Ανοσοϊστοχημική μελέτη της αγγειογένεσης και της λεμφαγγειογένεσης στο βασικοκυτταρικό και ανθοκυτταρικό καρκίνωμα του δέρματος των βλεφάρων καθώς και σε προκαρκινωματώδεις δερματικές αλλοιώσεις
Authors: Τζούτζος Κωνσταντίνος 
Published: September 2021

Η αγγειογένεση στους συμπαγείς όγκους είναι μια διαδικασία αποτελούμενη από πολλάστάδια και ρυθμιζόμενη από διάφορους παράγοντες και σηματοδοτικά μονοπάτια μετελικό σκοπό την δημιουργία ενός αγγειακού δικτύου ικανού για την ανάπτυξη του όγκου.Η νεοπλασματική νεοαγγείωση είναι απαραίτητη συνθήκη για να εκδηλώσει ο όγκος τοαυξητικό και μεταστατικό του δυναμικό. Κατά τη διεργασία αυτή, η ισορροπία μεταξύαναστολέων της αγγειογένεσης και διεγερτών της, διαταράσσεται. Κυρίαρχο ρόλο στηδιαταραχή αυτή αποδείχτηκε ότι διαδραματίζει ο παράγοντας VEGF, ο οποίος αποτέλεσεαντικείμενο εκτεταμένων ερευνών τα τελευταία 20 χρόνια. Παράγεται από τανεοπλασματικά κύτταρα και τα φυσιολογικά στρωματικά και ασκεί τη δράση του μέσωτης διασύνδεσής του με τους υποδοχείς VEGF-R1 (Flt-1) και VEGF-R2 (Flk-1). Ηανάδειξη της νεοπλασματικής αγγείωσης ως σημαντικού παράγοντα στην καρκινογένεση,έθεσε την ανάγκη για την ποσοτική της καταμέτρηση. Αυτό κατέστη δυνατό με τηνανοσοϊστοχημεία και τα αντισώματα έναντι ενεργοποιημένων ενδοθηλιακών κυττάρων,όπως το CD-105. Αυτά απεδείχθησαν πιο ειδικά από τους πανενδοθηλιακούς δείκτες πουχρησιμοποιήθηκαν στο παρελθόν και καθιέρωσαν την μικροαγγειακή πυκνότητασημαντικό δείκτη βιολογικής συμπεριφοράς και κλινικής έκβασης σε μια σειράνεοπλασιών.Η λεμφαγγειογένεση στα νεοπλάσματα αποτελεί πεδίο αντιπαράθεσης για το αν είναι μιαδιαδικασία παθητική η αν συμβάλλει στην ενεργό λεμφαγγειακή προσβολή και στηδιασπορά των καρκινωμάτων. Έρευνες την συνδέουν με την μεταστατική ικανότηταορισμένων όγκων, ενώ άλλες μελέτες απέτυχαν να αναδείξουν τη λεμφαγγειογένεση ωςδείκτη εκτίμησης της επιθετικότητας κάποιων νεοπλασιών. Οι παραπάνω προβληματισμοίενισχύονται περαιτέρω καθώς δεν υπάρχει τέτοιος λεμφαγγειακός δείκτης που θα ανάγκη για την ποσοτική της καταμέτρηση. Αυτό κατέστη δυνατό με τηνανοσοϊστοχημεία και τα αντισώματα έναντι ενεργοποιημένων ενδοθηλιακών κυττάρων,όπως το CD-105. Αυτά απεδείχθησαν πιο ειδικά από τους πανενδοθηλιακούς δείκτες πουχρησιμοποιήθηκαν στο παρελθόν και καθιέρωσαν την μικροαγγειακή πυκνότητασημαντικό δείκτη βιολογικής συμπεριφοράς και κλινικής έκβασης σε μια σειράνεοπλασιών.