Μοριακή διερεύνηση του υποδοχέα των οιστρογόνων στα καρδιαγγειακά νοσήματα
Authors: Ευαγγελόπουλος Δημήτριος-Στέργιος 
Published: January 2014

Η αθηροσκλήρυνση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα νοσήματα του σύγχρονου τρόπου ζωής. Παρά το γεγονός ότι όλα τα αγγεία μπορούν να εμφανίσουν αθηρωματικές βλάβες, οι συχνότερες εντοπίσεις της νόσου αφορούν την αορτή, τα στεφανιαία και τις εγκεφαλικές αρτηρίες. Γι’ αυτό το λόγο και το έμφραγμα του μυοκαρδίου και τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια αποτελούν τις κύριες αιτίες θανάτου των ασθενών αυτών. Ουσιαστικά πρόκειται περί μιας εκφυλιστικής νόσου που προσβάλει τις ελαστικού τύπου (αορτή, λαγόνιες αρτηρίες) και τις ενδιαμέσου εύρους μυϊκού τύπου αρτηρίες οδηγώντας προοδευτικά στην καταστροφή της ιστολογικής τους αρχιτεκτονικής και στο περιορισμό του εύρους του αυλού. Η παθογένεια της νόσου δεν είναι απόλυτα διευκρινισμένη. Πολλές θεωρίες έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί στην προσπάθεια να συνδυαστούν οι γνωστοί πλέον παράγοντες κινδύνου με τα ιστολογικά και κλινικά ευρήματα της νόσου. Τα οιστρογόνα είναι γνωστό ότι ασκούν τη δράση τους μέσω των υποδοχέων τους ERa και ERβ. Οι υποδοχείς αυτοί, στο καρδιαγγειακό σύστημα, έχουν εντοπισθεί τόσο στο ενδοθήλιο όσο και στη στοιβάδα των λείων μυικών ινών του αγγειακόυ τοιχώματος. Επιπλέον, όπως είναι γνωστό, οι υποδοχείς των οιστρογόνων εκφράζονται τόσο στα κύτταρα που ευθύνονται για τη χημειοταξία, όσο και στα αιμοπετάλια. Ένας εκ των σκοπών της διατριβής αποτελούσε την αναγνώριση και ταυτοποίηση των υποδοχέων των οιστρογόνων ERα και ERβ στους ιστούς του καρδιαγγειακού συστήματος. Μελετήθηκαν: · Παθολογικά δείγματα ιστού: αγγεία (ρίζα αορτής) ασθενών που υποβλήθηκαν σε αορτοστεφανιαία παράκμψη (by-pass) (15 ασθενείς) · ως φυσιολογικά αγγεία ελέχθησαν: η έσω μαστική αρτηρία ή η μείζων σαφηνής φλέβα από τους ιδίους ασθενείς (17 φυσιολογικά αγγεία) Οι τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν συμπεριελάμβαναν ομογενοποήση και λύση του ιστού, απομόνωση ολικού mRNA, αντίστροφη μεταγραφή (RT), αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης (PCR) και ηλεκτροφόρηση σε πήκτωμα αγαρόζης. Η παραπάνω μελέτη επιβεβαίωσε την παρουσία τόσο του ERα όσο και του ERβ στα αγγεία που μελετήθηκαν. Παράλληλα και για τους ίδιους λόγους, μελετήθηκαν ασθενείς με στεφαναία νόσο, επιβεβαιωμένη με αγγειογραφία. Σκοπός της μελέτης ήταν η μοριακή μελέτη του υποδοχέα των οιστρογόνων ERα προκειμένου να διαπιστωθεί η παρουσία σημειακών μεταλλάξεων, προσθηκών ή ελλείψεων στο αμινοτελικό άκρο του υποδοχέα και η πιθανή συσχέτιση τους με τη νόσο και την κλινική εικόνα. Μλετήθηκαν: · 40 άρρενες ασθενείς με στεφανιαία νόσο, επιβεβαιωμένη με αγγειογραφία · 50 φυσιολογικοί μάρτυρες Οι τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν συμπεριελάμβαναν την απομόνωση γενωμικού DNA από δείγματα αίματος ασθενών, την ενίσχυση