bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Dominikanie krakowscy w księgach święceń biskupów poznańskich
Authors: Kaczmarek Krzysztof
Published: September 2014

W badaniach prozopograficznych nad średniowiecznym i nowożytnym duchowieństwem istotną rolę zajmują analizy zawartości wykazów i ksiąg święceń. Lektura tych materiałów daje możliwość odtworzenia procesu formacji kleru w drodze przyjmowania kolejnych stopni święceń niższych oraz wyższych. Materiały te zachowują swe znaczenie także w badaniach nad duchownymi wywodzącymi się ze środowisk zakonnych, zwłaszcza mendykanckich – z tego względu, iż to właśnie bracia ze wspólnot żebraczych szczególnie często stawali do święceń z uwagi na podejmowane zadania duszpasterskie.Studia nad święceniami dominikanów z klasztoru św. Trójcy koncentrowały się dotąd na analizach zawartości ksiąg święceń prowadzonych w kręgu biskupów krakowskich (badania ks. J. Szczepaniaka), jednak wstępna kwerenda przeprowadzona w aktach biskupów innych diecezji pokazała, że część z nich zawiera ważne dane obrazujące przygotowanie do pracy duszpasterskiej braci z krakowskiego klasztoru Braci Kaznodziejów. Użyteczność w takich badaniach zachowują także księgi biskupów poznańskich z przełomu XVI i XVII wieku. Przeprowadzona w nich kwerenda pozwoliła na sporządzenie wykazu 9 zakonników z konwentu św. Trójcy, którzy w latach 1597–1628 przyjęli z rąk poznańskich sufraganów święcenia subdiakonatu, diakonatu i prezbiteratu.
Średniowieczne i nowożytne testimonia sanctitatis Eufemii raciborskiej (zm. 1359)
Authors: Kublin Grzegorz
Published: September 2014

Od pewnego czasu diecezja opolska planuje przeprowadzenie procesu beatyfikacyjnego świątobliwej dominikanki Eufemii (Ofki), Piastówny, księżniczki raciborskiej. Urodziła się ona ok. 1299 roku, zaś 9 kwietnia 1313 roku wstąpiła do Zakonu Kaznodziejskiego w Raciborzu, gdzie w latach 1341–1346 i 1349–1359 sprawowała urząd przeoryszy. Zmarła w tymże klasztorze 17 stycznia 1359 roku i została otoczona kultem (tzw. dawna błogosławiona). Artykuł porusza problem świadectw świętości życia księżniczki Eufemii, wśród których na czoło wysuwa się jej żywot sporządzony przez Abrahama Bzowskiego OP i średniowieczna dokumentacja źródłowa. Te testimonia pozwalają poznać sylwetkę duchową Ofki i jej działalność, a zwłaszcza jej wielkie zaangażowanie na rzecz funkcjonowania oraz rozwoju klasztoru dominikanek w Raciborzu. Zwrócono baczniejszą uwagę na określenie raciborskiej Piastówny słowem antiqua w aktach kapituły prowincjalnej dominikanów polskich z 1338 roku, które wydaje się być wyrazem poważania i podziwu dla jej świątobliwego życia. Szczególnego rodzaju świadectwem jest kult Eufemii, który trwa do dnia dzisiejszego.
Stanisław Lubomirski (1583–1649) – fundator wiśnickiego klasztoru Karmelitów bosych
Authors: Bruździński Andrzej
Published: September 2014

W 1649 roku zmarł Stanisław Lubomirski h. Drużyna lub Śreniawa bez Krzyża, fundator klasztoru Karmelitów bosych w Nowym Wiśniczu. Był synem Sebastiana, kasztelana małogoskiego i Anny z Ruszczy Branickiej, urodził się w 1583 roku. Uczył się w kolegium jezuickim w Monachium, studia uniwersyteckie odbył w Padwie (1600), odbył też podróże po Francji i Niderlandach. W 1613 roku poślubił księżną Zofię Ostrogską (zm. 1622), z którą miał trzech synów oraz dwie córki. Zwycięstwo chocimskie w 1621 roku zapewniło mu wielkie uznanie i sławę. Otrzymał godności i urzędy: w 1620 roku podczaszego koronnego i zastępcy hetmana wielkiego litewskiego Jana Karola Chodkiewicza, w 1628 roku – wojewody ruskiego, w 1638 roku – wojewody krakowskiego. Król nadał mu 7 starostw. Był wybitnym przedstawicielem współczesnego sobie pokolenia a zarazem nowego rodzaju działaczy sceny politycznej. „Jego dom wzniósł się świeżo między najpierwsze w Rzplitej – na regalizmie, na usługach wojennych, ale zwłaszcza na soli i skrzętnej gospodarce”, do tego stopnia, iż w zupełności uniezależnił się od króla. Pomimo że „posiadał gwałtowne usposobienie, ogromną ambicję i niemal bezgraniczną pychę”, wykazywał się troską o ojczyznę, jak też o innych ludzi szczególnie bliżej z nim związanych, dla których potrafił być życzliwy i dobry. Dochodziło w ten sposób do wiązania się uboższej szlachty, zwłaszcza uciekającej przed deklasacją, z Lubomirskimi, co z kolei oddziaływało na dalsze znaczenie tego rodu. Śreniawita ten otoczył zatem swym patronatem sporą grupę uciekającej pod jego opiekę klienteli. Nie należy zapominać także, iż nie tylko stworzył wspaniały dwór – najpotężniejszą w kraju twierdzę, ale przede wszystkim środowisko, gdzie urzekał wschodnim przepychem i wielkopańską ekstrawagancją i był zasłużonym i hojnym mecenasem. Biorąc to wszystko pod uwagę, możemy uznać Lubomirskiego nie tylko za wybitną postać w historii Polski pierwszej połowy XVII wieku, ale i za wzór osobowy polskiego parlamentarzysty i senatora. Nowy Wiśnicz zaś, ze swoim klasztorem dziś nieistniejącym, to nie tylko prowincjonalne miasteczko, ale także miejscowość, gdzie wielka historia Polski znalazła swoje miejsce i upamiętnienie. Jest ono więc wymownym przykładem związków „małej ojczyzny” z „ojczyzną większą”, małej miejscowości z życiem całego państwa i narodu, tak w dniach jego chwały, jak i niewyobrażalnego cierpienia.
Architektura i wyposażenie kościoła i klasztoru Karmelitów bosych w Wiśniczu
Authors: Wanat Benignus Józef
Published: September 2014

