Πρόταση δημιουργίας ανεξάρτητης αρχής ασφάλειας τροφίμων στην Κύπρο με βάση έρευνα πεδίου και συγκριτική μελέτη των συστημάτων ασφάλειας τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Authors: Χατζηγεωργίου Ανδρέας 
Published: September 2021

H εργασία αρχικά προβαίνει σε μελέτη της βιβλιογραφίας των Εθνικών Συστημάτων Ασφαλείας των Τροφίμων (ΕΣΑΤ) των Κρατών-Μελών (ΚΜ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) καθώς και της ίδιας της ΕΕ σε κεντρικό επίπεδο. Οι κύριες οργανωτικές δομές των ΕΣΑΤ, τα νομικά πλαίσια, οι αρμοδιότητες, οι εμπειρίες και οι προκλήσεις σχετικά με ΕΣΑΤ, επίσης συζητούνται. Παράλληλα, καταπιάνεται με την εις βάθος μελέτη και ανάλυση του υφιστάμενου συστήματος ασφαλείας τροφίμων στη Κύπρο. Η συγκεκριμένη ερευνητική εργασία εστιάζεται στην διεξαγωγή έρευνας πεδίου στη Κύπρο με την χρησιμοποίηση πρωτότυπου ερωτηματολογίου προκειμένου να καταγραφούν οι απόψεις, οι ανάγκες και οι προσδοκίες όλων των ενδιαφερόμενων μερών στην τροφική αλυσίδα, όσον αφορά το σύστημα ασφαλείας τροφίμων. Η συλλογή δεδομένων έγινε με τη μέθοδο της τυχαίας στρωματοποιημένης δειγματοληψίας με τελικό δείγμα 868 συμπληρωμένων ερωτηματολογίων. Τον εξεταζόμενο πληθυσμό αποτέλεσαν όλοι μόνιμοι κάτοικοι Κύπρου αστικών περιοχών ηλικίας 18 ετών και άνω καθώς επίσης οι επικεφαλής των δημόσιων αρχών ελέγχου τροφίμων και οι επιχειρήσεις τροφίμων.Ο συνδυασμός της εθνικής και διεθνούς εμπειρίας μας έδωσε μια καλή γνώση της τρέχουσας κατάστασης της Κύπρου, των ομοιοτήτων και των διαφορών της με τα άλλα ΚΜ της ΕΕ και βεβαίως ποια χαρακτηριστικά γνωρίσματα των ΕΣΑΤ, θεωρούνται επιτυχημένα. Αυτό μας παρείχε ένα στερεό θεμέλιο πάνω στο οποίο βασιστήκαμε για την οικοδόμηση της πρότασης μας για την δημιουργία ενιαίας και ανεξάρτητης αρχής ασφάλειας τροφίμων στη Κύπρο. Οι αυξανόμενες ανησυχίες για τη ασφάλεια των τροφίμων οδήγησαν την πλειοψηφία των ΚΜ και πολλές Τρίτες Χώρες που είναι εμπορικοί εταίροι της ΕΕ, να αναθεωρήσουν τα συστήματα ασφάλειας τροφίμων τους, με σκοπό να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα τους. Από τα αποτελέσματα της μελέτης φάνηκε ότι, η ίδια η ΕΕ και 22 από τα 27 ΚΜ της ίδρυσαν ήδη μια αρχή ασφαλείας τροφίμων ή παρόμοιο οργανισμό σε εθνικό ή σε ομοσπονδιακό επίπεδο. Η εργασία επεξηγεί τις διαφορετικές προσεγγίσεις στην καθιέρωση τέτοιων αρχών. Περιοχές όπου παρουσιάζονται αξιοσημείωτες διαφορές στις προσεγγίσεις περιλαμβάνουν τη κατανομή αρμοδιοτήτων της αξιολόγησης του κινδύνου, της διαχείρισης του κινδύνου και της επικοινωνίας του κινδύνου. Σε επίπεδο ΕΕ η αξιολόγηση του κινδύνου και η επικοινωνία του κινδύνου είναι αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφαλείας Τροφίμων ενώ η διαχείριση του κινδύνου ένα πρώτιστα πολιτικό καθήκον ανήκει στην αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Συμβουλίου της ΕΕ. Σε 15 ΚΜ και οι τρεις τομείς δραστηριοτήτων διατηρήθηκαν μαζί, ενώ 12 ΚΜ διαχώρισαν θεσμικά ή λειτουργικά, την αξιολόγηση του κινδύνου και τη επικοινωνία κινδύνου από τη διαχείριση του κινδύνου.Αξιοσημείωτο δε είναι το γεγονός ότι, όπου αναπτύχθηκαν ΕΣΑΤ στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στα Κράτη-Μέλη της απεδείχθησαν αποτελεσματικότερα και αποδοτικότερα από την προηγούμενη κατάσταση, παρά την «ατυχία» τους να βιώσουν σοβαρές διατροφικές κρίσεις, επειδή δίνουν προτεραιότητα στα προγράμματα ελέγχου τροφίμων κάνοντας σωστή αξιοποίηση των διαθέσιμων οικονομικών πόρων. Η Κύπρος παραμένει μεταξύ των πέντε χωρών που δεν καθιέρωσαν ακόμα μια εθνική αρχή ασφαλείας τροφίμων για να ηγηθεί της ασφάλειας τροφίμων στο νησί.Από τα αποτελέσματα της έρευνας φάνηκε ότι υπάρχει κρίση εμπιστοσύνης μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών στη τροφική αλυσίδα καθώς η συντριπτική πλειοψηφία του δείγματος πιστεύει ότι οι διάφοροι «παίκτες» λένε μόνο μέρος της αλήθειας για την ασφάλεια των τροφίμων. Επίσης, η έρευνα φανέρωσε σημαντικές αδυναμίες του συστήματος ασφάλειας τροφίμων οι οποίες καθιστούν την λειτουργία του μη αποτελεσματική. Συγκεκριμένα, οι δημόσιες αρχές ελέγχου τροφίμων δεν λαμβάνουν την απόλυτη ικανοποίηση από το δείγμα όσον αφορά την εκτέλεση των καθηκόντων τους. Η πλειοψηφία του δείγματος παρουσιάζονται να μην γνωρίζουν σε ποια αρμόδια αρχή πρέπει να απευθυνθούν για να αναφέρουν ένα διατροφικό κίνδυνο, επικρατεί δε μια γενικευμένη σύγχυση για την κατανομή των αρμοδιοτήτων. Τέλος η πλειοψηφία του δείγματος πιστεύουν ότι μετά την ένταξη μας στη ΕΕ, η ασφάλεια των τροφίμων βελτιώθηκε και υποστηρίζουν την δημιουργία ενιαίας και ανεξάρτητης αρχής ασφάλειας τροφίμων στην Κύπρο στα πρότυπα της ΕΕ.