bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
СИНТАКСИЧЕСКИЕ КОНСТРУКЦИИ ФУНКЦИОНАЛЬНОЙ СЕМАНТИКИ
Authors: Кадыркулова Ф.
Published: June 2022

Актуальность сопоставительных исследований в области семантики и синтаксиса для целей описания и преподавания русского языка как неродного никогда не подвергалась сомнению, а в последнее время интерес к такого рода работам значительно возрос, что можно объяснить готовностью лингвистического аппарата к сопоставительным исследованиям на новом этапе развития лингвистики. Это определяется, с одной стороны, разработкой целого ряда важнейших областей языкознания, введением в лингвистический обиход новых понятий, а с другой, - наличием готового материала русского языка для сопоставления, и опытом методики семантического и структурного анализа как одного (русского) языка, так и в отдельных фрагментах – и двух языков. Таким образом, именно синонимико-вариативный ряд дает основу для определения значения в рамках данной системы.
Орус тилин чет тили катары сыпаттоо жана үйрөтүү максатындагы семантика жана синтаксис боюнча салыштырма изилдөөлөр дайыма актуалдуу болуп келген. Азыркы күндө лингвистиканын жаңы этабында салыштырма изилдөө үчүн лингвистикалык аппарат дээрлик калыптанып калган. Бир жагынан тил илиминин маанилүү багыттары иштелип чыгып, жаңы түшүнүктөрдүн лингвистикалык мааниси аныкталса, экинчи жагынан, орус тилинде салыштыруу үчүн даяр материал болгондугу, семантикалык жана структуралык анализдин методикасынын тажрыйбасы менен аныкталат. Тилдин ар кандай катмарларына тиешелүү болгон кубулуштардын карым-катышынын анализи функциялык-семантикалык талаанын мүнөздүк белгиси катары грамматикалык формалардын карым-катышына караганда абдан кылдат деңгээлде өтүшү керек. Тигил же бул функциялык-семантикалык талаанын ар бир сегментинин арсеналында башка бир сегменттин маанисин туюндурган каражаттар болуп, ар кандай структуранын синонимдик талаасын түзөт.
The relevance of comparative studies in the field of semantic and syntax for the purpose of describing and teaching Russian as a foreign language has never been questioned, but recently interest in this kind of work has increased significantly. This can be explained by the readiness of the linguistic apparatus for comparative research at a new stage in the development of linguistics. This is determined, on the one hand, by the development of a number of important areas of linguistics, the introduction of new concepts into linguistic use, and, on the other hand, by the availability of ready-made material in the Russian language for comparison, and by the experience of the methodology of semantic and structural analysis of one language (Russian) and in some cases - two languages.
МЕДИК СТУДЕНТТИН АНГЛИС ТИЛИНДЕ КЕСИПТИК БАЙЛАНЫШ КЕБИН КАЛЫПТАНДЫРУУ ПРИНЦИПТЕРИ
Authors: Ниязова Ж.
Published: June 2022

Макалада Кыргызстандагы медик студенттердин англис тилин өздөштүрүү абалы учурдагы кесиптик билим берүүгө карата коюлган талаптардын чегинде каралат. Анда англис тилин окутууну адистин коомдук-социалдык керектөөсүнө туура келтирүү үчүн кандай принциптерди окуу процессине колдонуу маселеси көтөрүлүп, аны ишке сапаттуу ашырууга зарыл болгон жагдайлар турмуш чындыгына салыштырылып талдоого алынат. Анын мазмуну рыноктук мамиледе конкуренцияга туруштук берүү талаптарын эске алуу менен медициналык кесиптик билимге ээ болуу шарттарында чечмеленет. Кыргызстан дүйнөлүк медициналык кесиптик билим берүүнүн илимий жаңылыктарын студенттерге үйрөтүү үчүн сөзсүз англис тилин өздөштүрүү керектиги социалдык маселелер менен бирге каралып, окутуу андай шарттарды эске алуу аркылуу түзүлгөндө социалдык муктаждыктарды чечсе боло турганы макалада көрсөтүлөт. В статье исследуется уровень владения английском языком студентов-медиков в Кыргызстане в рамках современных требований к профессиональному образованию. Затем поднимается вопрос о том, какие принципы использовать в процессе обучения для адаптации преподавания английского языка к социальным потребностям специалиста, и анализируется обстоятельства, необходимые для его качественной реализации, в сравнении с реалиями жизни. Его содержание интерпретируется в контексте наличия профессионального медицинского образования с учетом требований конкурентоспособности в рыночной экономике. В статье рассматривается, что потребность студентов в овладении английским языком с целью обучения студентов научным инновациям мирового медицинского профессионального образования, наряду с социальными проблемами, может удовлетворить социальные потребности, если обучение разрабатывается с учетом таких условий.
The article examines the level of English proficiency of medical students in Kyrgyzstan within the framework of modern requirements for vocational education. Then the question of what principles to apply in the educational process is translated in order to adapt teaching English to the social needs of a specialist, and the circumstances necessary for its high –quality implementation are analyzed in comparison with the realities of life. Its contest is interpreted in the context of the availability of professional medical education, taking into account the requirements of competitiveness in market economy. The article discusses that the need of students to master the English language in order to teach students the scientific innovations of world medical professional education, along with social problems, can satisfy social needs if training is developed taking into account such conditions.
МЕДИК СТУДЕНТТЕРДИН ЖӨНӨКӨЙ ЖАЗМА КЕПТИК КӨНДҮМДӨРҮН КАЛЫПТАНДЫРУУНУН МЕТОДДОРУ
Authors: Нуракова Ж.
Published: June 2022

