Εργαλεία, δείκτες και καινοτόμες προσεγγίσεις για τη διάγνωση της υποκειμενικής νοητικής δυσλειτουργίας σε ηλικιωμένους
Authors: Λαζάρου Ιουλιέττα 
Published: November 2021

Θέμα: Η υποκειμενική νοητική διαταραχή (ΥΝΔ) είναι μια άγνωστη κατάσταση που αποτελεί ένα προ-κλινικό στάδιο της νόσου του Alzheimer (ΝΑ) πριν από την ήπια νοητική διαταραχή (ΗΝΔ). Ωστόσο, η μελέτη αυτής με τη χρήση υψηλής ευκρίνειας ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος (ΗΕΓ) και αισθητήρων κίνησης σε όλα τα προ-κλινικά στάδια έχει μελετηθεί ελάχιστα ενώ σημαντικό πρόβλημα αποτελεί η έλλειψη σταθμισμένων νευροψυχολογικών εργαλείων στη πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας για τον έγκαιρο εντοπισμό της ΥΝΔ. Μέθοδος: Αρχικά διερευνήθηκε εκτενώς η βιβλιογραφία για εύρεση των κατάλληλων εργαλείων αυτό-αναφοράς που χρησιμοποιούνται σε Παγκόσμιο επίπεδο, των δεικτών που θα αξιολογηθούν από το ΗΕΓ και των διαθέσιμων αισθητήρων στην αγορά για την εξ’ αποστάσεως παρακολούθηση των ασθενών. Πραγματοποιήσαμε την πρώτη στάθμιση σε Ελληνικό πληθυσμό με ΥΝΔ και ΗΝΔ δύο ευρέως χρησιμοποιούμενων ερωτηματολογίων αυτό-αναφοράς (Memory Alternation Test - M@T και Subjective Cognitive Decline – Questionnaire - SCD-Q). Ενώ ακολουθώντας το προτεινόμενο από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το NHS User-Centered Design κατασκευάσαμε δυο ερωτηματολόγια για να καταγράψουμε τις τεχνολογικές απαιτήσεις για τη χρήση αισθητήρων κίνησης και εφαρμογών παράλληλα υλοποιήσαμε ένα focus group σε συνεργασία με την Alzheimer Europe για να συλλέξουμε τις προτιμήσεις και τις επιθυμίες ατόμων με νοητική διαταραχή μέσω Patient and Public Involvement μελέτης. Στη συνέχεια αφού δημιουργήσαμε τη πλατφόρμα και το σύστημα συλλογής και αναπαράστασης δεδομένων από τους αισθητήρες, εγκαταστήσαμε τους αισθητήρες fitbit charge 3 σε ασθενείς με ΥΝΔ, ΗΝΔ και υγιείς για μεγάλο χρονικό διάστημα με στόχο την καθημερινή καταγραφή φυσιολογικών δραστηριοτήτων (ύπνος, καρδιακοί παλμοί, φυσική δραστηριότητα κτλ). Επιπροσθέτως μελετήθηκαν εκτενώς καταγραφές με ΗΕΓ υψηλής ευκρίνειας HD-EEG (EGI GES 300) σε κατάσταση ηρεμίας και κατόπιν χρήσης οπτικού ερεθίσματος με σκοπό την αξιολόγηση της οπτικής προσοχής και κωδικοποίησης και άμεσης ανάκλησης πληροφορίας σχετιζόμενης με το ερέθισμα με στόχο τον υπολογισμό μετρικών δικτύου του εγκεφάλου σε συγκεκριμένες περιοχές βρεγματο-ινιακά. Αποτελέσματα: Η εκτενής βιβλιογραφική ανασκόπηση που διενεργήθηκε έδειξε ότι το δίκτυο εγκεφάλου ατόμων με ΥΝΔ παρουσιάζει διαταραχές συγκριτικά με αυτό της ΗΝΔ ωστόσο σε μικρότερο βαθμό διατηρώντας τις σφαιρικές ιδιότητες δικτύου ενώ σε τοπικό επίπεδο εντοπίζονται αλλοιώσεις. Η συλλογή απαιτήσεων και οι PPI μελέτες που πραγματοποιήθηκαν διασφάλισαν την ποιότητα της μεθοδολογίας της μελέτης μας προσφέροντας με αυτό τον τρόπο ενίσχυση της συμμετοχής των ιδίων των ασθενών στη διαμόρφωση του πρωτοκόλλου. Επίσης, η στάθμιση των δύο ερωτηματολογίων έδειξε ότι η συνολική βαθμολογία M@T ήταν στατιστικά σημαντικά διαφορετική μεταξύ υγιών και ΥΝΔ και μεταξύ υγιών και ΗΝΔ και μεταξύ ΥΝΔ και ΗΝΔ. Παράλληλα, τα δεδομένα του ΗΕΓ απέδειξαν ότι οι ασθενείς με ΥΝΔ παρουσίασαν στατιστικά σημαντικά μειωμένο συντελεστή συσταδιοποίησης και ισχύος τοπικά στη περιοχή του βρεγματικού λοβού κατά τη διάρκεια κωδικοποίησης και ανάκλησης της πληροφορίας. Πιο συγκεκριμένα, οι ασθενείς με ΥΝΔ παρουσιάζουν σημαντική διαταραχή των δικτύων του εγκεφάλου σε τοπικό επίπεδο, παρουσιάζοντας ενδιάμεσες τιμές μεταξύ της ομάδας των υγιών και των ασθενών με ΗΝΔ. Τέλος, η παρούσα εργασία αποτέλεσε την πρώτη μελέτη με αισθητήρες και ΥΝΔ που διενεργήθηκε και μας έδειξε πολύ σημαντικές παρατηρήσεις όπως ότι ο ύπνος και τα στάδια αυτού επηρεάζονται σημαντικά στην ΥΝΔ και μπορεί να προσφέρει πολύ σημαντικές κλινικές πληροφορίες. Συμπεράσματα: Τα αποτελέσματα αυτά αποδεικνύουν ότι οι υποκειμενικές ανησυχίες αποτελούν βασικό παράγοντα στην πρόοδο της ΝΑ που μπορεί να αντικατοπτρίζει δυναμικά την εξέλιξη της ΝΑ και έτσι να αντιπροσωπεύει έναν πιθανό δείκτη για την έγκαιρη διάγνωση της ΝΑ με στόχο την πρόληψη, πρόγνωση και εφαρμογή εξατομικευμένων παρεμβάσεων.