bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Рымгали Нургали о трагедии Мухтара Ауэзова «Бәйбише-тоқал»
Authors: Ильясова Ш.Б. , Тахан С.Ш.
Published: February 2024

Аннотация. Академик Рымгали Нургали внес значительный вклад в изучение творчества Мухтара Ауэзова. Его фундаментальное монографическое исследование«Драма өнері» посвящено выявлению специфических черт, поэтики, места и значениядрамы в отечественной литературе. В первом разделе монографии Рымгали Нургалидает классификацию жанра трагедии и делит ее на следующие виды: эпическая, нравственно-бытовая, историческая.В статье представлена интерпретация академиком Рымгали Нургали трагедии Мухтара Ауезова «Бәйбіше-тоқал», которую ученый определяет как нравственно-бытовую(адамгершілік-тұрмыстық трагедия). В процессе научного обобщения при анализе произведения Рымгали Нургали выделяет существенные для произведения качества и свойства.Мухтар Ауэзов раскрывает в трагедии важные общественно-социальные проблемы дляказахского общества начала ХХ века. Главная тема произведения – положение женщиныв обществе. Автор трагедии дает интерпретацию этой проблемы, отличную от привычной трактовки данного вопроса. Также Рымгали Нургали анализирует проблематику трагедии, характеризует идейный мир, систему персонажей, делает заключение обавторской оценке изображаемого. Для определения внешней структуры произведения, атакже анализа сод
Оғыз тобы тілдеріндегі етістіктің шақтық категориясының салыстырмалы талдауы
Authors: Балахожаева А.Б. , Қуанышбаев Е.А.
Published: February 2024

Бұл мақалада түркі тілдерінің, соның ішінде заманауи оғыз тілдер тобына жататын түрік, әзірбайжан және түрікмен тілдерінің шақтық категориясын қарастырамыз. Мақсатымыз, шақтық категориясын салыстырмалы анализін жасауарқылы ұқсастықтар мен айырмашылықтарын анықтау болып табылады. Осы мақсатта аталған тілдердің грамматикалық дереккөздерін зерттей отырып, тілдердіңфункционалдық, терминдік және құрылымдық ерекшеліктерін анықтау міндеттеріқойылды. Қойылған зерттеу мақсат пен міндеттерді орындау үшін синхронды салыстырмалы, салғастырмалы-типологиялық және құрылымдық зерттеу әдістері қолданылды. Зерттеуді талқылау барысында үш тілдің шақтық категория жүйелері сипатталып, олардың құрылымдық, синтаксистік, морфологиялық және семантикалықерекшеліктері анықталып, өзара салыстырылды.Зерттеу нәтижесінде, қарастырылып отырған түрік, әзірбайжан және түрікмен тілдері жалпы түркілік ортақ лингвистикалық ерекшеліктерге ие болғанымен етістіктіңшақтық категориясында өзіндік ерекшеліктер мен айырмашылықтар анықталып,жүйеленіп кестеде көрсетілді. Аталған үш тілдің табиғи құрылымына басқа тілдіктоптар мен мәдениеттердің ықпалымен байланысты кейбір айырмашылықтар байқалады. Ол айырмашылықтар көбіне үш оғыз тілдің шақ категорияларының құрылымдық жағына тиесілі. Түрік тілінде шақ категориялар жүйесі жұрнақтар негізінде қалыптасқандықтан 5 шақтан тұрады. Ал әзірбайжан тілі түрік тіліне қатты ұқсасболғанымен, дәстүрлі 3 шақ жүйесімен шектелген және жұрнақтардың 3 шақ жүйесіндеқұрылымдық маңызы жоқ. Түрікмен тілі түрік және әзірбайжан тілдерінен кейбір белгілері бойынша алшақтау болғанымен, шақ категориялары жүйелілік жағынан әзірбайжан тілімен ұқсас. Түрік тілінің шақ категориясы дескриптивті, ал әзірбайжан жәнетүрікмен тілдерінде прескриптивті әдістерімен жасалынды.
Көркем шығармадағы бейнелілік призмасы
Authors: Байтанасова К.М.
Published: February 2024

Өнер – адамзат өміріндегі ерекше, бірегей құбылыс. Ол ежелден бері адамның рухани болмысына қызмет етіп келеді. Шынайы өнердің ғұмыры шексіз, ол қай дәуірдің де ерекшелігіне кірігіп, уақыттан тыс жасай береді. Өнерге шығармашылық сипат тән. Сондықтан да өнерде үнемі көркемдік қиялға, болжамға орын беріледі. Әдебиет – көркем шығармашылық түр. Сөз өнерінің болмысы басқа өнер түрлерімен ықпалдаса отырып, олардан ерекшеленеді. Әдебиет сөз өнері деп аталғандықтан, онда сөздің барлық қасиеті жан-жақты ашылады. Сөздің қарым-қатынас құралы болумен қатар, эстетикалық, әлеуметтік сипаты да бар. Себебі, әдебиет тұтас мәтін құрылымын орнықтырады. Көркем шығарманың бейнелілік-тілдік сипаты қаламгердің шығармашылық ерекшелігінен, дәуір сипаты мен туындының табиғатынан шығады. Көркем шығарманың тілі жазушының дербес сипатын анықтаумен қабат, жалпы ұлттық тілдің байлығын айғақтайды. Суреткер оқырманына  туындысының өнер ретіндегі эстетикалық болмысын танытуды мақсат етеді. Әдебиетте көркем таным, қиял, суреткерлік ерекшелік, шығармашылық болмыс үндесіп, адам өмірі мен қоғамды көркемдік тұрғыда зерттеуді нысан етеді. Сондықтан да әдеби туындының көркемдік бейнелеу, стильдік-тілдік  жүйесі басты орында тұрады. Көркем туындының көркемдік-бейнелілік ерекшелігі  – жалпы филологиялық талдаудың өзекті мәселесінің бірі.
Қожа Ахмет Ясауи хикметтеріндегі адамдық мұрат пен имандылық негіздері*
Authors: Турысбек Р. С.
Published: February 2024

Мақалада түркі жұртының рухани атасына айналған Қожа Ахмет Ясауидің өміртарихы мен  асыл мұрасы – «Диуани Хикмет» («Даналық сөздер» - «Хикметтер») кітабының табиғаты мен тағылымы, ондағы Алланың ақиқат жолы, адамдық мұрат пен адамгершілік қағидаттары, қоғам мен заман шындығы, дүние дидары, дін-діл мәні, ар-иман иірімі, ақыл-парасат өлшемі, исламдық тәрбие, софылық идея, ел-жер қадірі, дәстүр мен дүниетаным арналары, жауапкершілік жүгі, жастық-достық сипаты, кісілік пен кішілік, сыйластық сырлары, тәлімдік сипаттар кең түрде сөз етіледі.

