КРИТЕРИЙ МАКНЕМАРА И ЕГО ПРИМЕНЕНИЕ ПРИ ИССЛЕДОВАНИИ ПЕДАГОГИЧЕСКИХ ЯВЛЕНИЙ
Authors: Қосанов Б.М. 
Published: October 2023

Соңғы жылдары ғылыми-педагогикалық зерттеу жұмыстарына міндетті түрде эксперименттік-тәжірибелік жұмыстар жүргізу, олардың нәтижелеріне статистикалық-математикалық әдістерді пайдаланып, өңдеулер жасау және осының негізінде ғана зерттеу проблемасына қатысты нақты ғылыми нәтижеге қол жеткізу керек деген мағынадағы талаптар күшейе түсуде. Бұл шын мәнінде құптарлық және жедел түрде қолға алу мен шешуді қажет ететін өзекті мәселе болып табылады. Жалпы алғанда, теориялық зерттеулер барысында зерттеуші тарапынан бұрыннан белгілі ғылыми фактілерді түсіндіруге мүмкіндік беретіндей кейбір заңдылықтар туралы гипотеза жасалуы және осының негізінде қандай да бір өзіндік ғылыми пікір қалыптасуы мүмкін. Алайда, теориялық зерттеу барысында қалыптасқан осы ғылыми пікір оны міндетті түрде тәжірибе жүзінде тексеруді, оның ақиқаттығын нақты тәжірибелік жағдайларда дәлелдеуді және негіздеуді қажет етеді. Осы мақсатпен эксперименттік жұмыс жүргізіледі. Эксперименттік жұмыстың нәтижелі болуы ең алдымен, тиімді статистикалық критерийді таңдап ала білумен және соған сәйкес статистикалық-математикалық есептеулерді дұрыс, әрі сауатты жүргізе алумен тікелей байланысты. Алайда, көпшілік зерттеушілер статистикалық- математикалық білімдерінің төмен болуына байланысты зерттеу жұмыстарында сәйкес критерийді таңдап алу мен оны қолдануға байланысты өрескел қателіктер жіберетіні байқалады. Қазіргі күні педагогикалық бағытта білім алатын магистранттар мен докторанттар тарапынан диссертациялық жұмысты орындау барысында аса жиі қолданыла бермейтін немесе егер де қолданылса, өрескел қателіктер жіберілетін статистикалық критерийлердің бірі - Макнемар критерийі. Сондықтан мақалада педагогикалық құбылыстарды зерттеуде осы критерийді қолдану алгоритмі көрсетіліп, ол нақты мысалдар арқылы түсіндірілді. Мақаладан педагогикалық бағытта білім алатын магистранттар мен докторанттар, сондай-ақ педагогика мен әдістемелік ғылым салалары бойынша жұмыс істейтін барлық ізденушілер ғылыми-зерттеу жұмысын орындау барысында пайдалана аларлықтай құнды мәліметтер таба алады. Түйін сөздер: педагогикалық құбылыс, математика, статистика, статистикалық-математикалық әдіс, статистикалық критерий, Макнемар критерийі.

В последние годы при выполнении научно-педагогических работ все чаще требуют проводить опытно- экспериментальную работу, использовать статистическо-математические методы для обработки её результатов и только на этой основе получить конкретный научный результат, относящегося к проблеме исследования. Это явлется актуальной проблемой, которую необходимо рассмотреть и решать в срочном порядке. В целом в ходе теоретического исследования исследователь может выдвинуть гипотезу о некоторых закономерностях, позволяющих объяснить уже известные научные факты, и на этой основе может сформироваться некое оригинальное научное мнение. Однако это научное мнение, сформированное в ходе теоретических исследований, нуждается в проверке на практике, его истинность должна быть доказана и обоснована в реальных практических ситуациях. С этой целью проводятся опытно-экспериментальные работы. Эффективность экспериментальной работы напрямую связана с умением выбирать необходимый статистический критерий и, соответственно, правильно и грамотно производить статистические и математические расчеты. Однако видно, что большинство исследователей допускают серьезные ошибки в выборе соответствующих критериев и использовании их в своей исследовательской работе из-за своих низких статистическо-математических знаний. Критерий Макнемара является одним из статистических критериев, который не очень часто используется при выполнении диссертационных работ, а при его использовании допускаются серьезные ошибки со стороны магистрантов и докторантов, обучающихся по педагогическому направлению. Поэтому в данной статье приводится алгоритм использования этого критерия при изучении педагогических явлений на конкретных примерах. Из статьи магистранты и докторанты, обучающиеся в педагогическом направлении, а также все исследователи, работающие в области педагогики и методической науки, могут найти ценную информацию, которую можно использовать в ходе исследовательской работы. Ключевые слова: педагогическое явление, математика, статистика, статистико-математический метод, статистический критерий, критерий Макнемара.

In recent years, when performing scientific and pedagogical work, it is increasingly required to carry out experimental work, use statistical and mathematical methods to process its results, and only on this basis obtain a specific scientific result related to the research problem. This is a pressing issue that needs to be addressed and addressed urgently. In general, in a theoretical study, a researcher can put forward a hypothesis about some regularities that make it possible to explain already known scientific facts; on this basis, some original scientific opinion can be formed. However, this scientific opinion, formed during theoretical research, needs to be verified in practice, its truth must be proven and substantiated in real practical situations. To this end, experimental work is being carried out. The effectiveness of experimental work is directly related to the ability to choose the necessary statistical criterion and, accordingly, correctly and competently perform statistical and mathematical calculations. However, it is clear that most researchers make severe mistakes in choosing the appropriate criteria and using them in their research work due to their low statistical and mathematical knowledge. The McNеmar criterion is one of the statistical criteria that is not very often used in dissertations, and when using it, serious mistakes are made on the part of undergraduates and doctoral students studying in the pedagogical direction. Therefore, this article provides an algorithm for using this criterion in the study of pedagogical phenomena using specific examples. From the article, undergraduates and doctoral students studying in the pedagogical direction, as well as all, researchers working in the field of pedagogy and methodological science, can find valuable information that can be used in the course of research work. Keywords: pedagogical phenomenon, mathematics, statistics, statistical and mathematical method, statistical criterion, McNеmar criterion.