Ufundowany w Wiśniczu przez Stanisława Lubomirskiego (1582–1649) kościół Chrystusa Salwatora i klasztor Karmelitów bosych był dziękczynnym votum za zwycięstwo odniesione pod Chocimiem oraz szczęśliwe zakończenie wojny polsko-tureckiej w 1621 roku. Założenie klasztorne zostało wzniesione opodal rodowego zamku Lubomirskich w Wiśniczu wg planów Macieja Trapoli w latach 1622–1635. Konsekrowany 1 lipca 1635 roku kościół klasztorny pod wezwaniem Chrystusa Salwatora otrzymał bardzo bogate wyposażenie, podobnie jak i sam klasztor. Kościół wzniesiony wg reguł zakonu karmelitańskiego był budowlą murowaną, na rzucie krzyża łacińskiego, o zwróconym na południe dwuprzęsłowym prezbiterium oraz jednonawowym, także dwuprzęsłowym korpusie, otoczonym po bokach rzędem kaplic bocznych, połączonych ze sobą wąskimi przejściami i otwartych do głównej nawy arkadami ujętymi w archiwolty, wspartymi na filarach. Wnętrze ozdobiono bogatą dekoracją stiukową, wykonaną przez Jana Chrzciciela Falconiego, skomponowaną między innymi z panopliów o motywach tureckich, co bezpośrednio nawiązywało do zwycięstwa chocimskiego. Pod ramionami transeptu urządzono rodowe mauzoleum Lubomirskich z ołtarzem Ukrzyżowania. Niestety w wyniku zawieruch dziejowych nie przetrwało ani bogate wyposażenie kościoła, ani sama świątynia, zburzona przez niemieckiego okupanta w latach 1940–1942. Przylegający do kościoła od strony południowej i zachodniej klasztor był budowlą podpiwniczoną i murowaną. Wzniesiono go w stylu wczesnobarokowym na planie regularnego czworoboku o wymiarach 61 × 62 m, z trzema dziedzińcami wewnętrznymi i wnętrzami sklepionymi kolebkowo i krzyżowo. Budynek klasztoru po kasacie zakonu przez cesarza Józefa II w 1783 roku został zamieniony na więzienie.
Wokół staropolskich fundacji i benefaktorów Szkół Nowodworskich w Krakowie
Authors: Graff Tomasz
Published: September 2014

Szkoły Nowodworskie, których kontynuatorką jest dzisiejsze I LO im. B. Nowodworskiego, mają kilkusetletnią historię. Idea założenia szkół narodziła się w gronie profesorów Akademii Krakowskiej w 1586 roku, ale do właściwego otwarcia placówki doszło 2 lata później, dzięki inicjatywie profesora Stanisława Pika Zawadzkiego. W pierwszych dziesięcioleciach istnienia instytucja musiała zmierzyć się z licznymi trudnościami, takimi jak epidemie czy też naciski konserwatywnych profesorów, chcących zamknąć szkoły. W tych trudnych początkach szczególnie pomógł placówce biskup krakowski Piotr Tylicki. Jako benefaktor przeznaczył szkołom 10 tys. zł. Kolejnym ważnym dobrodziejem był kawaler maltański Bartłomiej Nowodworski, który w 3 fundacjach w latach 1612, 1617 i 1619 ofiarował w sumie 15 tys. zł. Darowizna ta pomogła instytucji przetrwać. Szkoły Nowodworskie miały w dalszych dziesięcioleciach wielu benefaktorów. Najważniejszym z nich był Gabriel Prewancjusz Władysławski, który darował 50 tys. zł. Dzięki temu, przy wydatnej pomocy króla Władysława IV Wazy, mógł powstać nowy budynek szkół zbudowany w 1643 roku. Dynamika fundacji w następnych dziesięcioleciach znacznie jednak spadła, co było efektem postępującego zubożenia kraju. Ostatnim odnotowanym darczyńcą był w 1745 roku sekretarz królewski Tomasz Szreniawski.
Działalność klasztoru Karmelitów bosych w Wiśniczu (1630–1782)
Authors: Praśkiewicz Szczepan T.
Published: September 2014

Wychodząc od słów Stanisława Lubomirskiego, fundatora klasztoru, wypowiedzianych w 1641 roku wobec króla Władysława IV, że „zakonnicy wiśniccy ściśle przestrzegają karności swej zakonnej”, studium prezentuje działalność wiśnickich karmelitów bosych, podkreślając, że pierwszą i najbardziej czytelnie oddziaływującą apostolsko cechą życia zakonnego jest wierność własnemu charyzmatowi i świadectwo życia, co św. Teresa od Jezusa, reformatorka Karmelu wyraziła w słowach: „operibus magis, quam verbis doceant”.Studium przedstawia więc działalność klasztoru ad intra i ad extra. W pierwszym sektorze działalności umiejscawia się formacja nowicjuszy i kleryków, prowadzenie bogato wyposażonej biblioteki klasztornej, kapituły prowincjalne celebrowane w Wiśniczu, troska o zarządzanie dobrami i o konserwację obiektu.Z kolei w sektorze ad extra zostaje opisana posługa sakramentalna i głoszenie słowa Bożego w kościele klasztornym, promocja miejscowych powołań, kaznodziejstwo wyjazdowe, piśmiennicza działalność zakonników i specyficzny apostolat zakonu (szerzenie kultu maryjnego ze szczególną promocją nabożeństwa szkaplerznego, kult św. Józefa, św. Teresy od Jezusa oraz kierownictwo duchowe wobec sióstr karmelitanek bosych, a także pomoc świadczona im podczas tułaczki spowodowanej wojnami i zarazami).Słowem winnicy karmelici bosi wiedzieli, że trzeba contemplata aliis tradere, i że suprema lex to salus animarum.
Rabacja chłopska 1846 roku w relacji ks. Jana Popławskiego z Niegowici
Authors: Danowska Ewa
Published: September 2014