           Қ.А.Ясауидің данышпандық дидары, ғұламалық ғибраты, кемеңгерлік келбеті – «Хикметтер» кітабындағы Отан мен отбасы құндылықтарымен байланыстырылып, Жаратушыны тану мен құрмет тұту, Аллаға сиынып, оның қасиет-құдіретін білу, адамшылық жолға адалдық таныту ісі төңірегінде жан-жақты қозғалады. Қ.А.Ясауи әлемінен анық аңғарылатыны, адамдық мұрат пен игілікті істі ардақтайды. Адамгершілік, әділеттілік, жасампаздық, жауапкершілік, мейірімділік, ізгілік, сыйластық сырына еркін еніп, қоғамдық-әлеуметтік мәні, тарихи-мәдени арналары мен көркемдік-рухани сипаты кең түрде ашылады. Аллаға сыйынып, оның қасиеті мен құдіретіне мән береді. Ислам әлемі мен адами мұраттарға ден қойылады.               

           Қ.А.Ясауи «Хикметтер» арқылы жалпыадамдық мәселелерді қозғап, Ислам жолын уағыздап, Алла ісіне адалдық танытады. Ақиқат пен Тарихат жолын, софылық идея мен шариғат шарттарын қатаң сақтайды. Елдік мүдде, ұлттық мұрат, руханият мәні мен тұғыры, сабақтастығы сақталады.
Ежелгі үнді сюжетінің Mайлықожа Cұлтанқожаұлының «Тотынама» мысалында трансформациялануы
Authors: Омаров Б. Ж.
Published: February 2024

Бұл мақалада қазақ әдебиетінде өзіндік орны бар ақын Майлықожа Сұлтанқожаұлының «Тотынама» атты шығармасының желісі мен ежелгі үнді әдеби ескерткіштерінде кең таралған сюжеттің өзара үндестігі жан-жақты қарастырылған.

«Панчатантра», «Кәлила мен Димна» және «Хитопадеша» сияқты әлемге танымал шығармаларда баяндалған тасбақа мен екі құстың оқиғасы көптеген елдердің әдебиетінде түрліше көрініс тапқаны мәлім. Әр жұрттың  белгілі бір шығарманы өз табиғатына бейімдеп, қайта түзген кезде, оның біршама өзгеріске ұшырауы – заңды нәрсе. Көне сюжеттердің төркіндестігін аңғартатын бұл құбылыс осы зерттеуге арқау болып отыр. Орталық Азияның бірқатар халықтарының сөз өнеріне енген, қазақ жеріне  түрлі жолдармен жетіп, руханият қазынасына қосылған көшпелі сюжеттің  даму ерекшеліктері айқындалып, жаңа туындыны жырлау кезінде қандай өзгеріске түсетінін зерделеуге ден қойылған. Осы сюжетке негізделген қазақтың хайуанаттар туралы ертегілерінің шығу төркіні жөнінде байыптама жасалған. Бақа мен екі тотының хикаясы жырланған Майлықожаның «Тотынама» мысалы ауызша авторлық поэзияның үлгісі ретінде зерттеу нысанасына айналған.

Мақала авторы орта ғасырларда жазбаша шыққан қара сөз түріндегі шығарманың қазақ топырағында өлеңге айналу жолдарына, жырлану ерекшеліктеріне, сюжеттің түрлену тәсілдеріне жан-жақты талдау жасайды. Көне үнді сюжетінің басқа әдебиеттерге ауысу барысындағы трансформациялану үдерісін айқындауға және бұл өзгерістер Майлықожаның «Тотынама»  мысалында қалай орын алғанын көрсетуге мән берілген
«Қырық мысал» жинағының жазылуы мен басылуы
Authors: Жүсіп C. А. , Имаханбет Р.С. , Оспанова Г.Т.
Published: February 2024

Мақалада қоғам және мемлекет қайраткер, реформатор тұлға, ағартушы ғалым, ақын-аудармашы Ахмет Байтұрсынұлын шығармашылығының беймәлім қырлары қарастырылады. Атап айтқанда, А.Байтұрсынұлы талантын жаңа бір қырынан танытатын «Қырық мысал» жинағының жазылуы мен басылуы архив деректері негізінде талданады. Қазақ халқының азаттығы үшін күрескен А.Байтұрсынұлы азаттық идеясын патша билігінің цензуралық қысымына байланысты ашық айта алмады. Сондықтан да мысал өлеңдер арқылы ойын астарлап жеткізуге тура келді.

Орыс жазушысы әрі мысалшысы Иван Крылов мысалдарын қазақша аударған оның тұңғыш жинағы Санкт-Петерборда 1909 жылы жарық көргені мәлім. Алайда «Қырық мысал» жинағының қазақшаға аударылғаны, оның жылдар бойы А.Байтұрсынұлының өзімен бірге «тар жол тайғақ кешу» тарихы белгілі бір ортаға мәлім болғанымен, жалпы бұқараға беймәлім болып келген болатын. Міне, Ресейдің орталық архивтері, аймақтық музейлерінен табылған тың құжаттар мен мәліметтерге сүйенсек, А.Байтұрсынұлының «Қырық мысал» кітабының жылдар бойы жарыққа шықпай жатуының себептерін түсінуге болады. Сонымен қатар, А.Байтұрсынұлы шығармашылығының бұрын беймәлім болып келген қырлары байыпталады. Ол мәселе Ресей Федерациясы Красноярскі аймақтық өлкетану музейінен табылған мұрағаттық құжаттар негізінде сараланады. Сол арқылы қазіргі ахметтанудың беймәлім мәселелері айқындала түседі.
Gender-oriented vocabulary in advertising texts
Authors: Malomoshnova A.V. , Musinova G.S.
Published: February 2024

