Οι σύγχρονες τάσεις των θεσμών της παραγραφής και της χρησικτησίας
Authors: Jadalhaq Iyad 
Published: August 2021

Η μελέτη επικεντρώθηκε επάνω στις κατευθύνσεις των νομικών σχολών ανά τον κόσμο γύρω από το θέμα της παραγραφής και της χρησικτησίας. Αναφέρθηκε στις νομικές σχολές όπως την ισλαμική, την λατινική, την γερμανική και την αγγλοσαξονική σχολή. Έτσι, κατάφερα να εμπλουτίσω την μελέτη περιλαμβάνοντας διάφορες νομικές κατευθύνσεις σε σχέση με το θέμα της. Επίσης, η μελέτηασχολήθηκε τόσο στην παραγραφή όσο και στην χρησικτησία έχοντας βασιστεί στα κοινά σημεία των δύο προαναφερθέντων και στις διαφορές τους. Αντίθετα, οι πολλές σχετικές αναλύσεις και μελέτες που έγιναν ερευνών έναν εκ των θεσμών αυτών. Έτσι, η παρούσα διατριβή απέχει μακράν από την επανάληψη εκφρασμένων νομικών σκέψεων. Η έρευνα αποτελεί συγκριτική ανάλυση που βασίζεται στη σύγκριση ανάμεσα στις διάφορες νομοθεσίες και στην ανάλυση και συζήτηση των απόψεων διαφόρων επιστημόνων, με τη βοήθεια των νομικών διατάξεων των διαφόρων κωδικών και ειδικά των ΑΚ Ελλάδας, Ιορδανίας, Παλαιστίνης και Αιγύπτου, επειδή οι κώδικες αυτοί περιλαμβάνουν τους θεσμούς που αναλύσαμε. Κατά την έρευνα μας προκύπτει ότι, η ισλαμική νομοθεσία αρχικά δεν αποδεχόταν την παραγραφή, ούτε τη χρησικτησία, καθώς το δικαίωμα δεν αποκτάται ούτε αποσβένεται με την πάροδο του χρόνου. Όμως, οι θεολόγοι - ερμηνευτές τηςισλαμικής νομοθεσίας, φοβούμενοι για τα συμφέροντα του λαού από περιπτώσεις διαφθοράς και απάτης, θέσπισαν τον θεσμό της απόρριψης αγωγής λόγω παρέλευσης του χρόνου. Παρά ταύτα, μετά την ανάλυση της θέσης της ισλαμικής νομοθεσίας, κατά τη δική μας άποψη η ισλαμική νομοθεσία δεν υιοθετεί την παραγραφή του δικαιώματος, βασιζόμενη στο λόγο του Προφήτη περί μη απόσβεσης του δικαιώματος «δεν αποσβένεται το δικαίωμα του μουσουλμάνου όσος χρόνος και αν παρέλθει», υιοθετεί όμως την χρησικτησία, βασιζόμενη στο λόγο του Προφήτη περί νομής «όποιος νέμεται πράγμα για δέκα χρόνια είναι δικό του». Το συμπέρασμα αυτό αποδίδεται στο στόχο της διατήρησης του ενδιαφέροντος του νομέα, για καλύτερη φροντίδα και συνεχή εκμετάλλευση και επένδυση στα πράγματα που νέμεται. Λοιπόν, προκύπτει από την ανάλυση των θέσεων διαφόρων νομοθεσιών, σχετικά με τη δυνατότητα επιρροής και την ικανότητα της παρέλευσης του χρόνου να επηρεάζει το ίδιο το δικαίωμα, ότι οι νομοθεσίες διαφέρουν μεταξύ τους και υιοθετούν στις νομοθετικές ρυθμίσεις τους ένα από τρία κριτήρια. Από αυτά τα κριτήρια συνάγεται ότι οι θεσμοί που επικρατούν στις νομοθεσίες, σχετικά με το θέμα της παρούσας διατριβής, είναι τρεις. Συγκεκριμένα: α) Ο θεσμός που πηγάζει από τη ισλαμική νομοθεσία που αποδέχεται