Βιολογικές δράσεις αρωματικών-φαρμακευτικών φυτών
Authors: Υφαντή Παρασκευή 
Published: August 2021

Στα πλαίσια της παρούσας διδακτορικής διατριβής μελετήθηκαν συγκεκριμένες βιολογικές δράσεις (αντικαρκινική, φυτοπροστατευτική) ορισμένων αρωματικών – φαρμακευτικών φυτών που επιλέχθηκαν από την αυτοφυή χλωρίδα της Ηπείρου. Αρχικά διερευνήθηκε η πιθανή αντικαρκινική δράση των επιλεγμένων φυτικών ειδών στην Α549 καρκινική κυτταρική σειρά, η οποία χρησιμοποιήθηκε ως μοντέλο. Ο τύπος του κυτταρικού θανάτου (απόπτωση – νέκρωση) μελετήθηκε με βιοχημικά και μορφολογικά κριτήρια. Τα εκχυλίσματα που παρουσίασαν ενδιαφέρον για την αντικαρκινική τους δράση αξιολογήθηκαν. Εκείνα που επιλέχθηκαν μελετήθηκαν για την εκλεκτικότητα της δράσης τους, έπειτα από επίδρασή τους σε πνευμονικούς ινοβλάστες. Ένα από τα αρωματικά φυτά που παρουσίασε ενδιαφέρον για την αποπτωτική του δράση στα Α549 καρκινικά κύτταρα, αναλύθηκε χρωματογραφικά (GC-MS, DHS-GC-MS) και μελετήθηκε για την αντιμυκητική του δράση σε τρία φυτοπαθογόνα είδη μυκήτων που προσβάλουν την τομάτα.Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την αντικαρκινική του δράση παρουσίασε τo μεθανολικό εκχύλισμα φύλλων του φαρμακευτικού φυτού Helleborus cyclophyllus, το οποίο, όπως διαπιστώθηκε επάγει την απόπτωση των καρκινικών κυττάρων, ενώ δεν επηρεάζει τα φυσιολογικά κύτταρα του πνεύμονα (πνευμονικούς ινοβλάστες). Το εκχύλισμα φύλλων του H. cyclophyllus διαπιστώθηκε, ότι προκαλεί εξωκυττάρωση και σχηματισμό κυστιδίων (ectosomes), αποκόλληση των Α549 καρκινικών κυττάρων από το υπόστρωμά τους, σχηματισμό ενός μεγάλου σε μέγεθος κυστιδίου εντός του κυτταροπλάσματος που μοιάζει με δομές γνωστές ως θανατοσώματα και τέλος επάγει την απόπτωσή τους. Μέχρι σήμερα δεν είναι γνωστή κάποια ουσία που να προκαλεί τα προαναφερόμενα φαινόμενα και να οδηγεί σε επιλεκτική απόπτωση των καρκινικών κυττάρων. Τα μειωμένα επίπεδα της προκασπάσης -3 και η διάσπαση της PARP (0.1, 0.6 mg/ mL) που διαπιστώθηκαν με ανοσοαπωτύπωση κατά Western blot επιβεβαιώνουν την αποπτωτική δράση του εκχυλίσματος.Από τα αρωματικά φυτά της οικογένειας Lamiaceae ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε το είδος Satureja horvatii ssp. macrophylla. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της κυτταρομετρίας ροής το εκχύλισμα που χρησιμοποιήθηκε στις βιοδοκιμές ενεργοποιεί την απόπτωση και προκαλεί νέκρωση στα Α549 επιθήλια καρκινικά κύτταρα του πνεύμονα. Όπως διαπιστώθηκε από την αέριο χρωματογραφική ανάλυση του αιθέριου ελαίου (GC-MS) το S. horvatii ssp. macrophylla που χρησιμοποιήθηκε στις βιοδοκιμές ανήκει στον χημειότυπο της καρβακρόλης (42-48%). Η αντιμυκητική δράση του αιθέριου ελαίου μελετήθηκε για τα είδη Botrytis cinereae, Alternaria alternata που προκαλούν, εκτός των άλλων, μετασυλλεκτικές σήψεις σε καρπούς τομάτας και το είδος Fusarium oxysporum f. sp. lycopersici, το οποίο είναι ένα εδαφογενές φυτοπαθογόνο που προκαλεί αδρομύκωση στα φυτά της τομάτας.Από τα αποτελέσματα των βιοδοκιμών στα 3 φυτοπαθογόνα είδη διαπιστώθηκε, ότι το αιθέριο έλαιο του S. horvatii ssp. macrophylla ήταν ιδιαίτερα δραστικό. Για όλες τις συγκεντρώσεις που δοκιμάστηκαν η δράση του αιθέριου ελαίου ήταν μυκοστατική, ενώ μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η υποκαπνιστική δράση του αιθέριου ελαίου συγκριτικά με την δράση εξ΄ επαφής. Η ελάχιστη συγκέντρωση αναστολής της μυκηλιακής ανάπτυξη (MIC) υπολογίστηκε σε 123 μL/ L αέρα για το F. oxysporum f. sp. lycopersici και σε 100 μL/ L για το A. alternata.