ОЦЕНКА ЗАБОЛЕВАЕМОСТИ НАСЕЛЕНИЯ Г. АЛМАТЫ ЛЕГОЧНЫМИ БОЛЕЗНЯМИ В КОНТЕКСТЕ С ЗАГРЯЗНЕНИЕМ АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА
Authors: М.Б. Лю , Н.А. Ибрагимова , Д.А. Адамбеков 
Published: November 2024

Введение: Увеличение заболеваемости населения болезнями органов дыхания (БОД): хроническим бронхитом, хронической обструктивной болезнью легких (ХОБЛ), астмой связывают с загрязнением атмосферного воздуха. Цель: выявление взаимосвязи между уровнем загрязнения атмосферного воздуха г Алматы взвешенными частицами и заболеваемостью болезнями органов дыхания населения за период 2013-2017 гг., в том числе, таких как астма, хронический бронхит, ХОБЛ. Материалы и методы: При выполнении эпидемиологического исследования были использованы сведения за 2013-2017 гг. по городу Алматы о первичной заболеваемости болезнями органов дыхания МКБ 10 (J00-J99) жителей 3-х возрастных групп (дети 0-14 лет, подростки 15-17 лет, взрослые старше 18 лет), и данные о концентрации взвешенных частиц в атмосфере города. Показатели заболеваемости рассчитывали на 100 000,0 населения. Ретроспективное исследование проводили с применением общепринятых методов статистики с помощью Microsoft Excel. Для всех численных данных расчитывали среднеквадратичное отклонение, определяли уровень статистической значимости с помощью t-критерия Стьюдента, рассчитывали коэффициент корреляции Пирсона. Для установления зависимости уровня заболеваемости от воздействия взвешанных веществ был использован однофакторный регрессионный анализ с уравнением регрессии. Для оценки тесноты/силы корреляционной связи использовали коэффициент детерминации аппроксимации по шкале Чеддока. Результаты: На основании проведенного эпидемиологического анализа заболеваемости населения города Алматы болезнями органов дыхания за период 2013-2017 годы и уровня загрязнения воздуха взвешенными веществами за этот же период показано, что первичная заболеваемость БОД за пятилетний период колеблется от 50 947,0 до 65 301,0 случаев на 100 000,0 населения. В структуре заболеваемости по всем возрастным группам наибольшее число случаев приходится на острый бронхит, остальные нозологии по убывающей – пневмония, бронхит инфекционный, астма, ХОБЛ, бронхит неинфекционный, рак легких. Заболеваемость острым бронхитом среди БОД за 5 лет у детей и подростков составляет более половины случаев, для взрослого населения она возросла в 1,5 раза. Заболеваемость астмой у детей и подростков за этот период увеличилась в 1,4 раза, у взрослых – в 1,7 раза. Заболеваемость ХОБЛ за пятилетний период увеличилась в 2,8 раз, причем для взрослого населения старше 18 лет – в 4,1 раза. Заболеваемость раком с 2013-2017 гг. увеличилась более, чем в 4 раза. Болезни органов дыхания инфекционного характера имеет некоторую динамику снижения особенно в возрастной группе до 18 лет. Показатели загрязнения воздуха взвешенными веществами за пятилетний период увеличились, кратность превышения составила 1,2 ПДК. Выявлена взаимосвязь между уровнем загрязнения атмосферного воздуха г. Алматы взвешенными частицами и заболеваемостью болезнями органов дыхания населения за период 2013-2017 гг. Установлен прямой тип связи и сильная корреляционная зависимость по шкале Чеддока между заболеваемостью астмой (Р≤0,05), бронхитом, ХОБЛ и уровнем загрязнения взвешенными частицами. Происходит рост заболеваемости нозологиями, обусловленными загрязнением воздуха, в том числе РМ. Выводы: Установлен рост первичной заболеваемости населения города Алматы в период 2013-2017 годы болезнями органов дыхания. В структуре заболеваемости по всем возрастным группам наибольшее число случаев приходится на острый бронхит, отмечается увеличение заболеваемости астмой, ХОБЛ и раком легких. Выявлена прямая высокая корреляционная зависимость между заболеваемостью астмой, бронхитом, ХОБЛ и уровнем загрязнения взвешенными частицами в атмосферном воздухе города Алматы

