Θρησκεία και πολιτική στην μεταπολεμική Ελλάδα
Authors: Λογοθέτη Αμαρυλλίς 
Published: September 2021

Θέμα της διατριβής είναι η μελέτη της Αδελφότητας Θεολόγων «Ζωή» και η δράση της μέσα στην ελληνική κοινωνία στα μέσα του 20ου αιώνα. Η «Ζωή» συγκροτεί έναν ολόκληρο οργανωτικό αστερισμό συλλόγων, σωματείων και οργανώσεων, επεκτείνοντας κατά τρόπο πρωτόγνωρο το εγχείρημα του μακρακισμού. Οι ιεραρχικά συγκροτημένοι ομόκεντροι κύκλοι είναι εδώ παρόντες σε ένα υψηλότερο επίπεδο οργανωτικής τεχνολογίας, που αναπτύσσεται σε τρεις πυλώνες: τον πυλώνα των κατηχητικών σχολείων, σε ποικίλες διαβαθμίσεις, τον πυλώνα των συλλόγων, των ιεραποστολικών (αλλά και επαγγελματικών, επιστημονικών κ.ο.κ.) ενώσεων, των αδελφοτήτων και σωματείων, και τέλος των εκδοτικό πυλώνα, με βιβλία και περιοδικά που αποτελούσαν το πρωτογενές υλικό της ιδεολογικής-πνευματικής παρέμβασης της οργάνωσης. Με αυτή τη σκευή, η «Ζωή» θα εμπλακεί πλέον όχι απλώς στις προεκτάσεις των διακυβευμάτων του 19ου αιώνα αλλά και στα νέα που γεννιούνται με τον 20ό. Στα χρόνια πια του Εμφυλίου, ολοκληρώνεται ο μετασχηματισμός της «Ζωής» από μια κοινωνικά παρεμβατική θρησκευτική οργάνωση σε βασικό πυλώνα του αντικομμουνιστικού μετώπου, υποστηριζόμενο από τη θεωρητική σύνθεση ελληνοχριστιανισμού και αντικομμουνιστικής ιδεολογίας. Το πρωτογενές υλικό επικεντρώνεται κυρίως στα χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, της Αντίστασης και του Εμφυλίου, χρόνια κατά τα οποία η «Ζωή» αναβαθμίζεται από περιθωριακή παραθρησκευτική οργάνωση σε προνομιακό συνομιλητή του κράτους , στηρίζοντας τον έναν από τους τρεις πυλώνες του αντικομμουνιστικού κράτους, αυτόν της θρησκείας, μαζί με το Παλάτι και τον Στρατό. Τα εισαγωγικά κεφάλαια περιγράφουν την ίδρυση και άνθηση της Αδελφότητας, καθώς και τις θρησκευτικές και ιστορικές της καταβολές. Στη συνέχεια γίνεται εκτενής αναφορά στις οργανώσεις που αυτή ιδρύει και των οποίων προΐσταται, ενώ έμφαση δίνεται στα δύο τελευταία κεφάλαια στην ιδεολογία της οργάνωσης. Βασικός κορμός του υλικού είναι φυσικά το ομώνυμο περιοδικό της οργάνωσης Ζωή, που είναι άλλωστε και ο κεντρικός δίαυλος εκπομπής των θρησκευτικών και κοινωνικοπολιτικών ιδεών της «Ζωής». Τα τεύχη καλύπτουν ολόκληρη την υπό εξέταση περίοδο, από τα πρώτα χρόνια ζωής της οργάνωσης (1911) μέχρι και το 1960. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται ωστόσο στην περίοδο 1940-1960, που αποτελεί και την πλέον «πολιτική» φάση της οργάνωσης, όταν εμπλέκεται στενά πλέον με τα κεντρικά διακυβεύματα της ταραγμένης εποχής της Κατοχής, της Αντίστασης, του Εμφυλίου και των μετεμφυλιακών χρόνων. Το κεφάλαιο περί αντικομμουνισμού μελετά την ιδεολογία και τη δράση της οργάνωσης καθ’όλη τη δεκαετία του 1940, ενώ το τελευταίο κεφάλαιο εστιάζεται στο παιδικό περιοδικό «Ζωή του Παιδιού», το οποίο εκδίδεται για πρώτη φορά το 1946 και γίνεται το ορόσημο της ιδεολογικής ταύτισης της οργάνωσης με το αντικομμουνιστικό κράτος που βρίσκεται ήδη στα σπάργανα. Η «Ζωή του Παιδιού» χρησιμοποιείται ως πρωτογενές υλικό για να αλιεύσει προπαγανδιστικού χαρακτήρα στοιχεία, τα οποία τονίζονται ακόμα περισσότερο δεδομένης της εκπαιδευτικής και ηθικοπλαστικής φύσης των παιδικών αναγνωσμάτων. Μέσα από το περιοδικό αναδεικνύονται ανάγλυφα έννοιες όπως ιδεολογική στράτευση στον αντικομμουνιστικό αγώνα, θρησκευτική πίστη που θα οδηγήσει στη στρατιωτική υπεροχή, μιλιταριστική και προσηλυτιστική δράση που τα παιδιά καλούνται να αναλάβουν.