Μουσείο και άτομα με αναπηρίες
Authors: Τζαναβάρα Αντωνία 
Published: January 2014

Κατά την εκπόνηση της διατριβής αυτής διαπιστώθηκε ότι τα άτομα που παρουσιάζουν κάποια σωματική, νοητική, κοινωνική δυσλειτουργία αποτελούν για την ελληνική κοινωνία κάτι το «ασυνήθιστο», μια κατάσταση έξω από τα όρια του φυσιολογικού, του αποδεκτού, του κατανοητού, του ανεκτού. Εκτός ελάχιστων περιπτώσεων, η ελληνική πολιτεία και οι πολιτιστικοί φορείς δεν έχουν αναλάβει ουσιαστική μέριμνα υπέρ των αναπήρων πολιτών, στερώντας τους την ευκαιρία να επισκεφθούν ένα Μουσείο, ισότιμα με κάθε άλλο «υγιή» ή «φυσιολογικό» επισκέπτη. Χώροι απροσπέλαστοι, ακόμη και σε Μουσεία νεοανεγερθέντα, δράσεις σχεδιασμένες ειδικά για άτομα με αναπηρίες ανύπαρκτες, έλλειψη ακόμη και στοιχειωδών παροχών, σε μια κοινωνία, που δε φαίνεται να έχει προσαρμοστεί στις ανάγκες όλων των πολιτών της, αλλά απαιτεί από άτομα με αδυναμίες και μειονεξίες να επιβιώσουν και να ενσωματωθούν στην κοινωνία των «μη μειονεκτικών», αν θέλουν να αποφύγουν την περιθωριοποίηση και την απομόνωση. Στο πρώτο κεφάλαιο, προσεγγίζεται η έννοια του μουσείου. Ένα πνεύμα ανανέωσης διαπνέει τις τελευταίες δεκαετίες τη λειτουργία των μουσείων, δίνοντας προτεραιότητα όχι πια στις μουσειακές συλλογές, αλλά στον άνθρωπο. Τα μουσεία εκδηλώνουν ενδιαφέρον για την κοινωνική τους αποστολή και την αποκατάσταση μιας ουσιαστικής επικοινωνίας με τους πολίτες Καταγράφεται η εξέλιξη της Μουσειοπαιδαγωγικής σε διεθνές και εθνικό επίπεδο, καθορίζονται οι στόχοι των μουσειακών εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων. Το κεφάλαιο ολοκληρώνεται με εκπαιδευτικές θεωρίες, που βρίσκουν εφαρμογή στο σχεδιασμό και υλοποίηση μουσειοπαιδαγωγικών δράσεων. Στο δεύτερο κεφάλαιο παρουσιάζονται οι κατηγορίες ΑμεΑ, προσδιορίζονται τα χαρακτηριστικά τους και αναφέρονται οι θεωρητικές προσεγγίσεις της αναπηρίας, οι έννοιες του κοινωνικού αποκλεισμού και της προσβασιμότητας των ατόμων με αναπηρίες στους πολιτιστικούς χώρους.Στο τρίτο κεφάλαιο καταγράφεται το ισχύον νομικό πλαίσιο αναπηρίας στα κράτη της Ε.Ε. Στο τέταρτο κεφάλαιο αντιμετωπίζεται το ζήτημα της πρόσβασης και εξυπηρέτησης των ανάπηρων επισκεπτών στους χώρους πολιτισμού. Παρουσιάζεται ως μελέτη περίπτωσης το παράδειγμα του Ηνωμένου Βασιλείου, πρότυπο σε θέματα « σχεδιασμού για όλους » και προδιαγραφών αναπήρων.Στο πέμπτο κεφάλαιο παρουσιάζεται έρευνα σχετικά με την προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρίες στα μουσεία της Ελλάδας. Αναφέρεται η προβληματική και ο στόχος της παρούσας έρευνας, παρατίθεται το ερωτηματολόγιο που χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο της έρευνας και αναλύεται το περιεχόμενο του. Καταγράφονται και αξιολογούνται τα αποτελέσματα της έρευνας,όπου διαπιστώνεται ότι παρά το ισχύον νομικό πλαίσιο ελάχιστα έχουν γίνει προς την κατεύθυνση πολιτισμικού εκδημοκρατισμού των χώρων πολιτισμού, ώστε να κατασταθούν φιλόξενοι για τους ανάπηρους πολίτες.Στο έκτο κεφάλαιο, καταγράφονται οι βασικές προδιαγραφές αρχιτεκτονικής προσβασιμότητας, που οφείλουν να τηρούν οι πολιτιστικοί χώροι. Στο έβδομο κεφάλαιο, προσεγγίζεται το θέμα των ατόμων με προβλήματα ακοής και προτείνονται οπτικοακουστικά μέσα, που μπορούν να διευκολύνουν την ξενάγηση και εκπαίδευση τους στα μουσεία. Το όγδοο κεφάλαιο πραγματεύεται τη μουσειακή εκπαίδευση ατόμων με προβλήματα όρασης. Παρουσιάζονται εφαρμογές και υπηρεσίες και προτείνονται μουσειακές δράσεις απτικής προσέγγισης. Στο κεφάλαιο αυτό γίνεται καταγραφή των επτά Μουσείων Αφής , που λειτουργούν σε Ευρώπη και ΗΠΑ. Το ένατο κεφάλαιο εντρυφά στις υπηρεσίες, που μπορούν να προσφέρουν οι πολιτιστικοί χώροι σε άτομα με νοητικές αναπηρίες. Το κεφάλαιο ολοκληρώνεται με αξιολόγηση των αποτελεσμάτων μιας σειράς συνεντεύξεων σχετικά με τις επιπτώσεις μουσειακών δράσεων για άτομα με νοητική υστέρηση. Στο δέκατο κεφάλαιο παρουσιάζεται ως μελέτη περίπτωσης η Δημοτική Πινακοθήκη Κορίνθου. Παρατίθενται εκπαιδευτικές δράσεις, που υλοποιεί για άτομα με προβλήματα όρασης, κινητικές δυσλειτουργίες και άτομα με νοητικές αναπηρίες (νοητική υστέρηση, αυτισμό και σύνδρομο Down).