Implementacja modelu biznesu do sprawozdawczości jednostek ochrony zdrowia – perspektywa wartości poznawczej
Authors:   Katedra Rachunkowości, Wydział Finansów, Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach, Polska, Szewieczek Aleksandra 
Published: December 2024

Działalność przedsiębiorstw i innych organizacji jest poddawana stałym
i nasilającym się na przestrzeni czasu obserwacjom i ocenom dokonywanym
przez różne grupy interesariuszy. Następuje wzmożone zainteresowanie nie tyl-
ko istotą działalności organizacji, ale również wpływami tej działalności na bliż-
sze i dalsze otoczenie [Zwicker, Bosshard, Brick, 2022]. Efekty prowadzonej
działalności są wielokierunkowe, charakteryzują się zarówno pozytywnym, jak
i negatywnym oddziaływaniem na otoczenie. Tymczasem różne grupy interesa-
riuszy oczekują informacji nie tylko o wynikach działalności organizacji, ale
również o tym, jaka jest ścieżka i jak kształtuje się proces dochodzenia do tych
wyników, w jaki sposób generowana jest wartość. Wreszcie zmianie ulega samo
pojmowanie wartości generowanej przez organizację [Czakon, 2005; Porter,
2010; Putyło, 2018]. Poza wymiarem finansowym jest ona coraz powszechniej
rozumiana z perspektywy niefinansowej, trudno mierzalnej w jednostkach pie-
niężnych, w tym w obszarze wpływu na dobrostan klientów, pracowników, spo-
łeczeństwa, lokalnego środowiska i wielu innych.
W rezultacie przedstawionych zjawisk narasta zainteresowanie samą orga-
nizacją i szerokim kontekstem jej działania. Następuje dążenie do głębszego jej
poznania, szczególnie przez tych interesariuszy, którzy nawiązują bardziej zaan-
gażowaną, nieprzypadkową czy dłuższą relację z podmiotem. Relacja ta wyraża
się często w formie zaangażowania kapitałowego lub klienckiego, ale coraz czę-
ściej zaobserwować można zainteresowanie organizacją, która pojmowana jest
jako składowa pewnej społeczności, wnosząca do niej określone wartości po-
strzegane w pozytywnym aspekcie, z których społeczność może czerpać korzy-
ści. Jeśli natomiast wpływ organizacji na otoczenie jest postrzegany jako nega-
tywny, to aktywność otoczenia koncentruje się na oddziaływaniu na organizację
w celu ograniczania skutków takiego wpływu.
Inne obserwowalne zjawisko ujawnia się w poszerzającym się gronie inte-
resariuszy, a także rosnącym poziomie ich wiedzy i świadomości oraz oczeki-
wań odnośnie do pożądanych stanów i efektów funkcjonowania organizacji.
W rezultacie organizacje poddawane takiej nasilonej obserwacji odczuwają ro-
snące zainteresowanie ich działalnością, co w określonych warunkach może
wpływać pozytywnie na zainteresowanie ich ofertą, rozwój i silniejsze związki
z otoczeniem. Jednak skutki obserwacji mogą być również negatywne, co prze-
jawiać się może m.in. negatywną oceną całej organizacji oraz osłabionym
zainteresowaniem jej ofertą. Drugi z wymienionych przypadków w dłuższym
horyzoncie czasu przekłada się na brak potencjału konkurowania na rynku
i w efekcie trudności z pozyskaniem źródeł finansowania, dobrych pracowni-
ków, a wreszcie z utrudnionym rozwojem i przetrwaniem.
Wskazane czynniki wpływają na nasilenie i złożoność procesów raporto-
wania jednostek sprawozdawczych, które starają się wypełnić i pogodzić ocze-
kiwania różnych interesariuszy, równocześnie realizując własne cele. Szerokie
spektrum raportowania, dążące do wielokierunkowej i wielopłaszczyznowej
prezentacji działalności jednostki i jej rezultatów, stanowi de facto próbę poka-
zania modelu biznesu prowadzonej działalności, który w ujęciu holistycznym
przedstawia, w jaki sposób organizacja tworzy i dystrybuuje wartość dla ze-
wnętrznych interesariuszy, a także przechwytuje część tej wartości dla siebie
samej. W tym kontekście niniejsza monografia dąży do poszukiwania odpowie-
dzi na pytania nad wykorzystaniem i rozwojem teorii interesariuszy postawione
w pracy [Parmar i in., 2010] w części dotyczącej kreacji wartości, a w szczegól-
ności wskazania, co oznacza wartość dla poszczególnych grup interesariuszy.
