Μια ουδέτερη γλώσσα επικοινωνίας για την διαβούλευση ανομοιογενών συλλογικών σωμάτων στο πεδίο της περιβαλλοντικής πολιτικής και της διαχείρισης φυσικών πόρων
Authors: Αποστολίδου Βασιλική 
Published: September 2021

Η κύρια τάση που παρατηρείται σήμερα στην Περιβαλλοντική Πολιτική, είναι το «άνοιγμα» της διαδικασίας λήψης απόφασης σε ένα μεγαλύτερο αριθμό συμφερόντων, γεγονός που προκύπτει κυρίως, είτε από την ανάγκη για αποτελεσματικότητα των αποφάσεων, είτε από την ανάγκη για ενσωμάτωση των κοινωνικών αξιών και προτιμήσεων στις εκάστοτε πολιτικές. Στη θεωρία, το ζήτημα αυτό αναγνωρίζεται ως διπολική αντίθεση μεταξύ αποτελεσματικότητας και δημοκρατίας. Ωστόσο, αυτό που αποτελεί ουσιώδους σημασίας στοιχείο σε μια συμμετοχική διαδικασία λήψης-απόφασης είναι το κατά πόσο αυτή η διαδικασία είναι στην ουσία της δημοκρατική, αλλά και ταυτόχρονα αποτελεσματική. Δηλαδή, κατά πόσο ανταποκρίνεται στη πραγματική ισοτιμία των πολιτών και κατά πόσο η αντιληπτική ικανότητα των συμμετεχόντων σε αυτήν διευρύνεται και εμπλουτίζεται, έτσι ώστε να μπορούν να συμμετέχουν αποτελεσματικά, σύμφωνα με το κριτήριο της δημοκρατικής διακυβέρνησης, αλλά και να συμβάλουν στο αντικειμενικό αποτέλεσμα με τη μέγιστη γνώση και κρίση. Στο επίκεντρο αυτού του ζητήματος βρίσκεται και η αποτελεσματική επικοινωνία που δεν πρέπει να οδηγεί ούτε σε αναίρεση της ισοτιμίας των διαβουλευόμενων, αλλά ούτε και σε αυτό που θα ονομάσουμε στη συνέχεια ‘ψευδαίσθηση της ιεραρχίας κύρους’. Η έρευνα μας αποδεικνύει, ότι ένας από του κύριους ‘πρακτικούς’ φορείς του κινδύνου της ψευδαίσθησης, είναι το επικοινωνιακό μέσο που χρησιμοποιείται στις διαβουλεύσεις και ιδιαίτερα της φυσικής γλώσσας. Δηλαδή υποστηρίζουμε την θέση ότι το επικοινωνιακό μέσο που θα χρησιμοποιήσουν οι διαβουλευόμενοι για την μεταξύ τους διαβούλευση, θα μπορούσε ενδεχομένως να δημοκρατικοποιεί και να αυξάνει την αποτελεσματικότητα των συμμετοχικών διαδικασιών λήψης-απόφασης, μεταξύ ατόμων και ομάδων συμφερόντων με διαφορετικό κοινωνικά χαρακτηριστικά. Έτσι διατηρείται ανοικτό ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον ζήτημα, που στην έρευνας μας ονομάσαμε ‘το ζήτημα της γλώσσας των συμμετοχικών διαβουλεύσεων’. Οι βασικοί στόχοι της ερευνάς μας επομένως ήταν οι εξής: 1ος στόχος: η διαπίστωση α) της αναγκαιότητας των συμμετοχικών διαδικασιών στην Περιβαλλοντική Πολιτική, και β) των επικοινωνιακών προβλημάτων που αυτές προκαλούν λόγω της χρήσης της φυσικής γλώσσας επικοινωνίας στις διαβουλεύσεις με δεδομένο ότι οι φορείς διαβούλευσης είναι εν προκειμένω από τη φύση τους ανομοιογενείς ως προς την σύνθεσή τους σε ότι αφορά τα κοινωνικά, μορφωτικά και λοιπά χαρακτηριστικά της ταυτότητας τους. 2ος στόχος: η διαπίστωση α) των γλωσσικών αμφισημιών της φυσικής γλώσσας επικοινωνίας και β) η θεωρητική θεμελίωση της πρότασης για την χρήση μιας τεχνητής γλώσσας προσομοίωσης για την καλύτερη αντιμετώπιση αυτών των γλωσσικών αμφισημιών. 3ος στόχος: ο σχεδιασμός κατάλληλων πειραματικών συμμετοχικών διαβουλεύσεων για την εμπειρική διερεύνηση της βασικής υπόθεσης εργασίας μας. Και τέλος ο 4ος στόχος ήταν: η ανάλυση των αποτελεσμάτων από την εμπειρική εφαρμογή των πειραματικών συμμετοχικών διαβουλεύσεων και η διάψευση/επαλήθευση της υπόθεσης εργασίας μας. Το τελικό συμπέρασμα στο οποίο και καταλήξαμε ήταν ότι πράγματι η δημοκρατική και διαδικαστική αποτελεσματικότητα μιας διαδικασίας διαβούλευσης, που χρησιμοποιεί ως μέσο επικοινωνίας μια τεχνητή γλώσσα προσομοίωσης ήταν σαφώς βελτιωμένες, από ότι σε μια διαδικασία διαβούλευσης που χρησιμοποιεί μόνο την φυσική γλώσσα ως μέσο επικοινωνίας.