Oil pollution from offshore installations
Authors: Κεπεσίδη Αργυρώ 
Published: February 2025

Σκοπός της υπό εξέτασής διατριβής είναι να προτείνει, μετά από την συγκριτική επισκόπηση νομοθετικών πρωτοβουλιών στην βιομηχανία υπεράκτιας άντλησης πετρελαίου και στην ναυτική βιομηχανία, πρακτικές λύσεις για διαμόρφωση του εγχώριου νομοθετικού πλαισίου για την αποφυγή και την αντιμετώπιση της πετρελαϊκής ρύπανσης από υπεράκτιες εγκαταστάσεις. Η διατριβή εκκινεί με μια σύντομη αναδρομή στην ιστορία του πετρελαίου και τις δυσκολίες που σχετίζονται με την υπεράκτια άντληση αυτού. Στην συνέχεια, εφαρμόζεται μια συγκριτική μεθοδολογία που αξιοποιεί κατά το δυνατόν τις νομοθετικές πρωτοβουλίες άλλων έννομων τάξεων (του Ηνωμένου Βασιλείου, των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής και της Νορβηγίας) αλλά και την διεθνή εμπειρία της ναυτικής βιομηχανίας σε σχέση με τρία ζητήματα σχετικά με την αποφυγή και την διαχείριση της πετρελαϊκής ρύπανσης, που αποτελούν αντίστοιχα τα τρία μέρη της διατριβής : Το πρώτο μέρος εστιάζει στην προληπτική νομοθεσία για τη μη επέλευσης ενός ατυχήματος (κυρίως την νομοθεσία ‘Υγείας και ασφάλειας’). Εντοπίζεται η απουσία σχετικών κανόνων σε διεθνές, περιφερειακό και ευρωπαϊκό και αναλύονται οι προσεγγίσεις που έχουν υιοθετηθεί σε εθνικό επίπεδο για την βελτίωση της ασφάλειας των υπεράκτιων εγκαταστάσεων μέσω της χρήση του κανονιστικού και του στοχοθετικού συστήματος. Περαιτέρω αναλύονται τα επί μέρους στοιχεία του στοχοθετικού συστήματος, το οποίο θεωρείται το πλέον εξελιγμένο και κατακρίνεται η εκτεταμένη συμβολή των δρώντων στην αγορά στην διαμόρφωση των εν λόγω κανόνων. Τέλος, μέσω μιας συγκριτικής επισκόπησης, καταδεικνύονται τα ρυθμιστικά εργαλεία για την διασφάλιση συμμόρφωσης στους κανόνες ασφαλείας, υπογραμμίζεται ο κίνδυνος της μετακύλισης της λήψης σχετικών αποφάσεων από τις αρμόδιες αρχές στις πετρελαϊκές επιχειρήσεις και προτείνονται λύσεις για την αποφυγή αυτού του κινδύνου. Στο δεύτερο μέρος αποδελτιώνονται τα κύρια χαρακτηριστικά ενός συστήματος αστικής ευθύνης για την ικανοποίηση των πληγέντων από την πετρελαϊκή ρύπανση με σημεία αναφοράς διεθνείς συνθήκες για την αστική ευθύνη στο πλαίσιο της ναυτικής βιομηχανίας, διεθνείς προτάσεις για την δημιουργία αντίστοιχων συστημάτων στην υπεράκτια βιομηχανία, ευρωπαϊκή και εθνική νομοθεσία. Εξετάζεται το ουσιαστικό, υποκειμενικό και γεωγραφικό εύρος εφαρμογής αυτών των συστημάτων, τα είδη των ζημιών που καταλαμβάνονται ρυθμιστικά αλλά και το σύστημα ευθύνης που υιοθετείται -αντικειμενική ή υποκειμενική- καθώς και οι συναλλακτικές πρακτικές των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην σχετική αγορά σε σχέση με την κατανομή αυτής της ευθύνης. Τα συμπεράσματα από αυτή την μελέτη εφαρμόζονται στο Ελληνικό νομοθετικό πλαίσιο, υπογραμμίζονται κενά και αντιφάσεις και προτείνονται διορθωτικές ενέργειες για την αντιμετώπιση της πολυνομίας και του αποσπασματικού χαρακτήρα των ρυθμίσεων από τις οποίες το ελληνικό πλαίσιο πάσχει. Στο τρίτο της μέρος, η διατριβή πραγματεύεται την ανάγκη διασφάλισης της αποτελεσματικής αποζημίωσης των πληγέντων από πετρελαϊκή ρύπανση. Εξετάζεται ο θεσμός του περιορισμού της ευθύνης όπως εισήχθη από την ναυτική βιομηχανία, της παροχής χρηματικοοικονομικής ασφάλειας για τις ζημίες από πετρελαϊκή ρύπανση, της δημιουργίας κεφαλαίων -είτε σε μόνιμη βάση είτε de facto- για την αντιμετώπιση ενός περιστατικού ρύπανσης με ειδική αναφορά στα συστήματα αποζημίωσης που εφαρμόστηκαν στο ατύχημα Deepwater Horizon. Εν συνεχεία η διατριβή επικεντρώνεται στο ελληνικό δίκαιο και εξετάζει πώς αλληλοεπιδρούν ρυθμίσεις διεθνούς καταβολής με την εγχώρια νομοθεσία σε ζητήματα σχετικά με τον περιορισμό της ευθύνης (στο ναυτικό δίκαιο). Εξετάζεται επίσης και ο θεσμός της παροχής χρηματοοικονομικών εξασφαλίσεων για την διεξαγωγή εργασιών άντλησης και της λειτουργίας κεφαλαίων στο πλαίσιο το ναυτικού, πτωχευτικού και περιβαλλοντικού δικαίου. Τέλος, αξιολογείται το εφαρμόσιμο ορισμένων διατάξεων που σχετίζονται με τις αντιπροσωπευτικές αγωγές για την προστασία των συλλογικών συμφερόντων των καταναλωτών και τις αγωγές αποζημίωσης από παραβάσεις του δικαίου της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας σε περιστατικά ρύπανσης από πετρέλαιο.