Millî Mücadele Sırasında İstanbul Merkezli Milliyetçi Siyaset Söylemlerine Karşı Mustafa Kemal Paşa’nın Tavrı
Authors: GÜLLÜ Ramazan Erhan 
Published: October 2024

Mondros Mütarekesi’nin imzalanması sonrası İstanbul’da birçok siyasî
grup, çeşitli cemiyet ve partilerle siyaset hayatına yeniden dâhil olmuşlardı.
Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a geçişi sonrası başlatılan Millî Mücadele
hareketi İstanbul’daki siyaset hayatı üzerinde de etkiliydi. Erzurum ve Sivas
kongreleri ile Millî Mücadele hareketinin kendi kurumsal yapısını
oluşturması, otoritesini de güçlendirmişti. Bu gelişmeler karşısında
İstanbul’da Millî Mücadele’ye tamamen karşı olan siyasî gruplarla birlikte
Millî Mücadele’yi haklı ve meşru gördüğünü ifade eden, kendilerinin de
milliyetçi politikalar savunduklarını vurgulayan siyasî gruplar ortaya
çıkmıştı. Millî Türk Fırkası, Sulh ve Selâmet-i Osmâniyye Fırkası ve Millî
Ahrar gibi fırkalar/partiler bu gruplardan bazılarıydı.

Mustafa Kemal Paşa İstanbul’da faaliyet yürüten bu siyasi partilerin
Millî Mücadele yanlısı bir politikaya sahip olduklarına inanmamaktaydı.
Ona göre bu faaliyetler tamamen Millî Hareket’i İstanbul’a bağlama
çabalarının bir parçasıydı. 1919 seçimleri esnasında bu tavrını açıkça
göstermişti. Kara Vasıf, İstanbul’daki seçimleri kontrol etmek amacıyla
Heyet-i Temsiliye tarafından İstanbul’a gönderilmişti. Kara Vasıf
İstanbul’daki birçok grubun Millî Mücadele hareketi ile birlikte
çalışabileceğini düşünmesine rağmen Mustafa Kemal Paşa bu görüşü doğru
bulmuyordu. Paşa, bu tavırları İstanbul’daki siyasi grupların Anadolu
hareketine karşı bir siyasi oyunu olarak görüyordu. Fakat onlarla açıktan bir
çatışma içerisine girmek de istemiyordu. Bu yüzden İstanbul’daki gruplarla
ilişkilerini iyi tutmak istiyor, bu gruplar arasından bazı etkili isimleri kendi
tarafına alarak kendisi de onlara karşı bir hamle yapmayı arzuluyordu. Câmi
(Baykurt), İsmail Subhi (Soysallıoğlu) ve Bekir Sami (Kunduk) gibi isimler,
Sivas Kongresi’nden beri Mustafa Kemal Paşa’nın bu politikayla yanına
çektiği isimlerdi ve sonradan da Ankara Hükümeti ile birlikte çalışmaya
devam etmişlerdi. Bunlara karşılık Mustafa Kemal Paşa, örneğin Prens Sabahattin gibi isimlerin kendi listelerinden aday olması gibi teklifleri kabul
etmemişti. İstanbul’daki siyasî partilerle kurumsal bir ittifaka da girmemişti.
İstanbul’un resmen işgalinden sonra bu partilerin çoğu Ankara’daki Büyük
Millet Meclisi’ni meşru görmeyerek İstanbul’da siyasete devam etmişlerdi.
Mustafa Kemal Paşa sonraki dönemlerdeki beyanlarında, bu durumun siyasî
olarak kendisinin haklılığını gösteren en bariz bir delil olduğunu ifade
etmişti.

Bu tebliğde, İstanbul’daki siyasi partiler ile Mustafa Kemal Paşa ve
Heyet-i Temsiliye arasındaki ilişkiler, milliyetçi siyasî söylem bağlamında
ele alınacaktır. Zaman aralığı 1919 seçim süreci ve İstanbul’un resmen işgali
ile sınırlandırılacak, işgal sonrası yaşananlar aynı bağlam üzerinden genel bir
değerlendirmeye tâbi tutulacaktır. Temel kaynaklar olarak o dönemde
mevcut siyasî partilerin sözcüsü olarak yayımlanan gazeteler, Mustafa
Kemal Paşa ve Heyet-i Temsiliye üyelerinin yazışmaları, süreçte etkin olan
isimlerin sonraki yıllarda yayımladıkları hatıralar kullanılacaktır.