Osmanlı Yönetimi ve Rum Tebaa
Authors: Ντισλή Μαρία 
Published: May 2023

Αντικείμενο της παρούσας διατριβής είναι ο προσδιορισμός της πορείας των σχέσεων μεταξύ της οθωμανικής διοίκησης και της ελληνικής κοινότητας της Θεσσαλονίκης μεταξύ 1876 - 1913. Εξετάστηκαν οι δεσμοί που είχε η κοινότητα των Ρωμιών (Ελλήνων) στη Θεσσαλονίκη, επαρχία του Οθωμανικού Κράτους, με την οθωμανική διοίκηση, οι πηγές σύνδεσης και διαφωνιών που υπήρχαν μεταξύ τους και οι δεσμοί επικοινωνίας που εξασφάλισαν τη διατήρηση της εθνικής ταυτότητας των Ρωμιών. Το γεγονός ότι η Θεσσαλονίκη ήταν ένα από τα κορυφαία πολυεθνικά εμπορικά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αποτέλεσε σημαντικό παράγοντα για την επιλογή της Θεσσαλονίκης ως κύριο αντικείμενο της παρούσας μελέτης. Για την πραγματοποίηση της διατριβής εξετάστηκαν το Ιστορικό Αρχείο της Ιεράς Μητρόπολης Θεσσαλονίκης, το Αρχείο του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα, το Αρχείο του Ελληνορθόδοξου Πατριαρχείου Κωνσταντινούπολης και το Οθωμανικό Αρχείο της Δημοκρατίας της Τουρκίας. Επιπλέον, χρησιμοποιήθηκε βιβλιογραφία από το Κέντρο Ισλαμικών Ερευνών, τη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Βοσπόρου, τη Βιβλιοθήκη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, τη Βιβλιοθήκη του Δήμου Θεσσαλονίκης και την Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Βουλής της Ελλάδος.Τον 19ο αιώνα, ενώ οι βαλκανικές κοινότητες αγωνίζονταν για ανεξαρτησία ενάντια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, οι Μεγάλες Δυνάμεις πάντα παρενέβαιναν για την εξυπηρέτηση των δικών τους συμφερόντων. Η διακήρυξη του Συντάγματος, ο Οθωμανορωσικός πόλεμος 1877-1878, η Συνθήκη του Βερολίνου το 1878, η πανσλαβική πολιτική της Ρωσίας, η ανεξαρτησία της Βουλγαρίας, ο Οθωμανοελληνικός πόλεμος του 1897, το κίνημα των Νεοτούρκων και η επανεφαρμογή του Συντάγματος το 1908 ήταν από τα σημαντικότερα γεγονότα αυτής της περιόδου.Στη διατριβή υπήρξε επικέντρωση ερευνητικού ενδιαφέροντος στην πληθυσμιακή κατάσταση της Θεσσαλονίκης, τη δολοφονία των Προξένων Γαλλίας και Γερμανίας, το Προνομιακό Ζήτημα του Πατριαρχείου, τους αγώνες για την εκπαίδευση και τις διαφορετικές πρακτικές στο σύστημα δικαιοσύνης. Το Ελληνικό Κοινοτικό Ζήτημα της Θεσσαλονίκης, που είναι ελάχιστα γνωστό στη μη ελληνική ιστοριογραφία, εδώ εξετάζεται από διάφορες πλευρές. Ως αποτέλεσμα των μεταρρυθμίσεων που εφάρμοσε το Οθωμανικό Κράτος, διασφαλίστηκε η συμμετοχή του κοινού στα θέματα που μέχρι τότε διαχειριζόταν αποκλειστικά η Εκκλησία. Αυτή η κατάσταση όπως ήταν φυσικό προκάλεσε αντιδράσεις και χώρισε τους Έλληνες της Θεσσαλονίκης στα δύο. Προβάλλοντας υποθέσεις όπως χρέη, οικονομικές διαφορές, αιτήματα απασχόλησης κ.τ.λ. και τρόπους επίλυσης παρόμοιων υποθέσεων αναπτύχθηκε μια σημαντική συζήτηση περί ζητημάτων δικαιοσύνης.Χρησιμοποιώντας τόσο οθωμανικές όσο και ελληνικές αρχειακές πηγές, η παρούσα διατριβή προσπάθησε να γεφυρώσει το χάσμα που υπάρχει μεταξύ της σχετικής τουρκικής και ελληνικής ιστοριογραφίας. Αποδεικνύεται ότι ο κύριος εχθρός των Ελλήνων αυτής της περιόδου δεν ήταν το Οθωμανικό Κράτος, αλλά ο εθνικιστικός αγώνας των Βουλγάρων. Αυτό ήταν και το σημείο προσέγγισης Μουσουλμάνων και Ελλήνων. Η ευελιξία που πρόσφερε στους Έλληνες το διοικητικό σύστημα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας τους επέτρεπε να διαχειρίζονται τις διάφορες υποθέσεις τους σε ένα ημιαυτόνομο καθεστώς. Οι μεταρρυθμίσεις που έγιναν υπό την πίεση των Μεγάλων Δυνάμεων επηρέασαν κατά καιρούς και τις σχέσεις των δύο πλευρών. Οι Έλληνες πίστευαν ότι κάθε καινοτομία που τους έφερνε στο ίδιο επίπεδο με άλλους μη μουσουλμάνους Οθωμανούς υπηκόους σήμαινε ότι ταπεινωνόταν η «primus inter pares» θέση τους μεταξύ των μη μουσουλμάνων.