Η αυτοκρατορική ταυτότητα της Κορίνθου ως ρωμαϊκής αποικίας, από τον 1ο αιώνα π.Χ. έως τον 4ο αιώνα μ.Χ.
Authors: Κουρσούμης Σωκράτης 
Published: December 2021

Η εργασία αποτελεί μία σύνθεση του συνόλου των δεδομένων, ανασκαφικών, επιγραφικών και νομισματικών που τεκμηριώνουν την ιδιαίτερη ταυτότητα της Colonia Laus Iulia Corinthiensis, από το 44 π.Χ., έτος ίδρυσης της από τον Ιούλιο Καίσαρα, έως και το τέλος του 4ου αιώνα μ.Χ. όταν η φυσιογνωμία της ρωμαϊκής πόλης άρχισε να μεταβάλλεται εξαιτίας της έκδοσης των αντιπαγανιστικών διαταγμάτων του Θεοδοσίου Α,΄ της επιδρομής των Βησιγότθων του Αλαρίχου και της καταστροφής του Ιερού της Ισθμίας.Για την κατανόηση της ιδιαίτερης αυτής ταυτότητας αναλύονται και σχολιάζονται τέσσερις ομάδες ευρημάτων: Α. Κτήρια και μνημεία που σχετίστηκαν αμέσως ή εμμέσως με τους αυτοκράτορες και τα μέλη των οικογενειών τους, τους χώρους της αυτοκρατορικής λατρείας αλλά και κτίσματα στα οποία στεγάστηκαν κοινωνικές και θρησκευτικές δραστηριότητες που συνδέθηκαν μαζί τους.Β. Γλυπτά που μπορούν να ταυτιστούν με αυτοκράτορες, πρίγκηπες, συγγενείς αυτοκρατόρων και ευνοούμενους τους, όπως λ.χ. ο Αντίνοος.Γ. Λατινικές και ελληνικές επιγραφές που απαντούν σε αρχιτεκτονικά μέλη, βάσεις ανδριάντων και αταύτιστα θραύσματα με αναφορές στους ίδιους τους αυτοκράτορες και μέλη των οικογενειών τους, σε υψηλόβαθμους αξιωματούχους τους, αυτοκρατορικές λατρείες, κολλέγια και αυτοκρατορικούς αγώνες.Δ) Νομισματικές κοπές από το 43 π.Χ. έως και το 205 μ.Χ., όταν το κορινθιακό νομισματοκοπείο έπαυσε οριστικώς τη λειτουργία του. Από τους εικονογραφικούς τους τύπους αντλούνται πληροφορίες για τα αυτοκρατορικά μνημεία της πόλης, τους βίους των αυτοκρατόρων και των συγγενών τους αλλά και αυτοκρατορικές λατρείες, μεγαλύτερες και μικρότερες, που είχαν εγκαθιδρυθεί στην πόλη. Τα συμπεράσματα που προκύπτουν από την ανάλυση και σύνθεση του παραπάνω υλικού είναι εντυπωσιακά, αποκαλύπτοντας το εύρος, αλλά και το βάθος της σχέσης των Ρωμαίων αυτοκρατόρων με την Κόρινθο. Η νέα πόλη οργανώθηκε με βάση τη Lex Iulia Municipalis και υπαγόταν, για μεγάλα διαστήματα, στον ius Italicum. Η πολεοδομική οργάνωση του πολιτικού και θρησκευτικού κέντρου της σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε με βάση την ιδιαίτερη αυτοκρατορική της ταυτότητα. Η ανατολική πλευρά του Forum Romanum περιελάμβανε την Ιουλία Βασιλική, που συνδέθηκε με την ταυτότητα και το όνομα της πόλης την εποχή των Ιουλίων - Κλαυδίων, αλλά και λατρευτικές εκδηλώσεις προς τιμήν της Gens Iulia, Gens Claudia, αλλά και της Gens Augusta. Το ευρισκόμενο σε επαφή και επικοινωνία μαζί της Νοτιοανατολικό Οικοδόμημα, στη νοτιοανατολική πλευρά της Αγοράς, θα πρέπει να ταυτιστεί με το aedes Αugustalium της Κορίνθου. Στο δυτικό άκρο της κεντρικής πλατείας οργανώθηκε το λεγόμενο Δυτικό Άνδηρο, οι ναοί και τα κτίσματα του οποίου φαίνεται