МЕДИКО-ПРАВОВЫЕ РИСКИ ОТВЕТСТВЕННОСТИ В СИСТЕМЕ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ В ПЕРИОД ПАНДЕМИИ COVID-19
Authors: М.А. Алчимбаева , Т.К. Рахыпбеков , Б.Б. Аскаров , А.Е. Турсынбекова , З.А. Хисметова , У.С. Самарова , А.К. Атабаева , А.А. Дюсупова , О.П. Цигенгагель 
Published: October 2024

Актуальность. Пандемия коронавирусного заболевания (COVID-19) - это самый беспрецедентный кризис, с которым столкнулось современное управление здравоохранением за столетие. Многие виды деятельности в области здравоохранения привлекают пристальное внимание с этической и правовой точек зрения. В этой связи, специалистов в сфере здравоохранения беспокоит юридическая двусмысленность в отношении правовой ответственности и иммунитета. Пандемия в мире не только напрямую затронула гарантированные конституцией права и свободы личности, но и выдвинула на первый план определенные виды правовых преступлений, которые ранее не имели большого практического значения. В этой связи, в разных странах, в разное время и по-разному, вводятся правила управления чрезвычайной ситуацией. Принятые меры являются объектом большой критики, а также подняты вопросы конституционной легитимности. В данном обзоре представлен анализ по решению проблем связанных с правовой ответственностью и иммунитетом среди медицинских работников в период пандемии COVID-19. Цель: Провести анализ данных литературы по возникновению правовых рисков ответственности в системе здравоохранения в период пандемии COVID-19 Стратегия поиска: Проведен поиск научных работ в поисковых системах Scopus, Web of Science Core Collection, MedLine, PubMed, Cochrane Library, Google Scholarв электронной научной библиотеке e-Library.ru, CyberLeninka. Критерии включения: глубина поиска литературы составила 3 года (2019-2021 гг.), оригинальные статьи, обзоры литературы, мета-анализы, нормативно-правовые документы на английском и русском языках. Критерии исключения: публикации низкого методологического качества, которые не отражали основной значимости, с неясными и неоднозначными выводами, повторно встречающиеся публикации, материалы конференций и клинические случаи. В результате поиска нами было идентифицировано всего 87 зарубежных и отечественных публикаций, из них в данный обзор вошли 37 публикаций. Результаты и выводы: Анализ данных литературы показал, что текущая пандемия привела к глубоким изменениям в жизни людей и медицинских работников, выявила слабые места в системе здравоохранения и поставила под сомнение многие политические решения в области здравоохранения, которые были приняты в последние десятилетия. Данные результаты показывают, что некоторые страны уже внедрили достойные похвалы организационные стратегии, тем самым с медико-правовой точки зрения некоторые страны являются более подготовленными к серьезным чрезвычайным ситуациям.

Introduction. The coronavirus disease (COVID-19) pandemic is the most unprecedented crisis facing modern healthcare management in a century. Many health activities are receiving intense ethical and legal scrutiny. In this regard, healthcare professionals are concerned about legal ambiguity regarding legal liability and immunity. The pandemic in the world not only directly affected the constitutionally guaranteed rights and freedoms of the individual, but also highlighted certain types of legal crimes that previously had little practical significance. In this regard, in different countries at different times and in different ways, emergency management rules are introduced. The measures taken are the subject of much criticism, and questions of constitutional legitimacy have also been raised. This review provides an analysis to address legal liability and immunity issues among healthcare providers during the COVID-19 pandemic. Objective: To analyze the literature data on the emergence of legal risks of liability in the healthcare system during the COVID-19 pandemic Search strategy: The search for sources was carried out in the following bases: Scopus, Web of Science Core Collection, MedLine, PubMed, Cochrane Library, Google Scholar in the electronic scientific library e-Library.ru, CyberLeninka. Inclusion criteria: the depth of the literature search was 3 years (2019-2021), original articles, literature reviews, meta-analyzes, regulatory documents in English and Russian. Exclusion criteria: publications of low methodological quality, which did not reflect the main importance, with unclear and ambiguous conclusions, repeated publications, conference proceedings and clinical cases. As a result of the search, we identified only 87foreign and domestic publications, of which 37 publications were included in this review. Results and conclusions: An analysis of the literature has shown that the current pandemic has brought about profound changes in the lives of people and healthcare professionals, identified weaknesses in the health care system and challenged many health policy decisions that have been made in recent decades. These results show that some countries have already implemented commendable organizational strategies, thus making some countries better prepared for serious emergencies from a medico-legal point of view.

