Мәдениаралық білім берудің когнитивті және психологиялық-педагогикалық аспектілері (XX ғасырдағы Қазақстан ақын-жазушыларының шығармашылығы негізінде)
Authors: KOSHERBAYEV R.N. 
Published: April 2023

The article explores the cognitive, psychological and pedagogical ideas of writers and poets of Kazakhstan at the beginning of the twentieth century. Feature of work done by B.G. Kairbekov, O. Suleimenov and G.K. Belger lies in the fact that they did not create them in their native language. Humane attitude to the development of different national languages in Kazakhstan is a fertile ground for the development of creativity. Therefore, Kazakh writers wrote free in Russian, and they said about G. Belger: “a German with a Kazakh soul.” The Russian language as the language of interethnic communication was used in botheveryday life and in communication, whileother languages were actively developing. The work of poets and writers was an important indicator of ongoing cultural changes in democratic Kazakhstan. This, undoubtedly, was reflected in mental activity, cognition of creative personalities, testified to an extraordinary perception and intercultural approach. Examples of the works of such poets and writers give us an opportunity to explore the symbiosis of psychological and cognitive problems in the context of the modern paradigm of education.

Мақалада ХХ ғасырдың басындағы Қазақстан жазушылары мен ақындарының танымдық, психологиялық-педагогикалық идеялары зерттеледі. Б.Ғ.Қайырбеков, О.Сүлейменов және Г.К.Бельгердің, т.б. шығармашылығының ерекшелігі, олардың ана тілі емес, өзге тілде жазуы. Қазақстанда түрлі ұлттық тілдердің дамуына гуманды түрде қарау шығармашылықты дамыту - бұл құнарлы негіз болып табылады. Сондықтан қазақ жазушылары орыс тілінде еркін жазған, ал белілі жазушы Герольд Бельгер тура-лы: «қазақ жаны бар неміс»деп айтылған. Орыс тілі ұлтаралық қарым-қатынас тілі ретінде күнделікті өмірде де, қарым-қатынаста да қолданылды, ал басқа тілдер белсенді дамый Қазақстанда. Ақындар мен жазушылардың шығармашылығы демократиялық Елімізде болып жатқан мәдени өзгерістердің маңызды көрсеткіші болады. Бұл, әрине, психикалық белсенділікке, шығармашылық тұлғалардың са-насына әсер етті, ерекше қабылдау мен мәдениетаралық көзқарастарды қалыптастырады. Ақындар мен жазушылардың шығармалары қазіргі білім парадигмасы контекстіндегі психологиялық және танымдық мәселелердің симбиозын зерттеуге мүмкіндік береді.

В статье рассматриваются когнитивные и психолого-педагогические идеи писателей и поэтов Казах-стана начала ХХ века. Особенность работы Б.Г. Каирбекова, О. Сулейменова и Г.К. Бельгера заключается в том, что они созданы на неродном для писателей языке. Этот факт позволяет исследовать кросс-культурные стороны творческого наследия. Гуманное отношение к развитию различных национальных языков в Казахстане является благодатной почвой для развития творчества. Поэтому казахские писатели свободно творили на русском, а о поэте Г.Бельгере по праву говорили: «Немец с казахской душой». Русский язык как язык межнационального общения использовался в повседневной жизни, так и в общении, в то время как другие языки активно развивались. Творчество поэтов и писателей было важным показателем происходящих культурных изменений в демократическом Казахстане. Это, несомненно, отразилось на деятельности, познании творческих личностей, свидетельствовало о неординарном восприятии и кросс-культурном подходе. Примеры произведений таких поэтов и писателей дают нам возможность исследовать симбиоз психологических и когнитивных проблем в контексте современной парадигмы образования.