Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την φυσιολογία και θρέψη της ελιάς (Olea europaea L.) καθώς και την ποιότητα του ελαιολάδου
Authors: Σωτηρόπουλος Σταύρος 
Published: July 2024

Στην παρούσα έρευνα μελετήθηκε η επίδραση ενός εμπορικού υγρού οργανικού σκευάσματος στα ελαιόδενδρα ποικιλίας «Κορωνέϊκη», στο έδαφος, την παραγωγή και το παραγόμενο ελαιόλαδο σε σύγκριση και συνδυασμό με τις συνηθισμένες λιπαντικές φροντίδες. Πρόκειται για έναν υγρό συμπυκνωμένο φυσικό ενεργοποιητή ο οποίος περιέχει 26% (w/v) χουμικά και φουλβικά οξέα. Εφαρμόστηκε διαφυλλικά σε πειραματικούς ελαιώνες με ψεκασμό αυτόρριζων ελαιόδενδρων ηλικίας περίπου 40 ετών, είτε από εδάφους σε νεαρά δενδρύλλια εντός φυτοδοχείων χωρητικότητας 12 L. Οι μεταχειρίσεις που αναφέρονται στα παρακάτω πειραματικά σχέδια έγιναν σε δύο εδαφικούς τύπους έναν μη ασβεστούχο (AC) και έναν ασβεστούχο-αλκαλικό (AL). Τα σκεύασμα καθώς και οι υπόλοιπες μεταχειρίσεις λίπανσης εφαρμόστηκαν ως εξής:Α. ΕΛΑΙΩΝΕΣ 1. Μάρτυρας, καμία επέμβαση λίπανσης. 2. Αζωτούχος λίπανση (0,8 kg N /δένδρο).3. Αζωτούχος λίπανση και διαφυλλικός ψεκασμός με σκεύασμα (0,5% v/v) στην πτώση των πετάλων.4. Αζωτούχος λίπανση και 2 διαφυλλικοί ψεκασμoί με σκεύασμα στην πτώση των πετάλων και 20 ημέρες μετά την πτώση των πετάλων.5. Αζωτούχος λίπανση και 3 διαφυλλικοί ψεκασμoί με σκεύασμα, στην πτώση των πετάλων, 20 και 40 ημέρες μετά την πτώση των πετάλων.6. Αζωτούχος λίπανση και καλιούχος λίπανση με 0,5 kg K2O/ δένδρο.7. Αζωτούχος λίπανση και καλιούχος λίπανση με 1 kg K2O/ δένδρο. Β. ΔΕΝΔΡΥΛΛΙΑ ΣΕ ΦΥΤΟΔΟΧΕΙΑ 1. Μάρτυρας, καμία επέμβαση λίπανσης. 2. Αζωτούχος λίπανση (5 g Ν/ δενδρύλλιο).3. Αζωτούχος λίπανση (5 g Ν/ δενδρύλλιο) και χορήγηση από εδάφους με σκεύασμα (1,66 mL/kg εδάφους) στην πτώση των πετάλων.4. Αζωτούχος λίπανση (5 g Ν/ δενδρύλλιο) και 2 εφαρμογές από εδάφους με σκεύασμα στην πτώση των πετάλων και 20 ημέρες μετά την πτώση των πετάλων.5. Αζωτούχος λίπανση (5 g Ν/ δενδρύλλιο) και 3 εφαρμογές από εδάφους με σκεύασμα, στην πτώση των πετάλων, 20 και 40 ημέρες μετά την πτώση των πετάλων.6. Αζωτούχος λίπανση (5 g Ν/ δενδρύλλιο) και καλιούχος λίπανση με 2,5 g K2O / δενδρύλλιο.7. Αζωτούχος λίπανση (5 g Ν/ δενδρύλλιο) και καλιούχος λίπανση με 5 g K2O/ δενδρύλλιο. Στα φυτοδοχεία το σκεύασμα που χορηγήθηκε από εδάφους ήταν 20 mL/ δενδρύλλιο (12 kg έδαφος/φυτοδοχείο). Συγκεκριμένα, εκτιμήθηκε η θρεπτική κατάσταση των εδαφών και ελαιοδέντρων- ελαιοδενδρυλλίων με εδαφολογικές και φυλλοδιαγνωστικές αναλύσεις, μετρήθηκε το μέσο βάρος των καρπών, ο δείκτης ωρίμανσης των καρπών, η συγκέντρωση χρωστικών και φαινολών στα φύλλα, η παραγωγή ελαιοκάρπου-ελαιολάδου/δένδρο και η ελαιοπεριεκτικότητα, ενώ παράλληλα καταγράφηκαν φαινολογικές παράμετροι. Επίσης, στο παραληφθέν ελαιόλαδο έγινε προσδιορισμός των κριτηρίων