bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Veçori të pushtimit dhe administrimit Austro-Hungarez në Pejë (1915-1918)
Authors: Rifati Fitim
Published: March 2024

Kërkimi shkencor historiografik për qendrat e Kosovës gjatë Luftës së Parë Botërore është i kënaqshëm dhe akoma përbën një segment hulumtimi të rëndësishëm e të domosdoshëm. Në këtë, kontekst, pushtimi dhe administrimi austro-hungarez i Pejës dhe rrethinës nga 7 dhjetori i vitit 1915 deri më 12 tetor të vitit 1918, pothuajse një periudhë tre-vjeçare, u shoqëruara me zhvillime të rëndësishme politike, ushtarake, ekonomike, shoqërore e kulturore-arsimore, në suaza të Luftës së Parë Botërore. Kjo trevë e Kosovës kishte rëndësi strategjike për Austro-Hungarinë dhe kishte rëndësi specifike për shqiptarët, për aspiratat politike dhe për zhvillimin shoqëror e kulturor të tyre. Këto vite u karakterizuan me ngjarje dhe fenomene shumëdimensionale, që nisën me një përballje të armatosur shqiptaro-malazeze dhe përfunduan njësoj me një përballje të armatosur shqiptaro-austro-hungareze.
Beteja e Llapashticës (24-27 dhjetor 1998) - Versioni i memoareve të luftëtarëve të zonës operative të Llapit
Authors: Zhitia Skender
Published: March 2024

Kujtimet e luftëtarëve ndër luftëra, iu kanë shërbyer studiuesve të fushave të ndryshme, përfshirë edhe studiuesit e historisë. Gjatë luftës së viteve 1998-1999, Ushtria Çlirimtare e Kosovës (UÇK) zhvilloi luftime e operacione që karakterizohen me jehonën dhe peshën e tyre në opinionin e brendshëm dhe atë ndërkombëtar. Një ndër betejat më të njohura është ajo e Llapashticës, e zhvilluar më 24-27 dhjetor 1998 ndërmjet forcave të UÇK-së dhe forcave ushtarako-policore serbe. UÇK-ja në këtë betejë, pos që u përballë me forca të shumta serbe, si ato ushtarako-policore dhe paraushtarake u përballë edhe me të ftohtit me ngrica të larta.
Demilitarizimi i ushtrisë çlirimtare të Kosovës dhe transformimi i saj në trupat mbrojtëse të Kosovës
Authors: Kurti Miftar
Published: March 2024

Paraqitja e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), fillimisht përmes komunikatave e dikur edhe përmes aksioneve ushtarake, pati jehonën dhe ndikimin e vet në opinionin e brendshëm dhe të jashtëm. Ajo kishte zgjuar aq shumë kureshtjen sa nuk kishte zyrë as diplomat e

politikan në Parlamentin dhe në Unionin Evropian, i cili nuk shtronte pyetjen nëse ekzistonte vërtet “Ushtria Çlirimtare e Kosovës”. Edhe pse, ç’është e vërteta, shkresat dhe telefonatat mbi marrjen e autorësisë për sulmet e UÇK-së në fund të prillit 1996 në Kosovë, kishin arritur në të gjitha këto institucione.1 Mirëpo, paraqitja e saj publike më 28 nëntor 1997, në fshatin Llaushë të Drenicës, me rastin e varrimit të mësuesit Halit Geci, i cili ishte vrarë nga forcat jugosllave, përfundimisht hoqi “mjegullën” dhe dilemat rreth ekzistencës së saj.
Çështja e shqiptarëve në Jugosllavi në sfondin e marrëdhënieve ndërmjet Shqipërisë dhe Jugosllavisë, 1918-1939
Authors: Verli Marenglen
Published: March 2024

Instituti i Historisë në Prishtinë botoi kohët e fundit studimin monografik “Çështja e shqiptarëve në Jugosllavi në sfondin e marrëdhënieve ndërmjet Shqipërisë dhe Jugosllavisë ,1918-1939” të dr. Skënder Lutfiut. Botimi ka një këndvështrim origjinal në trajtimin e marrëdhënieve diplomatike ndërmjet Shqipërisë dhe Jugosllavisë në periudhën midis dy luftërave botërore. Në këto raporte shfaqet çështja e gjendjes së popullsisë shqiptare në Mbretërinë SKS - Mbretërinë e Jugosllavisë, të shkëputur nga shteti kombëtar shqiptar kryesisht që nga viti 1913 me vendimin e Fuqive të Mëdha. Në historiografinë shqiptare, deri më sot, nuk është trajtuar tematika e kësaj monografie në përmasat e

një vëllimi të veçantë, pra deri në thellësinë dhe gjerësinë e duhur.
Aktivitetet e Institutit të Historisë “Ali Hadri”-Prishtinë gjatë vitit 2022
Authors: Peli Teuta
Published: March 2024

Gjatë vitit 2022 Instituti i Historisë ka shënuar disa jubile të rëndësishme duke organizuar konferenca shkencore dhe akademi solemne, të cilat kishin si synim shënimin e disa ngjarjeve dhe personaliteteve të rëndësishme historike, duke sjellë rezultate të reja në fushën e historiografisë sonë:- Më 7 dhe 8 prill 2022, Instituti i Historisë në bashkëpunim me Instituti i Historisë-Tiranë dhe Institutin Albanologjik-Prishtinë organizoi Konferencën shkencore: “Gjenocidi serb kundër shqiptarëve gjatë shek. XIX-XX”, në të cilën rezultatet e tyre i prezantuan 66 studiues nga Kosova, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut. Kumtesat e prezantuara në këtë Konferencë shkencore kishin për objekt studimi gjenocidin serb ndaj popullit shqiptar përgjatë shekujve XIX dhe XX, me theks të veçantë gjenocidin serb ndaj popullit shqiptar në Kosovë gjatë viteve 1998-1999, konkretisht gjatë luftës në Kosovë.-Në përvjetorin e 55 të themelimit, Instituti i Historisë, më 4 nëntor 2022, organizoi Akademinë solemne, ku me fjalë përshëndetëse morën pjesë udhëheqës dhe përfaqësues të institucioneve shkencore e kulturore nga Kosova, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut.
Aspekte shoqërore, politike dhe kulturore në prag të kryengritjes së vitit 1910 në Kosovë në dritën e shtypit shqiptar
Authors: Hajdari Ardita
Published: March 2024