Η λεμφαγγειογένεση στα νεοπλάσματα αποτελεί πεδίο αντιπαράθεσης για το αν είναι μιαδιαδικασία παθητική η αν συμβάλλει στην ενεργό λεμφαγγειακή προσβολή και στηδιασπορά των καρκινωμάτων. Έρευνες την συνδέουν με την μεταστατική ικανότηταορισμένων όγκων, ενώ άλλες μελέτες απέτυχαν να αναδείξουν τη λεμφαγγειογένεση ωςδείκτη εκτίμησης της επιθετικότητας κάποιων νεοπλασιών. Οι παραπάνω προβληματισμοίενισχύονται περαιτέρω καθώς δεν υπάρχει τέτοιος λεμφαγγειακός δείκτης που θα Οι εξεργασίες στο δέρμα των βλεφάρων είναι μια συχνά απαντώμενη πάθηση στηνκλινική πράξη του οφθαλμίατρου. Η διάκριση αυτών των βλαβών είναι ιδιαίτερηςσημασίας, καθώς ακολουθούν διαφορετική βιολογική συμπεριφορά. Οι πλέον συνήθειςαφορούν το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα και σπανιότερα το μετατυπικό, τοακανθοκυτταρικό και τις προκαρκινωματώδεις αλλοιώσεις. Η συσχέτιση τηςαγγειογένεσης και της λεμφαγγειογένεσης έχει να αναδείξει πλήθος εργασιών πουαφορούν κυρίως το κακόηθες μελάνωμα και λιγότερο τους επιθηλιακούς δερματικούςόγκους. Δε βρέθηκε να γίνεται διάκριση για τα καρκινώματα του δέρματος των βλεφάρων,για τα οποία κυρίως η αντιμετώπισή τους εμφανίζει ιδιαιτερότητες, όπως η όσο το δυνατόνδιατήρηση λειτουργικού ιστού και η επίτευξη ικανοποιητικού αισθητικού αποτελέσματος,σε συνδυασμό με την πλήρη αφαίρεση του όγκου.Σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν η μελέτη της αγγειογένεσης και της λεμφαγγειογένεσης στα βασικοκυτταρικά και ακανθοκυτταρικά καρκινώματα τουδέρματος των βλεφάρων καθώς και στις προκαρκινικές αλλοιώσεις αυτών, με τη χρήσηανοσοϊστοχημικών τεχνικών. Συγκεκριμένα, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ποσοτικήαξιολόγηση της έκφρασης των κύριων παραγόντων ελέγχου των παραπάνω διεργασιώνκαι στη συσχέτιση της τυχόν προγνωστικής αξίας των αποτελεσμάτων με την κλινικήέκβαση των ασθενών.Μελετήθηκαν συνολικά 137 ασθενείς με ιστολογικά παρασκευάσματα που ανήκαν σε 4τύπους νεοπλασιών. Συγκεκριμένα μελετήθηκαν 113 βασικοκυτταρικά, 6 βασικοπλακώδη,10 ακανθοκυτταρικά και 18 προκαρκινικές αλλοιώσεις. Στα δείγματα αυτάπραγματοποιήθηκε ανοσοϊστοχημική χρώση για τους παράγοντες VEGF, Flt-1, Flk-1, Flt-4 και CD-105. Αξιολογήθηκε η έκφρασή τους, μετρήθηκε η μικροαγγειακή πυκνότητα και έγινε έλεγχος της συσχέτισης των παραγόντων αυτών μεταξύ τους αλλά και με κλινικές παραμέτρους όπως η εξέλκωση, η φλεγμονή, το φύλο, η ηλικία, το μέγεθος και η εντόπισητων όγκων.Από τη μελέτη προέκυψε ένα υψηλό ποσοστό υπερέκφρασης των αγγειογενετικώνδεικτών γενικότερα, ακολουθούμενο από έναν ικανό αριθμό περιστατικών τα οποίαεμφάνισαν χαμηλή έκφραση αυτών. Η μηδενική έκφραση αποτέλεσε ένα σπάνιο γεγονός.