Koncepcja modelu biznesu, zakorzeniona pierwotnie w naukach o zarzą-
dzaniu przedsiębiorstwem, zyskuje na znaczeniu i zaznacza swoją obecność
również w innych obszarach. Następuje jej dyfuzja do nauk o finansach, obej-
mujących w szerokim ujęciu także rachunkowość [Flejterski, 2019]. Coraz po-
wszechniej wykorzystywana jest w sprawozdawczości organizacji jako swoista
wynikowa, ale i wskazówka dotycząca działań podejmowanych w ramach pro-
cesów operacyjnych oraz strategicznych.
Model biznesu stanowi obszar badań wielopłaszczyznowych i wielodyscy-
plinarnych. Początkowo skupiony na branży e-commerce, został przeniesiony na
grunt innych branż o komercyjnym charakterze (głównie przemysłowych),
a także działań o charakterze innowacyjnym i zrównoważonego rozwoju [Tim-
mers, 1998; Teece, 2010; Zott, Amit, Massa, 2010; Kardas, 2016; Michalak,
2016: 17; Girella, Tizzo, Ferrari, 2019]. Stopniowo badania poszerzono o przed-
siębiorstwa usługowe [Chapman, Soosay, Kandampully, 2002; Zolnowski,
Weiss, Böhmann, 2014; Kindström, Kowalkowski, 2015], jak również, choć
w niewielkim zakresie, instytucje niedziałające dla zysku [Maguire, 2009; Perić,
Delić, Stanić, 2020]. Równolegle trwają prace nad osadzeniem modelu biznesu
w rachunkowości, w tym głównie w sprawozdawczości organizacji, także tych,
które nie realizują raportowania zintegrowanego [Haslam, 2019].
Model biznesu wyznacza ramy działalności przedsiębiorstw, wskazując
przebieg kluczowych procesów biznesowych, wykorzystywane dla ich realizacji
zasoby oraz uzyskiwane efekty i rezultaty, z uwzględnieniem perspektywy war-
tości dla interesariuszy. Koncepcja ta pozwala równocześnie na zastosowanie tak
określonych ram struktury działalności i jej przebiegu do kształtowania tej działal-
ności, do jej modyfikacji, tak by w określonych warunkach działania i w określo-
nym otoczeniu umożliwiała maksymalizację realizowanej wartości
Modele biznesu organizacji różnią się – jest to zjawisko naturalne i zwią-
zane z unikalnością każdego bytu gospodarczego, który w zindywidualizowa-
nych warunkach działania odróżnia się od drugiego bytu. Poziom różnorodno-
ści zależy od rodzaju prowadzonej działalności, formy organizacyjno-prawnej,
ale przede wszystkim branży, w której organizacja prowadzi działalność, stano-
wiącej dominującą determinantę określającą podstawowe zasoby, procesy bizne-
sowe i produkty. Natomiast sama organizacja, jej cele i kultura organizacyjna,
unikalna kompozycja procesów, pozycja na rynku, powiązania kapitałowe i wie-
le innych czynników o różnym stopniu wpływu określają sposób zaangażowania
i poziom wykorzystania zasobów, przebieg procesów biznesowych, kompozycję
produktów oraz rezultaty działalności. Powyższe wyznacza w niniejszej mono-
grafii pierwszą zidentyfikowaną lukę badawczą dotyczącą operacjonalizacji
modeli biznesu w różnych sektorach oraz branżach przemysłowych i usłu-
gowych [Jabłoński, Jabłoński, 2023].
Potencjał sprawozdawczości modelu biznesu jest związany z rozwojem
raportowania zarówno w zakresie zaspokajania coraz szerszych potrzeb infor-
macyjnych różnych grup interesariuszy, jak i zwiększania roli narracyjnej spra-
wozdawczości, w której dominują ujawnienia o charakterze niefinansowym
z równoczesnym zachowaniem czytelności i zrozumiałości prezentowanych
treści. Taka forma komunikacji pozwala równocześnie na zacieśnianie związków
organizacji z odbiorcami, ale również prowadzi do bardziej kreatywnego
postrzegania modelu prowadzonego biznesu [Bek-Gaik, 2016]. W tym kontek-
ście model biznesu mocno akcentuje swą obecność i pozycję rozwojową w ob-
szarze rachunkowości, co zauważalne jest w rosnącej liczbie opracowań i stan-
dardów dotyczących rachunkowości, w tym sprawozdawczości modelu biznesu
[np. Leisenring i in., 2012; International Integrated Reporting Council, 2013c,
2021; Komunikat Ministra Rozwoju i Finansów w sprawie ogłoszenia uchwa-
ły…, 2018; Haslam, 2019; Dameri, Ferrando, 2022].
