Institutional, economic and cultural factors affecting the decision of having a child in European countries
Authors: Δάντης Χαράλαμπος 
Published: January 2024

Προκειμένου να απαντηθούν τα ερευνητικά ερωτήματα της παρούσας διδακτορικής διατριβής, συντάχθηκαν τρία κεφάλαια. Το πρώτο είναι αφιερωμένο στη συσχέτιση μεταξύ της οικονομικής αβεβαιότητας και της μετάβασης στην πρώτη γέννηση στην Ελλάδα. Το δεύτερο κεφάλαιο προσπαθεί να διερευνήσει εάν η θρησκευτική πρακτική συσχετίζεται με τις προθέσεις γονιμότητας σε έντεκα ευρωπαϊκές χώρες (Βουλγαρία, Ρωσία, Γεωργία, Γερμανία, Ρουμανία, Αυστρία, Λιθουανία, Πολωνία, Τσεχία και Σουηδία). Τέλος, το τρίτο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στη σχέση μεταξύ των κοινωνικοοικονομικών χαρακτηριστικών του ζευγαριού και της χρήσης της γονικής άδειας από τον πατέρα στη Γερμανία. Στο δεύτερο κεφάλαιο, απαντώ στα ερευνητικά ερωτήματα σχετικά με την επίδραση της οικονομικής αβεβαιότητας των ζευγαριών στη γονιμότητά τους στην Ελλάδα και πώς η Μεγάλη Ύφεση του 2008 επηρέασε τη γονιμότητα των ζευγαριών στην ίδια χώρα. Σε αυτό το κεφάλαιο, η βάση δεδομένων που χρησιμοποιείται είναι το EU-SILC (European Union Statistics on Income and Living Conditions), και πιο συγκεκριμένα τα κύματα από το 2005 έως το 2013, προκειμένου να καλύψει την περίοδο πριν από την οικονομική κρίση του 2008 και την περίοδο της κρίσης . Τα αποτελέσματα δείχνουν μια διπλή πορεία προς την πρώτη γέννηση ως ελληνική ιδιαιτερότητα. Πρώτον, τα ζευγάρια όπου και οι δύο σύντροφοι έχουν υψηλό εισόδημα έχουν περισσότερες πιθανότητες να κάνουν πρώτο παιδί, ενώ τα ζευγάρια όπου και οι δύο σύντροφοι έχουν συμβόλαιο αορίστου χρόνου είναι επίσης πιο πιθανό να κάνουν πρώτο παιδί. Δεύτερον, η υψηλή εκπαιδευτική ομογαμία και η υπογαμία συνδέονται θετικά με την πρώτη γέννηση. Αυτό το αποτέλεσμα θα μπορούσε να υποδηλώνει ένα πλεονέκτημα για τις μορφωμένες γυναίκες στη διαπραγματευτική συμμετοχή των συζύγων στην οικογενειακή εργασία ή/και στην ανάθεση της οικογενειακής εργασίας σε εξωτερικούς συνεργάτες. Τέλος, κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης του 2008, όλα τα είδη οικιακής οργάνωσης - ακόμη και τα ζευγάρια όπου και οι δύο σύντροφοι εργάζονται με μόνιμη σύμβαση - μείωσαν την πιθανότητα να κάνουν πρώτο παιδί. Αυτό το αποτέλεσμα μου επιτρέπει να συμπεράνω ότι μια οικονομική ύφεση μπορεί να επιδεινώσει τις προσδοκίες για το μέλλον και να μειώσει την πιθανότητα απόκτησης παιδιού, ακόμη και για άτομα με καλές θέσεις εργασίας. Ιδιαίτερα στην περίπτωση της Ελλάδας, όπου η συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους κατά την κρίση του 2008 έκανε ακόμη πιο δύσκολη την ισορροπία μεταξύ εργασίας και οικογένειας. Το ερευνητικό ερώτημα σχετικά με τη συσχέτιση της θρησκευτικής πρακτικής με τις προθέσεις γονιμότητας εξετάζεται στο τρίτο κεφάλαιο. Σε αυτό το κεφάλαιο, για να μετρήσω τη σχέση μεταξύ θρησκευτικής πρακτικής και προθέσεων γονιμότητας, χρησιμοποίησα δεδομένα από το GGP (Πρόγραμμα Γενεών και Φύλου) για έντεκα ευρωπαϊκές χώρες και χρησιμοποίησα το πρώτο κύμα αυτών των βάσεων δεδομένων. