Διερεύνηση του μετασχηματισμού της τεχνολογικής παιδαγωγικής γνώσης στα μαθηματικά φοιτητών/τριων στο πλαίσιο της προπτυχιακής τους εκπαίδευσης και της μετέπειτα σχολικής τους δράσης ως εκπαιδευτικών
Authors: Δουκάκης Σπυρίδων 
Published: August 2021

Η παρούσα μελέτη διερευνά το μετασχηματισμό της Τεχνολογικής Παιδαγωγικής Γνώσης προπτυχιακών φοιτητών/τριών στα Μαθηματικά, στο πλαίσιο ενός εξαμηνιαίου προγράμματος εκπαίδευσης - έρευνας δράσης σε συνεργατικά περιβάλλοντα. Επιπρόσθετα, διερευνά αν ο παραπάνω μετασχηματισμός συντελείται στη μετέπειτα σχολική τους δράση ως εκπαιδευτικών. Εικοσιπέντε φοιτητές (εννέα άντρες και δεκαέξι γυναίκες) συμμετείχαν στην έρευνα, ενώ ο ερευνητής με την επιβλέπουσα της διατριβής είχαν ταυτόχρονα αναλάβει το ρόλο των διδασκόντων.Στην παρούσα μελέτη αξιοποιήθηκε το πλαίσιο της Τεχνολογικής Παιδαγωγικής Γνώσης Περιεχομένου (ΤΠΓΠ) που έχουν αναπτύξει οι Mishra και Koehler (2006). Επίσης, υιοθετήθηκε η οπτική της διαλεκτικής φύσης των Μαθηματικών (Lakatos, 1976; Davis & Hersh, 1981), οι εκδοχές του κατασκευαστικού εποικοδομισμού (Papert, 1980) και της εγκαθιδρυμένης μάθησης (Lave, 1988) με σκοπό να διερευνηθεί ο μετασχηματισμός της ΤΠΓΠ των φοιτητών στους άξονες της εφαρμογής του Προγράμματος Σπουδών, της Αξιολόγησης των μαθητών/τριών, της Μάθησης, της Διδασκαλίας και της Πρόσβασης στις Ψηφιακές Τεχνολογίες (ΨΤ) με βάση τα στάδια ανάπτυξης που διέρχονται οι εκπαιδευτικοί (Αναγνώριση, Αποδοχή, Προσαρμογή, Διερεύνηση και Εξέλιξη), σύμφωνα με τους Niess et al. (2009). Ταυτόχρονα, επιχειρήθηκε η γνωστική ανάλυση της γεωμετρικής σκέψης των φοιτητών, σύμφωνα με τους τύπους της Αντιληπτικής, Σειριακής, Λεκτικής και Λειτουργικής κατανόησης γεωμετρικών σχημάτων (Duval, 1995) και η ανάλυση των αντιλήψεων των φοιτητών για τη φύση των Μαθηματικών σύμφωνα με τις κατηγορίες: Εργαλειακή οπτική, Πλατωνική οπτική και οπτική Επίλυσης Προβλήματος (Ernest, 1989).Οι φοιτητές μέσω μιας σπειροειδούς διαδικασίας ανατροφοδότησης, αναστοχασμού και σταδιακών τροποποιήσεων μέσα σε ένα διαλεκτικό πλαίσιο συνεργασίας εργάστηκαν σε μαθηματικές δραστηριότητες (με ή χωρίς την τεχνολογία) και σχεδίασαν εκπαιδευτικά-διδακτικά σενάρια (Κυνηγός, 2006) ενσωματώνοντας στο σχεδιασμό της διδασκαλίας τους εκπαιδευτικά λογισμικά Μαθηματικών που προτείνονται από το Υπουργείο Παιδείας, ώστε να διδάξουν γεωμετρικές έννοιες σε μαθητές/τριες Στ΄ Δημοτικού και Β΄ Γυμνασίου. Ταυτόχρονα, με σκοπό να διευκολυνθεί η ενδυνάμωση της μαθηματικής, παιδαγωγικής και τεχνολογικής γνώσης των φοιτητών χρησιμοποιήθηκαν συνεργατικά εργαλεία του διαδικτύου (web 2.0).Ως προς την μεθοδολογική ερευνητική προσέγγιση έγινε προσπάθεια τριγωνοποίησης ποιοτικών και ποσοτικών μεθόδων και αξιοποιήθηκαν οι ατομικές μελέτες περίπτωσης, η παρατήρηση, τα τεκμήρια, οι ποιοτικές ημιδομημένες συνεντεύξεις και ερωτηματολόγια. Τα ποιοτικά δεδομένα καταχωρήθηκαν και επεξεργάστηκαν με το λογισμικό Nvivo 8, ενώ τα ποσοτικά με το SPSS 15.0. Η ποιοτική μελέτη εστίασε σε επτά φοιτητές (δύο άντρες και πέντε γυναίκες), οι οποίοι μετά το πέρας των σπουδών τους εργάστηκαν ως εκπαιδευτικοί.