Διερευνητική στατιστική ανάλυση καινοτομίας και επιχειρηματικότητας στο γεωργικό τομέα
Authors: Φαλάρας Αθανάσιος 
Published: July 2024

Είναι ευρέως αποδεκτό πως παρά τις μεγάλες δυνατότητες του γεωργικού τομέα της Ελλάδας, αυτός δεν αποδίδει στο βαθμό που θα μπορούσε. Έτσι τίθεται το ερώτημα, αν ο/η επιχειρηματίας του αγροτικού τομέα με την κατάλληλη επιχειρηματική κουλτούρα/ και προσανατολισμό μπορεί, να καινοτομήσει στο σύγχρονο επιχειρηματικό γίγνεσθαι της Ελλάδας. Η επιχειρηματική κουλτούρα έχει μελετηθεί ευρέως σαν έννοια και υπάρχουν μία σειρά από προσεγγίσεις που δίνουν τις διαστάσεις της επιχειρηματικής κουλτούρας. Η παρούσα διατριβή αξιοποιεί την προσέγγιση των Leal-Rodríguez et al. (2017) που συνόψισαν και ανέλυσαν την επιχειρηματική κουλτούρα σε έξι διαστάσεις: προθυμία ανάληψης κινδύνων και πρωτοβουλιών, διάθεση για αλλαγή, συνεχής επιδίωξη νέων προκλήσεων, προσπάθεια απόκτησης πρόσβασης σε νέους πόρους, ηγεσία, συστηματική και ομαδική επιδίωξη της καινοτομίας. Αντίστοιχα για τον επιχειρηματικός προσανατολισμό λαμβάνοντας υπόψη πως οι επιχειρήσεις στο γεωργικό τομέα διαχειρίζονται από μεμονωμένους ιδιοκτήτες, αξιοποιείται προσέγγιση της Wang (2008), κατά την οποία ο επιχειρηματικός προσανατολισμός αναλύεται στην προορατικότητα της αγοράς, την ανταγωνιστική επιθετικότητα, την ανάληψη ρίσκου και την καινοτομικότητα (Tan et al. 2021). Καινοτομία ορίζεται η εφαρμογή ενός νέου ή σημαντικά βελτιωμένου προϊόντος (αγαθού ή υπηρεσίας) ή διαδικασίας, μιας νέας μεθόδου μάρκετινγκ ή μιας νέας οργανωτικής μεθόδου στις επιχειρηματικές πρακτικές, στην οργάνωση του χώρου εργασίας ή στις εξωτερικές σχέσεις (OECD, 2005). Η καινοτομία χωρίζεται στην τεχνολογική και τη μη τεχνολογική καινοτομία. Με τη σειρά τους η τεχνολογική καινοτομία χωρίζεται στην καινοτομία προϊόντος και την καινοτομία διαδικασίας, ενώ η μη τεχνολογική καινοτομία χωρίζεται στην οργανωσιακή καινοτομία και την καινοτομία marketing. Στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις παρατηρούνται κυρίως οι τεχνολογικές καινοτομίες (Porter, 1985). Στο πλαίσιο των τεχνολογικών καινοτομιών εντάσσονται η γεωργία ακριβείας και η βιοασφάλεια. Για να απαντηθεί το κεντρικό ερώτημα της διατριβής, χρειάζεται πρώτα να απαντηθούν μια σειρά από επιμέρους ερωτήματα. Έτσι πρέπει να γίνει μια διερεύνηση της καινοτομία στον αγροτικό τομέα στην Ελλάδα, από την οποία θα εξαχθεί πληροφορία σχετικά με το προφίλ των επιχειρηματιών που καινοτομούν. Να φανεί δηλαδή ποιοι/ες είναι οι αγρότες/σσες που καινοτομούν ως προς τα στοιχεία της γεωργικής τους εκμετάλλευσης, τα δημογραφικά τους χαρακτηριστικά και τις αξίας ενός/μιας επιχειρηματία. Παράλληλα είναι σημαντικό να διερευνηθεί ποια είναι τα πιο σημαντικά εμπόδια που αντιμετωπίζει αυτή τη στιγμή ο γεωργικός τομέας. Με βάση αυτές τις πληροφορίες η ανάλυση προχωράει στην εφαρμογή μιας σειράς μοντέλων, όπου εξαρτώμενη μεταβλητή είναι η καινοτομία, ανεξάρτητη η επιχειρηματική κουλτούρα ή ο επιχειρηματικός προσανατολισμός, ενώ ως ενδιάμεση/ες μεταβλητή/ές δοκιμάζονται μια σειρά από εμπόδια του εξωτερικού περιβάλλοντος. Για να έρθουν εις πέρας οι παραπάνω αναλύσεις χρειάστηκε να συλλεχθούν δεδομένα, κάτι που κατέστη δυνατό με την τεχνική του ερωτηματολογίου. Σχεδιάστηκαν 4 ερωτηματολόγια αποκρινόμενα σε τέσσερις διαφορετικούς πληθυσμούς. Ένα για τους/τις αγρότες/σσες, ένα για τους/τις κτηνοτρόφους, ένα απευθυνόμενο σε επιχειρήσεις κρασιού και ένα απευθυνόμενο σε επιχειρήσεις γαλακτοκομικών τυροκομικών. Αξιοποιώντας την τεχνική της δειγματοληψίας της ποσόστωσης, μέσα σε διάστημα οκτώ μηνών συλλέχθηκαν 1023 απαντήσεις αγροτών, 279 απαντήσεις κτηνοτρόφων, 249 απαντήσεις γαλακτοκομικών/τυροκομικών επιχειρήσεων και 162 απαντήσεις επιχειρήσεων παρασκευής κρασιού. Η ανάλυση των δεδομένων των αγροτών έγινε με την παραγοντική ανάλυση των πολλαπλών αντιστοιχιών και την ανιούσα ιεραρχική ομαδοποίηση. Τα υπόλοιπα ερωτηματολόγια, αναλύθηκαν ως μοντέλα SEM, με τη βοήθεια του λογισμικού Smart PLS. Τα αποτελέσματα έδειξαν συγκεκριμένο προφίλ καινοτόμων παραγωγών, αναδεικνύοντας αγρότες/σσες νέους/ες, μορφωμένους/ες και με ισχυρές επιχειρηματικές δεξιότητες. Παράλληλα τα εμπόδια του δυσμενούς επιχειρηματικού περιβάλλοντος και της έλλειψης συνεργασίας με πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα αναδείχθηκαν ως τα πιο σημαντικά προβλήματα της γεωργίας. Τα υπόλοιπα ερωτηματολόγια αναλύθηκαν ως μοντέλα SEM με ανεξάρτητη μεταβλητή την επιχειρηματική κουλτούρα ή τον επιχειρηματικό προσανατολισμό, εξαρτημένη την καινοτομία και ως ενδιάμεση/ες διάφορες μεταβλητές που εκφράζουν το εξωτερικό περιβάλλον της επιχείρησης. Η συντριπτική πλειοψηφία των επιδράσεων ήταν στατιστικά σημαντική και ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε το γεγονός, πως η έμμεση επίδραση της επιχειρηματικής κουλτούρας ή του επιχειρηματικού προσανατολισμού ήταν στατιστικά σημαντικές δείχνοντας, πως παρά το αρνητικό εξωτερικό περιβάλλον της επιχείρησης, η σωστή επιχειρηματική κουλτούρα και ο σωστός επιχειρηματικός προσανατολισμός μπορεί να οδηγήσει στην καινοτομία παρά το αρνητικό εξωτερικό περιβάλλον.