РЕТРОСПЕКТИВНЫЙ АНАЛИЗ И СОВРЕМЕННАЯ ПРОСТРАНСТВЕННО - ВРЕМЕННАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА ОЧАГОВ ТУЛЯРЕМИИ НА ТЕРРИТОРИИ ВОСТОЧНО-КАЗАХСТАНСКОЙ ОБЛАСТИ
Authors: У.А. Избанова , Л.Ю. Лухнова , З.З. Саякова , В.П. Садовская , Ю.С. Кирьянова 
Published: October 2024

Введение. Заболеваемость населения Казахстана туляремией продолжает оставаться актуальной проблемой [7, 16]. Ежегодно в стране регистрируют случаи заболевания людей, эпизоотические вспышки среди грызунов. Для проведения противоэпидемических и профилактических мероприятий необходимо иметь полную информацию об эпидемиологических особенностях, уровне и структуре заболеваемости людей, расположении и границах природных очагов, об особенностях циркуляции в них туляремийного микроба, о видовом составе, численности основных носителей и переносчиков туляремии и их инфицированности. Цель исследования: изучение современного пространственно-временного статуса туляремии в Восточно-Казахстанской области с 2000 по 2020 годы в сравнении с историческими данными для определения эпидемиологической и эпизоотологической ситуации и разработки рекомендаций по проведению профилактических мероприятий. Материалы и методы. В работе использованы результаты эпизоотологического обследования природных очагов туляремии, официальные сведения Департамента санитарно-эпидемиологического контроля области. Для анализа данных использованы методы описательной эпидемиологии и географические информационные системы. Результаты. В результате проведенной работы нами определено, что в Восточно-Казахстанской области расположены четыре природных очага туляремии. В очагах туляремии в период с 1942 по 1963 годы у людей заболевания регистрировали ежегодно, в этот период было зарегистрировано более тысячи больных туляремией. Затем до 2000 года регистрировали только единичные случаи, с 2000 по 2020 годы зарегистрировано свыше 40 случая заболевания людей туляремией. При исследовании грызунов, эктопаразитов, объектов внешней среды выделяют возбудителя туляремийного микроба. Проведенный ретроспективный сравнительный анализ эпизоотической ситуации свидетельствует, что в настоящее время в Восточно-Казахстанской области сохраняется эпизоотическая активность. Выводы. Анализ природных очагов туляремии на территории Восточно-Казахстанской области показал, что необходимо продолжать мониторинговые исследования носителей, переносчиков на наличие возбудителя туляремийного микроба, для предупреждения массовых случаев заболевания людей. Увеличить охват населенных пунктов зоолого-паразитологической работой, проведением своевременных профилактических мероприятий, включающих вакцинацию населения.

Introduction. The incidence of tularaemia in Kazakhstan continues to be a pressing problem [7, 16]. Every year, human cases and epizootic outbreaks among rodents are registered. To carry out anti-epidemic and preventive measures it is necessary to have complete information about epidemiological features, level and structure of human morbidity, location and boundaries of natural foci, the features of tularaemia microbe circulation, the species composition, the number of main carriers and vectors of tularaemia and their infectiousness. The objective of the study: current spatial and temporal status of tularaemia in the East Kazakhstan region from 2000 to 2020 in comparison with historical data to determine the epidemiological and epizootological situation and develop recommendations for preventive measures. Materials and methods. The results of epizootological survey of natural foci of tularaemia, official data of the Department of Sanitary and Epidemiological Control of the region were used in the work. Methods of descriptive epidemiology methods, geographic information systems were used for data analysis. Results. As a result of our work, we have determined that there are four natural foci of tularaemia in East Kazakhstan region. From 1942 to 1963 human cases were registered every year, during this period more than a thousand patients with tularaemia were registered. Then until 2000 only sporadic cases were registered. Starting from 2000 to 2020 about 40 human cases of tularaemia were registered. In the study of rodents, ectoparasites, environmental objects, the causative agent of the tularemium microbe is isolated. The conducted retrospective comparative analysis of the epizootic situation indicates that currently there is epizootic activity in East Kazakhstan region. Conclusions. The analysis of natural foci of tularemia in the territory of the East Kazakhstan region showed that it is necessary to continue monitoring studies of carriers, carriers for the presence of the causative agent of the tularemia microbe, to prevent mass cases of human disease. Increase coverage of settlements by zoological and parasitological work, timely preventive measures, including vaccination of the population.

Кіріспе. Қазақстан халқының туляремиямен сырқаттануы өзекті мәселе болып қала береді [7, 16]. Жыл сайын елде адамдар арасында аурулар, кеміргіштер арасында эпизоотиялық ошақтар тіркеледі. Эпидемияға қарсы және профилактикалық іс-шараларды жүргізу үшін эпидемиологиялық ерекшеліктер, адамдар сырқаттанушылығының деңгейі мен құрылымы, табиғи ошақтардың орналасуы мен шекаралары, олардағы туляремия микробының айналымының ерекшеліктері, түр құрамы, туляремияның негізгі тасымалдаушылары мен таратушыларының саны және олардың залалдығы туралы толық ақпарат болуы қажет. Зерттеу мақсаты: Эпидемиологиялық және эпизоотологиялық жағдайды анықтау және профилактикалық іс-шараларды жоспарлау бойынша ұсынымдар әзірлеу үшін Шығыс Қазақстан облысындағы туляремияның 2000 жылдан 2020 жылға дейінгі жәнетарихи деректермен салыстырғандағы қазіргі кеңістіктік-уақыттық ахуалын зерттеу. Материалдар мен әдістер. Жұмыста туляремияның табиғи ошақтарын эпизоотологиялық зерттеу нәтижелері, облыстың санитарлық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің ресми мәліметтері пайдаланылды. Деректерді талдау үшін сипаттамалықэпидемиология әдістері мен географиялық ақпараттық жүйелер қолданылды. Нәтижелер. Жүргізілген зерттеу жұмыстарының нәтижесінде Шығыс Қазақстан облысында туляремияның төрт табиғи ошағы орналасқаны анықталды. 1942-1963 жылдар аралығында туляремия ошақтарында адамдарда жыл сайын аурулар тіркелді, осы кезеңде мыңнан астам туляремиямен ауырған адамдар тіркелді. Содан кейін2000 жылға дейін тек бірлі жарым ауру жағдайлар тіркелді, 2000 жылдан 2020 жылға дейін туляремиямен ауырғанадамдардың 40-тан аса жағдайы тіркелді. Кеміргіштерді, эктопаразиттерді, қоршаған орта объектілерін зерттеу кезінде туляремия микробының қоздырғышы бөлінеді. Эпизоотиялық жағдайды ретроспективті салыстырмалы талдаунәтижесі қазіргі уақытта Шығыс Қазақстан облысында эпизоотиялық белсенділіктің сақталғанын көрсетеді. Қорытынды. Шығыс Қазақстан облысындағы туляремия ошақтарының эпизоотиялық және эпидемиялық белсенділігінің төмендігіне қарамастан адамдардың жаппай сырқаттану жағдайларының алдын алу үшін мониторингтік зерттеулерді жалғастыру қажет. Елді мекендерде зоологиялық-паразитологиялық жұмыстарды жүргізу көлемін ұлғайту және халықты вакцинациялауды қамтитын уақытылы профилактикалық іс-шараларды жүргізуді қамтамасыз ету керек.