Ενδοκρινική και ανοσολογική επίδραση της εξαντλητικής άσκησης
Authors: Παρθύμος Νικόλαος 
Published: September 2021

Οι επαγόμενες από το stress ενδοκρινολογικές και ανοσολογικές επιδράσεις, έχουν υποκινήσει πολλές έρευνες. Το πρότυπο άσκηση-stress μπορεί να χρησιμοποιηθεί εύκολα πειραματικά και επιτρέπει τη μελέτη των αλληλεπιδράσεων μεταξύ του νευρικού, του ενδοκρινικού και του ανοσοποιητικού συστήματος (Hoffman-Goetz & Pedersen 1994). Χαρακτηριστικοί υπεύθυνοι μηχανισμοί, με τους οποίους εκδηλώνονται οι προκαλούμενες από την εξαντλητική άσκηση προσαρμογές των ανωτέρω συστήματων είναι οι νευροενδοκρινολογικοί παράγοντες συμπεριλαμβανομένων των κατεχολαμινών, ορισμένων νευροπεπτιδίων, της κορτιζόλης και των άλλων στεροειδών ορμονών (Gablo 1983; Kjaer & Dela 1996; Volek και συν. 1997).Η παρούσα ερευνητική μελέτη αποτελεί προσπάθεια αποσαφήνισης των υπεύθυνων μηχανισμών, με τους οποίους εκδηλώνονται οι προκαλούμενες από την εξαντλητική άσκηση αλλαγές του ενδοκρινικού και ανοσοποιητικού συστήματος. Ως εκ τούτου σκοπός μας ήταν η μελέτη των ενδοκρινολογικών και ανοσολογικών μηχανισμών, μέσω των οποίων ο ανθρώπινος οργανισμός ανταποκρίνεται στην εξαντλητική άσκηση. Επίσης διερευνήθηκαν οι μηχανισμοί της συσχετιζόμενης με την άσκηση έναρξης, συνέχισης και ολοκλήρωσης του καταρράκτη των φλεγμονωδών κυτταροκινών (αμυλοειδές α του ορού) και πρωτεϊνών οξείας φάσης (c-αντιδρώσα πρωτεΐνη).Αθλητές και μέθοδοι: Στην έρευνα έλαβαν μέρος υγιείς αθλητές και αθλήτριες (N= 49) πολύ υψηλού επιπέδου. Οι αθλητές εξετάσθηκαν, μετρήθηκαν τα ανθρωπομετρικά τους χαρακτηριστικά και έδωσαν δείγματα αίματος μία μέρα πριν (09:00 π.μ.), αμέσως μετά (εντός 15 λεπτών) και δύο μέρες μετά από εξαντλητική άσκηση. Τα δείγματα αίματος (10ml/ αθλητή/ δειγματοληψία) συλλέχθηκαν σε σωλήνες EDTA και αποθηκεύτηκαν αμέσως μετά την λήψη τους, στους 4οC (φορητό ψυγείο), και μεταφέρθηκαν εντός δύο ωρών στο συνεργαζόμενο με την διοργάνωση του αγώνα νοσοκομείο, όπου φυγοκεντρήθηκαν. Στη συνέχεια, το πλάσμα του αίματος χωρίστηκε σε μικρότερα σωληνάρια, τα οποία ψύχθηκαν στους -80οC μέχρι την ανάλυσή τους. Η διαδικασία αυτή επαναλήφθηκε πανομοιότυπα για κάθε αιμοληψία. Στην Ακαδημία Αθηνών, πραγματοποιήθηκε με τη μέθοδο του Proteomics, ηλεκτροφόρηση πρωτεινών πλάσματος σε δύο διαστάσεις, ταυτοποίηση πρωτεϊνών με χρήση ProteoSeek και ανάλυση MALDITOF. Η γενική εξέταση αίματος και η ανάλυση του αμυλοειδούς α του ορού (SAA) και της c-αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP). πραγματοποιήθηκε στο Νοσοκομείο Παίδων «Αγία Σοφία» Αθηνών. Τα αποτελέσματα των παραπάνω εξετάσεων και μετρήσεων καταγράφηκαν σε πίνακες του Excel (Windows, έκδοση 2010), κωδικοποιήθηκαν και αναλύθηκαν με το στατιστικό