την παραγραφή της αξίωσης (και όχι του δικαιώματος), μετά την παρέλευση του προκαθορισμένου χρόνου χωρίς ο δικαιούχος του ενοχικού ή του εμπράγματου δικαιώματος, να το έχει ασκήσει. Η παραγραφή της αξίωσης του δικαιούχου περιορίζεται μόνο στην περίπτωση που θα υπάρχει απόκρουση του δικαιώματος του ενάγοντος από τον εναγόμενο, β) Ο θεσμός που πηγάζει από τη λατινική σχολή και αποδέχεται την απόσβεση ή την απόκτηση του ιδίου του δικαιώματος μετά την παρέλευση προκαθορισμένου χρόνου, χωρίς ο δικαιούχος του ενοχικού ή του εμπράγματου δικαιώματος, να το έχει ασκήσει. Στο θεσμό αυτό δεν τίθεται ο όρος της απόκρουσης του δικαιώματος του ενάγοντος. γ) Ο μικτός θεσμός της γερμανικής και της αγγλοσαξονικής σχολής, θεσμό που υιοθέτησε ο Έλληνας νομοθέτης, που συνδυάζει τους δύο πρώτους θεσμούς. Ο θεσμός αυτός, δεν προϋποθέτει την απόκρουση του δικαιώματος του ενάγοντος, αποδέχεται την παραγραφή της αξίωσης και όχι του ιδίου του ενοχικού δικαιώματος, ενώ αποδέχεται ταυτόχρονα την απόκτηση του εμπράγματου δικαιώματος μέσω χρησικτησίας. Αναλύοντας τους όρους κάθε θεσμού ξεχωριστά, διακρίναμε ότι, ο θεσμός απόρριψης αγωγής λόγω παρέλευσης του χρόνου (δηλαδή ο πρώτος θεσμός), διακρίνεται με το συστατικό του όρο, που είναι η απόκρουση του δικαιώματος του ενάγοντος από τον εναγόμενο, η ύπαρξη του οποίου επιβλήθηκε από την ανάγκηεξισορρόπησης, ανάμεσα στα δικαιώματα των αντιδίκων και την επίτευξη της δικαιοσύνης. Αντίθετα, σε περίπτωση που ο εναγόμενος παραδέχεται την ύπαρξη της ενοχής ή την κυριότητα του ενάγοντος ή συναχθεί κάτι τέτοιο από οποιαδήποτε άλλη πράξη του, τότε το δικαστήριο θα συζητήσει την αγωγή του ενάγοντος χωρίς να λάβει υπόψη την παρέλευση του χρόνου, επειδή η απόκρουση του δικαιώματος από τον εναγόμενο ως προϋπόθεση για την απόρριψη της αγωγής λόγω παρέλευσης χρονικού διαστήματος, δεν συντρέχει. Ενώ, σε ότι αφορά τους άλλους δυο θεσμούς, διαπιστώνουμε ότι δεν απαιτούν την προϋπόθεση της αποκρούσεως του δικαιώματος.Άρα, η παραγραφή και η χρησικτησία ενεργοποιούνται, έστω και αν ο εναγόμενος αναγνωρίσει την ύπαρξη του δικαιώματος του ενάγοντος. Αναφερθήκαμε επίσης αναλυτικά στον νόμιμο τίτλο ως απαιτούμενη προϋπόθεση στη βραχυχρόνια χρησικτησία, διευκρινίζοντας τη διάκριση που εισάγειο Έλληνας νομοθέτης ανάμεσα στον νόμιμο και στον νομιζόμενο τίτλο, αντίστοιχη της οποίας δεν υφίσταται στις αραβικές νομοθεσίες. Και πιστεύουμε ότι η καθιέρωση του νομιζόμενου τίτλου ως τίτλου - στοιχείου τακτικής χρησικτησίας, από τον Έλληνα νομοθέτη, δεν είναι δικαιολογημένη. