СОЛТҮСТІК КАВКАЗДАН ҚАЗАҚСТАНҒА ЖЕР АУДАРЫЛҒАНДАРДЫҢ ТАҒДЫРЫ ТУРАЛЫ МҰРАҒАТТЫҚ МАТЕРИАЛДАР (СЕМЕЙ ОБЛЫСЫНЫҢ МЫСАЛЫНДА)
Authors: Жанкадамова Г.А. 
Published: November 2023

Насильственная депортация народов является одной из дискуссионных тем истории Советского государства ХХ века. В представленной статье на основе анализа документов из архивных фондов Центра документации новейшей истории города Семей характеризуются отдельные аспекты депортации населения Северного Кавказа в период Великой Отечественной войны на территорию Семипалатинской области. На основе архивных источников рассматривается расселение спецпереселенцев-чеченцев по районам области, прослеживаютсяизменения в численном составе депортированного населения. Содержащиеся в архивных фондах документы по представленной проблеме позволяют расширить аспекты исследования жизни депортированного населения Кавказа в условиях системы спецпоселе-ния,изучить особенности и трудности в жилищном размещении на местах спецпоселений, проблемы материально-бытового обустройства, причины высокой смертности депортированных. Анализ докумен-тов показывает, что возникшие сложности в размещении депортированных на новом месте, вызванные неспособностьюместных органов власти, а иногда и нежеланием руководителей совхозов и колхозов обеспечить спецпереселенцев всем необходимым привели к негативным социальным и демографическим последствиям. Отмечается, что несмотря на трудности, депортированные народы смогли адаптироваться к новым условиям, и внести свой вклад в экономическое развитие региона. Ключевые слова: депортация, спецпереселенцы, чеченцы, хозяйственное устройство, трудоустройство.

Кеңес мемлекетінің адамдарды мәжбүрлеп депортациялауы - ХХ ғасырдың даулы тақырыбы. Бұл мақалада Семей қаласының жаңа тарихын құжаттандыру орталығының мұрағат материалдарын талдау негізінде, Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Солтүстік Кавказ тұрғындарын Семей облысының аумағына депортациялаудың жекелеген аспектілері сипатталады. Сондай-ақ архивдереккөздері негізінде облыс аудандары бойынша арнайы шешен қоныс аударушыларын қоныстандыру мәселесі қарастырылып, депортацияланған халықтың сандық құрамындағы өзгерістер зерттелінеді. Ұсынылған мәселе бойынша мұрағат қорларындағы құжаттар арнайы қоныстандыру жүйесі жағдайында Кавказдаң депортацияланған халқының өмірін зерттеу аспектілерін кеңейтуге, арнайы қоныстардағы тұрғын үйді орналастырудың ерекшеліктері мен қиындықтарын, материалдық-тұрмыстық жайластыру проблемаларын, депортациялан-ғандардың арасындағы жоғары өлім-жітімінің себептерін зерделеуге мүмкіндік береді.Құжаттарды зерттей отырып, депортацияланғандарды жаңа жерге орналастыру кезінде жергілікті биліктің әрекетсіз-дігінен, ал кейбір жағдайларда совхоздар мен колхоз басшыларының арнайы қоныстанушыларға тиісті ресурстар бөлгісі келмеуінен қиындықтар туындағаны белгілі болады. Нәтижесінде жағымсыз әлеуметтік және демографиялық салдар пайда болды. Алайда, осы кедергілерге қарамастан, депортацияланған адам-дар өздерінің жаңа жағдайларына бейімделе отырып, тіпті аймақтың экономикалық прогресіне өз үлесін қоса алды. Түйін сөздер: депортация, арнайы қоныс аударушылар, шешендер, шаруашылық ұйымдастыру, жұмысқа орналастыру.

The Soviet state's forced deportation of people is a controversial topic from the 20th century. This article focuses on the aspects of the deportation of North Caucasus residents during the Great Patriotic War to Semipalatinsk, using analysis of archival sources from the Center for Documentation of the Recent History of Semey. The article examines the resettlement of Chechen special settlers in the region's districts, tracks changes in the number of deported people, and uses archival documents to study the difficulties of housing and material arrangements in the special settlements and the high mortality rates of deportees. Through an examination of the documents, it is evident that challenges were encountered in accommodating deportees to new locations, due to the failure of local authorities and, in some cases, reluctance of state and collective farm leaders to provide adequate resources to special settlers. As a result, negative social and demographic outcomes arose. However, despite these obstacles, the deported people were able to adjust to their new circumstances and even make positive contributions to the economic progress of the region. Keywords: deportation, special settlers, Chechens, economic structure, employment