των περιοχών μελέτης με ειδικούς εκκινητές με την αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης (PCR), την ηλεκτροφόρηση σε πήκτωμα αγαρόζης και την ανίχνευση σημειακών μεταλλάξεων με τεχνικές όπως η DGGE (Denaturing Gradient Gel Electrophoresis: ηλεκτροφόρηση σε πήκτωμα βαθμίδωσης πυκνότητας αποδιατακτικών παραγόντων), η SSCP( Single Strand Conformation Polymorphism: τεχνική ανάλυσης στερεοδιαμόρφωσης απλής αλυσίδας) και το Sequencing( προσδιορισμός πρωτοδιάταξης του DNA). Από την μελέτη ανιχνεύθηκαν οι πολυμορφισμοί των κωδικονίων 10 και 87, σε ετερόζυγη (TCT/TCC) και ομόζυγη μορφή (TCC/TCC) όσον αφορά στον πρώτο και σε ετερόζυγη μόνο μορφή (GCG/GCG) όσον αφορά το δεύτερο πολυμορφισμό. Σύγκριση της κατανομής των γονοτύπων μεταξύ ασθενών και φυσιολογικού πληθυσμού δεν κατέδειξε στατιστικά σημαντική διαφορά, ενώ στατιστικά σημαντικά στοιχεία προέκειψαν μεταξύ πολυμορφισμών και βιοχημικών παραγόντων. Ένας άλλος σκοπός της παρούσης διατριβής ήταν η μοριακή μελέτη του υποδοχέα των οιστρογόνων ΕRα σε ασθενείς με αρτηριακή υπέρταση. Η τελευταία αποτελεί τον σημαντικότερο αιτιολογικό παράγοντα της στεφανιαίας νόσου και των αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων. Η κλινική εμφάνιση της υπέρτασης είναι αποτέλεσμα της χρόνιας ανεπάρκειας των αντιρροπιστικών μηχανισμών του κυκλοφορικού συστήματος στον έλεγχο της Α.Π. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, η Α.Π. βρίσκεται υπό τον άμεσο έλεγχο καρδιακών, χυμικών, νευρογενών και τοπικών παραγόντων. Τα οιστρογόνα, μέσω των υποδοχέων τους, παίζουν ρυθμιστικό ρόλο στον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης. Για την ασφάλεστερη δυνατή συσχέτηση με την μελέτη του υποδοχέα επιλέχθησαν γυναίκες με αρτηριακή υπέρταση προ της ηλικίας της εμμηνόπαυσης. Συγκεκριμένα μελετήθηκαν: · 20 προεμμηνοπαυσιακές υπερτασικές ασθενείς · 20 προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με φυσιολογική αρτηριακή πίεση Οι τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν συμπεριελάμβαναν την απομόνωση γενωμικού DNA από δείγματα αίματος ασθενών, την ενίσχυση των περιοχών μελέτης με ειδικούς εκκινητές με την αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης (PCR), την ηλεκτροφόρηση σε πήκτωμα αγαρόζης και την ανίχνευση σημειακών μεταλλάξεων με τεχνικές όπως η DGGE (Denaturing Gradient Gel Electrophoresis: ηλεκτροφόρηση σε πήκτωμα βαθμίδωσης πυκνότητας αποδιατακτικών παραγόντων), η SSCP( Single Strand Conformation Polymorphism: τεχνική ανάλυσης στερεοδιαμόρφωσης απλής αλυσίδας) και το Sequencing( προσδιορισμός πρωτοδιάταξης του DNA). Από την μελέτη ανιχνεύθηκαν οι πολυμορφισμοί των κωδικονίων 10 και 87, σε ετερόζυγη (TCT/TCC) και ομόζυγη μορφή (TCC/TCC) όσον αφορά στον πρώτο και σε ετερόζυγη μόνο μορφή (GCG/GCG) όσον αφορά το δεύτερο πολυμορφισμό. Σύγκριση της κατανομής των γονοτύπων μεταξύ ασθενών και φυσιολογικού πληθυσμού δεν κατέδειξε στατιστικά σημαντική διαφορά.