Ο αντίκτυπος των ευρωπαϊκών εκπαιδευτικών πολιτικών στη σχολική μονάδα
Authors: Ζευγίτης Θεόδωρος 
Published: June 2024

Μία από τις ενδιαφέρουσες προκλήσεις των ευρωπαϊκών προγραμμάτων είναι οι συμπράξεις συνεργασίας. Η συνεχώς αυξανόμενη συμμετοχή σχολικών μονάδων σε συμπράξεις συνεργασίας αντικατοπτρίζει την ευρεία αποδοχή, ειδικά των προγραμμάτων κινητικότητας, από τη σχολική κοινότητα. Η παρούσα διδακτορική διατριβή αποβλέπει στο να εμπλουτίσει τη γνώση σχετικά με τον αντίκτυπο των ευρωπαϊκών προγραμμάτων κινητικότητας στη σχολική κοινότητα. Στη διατριβή εφαρμόστηκε το μοντέλο CIPP ενώ αξιοποιήθηκαν συνδυαστικά η ανάλυση τεκμηρίων, το ερωτηματολόγιο και η συνέντευξη. Ειδικότερα, την κύρια πηγή δεδομένων αποτέλεσαν οι τελικές εκθέσεις αποτίμησης της δράσης των ελληνικών σχολείων που συμμετείχαν σε σχολικές συμπράξεις Comenius το διάστημα 2008-2013, για την ανάλυση των οποίων σχεδιάστηκε και αναπτύχθηκε ειδική εφαρμογή. Συμπληρωματικά, πραγματοποιήθηκε συλλογή ερευνητικών δεδομένων με τη σχεδίαση κατάλληλα διαμορφωμένου ερωτηματολογίου και αποδέκτη τους εκπαιδευτικούς με εμπειρία συμμετοχής σε ευρωπαϊκές συμπράξεις, ενώ παράλληλα, υλοποιήθηκαν ημι-δομημένες συνεντεύξεις με στελέχη τα οποία α) είχαν κεντρικό ρόλο στη σχεδίαση των ευρωπαϊκών προγραμμάτων στο επίπεδο της σχολικής εκπαίδευσης, β) είχαν την εποπτεία και τον έλεγχο της εφαρμογής των ευρωπαϊκών προγραμμάτων στην Ελλάδα. Από την ανάλυση διαπιστώθηκε ότι οι εκπαιδευτικοί συμμετέχουν σε συμπράξεις με στόχο την αλληλεπίδραση με διαφορετικούς πολιτισμούς, την ενημέρωση για άλλα εκπαιδευτικά συστήματα και την ανταλλαγή (διδακτικών) πρακτικών με τους/τις συναδέλφους τους στο εξωτερικό. Ως προς το ρόλο της σχολικής κοινότητας στο σχεδιασμό των συμπράξεων η έρευνα έδειξε ότι οι ελληνικές σχολικές μονάδες συμμετείχαν ενεργά στην ανάδειξη του θέματος της σύμπραξης με τα μέλη του συλλόγου διδασκόντων που εκδήλωσαν ενδιαφέρον να συμμετέχουν ενεργά στην παιδαγωγική ομάδα υλοποίησης του σχεδίου. Οι παράγοντες που αναδείχθηκε ότι επηρεάζουν την υλοποίηση των ευρωπαϊκών συμπράξεων ήταν η συμμετοχή εκπαιδευτικών από διαφορετικές ειδικότητες, ο ρόλος της διοίκησης του σχολείου και ο πρωταγωνιστικός ρόλος του/της υπεύθυνου επικοινωνίας, ο/η οποίος/α τελικά αναλαμβάνει το μεγαλύτερο βάρος της εφαρμογής του σχεδίου. Συμπληρωματικά, η έρευνα ανέδειξε τις προκλήσεις που αντιμετώπισαν οι συμμετέχοντες, όπως η μη-ανταπόκριση των συναδέλφων που δεν συμμετείχαν στα ευρωπαϊκά προγράμματα, η χρονοβόρος έγκριση της μετακίνησής στο εξωτερικό από τις αρμόδιες διοικητικές υπηρεσίες, και η συνολική ανθρωποπροσπάθεια που απαιτείται για την υλοποίηση των σχεδίων. Ως προς το αποτύπωμα της υλοποίησης των ευρωπαϊκών συμπράξεων στη σχολική και την ευρύτερη κοινότητα η έρευνα αποκαλύπτει ότι το ρόλο των προγραμμάτων στη διαμόρφωση της (ενιαίας) ευρωπαϊκής ταυτότητας πολιτών οι οποίοι είναι ανοικτοί στην αλληλεπίδραση με άλλους πολιτισμούς. Επιπρόσθετα, οι εκπαιδευτικοί αναγνώρισαν τη σημασία των εμπειριών που αποκόμισαν από τη συμμετοχή τους σε ευρωπαϊκές συμπράξεις, εμπειρίες οι οποίες ενίσχυσαν την αυτοπεποίθησή τους και συνέδραμαν στην επαγγελματική τους ανέλιξη. Παράλληλα, βελτιώθηκαν και οι ήπιες δεξιότητες των συμμετεχόντων και εμπλουτίστηκε το ρεπερτόριο των διαθέσιμων εκπαιδευτικών πρακτικών, μεταφέροντας ιδέες από τα σχολεία του εξωτερικού. Σημαντική ήταν η επίδραση (της συμμετοχής των σχολικών μονάδων στα προγράμματα κινητικότητας) στο κλίμα του σχολείου, καθώς οι συμπράξεις συνέβαλλαν στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος θετικής συνεργασίας μεταξύ εκπαιδευτικών και βελτίωσης της επικοινωνίας μεταξύ εκπαιδευτικών και μαθητών. Τέλος, ο αντίκτυπος των ευρωπαϊκών συμπράξεων στην ευρύτερη κοινότητας ήταν θετικός στο βαθμό που δίνεται η ευκαιρία στα σχολεία για να συνεργαστούν με τοπικούς φορείς και στις βάσεις που τίθενται για μια πιο συχνή και αποδοτική συνεργασία του σχολείου με τις οικογένειες των μαθητών.Σχετικά με τη βιωσιμότητα των σχεδίων, η έρευνα έδειξε ότι η διάχυση των αποτελεσμάτων περιορίστηκε κυρίως στην οργάνωση ημερίδων με επίκεντρο τις σχολικές μονάδες αναφοράς και τη διάθεση των αποτελεσμάτων στην ιστοσελίδα του σχολείου, ενώ παρατηρήθηκε έλλειψη συγκεκριμένου σχεδίου για την ενσωμάτωση των αποτελεσμάτων στον κεντρικό σχεδιασμό της εφαρμοζόμενης εθνικής πολιτικής. Τελικά, από την εξέταση των αποτελεσμάτων, προκύπτει ότι η συμμετοχή σε ευρωπαϊκά προγράμματα προάγει την ευρωπαϊκή ταυτότητα των συμμετεχόντων, ενισχύει την αυτοπεποίθηση των εκπαιδευτικών, προάγει τις σχέσεις μαθητών και εκπαιδευτικών και τη συνεργασία μεταξύ των εκπαιδευτικών, ενώ η βιωσιμότητα των αποτελεσμάτων είναι περιορισμένη και χρειάζεται να επαναπροσδιοριστούν οι απαιτήσεις διάχυσης, προκειμένου να ενισχυθεί ο αντίκτυπος των συμπράξεων.