Кыргызстанда жогорку медициналык кесиптик билим берүүдө медик студенттердин англис тилиндеги жазма кептик көндүмдөрүн кыргыз тилине айкалыштырып окутуу жумуштары биринчи ирет колго алынып изилденип жатканына байланыштуу илимий-теориялык жана илимий-практикалык мазмунда жасалчу жумуштар арбын. Маселен, алардын бири медик студенттердин англис тилиндеги жазма кептик көндүмдөрүн калыптандыруу методдору. Англисче жазма кептик тексттерди пайдалануу жолдорун үйрөнүү, зарыл болгон шартта өз пикирин англис тилинде жаза билүү көндүмүнө ээ болуу, социалдык жана кесиптик чөйрөдө жазма кептин жардамы менен эл аралык кызматташууга активдүү катыша алуусун камсыздоо сыяктуу маселелер Кыргызстандын бардык мекеме-ишканалары үчүн кандай маанилүү болсо, медицина тармагы үчүн ошондой актуалдуу болуп турат.
В Кыргызстане ведется большая научно-теоретическая и научно-практическая работа в связи с тем, что впервые в высшем медицинском образовании Кыргызстана ведется работа по обучению письменному и устному английскому языку студентов-медиков в сочетании с кыргызским языком. Например, одна из них - это методы развития навыков письменного и устного английского языка у студентов-медиков. Такие вопросы, как обучение использованию письменных текстов на английском языке, способность выражать свои мысли на английском языке, где это необходимо, и обеспечение их активного участия в международном сотрудничестве посредством письменной и устной речи в социальной и профессиональной сферах, также важны для всех кыргызских учреждений, как медицинский сектор так актуален для мед.
In Kyrgyzstan, a lot of scientific-theoretical and scientific-practical work is being carried out because for the first time in higher medical education in Kyrgyzstan, work is being carried out to teach written and oral English to medical students in combination with the Kyrgyz language. For example, one of them is methods of developing written and spoken English skills in medical students. Issues such as training in the use of written texts in English, the ability to express their thoughts in English where necessary, and ensuring their active participation in international cooperation through written and spoken language in the social and professional spheres are also important for all Kyrgyz institutions as the medical sector is so relevant for honey.
МЕДИЦИНА БАГЫТТАРЫНДА АНГЛИС ТИЛИНДЕГИ ЖӨНӨКӨЙ ЖАЗМА КЕПТИ ОКУТУУНУН АБАЛЫ ЖАНА КӨЙГӨЙЛӨРҮ
Authors: Нуракова Ж.
Published: June 2022

Азыркы учурда Кыргызстанда медицина тармактарында англис тилине болгон муктаждык кескин жогорулап баратат. Ал өлкөнүн 7бардык аймактарына илимий-технологиялык каражаттардын, медициналык аппараттардын аралашуусу жана кыргызстандыктардын өнүккөн өлкөлөргө барып дарыланып келүүсүнүн көбөйгөндүгү менен түшүндүрүлөт. Республикадагы мындай жаңылануулар медициналык кызматкерлерге англис тилин билүү зарылдыгын кандай туюндурса, дал ошондой эле аны кыргыз тилине которо билүү көндүмдөрү керектигин айкындап отурат. Анткени Кыргызстан эгемендүү өлкө катары Мамлекеттик тили бар экенин мыйзам чегинде билген бейтаптар жыл өткөн сайын оорусун кыргыз тилинде түшүндүрүп берүүсүн талап кылгандар көбөйгөндүктөн, англис тилин кыргыз тилине айкалыштырып окутуу маселеси көтөрүлүп жатат. Мамлекеттик жаңы окуу стандарты да жогорку кесиптик билим берүүдөн компетенция катары кыргыз тилинде оозеки сүйлөөнү кандай талап кылса, англис тилинде талап кылууда. Макалада анын абалы жана көйгөйлөрү баяндалат.
В настоящее время потребность в английском языке в медицине в Кыргызстане стремительно растет. Это связано с притоком научно-технологического оборудования, медицинского оборудования во все регионы страны и увеличением количества граждан Кыргызстана, посещающих развитые страны для лечения. Такие нововведения в стране подчеркивают потребность медицинских работников в умении переводить на кыргызский язык, а также необходимость знания английского языка. Поскольку количество пациентов, которые официально знают, что Кыргызстан имеет официальный язык как независимое государство, требует, чтобы они объясняли свою болезнь на кыргызском языке, поднимается вопрос об обучении английскому языку в сочетании с кыргызским. В статье описывается его состояние и проблемы.
Currently, the need for English in medicine in Kyrgyzstan is growing rapidly. This is due to the influx of scientific and technological equipment, medical equipment to all regions of the country and an increase in the number of Kyrgyz citizens visiting developed countries for treatment. Such innovations in the country emphasize the need for medical professionals to be able to translate into Kyrgyz, as well as the need for knowledge of the English language. Since the number of patients who officially know that Kyrgyzstan has an official language as an independent state requires them to explain their illness in Kyrgyz, the issue of teaching English in combination with Kyrgyz is raised. The article describes its condition and problems.
«КИТАБ-И ТАРДЖУМАН» - АЛГАЧКЫ ТҮРК-АРАБ СӨЗДҮКТӨРҮНҮН БИРИ
Authors: Сатиев А.
Published: June 2022

Макалада түрк тилдерине, түрк тилдерин лексикографиялык сыпаттоого тиешелүү болгон мурастардын катарына кирген «Китаб-и Маджму-и Тарджуман-и Турки ва Аджами ва Мугали ва Фарси» – «Түрк-перс жана монгол-перс тилдерине түшүндүрмө берүүнүн жалпы китеби» эмгеги тууралуу сөз болот. Аталган сөздүктү изилдөөчүлөр Э. Наджип, А. Курышжанов ж.б. изилдөөлөрүнүн негизинде, эмгектин жаралышы жана жаралышына таасир тийгизген тарыхый жагдайлар, автору, түзүлүшү боюнча жалпы маалыматтар берилди. Сөздүктүн түрк-араб бөлүгүндө кыпчак тилинин (диалектисинин) колдонулушу кандай тарыхый факторлор менен шартталганы талдоого алынган.
В статье повествуется о «Книге толкований тюркско-персидского и монголо-персидского языка» - «Китаб-и тарджуман», который входит в число наследий, посвященных тюркским языкам, лексикографическому описанию тюркских языков. На основе исследований Э. Наджип, А. Курышжанова, автор описывает историю создания словаря, исторические обстоятельства, повлиявшие на его создание, автора, приведены общие сведения о структуре словаря. В тюркско-арабской части словаря проанализировано, какие исторические факторы обусловили использование кыпчакского языка (диалекта).
This article tells about “The book of interpretations of Turkic-Persian and Mongol-Persian languages”- “ Kitab-i Tardjuman” which includes the number of legacies related to Turkic languages, lexical description of them. On the basis of research E.Nadjip, A. Kuryshzhanova, the author describes a history of creating the dictionary, historical facts that influenced on its development, the authors and the general information about the dictionary’s structure. It was analyzed in Turkic-Arabian part of dictionary, what historical factors caused a usage of Kypchak language (dialect).
КЫРГЫЗ ЖАНА ТҮРК ТИЛИНДЕГИ АЙЫМДАРДЫН СУЛУУЛУГУН ТУЮНДУРГАН ФРАЗЕОЛОГИЗМДЕР
Authors: Эстебесова П.
Published: June 2022

