Ατοπική δερματίτιδα
Authors: Βακιρλής Ευστράτιος 
Published: August 2021

Η ατοπική δερματίτιδα (ΑΔ) είναι μια χρόνια, υποτροπιάζουσα, έντονα κνησμώδης, φλεγμονώδης πάθηση του δέρματος. Η επίπτωσή της, ειδικά στους ενήλικες, αυξάνει συνεχώς τις τελευταίες δεκαετίες, και υπολογίζεται ότι είναι 10-20% στα παιδιά και 1-3% στους ενηλίκους. Η παθογένεια της είναι εξαιρετικά πολύπλοκη. Σημαντικό ρόλο στην αιτιοπαθογένειά της παίζουν γενετικοί παράγοντες, περιβαλλοντικοί παράγοντες, λοιμώξεις (κυρίως από χρυσίζοντα σταφυλόκοκκο), διαταραχή στη λειτουργία του επιδερμιδικού φραγμού και ποικίλες ανοσολογικές διαταραχές. Σήμερα δύο είναι οι βασικές θεωρίες οι οποίες έχουν προταθεί για να δικαιολογήσουν την εμφάνιση της νόσου. Η πρώτη θεωρία υποστηρίζει ότι η πρωτοπαθής βλάβη πηγάζει από το ανοσολογικό σύστημα και ότι η δυσλειτουργία του επιδερμιδικού φραγμού αποτελεί συνέπεια της εντοπισμένης φλεγμονής. Η δεύτερη θεωρία ισχυρίζεται ότι μία ενδογενής βλάβη στα επιθηλιακά κύτταρα οδηγεί σε δυσλειτουργία του επιδερμιδικού φραγμού και οι ανοσολογικές διαταραχές αποτελούν επιφαινόμενο. Κατά τη διάρκεια της προηγούμενης δεκαετίας εξαιρετική πρόοδος σημειώθηκε στην κατανόηση του παθογένειας της νόσου και πρόσφατες έρευνες και μελέτες παρέχουν σημαντικές πληροφορίες για τους υποκείμενους ανοσολογικούς μηχανισμούς. Το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγουν είναι, ότι οι χημειοκίνες και οι κυτταροκίνες, τόσο στο περιφερειακό αίμα, όσο και στο δέρμα, ενορχηστρώνουν τις κλινικές εκδηλώσεις της ατοπικής δερματίτιδας. Σε αυτή τη μελέτη διερευνήθηκαν ορισμένες κυτταροκίνες τόσο τύπου Τh1 όσο και τύπου Th2 (IL-2, IL-4, IL-6, IL-10, τον TNF, και IFN-γ) με τη χρήση της κυτταρομετρίας ροής και έγινε προσπάθεια να συσχετισθεί η συγκέντρωσή τους στον ορό αίματος ασθενών με ατοπική δερματίτιδα με τον δείκτη βαρύτητας της νόσου (SCORAD). Μελετήθηκαν συνολικά 43 ασθενείς (25 άρρενες, 18 θήλεις) με ατοπική δερματίτιδα, οι οποίοι επισκέφτηκαν το νοσοκομείο μας στο χρονικό διάστημα μεταξύ του Ιανουαρίου 2007 έως και τον Δεκέμβριο 2007 και ταξινομήθηκαν σε 3 υποομάδες. Στην ομάδα 1 αξιολογήθηκαν 10 ασθενείς (6 άρρενες και 4 θήλεις), ηλικίας 0-2 χρονών στην οξεία φάση της νόσου. Στην ομάδα 2, η οποία περιελάμβανε ενήλικες με οξεία ΑΔ (15 άρρενες και 6 θήλεις), η μέση ηλικία ήταν 35.66± 5.73 έτη και στην ομάδα 3 κατατάχθηκαν 12 ασθενείς (8 άρρενες και 4 θήλεις), ηλικίας μεγαλύτερης των 3 ετών (μ.