Η πολιτική διάσταση της τέχνης κατά Πλάτωνα και Αριστοτέλη
Authors: Γκίκας Δημήτριος 
Published: August 2021

Ο κεντρικός στόχος της διατριβής είναι να καταδειχθεί η πολιτική διάσταση της Τέχνης κατά τους δύο μεγάλους φιλοσόφους της Αρχαίας Ελλάδας, τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη. Η προσέγγιση λαμβάνει χώρα συγκριτικά, με σκοπό όχι μόνο να αναλυθούν ξεχωριστά οι βασικές θέσεις των δύο φιλοσόφων στο ζήτημα της Πολιτικής Φιλοσοφίας και των Αισθητικών τους θεωριών, αλλά επιπλέον να τεθούν σε συγκριτικό πλαίσιο και να εντοπιστούν οι ομοιότητες και οι διαφορές τους. Η βασική μεθοδολογία που ακολουθήθηκε είναι αυτή της ιστορικής και φιλοσοφικής ανάλυσης του έργου των δύο φιλοσόφων, ιδωμένο από τη σκοπιά της οντολογίας της επικαιρότητας, έτσι ώστε να εντοπιστεί η ιδιαίτερη ανθρωπολογική στιγμή, στην οποία δημιουργήθηκε η πολιτική και αισθητική φιλοσοφία τους, μέθοδος, η οποία θεωρήθηκε, για το σκοπό της διατριβής, ως η διαθέτουσα την πλέον έγκυρη επιστημονική βάση, και η οποία διακρίνεται από κάθε άλλη απόπειρα ανάλυσης και κρίσης της φιλοσοφίας τους με βάση μεταγενέστερες πολιτικές, πολιτιστικές, κοινωνικές ή φιλοσοφικές θεωρήσεις που, συνήθως, χαρακτηρίζονται από το θεμελιακό σφάλμα του επιστημονικού αναχρονισμού. Αρχικά, επιχειρήθηκε η πληρέστερη ανάπτυξη και οριοθέτηση – όχι απλώς ο ορισμός – της έννοιας της πολιτικής διάστασης, ποια, δηλαδή είναι τα στοιχεία εκείνα που καθορίζουν τι συνιστά πολιτική διάσταση ενός αισθητικού φαινομένου. Σκοπός η ανεύρεση των γενικών αρχών της πολιτικής διάστασης στο Αισθητικό, η κατάδειξη των διαφορετικών προσεγγίσεων και των ενδεχόμενων πολλαπλών επιπέδων αυτής της διάστασης, επιπέδων που αφορούν στην «ανάγνωση» της αισθητικής – καλλιτεχνικής δημιουργίας και της σχέσης της με την πολιτική εξουσία. Επιπλέον, αναζητήθηκε η αρχαιοελληνική θέση απέναντι στο ζήτημα της πολιτικής διάστασης της Τέχνης. Καθώς έγινε αντιληπτό ότι δεν διαθέτουμε πηγές που να μας δίνουν σαφείς πληροφορίες για γενικότερη θεωρητική προσέγγιση του ζητήματος, μελετήθηκαν τα πιο χαρακτηριστικά καλλιτεχνικά δημιουργήματα και η σχέση τους με την πολιτική δράση της εποχής τους. Από την Ομηρική έως τη Λυρική ποίηση και την Τραγωδία, έγινε αντιληπτό ότι οι Αρχαίοι Έλληνες υπήρξαν βαθύτατα πολιτικοποιημένοι, ακόμα και στον τρόπο που δημιουργούσαν καλλιτεχνικά. Οι πολιτικές στιγμές της εποχής τους, τα αντίστοιχα γεγονότα και δράσεις, δεν τούς άφηναν αδιάφορους. Οι πολιτικοί προβληματισμοί και οι πολιτικές τους πεποιθήσεις, ακόμα και συγκεκριμένες πολιτικές σκοποθεσίες της εκάστοτε εξουσίας αποτέλεσαν γόνιμο υλικό για την ανάπτυξη του Αισθητικού. Πριν την ανάλυση των Πλατωνικών και Αριστοτελικών θεωρήσεων περί της πολιτικής διάστασης της τέχνης, δόθηκαν τα ειδικά εκείνα στοιχεία της πολιτικής φιλοσοφίας τους που θα μπορούσαν να προσφέρουν στην περαιτέρω ανάπτυξη του κεντρικού θέματος. Οι αντίστοιχες θεωρήσεις εδράστηκαν σε συγκεκριμένα έργα τους, τα οποία θεωρήθηκε σκόπιμο να αναλυθούν ξεχωριστά. Κατόπιν, αναλύθηκαν ιδιαίτερα και όσο πιο διεξοδικά ήταν αυτό δυνατό, η έννοια της πολιτικής διάστασης της Τέχνης και τα επιμέρους στοιχεία αυτής σε ξεχωριστές ενότητες. Ειδικότερα για τον Αριστοτέλη, η ανάλυση αυτή διαθέτει και τον συγκριτικό χαρακτήρα που απαιτούσε το θέμα. Σε ξεχωριστή ενότητα στο τέλος, αναλύθηκαν τα ιδιαίτερα εκείνα στοιχεία της σύγκρισης με τρόπο συμπερασματικό και διασαφηνιστικό.