Διεθνή και ευρωπαϊκά μοντέλα ολικής ποιότητας στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και εφαρμογή τους στην ένταξη των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων
Authors: Καραμπάση Ειρήνη 
Published: January 2025

Σκοπός της παρούσας ερευνητικής μελέτης είναι ο συγκερασμός των κυριότερων αρχών και χαρακτηριστικών ποιότητας, όπως αυτά ανακύπτουν από τις διαφορετικές εννοιολογήσεις του όρου «ποιότητα στην εκπαίδευση», καθώς και από τις διαφορετικές επιδράσεις των κυρίαρχων μοντέλων της αναπηρίας στην εκπαίδευση των μαθητών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, για την παροχή ποιοτικής και ισότιμης εκπαίδευσης, που θα εξασφαλίζει την κοινωνική τους ένταξη. Ειδικότερα, επιχειρήθηκε η ανάδειξη και αλληλοσυσχέτιση των παραγόντων και κριτηρίων ποιότητας σχετικά με την εκπαίδευση και κοινωνική ένταξη των μαθητών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, όπως αυτοί προκύπτουν από τις στάσεις των ερωτώμενων. Επιπλέον, εξετάστηκε η επίδραση μεταβλητών όπως η ηλικία, το μορφωτικό επίπεδο και τα χρόνια προϋπηρεσίας στην διαμόρφωση των απόψεων των ερωτώμενων. Διερευνήθηκαν επίσης οι απόψεις των συμμετεχόντων σχετικά την αναγκαιότητα, την ευελιξία, την ευκολία εφαρμογής, την ευρύτητα των μέσων, την αρτιότητα και την αποτελεσματικότητα των δυο μοντέλων, ιατρικού και κοινωνικού, καθώς και την βραχυπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη συμβολή τους στην εκπαιδευτική και ενταξιακή διαδικασία των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή/και αναπηρία. Τέλος επιχειρήθηκε η ανάπτυξη ενός συνθετικού μοντέλου εκπαίδευσης, που θα συντελεί στην πληρέστερη διασφάλιση της ποιότητας εκπαίδευσης και κοινωνικής ένταξης των εν λόγω μαθητών. Προκρίθηκε η έρευνα Μεικτών Μεθόδων (Mixed Methods Research), δηλαδή ο συνδυασμός ποσοτικών εμπειρικών δεδομένων και ποιοτικών ερμηνειών, όπως αυτά προκύπτουν από τα ερωτηματολόγια και τις εις βάθος συνεντεύξεις, όσον αφορά την ένταξη των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή/και αναπηρία. Το δείγμα της ποσοτικής έρευνας αποτέλεσε το 10% του υπό μελέτη πληθυσμού, εκπαιδευτικοί δηλαδή και ειδικότητες (ΕΕΠ), 29 σχολικών μονάδων ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης (Σ.Μ.Ε.Α.Ε.) (14 ειδικά νηπιαγωγεία και 15 ειδικά δημοτικά) και 272 Τμημάτων Ένταξης (Τ.Ε.) (30 νηπιαγωγεία και 242 δημοτικά σχολεία με τμήμα ένταξης) της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Επιπλέον, διενεργήθηκαν συνεντεύξεις με 20 άτομα, που επιλέχθηκαν μέσω τυχαίας κλήρωσης από τα 443, που συμπλήρωσαν τα ερωτηματολόγια. Η ποσοτική έρευνα ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2021 και ολοκληρώθηκε στα μέσα Νοεμβρίου του 2022 και μετά από ένα μήνα ακολούθησε η ποιοτική έρευνα, η οποία πραγματοποιήθηκε τη χρονική περίοδο από τον Δεκέμβριο του 2022 έως τον Απρίλιο του 2023. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα τόσο της ποιοτικής, όσο και της ποσοτικής ανάλυσης, οι κυριότεροι παράγοντες ποιότητας της εκπαιδευτικής διαδικασίας, που μπορούν να συντελέσουν στην προώθηση της κοινωνικής ένταξης των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή/και αναπηρία είναι η «Διδασκαλία – Μάθηση» (ποιότητα της μαθησιακής διαδικασίας, των προγραμμάτων σπουδών και των μεθόδων διδασκαλίας), η αφοσίωση και δέσμευση της «Ηγεσίας και της Διοίκησης του σχολείου» στη φιλοσοφία της ποιότητας και η «Εκπαίδευση/Επαγγελματική Ανάπτυξη» των εκπαιδευτικών. Οι παράγοντες αυτοί δεν είναι αυτόνομοι και δεν μπορούν να εφαρμοστούν μεμονωμένα. Αντιθέτως βρίσκονται σε απόλυτη αλληλεξάρτηση, εφόσον η εφαρμογή του ενός αυξάνει τα αποτελέσματα του άλλου και συντελεί στην πληρέστερη κοινωνική ένταξη των μαθητών.Η ποιοτική έρευνα ανέδειξε τέλος τις διαφορετικές και πολλές φορές αντικρουόμενες απόψεις των συμμετεχόντων αναφορικά με την έννοια της συμμετοχής, οι οποίες αντανακλούν τα κανονιστικά πρότυπα της κοινωνίας, που αναπαράγονται μέσω της εκπαίδευσης. Επιπλέον, η υπερβολική έμφαση στις διαγνώσεις, σε συνδυασμό με την αναποτελεσματική εφαρμογή της νομοθεσίας αναφορικά με την ενταξιακή εκπαίδευση, την άνιση κατανομή των πόρων και τις αρνητικές στάσεις των εκπαιδευτικών και των άλλων γονιών συντελούν στην αδυναμία πρόσβασης και συμμετοχής των μαθητών με ΕΕΑ/Α στην γενική εκπαίδευση ή στον συχνό περιορισμό των ενταξιακών προγραμμάτων στην απλή παραμονή των μαθητών αυτών στην κανονική τάξη. Παράλληλα, η συνεχής επιμόρφωση των εκπαιδευτικών κρίθηκε ως μια από τις πιο επιτακτικές ανάγκες, εφόσον μπορεί να συντελέσει στη μείωση των προβλημάτων αναφορικά με την ενταξιακή διαδικασία και στην εξασφάλιση της ισότιμης συμμετοχής όλων των παιδιών στην εκπαιδευτική διαδικασία.