Në shtypin shqiptar të kohës gjejmë të dhëna me interes për rrethanat shoqërore, politike dhe kulturore në prag të kryengritjes së vitit 1910 në vilajetin e Kosovës. Shpallja e Kushtetutës apo Hyrietit kishte ngjallur shpresa në mesin e shqiptarëve për autonomi në administrim dhe arsimim në gjuhën shqipe. Mungesa e përkrahjes financiare për hapjen e shkollave në gjuhën shqipe dhe pengimi i hapjes së lëndëve në gjuhën shqipe në shkollat apo mejtepet osmane nga administrata e re turke, është ndër pakënaqësitë e para të shqiptarëve që hasim në shtypin e kohës. Përveç që nuk lejoheshin të zhvilloheshin mësimet në gjuhën shqipe ishte kërkuar edhe taksa shtesë e shkollimit. Arrestimi i Idriz Seferit në Ferizaj dhe tentimi për të arrestuar Isa Boletinin në kullën e tij do të nxisnin celulat e para të organizimit të armatosur të kaçakëve. Mbledhja e armëve, dyfishimi i taksave në tregjet e qyteteve dhe mbledhja e taksave me dhunë, i konsolidojnë edhe më shumë rrethanat e të pakënaqurve në organizmin e shqiptarëve në kryengritjen e armatosur të vitit 1910.
Krimet e Malit të Zi në lugun e Baranit dhe thyerja e flamurit malazez nga Selim (Ahmet) Gërvalla në vitin 1913
Authors: Tetaj Luan
Published: March 2024

Mali i Zi gjatë vitit 1913 ka kryer krime shumë të rënda në Lugun e Baranit. Ushtria dhe xhandarmëria malazeze në koordinim edhe me kishën ortodokse serbe bënin plane shumë të rënda për dëbimin e shqiptarëve nga trojet e tyre. Malazezët përpara se të fillojnë me procesion e konvertimit të popullatës shqiptare në fenë ortodokse, fillimisht e kryen procesin e çarmatimit të popullatës për t’u siguruar se procesi i konvertimit do realizohet me sukses. Përmes kërcënimeve të armëve ushtria malazeze në krye me Savë Llazareviqin e nxjerrin popullatën shqiptare në rrugë duke i drejtuar për t’u konvertuar në fenë ortodokse në Kishën e Gorozhdecit dhe në Patrikanën e Pejës. Familjet që e kundërshtonin urdhrin malazez pushkatoheshin në mënyrën më mizore nga ushtria dhe xhandarmeria malazeze. Për ta mbrojtur popullatën shqiptare të Lugut të Baranit që mos konvertohet në fenë ortodokse, Selim Gërvalla te Ura e Gurit në Pejë e kishte thyer flamurin malazez për të kundërshtuar më çdo kusht planet e pushtuesve malazezë.
Ganimete Tërbeshi simbol i gruas antifashiste nacionalçlirimtare në Kosovë
Authors: Dobruna Alban
Published: March 2024

Studimi trajton rolin dhe kontributin e Ganimete Tërbeshit, e cila i ishte njëra ndër aktivistet më me emër të Lëvizjes Antifashiste Nacionalçlirimtare në Kosovë. Studimi hedh dritë mbi veprimtarinë e Ganimetes në kuadër të kësaj lëvizjeje, ku shumë pjesëtarë të kësaj familjeje patriotike nga Gjakova dhanë kontributin e tyre me ndihma konkrete në mbledhjen e armëve, sigurimin e ushqimeve, të materialit sanitar, strehimit të luftëtarëve të plagosur, mbajtjes së ilegalëve e deri tek informimi i opinionit për qëllimet e LNÇ-së. Për shkak të aktivitetit të saj, pushtuesit gjermanë do ta varin në qytetin e Gjakovës. Varja e Ganimetes ka shkaktuar tronditje dhe kishte bërë jehonë të madhe tek të gjithë qytetarët e Kosovës dhe jo vetëm.
Shaban Haxhia - Organizator, drejtues, udhëheqës ushtarak i Lanç-së në Malësinë e Gjakovës dhe në Kosovë
Authors: Demaliaj Skёnder
Published: March 2024

Shaban Haxhia ёshtё organizator, drejtues, udhёheqёs ushtarak i LANҪ-së nё Malёsinё e Gjakovës dhe nё Kosovё. Punimi studimor ёshtё realizuar mbi bazёn e dokumenteve tё reja arkivore, si dhe tё vlerёsimeve qё kanё bёrё udhёheqёs tё LANҪ-it dhe historianët nё Kosovё e nё Shqipёri. Sipas historianit latin Taçit “Historia ka këtë ligj: Të mos thotë asgjë të rreme, të mos heshtë për asgjë të vërtetë”. Nisur nga kjo e quaj të domosdoshme të paraqes argumentet e mia shkencore, të bazuara në dokumente arkivale dhe që bazohen në parimet universale të logjikës lidhur me çështjet që i parashtrova më sipër. Shaban Haxhia ka qenё komandant e komisar i ҫetёs “Bajram Curri”, komandant i Batalionit “Bajram Curri”, zёvendёskomandant i Aradhёs “Curri-Rexhepi”, kryeshef i Brigadёs sё Katёrt tё Kosovёs dhe komandant i Brigadёs sё Shtatё tё Kosovёs. Ka qenё delegat dhe firmёtar nё Konferencёn e Bujanit. Gjithё jetёn ka punuar, luftuar e sakrifikuar pёr bashkimin e trojeve shqiptare. Ёshtё njё figurё me pёrmasa kombёtare qё meriton mё shumё vёmendje, vlerёsim dhe botime.
Arsimimi i të rriturve në Kosovë pas luftës së dytë botërore
Authors: Berisha Arben
Published: March 2024

