Η διαμέσου της θείας λατρείας και της λαϊκής παράδοσης παιδεία θανάτου των παιδιών της σχολικής ηλικίας
Authors: Παπανικολάου Ευαγγελία 
Published: September 2021

Η παρούσα διατριβή πραγματεύεται την “Παιδεία Θανάτου”, δηλαδή τη διαπαιδαγώγηση πάνω στον θάνατο, των παιδιών της σχολικής ηλικίας, σύμφωνα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ηλικίας τους. Το θέμα αντιμετωπίζεται εξ επόψεως της παιδαγωγικής και ποιμαντικής της Εκκλησίας και ειδικότερα διαμέσου της θείας λατρείας, ερανιζόμενοι τόσο από τα πορίσματα της σύγχρονης ψυχολογίας όσο και από την πολιτιστική παράδοση του τόπου μας έθιμα ή δημοτικά τραγούδια, σχετικά με τον θάνατο στα οποία είναι εμφανής η παρουσία παιδιών. Εισαγωγικά, μας απασχόλησε το πρόβλημα του θανάτου, η άρνησή του στη σύγχρονη κοινωνία, η οποία αντανακλάται στη διαπαιδαγώγηση των παιδιών και παράλληλα το αναδυόμενο ενδιαφέρον των σύγχρονων μελετητών για το ζήτημα αυτό (Θανατολογία) ως αντίδραση στην άρνηση αυτή. Με τη βοήθεια της επιστήμης της Θανατολογίας μελετάται πώς ένα παιδί στα διάφορα ηλικιακά στάδια κατανοεί τον θάνατο και πώς μπορεί να βοηθηθεί, όταν βιώνει δύσκολες καταστάσεις θανάτου. Κατόπιν ερευνάται πώς η Εκκλησία βλέπει τον θάνατο και ποια Παιδεία Θανάτου δίνει στους πιστούς της. Έτσι εξετάζονται τα νεκρώσιμα τελετουργικά, που εκφράζουν τη θεώρηση της Εκκλησίας για τον θάνατο και η δυνατότητα Η παρούσα διατριβή πραγματεύεται την “Παιδεία Θανάτου”, δηλαδή τη διαπαιδαγώγηση πάνω στον θάνατο, των παιδιών της σχολικής ηλικίας, σύμφωνα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ηλικίας τους. Το θέμα αντιμετωπίζεται εξ επόψεως της παιδαγωγικής και ποιμαντικής της Εκκλησίας και ειδικότερα διαμέσου της θείας λατρείας, ερανιζόμενοι τόσο από τα πορίσματα της σύγχρονης ψυχολογίας όσο και από την πολιτιστική παράδοση του τόπου μας έθιμα ή δημοτικά τραγούδια, σχετικά με τον θάνατο στα οποία είναι εμφανής η παρουσία παιδιών. Εισαγωγικά, μας απασχόλησε το πρόβλημα του θανάτου, η άρνησή του στη σύγχρονη κοινωνία, η οποία αντανακλάται στη διαπαιδαγώγηση των παιδιών και παράλληλα το αναδυόμενο ενδιαφέρον των σύγχρονων μελετητών για το ζήτημα αυτό (Θανατολογία) ως αντίδραση στην άρνηση αυτή. Με τη βοήθεια της επιστήμης της Θανατολογίας μελετάται πώς ένα παιδί στα διάφορα ηλικιακά στάδια κατανοεί τον θάνατο και πώς μπορεί να βοηθηθεί, όταν βιώνει δύσκολες καταστάσεις θανάτου. Κατόπιν ερευνάται πώς η Εκκλησία βλέπει τον θάνατο και ποια Παιδεία Θανάτου δίνει στους πιστούς της. Έτσι εξετάζονται τα νεκρώσιμα τελετουργικά, που εκφράζουν τη θεώρηση της Εκκλησίας για τον θάνατο και η δυνατότητα διαπαιδαγώγησης του παιδιού πάνω στον θάνατο μέσω αυτών. Όμως, επειδή ο θάνατος στην Εκκλησία προβάλλεται στην κάθε λειτουργική της πράξη και η καλύτερη Παιδεία Θανάτου δίνεται πριν το παιδί έρθει αντιμέτωπο με τον θάνατο στην προσωπική του ζωή, μελετώνται τα διάφορα λατρευτικά δρώμενα (Μυστήρια της Εκκλησίας, λειτουργικό έτος – εβδομαδιαίος κύκλος – ακολουθίες νυχθημέρου) κι από αυτά ό,τι μπορεί να προσλάβει ένα παιδί. Ενώ, όμως, η σύγχρονη Θανατολογία θεωρεί τον θάνατο φυσικό γεγονός, η Εκκλησία τον βλέπει ως αποτέλεσμα της αμαρτίας και εχθρό, που πρέπει να νικηθεί. Γι’ αυτό, χωρίς ν’ αναιρούνται τα πορίσματα των σύγχρονων θανατολόγων, τα οποία προσλαμβάνονται επιλεκτικά, η συμβολή της διατριβής δεν είναι απλά η προσπάθεια να συμφιλιωθεί ένα παιδί με τον θάνατο και να ξεπεράσει τη θλίψη που βιώνει, όταν χάνει ένα αγαπημένο του πρόσωπο. Είναι να μάθει να νικά τον θάνατο, αφού είναι εχθρός, κατά το πρότυπο του Χριστού που τον νίκησε, περνώντας από τον Σταυρό. Με δεδομένο, επίσης, ότι ο θάνατος στην Εκκλησία νοείται διττώς, ως σωματικός και ψυχικός, όπου ψυχικός είναι ο αιώνιος χωρισμός της ψυχής από τον Θεό και ότι το κάθε παιδί είναι πλήρης και ολοκληρωμένος άνθρωπος, αποτελούμενος από σώμα και ψυχή, αναφερθήκαμε σε μια Παιδεία Θανάτου στη διπλή του έννοια. Ο ψυχικός θάνατος νικήθηκε από τους αγίους και εξακολουθεί να νικιέται από τους χριστιανούς, που τους μιμούνται και θανατώνουν την αμαρτία, που τον προκαλεί. Γι’ αυτό επιμένουμε στο πρότυπο του αγίου, που νικά τον θάνατο. Στην παρούσα ζωή, όμως, ο σωματικός θάνατος δεν νικήθηκε ολοκληρωτικά. Οι άνθρωποι συνεχίζουμε να πεθαίνουμε, όμως λόγω της Ανάστασης του Χριστού, υπάρχει η εσχατολογική προσδοκία της ανάστασης όλου του ανθρώπινου γένους και ο θάνατος μετασχηματίζεται σε «κοίμηση». Γι’ αυτό στο παιδί δίνεται μια ελπιδοφόρα και παρήγορη Παιδεία Θανάτου, όπου ο θάνατος αντιμετωπίζεται πάντα με την προοπτική της μέλλουσας ανάστασης των νεκρών.