ЭТНОТЕРРИТОРИАЛЬНЫЕ И ПОГРАНИЧНЫЕ РАЗНОГЛАСИЯ ЦЕНТРАЛЬНОАЗИАТСКИХ ГОСУДАРСТВ В ФЕРГАНСКОЙ ДОЛИНЕ
Authors: Ормоналиев К.О. , Сабиров Р.К. 
Published: October 2024

В статье рассматривается конфликтный потенциал Ферганской долины, разделенной между Кыргызстаном, Узбекистаном и Таджикистаном. На ее территории наиболее выраженно представлены практически все проблемы Центральной Азии: этнические противоречия, дефицит земельно-водных ресурсов, территориальные претензии, проблема анклавов и другие. Они создают социальное напряжение, которое ведет к радикализации общества. Разногласия, связанные с распределением земельно-водных ресурсов, имеются как внутри государств, так и между ними в приграничных районах. Они свидетельствуют о территориальных притязаниях государств по отношению друг к другу. Но урегулирование межгосударственных приграничных споров тормозится в связи с противоречиями в картах советского периода, указывающих разные границы в долине в 1920-х, 1950-х, 1980-х годах, что позволяет каждому из государств во время переговоров опираться на те карты, которые ему дают преимущество. В результате государственные границы определены частично, и между странами существует много спорных участков. Напряженная ситуация на границах приводит к различным инцидентам - перекрытию дорог, стычкам и вооруженным столкновениям. Присутствие анклавов, жители которых сталкиваются с многочисленными проблемами при пересечении границ, с функционированием экономики, социальной сферы и систем жизнеобеспечения, еще более осложняет ситуацию. В статье подчеркивается, что противоречия и конфликты в Ферганской долине создают угрозу безопасности и стабильности для всего Центральноазиатского региона.

The article examines the conflict potential of the Fergana Valley, divided between Kyrgyzstan, Uzbekistan and Tajikistan. Almost all the problems of Central Asia are clearly visible on its territory: ethnic contradictions, lack of land and water resources, territorial claims, the problem of enclaves and others. Disagreements over the distribution of land and water resources exist both within States and between them in border areas. They testify to the territorial claims of states to each other. However, the settlement of interstate border disputes is suspended due to contradictions on maps of the Soviet period of the 1920s, 1950s and 1980s showing different borders in the valley, which allows each of the states to rely on maps that gave it priority during negotiations. As a result, the state borders are partially defined, and there are many disputed lanes between the countries. The tense situation at the borders leads to various incidents - road closures, clashes and armed clashes. The situation is further complicated by the presence of enclaves, whose residents face many problems when crossing the border, the functioning of the economy, social sphere and life support systems. The article emphasizes that conflicts and conflicts in the Fergana Valley pose a threat to security and stability for the entire Central Asian region.

Макалада Кыргызстан, Өзбекстан жана Тажикстандын ортосунда бөлүнгөн Фергана өрөөнүнүн конфликттик потенциалы каралат. Анын аймагында Борбордук Азиянын дээрлик бардык проблемалары: этникалык карама-каршылыктар, жер-суу ресурстарынын тартыштыгы, аймактык дооматтар, анклавдар маселеси жана башкалар айкын көрүнүп турат. Жер-суу ресурстарын бөлүштүрүүгө байланыштуу пикир келишпестиктер мамлекеттердин ичинде да, алардын ортосунда да чек арага чектеш райондордо бар. Алар мамлекеттердин бири-бирине карата аймактык дооматтарын күбөлөндүрүшөт. Бирок мамлекеттер аралык чек ара талаштарын жөнгө салуу 1920, 1950, 1980-жылдардагы өрөөндөгү ар кандай чек араларды көрсөткөн совет мезгилинин карталарындагы карама-каршылыктарга байланыштуу токтотулуп турат, бул мамлекеттердин ар бирине сүйлөшүүлөр учурунда ага артыкчылык берген карталарга таянууга мүмкүндүк берет. Натыйжада, мамлекеттик чек аралар жарым-жартылай аныкталып, өлкөлөр ортосунда көптөгөн талаштуу тил-келер бар. Чек аралардагы чыңалган кырдаал ар кандай инциденттерге - жолдордун жабылышына, кагылышууларга жана куралдуу кагылышууларга алып келет. Чек арадан өтүүдө жашоочулары көптөгөн көйгөйлөргө туш болгон анклавдардын болушу, экономиканын, социалдык чөйрөнүн жана жашоо-турмушту камсыз кылуу системаларынын иштеши кырдаалды ого бетер татаалдантат. Макалада Фергана өрөөнүндөгү карама-каршылыктар жана чыр-чатактар бүтүндөй Борбор Азия региону үчүн коопсуздукка жана туруктуулукка коркунуч туудурары баса белгиленген.