Arsimimi i të rriturve, ose siç është shkruar dhe njihet si lufta kundër analfabetizmit është temë që përfshinë periudhën e viteve të pas Luftës së Dytë Botërore deri në vitin 1990 kur sistemi arsimor në Kosovë mbyllet nga masat e dhunshme serbe. Në temë është përshkruar gjendja politike në vend pas Luftës së Dytë Botërore për ta ndërlidhur me çështjen shoqërore-arsimore. Niveli i lartë i analfabetizmit në vend kërkonte angazhim maksimal nga të gjitha strukturat politike dhe shoqërore-arsimore. Ballafaqimi i këtyre strukturave ishte një luftë me botëkuptimet patriarkale, fetare dhe kushtet e rënda ekonomike që paraqitnin vështirësi. Që analfabetizmi të zbritej në shkallë të përqindjes, kontribut të rëndësishëm dhanë: mësuesit, personalitet e ngritura, organizatat e ndryshme rinore, të gruas, kryqit të kuq etj. Mësimi organizohej e zhvillohej nëpër kurse të ndryshme për të rritur, seminare, ligjërata. Aftësimet profesionale aplikoheshin edhe në universitetet e punëtorëve dhe ato popullore, etj. Vend të veçantë zë arsimimi dhe avancimi i pozitës së femrës, etj. Lidhur me temën do të japim edhe informacione për kushtet në të cilat kanë mësuar të rriturit, si: kohën, formën dhe vlerësimin e tyre. Përqindja e zhdukjes së analfabetizmit është shumë e theksuar.
Vështrim mbi dinamikën e ndërkombëtarizimit të çështjes së Kosovës
Authors: Dibrani Behxhet
Published: March 2024

Në punimin që trajtojm fillimisht paraqesim rrethanat politiko-historike gjatë viteve ‘90-të të shek. XX, fillimi i shpërbërjes së Federatës jugosllave dhe fillimi i luftërave të përgjakshme në ish-Jugosllavi. Në këtë aspekt fokusi ynë përqendrohet në rrethanat ndërkombëtare që ishin zhvilluar pas viteve ‘90-të dhe ndërkombëtarizimi i çështjes së Kosovës. Gjatë viteve 1990-1995 shihet që Kosova edhe pse ishte treguar shumë e kujdesshme duke ndjekur një politikë paqësore në krye me liderin Ibrahim Rugovën, në Konferencën e Dejtonit të vitit 1995 ishte lënë jashtë zgjidhjes eventuale. Kjo rrethanë kishte sjellë radikalizimin e veprimeve nga shqiptarët duke mos parë zgjidhje me mjete paqësore. Edhe pse kishte pasur disa konferenca dhe institucione ndërkombëtare që kishin filluar të trajtonin çështjen e Kosovës dhe statusit të saj pas fillimit të shpërbërjes së ish-Federatës jugosllave, kjo çështje nuk ishte marr aq shumë seriozisht derisa filloi lufta e përgjakshme dhe kjo situatë bëri që edhe komuniteti ndërkombëtar të ndërronte qasjen në raport me Kosovën. Duhet potencuar që pas fillimit të luftës së armatosur dhe daljes në skenë të UÇK-së dhe pjesëmarrjes së përfaqësueseve më të lartë të saj, në punimet e Konferencës së Rambujes shqiptarët kishin arritur të faktorizoheshin dhe të kishin përfaqësim më kredibil në arenën ndërkombëtare. Kjo ishte një e arritur e madhe në ndërkombëtarizimin e çështjes së Kosovës. Pra, komuniteti ndërkombëtar pas fillimit të masakrave dhe luftës së përgjakshme në Kosovë filloi të merrej shumë më seriozisht me situatën në Kosovë duke filluar një angazhim të madh diplomatik dhe ushtarak deri në vendosjen e misionit të përkohshëm ndërkombëtar të Kombeve të Bashkuara dhe largimit përfundimtar të forcave policore dhe paramilitare e ushtarake serbe nga Kosova në qershor të vitit 1999.
Arsimi në Ferizaj gjatë viteve ‘90-të të shek. XX
Authors: Krasniqi Agon
Published: March 2024

Arsimi në komunën e Ferizajt gjatë periudhës së viteve ‘90-të, u karakterizua me ngjarje të shumta, siç e kemi rastin me helmimet në shkolla, refuzimin e plan-programit serb nga ana e mësimdhënësve, largimi i të gjithë mësimdhënësve nga puna, lëshimin e dëftesave Republika e Kosovës (RKS) nga ana e shkollave, mësimi në shtëpi private, improvizimi i ditarëve, puna e mësimdhënësve pa pagesë dhe instalimi i sistemit të pagesës etj. Orientimi kryesor i studimit, është shpalosja e elementeve bazë që karakterizojnë këtë periudhë, duke përdorur një metodologji të qartë shkencore, kryesisht të metodës së analogjisë, me ç’rast do shpalosim edhe burime të ndryshme arkivore, që përçojnë me këtë periudhë. Qëllimi kryesor i këtij punimi është shpalosja e burimeve arkivore e periudhës së arsimit shqip në Ferizaj, gjatë viteve të ‘90-ta dhe interpretimi i tyre. Orientimi bazë i temës është të shpalosim elementët thelbësorë, nga periudha e helmimeve në Ferizaj, ku do përdorim dokumente të ndryshme arkivore të kohës, procesverbale etj., si dhe situatën e arsimit në komunën e Ferizajt ngaqë mësimdhënësit refuzuan punën me plan-programin serb, ku kjo ndikoi që të reflektohej si shenjë hakmarrjeje kur edhefilloi ndalja e pagave për mësimdhënësit dhe më pas dëbimi nga shkollat. Po ashtu kemi edhe punën e mësimdhënësve pa pagesë dhe fillimin e sistemit për pagesë nga kontributet e qytetarëve brenda dhe jashtë Kosovës, mësimi nëpër shtëpi private, etj. Në fund të punimit, do

