ուղտերը: Մ. Սարյանի տուն-թանգարանում պահվում է այս շրջանի 4 աշխատանք, ևս մեկ նկար գտնվում է Լվովի գեղարվեստի պատկերասրահում: Հատկապես հարկ է ուշադրություն հրավիրել այն նկարների վրա, որոնց մասին մենք հիմնականում տեղեկանում ենք թուրքմենական աղբյուրներից: 2006 թ. «Թուրքմենստան» միջազգային ամսագրի վեցերորդ համարում տպագրվել է 4 աշխատանք: Այդ նկարները բնութագրվում են յուրահատուկ արտահայտչամիջոցներով, գույների և երանգների նոր համադրությամբ: Թուրքմենական ամսագրից մեզ հայտնի գործերի մեջ առանձնանում է «Մզկիթ Անաուում» նկարը, որը գեղարվեստական անհերքելի որակների հետ մեկտեղ նաև պատմական կարևոր նշանակություն ունի թուրքմեն ժողովրդի համար, քանի որ թուրքմենական ճարտարապետության միջնադարյան այդ հուշարձանը ոչնչացել է 1948 թ. սարսափելի երկրաշարժի հետևանքով:
In 1934 M. Saryan went on a business trip to Ashgabat. Turkmenistan gave him the opportunity to see the East from the inside, it was also an opportunity to get new impressions and creative impulses. This period of the artist's work has been hardly studied; it can be con-sidered as a unique continuation of the eastern series of works by Saryan. The Master created a number of works dedicated to Central Asia – drawings and sketches, in which the characte-ristic features of people's faces, national costumes, headdresses of Turkmen men and women, and always and everywhere – camels are especially prominent. The House-Museum of M. Saryan contains four of his works of this period, another painting is in the Lviv Gallery of Fine Arts. Particular attention should be drawn to the paintings, of which we are mostly in-formed from Turkmen sources. In the sixth issue of the International Journal "Turkmenistan" in 2006 four works were published. These paintings are characterized by unique means of expression, a new combination of colors and shades. Among the works known to us from the Turkmen magazine, the painting "Mosque in Anau" stands out, which, along with undeniable artistic qualities, also has a special historical significance for the Turkmen people, since this medieval monument of Turkmen architecture was destroyed by a terrible earthquake in 1948.