Макалада кыргыз жана түрк тилинин фразеологиялык корундагы айымдардын сулуулугун туюндурган фразеологиялык түрмөктөрдүн ички биримдиги, образдуулугу, лексико-семантикалык табияты, эмоционалдык-экспрессивдик нюанстары, стилистикалык боекчолору контекст ичинде иликтөөгө алынат. Мында айымдардын сулуулугун чагылдырган фразеологизмдер көбүнчө дене-мүчөлөрдүн аттарынан түзүлүп, тулку бойдун, дене-мүчөнүн келишимдүүлүгү, т.а., белдин ичкелиги, моюндун узундугу, көздүн чоңдугу, ооздун бөйтөйгөндүгү, беттин кызылы – сулуулуктун бир белгиси, эпитети катары колдонулары белгиленет. Сулуулукту туюндурган фразеологизмдер түрк тилине салыштырмалуу кыргыз тилинде образдуу, эмоционалдуу-экспрессивдүү келип, сан жагынан арбын экендиги; фразеологизмдердин маани-маңызы, образдуулугу, стилдик боекчолору контекс ичинде аныкталары; сүрөткердин жеке чыгармачылык табитине ылайык фразеологиялык маани бирде кеңейип, бирде тарып турары мисалдар менен далилденет.
В статье рассматриваются внутренняя единство, образность, лексико-семантическая сущность, эмоционально-экспрессивные нюансы, стилистическая окраска фразеологических оборотов с компонентом обозначающие красоты женщин во фразеологическом фонде кыргызского и турецком языков. Такие фразеологизмы часто образуются от названий частей тела женщины и используются как эпитет для красоты, т.е., тонкости талии, длины шеи, размер глаз, красоты губ, румяным щекам. Фразеологизмы, выражающие красоту, в кыргызском языке более образны, эмоционально выразительны и многочисленны, чем в турецком языке; в контексте определяются сущность, образность, стилистические особенности фразеологии; на примерах доказано, что фразеологическое значение расширяется и сужается в зависимости от личного творческого стиля художника.
The article deals with internal unity, imagery, lexical and semantic essence, emotional and expressive nuances, stylistic coloring of idiomatic turns with a component denoting the beauty of women in the idiomatic fund of the Kyrgyz and Turkish languages. Such idiomatic units are often formed from the names of parts of a woman’s body and are used as an epithet for beauty, i.e., thinness of the waist, neck length, eye size, beauty of lips, ruddy cheeks. Idioms expressing beauty in the Kyrgyz language are more figurative, emotionally expressive and numerous than in the Turkish language; in the context, the essence, imagery, stylistic features of phraseology are determined; the examples prove that the idiomatic meaning expands and contracts depending on the personal creative style of the artist.
КЫРГЫЗ ЖАНА ТҮРК ТИЛДЕРИНДЕГИ МАКАЛ-ЛАКАПТАРДА НИКЕ БОЮНЧА ТУУГАНЧЫЛЫК ТЕРМИНДЕР
Authors: Эшенкулова Г.
Published: June 2022

Макалада, кыргыз жана түрк тилдериндеги макал-лакаптарда нике боюнча тууганчылык терминдердин чагылдырылышы сөздүк составы жана маанилик өзгөчөлүктөрүнө жараша эки топто каралып, алардын арасындагы байланыштары жана айырмачылыктары салыштыруу негизинде изилденет. Макал-лакаптар элдин жашоо-шарты, күнүмдүк турмуш тажрыйбаларынын негизинен алынып, таамай жана таасирдүүлүгү, көркөм жана ыргагы менен эл адабиятынын башка түрлөрүнөн олуттуу айырмаланып турат. Тилге, кеп өнөрүнө айрыкча көңүл бөлгөн кыргыз жана түрк элдери макалдарга өтө бай жана басымдуу бөлүгүн тууган-туушкандык карым-катнаштарга байланыштуу макал, лакаптар түзөт. Теги бир кыргыз жана түрк тилдеринде орток макалдардын саны абдан көп, бирок социалдык, географиялык, диалектилик айырмачылыктарды эске алганда мааниси жагынан дал келбеген айырмалуу макалдардын да саны аз эмес экендиги көрүнөт.
В статье рассматривается отражение терминов родства по браку в кыргызских и турецких пословицах в двух группах в зависимости от лексических и семантических особенностей, а также анализируются взаимосвязи и различия между ними. Пословицы рождаются из условий жизни людей, из опыта повседневной жизни и значительно отличаются от других видов народной литературы своей краткостью, устойчивостью и выразительностью. Кыргызский и турецкий народы уделяющие особое внимание языку и риторике, очень богаты пословицами и большинство из них посвященные родственным отношениям. Количество общих пословицах в кыргызском и турецком языках очень велико, но, учитывая социальные, географические и диалектные различия, также существует множество разных пословиц, которые не совпадают по значению.
The article examines marriage kinship terms in Kyrgyz and Turkish proverbs in two groups, depending on the lexıcal and semantic features and also analyzes the relationships and differences between them. Proverbs are derived from the living conditions of the people, from experience of life and differ significantly from other types of folk literature in their brevity and expressiveness. The Kyrgyz and Turkish people have very rich proverbs and most of them dedicated to kinship relations. The number of common proverbs in the Kyrgyz and Turkish languages is very large, but given the social, geographical and dialectal differences, there are also, many different proverbs that do not coincide in meaning.
РАЗВИТИЕ СИСТЕМ КРЕДИТНЫХ СОЮЗОВ В КЫРГЫЗСТАНЕ (НА ПРИМЕРЕ ОАО «ФККС»)
Authors: Молдокулова Б. , Жамбыл Жакып
Published: June 2022