Równocześnie – mając na względzie stosunkowo krótki czas dyfuzji tej kon-
cepcji do rachunkowości i nadal relatywnie wczesną fazę rozwoju narracyjnej spra-
wozdawczości o modelu biznesu, zarówno w zakresie regulacji prawnych, jak
i praktyk raportowania [Simoni, 2022: 3] – zidentyfikowano kolejną lukę badaw-
czą do wypełnienia w ramach niniejszej monografii, dotyczącą adaptacji spra-
wozdawczości modelu biznesu do specyfiki działalności jednostek ochrony
zdrowia, w tym poprzez nakreślenie formy i struktury ujawnień o modelu biz-
nesu, z uwzględnieniem użyteczności dla interesariuszy [International Integrated
Reporting Council, 2013a; Bek-Gaik, 2016]. Badania związane z wypełnieniem wska-
zanych dwóch luk zostały umiejscowione w środowisku przedsiębiorstw usługo-
wych branży ochrony zdrowia, jakimi są jednostki ochrony zdrowia, a w szcze-
gólności podmioty lecznicze i inne podmioty wykonujące działalność leczniczą.
Jeden z podstawowych atrybutów modelu biznesu stanowi proces tworzenia
wartości. Jednostki ochrony zdrowia to podmioty skupiające się na tworzeniu uni-
kalnej wartości dla klienta (pacjenta), związanej ze zdrowiem. Zdrowie z kolei ro-
zumiane jest jako całkowity fizyczny, psychiczny i społeczny dobrostan człowieka,
a nie tylko brak choroby czy niepełnosprawności [World Health Organization,
1948]. Jednostki ochrony zdrowia biorą udział w procesie tworzenia wartości zwią-
zanej ze zdrowiem, lecz nie wpływają wyłącznie i w oderwaniu od innych determi-
nant na całkowity dobrostan człowieka, skupiając się na działalności leczniczej,
wyrażającej się w udzielaniu świadczeń zdrowotnych, promocji zdrowia oraz dzia-
łalności dydaktycznej i badawczej związanej ze zdrowiem [Ustawa o działalności
leczniczej, 2024: art. 3]. Zdywersyfikowane potrzeby informacyjne o działalno-
ści jednostek ochrony zdrowia, połączone z rosnącym zainteresowaniem im-
plementacją modelu biznesu do rachunkowości, wyznaczają nowe pola badaw-
cze będące przedmiotem badań Autorki, obejmujące:
– identyfikację atrybutów i innych cech charakteryzujących koncepcję modelu
biznesu z perspektywy działalności jednostek ochrony zdrowia,
– klasyfikację modeli biznesu jednostek ochrony zdrowia,
– identyfikację elementów sprawozdawczości jednostek ochrony zdrowia –
korespondujących z elementami modelu biznesu (np. w przekroju struktury
wyznaczonej przez International Integrated Reporting Council [IIRC]: kapita-
ły/zasoby, działania biznesowe, produkty, rezultaty) oraz dokonanie pogłę-
bionej charakterystyki z perspektywy specyfiki branżowej,
– opracowanie struktury modelowej prezentacji informacji o modelu biznesu
jednostek ochrony zdrowia z wykorzystaniem badania wartości poznawczej
tej koncepcji w opinii grup istotnych interesariuszy badanych podmiotów.
Dążąc do wypełnienia wskazanych luk badawczych, związanych z opera-
cjonalizacją modelu biznesu w sektorze ochrony zdrowia, oraz osadzenia bada-
nej koncepcji w sprawozdawczości jednostek ochrony zdrowia, jako główny cel
prezentowanej monografii przyjęto zbadanie potrzeby, możliwości i poten-
cjału implementacji modelu biznesu do sprawozdawczości jednostek ochro-
ny zdrowia poprzez nakreślenie istotnych atrybutów raportowania modelu
biznesu we wskazanych jednostkach (CG).