Ocena wydarzeń z 1846 roku była różna w ocenie urzędowej austriackiej i patriotycznej polskiej. Według tej pierwszej wersji rzeź galicyjska była odruchem wierności włościan wobec monarchii austriackiej, potępiającym próbę powstania przeciw cesarzowi. Z polskiej strony rabację potraktowano jako skutek świadomej prowokacji dokonanej przez biurokrację austriacką, trafiającej na podatny grunt niechęci pańszczyźnianych chłopów wobec szlachty. Rabacja położyła kres przygotowaniom do narodowego powstania. Rozprzestrzeniła się w zachodniej Galicji, głównie w okolicach Tarnowa, Bochni i Jasła. Tzw. „krwawe zapusty” rozpoczęte ok. 19 lutego 1846 roku pochłonęły wiele ofiar. Chłopi napadali na dwory i plebanie w poszukiwaniu powstańców i broni, bili i mordowali dziedziców i ich oficjalistów, demolowali budynki, rabowali wyposażenie dworów i zabudowań gospodarczych.Z tego okresu zachowały się relacje i wspomnienia, wśród nich relacja ks. Jana Popławskiego (1800–1892), ówczesnego proboszcza w Niegowici. Swoje wspomnienia spisał w 1857 roku, dla rodziny. Ich oryginał znajduje się w Bibliotece Naukowej PAU i PAN w Krakowie, podarowany w 1925 roku przez Seweryna Udzielę. Wspomnienia ks. Popławskiego z 22–24 lutego 1846 roku obejmują tylko 3 dni rabacji, mimo to są cenne jako kronikarski zapis wydarzeń w Niegowici i najbliższej okolicy. Zawierają też osobiste odczucia i komentarze autora wspomnień.
Lata gimnazjalne świętego Józefa (Biby) Bilczewskiego
Authors: Meus Konrad
Published: September 2014

Józef Bilczewski, arcybiskup metropolita lwowski pozostaje bez wątpienia jedną z najważniejszych postaci Kościoła katolickiego na ziemiach polskich w początkach minionego stulecia. Bilczewski nazwany przez potomnych: „jedną z najpiękniejszych postaci XX wieku”48, doczekał się dotychczas licznych biografii i prac opiewających jego dorobek duszpasterski i naukowy. Okazuje się jednak, że chyba najmniej rozpoznanym okresem jego życiorysu pozostaje czas pobytu Wadowicach, gdzie przez osiem lat (pomiędzy dwunastym, a dwudziestym rokiem życia) uczęszczał do c.k. Realnego Gimnazjum.Józef Biba rozpoczął edukację w Gimnazjum Realnym w Wadowicach we wrześniu 1872 roku. Przez pierwsze lata nauki raczej nie był wyróżniającym się uczniem. Przyczyn takiego stanu rzeczy należy doszukiwać się najprawdopodobniej w trudnościach adaptacyjnych w nowym środowisku. Wraz z upływem czasu sytuacja uległa zmianie. Z lektury Sprawozdań Dyrekcji Gimnazjum za lata 1876–1880 wynika, że w klasie czwartej (1875/76) Biba uplasował się na siódmej pozycji, spośród 28 uczniów. Jego systematyczna i wytrwała praca zaczęła przynosić efekty w klasie szóstej. Wówczas otrzymał stypendium imienia Mikołaja Kopernika. W klasie siódmej znalazł się już w gronie najlepszych „studentów”. Podobnie rzecz miała się w klasie maturalnej, którą ukończył jako prymus. Józef Biba przystąpił do matury 14 czerwca 1880 roku. Egzamin zdał z wyróżnieniem, co umożliwiło mu staranie się o przyjęcie w poczet studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego. W październiku 1880 roku rozpoczął studia na Wydziale Teologicznym krakowskiej wszechnicy.Lata gimnazjalne Józefa Bilczewskiego pozostają jednym z ważniejszych okresów w życiu świętego. Ośmioletni pobyt i edukacja w Wadowicach musiały wywrzeć spory wpływ na kształtowanie charakteru nastoletniego chłopca, a później dorastającego mężczyzny. Trudności bytowe związane z utrzymaniem w średniej wielkości mieście – kilkadziesiąt kilometrów od rodzinnego domu – nauczyły młodego wilamowiczanina pokonywania przeciwności losu i wytrwałego, okupionego ciężką pracą, dążenia do zamierzonego celu. Słuszności powyższego wywodu dowodzi determinacja, jaką można śledzić u Bilczewskiego w czasie edukacji w wadowickim gimnazjum. Z ucznia raczej przeciętnego, w pierwszych latach nauki, już jako dojrzały młodzieniec zostaje prymusem szkolnym. Nie do przecenienia pozostaje wszechstronna wiedza wyniesiona ze szkoły średniej. Zawdzięczał jej m.in. znakomite przygotowanie humanistyczne, tak istotne podczas studiów teologicznych i jego dalszej kariery naukowej.
Wspomnienia bp. Adama Stanisława Krasińskiego: między rękopisem a publikacją
Authors: Prašmantaitė Aldona
Published: September 2014

