Σύστημα μέσων μεταφοράς Ελλάδας
Authors: Νανάκη Ευανθία 
Published: August 2021

Η αύξηση των ανησυχιών που σχετίζονται με τη ρύπανση του περιβάλλοντος, η οποία προέρχεται από τις ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως για παράδειγμα η χρήση συμβατικών καυσίμων για την παραγωγή κινητικής ενέργειας , έχει στρέψει το ενδιαφέρον πολλών εμπλεκόμενων φορέων στην αναζήτηση διαφόρων εναλλακτικών επιλογών, όπως στην χρήση πιο «καθαρών» καυσίμων καθώς και στη χρήση καινοτόμων τεχνολογιών. Συνεπώς, η όλη διαδικασία του σχεδιασμού των μεταφορικών συστημάτων χρειάζεται να γίνεται σε ένα πιο ολοκληρωμένο επίπεδο λαμβάνοντας υπόψη τις τεχνολογικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις που σχετίζονται με τον κύκλο ζωής της χρήσης του κάθε ενεργειακού πόρου σε κάποια συγκεκριμένη τεχνολογία, παράλληλα με τις άλλες παραμέτρους που υπεισέρχονται στο σχεδιασμό ενός συστήματος μεταφορών. Μέσα στο παραπάνω πλαίσιο το 2009 η Ευρωπαϊκή Ένωση ενέκρινε μια δέσμη νομοθετικών πράξεων (γνωστή ως «Δέσμη μέτρων για το κλίμα και την ενέργεια»), η οποία θέτει ένα σύνολο βασικών στόχων για το 2020 στον τομέα της ενέργειας με υποχρεωτικές δεσμεύσεις από πλευράς κρατών μελών όσον αφορά: τη μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου κατά 20%, ή έως 30%, εάν συντρέχουν οι προϋποθέσεις την αύξηση του μεριδίου της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε ποσοστό 20%• και τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης κατά 20%. Η εν λόγω ενεργειακή πολιτική συμβάλλει καίρια στην επίτευξη του στόχου της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη.Με βάση τις παραπάνω ανάγκες, το ερευνητικό πεδίο, στο οποίο αναπτύσσεται η παρούσα διατριβή με τίτλο «Σύστημα μέσων μεταφοράς Ελλάδας – Ανάλυση κύκλου ζωής – Εξεργειακή ανάλυση και Ανάλυση σεναρίων για βιώσιμες μεταφορές χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα» εντοπίζεται στην αναγκαιότητα καταγραφής, αξιολόγησης, βελτιστοποίησης και ανάλυσης του Ελληνικού Συστήματος Μεταφορών.Το αντικείμενο της διατριβής αφορά στην ενσωμάτωση της ενεργειακής παραμέτρου (σε ότι αφορά την ενεργειακή απόδοση) μέσω της εξεργειακής ανάλυσης και της περιβαλλοντικής παραμέτρου μέσω της μεθοδολογίας της ανάλυσης κύκλου ζωής στο συμβατικό σχεδιασμό συστημάτων μεταφοράς. Το πρόβλημα που διαμορφώνεται κατά το σχεδιασμό των συστημάτων μεταφοράς είναι πολύ- παραμετρικό και εμπλέκει την κοινωνία και την πολιτεία. Η καταλληλότερη προσέγγιση για την επίλυση τέτοιων ζητημάτων είναι η ανάλυση σεναρίων, η οποία διερευνά τις επιπτώσεις από τη χρήση των βέλτιστων διαθέσιμων επιλογών χρήσης ενεργειακών πόρων και τεχνολογίας, με βάση τις οικονομικές, κοινωνικές, περιβαλλοντικές και τεχνολογικές παραμέτρους. Η διατριβή προτείνει ένα μεθοδολογικό πλαίσιο για την ολοκληρωμένη αξιολόγησης και βελτιστοποίηση συστημάτων μεταφορών, το οποίο βασίζεται στον συνδυασμό των παρακάτω καθιερωμένων μεθοδολογιών : Εξεργειακής Ανάλυσης, Στατιστικής Ανάλυσης, Ανάλυσης Κύκλου Ζωής και Ανάλυσης Σεναρίων . Το μεθοδολογικό πλαίσιο ενσωματώνει διάφορα διεπιστημονικά εργαλείων (ανάλυση ενεργειακών συστημάτων σύμφωνα με τον 1ο και 2ο θερμοδυναμικό νόμο, στατιστική ανάλυση, περιβαλλοντική ανάλυση κύκλου ζωής, ανάλυση σεναρίων) και υπερβαίνει τα όρια μιας επέκτασης συγκεκριμένης υπάρχουσας μεθοδολογίας. Μετά τον καθορισμό του γενικού πλαισίου ολοκληρωμένης