Εκλογικά συστήματα σε νέες δημοκρατίες της Ευρώπης
Authors: Μπουραντά Βασιλική 
Published: January 2022

Η παρούσα διατριβή αποτελεί μια μελέτη των εκλογικών και κομματικών συστημάτων στις χώρες των Βαλκανίων, και συγκεκριμένα σε Αλβανία, Βουλγαρία, Βόρεια Μακεδονία, Βοσνία Ερζεγοβίνη, Κροατία, Μαυροβούνιο, Ρουμανία, Σερβία και Σλοβενία, από το 1989 μέχρι το 2020. Οι χώρες αυτές, οι οποίες αναφέρονται στο κείμενο της διδακτορικής διατριβής για λόγους συντομίας ως «τέως κομμουνιστικές», είχαν να αντιμετωπίσουν στις αρχές της δεκαετίας του 1990 την κατάρρευση του σοσιαλιστικού μοντέλου διακυβέρνησης που εφάρμοσαν μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τον επαναπροσδιορισμό του πολιτικού τους συστήματος με την εισαγωγή δημοκρατικών αρχών και τη θέσπιση δημοκρατικών θεσμών και διαδικασιών (με την έννοια του πολυκομματισμού και της αντιπροσωπευτικής λειτουργίας), αλλά και τη σταδιακή απελευθέρωση της οικονομίας τους με βάση τις αρχές της ελεύθερης αγοράς. Η διττή μετάβαση σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο καθι-στά την έρευνα και τη μελέτη τόσο της διαδικασίας μετάβασης και, στην ουσία, «γέννησης» ενός νέου πολιτικού και κομματικού συστήματος, όσο και της εξέλιξής του στην περίοδο των τριάντα ετών από την εκκίνηση της διαδικασίας, άκρως ενδιαφέρουσα και πρωτότυπη. Σε αυτό το πλαίσιο, έγινε μια προσπάθεια συγκέντρωσης των σημαντικότερων στοιχείων που αφορούν στο πολιτικό και κομματικό σύστημα και στην εκλογική ιστορία των χωρών αυτών από το 1989 μέχρι το 2020. Πιο αναλυτικά, η παρούσα διατριβή επικε-ντρώνεται στις εκλογικές μεταρρυθμίσεις και στην ανάπτυξη του κομματικού και εκλογικού ανταγωνισμού. Χωρίς να είναι δυνατόν να καλύψει πλήρως το σύνολο των σχετικών δεδομένων για κάθε χώρα ξεχωριστά, αποτελεί μια ικανοποιητική βάση δεδομένων που περιλαμβάνει την εκλογική νομοθεσία, τα αποτελέσματα κοινοβουλευτικών εκλογών, την περιγραφή και την πολιτική τοποθέτηση των κυριότερων κοινοβουλευτικών κομματικών σχηματισμών, τους άξονες ανταγωνισμού σε κάθε περίπτωση, δεδομένα τα οποία είναι χρήσιμα για την ανάλυση και συγκριτική μελέτη των περιπτώσεων. Η διατριβή χωρίζεται σε τέσσερα κεφάλαια. Στο πρώτο κεφάλαιο επιχειρείται η βιβλιογραφική ανασκόπηση των κυριότερων θεωριών και ερευνών σε σχέση με τα εκλογικά συστήματα και την αλληλεπίδρασή τους με τα κομματικά συστήματα. Επίσης, διατυπώνεται το μοντέλο ανάλυσης του πολιτικού και εκλογικού ανταγωνισμού όπως αυτό διαμορφώνεται μέσα από την αλληλεπίδραση τριών στοιχείων, των κομμάτων, των προσώπων και των θεμάτων. Στο δεύτερο κεφάλαιο πραγματοποιείται βιβλιογραφική ανασκόπηση των σημαντικότερων μελετών σε σχέση με τα πολιτικά και κομματικά συστήματα των τέως κομμουνιστικών κρατών στην Ευρώπη. Στο τρίτο και κύριο μέρος της διατριβής παρουσιάζονται τα δεδομένα που συγκεντρώθηκαν και αναλύθηκαν ανά χώρα, αποτελείται δηλαδή από εννέα μελέτες περίπτωσης. Στο τελικό κεφάλαιο επιχειρείται σύγκριση ανάμεσα στα πολιτικά συστήματα των χωρών υπό μελέτη και διατυπώνονται κάποια γενικά συμπεράσματα σχετικά με το πολιτικό και κομματικό σύστημα, τον εκλογικό και πολιτικό ανταγωνισμό και το επίπεδο εκδημοκρατισμού στην περιοχή των Βαλκανίων. Στο Παράρτημα παρουσιάζονται για κάθε χώρα ξεχωριστά σε πίνακα τα αποτελέσματα των κοινοβουλευτικών αναμετρήσεων από το 1990 μέχρι το 2020, οι μεταρρυθμίσεις των εκλογικών συστημάτων και νόμων και οι δείκτες που αφορούν στην ανάλυση του κομματικού συστήματος [Δείκτης Αναλογικότητας Ψήφων- Εδρών Gallagher, Aριθμός Χρήσιμων Κομμάτων (Effective Number of Electoral Parties) και Αριθμός Χρήσιμων Κοινοβουλευτικών Κομμάτων (Effective Number of Parliamentary Parties)]. Σε γράφημα αποτυπώνονται, επίσης, οι δείκτες που αφορούν στην ανανέωση και επανατοποθέτηση του πολιτικού προσωπικού από εκλογή σε εκλογή στο επίπεδο του Υπουργικού Συμβουλίου.