Συγκριτική και κριτική ανάλυση στοιχείων επιθεωρήσεων ασφάλειας και ποιότητας τροφίμων πραγματοποιούμενων σε βιομηχανίες τροφίμων της Ελλάδας, του Ηνωμένου Βασιλείου και των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής
Authors: Κοτσανόπουλος Κωνσταντίνος 
Published: October 2023

Η μελέτη αυτή έχει ως σκοπό την ανάλυση και κριτική αξιολόγηση στοιχείων επιθεωρήσεων που έλαβαν χώρα σε τρεις χώρες (Ελλάδα, Ηνωμένο Βασίλειο και ΗΠΑ) με σκοπό να εντοπιστούν τα αντικείμενα ή διαδικασίες τα οποία εμφάνισαν τις περισσότερες αποκλίσεις από τα πρότυπα ή τη νομοθεσία, έτσι ώστε να επιτραπεί η πραγματοποίηση πιο στοχευμένων επιθεωρήσεων. Μια τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να επιφέρει τη βελτίωση των συνθηκών στις εγκαταστάσεις, την βελτιστοποίηση της διαδικασίας της επιθεώρησης και τη μείωση του σχετικού κόστους. Θα μπορούσε επίσης να λειτουργήσει ως μια βάση για την βελτίωση των προτύπων ασφάλειας και ποιότητας αλλά και της σχετικής νομοθεσίας. Στην περίπτωση της Ελλάδας, αναλύθηκαν οι εκθέσεις επιθεωρήσεων, που πραγματοποιήθηκαν σε 100 εταιρείες. Τα πρότυπα που επιθεωρήθηκαν ήταν τα ακόλουθα: ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9001(2000), ΕΛΟΤ 1416, ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000(2005) και ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9001(2008), και οι συνδυασμοί τους. Όλα τα δεδομένα που εξήχθησαν από τις επιθεωρήσεις κατηγοριοποιήθηκαν σύμφωνα με τα αντίστοιχα πρότυπα, τη δραστηριότητα των εταιρειών, τον τύπο των επιθεωρήσεων, τον αριθμό των εργαζομένων σε κάθε εταιρεία και τον αριθμό των εργαζομένων στο τμήμα παραγωγής της κάθε εταιρείας. Στην περίπτωση του Ηνωμένου Βασιλείου αναλύθηκαν οι εκθέσεις 150 επιθεωρήσεων που διεξήχθησαν στο Ηνωμένο Βασίλειο από την FSA σε εταιρείες επεξεργασίας κρέατος/πουλερικών και σφαγεία, καθώς και από ΑSC και τη Marine Scotland σε βρετανικές ιχθυοκαλλιέργειες. Στην περίπτωση των ΗΠΑ μελετήθηκαν οι αποκλίσεις που καταγράφηκαν σε 148 προειδοποιητικά γράμματα που στάλθηκαν από τον FDA σε εταιρείες ψαριών και θαλασσινών και 222 προειδοποιητικά γράμματα που στάλθηκαν σε εταιρείες κρέατος και γαλακτοκομικών. Η ανασκόπηση των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με βάση το έτος της έκδοσης των προειδοποιητικών γραμμάτων, το αντικείμενο των εταιρειών και τα αντικείμενα στα οποία ενέπιπταν οι αποκλίσεις που καταγράφηκαν. Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν πως στην περίπτωση της Ελλάδας το υψηλότερο μέσο ποσοστό κύριων μη-συμμορφώσεων ανά επιθεώρηση (30,45%) καταγράφηκε σε εταιρείες που παρήγαγαν προϊόντα αυγού, ενώ ακολουθούν οι εταιρείες γαλακτοκομικών (28,6%), κρέατος (28,6%), και λοιπών προϊόντων (6,8%). Σε αντίθεση, το μικρότερο μέσο ποσοστό κύριων μη-συμμορφώσεων ανά επιθεώρηση παρατηρήθηκε σε επιθεωρήσεις εταιρειών που παρήγαγαν προϊόντα ιχθυηρών (5,45%). Όσον αφορά τις δευτερεύουσες μη-συμμορφώσεις, το υψηλότερο μέσο ποσοστό ανά εταιρεία παρατηρήθηκε σε εταιρείες που παρήγαγαν προϊόντα αυγού (45,9%), ενώ ακολουθούν