Γεωγραφίες της μεταναστευτικής εγκατάστασης και συναντήσεις με τη διαφορά στον αστικό χώρο
Authors: Παπατζανή Ευαγγελία 
Published: January 2023

Τοποθετημένη στις αλληλοτομίες των σπουδών της πόλης, της αστικής κοινωνικής γεωγραφίας, και των μεταναστευτικών σπουδών, η διατριβή καταπιάνεται με τις γεωγραφίες της μεταναστευτικής εγκατάστασης στην πόλη και των μεταλλαγών της, καθώς και με το ζήτημα (των τόπων) της συνάντησης με τη διαφορά στον αστικό χώρο. Η συνάντηση με τη διαφορά εννοιοδοτείται και διερευνάται ως μια ενιαία, ανοιχτή και δυναμική διαδικασία που εμπεριέχει, συγκροτείται από, και αναπαράγει τη συνεχή διαπραγμάτευση τόσο χωροκοινωνικών αποστάσεων, ορίων, αποφυγής, μικρο-διαχωρισμών, συγκρούσεων και βίας, όσο και χωροκοινωνικών (διεθνοτικών και όχι μόνο) γειτνιάσεων, επαφών, οικειοτήτων και σχέσεων συγκατοίκησης στον αστικό χώρο. Η έννοια της συνάντησης συγκροτείται θεωρητικά μέσα από τη συνομιλία διαφορετικών θεωρητικών επεξεργασιών και προσεγγίσεων γύρω από τη «γειτνίαση» / «εγγύτητα» και την «απόσταση» / «διαχωρισμό», ως έννοιες και διαδικασίες όχι αλληλοαποκλειόμενες αλλά συνυπάρχουσες στη διαδικασία της συνάντησης. Όψεις της μεταναστευτικής εγκατάστασης και (των τόπων) της συνάντησης με τη διαφορά διερευνώνται στον αστικό χώρο της Αθήνας, ένα περιβάλλον χωρικής εγγύτητας και αναπόφευκτων συναντήσεων, με τη συνάντηση ως συνθήκη να επιφέρει το ερώτημα της συνάντησης ως διαδικασίας και πρακτικής. Τονίζεται η σημασία του συγκείμενου, τόσο σε ό,τι αφορά τις χωροκοινωνικές μεταλλαγές στην πόλη, αλλά και σε ό,τι αφορά επίκαιρα πολιτικά και κοινωνικά διακυβεύματα, όπως μεταξύ άλλων το ζήτημα του καθημερινού και θεσμικού ρατσισμού και οι πολυδιάστατες κρίσεις των τελευταίων ετών. Τα παραπάνω μελετώνται στην Αθήνα μέσα από κυρίως ποιοτικές μεθόδους έρευνας (συμπεριλαμβανομένων 53 ημιδομημένων και βιογραφικών συνεντεύξεων) εστιάζοντας στις γειτονιές του Κολωνού και της Ακ. Πλάτωνος ως μελέτη περίπτωσης, υπό ένα ανοιχτό πρίσμα σε ό,τι αφορά τον χώρο και την κλίμακα. Διερευνώνται πρακτικές εγκατάστασης και συναντήσεις τόσο μεταξύ μεταναστών/τριών και ελλήνων/ίδων κατοίκων, εργαζόμενων και επισκεπτών της περιοχής, όσο και μεταξύ μεταναστών/τριών διαφορετικών εθνοτήτων και φάσεων εγκατάστασης, συγκεκριμένα από την Αλβανία, το Πακιστάν, και προσφύγων που εγκαταστάθηκαν από το 2015 και μετά. Η διατριβή αναδεικνύει μια σειρά μεταλλαγών της μεταναστευτικής εγκατάστασης σε ποικίλους χώρους και χρόνους της καθημερινότητας άμεσα συνδεδεμένων με κοινωνικοπολιτικά επίδικα της περιόδου, και μια ποικιλία διεθνοτικών και ομοεθνοτικών συναντήσεων με πολλαπλές χρονικότητες και χωρικότητες. Η συνάντηση στον αστικό χώρο αναδύεται ως μια ποικιλόμορφη διαδικασία και πρακτική στις αλληλοτομίες της κοινωνικής γειτνίασης και του μικρο-διαχωρισμού, μια διαδικασία που εμπεριέχει, αναπαράγει, αλλά και ξεπερνάει πολλαπλές διαφορές πέρα από την εθνοτική, μέσα από τη συνεχή διαπραγμάτευση ορίων γύρω από την εθνότητα, τη φάση εγκατάστασης και τα χρόνια παραμονής, το νομικό καθεστώς, το φύλο, τη γλώσσα, τη θρησκεία, την τάξη. Αναδεικνύεται επίσης η σημασία των τόπων της συνάντησης σε πολλαπλές κλίμακες, οι μικροδημόσιοι τόποι και οι αντιχώροι, οι τόποι που η συνάντηση προϋποθέτει αλλά και δημιουργεί, τόποι που συγκροτούνται τόσο γύρω από διαφορές, όσο και γύρω από ομοιότητες, τόποι που ενέχουν διεθνοτικές σχέσεις συγκατοίκησης αλλά και μικρο-διαχωρισμούς, οικειοποιήσεις που αποκλείουν, ή την αποφυγή και τον καθημερινό ρατσισμό. Η διατριβή υποστηρίζει πως η συνάντηση και οι τόποι της, ως το δικαίωμα στη διαπραγμάτευση της διαφοράς, αποτελούν συγκροτητικό στοιχείο του αστικού χώρου και της αστικής ζωής.