ποιότητας όπως οξύτητα, συντελεστές απόσβεσης Κ232 και Κ270, ΔΚ και τα λιπαρά οξέα. Ελαιώνες: Το pΗ του εδάφους παραμένει όξινο στο έδαφος AC, και βασικό στο AL, ενώ παράλληλα καταγράφεται αύξηση της αλατότητας σε αυτές τις μεταχειρίσεις συμπεριλαμβανομένου και των διαφυλλικών και στους δύο εδαφικούς τύπους. Η οργανική ουσία και το ολικό ανθρακικό ασβεστίου δεν επηρεάστηκαν από τις μεταχειρίσεις λίπανσης. Το ολικό Ν επηρεάζεται από τις μεταχειρίσεις λίπανσης, τον εδαφικό τύπο και την αλληλεπίδρασή τους, συμπεριλαμβανομένου την θετική συσχέτισή του με το pH, την αλατότητα και την αρνητική με τον φώσφορο και το ανταλλάξιμο Κ. Ο διαθέσιμος P, κατά την διάρκεια της τριετίας, επηρεάστηκε κυρίως από το εδαφικό περιβάλλον. Το ανταλλάξιμο Κ παρουσιάζει τις υψηλότερες τιμές στο AC έδαφος με τις υψηλότερες τιμές και εντός ορίων επάρκειας στις αζωτοκαλιούχες μεταχειρίσεις (AC6 και AC7), με τις οργανικές μεταχειρίσεις να μην το επηρεάζουν σημαντικά και στους δύο εδαφικούς τύπους. Επίσης, στο AL έδαφος αυξάνεται το ανταλλάξιμο Κ την διετία 2020-21 στις αζωτοκαλιούχες μεταχειρίσεις, παρά την αρχική μείωσή του σε αυτές. Το ανταλλάξιμο Ca παρουσιάζει χαμηλές τιμές κάτω από τα όρια της επάρκειας στο έδαφος AC, και υψηλές τιμές σε επίπεδα επάρκειας στο AL. Καταγράφηκαν χαμηλές τιμές του ανταλλάξιμου Mg, ιδιαίτερα στο AL έδαφος και στις ενισχυμένες αζωτοκαλιούχες μεταχειρίσεις (AC7 και AL7) των δύο εδαφικών τύπων. Οι μεταβολές του διαθέσιμου Β επηρεάζονται από τις μεταχειρίσεις λίπανσης, τον εδαφικό τύπο και την αλληλεπίδρασή τους, και απεικονίζονται κυρίως από την αρνητική συσχέτιση με το pH. Η συγκέντρωση Ν στα φύλλα της ελιάς συσχετίζεται θετικά με το Ν του εδάφους και την συγκέντρωση των χλωροφυλλών, όλη την εξεταζόμενη τριετία. Η συγκέντρωση P στα φύλλα κυμαίνεται μέσα στα επίπεδα επάρκειας σε όλη την εξεταζόμενη τριετία. Η συγκέντρωση Κ στα φύλλα της ελιάς στους δύο πειραματικούς ελαιώνες συσχετίζεται αρνητικά με την συγκέντρωση Mg στα φύλλα όλη την τριετία, ενώ η συγκέντρωση Ca στα φύλλα της ελιάς συσχετίζεται θετικά με το pH, την αλατότητα εδάφους και το ανταλλάξιμο Ca. Η συγκέντρωση του Β στα φύλλα παρουσίασε θετική συσχέτιση με το διαθέσιμο Β του εδάφους καθόλη την τριετία και στους δύο εδαφικούς τύπους, επηρεαζόμενο από τις μεταχειρίσεις λίπανσης, από τον εδαφικό τύπο και από την αλληλεπίδραση αυτών. Η επίτευξη υψηλής παραγωγής καρπών/δένδρο αντιστοιχούσε πάντα σε σταθερό εύρος αναλογίας χλωροφύλλης a/χλωροφύλλης b τον Αύγουστο (2,4-3,3), για όλη την εξεταζόμενη τριετία και στους δύο εδαφικούς τύπους, και συγκλίνουσες τιμές συγκέντρωσης καροτενοειδών στα φύλλα τον ίδιο μήνα, οι οποίες μεταβάλλονταν κάθε έτος και εδαφικό τύπο. Στις μεταχειρίσεις με μία και δύο εφαρμογές με το οργανικό σκεύασμα στον ΑC ελαιώνα (AC3, AC4) και την μία εφαρμογή στον ελαιώνα