Essays on firm innovation, knowledge flows and persistence of growth in creative industries
Authors: Δημητροπούλου Αγγέλα 
Published: January 2024

Ο σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι να διερευνήσει σημαντικά ζητήματα που σχετίζονται με την καινοτομία, τις ροές γνώσης και την ανάπτυξη των επιχειρήσεων στους δημιουργικούς κλάδους. Παρά την μεγάλη προσοχή που έχουν προσελκύσει οι δημιουργικές επιχειρήσεις, από μελετητές αλλά και από φορείς χάραξης πολιτικής, η γνώση μας αναφορικά με σημαντικές πτυχές της επιχειρηματικότητας και της επιχειρηματικής επίδοσης σε αυτούς τους κλάδους παραμένει σχετικά περιορισμένη. Η παρούσα διδακτορική διατριβή αποτελείται από 6 κεφάλαια. Το Κεφάλαιο 1 εμπεριέχει μία εισαγωγή στο θέμα και το πλαίσιο ανάλυσης, παρουσιάζοντας τα κύρια ερευνητικά ερωτήματα και τη συνεισφορά της διατριβής στη σχετική βιβλιογραφία. Το Κεφάλαιο 2 παρέχει μια συνολική περιγραφή των δημιουργικών κλάδων, συνοψίζοντας σχετικούς ορισμούς και τα κύρια διαρθρωτικά χαρακτηριστικά των κλάδων αυτών. Επιπλέον, σε αυτό το κεφάλαιο παρουσιάζονται περιγραφικά στοιχεία που αναφέρονται στη διαχρονική τάση και εξέλιξη βασικών δεικτών των δημιουργικών κλάδων στην Ευρώπη. Για αυτό το σκοπό, χρησιμοποιήθηκαν και αναλύθηκαν δεδομένα από 5 χώρες (Ελλάδα, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιταλία, Δανία και Σουηδία) καθώς και για το σύνολο της ΕΕ27. Το Κεφάλαιο 3 διερευνά πώς οι δημιουργικοί κλάδοι επηρεάζουν τις δραστηριότητες καινοτομίας στην οικονομία, αναπτύσσοντας και εισάγοντας καινοτομίες ως μέρος των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, και ενθαρρύνοντας τη καινοτομία σε άλλους κλάδους. Εμπειρικά εφαρμόστηκε μια ανάλυση δύο σταδίων. Στο πρώτο στάδιο, αναλύονται οι παράγοντες καινοτομίας στις επιχειρήσεις των δημιουργικών κλάδων λαμβάνοντας υπόψη χαρακτηριστικά των ιδρυτών, των απασχολούμενων, καθώς και διαφορετικούς τύπους πηγών γνώσης. Στο δεύτερο στάδιο, μελετάται εάν και πώς η εκροή καινοτομίας των επιχειρήσεων δημιουργικών κλάδων βοηθάει τους πελάτες τους (από δημιουργικούς και μη-δημιουργικούς κλάδους) να καινοτομήσουν λαμβάνοντας υπόψη και πιθανά ζητήματα ενδογένειας. Η ανάλυση βασίζεται σε βάση δεδομένων με πάνω από 1000 επιχειρήσεις των δημιουργικών κλάδων στις 5 Ευρωπαϊκές χώρες (Ιταλία, Η.Β., Σουηδία, Δανία και Ελλάδα). Τα βασικά ευρήματα στο πρώτο στάδιο ανάλυσης δείχνουν ότι οι ιδρυτές νεαρής ηλικίας και οι απασχολούμενοι με δημιουργική εξειδίκευση αυξάνουν σημαντικά την πιθανότητα για τις επιχειρήσεις των δημιουργικών κλάδων να εισάγουν καινοτομίες προϊόντος και διαδικασίας. Στο δεύτερο στάδιο ανάλυσης, υποδεικνύεται ότι οι επιχειρήσεις των δημιουργικών κλάδων υποστηρίζουν την καινοτομία στην ευρύτερη οικονομία. Φαίνεται ότι η εκροή καινοτομίας των επιχειρήσεων των δημιουργικών κλάδων αποτελεί κρίσιμη εισροή για καινοτομία των επιχειρηματικών πελατών τους που δραστηριοποιούνται τόσο σε δημιουργικούς όσο και σε μη-δημιουργικούς κλάδους. Το Κεφάλαιο 4 διερευνά την