Μετανάστευση και μεταναστευτική πολιτική στην Ελλάδα, 1946-1973
Authors: Αργυρίου Βασίλειος 
Published: November 2021

Απώτερος σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η διερεύνηση του φαινομένου της μαζικής εξωτερικής μετανάστευσης εργασίας κατά την μεταπολεμική περίοδο, ώστε, αφενός, να περιγράψει την εξέλιξή του, αφετέρου, κυρίως, να το εξηγήσει αποτυπώνοντας τα αίτια και τις επιπτώσεις του, μέσω της πολιτικής που το συνόδεψε. Δεδομένου ότι, γενικότερα, η μετανάστευση είναι ένα σύνθετο και πολύπλοκο φαινόμενο, με οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές προεκτάσεις, η έρευνα προϋπέθετε τη συνδρομή όλων σχεδόν των κοινωνικών επιστημών – της ιστορίας, των οικονομικών και της κοινωνιολογίας – προκειμένου, στο πλαίσιο της πολιτικής επιστήμης, να παρουσιάσει μια ολιστική εικόνα, ανάλυσης και σύνθεσης, των δεδομένων και των χαρακτηριστικών της ελληνικής αποδημίας. Προς αυτή την κατεύθυνση κινήθηκε και η βιβλιογραφική έρευνα του συγγραφέα ο οποίος κλήθηκε να διαχειριστεί έναν ευρύ όγκο πληροφοριών που σχετίζεται με την υπάρχουσα βιβλιογραφία τόσο για τη μετανάστευση, γενικά, και την ελληνική μετανάστευση, ειδικότερα, όσο και με ορισμένες θεμελιώδεις πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές όψεις της μεταπολεμικής Ελλάδας. Η φιλόδοξη αυτή απόπειρα αποτυπώνεται στον τίτλο της διατριβής - «Μετανάστευση και Μεταναστευτική Πολιτική στην Ελλάδα, 1946-1973: Η Πολιτική Οικονομία της Εξωτερικής Μετανάστευσης Εργασίας» - και έχει ως επίκεντρο τη σύγκρουση Βαρβαρέσου – Ζολώτα πάνω στο αναπτυξιακό ζήτημα, μετά την ολοκλήρωση του Σχεδίου Μάρσαλ, προς επίλυση των ακανθωδών προβλημάτων του ισοζυγίου πληρωμών και της ανεργίας – υποαπασχόλησης. Η σύγκρουση, η οποία έχει χαρακτηριστεί ως ένας είδος «ενδοαστικού εμφυλίου», αποτελεί τον πυρήνα του εμπειρικού μέρους της διατριβής το αποτέλεσμα της οποίας - η επικράτηση μοντέλου Ζολώτα - σε συνδυασμό με το θεωρητικό μέρος της, επιβεβαιώνει την θεμελιώδη υπόθεση εργασίας του συγγράμματος δηλαδή ότι η ακολουθούμενη μεταναστευτική πολιτική αποτέλεσε υποκατάστατο της επιχειρούμενης, κατά την μετεμφυλιακή περίοδο, οικονομικής και πολιτικής σταθερότητας. Ειδικότερα, η πολιτική της άμεσης και έμμεσης ενθάρρυνσης της μετανάστευσης προς το εξωτερικό λειτούργησε ως κοινωνική βαλβίδα ασφαλείας η οποία ανέστειλε, μέσω της εξαγωγής της ανεργίας, ενδεχόμενες κοινωνικές εντάσεις και πολιτικές συγκρούσεις, ενώ, ταυτόχρονα, λειτούργησε ως υποκατάστατο του μετεμφυλιακού μοντέλου μακροοικονομικής παρέμβασης το οποίο εδραζόταν στην επίτευξη του στόχου της νομισματικής σταθερότητας – εξισορρόπηση του ισοζυγίου πληρωμών μέσω «ξένου συναλλάγματος» υπό τη μορφή των άδηλων πόρων (μεταναστευτικά εμβάσματα, ναυτιλιακό συνάλλαγμα, τουριστικό συνάλλαγμα). Η αποδοχή των αντιλήψεων Ζολώτα από την ελληνική άρχουσα τάξη, και ειδικότερα από τη μερίδα που συγκροτούσε το εφοπλιστικό-χρηματιστικό κεφάλαιο, μας επέτρεψε να συσχετίζουμε την πολιτική της εξωτερικής μετανάστευσης με το κοινωνικοπολιτικό σύστημα της εποχής, καθώς ως πολιτική επιλογή αποτέλεσε έκφραση κοινωνικοπολιτικών σχέσεων που αναδύθηκαν από το δεδομένο πολιτικό πλαίσιο και τον συσχετισμό των κοινωνικών δυνάμεων που επικράτησαν στην μετεμφυλιακή Ελλάδα, για αυτό και η εξήγηση του ελληνικού μεταναστευτικού φαινομένου εστιάστηκε στις κοινωνικοοικονομικές αποφάσεις των εγχώριων οικονομικοπολιτικών ελίτ και, ειδικά, στο πώς αυτές οι αποφάσεις επηρέασαν τις μεταναστευτικές εκροές.