Biskup diecezji wileńskiej Adam Stanisław Krasiński (1810–1891) dał się poznać nie tylko jako aktywny hierarcha Kościoła katolickiego, ale też jako zaangażowany uczestnik ówczesnego życia kulturalnego i literackiego. Za niedostosowanie się do instrukcji generalnego gubernatora Michaiła Murawjowa nakazującej wydanie okólnika potępiającego powstanie styczniowe Krasiński na początku lata 1863 roku został zesłany do Wiatki (obecnie Kirow). Zwolniony z wygnania został w 1883 roku, ale bez prawa powrotu do swojej diecezji, dlatego osiadł w Krakowie.Krakowski okres życia biskupa z twórczego punktu widzenia było bardzo aktywny. Od młodości interesując się literaturą, przygotował słownik synonimów polskich. W Krakowie zaczął również pisać wspomnienia. Po raz pierwszy pamiętniki biskupa wileńskiego – Wspomnienia – napisane w ojczystym języku polskim ukazały się w 1900 roku w krakowskiej gazecie „Czas”. W tym samym roku 1900 (lub też na początku 1901), wydawnictwo „Czas” opublikowało je jako książkę w nakładzie 150 egzemplarzy. We wspomnieniach są bardzo ciekawe szczegóły z historii zakonu pijarów, o położeniu Kościoła katolickiego na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów, które zostały zagarnięte przez imperium rosyjskie. Znajdujemy tam także wiadomości o literackich i intelektualnych realiach życia w Wilnie. Dwadzieścia lat wygnania opisał bardzo zwięźle, a życia w Krakowie po powrocie z wygnania nie wspomniał w ogóle.Artykuł pragnie zrekonstruować drogę Wspomnień biskupa wileńskiego od rękopisu do druku na początku wieku XX. Podczas odkrywania okoliczności tworzenia i publikowania Wspomnień ustalono, że w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie od 1917 roku znajduje się nie rękopis Wspomnień Krasińskiego, lecz wersja redakcyjna złożona z fragmentów autografu. Należy przyjąć, że oryginalne Wspomnienia nie zachowały się. Stanisław Estreicher (1869–1939), profesor na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie i współpracownik dziennika „Czas”, zredagował rękopis. Niewątpliwe jest, że część pamiętników Krasińskiego była wśród rękopisów przewiezionych w 1927 roku z Muzeum Polskiego w Rapperswilu do Biblioteki Narodowej w Warszawie. Adnotacja dawnego rękopisu Krasińskich w Rapperswilu pozwala stwierdzić, że jeden z nich był częścią wspomnień biskupa o jego latach spędzonych na wygnaniu. Przygotowujący Wspomnienia Krasińskiego do publikacji w 1900 roku Stanisław Estreicher nic o rękopisie Krasińskiego w Rapperswilu nie wiedział. Kiedy i jak rękopis Krasińskiego dostał się do muzeum w Rapperswilu nie jest oczywiste. Rękopis Wspomnień Krasińskiego został przekazany do Warszawy w 1927 roku do zbiorów Biblioteki Narodowej, gdzie zniszczony został w czasie Powstania Warszawskiego. Nie ma danych, które wskazywałyby, że w przyszłości można by było ów ostatni rękopis (lub jego kopię) gdzieś odnaleźć. Geneza Wspomnień biskupa wileńskiego Adama Stanisława Krasińskiego, historia konserwacji rękopisu oraz jego przygotowania do publikacji kryją więcej niż jedną tylko zagadkę.
Moralność jako uwaga. Słownik etyczny Iris Murdoch
Authors: Głąb Anna
Published: September 2014

The article approaches Iris Murdoch’s moral philosophy from the perspective of ethical cognitivism, according to which attention, rather than will, is the crucial moral category. At first the author presents a general outline of Murdoch’s ethics, focusing (1) on her interpretation of the relation between metaphysics and ethics and her concept of goodness and (2) her understanding of consciousness and imagination. This is followed (3) by Murdoch’s ethical dictionary in which the concepts of moral perception and (4) of attention (which Murdoch reconstructed from Simone Weil’s texts) play a most important role. Next, (5) the conception of morality as attention is set in the context of Murdoch’s neotheology and (6) her aesthetic views about art, which she conceives as a case of morals. Finally (7) the author presents three views on morality that can be derived from Murdoch’s novel The Bell.
Demythologizing Christian Philosophy: An Outline
Authors: Mezei Balázs M.
Published: September 2014

In this paper I investigate the tradition of “philosophy” and “philosopher” with respect to their importance in Christianity. I argue that the meaning of the traditional notion of philosophy as an abstract science has importantly changed. The reason for this is that the “cosmo-theological” character of traditional philosophy proved to be untenable. If this pattern is not valid in our days, then the question arises if the role of philosophy, as conceived during the Christian centuries, can be continued in and beyond our age. My answer has two aspects: on the one hand, the cosmo-theological character of philosophy needs to be explored or “demythologized;” on the other hand, Christian thought still has the potential to open itself to a future renewal. Thinking philosophically is a fundamental human feature, and I suggest that “trying to become wise,” the striving for the discovery and realization of the meaningfulness of reality is still the main concern of human beings reflecting on their historical existence today. In this sense, the encyclical letter of Fides et ratio by John Paul II offers guidance, inasmuch as its author calls for “courage” in thinking. Following this call, the present paper contends that the three mains tasks of a Christian philosophy today are as follows: 1. A sufficient understanding of the tradition determined by cosmo-theology; 2. A sufficient understanding of the importance of the trauma of totalitarianism of the twentieth century as the dividing line between tradition and contemporary reflections; and 3. A sufficient understanding of human beings striving to grasp the meaning of personhood in an open universe on the basis of the meaningfulness of reality.
Egzegeza filozoficzna. Trzy ilustracje
Authors: Grabowski Marian
Published: September 2014

