Pour le développement d’un agir professionnel inclusif, réflexif et collaboratif
Authors: Τζάτζου Δήμητρα 
Published: January 2023

Η παρούσα μελέτη εντάσσεται στο πλαίσιο της διδακτικής των γλωσσών και της πολυγλωσσίας και της κατάρτισης/επαγγελματοποίησης των εκπαιδευτικών σε ελληνικό πλαίσιο. Σκοπός της είναι να αξιολογήσει τον αντίκτυπο ενός υβριδικού προγράμματος κατάρτισης ως προς την ανάπτυξη μιας συμπεριληπτικής, αναστοχαστικής και συνεργατικής επαγγελματικής δράσης και τεχνογνωσίας. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα σχεδιάστηκε για εκπαιδευτικούς που εργάζονταν σε τάξεις τυπικής εκπαίδευσης αλλά και τάξεις υποδοχής δημοτικών σχολείων της Θεσσαλονίκης. Στη συνέχεια, δοκιμάστηκε σε αυτούς κι έπειτα αξιολογήθηκε από τους ίδιους. Η μεθοδολογία που επιλέχθηκε για την παρούσα μελέτη είναι η έρευνα-δράσης και ειδικότερα η συνεργατική έρευνα-δράσης, η οποία φέρνει σε επαφή ερευνητές και επαγγελματίες με στόχο να τους οδηγήσει σε μια συν-δημιουργία της γνώσης και έναν αμοιβαίο μετασχηματισμό. Δεδομένου ότι οι παρεμβάσεις πραγματοποιήθηκαν στους χώρους εργασίας των δασκάλων, δηλαδή στα σχολεία, επιλέχθηκε επίσης μια εθνογραφική προσέγγιση για τη συλλογή των δεδομένων. Μέσα από τις αρχικές συνεντεύξεις με δασκάλους, την παρατήρηση των τάξεων και του σχολικού περιβάλλοντος εντοπίστηκαν αρχικά οι αναπαραστάσεις και οι πραγματικές πρακτικές τους. Αυτή η αρχική αναγνωριστική έρευνα οδήγησε στον σχεδιασμό ενός υβριδικού προγράμματος κατάρτισης στην πολυγλωσσία στην πολυπολιτισμικότητα. Αυτό σχεδιάστηκε βασιζόμενο στην αλληλεπίδραση μεταξύ θεωρίας και πρακτικής στο πεδίο της έρευνας και προώθησε τη δημιουργία κοινοτήτων πρακτικής μέσα στα σχολεία. Τέσσερις θεματικές διαμόρφωσαν αυτή την επιμόρφωση: 1. η πολυγλωσσική και πολυπολιτισμική δεξιότητα, 2. η γλωσσική αυτοβιογραφία, 3. το αναστοχαστικό σχέδιο και 4. οι πλουραλιστικές προσεγγίσεις των γλωσσών και των πολιτισμών. Κάθε μια από αυτές τις θεματικές αποτελούσε, σε έναν πρώτο χρόνο, αντικείμενο αυτόνομης και εξ αποστάσεως μελέτης από τους εκπαιδευτικούς και έπειτα, σε έναν δεύτερο χρόνο, ακολουθούσαν τα δύο μέρη της δια ζώσης επιμόρφωσης: α. σύντομες ατομικές ή σε ζευγάρια συνεντεύξεις με την ερευνήτρια, β. εφαρμογές των εκπαιδευτικών στην τάξη σε συνεργασία ή μη με την ερευνήτρια. Στο τέλος της κατάρτισης οι εκπαιδευτικοί συμμετείχαν σε τελικές συνεντεύξεις, οι οποίες επέτρεψαν τόσο την αξιολόγηση του προγράμματος όσο και την αναγνώριση των επιδράσεών του σε αυτούς. Ο αρχικός σχεδιασμός της κατάρτισης εξελίχθηκε κατά τη διάρκεια της έρευνας, ιδίως λόγω των περιορισμών που σχετίζονται με το καθημερινό εργασιακό πλαίσιο των εκπαιδευτικών. Για τον λόγο αυτό, φάνηκε σκόπιμο να πραγματοποιηθεί -μετά τις τελικές συνεντεύξεις- μια αναστοχαστική επιμόρφωση (post-formation) στο φόρουμ συζήτησης της πλατφόρμας, προκειμένου να ενθαρρυνθούν οι εξ αποστάσεως ανταλλαγές που δεν μπόρεσαν να πραγματοποιηθούν κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους. Αυτή η αναστοχαστική επιμόρφωση βασίστηκε σε υλικό που συγκεντρώθηκε από το πεδίο, το οποίο βοήθησε στην εκκίνηση των διαδικτυακών αλληλεπιδράσεων, όπως τα αναστοχαστικά σχέδια και οι αυτοβιογραφίες των μαθητών, τα αποσπάσματα από τις ομαδικές συνεντεύξεις με τους μαθητές και οι συνεντεύξεις με τους εκπαιδευτικούς. Τα αποτελέσματα αυτής της μελέτης αποκάλυψαν ότι οι δια ζώσης αλληλεπιδράσεις ενθάρρυναν τον προβληματισμό, την εξέλιξη των αναπαραστάσεων, τη συν-κατασκευή και την οικειοποίηση των νέων γνώσεων. Επιπλέον, η πρακτική εφαρμογή από την πλευρά της συνέβαλε στην αποστασιοποίηση από τις παιδαγωγικές πρακτικές που χρησιμοποιούνταν πριν από την κατάρτιση και στην εδραίωση νέων γνώσεων και τεχνογνωσίας. Τέλος, οι αλληλεπιδράσεις στο φόρουμ κατά την αναστοχαστική επιμόρφωση ενθάρρυναν, μεταξύ άλλων, την ανταλλαγή εμπειριών και πρακτικών μεταξύ συναδέλφων που εργάζονται σε διαφορετικά σχολεία. Η όλη διαδικασία οδήγησε σταδιακά στην ανάπτυξη μιας συμπεριληπτικής, αναστοχαστικής και συνεργατικής επαγγελματικής δραστηριότητας και τεχνογνωσίας στο κοινό της έρευνάς μας. Η παρούσα διατριβή ολοκληρώνεται με μια πρόταση συγκεκριμένων κατευθύνσεων για πιθανή μελλοντική προπτυχιακή ή/και δια βίου επιμόρφωση.