Προσχολικοί δείκτες πρόβλεψης της αναγνωστικής επίδοσης
Authors: Παπαδημητρίου Άρτεμις 
Published: January 2014

Πολλές διαχρονικές έρευνες έχουν διεξαχθεί με στόχο τoν προσδιορισμό προβλεπτικών δεικτών της αναγνωστικής επίδοσης και έχουν καταδείξει ότι μια σειρά δεξιοτήτων που αναπτύσσονται από το παιδί πριν την τυπική εκπαίδευση, θέτει τα θεμέλια για την μετέπειτα αναγνωστική επίδοση. Σκοπός της παρούσας διαχρονικής μελέτης είναι να εξετάσουμε εάν συγκεκριμένες δεξιότητες που αναπτύσσονται από την προσχολική ηλικία μπορούν να προβλέψουν την αναγνωστική επίδοση στην Α΄ και Β΄Δημοτικού. Στην διαχρονική αυτή μελέτη συμμετείχαν 287 παιδιά (146 αγόρια και 141 κορίτσια), τα οποία είχαν όλα μητρική γλώσσα την ελληνική και εξετάστηκαν κατά το τρίτο τρίμηνο της φοίτησής στο νηπιαγωγείο, στην πρώτη και τη δευτέρα τάξη του δημοτικού σχολείου. Στην προσχολική ηλικία αξιολογήθηκε η φωνολογική επίγνωση (συλλαβική κατάτμηση, αναγνώριση κοινού αρχικού φωνήματος, απάλειψη συλλαβής και φωνήματος), η ταχύτητα κατονομασίας εικόνων, η φωνολογική βραχύχρονη μνήμη (αριθμητικό μνημονικό πεδίο και επανάληψη ψευδολέξεων), η διάκριση σειράς ήχων, η κινητική ανάπτυξη (στατική ισορροπία, οπτικοκινητικός συντονισμός, γραφοκινητική ικανότητα) και ο προφορικός λόγος (προσληπτικό και εκφραστικό λεξιλόγιο). Στη Α΄ και Β΄ τάξη Δημοτικού αξιολογήθηκε η αναγνωστική επίδοση (ακρίβεια, ευχέρεια και κατανόηση). Για την εξέταση της προβλεπτικής ισχύς των μετρήσεων στο νηπιαγωγείο πραγματοποιήθηκαν αναλύσεις γραμμικής παλινδρόμησης και βήμα προς βήμα (stepwise) έχοντας ως ανεξάρτητες μεταβλητές τις μετρήσεις στο νηπιαγωγείο και εξαρτημένες τόσο την συνολική αναγνωστική επίδοση, όσο και τις συνιστώσες της ακρίβεια, ευχέρεια και κατανόηση. Aπό τα αποτελέσματα προκύπτει ότι η φωνολογική επίγνωση και η φωνολογική μνήμη προβλέπουν όχι μόνο την συνολική αναγνωστική επίδοση, αλλά την ακρίβεια και την ευχέρεια ανάγνωσης. στην Α΄ δημοτικού Ο προφορικός λόγος διαδραματίζει τον σημαντικότερο ρόλο στην κατανόηση κειμένου και ακολουθούν η φωνολογική επίγνωση και η φωνολογική μνήμη. Στην Β΄τάξη η φωνολογική επίγνωση και η φωνολογική μνήμη προβλέπουν την συνολική αναγνωστική επίδοση και την ευχέρεια ανάγνωσης. Για την πρόβλεψη της ακρίβειας ανάγνωσης φαίνεται να είναι σημαντικές η φωνολογική επίγνωση, η φωνολογική μνήμη και η αντιγραφή σχημάτων, ενώ για την κατανόηση κειμένου σημαντικό ρόλο παίζουν ο προφορικός λόγος, η επανάληψη ψευδολέξεων και η ακουστική επεξεργασία. Επιπλέον, για να δούμε αν οι ίδιες προβλέψεις ισχύουν και για τους φτωχούς αναγνώστες, από το συνολικό δείγμα μας διαχωρίσαμε ως παιδιά με χαμηλή αναγνωστική επίδοση όσα είχαν επίδοση 1.5 τυπική απόκλιση κάτω από το μέσο όρο επίδοσης στη συνολική αναγνωστική ικανότητα. Συνολικά 21 (7.3%) παιδιά πληρούσαν το παραπάνω κριτήριο στην Α΄ δημοτικού και 22 (7.6) παιδιά στην Β΄ δημοτικού. Σε αυτή την ομάδα παιδιών διερευνήσαμε ποιες δεξιότητες στην προσχολική ηλικία προβλέπουν την χαμηλή αναγνωστική επίδοση. Από τα αποτελέσματα προκύπτει ότι οι δοκιμασίες που προβλέπουν την χαμηλή αναγνωστική επίδοση (συνολική) στην Α΄ δημοτικού είναι η φωνολογική επίγνωση και η ταχύτητα κατονομασίας εικόνων. Ενώ η φωνολογική επίγνωση αναδείχθηκε ο μοναδικός δείκτης πρόβλεψης της ακρίβειας και της ευχέρειας ανάγνωσης. Στην Β΄ δημοτικού οι δοκιμασίες που προβλέπουν την χαμηλή αναγνωστική επίδοση (συνολική), είναι οι κινητικές δοκιμασίες. Η ταχύτητα κατονομασίας εικόνων προέβλεψε την ακρίβεια και την ευχέρεια ανάγνωσης και η αντιγραφή σχημάτων την κατανόηση κειμένου. Από τα αποτελέσματά μας προκύπτει ότι η αξιοποίηση τέτοιων πρώιμων ενδείξεων, μέσω προγραμμάτων παρέμβασης στην προσχολική ηλικία και στα πρώτα σχολικά έτη, μπορεί να συμβάλλει στην πρόληψη πιθανών προβλημάτων στην αναγνωστική επίδοση των παιδιών στο δημοτικό.