Οι παραδοσιακές πρακτικές υγιεινής στον αγροτικό χώρο, ως πεδίο συγκερασμού και αντιπαράθεσης τοπικών και υπερτοπικών αντιλήψεων
Authors: Ανδρεαδέλλη Βασιλική 
Published: August 2021

Αντικείμενο της διδακτορικής διατριβής είναι η διερεύνηση των παραδοσιακών πρακτικών υγιεινής στον αγροτικό χώρο, με σημείο αναφοράς το νησί της Λέσβου, στο Β. Αιγαίο. Οι συγκεκριμένες πρακτικές υγιεινής συνδέονται με ευρύτερες αντιλήψεις και πρακτικές που προσδιορίζονται από τις εθνοτικές ταυτότητες και τις δι-εθνοτικές αλληλεπιδράσεις, αλλά και τις κοινωνικές σχέσεις και διαστρωματώσεις, την οικονομική διάρθρωση και υποδομή, καθώς και τα ευρύτερα ή ειδικότερα πολιτισμικά πρότυπα, σε μια ιστορική διαδρομή από το 19ο ως τον 21ο αι. Σε αυτό το πλαίσιο καταγράφονται ορισμένες σταθερές προδιαθέσεις, αλλά και περιοδικές ή μόνιμες αλλαγές στάσης του συνόλου του πληθυσμού ή συγκεκριμένων κοινωνικών στρωμάτων και ομάδων, σε σχέση με θέματα υγιεινής και αντιμετώπισης προβλημάτων υγείας. Όπως διαφαίνεται από τα ερευνητικά δεδομένα, δηλαδή τη βιβλιογραφική επισκόπηση των τοπικών πηγών (εφημερίδες, περιοδικά, αρχεία), σε σύνδεση /συνάρτηση με το υλικό που προέρχεται από τις συνεντεύξεις με μέλη αγροτικών κοινοτήτων σε όλη την επικράτεια του νησιού, στην περίπτωση της Λέσβου αναδεικνύονται δύο βασικές «γραμμές» ή οπτικές αντιμετώπισης των πρακτικών υγιεινής και των ευρύτερων προβλημάτων υγείας. Η πρώτη συνδέεται με την οπτική των ανώτερων ή μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων, ιδίως των χριστιανών, αλλά και των μουσουλμάνων, ιδιαίτερα μάλιστα όσων κατοικούσαν στην πόλη της Μυτιλήνης, που προσαρμόστηκαν σχετικά εύκολα στις επιταγές των «εισαγόμενων δυτικών προτύπων» όσον αφορά τις πρακτικές υγιεινής και την αντιμετώπιση των ασθενειών, ήδη από τα μέσα περίπου του 19ου αι. H δεύτερη με την επιμονή των ασθενέστερων οικονομικά και κοινωνικά αγροτο-κτηνοτροφικών πληθυσμών της περιφέρειας της Λέσβου, στη διατήρηση των ιδιαίτερων εθιμικών πρακτικών υγιεινής που είχαν διαμορφωθεί σε μεγάλο ιστορικό βάθος χρόνου, καθώς και ορισμένων θεραπευτικών προσεγγίσεων ποικίλων ασθενειών, οι οποίες βασίζονταν σε ένα συγκερασμό των μεθόδων και των τεχνικών των «επιστημόνων ιατρών» με τις αντίστοιχες των πρακτικών γιατρών και των τοπικών θεραπευτών. Σημαντικές παράμετροι σε όλες τις παραπάνω διαφοροποιήσεις, αποτέλεσαν: α) Η μετάβαση από την οθωμανική εποχή στη διοικητική διάρθρωση του ελληνικού κράτους, με όλες τις συνακόλουθες αλλαγές όσον αφορά τα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτισμικά δεδομένα. β) Η ανάδειξη της πόλης της Μυτιλήνης ως διοικητικού, κοινωνικού και πολιτικού επίκεντρου των δραστηριοτήτων του νησιού, ήδη από το 19ο αι., σε συνάρτηση (και) με τη νέα ιστορική συγκυρία της ένταξης της Λέσβου στο ελληνικό κράτος από τις αρχές του 20ου αι. γ) Οι κοινωνικές (ταξικές) αντιθέσεις που διαμορφώθηκαν, ήδη από το 19ο αι., αλλά ιδιαίτερα μετά τις αρχές του 20ου αι., οξύνοντας τις αντιθέσεις μεταξύ κοινωνικών στρωμάτων ή ομάδων, αλλά και την διάκριση κέντρου - περιφέρειας. δ) Η «παιδεία» συγκεκριμένων κοινωνικών στρωμάτων και ομάδων (με τη γενική έννοια του όρου, που συμπεριλαμβάνει τόσο την «επίσημη» εκπαίδευση, όσο και τα διδάγματα που αντλούνται από την ευρύτερη κοινωνική συναναστροφή και εμπειρία). ε) Οι θρησκευτικές αντιλήψεις των Λέσβιων και η επίδρασή τους στις πρακτικές υγιεινής και στην αντιμετώπιση των προβλημάτων υγείας.