Tetmajerowie. Rodzina pisarzy, poetów, powstańców, spiskowców i … geodetów
Authors: Stoksik Janina 
Published: July 2022

Posiadająca cudzoziemski rodowód, jednakże rychło spolonizowana, rodzina Tetmajerów osiadła w drugiej połowie XVIII w. w Galicji, a dokładniej w Tarnowie. Następnie, w drodze nabywania majątków ziemskich, zamieszkiwała w wielu miejscowościach ziemi tarnowskiej, w gorczańskiej Ochotnicy Dolnej i podhalańskim Ludźmierzu.

Trzej bracia Tetmajerowie, potomkowie Jerzego: Stanisław (1747–1821), prawnik, sekretarz C.K. Sądu Szlacheckiego w Tarnowie, Wojciech (1759–1824), geodeta sądowy oraz Aleksander (ok. 1750 – data nieznana), lekarz, otrzymali z rąk cesarza austriackiego Franciszka II, w dniu 21 marca 1794 r., potwierdzenie szlachectwa wraz z przydomkiem „de Przerwa”. Ich życie i działalność zawodowa ukazane tu zostały w oparciu o istniejące, dość skąpe, materiały źródłowe. Najpełniej udało się to w odniesieniu do Wojciecha Tetmajera, którego dziewiętnaście wielkoskalowych, rękopiśmiennych map zachowało się w zbiorach Archiwum Narodowego w Krakowie.

Ponadto w artykule przedstawione zostały życiorysy i informacje dotyczące działalności (m.in. kolejnego w tej rodzinie geometry – Antoniego Tetmajera) wielu światłych i patriotycznie nastawionych potomków zarówno Stanisława, jak i Wojciecha Tetmajerów, ze szczególnym uwzględnieniem ich udziału w walce zbrojnej przeciwko zaborcy austriackiemu aż do początków II połowy XIX w. Udział ten zaznaczył się zarówno w czasach Księstwa Warszawskiego (1809–1812), w powstaniu listopadowym, w przygotowaniach do powstania w Galicji w latach 30. XIX w. oraz powstania krakowskiego w 1846 r., aż po liczny akces do powstania styczniowego w 1863 r. Przy tych okazjach Tetmajerowie nie szczędzili własnego życia dla odzyskania utraconej Ojczyzny.

The Tetmajers. A family of writers, poets, insurgents, conspirators and ... surveyors

With foreign ancestry, yet quickly Polonised, the Tetmajer family settled in the second half of the 18th century in Galicia, and precisely in Tarnow, from where, in the course of acquiring a large property estate, they lived in many places in the Tarnow region, in Ochotnica Dolna in the Gorce region and Ludźmierz in Podhale.

Three Tetmajer brothers, the sons of Jerzy: Stanisław (1747–1821), a lawyer, secretary of the Noble Court in Tarnow, Wojciech (1759–1824), a court surveyor, and Aleksander (approx. 1750 – unknown), a doctor, received from the hands of the Austrian Emperor Francis II, on 21 March 1794, confirmation of their nobility together with the name “de Przerwa”. Their lives and professional activities are presented here based on the existing, rather sparse, source materials. This was carried out most fully in the case of Wojciech Tetmajer, whose nineteen large-scale, hand-drawn maps have survived in the collections of the National Archives in Krakow.

In addition, the article presents the biographies and information concerning the activities (including the next surveyor in the family – Antoni Tetmajer) of the many enlightened and patriotic descendants of both Stanisław and Wojciech Tetmajer, with particular attention being given to their participation in the armed fight against the Austrians, even up to the start of the second half of the 19th century. This participation was visible during the times of the Duchy of Warsaw (1809–1812), the November Uprising, in the preparations for the uprising in Galicia in the 1830s, as well as the Krakow Uprising in 1846, even up to the January Uprising in 1863. During these times, the Tetmajers risked their own lives in order to regain the lost Fatherland.