Οικουμενικότητα - Ελληνισμός - Ορθοδοξία
Authors: Βλάχου Ευφροσύνη 
Published: August 2021

Ο Γιώργος Σεφέρης, σημάδεψε με το έργο του την γενιά του ’30 και έκανε τομή στα ελληνικά γράμματα. Η παράδοση για τον Σεφέρη δεν είναι επιφανειακή συνείδηση, αλλά γνώση που ανατρέχει στα πιο βαθιά και αγνοημένα στρώματα της ανθρώπινης ύπαρξης και του συλλογικού μας παρελθόντος. Η παράδοση είναι ενιαία, συνεχής και αδιάκοπη χωρίς ιστορικά χάσματα. Τα θνησιμαία της κομμάτια πρέπει να αποκόπτονται γιατί μπορούν να μολύνουν τα καινούρια. Η παράδοση δεν απειλείται από αλλαγές. Είναι διαρκώς ανανεούμενη και σύγχρονη. Δεν είναι μίμηση του παρελθόντος. Το παρελθόν μας βοηθά, όταν διδασκόμαστε απ’ αυτό και όχι όταν το μιμούμαστε ή το αντιγράφουμε πιστά. Ο Ελληνισμός ως αξία και δικαιοσύνη είναι μακριά από τον εθνικισμό, είναι άνοιγμα οικουμενικότητας και προσφοράς προς τους άλλους λαούς και πολιτισμούς. Η ελληνική παράδοση βρίσκεται σε διαλογική σχέση της με τον άλλο κόσμο και την Δύση. Η Ορθοδοξία είναι ο συνεχιστής της θύραθεν παιδείας. Γι’ αυτό και η Εκκλησία ως δρώμενο με τις ακολουθίες της συγγενεύει περισσότερο με την αρχαία τραγωδία απ’ ότι οι θεατρικές παραστάσεις των αρχαίων θεάτρων. Η ελληνική γλώσσα είναι ζωντανή και ενιαία, εδώ και τρεις χιλιάδες χρόνια, πολύκλαδη, απέραντη και με πολλές εκφάνσεις. Είναι ο δίαυλος που μας οδηγεί στο παρελθόν, παράγει πνευματική ζωή και διασώζει τον πολιτισμό. Ο Σεφέρης με τη μετάφραση του Άσματος Ασμάτων και της Αποκάλυψης του Ιωάννη μας εξασφάλισε τις προϋποθέσεις για τη γονιμότερη επαφή και επικοινωνία με τα λειτουργικά κείμενα. Απέδειξε με την στάση του ότι τα εκκλησιαστικά κείμενα είναι έργα υψηλής τέχνη, κομμάτια της ζωντανής ιστορία και του πολιτισμού μας. Επίσης το σώμα κατά τον Σεφέρη νοείται και αυτό ως αδιάσπαστη ενότητα. Δεν υποτιμάται το σώμα. Κάθε λειτουργία του ποιητή ήταν συνάμα ψυχική και πνευματική. Οι έννοιες φθορά και θάνατος καταλαμβάνουν σημαντική θέση στο έργο του. Η παράδοση προϋποθέτει τη φθορά και τον θάνατο, ενώ ταυτόχρονα τροφοδοτεί την ανακαίνιση και τη ζωή. Η διδακτική αξία του παρελθόντος βγαίνει ως ζωή μέσα από το θάνατο των περασμένων και έρχεται να δείξει πως ο χρόνος και ο τόπος έχουν υπόσταση όταν εισχωρούν στο μέλλον. Η ορθόδοξη Εκκλησία αγκάλιασε τον πολιτισμό σε μια διαδικασία ουσιαστικής ζωής όπου με την εσχατολογική της διάσταση έχει την δυνατότητα να τον μεταμορφώσει. Ο πολιτισμός δεν είναι ανεξάρτητος από τον Θεό, τον άνθρωπο και τον κόσμο. Ο Σεφέρης σεβάστηκε την Εκκλησία ως θεσμό, αλλά δεν συμπεριφέρθηκε θεολογικά απέναντί της. Συγκινείται από την εκκλησιαστική τέχνη και τις ακολουθίες της, ιδιαίτερα αυτών της Μεγάλης Εβδομάδας. Φτάνει την σκέψη του σε ψηλά επίπεδα πνευματικότητας, αλλά δεν καταφέρνει να περάσει στην πλευρά της μεταφυσικής με την θεολογική έννοια. Παραμένει στο όριο της σιωπής. Το φως του Σεφέρη, δεν είναι το άκτιστο φως της θρησκευτικής φανέρωσης, είναι υλικό στοιχείο και ως εκ τούτου δεν είναι αποκαλυπτικό αλλά αινικτικό. Είναι αισθητική εμπειρία με ηθικές αξίες. Έτσι δεν μπορούμε να μιλήσουμε για καθαρή θρησκευτική ποίηση στο έργο του Σεφέρη. Ο ποιητής και ο μυστικός είναι εραστές του ωραίου. Ο Σεφέρης μας έδειξε πως η κάθοδος προς τα πίσω δεν είναι οπισθοδρόμηση, αλλά ζωή που τροφοδοτεί το αίτημα της ανανέωσης.