arrihet një pasqyrim i përgjithshëm mbi gjendjen e arsimit në komunën e Ferizajt gjatë periudhës së viteve të ‘90-ta.
Qëndrimi dhe kontributi Franko-Gjerman në operacionin “Forca aleate” (24 mars - 20 qershor 1999)
Authors: Kurti Miftar
Published: March 2024

Organizata e Atlantikut të Veriut (NATO), e cila u themelua më 4 prill 1949, në pesëdhjetë vjetorin e themelimit të saj, mori një vendim politik që të ndërmarrë një operacion ushtarak dhe humanitar, që njihet me emrin Operacioni “Forca Aleate”, i cili rezultoi me çlirimin e Kosovës në qershor të vitit 1999. Ky operacion filloi më 24 mars dhe përfundoi më 20 qershor të vitit 1999. Vendimin për këtë operacion e morën 19 shtetet anëtare të kësaj organizate. Mirëpo, dy nga pesë kontribuuesit më të mëdhenj ishin Franca dhe Gjermania. Pjesëmarrja në një operacion luftarak e këtyre dy shteteve si partnerë të barabartë, për herë të parë pas Luftës së Dytë Botërore, përbën një risi, shënon një ndryshim të madh në raportet e këtyre dy shteteve, por jo vetëm. Rezultat i kontributit të tyre u ndërpre spastrimi etnik i Kosovës nga Serbia, u ndërpre një katastrofë humanitare, u çlirua Kosova, mirëpo edhe shtetet në fjalë arritën qëllimet e tyre politike dhe strategjike, duke u faktorizuar edhe më shumë në aspektin ushtarak, politik dhe strategjik. Se kur filloi angazhimi i këtyre dy shteteve për zgjidhjen e krizës së Kosovës, cili ishte qëndrimi dhe kontributi i tyre politik, diplomatik, ushtarak dhe humanitar, cila ishte kostoja që ato mbuluan gjatë këtij operacioni; se cilat ishin arsyet e veprimit të tyre ushtarak dhe humanitar në luftën e Kosovës, se çfarë fituan duke u vu në mbrojtje të Kosovës etj., janë çështje që përbëjnë fokusin e këtij punimi. Për t’i dhënë formë dhe përmbajtje punimit, si referenca kam përdorur dokumente arkivore (elektronike dhe fizike) të deklasifikuara, kam shfrytëzuar libra dhe artikuj shkencorë të botuar nëpër revista shkencore e gazeta prestigjioze botërore.
Statusi dhe beneficionet e luftëtarëve të LÇN-së (1941-1945) dhe luftëtarëve të UÇK-së (1998-1999) vështrim krahasimtar
Authors: Halimi Albin , Sada Endrit
Published: March 2024

Në këtë punim kemi trajtuar beneficionet e luftëtarëve të Lëvizjes Nacional Çlirimtare dhe Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës në kontekstin krahasimtar. Fokusi i punimit është ofrimi i një sërë faktesh që do të shpalosin segmente të ndryshme të benefiteve për këto kategori. Një ndër objektivat kryesore të këtij punimi është që nëpërmjet kontekstit krahasimtar, përkatësisht paraqitjes së gjendjes materiale të luftëtarëve të LNÇ-së, kujdesit që sistemi ka treguar ndaj tyre, përfitimet e ndryshme që reflektohen në shumë fusha etj., të arrihet edhe në përfundime të caktuara të cilat tregojnë trajtimin real që i bëhet veteranëve të UÇK-së, më konkretisht nivelit që shteti ka treguar kujdes për ta si në aspektin teorik-ligjor ashtu edhe në atë konkret-praktik. Nëpërmjet përdorimit të metodologjisë së shkencës historike, ku veçojmë metodat e hulumtimit dhe studimit historik si të analizës, sintezës, krahasimit, statistikës, jemi përpjekur që tema qendrore e këtij punimi të trajtohet me objektivitet. Hulumtimi sjell një gamë të gjerë fushash të trajtimit duke përfshirë përfitimet pensionale, arsimore, shëndetësore, banesore etj., duke sjellë kështu një tablo gjithëpërfshirëse të segmenteve që lidhen me këtë studim.
Analizë e fjalimit të Churchill-it në Fulton dhe sendërtimi i parashikimeve të tij
Authors: Arifi Jeton
Published: March 2024

