Διερεύνηση των μορφοσυντακτικών δεξιοτήτων ατόμων με σύνδρομο Down
Authors: Χαρτοματσίδου Ευσταθία 
Published: October 2023

Το σύνδρομο Down (Down Syndrome, DS) είναι μια γενετική ανωμαλία με συχνότητα εμφάνισης περίπου 1/800 γεννήσεις παγκοσμίως και θεωρείται μία από τις πιο συχνές αιτίες νοητικής αναπηρίας. Τα άτομα του συνδρόμου παρουσιάζουν διακριτά χαρακτηριστικά, όπως είναι οι ανατομικές παραλλαγές, η νοητική αναπηρία και η καθυστέρηση στην ανάπτυξη του λόγου. Έχει απασχολήσει ιδιαίτερα τους μελετητές του DS εάν η γλωσσική ανάπτυξη του συγκεκριμένου πληθυσμού μπορεί να χαρακτηριστεί αργή, αλλά φυσιολογική, ή εάν αποκλίνει από την τυπική ανάπτυξη. Οι συζητήσεις επικεντρώνονται κυρίως στο σύνθετο φαινοτυπικό προφίλ του συνδρόμου και στα σημαντικά ελλείμματα που εμφανίζουν τα άτομα με το σύνδρομο στην κατανόηση και την παραγωγή της γλώσσας έναντι των άλλων γνωστικών λειτουργιών. Πιο συγκεκριμένα, η πλειονότητα των μελετών υποστηρίζει ότι υπάρχει συγκεκριμένο μορφοσυντακτικό έλλειμμα στα άτομα με το σύνδρομο συγκριτικά με άλλες περιοχές του γλωσσικού συστήματος. Ωστόσο, η έρευνα για τις γλωσσικές δεξιότητες των ατόμων με DS στην ελληνική γλώσσα, και ιδιαίτερα στον μορφοσυντακτικό μηχανισμό, είναι περιορισμένη, και τα αποτελέσματα των ερευνών πολλές φορές είναι αντιφατικά, γεγονός που καθιστά τη διερεύνηση των μορφοσυντακτικών δεξιοτήτων στο συγκεκριμένο σύνδρομο απαραίτητη. Τα ευρήματα που θα προκύψουν από την εν λόγω διερεύνηση θα συμβάλουν στον εμπλουτισμό της σύγχρονης βιβλιογραφίας κυρίως στην κατανόηση της ανάπτυξης του λόγου, και ιδιαίτερα του μορφοσυντακτικού μηχανισμού, των ατόμων με το σύνδρομο Down στην ελληνική γλώσσα. Η παρούσα διατριβή στοχεύει στην εξέταση της παραγωγής και της κατανόησης συγκεκριμένων μορφοσυντακτικών φαινομένων της ελληνικής γλώσσας στα άτομα του DS σε σύγκριση με άτομα τυπικής ανάπτυξης, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν οι γλωσσικές δεξιότητες των ατόμων του συνδρόμου αποκλίνουν από την τυπική ανάπτυξη και σε ποια σημεία και εάν προκύπτουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που αποτελούν χαρακτηριστικά τουγλωσσικού φαινότυπου του συνδρόμου. Ακόμη, η έρευνα εξετάζει πιθανές συσχετίσεις, όπως εάν υπάρχει συσχέτιση μεταξύ της ηλικίας των συμμετεχόντων του συνδρόμου και άλλων δημογραφικών χαρακτηριστικών με την επίδοσή τους στις δοκιμασίες εξέτασης των μορφοσυντακτικών φαινομένων. Επιπλέον, εξετάστηκαν τα είδη των λαθών που εντοπίστηκαν στις απαντήσεις των ελληνόφωνων ατόμων με DS που συμμετείχαν στην έρευνα και έγινε προσπάθεια κατηγοριοποίησής τους. Στην έρευνα συμμετείχαν συνολικά 70 άτομα, εκ των οποίων τα 30 αποτέλεσαν την ερευνητική ομάδα και τα υπόλοιπα 40 αποτέλεσαν τις δυο ομάδες ελέγχου. Η ερευνητική ομάδα συγκροτήθηκε από παιδιά, έφηβους και ενήλικες ηλικίας 9.04-43.0 ετών. Η πρώτη ομάδα ελέγχου σχηματίστηκε με βάση τη νοητική ηλικία των ατόμων του