Ο ρόλος της αλεξιθυμίας στις στενές σχέσεις, υπό το πρίσμα της Θεωρίας του Δεσμού
Authors: Μόσχος Μάρκος 
Published: January 2025

Η παρούσα διδακτορική διατριβή προσεγγίζει σε ενδοατομικό και δυαδικό επίπεδο, τον ρόλο της αλεξιθυμίας πάνω στις δυσκολίες προσαρμογής στις στενές διαπροσωπικές σχέσεις και στην συνακόλουθη συναισθηματική δυσφορία. Καθώς το ύφος σύναψης δεσμού αντικατοπτρίζεται κυρίως μέσω των συναισθηματικών αποκρίσεων, εστιάζουμε στις δυσκολίες κατανόησης και περιγραφής των συναισθημάτων που παρουσιάζουν οι ενήλικες με ανασφαλή δεσμό, στις στενές τους σχέσεις. H διατριβή αποτελείται από δύο επιμέρους εμπειρικές μελέτες. Αρχικά εξετάζουμε τον ρόλο και την συμβολή της αλεξιθυμίας στο αίσθημα μοναξιάς, σε πληθυσμό νέων ενηλίκων. Στην συνέχεια, σε δυαδικό επίπεδο, αναλύουμε πώς τα υψηλά επίπεδα αλεξιθυμίας σε συνάρτηση με τις ανασφάλειες στο ύφος σύναψης δεσμού των συντρόφων, προσδιορίζουν την δυαδική προσαρμογή και ποιοτικά χαρακτηριστικά των σχέσεων ζευγαριών. Βασικός στόχος της πρώτης μελέτης ήταν να διερευνηθούν οι συσχετίσεις μεταξύ των χαρακτηριστικών της αλεξιθυμίας και των ανασφαλειών στο δεσμό, καθώς και ο διαμεσολαβητικός ρόλος της αλεξιθυμίας στην σχέση μεταξύ ύφους σύναψης δεσμού και αισθήματος μοναξιάς. Ταυτόχρονα εξετάστηκε και ο ρυθμιστικός ρόλος της ψυχικής ανθεκτικότητας, στη σχέση μεταξύ των δυσκολιών συναισθηματικής ρύθμισης και της μοναξιά. Στην έρευνα συμμετείχαν 519 άτομα, ηλικίας 18-29 ετών, και τα αποτελέσματα υποστηρίζουν ότι τα αλεξιθυμικά χαρακτηριστικά συμβάλουν στο αίσθημα μοναξιάς των ενηλίκων με ανασφάλειες στο ύφος δεσμού. Τα άτομα με ύφος δεσμού υψηλής αποφυγής, συχνά καταστέλλουν τα συναισθήματά τους, μέσω δυσλειτουργικών στρατηγικών ρύθμισης των συναισθημάτων τους, με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται να διατηρήσουν ικανοποιητικές στενές σχέσεις. Επίσης, παρατηρήθηκε πως τα άτομα με αγχώδες ύφος δεσμού, παρουσιάζουν δυσκολίες συναισθηματικής ρύθμισης και είναι ευάλωτα στην μοναξιά, ωστόσο η ανάπτυξη ανθεκτικότητας και η κοινωνική στήριξη, μπορεί να έχουν προστατευτικό ρόλο. Η δεύτερη μελέτη διερευνά την συμβολή της αλεξιθυμίας, στην ικανοποίηση που λαμβάνουν από την σχέση οι σύντροφοι με ανασφαλή δεσμό. Βασικός της στόχος είναι να εξετάσει τον ρυθμιστικό ρόλο της αλεξιθυμίας στη σχέση μεταξύ ύφους σύναψης δεσμού και δυαδικής προσαρμογής. Με την εφαρμογή Μοντέλων Αλληλεξάρτησης Δρώντος-Συντρόφου (Actor-Partner Interdependence Models; APIM), εξετάζουμε την ύπαρξη άμεσων και έμμεσων αποτελεσμάτων στη σχέση μεταξύ αλεξιθυμίας και σχεσιακής ικανοποίησης. Στην έρευνα συμμετείχαν 112 άτομα (56 ζευγάρια), που διατηρούσαν σταθερή συντροφική σχέση, για διάστημα τουλάχιστον 6 μηνών. Τα αποτελέσματα των δυαδικών αναλύσεων υποδεικνύουν ότι η αλεξιθυμία έχει διαπροσωπικές συνέπειες, οι οποίες επιδεινώνουν την ποιότητα της σχέσης των συντρόφων. Τα άτομα με υψηλά επίπεδα αλεξιθυμίας παρουσιάζουν μειωμένη συναισθηματική εγγύτητα λόγω των δυσκολίων κατανόησης και περιγραφής των συναισθημάτων, με αποτέλεσμα οι σύντροφοί τους να λαμβάνουν μειωμένη ικανοποίηση από τη σχέση. Τα ευρήματα υποστηρίζουν ότι, εκτός από τη δυσφορία που βιώνουν τα άτομα με υψηλή αλεξιθυμία στις στενές σχέσεις, οι δυσκολίες συναισθηματικής επικοινωνίας και οι συναισθηματικές ελλείψεις των συντρόφων, μπορεί να έχουν αμοιβαίες επιπτώσεις στη σχεσιακή προσαρμογή του ζευγαριού. Όσον αφορά τις πρακτικές προεκτάσεις, υποστηρίζεται ότι η ενίσχυση της συναισθηματικής έκφρασης μπορεί να μετριάσει τη δυσφορία που βιώνουν στις στενές σχέσεις, τα άτομα με ανασφαλή δεσμό. Στο πεδίο των ψυχοθεραπευτικών παρεμβάσεων, τονίζεται η σημασία της ενθάρρυνσης των ατόμων με αλεξιθυμικά χαρακτηριστικά να διακρίνουν τις συναισθηματικές καταστάσεις και να αναπτύσσουν σχετικές ερμηνείες για αυτές. Συμπερασματικά, τα ευρήματα υποδεικνύουν τον προληπτικό ρόλο των παρεμβάσεων κοινωνικής υποστήριξης, καθώς και την ευαισθητοποίηση των οικογενειών στην προώθηση μιας ασφαλούς βάσης.