Οι προσδιοριστικοί παράγοντες της κερδοφορίας του τραπεζικού συστήματος των χωρών της Νοτίου Ευρώπης
Authors: Καλογερίδης Νικόλαος 
Published: September 2021

Η οικονομική κρίση του 2008 και οι επιπτώσεις της στο παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον προκάλεσαν ενδιαφέρον, σε επιστημονικό επίπεδο, στην διερεύνηση και ανάλυση των παραγόντων που οδήγησαν σε αυτή τη βαθιά κρίση. Το ενδιαφέρον κυρίως έχει εστιαστεί στη συμπεριφορά ορισμένων βασικών μεταβλητών, όπως είναι η κερδοφορία των τραπεζικών οργανισμών κατά την διάρκεια της περιόδου πριν αλλά και κατά την διάρκεια της κρίσης.Το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα υπέστη σημαντικούς κληδωνισμούς. Για σημαντικό χρονικό διάστημα, η έλλειψη εμπιστοσύνης και η αβεβαιότητα που δημιούργησε προκάλεσαν ασφυξία στην παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα.Η μελέτη εστιάζει την προσοχή της σε έναν από τους πιο θεμελιώδεις παράγοντες που βοηθούν στην ομαλή και ανεμπόδιστη λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος, την κερδοφορία. Η κερδοφορία των επιχειρήσεων αποτελεί βασικό παράγοντα διενέργειας επενδύσεων, ενισχύει την ιδιωτική κατανάλωση και συμβάλλει στη δημιουργία θετικού οικονομικού κλίματος ενισχύοντας την γενικότερη οικονομική λειτουργία. Η αλληλεπίδραση που προκύπτει ανάμεσα στην κρατική και τραπεζική λειτουργία μας βοηθά να κατανοήσουμε τη σημασία της υγιούς λειτουργίας των τραπεζών. Ειδικά για τον τραπεζικό τομέα, η κερδοφορία, αποτελεί βασικό παράγοντα "εμπιστοσύνης" στην ευρωστία και την φερεγγυότητα του συστήματος. Αυτό το στοιχείο θεωρείται απαραίτητο για την εύρυθμη λειτουργία του.Η χρονική περίοδος στην οποία επικεντρώνεται αυτή η μελέτη είναι αυτή της περιόδου 2000-2013. Το έτος που επελέγη ως σημείο εκκίνησης, σημαίνει την εισαγωγή του ευρώ και επομένως τη δημιουργία της Νομισματικής Ένωσης. Η έντονη επέκταση της χρηματοπιστωτικής δραστηριότητας, πιθανώς μέσω της δυνατότητας άντλησης μεγάλου όγκου κεφαλαίων με χαμηλό κόστος, και ο έντονος ανταγωνισμός που αντιμετωπίζουν οι τραπεζικοί οργανισμοί σε ένα ενοποιημένο πλαίσιο αγοράς, είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά που εμφανίζονται κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Το έτος 2008, που σηματοδοτεί την έναρξη της παγκόσμιας τραπεζικής κρίσης, μεταβάλλει το γενικό πλαίσιο λειτουργίας και θέτει το σύστημα σε παρατεταμένη περίοδο ανασφάλειας και αβεβαιότητας.Η μελέτη επικεντρώνεται στις χώρες της Νότιας Ευρώπης και πιο συγκεκριμένα στην Πορτογαλία, την Ιταλία, την Ελλάδα και την Ισπανία. Αυτές οι χώρες ήταν οι πρώτες που υπέφεραν τις συνέπειες της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008 και εξακολουθούν να επηρεάζονται μέχρι τώρα.Η διδακτορική διατριβή εξετάζει την επίδραση των εσωτερικών, κλαδικών και μακροοικονομικών παραγόντων στην διαμόρφωση της κερδοφορία των επιμέρους τραπεζικών σχηματισμών της Νοτίου Ευρώπης κατά την περίοδο 2000 - 2013. Χρησιμοποιείται ανάλυση χρονοσειρών με διαστρωματικά δεδομένα.Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι το μέτρο της κεφαλαιακής επάρκειας και της ποιότητας των περιουσιακών στοιχείων (εσωτερικοί παράγοντες) έχει σημαντικό αντίκτυπο στην κερδοφορία των τραπεζών. Επιπλέον, η επίδραση της συγκέντρωσης του κλάδου που μετρήθηκε μέσω του δείκτη H.H.I. (Δείκτης Herfindahl) είναι στατιστικά σημαντική και έχει θετική επίδραση. Στο πεδίο των μακροοικονομικών προσδιοριστικών παραγόντων, το μέτρο του επιτοκίου και το μέτρο της οικονομικής ανάπτυξης επιδρούν με στατιστικά σημαντικό και αρνητικό τρόπο.Επιπλέον, εξετάζεται η βραχυχρόνια συνάρτηση ισορροπίας (μέσω του Granger Causality test) μεταξύ των εξαρτημένων και των ανεξάρτητων μεταβλητών (μόνο για τις στατιστικά σημαντικές σχέσεις).Η πρωτοτυπία αυτής της μελέτης είναι ότι, για πρώτη φορά στη βιβλιογραφία, γίνεται χρήση του ρυθμού αύξησης του ΑΕΠ του προηγούμενου χρόνου ως πρόδρομου δείκτη μακροοικονομικής ανάπτυξης. Η μεταβλητή της αύξησης του ΑΕΠ για τον χρόνο t-1 χρησιμοποιείται ως πρόδρομη μεταβλητή της οικονομικής ανάπτυξης.Παρόλο που υπάρχει αρκετή βιβλιογραφία σχετικά με τη σχέση μεταξύ του δείκτη αύξησης του ΑΕΠ και του δείκτη κερδοφορίας, τα αποτελέσματα των μελετών έρχονται σε αντίθεση. Αυτά τα αβέβαια αποτελέσματα έδειξαν ότι υπάρχουν βάσεις για περαιτέρω διερεύνηση και μας οδήγησαν στην πρωτοβουλία της παρούσας μελέτης.