ВИЛЬГЕЛЬМ ДИЛЬТЕЙ ЖƏНЕ ОНЫҢƏЛЕУМЕТТІК МЕКТЕБІ
Authors: Рау И.А. , Абсаттаров Р.Б. 
Published: September 2023

В статье рассматриваются вопросы социальной школы В.Дильтея, которые ещё не изучены в социологической науке. В статье более подробно рассматривается вопросы социальной школы В.Дильтея –вклад В. Дильтея в развитие социальной школы; социальная, педагогическая школа В. Дильтея в лице его учеников и последователей. В статье отмечается, что В.Дильтей –выдающийся немецкий философ, социолог, психологи педагог, оказавший большое влияние на социальную, педагогическую мысль в лице его учеников и последователей. В своём понимании психологии личности В.Дильтей различает до противопоставления понятия «понимать» и «объяснять» в пользу первого понятия. Всё, что связано с духом, личностью, деятельностью людей –индивидуальностями, людей-личностями, обществом, его историией нужно не только «объяснять», но и понимать. Для духовно-познавательного освоения жизни в её «живости»Дильтей разрабатывает специфически «категории жизни» и теории социальной школы. На творчество Дильтея опиралась целая ветвь немецких представителей философии жизни, социологии и педагогики. В связи с этим, исследуется в статье вклад в социальную школу В.Дильтея, его учеников и последо-вателей:М.Фришайзен-Колер, Э.Шпрангер, Г.Нол и Т.Литт. Вместе с тем в статье уделено внимание и дискуссионным вопросам

Мақалада əлеуметтану ғылымында əлі зерттелмеген В.Дильтейдің əлеуметтік мектебінің мəселелері қарастырылады. Мақалада В.Дильтейдің əлеуметтік мектебінің мəселелері, В.Дильтейдің əлеуметтік мектептің дамуына қосқан үлесі, В.Дильтейдің əлеуметтік, педагогикалық мектебі оның оқушылары мен ізбасарлары. Егжей-тегжейлі қарастырылады. В.Дильтей–көрнекті неміс философы, əлеуметтанушысы, психологы, оның шəкірттері мен ізбасарлары тұлғасында əлеуметтік, педагогикалық ойға үлкен əсер еткен педагог. Тұлға психологиясын түсінуде В.Дильтей бірінші ұғымның пайдасына «түсіну» жəне «түсіндіру» ұғымдарының қарама-қайшылығына дейін ажыратады. Адамдардың рухына, жеке басына, іс-əрекетіне байланысты барлық нəрсе-даралық, адамдар-жеке тұлға, қоғам, оның тарихы тек "түсіндіріліп" қана қоймай, түсінілуі керек. Дильтей өзінің "тіршілігінде" өмірді рухани-танымдық дамыту үшін арнайы "өмір категориялары" мен əлеуметтік Мектеп теорияларын дамытады. Дильтейдің шығармашылығына өмір философиясы, Əлеуметтану жəне педагогиканың неміс өкілдерінің тұтас бір саласы сүйенді. Осыған байланысты мақалада В.Дильтейдің əлеуметтік мектебіне, оның шəкірттері мен ізбасарларына қосқан үлесі зерттеледі: М.Фришайзен-Колер, Э.Спрангер, Г.Нол жəне Т.Литт. Сонымен қатар, мақалада талқылау мəселелеріне де назар аударылады.

The article deals with the issues of W. Dilthey's social school, which have not yet been studied in sociological science. The article examines in more detail the issues of W. Dilthey's social school –W. Dilthey's contribution to the development of the social school; W. Dilthey's social, pedagogical school in the person of his students and followers. The article notes that W. Dilthey is an outstanding German philosopher, sociologist, psychologist and teacher, who had a great influence on social, pedagogical thought in the person of his students and followers.In his understanding of personality psychology, W. Diltey distinguishes between the concepts of "understanding" and "explaining" in favor of the first concept. Everything connected with the spirit, personality, activity of people –individuals, people-personalities, society, its history should not only be "explained", but also understood. For the spiritual and cognitive development of life in its "liveliness", Dilthey develops specifically "categories of life" and theories of the social school.A whole branch of German representatives of the philosophy of life, sociology and pedagogy relied on Dilthey's work. In this regard, the article examines the contribution to the social school of W. Dilthey, his students and followers: M. Frisheisen-Koehler, E. Spranger, G. Nol and T. Litt. At the same time, the article also pays attention to controversial issues.