Το σχολείο δεύτερης ευκαιρίας ως οργανισμός μάθησης
Authors: Οικονόμου Κωνσταντίνος 
Published: April 2024

Η έρευνα αυτή επιδιώκει την σε βάθος μελέτη της διαδικασίας λειτουργίας του Σχολείου Δεύτερης Ευκαιρίας (ΣΔΕ) ως οργανισμού μάθησης. Στην Εισαγωγή παρουσιάζεται και τεκμηριώνεται η κεντρική ιδέα που βρίσκεται στην αφετηρία της έρευνας, ότι η διαμόρφωση και λειτουργία των ΣΔΕ ως οργανισμών μάθησης είναι στοιχείο που βρίσκεται στον πυρήνα της εκπαιδευτικής φιλοσοφίας του θεσμού και του διοικητικού της σκέλους. Πρόκειται, επομένως, για μια άνωθεν ορισθείσα προδιαγραφή διοίκησης που δεν μπορεί να προσεγγίζεται ως μια αναδυόμενη διαδικασία, ως ένα φαινόμενο dηλαδή που μπορεί να εκδηλώνεται ή μπορεί να μην εκδηλώνεται και στη δεύτερη περίπτωση να μην έχει σημαντικές συνεπαγωγές για την ποιότητα των αποτελεσμάτων του θεσμού. Στο πλαίσιο αυτό διατυπώθηκαν 3 ερευνητικά ερωτήματα, τα οποία αναφέρονται: α) στον βαθμό επίτευξης του οργανισμού μάθησης, β) στους καθοριστές της λειτουργίας του οργανισμού μάθησης και γ) στην προοπτική της ύπαρξης και λειτουργίας οργανισμού μάθησης σε ένα ΣΔΕ. Η θεωρητική τεκμηρίωση της έρευνας περιλαμβάνει δύο τμήματα: ένα που πραγματεύεται την έννοια του οργανισμού μάθησης ως στοιχείο της γενικής διοικητικής θεωρίας, πρώτα, και της εκαιδευτικής διοικητικής θεωρίας, στη συνέχεια· και ένα που πραγματεύεται τον θεσμό του Σχολείου Δεύτερης Ευκαιρίας, αναλύοντας τη γένεση και τη φιλοσοφία του. Ο κύριος θεωρητικός πυλώνας της έρευνας, όμως, είναι η νέα σύλληψη του οργανισμού μάθησης την οποία επεξεργάστηκαν ειδικά για το πεδίο της εκπαίδευσης οι Kools & Stoll (2016).Μεθοδολογικά η έρευνα κινείται στο πλαίσιο της μικτής μελέτης περίπτωσης, η οποία έχει προταθεί ως ιδανική προσέγγιση για τη σε βάθος μελέτη περίπλοκων φαινομένων και καταστάσεων. Για τη διεξαγωγή της αξιοποιήθηκαν τρεις τεχνικές: επισκόπηση με ερωτηματολόγιο για τους εκπαιδευτικούς, ομάδες εστίασης για εκπαιδευόμενους και ατομικές συνεντεύξεις με τους διευθυντές όλων των ΣΔΕ της Θεσσαλίας, τα οποία συγκροτούν την μελετώμενη περίπτωση. Έπειτα από τη συλλογή των δεδομένων έγινε περιγραφική στατιστική επεξεργασία των ποσοτικών δεδομένων, η οποία ακολουθήθηκε από την ανάλυση περιεχομένου των ομάδων εστίασης. Στη βάση αυτή συγκροτήθηκε στη συνέχεια εργαλείο για λήψη συνεντεύξεων από τους διευθυντές, οι οποίες υποβλήθηκαν επίσης σε ανάλυση περιεχομένου. Όσον αφορά τα αποτελέσματα, αρχικώς εντοπίστηκαν ευρήματα που ερμηνεύονται ως τεκμήριο δυσλειτουργίας