Κατάσταση θρέψης και αντικειμενική αξιολόγηση της λειτουργικής κατάστασης σε ασθενείς με μεταστατικά νεοπλασματικά νοσήματα που λαμβάνουν συστηματική χημειοθεραπεία
Authors: Μιγδάνης Ιωάννης 
Published: September 2024

Εισαγωγή: Η κατάσταση θρέψης των ατόμων με καρκίνο επιβαρύνεται σημαντικά από τη νόσο και συχνά εμφανίζεται το σύνδρομο της καρκινικής καχεξίας, το οποίο χαρακτηρίζεται από συνεχή απώλεια μυϊκής μάζας που με τη σειρά της οδηγεί σε προοδευτική μείωση της λειτουργικής κατάστασης. Η αναφερόμενη από τον ιατρό υποκειμενική αξιολόγηση της λειτουργικής κατάστασης αποτελεί την καθιερωμένη μέθοδο διαστρωμάτωσης των ογκολογικών ασθενών για τη λήψη θεραπευτικών αποφάσεων. Η αντικειμενική αξιολόγηση της λειτουργικής κατάστασης μπορεί να αποτελεί έναν χρήσιμο και ισχυρότερο προβλεπτικό και προγνωστικό παράγοντα σε άτομα με καρκίνο. Επιπλέον η εφαρμογή των προσφάτως δημοσιευμένων διεθνών κριτηρίων διάγνωσης των συνδρόμων καχεξίας, σαρκοπενίας, δυσθρεψίας μπορεί να δώσει περισσότερες πληροφορίες για την προβλεπτική και προγνωστική αξία του συνδρόμου. Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής ήταν η ενδελεχής αξιολόγηση της κατάστασης θρέψης καθώς και η ενδελεχής αντικειμενική αξιολόγηση της λειτουργικής κατάστασης ατόμων με καρκίνο με μεταστατικά νεοπλάσματα με στόχο: α) Την αξιολόγηση της λειτουργικής κατάστασης με 5 διαφορετικές δοκιμασίες αντικειμενικής αξιολόγησης και τη διερεύνηση της προβλεπτικής και προγνωστικής τους αξίας, β) Την αξιολόγηση του επιπολασμού της καχεξίας, της σαρκοπενίας και της δυσθρεψίας, με τη χρήση των προσφάτως δημοσιευμένων διεθνών κριτηρίων διάγνωσης και τη διερεύνηση της προβλεπτικής και προγνωστικής τους αξίας. Μεθοδολογία: Κατά την ένταξη των ασθενών στη μελέτη συλλέχθηκαν δημογραφικά χαρακτηριστικά και δεδομένα για το ιατρικό ιστορικό, την παρούσα νόσο και βιοχημικές εξετάσεις από τους ιατρικούς φακέλους. Η αξιολόγηση της μειωμένης λειτουργικής κατάστασης των εθελοντών πραγματοποιήθηκε κατά τη διάγνωση, μέσω του υποκειμενικού δείκτη αξιολόγησης Eastern Cooperative Oncology Group Performance Status (ECOG-PS), όπως επίσης και μέσω αντικειμενικών εργαλείων αξιολόγησης της λειτουργικότητας και συγκεκριμένα τη δύναμη χειρολαβής [Handgrip Strength (HGS) <27kg για άνδρες, <16kg για γυναίκες], τη δοκιμασία καθισμάτων [Chair Stand Test (CST) >15sec], τη δοκιμασία σηκώνομαι και πάω [Timed Up and Go (TUG) >20sec], την ταχύτητα βάδισης 4 μέτρων [4m Gait Speed (GS) <0.8m/sec] και τη δοκιμασία Short Physical Performance Battery [(SPPB) <8 σκορ]. Η κατάσταση θρέψης των συμμετεχόντων εκτιμήθηκε μέσω της εφαρμογής, των διεθνών κριτηρίων ανίχνευσης της καρκινικής καχεξίας International Consensus Definition Criteria (ICDC), των αναθεωρημένων κριτηρίων αξιολόγησης της σαρκοπενίας του European Working Group on Sarcopenia in Older People 2 (EWGSOP2)] και των κριτηρίων διάγνωσης της δυσθρεψίας Global Leadership Initiative on Malnutrition (GLIM). Η καχεξία διαγνώστηκε με ακούσια απώλεια βάρους >5% κατά