An empirical analysis of macroeconomic and demographic shocks on the rise of populism in Europe and the erosion of EU identity
Authors: Γκαβρέση Δέσποινα 
Published: November 2023

Το πρώτο κεφάλαιο εξετάζει την αλληλεπίδραση μεταξύ της έκθεσης των ατόμων σε μακροοικονομικά σοκ και οικονομικές κρίσεις και των λαϊκίστικών συμπεριφορών. Πιο συγκεκριμένα, τα αποτελέσματά του δείχνουν ότι τα άτομα που βίωσαν ένα μακροοικονομικό σοκ στα πρώτα χρόνια της ενηλικίωσής τους (μεταξύ 18 και 25 ετών), είναι επί του παρόντος πιο επιρρεπή να ψηφίσουν λαϊκίστικά κόμματα και εκδηλώνουν χαμηλότερη εμπιστοσύνη τόσο στους εθνικούς όσο και στους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Στο παρόν άρθρο χρησιμοποιούνται δεδομένα για τις χώρες της ΕΕ και κατασκευάζεται για κάθε άτομο η έκθεσή του σε τουλάχιστον ένα μακροοικονομικό σοκ-κρίση όταν το άτομο ήταν μεταξύ 18 και 25 ετών. Τα ευρήματά υποδηλώνουν ότι δεν είναι μόνο η τρέχουσα έκθεση σε οικονομικά σοκ-κρίσεις που οδηγεί τα άτομα να εκδηλώσουν μια λαϊκίστική στάση ψηφίζοντας για λαϊκίστικά κόμματα αλλά και εκφράζοντας χαμηλή εμπιστοσύνη στους θεσμούς, αλλά και η προηγούμενη έκθεση των ατόμων σε οικονομικές υφέσεις μεταξύ 18 και 25 ετών, έχει μια θετική επίδραση στην άνοδο του λαϊκισμού. Είναι ενδιαφέρον ότι η αλληλεπίδραση μεταξύ των δύο, δηλ. η αλληλεπίδραση μεταξύ της έκθεσης σε οικονομικά σοκ τόσο στο παρελθόν όσο και σήμερα, έχει μια μικρότερη θετική επίδραση στην άνοδο του λαϊκισμού. Τα άτομα που είχαν εκτεθεί σε οικονομικά σοκ στο παρελθόν είναι λιγότερο πιθανό να εκδηλώσουν λαϊκίστικες συμπεριφορές όταν έρχονται αντιμέτωποι με μια τρέχουσα κρίση. Το δεύτερο κεφάλαιο εξετάζει υπό το πρίσμα της αύξησης του λαϊκισμού στην Ευρώπη, την αλληλεπίδραση μεταξύ της γήρανσης του πληθυσμού και την άνοδο του λαϊκισμού στην Ευρώπη. Στο παρόν άρθρο, ελέγχεται αυτή η υπόθεση διενεργώντας μια πολυεπίπεδη ανάλυση μεταξύ των ατόμων που ζουν σε Ευρωπαϊκές χώρες κατά την περίοδο 2002-2019. Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι τα άτομα που ζουν σε χώρες όπου ο δείκτης της γήρανσης του πληθυσμού είναι υψηλότερος, ψηφίζουν περισσότερο λαϊκίστικά κόμματα, εμπιστεύονται λιγότερα τα κόμματα, τους πολιτικούς και τις κυβερνήσεις καθώς επίσης εκφράζουν απόψεις ενάντια των μεταναστών. Υπάρχουν δύο πιθανοί μηχανισμοί που οδηγούν τα αποτελέσματα. Πρώτον, μια αλλαγή στη διάμεση ηλικία των ψηφοφόρων. Οι ηλικιωμένοι τείνουν να είναι πιο συντηρητικοί, ψηφίζοντας περισσότερο δεξιά λαϊκίστικά κόμματα και αυτό αντανακλάται και στη ψήφο και στάση του διάμεσου ψηφοφόρου. Ο δεύτερος μηχανισμός απευθύνεται στον αντίκτυπο που έχει η παρουσία ενός μεγάλου ποσοστού ηλικιωμένων ατόμων στην κοινωνία και την οικονομία συνολικά. Ζώντας σε μια κοινωνία που γερνάει, οι νέοι αναγνωρίζουν το γεγονός ότι πρέπει να φροντίσουν ένα μεγάλο μέρος των ηλικιωμένων και ως αποτέλεσμα τα άτομα εκδηλώνουν σε μεγαλύτερο βαθμό λαϊκίστικές συμπεριφορές σε σύγκριση με άτομα που ζουν σε κοινωνίες με μικρότερο ποσοστό ηλικιωμένων και μεγαλύτερο ποσοστό νέων ανθρώπων. Το τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζει εμπειρικά στοιχεία που καταδεικνύουν ότι τα άτομα που εκτίθενται σε πολλαπλά και διαφορετικής φύσης μακροοικονομικά σοκ στην ηλικία των 18 με 80 ετών (80 έτη το μέσο προσδόκιμο ζωής στην ΕΕ), λαμβάνοντας υπόψιν στην ανάλυση τα έτη συμμετοχής των χωρών στις οποίες ζουν στην ΕΕ, παρουσιάζουν μειωμένη εμπιστοσύνη στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, υποστηρίζοντας απόψεις που αντιτίθενται σε μια περαιτέρω Ευρωπαϊκή Ενοποίηση. Επιπλέον, τα άτομα που έχουν βιώσει τέτοιους μακροοικονομικούς κραδασμούς είναι πιο πιθανό να ψηφίσουν υπέρ της αποχώρησης της χώρας τους από την ΕΕ και να εκδηλώσουν μια αρνητική στάση απέναντι στους μετανάστες που μεταναστεύουν στην χώρα τους προερχόμενοι από άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Συγκεκριμένα, τα ευρήματα αυτά παρατηρούνται ειδικά για τα μη συμμετρικά σοκ, ενώ το αντίθετο μοτίβο προκύπτει για την έκθεση των ατόμων σε συμμετρικά σοκ. Συνολικά, αυτή η έρευνα υπογραμμίζει την επίδραση της έκθεσης των Ευρωπαίων πολιτών σε μη συμμετρικά οικονομικά σοκ στην ευρωπαϊκή ταυτότητα και τονίζει τη σημασία των πολιτικών που θα πρέπει να αναπτυχθούν από την ΕΕ για την αντιμετώπιση των ασύμμετρων κινδύνων και της ενδυνάμωσης της Ευρωπαϊκής ταυτότητας των ατόμων.