Οικολογία και πρότυπα κατανομής της Μεσογειακής (Testudo hermanni) και Ελληνικής (Testudo graeca) χελώνας σε διαφορετικές χωρικές κλίμακες
Authors: Μακρίδου Κωνσταντίνα 
Published: September 2021

Οι χερσαίες χελώνες κατατάσσονται στα είδη των ερπετών που αντιμετωπίζουν σημαντικές μειώσεις των πληθυσμών τους. Στη βόρεια Ελλάδα απαντώνται δύο είδη χερσαίων χελωνών, η Μεσογειακή (T. hermanni) και η Ελληνική χελώνα (T. graeca), τα οποία είναι συντοπικά σε αρκετές περιοχές της. Σκοπός της διδακτορικής διατριβής ήταν η διερεύνηση των προτύπων κατανομής και της οικολογίας των δύο παραπάνω ειδών στο νομό Έβρου. Η αναγνώριση των περιοχών του νομού Έβρου που εμφανίζουν υψηλό βαθμό καταλληλότητας για τη Μεσογειακή και την Ελληνική χελώνα πραγματοποιήθηκε με το μοντέλο μέγιστης εντροπίας (Maxent). Το ενδιαίτημα βρέθηκε να κατέχει τον πιο καθοριστικό ρόλο στην κατανομή των ειδών. Οι βέλτιστες περιοχές των δύο ειδών κάλυπταν μικρό ποσοστό της συνολικής έκτασης της περιοχής έρευνας και οι περισσότερες εντοπίστηκαν στο κεντρικό τμήμα της. Αντίθετα, οι προστατευόμενες περιοχές, παρόλο που καταλαμβάνουν μεγάλη έκταση, δεν προσέφεραν επαρκή προστασία στα μελετώμενα είδη, καθιστώντας αναγκαία την εφαρμογή μέτρων και εκτός των ορίων τους. Η Μεσογειακή και η Ελληνική χελώνα βρέθηκε ότι δεν συνυπάρχουν συχνά στο νομό Έβρου. Ωστόσο, οι περιοχές συνύπαρξης χαρακτηρίζονταν από έναν κατάλληλο συνδυασμό διαφορετικών τύπων ενδιαιτήματος που ωφελούσε και τα δύο είδη. Επίσης, η σύγκριση του θώκου τους έδειξε ότι τα δύο είδη είχαν διαφορετικές απαιτήσεις σε περιβαλλοντικούς παράγοντες. Παράλληλα, η διερεύνηση της σχέσης των δύο ειδών με τους περιβαλλοντικούς παράγοντες σε πολλαπλές χωρικές κλίμακες, κατέδειξε ότι τα δύο είδη έχουν διαφορετικές απαιτήσεις και στη μικρό-κλίμακα και στην κλίμακα τοπίου. Στη μικρό-κλίμακα η Μεσογειακή χελώνα είχε μεγαλύτερη πιθανότητα παρουσίας σε τοποθεσίες με ανοιχτή συγκόμωση ανωρόφου και κοντά σε θάμνους, ενώ η Ελληνική χελώνα σε τοποθεσίες με κλειστή συγκόμωση και κοντά σε δέντρα. Στην κλίμακα τοπίου η Μεσογειακή χελώνα σχετίζονταν με τις μη-εντατικές γεωργικές καλλιέργειες και τους θαμνοτόπους, ενώ η Ελληνική με τις δασικές εκτάσεις. Ο σεξουαλικός διμορφισμός διερευνήθηκε σε 20 μορφομετρικές μεταβλητές για 113 άτομα Μεσογειακής και 118 άτομα Ελληνικής χελώνας. Βρέθηκε, ότι η σεξουαλική επιλογή προωθεί χαρακτηριστικά (μακρύτερες ουρές, μεγαλύτερη απόσταση εδρικών πλακών) που βοηθούν και δίνουν πλεονέκτημα στα αρσενικά κατά τη διάρκεια του ζευγαρώματος. Επιπλέον, η εκτίμηση του προτύπου σεξουαλικού διμορφισμού των δύο ειδών στο νομό Έβρου και σε όλο το εύρος κατανομής τους έδειξε ότι η Μεσογειακή χελώνα ακολουθεί ενδοειδικά πρότυπα σεξουαλικού διμορφισμού, που διαφέρουν γεωγραφικά, ενώ η Ελληνική χελώνα ακολουθεί ένα ισομετρικό πρότυπο. Η σωματική κατάσταση των δύο ειδών, εκτιμήθηκε με το δείκτη κλιμάκωσης της μάζας και βρέθηκε ότι επηρεάζεται από χαρακτηριστικά του ενδιαιτήματος. Επιπλέον, από τη συλλογή δεδομένων (σωματικό μέγεθος, γεωγραφικό πλάτος) από τη διεθνή βιβλιογραφία, εντοπίστηκε γεωγραφική ποικιλότητα του σωματικού μεγέθους της Μεσογειακής χελώνας, ενώ για την Ελληνική χελώνα απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση λόγω της περιορισμένης σχετικής βιβλιογραφίας. Τέλος, βάσει των αποτελεσμάτων της διατριβής προτείνονται διαχειριστικά μέτρα για την προστασία και διατήρηση των πληθυσμών και των δύο ειδών.