Αποδοχή και χρήση των πληροφοριακών συστημάτων στα νοσοκομεία
Authors: Ντερέκας Αλέξιος-Σεραφείμ 
Published: July 2024

Οι βασικοί στόχοι της παρούσας διατριβής είναι να εξεταστεί ο τρόπος χρήσης των κοινωνικών δικτύων από ιατρικό προσωπικό δημόσιων νοσοκομείων για επαγγελματικούς σκοπούς κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 στην Ελλάδα, καθώς και με ποιο τρόπο σχετίζονται μεταξύ τους οι παράγοντες που επηρεάζουν τη χρήση αυτών των δικτύων. Επιπλέον, στόχος είναι να διερευνηθεί η στάση του ιατρικού προσωπικού των δημόσιων νοσοκομείων απέναντι στη χρήση των κοινωνικών δικτύων κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 στην Ελλάδα. Τα πληροφοριακά συστήματα είναι μείζονος σημασίας στον χώρο της υγείας, καθώς η εφαρμογή τους στον συγκεκριμένο χώρο έχει συμβάλει στην αποτελεσματική διαχείριση της πληροφορίας. Τα πληροφοριακά συστήματα υγείας, λοιπόν, χαρακτηρίζονται ως ένα «χρήσιμο εργαλείο» στοιχείων και δεδομένων που έπειτα από κατάλληλη επεξεργασία μπορούν να συμβάλουν στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν κατακτήσει μια εξέχουσα θέση στη σύγχρονη κοινωνία ως ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία επικοινωνίας, καθώς εκτός από το να λειτουργούν μόνο ως μέσα επικοινωνίας, τα κοινωνικά δίκτυα αποτελούν, επίσης, πλατφόρμες όπου συγκεντρώνονται, αποθηκεύονται, επεξεργάζονται και διανέμονται πληροφορίες (Kietzmann et al., 2011). Επιπλέον, επιτρέπουν στους χρήστες να επικοινωνούν, να διασυνδέονται και να αλληλεπιδρούν, διευκολύνοντας την ανταλλαγή γνώσεων και εμπειριών σχετικά με την υγεία και τις ιατρικές πρακτικές (Ventola, 2014). Ειδικά κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, τα κοινωνικά δίκτυα παρουσίασαν αυξημένη χρήση γεγονός που επέτρεψε τη βελτίωση της επικοινωνίας, την ανταλλαγή πληροφοριών και την επαγγελματική συνεργασία μεταξύ των επαγγελματιών υγείας παρά τους περιορισμούς που επιβλήθηκαν λόγω κατεπειγόντων μέτρων και των περιορισμών κινήσεων. Συνεπώς, η σχέση των κοινωνικών δικτύων με τα πληροφοριακά συστήματα υγείας αποτελεί έναν σημαντικό παράγοντα, καθώς συμβάλλει στην αποτελεσματική διαχείριση της πληροφορίας και τη διευκόλυνση της επικοινωνίας μεταξύ των επαγγελματιών υγείας και των ασθενών. Στην παρούσα διατριβή γίνεται χρήση του μοντέλου αποδοχής και χρήσης της τεχνολογίας (ΤΑΜ), καθώς χρησιμοποιείται επιτυχώς στον χώρο της υγείας και χαρακτηρίζεται ως ένα εύρωστο και δυνατό μοντέλο. Κατόπιν βιβλιογραφικής έρευνας, παρουσιάζεται η εφαρμογή ενός τροποποιημένου μοντέλου αποδοχής και χρήσης της τεχνολογίας (ΤΑΜ), με την προσθήκη του παράγοντα πρόθεση χρήσης (BI). Έτσι, το τροποποιημένο μοντέλο TAM αποτελείται από πέντε παράγοντες αντί τεσσάρων παραγόντων από τους οποίους αποτελείται το αρχικό μοντέλο ΤΑΜ, όπως είναι η στάση (ATT), η πρόθεση χρήσης (BI), η ευκολία χρήσης (PEoU), η χρησιμότητα (PU) και η πραγματική χρήση (AU). Στην παρούσα έρευνα χρησιμοποιείται το ερωτηματολόγιο με πενταβάθμια κλίμακα Likert, όπου η τιμή 5 αντιστοιχεί στη θετικότερη αξιολόγηση και η τιμή 1 στην αρνητικότερη αξιολόγηση. Από έναν συνολικό πληθυσμό 350 ιατρών που επιλέγονται τυχαία από 6 δημόσια νοσοκομεία στην Ελλάδα (Γ.