Μέτρηση οστικής πυκνότητας και δεικτών οστικού μεταβολισμού σε εφήβους
Authors: Σαρρά Αικατερίνη 
Published: August 2021

Η επιτάχυνση του οστικού μεταβολισμού κατά τη διάρκεια των εφηβικών χρόνων καθιστά την εφηβεία εξαιρετικά σημαντική για την ανάπτυξη των οστών. Η μελέτη όμως των φυσιολογικών αλλαγών που συμβαίνουν στην εφηβεία και των παραγόντων που τις επηρεάζουν παραμένει ελλιπής ειδικά στην Ελλάδα όπου δεν έχουν ακόμα δημιουργηθεί φυσιολογικές καμπύλες αναφοράς για την οστική πυκνότητα στον εφηβικό πληθυσμό, ενώ παγκοσμίως τα στοιχεία είναι επίσης περιορισμένα. Αντίστοιχες και ακόμα περισσότερες είναι οι ελλείψεις για τους δείκτες οστικού μεταβολισμού. Στόχος της παρούσας διατριβής δεν ήταν η δημιουργία τέτοιων δεδομένων αναφοράς, αλλά η μελέτη της οστικής πυκνότητας και των δεικτών οστικού μεταβολισμού και η αποτύπωση της φυσιολογικής τους διακύμανσης σε υγιή κορίτσια που διανύουν την εφηβεία. Σε έναν πληθυσμό 60 υγιών εφήβων κοριτσιών ηλικίας 10-19 ετών, μετρήθηκε η οστική πυκνότητα στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης (L1-L4 Total BMD) και στο μηριαίο (Total Hip BMD) με τη μέθοδο DEXA (Dual Energy X-Ray Absorptiometry). Ως δείκτες οστικής παραγωγής επιλέχθηκαν τα BAP, Osteocalcin και P1NP, ενώ ως δείκτης οστικής απορρόφησης το CTX. Μελετήθηκε επίσης το σύστημα OPG και sRANKL το οποίο αντανακλά την ενεργοποίηση των οστεοκλαστών. Με την φυσική εξέταση προσδιορίστηκε το στάδιο ενήβωσης κατά Tanner στο εφηβαίο και στους μαστούς, ενώ καταγράφηκε το ατομικό ιστορικό καταγμάτων, εμμηναρχής, συχνότητας εμμήνου ρύσεως, συστηματικής άθλησης, το οικογενειακό ιστορικό καταγμάτων και οστεοπόρωσης, καθώς και η σχέση τους με την οστική πυκνότητα και τους δείκτες οστικού μεταβολισμού. Αξιολογήθηκε το βιοχημικό και ορμονικό προφίλ των εφήβων που περιλάμβανε ορμόνες που σχετίζονται με την έναρξη και εξέλιξη της εφηβείας δηλαδή την οιστραδιόλη, LH,FSH και IGF-I καθώς και παράγοντες που σχετίζονται με τον οστικό μεταβολισμό δηλαδή Ca, P,Cr, PTH, καλσιτονίνη και βιταμίνη D (25OHVit D). Επιπλέον, διερευνήθηκε η συσχέτιση των υπό μελέτη παραγόντων με τις διατροφικές συνήθειες των εφήβων σε ότι αφορά στην πρόσληψη ασβεστίου και βιταμίνης D καθώς και με τις διάφορες παραμέτρους της φυσικής κατάστασης του μελετώμενου πληθυσμού. Για την αξιολόγηση των διατροφικών συνηθειών χρησιμοποιήθηκε ένα ερωτηματολόγιο συχνότητας κατανάλωσης τροφίμων σε συνδυασμό με μία τριήμερη καταγραφή των διατροφικών συνηθειών. Η φυσική δραστηριότητα προσδιορίσθηκε με το ερωτηματολόγιο επταήμερης ανάκλησης δραστηριοτήτων, ενώ οι παράμετροι της φυσικής κατάστασης αξιολογήθηκαν με τις δοκιμασίες του EUROFIT (European Physical Fitness Test Battery). Η πολυπαραγοντική ανάλυση ανέδειξε το στάδιο ενήβωσης κατά Tanner για το εφήβαιο, και το Δείκτη