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι υπάρχει θετική συσχέτιση μεταξύ της θρησκευτικής πρακτικής και των προθέσεων γονιμότητας: Τα άτομα που παρακολουθούν θρησκευτικές τελετές τουλάχιστον μία φορά το μήνα είναι πιοπιθανό να θέλουν δεύτερο και τρίτο παιδί από εκείνους που παρακολουθούν λιγότερο. Αυτό το αποτέλεσμα επιβεβαιώνει την πρότερη βιβλιογραφία που δείχνει ότι οι θρησκευτικές διδασκαλίες προωθούν τα ιδανικά γεννητικότητας, τους κανόνες και τις συμπεριφορές και όσοι παρακολουθούν θρησκευτικές τελετές είναι περισσότερο επηρεασμένοι από αυτές τις διδασκαλίες. Επιπλέον, τα αποτελέσματα επαληθεύουν ότι η συσχέτιση μεταξύ θρησκευτικότητας και προθέσεων γονιμότητας τροποποιείται από την τακτική βοήθεια των παππούδων στη φροντίδα των παιδιών στην περίπτωση της μετάβασης στο δεύτερο παιδί. Με βάση αυτά τα αποτελέσματα, μπορώ να συμπεράνω ότι οι περισσότεροι θρησκευόμενοι παππούδες προσπαθούν να δημιουργήσουν μια θετική οικογενειακή σχέση με ενήλικα παιδιά και εγγόνια, προωθώντας τις προθέσεις γονιμότητας. Τα ερευνητικά ερωτήματα που αφορούν τη σχέση μεταξύ των κοινωνικοοικονομικών χαρακτηριστικών του ζευγαριού και της χρήσης γονικής άδειας από τον πατέρα στη Γερμανία απαντώνται στο τέταρτο κεφάλαιο της διατριβής. Αυτό το κεφάλαιο εστιάζει στους κύριους παράγοντες τη ςχρήσης της γονικής άδειας από τον πατέρα στη Γερμανία και στον αντίκτυπο της μεταρρύθμισης του 2007 στη χρήση της γονικής άδειας από τους άνδρες. Σε αυτό το κεφάλαιο, ένα άλλο σημείο ενδιαφέροντος είναι εάν οι καθοριστικοί παράγοντες της χρήσης της γονικής άδειας έχουν αλλάξει με τη μεταρρύθμιση του 2007. Η βάση δεδομένων που χρησιμοποιείται είναι η G-SOEP (Γερμανικό Κοινωνικο-Οικονομικό Πάνελ) που παρέχει πληροφορίες για τις τρέχουσες συνθήκες διαβίωσης, αξίες ,κοινωνικές αλλαγές, καθώς και τις σχέσεις και τις αλληλεξαρτήσεις μεταξύ αυτών των περιοχών. Η ανάλυση βασίζεται σε δεδομένα από το 2001 έως το 2016 και το τελικό δείγμα περιλαμβάνει ζευγάρια στα οποία ενήλικες άνδρες είναι κάτω των 55 ετών και έχουν τουλάχιστον ένα παιδί κάτω των 8 ετών. Τα αποτελέσματα δείχνουν καταρχάς ότι η μεταρρύθμιση διπλασίασε το ποσοστό χρήσης γονικής άδειας από πατέρες. Η επίδραση της μεταρρύθμισης ήταν ισχυρότερη μεταξύ των καλά μορφωμένων ομογαμικών ζευγαριών. Από αυτά τα αποτελέσματα μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η μείωση του κόστους ευκαιρίας που σχετίζεται με τα οφέλη της μεταρρύθμισης αύξησε περαιτέρω τη χρήση της γονικής άδειας μεταξύ ανδρών που είχαν ήδη αντιλήψεις ισότητας ως προς το φύλο (όπως οι άνδρες με υψηλή εκπαίδευση). Τέλος, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι άνδρες με σύντροφο με υψηλότερη εκπαίδευση ή υψηλότερο εισόδημα είναι πιο διατεθειμένοι να χρησιμοποιούν τη γονική άδεια από άλλους άνδρες. Αυτά τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν τη θεωρία των σχετικών πόρων: περισσότερο από τα χαρακτηριστικά του ίδιου του πατέρα, η σύγκριση του κόστους ευκαιρίας μεταξύ των δύο συντρόφων καθορίζει πιο αποφασιστικά την απόφασή του να λάβει γονική άδεια. Τέλος, στο πέμπτο κεφάλαιο, παρουσιάζω τα κύρια αποτελέσματα της ανάλυσης, τα όρια αυτής της διατριβής και προτείνω μελλοντικές έρευνες.