Ν. Αθηνών Γ. Γεννηματάς, Γ.Ν. Αθηνών Ευαγγελισμός, Γ.Ν. Θεσσαλονίκης Παπαγεωργίου και Πανεπιστημιακό Γ.Ν. Θεσσαλονίκης ΑΧΕΠΑ και δύο Νοσοκομεία της Θεσσαλίας), 328 ιατροί που χρησιμοποιούν τα κοινωνικά δίκτυα (Facebook και Twitter) απαντούν στο ερωτηματολόγιο μέσω προσωπικών συνεντεύξεων τους κατά το τρίτο κύμα της πανδημίας COVID-19 στην Ελλάδα που διαρκεί από τις 18/01/2021 έως τις 21/6/2021 (Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας-ΕΟΔΥ). Συνολικά συγκεντρώνονται 328 ερωτηματολόγια. Επιπλέον, για την παρούσα έρευνα, το Twitter και το Facebook επιλέγονται ως πηγή δεδομένων λόγω του σημαντικού ρόλου που διαδραματίζουν κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19. Ιδιαίτερα, οι πλατφόρμες αυτές συμβάλουν στη διασύνδεση και ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ πολιτών, επαγγελματιών υγείας, καθώς και μεταξύ φορέων των κυβερνήσεων αλλά και οργανισμών υγείας. Ειδικότερα, ιατροί και άλλοι επαγγελματίες υγείας χρησιμοποιούν το Facebook και το Twitter για να μοιραστούν προσωπικές εμπειρίες, ανησυχίες και ενημερώσεις σχετικά με την πανδημία, να ανταλλάξουν πληροφορίες σχετικά με την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των μέτρων που εφαρμόζονταν, καθώς και να επικοινωνήσουν άμεσα με το ευρύ κοινό για την προώθηση της υγείας και την ενημέρωση σχετικά με την ασφάλεια και τις οδηγίες που αφορούσαν την πανδημία (Lwin et al., 2020; Merchant & Lurie, 2020). Ένας ακόμη λόγος που επιλέγονται τα κοινωνικά δίκτυα Facebook και Twitter είναι η δημοτικότητά τους (2,9 δισεκατομμύρια χρήστες στο Facebook και 556 εκατομμύρια χρήστες στο Twitter), αλλά και ο μεγαλύτερος «χρόνος ζωής» κοντά στα 20 χρόνια (Pew Research Center, 2018; Statista, 2019; datareportal, 2023). Όπως σημειώνεται από μελέτες, το Facebook είναι η πιο διαδεδομένη και δημοφιλής πλατφόρμα μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην Ελλάδα, ακολουθείται από το Twitter, ενώ το LinkedIn κατέχει την τέταρτη θέση και αποτελεί τον πιο δημοφιλή ιστότοπο επαγγελματικής δικτύωσης site (Drosos et al., 2015; Papathanassopoulos, 2020). Έπειτα, στην παρούσα έρευνα πραγματοποιείται επεξεργασία και ανάλυση των δεδομένων με το στατιστικό λογισμικό ανοιχτού κώδικα Statistical Processing PSPP v.1.4.1. Έμφαση δίνεται, κατά το στάδιο της ανάλυσης των αποτελεσμάτων, μεταξύ άλλων, στη δημιουργία ενός Μοντέλου Δομικών Εξισώσεων (Structural Equation Modeling) για κάθε