Zaproponowany cel główny został rozwinięty w postaci sześciu celów
szczegółowych, które wyrażono jako:
– C1 – przedstawienie istoty, terminologii i typologii modelu biznesu,
– C2 – identyfikacja i opis procesu tworzenia wartości i kształtowania modelu
biznesu w jednostkach ochrony zdrowia,
– C3 – opracowanie autorskiej klasyfikacji modeli biznesu znajdującej zastosowa-
nie w działalności związanej z udzielaniem świadczeń opieki zdrowotnej,
– C4 – identyfikacja i rozwój treści zbieżnych w realizowanej sprawozdawczo-
ści jednostek ochrony zdrowia w relacji do zalecanej struktury ramowej
ujawnień o modelu biznesu,
– C5 – przedstawienie potencjału wartości poznawczej sprawozdawczości mo-
delu biznesu jednostek ochrony zdrowia dla różnych interesariuszy,
– C6 – opracowanie struktury modelowej sprawozdawania o modelu biznesu
w jednostkach ochrony zdrowia.
Osiągnięciu celu głównego oraz celów szczegółowych podporządkowane
zostały pytania badawcze, kształtujące strukturę treści poszczególnych rozdzia-
łów monografii. Główne pytanie badawcze zostało sformułowane następująco:
Czy występują potrzeba i możliwość dyfuzji koncepcji modelu biznesu oraz
wykorzystanie jej na cele poznawcze w obszarze działalności i sprawozdaw-
czości jednostek ochrony zdrowia (PG)? Pytanie to zostało uzupełnione
o pytania szczegółowe:
– P1: Czy jest możliwe opracowanie klasyfikacji modeli biznesu właściwej dla
zróżnicowania działalności jednostek ochrony zdrowia?
– P2: Czy realizowana sprawozdawczość jednostek ochrony zdrowia dostarcza
informacji pozwalających na identyfikację modelu biznesu i badanie jego
elementów?
– P3: Czy informacja sprawozdawcza o modelu biznesu ma wartość poznawczą
dla interesariuszy jednostek ochrony zdrowia?
W rezultacie zestawienia luk badawczych, zaproponowanych celów oraz
pytań badawczych przyjęto następującą hipotezę główną HG: Istnieją potrzeba
i możliwość implementacji modelu biznesu do systemu sprawozdawczości
jednostek ochrony zdrowia. Stanowi to wyraz dyfuzji tej koncepcji i rozwo-
ju wartości poznawczej informacji sprawozdawczych.
Hipotezę główną doprecyzowano w postaci następujących hipotez szczegó-
łowych:
– H1: Istnieją potrzeba i możliwość opracowania klasyfikacji modeli biznesu
odzwierciedlających zróżnicowanie działalności jednostek ochrony zdrowia.
– H2: Wartość poznawcza sprawozdawczości modelu biznesu jednostek ochrony
zdrowia jest osłabiona w związku z jej rozproszeniem i nieuporządkowaniem.
– H3: Zalecana struktura ramowa ujawnień o modelu biznesu wpływa na kon-
strukcję raportowania modelu biznesu w jednostkach ochrony zdrowia.
– H4: Istnieje istotna zależność między ujawnieniami o modelu biznesu jedno-
stek ochrony zdrowia a wartością poznawczą raportowanych informacji.
Przebieg procesu badawczego w celu uzyskania odpowiedzi na pytania
badawcze, zweryfikowania postawionych hipotez badawczych i w rezultacie
realizacji przyjętych celów wymagał zastosowania adekwatnych metod badaw-
czych. W części teoriopoznawczej przeprowadzono studia literaturowe z wyko-
rzystaniem krytycznej analizy literatury krajowej i zagranicznej oraz aktów
prawnych i podobnych dokumentów, a także analizę opisową. W procedurze
badawczej dotyczącej wyznaczenia taksonomii modeli biznesu jednostek ochro-
ny zdrowia zastosowano statystyczną metodę analizy skupień (cluster analysis,
grupowanie dwustopniowe), uzupełnioną o hierarchiczną metodę aglomeracyj-
ną, kolejno zwizualizowaną za pomocą metody osypiska i wskaźnika sylwetki
oraz dendogramu (hierarchiczne drzewo binarne). Dla uwiarygodnienia wyni-
ków zastosowano test Kruskala–Wallisa. Kolejno wykorzystano metodę analizy
treści i analizę porównawczą sprawozdawczości finansowej i niefinansowej,
w tym również w połączeniu z badaniem o charakterze eksploracyjnym wybra-
nych 50 jednostek ochrony zdrowia (studium przypadku).
