Η επίδραση της νομοθεσίας στη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και η αρχή της αειφορίας
Authors: Τζαννίνη Ευγενία 
Published: September 2021

Ο κύριος ερευνητικός άξονας της διατριβής είναι η ανάλυση του φαινομένου της διείσδυσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ελληνικό ενεργειακό σύστημα δια διεπιστημονικής προσέγγισης (νομικής-μηχανικής) βασισμένης στο ρυθμιστικό ρόλο της νομοθεσίας (αίτιο) επί του φαινομένου της διείσδυσης (αποτέλεσμα).Αρχικά παρουσιάζεται η συνταγματική αρχή της αειφορίας και η διαχρονική προσέγγισή της μέσω της ελληνικής νομοθεσίας και νομολογίας συγκριτικά με το ευρωπαϊκό και διεθνές περιβάλλον. Επίσης επιχειρείται η ανάπτυξη του περιγράμματος του Δικαιώματος στην πράσινη ενέργεια δηλαδή το ατομικό δικαίωμα το οποίο λειτουργεί ως το δικαιϊκό υπόστρωμα για την λειτουργία άλλων ατομικών δικαιωμάτων. Στη συνέχεια αναλύεται το φαινόμενο της διείσδυσης με βάση τα ελληνικά καταγεγραμμένα δεδομένα της εξέλιξης των εγγυημένων τιμών, της εγκατεστημένης ισχύος, της παραγόμενης ενέργειας, και του εγκατεστημένου κόστους εξοπλισμού.Αποδεικνύεται ότι η απόδοση επενδύσεων αποτελεί την ωθούσα δύναμη του φαινομένου της διείσδυσης. Ισορροπημένη διείσδυση επιτυγχάνεται με αποδόσεις επένδυσης της τάξης του 15%, όπως η περίπτωση των αιολικών την τελευταία 15ετία. Μεγαλύτερες εγγυημένες τιμές προκαλούν βίαιες έως ανεξέλεγκτες διεισδύσεις όπως η περίπτωση των φωτοβολταϊκών του ν. 3468/2006. Χαμηλότερες τιμές περιορίζουν έως εξαλείφουν τη διείσδυση όπως στις περιπτώσεις των φωτοβολταϊκών του ν. 4254/2014, και των υπολοίπων ΑΠΕ εκτός των αιολικών.Τα βασικά συμπεράσματα πλέον του αμέσως προαναφερθέντος (κανόνας του 15% ως απόδοση των επενδεδυμένων κεφαλαίων) συνοψίζονται στα εξής: (1) Η γραφειοκρατική αδειοδότηση προκαλεί μεγάλο κόστος και καθυστερήσεις υλοποίησης των έργων σε ακραίες περιπτώσεις έως και 3 χρόνων όπως συνέβη με τα φωτοβολταϊκά. Επιπλέον η καθυστέρηση στην αδειοδότηση συγκεκριμένης τεχνολογίας προκαλεί ως αλυσιδωτή αντίδραση καθυστέρηση στην αδειοδότηση και όμορων τεχνολογιών. (2) Η βίαιη και ανεξέλεγκτη διείσδυση που προκαλούν τα ισχυρά οικονομικά κίνητρα προκαλεί ελλείμματα στον ειδικό λογαριασμό ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. (3) Η προχωρημένη διείσδυση αυξάνει αναλογικά το Ειδικό Τέλος Μείωσης Εκπομπών Αερίων Ρύπων ενώ μειώνει ταυτόχρονα την Οριακή Τιμή του Συστήματος. (4) Αποδεικνύεται επίσης ότι η απένταξη σημαντικής ισχύος μονάδων ΑΠΕ από το Σύστημα μετά την συμβατική λήξη της 25ετους λειτουργίας τους θα προκαλέσει αύξηση των αερίων θερμοκηπίου και ως προς αυτό προτείνεται η αναμόρφωση του θεσμικού πλαισίου. (5) Επίσης αποδεικνύεται ότι τόσο το οικονομικό κίνητρο των εγγυημένων τιμών όσο και η νομοθετική πρωτοβουλία του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ αφίσταται σημαντικά από την έννοια της Αειφορίας ως της συνταγματικής εννοίας της βιώσιμης ανάπτυξης δηλαδή της ανάπτυξης που πρέπει να ικανοποιεί εξίσου τις αναπτυξιακές και περιβαλλοντικές ανάγκες της παρούσας και των μελλοντικών γενεών. Προτείνεται συνολική θεώρηση του χωροταξικού θέματος της ενέργειας δι’ενός Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για την Ενέργεια συνολικώς. Το Ειδικό αυτό Χωροταξικό Πλαίσιο οφείλει να λάβει υπόψιν του αφενός την φέρουσα ικανότητα των περιφερειών της Χώρας (όπως το υφιστάμενο) συνθέτοντας τις ενεργειακές ανάγκες εκάστης περιφέρειας καθώς και τον συντελεστή φόρτισης εκάστης τεχνολογίας. Με τον συνδυασμό των τριών προαναφερθεισών παραμέτρων θα προκύψει η δυνατότητα αλλά και ανάγκη εκάστης περιφέρειας για την χωροθέτηση στο έδαφος της εκείνων των τεχνολογιών που δεν θα παραβιάζουν την φέρουσα ικανότητα αλλά επιπλέον θα βελτιστοποιούν την παραγόμενη ενέργεια σε σχέση με τις ενεργειακές ανάγκες σε περιφερειακό επίπεδο. (6) Εκτιμάται ότι με την υφιστάμενη νομοθεσία ο στόχος του 20-20-20 θα επιτευχθεί οριακά, ενώ αν δεν υπάρξουν βελτιωτικές παρεμβάσεις από το 2035 θα παρουσιαστεί σημαντική αποεπένδυση κυρίως στο χώρο των φωτοβολταϊκών. (7) Προτείνεται άμεση τροποποίηση της νομοθεσίας έτσι ώστε να διατηρείται σταθερή η ωθούσα δύναμη με ήπια διείσδυση χωρίς στρεβλώσεις, είτε με συνεχή σχεδιασμένη βελτίωση των εγγυημένων τιμών είτε με χρήση δημόσιων διαγωνισμών για αυτορρύθμιση της αγοράς. Επίσης θεωρείται απαραίτητη η ενσωμάτωση του ΕΤΜΕΑΡ στο ανταγωνιστικό σκέλος της τιμής του ηλεκτρισμού, αφού όπως απεδείχθη η διείσδυση προκαλεί ισόποση μείωση της Οριακής Τιμής του Συστήματος.Σε επιστημολογικό επίπεδο η διατριβή αυτή απέδειξε ότι στο σύγχρονο ταχέως μεταβαλλόμενο κόσμο είναι απαραίτητη η προεκτίμηση των συνεπειών της νομοθεσίας πριν την εφαρμογή της. Και στο χώρο των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας προσδιορίστηκε η κατάλληλη μέθοδος. Ανάλογη προσέγγιση μπορεί να εφαρμοστεί στο φορολογικό και ασφαλιστικό, ιδιαίτερα κρίσιμα ζητήματα στα χρόνια της κρίσης.Η κύρια πρωτοτυπία της διατριβής συνίσταται στην ποσοτικοποίηση των αποτελεσμάτων της νομοθεσίας ως προς την ενεργειακή διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και στην ανατροφοδότηση/τροποποίηση της νομοθεσίας ως εργαλείου χάραξης της ενεργειακής πολιτικής ευθυγραμμισμένης με την Αρχή της Αειφορίας ή βιώσιμης ανάπτυξης.