AL (AL3) με το ίδιο σκεύασμα, έδωσε τις μεγαλύτερες παραγωγές κατά την διάρκεια της διεξαγωγής του πειράματος, με το φαινόμενο της παρενιαυτοφορίας να αμβλύνεται στον ελαιώνα AL, ενώ στον ελαιώνα AC εξακολούθησε να λαμβάνει χώρα. Η οξύτητα του ελαιολάδου παρουσίασε τα έτη μειωμένης παραγωγής, στον μάρτυρα υψηλή σημαντική τιμή της οξύτητας του παραγόμενου ελαιολάδου, ιδιαίτερα στον ΑC ελαιώνα (>1,7% w/w), καθώς και στην περίπτωση της ενισχυμένης καλιούχου λίπανσης (AC7, ΑL7). Τα παραπάνω, κατατείνουν σε ερευνητικές προτάσεις με πιο στοχευμένα πειράματα προς διερεύνηση καλύτερων και σαφέστερων αποτελεσμάτων για μεταχειρίσεις λίπανσης με διαφυλλικούς ψεκασμούς τύπου AC3, AC4, AL3, AL4 (με αζωτούχο λίπανση συντήρησης 1-1,5 kg N/δένδρο) καθώς και την διερεύνηση της επίδρασης διαφυλλικού ψεκασμού με το ίδιο σκεύασμα 20-40 ημέρες πριν την έναρξη της ανθοφορίας. Δενδρύλλια σε φυτοδοχεία:Το pΗ του εδάφους συντηρείται περίπου στις ίδιες βασικές τιμές στο υπόστρωμα AL, με τάση μείωσης στην αζωτούχο μεταχείριση (AL2), και στις μεταχειρίσεις λίπανσης με το οργανικό σκεύασμα (AL3, AL4, AL5), και περισσότερο στις αζωτοκαλιούχες μεταχειρίσεις, ενώ στο υπόστρωμα AC αυξάνεται, ιδιαίτερα στον μάρτυρα. Παρατηρείται αύξηση της αλατότητας στις μεταχειρίσεις και στους δύο εδαφικούς τύπους. Η αύξηση της οργανικής ουσίας στο AC υπόστρωμα είναι μικρή το 2019 και αυξημένη το 2020, παραμένοντας στα ίδια επίπεδα το 2021, χωρίς θεαματικές διαφορές μεταξύ των μεταχειρίσεων λίπανσης, ενώ στο AL παρατηρούνται μεγαλύτερες τιμές, με την αύξηση της οργανικής ουσίας να ξεκινά από το πρώτο έτος (2019), και να παραμένει στα ίδια περίπου επίπεδα τα επόμενα δύο έτη, με τις μεγαλύτερες τιμές να καταγράφονται στις AL1, AL2, και AL4. Το ολικό ανθρακικό ασβέστιο δεν επηρεάστηκε από τις μεταχειρίσεις λίπανσης και στους δύο εδαφικούς τύπους. Το ολικό Ν εδάφους επηρεάζεται αυξανόμενο κυρίως από τις μεταχειρίσεις λίπανσης, ενώ ο διαθέσιμος P κατά την διάρκεια της τριετίας, επηρεάστηκε από τις μεταχειρίσεις λίπανσης, το εδαφικό περιβάλλον και από την αλληλεπίδρασή τους. Οι υψηλότερες τιμές ανταλλάξιμου Κ καταγράφονται στις αζωτοκαλιούχες μεταχειρίσεις και την ενισχυμένη οργανική μεταχείριση και στους δύο εδαφικούς τύπους. Το ανταλλάξιμο Ca χαρακτηρίζει τον εδαφικό τύπο με χαμηλές τιμές κάτω των ορίων επάρκειας ή οριακές στο μάρτυρα και στην αζωτούχο μεταχείριση) στα υποστρώματα AC, και υψηλές τιμές εντός του εύρους επάρκειας στα AL. To διαθέσιμο Β επηρεάζεται από τις μεταχειρίσεις λίπανσης, τον εδαφικό τύπο (τα δύο τελευταία έτη), και την αλληλεπίδρασή τους όλη την τριετία. Καταγράφεται θετική συσχέτιση της συγκέντρωσης Ν στα φύλλα της ελιάς με το Ν του εδάφους και με την συγκέντρωση των χλωροφυλλών όλη την εξεταζόμενη τριετία, ενώ η συγκέντρωση P στα φύλλα κυμάνθηκε σε επίπεδα επάρκειας