АНТРОПОМЕТРИЧЕСКИЕ ПОКАЗАТЕЛИ НЕДОСТАТОЧНОЙ И ИЗБЫТОЧНОЙ МАССЫ ТЕЛА ДЕТЕЙ МЛАДШЕГО ШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА В РЕСПУБЛИКЕ КАЗАХСТАН
Authors: Ш.З. Абдрахманова , Т.И. Слажнева , А.А. Адаева , Б.С. Имашева , А.М. Арингазина , А.А. Акимбаева , Н.А. Сулейманова 
Published: October 2024

Введение. Распространенность недостаточной массы тела и ожирения среди детей является серьезной проблемой общественного здравоохранения. Страны сталкиваются с двойным бременем неполноценного питания. Изучение распространенности данных состояний в детском возрасте в Республике Казахстан и в разрезе регионов страны необходимо для политики здравоохранения в сфере здорового питания. Цель исследования. Изучение масштабов распространенности недостаточной массы тела, избыточной массы тела и ожирения среди детей начальных классов в Республике Казахстан и в регионах страны. Материалы и методы. Кросс секционное исследование было проведено в 2020 году. Были измерены рост и вес детей начальных классов в возрасте 6-9 лет (мальчиков: 49,6%) из национальной репрезентативной выборки (n=6851) в исследовании по эпиднадзору за детским ожирением (Childhood obesity surveillance initiative, COSI). Для расчета Z-scores индекса массы тела к возрасту использовались пороговые значения ВОЗ 2007года для оценки распространенности недостаточной массы тела, избыточного веса и ожирения. Результаты. Распространенность недостаточной массы тела по республике составила 5,0%. В разрезе регионов наибольшие показатели недостаточной массы тела выявлены в Кызылординской (8,3%), Алматинской (7,7%) и Мангистауской (7,7%) областях. Избыточная масса тела (включая ожирение) более распространена среди форм неполноценного питания в Казахстане- 20,6%. Наибольшая распространенность избыточной массы тела выявлена в Костанайской 29,3%, Восточно-Казахстанской 27,1% областях, а наименьшая - в Жамбылской области (11,3%). Доля детей с ожирением составила 6,6%, включая 1,6% с чрезмерным ожирением. Наибольшие показатели по ожирению выявлены в Северо-Казахстанской (13,5%) и Костанайской (12,0%) областях. Выявлены значимые гендерные различия в распространенности избыточной массы тела (23,6% мальчики и 17,6% девочки), ожирения (8,7% мальчики и 4,6% девочки) и чрезмерного ожирения (2,5% мальчики и 0,6% девочки). Выводы. Избыточная масса тела является распространенным явлением среди детей младшего школьного возраста в Республике Казахстан, особенно среди мальчиков. Сопоставимые показатели распространённости недостаточной массы тела и ожирения предполагают наличие двойного бремени неполноценного питания. Результаты исследования подчеркивают необходимость реагирования на проблему неполноценного питания среди детей и разработки политики по борьбе с недоеданием и ожирением на национальном и местном уровнях.

Introduction. The prevalence of thinness and obesity among children is a serious public health problem. Countries face a double burden of malnutrition. The study of the prevalence of these conditions among children in the Republic of Kazakhstan and in the context of the country's regions is essential for healthy nutrition policy. Aim. To study the prevalence of thinness, overweight and obesity among primary school children in the Republic of Kazakhstan and in the regions of the country. Materials and methods. A cross sectional study was conducted in 2020. The height and weight of primary school children aged 6-9 years (boys: 49.6%) from a nationally representative sample (n=6851) were measured within Childhood obesity surveillance initiative (COSI) survey. The 2007 WHO cut-offs were used to calculate body mass index for age Z-scores and to estimate the prevalence of thinness, overweight and obesity. Results. The prevalence of thinness in the Republic was 5.0%. In the context of regions, the highest indicators of thinness were found in Kyzylorda (8.3%), Almaty (7.7%) and Mangystau (7.7%) oblasts. Overweight (including obesity) is more common among forms of malnutrition in Kazakhstan - 20.6%. The highest prevalence of overweight was found in Kostanay 29.3%, East Kazakhstan 27.1% oblasts, and the lowest - in Zhambyl oblast (11.3%). The proportion of obese children was 6.6%, including 1.6% with severe obesity. The highest rates of obesity were found in North Kazakhstan (13.5%) and Kostanay (12.0%) oblasts. Significant gender differences were revealed in the prevalence of overweight (23.6% boys and 17.6% girls), obesity (8.7% boys and 4.6% girls) and severe obesity (2.5% boys and 0.6% girls). Conclusions. Overweight is a common phenomenon among children of primary school age in the Republic of Kazakhstan, especially among boys. Comparable prevalence rates of thinness and obesity suggest presence of a double burden of malnutrition. The survey results emphasize the need to respond to the malnutrition issue among children and develop policies to combat malnutrition and obesity at the national and local levels.

