Krakowskie libri iuris civilis z lat 1392–1800 na tle zachowanych rejestrów przyjęć do prawa miejskiego w Polsce i wybranych ośrodkach europejskich
Authors: Król Mateusz , Schmidt Michał 
Published: July 2022

Celem niniejszego artykułu jest ukazanie krakowskiej serii ksiąg przyjęć do prawa miejskiego na szerszym tle innych źródeł tego rodzaju zachowanych w miastach polskich i wybranych krajów europejskich.

Księgi przyjęć do prawa miejskiego stanowią wyodrębniony rodzaj produkcji kancelaryjnej, tworzony w gminach miejskich na szerokim obszarze od Wysp Brytyjskich po wschodnie krańce Europy Środkowej. Ich geneza sięga połowy XIII w., natomiast główny okres rozwoju trwał przynajmniej do połowy XVI w. Powstanie tego typu rejestrów wiąże się z funkcjonowaniem na wspomnianym wyżej terytorium obowiązku złożenia przysięgi przy uzyskaniu prawa miejskiego. Czynność tę rejestrowały księgi przyjęć.

Porównanie materiału dotyczącego innych ośrodków miejskich ujawnia, że księgi krakowskie były częścią tego szerokiego zjawiska. Rozpoczęte jeszcze u schyłku XIV w. i zachowane z niewielkimi lukami aż do końca XVIII w., krakowskie libri iuris civilis stanowią jednak znaczący zabytek nie tylko w skali Polski, ale też Europy Środkowej. Brak na tym obszarze innej serii, która byłaby równie kompletna, a przy tym bogata w materiał.

Omówiona została również instytucja prawa miejskiego. Jej obraz funkcjonujący w polskim piśmiennictwie w znacznym stopniu uległ dezaktualizacji, nie uwzględniał przy tym badań zagranicznych. Analiza nowszej literatury dotyczącej tegoż zagadnienia pozwoliła przedstawić prawo miejskie w innym świetle.

W oparciu o literaturę i wcześniejsze studia źródłoznawcze przedstawiono także możliwości badawcze, jakie oferują krakowskie księgi przyjęć do prawa miejskiego. Zagadnienia te, wpisujące się w szeroki nurt historii społecznej, nie doczekały się dotąd gruntownego opracowania. Niniejsza praca stanowić może zachętę i podstawę do tego typu badań.

Krakow libri iuris civilis from the years 1392–1800 in the light of maintained records concerning the acceptance of town rights in Poland and selected European settlements

The aim of this article is to present the Krakow series of record books for the acceptance of town rights against a background of other similar sources stored in Polish towns and selected European countries.

The record books for the acceptance of town rights represent a distinct type of clerical production, created in town boroughs over a wide area from the British Isles to the eastern tips of Central Europe. Their genesis reaches back to the middle of the 13th century, however, the main period of their development lasted until at least the middle of the 16th century. The creation of this type of register is connected with the obligation to swear an oath when obtaining town rights in the above-mentioned territories. This activity was registered by the record books.

Comparison of the materials for other settlements reveals that Krakow’s record books were part of a wide-ranging appearance. Begun at the turn of the 14th century and continued with small gaps until the end of the 18th century, Krakow’s libri iuris civilis represent, however, a significant relic not only within Poland, but also Central Europe. In this area, there are no other series which are as complete and as rich in material.

The institution of town rights is also discussed. Its picture appearing in Polish literary activity to a significant degree became obsolete, and did not take into consideration foreign research. Analysis of more recent literature concerning this subject has allowed town rights to be presented in a different light.

Based on the literature and previous source-based studies, the research opportunities offered by the Krakow record books of the acceptance of town rights are also presented. These issues, part of the wide current of social history, have not yet been the subject of an in-depth work. This wo