Lexical means of expressing gender orientation in advertising texts are considered in the article. The relevance of the chosen topic is due to the need to take into account gender specificity in advertising slogans, which contributes to the accurate pragmatic impact and more effective construction of advertising communication. The study was based on the texts presented in the ads of popular magazines "Maxim" and "Cosmopolitan". The article considers examples of advertising texts with the indication of the lexical means of gender orientation, which supports the conclusion that the lexical means of gender orientation in the advertising text can include the vocabulary indicating the gender of the addressee, which contributes to the orientation of the advertising campaign to a specific target audience. The article presents an analysis in quantitative and percentage terms, which clearly demonstrates that, for example, adverbs in advertising for a female audience are much more common than in male advertising. The use of verbs in advertising texts, both for male and female advertising, is a priority, since the main semantic load is expressed through them. However, verbs predominate in male-oriented advertising texts, which indicates a man's ability to take decisive action. The verb is expressive and meaningful, dynamic.
Социокультурная обусловленность лексических единиц молодежного социолекта
Authors: Жунусова Ж.Н. , Тулегенова М.К.
Published: February 2024

Статья посвящена изучению социокультурной маркированности лексем молодежного социолекта. Актуальность ее заключается в том, что данный вариант коммуникативной подсистемы языка дифференцируется в обществе в соответствии со стратификационным параметром социальной группы молодежи и необходим для их потребностей.  Данный социолект не нашел должного освещения в лингвистической литературе. В лингвистике не исследованы и не описаны слова с прагматическими и коннотативными созначениями, выражающими субъективное эмоциональное отношение молодежи, не выявлены слова-символы, обозначающие приверженность к каким-либо культурным интересам.

 В ходе исследования были проведены социолингвистический и ассоциативный эксперименты с применением метода наблюдения, также осуществлен контекстуальный лингвопрагматический анализ слова.

В статье акцентируется внимание на детерминированности лексических единиц молодежного социолекта субкультуры молодых, что проявляется в наличии в нем слов-символов как средств самовыражения, а также в использовании слов с дополнительными коннотативными и прагматическими созначениями.

Новизна данного исследования заключается в том, что в работе впервые молодежный социолект рассмотрен в рамках интегральной методологической парадигмы; выявлена связь языка молодежи с ее субкультурой и социальной структурой общества, также рассмотрены факторы социокультурной обусловленности социолекта и социоязыковой ее вариативности; охарактеризованы функции молодежного социолекта.

Таким образом, были сделаны выводы о детерминированности лексических единиц молодежного социолекта субкультурой молодых, что проявляется в наличии в нем слов-символов как средств и способов самовыражения, а также в использовании слов с коннотативными и прагматическими созначениями.
Children’s folklore is the source of the preservation of folk traditions
Authors: Baltymova M.R. , Pangereyev A.Sh.
Published: February 2024

The article discusses the importance of children’s folklore in the preservation of folktraditions. Folklore works occupy an important place in the aesthetic education of the futuregeneration. Introducing children to the genres of folklore, retelling what they have heard,teaching expressive pronunciation of proverbs, sayings, riddles will help solve the problems ofaesthetic education. Consequently, Kazakh children’s folklore is the basis for the developmentand renewal of national culture. This is an indelible legacy that determines the essence andcontent of existence, historical destiny, existence, and worldview of a national civilization. Theconcepts developed in the years after gaining sovereignty in order to consolidate the personalityof the child, the noble heritage of our people, respect for Kazakh folklore, traditions, love forthe country, land, actions of moral and aesthetic feelings, reveal the role of oral literature inpreserving patriotism, morality, humanism, aesthetic culture and spiritual wealth, life in theconsciousness of the people this people in the past, dreams, customs. Folklore works for childrenrepresent the noble heritage of our people, accumulated over centuries, based on the formationof children’s own fantasies, requirements, thoughts, opportunities to perceive aesthetically, tofeel the surrounding phenomenon in accordance with the age of preschoolers. Folklore worksfor children are a valuable genre that listens to children with interest, increases their creativeabilities, develops logical thinking and vocabulary.
Сравнительный анализ перевода сонета 104 У. Шекспира на казахский язык
Authors: Хасенова Г.А.
Published: February 2024

Перевод сонета с одного языка на другой является одним из самыхсложных видов перевода. Переводчик должен использовать всё свое мастерство, чтобыпередать не только смысл, фигуры речи, ритм и рифму, но и поэтический дух автора.Особенности английского языка затрудняют перевод сонетов на другие языки. СонетыУильяма Шекспира являются трудно переводимыми во всех их аспектах. Английскийпоэт захватывал все стилистические пласты языка и активно создавал неологизмы,используя слова из французского и немецкого языков. В статье рассматриваютсяследующие варианты сонета 104: на казахском языке перевод Хамита Ергалиева,и на русском языке перевод Самуила Маршака. Исследование было выполнено сиспользованием сравнительного метода для детального анализа сонета 104 на трехязыках. По результатам исследования были указаны сходства и выявлены различияпри сравнении сонета 104 на трех языках. В частности, продемонстрированоиспользование и перевод сравнения, олицетворения, метафоры, гиперболы и рифмы наказахский и русский языки. В статье показано, что Хамит Ергалиев сумел мастерскипередать основной смысл, поэтический дух 104-го сонета Уильяма Шекспира натаком совершенно другом тюркском языке, как казахский язык. Результаты статьимогут быть применены в высших учебных заведениях на лекциях для обучающихсяпо специальности «Филология и литературоведение», на практических занятияхв качестве вспомогательного материала. Кроме того, приведенные данные могутбыть полезными для научно-исследовательской работы студентов, магистрантов идокторантов.
Linguistic interpretation of contemporary historical films (on the film Keiki Batyr)
Authors: Salkynbay A.B. , Sarsenbay Zh.A.
Published: February 2024