όλη την εξεταζόμενη τριετία. Η συγκέντρωση Κ στα φύλλα της ελιάς συσχετίζεται θετικά με το Κ του εδάφους τα δύο πρώτα έτη, ενώ η συγκέντρωση Ca στα φύλλα της ελιάς συσχετίζεται θετικά με το ανταλλάξιμο Ca όλη την εξεταζόμενη τριετία. Η συγκέντρωση Mg στα φύλλα παρουσίασε θετική συσχέτιση με τις χλωροφύλλες στα φύλλα την διετία 2020-21, ενώ η συγκέντρωση του Β στα φύλλα παρουσίασε θετική συσχέτιση στο AL υπόστρωμα, έως πολύ θετική στο υπόστρωμα AC με το διαθέσιμο Β του εδάφους καθόλη την τριετία. Η συγκέντρωση χλωροφυλλών στα φύλλα τον Δεκέμβριο καταγράφει θετική συσχέτιση με την συγκέντρωση των καροτενοειδών όλη την εξεταζόμενη τριετία. Στα φυτοδοχεία AC η συνολική απόδοση καταγράφει μέγιστη τιμή στην μεταχείριση ΑC2, δίνοντας περίπου την ίδια απόδοση όλη την εξεταζόμενη τριετία, με την ΑC3 να ακολουθεί, η οποία είναι μέγιστη το 2019. Η συνολική ελαιοαπόδοση καταγράφεται μέγιστη στην ΑC3, οφειλόμενη στην μέγιστη σημαντική τιμή του βάρους του ελαιοκάρπου και της ελαιοπεριεκτικότητας όλη την εξεταζόμενη περίοδο. Επίσης αξιοσημείωτη αν και αναμενόμενη, η σημαντικά μέγιστη συνολική βλάστηση στην αζωτούχα μεταχείριση (ΑC2). Στα φυτοδοχεία AL φαίνεται να ξεχωρίζουν στις περισσότερες εξεταζόμενες μεταβλητές χωρίς να αποδεικνύεται τις περισσότερες φορές σημαντικά, όσον αφορά την συνολική απόδοση/φυτό, οι AL3 και AL7. Η οξύτητα του ελαιολάδου συσχετίζεται θετικά με τον δείκτη ωρίμανσης και αρνητικά με την ελαιοπεριεκτικότητα του καρπού όλη την εξεταζόμενη τριετία στα AL πειραματικά φυτοδοχεία. Παρατηρείται ότι σε όλη την εξεταζόμενη τριετία 2019-21, η απουσία λίπανσης (μάρτυρας) έδωσε υψηλή σημαντική τιμή της οξύτητας, ιδιαίτερα στον ΑC ελαιώνα (>4% w/w και >2% w/w για τα φυτοδοχεία AC και AL, αντιστοίχως), ακολουθούν σημαντικά τιμές που αντιστοιχούν στις AC3 και AL3 (>1,9% w/w και >1,6% w/w για τα φυτοδοχεία AC και AL, αντιστοίχως). Αξιοποιώντας τα δεδομένα του πειράματος και σχετικά ερευνητικά δεδομένα, με σκοπό την καλύτερη βλαστητική ανάπτυξη των ελαιοδενδρυλλίων σε συνδυασμό με την συντομότερη είσοδό τους στην παραγωγική φάση, θα μπορούσε στο μη ασβεστούχο υπόστρωμα (AC) να προταθεί προς διερεύνηση η μεταχείριση με αζωτούχο λίπανση και έναν διαφυλλικό ψεκασμό με οργανικό σκεύασμα στην πτώση των πετάλων (ΑC3) για το πρώτο έτος, μόνο αζωτούχου λίπανσης (ΑC2) κατά το δεύτερο έτος, και ήπιας αζωτοκαλιούχου λίπανσης (ΑC6) κατά το τρίτο έτος. Από την άλλη, στο ασβεστούχο υπόστρωμα (AL), μια πρόταση για μελέτη θα ήταν η μεταχείριση με συνδυασμό αζωτούχου λίπανσης και διαφυλλικού ψεκασμού με οργανικό σκεύασμα στην πτώση των πετάλων (AL3) και αζωτούχο με ενισχυμένη καλιούχο λίπανση (AL7), για τα τρία πρώτα έτη. Όσον αφορά την οργανική εφαρμογή αυτή θα μπορούσε επιπλέον να πραγματοποιηθεί και την περίοδο Μαρτίου-Απριλίου και στους δύο εδαφικούς τύπους.