Fjalimi i Winston Churchill në Kolegjin Westminster në Fulton të Missourit shënon thellimin e tensioneve midis demokracive perëndimore dhe Bashkimit Sovjetik, gjersa aleanca e lidhur gjatë luftës u kthye në armiqësi të llojit të vet në kohë paqeje. Përderisa fjalimi i tij njihet si fjalimi i “Perdes së Hekurt”, me plot të drejtë konkludohet se ai, në fakt, shënon fillimin e Luftës së Ftohët. Pos kësaj, mendoj se vlen të përmendet që fraza e famshme “perde e hekurt” nuk u përdor për herë të parë nga Churchill-i, por nga Joseph Goebbels, ministri për Propagandë i Hitlerit, diku në fillim të vitit 1945, për ta përshkruar influencën që po vinte nga sfera sovjetike. Duke qenë i vetëdijshëm për peshën dhe rëndësinë e analizimit të këtij fjalimi historik, më poshtë, në brendi të këtij punimi, do të përpiqem të hedh sa më shumë dritë rreth të pathënave nga ky fjalim, duke mos i anashkaluar në asnjë mënyrë frazat historike të Churchillit, që do të shërbejnë si pikënisje dhe orientim i çdo studiuesi të periudhës më të ndjeshme të shekullit të kaluar në marrëdhëniet ndërkombëtare. Njëkohësisht, këndvështrimin tim kritik, të paraqitur këtu në formë analize, do ta gërshetoj edhe me mendime të analistëve të politikës ndërkombëtare të shprehur nga prizmi i ditëve të sotme, duke u munduar që ky shkrim akademik të dalë si një ndërthurje argumentesh dhe kundërargumentesh. Jo rastësisht do të paraqes një biografi të shkurtër rreth veprimtarisë politike e ushtarake të Winston Churchill, sepse shpalosja e të dhënave biografike, duke u përqendruar në veprimtarinë e tij jetësore, në radhë të parë, krijon një përshtypje pozitive për autorin e fjalimit, që në këtë rast e kam objekt studimi dhe analize.
Kontributi i Medresesë “Alauddin” në strehimin e studentëve shqiptarë gjatë vitit 1990 pas dëbimit nga universiteti dhe konviktet nga regjimi Serb
Authors: Aliu Drin
Published: March 2024

Medreseja e Ulët shqiptare (“Aluddin”) u hap dhe e filloi punën e saj edukativo-arsimore më 01.11.1951 në qytetin e Prishtinës. Medreseja e Ulët shqiptare funksiononte në kuadër të institucionit të Bashkësisë së Fesë Islame (BFI). Kjo shkollë fetare filloi veprimtarinë e saj edukativo-arsimore në kohën më të vështirë në të cilën po kalonte populli shqiptar në përgjithësi, arsimi kombëtar dhe arsimi fetar në veçanti. Me gjendjen e vështirë që po dominonte në atë kohë në Kosovës u përballë edhe medreseja e sapothemeluar, mësimdhënësit dhe nxënësit e saj. Krahas kushteve të vështira, kurajo dhe vullneti për të vazhduar procesi edukativo-arsimor në gjuhën shqipe ishte shumë i madh, si nga ana e mësimdhënësve, ashtu edhe nga ana e nxënësve.
Lufta çlirimtare e Arbërve në kohën e Skënderbeut
Authors: Muhadri Bedri
Published: March 2024

Gjergj Kastrioti-Skënderbeu, djali i princit arbëror Gjon Kastrioti, i shkolluar për artin ushtarak në pallatin ushtarak të sulltanit, shumë shpejt u bë gjeneral i shquar, dhe mori titullin sanxhakbej në kudër të administratës osmane. Në vitin 1443, Skënderbeu sipas planit të bërë me shumë princër tjerë arbërorë, iku nga kampi ushtarak osman me rastin e betejës së Maricës afër Nishit në vitin 1443, dhe bashkë me shumë ushtarë tjerë arbërorë kthehet në Arbëri. Më 2 mars, Skënderbeu mblodhi tërë princat arbërorë në Kuvendin e Lezhës, dhe formoi frontin e gjerë të përbashkët për luftë çlirimtare kundër osmanëve. Skënderbeu u zgjodh udhëheqësi i Lidhjes Arbëror.
Synimet e politikës detare të Skënderbeut, përpjekjet për afirmim politik në hapësirën Adriatike
Authors: Muhaj Ardian
Published: March 2024

Kur përshkruajmë dhe analizojmë historinë e cilësdo periudhë duhet të kemi parasysh se aspekti politik zë vetëm një pjesë në tërësinë e ndërlikuar të ngjarjeve. Cilado qoftë periudha nën shqyrtim, një numër aspektesh të tjera duhet të merren në analizë për të krijuar një pamje sa më të plotë si historia ekonomike, kulturore, artistike, dhe historia e jetës së përditshme mes shumë tjerash. Zotërimet e Kastriotëve me kryeqendër Krujën, kanë pësuar evoluim ekonomik gjatë shekullit XV që nga momenti kur Kruja merret nga Kastriotët e derisa këto zotërime bien në duart e Venedikut pas vdekjes së Skënderbeut. Periudha e Skënderbeut përbën edhe momentin e vlerësimit gjithnjë e më të madh ekonomik të këtyre zotërimeve.
Titujt, ofiqet dhe vlerësimet për Skënderbeun
Authors: Berisha Gjon
Published: March 2024

Gjykuar nga vepra e Barletit, nga krahasimi i burimeve të ndryshme historike dhe sidomos nga vetë veprimet e Skënderbeut, deri në fund të jetës së tij, mund të thuhet se që në krye të herës Skënderbeu e kishte një plan strategjik maksimal. Skënderbeu kishte si qëllim realizmin e projektit që synonte një mbretëri mundësisht sa më të madhe me bazë arbërore e cila nuk ekzistonte nën dinastinë e tij. Thënien e Frederikut I, Barbarosës, gati 300 vjet më parë, se “me shpatën dhe kurorën mund të shkohet shumë larg në rast se i përdorte me mjeshtëri”, Skënderbeu e kishte shumë mirë parasysh, ashtu sikundër e kishte parasysh faktin se kurorëzimet e sovranëve të krishterë bëheshin vetëm nga papët, mbi bazë kriteresh të caktuara, madje të shenjtëruara. Në këtë synim, Kastrioti kërkonte krijimin e hapësirës së nevojshme që ai të realizonte njohjen dhe mirënjohjen ndërkombëtare si faktor i rëndësishëm antiturk në Ballkan. Pra, duhej pritur situatën për të marrë hapësirë për protagonizëm ndërkombëtar në luftën antiturke.2 Duke synuar kryqëzatën në tërësi për të zbatuar projektin e tij, doemos që Skënderbeu duhej të synonte edhe një post të lartë, natyrisht, të fituar me meritë që mund t’i garantonte 100% shpërblimin pas fitores, pra realizmin e projektit të mbretërisë arbërore.
Figura e Gjergj Kastriotit-Skënderbeut sipas këndvështrimit venedikas duke u bazuar edhe tek burimet shqiptare
Authors: Saraçi Alvin
Published: March 2024

