Εφαρμογή της διαφοροποιημένης διδασκαλίας στην πρώτη δημοτικού
Authors: Καραγεώργου Αργυρώ 
Published: July 2022

Η διαφοροποιημένη διδασκαλία, επιδιώκει την ανταπόκριση στην ετερότητα του μαθητικού πληθυσμού, μέσα από σχεδιασμό πολλαπλών, ποιοτικά διαφορετικών διδακτικών προσεγγίσεων, ώστε να ευθυγραμμίζεται η μαθησιακή εμπειρία με τις μαθησιακές ανάγκες, τα ενδιαφέροντα και το μαθησιακό προφίλ των μαθητών. Η παρούσα έρευνα μελετά, εκ των έσω, την εφαρμογή της διαφοροποιημένης διδασκαλίας στην πρώτη δημοτικού, ως πλαίσιο καλύτερης ανταπόκρισης στις ιδιαίτερες ανάγκες και προκλήσεις της τάξης αυτής, που είναι η ψυχοκοινωνική προσαρμογή των μαθητών και η διδασκαλία του αρχικού γραμματισμού. Αποτελεί μια πρόταση συνολικής διαμόρφωσης του μαθησιακού περιβάλλοντος και της μαθησιακής διαδικασίας, που αποτυπώνει τη σταδιακή μετάβαση από μια αδιαφοροποίητη εκπαιδευτική πραγματικότητα στη διαφοροποιημένη τάξη. Συμβάλλει στην ερευνητική τεκμηρίωση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας και στη βαθύτερη κατανόηση της προσέγγισης μέσα από τη διερεύνηση των απόψεων και την αποτύπωση της οπτικής των μαθητών, των γονέων και των εκπαιδευτικών ειδικότητας που δίδασκαν στο τμήμα.Πρόκειται για μια έρευνα δράση που εξελίσσεται σε δύο φάσεις, δύο διαδοχικά ακαδημαϊκά έτη, από την ίδια εκπαιδευτικό-ερευνήτρια με δύο διαφορετικές ομάδες μαθητών. Κάθε φάση έχει διάρκεια ενός ακαδημαϊκού έτους και διαρθρώνεται σε τρεις κύκλους δράσης, κατά τους οποίους σταδιακά οικοδομήθηκε η εφαρμογή της προσέγγισης της διαφοροποιημένης διδασκαλίας. Κάθε κύκλος προκύπτει από τον προηγούμενο και διαμορφώνει τον επόμενο, σε σπειροειδή εξέλιξη. Οι άξονες προβληματισμού όλων των κύκλων δράσης στρέφονται γύρω από τις επιλογές που γίνονταν στην τάξη και την εξέλιξη των μαθητών. Διερευνώνται οι παιδαγωγικές επιλογές που αφορούν τη διαμόρφωση του μαθησιακού περιβάλλοντος, τον διδακτικό σχεδιασμό, τη χρήση αξιολόγησης, τη διδασκαλία και τους τρόπους ηγεσίας και διαχείρισης της τάξης, που αποτελούν τις βασικές συνιστώσες της προσέγγισης της διαφοροποιημένης διδασκαλίας. Παράλληλα αποτυπώνεται η εξέλιξη των μαθητών αναφορικά με την απόκτηση αρχικών δεξιοτήτων γραμματισμού και την ψυχοκοινωνική τους προσαρμογή στο δημοτικό σχολείο. Κατά την πρώτη φάση της έρευνας, η δράση εστιάστηκε στην ενίσχυση της συνέχειας με το νηπιαγωγείο, στην ανταπόκριση στη μαθησιακή ετοιμότητα και στις προτιμήσεις των μαθητών και στη συμμετοχή των μαθητών στην αξιολόγηση και στην ανατροφοδότηση. Κατά τη δεύτερη φάση της έρευνας δόθηκε επιπλέον έμφαση στην καλλιέργεια αυτορρύθμισης (μαθησιακής, συναισθηματικής και κοινωνικής), στην ανταπόκριση στα ενδιαφέροντα των μαθητών και στη μαθησιακή αξιοποίηση της αλληλεπίδρασης μεταξύ των μαθητών. Από την έρευνα προκύπτει ότι η εφαρμογή της