ACCORDING TO DİVÂNÜ LUGATİ'T-TÜRK, THE SELJUK TURKS CLOTHING AND DECORATION ITEMS
Authors: BEDİRHAN Yaşar , KARAGÖZOĞLU Berna 
Published: January 2024

Milletlerin giyim-kuşam tercihlerinin belirlenmesinde, yaşanılan coğrafya, iklim, din ve semboller önemli bir yere sahiptir. Tarih boyunca kullanılan ticaret yolları faklı ham maddelerden üretilen kumaş, dokuma, deri ve diğer materyaller birbiri ile kaynaştırılarak kullanılmıştır. Tercih edilen ürünler zaman zaman başka bölgelerden ve memleketlerden getirtilmiştir. Dikilen ya da ülke dışından getirtilen kıyafetler çarşı ve pazarlarda satılarak halkın ihtiyacı karşılanmıştır. İklim türleri gözetilerek üretilen dokumalar kullanıldıkları yerlere ve materyallere göre değişim göstermektedir. Kıyafetler ince ve kalın dokumalardan, geniş ve dar olarak üretilip hakların, günlük yaşamlarının, katılınan merasim, bayram ve kutlamalarının önemli parçaları olmuştur. Semboller ve takılar da halk kültüründe bir o kadar önemlidir. Milletleri ve inançları temsil eden takılar gerek erkek gerekse kadınların giyim-kuşamlarında bütünleyici rol oynamıştır. Böylece dünya halkları kendilerine has giyim-kuşamlarını zaman içerisinde belirlemişlerdir. Minyatür ve gravürlerden anlaşıldığı üzere göçebe Türkler, tarihin hemen hemen her döneminde benzeri türden kıyafetleri kullanmışlardır. Yün, kıl ve derinin ağırlıklı kullanımıyla ortaya çıkan ürünler Türk dünyasında oldukça yaygınlaşmıştır. Farklı iklim ve coğrafyalarda yaşamlarını sürdüren Türklerin giyim-kuşamları çeşitlilik göstermektedir. Savaşçı olmalarından ötürü kadın ve erkekler hane içinde ve dışında genel olarak kaftan ve şalvar kullanımı uygun görmüştür. Tarihin çeşitli dönemlerinde olduğu gibi Selçuklular döneminde de kadın ve erkek giyim-kuşamında şalvar ve kaftanın kullanımına rağbet edildiği görülmektedir. Türklerin görsel sanatlara, estetiğe her daim önem verdikleri, fethettikleri toprakları yeniden âbâd ettikleri ve kendilerine özgü sanatlarını o bölgelerde icra ettikleri bilinmektedir. Horasan’da, Hint alt kıtasında, Balkanlarda, Avrupa’da ve Afrika’da mimari sanatları ve yapıları ile kendilerinden söz ettiren Türk toplumu geçmişten günümüze ulaştırdıkları ata mirasları ile âdeta görsel şölen sunmaktadırlar. Seyyahların seyahatnamelerinde de anlattıkları gibi Türkler, temizlik konusunda hassas bir millet olarak tanınmaktadır. İslâmiyet ile kendi görenek, gelenek ve alışkanlıklarını harmanlayan Türk toplumu inşa ettirdikleri sayısız hamamları ile temizliğin önemini vurgulamıştır. Dış görünüş, bakım ve koku konularında hassas davranan Tük halkı bulunduğu her coğrafyada iyi yönde dikkatleri üzerlerine çekmeyi başarmıştır. Selçuklu döneminde yetişen bitki ve baharatların karışımından ortaya çıkan oldukça farklı seçenekleri barındıran ıtriyat sektörü de halkın önde gelenlerinin ilgisini çekmiştir. Bilindiği gibi Kâşgarlı Mahmud, Dîvânü Lugâti’t-Türk adlı eserini Büyük Selçuklular döneminde kaleme almıştır. Yaşadığı çağda kullanılan dil ve lehçelerden oluşan bolca örneklere yer verdiği eserinde kültürel açıdan da oldukça zengin bir bilgi birikimini günümüz okurlarına aktarmıştır. Araştırmacıların farklı açılardan ele aldığı eser, çalışmamızda Selçuklular döneminde ilgi gören giyim-kuşam ve süs eşyalarının aktarımıyla incelenmiştir.