In this article the author uses the method of philosophical exegesis for the Parable of the Sower and for Jesus ‘answer to the disciples question’ regarding the metaphorical nature of His teachings. The idea of this exegesis is such that biblical symbols are paralleled with philosophical and anthropological concepts. The anthropological project derived from the results of this interpretation is then confronted in two of its details with F. Ebner’s concept of word and D. von Hildebrand’s description of depth. This juxtaposition shows the possibilities of anthropological reflection engendered from a philosophical reading of Bible.
Fenomen nawrócenia – próba filozoficznego ujęcia
Authors: Karpiński Piotr
Published: September 2014

This paper attempts to study and to describe the experience of conversion that is an existential change, whose aim is to initiate a relation with God. Although the category of conversion is biblical and theological, it is also an anthropological notion. Hence, research on this phenomenon by means of the phenomenological method may result in the extension of the knowledge of humanity.The article consists of two fundamental parts. In the first one three examples of conversion, as an empiric basis for further research, are presented: St Augustine of Hippo’s, Cardinal John Henry Newman’s and Edith Stein’s. An investigation of their ways enables us to enter into the horizon of the experience of conversion and to understand its basic intuition. In this approach the conversion is comprehended as a radical turn on the road of searching for the truth. A converting person gains the consciousness of being on the supreme way to the truth.In the further part of the article, the investigations bring a more universal description of this phenomenon. Conversion is certainly not only the single event, e.g. the turning point. It is rather a process which has its ‘before’ and ‘after’. On the way leading to conversion one may find such phenomena as: the integrated life of the person, an experience of emptiness and dissatisfaction, the courage to break present horizons and a readiness to accept the unexpected. In turn, ‘after’ the conversion one may notice the following phenomena: an experience of one’s own limits, the consciousness of the Absolute and an experience of freedom.The paper culminates in the discussion about the comprehension of conversion in terms of the process of philosophy or the ontology of becoming. Such concepts as Hegelian dialectic, Aristotle’s theory of act and potency or Kierkegaard’s leap of faith are rejected. The way of converting man has its explanation in the categories of the religious development according to J. H. Newman.
Mikołaj Bierdiajew jako inspiracja dla filozoficznego myślenia o piekle
Authors: Pawliszyn Mirosław
Published: September 2014

In the discussion concerning the understanding of what hell is, the opinion of the Russian philosopher Nikolai Berdyaev is very important. He is strongly opposed to the attempts to rationalize the problem saying that, sooner or later, they breed fear and anxiety. Hell is pure subjectivity, the inability to go beyond the circle of our spirit’s constant torment. Therefore, hell is not related to objectivity. Rather, it is a total confinement, a state of helplessness. It is being imprisoned in time, which has no end, a dream, from which it is impossible to wake up. Thus, it is not the result of God’s decision, a punishment for committed sins. On the contrary, it is the result of choice, being in favor of your own loneliness. Ultimately, it will remain only a creation of our rationalization. Therefore, we must have hope (which perhaps will be false) that hell does not exist.
O filozofii chrześcijańskiej. Kilka uwag z perspektywy historycznej i futurologicznej
Authors: Stachewicz Krzysztof
Published: September 2014

The article analyzes the concept of “Christian philosophy” from the perspective of its past and its future. First of all, there is revealed a multiplicity of senses and the meanings attributed to this concept. Their arrangement is one of the purposes of this text. Christian philosophy in the broad sense is a philosophy that permits indirect influences of Christianity; this is an idea created in Christian culture. However, strictly speaking Christian philosophy is a philosophy where we find an affirmative approach to the truth preached by Christianity. It is open to direct Christian inspiration. Twentieth-century revival of interest of religion in philosophy seems to foretell the future optimistically in the broad and narrow sense of Christian philosophy.
Cel czy tylko środek? O relacjach międzyludzkich w filozofii św. Augustyna
Authors: Zarych Maciej
Published: September 2014

This paper analyzes the Saint Augustine ethic of the relations between people. After a brief reconstruction of his philosophical “system”, the paper analyzes the distinction taken from the text: On Christian Doctrine between two kind of relations: uti and frui. Finally the Author compares St. Augustine’s philosophy with the philosophy of Martin Buber. The author claims that it is impossible to create any real ethic when one thinks that the other man is only means not the end.
Człowiek i jego wolności
Authors: Zuziak Władysław
Published: September 2014

In this paper I present the limitations for the development of human beings that result from the understanding of the term freedom which is present in some contemporary philosophical conceptions. Projects of negative freedom developed by liberalism, naturalism and postmodernism are successively discussed and, in the final part, confronted with Christian positive freedom. It is emphasized that each discussed proposition of negative freedom leads to further “enslavement” and only the freedom that is based on identification and affirmation of one’s values and aims can lead to an authentic, free and, at the same time, responsible individual development. Furthermore, such a freedom “opens” a person for the other people and provides a better basis for creating a just social order. The aim of this paper is also to prove, that such a conception of freedom is more coherent with the spontaneous, dynamic human nature than the defeatist views of some postmodern philosophers, and also, that it explains the achievements of human culture far better than they do.However, in order to be legitimated, this conception needs reference to the transcendence. Without assuming a perspective of infinity, all our decisions would be meaningless. As human beings we a free to make a choice. Either to make decisions so that our lives and decisions will constitute a world of meaning, or, by escaping from decision making, we agree to chaos and uncertainty.
Gleichheit der Rechte und Pflichten im Denken Karol Wojtyłas
Authors: Waleszczuk Zbigniew
Published: September 2014

