Development and comparison of statistical methodology in network meta-analysis of diagnostic test accuracy studies applied to cardiovascular diseases
Authors: Παγκαλίδου Ειρήνη 
Published: March 2023

Στις μέρες μας, η μετα-ανάλυση (ΜΑ) έχει εξελιχθεί σ’ ένα δημοφιλή τρόπο σχεδιασμού έρευνας με σημαντικές επιπτώσεις στη διαμόρφωση της Τεκμηριωμένης Ιατρικής. Κάθε χρόνο δημοσιεύεται ένας μεγάλος αριθμός συστηματικών ανασκοπήσεων (ΣΑ) και ΜΑ μελετών διαγνωστικής ακρίβειας (ΔΑ) με στόχο την άμεση σύγκριση των εκάστοτε διαγνωστικών δοκιμασιών. Η μετα-ανάλυση δικτύου (ΜΑΔ) διευρύνει το πεδίο εφαρμογής μιας συμβατικής ΜΑ αναλύοντας ταυτόχρονα άμεσες καθώς και έμμεσες συγκρίσεις. Το πρόβλημα έγκειται στο γεγονός ότι οι μέθοδοι της ΜΑΔ που χρησιμοποιούνται στην περίπτωση μελετών που συγκρίνουν θεραπευτικές παρεμβάσεις δεν μπορούν να εφαρμοστούν και σε μελέτες ΔΑ λόγω της διπλής έκβασης των μελετών αυτών (ευαισθησία & ειδικότητα), του διαφορετικού σχεδιασμού των πρωταρχικών μελετών και την εφαρμογή των διαγνωστικών δοκιμασιών στους ίδιους ασθενείς παραβιάζοντας την αρχή της ανεξαρτησίας. Στην παρούσα διδακτορική διατριβή αρχικά έγινε μία ανασκόπηση συστηματικών ανασκοπήσεων (ΑΣΑ) σε μελέτες ΔΑ που αφορούσαν σε καρδιαγγειακά νοσήματα (ΚΑΝ) για τη χρονική περίοδο 2010-2020. Σκοπός ήταν η περιγραφή αυτών και η αξιολόγηση της ποιότητας των περιλήψεων τους (abstracts) σύμφωνα με τις δημοσιευμένες κατευθυντήριες οδηγίες (PRISMA-DTA for abstracts checklist). Συγκεκριμένα, βρέθηκαν 72 ΣΑ από τις οποίες οι μισές ήταν δημοσιευμένες σε περιοδικά γενικού ενδιαφέροντος και οι άλλες μισές σε περιοδικά ειδικού ενδιαφέροντος. Επιπλέον, οι περισσότερες αφορούσαν στον τομέα του οξέος εμφράγματος του μυοκαρδίου και στην στεφανιαία νόσο με τις απεικονιστικές δοκιμασίες να είναι οι πιο συχνά εμφανιζόμενες διαγνωστικές δοκιμασίες. Επιπροσθέτως, η πλειοψηφία των περιοδικών βρέθηκε ότι ακολουθούσαν τις κατευθυντήριες οδηγίες και είχαν δομημένες περιλήψεις ενώ παράλληλα αποδείχθηκε ότι συνολικά οι περιλήψεις των μελετών που ήταν δημοσιευμένες σε περιοδικά γενικού ενδιαφέροντος ήταν πληρέστερες από τις περιλήψεις των μελετών περιοδικών ειδικού ενδιαφέροντος. Ακόμα, αυτή η διατριβή παρουσιάζει μία ανασκόπηση των μεθοδολογικών άρθρων που έχουν δημοσιευθεί και ασχολούνται με τα μοντέλα και τις μεθόδους που έχουν ως τώρα αναπτυχθεί σε ΜΑΔ μελετών ΔΑ εφαρμόζοντας και συγκρίνοντας τα μεταξύ τους σε 32 άρθρα που βρέθηκαν ότι έχουν διαθέσιμα δεδομένα για ΜΑΔ σε μελέτες ΔΑ πάνω σε διαφορετικά ιατρικά πεδία. Αναλυτικά, βρέθηκαν 11 μοντέλα βασισμένα στην Μπεϋζιανή στατιστική και δύο προσεγγίσεις ιεραρχικής μετα-παλινδρόμησης οι οποίες δεν λαμβάνουν υπόψιν τη συσχέτιση μεταξύ των δοκιμασιών που έχουν εφαρμοστεί στα ίδια άτομα. Η σύγκριση όλων των μεθόδων έδειξε ότι οι η μετα-παλινδρόμηση δίνει παρόμοιες εκτιμήσεις για την ευαισθησία ενώ υπερεκτιμά την ειδικότητα σε σχέση με τα μοντέλα. Επιπροσθέτως, σε αυτή τη διδακτορική διατριβή έγινε μία ΑΣΑ σε μελέτες που αφορούσαν στη διάγνωση της πνευμονικής εμβολής με τη χρήση απεικονιστικών δοκιμασιών με σκοπό να εφαρμοστούν και να συγκριθούν όσες από παραπάνω μεθόδους ήταν εφικτές σύμφωνα με τη φύση των δεδομένων. Τελικά βρέθηκαν 13 ΣΑ και 33 μελέτες ΔΑ οι οποίες συμπεριλάμβαναν τέσσερις απεικονιστικές μεθόδους. Τα αποτελέσματα της ΜΑΔ έδειξαν ότι οι διαφορετικές μέθοδοι μπορούν να δώσουν διαφορετικά αποτελέσματα ως προς τη διαγνωστική ακρίβεια των δοκιμασιών που συγκρίνονται. Η επιλογή της μεθόδου σύνθεσης των μελετών ΔΑ μέσω της ΜΑΔ δικτύου εξαρτάται από το είδος των διαγνωστικών δοκιμασιών (κατηγορικές ή συνεχείς), τον σχεδιασμό των πρωταρχικών μελετών και την εξοικείωση των ερευνητών με Mπεϋζιανή στατιστική.