Μάζας Σώματος ως ανεξάρτητους, θετικούς προγνωστικούς παράγοντες της οστικής πυκνότητας στην σπονδυλική στήλη και στο μηριαίο, ενώ την έλλειψη της 25OH βιταμίνης D ως αρνητικό. Η μέση ημερήσια πρόσληψη των εφήβων για το ασβέστιο ήταν 686 mg και για την βιταμίνη D 41,7 IU, ενώ σύμφωνα με τις συστάσεις του Συμβουλίου Τροφίμων και Διατροφής (Food and Nutrition Board (FNB), Institute of Medicine, National Academies), oι συνιστώμενες ημερήσιες ποσότητες ασβεστίου στους εφήβους ανέρχονται στα 1300 mg και βιταμίνης D στις 600 IU. Νι παράγοντες αυτοί δεν βρέθηκε να συσχετίζονται με τα L1-L4 Total BMD και Total HipBMD αλλά σημαντικό εύρημα της παρούσας μελέτης αποτέλεσε ότι στο συγκεκριμένο πληθυσμό μόνο το 11,7% των εφήβων κατάφερναν να λαμβάνουν την απαραίτητη ποσότητα ασβεστίου και το 31,7% των εφήβων δεν είχαν φυσιολογικά επίπεδα βιταμίνης D σύμφωνα με τα νέα κριτήρια της Αμερικάνικης Ακαδημίας Παιδιατρικής. (Φυσιολογική βιταμίνη D : > 20ng/ml ή >50nmol/L) Η χρονολογική ηλικία αποτέλεσε ανεξάρτητο προγνωστικό παράγοντα μόνο της οστικής πυκνότητας στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης, ενώ τα επίπεδα στο αίμα του ασβεστίου και του φωσφόρου, καθώς και οι ώρες που αφιέρωναν οι έφηβες σε συστηματική άθληση και η μυϊκή δύναμη αποτελέσαν ανεξάρτητους προγνωστικούς παράγοντες της οστικής πυκνότητας μόνο στο μηριαίο. Η οστική πυκνότητα και στα δύο υπό μελέτη τμήματα του σκελετού συσχετίστηκε στην μονοπαραγοντική ανάλυση με χαμηλότερα επίπεδα των δεικτών οστικού μεταβολισμού BAP, οστεοκαλσίνη, CTX και P1NP. Η οστεοκαλσίνη, η οποία αποτελεί την αφθονότερη μη κολλαγόνα πρωτεΐνη των οστών, βρέθηκε να είναι ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας των υπόλοιπων δεικτών οστικού μεταβολισμού (BAP, CTX και P1NP), αναδεικνύοντας την άρρηκτη σύνδεση ανάμεσα στις δύο διαδικασίες της οστικής ανακατασκευής, δηλαδή της παραγωγής και της απορρόφησης. Η μονοπαραγοντική ανάλυση δεν ανέδειξε κάποια στατιστικά σημαντική σχέση ανάμεσα στους δείκτες OPG και sRANKL και τις υπόλοιπες παραμέτρους της μελέτης, ενώ ηOPG αναδείχθηκε ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας του P1NP. Συμπερασματικά, η επιτάχυνση του οστικού μεταβολισμού στα αρχικά στάδια της εφηβείας όπως αναδεικνύεται από την αύξηση των επιπέδων των δεικτών οστικού μεταβολισμού, προκαλεί αντίστοιχη αύξηση της οστικής πυκνότητας, γεγονός που γίνεται τελικά εμφανές στα μετέπειτα στάδια της εφηβείας όταν οι δείκτες έχουν ήδη αρχίσει να μειώνονται, και συνεχίζεται με χαμηλότερο ρυθμό μέχρι την απόκτηση της κορυφαίας οστικής πυκνότητας στην ενήλικο ζωή. Θεωρήθηκε σκόπιμο να σημειωθεί πως τα αποτελέσματα της μελέτης αυτής είναι ενδεικτικά και θα πρέπει να ισχυροποιηθούν με την εφαρμογή μακροχρόνιων ερευνών σε μεγαλύτερο δείγμα εφηβικού πληθυσμού.