Το δίγλωσσο μεταπολεμικό θέατρο της διασποράς
Authors: Τσεφαλά Ελένη 
Published: August 2021

Η παρούσα έρευνα και μελέτη, μέσα από τη συνολική παρουσία του ελληνο-αυστραλιανού θεάτρου, το οποίο απαριθμεί εκατό χρόνια ύπαρξής του, έχει σκοπό τη διερεύνηση της ταυτότητας του μετανάστη και της μεταναστευτικής του κουλτούρας, όπως εμφανίζονται στα δίγλωσσα θεατρικά έργα Eλλήνων/-ίδων θεατρικών συγγραφέων πρώτης και δεύτερης γενιάς μεταναστών, της μεταπολεμικής περιόδου. Η απαρχή για την αποτύπωση της εξέλιξης της «ιδιοσυγκρασίας» δύο γενεών μεταναστών και την ερμηνεία τής ιστορικής τους διαδρομής, καταγράφηκε και σκιαγραφήθηκε μέσα από τη θεατρική τους παρουσία και τις συνεντεύξεις των θεατρικών συγγραφέων. Τα θεατρικά τους έργα, τα οποία δημιουργήθηκαν μέσα στα σπλάχνα της διάσπαρτης ελληνικής παροικίας και η οποία, με τη σειρά της, συναποτελεί αναπόσπαστο μέρος της πολυπολιτισμικής αυστραλιανής κοινωνίας, μέσα σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο τοποθετημένα, με οδήγησαν σε αρκετά σημαντικά συμπεράσματα.Συγκεκριμένα, το θέατρο γίνεται το εργαλείο «μεταφοράς» της μεταναστευτικής τους ιστορίας και εμπειρίας, όπου αναδεικνύουν οι ίδιοι τους δικούς τους μύθους, τους δικούς τους ήρωες, τις δικές τους «φωνές», τη δική τους ταυτότητα και συλλογική συνείδηση.Τα θεατρικά τους έργα, που προκύπτουν σε θεματολογία και ύφος από τη διττή ιθαγένεια, εκείνην της χώρας προέλευσης, δηλαδή την ελληνική, και αυτήν της χώρας υποδοχής, δηλαδή την αυστραλιανή, και τη φυσική διάδρασή τους, που αναλύεται στις «εντός» ή/και «ενδιαμέσως» εμπειρίες τους σε τουλάχιστον δύο χώρες, σε διαφορετικές κουλτούρες, γλώσσες και τρόπους ζωής, αδιαμφισβήτητα οριοθετεί, υπαγορεύει και ορίζει την υπόστασή τους. Οι θεατρικοί συγγραφείς, μετανάστες πρώτης και δεύτερης γενιάς, ως πολυτοπικοί εθνογράφοι, χρησιμοποιούν τη μεταναστευτική τους εμπειρία, την οποία αποκομίζουν από συγκεκριμένο ιστορικο/πολιτικο/κοινωνιο/οικονομικό πλαίσιο, τη «μορφώνουν» μέσα από τη συγγραφική τους εμπειρία, η οποία φέρει και αμιγή στοιχεία ταυτότητας μετανάστη, όπως διαμορφώνεται και εξελίσσεται την εκάστοτε περίοδο. Μέσα από τα έργα τους και τις συνεντεύξεις τους διατυπώνουν την οπτική των εικόνων αυτών της αποστολής από τη χώρα προέλευσης και της έλευσης στη χώρα υποδοχής των μεταναστών, όπως έχουν πλέον διαμορφωθεί μέσα τους. Επίσης, αναδιπλώνουν και αναπαράγουν τα ελληνικά και αυστραλιανά σύγχρονα ζητήματα που τους απασχολούν. Συμμετέχουν σε εκδηλώσεις λόγου, μέσα από τους χαρακτήρες τους, άλλοτε στην ελληνική με χρήση της εθνολέκτου και άλλοτε στην αγγλική γλώσσα με διαπολιτισμικές επιδράσεις. Οι συγγραφείς, προβάλλοντας τo έργο τους, κοινωνούν τα εν δυνάμει συνδετικά συστατικά της συλλογικής συνείδησης, όπως αναπτύσσονται και εξελίσσονται παράλληλα με τη δική τους επικοινωνιακή επάρκεια. Ο θεατρικός συγγραφέας, μέσα από την ιστορία του, μεταφέρει