Μέτρηση της τεχνικής αποδοτικότητας του συστήματος της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας μέσω της μέτρησης της σχετικής αποδοτικότητας των κέντρων υγείας στην Ελλάδα
Authors: Τρακάκης Αναστάσιος 
Published: July 2022

Εισαγωγή: H διδακτορική διατριβή εστιάζει στη μέτρηση της τεχνικής αποδοτικότητας και της παραγωγικότητας των Κέντρων Υγείας στην Ελλάδα. Τα Κέντρα Υγείας αποτελούν τον κύριο πάροχο πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας στη χώρα. Η διδακτορική διατριβή περιλαμβάνει τρεις διαφορετικές δημοσιεύσεις, καλύπτοντας σφαιρικά και συνολικά το αντικείμενο της μελέτης. Στην πρώτη δημοσίευση (Trakakis et al., 2021) μετρήθηκε η τεχνική αποδοτικότητα 196 Κέντρων Υγείας στην Ελλάδα για το έτος 2018. Στη δεύτερη δημοσίευση (Trakakis et al., 2021) μετρήθηκε η παραγωγικότητα και η τεχνική αποδοτικότητα 155 Κέντρων Υγείας στην Ελλάδα για την περίοδο 2016-2018. Τέλος, στην τρίτη δημοσίευση (Trakakis et al., 2022) μετρήθηκε η τεχνική αποδοτικότητα 155 Κέντρων Υγείας για την περίοδο 2016-2018, εστιάζοντας στην επίδραση της κάθε ομάδας επαγγελματιών υγείας επί της αποδοτικότητας των συγκεκριμένων Κέντρων Υγείας. Σκοπός: Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν η μέτρηση της τεχνικής αποδοτικότητας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας μέσω της μέτρησης της σχετικής αποδοτικότητας των Κέντρων Υγείας στην Ελλάδα.Δεδομένα/Μεθοδολογία: Τα δεδομένα παρασχέθηκαν από το Υπουργείο Υγείας και υποβλήθηκαν σε ελέγχους εγκυρότητας και αξιοπιστίας, ώστε να αποφευχθεί η μεροληψία, με αποτέλεσμα να συμπεριληφθούν στο υπό μελέτη δείγμα 196 Κέντρα Υγείας για το 2018 και 155 για την τριετία 2016-2018. Στην πρώτη μελέτη χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος «input-oriented, CRS/VRS Data Envelopment Analysis», για την εκτίμηση της τεχνικής αποδοτικότητας 196 Κέντρων Υγείας. Παράλληλα, χρησιμοποιήθηκε και η μέθοδος «Tobit Regression Analysis» για τη διερεύνηση της ενδεχόμενης επίδρασης της Υγειονομικής Περιφέρειας του κάθε Κέντρου Υγείας στην τεχνική αποδοτικότητά του. Στη δεύτερη μελέτη χρησιμοποιήθηκε η «input-oriented, Malmquist Data Envelopment Analysis» για την μέτρηση της παραγωγικότητας και της τεχνικής αποδοτικότητας των 155 Κέντρων Υγείας λαμβάνοντας υπόψη την επίδραση του χρόνου. Η ανάλυση πραγματοποιήθηκε για τα έτη 2016, 2017 και 2018. Στην τρίτη μελέτη χρησιμοποιήθηκε μαζί με την «Data Envelopment Analysis» και η τεχνική «Βootstrap», για τη δημιουργία διαστημάτων εμπιστοσύνης στα μετρήσιμα στοιχεία. Προκειμένου να προσδιοριστεί κατά πόσο η κάθε ομάδα εργαζομένων επηρεάζει την τεχνική αποδοτικότητα των Κέντρων Υγείας την περίοδο 2016-2018, δημιουργήθηκαν τέσσερα επιπλέον μοντέλα λαμβάνοντας υπόψη σαν εισροή μία ομάδα εργαζομένων κάθε φορά και υπεβλήθησαν στην «Data Envelopment Analysis». Πραγματοποιήθηκε σύγκριση αυτών των μοντέλων με το αρχικό που χρησιμοποιούσε σαν εισροές όλες τις ομάδες εργαζομένων και σαν εκροές