Σχολικά εγχειρίδια Ιστορίας Γενικής Παιδείας Γ΄τάξης Γενικού Λυκείου (2002-2009)
Authors: Βαζούρα Ζωή 
Published: August 2021

Η διδακτορική διατριβή επικεντρώνεται στον ανθρωπογνωστικό χαρακτήρα του μαθήματος τη Ιστορίας, καθώς και στις δυνατότητες που προσφέρει στους μαθητές στην προσέγγιση του παρελθόντος και στη διαμόρφωσή τους ως υπεύθυνους πολίτες με συνειδητή στάση στο παρόν και στο μέλλον. Η διαπίστωση όμως ότι οι μαθητές και οι μαθήτριες δεν έχουν ιστορικές γνώσεις και δεν αγαπούν την Ιστορία αναδεικνύει την δυσκολία του συγκεκριμένου μαθήματος. Η συγκεκριμένη διαπίστωση, όπως και οι μακροχρόνιες προσωπικές αναζητήσεις για τη διδασκαλία του μαθήματος αποτέλεσαν το έναυσμα για την εκπόνηση της παρούσας εργασίας.Συγκεκριμένα, διερευνά ζητήματα προς την κατεύθυνση της αναμόρφωσης της διδασκαλίας του μαθήματος της Ιστορίας με το σχεδιασμό, την εφαρμογή και την αξιολόγηση των στοιχείων του πολιτισμού στα σχολικά εγχειρίδια της Ιστορίας της Γ΄ Λυκείου γενικής παιδείας. Το πρώτο μέρος της διατριβής αναφέρεται στα ιστοριογραφικά ρεύματα, στην εκπαίδευση και στη σχολική Ιστορία και τέλος στα δομικά χαρακτηριστικά των σχολικών εγχειριδίων. Το δεύτερο μέρος παρουσιάζεται η έρευνα του σχολικού βιβλίου διεθνώς και στην Ελλάδα και ακολουθεί η έρευνα για τα δύο σχολικά εγχειρίδια των Κόκκινου κ.ά. και Κολιόπουλου κ.ά. της Ιστορίας της Γ΄ Λυκείου Γενικής Παιδείας του 2002 και του 2007 αντίστοιχα. Το τρίτο μέρος περιλαμβάνεται η περιγραφή των μεθοδολογικών εργαλείων, που συνδυάστηκαν και χρησιμοποιήθηκαν στην έρευνα. Αυτά είναι η δομική σημαντική και η περιγραφική στατιστική. Στο ίδιο σημείο παρουσιάζονται τα στάδια υλοποίησης της μελέτης. Στο τέταρτο μέρος της διατριβής, παρουσιάζονται τα ποσοτικά και ποιοτικά δεδομένα της έρευνας. Αλλά και τα στοιχεία που έχουν προκύψει από την συγκριτική ανάλυση των δυο επιμέρους εξαγόμενων ερευνητικών δεδομένων. Με βάση όλα τα παραπάνω εξάγονται τα ανάλογα συμπεράσματα, τα οποία διατίθενται για σχολιασμό και περαιτέρω έρευνα. Πρωτοτυπία: Το μεθοδολογικό εργαλείο που χρησιμοποιείται στην διδακτορική εργασία είναι η δομική σημαντική η οποία έχει εφαρμοστεί στο παρελθόν στην ανάλυση σχολικών εγχειριδίων και η περιγραφική στατιστική, όπως αυτή δύναται να εφαρμοστεί στις ανθρωπιστικές επιστήμες, για την εξαγωγή ποσοτικών δεδομένων. Αμφότερα τα δυο εργαλεία έρευνας, προτείνουν ποσοτικά στοιχεία ανάλυσης, ωστόσο για την ενίσχυση και αξιοπιστία αυτών επιλέχθηκε η χρήση την περιγραφικής στατιστικής. Ο συνδυασμός αυτών των μεθόδων, έχει ως βασικό πλεονέκτημα το γεγονός ότι επιτρέπει την αξιοποίηση στοιχείων του συνόλου των ανθρωπιστικών σπουδών. Η δομική σημαντική, μπορεί να περιγράφει και να αναλύει κάθε «σημαίνον» σύνολο, οποιαδήποτε μορφή και αν παίρνει αυτό και ανεξάρτητα από το σημειωτικό σύστημα στο οποίο ανήκει. Γι’ αυτό το λόγο κρίθηκε πλήρως επαρκής στην ανάλυση των εικόνων αλλά και των σύνθετων σημειωτικών, συστημάτων, έτσι όπως αυτά εμπλέκονταν και αλληλεπιδρούσαν στο γλωσσικό και εικονικό κείμενο των εγχειριδίων. Η συμβολή της παρούσας διατριβής στην επιστήμη συνίσταται κυρίως στην πρόταση μιας μεθοδολογικής ανάλυσης και μέτρησης των στοιχείων του πολιτισμού στα σχολικά εγχειρίδια των Κόκκινου κ.ά. και Κολιόπουλου κ.ά. της Ιστορίας της Γ΄ Λυκείου Γενικής Παιδείας του 2002 και του 2007. Αποτελέσματα : Από την έρευνα προέκυψε η δόκιμη εφαρμογή των μεθοδολογικών εργαλείων και η ανάδειξη της δυναμικής παρουσίας στοιχείων πολιτισμού και στα δυο εγχειρίδια. Οι διάφορες όψεις του πολιτισμού εκφράζονται μέσα από ένα πεπερασμένο σύνολο θεματικών κατηγοριών του πολιτισμού που εκφράζουν τις διαφορετικές όψεις του.Οι αναλύσεις που έγιναν στα δύο σχολικά εγχειρίδια ανέδειξαν ότι η ποσότητα της πολιτισμικής πληροφορίας, την οποία φέρουν τα δύο σχολικά εγχειρίδια Ιστορίας σε γλώσσα και εικόνα, παρουσιάζει ομοιότητες και διαφορές ως προς τα ποσοστά. Οι διαφορές που εντοπίστηκαν αντικατοπτρίζονται και σε ποιοτικό επίπεδο, όπου κατά κύριο λόγο έχει σχέση με τους κανόνες ιεράρχησης των αξιών. Η εννοιολογική σημασία των αξιών ενυπάρχει σαν κατευθυντήρια δύναμη τόσο για την εξέλιξη των ατόμων, όσο και των κοινωνιών. Η πρότασή μας για τη διδασκαλία και την αξιοποίηση της σημειωτικής ανάλυσης των σχολικών εγχειριδίων οδηγεί σε μια κριτική δυναμική διδασκαλία που ήδη έχει κυριαρχήσει στην ευρωπαϊκή σχολική πραγματικότητα. Με αυτό τον τρόπο θεωρούμε ότι η διδασκαλία της ιστορίας αποδομεί τα αρνητικά στερεότυπα και καλλιεργεί το διάλογο με τους άλλους.