Ευρωπαϊκές πολιτικές στο πεδίο της δια βίου εκπαίδευσης
Authors: Πανιτσίδου Ευγενία 
Published: January 2014

Η παρούσα μελέτη επικεντρώνεται στη διερεύνηση των ευρύτερων αποτελεσμάτων τα οποία προκύπτουν από τη συμμέτοχη των ενήλικων σε προγράμματα Δια Βίου Εκπαίδευσης (ΔΒΕ), επιχειρώντας να καταγράψει και να μελετήσει τα πιθανά ιδιωτικά και κοινωνικά οφέλη που πραγματοποιούνται μέσω των πολυεπίπεδων διεργασιών και αμφίδρομων αλληλεπιδράσεων οι οποίες λαμβάνουν χώρα ως απόρροια της εκπαιδευτικής παρέμβασης. Στο μεταβιομηχανικό συγκείμενο, η επένδυση στη ΔΒΕ έχει αδιαμφισβήτητα αναγορευτεί σε στρατηγικό πυλώνα ανάπτυξης και κοινωνικής σταθερότητας. Η κατίσχυση του νεοφιλελευθερισμού, η τεχνοεπιστημονική ανάπτυξη, η οικονομική παγκοσμιοποίηση, οι διαρθρωτικές αλλαγές στην εργασία, οι δημογραφικές μεταλλαγές και η κοινωνική αποσταθεροποίηση συνιστούν τους παράγοντες που επέδρασαν στη σχηματοποίηση πολιτικών με έμφαση στη ΔΒΕ και έθεσαν ως σύγχρονο διακύβευμα τη δημιουργία μιας «Κοινωνίας της Γνώσης». Ιδιαίτερα στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), η ΔΒΕ αναγορεύτηκε σε όρο sine qua non της στρατηγικής που ενεργοποιήθηκε το 2000 στη Λισσαβόνα για την πραγμάτωση της «ανταγωνιστικότερης οικονομίας στον κόσμο, βασισμένης στη «γνώση», εγκαινιάζοντας μια νέα φάση στενότερης κοινοτικής συνεργασίας σε θέματα εκπαίδευσης. Η επισκόπηση της βιβλιογραφίας κατέδειξε, τόσο σε επίπεδο θεσμικών κείμενων όσο και σε επίπεδο συναφών μελετών, μια εκτενή λίστα από ιδιωτικά και συλλογικά οφέλη τα οποία εκτιμάται ότι προκύπτουν άμεσα η έμμεσα από τη συμμετοχή των ενηλίκων σε εκπαιδευτικά προγράμματα συνιστώντας έρεισμα για την κλιμακούμενη πολιτική έμφαση στη ΔΒΕ. Παράλληλα, ωστόσο, καταγράφονται και οι εγγενείς δυσκολίες που ενυπάρχουν στη διερεύνηση του συγκεκριμένου πεδίου, έχοντας ως αποτέλεσμα την αποσπασματικότητα, την έλλειψη συγκρισιμότητας καθώς και την αμφισβήτηση της αξιοπιστίας και εγκυρότητας των δεδομένων γεγονός που επιτάσσει την περαιτέρω διερεύνηση του επιστημονικού αυτού πεδίου. Η συστηματοποίηση των ευρωπαϊκών πολιτικών για τη ΔΒΕ υπό το φως της Στρατηγικής της Λισσαβόνας, σε συνάρτηση με την προώθηση της ευρωπαϊκής ενοποίησης, υπήρξε καθοριστικός παράγοντας στη σχηματοποίηση της ελληνικής εκπαιδευτικής πολιτικής, με απόληξη τη θεσμοθέτηση των ΚΕΕ το 2003. Θεωρώντας τη δραστηριότητα των ΚΕΕ κομβική για την προώθηση της ΔΒΕ στη χώρα μας, καθώς είναι η μόνη δομή στην Ελλάδα η οποία παρέχει προγράμματα γενικής εκπαίδευσης ενήλικων, με τμήματα εξακτινωμένα σε όλη την επικράτεια και σημαντικό αριθμό εκπαιδευόμενων η εμπειρική έρευνα επικέντρωσε μέσω ποσοτικών και ποιοτικών εργαλείων στη διερεύνηση των ευρύτερων αποτελεσμάτων που προκύπτουν ως απόρροια των εκπαιδευτικών