γνώσεις, εμπειρίες, γλώσσα/ες, μουσική, τραγούδια, εικόνες, μύθους, πρότυπα και συμπεριφορές. Στα έργα των συγγραφέων, επίσης, αναδεικνύεται ο «διάλογος» μεταξύ της πρώτης και δεύτερης γενιάς, συγκριτικά και σε αντιπαραβολή. Τα αποτελέσματα αυτού του διαλόγου αποκωδικοποιούνται από ένα σύνολο εννοιολογικών εργαλείων, μέσα από τα οποία προκύπτουν γενικά συμπεράσματα: Α) Ο μεταναστευτικός πολιτισμός, ως μια διαδικασία που ταξιδεύει ανάμεσα σε δύο πολιτισμούς και ως μια διαδικασία «αλλαγής» από τις βασικές παραδοσιακές σε σύγχρονες αξίες, από τη μια γενιά στην άλλη.Β) Οι πολυπλοκότητες της μεταναστευτικής κουλτούρας και των «ταυτοτήτων», όπως διαμορφώνονται και διαχέονται από την πρώτη γενιά στη δεύτερη κ.ο.κ. Γ) Οι γυναίκες θεατρικοί συγγραφείς ως λαμπαδηδρόμοι, να προκαλούν την επικρατούσα τάση, την πατριαρχική εξουσία, τις διακρίσεις και την εκμετάλλευση. Εισάγουν στα έργα τους χαρακτήρες, σχέσεις και καταστάσεις, όπως τα κατανοούν και τα ερμηνεύουν οι ίδιες και με αυτόν τον τρόπο αρθρώνουν τη δική τους αλήθεια με τη δική τους «φωνή».Δ) Τέλος, προκύπτουν ομοιότητες και διαφορές ανάμεσα στους θεατρικούς συγγραφείς της πρώτης και δεύτερης γενιάς και αποκαλύπτονται οι συγκρούσεις στα έργα τους. Ο παραδοσιακός και ο σύγχρονος τρόπος ζωής εκτίθενται και αυτός ο διάλογος αναδεικνύεται μέσα από τον αιώνιο διάλογο μεταξύ μητέρας και κόρης, αφού η μία παραδίδει τη σκυτάλη της συνέχισης της ζωής στην άλλη. Μέσα από τους χαρακτήρες των έργων, αναδεικνύονται οι διαφορετικοί λόγοι για να μεταναστεύσει κανείς. Αυτοί μπορεί να είναι η φτώχεια, η πολιτική καταδίωξη, η ανάγκη να ενωθεί κανείς με τους αγαπημένους, ο τυχοδιωκτισμός, η περιέργεια, η φυγή και η εκπαίδευση. Η πλειονότητα των μεταναστών ήταν μονόγλωσσοι και προέρχονταν κυρίως από την ύπαιθρο. Οι πρώτοι μετανάστες δεν ήταν πάντα ευπρόσδεκτοι και αντιμετωπίζονταν από τη χώρα υποδοχής με προκατάληψη, διάκριση και εχθρότητα, όμως διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της χώρας εγκατάστασης.Μέσα από τις συνεντεύξεις, διαφαίνεται, καθαρά, ότι η δημιουργία των πρώτων ελληνικών κοινοτήτων συντελεί στη διαμόρφωση μιας συλλογικής συνείδησης, μέσα από την ανάπτυξη σχέσεων όλων των Ελλήνων μεταξύ τους, την οργάνωση σχολείων, πολιτιστικών/φιλανθρωπικών/αθλητικών εκδηλώσεων κ.ά. Η παροικία λειτουργεί ως «πατρίδα». Οι δραστηριότητες των κοινοτήτων ενισχύονται από τα ελληνόφωνα μέσα επικοινωνίας, όπως εφημερίδες, περιοδικά, ραδιόφωνο και τηλεόραση. Αυτά τους συνδέουν με την κοινή γλώσσα και τον πολιτισμό τους, την ενημέρωση πάνω σε ζητήματα της επικαιρότητας που τους αφορούν, την ψυχαγωγία, τις επιμορφωτικές παρουσιάσεις και εκδηλώσεις πολύτεχνης έκφρασης, τη διασκέδαση μέσα από την αναμετάδοση μουσικών εκπομπών, την προώθηση ελληνικών προϊόντων και καταστημάτων, την αναμετάδοση νέων ειδήσεων από την πατρίδα, που με τόσο νόστο λαχταρούν, και τη σύνδεσή τους σε θέματα εθνικά (Ελλαδικά ή περί ελληνικότητας).