Ռոմանոս Մելիքյանի արցախյան գործունեության անհայտ էջերը
Authors: Տիգրանյան Մարիաննա , Սարգսյան Լինդա 
Published: September 2024

Կոմպոզիտոր, դասական ռոմանսի հիմնադիր, մանկավարժ, խմբավար Ռոմանոս Մելիքյանը մեծ ավանդ է ունեցել Խորհրդային Հայաստանի երաժշտական-հասարակական կյանքում։ Նա սերունդների գիտակցության մեջ սերմանել է ազգային կրթօջախների ստեղծման և դրանց անհրաժեշտության ու կարևորության հարցը։ Ռ.Մելիքյանը Երևանում կրթականհասարակական բուռն գործունեություն է ծավալել։ Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի ղեկավարությունից Ստեփանակերտում երաժշտական ուսումնարան հիմնելու առաջարկություն է ստացել, որն ընդունել է սիրով և առանց հետաձգելու մեկնել է Արցախ։ Ներկա ուսումնասիրությունը նվիրված է Ռ. Մելիքյանի արցախյան շրջանի գործունեությանը (1925-1926 թթ.), որը մնացել է պատմության լուսանցքներում։ Կոմպոզիտորի՝ Արցախում կատարած աշխատանքների մասին տեղեկանում ենք իր ընկերներին հասցեագրած անտիպ նամակներից, որոնք պահվում են Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի (այսուհետև՝ ԳԱԹ) Ռ. Մելիքյանի արխիվային ֆոնդում։ Այսօր, երբ Հայաստանը թերթում է իր պատմության հերթական տխուր էջերից մեկը, երբ մեր հայրենակիցները բռնի կերպով տարահանվել են իրենց պատմական հայրենիքից՝ Արցախից, Ռ. Մելիքյանի արցախյան նամակներն ավելի քան արդիական են և մեծ հետաքրքրություն ու արժեք են ներկայացնում ժողովրդի սեփական սխալները վերլուծելու, նաև ավելի լավ հասկանալու ու ճանաչելու ինքներս մեզ:
Композитор, основатель жанра армянского классического романса, педагог – Романос Меликян (1883-1935) внёс большой вклад в музыкальную и общественную жизнь Советской Армении. Р. Меликян внедрил в сознание поколений вопрос создания национальных образовательных центров, их необходимость и важность. После интенсивной деятельности в Ереване от руководства Нагорного Карабаха Р. Меликян получил предложение основать музыкальную школу в Степанакерте, которое он принял и без промедления уехал в Арцах. Настоящее исследование посвящено деятельности Р. Меликяна в Нагорном Карабахе (1925-1926 гг.), которая на протяжении длительного периода оставалась вне поля зрения историков и музыковедов. О просветительской работе композитора мы узнаём из адресованных его друзьям писем, которые хранятся в архивном фонде Р. Меликяна Музея литературы и искусства имени Е. Чаренца. Сегодня, когда Армения перелистывает очередную трагическую страницу своей истории, когда наши соотечественники, подвергшись насильственной депортации, вынужденно покинули свою историческую родину – Арцах, письма Р. Меликяна из Степанакерта более чем актуальны и представляют большой интерес и ценность. Они могут помочь нам осознать собственные ошибки, лучше понять и познать самих себя.
Romanos Melikyan (1883-1935), a prominent Armenian composer, founder of the classical romance genre, pedagogue, and conductor, made a great contribution to the musical and social life of Soviet Armenia. R. Melikyan instilled in the consciousness of generations the issue of creating national educational centers and their necessity and importance. After intensive activi-ties in Yerevan, R. Melikyan accepted an offer from the leadership of the Nagorno Karabakh Autonomous Region to open a music school in Stepanakert, which he accepted and left for Art-sakh without delay. The present study is devoted to R. Melikyan's activity in Nagorno-Karabakh (1925-1926), which for a long period remained out of the field of view of historians and musicologists. We learn about the composer’s activity in Artsakh from letters addressed to his friends (they are unpublished), which are concentrated in the archive fund of R. Melikyan of the Museum of Lite-rature and Art named after Y. Charents. Today, when Armenia is on one of the sad pages of its history, when our compatriots were forcibly evacuated from their historical homeland, Artsakh, R. Melikyan’s Karabakh letters are more than relevant and of great interest and value, to help analyze our own mistakes and better understand and know ourselves.