In his chief work Person and act concerning the transcendent virtue of natural ethical norms, the author, Cardinal Karol Wojtyła, stresses the autonomous decision of the single person and thereby his own responsibility. This results in a deepened comprehension of what freedom of the human being really means. Only the conception of a balance between rights and duties of man will protect our own freedom and dignity. In Cardinal Wojtyła´s philosophy we can implicitly find the current answer to the problem of equality, which can´t be solved without the transcendent outlook. The article is limited to three parts: 1. Sources of Karol Wojtyła´s philosophy; 2. The role of conscience as legislator for the person; 3. Equality of rights and duties as moral imperative of human acts. We can describe Karol Wojtyła´s thinking as an emphasizing on the transcendent perspective as well as an equal estimation of responsibility compared to rights and liberties. Karol Wojtyła´s philosophy gives us a current answer to present challenges also concerning the problem of equality, which can´t be solved without transcendent outlook.
“¿Quién nos llevará al cielo?” El doloroso tránsito del Barroco a la Ilustración en Hispanoamérica
Authors: García-Huidobro Joaquín
Published: September 2014

European cultural movements of the seventeenth to nineteenth centuries arrived at the New World and had a decisive influence on the way of being American. This article deals with the way in which the Baroque and Enlightenment were applied in Latin America. Taking art and law as examples, it is shown that, during the Baroque, a very original culture was developed, where the creativity of the Indians and the mestizos could be expressed in many different ways. The art and law that were developed in America until the mid-eighteenth century constitute a valuable fusion between European and pre-Columbian elements, and does not merely limit itself to repeat Old World models. On the other hand, with the advent of Enlightenment, the American world was obliged to be subdued to strict rationalist canons, expressed by neoclassical art and, in the nineteenth century, by statutory codification and constitutionalism. These European cultural trends were characterized, in America, for its elitism, in such a way that they led to the exclusion of all prominence to popular classes (Indians as well as mestizos) in artistic creation and severely limited the role of traditional customs in lawmaking.
Argument z niedoskonałości i zła w kontekście sporu o ewolucję i inteligentny projekt
Authors: Sagan Dariusz
Published: September 2014

Intelligent design theory claims that certain biological and cosmic phenomena were designed by an intelligent being, which could just as well be natural and supernatural, and that this design is scientifically detectable. Critics often point to the imperfection of biological structures and presence of evil in the world of nature, which – according to them – unequivocally bespeaks against the intelligent design theory and, at the same time, for the theory of evolution, which is for them the only reasonable explanation of these phenomena. It turns out, however, that this argument is untenable because intelligent design theory does not exclude imperfect designs and evil in nature. The intelligent being postulated by that theory has neither to be an exquisite designer nor to possess supreme moral attributes, and even if it were the case, then the imperfection and evil could still be justified without any appeal to the theory of evolution.
Pytanie o istotę koniecznego związku, o jakim mówi treść Kartezjuszowej zasady:myślę, więc jestem
Authors: Rożdżeński Roman
Published: September 2014

Cartesian rule cogito ergo sum is like a foundation of all Rene Descartes’s philosophy. It points to the essential relationship between subject’s own thinking and his being. How are we to understand that relationship? A thoughtful approach to that brings us to the conclusion that our being – mentioned in the Cartesian rule – must inevitably possesses a proper complex structure. This is so because our present thinking is possible at all for us only thanks to our participation in that specifically given being. Analyses carried out in this paper aim at showing how our thinking is necessarily conditioned by that complex way of being where the essence of our existence is being realized.
Наука и религия: два образа веры
Authors: Moiseev Vyacheslav
Published: September 2014

The article is devoted to the problem of justification in the science and religion. Examples of different procedures of justification are described. Their general structure is investigated. A comparative analysis of the scientific and religious procedures of justification is demonstrated. It is concluded that science and religion express themselves as two though different, but quite comparable strategies of cognitive justification.
The real Beauty as Spirit of Facts. The World by A. F. Losev
Authors: Voskresenskaia Janna
Published: September 2014

A. F. Losev is one of the latest authors, whose thought belongs to what is commonly called the Russian Silver Age. Inspired by V. Solv’ev’s theories, platonic and neoplatonic philosophies and the Orthodox Christianity, he gave to the world one of the most complex and full fusion of the Occidental and the Oriental ways of thinking. An undeniable debt he has with Plato, Plotinus, Dionysius, Nicholas of Cusa, but also with Hegel, Schelling, Husserl and other European classics, must be approached to his onomatodox observance and to a completely autonomous thought he creates using these precious sources.The concept of beauty is one of the intrinsic elements of his ontological theory. Losev describes the world as a revelation of the First Principle that, gradually, becomes concrete, installing by itself what we call facts. This all-encompassing Father of the whole existence is both hidden and present at every moment of the world’s life. The essay The real beauty as spirit of facts. The world by A. F. Losev analysis the essence of beauty as presented by A. F. Losev, starting from the structure of his dialectics.The dialectical method, as it is used by this great Russian philosopher, shows the connection between the logical-ontological elements that compose the universe and the human thought about it. As the First Principle becomes single things (or facts, as Losev call it) the beauty becomes a sign of its presence in each of fact, as it reveals a simple presence of the life in the world. Indeed, the First Principle, that is God, is the only real source of life and beauty reflects the presence of the Holy Spirit that keeps and furthers the life on the Earth. This is why, as to Losev, Beauty is a mirror of Sanctity and Love.Aesthetics is one of the most important parts of Losev’s theory that cannot be properly called “system”. His Dialectics of the Artistic Form (1927) begins with the presentation of the main categories of thought showing the big role that the forms, reminding the Plato’s inspirations, play in his aesthetical theory. These perfectly delineated and living shapes of being (which root is formless and unknowable) can be caught and expressed by the arts. The Beauty can be seen where the archetype is captured in the hand-created types. His masterpiece Dialectics of myth gives the most complete picture of Losev’s theory of beauty so that this work is the real heart of this essay.The real life showing and glorifying its own Principle and His Spirit, that is the real Beauty for Losev.
René Descartes’a koncepcja pewności moralnej a argumenty sceptyków
Authors: Sołtysiak Marek
Published: September 2014

