QAZ VƏ QAZ-KONDENSAT QUYULARININ MƏHSULDARLIĞININ ARTIRILMASI
YOLLARI
Authors: Tofiq Səmədov Tofiq Səmədov , Fərahim Sadıqov Fərahim Sadıqov 
Published: June 2022

Dəniz qaz və qazkondensat yataqlarında istismarda olan quyuların məhsuldarlığını yüksəltmək üçün müxtəlif geoloji-texniki tədbirlər tədbiq olunur. Lakin quyuların quyudibi zonasına təsir üsullarının səmərəliliyi 50-55% arasında dəyişir. Buna səbəb ya tədbirin texnoloji parametrləri və ya təsirə məruz qalan quyuların dəqiq təyin olunmamasıdır.Məqalədə, quyudibi zonaya təsir üsulunun müvəffəqiyyətini yüksəltmək üçün həm quyuların seçilməsi və həm də tədbirin texnoloji parametrlərinin optimal miqdarının təyini üçün sistem şəklində üsul təklif olunur.
Açar sözlər: quyudibi zona, dispers komponentlər, qaz və kondensat hasilatı, xlorid turşusu, riyazi statistika, reaksiya sürəti, lay təzyiqi, diaqnostik təhlil.
Giriş: Məlumdur ki, qaz və kondensat hasilatlarının artırılması məqsədilə yeni yataqların istismara cəlb olunması ilə yanaşı, eyni zamanda layların quyudibi zonasına və gövdəsinə müxtəlif təsiretmə yolu ilə intensivləşdirmə üsulları tədbiq edilməsinin böyük təcrübəvi əhəmiyyətə malikdir.
İstismar quyularına maye və qaz axınının həcmi əsas etibarilə 2 amildən, yəni süxurların kollektor xassələrindən və qaz-maye sisteminin sürülmə xüsusiyyətlərindən asılıdır. Qeyd etmək lazımdır ki, quyuların hasilatlarına əsas etibari ilə süxurların kollektor xassələridir.
Quyuya qaz və maye axınının intensivləşdirilməsi məqsədilə tədbiq olunan quyudibinə təsir üsulların vəzifəsi karbonatlı süxurların həll etməsi, layda mövcud olan çatların genişləndirilməsi və yeni çatların yaradılması, eyni zamanda məsaməli kanalların səthlərində çökmüş kondensatın çıxarılması proseslərindən ibarətdir.
Məlumdur ki, qaz və kondensatın hasilatının artırılmasının təmin olunması üçün yeni yataqların işlənməyə cəlb edilməsi ilə yanaşı, layın quyudibi zonasına müxtəlif təsiretmə yolu ilə müxtəlif intensivləşdirmə üsullarının tətbiq olunması qazçıxarmanın texnoloji proseslərin vacib məsələlərindəndir.
İstismar quyularına qaz və maye axının həcminə əsas etibarilə, süxurların kollektor xassələrindən, qazın və mayenin məsaməli mühitdə süzülmə xüsusiyyətlərindən asılıdır.
Quyuya qaz və maye axınının intensivləşdirilməsi məqsədilə, quyudibi zonasına təsiretmə üsullarının tətbiqi nəticəsində, süxurların tərkibində olan karbonatların turşunun təsirindən həll olunması,layda mövcud olan çatların genişləndirilməsi və yeni çatların yaradılması,qaz-maye sisteminin özüllüyünün azaldılması, və s vasitələrlə layların keçiriciliyinin artırılması təmin olunur.
Beləliklə, quyuların məhsuldarlığının yüksəldilməsi üçün quyuların quyudibi zonasına müxtəlif üsullar tətbiq olunur. Bəzi hallarda təsir üsulları "Qazın hasilatının intensivləşdirilməsi üsulları" adlandırılır.
Quyudibi zonaya müxtəlif təsir üsullarının tətbiqi zamanı, layda və quyularda yaranan müxtəlif şəraitlərin olması həm quyuların və həm də tədbirin optimal texnoloji parametrlərinin dəqiq seçilməsinə imkan vermir. Ona görə də tətbiq olunan tədbirlərin nəticələrinin müvəfəqiyyəti aşağı səviyyədə olur, yəni 15-50% ətrafında dəyişir. Bu halda quyuların quyudibi zonasına təsirin nəticələrinin tədqiqi statistiki üsulları tədbiq olunur.