Οι εικαστικές τέχνες ως γλώσσα διαπραγμάτευσης σε πολυπολιτισμικές τάξεις της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης
Authors: Γρίμπιλα Ευφροσύνη 
Published: July 2022

Τις τελευταίες δεκαετίες τα προγράμματα διδασκαλίας των εικαστικών στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση έχουν αναγνωριστεί ως μια ξεχωριστή μορφή τέχνης με τη δική της δομή και χρειάζεται την κατάλληλη διδακτική μέθοδο προσέγγισης κατά την εκπαιδευτική διαδικασία. Η διδακτική αυτή περιγράφεται ως δραστηριότητα που ενεργοποιεί την φαντασία, τη γνώση, το ψυχισμό και τη δεξιότητα του παιδιού, αναπτύσσοντας ολόπλευρα την προσωπικότητα του. Οι αρχές της διαπολιτισµικής εκπαίδευσης, συμφωνούν πλήρως με τις θέσεις της εικαστικής αγωγής και συμβάλουν στη διαδικασία της μάθησης, θέτοντας υποθέσεις και προβληµατισµούς γύρω από τα ‘’πώς’’ και τα ‘’γιατί’’ της σύγχρονης πραγματικότητας. Προετοιμάζει τα παιδιά όλων των πολιτισμών για την ισότιμη συμμετοχή τους στην κυρίαρχη κουλτούρα-κοινωνία. Ωστόσο το παραδοσιακό σχολείο-αγνοώντας τις ανάγκες όλων των παιδιών για ισότιμη συμμετοχή στην καλλιτεχνική έκφραση-αναφέρεται στη συστηµατική σχολική εκπαίδευση της εικαστικής αγωγής με προτεραιότητα στα ταλαντούχα παιδιά, παρέχοντας τους ευκαιρίες για περαιτέρω ανάπτυξη. Σκοπός της συγκεκριμένης έρευνας ήταν να παρουσιάσουμε μια διδακτική πρόταση βασισμένη στις αρχές της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης, η οποία θα χρησιμοποιήσει τα εικαστικά ως γλώσσα διαπραγμάτευσης προκειμένου να εμπλέξει όλους/ες τους/τις μαθητές/τριες μιας πολυπολιτισμικής τάξης ώστε να αναστοχαστούν, να προβληματιστούν και να διαπραγματευτούν τις πολιτισμικές τους ταυτότητες. Η έρευνα αναπτύχθηκε σε κύκλους ακολουθώντας τη μεθοδολογία της έρευνας δράσης. Αναπτύσσονταν σταδιακά, λαμβάνοντας υπόψη τα ενδιαφέροντα και τις κατακτήσεις των παιδιών, με τη διαμεσολάβηση των εκπαιδευτικών της ομάδας σε ρόλο διανοούμενου/ης/διαμεσολαβητή/τριας στην καλλιτεχνική πράξη. Για την ανάπτυξη της χρειάστηκε η τροποποίηση του αναλυτικού προγράμματος, μέσα από την ανάπτυξη θεματικών ενοτήτων, λαμβάνοντας υπόψη και τα ενδιαφέροντα των μαθητών/τριών. Επιλέχθηκαν επίσης διδακτικές προσεγγίσεις του άμεσου κοινωνικού και πολιτισμικού τους περιβάλλοντος δίνοντας έναυσμα για κοινωνικές δράσεις. Ενέπλεκαν τα παιδιά με τη χρήση του αισθητικού γραμματισμού σε κριτικούς αναστοχασμούς, επιδιώκοντας και την ταυτόχρονη κατάκτηση των απαραίτητων καλλιτεχνικών δεξιοτήτων. Στη συγκεκριμένη διδακτική παρέμβαση τα διδακτικά εγχειρίδια της εικαστικής αγωγής της Β΄ τάξης χρησιμοποιήθηκαν επικουρικά, μαζί με μια ποικιλία αυθεντικών κειμένων από βιβλία παιδικής λογοτεχνίας, βιβλία γνώσεων, χρηστικά κείμενα καθημερινής χρήσης καθώς και πολυτροπικά κείμενα, που στόχο είχαν να δημιουργήσουν τα κατάλληλα ερεθίσματα στους/στις μαθητές/τριες προκειμένου να εκφράσουν τις προσωπικές τους εμπειρίες. Επιδιώχθηκε η ενεργητική εμπλοκή τους στη διαδικασία μέσα από την ανάπτυξη θεματικών ενοτήτων αντίστοιχων των ενδιαφερόντων τους, με δραστηριότητες που εξυπηρετούσαν κάθε φορά κάποιο συγκεκριμένο σκοπό. Συγκρίνοντας τις παραδοσιακές παιδαγωγικές θεωρίες εκμάθησης των εικαστικών με αυτές της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης και βάσει των δεδομένων της συγκεκριμένης έρευνας καταδείχθηκε πως µέσα από την συνδηµιουργία και τον αυτοσχεδιασµό του εικαστικού έργου, τα παιδιά οδηγούνται να αναγνωρίσουν ως αιτία για τη σχολική τους αποτυχία το άνισο κοινωνικο και πολιτισμικό καθεστώς στο οποίο δρουν καθηµερινά, μαθαίνοντας παράλληλα πώς να διαπραγματεύονται την ατομική τους πολιτισμική ταυτότητα. Με αυτοσχέδιες-πρωτότυπες τεχνικές και όχι αντιγράφοντας το πρωτότυπο έργο του/της εικαστικού καλλιτέχνη, μέσω της καλλιτεχνικής ενσυναίσθησης που προέκυπτε από την παρατήρηση του εικαστικού έργου του/της, εκπαιδευτικοί και μαθητές/τριες καλλιέργησαν την αλληλοκατανόηση και τον αλληλοσεβασμό, αναστοχάστηκαν κριτικά και διαπραγματεύτηκαν από κοινού το ρόλο τους στην εικαστική πράξη.