В статье анализируется современное состояние кредитных союзов и перспективы развития систем кредитных союзов, в том числе Открытое акционерное общество «Финансовая компания кредитных союзов». Проведено сравнение основных финансовых показателей Компании до приватизации и после. Произведено подробный анализ финансового состояния Компании за последние 3 года, т.е. 2018 – 2020 гг. Сформулированы проблемы и представлены пути решения по повышению эффективности осуществления деятельности систем кредитных союзов. В статье рассматривается вся система кредитных союзов, т.е. сами кредитные союзы, Открытое акционерное общество «Финансовая компания кредитных союзов», Национальная ассоциация кредитных союзов и кооперативов, их взаимосвязь, и роль в развитии системы.
Бул макалада кредиттик союз системасынын, жана ошондой эле «Кредиттик союздардын каржы компаниясынын» Ачык акционердик коомунун азыркы абалы жана өнүктүрүү келечеги анализденди. Аталган компаниянын менчиктештирүүгө чейинки жана кийинки негизги көрсөткүчтөрү салыштырылды. Компаниянын акыркы 3 жылдагы, башкача айтканда 2018-2020 - жылдардагы финансалык абалына кеңири анализ жасалды. Кредиттик союз системасынын маселелери чогултулду жана алардын иш аракеттеринин натыйжалуулугун жогорулатуу жолдору сунушталды. Бул макалада кредиттик союз системасы жалпы талкууланат: башкача айтканда, кредиттик союздар, кредиттик союздардын каржы компаниясынын Ачык акционердик коому жана кредиттик союздардын жана кооперативдердин Улуттук ассоциациясы, алардын өз ара байланышы, системаны өнүктүрүүдөгү ролу.
The article analyzes the current state of credit unions and the prospects for the development of credit union systems, including the Open Joint Stock Company «Financial Company of Credit Unions». The comparison of the main financial indicators of the Company before and after privatization was carried out. A detailed analysis of the financial condition of the Company for the last 3 years was carried out, i.e. 2018 – 2020. Problems are formulated and solutions are presented to improve the efficiency of the activities of the systems of credit unions. The article examines the entire system of credit unions, i.e. credit unions themselves, Open Joint Stock Company «Financial Company of Credit Unions», National Association of Credit Unions and Cooperatives, their relationship, and role in the development of the system.
ДВЕ КУЛЬТУРЫ КАК ФАКТ ДЕЙСТВИТЕЛЬНОСТИ: СОСТОЯНИЕ ПРОБЛЕМЫ «ФИЗИКИ И ЛИРИКИ» СЕГОДНЯ (ПО МАТЕРИАЛАМ ЖУРНАЛА «ЛИТЕРАТУРНЫЙ КЫРГЫЗСТАН»)
Authors: Скреминская Л.
Published: June 2022

В статье прослеживается историческая обусловленность появления двух типов знаний – научного и духовного творческого, определивших появление двух типов культур – технической и гуманитарной. Выстраивая логику своих суждений, автор опирается на работы Ф. Бекона, Н. Бердяева, Ч. Сноу, П. Вайля и А. Гениса. Основной акцент делается не на противостояние «физиков» и «лириков», а на то, что и те, и другие в центр своего внимания ставили человека, ориентируя на его благо результаты своей научной и художественно-творческой деятельности. От общих суждений о самой проблеме автор переходит к анализу материалов журнала «Литературный Кыргызстан», где основными авторами сегодня выступают не только профессиональные литераторы, но и люди, получившие техническое образование и образование в области естественных наук, «открывшие лирика в себе» и обратившиеся к художественному творчеству.
The article traces the historical conditionality of the emergence of two types of knowledge - scientific and spiritual creative, which determined the emergence of two types of cultures - technical and humanitarian. Building the logic of his judgments, the author relies on the works of F. Bacon, N. Berdyaev, Ch. Snow, P. Weil and A. Genis. The main emphasis is not on the confrontation between «physicists» and «lyricists», but on the fact that both of them put a person in the center of their attention, orienting the results of their scientific and artistic-creative activities for his benefit. From general judgments about the problem itself, the author goes on to analyze the materials of the «Literaturny Kyrgyzstan» magazine, where the main authors today are not only professional writers, but also people who have received technical education and education in the field of natural sciences, who “discovered the lyrics in themselves” and turned to artistic creation.
Бул макалада техникалык жана гуманитардык эки типтеги маданияттын пайда болушун аныктаган, илимий жана руханий чыгамачыл эки типтеги билимдин пайда болуу тарыхы каралат. Автор логикалык оюн жɵнгɵ салууда Ф. Бекондун, Н. Бердяевдин, Ч. Сноунун, П. Вайлдын жана А. Генисдин иштерине таянган. Негизги басым «физиктер» менен «лириктерди» карама-каршы коюу эмес, тескерисинче алардын ар бири ɵзʏнʏн кɵнʏл борборуна адамды коюп, натыйжаларын анын пайдасына багыттаган илимий жана кɵркɵм-чыгармачыл иш аракеттер каралат. Автор негизги кɵйгɵйдɵгʏ жалпы ой жʏгʏртʏʏдон «Адабий Кыргызстан» журналындагы материалдын негизинде анализ жʏргʏзʏʏгɵ ɵтɵт. Бʏгʏнкʏ кʏндɵ негизги авторлор болуп кесипкɵй адабиятчылар гана эмес жɵн гана техникалык жана табигый илимдерде билими бар, «ɵзʏлɵрʏ ʏчʏн лириканы ачкан», кɵркɵм-чыгармачылыкка кɵнʏл бурган адамдар саналат.
“МО ЯНЬДЫН” ѲМҮР ТАРЖЫМАЛЫ ЖАНА ЧЫГАРМАЧЫЛЫК ЖОЛУНДАГЫ КЫЙЫНЧЫЛЫКТАРЫ
Authors: Беркмаматова А. , Асакеева Д.
Published: June 2022

