Εικονικές πραγματικότητες στη γεωγραφική εκπαίδευση
Authors: Μπέλλου Ιωάννα 
Published: August 2021

Τα αποτελέσματα βιβλιογραφικών και εμπειρικών μελετών σχετικά με τις ιδέες μαθητών δημοτικού σχολείου για ορισμένα γεωγραφικά χαρακτηριστικά και φαινόμενα που σχετίζονται με την επίδραση του νερού στο ανάγλυφο της γης, έδειξαν παρανοήσεις και έλλειψη κατανόησης των διαδικασιών εξέλιξής τους καθώς και των εννοιών που σχετίζονται με αυτές.Οι διαπιστώσεις αυτές οδήγησαν στη διεξαγωγή πιλοτικής μελέτης με ηχογραφούμενες ημιδομημένες προσωπικές συνεντεύξεις, με τη χρήση σειρών στατικών εικόνων, με σκοπό την ανίχνευση των ιδεών παιδιών 9-11 ετών, σχετικά με τα φαινόμενα της διάβρωσης και τις μεταβολές στο ανάγλυφο. Η έρευνα περιλάμβανε επίσης ένα μέρος εναλλακτικής έκφρασης των παιδιών με σχεδίαση διαδοχικών φάσεων της εξέλιξης τριών δοσμένων γεωμορφών.Ως αντικείμενο της έρευνας επιλέχτηκε το φαινόμενο της διαβρωτικής δράσης του ρέοντος νερού στην επιφάνεια της γης. Αυτό διαρθρώθηκε σε τρία μέρη, πρώτο τη δράση του νερού που ρέει στην ορεινή ζώνη και τη δημιουργία γεωμορφών, όπως φαράγγια και χαράδρες, δεύτερο την πορεία των ποταμών και τη διαμόρφωση της κοίτης τους και τρίτο τη διαδικασία της απόθεσης κατά την απόληξή τους στη θάλασσα.Τα αποτελέσματα της πιλοτικής έρευνας έδειξαν ότι τα παιδιά παρουσιάζουν δυσκολίες κατανόησης των μεγάλων αλλαγών στην ανάγλυφη επιφάνεια της γης, δυσκολίες στην αντίληψη της εξέλιξης των φαινομένων στο χρόνο και στην απόδοση μιας λογικής χρονολογικής διαδοχής των φάσεών τους, καθώς και δυσκολία στη λεκτική και εικαστική έκφρασή τους.Ως πρόταση στα παραπάνω προβλήματα σχεδιάστηκε το εκπαιδευτικό λογισμικό ‘Γεωμορφές’, που βασίζεται στις δυναμικές οπτικοποιήσεις των φαινομένων τα οποία ερευνήθηκαν στην πιλοτική έρευνα, της οποίας ακολουθεί τη δομή, και παρέχει δυνατότητα συνδυασμού πληροφοριών μέσω πολλαπλών αναπαραστάσεων, καθώς και δυνατότητα για ενεργό συμμετοχή των μαθητών σε δραστηριότητες. Στόχος ήταν η χρήση του ως δυναμικού εργαλείου υποστήριξης της οικοδόμησης της γνώσης για τη διδασκαλία της Φυσικής Γεωγραφίας.Το λογισμικό ‘Γεωμορφές’ χρησιμοποιήθηκε από μαθητές ηλικίας 9-11 ετών, με τους οποίους έγινε η κύρια εμπειρική έρευνα, ακολουθώντας τη μέθοδο των ηχογραφούμενων ημιδομημένων προσωπικών συνεντεύξεων. Σκοπός ήταν η σύγκριση και η διερεύνηση του βαθμού τροποποίησης των ιδεών των παιδιών, μετά την αλληλεπίδρασή τους με το εκπαιδευτικό λογισμικό, καθώς επίσης και η διαμορφωτική αξιολόγηση του λογισμικού. Η κύρια έρευνα περιλάμβανε όπως και η πιλοτική το ίδιο μέρος εναλλακτικής έκφρασης των παιδιών με τη σχεδίαση των διαδοχικών φάσεων της εξέλιξης τριών δοσμένων γεωμορφών, ώστε να είναι δυνατές οι συγκρίσεις των αποδόσεων των παιδιών.Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι ιδέες των παιδιών επηρεάστηκαν σημαντικά από την αλληλεπίδρασή τους με το λογισμικό. Επιτεύχθηκε τροποποίηση των ιδεών των παιδιών και μετακίνησή τους προς τις επιστημονικά αποδεκτές απόψεις. Σημειώθηκε βελτίωση στις διατυπώσεις των απαντήσεων και στη χρήση γεωγραφικών όρων καθώς και αναβάθμιση στο σχεδιασμό των διαδοχικών φάσεων εξέλιξης των γεωμορφών του ανάγλυφου. Τα αποτελέσματα αποτελούν ενδείξεις για την ουσιαστική συνεισφορά του λογισμικού ‘Γεωμορφές’ στη διαδικασία οικοδόμησης της γεωγραφικής γνώσης.