Ταυτότητες και γραπτός λόγος
Authors: Παπαδημητρίου Παναγιώτα 
Published: November 2021

Τα αντικείμενο της παρούσας έρευνας είναι η μελέτη των διαδικασιών που συντελούν στη διαμόρφωση της συγγραφικής ταυτότητας προπτυχιακών φοιτητών/τριών που εκπονούν κείμενα – πτυχιακές εργασίες- σημαντικά στο πλαίσιο του ακαδημαϊκού γραμματισμού. Αν και η ανάλυση ακαδημαϊκών κειμένων από περισσότερο και λιγότερο έμπειρους συγγραφείς –διδακτικό-ερευνητικό προσωπικό και φοιτητές - αποτελεί σημαντικό αντικείμενο διερεύνησης και σημαντικές τομές έχουν αναδυθεί στο πλαίσιο μελέτης των τρόπων πρόσβασης των νέων μελών στην ακαδημαϊκή κοινότητα, οι περισσότερες έρευνες τείνουν να αναλύουν ψήγματα από μια σύνθετη, πολυεπίπεδη και μακροχρόνια διαδικασία. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι, μολονότι η έννοια της υποβοηθούμενης μάθησης είναι βασική πλέον σε κοινωνικοπολιτισμικές προσεγγίσεις του γραμματισμού και αξιοποιείται και στον χώρο του ακαδημαϊκού γραμματισμού, ελάχιστες είναι οι έρευνες που εστιάζουν σε προπτυχιακούς/ές φοιτητές/τριες. Με βάση το ερευνητικό αυτό κενό, η παρούσα μελέτη, υιοθετώντας μια κοινωνικο-πολιτισμική προσέγγιση, διερευνά τη διαδικασία (διάρκειας ενός έτους) συγγραφής πτυχιακών εργασιών που εκπόνησαν 6 φοιτήτριες κάτω από την ίδια επιβλέπουσα και τους παράγοντες που συνέβαλαν στην παραγωγή περισσότερο ή λιγότερο αποτελεσματικών κειμένων. Το υλικό αποτελείται από τα προσχέδια και τα ενδιάμεσα κείμενα, το ηλεκτρονικά μηνύματα που αντάλλαξαν οι φοιτήτριες με την επιβλέπουσα, ένα ερωτηματολόγιο, καθώς και τις συνεντεύξεις που πήρε η ερευνήτρια, αλλά και τη συζήτηση ερευνήτριας-επιβλέπουσας αναφορικά με τις φοιτήτριες. Η ανάλυση ανέδειξε νέες κατηγορίες και προτείνει να υιοθετηθούν διασυνδέσεις των κειμενικών στρατηγικών με κοινωνικούς παράγοντες. Οι κειμενικές στρατηγικές που η ανάλυση ανέδειξε συνδέθηκαν με τις ταυτότητες των φοιτητριών. Αξιοποιώντας τη διάκριση ανάμεσα στις εγγράμματες-συγγραφικές και επιστημονικές ταυτότητες, η έρευνα δείχνει ότι η κατάκτηση εγγράμματων ταυτοτήτων επηρεάζεται καθοριστικά από τις επιστημονικές ταυτότητες των φοιτητριών, δηλαδή από το περισσότερο ή λιγότερο συνεκτικό πλέγμα θέσεων και παραδοχών για την εκπαίδευση που είχαν διαμορφώσει οι φοιτήτριες τα προηγούμενα χρόνια. Όπως διαπιστώθηκε, το πλέγμα αυτό συνέβαλε ώστε οι φοιτήτριες να προσεγγίζουν διαφορετικά ποικίλες πτυχές της συγγραφικής διαδικασίας, από την ανάγνωση της βιβλιογραφίας και την παρουσίαση αυτής μέχρι και τον τρόπο καταγραφής και παρουσίασης της σχολικής πραγματικότητας. Ως πιο αποτελεσματικές αξιολογήθηκαν εκείνες οι εργασίες που δηλώνουν την παρουσία της φοιτήτριας στη σύνθεση φωνών και οπτικών που αντλεί από τη βιβλιογραφία∙ η σύνθεση αυτή είναι κοινωνικά προσδιορισμένη, μια και η ύπαρξη ενός βοηθητικού ιστού (των διεπιδράσεων με την επιβλέπουσα) συνέβαλε σε αρκετές περιπτώσεις σημαντικά στην κριτική προσέγγιση και γόνιμη σύνθεση των πληροφοριών, στην αρμονική ενορχήστρωση και αξιοποίηση των ποικίλων φωνών. Ως λιγότερο αποτελεσματικές εργασίες αξιολογήθηκαν εκείνες οι εργασίες στις οποίες κυριαρχούσαν στρατηγικές σχολικού γραμματισμού, δηλαδή γραμμικής παράθεσης οπτικών και μη σαφής δόμηση της στάσης του φοιτητή προς τις θέσεις του κειμένου του ή της βιβλιογραφίας. Τα αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν ότι η έννοια των ταυτοτήτων και η διάκριση σε επιμέρους ταυτότητες δίνει μια άλλη διάσταση στη μελέτη του ακαδημαϊκού γραμματισμού. Θέτει κρίσιμα ερωτήματα προς απάντηση όχι μόνο για την εκ νέου εμβάθυνση και διερεύνηση των παραγόντων που οδηγούν στη συγγραφή εργασιών στο ακαδημαϊκό πλαίσιο αλλά και για τον τρόπο που τα πανεπιστημιακά τμήματα βοηθούν τους φοιτητές – μέσα από την οργάνωση των σπουδών τους - στη δόμηση ενός συνεκτικού σύμπαντος ανάγνωσης των επιστημών που θεραπεύουν.