Komysze
Authors: Łobodowski Józef 
Published: February 2024

Wydawnictwo Instytutu Literatury ma przyjemność przedstawić Państwu drugie polskie wydanie Trylogii ukraińskiej Józefa Łobodowskiego.Komysze, W stanicy oraz Droga powrotna ukazały się po raz pierwszy w Londynie w latach 60. XX wieku. W Polsce nie zostały wydane aż do 2018 roku, a i ta edycja jest już praktycznie na rynku niedostępna. Niewielki nakład szybko rozdysponowano. Skąd tak długa nieobecność autora na rodzimym terenie?Józef Łobodowski był postacią budzącą emocje. Młody i gniewny poeta przewodził cyganerii – najpierw lubelskiej, później warszawskiej – i dał się zapamiętać jako niepokorny gwałtownik. Przed drugą wojną światową był redaktorem „proletariackich” lewicowych czasopism. Pozostawał pod wpływem idei rewolucyjnych; manifestował je również w swojej poezji i pełnej temperamentu publicystyce. Gorliwie wyznawane przekonania stosunkowo szybko zweryfikowała jednak rzeczywistość. W latach 30. do mieszkającego w Lublinie Łobodowskiego dotarły wieści o straszliwym głodzie na Ukrainie. Autor, który spędził część dzieciństwa na południowym Kaukazie, pamiętał bujne łany pszenicy, zatrzęsienie owoców, mnogość ptactwa, koni i liczne rogate bydło kozackiego Kubania. W 1935 roku postanowił więc nielegalnie – przemytniczą ścieżką – przekroczyć granicę i przekonać się, jak wygląda życie pod rządami bolszewików. To gorzkie doświadczenie zakończyło jego alians z komunistami.Na emigracji w Hiszpanii „Lobo” (jak go nazywano) związał się z Radiem Madryt, które wobec komunistów było bardziej bezwzględne niż Radio Wolna Europa. Utwory bezkompromisowego w ocenach politycznych i socjologicznych artysty nie mogły być drukowanew Polsce. Do listopada 1980 roku obowiązywał w PRLprl zapis cenzury komunistycznej na nazwisko Łobodowskiego. Informacje o pisarzu ani jego twórczość praktycznie nie docierały do kraju.Dlaczego tak długo zapomniana Trylogia ukraińska właśnie dziś może zachwycać?Każdy, kto po nią sięgnie, przekona się, że zdarzenia płyną tu wartko i nie pozwalają się nudzić. Bohaterów pokocha za ich fantazję, spryt i odwagę. Język pochłonie go dzięki niezwykłości i urokowi archaicznych zwrotów, a barwna i pełna sprzeczności rzeczywistość Kubańszczyzny oczaruje malowniczością.Głównym bohaterem powieści jest dwunastoletni Staś mieszkający z rodzicami i siostrami w Jejsku nad Morzem Azowskim. Choć jest dopiero dzieckiem, wciągają go tryby historii. Brutalna rzeczywistość po rewolucji bolszewickiej przeraża. Rosja sowiecka początku lat 20. ubiegłego wieku to miejsce ciągłych walk, okrucieństwa i nędzy. Dzieci trudniące się ulicznym handlem, żyjący poza prawem awanturnicy stają się tu przyjaciółmi na śmierć i życie.Najbardziej złowroga rzeczywistość nie jest jednak w stanie stłumić młodzieńczej radości życia. Staś i inni bohaterowie wkraczają w wiek dorastania, kiedy wszystko jeszcze jest możliwe, przyjaźń i wyobraźnia nie stawiają granic, a fascynacja nowo odkrytą seksualnością wchodzi w konflikt z głęboko zakorzenionym zmysłem moralnym.Żywe realia historyczne pulsują w opowieści o małym Polaku z Jejska, a przetworzone w niej motywy autobiograficzne sprawiają, że historia podszyta jest szczerymi emocjami. Łobodowski w swoim cyklu powieściowym wykorzystał wspomnienia z dzieciństwa, by odmalować barwny świat Kozaków, Ormian, Ukraińców, Polaków, Żydów, prawosławnych i katolików żyjących razem na tle wspaniałej przyrody Kubania, limanów, stepów i komyszy.Czytelnik, który sięgnie po Trylogię ukraińską, przeżyje z bohaterami niezwykłe przygody i odbędzie podróż w czasie i przestrzeni w miejsca, w które nie zabierze go żadna współczesna powieść.Zapraszamy do odbycia tej podróży z nami.