επίδραση των συνεργασιών μεταξύ επιχειρήσεων-πανεπιστημίων στην καινοτομία προϊόντος των επιχειρήσεων δημιουργικών κλάδων, και εάν και πώς τα σωρευτικά αποθέματα γνώσης των ιδρυτών επηρεάζουν αυτή τη σχέση. Η μελέτη βασίζεται στην ίδια βάση δεδομένων που χρησιμοποιήθηκε στο κεφάλαιο 3. Τα βασικά ευρήματα δείχνουν ότι οι επιχειρήσεις με χαμηλότερα επίπεδα αποθεμάτων γνώσης των ιδρυτών επωφελούνται περισσότερο σε όρους καινοτομίας από τις συνεργασίες με πανεπιστήμια. Η σχέση μεταξύ συνεργασιών επιχειρήσεων-πανεπιστημίων και καινοτομίας γίνεται πιο ισχυρή για τις επιχειρήσεις με χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης των ιδρυτών. Επιπλέον, όσο αυξάνεται η εμπειρία των ιδρυτών, η σχέση συνεργασιών και καινοτομίας αποδυναμώνεται. Επομένως, οι συνεργασίες επιχειρήσεων-πανεπιστημίων δρουν ως κινητήριοι μοχλοί καινοτομίας, ιδίως όταν οι επιχειρήσεις δημιουργικών κλάδων χρειάζονται περισσότερες δεξιότητες ανθρώπινου κεφαλαίου ως προς το επίπεδο εκπαίδευσης και την εμπειρία των ιδρυτών τους. Το Κεφάλαιο 5 στοχεύει να αναγνωρίσει τα πρότυπα μεγέθυνσης των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στους δημιουργικούς κλάδους, χρησιμοποιώντας το πλαίσιο του νόμου του Gibrat. Πιο συγκεκριμένα, εξετάζεται εάν οι μικρού μεγέθους επιχειρήσεις δημιουργικών κλάδων αναπτύσσονται γρηγορότερα από τις μεγαλύτερου μεγέθους επιχειρήσεις δημιουργικών κλάδων, καθώς επίσης εάν υπάρχει με την πάροδο του χρόνου διατήρηση της επιχειρηματικής μεγέθυνσης ή εάν η διαδικασία μεγέθυνσης των επιχειρήσεων στους δημιουργικούς κλάδους είναι θέμα καθαρής τύχης. Η ανάλυση βασίζεται σε δεδομένα σε επίπεδο επιχειρήσεων από τους δημιουργικούς κλάδους στην Ελλάδα. Η υπό εξέταση περίοδος εκτείνεται από το 2003 έως το 2019, καλύπτοντας μια περίοδο πριν από την οικονομική κρίση (2003-2008), την περίοδο κρίσης (2009-2016), και την επακόλουθη περίοδο προσαρμογής και ελαφράς ανάκαμψης (2017-2019). Τα εμπειρικά ευρήματα για το συνολικό δείγμα δεν παρέχουν υποστήριξη για το νόμο του Gibrat για όλη την εξεταζόμενη περίοδο με εξαίρεση την χρονική περίοδο 2013-2015 που αντικατοπτρίζει την κορύφωση της ελληνικής οικονομικής κρίσης. Το συγκεκριμένο εύρημα υποδηλώνει ότι το αρχικό μέγεθος και η παρελθούσα μεγέθυνση των επιχειρήσεων αποτυγχάνουν να εξηγήσουν τις αναπτυξιακές πορείες των επιχειρήσεων στους δημιουργικούς κλάδους, σε εξαιρετικά δυσμενείς περιόδους. Στον αντίποδα, στις περισσότερες από τις υπόλοιπες εξεταζόμενες περιόδους στις οποίες δεν επιβεβαιώνεται ο νόμος του Gibrat, παρατηρείται μία τάση σύγκλισης μεταξύ μικρών και μεγάλων επιχειρήσεων, υποδεικνύοντας ότι οι μικρές επιχειρήσεις τείνουν να αναπτύσσονται με πιο γρήγορους ρυθμούς σε σχέση με τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις. Στο κεφάλαιο 6 παρουσιάζονται τα συμπεράσματα της διδακτορικής διατριβής, κάποιες προεκτάσεις των βασικών αποτελεσμάτων σε επίπεδο διαμόρφωσης πολιτικής, και επίσης αναφέρονται οι περιορισμοί της έρευνας και κάποιες προτάσεις για μελλοντική έρευνα.