Τεχνητό νεφρό και περιτοναϊκή κάθαρση
Authors: Κούκου Μαριλένα 
Published: September 2021

Εισαγωγή: Η χρόνια νεφρική νόσος και ειδικότερα το τελικό στάδιο αυτής, αποτελεί σημαντικό πρόβλημα υγείας στις αναπτυγμένες κοινωνίες με συνεχώς αυξανόμενο το ποσοστό των ασθενών. Το 2008, υπήρχαν περίπου 1,75 εκατομμύρια ασθενείς σε όλο τον κόσμο οι οποίοι λάμβαναν κάποια από τις θεραπείες υποκατάστασης της νεφρικής λειτουργίας. Από αυτούς το 89% (1.550.000 ασθενείς ) υποβάλλονταν σε αιμοκάθαρση (HD) και περίπου το 11% (197.000 ασθενείς) υποβάλλονταν σε Περιτοναϊκή Κάθαρση (PD). Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, η Ελλάδα βρίσκεται στην 8η θέση στην παγκόσμια κλίμακα κατάταξης των ασθενών που υποβάλλονται σε θεραπεία υποκατάστασης της νεφρικής λειτουργίας, αναλογικά με τον πληθυσμό. Η ένταξη των νεφροπαθών ασθενών στην Ελλάδα αυξάνει κατά 5–7% ετησίως. Η αύξηση αυτή συνεπάγεται οικονομική επιβάρυνση για την κοινωνική ασφάλιση και τον κρατικό προϋπολογισμό υγείας. Σκοπός: Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η μελέτη και αποτίμηση του κόστους της θεραπείας υποκατάστασης των ατόμων με νεφρική νόσο τελικού σταδίου, η οποία εμφανίζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της σύγχρονης κοινωνικής, πολιτικής αλλά και ιδιαίτερης οικονομικής κατάστασης της χώρας μας. Ειδικότερα, σκοπός είναι ο υπολογισμός του κόστους της εξωνεφρικής κάθαρσης (Περιτοναϊκή Κάθαρση και αιμοκάθαρση) στην Ελλάδα σε σχέση με άλλες χώρες, λαμβάνοντας υπόψη την εύθραυστη πραγματικότητα όπως αυτή αντικατοπτρίζεται στον τομέα της υγείας στον ελληνικό χώρο.Μέθοδος: Καταγράψαμε τα χαρακτηριστικά και το συνολικό κόστος της θεραπείας κάθαρσης για τους 100 ασθενείς που είναι ενταγμένοι σε Περιτοναϊκή Κάθαρση και τους 2.586 ασθενείς που είναι ενταγμένοι σε Τεχνητό Νεφρό, είτε σε κάποιο Δημόσιο Νοσοκομείο είτε σε κάποια Ιδιωτική Κλινική (μόνο για τους ασθενείς του Τεχνητού Νεφρού). Το συνολικό κόστος περιλαμβάνει τη διαδικασία της κάθαρσης, τα αναλώσιμα που χρησιμοποιούνται για τη διαδικασία, τα φάρμακα, τις εργαστηριακές και μη εξετάσεις, το επίδομα σίτισης και το κόστος μεταφοράς (μόνο οι ασθενείς για το Τεχνητό Νεφρό), καλύπτεται από την ασφάλεια του κάθε ασθενούς. Επιπλέον συμπεριλάβαμε τη μισθοδοσία ιατρικού και μη προσωπικού το οποίο είναι απαραίτητο για την ομαλή λειτουργία μίας μονάδας, το κόστος συντήρησης μηχανημάτων και ενδεχόμενης αγοράς νέων (μέσω του κόστους απόσβεσης), το κόστος συντήρησης κτηριακών εγκαταστάσεων, το κόστος του υγειονομικού υλικού και το κόστος των υποστηρικτικών υπηρεσιών. Το συνολικό κόστος καλύπτεται για το μεν Δημόσιο Νοσοκομείο από το Κράτος, ενώ για την Ιδιωτική κλινική από τον ιδιοκτήτη.