Η συμβολή της δια βίου μάθησης στην υποκειμενοποίηση των αναπληρωτών δασκάλων των δημοσίων δημοτικών σχολείων
Authors: Νικολακάκος Νικόλαος 
Published: August 2024

Θέμα της παρούσας διδακτορικής διατριβής αποτελεί «Η συμβολή της δια βίου μάθησης στην υποκειμενοποίηση των αναπληρωτών δασκάλων των δημοσίων Δημοτικών Σχολείων». Ο σκοπός της έρευνάς μας συμπυκνώνεται στην περιγραφή εντός του πεδίου της δια βίου μάθησης του πλαισίου συγκρότησης ως υποκειμένων των αναπληρωτών δασκάλων, που υπηρετούν σε δημόσια Δημοτικά Σχολεία, καθώς και στον προσδιορισμό των χαρακτηριστικών των υποκειμένων αυτών. Στην παρούσα έρευνα αξιοποιήθηκε το θεωρητικό πλαίσιο του Michel Foucault και ιδιαίτερα οι έννοιες: υποκείμενο, υποκειμενοποίηση, γνώση, λόγος, εξουσία, αλήθεια, τεχνικές εαυτού και κυβερνητικότητα. Για την εξυπηρέτηση του ερευνητικού σκοπού διατυπώθηκαν τα εξής ερευνητικά ερωτήματα: α) Ποιες είναι οι διαστάσεις του φαινομένου των αναπληρωτών δασκάλων στα δημόσια Δημοτικά Σχολεία της Ελλάδας; β) Ποια χαρακτηριστικά έχουν οι διαδικασίες δια βίου μάθησης στις οποίες λαμβάνουν μέρος οι αναπληρωτές δάσκαλοι ως εκπαιδευόμενοι; γ) Με ποιες τεχνικές εαυτού συγκροτούνται ως υποκείμενα οι αναπληρωτές δάσκαλοι εντός των διαδικασιών της δια βίου μάθησης; δ) Πώς η δια βίου μάθηση λειτουργεί ως πρακτική της κυβερνητικότητας που διέπει τους αναπληρωτές δασκάλους; ε) Ποια είναι η επίδραση του θεσμικού λόγου που αφορά τις προσλήψεις των αναπληρωτών δασκάλων στη διαμόρφωση της αλήθειας περί δια βίου μάθησης μεταξύ των αναπληρωτών δασκάλων ως υποκειμένων; στ) Ποιοι τύποι υποκειμένων προκύπτουν από τη συμμετοχή των αναπληρωτών δασκάλων σε διαδικασίες δια βίου μάθησης και ποια τα χαρακτηριστικά τους; Η «έρευνα μεικτών μεθόδων» (“mixed methods research”) αποτέλεσε τη μεθοδολογική προσέγγιση της εργασίας μας. Για τη συλλογή των δεδομένων της έρευνάς μας αξιοποιήθηκαν η «μελέτη δευτερογενών ποσοτικών δεδομένων» και η «ημιδομημένη συνέντευξη». Τα ποσοτικά δεδομένα προήλθαν από το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, ενώ στις συνεντεύξεις, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν από τον Ιούλιο του 2021 έως τον Απρίλιο του 2022, έλαβαν μέρος συνολικά 42 αναπληρώτριες και αναπληρωτές δάσκαλοι των κλάδων ΠΕ70 (Γενικής Αγωγής), ΠΕ70.ΕΑΕ (Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης) και ΠΕ71 (Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης), που εργάζονταν σε δημόσια Δημοτικά Σχολεία σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Από την επεξεργασία και ανάλυση των ερευνητικών δεδομένων, η οποία πραγματοποιήθηκε με βάση τα ερευνητικά ερωτήματα και το θεωρητικό πλαίσιο της διδακτορικής διατριβής, προέκυψε ότι: α) Οι αναπληρωτές δάσκαλοι στα δημόσια Δημοτικά Σχολεία της Ελλάδας αποτελούν έναν ευμεγέθη πληθυσμό, ο οποίος καταλαμβάνει ένα σημαντικό μέρος του συνόλου των δασκάλων που υπηρετούν σε αυτά, και συγκεκριμένα περίπου το 1/4 με 1/5 αυτών, β) Οι διαδικασίες δια βίου μάθησης στις οποίες λαμβάνουν μέρος οι αναπληρωτές δάσκαλοι ως εκπαιδευόμενοι παίρνουν και τις τρεις μορφές μάθησης, δηλαδή την τυπική, τη μη τυπική και την άτυπη, γ) Η συγκρότηση ως υποκειμένων των αναπληρωτών δασκάλων μέσα από τις διαδικασίες δια βίου μάθησης προκύπτει με την εφαρμογή συγκεκριμένων τεχνικών του εαυτού, δηλαδή της υπευθυνότητας, της αυτορρύθμισης, του τεχνοκρατισμού, της ευελιξίας, της οργανωτικότητας, της υπολογιστικότητας, της επιχειρηματικότητας, της αυτοδιαχείρισης, της αποτελεσματικότητας και της αυτοφροντίδας, δ) Εντός του πεδίου της δια βίου μάθησης διαμορφώνονται τρόποι συμπεριφοράς των αναπληρωτών σχετικά με την απόκτηση γνώσης μέσω διαδικασιών δια βίου μάθησης, γεγονός που καθιστά τη δια βίου μάθηση κυβερνητική πρακτική, ε) Ο σχετιζόμενος με τις προσλήψεις των αναπληρωτών δασκάλων θεσμικός λόγος επιδρά καθοριστικά στη διαμόρφωση της αλήθειας περί δια βίου μάθησης μεταξύ των αναπληρωτών δασκάλων ως υποκειμένων, δημιουργώντας διάφορες πτυχές αυτής της αλήθειας, οι οποίες σε μεγάλο βαθμό σχετίζονται με τη μοριοδότηση των ακαδημαϊκών προσόντων, και στ) Η δια βίου μάθηση των αναπληρωτών δασκάλων αποτελεί πεδίο συγκρότησης τριών τύπων υποκειμένων, και συγκεκριμένα του «δασκάλου σε εργασιακή επισφάλεια», του «εργαλειακού δασκάλου» και του «χειραφετούμενου δασκάλου», καθένας από τους οποίους διαθέτει ένα συγκεκριμένο σύνολο χαρακτηριστικών.