Skënderbeu dhe Venediku nënshkruan tri marrëveshje në vitet 1448, 1458 dhe 1463 në praninë edhe të ambasadorit kosovar Gjergj Pelini nga Novobërda (1438-1463). Arbëria ishte një barrierë nga turqit për qytetet e bregdetit arbër në duart e Venedikut dhe Gadishullin Italik, ndërsa venedikasit i ofronin strehim dhe tituj fisnikërie venecianë princave arbër siç shte rasti i Kastriotëve. Pikërisht në Venecia u botua biografia e parë për Skënderbeun që i atribuohet Dhimitër Frangut, e cila mendohet të jetë shkruar nga Pal Engjëlli i ri, djali i Pjetër Engjëllit dhe biografia më e lexuar e Barletit e cila nga mesi i gjashtëqindës u përkthye në Venecia, pesëdhjetë vjet pas daljes së saj në Romë si dhe biografia e elaboruar nga Biemmi, i cili e ka botuar atë në Breshia, pjesë asokohe e Republikës së Venecies dhe pohon se autori ishte nga Tivari, i identifikuar me Pal Engjëllin, vëllain e Pjetër Engjëllit.
Vepër me vlera shkencore për Nishin dhe Rrethinën
Authors: Rifati Fitim
Published: March 2024

Studimi monografik “Sanxhaku i Nishit gjatë periudhës osmane (Shek. XIX) - (Administrimi, shoqëria dhe zhvillimet politike)”, i autorit prof. asoc. dr. Mead Osmani, më parë është mbrojtur si tezë e disertacionit të doktoratës. Më pas është ripunuar e plotësuar për të marrë formën që sot e disa muaj nga botimi i është prezantuar opinionit shkencor dhe lexues.
Shqipëria, nyjë përplasjesh dhe nyjë marrëveshjesh
Authors: Lalaj Ana
Published: March 2024

“Drejt eliminimit të faktorit shqiptar në Ballkan”, më posaçërisht: “Qëndrimi i Jugosllavisë ndaj Shqipërisë dhe shqiptarëve, 1935-1939”, ky është libri më i ri i prof. dr. Emine Arifi - Bakalli. Që në krye do të thosha se është një libër që të merr me vete, siç rrallë na ndodh me botimet e zhanreve studimore. Megjithatë, parapëlqeva ta lexoja pa ngut, me laps në dorë dhe me një tufë letrash për shënime. Në fund, i pashë një më një gjithë sa kisha shënuar dhe një përmbledhje të tyre zgjodha ta sjell më poshtë. Si fillim, pse pikërisht kjo temë? Ajo, tema, është njëra prej shumë syresh, e cila ka qenë aty prej aq e kaq kohësh, tokë djerrë, në pritje që dikush të merrte plugun. Prof. Arifi - Bakalli i hyri ta lëronte djerrinën me kujdesin e një bujku të mirë. Sidoqoftë, në qasjen time, tema në vetvete dhe koha si subjekt trajtese, nuk janë këta elementë që marrin shumë vëmendje. Mbi të gjitha mbetet cilësia e lëvrimit të lëndës.
Pranvera e madhe Shqiptare -40 vjet nga demonstratat e vitit 1981 në Kosovë
Authors: Lutfiu Skënder
Published: March 2024

Ky libër përbëhet nga përmbledhja e kumtesave nga simpoziumi i mbajtur në shënim të 40-vjetorit të demonstratave, më 17-18 prill 2021 në Stuttgart të Gjermanisë. Përmbledhja është redaktuar nga Imer Xhemail Lladrovci, në cilësinë e konsullit të konsullatës së Republikës së Kosovës në Stuttgart, i cili ishte organizator i këtij simpoziumi. Përmbledhja në tërësi ka 380 faqe dhe është e faqosur sipas standardeve të zakonshme të botimeve.
Shqipëria dhe Turqia, 1912-1939: Nga ndarja drejt miqësisë
Authors: Dobruna Alban
Published: March 2024

Studiuesja Ilrijana Kaceli - Demirlika, autorja e artikujve të shumtë me karakter studimor në revista shkencore, pjesëmarrëse dhe kontribuuese në veprimtari të shumta dhe të larmishme shkencore, arsimore, politike dhe socio-kulturore, në tubime, tryeza dhe konferenca shkencore, tani ka publikuar monografinë e titulluar: “Shqipëria dhe Turqia, 1912-1939: Nga ndarja drejt miqësisë”, në të cilin ka bërë përpjekje maksimale për ta realizuar një vepër të veçantë historike, për një periudhë të rëndësishme, siç ishte ajo e midis dy luftërave botërore. Në fokus të librit janë marrëdhëniet historike të shqiptarëve me Turqinë, të cilat janë zhvilluar pandërprerë, komplekse dhe kanë pasur dritëhijet e veta.
Botimet e Akademisë së Studimeve Albanologjike me rastin e 550-vjetorit të vdekjes së heroit kombëtar Gjergj Kastrioti-Skënderbeu
Authors: Malaj Edmond
Published: March 2024

