ЖАНҰЗАҚ ӘЛЖАНҰЛЫНЫҢ ҚАЗАҚ ЖУРНАЛИСТИКАСЫ ҮШІН АТҚАРҒАН ҚЫЗМЕТІ ТҰСЫНДАҒЫ ИДЕЯЛЫҚ ҚОЗҒАЛЫСЫ
Authors: Ibrayeva E.E. 
Published: November 2023

This article analyzes the books “Aina” and “Children’s baduami” by the Alash activist Zhanuzak Alzhanuly Zhanibekov, as well as the works he published during the period when he worked as an editor for “Kazakh” and “Kedey” newspapers. Among them, the meaning of the analyzed works and the idea the author wanted to convey were studied. Although Zhanuzak Alzhanuly published articles on various topics, his main idea was the same. It was to open the literacy of ordinary working Kazakh people to education. Zhanuzak Alzhanuly was able to increase the audience of the newspaper by effectively coordinating his work while working as an editor in “Kazakh” and “Kedey” newspapers. During his time, the demand for “Kedey” newspaper were increased. Through this, it can be seen that the influence of his strategic work affected all Kazakhs. This means that the figure of Alash told us that we can develop and become independent only by opening the literacy of the people, encouraging their spirit, getting equal education for both boys and girls. The skill of the Alash figure Zhanuzak Alzhanuly in attracting people to education is formulated and substantiated by actual scientific facts and historical figures. Also, the original archived copy of the book “Aina” was used, and specific passages were used in the analysis of the ideological underpinnings of the writing. Keywords: Zhanuzak Alzhanuly, Kazakh journalism, ideological movement, Alash, Alash figure, slogans about knowledge, education.

Мақалада Алаш қайраткері Жанұзақ Әлжанұлы Жәнібековтің «Айна» және «Балалар бәдуәмі» кітап- тары мен оның «Қазақ» және «Кедей» газеттерінде редактор болып қызмет атқарған кезеңде жариялаған еңбектері талданды. Соның ішінде талданған еңбектердің мән-мағынасы мен автордың жеткізгісі келген ойы зерттелді. Жанұзақ Әлжанұлы әртүрлі тақырыптарда мақалалар жариялағанымен, оның астарында қозғаған басты идеясы бір болды. Ол – қарапайым еңбекші қазақ халқының оқу-білімге деген сауатын ашу. «Қазақ» және «Кедей» газеттерінде редактор болып тұрған кездегі жұмысты тиімді үйлестіру арқылы газет аудиториясын арттыра білді. Оның тұсында, әсіресе халыққа арналған «Кедей» газетіне сұраныс артты. Осы арқылы оның стратегиялық жұмысының ықпалы бүкіл қазақтарға әсер еткенін байқауға болады. Бұл дегеніміз – алаш қайраткерінің халықтың сауатын ашып, рухын жігерлендіру, қыз яки ұл демей теңдей білім алу арқылы ғана дами алатындығымызды, тәуелсіз бола алатындығымызды жеткізген. Алаш қайраткері Жанұзақ Әлжанұлының халықты оқу-білімге тартудағы шеберлігі нақты ғылыми дәйектер мен тарихи сандар арқылы тұжырымдалып, деректеледі. сондай-ақ, «Айна» кітабының мұрағат- тағы түпнұсқасы пайдаланылып, жазбаның идеологиялық астарын талдауда нақты үзінділер пайдаланылды. Кілт сөздер: Жанұзақ Әлжанұлы, қазақ журналистикасы, идеологиялық қозғалыс, Алаш, Алаш қайраткері, оқі-білім туралы ұран, білім.

В статье анализируются книги «Айна» и «Балалар бәдуәмі» алашского деятеля Жанұзақ Әлжанұлы Жанибекова, а также произведения, опубликованные им в период работы редактором газет «Казах» и «Кедей». Среди них изучались смысл анализируемых произведений и идея, которую хотел передать автор. Хотя Жанұзақ Әлжанұлы публиковал статьи на разные темы, основная мысль у него была одна. Это – открытие грамотности простых трудящихся казахов для образования. Он смог увеличить аудиторию газеты, эффективно координируя свою работу, работая редактором в газетах «Казах» и «Кедей». При нем возрос спрос на газету «Кедей», особенно в народе. Через это видно, что влияние его стратегической работы коснулось всех казахов. Это означает, что деятель алаш сказал нам, что мы можем развиваться и стать независимыми только путем раскрытия грамотности людей, поощрения их духа и получения равного образования независимо от того, мальчики они или девочки. Сформулировано и обосновано реальными научными фактами и историческими личностями мастерство деятеля алаш Жанұзақ Әлжанұлы в привлечении людей к образованию. Также использовался оригинальный архивный экземпляр книги «Айна», а при анализе идейной подоплеки произведения использовались отдельные отрывки. Ключевые слова: Жанұзақ Әлжанұлы, казахская журналистика, идеологическое движение, Алаш, деятель Алаша, лозунги о воспитании, образование.