Επίδραση της χωλότητας στο γεννητικό σύστημα των αγελάδων γαλακτοπαραγωγής στη διάρκεια της λοχείας και ανταπόκρισή του σε πρωτόκολλο συγχρονισμού των ωοθυλακιορρηξιών με βάση την προγεστερόνη
Authors: Πραξιτέλους Αναστασία 
Published: November 2023

Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής ήταν η διερεύνηση της επίδρασης της χωλότητας στην εξέλιξη της λοχείας των αγελάδων γαλακτοπαραγωγής όσον αφορά στην παλινδρόμηση του γεννητικού συστήματος και την επανέναρξη της κυκλικής ωοθηκικής δραστηριότητας. Επιπλέον, μελετήθηκε η ανταπόκριση των ωοθηκών των αγελάδων με χωλότητα κατά την έναρξη της αναπαραγωγικής περιόδου σε δύο διαφορετικά πρωτόκολλα συγχρονισμού των ωοθυλακιορρηξιών, ενός τυπικού, και ενός βασισμένου στη χρήση προγεστερόνης. Παράλληλα διερευνήθηκαν οι τυχόν αλληλεπιδράσεις της χωλότητας με το αρνητικό ενεργειακό ισοζύγιο ως προς τα αποτελέσματα αυτά. Για τη μελέτη των ζητουμένων αυτών εκτελέστηκαν δύο μελέτες. Όλες οι αγελάδες που επιλέχθηκαν ήταν πολύτοκες και είχαν φυσιολογικό τοκετό. Οποιαδήποτε κλινική ένδειξη μητρίτιδας ή άλλης νόσου ήταν αιτία αποκλεισμού από τη μελέτη. Η χωλότητα στις αγελάδες που περιλήφθηκαν στη μελέτη κατηγοριοποιήθηκε με βάση την πενταβάθμια κλίμακα κατά Sprecher και τα αίτιά της εξακριβώθηκαν με τη διενέργεια ποδοκομίας. Δεκτές έγιναν αγελάδες με ύπαρξη αλλοιώσεων στις χηλές τους που οφείλονταν σε διαταραχές της κερατινοποίησης των χηλών και με αλλοιώσεις του δέρματος των χηλών που οφείλονταν σε λοιμώδεις παράγοντες. Κάθε άλλη περίπτωση χωλότητας αποκλείστηκε από τη μελέτη. Στην πρώτη μελέτη επιλέχθηκαν 47 αγελάδες, οι οποίες τέθηκαν υπό παρακολούθηση κατά το διάστημα 10 ημέρες πριν από τον αναμενόμενο τοκετό (ante partum, ap) έως και 50 ημέρες μετά από αυτόν (post partum, pp). Στην ομάδα των αγελάδων με χωλότητα (n=22) καταγράφηκε τουλάχιστον 2 φορές ο δείκτης βάδισης 4 στους εβδομαδιαίους ελέγχους, έως την ημέρα 15 pp, όπου και διενεργήθηκε θεραπεία και καταγραφή των αλλοιώσεων. Ταυτόχρονα με τη συμπερίληψη κάθε αγελάδας με χωλότητα στην έρευνα, γινόταν επιλογή μίας αγελάδας με κατά φύση βάδιση μέχρι την ημέρα 15 pp (ομάδα ελέγχου, n=25). Στο διάστημα από τον τοκετό έως την ημέρα 50 pp μελετήθηκε η παλινδρόμηση του γεννητικού συστήματος με βραχιόνια ψηλάφηση και με χρήση υπερήχου (μέτρηση της διαμέτρου του τραχήλου και του πρώην κυοφορούντος κέρατος) στις ημέρες 8, 11, 15, 23, 30 και 42 pp. Αντίστοιχα καταγράφηκαν οι σχηματισμοί των ωοθηκών από την ημέρα 8 pp και ανά 3-4 ημέρες έως τη λήξη της ερευνητικής περιόδου, ενώ παράλληλα διενεργήθηκαν αιμοληψίες τις ημέρες αυτές για τον προσδιορισμό της συγκέντρωσης της προγεστερόνης στον ορό του αίματος. Ωοθυλάκια μεγέθους ≥10mm επανελέγχονταν ανά 24-48 ώρες μέχρι την εξακρίβωση της κατάληξης του σχηματισμού. Tο ενεργειακό ισοζύγιο των αγελάδων ελέγχθηκε με τον προσδιορισμό των συγκεντρώσεων στο αίμα του β-υδροξυβουτυρικού οξέος (BHBA) και των μη εστεροποιημένων λιπαρών οξέων (NEFA) την ημέρα 10 ap, στον τοκετό, και τις ημέρες 15, 30, και 46 pp. Στη δεύτερη μελέτη επιλέχθηκαν 79 αγελάδες που τέθηκαν υπό παρακολούθηση από την ημέρα 28±5 pp έως την ημέρα 85±5 pp. Στην ομάδα