Μελέτη των ψυχομετρικών χαρακτηριστικών της ελληνικής έκδοσης του ερωτηματολογίου Zuckerman- Kuhlman Personality Questionnaire (ZKPQ) και της ικανότητάς του να προβλέπει την έκβαση της θεραπείας υποκατάστασης στην Ελλάδα
Authors: Βαλμά Βασιλική 
Published: September 2021

Σκοπός της παρούσας έρευνας είναι η μελέτη των ψυχομετρικών χαρακτηριστικών της Ελληνικής Έκδοσης του Ερωτηματολογίου Zuckerman-Kulhman Personality Questionnaire (ZKPQ), η μελέτη της πορείας των ασθενών Υποκατάστασης σε βάθος 4ετίας και η ταυτοποίηση των χαρακτηριστικών των ασθενών που είναι δυνατό να τους θέσουν σε μεγαλύτερο κίνδυνο πρώιμης διακοπής της θεραπείας συντήρησης με μεθαδόνη. Το ZKPQ μεταφράστηκε και χορηγήθηκε σε 1.462 ερωτώμενους (475 υγιείς, 619 ασθενείς, 177 ψυχιατρικοί ασθενείς και 191 εξαρτημένοι από οπιοειδή). Εφαρμόστηκαν επιβεβαιωτικές και διερευνητικές παραγοντικές αναλύσεις. Χρησιμοποιήθηκαν οι κλίμακες SCL-90-R και HDHQ προκειμένου να ελεγχθεί η εγκυρότητα κριτηρίου του ερωτηματολογίου. Η μελέτη της πορείας των εξαρτημένων από οπιοειδή πραγματοποιήθηκε στη Δ΄ Μονάδα Υποκατάστασης της Αθήνας και συμμετείχαν 197 ασθενείς συμπληρώνοντας τα ερωτηματολόγια που αναφέρθηκαν καθώς επίσης τις κλίμακες DSQ και MMPI- Ego Strength. Επιπλέον απάντησαν στις ερωτήσεις της συνέντευξης του EuropASI. Στην επανεκτίμηση συμμετείχαν 137 ασθενείς του αρχικού δείγματος συμπληρώνοντας την κλίμακα SCL-90-R και απαντώντας στις ερωτήσεις του EuropASI. Η στατιστική ανάλυση πραγματοποιήθηκε μέσω παραμετρικών ελέγχων των μέσων τιμών, τον έλεγχο ανεξαρτησίας κατηγορικών μεταβλητών και πολυπαραγοντικών αναλύσεων λογιστικής παλινδρόμησης.Η ανάλυση των δεδομένων της στάθμισης έδειξε ότι αναγνωρίστηκαν πέντε παράγοντες όπως στην αρχική έκδοση. Η αξιοπιστία των επαναληπτικών μετρήσεων ήταν αποδεκτή (rli’s:0.79-0.89) και η εσωτερική εγκυρότητα ήταν επαρκής για όλες τις κλίμακες με υψηλότερα για το Νευρωτισμό-Άγχος (0.87) και χαμηλότερα για την Κοινωνικότητα (0.64). Οι εξαρτημένοι από οπιοειδή επέδειξαν υψηλότερες τιμές στην Παρορμητική Αναζήτηση της Ευχαρίστησης συγκριτικά με τους υγιείς. Ο Νευρωτισμός-Άγχος (p<0.001) και η Παρορμητική Αναζήτηση της Ευχαρίστησης (p<0.001) σχετίζονταν σημαντικά με την ψυχολογική δυσφορία, η Επιθετικότητα-Εχθρότητα ήταν ο πιο ισχυρός συντελεστής συσχέτισης με την Συνολική Εχθρότητα (p<0.001), και ο Νευρωτισμός-Άγχος ήταν ο δυνατότερος παράγοντας συσχέτισης της Ενδοστρεφούς Εχθρότητας (p<0.001), στηρίζοντας περεταίρω την συγκλίνουσα εγκυρότητα του εργαλείου. Η Πολυπαραγοντική Ανάλυση Λογιστικής Παλινδρόμησης για την πρόβλεψη της Παραμονής στο Πρόγραμμα έδειξε ότι όσοι μένουν μόνοι (p=0.038), όσοι κάνουν χρήση αλκοόλ (p=0.027) και η Κοινωνικότητα του ZKPQ (p=0.035) επηρεάζουν αρνητικά την πιθανότητα παραμονής. Θετικά επηρεάζεται από την Ενεργητικότητα του ZKPQ (p=0.001), τη Στάση απέναντι στην Ηθική του MMPI (p=0.025) και τη Διαπροσωπική Ευαισθησία της SCL-90-R (p=0.022). Συνολικά το μοντέλο ερμηνεύει το 31% της μεταβλητότητας της εξαρτημένης μεταβλητής και οι μεταβλητές που μελετώνται συμβάλλουν σημαντικά στην πρόγνωσης της Παραμονής στο Πρόγραμμα (p=0.001).Τέσσερα χρόνια μετά την πρώτη εκτίμηση τα ποσοστά συγκράτησης στο Πρόγραμμα είναι υψηλά (79,2%) και υπάρχει βελτίωση σε όλα τα ψυχοπαθολογικά συμπτώματα εκτός από την Κατάθλιψη και το Φοβικό Άγχος. Επίσης, υπάρχει μείωση των ημερών χρήσης ηρωίνης (p<0.001). Μεγαλύτερη αλλαγή στη χρήση ηρωίνης παρουσιάζουν οι γυναίκες (p=0.002), οι λιγότερο μορφωμένοι (p=0.043) καθώς και όσοι παρουσιάζουν βελτίωση στο Γενικό Δείκτη ψυχοπαθολογίας της SCL-90-R (p=0.034).Τα αποτελέσματα της στάθμισης έδειξαν ότι η Ελληνική έκδοση του ZKPQ μοιράζεται παρόμοια χαρακτηριστικά με εκείνα της αρχικής έκδοσης. Τα αποτελέσματα της έρευνας ενισχύουν την ανάγκη εκτίμησης χαρακτηριστικών προσωπικότητας και στοιχείων ψυχοπαθολογίας κατά την εισαγωγή των ασθενών στα Προγράμματα Υποκατάστασης, ώστε να προλαμβάνεται τόσο ο κίνδυνος διακοπής όσο και να εξασφαλίζεται η καλή πορεία του ασθενή σε αυτό.