Мо Янь заманбап Кытай эл жазуучусу, филология илимдеринин доктору. Ал 1955-жылы 17-февральда жарык дүйнѳгѳ келген. 2012-жылы “Нобель” сыйлыгынын лауреаты болгон. Мо Янь жомокторду, аӊгемелерди жана романдарды жазган. Ар бир чыгармасында өзүнүн башынан өткөргөн чындыктары болгон. Ал 11 жашында “Маданий революциянын” айынан мектепти таштоогоо мажбур болгон, ошентсе да чыгармачылыка аракеттерин токтоткон эмес. 1976-жылы ал аскердик кызматка келип, иштей баштаган. Армияда билимин уланткан. Мо Янь 1980-жылдын экинчи жарымында адабиятка активтүү киришкен. Мо Янь адабий карьерасын 1981-жылы баштаган, анын биринчи чыгармасы “Редька красная снаружи, прозрачная внутри” айылдагы баланын айтып берүүсү менен жазылган. Анын экинчи чыгармасы 1986-жылы “Красный гаолян” менен дүйнѳ жүзүнѳ таанылган. Ошол жылы Кытай жазуучулар союзуна кабыл алынган. Мо Яньдын чыгармаларын карапайым калк анча эле түшүнө берген эмес. Ал өзүнүн стили менен жазган.
Мо Янь - современный китайский народный писатель, доктор филологических наук. Родился 17 февраля 1955 года. В 2012 году он был удостоен Нобелевской премии. Мо Янь писал сказки, рассказы и романы. В каждой его работе была своя реальность: в 11 лет он был вынужден бросить школу из-за «культурной революции», но не оставил творческих начинаний. В 1976 году его зачислили в армию. Продолжил образование в армии. Мо Янь активно занимался литературой во второй половине 1980-х годов. Его вторая работа, «Красный Гаолян» вышла в 1986 году. В том же году он был принят в Союз китайских писателей. Работы Мо Яна не были широко поняты простыми людьми, он писал в своем собственном стиле.
Mo Yang is a modern Chinese folk writer, Doctor of Philology. He was also awarded the 2012 Nobel Prize. He was born on February 17, 1955. Mo Yan wrote fairy tales and stories. Each of his work had its own reality: at the age of 11 he was forced to leave school because of the «cultural revolution», but did not abandon his creative endeavors. In 1976 he was enlisted in the army. He continued to study in the army. Mo Yang was actively involved in literature during the second half of the 1980s. His second work, Red Gaoliang, came out in 1986. In the same year, he was admitted to the Chinese Writers’ Union. Mo Yan’s work was not widely understood by the common people, he wrote in his own style.
«ОЛЖОБАЙ МЕНЕН КИШИМЖАН» ЭПОСУ АЛЫМКУЛ ҮСӨНБАЕВДИН ВАРИАНТЫНДА
Authors: Сагындык кызы Ж.
Published: June 2022

Макалада кыргыз элинин талантуу уулу, төкмө акын, айтуучу Алымкул Үсөнбаевдин чыгармачылыгындагы элдик эпосторду айтуудагы бөтөнчөлүктөрү “Олжобай менен Кишимжан” эпосунун мисалында талдоого алынат. Буга чейин аталган эпостун үч варианты жазылып алынган. А.Үсөнбаевдин варианты 1940-жылы КР УИАнын кызматкерлери тарабынан жазылып алынган. Бул вариант С.Сакетаевден жазылып алынган вариант менен салыштырылып, айтуучунун чеберчилик маселелери көрсөтүлөт. А. Үсөнбаевдин төкмө акындык талантынын, устатынын кайталангыс чеберчилигинин таасирин, көркөм кабылдоо өзгөчөлүгүн баса белгилеп кетүү зарыл, анткени С.Сакетаевдин вариантына салыштырмалуу «Олжобай менен Кишимжан» эпосундагы окуяларга дыкат мамиле жасап, сюжеттик-композициялык курулушун, каармандардын эстетикалык өзгөчөлүгүн, көркөм сөз каражаттарын профессионалдуулук менен иштеп чыккан. Анда Олжобай менен Кишимжандын сүйүү сезимдери драмалуу чагылдырылат.
В статье анализируются особенности в сказании народных эпосов в творчестве талантливого сына кыргызского народа, акына-импровизатора, сказителя, музыканта- комузиста А. Усенбаева на примере эпоса “Олжобай менен Кишимжан”. На сегодняшний день известны три варианта эпоса. Вариант А.Усенбаева был записан в 1940 году сотрудниками НАН КР. Этот вариант анализируется путем сопоставления с вариантом С.Сакетаева и демонстрирует творческое мастерство сказителя. Необходимо подчеркнуть восприятие влияния непревзойденного мастерства наставника, на талант акына – импровизатора, так как в сравнении с вариантом С.Сакетаева эпоса «Олжобай менен Кишимжан» в сюжетах А.Усенбаева наблюдается усердие, сюжетно – композиционное строение, эстетические особенности героев, а также применение художественно-выразительных средств. В произведении особенно драмматично передаются любовные чувства Олжобая и Кишимжан.
On the basis of epic «Oljobai and Kishimjan,» article examines characteristics of folk epics in Alymkul Usenbaev’s works, talented son of Kyrgyz people, poet, narrator, and melodist. Epic has three versions. Workers of Kyrgyz Republic’s National Academy of Sciences reported A. Usenbaev’s version in 1940. This version is compared to S. Saketaev’s version, and shows the storyteller’s imaginative potential. It’s important to emphasize Usenbaev’s poetic talent, his master’s singular mastery and peculiarities of artistic perception. Since, in contrast to S. Saketaev’s version, he carefully considered the events in «Oljobai and Kishimjan», established plot-compositional structure, artistic features of the characters.
САТУУ СИСТЕМАСЫН БАШКАРУУНУН ИНСТРУМЕНТИ КАТАРЫ МАРКЕТИНГДИ ӨНҮКТҮРҮҮНҮН КОНЦЕПТУАЛДЫК ЫКМАСЫ
Authors: Масеитова А.
Published: June 2022