κοινωνικό δίκτυο, από το οποίο εξάγονται χρήσιμα συμπεράσματα για το πώς ο παράγοντας στάση επηρεάζει τη χρήση των κοινωνικών δικτύων από τους ιατρούς των δημόσιων νοσοκομείων στην εργασία τους κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, αλλά και με ποιον τρόπο. Η ανάλυση δεδομένων SEM πραγματοποιείται χρησιμοποιώντας το λογισμικό Jamovi έκδοση 2.3.26. Τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας δείχνουν ότι οι μισοί από τους ιατρούς των δημόσιων νοσοκομείων που συμμετέχουν στην έρευνα αναφέρουν ότι είναι ελαφρώς ενεργοί καθημερινά στα κοινωνικά δίκτυα. Χρησιμοποιούν τα κοινωνικά δίκτυα κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 για να διαβάσουν τα αποτελέσματα ερευνών που ανεβάζουν άλλοι ερευνητές και ιατροί. Επίσης, στο δείγμα μας, ο παράγοντας στάση (ΑΤΤ) έχει αρνητικές συσχετίσεις με τους υπόλοιπους παράγοντες ευκολία χρήσης (PEoU), χρησιμότητα (PU) και πρόθεση χρήσης (BI) του μοντέλου ΤΑΜ. Ακόμη, διαπιστώνονται ισχυρές θετικές συσχετίσεις ανάμεσα στους παράγοντες και για τα δύο κοινωνικά δίκτυα. Στο Facebook και στο Twitter διαπιστώνεται μια ισχυρή θετική συσχέτιση μεταξύ του παράγοντα χρησιμότητα (PU) και του παράγοντα ευκολία χρήσης (PEoU), μεταξύ του παράγοντα πρόθεση χρήσης (BI) και του παράγοντα ευκολία χρήσης (PEoU) και μεταξύ του παράγοντα πραγματική χρήση (AU) και του παράγοντα ευκολία χρήσης (PEoU). Επιπλέον, στο Twitter διαπιστώνεται μια ισχυρή θετική συσχέτιση μεταξύ του παράγοντα πρόθεση χρήσης (BI) και του παράγοντα χρησιμότητα (PU) και μεταξύ του παράγοντα πραγματική χρήση (AU) και του παράγοντα χρησιμότητα (PU). Ακόμη, στο Facebook διαπιστώθηκε μια ισχυρή θετική συσχέτιση μεταξύ του παράγοντα πραγματική χρήση (AU) και του παράγοντα πρόθεση χρήσης (BI). Όσον αφορά στις διαφορές των παραγόντων του μοντέλου ΤΑΜ (στάση και πραγματική χρήση) με τα δημογραφικά στοιχεία και τις ειδικότητες των ιατρών, διαπιστώνονται σημαντικές διαφορές. Τα αποτελέσματα της μεθόδου SEM έδειξαν ότι στο Facebook ο παράγοντας στάση (ΑΤΤ) επηρεάζει τον παράγοντα πραγματική χρήση (ΑU) μέσω των παραγόντων χρησιμότητα (PU), ευκολία χρήσης (PEoU) και πρόθεση χρήσης (BI). Επίσης, ο παράγοντας στάση (ATT) δεν επηρεάζει τον παράγοντα πραγματική χρήση (AU) και τον παράγοντα πρόθεση χρήσης (BI) (Εικόνα 15). Στο Twitter, ο παράγοντας στάση (ATT) επηρεάζει τον παράγοντα πραγματική χρήση (AU). Τέλος, ο παράγοντας στάση (ATT) δεν επηρεάζει τον παράγοντα ευκολία χρήσης (PEoU) και τον παράγοντα πρόθεση χρήσης (BI) (Εικόνα 16).Η έρευνα, λοιπόν, δείχνει ότι το ιατρικό προσωπικό δημόσιων νοσοκομείων στην Ελλάδα χρησιμοποιεί τα κοινωνικά δίκτυα κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 ως εργαλείο επικοινωνίας. Συμπερασματικά, τα κοινωνικά δίκτυα μπορούν να συμβάλουν σε συνθήκες με τόσο υψηλές απαιτήσεις.