Η διαμόρφωση της κοινωνικής ζωής του παιδιού στο νηπιαγωγείο με βάση τις κοινωνικές εμπειρίες και τις αλληλοσυνδέσεις τους
Authors: Αμανάκη Ειρήνη 
Published: August 2021

Σκοπός της παρούσας έρευνας είναι η μελέτη των ποικίλων κοινωνικών εμπειριών των νηπίων και των αλληλοσυνδέσεών τους. Πιο αναλυτικά, με στόχο την κατανόηση των χαρακτηριστικών που καθιστούν το νήπιο «κοινωνικά ικανό», η έρευνα δεν περιορίζεται στη μελέτη της δημοτικότητάς του μέσα στην ομάδα των συνομηλίκων του, αλλά επιχειρεί να «χαρτογραφήσει» ολόκληρο το δίκτυο των κοινωνικών εμπειριών, τόσο σε επίπεδο δυάδας (ύπαρξη «καλύτερου φίλου», αριθμός αμοιβαίων φιλικών σχέσεων, ποιότητα της φιλίας) όσο και σε επίπεδο ομάδας (κοινωνική αποδοχή, κοινωνιομετρικό κύρος, εκφοβισμός/ θυματοποίηση). Επιπρόσθετα, μελετήθηκαν οι επιπτώσεις των επιμέρους κοινωνικών εμπειριών των νηπίων στο συναίσθημά τους για το σχολείο, το οποίο αξιολογήθηκε ως μοναξιά και κοινωνική δυσαρέσκεια. Συνολικά, μελετήθηκαν 190 νήπια (Mηλικίας = 5.21 έτη, SD = .47) (99 αγόρια και 91 κορίτσια), που φοιτούσαν σε 12 τμήματα επτά δημόσιων νηπιαγωγείων της πόλης του Ρεθύμνου. Αξιολογήθηκαν ο αριθμός των αμοιβαίων φίλων, η ύπαρξη καλύτερου φίλου, η συνολική ποιότητα της φιλίας, η κοινωνική αποδοχή και η συμμετοχή σε περιστατικά σχολικού εκφοβισμού. Τα νήπια ταξινομήθηκαν σε ομάδες ανάλογα με το κοινωνιομετρικό κύρος τους (δημοφιλή, μεσαία, παραμελημένα, απορριπτόμενα, αμφιλεγόμενα) και τη συμμετοχή σε περιστατικά θυματοποίησης/ εκφοβισμού (ούτε θύματα ούτε θύτες, θύματα,θύτες, θύματα/θύτες). Επίσης, αξιολογήθηκε το συναίσθημά τους για το σχολείο με τη χρήση του Ερωτηματολογίου Μοναξιάς και Κοινωνικής Δυσαρέσκειας των Παιδιών. Τα ευρήματα επιβεβαίωσαν σε γενικές γραμμές τις υποθέσεις. Αρχικά, διαπιστώθηκε ότι η πλειοψηφία των παιδιών νηπιακής ηλικίας διαθέτουν έναν «καλύτερο φίλο». Επίσης, είναι ικανά να διακρίνουν τις επιμέρους διαστάσεις της ποιότητας της φιλίας (συντροφικότητα, προστασία από θυματοποίηση, βοήθεια, ασφάλεια, εγγύτητα και σύγκρουση). Βρέθηκε ότι το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού λαμβάνει χώρα σεπεριβάλλοντα προσχολικής τάξης με σχετικά υψηλή συχνότητα. Τα νήπια έχουν μικρότερηπιθανότητα να αναφέρουν έμμεσες μορφές και μεγαλύτερη πιθανότητα να αναφέρουν άμεσες μορφές εκφοβισμού και θυματοποίησης (άμεσες λεκτικές και σωματικές μορφές). Διαπιστώθηκαν διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα ως προς τη συμμετοχή τους στις επιμέρους μορφές σχολικού εκφοβισμού, καθώς και ως προς τη συχνότητα των θυμάτων, των θυτών και των θυμάτων/θυτών. Βρέθηκε ότι η κοινωνική αποδοχή σχετίζεται αρνητικά με τη συμμετοχή των παιδιών, είτε ως θύματα είτε ως θύτες, σε περιστατικά σχολικού εκφοβισμού. Ομοίως, αρνητική είναι η σχέση ανάμεσα στον εκφοβισμό από τη μια πλευρά και στην ύπαρξη «καλύτερου φίλου», τον αριθμό των αμοιβαίων φίλων και την ποιότητα της φιλίας, από την άλλη. Το κοινωνιομετρικό κύρος αποτελεί σημαντικό αρνητικό προβλεπτικό δείκτη της θυματοποίησης και του εκφοβισμού. Η κοινωνική αποδοχή σχετίζεται θετικά με τον αριθμό των αμοιβαίων φίλων και με την ύπαρξη «καλύτερου φίλου». Επίσης, η κοινωνική αποδοχή σχετίζεται θετικά με τη συνολική ποιότητα της φιλίας, καθώς και τις επιμέρους διαστάσεις της συντροφικότητας, της προστασίας από θυματοποίηση, της βοήθειας, της ασφάλειας και της εγγύτητας. Αναδείχθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των νηπίων των διαφόρωνκοινωνιομετρικών ομάδων ως προς την ύπαρξη «καλύτερου φίλου», τον αριθμό των αμοιβαίων φίλων και την ποιότητα της φιλίας, ευρήματα σύμφωνα με τις αρχικές υποθέσεις. Επιβεβαιώθηκαν οι υποθέσεις για τη σχέση ανάμεσα στο κοινωνιομετρικό κύρος στην ομάδα των συνομηλίκων, από τη μια πλευρά και στην ύπαρξη «καλύτερου φίλου», τον αριθμό των αμοιβαίων φιλικών σχέσεων και την ποιότητα της φιλίας, από την άλλη. Τέλος, διαπιστώθηκε ότι οι επιμέρους κοινωνικές εμπειρίες των παιδιών σχετίζονται κατά διαφορετικό τρόπο με τη μοναξιά και την κοινωνική δυσαρέσκεια, όπως είχε υποτεθεί. Τα ευρήματα συζητούνται στα πλαίσια της διεθνούς θεωρητικής και ερευνητικήςβιβλιογραφίας για τις ποικίλες εκφάνσεις των κοινωνικών εμπειριών των παιδιών προσχολικής ηλικίας, καθώς και για τις μεταξύ τους συνδέσεις. Τέλος, διατυπώνονται προτάσεις για περαιτέρω έρευνα και για αξιοποίηση των πορισμάτων της έρευνας.