The correctness of the concept of “cinema language” is called into question asthe most common designation of specific cinematographic techniques, which resulted in theformation of certain spectator attitudes towards a film. The authors determined the three mainmeanings of the word “cinema language” and traced their formation on the material of classicaland modern film theory. The main film theoretical approaches that focused on the search foranalogies between film and language (linguistic, semiotic), are presented. Moreover an exampleof their main provisions from the movie Keiki Batyr is given on the material of the modernKazakh film philosophy and a conclusion about its theoretical consistency is made.Possible directions of the film-theoretical movement on the other side of linguistic analogies areoutlined. It is recommended to pay attention to those techniques of film, that fundamentallydo not have the function of designation; an example of minimal cinematographic elementsrelated to the audiovisual field of the film itself is provided; for further discussion, the authorsproposed a thesis about changing the viewer’s attitude from an interpretive “understanding”to a sensory “encounter” when watching.The necessity of continuing theoretical work is emphasized, this might be possible due to theabandonment of linguistic analogies and the interpretive position of the theorist and the viewer,as a result it will be possible to direct to the conversation about the autonomous mode of filmexistence.
Exploring Multilingualism in Professional Context: Scientometric Analysis
Authors: Aimoldina А.А. , Zharkynbekova Sh.К.
Published: February 2024

Professional multilingualism has been the subject of multiple interdisciplinaryresearch including sociolinguistics and business communication as well as studies aboutthe neuropsychological aspects of the multilingual brain and multilinguals’ languagepractices in the workplace settings. In recent years, there has been a noteworthy growth inthe scholarly interests and contribution in professional multilingualism. In this researchstudy, a bibliometric analytical technique is used to examine the concept of professionalmultilingualism. The purpose of this study is to analyse the bibliographical data to find therecent scenario of Scopus as well as Web of Science (WoS) core collections pertaining toprofessional multilingualism literature. Based on the scientometric methodology conductedin October 2022, the authors retrieved publications using the key terms like “Professionalmultilingualism” or “Multilingualism at work” or “Business communication”, etc. that ingeneral extracted 3,875 scientific contributions. Therefore, the time frame considered for thisstudy is between 1970 and 2022. The study analyses the growth of author productivity, thepublication models, the distribution of the thematic category, the distribution of the author’skeywords, the country of publications, as well as the most frequently cited articles related toprofessional multilingualism publications and other aspects. In addition, the result identifiedthe significant areas related to professional multilingualism focuses on Corporate Language,Multilingualism, Language Policy, Language Management, Intercultural Communication.Future research could extend a similar study in other related areas in professional languageteaching-learning to explore the publication trends globally.
Қазіргі қазақ тіліндегі будан атаулардың тілдік ерекшеліктері
Authors: Несіпбай А.Ш.
Published: February 2024

Тіл адамдардың қарым-қатынас құралы, ойлау құралы ретінде өзіндіктарихи жолды басынан өткеретіні белгілі, бірақ сонымен бірге оның басқа шеттілдерінің көмегімен қалыптасып, байып отырғаны және тілге енуі маңыздыфакт болып табылады. Мақаланың негізгі мақсаты қазіргі қазақ тіліндегі гибридаталымдардың тілдік сипатын қарастыру, оларға жалпы түсінік беру, гибридаталымдардың тілде пайда болу себептерін, жолдарын дәйектеу, пайда болуыныңерекшеліктері мен заңдылықтарын анықтау. Осы мақсатқа байланысты төмендегіміндеттер орындалады: қазіргі қазақ тіліндегі гибрид аталым жасау модельдерінанықтау, морфологиялық құрылымына және сөзжасамдық модельдерді жүзегеасыру ерекшеліктерін есепке ала отырып, гибрид аталымдардың құрылымдықсемантикалық сипаттамасының негіздемесін жасау және қазақ тіліндегі гибридаталымдардың классификациясын жасау. Қазіргі кезде будан сөздер тілімізде кеңіненқоланылып жүр, әсіресе еліміз тәуелсіздік алған соң аталған сөздердің саны күрт өсті.Аталған терминдердің тілімізде қолданыста көбеюінің себебін анықтап, будантерминдердің жасалуын, олардың функционалдық және семантикалық ерекшеліктерінайқындау зерттеу жұмысымыздың басты мақсаты болып табылады.Зерттеу жұмысының нәтижелері мен қорытындыларын болашақта жүргізілетінғылыми ізденістерге негіз бола алады, сонымен қатар зерттеу материалдары қазақтіліне енген будан сөздер сөздігін даярлауда әдістемелік көмекші құрал бола алады
Абай шығармаларындағы «жүрек» сөзінің мағыналық ерекшеліктері
Authors: Сарекенова Қ.Қ. , Меліс А.М.
Published: February 2024

Мақалада Абай Құнанбайұлы шығармаларындағы «жүрек» сөзінің өзге сөздермен тіркеске түскендегі мағыналық ерекшеліктері қарастырылады. Бұл мақалада «жүрек» сөзіне қатысты жүз шақты тіркес жеті топқа топтастырылып талданды. Сөз тіркестері «жүрек» сөзінің жеті септіктің бірінде тұрып өзге сөздермен тіркескенде беретін мағынасы анықталды. «Жүрек» сөзінің өзге сөздермен тіркеске түскендегі поэтикалық мағынасын қарастырылды. «Жүрек» сөзіне қатысты поэтикалық құрылымдардың тезаурусы бойынша қазақ тілінің жеті септік жалғауы бойынша топтастырылып, сол арқылы «жүрек» сөзінің поэтикалық ерекшеліктері мен семантикалық мәні анықталды. Яғни «жүрек» сөзінің лексикалық мағынасы мен грамматикалық мағынасы арқылы оның тіркескен сөздерін анықтап барып, жалпы «жүрек» сөзіне қатысты бейнелі тіркестер анықталды. Абай шығармаларындағы «жүрек» сөзі қай септікте тұрса да, адамның өзін, адамның ниетін, сезімін, көңіл-күйін және мінезін білдіреді. Абай шығармаларындағы «жүрек» сөзі қолданысының басты ерекшелігі – адамның «жүрек» арқылы өзінің өмірін, мінез-құлығын реттей алатындығы. Не нәрсені де жүрекпен қалап істесе, өзінің жүрегіне жай ғана қарамай, жүрегінің түбіне терең бойлап қараса, өз ойын, өз сөзін, өз мінезін, өз тағдырын, өз өмірін дұрыс жолға бағыттай алатындығы көрсетілді.
Қазақ және ағылшын тілдеріндегі туыстық атаулар – мәдениетаралық құзыреттілікті қалыптастыру құралы
Authors: Рысбекқызы Г.
Published: February 2024