των αγελάδων με χωλότητα (n= 52) καταγράφηκε δείκτης βάδισης 3 ή 4 στην έναρξη της μελέτης (28±5 pp) και στην επανεξέταση των ζώων 9 ημέρες μετά (37±5 pp), οπότε διενεργήθηκε θεραπευτική ποδοκομία και καταγραφή των αλλοιώσεων. Οι επιλέξιμες αγελάδες με χωλότητα κατανεμήθηκαν με τυχαιοποίηση και με περιορισμό ως προς τον δείκτη βάδισης σε δύο ομάδες προσυγχρονισμού την ημέρα 37±5 pp, μία με χρήση ενδοκολπικής συσκευής βραδείας αποδέσμευσης προγεστερόνης (PRID) για 7 ημέρες (ομάδα LP, Lame-Progesterone) και μία με δύο εγχύσεις προσταγλανδίνης F2α σε διάστημα 14 ημερών (ομάδα LC, Lame-Control, n=26). Ταυτόχρονα συγκροτήθηκε μία τρίτη ομάδα ελέγχου αγελάδων χωρίς χωλότητα στις οποίες εφαρμόστηκε προσυγχρονισμός με δύο εγχύσεις προσταγλανδίνης F2α, στο πρότυπο της ομάδας LC (ομάδα C, Control, n=27). Δώδεκα ημέρες μετά τη λήξη του προσυγχρονισμού εφαρμόστηκε πρωτόκολλο συγχρονισμού των ωοθυλακιορρηξιών Ovsynch και ακολούθησε τεχνητή σπερματέγχυση (ΤΣ). Σε όλα τα ζώα διενεργήθηκε υπερηχοτομογραφική εξέταση των ωοθηκών και αιμοληψία για τον προσδιορισμό της συγκέντρωσης της προγεστερόνης στο αίμα στις ημέρες 28±5 pp και 37±5 pp, στα χρονικά σημεία των ορμονικών παρεμβάσεων που ακολούθησαν, καθώς και στη λήξη της ερευνητικής περιόδου. Tο ενεργειακό ισοζύγιο των αγελάδων ελέγχθηκε με τον προσδιορισμό της συγκέντρωσης στο αίμα του β-υδροξυβουτυρικού οξέος (BHBA) και των μη εστεροποιημένων λιπαρών οξέων (NEFA) και στις ημέρες 28±5, 37±5 και 65-72±5 pp. Στην πρώτη μελέτη, οι αγελάδες με χωλότητα είχαν καθυστέρηση της παλινδρόμησης του τραχήλου και του πρώην κυοφορούντος κέρατος σε σύγκριση με τις αγελάδες χωρίς χωλότητα (p=0,0003 και p=0,02, αντίστοιχα), χαμηλότερο ποσοστό ωοθυλακιορρηξίας έως την ημέρα 50 pp (63,6% έναντι 88%, p=0,05, αντίστοιχα) και ανάλογα υψηλότερα ποσοστά ατρησίας ή κύστης την ημέρα 50 pp (36,4% έναντι 12%, p=0,05, αντίστοιχα) σε σύγκριση με τις αγελάδες χωρίς χωλότητα. Οι μετέπειτα αναπαραγωγικές επιδόσεις των αγελάδων με χωλότητα, καθώς και το ποσοστό κυοφορίας στην ανάλυση επιβίωσης ήταν μικρότερο σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου, ενώ το ποσοστό απομακρύνσεων ήταν αυξημένο (36,4% έναντι 8%, p=0,02, αντίστοιχα). To ενεργειακό πρότυπο των αγελάδων με χωλότητα διέφερε από την ομάδα ελέγχου ως προς τις συγκεντρώσεις των NEFA την ημέρα 15 pp (0,54±0,05 για τις αγελάδες με χωλότητα έναντι 0,37±0,05 για τις αγελάδες της ομάδας ελέγχου, p=0,005). Οι αγελάδες με αυξημένες συγκεντρώσεις BHBA είχαν καθυστέρηση στην παλινδρόμηση του τραχήλου (p=0,05), ενώ οι αυξημένες συγκεντρώσεις των NEFA δεν είχαν αυτόνομη επίδραση στην παλινδρόμηση του γεννητικού σωλήνα. Στις αγελάδες με συνδυασμό αυξημένων συγκεντρώσεων NEFA και χωλότητας, παρατηρήθηκε μεγαλύτερος μέσος όρος της διαμέτρου του τραχήλου σε σύγκριση με τις αγελάδες της ομάδας ελέγχου που είχαν χαμηλές συγκεντρώσεις NEFA. Επίσης, οι αγελάδες με αυξημένες συγκεντρώσεις NEFA είχαν χαμηλότερα ποσοστά ωοθυλακιορρηξίας εντός της μελέτης (65,5% έναντι 94,4%, p=0,02, αντίστοιχα), χαμηλότερα ποσοστά κυκλικής ωοθηκικής δραστηριότητας την ημέρα 50 pp (58,6% έναντι 88,9%, p=0,03, αντίστοιχα), και υψηλότερο