ότι στέγαζαν λατρείες αυτοκρατόρων, όπως του Divus Augustus και του Κομμόδου, αλλά και αυτοκρατορικών θεοτήτων, όπως της Venus, του Apollo Augustus, τoυ Neptunus Augustus και της Tutela Augusta. O μεγάλος Ναός Ε στα δυτικά πιθανώς είχε αφιερωθεί στον Iuppiter Capitolinus και αργότερα φιλοξένησε και τη λατρεία του Αδριανού ο οποίος λατρεύτηκε στην Κόρινθο ως Ολύμπιος και Πανελλήνιος. Ανατολικότερα ο ρωμαϊκός Ναός C δεν αποκλείεται να φιλοξένησε τη λατρεία της θεοποιημένης Λιβίας και αργότερα άλλων αυτοκρατειρών όπως η Σαβίνα. Αλλά και ο Ναός του Απόλλωνα φιλοξένησε τη λατρεία του Αυγούστου ο οποίος ταυτίστηκε με τον Ολύμπιο θεό. Η πρακτική συνεχίστηκε επί Τιβερίου όταν ο ναός ανακαινίστηκε και πιθανώς αφιερώθηκε στη Gens Iulia, αργότερα δε στη λατρεία και άλλων αυτοκρατόρων όπως του Κλαυδίου και του Αδριανού. Σε γενικές γραμμές οι αυτοκράτορες και οι σύζυγοί τους ταυτίστηκαν με τους πατρώους θεούς και ήρωες της πόλης: την Αφροδίτη, τον Ποσειδώνα, τον Απόλλωνα, τον Βελλεροφόντη, την Ήρα, την Αθηνά. Την εποχή του Δομιτιανού, μετά από έναν καταστρεπτικό σεισμό που μετέβαλε τη φυσιογνωμία αλλά τη διοικητική θέση της Colonia στην Provincia Achaeae, ανεγέρθηκε η Νότια Βασιλική, ένα κτήριο «δίδυμο» της Ιουλίας Βασιλικής, στη νότια είσοδο της πόλης, που αποτυπώσε τη νέα ταυτότητα της Colonia Iulia Flavia Augusta Corinthiensis και τη νέα σχέση της με τη Gens Flavia. Μετά τον θάνατο του Δομιτιανού το κτήριο συνδέθηκε τόσο με τη νέα δυναστεία που ίδρυσε ο Νέρβας, όσο και με τη νέα ταυτότητα της Κορίνθου. Άλλες ρωμαϊκές λατρείες που τεκμηριώνονται με βάση επιγραφικά κείμενα και νομισματικούς εικονογραφικούς τύπους είναι οι λατρείες της Salus Publica, της Providentia Augusta, του Saturnus, της Nemesis Augusta, του Mars Augustus, των Lares (Compitales), του Genius Coloniae και του Genius Augusti, καθώς και της προσωποποιημένης Colonia Laus Iulia Corinthiensis. Εκτός από τη λατρεία της Victoria Augusta καθιερώθηκε στην πόλη και η λατρεία της Victoria Britannica, την εποχή του Κλαυδίου, ομοίως προς τη Ρώμη και τη Βρετανία. Εβδομήντα έξι (76) ή και περισσότερα γλυπτά και ενεπίγραφες βάσεις μπορούν να αποδοθούν σε ανδριάντες αυτοκρατόρων και μελών των οικογενειών τους. Τα στοιχεία που προκύπτουν από τη μελέτη τους είναι εξαιρετικά ενδιαφέροντα. Η Κόρινθος παρακολουθεί τις καλλιτεχνικές τάσεις της πρωτεύουσας, εισάγοντας ή παράγοντας υψηλής ποιότητας ανδριάντες. Ανιδρυμένοι σε χώρους λατρείας, σε κτήρια ενώσεων που συνδέονταν με τον αυτοκράτορα ή σε δημόσιους χώρους όπως το Θέατρο, το Ωδείο και το Ιερό της Ισθμίας, οι ανδριάντες αυτοί, σε συνδυασμό με τα επιγραφικά κείμενα βάσεων αποκαλύπτουν τις προθέσεις των Κορινθίων να τιμήσουν τους ηγεμόνες με κάθε ευκαιρία και αφορμή τόσο όσο αυτοί βρίσκονταν εν ζωή όσο και μετά θάνατο. Η διαχρονική επανάχρηση ορισμένων εξ αυτών, αλλά και η διασπορά τους στην πόλη