Кез келген тілді үйреніп білу үшін сол халықтың әдеби мұрасын, сөздік қорын, әдебиеті мен мәдениетін және жалпы түсініктерінен хабардар болудың маңызы зор. Өйткені тілдегі сөздер аудармасы арқылы қолдана беруге болатын қатынас құралы ғана емес, әр елдің өзінің ұлттық таным-түсінігімен байланысты ақпараттық ерекшеліктері де бар. Мақалада осы мәселе ескеріле отырып, қазақ тілін ағылшын аудиториясында оқытуда ескерілетін мәдениетаралық қарым-қатынас, мәдениетаралық құзыреттілік ұғымдарына назар аударылды. Қазақ және ағылшын тілдеріндегі туыстық атаулар мен олардың қолданылу аясы мағыналық, танымдық, функционалдық тұрғыдан салыстырылып, ұқсастықтары мен айырмашылықтары анықталды. Қазақ тіліндегі туыстық атауларды  шетелдіктерге оқытудың әдістемесі басты назарда ұсталды. Ғалымдардың пікірлеріне сүйене отырып лексикалық бірліктер тілдік деңгейлер бойынша жүйеленді. Қазақ дүниетанымы мен мәдениетіне мән беріле отырып, оларды тіл үйренудің әр кезеңінде оқытудың тиімді жолдары ұсынылды. Әр тілдік деңгейде қолдануға болатын жаттығулар мен тәсілдер таңдалып, талданып, оқыту мақсаттарына қарай жіктелді. Аталған сөздерді қолайлы ұғындырудың алғышарты ретінде қазақ және ағылшын тілдеріндегі туыстық атаулардың салыстырмалы сөздігі жасалды.
Cognitive model of the concept of "loneliness" in the paremiological fund of the Kazakh language
Authors: Cobanoglu O. , Ashirkhanova K. , Dinayeva B.
Published: February 2024

The research paper provides comprehensive information about the conceptual field "loneliness" in the paremiological fund of the Kazakh language and analyzes its cognitive model with specific examples. The authors analyze the concept of "loneliness" through paremies, accumulating a stream of information related to human and true reality. The system of concepts is considered as an element that opens the way to the study of the culture of a nation. The ways of recognizing the linguistic picture of the world in the paremiological fund of the Kazakh people through the concept of "loneliness" were analyzed. The purpose of the scientific article is to study the use of the concept of "loneliness" in paremies and to determine the conceptual content of selected concepts in the cognitive aspect. To achieve this goal, we focused on the existing scientific definitions of the concept, the conceptual field, the linguistic picture of the world, on the basis of which the authors gave their own individual definition of the concept. The manifestation of the concept of “loneliness” in paremia was determined by specific language data. The analysis of cognitive models that determine the cognitive and linguocultural nature of the concept of “loneliness” was carried out. Language data defining the concept of “loneliness” were studied using conceptual-semantic and linguistic-cultural analysis methods. A comprehensive deep knowledge of the world of concepts in the Kazakh language is of great practical importance. In particular, the study results of the concept of “loneliness” and the nature of proverbs and sayings arising from it are valuable material for teaching the lexicology of the Kazakh language, cognitive linguistics and linguoculturology, etc.
Асқар Алтай шығармаларындағы интермәтіндік ерекшелік
Authors: Нұрмұхан Ә.С. , Әбдіғазиұлы Б. , Шахажанова Г.К.
Published: February 2024

Әдебиет – динамикалық құбылыс, ол үнемі өзгеріп, жаңарып отырады. Әдеби процестің өзгеруі қоғамның әлеуметтік-мәдени өмірімен тікелей байланысты. Әдебиеттегі соңы жаңалықтарды көркем шығармаларында орнымен қолдана білетін қазақ әдебиетінің бүгінгі өкілі Асқар Алтай шығармалары шын мәнінде ерекше ғылыми зерттеуді қажет етеді. Автор шығармаларындағы өзгешелік интермәтінділіктің сюжеттік желіге сай қолданылуы. Жұмыстың мақсаты да қаламгер қолданысындағы интермәтіндік ерекшеліктің шығармалардағы көрінісін анықтау болып табылады.

Жазушы шығармашылығында ерекше назар аударатын мәселе – негізі ойдың берілу жолындағы ерекшелік. Автор негізгі ойды беруде интермәтінділікті ұтымды пайдаланады. Негізгі оқиға желісіне бұрын болған аңыз-әңгімелерді кіріктіру арқылы ойдың мазмұнын нақтылай түседі. Өмірде шынайы болған оқиғаны шығарма мазмұнына сай кіріктіру негізінде автор оқырманға жаңа ой тастайды, оқырманның жаңа білім алуына септігін тигізеді.

Автор шығармаларындағы тағы бір ерекше мотив – түстің берілу жолы. Асқар Алтай шығармаларында шындықты жеткізуде, кейіпкерге аян беруде, кейіпкерге жол нұсқауда түс мотиві көркем тәсіл болып қолданылады. Көркем шығармадағы түстің берілу жолы шығарма мазмұнының өрбуіне жаңа сипат береді. Шығарма кейіпкерлерінің түс көруі алдағы болатын оқиғаға кіріспе негізінде  көрініс тауып отырады.