Сатуунун башкаруу системасы - бул бири-бирине тызыз байланышкан, компанияныны товардык запастарын туура аптималдаштырып жана башкаруу элементтердин жыйындысы. Макаланын жыйытыгында сатуунун башкаруу системы, компаниялардын продукциялары туура саясаты менен тандалып жана маркетинги өнүктүрүү концептуалдык ыкмасы каралган. Башкаруу системасынын негизги чекити жана башталышы - бул сатуу концепциясы, анда негизги чечимдер камтылган: иш чөйрөлөрү, узак мөөнөттүү максаттары, рыноктогу стратегиялык иш тартиби. Ошондой эле, сатуу системасындагы менеджмент бул, бир жагынан сатуу каналынын ээсинин бизнес философиясын жана өз ара аракеттенүүнүн коммуникация стратегияларын аныктаса экинчи жагынан, сатууда жана логистикида стратегиялык чечимдерди кабыл алуу негизги куралы болуп эсептелинет. Уюмдук аймактарын аныктоочу баштапкы чекити – булар сатуу программасынын продуктулары жана (кызматтары) болуп саналат.
Система управления сбытом – это набор тесно взаимосвязанных элементов, которые позволяют компании должным образом оптимизировать свои запасы и средства контроля. В статье рассматриваются концептуальные подходы к развитию маркетинга и разрабатываются концепция управления с правильной политикой. Суть и начало системы управления связано с продажей на рынке, которая включает в себя основные решения: рабочие зоны, долгосрочные цели, стратегические операционные процедуры на рынке. Также управление в системе сбыта, с одной стороны, определяет философию ведения бизнеса владельца сбытового канала и коммуникативные стратегии взаимодействия, а с другой стороны, является инструментарием принятия стратегических решений в сбыте и логистике, направленных на использование ресурсов и ключевых компетенций для наращивания потребительских ценностей. Отправная точка, определяющая организационные области сбыта — это продукты и (услуги) программы продаж.
A sales management system is a set of closely related elements that enable a company to properly optimize its inventory and controls. The article discusses conceptual approaches to marketing development and develops a management concept with the right policy. The essence and beginning of the management system is associated with the sale on the market, which includes the main decisions: work areas, long-term goals, strategic operating procedures in the market. Also, management in the sales system, on the one hand, determines the business philosophy of the owner of the sales channel and communication strategies of interaction, and on the other hand, it is a tool for making strategic decisions in sales and logistics aimed at using resources and key competencies to increase consumer values. The starting point that defines the organizational areas of sales is the products and (services) of the sales program.
МАМЛЕКЕТТИН ЭКОНОМИКАСЫНДА АЙЫЛ ЧАРБАНЫН БААЛУУЛУГУ ЖАНА ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨРҮ
Authors: Абдыкадыр кызы Г.
Published: June 2022

Бул илимий эмгек өлкөнүн айыл чарбасынын өзгөчөлүктөрүн изилдейт. Агроөнөр жай комплексинин тармактарына талдоо жүргүзүү менен агрардык сектордун инфраструктурасын өнүктүрүү зарылдыгы карап чыгып, заманбап шарттарда айыл чарба өндүрүшүнүн өсүш факторлорунун өзгөрүшүнүн себептеринен улам келип чыгуусун аныктайт. Бардык мамлекеттерде айыл чарбасы экономиканын алдыңкы тармактарынын бири. Ал ар кандай коомдун жашоосунда өзгөчө орунду ээлейт, дал ушул жерде адам өмүрүнүн биринчи шарты болгон тамак-аш азыктарынын басымдуу бөлүгү өндүрүлөт. Калктын жашоо деңгээли жана жыргалчылыгы көбүнчө айыл чарбасынын өнүгүшүнө байланыштуу: азык-түлүктүн көлөмү жана түзүмү, киши башына орточо киреше, товарларды жана кызматтарды керектөө. Өлкөнүн айыл чарбасы ар дайым экономиканын башка тармактары үчүн донор болуп келген жана өлкөнүн актуалдуу маселелерин чечүү үчүн улуттук кирешени толуктоонун булагы болгон.
В данной работе изучены особенности сельского хозяйства страны. Проведен анализ сфер агропромышленного комплекса. Рассмотрена необходимость развития инфраструктуры аграрного сектора, которая в современных условиях вызвана изменением факторов роста сельскохозяйственного производства в целом. Сельское хозяйство во всех государствах является одной из ведущих сфер экономики. Оно занимает исключительное место в жизни любого общества, именно здесь производится подавляющая масса продуктов питания, наличие которых является самым первым условием жизни человека. От развития сельского хозяйства во многом зависят жизненный уровень и благосостояние населения: размер и структура питания, среднедушевой доход, потребление товаров и услуг. Сельское хозяйство страны всегда было донором для других отраслей экономики, источником пополнения национального дохода для решения насущных задач страны.
In this work, the features of the country’s agriculture are studied. The analysis of the spheres of the agro-industrial complex is carried out. The need to develop the infrastructure of the agricultural sector is considered, which in modern conditions is caused by a change in the growth factors of agricultural production in general. Agriculture in all states is one of the leading sectors of the economy. It occupies an exceptional place in the life of any society, it is here that the overwhelming mass of food is produced, per capita income, consumption of goods and services. The country’s agriculture has always been a donor for other sectors of the economy, a source of replenishment of the national income for solving urgent problems of the country.
КЫРГЫЗСТАНДАГЫ КАРЫ АДАМДАРДЫН СОЦИАЛДЫК-ЭКОНОМИКАЛЫК АБАЛЫ
Authors: Ниязалиева К.
Published: June 2022

