Η εικονογραφία και η λατρεία των ηρώων στην Ακρόπολη των Αθηνών κατά την υστερο-αρχαϊκή και κλασική περίοδο
Authors: Μήτσιος Ιωάννης 
Published: September 2021

Η παρούσα διδακτορική διατριβή πραγματεύεται την εικονογραφία και τη λατρεία των ηρώων και ηρωίδων της Ακρόπολης των Αθηνών κατά τη διάρκεια της υστερο-αρχαϊκής και κλασικής περιόδου. Η συμβολή της έρευνας έγκειται στη διεπιστημονική μεθοδολογία και στον τρόπο προσέγγισης του θέματος: λαμβάνονται υπ’ όψιν οι φιλολογικές και επιγραφικές μαρτυρίες σε συνάρτηση με τα εικονογραφικά (γλυπτική, αγγειογραφία), λατρευτικά και τοπογραφικά δεδομένα, αποσκοπώντας σε μία συνολική και ενδελεχή κάλυψη του θέματος. Η πολυεπίπεδη εξέταση του θέματος σε συνάρτηση με την ιδεολογία της αυτοχθονίας της κλασικής περιόδου αποσκοπεί στην ένταξη της μελέτης σε ένα ευρύτερο πλαίσιο σύγχρονων προσεγγίσεων, όπως οι σπουδές ταυτότητας και φύλου.Μετά το εισαγωγικό κεφάλαιο, όπου παρουσιάζεται η ιστορία της έρευνας και αναλύεται η μεθοδολογία, ακολουθεί η διάρθρωση της διατριβής, η οποία γίνεται σε έξι κεφάλαια (και επιμέρους υποκεφάλαια), ενώ ακολουθεί το γενικό/καταληκτήριο συμπέρασμα, το παράρτημα με τις επιγραφές, καθώς και ο κατάλογος των εικόνων. Τα πέντε πρώτα κεφάλαια πραγματεύονται τις ηρωικές μορφές που λατρεύονταν στην Ακρόπολη, ενώ το έκτο αφορά την τοπογραφία, τις λατρείες και την εικονογραφία του Ερεχθείου καθώς και την εικονογραφία του αρχαϊκού Παρθενώνα. Η διαίρεση των πέντε πρώτων κεφαλαίων σε επιμέρους υποκεφάλαια που αφορούν την εξέταση των φιλολογικών, τοπογραφικών και εικονογραφικών δεδομένων, αποσκοπεί στην ενδελεχή και ευκρινέστερη κάλυψη του θέματος σε όλα τα επίπεδα. Αξίζει να σημειωθεί ότι για πρώτη φορά αναφέρονται και αναλύονται όλα τα μυθολογικά μοτίβα που σχετίζονται με τους ήρωες και ηρωίδες της Ακρόπολης, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα έργα τα οποία έχουν ασφαλή τόπο προέλευσης την Ακρόπολη των Αθηνών.Στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται η εξέταση των Αγλαυριδών (Αγλαύρου, Έρσης και Πανδρόσου)- θυγατέρων του Κέκροπος, εκ των οποίων οι δύο λατρεύονταν (Άγλαυρος και Πάνδροσος) στην Ακρόπολη των Αθηνών. Ειδικότερα, επισημαίνεται η πιθανή λατρεία τους κατά τη διάρκεια της αρχαϊκής περιόδου- υπό την ιδιότητα των Νυμφών, η μετέπειτα προσθήκη της Έρσης στον μύθο, ενώ προτείνονται και κάποιες νέες εικονογραφικές τους ταυτίσεις. Ακολουθεί η εξέταση του Ερεχθέως, της παλαιότερης ηρωικής μορφής σύμφωνα με τις φιλολογικές μαρτυρίες και της συναφούς μορφής του Εριχθονίου. Όσον αφορά τον Ερεχθέα, επισημαίνεται η προβληματική αποτύπωσή του στην εικονογραφία της αρχαϊκής περιόδου, ενώ προτείνονται νέες ταυτίσεις του στην εικονογραφία των κλασικών χρόνων. Στο τρίτο κεφάλαιο γίνεται η εξέταση της μορφής του Κέκροπος, του οποίου αμφισβητείται η αποτύπωση στην εικονογραφία της αρχαϊκής περιόδου. Στο τέταρτο και πέμπτο κεφάλαιο γίνεται η εξέταση των λιγότερων δημοφιλών ηρώων Πανδίονος και Βούτη, αντίστοιχα. Όσον αφορά τη μορφή του Πανδίονος, υποστηρίζεται η ενδεχόμενη σύνδεσή του με την εορτή των Πανδίων, γεγονός που ενδεχομένως συνετέλεσε στη δημοτικότητά του. Όσον αφορά τον Βούτη, παρά την προβληματική σκιαγράφησή του από τις φιλολογικές πηγές και την εικονογραφία, υποστηρίζεται η αρχαϊκή καταβολή του ήρωα, ενώ προτείνονται και νέες εικονογραφικές ταυτίσεις του στην κλασική περίοδο. Η εξέταση της πληθώρας των λατρειών και της εικονογραφίας του Ερεχθείου, αλλά και της εικονογραφίας του αρχαϊκού Παρθενώνα, στο έκτο κεφάλαιο, μας βοηθά να κατανοήσουμε το έντονα αυτόχθονο (και ενίοτε κουροτροφικό) πλαίσιο των ηρωικών μορφών που λατρεύονταν στην Ακρόπολη των Αθηνών.Στο γενικό/καταληκτήριο κεφάλαιο συνοψίζονται τα συμπεράσματα και παρουσιάζονται όλες οι νέες ερευνητικές προτάσεις που διατυπώνονται στη διατριβή, όπως νέες εικονογραφικές ταυτίσεις, αμφισβήτηση και απόρριψη προτεινόμενων απεικονίσεων και ταυτίσεων, αλλά και αναγωγή μυθολογικών μοτίβων και ιδεολογιών σε προγενέστερες ιστορικές περιόδους. Στη συνέχεια, στο επιμέρους παράρτημα παρατίθενται όλες οι επιγραφές που αναφέρονται στη μελέτη. Τέλος, στον κατάλογο εικόνων παρατίθενται φωτογραφίες με τα έργα για τα οποία γίνεται λόγος καθώς και τοπογραφικά σχέδια και αποτυπώσεις των ιερών και τοποθεσιών λατρείας.