Қазақстан Республикасы мен Қырғыз Республикасының сайлау құқығының түсінігі, пәні және әдісі
Authors: Досумов С.Т. , Адилов А.Н. 
Published: May 2024

Понятие «избирательное право» употребляется в двух смыслах: в объективном (позитивное избирательное право) - как система правовых норм, регулирующих подготовку и проведение выборов в органы публичной власти, и субъективном (субъективное избирательное право) - как право гражданина избирать и быть избранным в органы государственной власти и органы местного самоуправления. В данной статье, авторы рассматриваю и излагают теоретическую точку зрения на понятие «избирательное право» и «избирательная система». Необходимо отметить, как показывают события последних лет в Кыргызской Республике, что особенности избирательной системы способны повлечь за собой большие последствия — от раскола партии до распада страны. Становление подлинно демократической избирательной системы изначально предполагает институционализацию политико-правовых механизмов формирования властных инструментов, способствующих эффективному взаимодействию гражданского общества и правового государст ва. В последнее время в связи с проведением президентских и парламентских избирательных кампаний возрос научный интерес исследователей к государственно-правовому регулированию выборов, вызванный потребностью политико-правового реформирования казахстанской избирательной системы.

Қазақстан Республикасы мен Қырғыз Республикасының сайлау құқығының түсінігі, пәні және әдісі «Сайлау құқығы» ұғымы екі мағынада қолданылады: объективті (оң сайлау құқығы) - мемлекеттік органдарға сайлауды дайындауды және өткізуді реттейтін құқықтық нормалар жүйесі ретінде, ал субъективті (субъективті сайлау құқығы) - азаматтың сайлау құқығы ретінде және мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарына сайлану. Бұл мақалада авторлар «сайлау құқығы» және «сайлау жүйесі» ұғымына теориялық көзқарасты қарастырады және ұсынады. Соңғы жылдары Қырғыз Республикасында болған оқиғалар көрсеткендей, сайлау жүйесінің ерекшеліктері үлкен салдарларға әкелуі мүмкін - партияның бөлінуінен бастап елдің құлауына дейін. Шынайы демократиялық сайлау жүйесінің қалыптасуы бастапқыда азаматтық қоғам мен заңның үстемдігі арасындағы тиімді өзара әрекеттесуге ықпал ететін билік құралдарын қалыптастырудың саяси-құқықтық тетіктерін институттандыруды болжайды. Жақында президенттік және парламенттік сайлау науқанына байланысты зерттеушілердің сайлауды мемлекеттік-құқықтық реттеуге ғылыми қызығушылығы арта түсті, бұл қазақстандық сайлау жүйесін саяси-құқықтық реформалау қажеттілігінен туындады.

The concept of "selective law" is used in two senses: in objective (positive suffrage) - as a system of legal norms governing the preparation and conduct of elections to public authorities, and subjective (subjective suffrage) - as the right of a citizen to elect and be elected to state and local governments. In this article, the authors examine and present a theoretical view on the concept of "suffrage" and "electoral system." It should be noted, as the events of recent years in the Kyrgyz Repub lic show, that the peculiarities of the electoral system can have great consequences, from the split of the party to the disintegration of the country. The emergence of a truly democratic electoral system initially pre-assuming the institutionalization of political and legal mechanisms for the formation of power tools that contribute to the effective interaction of civil society and the legal state. Recently, in connection with the presidential and parliamentary election campaigns, the scientific interest o f researchers to the statelegal regulation of elections has increased, caused by the need for political and legal reform of kazakhstan's electoral system.