ποσοστό παρουσίας κύστης ή ατρητικού ωοθυλακίου την ημέρα 50 (34,5% έναντι 5,6%, p=0,02, αντίστοιχα) σε σύγκριση με τις αγελάδες με χαμηλές συγκεντρώσεις NEFA. Ταυτόχρονα, διαπιστώθηκε αλληλεπίδραση μεταξύ χωλότητας και αυξημένων συγκεντρώσεων NEFA αναφορικά με την παλινδρόμηση του τραχήλου, το ποσοστό ωοθυλακιορρηξίας μέχρι την ημέρα 50 pp και το ποσοστό των αγελάδων με κύστη ή ατρησία την ημέρα 50 pp. Επίσης, βρέθηκε αθροιστική αρνητική επίδραση στο ποσοστό επιτυχίας της 1ης ΤΣ και των απομακρύνσεων, μεταξύ χωλότητας και αυξημένων συγκεντρώσεων NEFA. Στη δεύτερη μελέτη, οι αγελάδες με χωλότητα ήταν σε μεγαλύτερο ποσοστό μη κυκλικές συγκριτικά με τις αγελάδες της ομάδας ελέγχου (36,5% έναντι 11,1%, p=0,02, αντίστοιχα) και είχαν υψηλότερες συνολικές συγκεντρώσεις NEFA (0,32±0,02 έναντι 0,26±0,02 mEq/L, p=0,02, αντίστοιχα) και συνολικά μεγαλύτερη επίπτωση εμφάνισης συγκεντρώσεων NEFA υψηλότερων από το αποδεκτό όριο (53,9% έναντι 29,6%, p=0,04, αντίστοιχα) σε σύγκριση με τις αγελάδες ελέγχου. Παρόλα αυτά, δεν υπήρξε αλληλεπίδραση του ενεργειακού ισοζυγίου και της χωλότητας ως προς το ποσοστό των κυκλικών ζώων στην έναρξη της μελέτης. Τα ποσοστά επιτυχίας του προσυγχρονισμού, του συγχρονισμού και της ωοθυλακιορρηξίας δεν διέφεραν ανάμεσα στις ομάδες LP, LC και C. Ωστόσο, η επιτυχία της 1ης ΤΣ έτεινε να είναι καλύτερη για την ομάδα ελέγχου (37%) σε σύγκριση με την ομάδα LP (16%, p=0,08) και αριθμητικά έναντι του συνόλου των αγελάδων με χωλότητα (21,6%, p=0,14). Οι μετέπειτα αναπαραγωγικές επιδόσεις των αγελάδων με χωλότητα, καθώς και το ποσοστό κυοφορίας στην ανάλυση επιβίωσης δεν διέφεραν ανάμεσα στις αγελάδες με χωλότητα και την ομάδα των υγιών ζώων, ούτε επηρεάστηκαν από το ενεργειακό ισοζύγιο των αγελάδων. Το ποσοστό απομάκρυνσης των αγελάδων με χωλότητα διέφερε σημαντικά από το αντίστοιχο της ομάδας των υγιών ζώων (21.2% έναντι 0%, p=0,01, αντίστοιχα). Η σοβαρότητα της χωλότητας καθόρισε σημαντικά το ποσοστό απομάκρυνσης των ζώων από την εκτροφή (30,6% στις αγελάδες με έντονη χωλότητα, έναντι 0% στις αγελάδες με μέτριου βαθμού χωλότητα, p=0,01), ενώ οι αρνητικές επιδράσεις της χωλότητας στους αναπαραγωγικούς δείκτες οφείλονταν κυρίως στο είδος της αλλοίωσης (επιτυχία της 1ης ΤΣ 13,9% για τις αγελάδες με διαταραχή της κερατινοποίησης των χηλών έναντι 40,0% για τις αγελάδες με αλλοιώσεις λοιμώδους αιτιολογίας, p=0,04). Συμπερασματικά, η εκδήλωση χωλότητας κατά την περίοδο της λοχείας στις αγελάδες γαλακτοπαραγωγής είχε σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην ωοθηκική λειτουργία, την παλινδρόμηση του γεννητικού σωλήνα, τις αναπαραγωγικές επιδόσεις και την πρόωρη απομάκρυνση των αγελάδων από την εκτροφή, με τις επιδράσεις αυτές να επιδεινώνονται (με σχέση αλληλεπίδρασης ή αθροιστικά) στις αγελάδες με αρνητικό ενεργειακό ισοζύγιο. Τα ορμονικά πρωτόκολλα συγχρονισμού κρίθηκαν επωφελή για τις αγελάδες με χωλότητα, τόσο ως προς την ομαλοποίηση της ωοθηκικής τους δραστηριότητας, όσο και ως προς την αναπαραγωγική τους πορεία μακροπρόθεσμα. Η θετική αυτή επίδραση ήταν ανεξάρτητη από το είδος του προσυγχρονισμού που εφαρμόστηκε (με χρήση προγεστερόνης ή χωρίς).