Συγκεκριμένα ο VEGF εμφάνισε ισχυρή έκφραση και συσχετίστηκε έντονα με τουςυποδοχείς του Flt-1, Flk-1, Flt-4 και με την μικροαγγειακή πυκνότητα, εκφραζόμενη απότον παράγοντα CD-105. Βρέθηκε θετική συσχέτιση τόσο με την ενδο-ογκική όσο και μετην περι-ογκική νεοπλασματική αγγείωση. Επιπλέον ισχυρά σχετίστηκαν μεταξύ τους ηεντός και πέριξ του όγκου νεοαγγείωση, δείχνοντας τους κοινούς μηχανισμούς πουδιέπουν την αύξηση του αγγειακού δυναμικού του όγκου και την επιρροή του από τονπαράγοντα VEGF. Οι υποδοχείς VEGF και κυρίως ο Flk-1, σχετίστηκαν αρνητικά με το μεγάλο μέγεθος των όγκων. Τα προς μελέτη καρκινώματα βρέθηκε να εμφανίζουνμειωμένη έκφραση υποδοχέων VEGF, όταν φτάσουν ένα κρίσιμο μέγεθος και όταν τοαγγειογενετικό τους δυναμικό γίνει επαρκές. Ο παράγοντας VEGF έδειξε να μηνεπηρεάζεται από το μέγεθος του όγκου, ενώ, όπως ήταν αναμενόμενο, η έκφραση τουπαράγοντα CD-105 συσχετίστηκε θετικά με τη διάμετρο των καρκινωμάτων,φανερώνοντας την ανάγκη επίτευξης ικανού νεοαγγειακού δικτύου προκειμένου ο όγκοςνα αναπτύξει το αυξητικό του δυναμικό.Η σύγκριση των ομάδων των βασικοκυτταρικών καρκινωμάτων με τα μετατυπικά, ταπλακώδη και τις προκαρκινικές αλλοιώσεις ανέδειξε την μικροαγγειακή πυκνότητα ωςικανό δείκτη διάκρισης μεταξύ τους. Μια σειρά με περισσότερα περιστατικά από τιςσπανιότερες νεοπλασίες, πιθανώς να ενισχύσει τα ευρήματα της παρούσας μελέτης. Ηέκφραση του CD-105 βρέθηκε χαμηλότερη στη νόσο Bowen και την ακτινική κεράτωση και με αυξητική τάση όσο προχωρούμε προς τα ΒΚΚ και τις επιθετικότερες μορφές των και με αυξητική τάση όσο προχωρούμε προς τα ΒΚΚ και τις επιθετικότερες μορφές των δερματικών κακοηθειών. Ουδεμία διαφοροποίηση προέκυψε κατά τη σύγκριση των ΒΚΚμε μια υποομάδα ΒΚΚ με πολλαπλή εμφάνιση του όγκου όσον αφορά το αγγειογενετικότους δυναμικό. Αυτό μπορεί να οφείλεται είτε σε αντικειμενική απουσία διαφοροποίησης,είτε σε στατιστική αδυναμία δεδομένου του μικρού αριθμού των περιστατικών στην ομάδατων ΒΚΚ πολλαπλής εμφάνισης. Στην παρούσα μελέτη διαπιστώθηκε αρκετά συχνά ταCD-105 θετικά νεοαγγεία να φτάνουν ως το χειρουργικό όριο εκτομής των ΒΚΚ. Αυτό θαμπορούσε να αποτελέσει ένα δείκτη διαφοροποίησης των καρκινωμάτων σε επιθετικά ημη και να δώσει πληροφορίες σχετικά με την τάση τους για υποτροπή. Τέλος, η ισχυρήέκφραση των αγγειογενετικών δεικτών από τις δερματικές κακοήθειες των βλεφάρων,καθιστά δυνατή την πιθανότητα η αντιαγγειογενετική θεραπεία να εφαρμοσθεί στο μέλλονως μια υποσχόμενη θεραπευτική στρατηγική.