Μονομερής και αμφιμερής πλάνη ως προς τις ιδιότητες προσώπου ή πράγματος
Authors: Χατζησεβαστού Ανθούλα 
Published: September 2021

Η παρούσα Διδακτορική Διατριβή με θέμα "Μονομερής και αμφιμερής πλάνη ως προς τις ιδιότητες προσώπου ή πράγματος" αποτελείται από το Εισαγωγικό Μέρος και από οχτώ (8) επιμέρους Κεφάλαια (Κεφάλαιο Πρώτο - Κεφάλαιο Όγδοο) με βιβλιογραφική και νομολογιακή τεκμηρίωση.Αφετηρία εξέτασης του θέματος είναι η ιστορική του έρευνα με αναγωγή στα χωρία του δικαίου των Πανδεκτών, D.18.1.9, 18.1.11, 18.1.14 (Ulpianus). Από τη μελέτη των Πηγών εξάγονται σημαντικά πορίσματα για την προσέγγιση της πλάνης ως προς τις ιδιότητες στους κλασσικούς Ρωμαίους νομικούς. Σημείο αφετηρίας της θεωρίας της πλάνης, και ως προς την πλάνη με αντικείμενο ιδιότητες του προσώπου ή του πράγματος, για τα ηπειρωτικά δίκαια που βασίστηκαν στην βυζαντινορωμαϊκή παράδοση, όπως ισχύει και για τον ελληνικό Αστικό Κώδικα, είναι το ρωμαϊκό δίκαιο. Σε αυτό το πλαίσιο τίθεται και το ζήτημα των παρεμβλημάτων και η προβληματική της παρεμβληματολογίας σε ό,τι αφορά τα σχετικά χωρία. Η ιστορική εξέταση φωτίζει την εξέλιξη της θεωρίας της πλάνης και τη διαμόρφωση της έννοιας των ιδιοτήτων στο χρόνο, ενώ συγχρόνως είναι πηγή ερμηνείας του άρθρου 142 Α.Κ. "πλάνη που αναφέρεται σε ιδιότητες του προσώπου ή του πράγματος". Στο Κεφάλαιο Πρώτο ερευνάται η πλάνη στις ιδιότητες προσώπου ή πράγματος ως ουσιώδης πλάνη στα παραγωγικά αίτια και ως περίπτωση εξαίρεσης στο άρθρο 143 Α.Κ. Στη διαμόρφωση της πλάνης ως προς τις ιδιότητες ιστορικά ως είδος κατ’ εξαίρεση σημαντικής πλάνης περί τα παραγωγικά αίτια συνέβαλαν οι θεωρίες του Savigny και του Zitelmann. Στην απάντηση στο κομβικό ερώτημα ποιό είναι το κριτήριο αναγνώρισης του ουσιώδους χαρακτήρα της πλάνης επιχειρείται εκτενής ανάλυση. Ο νομικός χαρακτηρισμός της πλάνης ως προς τις ιδιότητες συνδέεται και με τον τρόπο προσδιορισμού του πράγματος. Στο Κεφάλαιο Δεύτερο η πλάνη στις ιδιότητες πράγματος εξετάζεται συγκριτικά με το δίκαιο των πραγματικών ελαττωμάτων και επιλύονται ζητήματα που ανακύπτουν από την ταυτόχρονη παράλληλη θέση σε εφαρμογή του άρθρου 142 Α.Κ. και των άρθρων 534 επ. Α.Κ.Στο Κεφάλαιο Τρίτο αναλύονται τα στοιχεία του πραγματικού του κανόνα του άρθρου 142 Α.Κ. Ως προς τον σπουδαίο χαρακτήρα της ιδιότητας για τη δικαιοπραξία κατά τη συμφωνία των μερών ή με βάση την καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη, αναφέρονται και αναλύονται οι υποστηριζόμενες απόψεις σε Ελλάδα και Γερμανία, όπου ισχύει η αντίστοιχη προς το άρθρο 142 Α.Κ. § 119 ΙΙ BGB, νομοθετικό πρότυπο ρύθμισης του άρθρου 142 Α.Κ. Παρατίθενται και αναλύονται περιπτώσεις ιδιοτήτων του προσώπου και του πράγματος σπουδαίων για τη δικαιοπραξία. Ιδιαίτερα αναλύεται η σημασία της καλής πίστης στο άρθρο 142 Α.