Αρχαιολογική και αρχαιομετρική ανάλυση υάλινων αντικειμένων της ύστερης αρχαιότητας από την Δυτική Πελοπόννησο
Authors: Παπαγεωργίου Μεταξία 
Published: August 2021

Στόχος της παρούσας διεπιστημονικής εργασίας ήταν αφενός η κατανόηση των μακραίωνων στυλιστικών και τεχνολογικών αναζητήσεων που οδήγησαν στην ευρύτατη χρήση του γυαλιού κατά την ρωμαϊκή περίοδο και αφετέρου η κατανόηση και η ερμηνεία της παραγωγής και της κυκλοφορίας των γυάλινων αγγείων των Πατρών από τον 1ο αι. π.Χ. μέχρι και τον 7ο αι. μ.Χ., προς ενίσχυση των ιστορικών μας γνώσεων σχετικά με μία σημαίνουσα ρωμαϊκή αποικία της Πελοποννήσου. Ύστερα από την λεπτομερή αρχαιολογική μελέτη του υλικού, ορισμένος αριθμός αγγείων αναλύθηκε με την μη καταστρεπτική τεχνική της Φασματοσκοπίας ακτίνων-Χ Φθορισμού και τα αποτελέσματα των αναλύσεων συγκρίθηκαν με ανάλογα από την Αρχαία Κόρινθο και την Αρχαία Μεσσήνη. Τελικά διαπιστώθηκε πως τα γυάλινα αντικείμενα χρησιμοποιούνταν σε ποικίλες εκφάνσεις της καθημερινής ζωής, αλλά εντοπίστηκαν και αγγεία αποκλειστικής ταφικής χρήσης. Τα πρωϊμότερα γυάλινα ρωμαϊκά αγγεία αποτελούσαν πολυτελή συμποσιακά σκεύη που σχετίζονταν με τις προτιμήσεις μιας ιταλικής αριστοκρατικής τάξης η οποία, περί τα μέσα του 1ου αι. μ.Χ., εποχή κατά την οποία το γυαλί φαίνεται ότι γίνεται προσβάσιμο στα χαμηλότερα κοινωνικά μεγαλοαστικά στρώματα, απορρίπτει αυτό το υλικό αναφορικά με τις κοινωνικές της εκδηλώσεις. Οι πρώτοι δύο αυτοκρατορικοί αιώνες χαρακτηρίζονται για την πληθώρα των εισαγωγών από τα ιταλικά εργαστήρια παραγωγής, γεγονός που αντανακλά τον εκρωμαϊσμό της πόλης. Εντοπίζονται, επίσης, επείσακτα αγγεία από την Συροπαλαιστίνη, την Κύπρο, την Μικρά Ασία και λιγότερο από την Αίγυπτο, καταδεικνύοντας την έντονη εμπορική της υπόσταση αυτήν την εποχή. Παράλληλα, κατά τον 1ο αι. μ.Χ. παρατηρούνται πειραματισμοί αναφορικά με την τεχνολογία παραγωγής των αγγείων, αλλά διαπιστώνεται ότι για ειδικές κατηγορίες πολυτελέστερων ή συγκεκριμένης χρήσης σκευών ο έλεγχος της διαδικασίας παρασκευής είναι πιο αυστηρός. Στυλιστικά παρατηρείται ανταλλαγή γνώσεων και τεχνικών μεταξύ της παραδοσιακής ανατολικής υαλουργικής παράδοσης και των νεοσύστατων ιταλικών εργαστηρίων. Η σταθεροποίηση των διαδικασιών παραγωγής και μορφοποίησης των γυάλινων αγγείων λαμβάνει χώρα περί τα τέλη του 1ου αι. μ.Χ., εποχή κατά την οποία τοποθετείται η έναρξη της λειτουργίας του τοπικού εργαστηρίου που παράγει αντικείμενα καθημερινής χρήσης. Κατά την διάρκεια του 2ου αι. μ.Χ. παρατηρείται σταδιακή αύξηση των μυροδοχείων από τις ανατολικές επαρχίες γεγονός που συνδέεται με την σταδιακή αλλαγή στα ταφικά έθιμα και τον ταυτόχρονο εξελληνισμό των Ρωμαίων. Από τον όψιμο 2ο αι. και για έναν αιώνα ο αριθμός των αγγείων μειώνεται κατακόρυφα λόγω των ταραγμένων πολιτικών και οικονομικών συνθηκών, ενώ η κυκλοφορία των γυάλινων αγγείων αναβιώνει από τον 4ο αι., όπου πλέον, λόγω των πολιτικών και θρησκευτικών αλλαγών που λαμβάνουν χώρα, επικρατούν τα αγγεία των ανανεωμένων εργαστηρίων της Ανατολικής Μεσογείου με ελάχιστες βορειοαφρικανικές εισαγωγές κατά την πρωτοβυζαντινή περίοδο. Τέλος, οι αρχαιομετρικές αναλύσεις απέδειξαν πως τρία μεγάλα ρωμαϊκά κέντρα της περιόδου, με αποδεδειγμένη λειτουργία τοπικών εργαστηρίων αρχαιολογικά, χρησιμοποιούσαν παρόμοια πρώτη ύλη για την παραγωγή των τελικών τους τέχνεργων, επιβεβαιώνοντας το μέχρι στιγμής ισχύον μοντέλο περί πρωτογενούς και δευτερογενούς επεξεργασίας της υάλου κατά την ρωμαϊκή εποχή.