Οικολογία του Octopus vulgaris
Authors: Κατσανεβάκης Στυλιανός-Μάριος 
Published: January 2014

Για να αποφύγουν τη θήρευση, τα χταπόδια επιλέγουν και τροποποιούν καταφύγια στο υπόστρωµα (θαλάµια), όπου παραµένουν για το µεγαλύτερο µέρος του χρόνου τους, ιδίως κατά τη διάρκεια της ηµέρας. Σχετικά µε την οικολογία του θαλαµιού του Octopus vulgaris, η παρούσα διατριβή ασχολείται µε τα ακόλουθα ερωτήµατα: Είναι η διαθεσιµότητα θαλαµιών σηµαντικός περιοριστικός παράγοντας στην εξάπλωση του O. vulgaris στο µαλακό υπόστρωµα; Τι τύπους θαλαµιών χρησιµοποιεί το O. vulgaris στο µαλακό υπόστρωµα και ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την επιλογή ενός τύπου αντί κάποιου άλλου; Με µετρήσεις της πληθυσµιακής πυκνότητας του O. vulgaris στο µαλακό υπόστρωµα µε αυτόνοµη κατάδυση και µε πειράµατα εµπλουτισµού µε τεχνητά θαλάµια, βρέθηκε ότι η διαθεσιµότητα στερεών υλικών αναγκαίων για την κατασκευή θαλαµιού είναι περιοριστικός παράγοντας για την εξάπλωση του O. vulgaris στο µαλακό υπόστρωµα. Διαπιστώθηκε ότι στο µαλακό υπόστρωµα το O. vulgaris χρησιµοποιεί τέσσερις διαφορετικούς τύπους θαλαµιών: «πηγάδι» (µια κατακόρυφη τρύπα στο υπόστρωµα), «πέτρα/βράχο» (το χταπόδι χρησιµοποιεί µια πέτρα ή έναν βράχο για να σκάψει από κάτω ένα λαγούµι), «ανθρωπογενούς προέλευσης» (χρησιµοποιούνται στερεά απορρίµµατα ανθρωπογενούς προέλευσης), «όστρακο» (χρησιµοποιείται ένα άδειο όστρακο). Η σχετική αναλογία των τεσσάρων τύπων θαλαµιού στις περιοχές που µελετήθηκαν ήταν: 38.7% «ανθρωπογενούς προέλευσης», 29.7% «πηγάδια», 21.5% «πέτρες/βράχια», 2.9% «όστρακα» και 7.3% των χταποδιών βρέθηκαν ελεύθερα έξω από το θαλάµι τους. Η σχετική αναλογία των βασικών τύπων θαλαµιών βρέθηκε ότι εξαρτάται από το βάθος, την απόσταση από την ακτή, το µέγεθος των χταποδιών και την κοκκοµετρία του υποστρώµατος. Η κατανοµή και αφθονία του O. vulgaris έχει µελετηθεί στα κύρια αλιευτικά πεδία µόνο µε αλιευτικές µελέτες. Η συλληπτική ικανότητα των αλιευτικών εργαλείων είναι µεταβλητή και εξαρτάται από πολλούς παράγοντες της συµπεριφοράς του ζώου, όπως επίσης από τα τεχνικά χαρακτηριστικά του αλιευτικού εργαλείου αλλά και από τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά της προς µελέτη περιοχής. Μια καλή εναλλακτική για τη µελέτη της αφθονίας του χταποδιού είναι η οπτική παρατήρηση. Η πληθυσµιακή πυκνότητα του O. vulgaris µετρήθηκε µε οπτική παρατήρηση κατά τη διάρκεια αυτόνοµων καταδύσεων. Οι περιοχές που µελετήθηκαν ήταν σε παράκτιες περιοχές της Ελλάδας, µε µαλακό υπόστρωµα. Η πληθυσµιακή πυκνότητα του O. vulgaris κυµάνθηκε από 0 έως 6.88 άτοµα/στρέµµα και οι µέσες µετρούµενες πυκνότητες κατά τις 4 εποχές του έτους ήταν κατά πολύ µεγαλύτερες από τιµές που αναφέρονται σε άλλες εργασίες. Η πληθυσµιακή πυκνότητα των χταποδιών παρουσίασε σηµαντική συσχέτιση µε την εποχή. Οι πυκνότητες χταποδιών µικρότερων από 500g ήταν µικρότερες όσο πιο λεπτόκοκκο ήταν το ίζηµα. Η πυκνότητα των µεγάλων χταποδιών (>500g) αυξανόταν µε το βάθος. Χταπόδια µεγαλύτερα των 200g είχαν την τάση να διαβιούν σε βαθύτερες περιοχές κατά την περίοδο που υπήρχε έντονο θερµοκλινές (τέλη άνοιξης . καλοκαίρι) σε σχέση µε την περίοδο που δεν υπήρχε σηµαντικό θερµοκλινές. Ένα χρονικώς-µεταβλητό, δοµηµένο σε κλάσεις µεγέθους, πληθυσµιακό µοντέλο πινάκων αναπτύχθηκε προκειµένου να ερµηνευτεί η εποχιακή µεταβολή των πληθυσµιακών πυκνοτήτων των κλάσεων και να εκτιµηθούν διάφορες παράµετροι του κύκλου ζωής των χταποδιών. Διαπιστώθηκε ετήσια και ηµι-ετήσια περιοδικότητα στις πυκνότητες των κλάσεων. Μια βασική κορύφωση της βενθικής εγκατάστασης παρατηρήθηκε κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και µια δευτερεύουσα, ακανόνιστη, κατά το τέλος του φθινοπώρου. Εκτιµήθηκαν δύο κορυφές στην ωοτοκία, µία κατά το τέλος του χειµώνα . αρχές άνοιξης και µια δευτερεύουσα κατά το τέλος καλοκαιριού . αρχές φθινοπώρου. ......................