Κ., αλλά και στο άρθρο 144 αρ. 2 Α.Κ. και η λειτουργία της στα άρθρα 142, 388 και 200, 288 Α.Κ. Τονίζεται το ζήτημα του μονομερούς ή αμφιμερούς χαρακτήρα της πλάνης και της σημασίας του για τις εφαρμοστέες διατάξεις. Εξετάζεται στο ίδιο Κεφάλαιο και η ακύρωση μεταγραμμένης εμπράγματης δικαιοπραξίας (σύμβασης) ακινήτου λόγω πλάνης ως προς τις ιδιότητες του πράγματος.Στο Κεφάλαιο Τέταρτο εξετάζεται και αναλύεται η πλάνη ως προς το θεμέλιο της δικαιοπραξίας (υποκειμενικό δικαιοπρακτικό θεμέλιο). Το υποκειμενικό δικαιοπρακτικό θεμέλιο προσδιορίζεται από το πραγματικό στοιχείο της εσφαλμένης διαμόρφωσης της βούλησης των συμβαλλομένων μερών για την ύπαρξη κρίσιμου περιστατικού (του θεμελίου) της σύμβασης, συνδέεται επομένως στενά με την πλάνη και η ενδεχόμενη συνδρομή των προϋποθέσεών του οδηγεί σε ακύρωση της δικαιοπραξίας. Ο ενδοιασμός, μήπως η πλάνη περί το θεμέλιο της δικαιοπραξίας λειτουργεί ως μέσο καταστρατήγησης του κανόνα του μη ουσιώδους της πλάνης περί τα παραγωγικά αίτια της βούλησης, δεν ευσταθεί, κυρίως λόγω της ασφαλιστικής δικλείδας των αντικειμενικών κριτηρίων της καλής πίστης και των συναλλακτικών ηθών, τα οποία προσδιορίζονται εκτενώς στη Διατριβή. Για τη νομική στήριξη της πλάνης περί το θεμέλιο της δικαιοπραξίας ορθή είναι η επίκληση του άρθρου 388, σε συνδυασμό με το άρθρο 288 Α.Κ. Δικαιολογητική βάση επέμβασης του δικαστή είναι οι επιταγές της καλής πίστης και τα συναλλακτικά ήθη. Για το ζήτημα του καταλογισμού του κινδύνου της πλάνης διατυπώνονται πρακτικά ερωτήματα σε σχέση με τον επιμερισμό του κινδύνου ύπαρξης ή ανυπαρξίας του κρίσιμου περιστατικού και στους δυο συμβαλλομένους. Γίνεται επιπλέον σύγκριση των στοιχείων του πραγματικού της πλάνης ως προς το δικαιοπρακτικό θεμέλιο και της πλάνης ως προς τις ιδιότητες.Στο Κεφάλαιο Πέμπτο παρουσιάζεται η θεωρία του Flume για την πλάνη ως προς τις ιδιότητες και γίνεται κριτική αυτής. Στο Κεφάλαιο Έκτο αναλύονται ειδικές διατάξεις του Οικογενειακού και Κληρονομικού Δικαίου για την πλάνη περί της ιδιότητες και περί το θεμέλιο της δικαιοπραξίας.Στο Κεφάλαιο Έβδομο αντικείμενο είναι ο αποκλεισμός της ακύρωσης της δικαιοπραξίας, κατά το άρθρο 144 Α.Κ. σε συστηματική εξέταση προς το άρθρο 181 Α.Κ. και προς τη μερική ακύρωση της δικαιοπραξίας, με εφαρμογή και στην πλάνη στις ιδιότητες. Γίνεται σύγκριση μεταξύ των όσων ισχύουν επί μερικής ακυρότητας και μερικής ακύρωσης της δικαιοπραξίας. Προσεγγίζεται η λειτουργία της καλής πίστης στο άρθρο 181 Α.Κ. ειδικά επί μερικής ακύρωσης της δικαιοπραξίας.Η θεωρητική προσέγγιση του θέματος συνδυάζεται με την πρακτική του εφαρμογή μέσα από τις παρατιθέμενες και σχολιαζόμενες περιπτώσεις δικαστικών αποφάσεων, αλλά και με την παράθεση πρακτικών παραδειγμάτων στο σύνολο της Διατριβής. Αθήνα Ιούλιος 2019 Α. Χατζησεβαστού