Μηχανισμοί διαμόρφωσης της ιστορικής κουλτούρας και συνείδησης των φοιτητών και φοιτητριών των Παιδαγωγικών Τμημάτων
Authors: Αποστολόπουλος Νικόλαος 
Published: November 2021

Στη σημερινή εποχή της κυριαρχίας των Μέσων και της τεχνολογίας η αλληλεπίδραση των κοινωνιών με τις εμπειρίες του παρελθόντος δε συντελείται μονοσήμαντα αλλά πολυεπίπεδα και πλουραλιστικά. Ένα ολόκληρο φάσμα θεσμικών και εξωθεσμικών μηχανισμών, συνυφασμένων με την πολιτιστική βιομηχανία και τη δημόσια ιστορία (public history) παράγει και διαχέει στη δημόσια σφαίρα, συχνά με βιομηχανοποιημένο τρόπο, εκλαϊκευμένες πολυτροπικές ιστορικές αναπαραστάσεις και αφηγήσεις για πτυχές του παρελθόντος, αξιοποιώντας για την επίτευξη του σκοπού αυτού έναν ολόκληρο αστερισμό ετερογενών και σε πολλές των περιπτώσεων ευφάνταστων πρακτικών. Η αναζωπύρωση της μνήμης «από τα κάτω», σε συνδυασμό με τον εντεινόμενο κατακερματισμό της ιστορικής γνώσης, τις διαρκείς επιπτυχώσεις της και την πολλαπλότητα των περιβαλλόντων στα οποία συγκροτούνται και αναπαράγονται συχνά αντιτιθέμενες ερμηνείες της, αν και εκδημοκρατίζουν και ριζοσπαστικοποιούν το παρελθόν συνάμα το εμπορευματοποιούν αναγάγοντάς το σε καταναλωτικό πολιτισμικό προϊόν ή επίδικο ζήτημα με πολιτικές, ιδεολογικές ή ταυτοτικές προεκτάσεις στο παρόν. Η κάθε μορφής πραγμάτευση του ιστορικού παρελθόντος, οι χρήσεις του στο παρόν και όλοι οι διαθέσιμοι επικοινωνιακοί τρόποι διαμέσου των οποίων συγκροτεί μια κοινωνία ιστορικά νοήματα και αντιλήψεις για τον εαυτό της, συνιστούν την ιστορική της κουλτούρα. Στη διαμόρφωση της τελευταίας, όπως και της ιστορικής συνείδησης, τον πρώτο λόγο δεν έχουν μόνο οι ιστορικοί ούτε ο σχολικός μηχανισμός. Δημοσιογράφοι, πολιτικά κόμματα, ιεράρχες, σκηνοθέτες κινηματογραφικών ταινιών, ξεναγοί, bloggers, φορείς της κοινωνίας των πολιτών, εκπαιδευτικοί, λογοτέχνες, μουσειολόγοι, ιστοριοδίφες, «τόποι μνήμης» κ.ά. συνεισφέρουν στον εμπλουτισμό του κεφαλαίου της ιστορικής κουλτούρας με τα όσα παράγουν σε συμβολικό ή πρόδηλο επίπεδο, εγκαθιδρύοντας μια νέα πολυφωνική συνθήκη στη σχέση μιας κοινωνίας με το παρελθόν της, στον τρόπο που το εσωτερικεύει, το διαχειρίζεται, το αφηγηματοποιεί και το επανεγγράφει στο παρόν της, σύμφωνα με τις ανάγκες της και τις προσδοκίες της για το μέλλον. Οι εκπαιδευτικοί, ως διαμεσολαβητές των ιστορικών γνώσεων αλλά και ως «εντολοδόχοι» του επίσημου κρατικού αφηγήματος και της κυρίαρχης ιδεολογίας, έχουν επιφορτιστεί από κοινού με τις σχολικές τελετουργίες και τις επιτελέσεις (παρελάσεις, σχολικές γιορτές, θεατρικά δρώμενα με ιστορικό χαρακτήρα κ.λπ.) τον ρόλο του διαμορφωτή της ιστορικής αλλά και της εθνικής συνείδησης των μαθητών/-τριών. Οι προϋπάρχουσες αντιλήψεις τους και η ιστορική τους κουλτούρα, αποτελούν απότοκα των δικών τους σχολικών χρόνων και της μετέπειτα επαφής τους με το ιστορικό παρελθόν αφενός στο στάδιο της αρχικής τους κατάρτισης στο πανεπιστήμιο και αφετέρου κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής τους πορείας. Ειδικά κατά τη φάση των σπουδών τους, η χαρτογράφηση του νοητικού τους ορίζοντα, των πηγών προέλευσης των ιστορικών τους γνώσεων, των αντιλήψεών τους και των αναπαραστάσεών τους για την ιστορία και την ταυτότητα, καθώς επίσης και των μηχανισμών που ασκούν μικρότερη ή μεγαλύτερη επίδραση στην ιστορική και πολιτισμική τους συνείδηση αλλά και στην υπό διαμόρφωση στο πανεπιστήμιο επιστημονική τους συγκρότηση αποτελεί αναγκαιότητα για την αναμόρφωση του μαθήματος της Ιστορίας στο σχολείο και τον εκσυγχρονισμό των υφιστάμενων μαθησιακών και διδακτικών πρακτικών, έτσι ώστε αυτές να καταστούν συμβατές με τις επιστημολογικές εξελίξεις του πεδίου της Διδακτικής της Ιστορίας και τις πραγματικές συνθήκες και ανάγκες των καιρών. Η έρευνα που διενεργήθηκε σε 537 φοιτητές και φοιτήτριες των Παιδαγωγικών Τμημάτων (δασκάλων και νηπιαγωγών) της επικράτειας, στο πλαίσιο της παρούσας διδακτορικής διατριβής, συμβάλλει με τα ευρήματά της προς αυτή την κατεύθυνση.