"Ons gaan weer nuut begin": Kraak en Snak (2018) deur Rouxnette Meiring as ekodistopiese jeugverhale
Authors:   Universiteit Stellenbosch, Linde-Loubser Henriëtte 
Published: May 2023

Die hedendaagse meganisering van die natuur en die beskouing van die natuur as ’n verbruikersartikel is die hoofoorsaak van die benarde situasie van die planeet vandag. Die moontlikheid van omgewingsrampe wat die mensdom en die aarde mag tref, is tans ’n belangrike gesprek in wetenskaplike, sowel as in literêre kringe. Rouxnette Meiring raak hierdie kwessies aan in haar tweeluikjeugromans, Kraak en Snak (2018). Sy skep ’n distopiese narratief wat die verval van beskawing uitbeeld. ’n Opvoedkundige aspek van hierdie tekste is dat jong lesers aan heersende omgewingskwessies bekendgestel word en met die gevolge van onverskilligheid teenoor die natuurlike omgewing gekonfronteer word. Dit kan tot kritiese denke en besinning oor die mens-natuurverhouding lei. Deurgaans word ’n waarskuwing aan Meiring se lesers gerig oor die gevolge van misbruik van die natuur. In die tekste word die gevare van die wangebruik van tegnologie ook duidelik. ’n Utopiese faset van die tweeluik en van die distopie, is die meelopende uitbeelding van genesing en van herstel van die natuurlike omgewing. Hoop is ’n kenmerk van distopiese jeugverhale en dit is inderdaad ook die geval met Kraak en Snak, waar jongvolwasse protagoniste uitgebeeld word as redders en veranderingsagente in ’n vervalle natuurlike omgewing, waar onderdrukkende en voorskriftelike volwasse leiers ’n skrikbewind voer. Die besluite en lewenswyse van volwassenes lei tot die haglike situasie waarin die karakters in ’n distopie hulself bevind en waaruit hulle moet ontsnap ten einde ’n beter toekoms te beding. Jongvolwasse distopiese verhale verteenwoordig vreesaanjaende toekomsvoorstellings waarin teenswoordige vrese en kulturele dilemmas uitgebeeld word (Ames 2013:4) en te midde van hierdie fiktiewe voorstellings bevind jongvolwassenes hulle. Hulle moet hul eie vrese oorkom ten einde ’n onderdrukkende bestel omver te werp. Hulle is jong redders wat as’t ware die foute van voorgeslagte moet identifiseer, in die gesig staar en antwoorde en uitkoms daarop moet vind. Die jongvolwassenes in distopiese verhale vir die jeug kan verandering bewerkstellig op wyses waaraan volwassenes dalk nog nie kon dink nie en bo alles is daar die element van hoop – iets wat selde in distopieë vir volwasse lesers voorkom (Basu, Broad en Hintz 2013:2). My doel met hierdie artikel is om Kraak en Snak as voorbeeldtekste deur ’n ekokritiese lens te beskou. Vir die doeleindes van hierdie ondersoek is oorsigartikels van Oppermann (2008), Garrard (2004, 2008 en 2010) en Heise (2006) van groot nut gevind. Broad en Hintz (2013) se opvattings oor distopiese letterkunde word ook betrek. Ek ondersoek die tweeluik as voorbeelde van ekodistopiese tekste en bring sodoende die teoretiese raamwerke van ekokritiek en distopiese letterkunde byeen. Ek stel ondersoek in na die verteenwoordiging van die omgewing (natuurlik en ontwikkeld) in die tekste. Die jong protagonis(te) se verhouding met die omgewing, soos uitgebeeld in die betrokke tekste, kom ook onder die soeklig. In die tweeluik is die natuur en tegnologie belangrike rolspelers, daarom fokus ek ook op die uitbeelding van tegnologie en die interaksie tussen die jongvolwasse protagoniste, die omgewing en tegnologie.