ЕГДЕ ЖАСТАҒЫ АДАМДАРДЫҢ ЭМОЦИОНАЛДЫҚ ӘЛ-АУҚАТЫ (КҮЙЗЕЛІСТЕРІ) КӨРІНІСТЕРІНІҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ҚҰБЫЛЫСТАРЫНА МӘДЕНИЕТІЛІК АСПЕКТЕГІДЕ ТЕОРИЯЛЫҚ ШОЛУ
Authors: Қонысбай Т.Е. 
Published: January 2024

В статье предоставлены основные результаты пилотажного исследования особенностей эмоционального благополучия казахстанцев пенсионного возраста, как социально- психологический феномен, вместе с тем показаны результаты сравнительного интра- культурного исследования и выводы статистического анализа, обработанные с помощью пограммы SPSS. В пилотажном исследовании приняли участие 30 испытуемых (N=30) в возрасте от 61-75 лет, проживающих в г. Алматы (женского (57%) и мужского (43%) пола; казахов (57%), русских (43%); трудовая занятость респондентов – 63%). Рассматриваюся такие значимые факторы, предположительно влияющие на ЭБ и являющиеся независимыми переменными, как возраст, национальность, занятость, хронические заболевания, горизонтальный и вертикальный индивидуализм и коллективизм (ГК, ВК, ГИ, ВИ); также в данном исследовании независимой сенситивной переменной выступает - эмоциональное благополучие (ЭБ), как интегративный фактор, состоящий из таких феноменов, как психологическое благополучие (ПБ), удовлетворенность жизнью. По результатам исследования можно утверждать, что есть корреляции между факторами занятости и хронического заболевания, национальности и культурной ориентации, а какой-либо связи между факторами ПБ и культурной ориентации или национальности не выявлены. Данное интра-культурное исследование основывается на концепции воспринимаемой культуры сообщества на основе культурной ориентации «горизонтальный/вертикальный индивидуализм - коллективизм» Г. Триандиса (1998) и применяется методика на оценку культурной ориентации В.И. Чиркова (2005). Ключевые слова: интра-культурное исследование, эмоциональное благополучие (ЭБ), психологическое благгополучие (ПБ), индекс удовлетворенности жизнью (LSI), культурная ориентация, индивидуализм, коллективизм.

Мақалада әлеуметтік-психологиялық құбылыс ретінде зейнеткерлік жастағы қазақстандықтардың эмоционалдық әл-ауқатының сипаттамаларын пилоттық зерттеудің негізгі нәтижелері, сонымен бірге салыстырмалы ішкі-мәдениетішілік зерттеу нәтижелері мен SPSS бағдарламасының көмегімен өңделген статистикалық талдаудың қорытындылары берілген. Пилоттық зерттеуге Алматы қаласында тұратын 61-75 жас аралығындағы 30 респондент (N=30) қатысты (әйелдер (57%) және ер адамдар (43%)); қазақтар (57%), орыстар (43%); респонденттердің жұмыспен қамтылуы – 63%). Біз жас, ұлт, жұмыспен қамту, созылмалы аурулар, көлденең және тік индивидуализм және коллективизм (КҰ, ТҰ, КИ, ТИ) сияқты ЭӘ-ге әсер ететін және тәуелсіз айнымалылар болып табылатын маңызды факторларды қарастырамыз; сондай-ақ осы зерттеуде тәуелсіз сезімтал айнымалы психологиялық әл-ауқат (ПӘ), өмірге қанағаттану сияқты құбылыстардан тұратын интегративті фактор ретінде эмоционалдық әл- ауқат (ЭӘ) болып табылады. Зерттеу нәтижелеріне сүйене отырып, жұмыспен қамту және созылмалы ауру, ұлт пен мәдени бағдар факторлары арасында өзара байланыс бар деп айтуға болады, бірақ еңбек гигиенасы мен мәдени бағдар немесе ұлт факторлары арасында байланыс анықталмаған. Бұл ішкі-мәдениетішілік зерттеу Г.Триандистің (1998) «көлденең/тік индивидуализм – коллективизм» мәдени бағдары тұжырымдамасына негізделген және В.И. Чирковтың қауымдық мәдени бағдарын бағалау әдістемесін қолданады (2005). Түйін сөздер: ішкі-мәдениетішілік зерттеу, эмоционалдық әл-ауқат (ЭӘ), психологиялық әл-ауқат (ПӘ), өмірге қанағаттану индексі (LSI), мәдени бағдар, индивидуализм, ұжымшылдық.

Article presents the main results of the pilot study of the peculiarities of emotional well-being of Kazakhs of retirement age, as a socio-psychological phenomenon, while showing the results of a comparative intra-cultural study and the findings of statistical analysis, processed using SPSS. The pilot study involved 30 subjects (N=30) aged 61-75 years living in Almaty (female (57%) and male (43%); Kazakhs (57%), Russians (43%); labor employment of respondents - 63%). Such significant factors, presumably influencing EB and being independent variables, as age, nationality, employment, chronic diseases, horizontal and vertical individualism and collectivism (HC, VC, GI, VI) are considered; also in this study the independent sensory variable is emotional well-being (EW) as an integrative factor consisting of such phenomena as psychological well-being (PW), life satisfaction. According to the results of the study, it can be stated that there are correlations between the factors of employment and chronic disease, nationality and cultural orientation, and no relationship between the factors of EB and cultural orientation or nationality was found. This intra-cultural study is based on the concept of perceived community culture based on the cultural orientation "horizontal/vertical individualism - collectivism" by G. Triandis (1998) and the methodology for assessing cultural orientation by V.I. Chirkov (2005) is applied. Key words: intra-cultural research, emotional well-being (EW), psychological well-being (PW), life satisfaction index (LSI), cultural orientation, individualism, collectivism.