Wartość poznawczą sprawozdawczości modelu biznesu przeanalizowano
z wykorzystaniem badań ankietowych, przeprowadzonych metodą CAWI na
wybranych grupach interesariuszy jednostek ochrony zdrowia. Wyniki badania
opracowano z wykorzystaniem wnioskowania statystycznego, w tym głównie ze
współczynnikiem Alfa Cronbacha oraz współczynnikiem korelacji rang Spear-
mana (ocena rzetelności i trafności narzędzia badawczego), testu nieparame-
trycznego H Kruskala–Wallisa, wspieranego wielkością efektu epsilon-kwadrat (ε2),
oraz analizą post hoc metody wielokrotnych porównań (dla wyników istotnych
statystycznie). Zastosowano również metody dedukcji, indukcji, syntezy oraz
wnioskowanie logiczne. Strukturę realizowanego modelu badawczego zwizuali-
zowano na rysunku 0.1.
Wykonanie założonych prac w strukturze pięciu wydzielonych rozdziałów
przebiegało według schematów przedstawionych poniżej. Rozdział pierwszy
poświęcono fundamentom koncepcji modelu biznesu. Założenia koncepcji
modelu biznesu osadzono na tle rozwoju teorii interesariuszy i jej wpływów
na rozwój badanej tematyki w kierunku skupienia na zaspokajaniu oczeki-
wań i celów zróżnicowanych grup interesariuszy. Przedstawiono wieloaspek-
towe badanie warstwy definicyjnej oraz klasyfikacje modeli biznesu, ich komponen-
ty, jak również stan dotychczasowych analiz w tym obszarze. Zaprezentowano
autorską definicję modelu biznesu. Uwagę skupiono także na wpływach teorii
filozofii esencjalizmu oraz filozofii empiryzmu na kształtowanie typologii i tak-
sonomii modeli biznesu. Rozważania rozdziału pierwszego zakończono wstę-
pem do tematyki osadzenia modelu biznesu w rachunkowości, skupiając uwagę
na dyfuzji tej koncepcji do rachunkowości. Przedstawiono ewolucję sprawoz-
dawczości i raportu rocznego w kierunku m.in. raportowania zintegrowanego,
jak też rozwój regulacji i standardów międzynarodowych i krajowych dotyczą-
cych w różnym stopniu ujawnień o modelu biznesu. Poruszono równolegle te-
mat wpływu modelu biznesu na rozwiązania księgowe, w tym wycenę i ujmo-
wanie transakcji gospodarczych, a także rozwiązania rachunkowości zarządczej.
W drugim rozdziale uwagę skupiono na aspektach związanych z pojmo-
waniem wartości i jej kreacją dla interesariuszy. Wnioskowanie poszerzono
o perspektywę jednostek ochrony zdrowia. Rozważania dotyczą konstrukcji
łańcucha tworzenia wartości w jednostkach ochrony zdrowia, jak również
szczegółowej klasyfikacji i charakterystyki interesariuszy tych podmiotów i ich
potrzeb informacyjnych oraz ich zaspokajania poprzez dostarczanie informacji.
Dla poszerzenia wnioskowania logicznego refleksję wzbogacono o aspekty
związane z funkcjonowaniem systemu ochrony zdrowia. Na tle tych rozważań
przedstawiono istotę modelu biznesu działalności leczniczej, przechodząc
kolejno do taksonomii modeli biznesu jednostek ochrony zdrowia. Przybliżono
stan badań dotyczących klasyfikacji modeli biznesu w ochronie zdrowia oraz
determinanty wpływające na kształtowanie modeli biznesu jednostek ochrony
zdrowia. Kluczowa część rozdziału dotyczy opracowania autorskiej taksonomii
modeli biznesu jednostek ochrony zdrowia z wykorzystaniem metody klastrowa-
nia. Do procesu analizy skupień wykorzystano zmienne jakościowe i ilościowe cha-
rakteryzujące grupę podmiotów leczniczych – w rezultacie uzyskano cztery grupy
taksonomiczne (klastry) i dokonano ich charakterystyki opisowej.
