Η παιδαγωγική σκέψη και πράξη στις διδαχές του αγίου Κοσμά του Αιτωλού
Authors: Θεολόγου Δημήτριος 
Published: August 2021

Η μέθοδος που ακολουθείται στην παρούσα διδακτορική διατριβή είναι η ιστορικο - κριτική και ερμηνευτική . Συγκεκριμένα, μελετάται και αναλύεται το ιστορικό, κοινωνικό, οικονομικό, πολιτισμικό περιβάλλον, μέσα στο οποίο έζησε και έδρασε ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός. Παράλληλα αναλύονται οι παιδαγωγικές θέσεις, που εξέφρασε μέσα από τις Διδαχές του, διυλιζόμενες κάτω από την οπτική και το πλαίσιο της Ορθοδόξου Χριστιανικής Αγωγής. Η παρούσα μελέτη διαιρείται σε πέντε κεφάλαια. Το πρώτο κεφάλαιο φέρει τον τίτλο: «Ο βίος του αγίου Κοσμά του Αιτωλού και η γενικότερη κατάσταση στην Ελληνική ύπαιθρο κατά την εποχή του». Συγκεκριμένα, αναφέρεται στο βίο του αγίου Κοσμά και τις πρώτες εγκύκλιες σπουδές του, στον άγιο Κοσμά τον Αιτωλό ως μαθητή της Αθωνιάδος Σχολής, στην ανάληψη του ιεραποστολικού έργου και τέλος, στην οικονομική, κοινωνική και πολιτισμική καταπίεση των υποδούλων Ελλήνων στην εποχή του αγίου Κοσμά του Αιτωλού. Το δεύτερο κεφάλαιο με τον τίτλο: «Η έννοια της Παιδείας, οι εκπαιδευτικές προϋποθέσεις και εμπειρίες του αγίου Κοσμά του Αιτωλού και η Διακονία του στο χώρο της Ελληνορθόδοξης Παιδείας του υπόδουλου Γένους» περιλαμβάνει: Την έννοια της Παιδείας γενικότερα και τη σύνδεσή της με την Ελληνορθόδοξη κληρονομιά και την απεικόνισή της στις Διδαχές του αγίου Κοσμά του Αιτωλού. Ακολούθως, τις εκπαιδευτικές προϋποθέσεις και εμπειρίες του αγίου Κοσμά του Αιτωλού και συγκεκριμένα: Τις επιδράσεις των ξένων φιλοσόφων και παιδαγωγών στην παιδαγωγική σκέψη του αγίου Κοσμά, όπως του John Locke, του Jean Jeacques Rousseau, του Immanuel Kant και του Johann Heinrich Pestalozzi. Τις επιδράσεις των Ελλήνων φιλοσόφων και παιδαγωγών στην παιδαγωγική σκέψη του αγίου Κοσμά, όπως του Ευγένιου Βούλγαρη, του Νικολάου Ζαρζούλη ή Τζαρτζούλη, του Ιώσηπου Μοισιόδακα και του Αδαμάντιου Κοραή. Τέλος, ερευνά τη διακονία της Ελληνορθόδοξης Παιδείας από τον άγιο Κοσμά τον Αιτωλό. Το τρίτο κεφάλαιο έχει τον τίτλο: «Οι βασικότεροι προσανατολισμοί της Παιδαγωγικής σκέψης και πράξης των Διδαχών του αγίου Κοσμά και οι επιμέρους σκοποί της διδασκαλίας του». Το εν λόγω κεφάλαιο περιλαμβάνει: τους βασικότερους προσανατολισμούς της Παιδαγωγικής σκέψης και πράξης στις Διδαχές του αγίου Κοσμά του Αιτωλού, όπως τους φραγμούς στους εξισλαμισμούς των υπόδουλων Ελλήνων , τη διατήρηση της ιδιοπροσωπίας ως βασικό γνώρισμα του Γένους τους και την εμψύχωση και ενθάρρυνση για ανταπόκριση των υποδούλων στις δύσκολες συνθήκες της ζωής. Επίσης, αναφέρεται στους κυριότερους επιμέρους σκοπούς της διδασκαλίας του αγίου Κοσμά του Αιτωλού, όπως την προβολή της ισοτιμίας ανδρών και γυναικών, την ανάδειξη της ισότητας και των ανθρώπινων δικαιωμάτων, την εμπέδωση της ανάγκης επικράτησης του Δικαίου και της Δικαιοσύνης, την κριτική στάση απέναντι στον πλούτο και την τοκογλυφία, τη συνειδητοποίηση της αναγκαιότητας της εργασίας, την ανάδειξη της σπουδαιότητας της αργίας της Κυριακής. Το τέταρτο κεφάλαιο φέρει τον τίτλο: «Παράγοντες στην Παιδαγωγική σκέψη και πράξη στις διδαχές του αγίου Κοσμά του Αιτωλού και ο ρόλος τους». Το κεφάλαιο αυτό εν πρώτοις αναφέρεται στην οικογένεια ως βασικό παράγοντα Ελληνορθόδοξης Διαπαιδαγώγησης των παιδιών των υπόδουλων Ελλήνων. Γίνεται λόγος για το γάμο, την οικογένεια, την παιδοποιία και τους γονείς ως παράγοντα της Ορθοδόξου Χριστιανικής Αγωγής. Ακολουθεί το σχολείο και ο ρόλος του στην Ελληνορθόδοξη Διαπαιδαγώγηση των παιδιών και των νέων των υπόδουλων Ελλήνων. Γίνεται λόγος για τη Δωρεάν Παιδεία κατά τον άγιο Κοσμά τον Αιτωλό και την αδήριτη ανάγκη ίδρυσης και λειτουργίας σχολείων, την Οργάνωση και λειτουργία των σχολείων και για το σχολείο ως παράγοντα καλλιέργειας της Ορθόδοξης Χριστιανικής Αγωγής. Στη συνέχεια αναλύεται ο ρόλος της Ορθόδοξης Καθολικής Εκκλησίας, ως σώτειρας του Γένους. Η συμβολή της στη διατήρηση της ιδιοπροσωπίας των υπόδουλων Ελλήνων με ιδιαίτερη αναφορά στη Λατρευτική και μυστηριακή αγωγή και Παιδεία των υποδούλων Ελλήνων, στον Εκκλησιασμό των πιστών, στη Νηστεία και την Προσευχή, στη θέση της Παναγίας στη ζωή των Ορθοδόξων, στο ρόλο του Ορθόδοξου ιερέα και τη μέριμνά του για τους υπόδουλους Έλληνες. Το πέμπτο κεφάλαιο έχει τον τίτλο: «Τα βασικότερα γνωρίσματα υγιούς διδασκαλίας κατά τον άγιο Κοσμά και ο ρόλος του Εκπαιδευτικού – Παιδαγωγού». Περιλαμβάνει την προετοιμασία του Εκπαιδευτικού-Παιδαγωγού, καθώς επίσης και τα γνωρίσματα της καλής διδασκαλίας.