Kur’ân’a Dair Bir Soru-Cevap Risalesinin İçerik ve Alana Katkısı Açısından Değerlendirilmesi
Authors: ÇONKOR Burhan 
Published: December 2023

İslâmî ilimlerin her alanında yapılan çalışmaların çeşitliliği zaman içerisinde artmıştır. Buna paralel olarak Kur’ân üzerine yapılan tefsir araştırmalarındaki çeşitlilik de artmıştır. Farklı yöntemler kullanılarak devam eden tefsir çalışmalarının önemli bir kısmını Müşkilü’l-Kur’ân alanı oluşturmaktadır. Hem genel manada tefsirlerde hem de müstakil eserlerde işkâl durumu olan ayetler konu edilmiş ve önemli çalışmalar yapılmıştır. Müşkil ayetler üzerine yapılan çalışmalarda soru-cevap yönteminin kullanılması da tarih itibariyle oldukça eskidir ve bu yöntemi kullanarak Kur’ân tefsirine katkı sunmuş eserler de söz konusudur. Bahsi geçen teliflerde gerek müellifi tarafından mukadder sorular, gerekse de dönemin şartları doğrultusunda gündeme getirilen sorular üzerinden cevaplar verilerek, ortaya çıkan birikim kitaplaştırılmıştır. Aynı zamanda bu eserlerin ortaya çıkmasında İslam karşıtı yaklaşımların itirâzî sorularının da etkisinin olması muhtemeldir. Konuyla ilgilenen müelliflerden bazıları tefsir eserlerinin gerekli gördükleri yerlerinde benzer soruları gündeme getirerek cevaplar verirken, bazıları da tamamen bu yöntemle hazırlanmış ve soru-cevaptan müteşekkil eserler kaleme almışlardır. Alanla ilgili çalışmalar incelendiğinde, mevzu bahis çalışmalar arasında hatırı sayılır bir etkileşimin olduğu görülmektedir. Aynı zamanda eserlerin yazıldığı dönemin ihtiyaçlarını gösteren farklı sorular, belli konuların tarih içerisindeki yansımalarını göstermesi açısından kayda değerdir. Yine bu eserlerde ele alınan soruların benzerliğine rağmen cevaplarda karşılaşılan farklılıklar da dönemin, Kur’ân algısının anlaşılabilmesi açısından önemli ipuçları vermektedir. Çalışmamızda soru-cevap yöntemiyle hazırlanmış bir risale üzerinde durulmuş, risalenin içeriği ve yöntemi tespit edilerek, Müşkilü’l-Kur’ân alanına olan katkısı tespit edilmeye çalışılmıştır. Öncelikle konuyla ilgili diğer eserler araştırılarak bu eserler üzerine yapılan çalışmalara işaret edilmiştir. Ardından çalışma konumuz olan risalenin nüsha bilgileri ve müellifine dair ulaşabildiğimiz sonuçlar üzerinden değerlendirmelerimize yer verilmiş, daha sonra da risalenin içeriği, benzer eserlerle karşılaştırılarak ortaya konmuştur. Eserde yer verilen sorular, konuları itibariyle tasnife tabi tutulmuş ve bu doğrultuda başlıklandırma yapılarak incelenmiştir. Ancak makale ölçeğinde bütün soruların detaylı olarak ele alınması mümkün olmadığından, zaman zaman ihtisar yönüne gidilmiş, gerekli görülen durumlarda dipnotlarda bilgi verilmiştir. Karşılaştırma yapılabilmesi adına eserde yer verilen soru ve cevaplarla aynı ya da benzer olan diğer eserlere dipnotlarda işaret edilmiş, aynı sorulara farklı cevaplar veren müellifler de imkân ölçüsünde tespit edilerek zikredilmiştir. Çalışmanın sonunda, elde ettiğimiz veriler değerlendirilerek, risalenin alana ne tür katkılar sunduğu, benzer diğer eserler arasındaki konumu ile eksik ve eleştiriye açık yönleri ortaya konmuştur. Eserde, soruların herhangi bir tasnife tutulmaksızın sıralanmış olması, tarihi süreçte hep tartışılan ihtilaflı konuların üzerinde yeterince durulmaması ve farklı görüş sahiplerinin zikredilmemesi gibi usûl açısından görülen eksiklikler söz konusudur. Bununla birlikte risale, kısa, öz, sade ve tartışmadan uzak bir yöntem izlemesi ve farklı eğitim seviyesindeki muhataplara hitap edecek soruları ile öne çıkmaktadır. Bu anlamda eserin, Kur’ân okurken zihne takılabilecek sorulara pratik cevaplar vermesi anlamında alana mütevazı bir katkı sunduğunu söylemek mümkündür. Yine eserde, ihtilaflara değinmemekle beraber, tartışmalı konulara dair tarihi süreçte daha çok kabul gören görüşlerin benimsenmiş ve bu görüşlerin cevaplara yansıtılmış olması da elde edilen sonuçlar arasındadır. İlave olarak yaptığımız çalışma, bu alandaki araştırmaların tanıtımı ve henüz keşfedilmemiş benzer çalışmaların ortaya çıkarılması adına bir katkı niteliğindedir.