Συμβολή στη μνημειακή τοπογραφία της αρχαίας πόλης της Χίου
Authors: Τσαρδάκα Δέσποινα 
Published: September 2021

Η παρούσα Διατριβή έχει ως αντικείμενο τη μνημειακή τοπογραφία της αρχαίας πόλης από τους γεωμετρικούς μέχρι και τους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους, η οποία κατείχε διαχρονικά την ίδια θέση με τη σημερινή, στο μέσον της ανατολικής παράκτιας πλευράς του νησιού, απέναντι από τη χερσόνησο των Ερυθρών. Το εγχείρημα υπήρξε φιλόδοξο και δύσκολο εξαρχής, αφενός εξαιτίας της αποσπασματικής εικόνας που παρέχει η ανασκαφή μιας αρχαίας πόλης κάτω από την πυκνά δομημένη σύγχρονη πόλη και αφετέρου λόγω του τεράστιου όγκου του αρχαιολογικού υλικού. Στο πλαίσιο της έρευνας μελετήθηκαν τα αρχαιολογικά δεδομένα από τις αρχές του 20ου αι. μέχρι και το έτος 2019. Με εξαίρεση τις λιγοστές από παλαιά δημοσιευμένες ανασκαφές, τα περισσότερα στοιχεία προέρχονται από τις σωστικές ανασκαφές των τελευταίων 40 χρόνων, που στην πλειονότητά τους παραμένουν αδημοσίευτες. Η Διατριβή διαρθρώνεται σε επτά κεφάλαια: Ι. Η εισαγωγή περιλαμβάνει την ιστορία της αρχαιολογικής έρευνας στο νησί, τον σκοπό και το αντικείμενο της έρευνας, τη μεθοδολογία που ακολουθήθηκε και τη διάρθρωση της μελέτης. ΙΙ. Περιγραφή της φυσικής γεωγραφίας της Χίου, με έμφαση στην πόλη και τα προάστιά της. ΙΙΙ. Ιστορικό πλαίσιο. IV. Φιλολογικές και επιγραφικές μαρτυρίες (testimonia).V. Κατάλογος των σωστικών ανασκαφών στην πόλη και τα περίχωρά της, με αρίθμηση που αντιστοιχεί στην αρίθμηση των θέσεων στους σχετικούς χάρτες. VI. Εξέταση της οικιστικής οργάνωσης της πόλης, τα όρια της οποίας προσδιορίζονται κυρίως από τις θέσεις των νεκροπόλεων, ελλείψει επαρκών στοιχείων για τη γραμμή του τείχους. Γίνεται η ανάλυση και σύνθεση των δεδομένων που αφορούν στη θέση των δημόσιων χώρων και οικοδομημάτων (λιμάνι, αγορά, θέατρο, γυμνάσιο κλπ.), των ιδιωτικών οικιών, των ιερών, των κεραμεικών εργαστηρίων, του αστικού οδικού δικτύου και των υποδομών ύδρευσης και αποχέτευσης. Δίνονται επίσης πληροφορίες για τα προάστια της πόλης, τις αγροτοποιμενικές εγκαταστάσεις και τα λατομεία που υπήρχαν γύρω από αυτήν. VII. Πορίσματα της έρευνας, με σύντομη περιγραφή της οικιστικής οργάνωσης της πόλης ανά περίοδο.VIII. Στο παράρτημα της Διατριβής παρουσιάζεται αναλυτικός κατάλογος των αρχαίων θέσεων σε όλο το νησί. Σε αυτόν περιλαμβάνονται οι ήδη γνωστές από την παλαιότερη έρευνα θέσεις και όσες εντοπίσθηκαν τα τελευταία χρόνια από προσωπική έρευνα. Οι θέσεις ταξινομούνται ανά δημοτική ενότητα, προσδιορίζονται οι συντεταγμένες τους, με βάση το ελληνικό γεωδαιτικό σύστημα αναφοράς 1987 (ΕΓΣΑ ’87), γίνεται σύντομη αναφορά στα αρχαιολογικά δεδομένα καθεμιάς από αυτές, παράθεση της σχετικής βιβλιογραφίας και παραπομπή σε ορθοφωτογραφίες Google Earth, εικόνες, σχέδια ή σκαριφήματα, που περιλαμβάνονται με διακριτή αρίθμηση στον τόμο ΙΙ. Ακολουθούν η ελληνική και ξενόγλωσση βιβλιογραφία και η «δικτυογραφία», τα ευρετήρια πηγών, ονομάτων, τοπωνυμίων και μικροτοπωνυμίων. Ο δεύτερος τόμος απαρτίζεται από τους χάρτες, τα σχέδια και τις εικόνες. Για τους χάρτες χρησιμοποιήθηκε το γραφιστικό πρόγραμμα Abode Illustrator, το οποίο δίνει τη δυνατότητα δημιουργίας διαφορετικών επιπέδων (layers), που προσομοιάζουν με τη στρωματογραφία μιας ανασκαφής. Επιλέχθηκαν διαφορετικά χρώματα για κάθε χρονική περίοδο από τους γεωμετρικούς μέχρι τους ρωμαϊκούς χρόνους και διαφορετικά σύμβολα για τη δήλωση διαφορετικής χρήσης μνημείων. Δημιουργήθηκαν με αυτόν τον τρόπο πέντε χωριστοί χάρτες, ένας με το σύνολο των θέσεων, τη χρήση και τη χρονολογική τους ταυτότητα και άλλοι τέσσερις στους οποίους φαίνεται η έκταση και η οργάνωση της πόλης ανά χρονική περίοδο. Σε χωριστό χάρτη, σημειώθηκαν οι θέσεις που βρίσκονται εκτός της σύγχρονης πόλης και στα προάστια.