Γυναικείες ενδεδυμένες μορφές Ελληνιστικών χρόνων από τις Κυκλάδες
Authors: Αναγνωστοπούλου Άννα-Μαρία 
Published: August 2021

Αντικείμενο της διατριβής αποτελεί η μελέτη των γυναικείων ενδεδυμένων και ημιενδεδυμένων μορφών ελληνιστικών χρόνων από τα νησιά των Κυκλάδων. Στόχος της εργασίας είναι η εξέταση των μορφών σε συνάρτηση κατά κύριο λόγο με την εποχή κατά την οποία λαξεύτηκαν, συμβάλλοντας στην μελέτη της ελλιπώς ακόμη γνωστής τέχνης της ελληνιστικής περιόδου από τις Κυκλάδες. Η διατριβή διαρθρώνεται σε ένα μέρος κειμένου (Μέρος Ι) και ένα μέρος καταλόγου και εικόνων (Μέρος ΙΙ). Στα εισαγωγικά κεφάλαια αναπτύσσονται οι στόχοι και η μεθοδολογία της μελέτης, η ιστορία της έρευνας και δίνεται μία επισκόπηση της ιστορίας των νησιών. Το εκτενέστερο τμήμα αποτελεί η παρουσίαση των νησιών και η συζήτηση για τους ακολουθούμενους αγαλματικούς τύπους. Οι μορφές, μικρά, μεσαίου και μεγαλύτερου μεγέθους ολόγλυφα έργα θνητών και θεοτήτων, χρονολογήθηκαν με βάση κυρίως την τεχνοτροπία τους σε ευρείες χρονολογικές ενότητες. Παράλληλα αναζητήθηκε ο χαρακτήρας των γλυπτών (λατρευτικός, αναθηματικός, τιμητικός, επιτύμβιος) και η ένταξή τους στην κοινωνικοπολιτική ιστορία και τοπογραφία των νησιών. Για την πληρότητα της έρευνας παρουσιάθηκε η σχέση του εργαστηρίου της Δήλου με τις υπόλοιπες Κυκλάδες και το επιγραφικό υλικό ελληνιστικών χρόνων που αφορά στη θέση των γυναικών στα νησιά. Κατακλείδα της διατριβής αποτελεί η ενότητα των γενικών συμπερασμάτων. Το υλικό που χρησιμοποιήθηκε είναι στις περισσότερες περιπτώσεις καλής ποιότητας λευκό μάρμαρο, λεπτόκοκκο ή χονδρόκοκκο. Συχνή είναι η χρήση του παριανού ή πεντελικού μαρμάρου. Τα περισσότερα γλυπτά είναι μικρότερα του φυσικού μεγέθους και δη αγαλμάτια. Τα μικρά έργα είχαν αναλογικά και χαμηλότερο κόστος, μεταφέρονταν εύκολα και τοποθετούνταν παντού. Τα περισσότερα έργα είναι μάλλον διακοσμητικά, προορισμένα να κοσμήσουν εσωτερικούς ή εξωτερικούς χώρους, δημόσιους και ιδιωτικούς και αναθηματικά. Λίγα έργα, σε κλίμακα μεγαλύτερη του φυσικού, είχαν λατρευτική χρήση. Στην πλειονότητά τους εικονίζουν θεότητες, με την Αφροδίτη και την Αρτέμιδα να έχουν την μεγαλύτερη αντιπροσώπευση. Ωστόσο δεν λείπουν τα έργα που εικονίζουν θνητές, ιέρειες ή απλές ευκατάστατες αστές. Οι δημοφιλέστεροι αγαλματικοί τύποι είναι εκείνοι της «Μεγάλης Ηρακλειώτισσας» και της Pudicitia. Στην πλειόνοτητά τους τα έργα που εξετάστηκαν, χρονολογούνται στους ύστερους ελληνιστικούς χρόνους, την αρχή δηλαδή της ρωμαιοκρατίας για τα νησιά των Κυκλάδων. Το γεγονός αυτό θα πρέπει να σχετίζεται με την ευμάρεια που απολαμβάνουν οι ευκατάστατοι πολίτες των νησιών αλλά και με τη δράση των Ιταλών πραγματευομένων. Ως προς τους γενικούς αγαλματικούς τύπους αντανακλώνται λιγότερο ή περισσότερο πιστά κλασικά και υστεροκλασικά πρότυπα ή αντιγράφονται ελληνιστικές δημιουργίες με επιμέρους μοτίβα, που ενσωματώνονται στο σύγχρονό τους καλλιτεχνικό πλαίσιο. Η τεχνοτροπική ανάλυση κατέδειξε την πολλαπλότητα των τεχνοτροπικών στοιχείων ως απόρροια του κοσμοπολίτικου χαρακτήρα των νησιών. Kάποιες από τις μορφές θα μπορούσαν να θεωρηθούν ενδεικτικές της λειτουργίας τοπικών εργαστηρίων, τουλάχιστον για την εξυπηρέτηση των τοπικών καθημερινών αναγκών. Οι Κυκλάδες αποτέλεσαν ζωτικό καλλιτεχνικό κέντρο, που δεν περιορίσθηκε μόνο σε επαναλήψεις θεμάτων και μοτίβων άλλων σχολών, αλλά δημιουργούσε και επανεπεξεργαζόταν τα στοιχεία που υιοθετούσε κάθε φορά.