όλες τις ιατρικές πράξεις που πραγματοποιούνται από τα Κέντρα Υγείας. Αποτελέσματα: Τα αποτελέσματα της πρώτης μελέτης με τη χρήση της «VRS Data Envelopment Analysis» έδειξαν ότι η μέση τεχνική αποδοτικότητα των 196 Κέντρων Υγείας για το έτος 2018 ανήλθε στο 0.916 στο κλειστό διάστημα [0,1]. Από το σύνολο των Κέντρων Υγείας τα 48 είχαν τεχνική αποδοτικότητα μικρότερη από την μέση τιμή, ενώ 138 είχαν τεχνική αποδοτικότητα ίση με τη μονάδα. Τα αποτελέσματα με τη χρήση της «CRS Data Envelopment Analysis» έδειξαν μέση τεχνική αποδοτικότητα 0.806 για τα 196 Κέντρα Υγείας με τα 91 από αυτά να εμφανίζουν αποδοτικότητα ίση με τη μονάδα. Η «Τobit Regression Analysis» έδειξε ότι η υγειονομική περιφέρεια που ανήκουν τα κέντρα υγείας δεν επηρεάζει την τεχνική αποδοτικότητά τους (p-value=0.255).Σύμφωνα με τη δεύτερη δημοσίευση η παραγωγικότητα των 155 Κέντρων Υγείας μειώθηκε κατά 0.9% το 2017 σε σύγκριση με το 2016 και κατά 5.2% το 2018 σε σχέση με το 2017. Η συνολική μείωση της παραγωγικότητας στην τριετία ήταν 3.1%. Από το σύνολο των 155 Κέντρων Υγείας τα 91 παρατήρησαν μεταβολή στην παραγωγικότητά τους λόγω της μεταβολής της τεχνικής αποδοτικότητάς τους ενώ άλλα 59 Κέντρα Υγείας παρατήρησαν μεταβολή της παραγωγικότητάς τους λόγω της μεταβολής που παρατηρήθηκε στο τεχνολογικό περιβάλλον τους. Ένα μόνο Κέντρο Υγείας είχε ισόποση μεταβολή σε τεχνολογικό περιβάλλον και τεχνική αποδοτικότητα. Αναλυτικά, το πρώτο έτος η μέση παραγωγικότητα των 155 Κέντρων Υγείας ήταν 0.991 με 73 Κέντρα Υγείας να αυξάνουν την παραγωγικότητά τους και 82 να σημειώνουν μείωση. Η τεχνική αποδοτικότητα των Κέντρων Υγείας αυτό το διάστημα σημείωσε αύξηση για 48 Κέντρα Υγείας, μείωση για 43 Κέντρα Υγείας ενώ παρέμεινε σταθερή για 64 Κέντρα Υγείας. Αντίστοιχα το έτος 2017-2018, η μέση παραγωγικότητα ήταν 0.948, με 72 Κέντρα Υγείας να αυξάνουν την παραγωγικότητά τους και 83 να σημειώνουν μείωση. Αντίστοιχα, αύξηση στην τεχνική αποδοτικότητα σημείωσαν 43 Κέντρα Υγείας, μείωση 44 Κέντρα Υγείας, ενώ 68 Κέντρα Υγείας είχαν την ίδια τεχνική αποδοτικότητα. Συνολικά στην τριετία από τα 155 Κέντρα Υγείας τα 61 βελτίωσαν την παραγωγικότητά τους ενώ 94 μείωσαν τα επίπεδα παραγωγικότητάς τους. Σύμφωνα με την τελευταία δημοσίευση η μέση τεχνική αποδοτικότητα των 155 Κέντρων Υγείας για την τριετία 2016-2018 βρέθηκε ίση με 0.932, στο κλειστό διάστημα [0,1]. Αναλύοντας την επίδραση της κάθε ομάδας εργαζομένων στην αποδοτικότητα, η μελέτη έδειξε ότι τη μεγαλύτερη επίδραση στην τεχνική αποδοτικότητα των 155 Κέντρων Υγείας είχε η ομάδα του διοικητικού προσωπικού με μέσο όρο τεχνικής αποδοτικότητας μοντέλου 0.689 και του ιατρικού προσωπικού με μέσο όρο τεχνικής αποδοτικότητας μοντέλου 0.680. Ακολούθησε η ομάδα του νοσηλευτικού προσωπικού με μέσο όρο τεχνικής αποδοτικότητας μοντέλου 0.570, ενώ η ειδικότητα του λοιπού μη ιατρικού προσωπικού έχει τη μικρότερη επίδραση με μέσο όρο τεχνικής αποδοτικότητας μοντέλου 0.517. Ο συνδυασμός της «Data Envelopment