διαφοροποιημένης διδασκαλίας, διευκόλυνε την εμπειρία των μαθητών στην πρώτη δημοτικού σε τρεις διαστάσεις. Πρώτον, η διαφοροποιημένη τάξη αποτέλεσε φυσική συνέχεια του νηπιαγωγείου, που δεν περιορίστηκε στα χαρακτηριστικά του φυσικού χώρου. Διαμορφώθηκε μια βαθύτερη ευθυγράμμιση φιλοσοφίας, στόχων, πρακτικών και αξιολόγησης. Η τάξη υποδέχθηκε τους μαθητές, αξιοποιώντας προηγούμενες εμπειρίες τους και στοιχεία οικεία σε αυτούς από τα προηγούμενα σχολικά περιβάλλοντα, και διαμορφώθηκε ένα πλαίσιο ενεργητικής μάθησης, με νόημα, που υπηρετούσε τις αναπτυξιακές ανάγκες και τους στόχους της πρώτης δημοτικού. Δεύτερον, η διαφοροποιημένη τάξη αποτέλεσε ένα ποιοτικό μαθησιακό περιβάλλον, που χαρακτηριζόταν από οργάνωση, που ανταποκρινόταν στις ανάγκες και στα χαρακτηριστικά των μαθητών και που λειτουργούσε υποστηρικτικά γι’ αυτούς. Το ασφαλές και ταυτόχρονα απαιτητικό μαθησιακό περιβάλλον, διατηρούσε την εγρήγορση των μαθητών, επέτρεπε τα ρίσκα και οδήγησε όλους σε εξέλιξη. Τρίτον, η διαφοροποιημένη τάξη αποτέλεσε ένα περιβάλλον που προάγει την ψυχική ανθεκτικότητα. Η λεπτή ισορροπία μεταξύ δομής και αυτονομίας, ενθάρρυνε τις επιλογές και υπογράμμιζε την υπευθυνότητα, την αυτενέργεια, την αυτορρύθμιση και τον αυτοέλεγχο των μαθητών. Οι δεσμοί φροντίδας και υποστήριξης ανάμεσα στα μέλη της κοινότητας της τάξης, οι υψηλές προσδοκίες για όλους και η αναγνώριση της προσπάθειας καλλιέργησαν αυτοπεποίθηση και αίσθηση επάρκειας. Από την παρατήρηση της τάξης, την ανάλυση περιεχομένου του αναστοχασμού και των συνεντεύξεων των συμμετεχόντων, προκύπτει ότι στο πλαίσιο της διαφοροποιημένης διδασκαλίας ενισχύθηκαν οι ψυχοκοινωνικές δεξιότητες των μαθητών, που συμβάλλουν στη μετατροπή δύσκολων καταστάσεων σε θετική ανάπτυξη και υποστηρίζουν την προσαρμογή.Σε προσωπικό επίπεδο, στο πλαίσιο της παρούσας έρευνας δράσης, ως εκπαιδευτικός-ερευνήτρια ανέλαβα ευθύνη για εξέταση της πρακτικής μου και υιοθέτησα αναστοχαστική στάση σχετικά με αυτή. Έτσι διερεύνησα και μπόρεσα έμπρακτα να εφαρμόσω τις απόψεις μου για τη μαθητική ετερότητα, την προσδοκία επιτυχίας όλων των μαθητών και την παροχή ίσων ευκαιριών στο σχολικό πλαίσιο. Ως έρευνα δράση, οδήγησε σε βελτίωση της πρακτικής και αναβάθμιση της μαθησιακής εμπειρίας, ωφελώντας τους μαθητές των συγκεκριμένων τάξεων, αλλά και το ευρύτερο σχολικό πλαίσιο. Ταυτόχρονα, αποτελεί μια πρόταση για τη διαμόρφωση του μαθησιακού περιβάλλοντος και της εκπαιδευτικής πρακτικής με τρόπο που ευθυγραμμίζεται με τα κοινωνικά αιτήματα για πρόσβαση όλων των μαθητών σε υψηλής ποιότητας εκπαιδευτικά περιβάλλοντα, που ανταποκρίνονται στις ανάγκες τους. Παράλληλα συνέβαλε σε έναν δημοκρατικό διάλογο για την βελτίωση της εκπαίδευσης, ενδυναμώνοντας τους συμμετέχοντες εκπαιδευτικούς, μαθητές και γονείς και δίνοντάς τους φωνή σε ισότιμη βάση.