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο νομοθέτης δεν μπορεί να επιβάλλει την θεσμοθετημένη νομική προστασία στην μια πλευρά, με το να στηριχθεί σε κάτι που είναι ανύπαρκτο. Μελετήσαμε και εξηγήσαμε την αρχή «η καλόπιστη νομή του κινητού που βασίζεται σε νόμιμο τίτλο είναι ο τίτλος του νομέα», την οποία αποδέχονται οι αραβικές και η γαλλική νομοθεσία ενώ την εξειδικεύει ο Έλληνας νομοθέτης στην περίπτωση μεταβίβασης της νομής κινητών στο νομέα μέσω συμφωνίας μεταβίβασης. Και Κατά την άποψή μας, ο Έλληνας νομοθέτης θεσπίζοντας την καλόπιστη κτήσηκυριότητας κινητού από μη κύριο (άρθρο 1036 ΑΚ), έχει συμπεριλάβει το μεγαλύτερο και σημαντικότερο τμήμα του πεδίου εφαρμογής της προηγούμενης αρχής. Συμπεραίναμε λοιπόν ότι, το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 1041 του ελληνικού ΑΚ για τα κινητά είναι περιορισμένο και αφορά στις περιπτώσεις όπου ο νόμιμος τίτλος δεν είναι συμφωνία μεταβίβασης όπως για παράδειγμα, όταν ο νόμιμος τίτλος είναι η κατάληψη αδέσποτου ή η κληρονομική διαδοχή. Συμπεραίναμε ότι, παραμένει η φυσική ενοχή στη συνείδηση του νομέα για επιστροφή της νομής αν δεν είναι κύριος. Δηλαδή, αν επιστρέφει ο νομέας το πράγμα που νέμεται επειδή του το επέβαλε η συνείδησή του, τότε η επιστροφή θεωρείται ως εκπλήρωση υποχρέωσης και όχι καταβολή αχρεωστήτου οπότε και δε δικαιούται να το αναζητήσει στη συνέχεια. Επίσης, αναλύσαμε την κατεύθυνση του Κουβεϊτιανιού νομοθέτη στην μη υιοθέτηση του γνωστού θεσμού τακτικής χρησικτησίας. Κατεύθυνση που πηγάζει από την υιοθέτηση του θεσμού απόρριψης της αγωγής λόγω παρέλευσης χρονικού διαστήματος που αντλείται από την ισλαμική νομοθεσία. Καταλήξαμε στα συμπεράσματα, που προέκυψαν από τη διάκριση ανάμεσα στο θεσμό απόρριψης αγωγής λόγω παρέλευσης του χρόνου αφ’ενος, και στουςθεσμούς παραγραφής και χρησικτησίας αφ’ετέρου. Η διάκριση έγινε ως προς την απόκρουση, σαν προϋπόθεση για την απόρριψη αγωγής λόγω παρέλευσης χρόνου, ως προς το νόμο που πρέπει να εφαρμοσθεί, την πρόταση ένστασης, την παραίτηση, την απόδειξη του χρέους, την υιοθέτηση της τακτικής χρησικτησίας και ως προς την παραμονή ενοχής στη μορφή ένστασης. Διαπιστώσαμε τέλος την ύπαρξη διαφορών ανάμεσα στις διατάξεις των θεσμών, παρά τη συμφωνία τους σε κάποιες άλλες διατάξεις. Καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι ο θεσμός απόρριψης αγωγής λόγω παρέλευσης του χρόνου, διακρίνεται για τον σαφή ηθικό χαρακτήρα του, καθώς δεν αποδέχεται την απόσβεση της ενοχής, όσο και αν περάσει ο χρόνος, και επειδή προϋποθέτει την απόκρουση ως προϋπόθεση για την απόρριψη της αγωγής, πράγμα που επιφέρει την ισορροπία ανάμεσα στους αντιδίκους. Άλλως, ο δανειστής θα αντιμετώπιζε σκληρό και άδικο νόμο, που του στερεί το δικαίωμά του, ακόμα και όταν του το αναγνωρίζει ο οφειλέτης.