Tooth color alterations in orthodontically treated teeth and their clinical relevance to external tooth bleaching
Authors: Κουμπιά Ευφημία 
Published: March 2024

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Στη διεθνή βιβλιογραφία υπάρχει γενική ομοφωνία στο ότι οι άνθρωποι προτιμούν τα ελκυστικά πρόσωπα σε σχέση με τα μη ελκυστικά. Έχει αποδειχτεί ότι η ελκυστικότητα του προσώπου και η ελκυστικότητα του χαμόγελου συνδέονται έντονα μεταξύ τους. Στην κοινωνική αλληλεπίδραση, η προσοχή του ατόμου κατευθύνεται κυρίως προς τα μάτια και το στόμα του ομιλητή. Αρκετές μελέτες προσπαθούν να εξηγήσουν γιατί ένα χαμόγελο με αρμονική οδοντοφυΐα θεωρείται όμορφο. Έχει υποστηριχθεί ότι ένα αισθητικά ευχάριστο χαμόγελο εξαρτάται από στοιχεία όπως η θέση των δοντιών, το μέγεθος, το σχήμα, η απόκλιση, το χρώμα, το τόξο του χαμόγελου (smile arc), η έκθεση των ούλων, καθώς και η πλαισίωση των χειλιών. Αποτελέσματα μελετών πάνω στην αισθητική των δοντιών συγκλίνουν στο ότι το χρώμα των δοντιών είναι ένας από τους πιο σημαντικούς παράγοντες καλής στοματικής εμφάνισης. Στη βιβλιογραφία, το χρώμα των δοντιών και η ουλική έκθεση έχουν συσχετιστεί με το βαθμό ικανοποίησης όσον αφορά το χαμόγελο, ενώ τα λευκά δόντια και η οριακή ουλική έκθεση αντιστοιχούν στην αυθεντική έννοια της έκφρασης του χαμόγελου ως ένα φιλικό και μη επιθετικό μήνυμα προς τους άλλους. Πιο πρόσφατα διαπιστώθηκε ότι σχετικά μικρές αλλαγές στην φωτεινότητα του χρώματος των δοντιών επηρέασαν την αντίληψη της κοινωνικής έκφρασης (κοινωνικές, πνευματικές, ψυχολογικές και σχεσιακές ικανότητες). Μια κλινικά αντιληπτή αλλαγή στην οδοντική φωτεινότητα έχει αναγνωρισθεί ως ο παράγοντας που σχετίζεται ισχυρότερα με το στερεότυπο της οδοντικής ελκυστικότητας, επηρεάζοντας σημαντικά τα 12 αξιολογούμενα χαρακτηριστικά, αλλά κυρίως την ευτυχία, τις κοινωνικές σχέσεις και την ακαδημαϊκή απόδοση. Η επιδίωξη των ασθενών να αποκτήσουν «χολλυγουντιανό χαμόγελο» έχει οδηγήσει σε αύξηση της ζήτησης για ορθοδοντικές θεραπείες αλλά και για εξωτερική λεύκανση. Σε μια έρευνα που πραγματοποιήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής μεταξύ των μελών της Αμερικανικής Ορθοδοντικής Εταιρείας για να αξιολογήσουν τις τρέχουσες πρακτικές τους όσον αφορά τη λεύκανση των δοντιών, ένα υψηλό ποσοστό ορθοδοντικών (88,8%) είχαν ασθενείς που ζήτησαν λεύκανση των δοντιών, ενώ επίσης υψηλό ποσοστό τους (76,2%) συνέστησαν πρόσφατα διαδικασίες λεύκανσης σε ορισμένους ασθενείς. Παρόλο που υπάρχει πληθώρα πληροφοριών στη βιβλιογραφία σχετικά με τους κινδύνους και τα οφέλη είτε της ορθοδοντικής θεραπείας είτε της λεύκανσης, λίγες πληροφορίες είναι διαθέσιμες όσον αφορά το αποτέλεσμα της λεύκανσης των ορθοδοντικά θεραπευμένων δοντιών. Υπάρχουν μόνο τέσσερις in-vitro μελέτες που αναφέρονται στην επίδραση της διαδικασίας συγκόλλησης/αποκόλλησης στην αποτελεσματικότητα της λεύκανσης. Τα αποτελέσματα όσον αφορά την ανταπόκριση στη λεύκανση των μη ορθοδοντικά θεραπευμένων δοντιών είναι ασαφή ώστε να είναι δυνατόν να ληφθεί ένα μετα-ορθοδοντικό