Το οικοσύστημα των λιμνών Βεγορίτιδας και Πετρών
Authors: Πυρινή Χρυσούλα 
Published: August 2021

Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι η μελέτη της χλωρίδας και της βλάστησης στην περιοχή «Λίμνες Βεγορίτιδα – Πετρών» (GR 1340004) του δικτύου ΦΥΣΗ 2000. Η περιοχή έρευνας βρίσκεται στη δυτική Μακεδονία, στη φυτογεωγραφική περιοχή της βορειο-κεντρικής Ελλάδας και χαρακτηρίζεται από την παρουσία εκτεταμένων ασβεστολιθικών γρασιδιών στους λόφους γύρω από τις λίμνες, αλλά και δρυοδάσους μακεδονικής δρυός (Quercus trojana), ενός είδους με περιορισμένη γεωγραφική εξάπλωση. Για τη μελέτη της χλωρίδας συλλέχθηκαν, περίπου 2500 φυτικά δείγματα, από 15 γεωγραφικά οριζόμενες περιοχές συλλογής. Συνολικά, καταγράφηκαν στην περιοχή 615 χερσαία και 49 υδρόβια φυτικά taxa. Δύο taxa αναφέρονται για πρώτη φορά στον Ελλαδικό χώρο, πέντε taxa αναφέρονται για πρώτη φορά στο φυτογεωγραφικό διαμέρισμα της βορειο-κεντρικής Ελλάδας και τέσσερα υδρόβια taxa αποτελούν είδη σπάνια για την Ελλάδα. Η μελέτη της βλάστηση έγινε με βάση τη μέθοδο του Braun – Blanquet και μέσω της δειγματοληψίας 648 επιφανειών. Η επεξεργασία των δεδομένων βλάστησης έγινε με τη χρήση πολυμεταβλητών μεθόδων αριθμητικής ταξινόμησης και ταξιθέτησης. Στη χερσαία βλάστηση, διακρίθηκαν 4 οικολογικές ομάδες που περιλαμβάνουν 13 φυτοκοινότητες, 15 υπο-φυτοκοινότητες και 1 όψη. Η πρώτη ομάδα περιλαμβάνει ημι-νιτρόφιλες και νιτρόφιλες κοινωνίες συνανθρωπικής βλάστησης. Αναπτύσσεται στη μεταβατική ζώνη μεταξύ της φυσικής βλάστησης και των καλλιεργειών, στις ακτές περιμετρικά των δύο λιμνών και στις παρυφές των δρόμων γύρω από τους οικισμούς της περιοχής έρευνας. Η χλωριδική διαφοροποίηση της ομάδας αυτής, πιθανώς, σχετίζεται με την αυξημένη περιεκτικότητα θρεπτικών στο έδαφος και την ένταση ανθρωπογενών διαταραχών. Η δεύτερη ομάδα αντιστοιχεί σε βλάστηση που αναπτύσσεται πάνω σε ασβεστολιθικές σάρρες που έχουν προέλθει από τη μηχανική διάβρωση των υπερκείμενων λόφων ή έχουν δημιουργηθεί από τον άνθρωπο κατά την κατασκευή της σιδηροδρομικής γραμμής, αλλά και σε σημειακούς ή ευρύτερης έκτασης σταθμούς, όπου το μητρικό πέτρωμα είναι επιφανειακό. Η οικολογική διαφοροποίηση της ομάδας αυτής, πιθανά οφείλεται στο ξηρό και θερμό μικροκλίμα των σταθμών, λόγω της μειωμένης ικανότητας υδατοσυγκράτησης του υποστρώματος. Η τρίτη ομάδα περιλαμβάνει τη βλάστηση των θερμόφιλων δρυοδασών της μακεδονικής δρυός. Πρόκειται για χαμηλή δενδρώδη και θαμνώδη βλάστηση, που χαρακτηρίζεται από πλούσια χλωρίδα, λόγω της χαλαρής δομής του ανωρόφου και του πετρώδους υποστρώματος. Η χλωριδική διαφοροποίηση των θερμόφιλων δρυοδασών, πιθανώς, οφείλεται στις ευνοϊκότερες συνθήκες υγρασίας και θερμοκρασίας, λόγω της σκιάς του φυλλώματος των κυρίαρχων δενδρωδών και θαμνωδών ειδών. Η τέταρτη ομάδα αντιστοιχεί στη στεππόμορφη ασβεστολιθική βλάστηση των χαμηλών υψομέτρων. Περιλαμβάνει μονάδες βλάστησης γρασιδιών πάνω σε διαβρωμένα και μικρού βάθους εδάφη. Η διαφοροποίηση των εδαφικών συνθηκών δημιουργεί ένα πολύπλοκο μωσαϊκό κοινοτήτων ξηροφυτικών ειδών με σποραδική παρουσία θαμνωδών taxa. Η βλάστηση γρασιδιών χαρακτηρίζεται από την αυξημένη παρουσία ειδών με ηπειρωτική εξάπλωση, ενώ χλωριδικά διαφοροποιείται από τις υπόλοιπες οικολογικές ομάδες, κυρίως λόγω της έντονης ηλιακής ακτινοβολίας. Από την επεξεργασία των δειγματοληπτικών επιφανειών της υδρόβιας βλάστησης προέκυψαν 7 φυτοκοινωνίες, 3 φυτοκοινότητες και 5 υπο-φυτοκοινωνίες, η χλωριδική διαφοροποίηση των οποίων αντικατοπτρίζει τη ζωνώδη ανάπτυξη των φυτοκοινωνιών ενός υδάτινου οικοσυστήματος. Οι υφυδατικές κοινωνίες των ενώσεων Magnopotamion και Parvopotamion αναπτύσσονται σε μεγαλύτερη απόσταση από την ακτή και χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερα βάθη, οι κοινότητες που περιλαμβάνουν εφυδατικά είδη απαντώνται σε θέσεις που περιοδικά γεμίζουν με νερό και οι υπερυδατικές κοινότητες αναπτύσσονται εξωτερικότερα από την ακτογραμμή.