Μελέτη της επίδρασης κιναισθητικών δραστηριοτήτων στην κατανόηση εννοιών της μηχανικής από μαθητές Δημοτικού
Authors: Χριστονάσης Αντώνιος 
Published: November 2022

Έρευνες δεκαετιών υποστηρίζουν τα οφέλη της κίνησης για την σωματική και γνωστική ανάπτυξη του ανθρώπου, ωστόσο, αυτή η σύνδεση εξακολουθεί να μην αναγνωρίζεται σημαντικά στο σχολικό περιβάλλον. Με τις αυξανόμενες απαιτήσεις που αναμένονται από τους/τις μαθητές/τριες, ο περισσότερος χρόνος στην Δημοτικό Σχολείο αφιερώνεται στην απόκτηση ακαδημαϊκών δεξιοτήτων, ενώ την ίδια στιγμή ο διαλειμματικός χρόνος, το ελεύθερο παιχνίδι και οι μαθησιακές δραστηριότητες που ενέχουν κίνηση περιορίζονται. Θεωρώντας ελπιδοφόρα τα στοιχεία της υπάρχουσας βιβλιογραφίας για την μάθηση μέσω δράσης, σκοπός της παρούσας διατριβής είναι ο σχεδιασμός, η εφαρμογή και η αξιολόγηση κιναισθητικής προσέγγισης με γνωστικό περιεχόμενο έννοιες της Μηχανικής. Η επιλογή του συγκεκριμένου περιεχομένου οφείλεται στην άμεση σύνδεση των συγκεκριμένων εννοιών με το ανθρώπινο σώμα και στη σημαντική παρουσία τους στην καθημερινή ζωή των μαθητών/τριών, από μικρή ηλικία. Ως θεωρητικά θεμέλια της διατριβής λειτούργησαν: (α) η θεωρία την ενσώματης γνωστικής λειτουργίας (embodied cognition), καθώς προτάσσει πως οι σκέψεις και οι δράσεις επηρεάζονται από την αισθητηριακή εμπειρία, και (β) η βασισμένη στον εγκέφαλο θεωρία μάθησης (brain-based learning theory), καθώς προάγει τη μάθηση σε χώρους εκτός της σχολικής αίθουσας, δομημένης γύρω από πραγματικά προβλήματα της καθημερινής ζωής. Δεδομένου ότι, σύμφωνα με βιβλιογραφία της ενσώματης γνωστικής λειτουργίας οι σωματικές ενέργειες που εκτελούμε, καθώς και οι ενέργειες που λαμβάνουν χώρα γύρω μας, διαμορφώνουν τη νοητική μας εμπειρία, αποφασίστηκε η μελέτη δύο τύπων παρεμβάσεων. Η πρώτη πειραματική ομάδα συμμετείχε σε δραστηριότητες κίνησης ολόκληρου του σώματος και η δεύτερη σε παρατήρηση της χειραγώγησης αντικειμένων από τον ερευνητή, με επιτρεπτή την απτική παρέμβαση από τα μέλη της. Η διχοτόμηση αυτή, επέτρεψε τη διερεύνηση του αντίκτυπου που φέρουν οι, υψηλής και χαμηλής σωματικής εμπλοκής, δραστηριότητες στην κατανόηση των εννοιών. 86 μαθητές/τριες Στ’ τάξης Δημοτικών Σχολείων, απάντησαν ένα τεστ επίδοσης (προέλεγχος) υπό μορφή δομημένης συνέντευξης, και στη συνέχεια χωρίστηκαν σε τρία τμήματα, τα δύο εκ των οποίων αποτέλεσαν τις δύο πειραματικές ομάδες (εκτέλεσης και παρατήρησης) και το τρίτο την ομάδα ελέγχου, άνευ παρέμβασης. Ακριβώς μετά τις παρεμβάσεις διεξήχθη ο πρώτος μετέλεγχος με το ίδιο τεστ επίδοσης του προελέγχου (πλην