στην εφαρμογή του ΟΜ στη μελετώμενη περίπτωση Σχολείων Δεύτερης Ευκαιρίας. Συγκεκριμένα, ο βαθμός επίτεξης που καταγράφηκε απέχει αισθητά από την ιδεώδη, μετασχηματιστική, εκδοχή του ΟΜ η οποία είναι συμβατή με τη φιλοσοφία του ΣΔΕ. Η εικόνα αυτή προέκυψε τόσο από τους από τους εκπαιδευτικούς μέσω του ερωτηματολογίου όσο και από τα λεγόμενα των εκπαιδευομένων (=πρώτο ερώτημα). Τα αίτια/οι παράγοντες (=δεύτερο ερώτημα) του προηγούμενου ευρήματος εντοπίζονται σε μια έκταση από το μικρο- έως το μακρο-επίπεδο του θεσμού του ΣΔΕ. Η έλλειψη κινήτρων και παρώθησης, κυρίως του ωρομίσθιου προσωπικού, εντοπίζεται ως κύριο εμπόδιο της μάθησης του ΣΔΕ στο μικρο-επίπεδο. Αυτό, με τη σειρά του, ερμηνεύεται ως απόρροια της φύσης του καθεστώτος των εργασιακών σχέσεων, όπου κύριο στοιχείο είναι η ολιγόωρη και όχι καλά αμειβόμενη εργασία. Γενικά, όμως, η στελέχωση με μη μόνιμο προσωπικό θεωρείται ότι αποδυναμώνει την ιδέα της λειτουργίας του ΣΔΕ ως ΟΜ. Όμως, η ουσία του προβλήματος, όπως προκύπτει από τα αποτελέσματα της έρευνας, εντοπίζεται σε τελική ανάλυση στην διαχείριση του θεσμού από την Πολιτεία, η οποία εκπροσωπείται από 2 υπηρεσίες: από την αρμόδια για τα ΣΔΕ Γενική Γραμματεία του Υπουργείου Παιδείας και από το συναρμόδιο, κυρίως για την οικονομική διαχείριση, ΙΝΕΔΙΒΙΜ (Ινστιτούτο Νεολαίας και Διά βίου Μάθησης). Όμως, η Πολιτεία είναι ο κύριος λήπτης των αποφάσεων και, συγκεκριμένα, ο φορέας της στρεβλωμένης εφαρμογής των αρχών της διαχείρισης του ανθρώπινου δυναμικού· η στρεβλή εφαρμογή ως διαδικασία είναι «έργο» του ΙΝΕΔΙΒΙΜ, αλλά η ευθύνη αποδίδεται στη Γενική Γραμματεία. Γενικά, η Πολιτεία δείχνει να μην κατανοεί και να έχει πάψει να υπηρετεί την αλλαγή την οποία συνιστά ο ΟΜ ως φιλοσοφία διοίκησης. Στο πλαίσιο της έρευνας οι διευθυντές συγκροτούν σχέδια δράσης που μπορούν να υλοποιηθούν για την επαναφορά του «γνήσιου», μετασχηματιστικού ΟΜ. Πρόκειται για ιδέες που πρέπει να εφαρμοστούν τόσο στο επίπεδο ενός ΣΔΕ όσο και στο κεντρικό επίπεδο του θεσμού, δηλαδή στο επίπεδο του Κράτους. Κεντρική ιδέα, πάντως, είναι η ανακοπή μιας -από το Κράτος διενεργούμενης- πορείας ισομορφισμού του θεσμού προς την ελληνική τυπική εκπαίδευση. Εν ολίγοις, το ΣΔΕ αδυνατεί να λειτουργήσει ως ΟΜ, επειδή το ίδιο το Κράτος το φέρνει κοντά στη φύση του λοιπού εκπαιδευτικού συστήματος, και ιδιαίτερα της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, βαθμίδας αντίστοιχης τους ΣΔΕ, όπου ο ΟΜ είναι, προς το παρόν, άγνωστη θεωρία και πρακτική (=τρίτο ερώτημα).