Η αρχή οικονομίας της δίκης στις διοικητικές διαφορές
Authors: Μωραΐτη Μαρία 
Published: April 2024

Η αρχή της οικονομίας της δίκης σχηματοποιείται ως δικονομική αρχή στη θεωρία του ευρωπαϊκού ηπειρωτικού δικαίου κατά τον 18ο αιώνα. Συνδέεται, αφενός, με την κάμψη του παθητικού ρόλου του δικαστή και, αφετέρου, με τη θέσπιση υποχρεώσεων του διαδίκου προς εγκαθίδρυση μιας πιο λειτουργικής δικαιοδοτικής διαδικασίας, χωρίς να αποτελεί εξαρχής στοιχείο sine qua non της απονομής έννομης προστασίας. Πρόκειται για αρχή πανταχού παρούσα, τόσο στα νομικά συστήματα της αγγλοσαξονικής παράδοσης, όσο και στο διεθνές και υπερεθνικό δικαιοδοτικό περιβάλλον, πλην όμως χρησιμοποιείται κατά κόρον σε νομολογία και θεωρία, ελληνική και αλλοδαπή, δίχως να είναι σαφές και οριοθετημένο το εννοιολογικό και κανονιστικό της περιεχόμενο. Σύμφωνα με την προτεινόμενη στη μελέτη προσέγγιση, η αρχή της οικονομίας της δίκης συνιστά μια μεθοδολογική αρχή που διέπει τη διαδικασία της δίκης και μόνο, δεν αφορά την οργάνωση της δικαιοσύνης ως κρατικής υπηρεσίας και δεν επεκτείνεται στο εκάστοτε κρινόμενο νομικό ζήτημα. Αντιθέτως, η αρχή της οικονομίας της δίκης, ως διαδικαστική αρχή, εκδηλώνεται διττά: υπό αρνητική όψη, ως θέσπιση περιορισμών και υποχρεώσεων (λ.χ. σύστημα συγκέντρωσης), και υπό θετική όψη, ως παροχή ευελιξίας στους παράγοντες της δίκης για ταχύτερη, απλούστερη και λιγότερο δαπανηρή κάταρξη και προώθησή της. Εμφανίζεται ομοίως με δύο μορφές: υπό στενή έννοια αποδίδει τη διαδικαστική εξέλιξη της συγκεκριμένης δίκης έως την τερμάτισή της και υπό ευρεία εννοία αναφέρεται στην αποφυγή περισσότερων διαδικασιών ή δικών στο πλαίσιο της ίδιας υπόθεσης. Στην ελληνική δικονομία των διαπλαστικών ενδίκων βοηθημάτων, όπου επικεντρώνεται η διατριβή, η αρχή της οικονομίας της δίκης αναδεικνύεται νομοθετικά, μέσω ρυθμίσεων που προωθούν τη διεξαγωγή της δίκης με οικονομία χρόνου, σταδίων ή/και κόστους, αλλά, ιδίως, νομολογιακά με κατ’ εξοχήν πεδία εκδήλωσης της αρχής τις υποκειμενικά και αντικειμενικά σύνθετες δίκες (απλή ομοδικία, συνάφεια, συνεκδίκαση), καθώς και τους θεσμούς της παραπομπής και διακράτησης του αναρμοδίως εισαχθέντος ενδίκου βοηθήματος. Εκεί η αρχή λειτουργεί ως μέσο ενίσχυσης του ρόλου του ΣτΕ εντός της διοικητικής δικαιοσύνης και ως βάση επέλευσης άδηλων δικονομικών συνεπειών, διευκολύνοντας την επιλογή διαφορών προς εκδίκαση και τη συγκέντρωση του ελέγχου μέσω κριτηρίων που διαπλάθει η νομολογία του.Καταληκτικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι η αρχή της οικονομίας της δίκης δεν διαθέτει την εκ του άρθρου 20 παρ. 1 Συντ. ή 6 παρ. 1 ΕΣΔΑ αυτοτελή υπερνομοθετική ισχύ που εκ πρώτης όψεως της αποδίδεται από μερίδα της θεωρίας. Τουναντίον, αποτελεί ένα optimum συντελώντας στην πληρέστερη ικανοποίηση της επιταγής για αποτελεσματική δικαστικήπροστασία και ορθολογικότητα της διαδικασίας. Τούτο διότι ο νομοθέτης μπορεί ελεύθερα να διαμορφώνει το δικονομικό σύστημα χωρίς να τίθεται ζήτημα παραβίασης της αρχής της οικονομίας, η οποία κατά κοινή αναγνώριση κάμπτεται θεμιτά από άλλες αρχές και δικαιώματα που εκδηλώνονται στο πλαίσιο της δίκης. Υποστηρίζεται, έτσι, η ανάγκη ανάδειξής της ως μίας αρχής γενικής εφαρμογής με συγκεκριμένο εννοιολογικό περιεχόμενο και κανονιστικό εύρος, προκειμένου η επίκλησή της να μην ευνοεί την υιοθέτηση μίας «μικροδικονομίας» της εκάστοτε υπόθεσης κατά τρόπο προβληματικό σε σχέση με την ασφάλεια δικαίου και τη δικονομική ισότητα, αλλά να εγγυάται την ορθή και αποτελεσματική απονομή της δικαιοσύνης με εξοικονόμηση χρόνου, κόστους και περιττών σταδίων.