Συμβολή στη μελέτη ενεργών ρηγμάτων του ελληνικού χώρου με χρήση γεωδαιτικών μεθόδων
Authors: Λάζος Ηλίας 
Published: September 2021

Ο σκοπός της παρούσας διατριβής είναι ο συνδυασμός των επιστημονικών πεδίων της ενεργού τεκτονικής και της δορυφορικής γεωδαισίας. Ειδικότερα, μελετάται η παραμόρφωση του ανώτερου φλοιού του ελληνικού χώρου με τη χρήση πρωτογενών γεωδαιτικών δεδομένων, τα οποία λαμβάνονται από μόνιμους σταθμούς GPS/GNSS, ενώ ταυτόχρονα τα αποτελέσματα της γεωδαιτικής επεξεργασίας συνδυάζονται με τεκτονικά ενεργές δομές του ελληνικού χώρου. Επιπρόσθετα, πραγματοποιείται η διαίρεση του ελληνικού χώρου σε ανεξάρτητα τεκτονικά τεμάχη του ανώτερου φλοιού, βάσει της γεωλογικής, της γεωδαιτικής και της συνδυαστικής προσέγγισης, καθένα εκ των οποίων χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένη τεκτονική συμπεριφορά, ενώ στη συνέχεια συγκρίνεται το σύνολο των εξαγόμενων μοντέλων με αντίστοιχα μοντέλα σεισμικής ζωνοποίησης του ελληνικού χώρου. Επιπλέον, πραγματοποιείται η εφαρμογή της δορυφορικής γεωδαισίας στις περιπτώσεις πρόσφατων, ισχυρών σεισμών. Ο ελληνικός χώρος χαρακτηρίζεται από σημαντική γεωδυναμική δραστηριότητα και ειδικότερα από έντονη νεοτεκτονική δράση, η οποία εκφράζεται με τα ενεργά ρήγματα. Η Ελληνική Βάση Δεδομένων Ενεργών Ρηγμάτων (GreDaSS) αποτελεί την πληρέστερη βάση δεδομένων του ελληνικού χώρου και βάσει αυτής πραγματοποιήθηκε ο διαχωρισμός του ελληνικού χώρου σε ανεξάρτητα τεκτονικά τεμάχη του ανώτερου φλοιού με γεωλογικά κριτήρια (γεωλογική προσέγγιση). Από το συγκεκριμένο διαχωρισμό προσδιορίστηκαν 50 ανεξάρτητα τεκτονικά τεμάχη του ανώτερου φλοιού. Ακολούθως, εφαρμόζεται η γεωδαιτική προσέγγιση. Αρχικά, περιγράφεται το δίκτυο των μόνιμων (159 συνολικά) σταθμών GPS/GNSS και των πρωτογενών γεωδαιτικών αποτελεσμάτων, τα οποία προέρχονται από την επεξεργασία πρωτογενών γεωδαιτικών δεδομένων της περιόδου 2008 – 2014, ενώ στη συνέχεια περιγράφονται αναλυτικά τα λογισμικά πακέτα, τα οποία διακρίνονται σε δύο κατηγορίες: 1) τα λογισμικά πακέτα, με βάση τη μέθοδο των ελαχίστων τετραγώνων και 2) τα λογισμικά πακέτα, με βάση τη μέθοδο του τριγωνισμού. Η σύγκρισή τους υπέδειξε ότι το λογισμικό GPS triangular calculator είναι καταλληλότερο για την επεξεργασία των προαναφερόμενων δεδομένων. Η εφαρμογή του λογισμικού GPS triangular calculator οδήγησε στον υπολογισμό 5 παραμέτρων, οι οποίες είναι: 1) Μέγιστη και Ελάχιστη Οριζόντια Έκταση, 2) Συνολική Ταχύτητα, 3) Μέγιστη Διατμητική Παραμόρφωση, 4) Περιοχική Παραμόρφωση και 5) Περιστροφή, ενώ για τα αποτελέσματα της καθεμίας πραγματοποιήθηκε γεωστατιστική ανάλυση, προκειμένου να προσδιοριστεί η χωρική κατανομή τους. Για την αναλυτικότερη μελέτη των παραμέτρων θεωρήθηκε απαραίτητος ο διαχωρισμός του ελληνικού χώρου σε 11 μικρότερες περιοχές, ενώ για την καθεμία προσδιορίστηκαν οι κυριότερες, ενεργές τεκτονικές δομές. Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε ο διαχωρισμός του ελληνικού χώρου σε 10 ανεξάρτητα τεκτονικά τεμάχη του ανώτερου φλοιού με γεωδαιτικά κριτήρια (γεωδαιτική προσέγγιση). Λαμβάνοντας υπόψη τους δύο προαναφερόμενους τύπους διαχωρισμού του ελληνικού χώρου, πραγματοποιήθηκε ο τελικός – οριστικός διαχωρισμός, ο οποίος χαρακτηρίζεται από 5 ανεξάρτητα τεκτονικά τεμάχη του ανώτερου φλοιού. Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε η σύγκρισή του με τα σημαντικότερα μοντέλα σεισμικής ζωνοποίησης του ελληνικού χώρου. Επιπρόσθετα, εξετάστηκε η ενεργός τεκτονική σε δύο περιπτωσιολογικές μελέτες πρόσφατων, ισχυρών σεισμών (Λέσβος – Ιούνιος 2017, Κως – Ιούλιος 2017), βάσει των αποτελεσμάτων της δορυφορικής γεωδαισίας, οδηγώντας στην εκτίμηση της επιφανειακής παραμόρφωσης. Κατά την ολοκλήρωση της παρούσας διατριβής επιβεβαιώθηκαν οι κυρίαρχες τεκτονικές δομές του ελληνικού χώρου, ενώ ταυτόχρονα αναδείχθηκαν περιοχές αξιοσημείωτης τεκτονικής δραστηριότητας. Ταυτόχρονα, η ερμηνεία των γεωδαιτικών αποτελεσμάτων υπέδειξε ότι η παραμόρφωση του ανώτερου φλοιού του ελληνικού χώρου συνδέεται και με τους τρεις τύπους ρηγμάτων, ενώ επιπρόσθετα αναδείχθηκε ο ρόλος της δορυφορικής γεωδαισίας στη μελέτη της ενεργού τεκτονικής.