Το Βασιλικό Διδασκαλείο 1834-1864
Authors: Τζήκας Χρήστος 
Published: August 2021

Κύριος στόχος της διατριβής είναι η μελέτη της ίδρυσης και της λειτουργίας της πρώτης, συστηματικά οργανωμένης και μακρόβιας Σχολής Μόρφωσης Δασκάλων της Δημοτικής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα, από το 1834 μέχρι το 1864. Επιμέρους στόχοι είναι η μελέτη της κατάστασης της δημοτικής εκπαίδευσης και των δασκάλων της την ίδια περίοδο. Η μελέτη διαρθρώνεται σε τρία επίπεδα:Μελετάται η εκπαιδευτική πολιτική για το δημοτικό σχολείο, η οργάνωση, η διάρθρωση, η μέθοδος και το περιεχόμενο διδασκαλίας, η εξέλιξη και διάδοση της δημοτικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Ακολουθεί η μελέτη του οικονομικού, του κοινωνικού και του μορφωτικού επιπέδου των δασκάλων και ο παιδαγωγικός και κοινωνικός ρόλος που τους επιφύλασσε το ελληνικό κράτος. Τέλος, μελετάται η Σχολή Μόρφωσης των δασκάλων. Παρουσιάζεται η πρoϊστορία της μόρφωσης των Ελλήνων δασκάλων κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας, την περίοδο της Επανάστασης και του Καποδίστρια και έπειτα η ίδρυση της Σχολής το 1834. Παρουσιάζεται ο πρώτος και οι μετέπειτα κανονισμοί λειτουργίας, οι διευθυντές, το διδακτικό προσωπικό, το πρόγραμμα, οι εισιτήριες και οι απολυτήριες εξετάσεις και το κοινωνικό προφίλ των σπουδαστών, τα οικονομικά και κτηριακά ζητήματα και η βιβλιοθήκη της Σχολής. Στην εργασία χρησιμοποιείται η ιστορική ερμηνευτική μέθοδος. Η εργασία βασίζεται, κυρίως, σε αδημοσίευτο αρχειακό υλικό που βρίσκεται στα Γενικά Αρχεία του Κράτους και σε δημοσιεύματα του ημερήσιου και του περιοδικού τύπου της εποχής. Οι πηγές νοηματοδοτούνται και ερμηνεύονται μέσα στο ιστορικό και κοινωνικό συγκείμενο που έχουν παραχθεί.Η απόπειρα να ιδρυθεί στην Ελλάδα ένα αυτόνομο, μακρόχρονο, υποχρεωτικό και προσανατολισμένο στις ανάγκες της ζωής δημοτικό σχολείο, όπως περιγράφεται στη νομοθεσία και όπως προσπάθησε να το οργανώσει ο πρώτος Επιθεωρητής, ο οποίος ήταν παράλληλα Διευθυντής της Σχολής των δασκάλων και Υπουργικός Σύμβουλος για τη δημοτική εκπαίδευση, απέτυχε. Με την αλλαγή του προσώπου αυτού, που είχε διαφορετικές εκπαιδευτικές αντιλήψεις, και τις δυσκολίες των δήμων να ιδρύσουν και να συντηρήσουν πολυτάξια σχολεία, επικράτησε το αλληλοδιδακτικό σχολείο, για την προετοιμασία των μαθητών που θα φοιτούσαν στη μέση εκπαίδευση. Στο σχολείο αυτό φοιτούσε ένα μικρό μέρος των παιδιών σχολικής ηλικίας και ένα ακόμη μικρότερο μέρος των κοριτσιών. Οι δάσκαλοι μορφώνονταν επαρκώς και καλούνταν να αποτελέσουν κοινωνικό πρότυπο. Η οικονομική τους, όμως, εξάρτηση από τις δυνατότητες των δήμων και από την εύνοια των δημάρχων και ο ασφυκτικός έλεγχος από πολλούς φορείς, έκαναν το επάγγελμά τους μη ελκυστικό. Η Σχολή Μόρφωσης των δασκάλων οργανώθηκε με τους καλύτερους όρους στο Ναύπλιο, αλλά με τη μεταφορά στη νέα πρωτεύουσα δεν κατόρθωσε να λύσει ικανοποιητικά το στεγαστικό πρόβλημα. Ωστόσο, με πλούσιο πρόγραμμα και αξιόλογους διδάσκοντες, μόρφωνε δασκάλους με ανώτερα προσόντα από όσα απαιτούνταν για δασκάλους αλληλοδιδακτικού σχολείου. Η κατάργησή της οφειλόταν, αντίθετα με ό,τι υποστήριξαν οι πολιτικοί που την κατήργησαν, στον υπερπληθυσμό των δασκάλων, εφόσον η αδυναμία των δήμων να ιδρύσουν σχολεία και το αλληλοδιδακτικό σύστημα δεν μπορούσαν να απορροφήσουν τους πτυχιούχους.