Σχεδιασμός εκπαιδευτικού υλικού για τη διδασκαλία του μαθήματος Γεωλογία-Γεωγραφία σε μαθητές της Α τάξης του Γυμνασίου με Αναπηρία Όρασης
Authors: Μαρμαρινός Κωνσταντίνος 
Published: September 2022

Οι εκπαιδευτικοί που διδάσκουν μαθήματα σχετιζόμενα με τις γεωεπιστήμες σε μαθητές με αναπηρίες όρασης έχουν να αντιμετωπίσουν μια επιπλέον πρόκληση καθώς στην περίπτωση αυτή οι οπτικές αναπαραστάσεις δεν αποτελούν επιλογή. Οι παραπάνω μαθητές ωστόσο ανταποκρίνονται εξαιρετικά καλά σε αισθητηριακά ερεθίσματα, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε δραστηριότητες πρακτικής εξάσκησης (hands-on). Αυτή η πολύτιμη προσέγγιση στην εκπαίδευσή τους, συμβάλει στην απόκτηση νέων εμπειριών και οδηγεί στην κατανόηση απλών επιστημονικών εννοιών οι οποίες με τη σειρά τους θέτουν τα θεμέλιά για την περεταίρω διερεύνηση και διδασκαλία πολυπλοκότερων. Στην παρούσα εργασία παρουσιάζεται ένα σύνολο ολοκληρωμένων προτάσεων εξατομικευμένης διδασκαλίας που αφορούν το μάθημα ¨Γεωλογία-Γεωγραφία¨ στην Α τάξη του γενικού (μη ειδικού) Γυμνασίου για μαθητές με αναπηρίες όρασης και στοχεύει στο να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο – οδηγό για τους εκπαιδευτικούς. Η προσέγγιση αυτή εμπλέκει τους μαθητές σε δραστηριότητες πρακτικής εξάσκησης προκειμένου αυτοί να προσεγγίσουν έννοιες όπως, μεταξύ άλλων, η χρήση των χαρτών και οι πληροφορίες που αυτοί μας παρέχουν, η χρήση ενός συστήματος συντεταγμένων, τα μορφολογικά χαρακτηριστικά των ποταμών και έννοιες όπως η παροχή ή η γεωμετρία μιας λεκάνης απορροής, τα απολιθώματα, η ηλικία της Γης, η δομή του εσωτερικού της Γης, οι κινήσεις των λιθοσφαιρικών πλακών, η δημιουργία σεισμών και τα αποτελέσματα τους κ.α. Στόχος της ερευνητικής διαδικασίας δεν ήταν μόνο να διερευνήσει, να περιγράψει ή να εξηγήσει τις ιδιαιτερότητες διδασκαλίας σε μαθητές με αναπηρίες όρασης αλλά επιπλέον να σχεδιάσει και να δημιουργήσει συγκεκριμένα Εκπαιδευτικά/ Μαθησιακά Υλικά (Ε.Μ.Υ.) με την προοπτική παροχής συγκεκριμένων λύσεων – προτάσεων διδασκαλίας που θα αποτελούσαν μια ευχάριστη εμπειρία και θα προκαλούσαν το ενδιαφέρον των μαθητών. Για τον λόγο αυτό ακολουθήθηκε η μεθοδολογία και τα επιμέρους βήματα μίας Έρευνας Επιστημονικού Σχεδιασμού. Κατά συνέπεια αρχικά, μέσω της σχετικής βιβλιογραφικής ανασκόπησης, αναζητήθηκαν όλες οι διαφορετικές πτυχές του προβλήματος προκειμένου αυτές να γίνουν κατανοητές πριν αναζητηθούν οι κατάλληλες λύσεις. Στη συνέχεια, σε ένα καθαρά δημιουργικό στάδιο, επιχειρήθηκε η επίλυση του προβλήματος, τόσο σε θεωρητικό όσο και σε πρακτικό πλαίσιο. Συγκεκριμένα, σχεδιάστηκε μια σειρά από οκτώ πλήρη εκπαιδευτικά σενάρια, πλαισιωμένα από συνολικά εικοσιένα προσβάσιμα χειροποίητα Ε.