τεκμηριώνουν όχι μόνο ότι η αυτοκρατορική αρχή ήταν πανταχού παρούσα, αλλά και ότι για κάθε δυναστεία είχε επιλεγεί διαφορετική πολεοδομική ζώνη γύρω στο Forum Romanum. Μέσω των πολυάριθμων νομισματικών κοπών της η Κόρινθος παρακολουθεί και συμμετέχει σε κάθε μείζον πολιτικό γεγονός στην αυτοκρατορία: στην άνοδο των αυτοκρατόρων στον θρόνο, την υιοθεσία διαδόχων, τις απονομές τίτλων και αξιωμάτων, τις στρατιωτικές νίκες, τις πολιτικές συμφωνίες, ακόμη και γεγονότα με ισχυρό κοινωνικό αντίκτυπο. Η πληθώρα των εικονογραφικών τύπων της Κορίνθου δεν απαντά σε κανένα άλλο νομισματοκοπείο της Επαρχίας της Αχαΐας. Οι νομισματικές κοπές έφεραν λογότυπα αποκλειστικά γραμμένα στα λατινικά• άλλωστε η λατινική γλώσσα, τουλάχιστον στις αυτοκρατορικές επιγραφές, υπήρξε κυρίαρχη από τον 1ο αιώνα π.Χ. έως τον 1ο αιώνα μ.Χ., και πολύ δημοφιλής έως τον 4ο αιώνα μ.Χ., ενώ και το επίσημο, λατινικό όνομα της πόλης παρέμεινε, σε μεγάλο βαθμό, αμετάβλητο. Οι πανελλήνιοι αγώνες των Ισθμίων που είχαν αναβιώσει πανηγυρικά τον 1ο αιώνα π.Χ. πλαισιώθηκαν από τα Καισάρεια, που αφιερώθηκαν στον Αύγουστο, ενώ θεσμοθετήθηκαν ξεχωριστοί αγώνες για κάθε έναν από τους εν ζωή αυτοκράτορες, με πλήθος αγωνισμάτων, αθλητικών, μουσικών και ποιητικών. Στην πόλη δραστηριοποιήθηκαν κοινωνικές και λατρευτικές ενώσεις με καθαρά ρωμαϊκό - αυτοκρατορικό χαρακτήρα, όπως οι Augustales και το κολλέγιο των Lares Domus Divinae. Ορισμένες από τις έδρες των κορινθιακών κολλεγίων, όπως των δύο πρώτων, μπορούν να ταυτιστούν πλέον με δύο ανεσκαμμένα κτίσματα του Forum Romanum, το Νοτιοανατολικό Οικοδόμημα και το Ρωμαϊκό Κτίσμα με Κελάρι.Ακόμη και στους ταραγμένους καιρούς των εμφυλίων πολέμων η Κόρινθος φρόντιζε να δηλώνει αμέσως και με υπερηφάνια τη στήριξή της στη Ρώμη, τη Σύγκλητο και τους νέους ηγεμόνες. Η αφοσίωσή της αυτή δεν πέρασε απαρατήρητη, καθώς ευεργετήθηκε από πολλούς αυτοκράτορες, ενώ στηρίχθηκε εμπράκτως σε δύσκολες περιόδους της ιστορίας της, ιδίως μετά από καταστρεπτικούς σεισμούς, λιμούς και πανδημίες. Λόγω της στρατηγικής της θέσης στα θαλάσσια ταξίδα από την ιταλική χερσόνησο προς την Ανατολή πιθανότατα υποδέχθηκε πολλούς ηγεμόνες, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται ο Μάρκος Αντώνιος, ο Αύγουστος, ο Νέρων, ο Δομιτιανός, ο Τραϊνός, ο Αδριανός, ο Λούκιος Βήρος, ο Μάρκος Αυρήλιος και ο Κόμμοδος. Πέραν αυτών την πόλη επισκέπτονταν υψηλόβαθμοι Ρωμαίοι αξιωματούχοι, όπως proconsules, μέλη των Sodales Augustales και των Fratres Arvales, αλλά και υψηλόβαθμοι ιερείς της Ρώμης, όπως ο ιερέας του Ιανού. Όλα τα παραπάνω δεδομένα, αν και αποσπασματικά λόγω της εκτεταμένης καταστροφής της πόλης στα μεσαιωνικά χρόνια, της διασποράς και της εκτεταμένης επανάχρησης του αρχαιολογικού υλικού, συνθέτουν την ιδιαίτερη ταυτότητα της Colonia Laus Iulia Corinthiensis στον πυρήνα της οποίας βρισκόταν ο θεσμός του αυτοκράτορα.