Жазба жұмысы кіріспе, талқылау мен нәтиже және қорытынды бөлімдерінен тұрады. Автор шығармаларындағы интермәтіндік ерекшелікті анықтау үшін қаламгердің бірнеше әңгімесі мен «Алтайдың алқызыл модағайы» романы талдауға алынды. Зерттеу нәтижесінде автор шығармаларындағы мәтіндік ерекшеліктер талқыланды
The place of components in a conditional relationship in the system of causal relations
Authors: Bayalieva G. Zh. , Bekmaganbetova G. Sh.
Published: February 2024

In linguistics, the linguistic nature of the category of general compound sentences still requires deep recognition. Although it has been somewhat studied from the point of view of structural linguistics, there are still unresolved problems in determining the syntactic nature of complex structures in the relation of a condition. Based on the latest achievements in the syntax of a compound sentence, there is a clear need for a deeper functional and semantic consideration of this language category. This direction, of course, is distinguished by its novelty, scientific depth. In studies, characterized by the manifestation of an active subject – a person who knows the world, reflecting it through language, as a central figure, the linguistic phenomenon is studied from the point of view of the basic principles of its origin, or from the point of view of the principles of cognition of the world through thinking and the representation of these cognitive concepts through language. Of course, in modern science, all this is interpreted as such. In the in-depth knowledge of structural and semantic units in the conditioning relation, the most important thing is recognized as how these conditioning relations manifest themselves in nature and being-being and mental being inherent in humanity, and how they are expressed in language. This article provides for the consideration of conditional components as structures in a causal relationship. In the deepening recognition of structural and semantic units in the conditional relationship, it is recognized as the most important how this conditional relationship manifests itself in nature and creation-being and the mental being inherent in humanity, and how they are reflected in the language.
MENAVIGASI PENDIDIKAN MORAL DI INSTITUSI ISLAM MELALUI KEARIFAN SUFISTIK
Authors: Anas Amin Alamsyah
Published: February 2024

Artikel ini menggali hubungan yang mendalam antara Sufisme dan pendidikan moral dalam kerangka pendidikan Islam. Artikel ini memberikan analisis mendalam tentang prinsip-prinsip dan praktik-praktik sufisme, seperti penyucian spiritual, perilaku etis, dan pengembangan kebajikan batin (inner virtue), serta peran pentingnya dalam membentuk karakter moral di kalangan subyek didik di institusi-institusi Islam. Dengan merujuk pada berbagai literatur dan studi empiris, artikel ini menjelajahi bagaimana ajaran-ajaran sufisme mendorong pendekatan holistik terhadap pengembangan moral, yang menekankan tidak hanya perilaku luar tetapi juga penyucian hati dan jiwa. Selain itu, penelitian ini menyelidiki metode-metode pedagogis yang digunakan oleh para pembelajar Spiritualis (mentor kerohaniaan) untuk menanamkan nilai-nilai etis dan membimbing siswa di jalur pertumbuhan spiritual dan moral yang benar. Dengan menyoroti potensi transformatif sufisme dalam menumbuhkan individu yang bermartabat dan penuh kasih, artikel ini berkontribusi pada pemahaman yang lebih dalam tentang hubungan simbiotik antara spiritualitas sufistik dan pendidikan moral dalam konteks Islam.
Qur’an in Everyday Life: The Meaning and Reception of The Qur’an in The Muslim Community of Congaban-Bangkalan
Authors: Ramdhani Fawaidur , AF Ach. Subaidi , Fanani Moh.
Published: February 2024

This article tries to record how the reception of the Muslim community in Congaban Islamic boarding schools towards the presence of the Qur’an. Congaban is one of the Islamic boarding schools that is thick with the nuances and flavor of the Qur’an. There, the Qur’an lives and blends into the daily lives of its people. This study includes living Qur’an research, using qualitative methods and ethnographic approaches. The results of this study show that the typology of the reception of the Congaban’s people towards the Qur’an can be mapped into three; 1) lovers who prove their love by continuously reading and memorizing the Qur’an; 2) lovers who express their love aesthetically, both through the art of reading the Qur’an (rhythm) and the art of writing the Qur’an (calligraphy); 3) lovers who express their love by revealing the privileges (fadhilah) and moral messages of the Qur’an. The three typologies in turn form or create certain practices and traditions, including the tradition of tahfidz al-Qur’an, recitation of al-Qur’an interpretation (Jalalain), calligraphy al-Qur’an and Khatmil Qur’an. The meanings and expectations of the people of Congaban Islamic boarding school in perceiving the presence of the Qur’an are quite diverse, which can be observed from cultural, theological, psychological, and philosophical perspectives. The meanings and expectations that arise from the many forms of reception of the Qur’an are as an obligation to protect and glorify the Qur’an, to worship, express love, a form of obedience, bring sustenance, draw blessings and others.
PENCATATAN ILMU DALAM PERSPEKTIF HADIS
Authors: Ahmadi Ahmadi , Fattah Mohammad , Amalia Riadlatul
Published: February 2024

Books as one of the educational tools that need to support the educational process are important. Because it contains various knowledge that will be transformed to students. Also, including Islamic students. This article will discuss the importance of recording knowledge in the perspective of the hadith of the Prophet Muhammad. This research uses a literature study approach. The primary data sources in this study were the book Shaḥīḥ Al-Bukhāri by Muhammad bin Ismail bin Ibrahim bin Al-Mughirah bin Barduzbah Al-Ju'fi Al-Bukhori and the book Fatḥul Bārī bi Syarḥi Shaḥīḥ al-Bukhāri by Al-Hafizh Ibnu Hajar Al- Asqalani. While secondary data sources in this study are books, journals and other documents related to the discussion in this study. From the results of the research found in Shaḥīḥ al-Bukhāri, there are at least four hadiths relating to the recording of knowledge, namely in hadith numbers 111, 112, 113 and 114. It is also obligatory to record legal knowledge since the time of the Prophet Muhammad SAW. even though a person has a strong memory, it will decrease with age. Recording of knowledge: writing, note-taking and literacy, is one of the important things, so that it can be known or learned by the next generation
KONSEP IRÉNG SEBAGAI CETUSAN RELIGIUSITAS MASYARAKAT MANGGARAI (Tinjauan Filosofis atas Konsep Iréng Menurut Konsep “Aku”- Religius Armada Riyanto)
Authors: Maurinus Maurinus Moris Mahri
Published: February 2024

