Το σχολικό σύστημα ως προστατευτικός παράγοντας στην πρόληψη για τη χρήση ψυχοδραστικών ουσιών και εξαρτητικών συμπεριφορών
Authors: Παππά Ελευθερία 
Published: March 2024

Οι εξαρτητικές συμπεριφορές, είτε πρόκειται για εξάρτηση από ψυχοδραστικές ουσίες, είτε για συμπεριφορικές εξαρτήσεις όπως η εξάρτηση από το διαδίκτυο, έχουν έντονο αντίκτυπο στην ψυχική και σωματική υγεία των ατόμων. Η πρόληψη των εξαρτήσεων αποτελεί προτεραιότητα για την κοινωνία, και οι δεξιότητες ζωής και η ψυχική ανθεκτικότητα αναδεικνύονται ως κρίσιμοι παράγοντες στην επίτευξη αυτού του στόχου. Η ενσωμάτωση της τέχνης στα προγράμματα πρόληψης μπορεί να αποτελέσει μια αποτελεσματική στρατηγική για την προώθηση της συνολικής ευημερίας των ατόμων. To σχολικό σύστημα αποτελεί έναν ισχυρό παράγοντα στην πρόληψη για την εκδήλωση χρήσης ψυχοδραστικών ουσιών και άλλων εξαρτητικών συμπεριφορών. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η εφαρμογή καινοτόμων προγραμμάτων πρόληψης μέσα στο σχολείο, ενισχύουν το βαθμό των Δεξιοτήτων Ζωής και της Ψυχικής Ανθεκτικότητας, και αξιοποιώντας δημιουργικά εργαλεία όπως η τέχνη, μπορούν να αυξήσουν την αποτελεσματικότητά τους και την επίτευξη του τελικού στόχου της πρόληψης. Στόχο της παρούσας διατριβής αποτέλεσε ο σχεδιασμός, η εφαρμογή και η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας ενός στοχευμένου προγράμματος πρόληψης εξαρτητικών συμπεριφορών στο Δημοτικό Σχολείο, το οποίο αξιοποίησε την τέχνη ως εργαλείο ενίσχυσης της ψυχικής ανθεκτικότητας και των δεξιοτήτων ζωής των μαθητών. Επιμέρους στόχος της διατριβής ήταν η διερεύνηση των απόψεων εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης για την εφαρμογή προγραμμάτων πρόληψης μέσα στα σχολεία και την αξιοποίηση της τέχνης ως εργαλείο πρόληψης. Αξιοποιήθηκε η ποσοτική ερευνητική στρατηγική. Στην έρευνα συμμετείχαν 109 εκπαιδευτικοί και 109 μαθητές που φοιτούσαν σε Δημοτικά Σχολεία της Πάτρας και συγκεκριμένα στη Ε΄και Στ΄ τάξη. Τα ερευνητικά δεδομένα συλλέχθηκαν μέσα από τη συμπλήρωση ερωτηματολογίων. Συγκεκριμένα χορηγήθηκε ερωτηματολόγιο σε εκπαιδευτικούς για τη διερεύνηση των απόψεων τους για την εφαρμογή προγραμμάτων πρόληψης μέσα στο σχολείο. Στους μαθητές που συμμετείχαν στην εφαρμογή του προγράμματος χορηγήθηκαν τα εργαλεία CYRM (Child and Youth Resilience Measure- Κλίμακα Μέτρησης Ανθεκτικότητας Παιδιών και Νέων), SSRS-C (Social Skills Rating System [Children]- Σύστημα Μέτρησης Κοινωνικών Δεξιοτήτων [Παιδιά]) και ερωτηματολόγιο αντιλαμβανόμενης αποτελεσματικότητας του προγράμματος. Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν αρχικά πως οι εκπαιδευτικοί, αν και δηλώνουν μη επαρκώς καταρτισμένοι για ζητήματα που αφορούν στην πρόληψη των εξαρτητικών συμπεριφορών, παρόλα αυτά αναγνωρίζουν τη σημαντικότητα της εφαρμογής προγραμμάτων πρόληψης μέσα στο σχολείο. Επιπλέον, αναγνωρίζουν την αξία της αξιοποίησης της τέχνης ως ένα εργαλείο πρόληψης. Αναφορικά με την εφαρμογή του καινοτόμου προγράμματος ψυχοκοινωνικής υποστήριξης με στόχο την πρόληψη από τις εξαρτητικές συμπεριφορές, τα αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν την αύξηση του βαθμού των κοινωνικών δεξιοτήτων και της ψυχικής ανθεκτικότητας των μαθητών μετά το τέλος της εφαρμογής του προγράμματος και τη διατήρηση της αύξησης αυτού του βαθμού τρεις μήνες μετά. Το φύλο και η τάξη φοίτησης των μαθητών φαίνεται πως δε επηρεάζουν το βαθμό των κοινωνικών δεξιοτήτων καθώς και το βαθμό της ψυχικής ανθεκτικότητας των μαθητών. Η αποτελεσματικότητα του προγράμματος είναι υψηλή στους παράγοντες που αφορούν στις κοινωνικές δεξιότητες, στο ρόλο της τέχνης στην ψυχοκοινωνική υποστήριξη των μαθητών, στην ενημέρωση για εξαρτητικές συμπεριφορές και την πρόληψη, καθώς και στις νέες πληροφορίες και γνώσεις που αποκόμισαν οι μαθητές. Από τα ευρήματα της έρευνας αναδεικνύεται η ανάγκη για το σχεδιασμό συγκεκριμένης εκπαιδευτικής πολιτικής που αφορά στην πρόληψη, μέσα από την εφαρμογή καινοτόμων προγραμμάτων που χρησιμοποιούν εργαλεία όπως η τέχνη, αναγνωρίζοντας με αυτό τον τρόπο το σημαντικό ρόλο που διαδραματίζει το σχολικό περιβάλλον ως ένας προστατευτικός παράγοντας για την πρόληψη της εκδήλωσης εξαρτητικών συμπεριφορών.