Τα ευρήματα αναδεικνύουν ότι οι τελειόφοιτοι φοιτητές της έρευνας έχοντας αποκτήσει εμπειρίες και έχοντας αναπτύξει την προσωπική τους οπτική για τα Μαθηματικά, την Τεχνολογία και την Παιδαγωγική μετασχημάτισαν σε διαφορετικό βαθμό την Τεχνολογική Παιδαγωγική Γνώση Περιεχομένου (ΤΠΓΠ) τους. Αποτέλεσμα αυτού ήταν να διέλθουν από διαφορετικά στάδια ανάπτυξής της και ελάχιστοι να φτάσουν στο στάδιο της διερεύνησης και εξέλιξης στους άξονες: Πρόγραμμα Σπουδών, Αξιολόγηση μαθητών/τριών, Μάθηση, Διδασκαλία και Πρόσβαση στις Ψηφιακές Τεχνολογίες. Αξιοσημείωτο είναι ότι όσον αφορά την γνωστική ανάλυση της γεωμετρικής σκέψης των φοιτητών φάνηκε ότι ορισμένοι παρουσίασαν ελλείψεις γνωστικής κατανόησης τις οποίες υπερέβησαν σε ορισμένες περιπτώσεις, με τη βοήθεια του εγκαθιδρυμένου πλαισίου μάθησης, και ταυτόχρονα παρουσίασαν περισσότερο αναπτυγμένη τη διαδικαστική έναντι της εννοιολογικής γνώσης. Επιπλέον, ορισμένοι φοιτητές επιχείρησαν και κατάφεραν να τροποποιήσουν τις αντιλήψεις τους για τη φύση των Μαθηματικών περνώντας από την εργαλειακή οπτική στην οπτική της επίλυσης προβλήματος.Σημαντικό ρόλο στο μετασχηματισμό της ΤΠΓΠ των φοιτητών είχαν τα διαμεσολαβητικά εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν στην έρευνα δράσης, όπως τα εκπαιδευτικά-διδακτικά σενάρια, τα εκπαιδευτικά λογισμικά, τα συνεργατικά εργαλεία του διαδικτύου και τα υπόλοιπα ψηφιακά εργαλεία επεξεργασίας και επικοινωνίας. Επιπρόσθετα, καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισαν η ίδια η ομάδα έρευνας, η οποία λειτούργησε ως επιστημονική-ερευνητική κοινότητα, οι δύο διδάσκοντες (επιβλέπουσα και ερευνητής), καθώς και το συνολικό πρόγραμμα εκπαίδευσης των φοιτητών.Επίσης φάνηκε, ότι οι διδακτικές πρακτικές των πρώην φοιτητών –οι οποίοι βρέθηκαν στη συνέχεια να εργάζονται ως εκπαιδευτικοί σε διάφορα σχολεία– φάνηκε να επηρεάζονται από εγκαθιδρυμένους παράγοντες του σχολείου οι οποίοι σχετίζονται με ζητήματα που ερευνήθηκαν στην παρούσα μελέτη και αφορούσαν την πρόσβαση στις ΨΤ. Η δράση των πρώην φοιτητών στις πραγματικές σχολικές συνθήκες τους ενέπλεξε σε μια διαδικασία αναστοχασμού και κριτικής για τον τρόπο που θα αξιοποιούσαν τις ΨΤ στο σχολικό πλαίσιο και τους οδήγησε στο μετασχηματισμό της οπτικής και της εμπειρίας τους σε σχέση με την παιδαγωγική αξιοποίηση των ΨΤ στην μαθηματική εκπαίδευση.Επιπλέον από τα αποτελέσματα φάνηκε ότι, ο μετασχηματισμός της ΤΠΓΠ των φοιτητών: α) είναι ανάλογος με το βαθμό εμπλοκής τους στο πρόγραμμα εκπαίδευσης, β) σχετίζεται θετικά με τις εποικοδομητικές προϋπάρχουσες αντιλήψεις τους για τη διδασκαλία και την διαλεκτική φύση των Μαθηματικών και γ) συνδέεται θετικά με το πρόσφορο ή όχι σχολικό περιβάλλον που βρέθηκαν και εργάστηκαν οι πρώην φοιτητές ως εκπαιδευτικοί.Ωστόσο, είναι άξιο αναφοράς ότι η ένταξη των ΨΤ στη σχολική πραγματικότητα και στις διδακτικές πρακτικές των εκπαιδευτικών της έρευνας σχετίστηκε με την δυναμική τους, την δημιουργικότητά τους και την κριτική προσέγγιση του ρόλου τους, όπως επίσης και με την οπτική τους σε σχέση με τα πιθανά οφέλη από τη χρήση των ΨΤ. Αυτός ήταν και ο λόγος, όπου ενώ οι συμμετέχοντες εκπαιδευτικοί βρέθηκαν σε παρόμοια πλαίσια εργασίας, αντιμετώπισαν διαφορετικά τις προβληματικές καταστάσεις που προσδιόρισαν στο σχολικό πλαίσιο και την δυνατότητά τους να αξιοποιήσουν τις ΨΤ στο μαθησιακό περιβάλλον. Οι εκπαιδευτικοί που αξιοποίησαν τις ΨΤ υποστήριξαν ότι η ένταξη των τεχνολογιών στις διδακτικές τους πρακτικές βελτίωσε τη σχέση τους με τους μαθητές/τριες, συνέβαλε στην ανάπτυξη της μαθηματικής σκέψης των μαθητών/τριών τους και στην καλύτερη λειτουργία του σχολείου.Τέλος, από την έρευνα αυτή, προέκυψαν νέα ερωτήματα που σχετίζονται: με τα χαρακτηριστικά και τον χρόνο που εισάγονται και υλοποιούνται προγράμματα προετοιμασίας κατά τη διάρκεια των σπουδών των μελλοντικών εκπαιδευτικών και τον τρόπο που θα υποστηρίζεται και θα διευκολύνεται η μάθηση των φοιτητών στα προγράμματα αυτά, όπως επίσης και ο αντίκτυπος όλων των παραπάνω στην σχολική πράξη.