Кіріспе. Коронавирус (COVID-19) ауруының пандемиясы – қазіргі денсаулық сақтау басқармасы жүз жылда бір бетпе-бет келген теңдессіз кризис болып отыр. Денсаулық сақтау саласында көптеген қызмет түрлері этика және құқықтық көзқарас тұрғысынан жіті назар аудартып отыр. Соған байланысты денсаулық сақтау саласындағы мамандарды құқықтық жауапкершілікке және иммунитетке қатысты заң тұрғысындағы екі мәнділік алаңдатады. Әлемдегі пандемия жеке тұлғаның конституцияда кепілдік берілген құқықтары мен бостандықтарын тікелей қозғап қана қоймай, бұрын тәжірибеде көп мәні болмаған құқықтық қылмыстың белгілі түрлерін алдыға шығарды. Соған байланысты, әр мемлекеттерде төтенше жағдайларды басқарудың ережелерін әр уақытта және әрқалай енгізіп жатыр. Қабылдап жатқан шаралар көп сынның нысанына айналып жатыр, сонымен қатар конституциялық легитимділік мәселелері қозалып жатыр. Аталған шолуда COVID-19 пандемиясы кезеңінде медициналық қызметкерлер арасында құқықтық жауапкершілікпен және иммунитетпен байланысты мәселелерді шешу бойынша талдау ұсынылған. Мақсаты: COVID-19 пандемиясы кезеңінде денсаулық сақтау жүйесінде жауапкершіліктің құқықтық тәуекелдері пайда болғанда әдебиет деректеріне талдау жүргізу қажет. Іздеу стратегиясы: e-Library.ru, CyberLeninka электрондық ғылыми кітапханада Scopus, Web of Science Core Collection, MedLine, PubMed, Cochrane Library, Google Scholar іздеу жүйелеріндегі ғылыми жұмыстарға іздеу жүргізілді. Іздеу критерийлері әдебиетті іздеу тереңдігі 3 жылды (2019-2021 жж.) қамтыды, әдебиетті шолу, мета-талдаулар, ағылшын және орыс тілдеріндегі нормативтік-құқықтық құжаттар. Іздеуде мына критерийлер алып тасталды: анық емес және бір мәнді емес тұжырымдары бар, негізгі маңыздылық көрініс таппаған төмен методологиялық сападағы жарияланымдар, қайталама кездесетін жарияланымдар, конференция материалдары және клиникалық жағдайлар. Іздеу нәтижесінде барлығы 87 шетелдік және отандық жарияланымдарды біріздендірдік, оларың ішінде 37 жарияланым аталған шолуға енді. Нәтижелер және қорытындылар: Әдебиет деректерін талдау ағымдағы пандемияның адамдар мен медициналық қызметкерлердің өмірі қатты өзгерістерге тап болғанын, денсаулық сақтау жүйесінің әлсіз тұстарын анықтағанын және денсаулық сақтау саласында соңғы он жылда қабылданған көптеген саяси шешімдерді күмәнға түсіргенін көрсетті. Аталған нәтижелер кейбір елдердің мақтауға тұрарлық ұйымдастыру стратегиялардың енгізгенін көрсетті, осылайша медициналық-құқықтық көзқарас бойынша кейбір елдер қауіпті төтенше жағдайларға дайын болып табылады.