οι εταιρείες παραγωγής ιχθυηρών (21,23%) και λοιπών προϊόντων (21,23%). Οι μη-συμμορφώσεις διαχωρίστηκαν στην περίπτωση της Ελλάδας σε κύριες και δευτερεύουσες με βάση τη μεθοδολογία που ακολουθείται στα πρότυπα ISO 9001/ISO 22000, και συγκεκριμένα, ως κύρια ορίζεται η μη συμμόρφωση που οδηγεί σε αποτυχία του συστήματος να επιτύχει τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα, και ως δευτερεύουσα η μη συμμόρφωση που δεν οδηγεί (άμεσα) σε αποτυχία του συστήματος να επιτύχει τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα. Στην περίπτωση του Ηνωμένου Βασιλείου, το υψηλότερο μέσο ποσοστό κύριων μη-συμμορφώσεων βρέθηκε στην περίπτωση των σφαγείων (≈58%). Το ίδιο μοτίβο εμφανίστηκε στην περίπτωση των δευτερευουσών μη-συμμορφώσεων με τα σφαγεία να εμφανίζουν τον υψηλότερο μέσο αριθμό σε σύγκριση με άλλα είδη εγκαταστάσεων. Συγκρίνοντας τις εταιρείες ιχθυηρών και κρέατος/γαλακτοκομικών/αυγών του Ηνωμένου Βασιλείου αποδείχθηκε πως ο ολικός αριθμός μη-συμμορφώσεων διέφερε σημαντικά (p<0,01) σε σχέση με τον τύπο των εταιρειών, με τον αριθμό των μη-συμμορφώσεων που καταγράφηκαν σε εταιρείες κρέατος και γαλακτοκομικών να είναι σημαντικά υψηλότερος (κατά 2,77) σε σχέση με τον αντίστοιχο αριθμό μη-συμμορφώσεων που καταγράφηκαν σε εταιρείες ιχθυηρών. Στην περίπτωση των ΗΠΑ, οι περισσότερες αποκλίσεις καταγράφονταν σταθερά καθόλα τα έτη σε σχέση με τον τίτλο 123 του κωδικό 21 του Οµοσπονδιακού Μητρώου των ΗΠΑ που αναφέρεται στις γενικές προϋποθέσεις για την παραγωγή ψαριών και θαλασσινών και συμπεριλαμβάνει την εφαρμογή στη βιομηχανία καλών πρακτικών παραγωγής, HACCP και βασικών προαπαιτούμενων προγραμμάτων (εκπαίδευση προσωπικού, κράτηση αρχείων απολύμανση, διορθωτικές ενέργειες και άλλα). Στην περίπτωση των ΗΠΑ, σημαντική διαφορά παρατηρήθηκε στον ολικό αριθμό των μη-συμμορφώσεων σε σχέση με τον τύπο των εταιρειών, με τον ολικό αριθμό των μη-συμμορφώσεων σε εταιρείες κρέατος και γαλακτοκομικών να είναι σημαντικά υψηλότερος (κατά 0,56) σε σχέση με τον αντίστοιχο αριθμό μη-συμμορφώσεων σε εταιρείες ιχθυηρών. Από την ανάλυση των αποτελεσμάτων φάνηκε πως η εφαρμογή περισσοτέρων του ενός προτύπων ταυτοχρόνως ή η εφαρμογή πιο αυστηρών προτύπων ή προτύπων που καλύπτουν περισσότερες απαιτήσεις αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης περισσότερων μη συμμορφώσεων. Στην περίπτωση της Ελλάδας οι μη συμμορφώσεις εμφανίστηκαν κυρίως σε πεδία που απαιτούν διαρκή παρακολούθηση ή σημαντικούς πόρους, ενώ πολύ λιγότερες μη συμμορφώσεις εμφανίστηκαν σε εταιρείες ιχθυηρών σε σχέση με τις λοιπές εταιρείες. Στην περίπτωση του Ηνωμένου Βασιλείου φάνηκε πως τα σφαγεία εμφάνισαν περισσότερες μη συμμορφώσεις από τις λοιπές εταιρείες κρέατος, ενώ πολύ λιγότερες μη συμμορφώσεις εμφανίστηκαν σε εταιρείες ιχθυηρών σε σχέση με τις λοιπές εταιρείες. Συγκρίνοντας τις τρεις χώρες, φάνηκε πως γενικά οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο δεν διέφεραν σημαντικά στον αριθμό των μη-συμμορφώσεων, ενώ η Ελλάδα, εμφάνισε σημαντικά περισσότερες μη συμμορφώσεις.