Μετασχηματιστική διακυβέρνηση
Authors: Σάββας Ιωάννης 
Published: August 2021

Η παρούσα διδακτορική διατριβή επικεντρώνεται στη Δημόσια Διοίκηση (ΔΔ) και τη δυνατότητα μετασχηματισμού της λειτουργίας της, ώστε αυτή να καταστεί ικανή να επιτελέσει το ρόλο της σε σχέση με το εξωτερικό της περιβάλλον. Το ζήτημα της αναδιοργάνωσης της λειτουργίας της ΔΔ δεν είναι καινούργιο. Είναι πάντα στόχος για όλες τις κυβερνήσεις παγκοσμίως. Αποκτά όμως έναν πιο επιτακτικό χαρακτήρα όταν οι οικονομικές συνθήκες επιδεινώνονται. Αφορά κυρίως τη φιλοσοφία διοίκησης των δημόσιων οργανισμών και τον προσανατολισμό σε υπηρεσίες που ωφελούν τους πολίτες και τις επιχειρήσεις προσβλέποντας στην οικονομική ανάπτυξη και την ευημερία. Παράλληλα τα τελευταία χρόνια συνδέεται και με την τεχνολογία, καθώς βρίσκεται σε εξέλιξη το επιστημονικό πεδίο της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης, της ανάπτυξης και εισαγωγής συστημάτων Πληροφορικής και Επικοινωνιών στο Δημόσιο τομέα. Ο μετασχηματισμός της ΔΔ είναι μια συνεχής και δυναμική διαδικασία, η οποία απαιτεί συνεχή παρακολούθηση και αλλαγές. Και αυτό όχι μόνο επειδή οι εξωτερικές συνθήκες (οικονομικές-πολιτικές) μεταβάλλονται συνεχώς, αλλά επειδή αυξάνονται παράλληλα οι προσδοκίες και οι απαιτήσεις των πολιτών και των επιχειρήσεων και βελτιώνονται οι τεχνολογικές εφαρμογές, οι οποίες μπορούν να προσφέρουν γρήγορες, εύκολες και ασφαλείς λύσεις. Στο πλαίσιο αυτό είναι πάντα επίκαιρη η πρόταση μιας μεθοδολογίας και εργαλείων μετασχηματισμού, τα οποία θα μπορούν να εμπλουτίζονται και να διαφοροποιούνται, ώστε να ενσωματώνουν σε κάθε χρονική στιγμή ζητούμενα των συμμετεχόντων.Επιχειρώντας να προτείνει μια τέτοια μεθοδολογία και εργαλεία, η διατριβή αυτή, εκκινεί από τη μελέτη της λειτουργίας της ΔΔ. Πραγματοποιείται μια ανασκόπηση στα πρότυπα λειτουργίας, κυρίως ανά την Ευρώπη και επιλέγεται τελικά αυτό που περιλαμβάνει και την Ελληνική ΔΔ, καθώς αυτή χρησιμοποιείται ως περίπτωση μελέτης. Η πρόταση για μετασχηματισμό βασίζεται στη θεωρία των Συστημάτων Γνώσης και για αυτό το λόγο: η λειτουργία της ΔΔ στο συγκεκριμένο πρότυπο αναλύεται, μοντελοποιείται και τελικά τυποποιείται σε μια οντολογία. Η οντολογία αυτή δοκιμάζεται στην πράξη σε πολλές διαδικασίες που αφορούν, όχι μόνο ένα συγκεκριμένο οργανισμό, αλλά σε κάποιες περιπτώσεις το σύνολο των φορέων της Ελληνικής ΔΔ. Εμπλουτίζεται με αυτό τον τρόπο με οντότητες και ιδιότητες ώστε να μπορεί να περιγράψει οποιαδήποτε διαδικασία-υπηρεσία. Επειδή εξαρτάται μόνο από βασικές συνιστώσες της λειτουργίας της διοίκησης μπορεί να περιγράψει διαδικασίες οι οποίες μεταβάλλονται λόγω μεταβολών στο θεσμικό πλαίσιο ή τη διοικητική πρακτική. Η οντολογία αποτελεί τη Βάση Γνώσης για τη μελέτη των χαρακτηριστικών που πρέπει να παρακολουθούνται και είναι απαραίτητο να μεταβάλλονται, όταν απαιτηθεί.