VƏZIYYƏT KOMEDIYASI VƏ ONUN ÜMUMI XÜSUSIYYƏTLƏRI
Authors: Günay Abuşova Günay Abuşova 
Published: July 2022

Vəziyyət komediyası kinokomediyanın alt janrlarından biri olub, tərcüməsi ingilis dilində “situation comedy” sözündəndir. Mənşəyini İngilis kanalı BBC -dən alan bu janr ilk dəfə 1946-cı ildə meydana çıxşmışdır. Lakin İngiltərədə meydana çıxmağına baxmayaraq, janrın inkişafı Amerikanın adı ilə bağlıdır. Belə ki, 1946-cı ildən sonra “sitkom”lar bir çox rejissorların diqqətini cəlb etmişdir ki, onların ilki Vilyam Aşer olmuşdur. Vəziyyət komediyasına aid filmləri, digərlərindən fərqləndirən bir neçə xarakterik xüsusiyyət mövcuddur: 1. Bu növ filmlər real məkanlarda deyil, dekorlar vasitəsilə qurulmuş məkanlarda çəkilir. Dekorlar vasitəsilə qurulan studiyalarda isti bir məkan yaratmaq, tamaşaçını özünə cəlb etmətin ən əsas yollarında biri hesab olunur. 2. Adından da göründüyü kimi bəziyyət komediyası filmlərində “vəziyyət” həmişə ön plandadır. Belə ki, bu janr filmlərdə həmişə bir vəziyyət (situasiya) mövcuddur və bu vəziyyətə uyğun nəticə həlli tapmaq filmin ədsas süjet xəttini təşkil edir. 3. Sitkomlarda əsasən movcud “vəziyyət” orta sinif üçün xarakterikdir. Buna səbəb izləyicinin böyük bir hissəsinin orta sinifdən olan insanlardan ibarət olmasıdır. 4. Zaman-zaman arxa fonda eşidilən gülüş səsi, vəziyyət komediyasında çəkilən filmlərin digər xarakterik xüsusiyyətidir. 5. Xüsusiyyətlərinə görə teatra ən çox yaxın olan komediya film janrı hesab olunur. Bundan əlavə vəziyyət komediyası filmləri üçün bir neçə xüsusiyyət xarakterikdir ki, onları bu şəkildə siralamaq olar: 1. Vaxt məhdudiyyəti: bu tip filmlər adətən yarım saat davam edir. 2. Məkan məhdudiyyəti. 3. Personajların azlıq təşkil etməsi. 4. Dəyişkən vəziyyət 5. Mövcud daxili qaydalar və s. Azərbaycanda isə vəziyyət komediyaıarının çəkilməsi son 10 illiyə aiddir. Bu zaman qədər isə özündə vəziyyət komediyası filmi xüsusiyyətlərini daşıyan bir neçə kinokomediya olsa da, sırf sitkomlara ümumiyyətlə müraciət olnmayıb. Azərbaycanda vəziyyət komediyası janrında çəkilən filmlər üçün bir neçə xüsusiyyət xarakterikdir: 1. Bu janrda çəkilən filmlərin demək olar ki hamısında çəkilən aktyorlar eynilik təşkil edir. Bəzən eyni bir aktyorun eyni anda bir neçə serialda rol almasını müşahidə etmək mümkündür. 2. Eyni hal filmlərin rejissorları və ssenari müəllifləri üçün də xarakterikdir. Eyni “əldən” çıxan mövzular bir zaman sonra təkrarçılığın yaşanmasına gətirib çıxardır. 3. Bəzi istisnaları çıxmaq şərti ilə demək olar ki, bütün vəziyyət komediyalarında düşündürücülükdən uzaq, bayağı gülüş ön plandadır. -2015-ci ildə çəkilmiş “Oğlan evi” və 2016-cı ildə çəkilmiş “Oğlan evi 2” kinokomediyaları Sosial mövzuya toxunması baxımından film dövrünün çəkilən digər kommersiya xarakterli kinokomediyalarından fərqlənir. 4. Bundan əlavə çəkilən vəziyyət komediyası filmlər üçün bir neçə mövzu xarakterikdir: - Ailə mövzulu komediya - Drammatik mövzulu komediya - Hərəkət komediyası Azərbaycanda isə sitkom janrında çəkilən filmlərin demək olar ki, hamısı ailə mövzulu komediyalarıdır. Bu komediyalarda da əsas süjet xəttinə daxil olan hadisələr mətbəx və evin qonaq otağı arasında cərəyan edir. 5. Vəziyyət komediyası filmləri üçün xarakterik olan bir digər cəhət vaxt dilimidir. Belə ki, bu janrda filmlər ən çox 30 dəqiqə davam edir. Azərbaycanda isə bu vəziyyət fərqlidir. Ölkədə çəkilən demək olar ki, bütün sitkomlarda zaman ən az 40, ən çox 60 dəqiqə aralığındadır. Bu əlbətdə ki, daha çox reklam, daha çox gəlir qayğısından irəli gəlir. 6. Bu janrda çəkilən filmlər daha çox xarici ölkələrdə çəkilmiş sitkomların Azərbaycan tamaşaçısına tətbiq edilmiş və nisbətən aşağı keyfiyyətli variantlarıdır. Məsələn: “Ər və arvad”, “Aramızda qalsın” və s. Qeyd: bu xüsusiyyət yanız ölkəmiz üçün deyil, bir çox ölkələr üçün xarakterikdir. Nəticə etibarilə Azərbaycanda çəkilən vəziyyət komediyası janrında olan filmlər əsasən məişət mövzulu, daha çox qohumluq əlaqələrinin ön planda olduğu, dərin düşüncə və qayğılardan uzaq, heç bir sosial mesajı olmayan, orta statistik azərbaycan tamaşaçısının zövqünü oxşamağa və daha çox reytinq toplayaraq, gəlir gətirməyə hesablanmış,vulqar sözlərin çox istifadə olunduğu aşağı büdcəli filmlərdir. Zənnimcə bu janrda olan filmləri rejissor üçün maraqlı edən də məhz bu xüsusiyyətlərdir. Açar sözlər: vəziyyət komediyası janrı, məişət mövzulu filmlər.