Ανάλυση μικρομετακινήσεων στη περιοχή του νοτίου Αιγαίου πελάγους με συνδιασμό ιστορικών γεωδαιτικών, γεωφυσικών και σύγχρονων δορυφορικών μετρήσεων
Authors: Γκέγκας Αθανάσιος 
Published: August 2021

Ο προσδιορισμός των παραμορφώσεων της επιφάνειας της γης καθώς και των αλληλεπιδράσεων αυτών με σεισμικά γεγονότα μέσα από διεπιστημονικές προσεγγίσεις και με χρήση μεθόδων, τεχνικών και δεδομένων διαφόρων επιστημονικών πεδίων έχει τη δυναμική να προσφέρει στους ερευνητές μια ευρύτερη και πιο ολοκληρωμένη εικόνα για τη τεκτονική συμπεριφορά μιας περιοχής Ο κύριος σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι ο προσδιορισμός των διαχρονικών παραμορφώσεων της περιοχής μελέτης (Νότιο - Ανατολικό Αιγαίο) με χρήση ιστορικών γεωδαιτικών μετρήσεων και η διερεύνηση της συσχέτισης αυτών με την σεισμική και τεκτονική συμπεριφορά της περιοχής.Η περιοχή μελέτης μπορεί, με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής άλλα και την διαθεσιμότητα ιστορικών γεωδαιτικών στοιχείων, να κατατμηθεί περαιτέρω σε τέσσερεις μεγάλες υπό-περιοχές με ονομασία Κυκλάδες, Αιγαίο (εννοείται η περιοχή του Ανατολικού Αιγαίου), Δωδεκάνησα και Κρήτη. Τα διαθέσιμα ιστορικά γεωδαιτικά δεδομένα περιλαμβάνουν μετρήσεις τριγωνισμού από το αρχείο της ΓΥΣ, που εκτείνονται χρονικά μεταξύ των ετών 1895 και 1982 όχι όμως ενιαία για όλο το δίκτυο, αλλά ανά περιοχές και για διαφορετικές χρονικές περιόδους (συνολικά πέντε χρονικές περίοδοι ανάλυσης).Μετά την καταγραφή, την τεκμηρίωση και την επιλογή των δεδομένων που θα συμμετέχουν στην διαδικασία ανάλυσης, αυτά επεξεργάστηκαν ανά χρονική περίοδο σύμφωνα με τη μέθοδο που παρουσιάστηκε από τον Frank το 1966 (Frank, 1966).Η επιλεγμένη μέθοδος επεξεργασίας χρησιμοποίει τις διαφορές των μετρήσεων γωνιών ενός τριγώνου, για δύο χρονικές εποχές, ώστε να προσδιορίσει τις παραμέτρους ( του τανυστή παραμόρφωσης για τη περιοχή του συγκεκριμένου τρίγωνου.Για την απεικόνιση των αποτελεσμάτων χρησιμοποιήθηκαν οι κύριοι άξονες παραμόρφωσης στο κέντρο βάρους κάθε τρίγωνου και με μέγεθος που να αντιστοιχεί σε κάθε περίπτωση με την ολική διάτμηση της περιοχής σε βάθος μιας χρονικής περιόδου κατάλληλα επιλεγμένης ώστε να είναι όσο το δυνατό αναγνώσιμη η απεικόνιση.Η διαφοροποίηση και πρωτοτυπία της συγκεκριμένης διατριβής σε σχέση με άλλες μελέτες που έχουν λάβει χώρα στο παρελθόν με ανάλογες επιδιώξεις [(Βέης et al., 1992) και (Stiros, 1993)] έγκειται στο γεγονός ότι κάνει χρήση του συνόλου της διαθέσιμης πληροφορίας (γωνιομετρήσεις όλων των χρονολογιών) και παράλληλα χρησιμοποίει ως χωρική μονάδα ανάλυσης την μικρότερη δυνατή (τη περιοχή ενός τριγώνου).Μάλιστα για ορισμένες υπό-περιοχές μελέτης (Ανατολικό Αιγαίο, Δωδεκάνησα και Κρήτη) αυτό γίνεται για πρώτη φορά.Προσφέρεται έτσι η δυνατότητα να προκύψουν στοιχεία για τις παραμέτρους των τανυστών παραμόρφωσης μέσα από μια ενιαία και ομοιογενής επεξεργασία των πρωτογενών δεδομένων (γωνιομετρήσεις) με αποτέλεσμα την ολοκληρωμένη και συνεκτική ερμηνεία τους.Αναφορικά με τα αποτελέσματα της όλης διαδικασίας επεξεργασίας και ανάλυσης των μετρήσεων γωνιών των τριγωνομετρικών σταθμών πρώτης τάξης, η βασική διαπίστωση είναι ότι για το σύνολο των περιοχών (τριγώνων) οι οποίες παρουσιάζουν υψηλές τιμές ολικής διάτμησης η συμπεριφορά αυτή μπορεί να συνδεθεί είτε με τη σεισμική ιστορική συμπεριφορά των εν λόγω περιοχών είτε με τη γεωλογία τους (διευθύνσεις ρηγμάτων) σύμφωνα και με τις παρατηρήσεις του Pope (Pope, 1966).Ως δευτερεύουσες διαπιστώσεις μπορούν να αναφερθούν η συμφωνία των αποτελεσμάτων ανάλυσης με αυτά των σύγχρονων μελετών αναφορικά με τις διευθύνσεις συστολής και διαστολής στη περιοχή της Ρόδου-Καρπάθου καθώς και η σημασία της μη «αδύναμης» γεωμετρίας των τριγώνων ανάλυσης στην ερμηνεία των τανυστών και την εξαγωγή συμπερασμάτων.Οι προηγούμενες διαπιστώσεις οδηγούν αυτομάτως στο συμπέρασμα ότι οι ιστορικές γεωδαιτικές μετρήσεις είναι σε θέση, κατόπιν κατάλληλης επεξεργασίας και ανάλυσης, να παρέχουν πληροφορία για την τεκτονική συμπεριφορά της περιοχής μελέτης και τα αποτελέσματα αυτής (όπως οι παραμορφώσεις της επιφανείας).Κατά συνέπεια μπορεί να αναφερθεί ότι η προσδιοριζομένη συμπεριφορά αυτή παρουσιάζει μια διαχρονικότητα σε βάθος χρόνου (άνω των 100 ετών) και δεν θα πρέπει να θεωρείται ότι αποτελεί χαρακτηριστικό των τελευταίων δεκαετιών, κατά τις οποίες οι σύγχρονες δορυφορικές μέθοδοι έχουν επιτρέψει την πολύ καλή μοντελοποίησης και τεκμηρίωση της. Τέλος αναφορικά με την επεξεργασία και ανάλυση των διαθέσιμων ιστορικών γεωφυσικών (βαρύτητα και γεωμαγνητισμός) δεδομένων, η κύρια και μόνη διαπίστωση είναι ότι τόσο η χωρική όσο και η χρονική κατανομή τους αλλά στη περίπτωση του γεωμαγνητισμού και το είδος των διαθέσιμων στοιχείων δεν παρέχουν μια βάση για την εξαγωγή κατάλληλων συμπερασμάτων, τα οποία θα λειτουργήσουν είτε αυτόνομα είτε συμπληρωματικά προς τα αποτελέσματα που προέρχονται από την επεξεργασία και ανάλυση των γωνιομετρήσεων με απώτερο σκοπό την υποβοήθηση της τεκμηρίωσης και ερμηνείας της τεκτονικής συμπεριφοράς της περιοχής μελέτης.