GALLIENUS VE II. CLAUDIUS’UN YÖNETİMLERİ ESNASINDA İSKİTLERİN ATİNA’YI TALANI ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER
Authors: Demir Muzaffer 
Published: November 2024

Roma İmparatorluğu, Maximinus Thrax’ın MS 235 yılında başlayan iktidarından itibaren özellikle İskandinavya, Almanya ve Kırım üzerinden gelen itilacıların ivmesini gittikçe artıran saldırılarına maruz kalmıştır. Bu istilaların sebepleri arasında; kuzeyde iklim şartlarının daha da sertleşmesi, Roma’da imparator, ordu ve senato üyeleri arasında sıkça görülen iktidar mücadeleleri ve buna bağlı ihanetlerin yanında deprem ve salgın hastalıklar gibi doğal afetler sayılabilir. İstilacıların (başta İskitler ve Gothlar) saldırıları sonucunda Roma’nın Trakya bölgesinin en önemli kenti Philippopolis düşmüş, bunun üzerine Decius oğlu ile birlikte harekete geçmiş ancak MS 250 yılı başlarında gerçekleşen Abrittos Savaşı’nda katledilmişlerdir. Bu savaşta istilacılarla gizli anlaşma yaparak Decius’a ihanet eden Gallus imparator olmuştur. Gallus anlaşma gereği İskitlere yıllık haraç ödemeyi kabul etse de, Kuzeydoğu’dan İskitler bir taraftan, Kuzeybatı ve Kuzey’den Gothlar, Borani, Urugundi, Carpi, Vandali, Marcomanni ve Quadi diğer taraftan Roma topraklarındaki talanlarını sürdürmüşlerdir. Gallus’un itidarında başlayan istilalar ve salgın hastalıklar, MS 253 yılı sonlarında başlayan Valerianus-Gallienus ortak iktidar döneminde de devam etmiştir. İktidar değişikliğini fırsat bilen Borani, Goth, Carpi ve Urugundi MS 253/4 yılında İtalya ve Illyricon’a saldırmışlar, ayrıca İskitlerin muhtemelen Kırım üzerinden Küçük Asia’ya saldırıya geçmelerine yardım etmişlerdir. Bu ilk saldırı püskürtüldükten sonra çok daha ciddi olanı Valerianus’un Sasanilere MS 260 yılında esir düşmesi ve Gallienus’un iktidarı tek başına devralmasıyla tetiklenmiştir. MS 262 yılı itibariyle istilacılar Hellas’ın Achaia bölgesindeki kentlere saldırmış, Thessalonice’yi kuşatmışlar ve bu gelişmeler üzerine başta Atina olmak üzere Hellen kentleri savunmalarını güçlendirmeye başlamışlardır. Bir diğer istila hareketi de, Gallienus’un iktidarının sonlarında, MS 267/8 yılında gerçekleşmiştir. İstilacılar Maiotis Gölü’nden Pontos’a yelken açmış, Byzantion ve Chrysopolis’i ele geçirmişlerdir. Marmara üzerinden giderek Lemnos ve Scyros adalarını da yağmalamışlardır. Bu sefer, her türlü savunma taktiğine rağmen, Atina, Korinthos, Sparta, Argos gibi önemli kentler dahi talan edilerek ateşe verilmiş; Atinalılar onları bazı engebeli ve dar geçitlerde pusuya düşürüp pek çoğunu yok edene kadar tüm Achaia bölgesini yağmalamışlardır. Gallienus, Nessos yakınlarında bir saldırı başlatarak zafer kazanmış ve onların teslim olan lideri Naulobatos ile anlaşmaya vararak kendisini onurlandırmıştır. Günümüz araştırmacılarının çoğu, Hellas istilası ve Atina talanıyla ilgili olarak Ailouroi/Herules/Heluri/Eluri ethnosunu veya biraz daha arka planda ise Gothları öne çıkarmakta ve “Herules’in Atina Talanı” başlığını kullanmayı tercih etmektedir. Bu çalışmada ise istilaların sadece -zaten bazı kaynaklarda İskitlerin de bir kolu olduğu söylenen- Herules’e atfedilemeyeceği başta İskitler olmak üzere onlarla ittifak yapan Gothlar, Peucini, Greuthungi, Austrogothi, Tervingi, Visi, Gepedes, Keltler, Herules gibi birden fazla ethnos tarafından gerçekleştirildiğine dair delillerin daha kuvvetli olduğu ve bu bağlamda aslında Atina’nın MS 268 yılında hile ile ele geçirildiği, Claudius’un MS 269 yılında sözde barbar ittifakını ağır bir yenilgiye uğratması üzerine istilacıların kenti yakarak geri çekildikleri tezleri savunulacaktır.