Introduction: An increase in the incidence of respiratory organs diseases (ROD) in the population: chronic bronchitis, chronic obstructive pulmonary disease (COPD), and asthma are associated with air pollution. Purpose: identification of relationship between the level of air pollution in Almaty with suspended particles and incidence of respiratory diseases in the population for the period 2013-2017, including such as asthma, chronic bronchitis, COPD. Materials and methods: When epidemiological study was carried out, information on primary incidence of respiratory diseases in the Almaty city for 2013-2017 was used ICD 10 (J00-J99) of 3 age groups residents (children 0-14 years old, adolescents 15-17 years old, adults over 18 years old), and data on the concentration of suspended particles in the city atmosphere. The incidence rates were calculated per 100,000.0 of the population. A retrospective study was conducted using generally accepted statistical methods using Microsoft Excel. For all numerical data, standard deviation was calculated, level of statistical significance was determined using the Student t-test, and the Pearson correlation coefficient was calculated. For establishment of the dependence of the incidence rate on the effects of suspended solids, a one-way regression analysis with the regression equation was used. For assessment of the correlation tightness/strength, the coefficient of determination of approximation on the Cheddock scale was used. Results: Based on an epidemiological analysis of the respiratory diseases incidence in the Almaty city for the period 2013-2017 and the level of air pollution with suspended solids over the same period, it was shown that the primary incidence of ROD for a five-year period ranges from 50,947.0 to 65,301.0 cases per 100,000.0 of the population. In the structure of morbidity in all age groups, the largest number of cases is attributable to acute bronchitis; remaining nosologies in decreasing order are pneumonia, infectious bronchitis, asthma, COPD, non-infectious bronchitis, lung cancer. The incidence of acute bronchitis among ROD for 5 years in children and adolescents is more than half the cases, for the adult population it increased by 1.5 times. The incidence of asthma in children and adolescents during this period increased 1.4 times, in adults – 1.7 times. The incidence of COPD over a five-year period increased by 2.8 times, and for adults over 18 years of age – by 4.1 times. Cancer incidence from 2013-2017 increased by more than 4 times. Infectious respiratory diseases have a certain dynamics of decline, especially in the age group up to 18 years. The indicators of air pollution with suspended solids increased over a five-year period, the excess ratio was 1.2 MPC. The relationship between the level of air pollution in Almaty by suspended particles and the incidence of respiratory diseases in the population for the period 2013-2017 is revealed. A direct type of connection and a strong correlation on the Cheddock scale were established between the incidence of asthma (P≤0.05), bronchitis, COPD and the level of contamination with suspended particles. There is an increase in the incidence of nosologies due to air pollution, including PM. Conclusions: An increase in the primary morbidity of the population of Almaty city in the period 2013-2017 was established by respiratory diseases. In the structure of morbidity in all age groups, the largest number of cases is acute bronchitis, an increase in the incidence of asthma, COPD and lung cancer is noted. A direct high correlation was found between the incidence of asthma, bronchitis, COPD and the level of contamination with suspended particles in the atmospheric air of Almaty city.