Кіріспе. Балалар арасында дене салмағының жеткіліксіздігі мен семіздіктің таралуы денсаулық сақтаудың маңызды мәселесі болып табылады. Елдер сапасыз тамақтанудың еселенген ауыртпалығына тап болуда. Қазақстан Республикасында және елдің өңірлерінде балалық жастағы осы жағдайлардың таралуын зерделеу денсаулық сақтаудың дұрыс тамақтану саласындағы саясаты үшін қажет. Зерттеу мақсаты. Қазақстан Республикасында және ел өңірлерінде бастауыш сынып балалары арасында дене салмағының жеткіліксіздігі, дене салмағының артық болуы және семіздіктің таралу ауқымын зерделеу. Әдістері. Кросс-секциялық зерттеу 2020 жылы жүргізілді. Балалардың семіздігін эпидемиологиялық қадағалау жөніндегі зерттеуде (Childhood obesity surveillance initiative, COSI) ұлттық қайталап таныстырмалы іріктемеден (n=6851) 6-9 жас аралығындағы бастауыш сынып балаларының бойы мен салмағы (ұлдар: 49.6%) өлшенді. Z-score мәні индикатор түрінде есептелді - жасына қарай дене салмағының индексі. Дене салмағының, артық салмақтың және семіздіктің таралуын бағалау үшін ДДҰ 2007 ж. шекті мәндері қолданылды. Нәтижелері. Республика бойынша дене салмағының жеткіліксіздігі 5,0% - ды құрады. Өңірлерде дене салмағының жеткіліксіздігі бойынша ең жоғары көрсеткіштер Қызылорда (8,3%), Алматы (7,7%) және Маңғыстау (7,7%) облыстарында анықталды. Артық салмақ (семіздікті қоса алғанда) Қазақстанда дұрыс тамақтанбау түрлері арасында жиі кездеседі - 20,6%. Артық дене салмағы Қостанай 29,3%, Шығыс Қазақстан 27,1% облыстарында ең көп, ал Жамбыл облысында (11,3%) аз таралғаны анықталды. Семіздікке шалдыққан балалардың үлесі 6,6% құрады, оның ішінде 1,6% - ы шамадан тыс семіздікке шалдыққан. Семіздік бойынша ең жоғары көрсеткіштер Солтүстік Қазақстан (13,5%) және Қостанай (12,0%) облыстарында анықталды. Артық салмақ (23,6% ұлдар және 17,6% қыздар), семіздік (8,7% ұлдар және 4,6% қыздар) және шамадан тыс семіздік (2,5% ұлдар және 0,6% қыздар) таралуында маңызды гендерлік айырмашылықтар анықталды. Тұжырымдар. Қазақстан Республикасында бастауыш мектеп жасындағы балалар арасында, әсіресе ұлдар арасында артық салмақ жиі кездеседі. Дене салмағының жеткіліксіздігі мен семіздіктің салыстырмалы таралуы дұрыс емес тамақтанудың екі есе ауыртпалығының болуын болжайды. Зерттеу нәтижелері балалар арасындағы дұрыс тамақтанбау проблемасына жауап беру және ұлттық және жергілікті деңгейлерде дұрыс тамақтанбау және семіздікпен күресу саясатын жасау қажеттілігін көрсетеді.