Μ.Υ.. Κριτήρια που οδήγησαν στην επιλογή και τον σχεδιασμό τους, πέρα από την παιδαγωγική τους αξία και την προσβασιμότητα, ήταν η ταχύτητα και η ευκολία παρασκευής τους, η προσιτότητα των υλικών και το χαμηλό κόστος τους. Μετά από το σχεδιασμό των Ε.Μ.Υ., ακολούθησε το στάδιο της ανάπτυξης τους στο οποίο και αντιμετωπίστηκαν τεχνικά ζητήματα, τα οποία δεν ήταν δυνατόν να έχουν προβλεφθεί και έπρεπε να αντιμετωπιστούν επιτόπου. Προκειμένου να επαληθευτούν οι υποθέσεις για την ικανότητα των Ε.Μ.Υ. αλλά και των προτεινόμενων εκπαιδευτικών σεναρίων να επιτύχουν του στόχους για τους οποίους δημιουργήθηκαν, τα παραπάνω σενάρια εφαρμόστηκαν σε τέσσερις μαθητές με αναπηρίες όρασης και καταγράφηκαν οι αντιδράσεις τους αλλά και η άποψη τους τόσο για την εκπαιδευτική διαδικασία όσο και για τη χρήση των Ε.Μ.Υ. ούτως ώστε να μπορέσει να αξιολογηθεί η λειτουργικότητα, η χρηστικότητα και η απόδοση τους. Στο στάδιο των συμπερασμάτων αξιολογήθηκαν τα δεδομένα που προέκυψαν από την εφαρμογή των προτάσεων διδασκαλίας, παρουσιάστηκαν τα ερευνητικά πορίσματα, ενώ αξιολογήθηκαν οι παράγοντες που συνηγορούν υπέρ της πληρότητας, της συνέπειας και της αξιοπιστίας της παρούσας έρευνας. Ένα από τα βασικότερα συμπεράσματα που προέκυψαν είναι ότι η διδασκαλία θεμάτων που αφορούν τις γεωεπιστήμες δεν θα πρέπει να αποφεύγεται σε μαθητές με αναπηρίες όρασης καθώς, πέρα από το ιδιαίτερα αυξημένο ενδιαφέρον των μαθητών για τη σχετική θεματολογία, οι προτεινόμενες εκπαιδευτικές δραστηριότητες προκάλεσαν εμφανή βελτίωση των απαντήσεων που αφορούσαν στο θεωρητικό σκέλος του γνωστικού αντικειμένου. Επιπλέον, οι μαθητές φάνηκαν να απολαμβάνουν ιδιαίτερα την εκπαιδευτική διαδικασία ενώ καταγράφηκε και η ιδιαίτερα θετική άποψη τους για το προτεινόμενο προσβάσιμο υλικό. Τέλος, τα σχετικά αποτελέσματα αλλά και αναλυτικές περιγραφές για τη δημιουργία και τη χρήση των προσβάσιμων Ε.Μ.Υ. διαχύθηκαν όχι μόνο στην ακαδημαϊκή κοινότητα αλλά και σε όλους όσους μπορούν να τα χρησιμοποιήσουν ή να τα εφαρμόσουν στη βελτίωση των διδακτικών τους πρακτικών. Συνεπώς, οι εκπαιδευτικοί ειδικής αγωγής ή οι εκπαιδευτικοί που τυγχάνει στην τάξη τους να έχουν μαθητές που αντιμετωπίζουν οπτικές αναπηρίες μπορούν να εφαρμόσουν αυτούσιες τις βιωματικές δραστηριότητες που παρουσιάζονται, ενώ ενθαρρύνεται η χρήση των παραπάνω προτάσεων ως πηγή έμπνευσης που μπορεί να οδηγήσει στην παραγωγή παρόμοιου εκπαιδευτικού υλικού, κατασκευασμένο με απλά υλικά και μη εξειδικευμένες τεχνικές. Το υλικό αυτό μπορεί να απευθύνεται σε διαφορετικές τάξεις, ηλικίες ή και σε διαφορετικά γνωστικά αντικείμενα.