ШАМАХЫ ҚАЛАСЫНДАҒЫ ОРТА ҒАСЫРЛЫҚ МЕДИЦИНАЛЫҚ ОРТАЛЫҚТАР
Authors: Zahidova H.A. 
Published: September 2024

The article deals with the activities of medical centers functioning in Shirvan province, known as the center of science and culture of Azerbaijan in the Middle Ages. It is said that during this period, Malham Medical Center had become well known for its scientific and medical activities. It was known far beyond the borders of Azerbaijan. According to the sources of the time, the founder of the center, Kafieddin Omar ibn Osman, a great philosopher, alchemist, astronomer, etc., who had encyclopedicknowledge and was characterized as an expert in scientific areas. KafieddinOmar ibn Osman, with his high medical knowledge, helped many people found healing and did his best for them to regain their healthy life. He was the uncle of Khagani Shirvani, a prominent representative of classical Azerbaijani literature. Khagani always remembered him with great respect in his works and saw him on a par with famous figures of the world.Even after the death of this great tebib (doctor), who during his lifetime helped people to be healed, was not forgotten, and his grave became a sacred place of hope and help for those who wanted recovery. Since he prefered such means of treatment as walking in the fresh, sunny air, sun bathing, etc. the grave called “Dedegunesh” of the Luqmān, who bequeathed to be buried in a place where the sun rays fall, is visited even after his death and people ask him for help to find healing. The students of the school founded by Kafieddin Omar ibn Osman had always stood on guard of people’s health and made valuable contributions to the medical history of Azerbaijan.

Мақалада орта ғасырларда Әзірбайжанның ғылым және мәдениет орталықтары ретінде белгілі Ширван аймағында жұмыс істеген медициналық орталықтардың қызметі қарастырылған. «Малхам»медициналық орталығының ғылыми және медициналық қызметі Орталық Әзірбайжан шекарасынан тыс мемлекеттерде де танымал болды. Сол кездегі дереккөздерге сүйенсек, ұлы философ, алхимик, астроном,энциклопедиялық білімі бар, ғылыми саланың білгірі Кафиеддин Омар ибн Осман орталықтың негізін қалаған. Кафиеддин Омар ибн Осман өзінің жоғары медициналық білімі арқылы көптеген адамдардың сауығып кетуіне көмектесті. Ол классикалық Әзірбайжан әдебиетінің көрнекті өкілі Хагани Ширванидің ағасы болған. Қағани өз еңбектерінде нағашы ағасын әрқашан үлкен құрметпен еске алып, оның білімін дүние жүзінің көрнектіғалымдары деңгейінде бағалаған.Кафиеддин Омар ибн Осман ұлы тебиб (дәрігер) қайтыс болғаннанкейін де, адамдар оның көмегі мен емделу сеніміне үміттеніп, киелі о ретінде бейітіне зиярат етуді жалғастырды. Таза ауада серуендеу, күн жылуы арқылы сияқты емдеу әдістерін ұнататындықтан, оның жерленгенжері халық арасында «Дедегунеш (Күнатасы)» Логман деп аталады. Оның өсиетi бойынша денесі де күн түсетін аймаққа жерленген. КафиеддинОмар ибн Осман негізін қалаған мектептің шәкірттері халық денсаулығынжақсарту үшін Әзірбайжан медицинасының тарихына құнды үлес қосты.

В статье рассматривается деятельность медицинских центров, функционирующих в Ширванской области в средние века, известные одновременно как центры науки и культуры Азербайджана.Есть сведения, что в этот период Медицинский центр «Малхам» стал широко известен своей научной и медицинской деятельностью. О нём было известно далеко за пределами Азербайджана. Согласно источникам того времени, основатель центра Кафиеддин Омар ибн Осман, великий философ, алхимик, астроном и др., обладал энциклопедическими знаниями и характеризовался знатоком в научных областях. КафиеддинОмар ибн Осман, обладая высокими медицинскими познаниями, помог многим людям обрести исцеление и сделал все возможное, чтобы они вернули себе здоровую жизнь. Он приходился дядей Хагани Ширвани- видному представителю классической азербайджанской литературы.В своих произведениях Хагани всегда с большим уважением вспоминал дядю и оценивал его знания на уровне видных мировых учёных.Даже после смерти этого великого тебиба (врача), люди продолжали посещать его могилу как святую святых, всё надеясь на его помощь и веру на исцеление, как это было при его жизни. Поскольку он предпочитал такие способы лечения, как прогулки на свежем солнечном воздухе, солнечные ванны и т. д., место захоронения его в народе именуют «Дедегунеш» Логман. По его завещанию, он был похоронен на солнечной стороне. Учащиеся школы, основанной Кафиеддином Омаром ибн Османом, всегда стояли на страже здоровья людей и внесли ценный вклад в историю медицины Азербайджана.