MEDICAL AND SOCIAL PROBLEM OF CARDIOVASCULAR DISEASES IN KAZAKHSTAN
Authors: L.M. Pivina , Zh.T. Moldagalieva , Zh.E. Muzdubayeva , T.I. Belikhina , A.M. Markabayeva , T. Zhunussova 
Published: October 2024

Introduction. In the most developed countries cardiovascular diseases (CVD) take the highest rank in the structure of mortality, they are a major cause of disability, and the question of their prevention is medical and social problems. The aim of the study is analysis of structure, morbidity and mortality rates from cardiovascular diseases in Kazakhstan and particularly in the East Kazakhstan Region, in comparison with worldwide rates. Methods. Descriptive analysis of statistical data on demographics, mortality and morbidity rates in the Kazakhstan population using official information from statistical compilations "Health of the population of Kazakhstan and activities of public health organizations" for 2011-2013, as well as global data statistics about cardiovascular diseases using databases “PubMed”, “Cochrane library”, “Research Gate” system, and the annual reports of the WHO. Results. Mortality from CVD is 52.8% of the total mortality of the Kazakhstan population. This is mainly due to Ischemic heart disease and cerebrovascular diseases, which proportion in CVD mortality structure is 47.7% and 36.4%, respectively. In 2013 mortality rate from CVD in Kazakhstan was 256.76 per 100,000; in the East Kazakhstan Area it was one of the highest in the country - 361.44 per 100,000. In the rural areas these figures were significantly lower than in urban areas: 203.63 per 100,000; in the East Kazakhstan region - 403.7. Morbidity rate from CVD was 2463.1 per 100,000, for women these rates were 2612.5 per 100,000. Incidence rate of hypertension in Kazakhstan was 1172.5 per 100,000 (for women - 1352.3); in the East Kazakhstan region - 1084.6 per 100,000 (for women - 1548.0). The incidence of coronary heart disease was 507.4 and 519.8 per 100,000, respectively. Conclusion: CVD mortality in Kazakhstan is in 3-4 times higher than in highly developed countries, which needs in implementation the prevention programs.

Введение. В большинстве развитых стран болезни системы кровообращения (БСК) занимают наиболее высокое ранговое место в структуре смертности населения, являются основной причиной инвалидизации, а вопрос их профилактики является не только медицинской, но и социальной проблемой. Целью исследования явился анализ структуры, показателей смертности и распространенности болезней системы кровообращения среди населения Казахстана и, в частности, Восточно-Казахстанского региона, в сравнении с общемировыми показателями. Методы. Дескриптивный анализ статистических данных, характеризующих демографическую ситуацию, показатели смертности и распространенности болезней системы кровообращения с использованием официальной информации из казахстанских статистических сборников, а также мировых статистических данных с использованием поисковых баз данных “PubMed”", “Cochrane library”, системы “Research Gate”. Результаты. Смертность от БСК составляет 52,8 % в структуре общей смертности населения Казахстана. Этот показатель определяется, главным образом, двумя причинами – ИБС и цереброваскулярными заболеваниями, доля которых в структуре смертности от БСК в целом соответственно составляет 47,7% и 36,4%. В 2013 году показатель смертности от БСК в Казахстане составил 256.76 на 100,000; в Восточно-Казахстанской области (ВКО) он был одним из наиболее высоких - 361.44 на 100,000. В сельской местности он был значительно ниже, чем в городах: 203.63 на 100,000; в ВКО - 403.7. Показатель распространенности БСК был 2463.1 на 100,000, для женщин - 2612.5 на 100,000. Заболеваемость артериальной гипертонией в Казахстане в целом составила 1172.5 на 100,000 (для женщин - 1352.3); в ВКО - 1084.6 на 100,000 (для женщин - 1548.0), ИБС - 507.4 и 519.8 на 100,000 соответственно. Вывод: Показатели смертности и заболеваемости БСК в Казахстане в 3-4 раза выше, чем в развитых странах, что требует внедрения профилактических программ.

Кіріспе. Көптеген дамыған мемлекеттерде қанайналымы жүйесіаурулары (ҚЖА) тұрғындардың өлім – жітім құрылымында ең жоғары рангілік орын алуда, мүгедектіліктің негізгі себебі болып табылады, ал олардың алдын алу сұрағы тек қана медициналық емес, сонымен қатар әлеуметтік мәселе болып табылады. Қазақстан халқының арасында және атап айтқанда Шығыс Қазақстан аумағында, жалпыдүниежүзілік көрсеткіштермен салыстырғанда қанайналымы жүйесі ауруларының құрылымын, өлім –жітім көрсеткіштерін және таралуын талдау зерттеу мақсаты болып табылады. Әдістері. Қазақстандық статистикалық жинақтардан, сол сияқты “PubMed”", “Cochranelibrary”, “ResearchGate” жүйе мәліметтерінің іздестіру базаларын пайдаланумен дүниежүзілік статистикалық мәліметтерді ресми ақпараттарды қолданумен қанайналымы жүйесі ауруларының өлім – жітім және таралуы көрсеткіштерін, демографиялық жағдайды сипаттайтын статистикалық мәліметтерге дескрептивті талдау. Нәтижелері. Қазақстан халқының жалпы өлім – жітім құрылымында ҚЖА-дан өлім – жітім 52,8% құрайды. Бұл көрсеткіш басты-басты екі себептермен анықталады - ЖИА және цереброваскулярлы аурулармен, ҚЖА – дан өлім – жітім құрылымындағы оның үлесі жалпы тиісінше 47,7% және 36,4% құрайды. 2013 жылы Қазақстандағы ҚЖА – дан өлім – жітім көрсеткіші 100,000 шаққанда256.76 құрады; Шығыс Қазақстан облысында (ШҚО)ол ең жоғарғылардың бірі болды - 100,000 шаққанда361.44. Ауылдық аумақтарда ол қалаларға қарағанда көбінесе төмен: 100,000 шаққанда203.63; ШҚО - 403.7. ҚЖАтаралу көрсеткіші 100,000 шаққанда2463.1, әйелдерде - 100,000 шаққанда2612.5 болды. Қазақстанда жалпы артериалды гипертониямен аурушаңдық 100,000 шаққанда1172.5 құрады (әйелдерде - 1352.3); ШҚО - 100,000 шаққанда1084.6 (әйелдерде - 1548.0), ЖИА - 100,000 шаққандатиісінше 507.4 және 519.8. Тұжырымдар Қазақстанда, дамыған елдерге қарағанда ҚЖА өлім – жітім және аурушаңдық көрсеткіштері 3-4 ретке жоғары, ол алдын алу бағдарламаларын енгізуді талап етеді.