Ποσοτικές μέθοδοι στη διαχείριση εφοδιαστικών αλυσίδων υποκατάστατων προϊόντων και υπηρεσιών
Authors: Κεραμυδάς Χρήστος 
Published: September 2021

Το φαινόμενο της υποκατάστασης είναι φυσικά συνδεδεμένο με κάθε είδους διαδικασία λήψης αποφάσεων (λειτουργικό - τακτικό - στρατηγικό επίπεδο), όπου εναλλακτικές αποφάσεις/επιλογές μπορούν να ικανοποιήσουν δυνητικά την ίδια ανάγκη. Ταυτόχρονα, οι εξελίξεις στην παγκόσμια παραγωγή, διακίνηση και κατανάλωση προϊόντων και υπηρεσιών έχουν δημιουργήσει την κρίσιμη απαίτηση της περαιτέρω διερεύνησης του ρόλου του φαινομένου, σε επίπεδο ζητημάτων του πραγματικού κόσμου και ακαδημαϊκής έρευνας. Στα πλαίσια αυτά, η παρούσα διατριβή πραγματεύεται το ζήτημα της διαχείρισης εφοδιαστικών αλυσίδων υποκατάστατων προϊόντων και υπηρεσιών. Στόχοι της διατριβής είναι: (i) η ανάπτυξη καινοτόμων μαθηματικών μεθοδολογιών υποστήριξης της λήψης αποφάσεων σε εφοδιαστικές αλυσίδες με υποκατάσταση ζήτησης, (ii) η μελέτη της διαχείρισης του κινδύνου διακοπής του εφοδιασμού στα σύγχρονα ανταγωνιστικά δίκτυα εφοδιασμού με υποκατάσταση (υποκατάστατες εφοδιαστικές αλυσίδες), και (iii) η βιβλιογραφική διερεύνηση του φαινομένου της υποκατάστασης. Τα αντίστοιχα ερευνητικά ζητήματα προσεγγίζονται μέσα από την οπτική μοντελοποίησης και επίλυσης προβλημάτων της Επιχειρησιακής Έρευνας, με βασικό μαθηματικό εργαλείο την προσομοίωση. Στα πλαίσια αυτά, αρχικά πραγματοποιείται μια εκτενής κριτική επισκόπηση και ταξινόμηση της υφιστάμενης βιβλιογραφίας. Στη συνέχεια, το πρώτο από τα πέντε βασικά ερευνητικά ζητήματα που παρουσιάζονται στη διατριβή αφορά ένα κλασσικό κλάδο βιομηχανικής παραγωγής, την κατασκευή κεραμικών πλακιδίων, και ειδικότερα το ζήτημα της αξιολόγησης και επιλογής των πολιτικών διαχείρισης αποθεμάτων (υποκατάστατων κωδικών προϊόντων) ενός συγκεκριμένου έλληνα κατασκευαστή, με κριτήρια τη μεγιστοποίηση της εξυπηρέτησης των πελατών και την ελαχιστοποίηση του δεσμευμένου αποθηκευτικού χώρου. Το δεύτερο ερευνητικό ζήτημα είναι ένα ζήτημα δημόσιας υγείας και ειδικότερα αφορά τον καθορισμό του στρατηγικά διατηρούμενου αποθέματος ενός Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Φύλαξης Ομφαλικών Μοσχευμάτων, με κριτήριο την ικανοποίηση των μεταμοσχευτικών αναγκών ενός κράτους (Ελλάδα), δηλαδή την παροχή μιας επαρκούς πιθανότητας εύρεσης συμβατού δότη σε έναν ασθενή που βρίσκεται σε αναζήτηση μοσχεύματος. Το τρίτο ερευνητικό ζήτημα αφορά τις σύγχρονες αγροδιατροφικές εφοδιαστικές αλυσίδες, προσδιορίζοντας τις βέλτιστες πολιτικές παραγγελίας ενός λιανοπωλητή που στοχεύει στη μεγιστοποίηση του κέρδους του, σε ένα σύστημα προμηθειών ευπαθών προϊόντων με δύο εναλλακτικούς προμηθευτές και έκτακτες παραγγελίες, όπου λαμβάνεται υπόψη η φυσική φθορά της ποιότητας των προϊόντων με το χρόνο και οι ιδιαίτερες προτιμήσεις των καταναλωτών. Το τέταρτο ζήτημα αφορά τη διερεύνηση του χρόνου ανάκαμψης μιας εφοδιαστικής αλυσίδας μετά από τη διακοπή του εφοδιασμού της, σε μια ανταγωνιστική αγορά υποκατάστατων αλυσίδων, με κριτήριο την επαναφορά του μεριδίου αγοράς της επωνυμίας που εκπροσωπεί στα αρχικά, προ της διακοπής, επίπεδα. Τέλος, το πέμπτο ζήτημα αφορά τη διερεύνηση του κόστους ανάκαμψης μιας εφοδιαστικής αλυσίδας, εστιάζοντας στη βελτιστοποίηση του κόστους ή της δυναμικότητας απόκτησης υποκατάστατων υπηρεσιών εφοδιαστικής από μια επιχείρηση, οι οποίες χρησιμοποιούνται στην περίπτωση διακοπής του βασικού καναλιού εφοδιασμού της. Συμπερασματικά, μέσα από τη διατριβή αναδεικνύεται ο σημαντικός ρόλος του φαινόμενου της υποκατάστασης της ζήτησης προϊόντων και υπηρεσιών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και οι ιδιαίτερες διαχειριστικές απαιτήσεις που εγείρουν τα αντίστοιχα συστήματα, απαιτώντας συχνά εξειδικευμένες επιστημονικές λύσεις. Επιπλέον, διαπιστώνεται ότι η παρουσία του φαινομένου της υποκατάστασης ενισχύει τις επιπτώσεις της διακοπής του εφοδιασμού μιας αλυσίδας στην απόδοσή της, σε ένα σύγχρονο ανταγωνιστικό περιβάλλον. Τέλος, η διατριβή αναδεικνύει το σημαντικό ρόλο των μαθηματικών εργαλείων της εφαρμοσμένης επιχειρησιακής έρευνας και ιδιαιτέρως της προσομοίωσης στην αποτελεσματική μοντελοποίηση και επίλυση των προβλημάτων αυτού του είδους.