Η ιστορική εξέλιξη των πηγών για τους αγίους Κύριλλο και Μεθόδιο - τους διδασκάλους και φωτιστές των Σλάβων
Authors: Χατζηλέλεκας Δημοσθένης 
Published: August 2021

Το Θέµα της ∆ιδακτορικής ∆ιατριβής είναι «Η Ιστορική εξέλιξη των πηγώνγια τους αγίους Κύριλλο και Μεθόδιο – τους διδασκάλους και φωτιστές τωνΣλάβων - µε έµφαση στην αυθεντικότητά τους». Τα ιστορικά έγγραφα και ταλογοτεχνικά έργα του Μεσαίωνα από τα οποία διαµορφώνεται η ζωή και το έργοτου Κωνσταντίνου-Κυρίλλου του Φιλοσόφου και του Μεθοδίου, ονοµάζονταιΚυριλλο-Μεθοδιανές πηγές. Το ενδιαφέρον της µελέτης των Κυριλλο-Μεθοδιανών πηγών άρχισε στις αρχές του 19ου αιώνα, όταν εισάγονται στοεπιστηµονικό πεδίο, µερικά από τα πιο σηµαντικά µνηµεία του λόγου,αφιερωµένα στους πρώτους διδασκάλους των Σλάβων. Οι Κυριλλο-Μεθοδιανέςπηγές καταλαµβάνουν ένα ευρύ χρονολογικό φάσµα. Οι πιο αυθεντικές είναι οιπηγές του 9ου αιώνα, αλλά και κάποια κείµενα των µετέπειτα χρόνων, πουστηρίζονται σε αξιόπιστες πηγές. Ορισµένα γραπτά µνηµεία του λόγου, τα οποίαδηµιουργήθηκαν κάποιες εκατονταετίες, µετά την κοίµηση των πρώτωνδιδασκάλων των Σλάβων περιλαµβάνουν αρκετά θρυλικά στοιχεία και δενµπορούν να θεωρηθούν ως πηγές. Ωστόσο, έχουν αξία ως αποδεικτικά στοιχείαγια την ανάπτυξη της λατρείας των πρώτων διδασκάλων και αποτελούν µέρος τηςΚυριλλο-Μεθοδιανής παράδοσης. Η αξιοπιστία των κειµένων των Κυριλλο-Μεθοδιανών πηγών είναι ένα πρόβληµα. Με πολύ σπάνιες εξαιρέσεις, δεν είναιγνωστά χειρόγραφα στην αρχική τους µορφή, αλλά σώζονται µετέπειτααντίγραφα. Η αυθεντικότητα των πληροφοριών τίθεται σε αµφιβολία σε πολλέςπεριπτώσεις και τα τιθέµενα ερωτήµατα δεν µπορούν να πάρουν αξιόπιστεςαπαντήσεις, µιας και κάποια γεγονότα βασίζονται σε υποθέσεις και λογικάσυµπεράσµατα. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των Κυριλλο-Μεθοδιανών πηγώνείναι: η µεγάλη γεωγραφική και γλωσσική ποικιλία, ο διευρυµένος κύκλος τωνσυγγραφέων, η ποικιλία των κειµένων, η µεγάλη χρονολογική έκταση και οδιαφορετικός βαθµός αξιοπιστίας.Το συµπέρασµα της διατριβής είναι ότι οι άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιοςάφησαν το άγιο αποτύπωµά τους στις σλαβικές, τις λατινικές, τις ελληνικές λόγιεςκαι λαϊκές, τοπικές και εθνικές παραδόσεις. Οι Θεσσαλονικείς άγιοι ήταν καιείναι παρόντες στη σλαβική εθνική και την ευρύτερη πολιτισµική συνείδηση. Ταλατρευτικά κείµενά τους, το σλαβικό αλφάβητο, η λογοτεχνική κληρονοµιάγίνονται το θεµέλιο του πνευµατικού σλαβικού πολιτισµού. Οι άγιοιδιαδραµάτισαν ενοποιητικό και σταθεροποιητικό ρόλο στη ζωή των Σλάβων.∆ιαµόρφωσαν την πνευµατική τους υπόσταση και την κοινή Ορθόδοξη πίστη.Ήταν µιµητές του Χριστού και αξιοποίησαν το θείο τάλαντό τους προς δόξανΘεού. Η ιερή επιθυµία και η πνευµατική δίψα υποκινούµενες από τον θείο έρωτα,τους έκαναν ποιητές του θαύµατος, που ονοµάζεται Σλαβικός εκχριστιανισµόςκαι εκπολιτισµός. Πτέρωσαν τη σλαβική έµπνευση και στερέωσαν το οικοδόµηµατου σλαβικού πολιτισµού.Οι υπάρχουσες πηγές, που σχετίζονται µε τους αγίους Κύριλλο και Μεθόδιοεµπεριέχουν τα στοιχεία της αγιότητας του Βίου τους. Από τις πηγές αναδύεται τοάρωµα της θυσιαστικής τους αγάπης, της συνέργειας της Θείας Χάριτος, πουείναι έκδηλη στα κυριότερα εναποµείναντα κείµενα. Ήταν κοινωνοί της ΘείαςΧάρης, θεωµένοι άνθρωποι, οικείοι του Θεού. Όλο τους το έργο πήγαζε από τηναγαπώσα καρδιά τους για τον Θεό και τον πλησίον, που στην προκειµένηπερίπτωση ήταν οι Σλάβοι. Από τα κυριότερα έργα διαφαίνεται η ολοκληρωτικήαφιέρωση της ύπαρξής τους στον σλαβικό κόσµο. Από τις πηγές επίσης,αναδύεται εύοσµο το πνεύµα της εν Χριστώ αγάπης, της ειρήνης, της ενότητας,της συµφιλίωσης, του ανοίγµατος της καρδιάς και του νου, η πλάτυνση τηςαντίληψης απέναντι στον άνθρωπο και την κτίση. Η βαθειά συναίσθηση τηςπροσφοράς, της διακονίας και της θυσίας.