Akademia e Studimeve Albanologjike gjatë vitit 2018, me rastin e 550-vjetorit të vdekjes së Heroit Kombëtar të shpallur si Viti Mbarëkombëtar i Gjergj Kastriotit-Skënderbeut, ndërmori nismën e botimit të një kolane veprash për t’u ofruar njerëzve të kulturës e të shkencës, studentëve, nxënësve e publikut të gjerë, dëshmi historike autentike e studime serioze mbi Epokën e Skënderbeut dhe mbi figurën e tij. Projekti u realizua në një hark kohor prej disa vitesh nga një grup studiuesish kryesisht të Akademisë së Studimeve Albanologjike dhe përbëhet nga monografi, vëllime dokumentesh, përmbledhje studimesh dhe përkthime veprash për Skënderbeun dhe për Mesjetën në trojet arbërore. Ky projekt përbëhet nga titujt si më poshtë.
Akademike Edi Shukriu (1950-2023)
Authors: Hajdari Emine
Published: March 2024

Me 17 janar 2023, në moshën 72 vjeçare, ndërroi jetë akademike Edi Shukriu. Edi Shukriu u lind në Prizren në vitin 1950. Shkollën fillore dhe të mesme i kreu në vendlindje, ndërsa studimet për arkeologji në Universitetin e Beogradit (1972). Po aty mbaroi edhe studimet e magjistraturës (1979), ndërsa studimet e doktoratës në Universitetin e Prishtinës (1990). Karrieren profesionale e filloi në Muzeun e Kosovës, ku punoi gjatë viteve 1974-1979, për të vazhduar më pas në Universitetin e Prishtinës nga viti 1979 deri në vitin 2020. Në Fakultetin Filozofi, Departamenti i Historisë, ligjëroi kurse në nivelin bachelor; Arkeologji, Histori e Lindjes së Lashtë, Histori e Greqisë dhe Romës, ndërsa në nivelin master: Menaxhimi i Trashëgimisë Kulturore. Ajo inicioi dhe themeloi Degën e Antropologjisë, drejtimi Arkeologji në Fakultetin Filozofik, ku ligjëroi kurset: Historia e Qytetërimeve, Historia Antike, Arkeologjia e Kohës së Gurit dhe Arkeologji Dardane.
FROM MISOGYNY TO MISANDRY: THE PHENOMENON OF GENDER-BASED HATRED IN CINEMA
Authors: Özkantar Mustafa Özer
Published: March 2024

Cinema has been one of the most prominent arts in terms of gender interactions and the way it deals with male and female roles is multifaceted and complex. Cinema includes lots of socio-economical and cultural attributions with its own contexts and it approaches transformations and alterations elaborately. In this regard, two of the theme’s cinema is particularly interested in are misogyny and misandry which are the issues containing hatred, violence, fear and death and are closely related to ideology and its extensions over women. At this point, the main concern of this study is to make out how cinema focuses on this gender-based hatred and to investigate its basic cause. Thus, I have chosen four American films whose names are “MS. 45" (1981), "Monster" (2003), "I Spit on Your Grave" (2010) and "M.F.A." (2017) containing misogyny and misandry at the same time have been selected and analysed them with a feminist approach with the aid of discourses and incident sequences and reviewed in order to grasp whether this ancient hatred stems from phallocentric and toxic masculinity. The films have been selected with purposeful sampling method and the themes have been reviewed in a detailed way. The analysis has indicated that the reason for misogyny is not one-sided and originally linked with patriarchal and heteronormative expectations, while misandry is like a revenge story and ensues from a masculine stance and its historical persecution towards women.
HEDEF KİTLESİ PRESBİYOPLAR OLAN GRAFİK ÜRÜNLERDE TİPOGRAFİK ERİŞİLEBİLİRLİK
Authors: Erarslan Turhan Aydan
Published: March 2024

Presbiyopi yaşlanmaya bağlı olarak gelişen bir göz kusurudur. Yaşlanmanın etkisi ile göz merceğinin mesafeye göre kendini ayarlama kabiliyetinin azalması, kişilerin yakındaki nesneleri net bir biçimde görememelerine neden olur. Yakındaki nesneleri net görememenin en önemli sonuçlarının başında ise yakın mesafedeki yazıları okumakta güçlük çekme sorunu gelir. Bu durum, yalnızca bir konfor sorunu olmakla kalmayıp, kişilerin sosyal ilişkilerini ve duygu durumlarını etkileyebilmekte, ayrıca küresel bazda ekonomik kayıplara da yol açmaktadır. Bu çalışma, presbiyopiden etkilenen bireyler için grafik tasarımın erişilebilirlik boyutlarını tipografik çerçeve içerisinde incelemektedir. Araştırma, yaşlanan nüfusun görsel ihtiyaçlarını karşılamak için tipografik tasarımın, yazı tipi boyutu, x yüksekliği, yazı tipi ağırlığı ve biçim gibi önemli unsurlarını derinlemesine ele almaktadır. Çalışma, presbiyopiden mustarip kullanıcıların okuma deneyimlerini iyileştirmek için kullanılabilecek çeşitli tasarım tercihlerini ve yaklaşımlarını tartışırken, bu yaklaşımların hedef kitleye yönelik tasarımlarda nasıl uygulanabileceğini de irdelemektedir. Çalışma, tipografi tasarımının presbiyopik bireylerin okuma deneyimlerini nasıl iyileştirebileceğini ve bu süreçte karşılaşılan zorlukları da göz önünde bulundurmaktadır. Yazı tipi seçimi, satır uzunluğu, kelime aralığı ve renk kontrastı gibi faktörlerin okunabilirlik üzerindeki etkilerini tartışırken, gerçek grafik ürünler aracılığıyla söz konusu tercihlerin görsel sonuçlarını da örneklendirmeyi amaçlamaktadır. Özellikle hedef kitlesinin çoğunluğu presbiyopik kişilerden oluşan grafik ürünlerin tasarımında tipografik açıdan kaçınılması gereken tercih ve uygulamalar vurgulanmaktadır. Bu çalışma grafik tasarımcıların ve dijital içerik üreticilerin, tasarımlarındaki tipografik öğeleri, yaşlanan nüfusun ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde nasıl uyarlamaları gerektiği konusunda önemli bilgiler sunmaktadır. Böylece tipografi tasarımının sadece estetik bir değer olma amacı taşımadığını, aynı zamanda toplumun farklı kesimlerinin erişilebilirlik ve okunabilirlik ihtiyaçlarını karşılamada kritik bir rol oynadığını da vurgulamaktadır. Bu bağlamda, çalışma, grafik tasarımın erişilebilirlik yönüne dair farkındalığın ve uygulamaların artırılmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.
AHŞAP YÜZEYLERDE KULLANILAN ÇENTİK OYMA TEKNİĞİNİN SERAMİK FORM YÜZEYİNDE UYGULANMASI
Authors: Köpüklü Mutlu
Published: March 2024

