Το εφαρμοστέο δίκαιο στην εκκαθάριση και το διακανονισμό των διασυνοριακών συναλλαγών επί χρηματοπιστωτικών μέσων
Authors: Χατζηδανδή Χριστίνα 
Published: September 2021

Σκοπός της διατριβής ήταν η εξεύρεση του κανόνα ιδιωτικού διεθνούς δικαίου που θα υποδείξει το εφαρμοστέο δίκαιο στο στάδιο της εκκαθάρισης και του διακανονισμού των διασυνοριακών συναλλαγών σε άυλους τίτλους. Το ζήτημα αυτό εξετάσθηκε από την πλευρά του διεθνούς ομοιόμορφου ιδιωτικού διεθνούς δικαίου, ενώ, παράλληλα, επισημάνθηκε η ανάγκη για υιοθέτηση ομοιόμορφων λύσεων στο πεδίο του ουσιαστικού δικαίου, προκειμένου να επιτευχθεί ασφάλεια δικαίου στο υπό εξέταση ζήτημα. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε υπό το πρίσμα της ενοποίησης δικαίου, που επιτάσσουν η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας, η διεθνοποίηση και ιδιωτικοποίηση των αγορών και η ηλεκτρονικοποίηση των συναλλαγών. Η ανάλυση εστιάσθηκε στο σύστημα έμμεσης κατοχής τίτλων, το οποίο είναι επακόλουθο της ακινητοποίησης και της αποϋλοποίησης των τίτλων. Χαρακτηριστικό στοιχείο του είναι ότι παρεμβάλλονται ενδιάμεσοι φορείς μεταξύ του εκδότη των τίτλων και του τελικού επενδυτή. Στο παραπάνω πλαίσιο τοποθετήθηκε η διεξοδική ανάλυση των προτάσεων που έχουν διατυπωθεί από τη νομική θεωρία σχετικά με τον κανόνα ιδιωτικού διεθνούς δικαίου που θα υποδείξει το εφαρμοστέο δίκαιο στην εκκαθάριση και το διακανονισμό των διασυνοριακών συναλλαγών σε άυλους τίτλους. Καταρχήν, παρουσιάσθηκαν οι απόψεις σχετικά με τη νομική φύση των άυλων τίτλων και τονίσθηκε η ανάγκη για αναγνώριση δικαιωμάτων εμπράγματης φύσης στους επενδυτές. Στη συνέχεια, με βάση τη νομική φύση των άυλων τίτλων, εξετάσθηκαν οι διάφοροι κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου, που έχουν προταθεί από τη νομική θεωρία, με εκτενή ανάλυση της lex situs και του κανόνα PRIMA. Ακολούθως μελετήθηκαν οι κανόνες που έχουν θεσπισθεί από το κοινοτικό δίκαιο και το διεθνές δίκαιο. Ειδικότερα, σχολιάσθηκαν οι κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου που περιέχονται σε μια σειρά ευρωπαϊκών οδηγιών, και υπογραμμίσθηκε, ιδιαίτερα, η αποσπασματικότητα της ρύθμισης του συγκεκριμένου θέματος στο κοινοτικό δίκαιο λόγω της έλλειψης ενιαίου νομοθετικού κειμένου. Ακόμη, σημαντικό μέρος της διατριβής αφιερώθηκε στη λεπτομερή εξέταση της Διεθνούς Σύμβασης της Χάγης για το εφαρμοστέο δίκαιο σε ορισμένα δικαιώματα επί τίτλων που κατέχονται από διαμεσολαβητές, η οποία ρυθμίζει ακριβώς το υπό εξέταση θέμα. Η ενλόγω Σύμβαση καθιερώνει ως εφαρμοστέο δίκαιο το δίκαιο της συμφωνίας λογαριασμού μεταξύ του επενδυτή και του ενδιαμέσου προσώπου, με το οποίο αυτός συμβάλλεται. Προϋπόθεση για την εφαρμογή αυτού του δικαίου είναι η ύπαρξη εγκατάστασης του ενδιαμέσου προσώπου στον τόπο, το δίκαιο του οποίου επιλέγεται ως εφαρμοστέο. Παρά τη δυσμενή κριτική που δέχθηκε η Σύμβαση από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, παρατηρήθηκε ότι η Σύμβαση καθιερώνει έναν κανόνα συγκρούσεως προσαρμοσμένο στις ανάγκες και στην πρακτική των σύγχρονων χρηματοπιστωτικών αγορών. Τέλος, για την πληρότητα της παρουσίασης του θέματος, εκτέθηκε εν συντομία η Διεθνής Σύμβαση της Γενεύης για τους κανόνες ουσιαστικού δικαίου που διέπουν τους έμμεσα κατεχόμενους τίτλους. Εντούτοις, διαπιστώθηκε ότι η Σύμβαση αυτή δεν επιτυγχάνει την επιθυμητή ενοποίηση του ουσιαστικού δικαίου, καθώς αφήνει στις εθνικές νομοθεσίες ευρύ περιθώριο απόκλισης από τις ρυθμίσεις της. Αποτέλεσμα όλων των παραπάνω είναι η ελλιπής, ακόμα, ενιαία ρύθμιση του θέματος σε διεθνές επίπεδο και η εφαρμογή των κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου των εθνικών εννόμων τάξεων.