Στρατηγικός σχεδιασμός και διαχείριση κινδύνων στη φορολογική διοίκηση
Authors: Καλλιγοσφύρης Χαράλαμπος 
Published: December 2024

Η παρούσα Διδακτορική Διατριβή επικεντρώνεται στη διερεύνηση εισαγωγής μεθόδων στρατηγικού σχεδιασμού και αξιολόγησης της αποδοτικότητας στη Φορολογική Διοίκηση, τη μελέτη των προσδιοριστικών παραγόντων βελτίωσης των επιδόσεων των φορολογικών υπηρεσιών και την αξιολόγηση των συστημάτων διαχείρισης κινδύνων της Φορολογικής Διοίκησης, μέσω ανάπτυξης μεθόδων διαχείρισης κινδύνων φορολογικής συμμόρφωσης επιχειρήσεων. Ειδικότερα, σκοπός της έρευνας αποτελεί: α) Η κατανόηση της σημασίας και η διερεύνηση της δυνατότητας εισαγωγής του στρατηγικού σχεδιασμού στη Φορολογική Διοίκηση, σε συνδυασμό με την ανάπτυξη συστημάτων διαχείρισης και μέτρησης της απόδοσης των φορολογικών υπηρεσιών και β) η μελέτη της διαδικασίας διαχείρισης κινδύνων της Φορολογικής Διοίκησης και η ανάπτυξη μοντέλων εκτίμησης του κινδύνου φορολογικής συμμόρφωσης. Με τη μελέτη αυτή επιχειρείται για πρώτη φορά, η μεταφορά μεθόδων στρατηγικού σχεδιασμού στο πεδίο των φορολογικών υπηρεσιών, εξετάζεται η ανάπτυξη συστημάτων διαχείρισης απόδοσης στην ελληνική φορολογική διοίκηση και προτείνεται ένα ολοκληρωμένο μοντέλο αξιολόγησης των φορολογικών υπηρεσιών. Επιπλέον, η μελέτη επικεντρώνεται στη διερεύνηση της σχέσεως αλληλεπίδρασης μεταξύ του στρατηγικού σχεδιασμού και του συστήματος διαχείρισης απόδοσης. Στο ίδιο πλαίσιο διερεύνησης μεθόδων διαχείρισης και μέτρησης της απόδοσης των φορολογικών υπηρεσιών, επιχειρείται για πρώτη φορά σε ακαδημαϊκό επίπεδο, η ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης αξιολόγησης και μέτρησης της σχετικής αποδοτικότητας των φορολογικών διοικήσεων, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με σκοπό την αναγνώριση των δυνάμεων και αδυναμιών κάθε επιμέρους φορολογικής διοίκησης και την εγκαθίδρυση ενός ομοιογενούς πλαισίου εκτίμησης του επιπέδου λειτουργίας τους. Εν συνεχεία, η έρευνα επεκτείνεται στη διερεύνηση των παραγόντων ενίσχυσης της απόδοσης της φορολογικής διοίκησης, μέσω μελέτης της επίδρασης ενός συνόλου οικονομικών, διαρθρωτικών και θεσμικών παραγόντων, στην επίτευξη των στρατηγικών στόχων είσπραξης των φορολογικών εσόδων, κάνοντας χρήση κατάλληλων οικονομετρικών μεθόδων. Επιπλέον, διερευνώνται τα οφέλη που θα προκύψουν από την εφαρμογή συγκεκριμένων πρακτικών και χαρακτηριστικών φορολογικής διοίκησης, όπως η διαχείριση κινδύνων συμμόρφωσης, η χρήση δεδομένων τρίτων, η ψηφιοποίηση των φορολογικών υπηρεσιών, ο προσανατολισμός των υπηρεσιών προς τον πολίτη, η διαχείριση της αποδοτικότητας και η δημόσια λογοδοσία. Ακολούθως, αναλύεται εκτενώς για πρώτη φορά σε ακαδημαϊκό επίπεδο, η διαδικασία διαχείρισης κινδύνων στην φορολογική διοίκηση, διερευνάται η ανάπτυξη μοντέλων διαχείρισης κινδύνων φορολογικής συμμόρφωσης, αξιολογούνται οι οργανωτικοί παράγοντες εισαγωγής της διαδικασίας διαχείρισης κινδύνων στο πεδίο της φορολογικής διοίκησης και οι κατάλληλες τεχνικές επεξεργασίας των δεδομένων και πραγματοποιείται συγκριτική ανάλυση των συστημάτων διαχείρισης κινδύνων των φορολογικών υπηρεσιών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Επιπρόσθετα, προτείνεται ένα ολοκληρωμένο μοντέλο αξιολόγησης και κατ’ επέκταση διαχείρισης των κινδύνων της Φορολογικής Διοίκησης, κάνοντας χρήση του μοντέλου «bow-tie» ως εργαλείου εκτίμησης του κινδύνου. Ενόψει των ανωτέρω, η έρευνα επεκτείνεται στη μελέτη της σχέσεως μεταξύ της εφαρμογής στρατηγικών φορολογικού ελέγχου με κριτήρια ανάλυσης κινδύνου και της αποδοτικότητας της φορολογικής διοίκησης, σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Στο πλαίσιο αυτό, προσδιορίζονται παράλληλα οι οικονομικοί παράγοντες που συμβάλλουν στην εκτίμηση της πιθανότητας δημοσίευσης παραποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων και εισάγεται για πρώτη φορά η πολυκριτηριακή ανάλυση αποφάσεων και συγκεκριμένα η μέθοδος Promethee II, για τη διαφοροποίηση μεταξύ περιπτώσεων λογιστικής απάτης και μη. Η εφαρμογή της προτεινόμενης μεθοδολογίας επιτρέπει την αξιολόγηση της σημαντικότητας των παραγόντων που σχετίζονται με την λογιστική απάτη και κατ’ επέκταση τον εντοπισμό περιπτώσεων μη φορολογικής συμμόρφωσης επιχειρήσεων. Επίσης, αναλύεται εμπειρικά η εισαγωγή μοντέλων πρόβλεψης εταιρικής αποτυχίας στο πεδίο της φορολογικής διοίκησης και επιχειρείται η ανάπτυξη ενός μοντέλου Λογιστικής Παλινδρόμησης το οποίο να επιτρέπει την έγκαιρη αναγνώριση των επιχειρήσεων που πρόκειται να αντιμετωπίσουν σοβαρά προβλήματα αδυναμίας καταβολής των ληξιπροθέσμων οφειλών τους προς τις φορολογικές αρχές, για χρονικό διάστημα δύο ετών πριν το χρονικό σημείο αφερεγγυότητας. Τα αποτελέσματα της έρευνας, από κοινού αξιολογούμενα, αναδεικνύουν ουσιώδεις παραμέτρους της αποτελεσματικής λειτουργίας της φορολογικής διοίκησης και εν προκειμένω της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων, επιτρέποντας την διατύπωση μιας ολιστικής προσέγγισης και ανάλυσης των σύνθετων προβλημάτων των φορολογικών υπηρεσιών, η οποία εκκινεί με τη διαδικασία στρατηγικού σχεδιασμού και διέρχεται το σύνολο των στρατηγικών και λειτουργικών διαδικασιών, συμπεριλαμβανομένης της διαχείρισης κινδύνων και αποδοτικότητας, προκειμένου να επιτευχθούν τα προσδοκώμενα αποτελέσματα.