τους τελευταίους 6 μήνες ή με Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) < 20 kg/m2 και οποιονδήποτε βαθμό απώλειας βάρους >2% ή με οποιονδήποτε βαθμό απώλειας βάρους >2% και χαμηλή μυϊκή μάζα μέσω του δείκτη σκελετικής μάζας [Skeletal Muscle Index (SΜI) <55 cm²/m² για άνδρες, <39 cm²/m2 για γυναίκες] που προσδιορίστηκε από την ανάλυση αξονικής τομογραφίας στον 3ο οσφυϊκό σπόνδυλο. Η δύναμη χειρολαβής (HGS) χρησιμοποιήθηκε για την εκτίμηση της μυϊκής δύναμης. Η σαρκοπενία ορίστηκε ως χαμηλή μυϊκή δύναμη σε συνδυασμό με χαμηλή μυϊκή μάζα. Για τη διάγνωση της δυσθρεψίας χρησιμοποιήθηκε η απώλεια βάρους, ο ΔΜΣ και χρησιμοποιήθηκε ο SMI για την εκτίμηση της χαμηλής μυϊκής μάζας. Η μειωμένη πρόσληψη/απορρόφηση τροφής εκτιμήθηκε μέσω της κλίμακας αξιολόγησης συμπτωμάτων Edmonton Symptom Assessment Scale (ESAS) και μέσω του Mini Nutritional Assessment (MNA). Η C-αντιδρώσα πρωτεΐνη χρησιμοποιήθηκε ως εργαστηριακός δείκτης συστηματικής φλεγμονής. Στους 3 μήνες διεξήχθη επαναξιολόγηση όλων των δεικτών λειτουργικής κατάστασης και διατροφικής αξιολόγησης ενώ προοδευτικά, συλλέχθηκαν δεδομένα από τους φακέλους των εθελοντών ως προς την εξέλιξη της νόσου και την επιβίωση έως και τον Μάιο του 2020. Διεξήχθη ανάλυση για την προβλεπτική και προγνωστική ικανότητα των δοκιμασιών λειτουργικότητας καθώς και των διαταραχών θρέψης. Η στατιστική επεξεργασία των δεδομένων έγινε με το στατιστικό πακέτο SPSS Statistics version 21.0. Αποτελέσματα: Στη μελέτη εντάχθηκαν 103 εθελοντές με μεταστατικούς καρκίνους [ανώτερου γαστρεντερικού (36,9%), πνευμόνων (24,3%) κατώτερου γαστρεντερικού (21,4%)], με διάμεση ηλικία 74,0 (68, 81) έτη, (68,9% άνδρες). Άτομα με χαμηλή λειτουργική κατάσταση σύμφωνα με το ECOG-PS (Λόγος Κινδύνου [ΛΚ]: 3.80, 95% Διάστημα Εμπιστοσύνης (ΔΕ): 1.84, 7.80), χαμηλή HGS (ΛΚ: 2.37, 95% ΔΕ: 1.24, 4.55), SPPB <8 (ΛΚ): 3.43, 95% ΔΕ: 1.55, 7.57), χαμηλή GS (ΛΚ: 3.03, 95% ΔΕ: 1.44, 6.38), και μειωμένο TUG (ΛΚ: 5.16, 95% ΔΕ: 2.19, 12.14) εμφάνισαν χαμηλότερη συνολική επιβίωση (ΣΕ) μετά από διόρθωση για το φύλο, την ηλικία, τη συμπτωματολογία, τη συννοσηρότητα, το % απώλειας βάρους και την εντόπιση του όγκου. Επιπροσθέτως, σε ένα υποσύνολο 56 εθελοντών για τους οποίους υπήρχε διαθέσιμη αξονική τομογραφία, το 76,8% (n=43) των ασθενών διαγνώστηκαν με καχεξία το 35,7% (n=20) με σαρκοπενία και το 89,3% (n=50) με δυσθρεψία. Στην πολυπαραγοντική ανάλυση, μετά από διόρθωση για το φύλο την ηλικία και την εντόπιση του όγκου, η παρουσία καχεξίας και σαρκοπενίας συσχετίστηκαν με 3πλάσιο κίνδυνο θανάτου (ΛΚ: 3.00 95% ΔΕ 1.08-8.34, p = 0.036), (ΛΚ 2.98 95% ΔΕ 1.27-6.99, p = 0.011), αντίστοιχα. Συμπεράσματα: Η μειωμένη λειτουργική κατάσταση έτσι όπως αξιολογήθηκε με υποκειμενικούς και αντικειμενικούς δείκτες κατά τη διάγνωση της νόσου, συσχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο θανάτου. Ομοίως η παρουσία καχεξίας και σαρκοπενίας, όπως αυτές διαγνώστηκαν μέσω των διεθνών κριτηρίων διάγνωσης, συσχετίστηκαν με χαμηλότερη επιβίωση.