Μελέτη συσχέτισης διατροφικής συμπεριφοράς με το κοινωνικό κεφάλαιο και παράγοντες αυτοεκτιμούμενης υγείας σε ενήλικες άνω των 65 ετών
Authors: Αποστολάκη Ιωάννα 
Published: February 2022

Εισαγωγή: Η Μεσογειακή Διατροφή (MD) αναγνωρίζεται ευρέως ως ένα βιώσιμο ολοκληρωμένο πρότυπο διατροφής που ο ρόλος του είναι σημαντικός στην διατήρηση της υγείας και στην πρόληψη πολλών χρόνιων νοσημάτων, σχετίζεται δε με χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, τοπικά οικονομικά οφέλη και εμπεριέχει κοινωνικο-πολιτισμικά χαρακτηριστικά των λαών της Μεσογείου. Παρά όλα τα καλά τεκμηριωμένα οφέλη που παρέχει αυτό το πρότυπο διατροφής, πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι η προσκόλληση στη Μεσογειακή Διατροφή μειώνεται στις περιοχές της Μεσογείου. Πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι ακόμη και ηλικιωμένοι κάτοικοι της Κρήτης ακολουθούν μια διατροφή δυτικού τύπου. Είναι, επομένως, ιδιαίτερα σημαντική όχι μόνο η αξιολόγηση των τρεχουσών διατροφικών συνηθειών των ηλικιωμένων, αλλά και η περαιτέρω διερεύνηση παραγόντων που μπορεί να σταθούν εμπόδια στην Μεσογειακή διατροφή, όπως το Κοινωνικό Κεφάλαιο, που εκφράζει την υποστήριξη που είναι διαθέσιμη όταν το άτομο τη χρειάζεται και την αυτοεκτιμούμενη υγεία που σχετίζεται με την Ποιότητα Ζωής και εκφράζει την αίσθηση σιγουριάς για την ολοκλήρωση καθημερινών εργασιών. Σκοπός: Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν α) η εκτίμηση της διατροφής και του τρόπου ζωής, του συνολικού Κοινωνικού Κεφαλαίου και της αυτοεκτιμούμενης Ποιότητας Ζωής που σχετίζεται με την υγεία (HRQL) σε ηλικιωμένους β) η εξέταση των συσχετίσεων προσκόλλησης στο πρότυπο της Μεσογειακής Διατροφής με χαρακτηριστικά του τρόπου ζωής, το ατομικό Κοινωνικό Κεφάλαιο και την Ποιότητα Ζωής που σχετίζεται με την υγεία στους ηλικιωμένους. Η υπόθεσή μας είναι ότι η προσκόλληση στο πρότυπο της Μεσογειακής Διατροφής μπορεί να επηρεαστεί θετικά από χαρακτηριστικά του τρόπου ζωής, το Κοινωνικό Κεφάλαιο και την αυτοεκτιμούμενη Ποιότητα Ζωής.Μεθοδολογία: Η μελέτη MINOA (Mediterranean diet IN Older Adults) είναι μια συγχρονική μελέτη (cross-sectional study) που διεξήχθη μεταξύ Απριλίου 2014 και Νοεμβρίου 2015, στην αγροτική περιοχή του Δήμου Μινώα, της Κρήτης, στην Ελλάδα, μία από τις περιοχές που έλαβε χώρα η Μελέτη των επτά Χωρών. Οι συμμετέχοντες στη μελέτη ήταν ενήλικες ηλικίας ≥ 65 ετών, που ζούσαν στην κοινότητα και ήταν μέλη σε ένα από τα δύο Κέντρα Ανοικτής Προστασίας Ηλικιωμένων (ΚΑΠΗ) του δήμου, στα χωριά Καστέλι και Αρκαλοχώρι. Από τους 436 συνολικά συμμετέχοντες (n = 251 άνδρες, 57,6%, ποσοστό συμμετοχής: 90%) μέσω προσωπικής συνέντευξης με εκπαιδευμένο επαγγελματία υγείας έγινε η συλλογή δεδομένων, που αφορούσαν σε αυτοαναφερόμενα στοιχεία, κοινωνικοδημογραφικά, τρόπου ζωής, γενικά θέματα υγείας, διατροφής και ανθρωπομετρικά δεδομένα. Η συλλογή δεδομένων που αφορούσαν στο ατομικό Κοινωνικό Κεφάλαιο, έγινε χρησιμοποιώντας ερωτηματολόγιο (SCQ) που είχε μεταφραστεί και επικυρωθεί για τον ελληνικό πληθυσμό (Kritsotakis et al., 2008). Η αυτοεκτιμούμενη ποιότητα ζωής που σχετίζεται με την υγεία (HRQL) αξιολογήθηκε χρησιμοποιώντας την επικυρωμένη ελληνική έκδοση του αυτοσυμπληρούμενου ερωτηματολογίου SF-36 (Pappa, et al., 2005). Δύο διαφορετικές τυποποιημένες συνολικές βαθμολογίες της ποιότητας ζωής που σχετίζονται με την υγεία εκτιμήθηκαν επίσης από το SF-36: το σύνολο των φυσικών διαστάσεων (PCS), που εκφράζει την σωματική Υγεία και το σύνολο των ψυχικών διαστάσεων (MCS) που εκφράζει την ψυχική υγεία. Η διαιτητική πρόσληψη αξιολογήθηκε με ημι-ποσοτικό ερωτηματολόγιο συχνότητας τροφίμων, μέσω