ОБЗОР ОСНОВНЫХ КЛИНИКО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИХ ХАРАКТЕРИСТИК COVID-19
Authors: Э.К. Кайдар , М.А. Даулетьярова 
Published: October 2024

Актуальность: SARS-CoV-2 (Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus 2) – оболочечный одноцепочный (+) РНК-вирус. Впервые выявлен в конце 2019 г., вызывает опасное высококонтагиозное инфекционное заболевание – COVID-19. В Казахстане первый случай заражения COVID-19 был зарегистрирован 13 марта 2020 года.Обнаружение и распространение появившегося респираторного патогена сопровождается неопределенностью в отношении его ключевых эпидемиологических, клинических и вирусологических характеристик и, в частности, его способности распространяться среди населения и вирулентности (соотношение числа случаев и тяжести). Вместе с тем, на сегодняшний день ученые установили наличие множеств мутаций в транслируемых и нетранслируемых областях геномов коронавируса по всему миру. Мутация генома вируса и распространение его новых штаммов продолжается и в настоящее время. Понимание и мониторинг генетической эволюции вируса, его географических характеристик и стабильности особенно важны для борьбы с распространением болезни и особенно для разработки универсальной вакцины, охватывающей все циркулирующие штаммы. Как и в случае многих новых респираторных патогенов, основные эпидемиологические, клинические параметры вируса и динамика вспышки недостаточно изучены. Также не изучены факторы, влияющие на характер течения COVID-19 и развитие осложнений, также влияющие на снижение бремени заболевания. Цель: провести обзор исследований для получения информации по широкому спектру клинико-эпидемиологических характеристик заболевания, оценки механизма течения осложнений у пациентов с COVID-19. Стратегия поиска: поиск проводился с помощью баз данных PubMed, Scopus, ScienceDirect, Elsevier по ключевым словам: «clinical characteristics», «epidemiology of COVID-19» OR «epidemiology of coronavirus disease», «risk factors of COVID-19», «complications of COVID-19», «close contacts of COVID-19», «basic reproductive number of COVID-19». Всего было просмотрено 100 статей за 2020 и 2021 годы, из которых было отобрано 82 статьи по теме поиска. Были исключены статьи, которые рассматривали отдельно специфические вопросы патогенеза развития заболевания, лечения коронавирусной инфекции, развитие заболевания у животных, течение заболевания у беременных женщин, у медицинских работников. Результат поиска: Было проанализировано 82 статей авторов стран Средней Азии, Европы и США, где были выделены основные клинико-эпидемиологические характеристики коронавирусной инфекции. Так, время от момента контакта до проявления симптомов составляет в среднем от 2 до 7 дней. Общими клиническими признаками, которые наиболее часто встречались у зараженных стали такие симптомы, как лихорадка (не у всех), кашель, боль в горле, головная боль, усталость, миалгия и одышка. Наличие у пациентов сопутствующих заболеваний таких, как артериальная гипертензия (21,1%, 95% CI: 13,0–27,2%) и сахарный диабет (9,7%, 95% CI: 7,2–12,2%), сердечно–сосудистые заболевания (8,4%, 95% CI: 3,8-13,8%) и заболевания дыхательной системы (1,5%, 95% CI: 0,9–2,1%) повышало шанс госпитализации в отделения интенсивной терапии.

Relevance: SARS-CoV-2 (Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus 2) is a enveloped single-stranded (+) RNA virus. First identified in late 2019, it causes a dangerous, highly contagious infectious disease, COVID-19. In Kazakhstan, the first case of COVID-19 infection was registered on March 13, 2020. The detection and spread of the emerging respiratory pathogen is accompanied by uncertainty about its key epidemiological, clinical and virological characteristics and, in particular, its ability to spread in the population and virulence (ratio of incidence and severity). However, to date, scientists have established the presence of multiple mutations in translatable and non-translatable regions of the coronavirus genome worldwide. Mutation of the virus genome and the spread of new strains of the virus are still ongoing. Understanding and monitoring the genetic evolution of the virus, its geographic characteristics and stability is particularly important to control the spread of the disease and especially to develop a universal vaccine covering all circulating strains. As with many new respiratory pathogens, the basic epidemiological, clinical parameters of the virus and the dynamics of the outbreak are unknown. Factors influencing the course of COVID-19 and the development of complications, also affecting the disease burden, have also not been studied. Objective: to review studies to obtain information on a wide range of clinical and epidemiological characteristics of the disease, to assess the mechanism of the course of complications in patients with COVID-19. Search strategy: searches were conducted using PubMed, Scopus, ScienceDirect, Elsevier databases using the keywords: «clinical characteristics», «epidemiology of COVID-19» OR «epidemiology of coronavirus disease», «risk factors of COVID-19», «complications of COVID-19», «close contacts of COVID-19», «basic reproductive number of COVID-19». A total of 100 articles for the years 2020 and 2021 were reviewed, from which 82 articles on the topic of the search were selected. Articles that dealt separately with specific issues of pathogenesis of disease development, treatment of coronavirus infection, disease development in animals, course of the disease in pregnant women, medical workers were excluded. Search result: 82 articles by authors from Central Asia, Europe and the USA were analyzed, where the main clinical and epidemiological characteristics of coronavirus infection were highlighted. Thus, the time from the moment of contact to the manifestation of symptoms averaged from 2 to 7 days. Common clinical signs that were most frequently seen in the infected were such symptoms as fever (not in all cases), cough, sore throat, headache, fatigue, myalgia and dyspnea. The presence of comorbidities such as arterial hypertension (21.1%, 95% CI: 13.0-27.2%) and diabetes (9.7%, 95% CI: 7.2-12.2%), cardiovascular disease (8.4%, 95% CI: 3.8-13.8%) and respiratory disease (1.5%, 95% CI: 0.9-2.1%) increased the chance of ICU hospitalization.