The ambiguity of the expressions used in Descartes’ writings, and particularly those, which concern sceptical arguments, has been the reason for accusing him of leaning towards scepticism and atheism. In reality Descartes’ relation to scepticism was unequivocal. For the purpose of metaphysical certitude he used sceptical arguments only to derive knowledge from what otherwise could only have been considered probabilities. These sceptical arguments however, concerning moral certitude, were only used to provide examples of situations, in which a judgment about something was considered real and was in fact false, but nevertheless was possible (and even easy) to overcome.When one takes into account sceptical arguments concerning sensual knowledge, then according to Descartes, they had only a small impact on our everyday life. In everyday practice we spontaneously use a method of practical reasoning which avoids the risk of error, and which guarantees the highest probability of avoiding illusion and connected with it – a mistake in knowledge recognition.When it comes to the hypothesis of life as a dream, we should distinguish its presence in methodological doubt and its functionality within the framework of moral certitude. In the search of a foundation for metaphysical certitude it served Descartes’ to undermine the certitude of the existence of an external World; but in moral certitude it was of no significant importance. Above all, in reality – in opposition to a dream – we have the awareness of our domination and control over our bodies; this perception of reality is very clear to us. In addition we have what is called by us the awareness of the continuity of events, which allows us to distinguish between what happens in reality and what is occurring within us when we dream. One could say, that we daily spontaneously overcome scepticism, both at the level of reduced reliability on the credibility of our senses and at the level of the hypothesis of life as a dream.
Paula Ricoeura teoria wybaczania a problemy winy, kary i tożsamości osobowej
Authors: Kaplita Marek
Published: September 2014

This paper contains a polemical analysis of the conception of forgiveness as presented by Paul Ricoeur in his book Memory, history, forgetting, where he defines forgiveness as a liberation of a person from his or her past deed. My main objection is that he mixes up philosophical and theological discourses, which makes his theory paradoxical and vague. I attempt to resolve antinomies of Ricoeur’s view and propose the conception that is based on entirely philosophical, rational argumentation. My principal purposes are, firstly, to present forgiveness as a merely human phenomenon that can be understood without referring to Transcendence and, secondly, to bring out the distinction between an act of forgiveness and a releasing from a punishment which belongs to the order of political institutions and law.
Tożsamość religijna Czesława Miłosza i jego gnostyckie inspiracje
Authors: Kunisz Krzysztof
Published: September 2014

The writings of Czesław Miłosz, who was influenced by Gnosis, concern universal questions regarding the experience of human existence in the world, and verify modern view of reality and the matter of human religiosity.The article is focused on the influence of Manichaeism and Gnosticism on Miłosz’s works. Each part of it – there are eight of them – concerns a different aspect of the poet’s religious reflection.Miłosz’s religious inspirations, his conception of God and the Devil, the poet’s theosophical reflection, the problem of erosion of religious imagination, the experience of Determinism in the world, and the idea of resurrection of all beings are all presented in the article. The two last parts concentrate on the matter of religious identity of Miłosz himself, trying to determine whether he was a Catholic or not.In the article’s conclusion, the writings of Miłosz are presented as an integral religious and metaphysical project. The writer himself is presented as a Christian seeking for the truth about reality.
Am „Leitseil des Wortes” zum Verständnis des Menschen. Denken mit Ferdinand Ebner und Józef Tischner
Authors: Skorulski Krzysztof
Published: September 2014

The question of the human being remains as topical as ever in spite of or even because of actual developments. We try to tackle this problem with two philosophers who focus on the subject of the „human being”: Józef Tischner and Ferdinand Ebner. Without doubt, the strength of Tischner (the Polish „philosopher of Solidarity”) is his ability to identify the main questions of his time; while Ebner’s strength is his method of „holding onto the rope of the word”. So we take advantage of each one’s strengths: we apply Ebner’s method to Tischner’s themes, to better understand the dialogical concept of the human person, an intrinsic aspect in the thought of both. First we present what it means to „hold onto the rope of the word”. For Ebner, the primordial characteristic of the human is that „man has the word”, so the „holding onto the rope” of this word means to see the human always in a dialogical, existential, actual, true and loving way, and to remain open to the „transcendent” dimension. We analyse further three of Tischner’s most important themes: „the good”, „freedom” and „hope” while „holding onto the rope of the word”. This lets us see some facts with remarkable clarity: that „the good” (primal in the human being himself) appears to us only in word (in relation), so „I and Thou” can be good only in relation to one another, not in „«I»-aloneness”. Freedom and hope are likewise possible only in an interpersonal „I-Thou” context and they become real in the word. In order to speak about them in depth, we must employ the concept of the word; we must „hold on the rope of the word”.
Dialogiczność wiary: Tomáš Halík, Joseph Ratzinger i Józef Tischner
Authors: Manikowski Maciej
Published: September 2014

In the philosophical analysis of the fenomen of faith, especially in the context of the man in whose life the faith is the response, we concluded that faith has the dialogical character, that means that faith existed only in the dialog – in the dialog with God, in the dialog with another man, in the dialog with community. The dialogical faith points that the man, like in the patristic and contemporary orthodox theology, is the being which exists only for the another, and existed in that kind it is truly the person. This is also the main thesis of the philosophy of dialogue.
O relacji między wiarą a wiedzą w myśli Włodzimierza Sołowjowa. Uwagi tłumacza
Authors: Obolevitch Teresa
Published: September 2014

