Ζητήματα θώκου στη διερεύνηση προτύπων υβριδισμού
Authors: Μπαριωτάκης Μιχαήλ 
Published: September 2021

Πλαίσιο: Οι έννοιες του περιβαλλοντικού θώκου και του υβριδισμού έχουν αποτελέσει για μεγάλο χρονικό διάστημα το αντικείμενο πολυάριθμων ερευνητικών μελετών, αλλά και επιστημολογικών συζητήσεων. Παρά τις προσπάθειες για τη δημιουργία μιας σαφούς ορολογίας και ξεκάθαρης μεθοδολογίας για την από κοινού προσέγγιση τους, τα ερωτήματα που υπάρχουν παραμένουν πολλά και δυσεπίλυτα. Σχετικά πρόσφατα όμως, αναδείχθηκε θεωρητικά η δυνατότητα χρήσης των Μοντέλων Διανομής Ειδών στη μελέτη των χωρικών προτύπων του υβριδισμού, η οποία επιτρέπει νέες προσεγγίσεις σε σημαντικά ερωτήματα. Ωστόσο, το συγκεκριμένο πεδίο δεν έχει ακόμα θεραπευθεί συστηματικά και μία προσέγγιση αυτού επιχειρείται στην παρούσα εργασία.Στόχοι: Η συγκεκριμένη εργασία στοχεύει στο να συμβάλλει τόσο μεθοδολογικά όσο και θεωρητικά στη μελέτη των προτύπων υβριδισμού, χρησιμοποιώντας ως υβριδικά συστήματα αναφοράς αυτά των γενών Origanum και Phlomis στην Κρήτη. Συγκεκριμένα γι’ αυτά τα δύο υβριδικά συστήματα επιχειρείται (1) η ανάδειξη των δυνητικών χωρικών προτύπων διανομής των εμπλεκόμενων οντοτήτων, (2) η συγκριτική ανάλυση των θώκων τους, (3) η ανάλυση των μοντέλων υβριδισμού που διέπουν τα δύο συστήματα, και (4) η ανάδειξη των προτύπων Βιοτικών, Αβιοτικών και Μετακινησιακών περιορισμών που επενεργούν στα υβρίδια.Μεθοδολογία: Αρχικά, εκτιμήθηκε η δυνητική διανομή των εμπλεκόμενων taxa με τη χρήση ενός στατιστικού μοντέλου βασισμένου σε ένα αλγόριθμο μέγιστης εντροπίας και δεδομένα παρουσίας. Εν συνεχεία, χρησιμοποιήθηκαν τέσσερις ομάδες ελέγχων για να αναλυθεί η θέση και το εύρος του θώκου των υβριδίων σε σχέση με τα γονικά τους taxa, τόσο στο Γεωγραφικό όσο και στον Περιβαλλοντικό Χώρο. Επιπλέον, για το υβριδικό σύστημα Origanum ακολουθήθηκε η ίδια διαδικασία και για τις γενοτυπικές κλάσεις που προέκυψαν από γενετική ανάλυση ατόμων των εμπλεκόμενων taxa. Τέλος, έγινε εκμετάλλευση δεδομένων απουσίας ώστε να αναλυθούν τα πρότυπα Βιοτικών, Αβιοτικών και Μετακινησιακών περιορισμών των υπό μελέτη υβριδίων.Αποτελέσματα: Η προβλεπτική ισχύς όλων των μοντέλων ήταν υψηλή. Τα δυνητικά πρότυπα των υβριδίων φάνηκαν να είναι κατά κανόνα ευρύτερα από την παρατηρούμενη διανομή τους, ένδειξη πως υπάρχουν παράγοντες πέρα από το αβιοτικό περιβάλλον που επηρεάζουν τα πραγματικά χωρικά πρότυπα των υβριδίων. Αναδείχθηκε μια γενική τάση ομοιότητας στη θέση του θώκου ανάμεσα στα υβρίδια και τα γονικά τους taxa, αλλά και μεταξύ των γενοτυπικών κλάσεων του υβριδικού συστήματος Origanum. Ωστόσο, τα υβρίδια φάνηκε να χαρακτηρίζονται κατά κανόνα από μεγαλύτερο εύρος θώκου σε σχέση με τα γονικα. Επίσης, κανένα από τα δύο υβριδικά συστήματα δεν φάνηκε, βάσει των αποτελεσμάτων, να συμφωνεί πλήρως με τις προβλέψεις κάποιου από τα κλασσικά θεωρητικά μοντέλα υβριδισμού, όπως η ζώνη τάσης, η φραγμένη υπεροχή υβριδίων και η μωσαϊκή ζώνη. Επιπλέον, από την ανάλυση των Βιοτικών, Αβιοτικών και Μετακινησιακών περιορισμών που διαμορφώνουν τις απουσίες αναδείχθηκε και η χωρική πολυπλοκότητα των υπό μελέτη υβριδικών συστημάτων.Συμπεράσματα: Με βάση την υπάρχουσα κατηγοριοποίηση των υβριδικών συστημάτων, προέκυψε ότι πολλοί από τους παράγοντες και τους μηχανισμούς που παίζουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των χωρικών προτύπων του υβριδισμού ενδέχεται να παραμένουν στο παρασκήνιο. Ωστόσο, η μεθοδολογία που προτείνεται εδώ και χρησιμοποιήθηκε στην παρούσα μελέτη επιτρέπει την ανάδειξη πολυπλοκότερων σχέσεων τόσο ανάμεσα στα taxa που εμπλέκονται σε ένα υβριδικό σύστημα, όσο και στην επίδραση βιοτικών, αβιοτικών και μετακινησιακών παραγόντων, προσφέροντας τη δυνατότητα μιας πιο ολοκληρωμένης ανάλυσης των προτύπων υβριδισμού. Η εφαρμογή της προτεινόμενης μεθοδολογίας, εκτός από την παροχή συγκρίσιμων αποτελεσμάτων, οδήγησε στο να τεθεί η υπόθεση της λανθάνουσας καινοτομίας (latent novelty), ενός θεωρητικού πλαισίου που πέρα από την κατανόηση της διαφοροποίησης του θώκου των υβριδίων συμβάλλει στην κατανόηση των αποκρίσεων των υβριδίων σε μεταβαλλόμενα περιβάλλοντα, αλλά και ευρύτερα στην κατανόηση της ποικιλότητας των οικοσυστημάτων.