Rozdział trzeci koncentruje się na wartości poznawczej sprawozdawczości
podmiotów leczniczych na tle sprawozdawczości modelu biznesu. Przedstawio-
no cele i atrybuty sprawozdawczości w ochronie zdrowia, charakterystykę za-
kresów realizowanej przez jednostki ochrony zdrowia sprawozdawczości, jak
również wyznaczono nowe trendy sprawozdawcze, a zwłaszcza aspekty reorien-
tacji kontekstu raportowania przedsiębiorstw w kierunku ukazania modelu biz-
nesu. Charakterystykę raportowania o modelu biznesu ujęto w pogłębiony
i szczegółowy sposób, dokonując dokładnej analizy detali sprawozdawanych
elementów modelu biznesu, w oparciu o rozwiązania ujawnień ramowych za-
proponowanych przez ramy raportowania zintegrowanego [International Integra-
ted Reporting Council, 2021] oraz inne dokumenty i wytyczne międzynarodowe
i krajowe o charakterze regulacyjnym i standaryzacyjnym. Na tym tle,
w dalszej części, uwagę skupiono na badaniu sprawozdawczości jednostek
ochrony zdrowia i wskazaniu elementów pozwalających na ujawnienie
i zrozumienie ich modelu biznesu. Przedstawiono również trendy rozwojowe
sprawozdawczości korporacyjnej, także z uwzględnieniem tych, które dedyko-
wane są branży ochrony zdrowia.
Rozdział czwarty poświęcony jest badaniom własnym ukierunkowanym na
opracowanie struktury ramowej sprawozdawczości modeli biznesu jednostek
ochrony zdrowia. Dokonano badania eksploracyjnego elementów poszczegól-
nych sprawozdań finansowych, raportów z działalności (zarządu), sprawozdań
statystycznych, a także sporządzanych przez samodzielne publiczne zakłady
opieki zdrowotnej raportów o sytuacji ekonomiczno-finansowej, celem identy-
fikacji elementów zbieżnych ze strukturą ramową ujawnień o modelu biz-
nesu zaproponowaną przez International Integrated Reporting Council
[2021]. Przedstawiono wyniki badania aktualnie realizowanej sprawozdawczości
modelu biznesu przez nieliczne spółki giełdowe prowadzące działalność w za-
kresie świadczenia usług zdrowotnych. Zaprezentowano również macierz zależ-
ności między kategoriami ujawnień i badanymi sprawozdaniami.
Ostatni, piąty rozdział dotyczy modelowania postaci i wartości poznawczej
sprawozdawczości modelu biznesu jednostek ochrony zdrowia. W treści, opiera-
jąc się na wynikach badania eksploracyjnego i analizy treści zawartych w czwar-
tym rozdziale, przedstawiono autorską propozycję struktury modelowej
ujawnień o modelu biznesu jednostek ochrony zdrowia, osadzoną w specyfi-
ce działalności leczniczej oraz dopasowaną do zawartego ładunku wartości po-
determinanty wpływające na kształtowanie modeli biznesu jednostek ochrony
zdrowia. Kluczowa część rozdziału dotyczy opracowania autorskiej taksonomii
modeli biznesu jednostek ochrony zdrowia z wykorzystaniem metody klastrowa-
nia. Do procesu analizy skupień wykorzystano zmienne jakościowe i ilościowe cha-
rakteryzujące grupę podmiotów leczniczych – w rezultacie uzyskano cztery grupy
taksonomiczne (klastry) i dokonano ich charakterystyki opisowej.
Rozdział trzeci koncentruje się na wartości poznawczej sprawozdawczości
podmiotów leczniczych na tle sprawozdawczości modelu biznesu. Przedstawio-
no cele i atrybuty sprawozdawczości w ochronie zdrowia, charakterystykę za-
kresów realizowanej przez jednostki ochrony zdrowia sprawozdawczości, jak
również wyznaczono nowe trendy sprawozdawcze, a zwłaszcza aspekty reorien-
tacji kontekstu raportowania przedsiębiorstw w kierunku ukazania modelu biz-
nesu. Charakterystykę raportowania o modelu biznesu ujęto w pogłębiony
i szczegółowy sposób, dokonując dokładnej analizy detali sprawozdawanych
elementów modelu biznesu, w oparciu o rozwiązania ujawnień ramowych za-
proponowanych przez ramy raportowania zintegrowanego [International Integra-
ted Reporting Council, 2021] oraz inne dokumenty i wytyczne międzynarodowe
i krajowe o charakterze regulacyjnym i standaryzacyjnym. Na tym tle,
w dalszej części, uwagę skupiono na badaniu sprawozdawczości jednostek
ochrony zdrowia i wskazaniu elementów pozwalających na ujawnienie
i zrozumienie ich modelu biznesu. Przedstawiono również trendy rozwojowe
sprawozdawczości korporacyjnej, także z uwzględnieniem tych, które dedyko-
wane są branży ochrony zdrowia.