πρωτόκολλο λεύκανσης. Με την υπάρχουσα έλλειψη συμφωνίας, είναι λογικό να υποθέσουμε ότι οι τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές θα μπορούσαν να παράσχουν ασφαλείς πληροφορίες που θα αποτελούσαν τη βάση για λήψη κλινικών αποφάσεων. Επομένως, θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον να διερευνηθεί κλινικά η επίδραση της λεύκανσης στα δόντια που έχουν υποστεί ορθοδοντική θεραπεία και να συγκριθεί το δυναμικό λεύκανσης των συγκολλημένων/αποκολλημένων δοντιών έναντι των μη θεραπευμένων. ΣΚΟΠΟΣ: Σκοπός της διδακτορικής διατριβής είναι η κλινική διερεύνηση της μεταβολής του χρώματος των δοντιών που προκύπτει από την εφαρμογή της λεύκανσης σε υγιείς και ορθοδοντικά θεραπευμένους ασθενείς. Η μηδενική υπόθεση που εξετάστηκε ήταν ότι δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές στις CIE χρωματικές παραμέτρους L*, a*, b* μεταξύ ορθοδοντικά και μη-ορθοδοντικά θεραπευμένων δοντιών μετά την επίδραση λεύκανσης (p<0.05).ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙΤο μέγεθος του δείγματος για αυτή την απλή-τυφλή τυχαιοποιημένη κλινική μελέτη υπολογίστηκε σύμφωνα με τη μεθοδολογία των Brown και Prescott. Δηλαδή, κάθε δόντι θεωρήθηκε ως μονάδα με ελάχιστη σημαντική διαφορά για την ΔΕ τις 0.9 μονάδες, συντελεστή συσχέτισης μεταξύ των επαναλαμβανόμενων μετρήσεων ρ=0.5, επίπεδο σημαντικότητας α=0.05 και ισχύ της μελέτης power=0.8. Το δείγμα περιλάμβανε 72 ασθενείς, σε σύνολο 432 δόντια, σε 3 ομάδες όπου στην πρώτη και δεύτερη ομάδα περιλαμβάνονταν ασθενείς που επελέγησαν για ορθοδοντική θεραπεία από το Εργαστήριο Ορθοδοντικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Η πρώτη ομάδα περιλάμβανε 24 διαδοχικούς ασθενείς στους οποίους η αποκόλληση των αγκυλίων έγινε από την συγγραφέα της διδακτορικής διατριβής. Στη δεύτερη ομάδα, 24 άτομα, η αποκόλληση έγινε από μεταπτυχιακούς φοιτητές του Εργαστηρίου Ορθοδοντικής. Η τρίτη ομάδα περιλάμβανε 24 μη ορθοδοντικά θεραπευμένους τεταρτοετείς προπτυχιακούς φοιτητές Οδοντιατρικής που επελέγησαν μέσω απλής τυχαίας δειγματοληψίας (simple random sampling). Κάθε άνω κεντρικός τομέας, άνω πλάγιος τομέας και άνω κυνόδοντας υποβλήθηκε σε φασματοφωτομετρική ανάλυση σε μια κυκλική περιοχή που αντιστοιχεί στη κεντρική περιοχή του μέσου τριτημορίου της προστομιακής του επιφάνειας. Για τον αντικειμενικό προσδιορισμό του χρώματος των δοντιών σε κλινικό περιβάλλον, χρησιμοποιήθηκε το φασματοφωτόμετρο ανάκλασης SpectroShade™ (MHT, Zurich, Switzerland). Πραγματοποιήθηκε τυχαιοποίηση των ασθενών σε δύο ομάδες, λεύκανσης και μη λεύκανσης. Στην ομάδα της λεύκανσης εφαρμόστηκε εμπορικό σκεύασμα υπεροξειδίου του υδρογόνου 38% (Opalescence Xtra Boost 38%, Ultradent Products, South Jordan, UT, USA) σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή. Στην ομάδα της μη λεύκανσης οι ασθενείς υποβλήθηκαν σε placebo θεραπεία. Για κάθε δόντι (N=432), πραγματοποιήθηκαν 2 επαναλαμβανόμενες μετρήσεις σε 7 διαφορετικές χρονικές στιγμές (Ν=6.048 μετρήσεις), 7-14 ημέρες μετά την αφαίρεση των ορθοδοντικών