КӘСІПҚОЙ СПОРТШЫЛАРДЫҢ ЖЫНЫСЫ МЕН КӘСІБИ БІЛІКТІЛІГІНЕ БАЙЛАНЫСТЫ ОЛАРДЫҢ МОТИВАЦИЯСЫ МЕН ӨЗІН-ӨЗІ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУ
Authors: Красмик Ю.Н. 
Published: October 2023

Подготовка спортсменов высокого уровня зависит от многих условий, среди которых мотивации имеет стержневое значение. Необходимость управления мотивами спортсмена возникает на всех этапах становления спортивной карьеры. Высокий уровень мотивации занятия спортом считается одним из главных и необходимых факторов, способствующим самореализации личности спортсмена. В качестве дополнительного звена, объединяющего мотивацию спортсменов и стратегии самореализации, была взят аспект жизнестойкости. Феномен жизнестойкости отражает три наиболее весомые жизненные установки: готовность к риску, уверенность в возможности контроля над ее событиями, вовлеченность в жизнь, которые важны в спортивной деятельности, поскольку способствуют развитию высокой работоспособности, целеустремлённости и стрессоустойчивости. Цель исследования: изучить особенности мотивации и самореализации профессиональных спортсменов в зависимости от пола и уровня их спортивной квалификации. В исследовании принимало участие 60 профессиональных спортсменов: 25 МС/МСМК, 19 КМС и 16 спортсменов без спортивной квалификации. Психодиагностические измерения были проведены с помощью четырех диагностических методик: методика изучения мотивов спортивной деятельности В.И. Тропникова; опросник «Мотивы спортив- ной деятельности» (МСД) Е.А. Калинина; тест жизнестойкости С.Мадди, адаптация Д.А. Леонтьева и Е.И. Рассказовой; многомерный опросник самореализации личности С.И. Кудинова. Результаты нашего исследования показали, что в процессе профессионального становления, самореализации спортивного потенциала и достижения высоких уровней спортивной квалификации происходит формирование и развитие компонентов самореализации и внутренних и внешних мотивов. В развитии мотивов у мужчин и женщин наблюдается сходство иерархий, в развитии компонентов самореализации выявлены различия. Ключевые слова: мотивация, мотивационный профиль, жизнестойкость, виды и аспекты самореализации.

Жоғары деңгейдегі спортшыларды дайындау көптеген жағдайларға байланысты, олардың ішінде мотивация шешуші мәнге ие. Спортшының мотивтерін бақылау қажеттілігі спорттық мансап қалыптасуының барлық кезеңдерінде туындайды. Спортпен шұғылдануға мотивацияның жоғары деңгейі спортшының жеке басының өзін-өзі жүзеге асыруына ықпал ететін негізгі және қажетті факторлардың бірі болып саналады. Спортшылардың мотивациясын және өзін-өзі жүзеге асыру стратегияларын біріктіретін қосымша сілтеме ретінде төзімділік аспектісі алынды. Төзімділік феномені өмірдің ең маңызды үш көзқарасын көрсетеді: тәуекелге дайын болу, оның оқиғаларын бақылау мүмкіндігіне сенімділік, өмірге араласу, спорттық іс-шараларда маңызды, өйткені олар жоғары өнімділікті, мақсаттылықты және стреске төзімділікті дамытуға ықпал етеді. Зерттеудің мақсаты: кәсіпқой спортшылардың жынысы мен олардың спорттық біліктілік деңгейіне байланысты мотивациясы мен өзін-өзі жүзеге асыру ерекшеліктерін зерттеу. Зерттеуге 60 кәсіпқой спортшы қатысты: 25 MС/MСMK, 19 КМС және 16 спорттық біліктілігі жоқ спортшы. Психодиагностикалық өлшем төрт диагностикалық әдісті қолдану арқылы жүргізілді: В.И. Тропникова спорттық белсенділік мотивтерін зерттеу әдісі; Е.А. Калинин «Спорттық іс-әрекет мотивтері» сауалнамасы (СІМ); Д.А. Леонтьев пен Е.И. Расказова бейімдеген С.Маддидің төзімділік сынағы; С.И. Кудинов тұлғаның өзін-өзі жүзеге асыруының көпөлшемді сауалнамасы. Біздің зерттеуіміздің нәтижелері кәсіби даму, спорттық әлеуетті өзін-өзі жүзеге асыру және жоғары спорттық біліктілік деңгейіне жету процесінде өзін-өзі жүзеге асыру компоненттері, ішкі және сыртқы мотивтердің қалыптасуы мен дамуы орын алатынын көрсетті. Ерлер мен әйелдердегі мотивтердің дамуында иерархияның ұқсастығы байқалады, өзін-өзі жүзеге асыру компоненттерінің дамуында айырмашылықтар ашылады. Түйін сөздер: мотивация, мотивациялық профиль, төзімділік, өзін-өзі жүзеге асырудың түрлері мен аспектілері.

The preparation of high-level athletes depends on many conditions, among which motivation is of pivotal importance. The need to manage the motives of an athlete arises at all stages of the formation of a sports career. A high level of motivation for sports is considered one of the main and necessary factors contributing to the self-realization of an athlete's personality. As an additional link combining the motivation of athletes and self-realization strategies, the aspect of resilience was taken. The phenomenon of resilience reflects the three most significant life attitudes: willingness to take risks, confidence in the possibility of controlling its events, involvement in life, which are important in sports activities, since they contribute to the development of high performance, purposefulness and stress resistance. The purpose of the study: to study the features of motivation and self-realization of professional athletes, depending on gender and the level of their sports qualifications. The study involved 60 professional athletes: 25 MS/MSMC, 19 CMS and 16 athletes without sports qualifications. Psychodiagnostic measurements were carried out using four diagnostic techniques: V.I. Tropnikov's method of studying the motives of sports activity; E.A. Kalinin's questionnaire "Motives of Sports Activity" (MSD); S.Maddi's resilience test, adaptation by D.A. Leontiev and E.I. Rasskazova; S.I. Kudinov's multidimensional questionnaire of self-realization of personality. The results of our research have shown that in the process of professional development, self-realization of sports potential and achievement of high levels of sports qualifications, the components of self-realization and internal and external motives are formed and developed. There is a similarity of hierarchies in the development of motives in men and women, differences in the development of components of self- realization are revealed. Keywords: motivation, motivation profile, resilience, types and aspects of self-realization.