Кіріспе: тұрғындардың тыныс жолдарының ауруларының артуы (ТЖАА): созылмалы бронхит, өкпенің созылмалы ауруы (ӨСА), мен астманы қоршаған ортадағы атмосфералық ауаның ластануымен байланыстырады. Мақсаты: Алматы қаласының аспалы бөлшектермен ластануының2013-2017 жылдар аралығындағы тыныс алу органдарының астма, созылмалы бронхит және ӨСА сияқты ауруларына әсерін анықтау. Материалдар мен тәсілдер: Эпидемиологиялық зерттеу жүргізуде 2013-2017 жылдар аралығындағы Алматы қаласы тұрғындарының 3 тобы (0-14 жас аралығындағы балалар, 15-17 жас аралығындағы жасөспірімдер және 18 жастар асқан ересектер) мен ауадағы аспалы бөлшектер жиынтығының тыныс алу органдары ауруының алғашқы деректері 10 (J00-J99) пайдаланылды. Ауру көрсеткіштері 100 000,0 тұрғынға есептелді. Ретроспективті зерттеу MicrosoftExcel жалпықолданыстағы статистикалық тәсілін қолдана отырып жүргізілді. Барлық сандық деректерді шығаруда орташаквадраттық ауытқулар есептелді, статистикалық ауытқулар Стьюденттің t-критерилері негізінде анықталды, коэффиценттер Пирсонның корреляциясы жолымен есептелді. Ауру мөлшерінің сыртқы өлшемді заттардың ықпалына байланыстылығы мен регрессияның мөлшерін анықтауда бірфакторлы регрессивті талдау пайдаланылды. Күшті түзеткіш байланысты бағалауда Чеддоктың жуықтауды анықтау коэффиценті пайдаланылды. Нәтижелер: 2013-2017 жылдар аралығында Алматы қаласы тұрғындарының тыныс жолдары ауруларына ұшырауы мен осы мерзім аралығындағы ауаның мөлшерлі заттармен улануына қатысты жүргізілген эпидемиологиялық талдау – тыныс жолдары ауруларының алғашқы дертіне ұшырау көрсеткіші 100 000,0 адамға шаққанда 50 947,0 мен 65 301,0 аралығында екенін көрсетті. Барлық жастағы топтар арасындағы аурудың құрылымына көз жүгіртсек – көп бөлігі бронхитке шалдықса, онан әрі пневмания, инфекциялық бронхит, астма, инфекциялық емес бронхит және өкпе обыры болып төмендей береді. Соңғы 5 жыл ішінде тыныс органдары ауруна шалдыққандардың ішінде балалар мен жасөспірімдер саны жартысын құраса, ересектер арасында бұл көрсеткіш 1,5 есе өскен. Астмамен ауыратындар арасында балалар мен жасөспірімдер саны 1,4 есе өссе, ересектер арасында 1,7 есе көбейген. 5 жыл ішінде ӨСА ауратындар саны 2,8 есе көбейген, ересек тұрғындар арасында бұл көрсеткіш 4,1 есе. 2013-2017 жылдар аралығында обырмен ауырғандар саны 4 есеге артқан. Тыныс жорлдарының инфекциялық аурулары көрсеткіші 18 жасқа дейінгілер арасында шамалы төмендеген. Аталмыш мерзім ішінде ауаны өлшеулі заттармен ластау көрсеткіші артып, 1,2 РЕК өқраған. 2013-2017 жылдар арасында Алматы қаласы тұрғындарының тыныс жолдары ауруларына ұшыруы мен қаладағы ауаның ластануы арасындағы байланыс анықталды. Чеддок шкаласы бойынша есептегенде астмаға (Р≤0,05), бронхит, ӨСА-ға ұшырау мен ауаның өлшеулі заттармен залалдануының мөлшерінің тікелей қатыстылығы анықталды. Ауаның ластануымен байланысты нозология сырқатымен аурғандар саны артып келеді. Қорытынды: 2013-2017 жылдар аралығында Алматы қаласы тұрғындарының арасында тыныс алу жолдарының алғашқы сырқаттарына ұшырау деректері арта түскен. Аурудың тұрғындардың барлық топтарының арасында таралуына қарар болсақ, көп бөлігі бронхитке тиесілі. Онан әрі астма, ӨСА мен өкпе обыры тұр. Бронхитпен, ӨСА-мен, астмамен ауыратындардың сандарының артуы мен қаладағы ауа ластануының арасындағы тікелей байланыс анықталды.