Μνημονικές στρατηγικές σε μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες
Authors: Παπανικολάου Βασιλική 
Published: February 2024

Σκοπός της συγκεκριμένης έρευνας ήταν να διερευνηθούν οι απόψεις εκπαιδευτικών γενικής και ειδικής αγωγής, σχετικά με τη χρήση μνημονικών στρατηγικών και την αποτελεσματικότητα αυτών σε παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες, να παρατηρηθούν οι συμπεριφορές μαθητών και εκπαιδευτικών για τις μνημονικές στρατηγικές εντός της σχολικής τάξης, καθώς επίσης και να πραγματοποιηθεί διδακτική παρέμβαση σε μαθητές για την εκμάθηση λεξιλογίου μέσω μνημονικών στρατηγικών. Τα ερευνητικά εργαλεία που κατασκευάστηκαν και χρησιμοποιήθηκαν ήταν ένα ερωτηματολόγιο, μια ημι- δομημένη συνέντευξη, ένας πίνακας καταγραφής για δομημένη παρατήρηση, ελεύθερη παρατήρηση, όπως και δοκιμασίες για διδακτική παρέμβαση σε μαθητές. Το δείγμα της έρευνας απαρτιζόταν από επιμέρους ομάδες και ειδικότερα από 215 εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και ειδικότερα εκπαιδευτικούς γενικής αγωγής και εκπαιδευτικούς ειδικής αγωγής από τμήματα ένταξης δημοτικών σχολείων που υποστήριζαν μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες, 5 εκπαιδευτικούς γενικής αγωγής σε τάξεις της Β’, Γ’, Δ’, Ε’ και ΣΤ’ και συνολικά 72 μαθητές αυτών των τάξεων, καθώς επίσης και 20 μαθητές τυπικής ανάπτυξης και 6 μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες από τη Δ’ τάξη δημοτικού σχολείου. Τα σημαντικότερα ερευνητικά αποτελέσματα αφορούσαν στη συχνότερη χρήση των μνημονικών στρατηγικών με λέξη- κλειδί και με εικόνες, ενώ λιγότερο συχνή ήταν η χρήση της μνημονικής στρατηγικής με λέξη- «κρεμάστρα». Οι αποτελεσματικότερες κατηγορίες μνημονικών στρατηγικών θεωρήθηκαν, σύμφωνα με τους εκπαιδευτικούς, οι γλωσσικές, οπτικές και φυσικής απόκρισης. Η χρήση μνημονικών στρατηγικών κρίθηκε σημαντικότερη για την εκμάθηση λεξιλογίου έναντι άλλων τομέων. Επιπλέον, οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί δε συνδύαζαν μνημονικές στρατηγικές, ενώ οι ίδιοι ανέφεραν ότι τα παιδιά χρησιμοποιούσαν ανεξάρτητα τις μνημονικές στρατηγικές με αισθήσεις, με εικόνες και με φυσική απόκριση. Σημαντικά κριτήρια για την επιλογή μνημονικής στρατηγικής θεωρήθηκαν αυτά του διαθέσιμου χρόνου, της τάξης φοίτησης και του μαθησιακού προφίλ των παιδιών. Δόθηκε έμφαση στον ατομικό χαρακτήρα κάθε περίπτωσης. Συνάμα, μέσω της παρατήρησης αναδείχθηκε ότι οι εκπαιδευτικοί των μικρών τάξεων αφιέρωναν περισσότερο χρόνο στην αναφορά σε μνημονικές στρατηγικές στο πρώτο χρονικό διάστημα της διδακτικής διαδικασίας, έναντι των εκπαιδευτικών των μεγαλύτερων τάξεων που ασχολήθηκαν με αυτό προς το τέλος της διδακτικής διαδικασίας. Διαφοροποίηση εντοπίστηκε μεταξύ των εκπαιδευτικών διαφορετικών τάξεων ως προς τη μνημονική στρατηγική που προτιμούν για χρήση με τους εκπαιδευτικούς μικρών τάξεων να προτιμούν τη χρήση εικόνων, ενώ οι εκπαιδευτικοί μεγαλύτερων τάξεων προτιμούν τις νοερές εικόνες. Oι συχνότεροι και προτιμώμενοι γνωστικοί τομείς για χρήση μνημονικών στρατηγικών ήταν το νέο λεξιλόγιο και οι μαθηματικές έννοιες και μοτίβα. Ακόμη, μέσω παρατήρησης αναδείχθηκε η συχνή χρήση μνημονικών στρατηγικών από τους περισσότερους μαθητές, ενώ οι μαθητές των μεγαλύτερων τάξεων έκαναν κυρίως αξιοποίηση της μνημονικής στρατηγικής με νοερές εικόνες. Δεν εντοπίστηκε διαφοροποίηση στη συχνότητα χρήσης μνημονικών στρατηγικών ανάμεσα σε μαθητές με και χωρίς μαθησιακές δυσκολίες, ενώ αρκετοί μαθητές έκαναν ανεξάρτητη χρήση μνημονικών στρατηγικών, ιδίως αυτοί μεγαλύτερης ηλικίας, καθώς επίσης και αυτοί που έχουν μαθησιακές δυσκολίες. Επιπρόσθετα, οι περισσότεροι μαθητές δεν εφάρμοσαν συνδυασμό μνημονικών στρατηγικών. Τέλος, μέσα από την πειραματική διαδικασία αναδείχθηκε ότι οι μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες έμαθαν αποτελεσματικότερα το διδασκόμενο λεξιλόγιο με τη βοήθεια εικόνων, ενώ εκείνοι χωρίς μαθησιακές δυσκολίες με νοερές εικόνες, υπερτερώντας και στις δύο περιπτώσεις η αξιοποίηση μνημονικών στρατηγικών από την παραδοσιακή συνθήκη διδασκαλίας. Διατυπώθηκαν προτάσεις για μελλοντική έρευνα.