Gawędowe opowiadanie w przekładzie Trans-Atlantyku Witolda Gombrowicza na język szwedzki – analiza stylistyczna
Authors: Data-Bukowska Ewa 
Published: February 2024

Niniejszy artykuł stanowi wkład w językoznawcze badania nad strategiami transaltorskimi stosowanymi w tłumaczeniach dzieł Witolda Gombrowicza na języki obce. Jego celem jest ustalenie czy w wybitnym przekładzie Trans-Atlantyku na język szwedzki autorstwa Andersa Bodegårda (2009) zachowany został efekt stylistyczny przerysowanej mówioności i archaiczności jako dwóch ważnych aspektów stylizacji oryginału na polską siedemnastowieczną gawędę szlachecką na poziomie struktur morfologiczno-leksykalnych. Zgodnie z metodologią zaproponowaną przez Ewę Sławkową (1981) w jej kompleksowej analizie użycia języka w powieści, przedstawiona w artykule mikroanaliza pokazuje w jaki sposób Bodegård „wyjaśnia” szwedzkim odbiorcom świat skonstruowany w oryginale, a także jakich środków językowych używa dla osiągnięcia tego celu na poziomie elementów stylu, rozpatrywanych kwalitatywnie oraz w ograniczonym zakresie kwantytatywnie. Szczegółowemu omówieniu podlegają formy, które odbiegając od współczesnego standardowego języka szwedzkiego pozwalają na wywołanie efektu mówioności i archaiczności przekazu w tym języku: z jednej strony archaiczne formy fleksyjne rdzennie zakorzenione w języku staroszwedzkim, elementy diachronii językowej obecne w języku standardowym, wyrazy oznaczone stylistycznie jako przestarzałe, staroświeckie, rzadko używane, z drugiej strony formy potoczne wykształcone współcześnie i stopniowo zyskujące swoje miejsce w obrębie szwedzkiego języka standardowego w piśmie. Prześledzenie ich wykorzystania w tłumaczeniu pozwala ujawnić pewne najogólniejsze zasady funkcjonowania tekstu przekładu jako całości oraz uchwycić stosowane przez tłumacza metody rekonstruowania treści źródłowej w wyznaczonym w badaniu zakresie.This paper contributes to research on the various strategies adopted in the translation of Witold Gombrowicz’s works into foreign languages. The aim is to find out whether the highly acclaimed Swedish translation of Gombrowicz’s Trans-Atlantyk, made by Anders Bodegård (2009), managed to preserve the stylistic effect of exaggerated speech and archaicity as two important aspects of the original stylization into Polish 17th-century storytelling (gawęda szlachecka) at the morpholexical level. Following the methodology proposed by Ewa Sławkowa (1981) in her complex analysis of language use in the novel, the linguistic microanalysis carried out in this paper demonstrates how Bodegård “explains” to Swedish audience the world constructed in the original text, as well as shows what kind of linguistic means have been used to achieve this goal at the level of the elements of style, considered qualitatively and, to a limited extent, quantitatively. Special attention is paid to those forms that deviate from standard modern Swedish and make it possible to create the effect of orality and archaicity: on the one hand, these include archaic inflectional forms genuinely rooted in Old Swedish, elements of linguistic diachrony present in the standard language, words marked stylistically as obsolete, old-fashioned or rarely used, and, on the other, colloquial forms developed recently that have gradually been institutionalized in standard written language. The analysis of their use in translation shows some of the most general principles of how a Swedish text functions as a whole and allows us to examine the translator's methods in reconstructing the source content.