Analysis» με την τεχνική «Bootstrap» έδειξαν ότι στο μοντέλο με όλες τις εισροές και εκροές τα Κέντρα Υγείας που ήταν τεχνικά αποδοτικά για την τριετία ήταν 108, ενώ 36 παρουσίασαν χαμηλή τεχνική αποδοτικότητα. Στα επιμέρους μοντέλα, αυτό που είχε ως εισροή το διοικητικό προσωπικό παρουσίασε 64 τεχνικά αποδοτικά Κέντρα Υγείας, 8 Κέντρα Υγείας με υψηλή τεχνική αποδοτικότητα, 2 Κέντρα Υγείας με μέτρια τεχνική αποδοτικότητα και 81 Κέντρα Υγείας με χαμηλή τεχνική αποδοτικότητα. Αντίστοιχα το μοντέλο με εισροή τους γιατρούς εμφάνισε 39 τεχνικά αποδοτικά Κέντρα Υγείας, 31 Κέντρα Υγείας με υψηλή τεχνική αποδοτικότητα, 13 Κέντρα Υγείας με μέτρια τεχνική αποδοτικότητα και 72 Κέντρα Υγείας με χαμηλή τεχνική αποδοτικότητα. Το μοντέλο που είχε σαν εισροή τους νοσηλευτές είχε 37 τεχνικά αποδοτικά Κέντρα Υγείας, 27 Κέντρα Υγείας με υψηλή τεχνική αποδοτικότητα, 13 Κέντρα Υγείας με μέτρια τεχνική αποδοτικότητα και 78 Κέντρα Υγείας με χαμηλή τεχνική αποδοτικότητα. Στο μοντέλο που είχε σαν εισροή το λοιπό μη ιατρικό προσωπικό τα 31 Κέντα Υγείας ήταν τεχνικά αποδοτικά, τα 28 Κέντρα Υγείας είχαν υψηλή τεχνική αποδοτικότητα, τα 12 Κέντρα Υγείας μέτρια τεχνική αποδοτικότητα και 84 Κέντρα Υγείας χαμηλή τεχνική αποδοτικότητα. Συμπεράσματα: Σύμφωνα με τη μελέτη, το έτος 2018 τα 196 Κέντρα Υγείας παρουσίασαν υψηλή μέση τεχνική αποδοτικότητα, χωρίς αυτή να επηρεάζεται από την Υγειονομική Περιφέρεια που αυτά ανήκουν. Ωστόσο, στην τριετία 2016-2018 παρατηρήθηκε μείωση της παραγωγικότητας των 155 Κέντρων Υγείας στην Ελλάδα. Η μελέτη έδειξε ότι η μέση τιμή της τεχνικής αποδοτικότητας των Κέντρων Υγείας κυμάνθηκε περίπου στα ίδια επίπεδα για την τριετία, με τη μείωση της παραγωγικότητας των Κέντρων Υγείας να οφείλεται κυρίως στην επιρροή που είχε το τεχνολογικό τους περιβάλλον, αποτυπώνοντας τις μεταβολές της συγκεκριμένης περιόδου με τον μετασχηματισμό του νόμου 4486/2017 και τις περικοπές στις δαπάνες υγείας για την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας. Σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης, το διοικητικό προσωπικό και οι ιατροί επηρεάζουν περισσότερο την τεχνική αποδοτικότητα των Κέντρων Υγείας, ενώ ακολουθεί το νοσηλευτικό προσωπικό και τελευταία επηρεάζει το λοιπό μη ιατρικό προσωπικό. Η διδακτορική διατριβή αναδεικνύει τη σπουδαιότητα της μέτρησης της τεχνικής αποδοτικότητας και της παραγωγικότητας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας. Τα αποτελέσματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την βελτίωση της τεχνικής αποδοτικότητας και παραγωγικότητας των Κέντρων Υγείας στην Ελλάδα, ενώ μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για την αναδιοργάνωση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας κατανέμοντας το προσωπικό σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης και τις ανάγκες που υπάρχουν. Τα Κέντρα Υγείας που εμφανίζουν χαμηλή τεχνική αποδοτικότητα μπορούν να ακολουθήσουν τα τεχνικά αποδοτικά ώστε να βελτιωθούν.