Οι διαδραστικές εκθέσεις του φεστιβάλ επιστήμης ως μη τυπικό εκπαιδευτικό περιβάλλον
Authors: Παππά Ελπινίκη 
Published: November 2023

Στόχος της παρούσας διατριβής είναι η διερεύνηση των αντιλήψεων των σχεδιαστών δραστηριοτήτων που υλοποιούνται εντός του πλαισίου μίας Διαδραστικής Έκθεσης Φεστιβάλ Επιστήμης (ΔΕΦΕ) και απευθύνονται σε μαθητικό κοινό, σε σχέση με τη φύση και τα χαρακτηριστικά της προς διάδοση επιστημονικής γνώσης. Στην παρούσα διατριβή το πλαίσιο των ΔΕΦΕ προσεγγίζεται ως ένα περιβάλλον μη τυπικής εκπαίδευσης, λόγω του ενδιαφέροντός μας για την διδασκαλία και τη μάθηση των φυσικών επιστημών. Το διακύβευμα που κλήθηκε να αντιμετωπίσει η διατριβή αυτή είναι η συγκρότηση ενός θεωρητικού και ενός μεθοδολογικού πλαισίου που να επιτρέπει τη συστηματική και επιστημονικά ορθή μελέτη του βασικού ερευνητικού μας ερωτήματος. Το θεωρητικό πλαίσιο βρίσκεται στην τομή των πεδίων της Διδακτικής των φυσικών επιστημών, της Μουσειολογίας των φυσικών επιστημών και της Επιστημονικής επικοινωνίας, κοινό στοιχείο των οποίων είναι ο διαμεσολαβητικο-διδακτικός μετασχηματισμός της επιστημονικής γνώσης. Ο λειτουργικός χαρακτήρας του θεωρητικού πλαισίου που συγκροτήθηκε αποτέλεσε το κλειδί για την κατασκευή ενός μεθοδολογικού μοντέλου ανάλυσης, το οποίο οδηγεί σε τρεις ευρείες περιοχές διερεύνησης της σχεδιαστικής δραστηριότητας των συμμετεχόντων σχεδιαστών μιας ΔΕΦΕ: (α) στη θεματολογία και τις στοχεύσεις των σχεδιαστών των συγκεκριμένων δραστηριοτήτων, (β) στις αντιλήψεις των σχεδιαστών για τη φύση και τα χαρακτηριστικά της προς διάδοση επιστημονικής γνώσης, και (γ) στις αντιλήψεις των σχεδιαστών για τα χαρακτηριστικά των επισκεπτών-μαθητών (π.χ. νοητικές παραστάσεις των μαθητών). Η έρευνα που πραγματοποιήθηκε αποτελεί μελέτη περίπτωσης και αφορά σε ένα δείγμα σχεδιαστών ΔΕΦΕ του Athens Science Festival. Το εργαλείο συλλογής δεδομένων που χρησιμοποιήθηκε (ημι-δομημένη συνέντευξη) είναι απόλυτα συμβατό με το προαναφερθέν μοντέλο ανάλυσης, ενώ αποτελείται από τρεις ενότητές κάθε μία από τις οποίες εξετάζει μεταβλητές που εντάσσονται εντός των τριών περιοχών διερεύνησης αντίστοιχα. Τα αποτελέσματα της έρευνας ανέδειξαν κατ' αρχάς την ύπαρξη ενός μεγάλου εύρους θεματολογικών επιλογών οι οποίες, στο πλαίσιο της οργάνωσης της συγκεκριμένης ΔΕΦΕ, προσφέρουν μια πληθώρα εννοιών, μεθόδων και πολιτισμικών χαρακτηριστικών της προς διάδοση επιστημονικής γνώσης, ενώ η όλη εκδήλωση φαίνεται να προωθεί την προβολή της εννοιολογικής συνιστώσας της γνώσης, κατ' αναλογία προς την διδακτική προσέγγιση που υιοθετείται από τα παραδοσιακά αναλυτικά προγράμματα των φυσικών επιστημών στην τυπική εκπαίδευση. Επί πλέον, η εμπειρικο-επαγωγική εικόνα της επιστήμης καθώς και η υποβαθμισμένη πολιτισμική συνιστώσα της γνώσης αυτής αποτελούν πλειοψηφικές αντιλήψεις. Ως προς τα διαμεσολαβητικά μέσα που χρησιμοποιούνται, ο πειραματισμός αναδεικνύεται ως το κυρίαρχο μέσο επικοινωνίας κυρίως όμως ως μη διαδραστικό μέσο, ενώ ως προς τη διαμεσολαβητική στρατηγική, η παραδοσιακή μέθοδος της παρουσίασης της γνώσης ως διάλεξη ή ως επίδειξη πειραμάτων προτιμάται σε σχέση με περισσότερο διαδραστικές επικοινωνιακές μεθόδους. Τέλος, ως προς τη σημασία που αποδίδουν οι σχεδιαστές στα γνωστικά, συναισθηματικά και αξιακά χαρακτηριστικά του (μαθητικού) κοινού, εμφανίζεται η τάση να λαμβάνονται υπόψη οι πρότερες εμπειρίες και οικείες πρακτικές, αλλά όχι οι νοητικές παραστάσεις των επισκεπτών επιβεβαιώνοντας την επιθυμία τους να κινητοποιούν πρωταρχικά το συναίσθημα, τον εντυπωσιασμό ή τη διάθεση για διερεύνηση του κοινού και δευτερευόντως τη γνωστική τους πρόοδο. Τέλος, ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα ευρήματα της έρευνας είναι η ύπαρξη σημαντικών σχέσεων συνάφειας ανάμεσα στον φορέα εκπροσώπησης των σχεδιαστών (φορείς παραγωγής ή φορείς διάδοσης της επιστημονικής γνώσης) και τις επιστημολογικές, παιδαγωγικές και επικοινωνιακές αντιλήψεις τους.