ό.13,08±2,21 έτη), οι οποίοι βρίσκονταν στη χρόνια φάση της νόσου. Επίσης μελετήθηκαν 10 υγιείς-μάρτυρες (6 άρρενες και 4 θήλεις), που η ηλικία τους (μ.ό.=31±1.68 έτη) δεν διέφερε στατιστικώς σημαντικά από την ομάδα 2 και οι οποίοι αποτέλεσαν την ομάδα 4. Η μέση βαρύτητα της νόσου στην ομάδα 2, που αποτέλεσε την ομάδα-στόχο, υπολογίστηκε με το δείκτη SCORAD και ήταν 47.3±3.59 (ελάχιστο=18, μέγιστο=68.5). Οι τιμές του δείκτη SCORAD στις ομάδες 1 και 3 ήταν 31.15±2.66 και 19.70±1.85 αντίστοιχα. Οι περισσότεροι ασθενείς της μελέτης μας έπασχαν από ήπια ή μέτρια ατοπική δερματίτιδα και περίπου το 20% από σοβαρή μορφή της νόσου. Ένα 65% του συνολικού αριθμού των ασθενών παρουσίαζε παθολογική τιμή της ολικής IgE σφαιρίνης και το 50% των ασθενών είχε μία τουλάχιστον θετική δοκιμασία σε κάποιο αλλεργιογόνο στις δοκιμασίες RAST. Τα επίπεδα της ολικής IgE σφαιρίνης στον ορό στην ομάδα 2 κυμάνθηκαν μεταξύ 45.72 και 1001 IU/mL (μ.ό.=254.88±69.62), ενώ στα υγιή μη-ατοπικά άτομα ήταν 62.10 έως 96.20 IU/mL (μ.ό.=80.39±3.29). Σημαντική ήταν η συσχέτιση στην ομάδα 2 μεταξύ της βαρύτητας της ατοπικής δερματίτιδας (SCORAD) και των επιπέδων της ολικής IgE σφαιρίνης στον ορό (n=21, r =0.59, p<0,005). Επίσης η IgE παρουσιάζει πολύ ισχυρή συσχέτιση με τον TNF (p=0,0001),την IL-4 (p=0,003), την IL-6 (p=0,004), και ισχυρή συσχέτιση με τα εωσινόφιλα (p=0,005) και την ηλικία του ασθενούς. Η μέτρηση των κυτταροκινών με κυτταρομετρία ροής έδειξε ότι η παραγωγή IL-4, IL-6 IL-10 και ΙFN-γ μειώθηκε στατιστικώς σημαντικά (IL-4 p=0.024, IL-10 p=0.012, IL-6 p=0.002, ΙFN-γ p=0.0001) στους ασθενείς με οξεία ατοπική δερματίτιδα (ομάδα 2) έναντι των υγιών-μαρτύρων. Αντίθετα δεν υπήρξε καμία στατιστική διαφορά στα επίπεδα των IL-2 και του TNF. Επίσης δεν προκύπτει καμία συσχέτιση μεταξύ ΙFN-γ ή IL-4 με τη βαρύτητα της νόσου. Αντίθετα, ο δείκτης βαρύτητας της ατοπικής δερματίτιδας (SCORAD) παρουσιάζει ισχυρή θετική συσχέτιση με τον ΤΝF (p=0,0001) και την IgE (p=0,005). Είναι αξιοσημείωτο ότι η διακύμανση του δείκτη βαρύτητας SCORAD οφείλεται στον TNF σε υψηλότερο ποσοστό (29.92%) από ότι οφείλεται στην IgE σφαιρίνη (21.25%) και στα εωσινόφιλα κύτταρα (22%). Ιδιαίτερα σημαντικό συμπέρασμα από τη μελέτη μας, είναι ακόμη το εύρημα ότι η συγκέντρωση του TNF είναι μεγαλύτερη 1) στους ασθενείς που πάσχουν από σοβαρή μορφή ΑΔ σε σχέση με αυτούς που πάσχουν από μέτρια και 2) στους ασθενείς που εμφανίζουν αυξημένες τιμές της ολικής IgE σφαιρίνης σε σχέση με αυτούς που η ΙgE βρίσκεται εντός των φυσιολογικών ορίων.