КАЗАХСКИЕ ЗИМОВКИ XIX ВЕКА (ИСТОРИОГРАФИЧЕСКИЙ АСПЕКТ)
Authors: Рахимов Е.К. 
Published: September 2024

Қазіргі заманда қазақ халқының дәстүрлішаруашылығына деген қызығушылық айтарлықтай артты, бұл тәуелсіз Қазақстанның рухани дамуымен байланысты екені сөзсіз. Қазақтардың тарихы мен этнографиясына деген қызығушылық тек ғылыми мамандардың ғана емес, қалың бұқараның арасында да байқалады. Ата-бабаның тарихи-этнографиялық мұрасын объективтітүрде зерттеп бағалау және насихаттау күн тәртібінен алынып тастал-ған жоқ. Осыдан оқырманға ұсынылып тұрған мақаланың мақсаты:қазақ этнологиясында аз зерттелген мәселелесіне – ХІХ ғасырдағықазақтардың қыстаулары; олардың пайда болуы, құрылымы, қысқы тұрақты қоныстар мен тұрғын үйлердің формалары мен түрлерініңдамуы жазбаша деректер бойынша тарихнамалық шолу жасау. Бұл ретте төңкеріске дейінгі және қазіргі жазбаша зерттеулерге ғылыми талдау жасалынды. Қазақтың қыстаулары туралы негізгі мәліметтерМ. Красовский, М. Шорманов, В. Радлов, Н. Харузин, В. Шнэ, Ф. Щербина және басқа да авторлардың еңбектерінде бар екені атап өтіледі. Бұл тақырыпты дамытуға кеңестік және отандық ғалымдар:этнологтар, археологтар – В. Востров, И. Захарова, С. Жолдасбаев,С. Әжіғали, Ж. Артықбаев және т.б. өз үлесін қосқан. Дегенмен,бұл зерттеу мәселесі этнология, этноархеология және археологиятоғысуында пәнаралық әдістерді пайдалана отырып, одан әрі жан-жақты зерттеулерді қажет етеді.

В современное время интерес к традиционномухозяйству казахского народа значительно возрос, что, несомненно,связано с духовным развитием независимого Казахстана. Интерес к истории и этнографии казахов наблюдается не только среди научныхспециалистов, но и среди широкой общественности. Объективноеисследование и оценка историко-этнографического наследияпредков не сняты с повестки дня. Цель предлагаемой читателю статьи – провести историографический обзор малоизученного вопроса в казахской этнологии – зимних поселений казахов в XIX веке: их виды, структура, развитие форм и типов зимних постоянных поселенийи жилищ по письменным данным. При этом был проведен научныйанализ дореволюционных и современных письменных исследований.Отмечается, что основные сведения по казахским зимовкам содержатсяв трудах М. Красовского, М. Шорманова, В. Радлова, Н. Харузина, В. Шнэ, Ф. Щербины и других авторов. Значительныйвклад в разработку данной темы внесли советские и отечественныеученые: этнологи, археологи – В. Востров, И. Захарова, С. Жолдасбаев,С. Ажигали, Ж. Артыкбаев и другие. Тем не менее данная исследовательская проблема требует дальнейшего комплексногоисследования междисциплинарными методами на стыке этнологии,этноархеологии и археологии.

In modern times, interest in the traditional economy of the Kazakh people has increased significantly, which is undoubtedly associated with the spiritual development of independent Kazakhstan. Interest in the history and ethnography of the Kazakhs is observed not only among scientific specialists,but also among the general public. An objective study and assessment of the historical and ethnographic heritage of ancestors has not been removed from the agenda. The purpose of the article is the historiographical review of a little-studied issue in Kazakh ethnology - winter settlements of Kazakhs in the 19th century: their types, structure, development of forms and types of winter permanent settlements and dwellings according to written data. At the same time, a scientific analysis of pre-revolutionary and modern written research was carried out. It is noted that the main information on Kazakh wintering is contained in the works of M.Krasovsky, M.Shormanov, V.Radlov,N.Kharuzin, V. Shne, F.Shcherbina and other authors. A significant contributionto the development of this topic was made by Soviet and domestic scientists: ethnologists, archaeologists - V.Vostrov, I.Zakharova, S.Zholdasbaev, S.Azhigali,Zh.Artykbaev and others. However, this research problem requires further comprehensive research using interdisciplinary methods at the intersection of ethnology, ethnoarchaeology and archaeology.