πρόγραμμα ανάλυσης δεδομένων SPSS (Statistical Package for Social Science for Windows, έκδοση 18.0). Χρησιμοποιήθηκε περιγραφική στατιστική των μετρήσεων (mean ±SD). Επιπρόσθετα τα αποτελέσματα επαναλαμβανόμενων μετρήσειων αναλύθηκαν με ANOVA διπλής κατεύθυνσης, ακολουθούμενα από Turkey-HSD. Οι συσχετίσεις των ποσοτικών μεταβλητών πραγματοποιήθηκαν με το συντελεστή συσχέτισης Pearson (Pearson correlation). Τιμές p< 0,05 θεωρήθηκαν ως στατιστικώς σημαντικές.Αποτελέσματα: Η αιματολογική εικόνα (μέσοι όροι και τυπικές αποκλίσεις) των αθλητών μετά την εξαντλητική άσκηση παρουσίασε στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις με τις τιμές των ανθρωπομετρικών χαρακτηριστικών των αθλητών. Όσον αφορά τις μεταβλητές MCV και MCH συσχετίστηκαν σημαντικά με την ηλικία (p< 0,01 και p< 0,05) και το ύψος των αθλητών (p< 0,05) και η μεταβλητή MCH συσχετίστηκε επιπρόσθετα σημαντικά με το βάρος των αθλητών (p< 0,05). Οι τιμές του SAA και της CRP αυξήθηκαν εντυπωσιακά μετά από το τέλος της άσκησης. Η τιμή του SAA παρουσίασε περαιτέρω αύξηση, ενώ η τιμή της CRP παρουσίασε αισθητή μείωση, εξακολουθώντας όμως να απέχει από την αρχική της τιμή, δύο μέρες μετά το πέρας του αγώνα. Οι μεταβολές του SAA και της CRP που παρατηρήθηκαν σε αυτά τα χρονικά, διαστήματα ήταν στατιστικά σημαντικές (ΑΝΟVΑ, Turkey-HSD: p <0,001). Με τη μέθοδο του Proteomics αναγνωρίστηκαν 30 πρωτεΐνες, εκ των οποίων οι 13 θεωρούνταν ως τώρα μη ταυτοποιημένες πρωτεΐνες. Διαφορές στα είδη πρωτεϊνών παρατηρήθηκαν ανάμεσα στις τρεις φάσεις της δειγματοληψίας, ενώ η πλειοψηφία (Ν= 8) των αγνώστων έως τώρα πρωτεϊνών, παρουσιάστηκε μετά το πέρας του αγώνα (αμέσως ή δύο μέρες μετά).Συμπεράσματα: Η εξαντλητική άσκηση μπορεί να θεωρηθεί ως ιδανικό πρότυπο μελέτης των ενδοκρινολογικών και ανοσολογικών αντιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού σε ακραίες συνθήκες. Σύμφωνα με τους Chrousos (1995) και Pedersen και συν. (1994), η κατανόηση των επιδράσεων της άσκησης στον ανθρώπινο οργανισμό και ιδιαίτερα στην πρόληψη ασθενειών είναι καθοριστικής σημασίας, δεδομένου ότι ορισμένες μορφές φυσικών στρεσογόνων ερεθισμάτων μπορούν να υποκινήσουν αλλαγές στο ανοσοποιητικό σύστημα παρόμοιες με εκείνες της άσκησης. Το γεγονός, ότι οι αναφερόμενες μεταβολές των SAA και CRP παρατηρήθηκαν αμέσως μετά την λήξη της εξαντλητικής άσκησης, υποστηρίζει την διαμεσολάβηση των παραγόντων του νευροενδοκρινικού stress (ειδικά του άξονα ΗΡΑ). Η αναγνώριση με τη μέθοδο του Proteomics δεκατριών έως τώρα μη ταυτοποιημένων πρωτεϊνών, αποτελεί ένα καινούριο μονοπάτι κατανόησης της έκφρασης του ανθρώπινου γενετικού υλικού. Συνεπώς ο ρόλος των πρωτεϊνών αυτών σε ακραίες συνθήκες stress χρήζει περεταίρω διερεύνησης.