Η διαχείριση των λαθών από τους νοσηλευτές στην κλινική πρακτική
Authors: Κάργα Μαρία 
Published: January 2014

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η ασφάλεια των ασθενών έχει αναγνωριστεί ως μία σημαντική παράμετρος της ποιότητας στη φροντίδας υγείας. Τα νοσηλευτικά λάθη αποτελούν έναν ποσοτικό δείκτη και η μείωση και πρόληψή τους είναι ο κύριος σκοπός των υπηρεσιών υγείας. ΣΚΟΠΟΣ: Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν να διερευνηθούν α) η συχνότητα και τα είδη των νοσηλευτικών λαθών, β) ο τρόπος διαχείρισης των λαθών από τους έλληνες νοσηλευτές και οι απόψεις τους σχετικά με τους προσδιοριστές των λαθών και γ) η στάση τους όσον αφορά στην ασφάλεια στο νοσοκομείο τους. ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: Συμμετείχαν 661 Νοσηλευτές ΠΕ, ΤΕ και βοηθοί νοσηλευτών οι οποίοι εργάζονταν σε επτά (7) νοσοκομεία Ενηλίκων και Παίδων των νομών Αχαΐας Αιτωλοακαρνανίας και Αττικής. Πρόκειται για περιγραφική μελέτη. Η συλλογή των δεδομένων έγινε με ανώνυμο ερωτηματολόγιο 28 ερωτήσεων και το Ερωτηματολόγιο για την Ασφάλεια του Sexton. Για την ανάπτυξη περιεχομένου του ερωτηματολογίου χρησιμοποιήθηκαν αντίστοιχα βιβλιογραφικά δεδομένα, ανοικτές ημιδομημένες συνεντεύξεις με νοσηλευτές και το ερωτηματολόγιο του Meurier. Ακολούθησε κριτική περιεχομένου και πιλοτική μελέτη και υπολογίστηκε η εγκυρότητα και η αξιοπιστία του ερωτηματολογίου. Για την ανάλυση των ποσοτικών και ποιοτικών δεδομένων χρησιμοποιήθηκαν περιγραφική και συμπερασματική στατιστική ανάλυση. Για τη συσχέτιση δύο ποσοτικών μεταβλητών εφαρμόστηκε ο μη παραμετρικός συντελεστής Kendall Tau ενώ για τις συγκρίσεις μεταξύ ποιοτικής και ποσοτικής μεταβλητής εφαρμόστηκε ο έλεγχος Mann-Whitney και Kruskal-Wallis. Το επίπεδο σημαντικότητας για την αποδοχή ή όχι της μηδενικής υπόθεσης που ελήφθη για όλους τους στατιστικούς ελέγχους ήταν το 5%. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: Το 78,4% του νοσηλευτικού προσωπικού ανακάλεσε στη μνήμη του ότι έχει κάνει κάποιο λάθος στην κλινική πρακτική. Τα πιο συχνά λάθη ήταν τα φαρμακευτικά (Ν=366). Οι άλλοι τύποι λαθών σχετίζονταν με το χώρο του χειρουργείου (17), το τμήμα Αιμοκάθαρσης (28) και την Αιμοδοσία (6). Πέντε λάθη σχετίζονταν με το θάνατο ασθενή. Ποσοστό 56,3% των λαθών έλαβε χώρα κατά τα τρία πρώτα χρόνια εργασίας των νοσηλευτών. Μετά το λάθος, 39,8% του νοσηλευτικού προσωπικού ενημέρωσε τον προϊστάμενο και 60,6% κάποιον ιατρό. Μόνο το 8,3% δεν ενημέρωσε κανέναν. 34,6% παρακολούθησαν τον ασθενή για την εκδήλωση πιθανού συμβάντος και 17,6% δεν προέβη σε καμία ενέργεια γιατί θεώρησε ότι το λάθος δε θα έχει συνέπειες για τον ασθενή. 89,9% συζήτησαν το λάθος με κάποιον άλλο. Συγκεκριμένα, το 44% το συζήτησε με τον αρχαιότερο ή πιο έμπειρο νοσηλευτή και 54,5% με τον προϊστάμενο και 21,9% με το/τη σύζυγό τους. Σε κανένα από τα λάθη που περιγράφηκαν δεν υπήρξαν δικαστικές διεκδικήσεις από τη μεριά των ασθενών. Ο φόρτος εργασίας, η πίεση χρόνου και οι διακοπές ήταν οι πιο συχνοί προσδιοριστές των λαθών. Οι περισσότεροι συμμετέχοντας αισθάνθηκαν άσχημα και ένοχοι για το λάθος, και έκαναν κριτική στον εαυτό τους. 59,6% θα ανέφεραν κάποιο λάθος τους επώνυμα στη διοίκηση. Τέλος, το νοσηλευτικό προσωπικό που είχε είτε συζητήσει το λάθος με τον προϊστάμενο είτε θα ανέφερε κάποιο λάθος τους είχε στατιστικά σημαντικά υψηλότερο σκορ στο ερωτηματολόγιο για τη στάση όσον αφορά στην ασφάλεια. Tο επίπεδο εκπαίδευσης του προσωπικού δεν επηρέασε στατιστικά σημαντικά τη διαχείριση των λαθών. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Τα νοσηλευτικά λάθη αποτελούν πραγματικότητα. Στην πλειονότητά τους σχετίζονται με τη χορήγηση φαρμάκων. Η πλειονότητα του νοσηλευτικού προσωπικού των ελληνικών νοσοκομείων τα αναγνωρίζει, τα αναφέρει στον προϊστάμενο και στον ιατρό και τα συζητά με συναδέλφους. Επίσης, θα τα κατέγραφε επώνυμα ή ανώνυμα. Ωστόσο, πολύ λίγες είναι οι αλλαγές που προκύπτουν στα νοσηλευτικά τμήματα μετά την εκδήλωση ενός λάθους. Αν και οι περιορισμοί της μελέτης δεν επιτρέπουν γενικεύσεις, επιπλέον μελέτες είναι απαραίτητες έτσι ώστε να αυξηθεί, επιβεβαιωθεί ή απορριφθεί η παρούσα γνώση και μελλοντικά να εφαρμοστεί το καταλληλότερο σύστημα αναφοράς λαθών στα ελληνικά νοσοκομεία για τη μείωση και πρόληψή τους.