παρεμβάσεων των ΚΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό επιχειρήθηκε μια πολυεπίπεδη ερευνητική και ερμηνευτική προσέγγιση, διερευνώντας, πέρα από την ένταση των οφελών, την ύπαρξη αιτιωδών σχέσεων μεταξύ δημογραφικών παραμέτρων η στοιχείων των προγραμμάτων και συγκεκριμένων ιδιωτικών και κοινωνικών εκροών, καθώς και τους μηχανισμούς μέσω των οποίων η συμμέτοχη σε εκπαιδευτικά προγράμματα επενεργεί στην αύξηση τόσο του ανθρώπινου όσο και του κοινωνικού κεφαλαίου. Τα αποτελέσματα της έρευνας κατέδειξαν ότι η μάθηση είναι μια πολυδιάστατη διαδικασία, η οποία αφενός, αποφέρει μεγαλύτερη λειτουργικότητα στις καθημερινές και επαγγελματικές δραστηριότητες και αφετέρου, λειτουργεί ως μέσο αυτοεκπλήρωσης. Η κατάκτηση μαθησιακών στόχων διευρύνει το πεδίο δράσης και τις επιλογές του ατόμου καθιστώντας διαθέσιμες νέες δυνατότητες ενισχύοντας την αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμησή του και αναπροσαρμόζοντας στόχους και ελπίδες. Η συμμετοχή σε εκπαιδευτικά προγράμματα δεν λειτουργεί θετικά μόνο σε ιδιωτικό επίπεδο άλλα και σε κοινωνικό, καθώς μπορεί να οικοδομήσει νέες κοινωνικές επαφές, συμβάλλοντας στην ενίσχυση του κοινωνικού ιστού και αυξάνοντας την κατανόηση και την ανεκτικότητα απέναντι σε άλλα άτομα. Η σημαντικότερη ωστόσο παράμετρος που αναδείχθηκε μέσα από τα ευρήματα της έρευνάς μας είναι η αυξημένη ποσοτικά και ποιοτικά πραγματοποίηση οφελών για άτομα που «μειονεκτούν». Αυτό που διαφοροποιείται από άτομο σε άτομο είναι οι διαστάσεις τις οποίες μπορεί να λάβει η αλλαγή η οποία συντελείται ως απόρροια της μαθησιακής διαδικασίας και οι δομικοί μετασχηματισμοί που μπορεί να επιφέρει σε επαγγελματικό, οικογενειακό και κοινωνικό πλαίσιο. Λαμβάνοντας υπόψη ότι κάθε άτομο έχει διαφορετικά γνωρίσματα και ανάγκες, τα οποία παράλληλα βρίσκονται σε διαρκή αλληλεπίδραση με το περιβάλλον και τις καταστάσεις, καταδείχθηκε τόσο από την Ανάλυση σε Συστάδες όσο και από την επεξεργασία των ποιοτικών δεδομένων ότι τα άτομα που «μειονεκτούν», τα οποία μπορεί να έχουν χαμηλό εκπαιδευτικό υπόβαθρο να ανήκουν στη μέση ή στην τρίτη ηλικία, να αντιμετωπίζουν εργασιακές και οικονομικές δυσκολίες, να ανήκουν σε ευαίσθητες κοινωνικά ομάδες ή να πλήττονται από τον κλοιό της μοναξιάς και της απομόνωσης είναι αυτά που αναγνωρίζουν μεγαλύτερα ποσοτικά και ποιοτικά οφέλη. Κατά συνέπεια, τα σημαντικότερα οφέλη από τη συμμέτοχη στη ΔΒΕ πραγματοποιούνται για τα άτομα τα οποία χρήζουν μεγαλύτερης υποστήριξης στην προσωπική, την οικογενειακή, την κοινωνική ή την επαγγελματική τους ζωή επιβεβαιώνοντας τον ρολό που μπορεί να διαδραματίσει η ΔΒΕ ως πολιτικό εργαλείο κοινωνικής σταθερότητας οικονομικής ανάπτυξης παροχής νέων ευκαιριών και άμβλυνσης κοινωνικών ή γεωγραφικών ανισοτήτων.