Бүгүнкү күндө коомдогу карыялардын ордун ар тараптуу кароого болот. Мамлекеттибиздин калыптанышына, өнүгүүсүнө, келечек муунду тарбиялап өстүрүүгө зор салым кошуп келген кары адамдарыбызга коом жана мамлекет кандай көңүл бурууда. Карыяларыбызга кандай социалдык шарттар түзүлгөн жана кандай мүмкүнчүлүктөр каралган. Ааламдашуу мезгилиндеги ар кандай таасир берген факторлордун алкагындай карыяларга түзүлгөн социалдык-экономикалык шарттардан да, аларга болгон жеке мамилелердин, камкордуктун жетишсиздиги өсүүдө. Дүйнөдөгү оорулардын түрлөрүнүн өсүшү жана кеңейиши өмүрлөрдүн кыскарышына алып келип, карылыкка жетүү көйгөйүн жогорулаты. Кары адамдарга белгиленген милдеттүү төлөнүүчү пенсияны ыйгарууда да көптөгөн маселелер бар. Карыларды социалдык коргоо жана социалдык камсыздандыруу системасы да тоук канаатандырбайт. Кары адамдардын ден соолугуна болгон мамлекеттик кепилдиктерди да толук колдоно алышпай келишет. Натыйжада кары адамдар менен өздөрү жалгыздыктакалышууда. Барлашуу көйгөйү жогору.
Роль пожилых людей в современном обществе можно рассматривать по-разному. Как общество и государство обращают внимание на наших пожилых людей, которые внесли весомый вклад в становлении и развитии нашей страны, в образование и воспитание будущих поколений. Какие социальные условия и возможности предоставляются нашим пожилым людям. Отсутствие личных отношений и ухода за пожилыми людьми растет, а также социально-экономические условия, создаваемые для пожилых людей, как часть различных факторов влияния в эпоху глобализации. Рост и распространение различных заболеваний в мире приведет к сокращению продолжительности жизни и усугубит проблему старости. Также много проблем с выплатой обязательной пенсии пожилым людям. Неудовлетворительна и система социальной защиты и социального страхования пожилых людей. Также они не в полной мере используют государственные гарантии здоровья пожилых людей. В результате они остаются наедине с самим собой. Проблема общения высока.
The role of elderly people in modern society can be viewed in different ways. As society and the state pay attention to our elderly people, who have made a significant contribution to the formation and development of our country, in education and upbringing of future generations. What social conditions and opportunities are provided to our elderly people. Lack of personal relationships and care for elderly people is on the rise, and the socio-economic conditions created for older people are growing as part of various influences in the era of globalization. The growth and spread of various diseases in the world will lead to a reduction in life expectancy and exacerbate the problem of old age. There are also many problems with the payment of compulsory pensions to the elderly. The system of social protection and social insurance of the elderly is also unsatisfactory. They also do not make full use of the state guarantees of the health of the elderly. As a result, they are left alone with themselves. The communication problem is high.
БЕЗРАБОТИЦА – ГЛАВНАЯ ПРОБЛЕМА КЫРГЫЗСТАНА
Authors: Сманкулова Ж.
Published: June 2022

Безработица в Кыргызстане стала одной из наиболее значимых проблем. Безработица приводит к бедности населения, к потере квалификации, упадку моральных устоев и все это в совокупности впоследствии провоцируют общественные и политические беспорядки. Данная проблема тревожит государство, отдельных людей, а также общество в целом и она не утихает, а наоборот, в связи с пандемией коронавируса, еще больше возросла. Наличие в стране большого числа безработных людей приводит к трудностям не только экономического характера, а что еще хуже - к социальной катастрофе. В статье отражены основные статистические показатели по безработице в Кыргызстане. Безработица среди молодежи является одной из наиболее актуальных проблем в стране, которая может привести к негативным последствиям. В статье отмечается ее обострение в условиях экономического кризиса, вследствие пандемии коронавируса.
Кыргызстанда жумушсуздук чоң көйгөйлөрдүн бирине айланды. Ал калктын жакырланышына, квалификациясын жоготууга, моралдык негиздердин төмөндөшүнө алып келет жана ушунун баары чогулуп, кийин коомдук жана саясий тартипсиздикти пайда кылат. Бул көйгөй мамлекетти, жеке адамдарды, ошондой эле бүтүндөй коомду тынчсыздандырат жана ал басаңдабай, тескерисинче, коронавирустук пандемияга байланыштуу ал ого бетер күчөдү. Өлкөдө жумушсуздардын көп болушу экономикалык мүнөздөгү гана эмес, андан да жаманы - социалдык катастрофага алып келет. Макалада Кыргызстандагы жумушсуздук боюнча негизги статистикалык көрсөткүчтөр чагылдырылган. Терс натыйжага алып келүүчү жаштардын арасындагы жумушсуздук өлкөдөгү эң актуалдуу көйгөйлөрдүн бири. Макалада короновирус пандемиядан келип чыккан экономикалык кризисте жумушсуздуктун курчушу белгиленет.
Unemployment in Kyrgyzstan has become one of the most significant problems. Unemployment leads to poverty of the population, loss of qualifications, decline in moral foundations, and all this together subsequently provoke social and political unrest. This problem troubles the state, individuals and the whole society as well. It does not subside, on the contrary, due to the coronavirus pandemic, it has been increased even more. The presence in the country of a large number of unemployed people leads to difficulties not only of an economic nature, but even worse - to a social catastrophe. The article reflects the main statistical indicators on unemployment in Kyrgyzstan. Youth unemployment is one of the most pressing problems in the country which can lead to negative consequences. The article notes its aggravation during the economic crisis due to a pandemic.
РОЛЬ ОБРАЗОВАНИЯ В ДУХОВНОМ РАЗВИТИИ ЛИЧНОСТИ
Authors: Секиева Н.
Published: June 2022

Статья посвящена изучению роли образования в духовном развитии личности, уделяется внимание развитию и совершенству человека. Особое внимание уделено проблемам духовности с позиции человеческих качеств, мировоззрения и поведения человека. Проводится краткий анализ глобализации и модернизации системы образования. Духовность как объект воспитания и одна из форм развития личности является необходимым аспектом формирования мировоззрения субъекта. Образование как наиболее технологическая и изменчивая сторона человеческой культуры содержит духовные ценности и идеалы, черты индивидуального и общественного мировоззрения, особенности поведенческих стереотипов и конкретных поступков. Автор отмечает, что образование играет огромную роль в изменении духовной сферы человеческой цивилизации. Только образование в состоянии переломить катастрофически нарастающие негативные тенденции в духовной сфере человечества.
Бул макала адамдын руханий өнүгүүсүндөгү билимдин ролун изилдөөгө арналган, билимдин өнүгүүсүнө жана жеткилеңдигине көңүл бурулган. Адамдык сапаттар, дүйнө тааным жана адамдын жүрүм - туруму боюнча руханийликке өзгөчө көнул бөлүнөт. Билим берүү системасынын ааламдашуусуна жана модерниззалиялоосуна кыскача талдоо сунушталат. Рухту билим берүү объектиси жана инсанды өнүктүрүүнүн бир формасы катары кабыл албыз. Рух субъекттин дүйнө таанымынын калыптанышынын зарыл аспектиси болуп саналат. Билим, адамзат маданиятынын технологиялык жана өзгөрмөлүү аспектиси катары, руханий баалуулуктарды жана идеалдарды, индивидуалдык жана социалдык дүйнө таанымдын өзгөчөлүктөрүн, жүрүм - турум стереотиптеринин өзгөчөлүктөрүн жана конкреттүү аракеттерди камтыйт. Автор белгилегендей, билим адамзат цивилизациясынын руханий чөйрөсүндөгү өзгөрүүлөрдө эбегейсиз роль ойнойт. Бир гана билим адамзаттын руханий чөйрөсүндө катастрофалык түрдө өсүп бараткан терс тенденцияларды жокко чыгара алат.
The article is devoted to the study of the role of education in the spiritual development of the individual, attention is paid to the development and perfection of a person. Special attention is paid to the problems of spirituality from the perspective of human qualities, worldview and human behavior. A brief analysis of globalization and modernization of the education system is carried out. Spirituality as an object of education and one of the forms of personality development is a necessary aspect of the formation of the subjects worldview. Education as the most technological and changeable aspect of human culture contains spiritual values and ideals, features of individual and social worldview, features of behavioral stereotypes and specific actions.
УКРЕПЛЕНИЕ ИНСТИТУТА СЕМЬИ В ТУРЕЦКОЙ КУЛЬТУРЕ
Authors: Шахин М.
Published: June 2022