Кіріспе. SARS-CoV-2 (Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus 2) - қабықшал бір тізбекті ( + ) РНҚ вирусы. Алғаш рет 2019 жылдың соңында анықталды, COVID-19 қауіпті жоғары жұқпалы жұқпалы ауруды тудырады. Қазақстанда COVID-19 жұқтырудың алғашқы жағдайы 2020 жылғы 13 наурызда тіркелді. Пайда болған респираторлық патогенді анықтау және тарату оның негізгі эпидемиологиялық, клиникалық және вирусологиялық сипаттамаларына, атап айтқанда, оның популяция арасында таралу қабілетіне және вируленттілігіне (жағдайлар мен ауырлықтың арақатынасы) қатысты белгісіздікпен бірге жүреді. Сонымен бірге, бүгінгі таңда ғалымдар бүкіл әлем бойынша коронавирустық геномдардың таратылатын және таратылмайтын аймақтарында көптеген мутациялардың болуын анықтады. Вирус геномының мутациясы және оның жаңа штамдарының таралуы қазіргі уақытта жалғасуда. Вирустың генетикалық эволюциясын, оның географиялық сипаттамалары мен тұрақтылығын түсіну және бақылау аурудың таралуына қарсы тұру үшін, әсіресе барлық айналымдағы штаммдарды қамтитын әмбебап вакцинаны жасау үшін өте маңызды. Көптеген жаңа тыныс алу қоздырғыштары сияқты, вирустың негізгі эпидемиологиялық, клиникалық параметрлері және індеттің динамикасы белгісіз. Сондай-ақ, COVID-19 ағымының сипатына және аурудың ауыртпалығын төмендетуге әсер ететін асқынулардың дамуына әсер ететін факторлар зерттелмеген. Шолудың мақсаты: аурудың клиникалық-эпидемиологиялық сипаттамаларының кең спектрі бойынша ақпарат алу үшін зерттеулерге шолу жасау, COVID-19 бар пациенттерде асқынулардың өту механизмін бағалау. Іздеу стратегиясы: іздеу «clinical characteristics», «covid-19 epidemiology» OR «coronavirus disease epidemiology of coronavirus disease», «covid-19 risk factors», «covid-19 complications», «covid-19 close contacts of COVID-19», «basic covid-19 reproductive number» түйінді сөздер арқылы PubMed, Scopus, ScienceDirect, Elsevier мәліметтер базалары арқылы жүргізілді. Барлығы 2020 және 2021 жылдардағы 100 мақала қаралды, олардың ішінен іздеу тақырыбы бойынша 82 мақала таңдалды. Аурудың патогенезі, коронавирустық инфекцияны емдеу, жануарлардағы аурудың дамуы, жүкті әйелдерде және медицина қызметкерлерінде аурудың барысы туралы нақты мәселелерді қарастыратын мақалалар алынып тасталды. Іздеу нәтижесі: Орталық Азия, Еуропа және АҚШ елдері авторларының 82 мақаласы талданды, онда коронавирустық инфекцияның негізгі клиникалық-эпидемиологиялық сипаттамалары анықталды. Сонымен, байланыс сәтінен бастап симптомдар пайда болғанға дейінгі уақыт орташа есеппен 2-ден 7 күнге дейін. Инфекция жұқтырған адамдарда жиі кездесетін жалпы клиникалық белгілер: қызба (бәрі бірдей емес), жөтел, жұлдыру, бас ауруы, шаршау, миалгия және тыныс алу сияқты белгілер болды. Пациенттерде артериялық гипертензия (21,1%, 95% CI: 13,0–27,2%) және қант диабеті (9,7%, 95% CI: 7,2–12,2%), жүрек–қан тамырлары аурулары (8,4%, 95% CI: 3,8-13,8%) және тыныс алу жүйесінің аурулары (1,5%, 95% CI: 0,9–2,1%) сияқты ілеспе аурулардың болуы қарқынды терапия бөлімшелеріне емдеуге жатқызу мүмкіндігін арттырды.