Rozdział czwarty poświęcony jest badaniom własnym ukierunkowanym na
opracowanie struktury ramowej sprawozdawczości modeli biznesu jednostek
ochrony zdrowia. Dokonano badania eksploracyjnego elementów poszczegól-
nych sprawozdań finansowych, raportów z działalności (zarządu), sprawozdań
statystycznych, a także sporządzanych przez samodzielne publiczne zakłady
opieki zdrowotnej raportów o sytuacji ekonomiczno-finansowej, celem identy-
fikacji elementów zbieżnych ze strukturą ramową ujawnień o modelu biz-
nesu zaproponowaną przez International Integrated Reporting Council
[2021]. Przedstawiono wyniki badania aktualnie realizowanej sprawozdawczości
modelu biznesu przez nieliczne spółki giełdowe prowadzące działalność w za-
kresie świadczenia usług zdrowotnych. Zaprezentowano również macierz zależ-
ności między kategoriami ujawnień i badanymi sprawozdaniami.
Ostatni, piąty rozdział dotyczy modelowania postaci i wartości poznawczej
sprawozdawczości modelu biznesu jednostek ochrony zdrowia. W treści, opiera-
jąc się na wynikach badania eksploracyjnego i analizy treści zawartych w czwar-
tym rozdziale, przedstawiono autorską propozycję struktury modelowej
ujawnień o modelu biznesu jednostek ochrony zdrowia, osadzoną w specyfi-
ce działalności leczniczej oraz dopasowaną do zawartego ładunku wartości po-
znawczej dla interesariuszy. Ujawnienia szczegółowe przedstawione zostały
w przekroju czterech głównych komponentów modelu biznesu, składających się
z kapitałów, działań biznesowych, produktów i rezultatów. Zbadano, w oparciu
o badania ankietowe przeprowadzone wśród wydzielonych grup odbiorców,
istotność ujawnień szczegółowych we wskazanych komponentach, jak również
wartość poznawczą w obszarach oceny sprawności działania oraz przydatności
decyzyjnej, w tym korelację istotności ujawnień szczegółowych o modelu bizne-
su z wartością poznawczą i dwoma wydzielonymi jej obszarami (ocena spraw-
ności działania i przydatność decyzyjna), a równocześnie w przekroju badanych
grup interesariuszy jednostek ochrony zdrowia. W rozdziale zawarto też roz-
ważania dotyczące definiowania wartości poznawczej oraz zaprezentowano
wyniki badań kwestionariuszowych oceny raportowania o modelu biznesu,
a także autorskie propozycje modyfikacji raportowania w kierunku popra-
wy czytelności i odbioru ujawnianych informacji.
Opracowanie zakończono przedstawieniem głównych wniosków i reko-
mendacji wynikających z badania ankietowego dotyczącego raportowania mode-
lu biznesu jednostek ochrony zdrowia. Prezentowana monografia jest wynikiem
wieloletnich prac naukowych Autorki, wspartych doświadczeniami w praktyce
zarządzania finansami publicznych i niepublicznych podmiotów leczniczych, co
przyczyniło się do realizacji przyjętego celu badawczego.
Publikacja jest przydatna dla naukowców, dydaktyków i praktyków zainte-
resowanych tematyką sprawozdawczości modelu biznesu, w szczególności
w jednostkach ochrony zdrowia. Monografia stanowi również wartościowe źró-
dło wiedzy w procesie dydaktycznym dla studentów i doktorantów.
Autorka składa serdeczne podziękowania recenzentce pracy, dr hab. Monice
Raulinajtys-Grzybek, prof. SGH, oraz dr hab. Marzenie Strojek-Filus, prof. UEKat
za poświęcony czas, wsparcie i przekazane cenne uwagi merytoryczne, które
wpłynęły na udoskonalenie treści prezentowanej pracy. Podziękowania należą
się również wszystkim osobom, które w różnym stopniu przyczyniły się do po-
wstania tej pracy.