Αποτελέσματα: Ο μέσος όρος ηλικίας ήταν τα 64,5±16,8 έτη για τους ασθενείς στην Περιτοναϊκή Κάθαρση ενώ ο αντίστοιχος μέσος όρος ηλικίας για τους ασθενείς σε Τεχνητό Νεφρό 68,7±14,1 έτη (p<0,001). Η Ελλάδα στους ασθενείς σε Περιτοναϊκή Κάθαρση εμφανίζεται κοντά στο μέσο όρο ηλικίας των ασθενών της Αυστραλίας και Νέας Ζηλανδίας, δηλαδή στα 62 έτη, ενώ οι πιο νέοι ηλικιακά ασθενείς εμφανίζονται στην Τουρκία, με το μέσο όρο ηλικίας να φτάνει τα 46±14,3 έτη. Αντίθετα, αναφορικά με την Περιτοναϊκή Κάθαρση για χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως η Τουρκία, η Ταϊβάν, η Βραζιλία, η Κορέα, η Ελβετία, η Αμερική και η Κίνα, η ηλικία ένταξης σε Τεχνητό Νεφρό κυμαίνεται από τα 48±16,8 έτη (Βραζιλία) έως τα 58,1±14 έτη (N. Κορέα). Η πιο συχνή αιτία νεφρικής νόσου τελικού σταδίου για τους ασθενείς σε Περιτοναϊκή Κάθαρση είναι ο διαβήτης (32%). Για χώρες όπως η Τουρκία (35,2%), η Βραζιλία (36%), το Μεξικό (61%), η Νότιος Κορέα (48,2%) και η Αυστραλία & Νέα Ζηλανδία (34,9%), ο διαβήτης αποτελεί επίσης την κύρια αιτία νεφρικής νόσου για τους ασθενείς σε Περιτοναϊκή Κάθαρση. Στην Ελλάδα η πιο κοινή αιτία νεφρικής νόσου τελικού σταδίου για τους ασθενείς που υποβάλλονται σε Τεχνητό Νεφρό είναι άγνωστη αιτία με 33,02%. Παρόμοια είναι και η κατάσταση στην Ισπανία, στην Ιταλία, στην Ουγγαρία, στην Πολωνία, στην Πορτογαλία και στην Τουρκία. Από τους ασθενείς που καταγράψαμε σε Περιτοναϊκή Κάθαρση το 35% εργάζεται έναντι των ασθενών που υποβάλλονται σε Τεχνητό Νεφρό και εργάζεται μόλις το 7,2% (p<0,001). Η μέση απόσταση που χρειάζεται να διανύσει η πλειοψηφία των ασθενών που είναι ενταγμένοι σε Περιτοναϊκή Κάθαρση είναι τα 41,6±17,3 km, ενώ για τους ασθενείς που υποβάλλονται σε Τεχνητό Νεφρό είναι τα 16,1±24,3 km (p<0,001). Το μέσο μηνιαίο κόστος για τους ασθενείς σε Περιτοναϊκή Κάθαρση ανέρχεται στα 4.019,2±1.126,3€, ενώ για τους ασθενείς σε Τεχνητό Νεφρό ανέρχεται στα 3.254.3±37,5€, ενώ και στις δύο περιπτώσεις καλύπτεται από το ασφαλιστικό ταμείο του ασθενούς. Το μηνιαίο κόστος που επιβαρύνει τον Κρατικό Προϋπολογισμό για την Περιτοναϊκή Κάθαρση και το Τεχνητό Νεφρό για ένα δημόσιο νοσοκομείο με 35 ασθενείς ανέρχεται στα 11.694,4€ και στα 63.449,75€ αντίστοιχα, ενώ για μία Ιδιωτική Κλινική 100 ασθενών που πραγματοποιεί συνεδρίες Αιμοκάθαρσης ανέρχεται στα 181.155€. Επίλογος: Σύμφωνα με την Υπηρεσία Συντονισμού και Ελέγχου του τελικού σταδίου χρόνιας νεφρικής νόσου (ΥΣΕ), οι ασθενείς με νεφρική νόσο τελικού σταδίου στην Ελλάδα συνεχίζουν να αυξάνουν σε απόλυτο αριθμό. Υπάρχει ένα σημαντικό οικονομικό χάσμα από πλευράς κόστους μεταξύ των ασθενών που χρησιμοποιούν την Περιτοναϊκή Κάθαρση έναντι αυτών που χρησιμοποιούν το Τεχνητό Νεφρό, καθώς το κόστος λειτουργίας μιας Μονάδας Περιτοναϊκής Κάθαρσης είναι πολύ χαμηλότερο σε σύγκριση με εκείνη της μονάδας Τεχνητού Νεφρού. Οι ασθενείς που είναι ενταγμένοι σε Περιτοναϊκή Κάθαρση φαίνεται να είναι σε καλύτερη κατάσταση όσον αφορά την υγεία τους σε σχέση με τους ασθενείς που είναι ενταγμένοι σε Τεχνητό Νεφρό. Αυτό μπορεί να ενισχύεται από το γεγονός ότι ένα σημαντικό ποσοστό των ασθενών σε Περιτοναϊκή Κάθαρση παρέμεινε εργαζόμενο (35%) και ενεργά μέλη της κοινότητάς τους. Αντιθέτως οι ασθενείς που είναι ενταγμένοι στη μονάδα Τεχνητού Νεφρού είναι στην πλειοψηφία τους ή συνταξιούχοι ή άνεργοι με το ποσοστό συνολικά να αγγίζει το 92,8%.