Η ένταξη κοινωνικών πτυχών στο στάδιο ανάθεσης των δημοσίων συμβάσεων στο δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στο ελληνικό δίκαιο
Authors: Σαββίδη Ευανθία 
Published: May 2024

Η διατριβή αποτελεί την πρώτη εκτενή μελέτη στην ελληνική βιβλιογραφία που εξετάζει την ανάθεση των δημοσίων συμβάσεων υπό το πρίσμα των κοινωνικών πτυχών συνολικά. Με τον όρο κοινωνικά υπεύθυνες δημόσιες συμβάσεις εγγράφονται πολλές και ετερόκλιτες έννοιες και σφαίρες δράσης από τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, τις αρχές της ίσης μεταχείρισης και της απαγόρευσης των διακρίσεων μέχρι την εφαρμογή της εργατικής και κοινωνικοασφαλιστικής νομοθεσίας, την κοινωνική ένταξη ευάλωτων κοινωνικών ομάδων και τα θετικά μέτρα για την καταπολέμηση της ανεργίας και του κοινωνικού αποκλεισμού. Εξετάζεται το κατά πόσον το δίκαιο των δημοσίων συμβάσεων καταφέρνει να βρει τη σωστή ισορροπία κοινωνικών και οικονομικών στόχων ή αν παραμένει προσκολλημένο σε μία θεώρηση των κοινωνικών πτυχών ως εξαιρέσεων στην οικονομική πρωτεύουσα στόχευση, οι οποίες πρέπει σε κάθε περίπτωση να δικαιολογούνται. Εισάγεται η προσέγγιση σύμφωνα με την οποία η σύγκρουση οικονομικού και κοινωνικού στοιχείου στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων είναι παρωχημένη και δεν εδράζεται στη γενικότερη οικονομία του ενωσιακού δικαίου στο παρόν στάδιο εξέλιξής του. Ταυτόχρονα η διατριβή εξετάζει τις προοπτικές που ανοίγει μια τέτοια προσέγγιση, τα εμπόδια και τα ενδεχόμενα αδιέξοδα. Εστιάζει καταρχάς στην αποσαφήνιση των ορισμών και εννοιών, στους ιστορικούς σταθμούς για την ένταξη κοινωνικών πτυχών στις δημόσιες συμβάσεις και σε ορισμένα καίρια ζητήματα σε επίπεδο πρωτογενούς δικαίου της ΕΕ κατά την ένταξη αυτή υπό το πρίσμα τριών κατηγοριών διατάξεων αυτού (γενικές αρχές, οικονομικές ελευθερίες, κοινωνική οικονομία της αγοράς, θεμελιώδη δικαιώματα και κοινωνική πολιτική). Εν συνεχεία ερευνάται η ένταξη κοινωνικών πτυχών στο στάδιο της ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων υπό το πρίσμα του παράγωγου δίκαιου της ΕΕ (Οδηγίες 2014/24/ΕΕ, 2014/25/ΕΕ και 2014/23/ΕΕ) και του ελληνικού δικαίου που το ενσωμάτωσε (ν. 4412/2016). Στο πλαίσιο αυτό εξετάζονται ρυθμίσεις που αφορούν τις συμβάσεις/παραχωρήσεις ανατιθέμενες κατ’ αποκλειστικότητα σε κοινωνικές επιχειρήσεις, τις τεχνικές προδιαγραφές ως ελάχιστες κοινωνικές απαιτήσεις, τους λόγους αποκλεισμού και τα κριτήρια επιλογής με κοινωνικό πρόσημο, τα κοινωνικά κριτήρια ανάθεσης, την κοινωνική κοστολόγηση του κύκλου ζωής, καθώς και τον τρόπο και τα μέσα απόδειξης των κοινωνικών χαρακτηριστικών των τεχνικών προδιαγραφών και των κριτηρίων. Περιλαμβάνει δε μία άκρως διεξοδική και εις βάθος ανάλυση της νεοεισαχθείσας οριζόντιας κοινωνικής ρήτρας (αρ. 18 παρ. 2 Οδ. 2014/24/ΕΕ) και ταυτόχρονα εξετάζει υπό μία νέα οπτική την πάγια απαίτηση σύνδεσης των όρων και κριτηρίων με το αντικείμενο της σύμβασης, και συγκεκριμένα υπό την οπτική μιας κοινωνικά υπεύθυνης δημόσιας σύμβασης. Η έρευνα δεν βασίζεται αποκλειστικά, ούτε εξαντλείται στις διατάξεις του θετού δικαίου, διεθνούς, υπερεθνικού (ιδίως ενωσιακού) ή εθνικού, αλλά λαμβάνει υπόψη την παγκόσμια συζήτηση στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία καθώς και μέσα από νομικά κείμενα μη δεσμευτικής ισχύος διεθνών και εθνικών οργανισμών και αρχών, ή ακόμα και φορέων της κοινωνίας των πολιτών.