Ανοσοϊστοχημική μελέτη της σηματοδοτικής οδού TGFβ/Smad σε καλοήθεις οδοντογενείς όγκους των γνάθων
Authors: Καραθανάση Βασιλική 
Published: January 2014

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Οι οδοντογενείς όγκοι αποτελούν μία ετερογενή ομάδα βλαβών των γνάθων με ιδιαίτερα ιστοπαθολογικά χαρακτηριστικά που μιμούνται τα στάδια της φυσιολογικής οδοντογένεσης και προέρχονται από το οδοντικό σπέρμα ή άλλους οδοντογενείς ιστούς. Το Αδαμαντινοβλάστωμα αναπαριστά αληθές νεόπλασμα, ο Ενασβεστιούμενος Κυστικός Οδοντογενής Όγκος καλόηθες κυστικό νεόπλασμα και ο Αδενωματοειδής Οδοντογενής Όγκος καλόηθες νεόπλασμα ή αμάρτωμα κατά ορισμένους συγγραφείς.Τα αίτια της πρόσκτησης ογκογόνου δυναμικού από τους οδοντογενείς ιστούς και οι μεταξύ τους επαγωγικές αλληλεπιδράσεις που συντελούν στο σχηματισμό των διάφορων τύπων όγκων δεν έχουν αποσαφηνιστεί. Σε μελέτες οδοντογενών όγκων διαπιστώνονται διαταραχές σε γονίδια και σε σηματοδοτικά μονοπάτια που εμπλέκονται στην ογκογένεση και την οδοντογένεση. Η σηματοδοτική οδός TGF-β/Smad συμβάλλει καθοριστικά στην κυτταρική ομοιόσταση μέσω ελέγχου και πολυεπίπεδης ρύθμισης μεγάλου αριθμού ποικίλων κυτταρικών λειτουργιών όπως ο πολλαπλασιασμός, η διαφοροποίηση, η απόπτωση, η μετανάστευση και η συγκόλληση. Μεταξύ άλλων, η TGF-β/Smad σηματοδοτική οδός μετέχει στον έλεγχο των διαφόρων σταδίων της οδοντογένεσης και εμπλέκεται στην αιτιοπαθογένεια ποικίλων παθολογικών διεργασιών όπως η ογκογένεση.ΣΚΟΠΟΣ: Σκοπός της παρούσης μελέτης είναι η αξιολόγηση της ανοσοϊστοχημικής έκφρασης των σηματοδοτικών μορίων TGF-β1, Smad1/5/8, Smad2/3 και Smad4, που κατέχουν κομβικές θέσεις κατά μήκος της οδού TGF-β/Smad, στο Αδαμαντινο¬βλάστωμα (ΑΜ), τον Αδενωματοειδή Οδοντογενή Όγκο (ΑΟΟ) και τον Ενασβεστιούμενο Κυστικό Οδοντογενή Όγκο (ΕΚΟΟ). Τα αποτελέσματα της μελέτης θα συμβάλουν στην κατανόηση της παθογένειας των οδοντογενών όγκων και ιδιαίτερα της ογκογόνου εξαλλαγής του οδοντογενούς επιθηλίου. ΥΛΙΚΟ & ΜΕΘΟΔΟΣ: Το υλικό της αναδρομικής αυτής μελέτης αποτέλεσαν 65 περιπτώσεις καλόηθων οδοντογενών όγκων των γνάθων: 34 περιπτώσεις αδαμαντινο¬βλαστώματος (ΑΜ), 13 περιπτώσεις ενασβεστιούμενου κυστικού οδοντογενούς όγκου (ΕΚΟΟ) και 18 περιπτώσεις αδενωματοειδούς οδοντογενούς όγκου (ΑΟΟ) που προέρχονται από τα αρχεία του εργαστηρίου Στοματολογίας της Οδοντιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και από το Division of Oral Pathology της Οδοντιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Minnesota. Στη συνέχεια οι τομές των ιστοτεμαχίων που είχαν μονιμοποιηθεί σε φορμόλη χρώσθηκαν ανοσοϊστοχημικά σε αυτόματο μηχάνημα (BOND TM Max System, Leica) και δια χειρός με αντισώματα έναντι των δεικτών Smad1/5/8, Smad2/3, Smad4 και TGF-β1.Κατόπιν, τα δείγματα εξετάστηκαν αναφορικά με την ανοσοϊστοχημική χρώση (θετικότητα, εντόπιση, βαθμός) από 2 μελετητές ανεξάρτητα Σε όλες τις περιπτώσεις η ανοσοϊστοχημική χρώση εκφράστηκε βάσει του ποσοστού των θετικών στοιχείων σε κλίμακα από το 0 μέχρι το 3. Τα αρνητικά δείγματα εντάχθηκαν στην κατηγορία 0, εκείνα που είχαν ποσοστό ανοσοχρωσμένων κυττάρων κάτω από το 20% στην κατηγορία 1, εκείνα που εμφάνισαν 20-50% θετικών κυττάρων στην κατηγορία 2 και τέλος εκείνα που είχαν >50% θετικά κύτταρα συμπεριλήφθηκαν στην κατηγορία 3. