ИНДИКАТОРЫ ОЦЕНКИ РАЦИОНАЛЬНОСТИ ЛЕКАРСТВЕННОЙ ТЕРАПИИ
Authors: А.З. Мусина , Н.А. Сейтмаганбетова , Л.М. Жамалиева , Г.А. Смагулова , А.М. Гржибовский 
Published: November 2024

Фармакотерапия на сегодняшний день является основным видом лечения большинства заболеваний. Она оказывает влияние на исход, выживаемость, и качество жизни пациентов. Фармакотерапия должна быть направлена на проведение эффективного, грамотного, безопасного, рационального, индивидуализированного и экономного лечения. Лекарственные препараты играют важную роль в современном мире. Расходы государства на них являются самой быстро растущей статьей бюджетов здравоохранения, достигая в некоторых странах до 40%. На фоне недостатка финансовых ресурсов, квалифицированной медицинской помощи, во многих странах применяются необоснованные медицинские вмешательства, в том числе, и нерациональная лекарственная терапия, приводящие к значительным материальным расходам и ухудшению качества жизни пациентов. Полипрагмазия, неблагоприятные побочные реакции, использование лекарств, не имеющих доказательной базы, приводят к увеличению стоимости лечения и снижению его эффективности. В статье подробно представлены такие современные методы борьбы с полипрагмазией, как критерии Бирса, STOPP/START критерии, индекс рациональности лекарственных средств (MAI), учет межлекарственных взаимодействий (Drug–drug interactions), оценка триггеров нежелательных событий - шкала GerontoNet. Эти методы показали свою действенность в плане повышения эффективности, безопасности фармакотерапии, сокращения количества не рационально назначаемых лекарств и их комбинаций, сокращения расходов на лечения. Мы представляем преимущества и недостатки каждого из этих критериев оценки рациональности фармакотерапии.

Pharmacotherapy is the main treatment of the majority of diseases. It influences clinical outcomes, survival and quality of life of patients. Pharmacotherapy should be effective, safe, efficient, and evidence-based. State expenditures for pharmacotherapy are the fastest growing article of healthcare budgets reaching 40% in some countries. Due to the lack of financial resources and qualified medical assistance, many developing countries apply unreasonable medical interventions including irrational drug therapy, which leads to excessive costs and may have a negative effect onpatients’ quality of life and results of treatment. Polypharmacy, adverse drug reactions and insufficient use of evidence-based pharmacotherapy lead to increased costs and reduced effectiveness of treatment. In this article we summarize modern methods of detecting polypharmacy used in developed countries. These methods have been shown to improve efficiency, safety of pharmacotherapy, reduce the number of prescribed irrational drugs / drug combinations and to reduce treatment costs. We present the Beers criteria, STOPP and START criteria, Medication Appropriateness Index criteria, drug–drug interactions use, risk management problems associated with drug use (GerontoNet advers drugs reaction risk score) and discuss advantages and disadvantages of drug therapy rationality evaluation criteria.

Бүгінгі күнгі фармакотерапия – ауруларды емдеудің негізгі түрі. Ол көптеген аурулардан сауығуға, өлімнен аман қалуына, пациенттер өмірі сапасына әсер етеді. Фармакотерапия тиімді, сауатты, қауіпсіз, орынды, жеке адамға және үнемді емді орындауға бағытталуы тиіс. Дәрілік заттар қазіргі әлемде маңызды рөл атқарады. Оларға бөлінген мемлекет шығындары ең өсіп келе жатқан денсаулық сақтау бюджетінің басты тармағының бірі, кейбір елдерде ол 40% дейін жетеді. Санатты медициналық көмек көрсетуде қаржылық ресурстар жетіспеушілігі болса да, көптеген елдерде айтарлықтай материальдық ресурстарын шығындайтын және пациент өмірі сапасын нашарлататын негізсіз медициналық шаралар (оның ішінде тиімсіз дәрілік терапия) қолданылады. Полипрагмазия, жағымсыз қосымша реакциялар, дәлелденген негізі жоқ дәрілерді қолдану емдеу құнын арттырады, оның тиімділігін төмендетеді. Шолу мақаласында полипрагмазиямен заманауи күрес әдістері толық берілген, олар өзінің тиімділігін дәлелдеген, ем әсерін өсіреді, фармакотерапияның қауіпсіздігін арттырады, тиімсіз тағайындалатын дәрілер санын және олардың бірге қолданылуын қысқартады. Олар емдеу-профилактикалық мекемелерінде дәрі қолдануға байланысты Бирс және STOPP/START көрсеткіштері, дәрілік заттардың тиімділігі индексі (МАI), дәрілікаралық өзара әрекеттесуді есепке алу (Drug–drug interactions), GerontoNet шкаласы – жағымсыз іс-шараның бағалау триггерлері. Медициналық мекемелер жағдайында тиімді фармакотерапияны пайдалану көрсеткіштерін қолданған әлемдік зерттеулері, олардың оң нәтижелері берілген. Шолу зерттеудің мақсаты фармакотерапияның тиімділігін бағалау критерийлерінің әрбір артықшылықтары мен кемшіліктерін бағалауға болады.