Συγκριτική αξιολόγηση στρατηγικών - πρακτικών για την προώθηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών διεργασιών ένταξης παιδιών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στο γενικό νηπιαγωγείο
Authors: Φύσσα Αριστέα 
Published: August 2021

Σκοπός της παρούσας έρευνας είναι η συγκριτική αξιολόγηση των στρατηγικών-πρακτικών που χρησιμοποιούν οι νηπιαγωγοί γενικής και ειδικής εκπαίδευσης προκειμένου να προωθήσουν την ένταξη παιδιών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή/και αναπηρία (ΕΕΑ/Α). Ειδικότερα, μελετάται ο βαθμός στον οποίο οι νηπιαγωγοί υποστηρίζουν την πρόσβαση και την εμπλοκή-συμμετοχή των παιδιών με ΕΕΑ/Α στις εκπαιδευτικές και κοινωνικές διεργασίες της γενικής τάξης. Επίσης, εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο δομείται η έννοια της «ποιότητας» των ενταξιακών εμπειριών για τα παιδιά με ΕΕΑ/Α στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα καθώς και η σχέση της ποιότητας με το προφίλ των νηπιαγωγών και του εκπαιδευτικού πλαισίου. Διερευνώνται ακόμη οι απόψεις των νηπιαγωγών αναφορικά με:(1)το περιεχόμενο του όρου «ένταξη», (2)τα εκπαιδευτικά και κοινωνικά οφέλη της ένταξης, (3)τους παράγοντες που εμποδίζουν ή διευκολύνουν την εφαρμογή της ένταξης, (4)την εμπλοκή-συμμετοχή των παιδιών με ΕΕΑ/Α στις ρουτίνες/δραστηριότητες μίας τυπικής ημέρας, (5)τα μοτίβα κοινωνικής αλληλεπίδρασης που αναπτύσσουν μεταξύ τους τα παιδιά με και χωρίς ΕΕΑ/Α και (6)τις στρατηγικές-πρακτικές που οι ίδιοι εφαρμόζουν για να ενθαρρύνουν την εμπλοκή-συμμετοχή των παιδιών με ΕΕΑ/Α στις ρουτίνες/δραστηριότητες αλλά και τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις με τους συνομηλίκους.Η έρευνα στηρίζεται σε συγχρονικό σχέδιο μεικτών μεθόδων. Για τη συλλογή των ποσοτικών δεδομένων εφαρμόστηκε η αξιολογική κλίμακα συστηματικής παρατήρησης, Ενταξιακό Προφίλ Τάξης, ενώ τα ποιοτικά δεδομένα συλλέχθηκαν μέσω ημιδομημένων συνεντεύξεων. Η έρευνα έλαβε χώρα σε 52 τάξεις γενικών νηπιαγωγείων, στις οποίες φοιτούσε τουλάχιστον ένα παιδί με ΕΕΑ/Α. Τα ποσοτικά αποτελέσματα έδειξαν ότι η ποιότητα κυμαινόταν μεταξύ ακατάλληλου και μετρίου βαθμού. Βρέθηκε επίσης, ότι η ποιότητα προσδιοριζόταν ως μία ενιαία δομή στην οποία δε συμπεριλαμβανόταν η στρατηγική:«σχεδιασμός και παρακολούθηση των εξατομικευμένων αναγκών και στόχων των παιδιών». Δηλαδή, οι νηπιαγωγοί δεν τροποποιούσαν το φυσικό περιβάλλον, τις δραστηριότητες και την υποστήριξή τους σύμφωνα με τους ατομικούς στόχους των παιδιών με ΕΕΑ/Α. Σε αυτές τις συνθήκες, τα ποιοτικά αποτελέσματα έδειξαν ότι τα παιδιά με ΕΕΑ/Α αντιμετώπιζαν σοβαρές δυσκολίες τόσο ως προς την εμπλοκή-συμμετοχή τους στις δραστηριότητες του προγράμματος όσο και ως προς τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις τους με τους συνομηλίκους. Σε μία προσπάθεια ανάλυσης των παραγόντων οι οποίοι επιδρούν στη φτωχή ποιότητα των «ενταξιακών» παροχών/υπηρεσιών, τα ποσοτικά δεδομένα έδειξαν πως το επίπεδο της ποιότητας δεν εξαρτιόταν από το μοντέλο ειδικής στήριξης, το μέγεθος της ομάδας/τάξης, τον αριθμό των παιδιών με ΕΕΑ/Α, τα χρόνια διδακτικής εμπειρίας των νηπιαγωγών και το επίπεδο της επαγγελματικής τους κατάρτισης στην ειδική εκπαίδευση. Η ποιοτική ανάλυση, αντίθετα, φέρνοντας στην επιφάνεια τους περιορισμούς και τις συγκρουόμενες απόψεις των νηπιαγωγών προσέφερε ένα συμπληρωματικό πλαίσιο ανάλυσης και ερμηνείας των δεδομένων.Τα αποτελέσματα της έρευνας συζητούνται ως προς τη συμβολή τους στη διαδικασία ανάπτυξης «πολιτισμικά ευαίσθητων» εργαλείων μέτρησης της ποιότητας στην προσχολική ένταξη και, κατ’ επέκταση, στη βελτίωση των πλαισίων εκπαιδευτικής παρέμβασης. Τέλος, συζητείται η συνεισφορά των αποτελεσμάτων στην επαγγελματική ανάπτυξη των νηπιαγωγών γενικής και ειδικής εκπαίδευσης.