της ομάδας ελέγχου) και τέσσερις μήνες μετά, ο τελικός μετέλεγχος στα τρία τμήματα, με διαφοροποιημένες ερωτήσεις. Η απόφαση ύπαρξης του τρίτου τμήματος ελήφθη ώστε, να αξιολογηθεί με ασφάλεια η εξέλιξη της επίδοσης των πειραματικών ομάδων στον χρόνο, ελέγχοντας με αυτόν τον τρόπο τον παράγοντα επίδρασης των νέων ερωτήσεων. Η βιντεοσκόπηση της διαδικασίας, επέτρεψε την, από στιγμή σε στιγμή ανάλυση της συνομιλίας με προϊόν, ένα πολυτροπικό κείμενο με καταγραφή τόσο του προφορικού λόγου, όσο και οποιαδήποτε άλλης σωματικής έκφρασης (στάση σώματος, χειρονομίες) των μαθητών/τριών. Οι απαντήσεις σε κάθε ερώτηση του τεστ επίδοσης ταξινομήθηκαν σε ειδικές κατηγορίες, από τις οποίες προέκυψαν οι προϋπάρχουσες εντυπώσεις των μαθητών/τριών, για να διαπιστωθεί στη συνέχεια, η ανθεκτικότητα των μη επαρκών ιδεών ή η διαφοροποίηση προς την επιστημονικά αποδεκτή άποψη. Οι ειδικές κατηγορίες των απαντήσεων, στη συνέχεια διακρίθηκαν σε δύο γενικές κατηγορίες, επαρκείς και μη επαρκείς απαντήσεις, και ακολούθησε η στατιστική επεξεργασία των δεδομένων, ώστε να είναι πρόδηλη η πρόοδος των συμμετεχόντων/ουσών. Τα αποτελέσματα έδειξαν πως τόσο η παρέμβαση υψηλής σωματικής εμπλοκής, όσο και η παρέμβαση χαμηλής σωματικής εμπλοκής, συνέβαλαν αποτελεσματικά στην βελτίωση της επίδοσης των μαθητών/τριών. Σχετικά με τη σύγκριση της αποτελεσματικότητας της κάθε παρέμβασης, αποσαφηνίστηκε πως η διαφορά επίδοσης αμέσως μετά τις παρεμβάσεις, δεν διαφέρει, ενώ η παρέμβαση εκτέλεσης επέφερε μεγαλύτερη τελική επίδοση των μαθητών/τριών, σε σχέση με τα μέλη της παρέμβασης παρατήρησης, τέσσερις μήνες μετά. Τέλος, διαπιστώθηκε, πως η επίδοση των ομάδων διαφοροποιείται ανάλογα με το πλαίσιο της ερώτησης, και πως υψηλότερη επίδοση επιτυγχάνεται σε ερωτήσεις που μοιάζουν της παρέμβασης που τα μέλη συμμετείχαν. Δεδομένου ότι φροντίσαμε η υλικοτεχνική υποδομή και οι στόχοι των δύο παρεμβάσεων να εναρμονίζονται με τις δυνατότητες των ελληνικών σχολείων και το γνωστικό επίπεδο της συγκεκριμένης ηλικιακής ομάδας, ευελπιστούμε ότι η παρούσα πρόταση μπορεί να αξιοποιηθεί από τους εκπαιδευτικούς Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, προκειμένου να εισάγουν αποτελεσματικά τους/τις μαθητές/τριές τους στις έννοιες της Μηχανικής, η πλειοψηφία των οποίων, δεν εντάσσεται στο επίσημο Αναλυτικό Πρόγραμμα. Ταυτόχρονα, μέσα από τη συγκεκριμένη πρόταση επιθυμούμε να υπογραμμιστεί πως μέσα από τέτοιου είδους προσχεδιασμένες κιναισθητικές δραστηριότητες, μπορεί να οικοδομηθεί μια γέφυρα μεταξύ της βιωματικής εμπειρίας και της εννοιολογικής κατανόησης.