Studi ini berfokus pada konsep iréng dalam masyarakat Manggarai. Iréng dalam masyarakat Manggarai memuat tiga kebenaran relasional yang dasariah, yakni iréngterkait dengan hubungan manusia dengan Tuhan, iréng terkait dengan hubunganmanusia dengan sesama, dan iréng terkait dengan hubungan manusia dengan alam ciptaan. Studi ini hendak mengelaborasi konsep iréng dalam masyarakat Manggarai dengan konsep “Aku”-religius Armada Riyanto. Dalam buku Relasionalitas: Filsafat Fondasi Interpretasi – Aku, Liyan, Teks, Fenomen, Armada Riyanto memunculkan sebuah konsep menarik tentang manusia, yakni manusia sebagai “Aku”-religius. Manusia sebagai “Aku”-religius memungkinkannya menghayati religiusitasnya. Religiusitas tersebut memaksudkan relasionalitas yang spesifik dan personal antara manusia dengan Tuhan, sesama, dan alam ciptaan. Metodologi yang digunakan dalam studi ini ialah kajian pustaka (library research). Hal itu dilakukan dengan membaca dan mendalami serta menganalisis literatur-literatur yang mengurai tentang konsep iréng dalam masyarakat Manggarai untuk dikomparasikan dan dielaborasikan dengan konsep “Aku-religius” Armada Riyanto. Studi ini menemukan bahwa konsep iréngmengungkapkan religiusitas masyarakat Manggarai dalam relasinya dengan Tuhan, sesama, dan alam ciptaan. Studi ini juga menemukan bahwa ireng yang merupakan salah satu local wisdom atau kearifan lokal masyarakat Manggarai relevan untuk kehidupan bersama manusia Indonesia. Ireng memampukan setiap manusia Indonesia untuk menciptakan suatu tantanan kehidupan bersama yang harmonis dan terarah pada perwujudan bonum commune sebagai cita-cita bersama.
Nyadran Tradition in Cepokokuning Village
Authors: Abidin Yasin
Published: February 2024

Nyadran is a tradition or ritual that contains local wisdom. Many Muslims in Indonesia preserve this tradition, including the Cepokokuning village community. Ideally, the preservers of the Nyadran tradition are able to construct it according to the guidance of Islamic teachings. However, the fact is that the traditional activities of nyadran in Cepokokuning village are only tomb cleaning activities, eating together, then ending with watching wayang kulit and orchestras. This study intends to explain the series of nyadran traditions in Cepokokuning village, and to find out the community’s understanding of the integration of Islamic values ​​and local wisdom into the nyadran tradition. The design of this research method is qualitative with a phenomenological approach. The findings of this study conclude that before the covid-19 pandemic, the construction of local wisdom on Islamic values ​​in the nyadran tradition in Cepokokuning Village before the covid-19 pandemic was shown in goat slaughtering activities on the banks of the river near the dam, praying together, and pilgrimages in the area. the graves of the ancestors, salvation at crossroads (baritan), and watching puppet entertainment together in front of the Cepokokuning village hall. Meanwhile, during the Covid-19 pandemic, the nyadran tradition was carried out as usual, but the slaughter of goats was only attended by representatives of the residents, ziyarah (nyekar) was carried out independently, salvation (baritan) was held at the mosque, while puppet entertainment activities were abolished. The understanding of the people of Cepokokuning Village towards the values ​​of local wisdom and Islamic values ​​in the nyadran tradition is shown in the earth alms tradition which they believe is a wasilah for health and safety. According to them, the nyadran tradition has been practiced for generations and does not conflict with local wisdom and sharia values. The Islamic values ​​found in the nyadran tradition are togetherness, harmony, egalitarian, mutual cooperation, deliberation, alms, draw closer to Allah as gratitude to Him.
Manajemen Kepala Ma’hadul Qur’an Dalam Mengoptimalisasi Program Tahfidz Qur’an di Sukorejo Situbondo Jawa Timur
Authors: Hajiyah Siti Nur , Asy’ari Hasyim
Published: February 2024

Penelitian ini berlatarbelakang dari tingginya bakat dan minat santri maupun masyarakat umum untuk mendalami ilmu-ilmu Al-Qur’an. Hal ini yang mendorong banyaknya lembaga pendidikan hadir dengan Program Unggulan Tahfidz Al-Qur’an. Peneliti ini bertujuan untuk menganalisis Manajemen kepala Ma’hadul Qur’an dalam Mengoptimalisasi Program Tahfidz di Sukorejo Situbondo Jawa Timur yang meliputi perencanaan, pelaksanaan dan sistem evaluasi yang digunakan. Penelitian ini menggunakan jenis penelitian kualitatif dengan pendekatan studi kasus. Teknik pengumpulan data menggunakan observasi, wawancara dan dokumentasi. Teknik analisis data menggunakan pengumpulan data, reduksi data, penyajian data, penarikan kesimpulan, Triangulasi yang digunakan untuk menguji keabsahan data adalah Triangulasi teknik dan sumber. Hasil penelitian ini menunjukkan bahwa 1) Manajemen Kepala Ma’hadul Qur’an dalam Mengoptimalisai Program Tahfidz ada beberapa tahapan; a) Dalam perencanaan meliputi 4 tahapan yaitu: penetapan program, penetapan indikator program, penanggung jawab program, penyusunan jadwal  kegiatan program; b) Dalam pelaksanaan mencakup 3 tahapan yaitu: penentuan strategi dalam mengoptimalisasi program, implementasi kegiatan, kriteria guru; c) Evaluasi program dilakukan secara berkala. Evaluasi dilakukan 1 tahun 2 kali yaitu evaluasi bulanan dan evaluasi qubro 2) kualitas hafalan santri dapat dilihat dari kelancarannya, tajwid, tartil dan kriteria kelulusan tahfidz mereka harus benar-banar mampu menghafal 30 juz secara mutqin dan minimal salah 2 juz dan dalam pembelajaran tadrisnya tidak boleh ada nilai dibawah 60.
Implementasi Manajemen Pendidikan Islam di Pondok Pesantren
Authors: Supriyadi Yayat , Tihami Tihami , Gunawan Agus
Published: February 2024

Since the 16th century, Pesantren, the oldest educational institution in Indonesia, has been operating. It will continue to grow until it is recognised as a key player in the nation's education. Many individuals and leaders who made Indonesia proud and contributed significantly to Indonesia's independence were born in Pesantren. Pesantren has a very important role in improving the intelligence of the nation's generation, especially in the current era of globalisation. In accordance with the demands of the times, pesantren must be able to make various improvements in various fields, especially in the management of student services and the learning and management process of pesantren that do not only rely on figures, but have a learning and governance system that touches the implementation of professional management so that the management of all elements in the pesantren can develop better. Through the implementation of professional management, boarding schools are expected to contribute to developing individuals who are intelligent, moral, and spiritually strong and can utilise various technical advances and expertise for themselves and society. This research is descriptive qualitative, which is research whose results are written in the form of a series of narratives, not in the form of numbers, but supported by library research.
Konseptualisasi Pendidikan Keluarga berbasis Syariah sebagai Strategi Meningkatkan Ketahanan Keluarga di Era Globalisasi
Authors: Mohsi M , Taufik Taufik
Published: February 2024

