Yfirrétturinn á Íslandi 1563-1800: Kynning útgáfuverkefnis
Authors: Róbertsson Gísli Baldur , Guðmundsdóttir Jóhanna Þ. 
Published: February 2024

Yfirrétturinn á Íslandi starfaði á árunum 1563–1800 og var æðsta dómstig innanlands sem voru þrjú: hérað, Alþingi og Yfirréttur. Upphaflega var hægt að áfrýja dómum Yfirréttar til konungs og ríkisráðs en eftir stofnun hæstaréttar Danmerkur árið 1661 skyldi áfrýja dómum þangað. Yfirrétturinn var haldinn á Þingvöllum samhliða Alþingi en ekki samtímis vegna fjölda dómsmanna sem voru 24 til að byrja með en var fækkað markvisst á átjándu öld niður í sex. Skjalasafn Yfirréttar er illa varðveitt þrátt fyrir að lénsmenn og amtmenn hafi haft fastan embættisbústað á Bessastöðum og áttu að bera ábyrgð á skjölunum. Yfirréttarskrifari bar eftir 1771 ábyrgð á færslu dómabókarinnar og varðveislu skjalanna. Aðeins tvær dómabækur Yfirréttarins eru hins vegar varðveittar og spanna tímabilið 1708–1715 og 1780–1800. Dómsskjöl réttarins hafa aðeins varðveist frá árunum 1790–1800. Aðeins tveir menn gegndu embætti yfirréttarskrifara á tímabilinu og sá síðari varð dómsmálaritari við Landsyfirrétt sem var stofnaður 1801. Hann sá um prentun yfirréttardóma áranna 1749–1796 um aldamótin 1800 en að því loknu hafa frumrit áranna 1749–1779 glatast og eru prentuðu dómarnir því ígildi frumrits þessara ára. Þetta veldur ritstjórum nokkrum vanda við útgáfu dóma Yfirréttarins því leita þarf að dómum og málsskjölum annars staðar innan stjórnkerfisins. Í greininni er saga Yfirréttarins rakin, illa varðveittu skjalasafni hans lýst og greint frá vandanum við útgáfu dóma réttarins af þeim sökum. Loks er tekið saman yfirlit yfir útgáfu réttarfarsheimilda á Íslandi, hverju er lokið, hverju er unnið að og hvað þyrfti að ráðast í.

Réttarsaga. Réttarfarsheimildir. Yfirrétturinn. Skjalasöfn. Heimildaútgáfur.

THE HIGH COURT IN ICELAND 1563‒1800: EDITION IN PROGRESS
Gísli Baldur Róbertsson, archivist at the National Archives of Iceland, and Jóhanna Þ. Guðmundsdóttir, project manager of publication at the National Archives of Iceland

Abstract:

The Icelandic High Court (Yfirrétturinn) operated in 1563‒1800 and served as the highest level of the country’s three-level judiciary ― the lower levels were the District Courts and the courts of Alþingi, the general assembly. Originally, the court’s judgments could be appealed to the king of Denmark and the state council but after the establishment of the Danish Supreme Court in 1661, its judgments were to be appealed to the Supreme Court. The High Court was held alongside Alþingi at Þingvellir each summer yet not concurrently because of the size of its panel of judges. Initially, the panel was twenty-four men, but its size was reduced to just six men over the eighteenth century. The archive of the High Court is poorly preserved despite the king’s representatives residing in the country at Bessastaðir and being charged with the responsibility for its documents. Since 1771, a court notary (skrifari) was responsible for entering the court’s judgments into its ‘book of rulings’ (dómabók) and taking care of its documents. Only two books of rulings are preserved, spanning 1708‒1715 and 1780‒1800. Court documents are only preserved for the latter period. Only two men served as court notaries during this period and the latter of them became court notary for the National High Court (Landsyfirréttur) upon its establishment in 1801. In 1800, he oversaw the printed publication of the judgments of the High Court for the years 1749‒1796. Thereafter, the original documents were lost, and the printed editions thus remain as their substitutes. All this causes modern editors great challenges and obliges them to search for the court’s rulings and documents elsewhere within the administrative and judicial bureaucracy. This article gives a brief overview of the court’s history, describes its poorly preserved archive, and outlines some of the problems facing the editors of its rulings and documents. The article also gives a summary of completed editions of court documents, editions currently in progress, and points out opportunities for further editorial work.

Legal history. Legal-historical sources. The Icelandic High Court. Archives. Editions.