αξιολόγησης του Ελληνικού Συστήματος Μεταφορών, όπου τίθεται ο σκοπός και η αναγκαιότητα ύπαρξης ενός ολοκληρωμένου μεθοδολογικού πλαισίου, επεξεργάζονται δεδομένα που αφορούν τις συνιστώσες του Ελληνικού Συστήματος Μεταφορών. Μέσα από την εκτεταμένη βιβλιογραφική διερεύνηση, προκύπτει η αναγκαιότητα διερεύνησης της συνολικής αποδοτικότητας από τη χρήση του Ελληνικού Συστήματος Μεταφορών, καθώς μέχρι σήμερα δεν είχε πραγματοποιηθεί κάτι ανάλογο. Από την παραπάνω ανάλυση γίνεται αντιληπτό πως ο τομέας ο οποίος χρειάζεται περισσότερη διερεύνηση είναι ο τομέας των οδικών μεταφορών. Ακολουθεί η διερεύνηση σχέσης αίτιου και αιτιατού στις διεργασίες, οι οποίες εμπλέκονται στην δημιουργία ατμοσφαιρικής ρύπανσης από τον τομέα των οδικών μεταφορών στην Ελλάδα, η οποία πραγματοποιείται με τη στατιστική ανάλυση. Η βιβλιογραφική ανασκόπηση αναδεικνύει επίσης τις ελλείψεις στον υπολογισμό της περιβαλλοντικής παραμέτρου τόσο κατά τον σχεδιασμό όσο και κατά τη βελτιστοποίηση υφιστάμενων συστημάτων, τα οποία είτε δεν περιλαμβάνουν καθόλου την περιβαλλοντική παράμετρο, είτε την περιλαμβάνουν αποσπασματικά. Για παράδειγμα στις οδικές μεταφορές, από τη μια δεν εξετάζεται ολόκληρος ο κύκλος ζωής κάποιου ενεργειακού πόρου που περιλαμβάνει και τη φάση της παραγωγής, και από την άλλη δε συνδέεται η εκπομπή ρύπων (διαφόρων τύπων) με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις μέσω κάποιου κατάλληλου εργαλείου. Επίσης, στις περισσότερες μεθοδολογικές προσεγγίσεις δεν εξετάζονται παράλληλα και τα συμβατικά συστήματα και τα εναλλακτικά συστήματα.Η εφαρμογή της ανάλυσης κύκλου ζωής στην παρούσα εργασία γίνεται με βάση τα δεδομένα αυτά και μέσω της μεθόδου Eco-Indicator 99 και Εco- Indicator 95 και του λογισμικού SimaPro 5.0, συσχετίζεται η εκπομπή ρύπων του κύκλου ζωής των ενεργειακών πόρων (τόσο συμβατικών όσο και εναλλακτικών όπως βιοντίζελ από ηλίανθο και ελαιοκράμβη) που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή κινητικής ενέργειας στα οχήματα με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Το προτεινόμενο μεθοδολογικό πλαίσιο στοχεύει επίσης στη παράλληλη ελαχιστοποίηση του κόστους, των περιβαλλοντικών και τεχνολογικών επιπτώσεων. Συνεπώς, παρουσιάζεται μια συγκριτική περιβαλλοντική, οικονομική και τεχνολογική ανάλυση που αφορά στη παραγωγής και χρήση διαφορετικών τεχνολογιών οχημάτων (συμβατική, υβριδική και ηλεκτρική). Η διερεύνηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων καθώς και η επιλογή της βέλτιστου ενεργειακού σεναρίου από την εφαρμογή των προτεινόμενων εθνικών στόχων εξετάζεται με την ανάλυση σεναρίων, όπου λαμβάνονται υπόψη οι σχετικές οικονομικές και τεχνολογικές παράμετροι που επιδρούν στο εθνικό δυναμικό επίτευξής τους.Με βάση τα παραπάνω, δημιουργείται το προτεινόμενο μεθοδολογικό πλαίσιο για την ολοκληρωμένη αξιολόγηση και βελτιστοποίηση των μεταφορικών συστημάτων, το οποίο, λόγω της διαμόρφωσης του, μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο σε μικρής όσο και σε μεγάλης κλίμακας εφαρμογές και να εξετάζει τόσο τα συμβατικά καύσιμα όσο και τα εναλλακτικά καύσιμα καθώς και τις καινοτόμες τεχνολογίες οχημάτων. Το παραπάνω μεθοδολογικό πλαίσιο μπορεί να χρησιμοποιηθεί επίσης, εκτός από τον αρχικό σχεδιασμό νέων μεταφορικών συστημάτων, και για την ολοκληρωμένη αξιολόγηση και την εύρεση βέλτιστων εναλλακτικών επιλογών σε υφιστάμενα συστήματα μεταφορών.