Η απαίτηση μεταβολής εμφανίζεται συνήθως όταν διαπιστώνεται μια δυσλειτουργία, μια αδυναμία δηλαδή ανταπόκρισης σε ζητούμενα των συμμετεχόντων, της πολιτικής ηγεσίας, των πολιτών, των επιχειρήσεων. Είναι όμως στην πραγματικότητα μια απόκλιση από στόχους που έχουν τεθεί. Για την περίπτωση της ΔΔ, όπως εξετάζεται στην παρούσα διατριβή, οι στόχοι εκφράζονται συνήθως μέσα από το θεσμικό πλαίσιο, το οποίο η ΔΔ καλείται να εφαρμόσει. Να διεκπεραιώσει δηλαδή αποτελεσματικά και αποδοτικά τα ζητούμενα που έχουν τεθεί από τις διατάξεις που διέπουν τη λειτουργία οργανισμών και οργανικών μονάδων. Οι γενικοί αυτοί στόχοι βέβαια, μπορούν και πρέπει να εξειδικεύονται επιτρέποντας μια πιο αναλυτική παρακολούθηση των δράσεων που κάθε οργανική μονάδα επιτελεί. Η διατριβή προτείνει εδώ μια ομάδα μεταδεδομένων, στοιχείων δηλαδή που πρέπει να τηρούνται, ώστε να μπορούν να παρακολουθούνται οι παραπάνω δράσεις. Η ομάδα μεταδεδομένων στηρίζεται στο πρότυπο λειτουργίας που τυποποιήθηκε με την παραπάνω οντολογία και αξιοποιεί τα διεθνή πρότυπα μεταδεδομένων που άλλες ΔΔ χρησιμοποιούν ανά τον κόσμο, κυρίως από χώρες με παράδοση στη μέτρηση της επίδοσης δημοσίων υπηρεσιών και οργανισμών.Το ερώτημα που περαιτέρω γεννάται βέβαια, είναι πως μπορεί τώρα να αποδοθεί ένα αναγνωρισμένο πρόβλημα δυσλειτουργικότητας σε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά λειτουργίας. Ο αλγόριθμος που προτείνεται στη διατριβή τοποθετεί τα στοιχεία και υποστοιχεία της παραπάνω ομάδας μεταδεδομένων σε ιεραρχική μορφή και με μια απλή συνθήκη ερευνά μέσα σε αυτά τα στοιχεία για να εντοπίσει τη ρίζα του προβλήματος. Έχοντας προσδιορίσει επακριβώς και σε τόσο αναλυτικό επίπεδο το πρόβλημα είναι τώρα δυνατή η διερεύνηση εναλλακτικών λύσεων. Οι λύσεις αυτές αφορούν κυρίως την εισαγωγή συστημάτων πληροφορικής και επικοινωνιών. Η πρόταση για την εισαγωγή τέτοιων συστημάτων γίνεται εδώ μόνο σε επίπεδο πλαισίου (contextual) και εννοιολογικό (conceptual) επίπεδο. Η οντολογία τυποποίησης διαδικασιών και εγγράφων της ΔΔ χρησιμοποιήθηκε για να τυποποιήσει διαδικασίες, τόσο σε επίπεδο πειραματικό, όσο και σε επίπεδο υλοποίησης έργου για διαδικασίες του υπαλληλικού κώδικα. Σήμερα χρησιμοποιείται για την μοντελοποίηση διαδικασιών ενός Ελληνικού Δημόσιου Οργανισμού. Επιπλέον χρησιμοποιήθηκε από ανάδοχο έργου για να κατασκευαστούν δομημένοι διάλογοι καθοδήγησης επενδυτών για ενδεχόμενες επενδυτικές ευκαιρίες. Ο αλγόριθμος δοκιμάστηκε σε ένα δημόσιο οργανισμό για να προσδιορίσει προβλήματα και να προτείνει λύσεις, αξιοποιώντας δεδομένα από συνεντεύξεις με στελέχη του δημοσίου.Η Μετασχηματιστική Διακυβέρνηση αποτελεί μια πρόκληση για όλες τις κυβερνήσεις κρατών που αντιλαμβάνονται τις ανάγκες προσαρμογής της ΔΔ σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο πλαίσιο. Η επιτυχής προσαρμογή δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά συναρτάται με οικονομική αποτελεσματικότητα, αποδοτικότητα και ποιότητα ζωής. Η διατριβή αυτή φιλοδοξεί να παρέχει μια λύση στην ανάγκη εύρεσης τρόπων αναδιοργάνωσης της ΔΔ. Είναι ευνόητο ότι τα εργαλεία που προτείνει μπορούν να εμπλουτιστούν με στοιχεία που απηχούν νέες ανάγκες και απαιτήσεις. Ενδεχόμενοι τρόποι εμπλουτισμού παρατίθενται στη μελλοντική έρευνα.