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: : Όλοι οι μοριακοί δείκτες που μελετήθηκαν βρέθηκαν σημαντικά μειωμένοι στο ΑΜ συγκριτικά με τον ΑΟΟ και τον ΕΚΟΟ. Συγκε¬κριμένα, ο ΑΟΟ και ΕΚΟΟ παρουσίασαν υψηλότερη έκφραση του Smad1/5/8 συγκριτικά με το ΑΜ (OR=11.66, p<0.001 και OR=5.34, p=0.013 αντίστοιχα) και η ανοσοέκφραση του Smad2/3 βρέθηκε πιο αυξημένη στον ΕΚΟΟ (OR=7.56, p=0.003) και στον AOΟ (OR=4.06, p=0.014) σε σύγκριση με το AM σε βαθμό στατιστικά σημαντικό. Ομοίως, η ανοσοέκφραση του Smad4 βρέθηκε σημαντικά πιο υψηλή στον AOΟ και στον ΕΚΟΟ σε σχέση με το AM (p=0.001). Επιπλέον, ο ΑΟΟ εμφάνισε κατά 5 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να εκφράσει τον TGF-β1 συγκριτικά με το ΑΜ (p=0.011).ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Τα συμπεράσματα που προκύπτουν από τη μελέτη είναι τα ακόλουθα:1)Η σηματοδοτική οδός TGF-β/Smad είναι ενεργοποιημένη στο ΑΜ, ΑΟΟ και στον ΕΚΟΟ όπως υποδεικνύεται από την ποικίλου βαθμού ανοσοέκφραση που παρατηρήθηκε στα στοιχεία του οδοντογενούς επιθηλίου των οδοντογενών όγκων που εξετάστηκαν. Πιθανά, η σηματοδοτική οδός TGF-β/ Smad μετέχει στη ρύθμιση των νεοπλασματικών διεργασιών του οδοντογενούς επιθηλίου.2)Η σημαντικά μειωμένη ανοσοέκφραση του TGF-β1 στο ΑΜ συγκριτικά με τον ΑΟΟ και τον ΕΚΟΟ θα μπορούσε να αποδοθεί στην πιο επιθετική βιολογική συμπεριφορά που εμφανίζει το ΑΜ ως αληθές νεόπλασμα, προάγοντας τον αυξημένο κυτταρικό πολλαπλασιασμό, τη διηθητικότητα και την επεκτατικότητα του όγκου. 3)Συνολικά, η μειωμένη ανοσοέκφραση του TGF-β1 και των Smad που παρατηρήθηκε στο ΑΜ συγκριτικά με τον ΑΟΟ και τον ΕΚΟΟ θα μπορούσε να αποδοθεί στο διαφορετικό βαθμό κυτταρικού πολλαπλασιαμού, διαφοροποίησης και απόπτωσης που χαρακτηρίζει τα ΑΜ.4)Η απουσία συσχέτισης μεταξύ της ανοσοέκφρασης του TGF-β1 και του Smad2/3 υποδηλώνει την ύπαρξη κάποιας διαταραχής κατά μήκος της σηματοδοτικής οδού TGF-β/Smad (είτε στο επίπεδο του TGF-β1 είτε των Smad) που μπορεί να καταλήγει στη νεοπλασματική εξαλλαγή του οδοντογενούς επιθηλίου και στην ανάπτυξη των οδοντογενών όγκων μέσω της περιορισμένης αντι-πολλαπλασιαστικής δράσης του TGF-β1.5) Ιδίως, το Smad4 φαίνεται να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην παθογένεια των οδοντογενών όγκων όπως προκύπτει από την υψηλότερη ανοσοέκφραση που παρουσίασε μεταξύ των δεικτών που μελετήθηκαν, γεγονός που πιθανά υποδηλώνει την αυξημένη μεταγραφική δραστηριότητα που εκλύεται κατά την ανάπτυξη των ΑΜ, ΑΟΟ και ΕΚΟΟ. 6)Η μειωμένη έκφραση του Smad4 στο ΑΜ συγκριτικά με τον ΑΟΟ και ΕΚΟΟ θα μπορούσε να οφείλεται στη μειωμένη ογκοκατασταλτική σηματοδότηση που εκλύεται από τον TGF-β1 κατά την ανάπτυξη του ΑΜ. Πιθανά, το Smad4 θα μπορούσε να αξιοποιηθεί ως συμπληρωματικός διαγνωστικός δείκτης διάκρισης μεταξύ οδοντογενών όγκων με υψηλό και χαμηλό νεοπλασματικό δυναμικό.7)Η υψηλότερη ανοσοέκφραση του Smad1/5/8 σε ΑΟΟ και ΕΚΟΟ συγκριτικά με τα ΑΜ θα μπορούσε να αποδοθεί στην αυξημένη σηματοδότηση που επάγεται από τις ΒΜΡ σε όγκους που εμπεριέχουν ενασβεστιωμένους οδοντι¬κούς ιστούς. Επομένως, η παρούσα μελέτη έδειξε ότι σηματοδοτική οδός TGF-β/Smad συμβάλλει καθοριστικά στην παθογένεια των καλόηθων οδοντογενών όγκων, καθώς η ποιοτική και/ή ποσοτική διαταραγμένη σηματοδότησή της σε κάποιο επίπεδο μπορεί να οδηγήσει σε νεοπλασματική εξαλλαγή του οδοντογενούς επιθηλίου. Ειδικότερα, η ποσοτική ανοσοέκφραση του Smad4 θα μπορούσε να αποτελέσει συμπληρωματικό διαγνωστικό δείκτη για το διαχωρισμό οδοντογενών όγκων με υψηλό και χαμηλό νεοπλασματικό δυναμικό.