του οποίου αξιολογήθηκε η πρόσληψη ενέργειας και η κατανάλωση ομάδων τροφίμων. Η προσκόλληση στη μεσογειακή διατροφή αξιολογήθηκε από το MedDietScore, το οποίο κυμαίνεται από 0-55, με υψηλότερες τιμές να υποδεικνύουν μεγαλύτερη συμμόρφωση στο μεσογειακό διαιτητικό πρότυπο (Panagiotakos et al 2006). Η πολλαπλή γραμμική παλινδρόμηση χρησιμοποιήθηκε για τη μελέτη των αλληλεπιδράσεων μεταξύ των χαρακτηριστικών των διαφόρων συμμετεχόντων, του Κοινωνικού Κεφαλαίου, της Ποιότητας Ζωής που σχετίζεται με την Υγεία (HRQL) και της τήρησης της Μεσογειακής Διατροφής σε ζεύγη συσχετίσεων. Το επίπεδο σημαντικότητας ορίστηκε στο 5%.Αποτελέσματα: Ο μέσος όρος προσκόλλησης στο πρότυπο της Μεσογειακής «MedDietScore» ήταν μέτριος (31.9 ± 3.6), ενώ υψηλότερος φάνηκε να είναι στους άνδρες συγκριτικά με τις γυναίκες (32.9 ±3.4 έναντι 3.6 ± 3.4, p <0.001). Η μέση τιμή τού συνολικού κοινωνικού κεφαλαίου ήταν 75 (68, 80), χωρίς σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων. Η Σωματική Υγεία (PCS) ήταν 45 (37, 52) και η μέση τιμή της Ψυχικής Υγείας (MCS) φάνηκε να είναι 47 (40, 54), με τους άνδρες να έχουν την υψηλότερη βαθμολογία και στους δύο τομείς της υγείας (p <0.0001 και p <0.01 αντίστοιχα). Τα αποτελέσματα της πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης, για την προσκόλληση στο πρότυπο της Μεσογειακής διατροφής, έδειξαν ότι το φύλο (p <0.001), η οικογενειακή κατάσταση (p = 0.039), η «καλλιέργεια λαχανικών-φρούτων» (p = 0.014) και ιδιοκτησία αυτοκινήτου (p = 0.044) σχετίζονται σημαντικά με το MedDietScore. Μετά από την προσαρμογή για συγχυτικούς παράγοντες, τα αποτελέσματα της πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης έδειξαν ότι το Συνολικό Κοινωνικό Κεφάλαιο καθώς και η διάσταση του « Εκτίμηση Ζωής» (β = 0.04 και β = 0.1, p <0.05, αντίστοιχα) να έχουν θετική σχέση με την προσκόλληση στη Μεσογειακή Διατροφή. Όσον αφορά την ποιότητα ζωής (HRQL) , η Σωματική Υγεία (β = 0.09, p <0.001), αλλά και όλες οι επιμέρους συνιστώσες πλην αυτής που αναφέρεται ως «συναισθηματικός ρόλος» βρέθηκαν να έχουν θετικό αντίκτυπο στην προσκόλληση στο πρότυπο της Μεσογειακής Διατροφής. Ταυτόχρονα, το Συνολικό Κοινωνικό Κεφάλαιο φάνηκε επίσης να έχει θετική σχέση με την αντιληπτή Σωματική και Ψυχική Υγεία (β = 0.21 και β = 0.28, p <0.001, αντίστοιχα).Συμπεράσματα: Η παρούσα μελέτη έδειξε ότι οι ηλικιωμένοι σε αγροτική περιοχή της Κρήτης είχαν μέτρια προσκόλληση στο πρότυπο της Μεσογειακής Διατροφής. Η ιδιοκτησία αυτοκινήτου και η καλλιέργεια λαχανικών και φρούτων είναι σημαντικοί προγνωστικοί δείκτες τήρησης της Μεσογειακής Διατροφής. Σύμφωνα με την ερευνητική μας υπόθεση, αυτή η μελέτη υπογραμμίζει τη σημασία της αντιληπτής Σωματικής Υγείας και του ατομικού Κοινωνικού Κεφαλαίου, ιδιαίτερα της διάστασης αυτού που αναφέρεται στην Αξία της Ζωής, ως σημαντικούς δείκτες υγιεινών συνηθειών σε μεγαλύτερη ηλικία. Το Κοινωνικό Κεφάλαιο φάνηκε επίσης να είναι ένας θετικός παράγοντας για την αυτοαντίληψη της Ποιότητας Ζωής των ηλικιωμένων , τόσο αυτής που εκφράζει την Σωματική όσο και Ψυχική υγεία. Σε έναν πληθυσμό με υψηλή γνώση των αρχών της Μεσογειακής Διατροφής και δεξιοτήτων που σχετίζονται με αυτή, το Κοινωνικό Κεφάλαιο και η αντιληπτή υγεία σε μεγαλύτερη ηλικία είναι βασικοί καθοριστικοί παράγοντες της ποιότητας της διατροφής. Η υγιεινή ζωή σε υποστηρικτικό περιβάλλον είναι βασικά στοιχεία για υψηλότερη ποιότητα διατροφής σε μεγαλύτερη ηλικία. Τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης μπορούν να συμβάλουν στον σχεδιασμό πολιτικών και δράσεων για την ενίσχυση του Κοινωνικού Κεφαλαίου και της Ποιότητας Ζωής των ηλικιωμένων στην Ελλάδα.