Η πλημμυρογένεση των λεκανών απορροής του ορεινού όγκου Χολομώντα Χαλκιδικής
Authors: Καστρίδης Αριστείδης 
Published: September 2021

Η διαχείριση των πλημμυρών αποτελεί βασικό ζήτημα σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο σε ολόκληρο τον κόσμο, επηρεάζοντας τις ανθρώπινες ζωές και δραστηριότητες. Η πλειονότητα των πλημμυρών είναι απίθανο να προβλεφθεί πλήρως, αλλά είναι εφικτό να μειωθεί η ένταση και οι κίνδυνοι που προκύπτουν από αυτές, μέσω κατάλληλων σχεδίων διαχείρισης και κατασκευής υποδομών. Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η εκτίμηση της πλημμυρικής επικινδυνότητας στην περιοχή της Βορειοανατολικής Χαλκιδικής και Νοτιοανατολικής Θεσσαλονίκης και πιο συγκεκριμένα, των χειμάρρων που αποστραγγίζουν το Όρος Χολομώντα και το Στρατονικό Όρος. Έπειτα από έρευνα και εντοπισμό των πιο ευπαθών σε πλημμύρα περιοχών, λαμβάνοντας υπόψιν τις ιστορικές πλημμύρες της περιοχής, επιλέχθηκαν 15 λεκάνες απορροής. Σημαντική συμβολή στην επιλογή είχε και το γεγονός ότι δεν είχε προηγηθεί άλλη ερευνητική προσπάθεια με σκοπό την παραγωγή χαρτών πλημμυρικής επικινδυνότητας στην περιοχή. Η δημοσίευση του Σχεδίου Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας Λεκανών Απορροής (ΣΔΚΠΛΑ) Κεντρικής Μακεδονίας δεν αφαίρεσε όγκο δουλειάς από τη διδακτορική διατριβή, αντιθέτως κατέστη ακόμη υψηλότερης σημασίας και αναγκαιότητας, διότι αφέθηκαν εκτός μελέτης ΣΔΚΠΛΑ χείμαρροι οι οποίοι διαχρονικά δημιουργούν έντονα χειμαρρικά φαινόμενα στην περιοχή. Στο παρόν έργο, πραγματοποιήθηκε αναζήτηση των διαθέσιμων βάσεων δεδομένων στις οποίες υπάρχουν καταγραφές πλημμυρικών φαινομένων και λεπτομέρειες για το ύψος των ζημιών που προκάλεσαν καθώς και τον αντίκτυπο στις τοπικές κοινωνίες, με σκοπό να εντοπισθούν τα σημεία που αντιμετωπίζουν διαχρονικά τα περισσότερα προβλήματα στην περιοχή της Χαλκιδικής. Η εκτίμηση των μέγιστων τιμών βροχόπτωσης 24ωρης διάρκειας για περιόδους επαναφοράς 50, 100 και 1000 έτη, υλοποιήθηκε με τη στατιστική ανάλυση στις μέγιστες τιμές των χρονοσειρών από τους διαθέσιμους Μετεωρολογικούς Σταθμούς της περιοχής έρευνας. Για τον επιμερισμό των μέγιστων βροχοπτώσεων 24ωρης διάρκειας χρησιμοποιήθηκε ο τύπος καταιγίδας ΙΙΙ της Soil Conservation Service (SCS). Εφαρμόστηκε το μοντέλο βροχής-απορροής SCS – CN με σκοπό τον υπολογισμό της μέγιστης παροχής των χειμάρρων της περιοχής έρευνας για περιόδους επαναφοράς 50, 100 και 1000 έτη. Για την εκτίμηση του χρόνου συγκέντρωσης (tc) χρησιμοποιήθηκε ο τύπος του Giandotti. Χρησιμοποιήθηκε το λογισμικό HEC – RAS (U.S. Army Corps of Engineers 2010), στο οποίο πραγματοποιήθηκε η υδραυλική προσομοίωση των πλημμυρών για περιόδους επαναφοράς 50, 100 και 1000 έτη. Πραγματοποιήθηκε υπολογισμός της μέγιστης παροχής, η οποία είναι δυνατόν να παροχετευθεί από διατομές σε κρίσιμα σημεία των χειμάρρων της περιοχής έρευνας. Συμπερασματικά, από την ανάλυση των δεδομένων και των αποτελεσμάτων προκύπτει ότι η ποσότητα της παραγόμενης επιφανειακής απορροής εξαρτάται κυρίως από τον κυρίαρχο χειμαρρικό πετρολογικό σχηματισμό, δευτερευόντως από τις επικρατούσες συνθήκες χρήσεων γης και ακολούθως από το ανάγλυφο (μέση κλίση) της λεκάνης απορροής, ενώ παράλληλα σημαντικό ρόλο στην ταχύτητα συγκέντρωσης της απορροής διαδραματίζει το σχήμα και το εμβαδόν της λεκάνης απορροής. Από τον υπολογισμό της μέγιστης παροχετευτικότητας των τεχνικών έργων τα οποία έχουν κατασκευαστεί εγκάρσια ή παράλληλα στις κοίτες των χειμάρρων (οχετοί, γέφυρες διαμόρφωση διατομής της κοίτης), προκύπτει ότι, τα περισσότερα τεχνικά έργα έχουν κατασκευαστεί λαμβάνοντας υπόψιν τη μέγιστη παροχή με περίοδο επαναφοράς τα 100 έτη. Στις περισσότερες περιπτώσεις πλημμυρικών φαινομένων στην περιοχή, αυτά θα είχαν αποφευχθεί αν είχαν κατασκευαστεί έργα χρησιμοποιώντας μεγαλύτερη περίοδο επαναφοράς. Η δημιουργία χαρτών πλημμυρικής επικινδυνότητας κατέδειξε ότι οι χείμαρροι, οι οποίοι διασχίζουν ή περνούν κοντά από τους οικισμούς τις περιοχής έρευνας είναι δυνητικά πολύ επικίνδυνοι και μπορούν να προκαλέσουν ή έχουν ήδη προκαλέσει σοβαρές καταστροφές. Τέλος, για κάθε χείμαρρο ο οποίος παρουσιάζει αυξημένη πλημμυρική επικινδυνότητα προτείνονται τα αναγκαία αντιπλημμυρικά και αντιδιαβρωτικά έργα, με σκοπό τη μείωση της επικινδυνότητας.