Մեղրիի Սբ. Հովհաննես (Անապաստանաց) վանքի 2016-2020 թթ. պեղումներով հայտնաբերված մետաղական առարկաները
Authors: Նալբանդյան Արման 
Published: January 2024

Մեղրու Սբ. Հովհաննես վանքը, որ հայտնի է նաև Անապաստանաց վանք անունով, գտնվում է ՀՀ Սյունիքի մարզի Մեղրի քաղաքում: 2015 թ. «Երկիր և մշակույթ» համազգային բարեգործական կազմակերպությունը (նախագահ՝ Գ. Գևոնյան) հանդես եկավ վանքի վերականգնման աշխատանքների ծրագրով, որի շրջանակում պետք է իրականացվեին նաև տարածքի պեղումները: Ողջ աշխատանքային գործընթացի ծախսերը ստանձնեցին ամերիկահայ բարերարներ Հայկ և Հիլդա Մանջիկյանները: Պեղումներն իրականացվեցին 2016 և 2018-2020 թթ.` ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի արշավախմբի կողմից (արշ. ղեկ.` Ա. Նալբանդյան, հնագետներ` Հ. Բադալյան, Տ. Ալեքսանյան): Հնագիտական ուսումնասիրությունները և պեղումները տվեցին կարևոր արդյունքներ, որոնց ընթացքում հայտնաբերվեցին բազմաթիվ արտեֆակտներ, որոնց թվում նաև մեծ թվով մետաղական իրեր: Գտնված տասնյակ մետաղյա առարկաները պատկանում են միջնադարյան հոգևոր և նյութական մշակույթի զանազան բնագավառներին: Դրանց մեջ մեծ թիվ են կազմում, ինչպես եկեղեցական-ծիսական բազմապիսի առարկաների մասերը, այնպես էլ կենցաղային, առևտրական, արհեստագործական նշանակության իրերը: Մետաղական գտածոների գերակշիռ մեծամասնությունը կարելի է բաժանել երկու մեծ խմբի՝ ա) ջահերի մասեր, բ) աշտանակ-մոմակալների մասեր: Չնայած որ մեզ են հասել բավական խաթարված վիճակում, սակայն դրանք հնարավորություն են տալիս վերակազմել եկեղեցու լուսավորության միջոցների մոտավոր տեսքը: Բացի դրանցից, գտնվել են նաև այլ ուշագրավ իրեր` ինչպիսիք են արձանագիր պնակը և ծնծղան, մետաղադրամները, գնդասեղները, բոժոժները և այլն:
Монастырь Св. Ованеса, известный также как монастырь Анапастанац, находится в городе Мегри Сюникского марза РА. В 2015 г. общенациональная благотворительная организация «Еркир ев мшакуйт» (Страна и культура) (председатель Г. Гевонян) разработала план восстановления монастыря, в рамках которого должны были быть проведены рас- копки местности. Расходы на весь рабочий процесс взяли на себя армяне – меценаты из Америки Айк и Хильда Манджикяны. Раскопки проводились в 2016 и 2018- 2020 гг. экспедицией Института археологии и этнографии НАН РА (руко- водитель А. Налбандян, археологи А. Бадалян, Т. Алексанян). В ходе раскопок было обнаружено множество артефактов, в том числе огромное число металлических предметов, относящихся к различным сферам средневековой духовной и материальной культуры, к примеру, фрагменты церковно-обрядовой утвари, а также предметы быта, торговли и ремесленные изделия. Подавляющее большинство металлических находок можно разделить на две большие группы: а) фрагменты факелов-светильников, б) фрагменты подсвечников. Несмотря на плохую сохранность, они позволяют реконструировать примерный вид средств освещения храма. Помимо этого были найдены и другие предметы, такие как пиала с надписью и кимвал – ударный музыкальный инструмент, монеты, булавки, бубенчики и др.
St. Hovhannes monastery of Meghri, which is also known as Anapastanac monastery, is located in the town of Meghri of the Syunik province of the RA. In 2015 the nationwide charity ″Land and Culture″ (president Keram Kevonian) came forward with the programme of restoration of the church, under the framework of which the excavations of its area were also to be carried out. The entire workflow expenses were covered by the American-Armenian benefactors Haig and Hilda Manjikian. The excavations have been carried out by the archaeological expedition of the Institute of Archaeology and Ethnography NAS RA in 2016 and 2018-2020 (the expedition leader A. Nalbandyan, archaeologists H. Badalyan, T. Aleksanyan). The archaeological research and excavations gave important results. During the work many artifacts were found, including a large number of metal objects. Dozens of metal objects belong to the various spheres of medieval spiritual and material culture. Many of them are the parts of ritual objects, as well as household, trade and craft items. The vast majority of metal finds can be divided into two large groups: a) parts of chandeliers, b) parts of candlesticks. Despite the fact that they have come down to us in rather poor condition, they make it possible to reconstruct the approximate appearance of the lights of the church. In addition, other noteworthy objects were found, such as the inscribed plate and cymbal, coins, pins, ″bells″, and so on.