Τα υποκειμενικά και αντικειμενικά όρια της συμφωνίας περί διαιτησίας
Authors: Τσερτσίδου Ραφαήλα 
Published: October 2022

Η διατριβή πραγματεύεται την προβληματική των υποκειμενικών και αντικειμενικών ορίων της διαιτητικής συμφωνίας. Στο πρώτο κεφάλαιο αναλύονται τα υποκείμενα, που καταλαμβάνονται από τη διαιτητική συμφωνία, με έμφαση στη δέσμευση από αυτή τρίτων-μη συμβαλλομένων μερών. Θεωρία και νομολογία επιστρατεύουν ποικίλες θεωρίες, οι οποίες δεν αντιμετωπίζονται ενιαία από τις έννομες τάξεις, προκειμένου να θεμελιώσουν τη δέσμευση των μη συμβαλλομένων μερών από τη συμφωνία διαιτησίας. Ωστόσο, η επέκταση της διαιτητικής συμφωνίας σε τρίτα μέρη, που δεν τη συνομολόγησαν, προϋποθέτει την αξιολόγηση και εκτίμηση όλων των περιστάσεων της υπό κρίση υπόθεσης. Ως εκ τούτου, διαπιστώνεται ότι πολλές θεωρίες περί διεύρυνσης της υποκειμενικής εμβέλειας της συμφωνίας περί διαιτησίας αντιμετωπίζονται σε μεγάλο βαθμό περιπτωσιολογικά. Οι εν λόγω θεωρίες υπόκεινται σε κριτική στο πλαίσιο της διεθνούς και ελληνικής θεωρίας και νομολογίας, καθώς γεννούν ανασφάλεια δικαίου και θέτουν εν κινδύνω την ακεραιότητα του διαιτητικού θεσμού. Τούτο, διότι τα κρατικά και τα διαιτητικά δικαστήρια δεν μπορούν να διαμορφώνουν διαφορετική δικαιοδοτική κρίση, επειδή αξιολόγησαν διαφορετικά την ίδια ιστορική και νομική βάση. Περαιτέρω, αναζητούνται λύσεις στο στάδιο της κατάρτισης της συμφωνίας διαιτησίας, που θα μπορούν να διασφαλίσουν την εκτελεστότητα των διαιτητικών αποφάσεων. Ειδικότερα, προτείνεται η συνομολόγηση μιας καθολικής διαιτητικής συμφωνίας, η οποία θα αναφέρεται σε άλλες, μελλοντικές συμβάσεις, που θα καταρτίζουν τα συμβαλλόμενα μέρη με τρίτους, και θα συμβάλλει στην πρόληψη προβλημάτων, που πηγάζουν από τη συμμετοχή μη συμβαλλομένων μερών στη διαιτησία. Επιπλέον, πρόσφορη κρίνεται η χρήση παραδοσιακών θεωριών για τη δέσμευση τρίτων από τη διαιτητική συμφωνία, καθώς συμβάλλει σε προβλεψιμότητα, ενισχύει την ασφάλεια δικαίου και θωρακίζει την εκτελεστότητα των διαιτητικών αποφάσεων. Το δεύτερο κεφάλαιο της διατριβής αφιερώνεται στα αντικειμενικά όρια της συμφωνίας διαιτησίας. Η μελέτη εστιάζει στον εντοπισμό του εύρους των διαφορών, που καταλαμβάνονται από τη διαιτητική συμφωνία, ενώ αναλύεται η προβληματική των δεκτικών υπαγωγής σε διαιτησία διαφορών. Η διατριβή πραγματεύεται ορισμένες κατηγορίες διαφορών, οι οποίες δημιουργούν ποικίλα δογματικά και πρακτικά προβλήματα σχετικά με την έγκυρη υπαγωγή τους σε διαιτησία τόσο στην ελληνική, όσο και σε άλλες έννομες τάξεις. Εντούτοις, η πρόσφατη διεθνής νομολογία καταδεικνύει την απομάκρυνση από την πάλαι ποτέ δυσπιστία απέναντι στο διαιτητικό θεσμό, η οποία εκδηλωνόταν με την εξαίρεση ευρέος κύκλου διαφορών από τη δυνατότητα υπαγωγής τους σε διαιτησία. Τα τελευταία χρόνια οι κατηγορίες διαφορών, που υπάγονται σε διαιτησία, έχουν διευρυνθεί σημαντικά, ενώ θεμελιώθηκε ο δικαστικός έλεγχος της σύγκρουσης των διαιτητικών αποφάσεων με κανόνες δημόσιας τάξης κατά το στάδιο της εκτέλεσής τους. Σε κάθε περίπτωση κρίσιμη είναι η αντιμετώπιση της δεκτικότητας υπαγωγής μιας διαφοράς σε διαιτησία, αλλά και του ζητήματος της αποδοχής ή μη των θεωριών περί επέκτασης της υποκειμενικής εμβέλειας της διαιτητικής συμφωνίας σε τρίτους, από τα κρατικά δικαστήρια της χώρας ακύρωσης και εκτέλεσης της εκδοθείσας διαιτητικής απόφασης κατά τα στάδια ακύρωσης και εκτέλεσής της αντίστοιχα. Ειδικότερα, το διαιτητικό δικαστήριο οφείλει να αναλογισθεί τον κίνδυνο ανατροπής της απόφασης, που θα εκδώσει, κατά την εκτέλεσή της και των σοβαρών επιπτώσεων στον ίδιο το διαιτητικό θεσμό.