Υπολογισμός και χαρτογράφηση δεικτών στόχων βιώσιμης ανάπτυξης, με ανοιχτά δεδομένα παρατήρησης γης και υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους
Authors: Βερδέ Ναταλία 
Published: April 2024

Το 2015, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών έθεσε τους «Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης» (ΣΒΑ), οι οποίοι αποτελούνται από συγκεκριμένους Δείκτες, που χρησιμεύουν ως ποσοτικά μέτρα για την παρακολούθηση της προόδου τους. Ωστόσο, οι περισσότερες μελέτες για αυτούς βασίζονται αποκλειστικά σε στατιστικά δεδομένα, χωρίς να γίνεται αξιοποίηση της γεωχωρικής διάστασης, καθιστώντας δύσκολο τον εντοπισμό περιφερειακών ανισοτήτων και την ανάλυση των χωροχρονικών επιπτώσεων των ΣΒΑ. Ως εκ τούτου, είναι κρίσιμη η ενσωμάτωση γεωχωρικών πληροφοριών στην παρακολούθησή τους και η γεωχωρική διάσπασή τους, για την αποτελεσματικότερη παρακολούθησή τους από τους αρμόδιους φορείς. Η τηλεπισκόπηση προσφέρει οικονομική, αποδοτική και συστηματική παροχή έγκαιρων πληροφοριών σχετικά με την επιφάνεια της Γης, με χωρική συνέχεια και μεγάλη χωρική ακρίβεια. Η επιπλέον αξιοποίηση προηγμένων μεθόδων επεξεργασίας, συμπεριλαμβανομένων των αλγορίθμων βαθιάς μάθησης (deep learning) και του υπολογιστικού νέφους (cloud computing), ενισχύει την παρακολούθηση και τη λήψη αποφάσεων για τους ΣΒΑ. Στόχοι της διατριβής αποτέλεσαν: α) η δημιουργία μίας ροής εργασίας για τη χαρτογράφηση χρήσεων γης ανοιχτών χώρων στο αστικό τοπίο, χρησιμοποιώντας δορυφορικά δεδομένα και ανοιχτά γεωχωρικά προϊόντα και β) η δημιουργία μίας ροής εργασίας για τη χαρτογράφηση κάλυψης γης σε εθνική κλίμακα, χρησιμοποιώντας δορυφορικά δεδομένα και «ασαφή» δείγματα αναφοράς, από ανοιχτά γεωχωρικά προϊόντα, αντί επίγειων δεδομένων. Οι δύο αυτές ροές εργασίας δημιουργήθηκαν κατά τρόπο που να απαλλάσσονται από την ανάγκη επίγειων δειγμάτων αναφοράς, και αξιοποιώντας αλγορίθμους βαθιάς μάθησης και τεχνολογίες υπολογιστικού νέφους. Τρίτο στόχο της διατριβής, αποτέλεσε η υλοποίηση των δύο ροών εργασίας, μέσω του υπολογισμού και τη χαρτογράφηση δύο Δεικτών των ΣΒΑ, σε εθνικό επίπεδο για την Ελλάδα. Πιο συγκεκριμένα, η έρευνα εστιάστηκε στον Δείκτη 11.7.1 («Μέσο ποσοστό δομημένης έκτασης των πόλεων, που είναι ανοιχτοί χώροι δημόσιας χρήσης για όλους, ανά φύλο, ηλικία και άτομα με αναπηρίες») και τον 15.4.2 («Δείκτης πράσινης κάλυψης ορεινών περιοχών»). Χρησιμοποιήθηκαν κυρίως ανοικτά δορυφορικά δεδομένα και γεωχωρικά προϊόντα, αλλά και εμπορικές δορυφορικές εικόνες πολύ υψηλής χωρικής ανάλυσης. Πιο συγκεκριμένα για τον Δείκτη 11.7.1, η τελική τιμή του εκτιμήθηκε για τη μητροπολιτική περιοχή της Αθήνας σε 21.74%, για το έτος 2020, ενώ η γεωχωρική του διάσπαση ανέδειξε την άνιση κατανομή των ανοιχτών χώρων μεταξύ Δήμων, και μεταξύ κέντρου και περιφέρειας. Η χαρτογράφηση της επιμέρους μεταβλητής έκτασης των δρόμων απέδωσε ακριβή αποτελέσματα, ωστόσο, η χαρτογράφηση της μεταβλητής αστικών χώρων παρουσίασε σφάλματα επιφόρτισης (commission errors). Παρ' όλα αυτά, το αποτέλεσμα μπορεί να χρησιμεύσει ως «εν δυνάμει» επίπεδο για τους αστικούς χώρους πρασίνου. Όσον αφορά τον Δείκτη 15.4.2, η συνολική ακρίβεια του παραγόμενου προϊόντος κάλυψης γης ήταν 68.65% για την ταξινόμηση έξι κατηγοριών, και 88.21% για τη δυαδική ταξινόμηση σε «πράσινες» και «μη πράσινες» περιοχές, ενώ η τελική τιμή του Δείκτη 15.4.2, για το σύνολο της χώρας, υπολογίστηκε σε 93.54%, για το έτος 2018. Η γεωχωρική διάσπαση του Δείκτη ανέδειξε σημαντικές διαφορές μεταξύ χερσαίας και νησιωτικής Ελλάδας, ενώ ανά τύπο κάλυψης γης, αναδεικνύεται η αδυναμία του Δείκτη να απεικονίσει τις συνθήκες υγείας των ορεινών οικοσυστημάτων. Στην παρούσα διατριβή υπολογίζονται για πρώτη φορά οι Δείκτες αυτοί για τη χώρα και εισάγεται μια νέα και πρακτική προσέγγιση για την παρακολούθηση και αξιολόγησή τους.