συνδρόμου και αποτελούνταν από παιδιά τυπικής ανάπτυξης 5.02-7.04 ετών, ενώ η δεύτερη ομάδα ελέγχου σχηματίστηκε με βάση τις γλωσσικές επιδόσεις του συνδρόμου στις δοκιμασίες του εκφραστικού και του προσληπτικού λεξιλογίου και αποτελούνταν από παιδιά ηλικίας 4.0-5.0 ετών. Αρχικά, χορηγήθηκαν σε όλους τους συμμετέχοντες οι δοκιμασίες του εκφραστικού και του προσληπτικού λεξιλογίου, και στη συνέχεια οι δοκιμασίες της μορφοσύνταξης. Συγκεκριμένα, για την κατανόηση χορηγήθηκαν οι δοκιμασίες των αντωνυμιών, του αορίστουκαι των αναφορικών προτάσεων, ενώ για την παραγωγή επιλέχθηκαν οι δοκιμασίες των ερωτηματικών και των αναφορικών προτάσεων. Τα αποτελέσματα που προέκυψαν από την ανάλυση των δεδομένων δείχνουν ότι η ομάδα με σύνδρομο Down παρουσίασε χαμηλότερες επιδόσεις συγκριτικά με την πρώτη ομάδα ελέγχου, την ομάδα που δημιουργήθηκε με βάση τη νοητική ηλικία, σε όλες τις υπό εξέταση δοκιμασίες. Ωστόσο, η σύγκριση με τη δεύτερη ομάδα ελέγχου, που δημιουργήθηκε με βάση τις γλωσσικές επιδόσεις των συμμετεχόντων, έδειξε ότι η επίδοση των δύο ομάδων σε κάποιες από τις δοκιμασίες ήταν ανάλογη. Επίσης, τα αποτελέσματα από την ανάλυση των συσχετίσεων έδειξαν ότι δε βρέθηκε θετική συσχέτιση μεταξύ των δημογραφικών και των κοινωνικών χαρακτηριστικών των συμμετεχόντων με DS (χρονολογική ηλικία, φύλο, μορφωτικό επίπεδο της μητέρας, κ.ά.) και της επίδοσής τους στις δοκιμασίες της μορφοσύνταξης. Τα αποτελέσματα της έρευνας αποκαλύπτουν τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα άτομα του συνδρόμου σε συγκεκριμένα γραμματικά φαινόμενα και η λεπτομερής ανάλυση των λαθών παρουσιάζει τα είδη των λαθών που συναντώνται στην ελληνική γλώσσα. Εν κατακλείδι, τα ευρήματα της παρούσας διατριβής επιβεβαιώνουν προγενέστερες μελέτες για το DS που υποστήριξαν ότι τα μεγαλύτερα ελλείμματα των ατόμων με το σύνδρομο εντοπίζονται στον τομέα της μορφοσύνταξης. Το γεγονός ότι στην ελληνική βιβλιογραφία είναι περιορισμένες οι έρευνες για τη γλωσσική ανάπτυξη στο DS, αλλά κυρίως το γεγονός ότι συγκρίσεις επιχειρήθηκαν μέχρι τώρα μόνο με βάση τη χρονολογική και τη νοητική ηλικία των ατόμων του συνδρόμου, καθιστούν τα ευρήματα της παρούσας έρευνας ιδιαίτερα σημαντικά. Τα αποτελέσματα της έρευνας θα μπορούσαν να φανούν χρήσιμα σε ειδικούς και μη παιδαγωγούς, αλλά και σε λογοθεραπευτές που δουλεύουν με τη συγκεκριμένη ομάδα. Επίσης, τα πορίσματα τέτοιων ερευνών δύνανται να αξιοποιηθούν στον σχεδιασμό και την εφαρμογή εκπαιδευτικών προγραμμάτων και παρεμβάσεων με σκοπό την συνεχή βελτίωση των γλωσσικών και επικοινωνιακών δεξιοτήτων των ελληνόφωνων ατόμων με σύνδρομο Down. Ωστόσο, περισσότερες έρευνες που θα περικλείουν μεγαλύτερα δείγματα συμμετεχόντων και περισσότερα εργαλεία έρευνας θα πρέπει να διεξαχθούν, προκειμένου να μπορέσουν να αναπαραχθούν τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας αλλά και να γενικευτούν στο σύνολο των ατόμων με σύνδρομο Down.