H σχέση του κοινωνικού υποκειμένου με τον κόσμο και ο μετασχηματισμός του στη σκέψη του Jean François Lyotard
Authors: Θανοπούλου Ευγενία 
Published: June 2023

Η διατριβή επικεντρώνεται στον φιλοσοφικό στοχασμό του Jean-François Lyotard με σημείο αναφοράς το Discours, figure (1971) και το Économie Libidinale (1974), τα οποία απαρτίζουν το Α΄ και Β΄ Μέρος της διατριβής αντίστοιχα. Στοχεύοντας στην αποκατάσταση της ιστορικής σχέσης του κοινωνικού υποκειμένου με τον κόσμο και, κατ’ επέκταση, στον μετασχηματισμό του, ο Lyotard προτείνει στο Discours, figure μια εναλλακτική στρατηγική προσέγγισης των κοινωνικών φαινομένων διαμέσου της πρακτικής της αποδόμησης. Στο Économie Libidinale, την εφαρμόζει στο πεδίο της Πολιτικής Οικονομίας, εκβάλλοντας στη φιλοσοφία του συμβάντος. Στη βάση αυτή, η διατριβή επιχειρεί να εντοπίσει τις απαρχές εννοιών και συλλογισμών που διατηρούνται στο λυοταρικό corpus, ενώ παράλληλα επικεντρώνεται στον ιδιότυπο πολιτικό στοχασμό του. Υπό το πρίσμα του μηδενισμού, ο Lyotard αποδομεί τις αντιθέσεις του λόγου και της γλώσσας, απολήγοντας σε μια απορητική επανεγγραφή της σχέσης του υποκειμένου με τον κόσμο. Στρέφεται στην κοινωνική πρακτική προκειμένου να ενσωματώσει στον Λόγο το Άλλο του (ά-σκεπτο) μέσα από μια διπλή (σιωπηλή) άρνηση. Εισάγοντας το μη-φιλοσοφείν στο φιλοσοφείν, αναδεικνύει το «κενό», το «τίποτα» ή το Μηδέν, που ενεργοποιεί τον φιλοσοφικό στοχασμό. Στον ενδιάμεσο αυτό χώρο υποκείμενο και αντικείμενο, εσωτερικό και εξωτερικό, συνείδηση και ασυνείδητο, συμπλέκονται με τρόπο άμεσο καθώς η απουσία ή έλλειψη του αντικειμένου της επιθυμίας υποδηλώνει μια κατ’ αντίφαση συνέχεια σκέψεων και πράξεων. Οι συμβάσεις της γλώσσας αδυνατούν, ωστόσο, να αποδώσουν την ασυμμετρία ή διαφορά που υφίσταται ανάμεσα στην εμπειρία της συνείδησης και αυτή της διαίσθησης. Η τέχνη και η λογοτεχνία αναλαμβάνουν να φέρουν στο φως το Άλλο του σημασιοδοτημένου αντικειμένου, υπενθυμίζοντας το ενδεχόμενο της νίκης και της ήττας, του εκπολιτισμού και της βαρβαρότητας, της ζωής και του θανάτου. Η μεταφορά αυτής της στρατηγικής στον χώρο της πολιτικής, υποδηλώνει την ύπαρξη ενός λογικού και ψυχικού περιεχομένου, που καθιστά την πολιτική ένα πράγμα ρευστό, προσωρινό και απροσδιόριστο. Η μη-εκπλήρωση της επιθυμίας, που προκύπτει από την ενσωμάτωση των δυνάμεων του θανάτου ή μη-καπιταλιστικών πρακτικών στον λόγο, προκαλεί μια λιβιδινική ένταση που διασφαλίζει τη δυνητικότητα ενός πράγματος. Αλλιώς: η απελευθέρωση του φόβου αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο εμφάνισης ενός συμβάντος που είναι η ίδια η μεταμόρφωση της σκέψης. Εάν πρέπει να τροποποιηθεί κάτι, αυτό δεν είναι η πραγματικότητα, αλλά ο τρόπος σκέψης. Διερευνώντας τις συνθήκες διαμόρφωσης μιας πραγματικής κριτικής, ο Lyotard κάνει μεταφορά του αντικειμένου έξω από το σύστημα, ενώ παράλληλα μετατοπίζει τα όρια του συστήματος, φέρνοντας στην επιφάνεια το πολιτικό ασυνείδητο. Στρέφεται στην (ενεργό) παθητική πολιτική, που προκύπτει από την παθητικότητα του σώματος του ομιλούντος υποκειμένου, αναβάλλοντας διαρκώς την απόδοση ενός οριστικού και καθολικού νοήματος. Μέσα από ένα avant-garde στιλ γραφής, ο Lyotard αποσκοπεί στην αποθυματοποίηση του κοινωνικού υποκειμένου και στην ανάληψη της ευθύνης μιας επιλογής μπροστά στον τρόμο του Μηδενός, αποδίδοντας στα πράγματα, όχι ανταλλακτική ή γραφική αξία, αλλά αισθητική.