Δημώδεις απόδοση της ιουδαϊκής αρχαιολογίας και του ιουδαϊκού πολέμου του Φλάβιου Ιώσηπου (1ος αι. μ.Χ.) στη δημώδη ελληνική από τον Μανουήλ Χαρτοφύλακα (16ος αι. μ.Χ.)
Authors: Χαλβατζιδάκη Μαρία 
Published: August 2021

Αντικείμενο της παρούσας εργασίας αποτελεί η φιλολογική - γλωσσική μελέτη και η έκδοση της εμπλουτισμένης δημώδους ελληνικής απόδοσης της Ιουδαϊκής Αρχαιολογίας και του Ιουδαϊκού Πολέμου του Φλάβιου Ιώσηπου, που συντάχτηκε από τον Μανουήλ Χαρτοφύλακα τον 16ο αι. μ.Χ. Η εργασία αποτελείται από τρία μέρη (τόμους). Το πρώτο μέρος (Εισαγωγή) διαρθρώνεται σε τρεις ενότητες. Στην πρώτη ενότητα μετά από κριτική παρουσίαση του βίου και της εργογραφίας του Φλάβιου Ιώσηπου, συγγραφέα του πρωτότυπου έργου, παρουσιάζονται στοιχεία για τη ζωή και την προσωπικότητα του συντάκτη της δημώδους απόδοσης Μανουήλ Χαρτοφύλακα, όπως αυτά απορρέουν από πληροφορίες που παρέχει το ίδιο του το έργο, και εξετάζονται οι δύο χειρόγραφοι τόμοι του Βατικανού (Barberinus graecus 228-229) από τους οποίους παραδίδεται καθώς και η χρονολόγησή της. Στη συνέχεια διερευνώνται οι σχέσεις της με τις σύγχρονές της εκδόσεις του 16ου αιώνα, τις οποίες χρησιμοποίησε ο μεταφραστής κατά τη σύνταξη του έργου του. Ακολουθεί η πραγμάτευση του κεφαλαίου για τη μετάφραση όπου μεταξύ των βασικών χαρακτηριστικών της επισημαίνονται οι προσωπικές παρεμβάσεις του δημιουργού που σχετίζονται είτε με τον ιδεολογικό του προσανατολισμό είτε με την επίδραση των ξενόγλωσσων προτύπων του, ή συνιστούν υφολογικές επιλογές που αναδεικνύουν τη λογοτεχνικότητα του λόγου του και την αφηγηματική δεξιοτεχνία του, και το κεφάλαιο με ειδολογική κατάταξη και λεπτομερή παρουσίαση των προσθηκών με τις οποίες εμπλουτίζει ο Μανουήλ τα έργα που μεταφράζει. Στη δεύτερη ενότητα γίνεται αναλυτική περιγραφή της γλώσσας του κειμένου, με επισήμανση ανά φαινόμενο των ιδιωματικών χαρακτηριστικών της, που αφορούν ως επί το πλείστον στο κρητικό ιδίωμα. Συγκεκριμένα εξετάζονται φαινόμενα που αφορούν στη φωνητική/φωνολογία, στην κλιτική μορφολογία των άρθρων, των ουσιαστικών, των επιθέτων και των παραθετικών τους, των αντωνυμιών, των αριθμητικών και του ρηματικού συστήματος, στην παραγωγική μορφολογία και στη σύνθεση και τέλος στη σύνταξη. Ακολουθεί η εξέταση του λεξιλογίου, όπου κάνουν έντονη την παρουσία τους λόγιες, ιδιωματικές (συχνά κρητικές) και δάνειες (κυρίως λατινικές και ιταλικές/βενετικές) λέξεις, και η παρουσίαση, με χρήση ειδικού λογισμικού, ποσοτικών δεδομένων που συνιστούν το υφομετρικό προφίλ του μεταφραστή. Η ενότητα ολοκληρώνεται με την εξαγωγή των συμπερασμάτων που αφορούν στη γλώσσα του κειμένου, στα οποία εξετάζεται συμπερασματικά ο κρητικός ιδιωματικός και ο δημώδης χαρακτήρας του. Την τρίτη ενότητα, όπου εκτίθενται οι αρχές στις οποίες στηρίχτηκε η έκδοση του κειμένου, ακολουθεί Παράρτημα με πίνακες των 100 συχνότερων λειτουργικών και 300 συχνότερων λέξεων περιεχομένου του κειμένου. Τέλος, στο δεύτερο μέρος εκδίδεται η απόδοση της Ιουδαϊκής Αρχαιολογίας και στο τρίτο η απόδοση του Ιουδαϊκού Πολέμου και των πρόσθετων αποσπασμάτων από την Παλαιά Διαθήκη και από τη Χρονογραφία του Ζωναρά, ενώ καθένα από τα δύο αυτά μέρη ακολουθούνται από Παράρτημα όπου αντιστοιχίζεται η φυλλαρίθμηση της έκδοσης με την παλαιά σελιδαρίθμηση των χειρογράφων (και με τη λανθασμένη φυλλαρίθμηση του Barb. gr. 228).