This research will focus on sharia-based education, to offer a conceptualization of sharia-based family education as a strategy to increase family resilience. Several formulations will be discussed in this research. First: The concept of sharia-based family education. Second; Sharia-based family education strategy in improving the quality of family resilience. Third: sharia values ​​and principles as the conceptual basis of family education. This research uses a qualitative approach, using literature as the primary source of research. The conceptualization strategy for Sharia-based family education can be carried out by internalizing Islamic values, including internalizing Islamic values, Sharia-based character education, role empowerment, Sharia-compliant gender, Islamic financial education, Islamic-based children's education, parental involvement in education, use Technology Wisely, and a Flexible Approach to Social Change.
Praktik Etika Bisnis Islam dan Maqashid Syariah pada Industri Kecil Menengah Griya Pangan Batang
Authors: Rohmah  , Adinugraha Hendri Hermawan , Muhtarom Ali
Published: February 2024

Intense business competition has made many business people justify any means to get big profits, many of them often forget Islamic business ethics and social responsibility. Therefore, through this research there is a need for an in-depth study of Islamic business ethical practices and maqashid sharia in IKM (Small and Medium Industries) Griya Pangan Batang. This type of research is qualitative with a field research approach. The research location is IKM Griya Food Batang in Terban Village, RT 09 RW 07, Warungasem District, Batang Regency. This research began with interviews in September 2022 until June 2023. Primary data sources in this study include information from interviews with parties related to this problem, in this case, namely ten active members of the IKM Griya Pangan Batang as the main informant, and the additional informant, namely the Buyer, and the Disperindagkop Party. Secondary data sources are books and various relevant references regarding related themes seen from the Maqashid Syariah perspective. Data collection and analysis techniques use the triangulation method. The results of this research conclude that IKM Griya Pangan Batang has implemented Islamic business ethics with the principles of divinity, justice, honesty and free will, However, in principle, divinity and virtue are still not perfect. IKM Griya Pangan Batang has implemented Islamic business ethics in the perspective of maqashid sharia well, has been able to protect religion, protect souls, protect minds, protect offspring, although it has not fully been able to protect assets properly. Islamic business ethics and sharia maqashid have an impact on the business culture at IKM Griya Pangan Batang which is more oriented to integrity and morality.
Analisis Pengawasan Pembiayaan Syariah Pada Perbankan Syariah Sebagai Penerapan Prinsip Kehati-hatian (Studi Kasus Bank Syariah Indonesia KCP Serang Timur)
Authors: Arief Muhammad , Hoh Sharifurrohman , Rujikartawi Erdi , Septiani
Published: February 2024

Sharia banks have the main function of channeling public funds in the form of financing. Financing at sharia banks is an effort to make a profit. However, on the other hand, it also has high risks and can even result in banking losses. The quality of financing must be maintained because it is included in most of the productive assets of sharia banks. The aim of this research is to analyze the impact of supervision of sharia bank financing through the precautionary principle. This type of research includes field research and uses descriptive qualitative methods. Research was conducted at BSI KCP East Serang to obtain data sources from employees, managers or policy makers by means of observations, documentation and interviews regarding mechanisms and strategies in implementing sharia financing supervision. The research results obtained are that BSI KCP East Serang has implemented good corporate governance (GCG) which is inherent in BSI's business activities. The Bank implements it based on the principle of prudence and in accordance with the existing theory that analyzes financing using the 5C + 1S principles, and complies with all applicable regulations and legislation. The application of the principle of prudence in sharia financing at BSI KCP East Serang is carried out through two forms of supervision, namely preventive supervision and repressive supervision. The application of the principle of prudence to the supervision of financing provision has had a positive impact, namely improving the health of the bank.
INNOVATIVE GREEN FINANCING TOOLS FOR UKRAINE
Authors:   Taras Shevchenko National University of Kyiv, Naumenkova Svitlana , Mishchenko Svitlana ,   State University of Trade and Economics
Published: February 2024

The expansion of financing sources holds particular importance in the context of implementing the European Green Deal in Ukraine. Given the escalating climate and environmental threats, the pursuit of new green financing mechanisms for countries burdened with high levels of debt persists. Amidst the full-scale war in Ukraine, the options for state financing of environmental projects and programs are significantly restricted. The article examines the formation of additional financing sources aimed at restoring ecosystems and ecological infrastructure damaged by the war in Ukraine. Drawing upon an overview of international practices, this study elucidates innovative approaches to environmental financing, which involve exchanging a part of the state's external debt for commitments to invest in nature conservation programs and achieve climate neutrality. The analysis highlights significant variations in the implementation of green debt swaps across different countries, underscoring the need to assess the feasibility of adopting such mechanisms in Ukraine, especially given its heightened reliance on debt. Utilizing multi-criteria analysis, a comparative evaluation of key "green debt conversion" instruments was conducted, encompassing Bilateral Debt-for-Nature Initiatives, Debt-for-Nature Swaps, and Debt-for-Climate Swaps. A comparative table has been compiled to illustrate the key characteristics of these instruments and to assess the potential impact of their use in Ukraine. The benefits of exchanging debt for investments in environmental recovery, as outlined in Ukraine's National Recovery Plan, are delineated. The primary sources for accumulating funds to meet the state's obligations resulting from the adoption of green debt swaps have been identified. Recommendations for the implementation of green debt swaps in Ukraine have been provided. It has been concluded that green debt swaps could be employed in Ukraine to finance specific environmental or climate-related projects and initiatives, establishing conservation and climate funds through contributions from both domestic and international ESG investors. To protect against “greenwashing”, it is advisable to bolster oversight of financial transactions and to expand the list of key performance indicators (KPI) used to evaluate investment decisions, considering ESG factors.