αγκυλίων: 1 ημέρα πριν την εφαρμογή του παράγοντα (1d pre), 20 λεπτά πριν την τοποθέτηση του παράγοντα (20min pre), 20 λεπτά μετά την εφαρμογή του παράγοντα (20min post) και 7 (7d post), 14 (14d post), 21 (21d post) και 90 (90d post) ημέρες μετά. Οι μεταβολές του χρώματος (ΔΕ) κάθε δοντιού προσδιορίστηκαν βάσει του συστήματος CIE-Lab όπου L*, a*, b* και ΔΕ που αντιστοιχούν στις χρωματικές παραμέτρους του συστήματος. Έγινε ανάλυση ANOVA του στατιστικού δείγματος και συγκρίσεις με τη μέθοδο Bonferroni σε επίπεδο σημαντικότητας a<0.05.ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑΗ ορθοδοντική θεραπεία με ακίνητες συσκευές επηρέασε σε κάποιο βαθμό την επίδραση της λεύκανσης στις χρωματικές παραμέτρους κάποιων φυσικών δοντιών. Σε όλες τις υποομάδες όπου εφαρμόστηκε ο λευκαντικός παράγοντας, από τις συγκρίσεις μεταξύ της αρχικής και επόμενων μετρήσεων προκύπτει ότι οι αρχικές τιμές όλων των παραμέτρων χρώματος CIE διαφέρουν στατιστικώς σημαντικά από τις τιμές σχεδόν όλων των επόμενων χρονικών στιγμών. Οι τιμές ΔΕ σε όλες τις υποομάδες BLEACHING ήταν στατιστικά σημαντικά μεγαλύτερες από τις τιμές ΔΕ στις υποομάδες CONTROL. Η λεύκανση αύξησε στατιστικώς σημαντικά την τιμή L * και μείωσε τις τιμές a * και b * τόσο στα ορθοδοντικά συγκολλημένα/αποκολλημένα όσο και στα δόντια ελέγχου. Ωστόσο, για την παράμετρο a * των δοντιών 12 και 21, η λεύκανση δεν παρουσίασε στατιστικώς σημαντικές διαφορές είτε για ορθοδοντικά είτε για δόντια ελέγχου. Επιπλέον, η παράμετρος L * για τα δόντια 11 και 21 δεν εμφάνισε στατιστικά σημαντικές διαφορές στην υποομάδα BLEACHING-CONTROL σε οποιοδήποτε από τα ακόλουθα χρονικά σημεία αντίθετα με τις υποομάδες BLEACHING-DEBONDED και RETENTION. Επίσης, η παράμετρος L * για τα δόντια 12 και 22 δεν παρουσίασε στατιστικώς σημαντικές διαφορές στην υποομάδα BLEACHING-CONTROL κατα τέλος της τρίμηνης περιόδου παρατήρησης, αντίθετα με τις υποομάδες BLEACHING-DEBONDED και RETENTION, οι οποίες διατήρησαν την αρχική ανταπόκριση τους στη λεύκανση. Κατά αυτόν τον τρόπο, η μηδενική υπόθεση για τη μελέτη αυτή απορρίφθηκε εν μέρει, δεδομένου ότι η παράμετρος CIE L* παρουσίασε στατιστικά σημαντικές διαφορές σε κάποιες από τις συγκρίσεις μεταξύ των ομάδων λεύκανσης-CONTROL και των ομάδων λεύκανσης-DEBONDED και λεύκανσης-RETENTION για τα δόντια 12, 11, 21 και 22.Όσον αφορά την επίδραση των “confounders” η "ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ (μήνες)" στην ομάδα RETENTION και η "TΑΞΙΝΟΜΗΣΗ κατά ANGLE" και στις δύο ομάδες ήταν τα “confounders” που βρέθηκαν να σχετίζονται και με τις 4 παραμέτρους του χρώματος για τα 5 από τα 6 δόντια που εξετάστηκαν. To επίπεδο σημαντικότητας ορίστηκε σε a<0.05. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: H μηδενική υπόθεση για τη μελέτη αυτή εν μέρει απορρίφθηκε, δεδομένου ότι η παράμετρος CIE L* παρουσίασε στατιστικά σημαντικές διαφορές της λεύκανσης, στις συγκρίσεις μεταξύ των υποομάδων BLEACHING CONTROL-BLEACHING DEBONDED και BLEACHING CONTROL- BLEACHING RETENTION για τα δόντια 11 και 21.