В статье рассматривается проблема семьи и предлагаются возможные пути для решения этой проблемы со стороны автора. Также в статье автором предлагаются рекомендации по укреплению института семьи в турецкой культуре. Семья – это самое священное учреждение, которое считается строительным блоком общества. Это учреждение, которое началось с первого человека и сохранило свою ценность с той же репутацией до наших дней, несмотря на то, что все общества жили по-разному. С точки зрения структуры семьи и доминирования членов семьи, мы можем быть классифицированы как традиционная семья, ядерная семья, патриархальная семья отца, современная семья. В связи с ослаблением семейных ценностей также возникли индивидуальные и социальные проблемы.
Бул макалада үй-бүлө маселесин карап, ал жазуучу тарабынан бул маселени чечүү үчүн мүмкүн болгон жолдорун сунуш кылат. Ошондой эле макалада жазуучу түрк маданият үй-бүлө институтун бекемдөө боюнча сунуштарды берет. Үй – бүлө-бул коомдун курулуш блогу деп эсептелген эң ыйык мекеме. Бул мекеме биринчи адам менен башталган жана бардык коом ар кандай жашаган карабастан, биздин күнгө чейин ошол эле кадыр-баркы менен өз баасын сактап жатат. Үй-бүлө жана үй-бүлө мүчөлөрүнүн үстөмдүк түзүлүшү жагынан алганда, биз салттуу үй-бүлө, ядролук үй-бүлө, атасынын патриархалдык үй-бүлө, заманбап үй-бүлө катары жиктелет болот. Үй-бүлөлүк баалуулуктардын алсызданышына байланыштуу жеке жана социалдык көйгөйлөр пайда болду.
The article examines the problem of the family and suggests possible ways to solve this problem on the part of the author. The author also offers recommendations for strengthening the institution of the family in Turkish culture. The family is the most sacred institution and is considered the building block of society. It is an institution that began with the first person and has maintained its value with the same reputatфion to this day, despite the fact that all societies have lived differently. In terms of family structure and the dominance of family members, we can be classified as a traditional family, a nuclear family, a patriarchal father’s family, a modern family. The weakening of family values has also created individual and social problems.
НОВЫЕ ОСОБЕННОСТИ ВОЗДЕЙСТВИЯ СОВРЕМЕННОГО ИСКУССТВА НА ЛИЧНОСТЬ
Authors: Шакеева Ч.
Published: June 2022

В данной статье рассматривается вопрос воздействия фильмов на поведение и общение молодежи. Автор статьи акцентирует внимание на том, что сложное пере-плетение и взаимодействие экономических, духовно-идеологических, социальных и культурных процессов радикально меняют механизм и условия социализаций личности, что временные затраты на тот или иной вид досуга могут не совпадать в полной мере с внутренними желаниями и диспозициями самою человека. Автором данной работы, был проведен опрос учащихся средних специальных учебных заведений и лицеев на предмет. В ходе исследования при помощи личностных методик было выявлено, что любители модернистского кино, по сравнению с приверженцами традиционного, более тревожны, утомляемы, экстернальны, сильнее фрустрированы, т.е. модернистский фильм со сценами шокирующего жестокого эффекта имел выраженный антикатарсический эффект.
Бул макалада тасмалардын жаштардын жүрүм-турумуна жана баарлашуусуна тийгизген таасири каралат. Макаланын автору экономикалык, рухий, идеологиялык, социалдык жана маданий процесстердин татаал чырмалышып, өз ара аракеттенүүсү инсандын социалдаштыруу механизмин жана шарттарын түп-тамырынан бери өзгөртүп, бош убакыттын тигил же бул түрүнө сарпталышы мүмкүн экендигине токтолот. Адамдын өзүнүн ички каалоолору жана мүнөзү менен толук дал келбей турганына конул бурат. Бул эмгектин автору орто атайын окуу жайлардын жана лицейлердин окуучуларынын арасында бул тема боюнча сурамжылоо жүргүзгөн. Изилдөөнүн жүрүшүндө жеке ыкмаларды колдонуу менен модернисттик кинону сүйүүчүлөр салттуу кинонун жактоочуларына салыштырмалуу тынчсызданып, чарчап, көңүлү чөккөн, б.а. модернисттик фильм, үрөй учурарлык ырайымсыз таасир этүүчү көрүнүштөр менен, айкын анти-катарстик таасирге ээ болгонун далилдейт.
This article examines the impact of films on the behavior and communication of young people. The author of the article focuses on the fact that the complex interweaving and interaction of economic, spiritual-ideological, social and cultural processes radically change the mechanism and conditions of socialization of the individual, that the time spent on a particular type of leisure may not fully coincide with the inner desires and dispositions of man himself. The author of this work conducted a survey of students of secondary specialized educational institutions and lyceums on the subject. In the course of the study, using personal methods, it was revealed that lovers of modernist cinema, in comparison with adherents of traditional cinema, are more anxious, tired, external, more frustrated, i.e. the modernist film with scenes of shocking brutal effect had a pronounced anti-cathartic effect.