Η αγωγή και οι φορείς της στο έργο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη
Authors: Κρουσταλάκης Σπυρίδων 
Published: August 2021

Η παρούσα διδακτορική διατριβή επιχειρεί να αναδείξει την παρουσία και λειτουργία του φαινομένου της αγωγής, όπως αυτό συναντάται στο σύνολο του Παπαδιαμαντικού έργου. Ειδικότερα, οριοθετείται το πλαίσιο αλληλεπίδρασης των σχέσεων λογοτεχνίας και κοινωνίας, σε επίπεδο λογοτεχνικού έργου, συγγραφέα-δημιουργού και αναγνωστικού κοινού, ενώ αντίστοιχα γίνεται αναλυτική αναφορά στην περίπτωση του Παπαδιαμάντη, ως συγγραφέα και ταυτόχρονα αναπόσπαστου μέλους ενός συγκεκριμένου κοινωνικού συνόλου. Επίσης καταγράφεται η κοινωνική, ιστορική, πολιτική και πολιτισμική πραγματικότητα της εποχής του Παπαδιαμάντη, ενώ ταυτόχρονα περιγράφονται και αναλύονται οι αντίστοιχες κοινωνικές, ιδεολογικές απόψεις και στάσεις του Σκιαθίτη συγγραφέα.Ένα μέρος της διατριβής επιχειρεί να προσδιορίσει τις βασικές παιδαγωγικές αντιλήψεις του Παπαδιαμάντη, βασιζόμενο σε άρθρα, δημοσιεύσεις και περιστατικά της ζωής του, συμβάλλοντας συγχρόνως στην οργάνωση ενός στέρεου και αξιόπιστου ερμηνευτικού πλαισίου, το οποίο βοηθάει στην πληρέστερη κατανόηση και ερμηνεία των ερευνητικών δεδομένων.Η «ανάλυση περιεχομένου», τόσο σε ποιοτικό, όσο και σε ποσοτικό επίπεδο, είναι η επιστημονική – ερευνητική μέθοδος που εφαρμόζεται. Σε συγκεκριμένο κεφάλαιο περιγράφεται διεξοδικά το σύστημα ταξινόμησης και οι μονάδες καταγραφής που επιλέχθηκαν, ενώ παράλληλα, επισημαίνονται οι ανεξάρτητες και εξαρτημένες μεταβλητές, που χρησιμοποιήθηκαν, και το κυριότερο απ’ όλα, διατυπώνονται τα ερευνητικά ερωτήματα, βάσει των οποίων προχώρησε η συνολική ερευνητική διαδικασία.Στο Β΄ μέρος της παρούσας πραγματείας παρουσιάζονται και ερμηνεύονται τα δεδομένα που προέκυψαν από την εφαρμογή της ποσοτικής ανάλυσης του περιεχομένου του Ππδ. κειμένου.Επίσης, παρουσιάζονται, αναλύονται και ερμηνεύονται τα ποιοτικά δεδομένα της έρευνας σχετικά με το οικογενειακό περιβάλλον, ως βασικό παράγοντα αγωγής: Μορφές οικογένειας, γονεϊκοί ρόλοι, το υποκείμενο της αγωγής, οι παιδευτικές λειτουργίες της οικογενειακής ζωής, οι παράγοντες που επηρεάζουν την παιδευτική λειτουργία της οικογένειας.Στη συνέχεια διερευνάται η παιδευτική λειτουργία δύο σημαντικών επίσης φορέων της αγωγής, της λαϊκής παράδοσης και του φυσικού περιβάλλοντος, που με τις επιδράσεις τους ενισχύουν δευτερογενώς τον παιδαγωγικό ρόλο της οικογένειας.Στο ενδέκατο κεφάλαιο καταγράφεται και ερμηνεύεται αναλυτικά το σύνολο των ποιοτικών δεδομένων που αποδελτιώθηκαν και ταξινομήθηκαν στην υποκατηγορία σχολικό περιβάλλον: οι παιδαγωγικές λειτουργίες του σχολείου, οι μέθοδοι και τα μέσα της σχολικής αγωγής, το πρόσωπο του δασκάλου/ας, ο μαθητής ως υποκείμενο της σχολικής αγωγής, η σχέση αλληλεπίδρασης μεταξύ κοινωνικής και εκπαιδευτικής πραγματικότητας.Στο τελευταίο κεφάλαιο διατυπώνονται τα τελικά συμπεράσματα, τα οποία προέκυψαν από τη συνολική διαδικασία που ακολουθήθηκε, και επιχειρείται μια συνολική αποτίμηση της ερευνητικής προσπάθειας. Συμπερασματικά, στο έργο του Ππδ. θα μπορούσαμε να πούμε ότι το σύνολο των φορέων της αγωγής βρίσκεται σε μία σχέση αλληλεπίδρασης, με τον ένα φορέα να επηρεάζει τον άλλο. Στο επίκεντρο αυτής της διαδικασίας βρίσκεται το οικογενειακό σύστημα, δεχόμενο ποικίλες και διαφορετικής έντασης και ποιότητας επιδράσεις σε όλα τα επίπεδα.