The essay is an introduction to the Polish translation of Vladimir Solovjev’s article entitled Faith, reason and experience. In the metaphysical and epistemological perspective Solovjev considered faith, reason and experience as three stages of the process of cognition. On the other hand, in the methodological perspective three mentioned categories are regarded as correlates of religion, philosophy and science. Solovjev demanded connection of faith, reason and experience (and properly, theology, philosophy and science) and creation of the system of the integral knowledge.
Ferdinand Ebner und der Platz der Dialogphilosophie in dem katholischen Denken des zwanzigsten Jahrhunderts
Authors: Skorulski Krzysztof
Published: September 2014

It seems unusual even in some Catholic circles to speak of the philosophy of dialogue in the Catholic context. Nevertheless, the purpose of this article is to show that the dialogical way of thought not only has a Catholic originator – Ferdinand Ebner – but also a fixed place in the heart of Catholic thinking. We identify dialogical thinking here neither as an affiliation to a specific group of thinkers, nor as directly discussing the subject of dialogue/communication, but rather whether such thought conforms to the dialogical principle. We present this principle on the basis of the „fundamental thought” found in Ebner’s, The Word and the Spiritual Realities and we explain it further on the basis of his „word” concept. However, the rudiments of dialogical thinking can be found even before the „dialogical turn”. Plato and Augustine are the earliest, classical examples, and we present as its later forerunners Hamann, Baader, Humboldt, Feuerbach and Kierkegaard. As an illustration of the mysterious impact of the dialogical principle on Catholic thought we mention a few such authors who make direct reference to Ebner: Romano Guardini, Gabriel Marcel (together with Emmanuel Mounier), and the theologians Karl Rahner and Hans Urs von Balthasar. The main concern is not to look for Ebner’s impact on these thinkers, but to see the presence of the dialogical principle in their writings. Furthermore, we try to show the influence of the dialogical principle on the documents of Vatican II (especially Dei Verbum). This will demonstrate that indeed there is a significant correspondence between „Catholic” thinking and „dialogical” thinking.
O teorii kulturowego doboru grupowego na przykładzie analizy rozwoju chrześcijaństwa w cesarstwie rzymskim
Authors: Załuski Wojciech
Published: September 2014

The goal of the paper is to evaluate a theory of cultural group selection, i.e. a theory which purports to explain an evolution of cultural artefacts (e.g. religious beliefs or ethical ideas). In order to realize this aim, the concept of the explanatory power of a theory T is introduced in the paper. The concept allows for two parameters: the extent of a theory, i.e., a quantity of phenomena explained by this theory, and a quantity of alternative theories explaining in an at least prima facie plausible way phenomena that belong to the extent of theory T. The argumentation pursued in the paper is supposed to justify three main claims: that the extent of the theory cultural group selection is not universal (because it does not embrace, e.g., scientific ideas); that there are other theories which explain plausibly the evolution of cultural artefacts; and that the two first claims do not undermine the value of the theory of cultural group selection. The last part of the paper is connected with the third claim: it is a case-study of the spread of Christianity in the Roman Empire; the study is based on the theory of cultural group selection and is to serve as an exemplification of a more general thesis which says that it is the competition of religious beliefs that can be especially fruitfully modeled by means of the theory of cultural group selection.
Autentyczność zawiedzionych nadziei, czyli o wygasaniu pewnego moralnego ideału w ponowoczesnym społeczeństwie masowym
Authors: Żardecka-Nowak Magdalena
Published: September 2014

This paper considers the currency of the ideal of authenticity and its ethics. This issue is connected with various aspects of subjectivity, identity, ego, autonomy, individualism, etc. Each of these notions is defined in many different ways and each is considerated in relation to various theories, which, in turn, creates many theoretical problems areas with numerous intricacies. This paper does not aim at mentioning all of them, let alone presenting them in greater detail. It is to show some hidden presuppositions of the ideal of authenticity, to unveil the political ambiguity and even the paradoxical nature of this seemingly unquestionable ideal, especially in the contemporary intellectual and cultural context.
Sztuka jako wyraz afirmacji świata za pośrednictwem ciała. Ujęcie Maurice’a Merleau-Ponty’ego
Authors: Bilik Grażyna
Published: September 2014

The main topic of Maurice Merleau-Ponty’s philosophical consideration is the problem of carnality: the status of the human body, understanding (in this context) of consciousness and placing a human being in the background of everlasting conflict concerning the relation between the body and the soul. A man is perceived here as embodied  consciousness and this is the statement which breaks the above mentioned dichotomy.Marleau Ponty emphasizes the meaning of the human body, which becomes a basic tool of perceiving reality, and the contact with it. Owing to the body, a human being can get to know the universe, make a relationship with it, create. This relation has primary, direct, pre-reflective character.The body is able to read and process a large variety of relations and meanings present in the world of things. Nevertheless, in perceiving them the body meets barriers which result from physical limitations. There are areas inaccessible for senses, and consequently some aspects of reality remain invisible.This gap in the access to the world is completed by the art. This is what plays a huge role in experiencing human existence, according to Maurice Marleau Ponty. In his book Eye and Mind he states that painting can show what is invisible, and at the same time complete dynamic and ambiguous structure of Being, which consists of: both a man perceived as emboddied consciousness and all what surround them. Within reality understood in this way there is a constant permeation of levels and areas of interaction, and as a result interpretation and creation of new sense.
Człowiek we wnętrzu metafor
Authors: Kot Dobrosław
Published: September 2014

The subject of the article is a role of metaphor In Jozef Tischner’s philosophy. In late seventies he shaped an idea of „thinking within metaphor”, which was an essential modification of phenomenological method Tischner used before. Metaphorizing is not only an unliterally language expression, but also the metaphysical statement, that the world an human experience cannot be described in strict concepts. Metaphors and symbols have their own logic and hermeneutics, which shows their inner tensions. I proposed a new approach to Tischner philosophy, which allows unveil this „life of metaphor”.