Οι ήρωες και ηρωίδες των αρχαίων ελληνικών τραγωδιών ως βεμπεριανοί ιδεότυποι εγκληματιών
Authors: Μιχαλοπούλου Ελένη 
Published: September 2021

Η παρούσα μελέτη επιχειρεί να διερευνήσει τους εγκληματίες ήρωες και ηρωίδες των αρχαίων ελληνικών τραγωδιών και επιδιώκει να κατασκευάσει έναν ιδεότυπο για τη Μήδεια, την Κλυταιμνήστρα, τον Οιδίποδα και τον Ορέστη. Απώτερος στόχος της έρευνας είναι να ελεγχθεί, εάν οι ιδεότυποι των ανωτέρω ηρών / ηρωίδων εγκληματιών συναντώνται στη σύγχρονη νομολογία των ελληνικών ποινικών δικαστηρίων. Σκοπός της έρευνας είναι η κατανόηση των παραπάνω συμπεριφορών, εστιάζοντας στην κοινωνία της κλασικής Αθήνας και στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία. Η έρευνα αποτελεί μέρος του γνωστικού πεδίου της εγκληματολογίας, καθώς διερευνά την έννοια του εγκλήματος με βάση την κριτική εγκληματολογική θεωρία και τεκμηριώνεται δυνάμει της ποιοτικής μεθόδου επί τη βάσει της συστηματικής και σε βάθος βιβλιογραφικής ανασκόπησης και της έρευνας τεκμηρίων. Οι εγκληματικές συμπεριφορές που αναλύονται αφορούν στα εγκλήματα της παιδοκτονίας, εν ευρεία εννοία, ήτοι της δολοφονίας του τέκνου από τον γονέα του, της γονεοκτονίας, της συζυγοκτονίας και της αιμομιξίας, τα οποία μελετώνται σε θεωρητικό επίπεδο ως κοινωνικά φαινόμενα. Διερευνάται κατά πόσο η αρχαία ελληνική τραγωδία μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο εγκληματολογικής μελέτης. Οι έννοιες που σχετίζονται με τα παραπάνω εγκλήματα διερευνώνται, λαμβάνοντας υπ’ όψη υλικό από το γνωστικό τομέα της κοινωνιολογίας, της εγκληματολογίας, της ανθρωπολογίας, της φιλολογίας, της ψυχολογίας και της νομικής επιστήμης. Αναζητούνται οι καταστάσεις και οι διαδικασίες αυτών των εγκληματικών φαινομένων, πώς εμφανίζονται και πώς εξελίσσονται με την πάροδο του χρόνου. Συγκεκριμένα, εξετάζονται οι ακόλουθες θεματικές ενότητες: Το αρχαίο ελληνικό δίκαιο, η κοινωνική θέση της γυναίκας στην αρχαία Ελλάδα και σήμερα, η προέλευση της οικογένειας, η ενδοοικογενειακή βία, η δολοφονία παιδιών από τους γονείς τους και το αντίθετο, η αιμομιξία, οι σχέσεις εξουσίας, το πρόσωπο, το προσωπείο και η κοινωνιολογική του λειτουργία, η ανθρώπινη φύση και το πραγματικό έγκλημα, ο ρόλος των κινήτρων στο έγκλημα και η εκδίκηση. Μελετώνται οι ιδεότυποι και οι τυπολογίες κοινωνιολόγων, ψυχολόγων, ανθρωπολόγων και λογοτεχνών. Επιχειρείται η δημιουργία ενός ιδεατού τύπου για κάθε έναν από τους παραπάνω ήρωες και ηρωίδες των αρχαίων ελληνικών τραγωδιών, σύμφωνα με την τυπολογική μέθοδο. Από την ανασκόπηση της σύγχρονης νομολογίας των ποινικών δικαστηρίων, επιλέγονται ορισμένες περιπτώσεις, με βάση κατ’ αρχάς τη συμβατότητα των πραγματικών περιστατικών της υπόθεσης με τους παραπάνω ιδεότυπους. Το υλικό κάθε υπόθεσης προέρχεται από τα ελληνικά δικαστικά κείμενα και τον τύπο, αφού προηγουμένως ανωνυμοποιηθούν. Εξετάζονται οι επιλεγείσες περιπτώσεις εγκληματιών, που απασχόλησαν τη σύγχρονη ελληνική νομολογία των ποινικών δικαστηρίων. Ελέγχεται, αν οι αυτές εμπίπτουν στους ιδεατούς τύπους της Μήδειας, της Κλυταιμνήστρας, του Οιδίποδα και του Ορέστη. Τέλος, συνάγονται συμπεράσματα: Δεν συναντάμε τους κατασκευασθέντες ιδεατούς τύπους, ως καθαρούς τύπους, στη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα. Ωστόσο, διαπιστώνεται ότι οι σύγχρονες Κλυταιμνήστρες έχουν σχεδόν όλα τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά της τραγικής ηρωίδας. Συναντούμε τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά της Μήδειας σε μητέρες και πατέρες. που σκότωσαν τα παιδιά τους για να εκδικηθούν τον / τη σύζυγό τους, παρά το γεγονός ότι στις μισές των περιπτώσεων καταλήγουν στην αυτοκτονία. Ο ιδεότυπος του Ορέστη δεν επαληθεύεται από τη σύγχρονη ελληνική ποινική νομολογία, αλλά τουλάχιστον σε δύο περιπτώσεις, ταυτοποιούνται σημαντικά στοιχεία της συμπεριφοράς του τραγικού ήρωα. Τέλος, ο ιδανικός τύπος του Οιδίποδα δεν επαληθεύεται από τη σύγχρονη ελληνική νομολογία.