Οι σφραγιδόλιθοι από το ιερό της Άρτεμης στη Βραυρώνα
Authors: Σκαράκη Βασιλική 
Published: September 2021

Η παρούσα μελέτη παρουσιάζει τα είδη των σφραγιδολίθων και σκαραβαίων, που αφιερώθηκαν στο ιερό της Βραυρωνίας Άρτεμης από τα τέλη του 8ου έως τα τέλη του 6ου αι. π.Χ., ενώ ένα μικρό σύνολο σφραγιδολίθων της Ύστερης εποχής του Χαλκού, αποτελούσαν αφιερώματα του τέλους της Γεωμετρικής ή της Αρχαϊκής εποχής. Στο πλαίσιο της έρευνας παρουσιάζεται η ίδρυση και λειτουργία των εργαστηρίων σφραγιδογλυφίας του ελλαδικού χώρου, όπως επίσης οι κατηγορίες των εισηγμένων σφραγιδολίθων της ίδιας περιόδου, ενώ επιβεβαιώνεται η λειτουργία τοπικού εργαστηρίου καλύπτοντας ένα κενό στην έρευνα για τη θέση της Αττικής στο χάρτη των εργαστηρίων σφραγιδογλυφίας του 7ου αι. π.Χ. Σε ένα δεύτερο επίπεδο σκιαγραφείται το πλέγμα των εμπορικών δρόμων και ανταλλαγών στο Αιγαίο την περίοδο αυτή. Διερευνώνται επίσης η καταγωγή της Άρτεμης από τη παράδοση της Μεγάλης θεά της Φύσης και της Αναπαραγωγής των προϊστορικών χρόνων, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της και οι λατρευτικές πρακτικές με τις οποίες επιχειρείται να συσχετιστεί το υπό μελέτη υλικό προσφέροντας στοιχεία άμεσα συνυφασμένα με τις συνθήκες ίδρυσης και εξέλιξης του ιερού της Βραυρώνας κατά τη διάρκεια των Πρώιμων Ιστορικών και Αρχαϊκών χρόνων. Ιδίως μέσα από την πρακτική της ανάθεσης των σφραγιδολίθων αναδύονται ιδιαίτερες πτυχές της λατρείας της Άρτεμης, η ενδεχόμενη σχέση της με άλλες θεότητες αλλά και στοιχεία της ιστορικής παράδοσης της Αθήνας. Ταυτόχρονα, μέσα από τη συγκριτική μελέτη με ιερά γυναικείων θεοτήτων του ευρύτερου ελλαδικού χώρου, όπου η πρακτική της ανάθεσης σφραγιδολίθων συμπεριλαμβάνεται στις λατρευτικές συνήθειες αλλά και τη διερεύνηση των ιδιοτήτων των υλικών κατασκευής (ορεία κρύσταλλος, κεχριμπάρι, όστρεο, ύαλος) και των συμβολισμών τους με βάση κυρίως την μεταγενέστερη γραμματεία, ανιχνεύονται οι ιδιότητες των σφραγιδολίθων και οι κοινές αντιλήψεις για την καθιέρωσή τους ως αναθημάτων, κάποιες από τις οποίες διατηρήθηκαν έως και τη σύγχρονη νεοελληνική παράδοση. Αν και η διαχρονική σημασία των σφραγίδων ως μέσου αναγνώρισης της κυριότητας ή γνησιότητας του σφραγιζόμενου αγαθού είναι αδιαμφισβήτητη, η πρακτική της ανάθεσης των σφραγιδολίθων στη Βραυρώνα αλλά και στα υπόλοιπα γυναικεία ιερά των Αρχαϊκών χρόνων θα πρέπει να σχετιζόταν με τις κουροτροφικές ιδιότητες της λατρευόμενης θεότητας λαμβάνοντας υπόψη ότι τα ελληνικά εργαστήρια σφραγιδόλιθων του 7ου αι. π.Χ. εξυπηρετούσαν κατά κύριο λόγο τις ανάγκες προβεβλημένων ιερών, αφιερωμένων σε γυναικείες θεότητες με κουροτροφικές ιδιότητες, όπως του Ηραίου του Άργους, του Ηραίου της Περαχώρας, της Άρτεμης Ορθίας στη Σπάρτη, της Αθηνάς Λινδίας και της Άρτεμης Βραυρωνίας. Κάτοχοι των σφραγιδολίθων θεωρούνταν κυρίως οι γυναίκες και τα παιδιά ως το πιο ευάλωτο κομμάτι της κοινωνίας, γι’ αυτό και οι σφραγιδόλιθοι ερμηνεύονται ως φορείς προφυλακτικής δύναμης. Υπό το πρίσμα της ανθρωπολογικής προσέγγισης προκύπτει ότι πέρα από τα τυπικά χαρακτηριστικά του αντικειμένου (σχήμα, εικονογραφικό θέμα, υλικό κατασκευής), εκείνο που είχε σημασία τελικά ήταν ο συμβολισμός της θεϊκής εύνοιας και προστασίας, που διασφάλιζε όχι μόνο το άτομο αλλά ευρύτερα τον οίκο και κατ’ επέκταση την πόλη.