ФИЛОСОФСКИЕ ЗНАКИ И ИДЕЙНОЕ ЗНАЧЕНИЕ КОВРОВЫХ УЗОРОВ
Authors: Бақдәулет Ж.Ж. , Кузембаева С.Е. 
Published: September 2024

Мақалада халықтың өмірі мен тұрмыс-тіршілігіндетұрақты орын алған, бүгінгі күнге дейін философиялық белгілерімен идеялық мәнін жоймаған, бағалы үй бұйымдарының бірі – кілем түрлері мен атаулары туралы тереңнен баяндалады. Ел тұрмысындамәдени мұра болып табылған қалы кілем, жібек кілем, масаты кілем, мақта кілем, құлпырма кілем, тақыр кілем, түкті кілем түрлері қазақ халқының кілем тоқу өнерімен ертеден айналысқанын дәйектеп бе-реді. Кілем қазақтың топырағында бұдан мың жылдар бұрын, өнер шеберлерінің ой қазынасынан туындап, шеберлердің қолдарыменжасалып, оюлардың түрлері мен атаулары кілемдерде толық қол-данғаны айтылады. Қазақ кілемдегі ою-өрнектердің философиялықбелгілері мен идеялық мәні ою-өрнек өнерінің қалыптасып, дамуы туралы Ә.Марғұлан, М.Ш.Өмірбекова, К.Ибраева, Ә.Тәжімұратов, Ө.Жанібеков, Ш.Әбдуалиева ғалымдардың тұжырымды ой-пікірлеріменсараланады.Мақалада қазақ кілемдегі ою-өрнектердің философиялық бел-гілері мен идеялық мәні сараланып, қазақ халқының тұрмыс-тір-шілігінде кілемді қолданудың ерекшеліктері сипатталады. Кілемніңфилософиялық танымында жаңа буындармен өрнектелген ою-өрнектүрлерінің өрістеп жетілгені қарастырылады. Қазақ ою-өрнектері қол-данылу аясында кең мағынаға ие болып, ою-өрнектердің зооморфтық,өсімдіктік, космогониялық, геометриялық түрлерінің қайта түрленіп,толығуы туралы тың мәліметтер берілген. Кілемше теріліп тоқылатынжіптердің бояу түстері анықталып, «қошқар мүйіз», «сыңар мүйіз», «иттабан», «көбелек» ою-өрнек түрлері кілем өрнектерінің жеке мү-шелерін суреттейтін өрнек түрлері баяндалады. Кілем өрнегінде орын алатын қызыл түске қара, көк, сары және ақ түсті ою-өрнектердің фи-лософиялық белгілері мен идеялық мәніне зерттеу жүргізілген.

В статье подробно описаны виды и названия ковров, как одного из ценных предметов быта, занимающего постоянное место в образе жизни людей и не потерявшего своих философских особенностей и мировоззренческого значения. Рассмотрены и описаны такие виды ковров, как ворсовые ковры «калы», шелковые ковры, ворсовые ковры «масаты»,хлопковые ковры, ковры «кулпырма», безворсовые ковры, ворсовые ковры, которые являются культурным наследием страны и свидетельствуюто зарождении ковроткачества у казахского народа в древние времена.Имеются свидетельства об изготовлении первых ковров на казахскойземле несколько тысяч лет назад из фантазии мастеров и многогранномиспользовании видов и названий узоров. Философские знаки и идейное значение орнаментов на казахском ковре представлены в исследованияхА. Маргулана, М. Ш. Омирбековой, К. Ибраевой, А. Тажимуратова,О. Жанибекова, Ш. Абдуалиевой.В статье выделяются философские знаки и идейное значение орнаментов на казахском ковре, а также описываются особенностииспользования ковра в повседневной жизни казахского народа. Философское осмысление ковра предполагает развитие видов орнаментанового поколения. Казахские орнаменты имеют широкое значениев контексте их использования, в данной работе приводятся новые сведения о трансформации и пополнении зооморфных, растительных,космогонических, геометрических типов орнаментов. Определены цвета красителей нитей, используемых для плетения ковра, и описаны виды узоров такие, как «бараний рог», «одиночный рог», «иттабан», «бабочка».Проведено исследование философских знаков и идейного значениякрасного, черного, синего, желтого и белого мотивов в узорах ковров.

The article describes in detail the types and names of carpets as one of the valuable household items that occupies a permanent place in people's lifestyle and has not lost its philosophical features and ideological significance.Such types of carpets as pile carpets “kala”, silk carpets, pile carpets “masaty”,cotton carpets, carpets “kulpyrma”, lint-free carpets, pile carpets are consideredand described. These carpets are the cultural heritage of the country and testify to the origin of carpet weaving among the Kazakh people in ancient times. There is evidence of the manufacture of the first carpets on the Kazakh land several thousand years ago from the imagination of craftsmen and the multifaceted use of types and names of patterns. Philosophical signs and the ideologic meaning of ornaments on the Kazakh carpet are presented in the studies of A. Margulan, M. Sh. Omirbekova, K. Ibraeva, A. Tazhimuratov, O. Zhanibekov, Sh. Abdualieva.The article highlights the philosophical signs and the ideological significanceof ornaments on the Kazakh carpet, as well as describes the features of using the carpet in the daily life of the Kazakh people. The philosophical understandingof the carpet presupposes the development of types of ornament of a new generation. Kazakh ornaments have wide significance in the context of their use, this work provides new information about the transformation and replenishm of zoomorphic, plant, cosmogonic, geometric types of ornaments. The colors of the dyes of the threads used for weaving the carpet are determined, and the types of patterns such as “ram's horn”, “single horn”, “ittaban”, “butterfly” are described. A study of philosophical signs and the ideological meaning of red, black, blue, yellow and white motifs in carpet patterns has been conducted.