Her sanat dalı, kendine has teknik, teknoloji, tasarım ve düşünceyi içinde barındırmaktadır. Zanaat çıkışlı geleneksel uygulamaların bazıları ise yüzyıllardır kendi özel teknikleriyle üretilebilmekte bunun yanı sıra çağımızın getirdiği teknolojik olanakların getirdiği yeniliklerle üretim biçimlerinde değişiklikler olmaktadır. Günümüzde sanatsal ifade biçimleri disiplinlerarası birliktelikle yansıtılabilmekte ve birden fazla disiplinin kullanılmasıyla geleneksel teknik ve yorumlara alternatif, yeni, özgün, farklı teknik ve yorumlarla ortaya konulabilmektedir. Bu araştırmanın konusu olan geleneksel ve çağdaş sanat dallarından ikisi; seramik ve ahşap sanatlarının teknik, şekillendirme ve biçim-içerik açısından nasıl birlikte etkileşim içinde olabileceği ayrıca tasarım boyutuyla ortaya nasıl bir yorum çıkarılabileceği üzerine bir uygulama süreci gerçekleştirilmiştir. Ahşap oyma sanatlarında kullanılan çok sayıda tekniklerden biri olan çentik oyma tekniği, tamamen el işçiliği olması ve ortaya koyduğu görsel ve dekoratif açıdan zengin sunumlarla öne çıkan tekniklerden birisidir. Bu çalışmada temel bir ahşap oyma tekniği olan çentik oyma tekniğinin, seramik form yüzeyinde uygulanması konu edinilmiş, ilgili teknik uygulamalı olarak tatbik edilerek, uygulama süreci aşamalarla aktarılmış ve sonuçlar değerlendirilmiştir.
Ex vivo expansion potential of murine hematopoietic stem cells is a rare property only partially predicted by phenotype
Authors: Zhang Qinyu , Olofzon Rasmus , Konturek-Ciesla Anna , Yuan Ouyang , Bryder David
Published: March 2024

The scarcity of hematopoietic stem cells (HSCs) restricts their use in both clinical settings and experimental research. Here, we examined a recently developed method for expanding rigorously purified murine HSCs ex vivo. After 3 weeks of culture, only 0.1% of cells exhibited the input HSC phenotype, but these accounted for almost all functional long-term HSC activity. Input HSCs displayed varying potential for ex vivo self-renewal, with alternative outcomes revealed by single-cell multimodal RNA and ATAC sequencing profiling. While most HSC progeny offered only transient in vivo reconstitution, these cells efficiently rescued mice from lethal myeloablation. The amplification of functional HSC activity allowed for long-term multilineage engraftment in unconditioned hosts that associated with a return of HSCs to quiescence. Thereby, our findings identify several key considerations for ex vivo HSC expansion, with major implications also for assessment of normal HSC activity.
Scalable neighbour search and alignment with uvaia
Authors: de Oliveira Martins Leonardo , Mather Alison E. , Page Andrew J.
Published: March 2024

Despite millions of SARS-CoV-2 genomes being sequenced and shared globally, manipulating such data sets is still challenging, especially selecting sequences for focused phylogenetic analysis. We present a novel method, uvaia, which is based on partial and exact sequence similarity for quickly extracting database sequences similar to query sequences of interest. Many SARS-CoV-2 phylogenetic analyses rely on very low numbers of ambiguous sites as a measure of quality since ambiguous sites do not contribute to single nucleotide polymorphism (SNP) differences. Uvaia overcomes this limitation by using measures of sequence similarity which consider partially ambiguous sites, allowing for more ambiguous sequences to be included in the analysis if needed. Such fine-grained definition of similarity allows not only for better phylogenetic analyses, but could also lead to improved classification and biogeographical inferences. Uvaia works natively with compressed files, can use multiple cores and efficiently utilises memory, being able to analyse large data sets on a standard desktop.
A new sports garment with elastomeric technology optimizes physiological, mechanical, and psychological acute responses to pushing upper-limb resistance exercises
Authors: Saez-Berlanga Angel , Babiloni-Lopez Carlos , Ferri-Caruana Ana , Jiménez-Martínez Pablo , García-Ramos Amador , Flandez Jorge , Gene-Morales Javier , Colado Juan C.
Published: March 2024

This study aimed to compare the mechanical (lifting velocity and maximum number of repetitions), physiological (muscular activation, lactate, heart rate, and blood pressure), and psychological (rating of perceived exertion) responses to upper-body pushing exercises performed wearing a sports elastomeric garment or a placebo garment. Nineteen physically active young adults randomly completed two training sessions that differed only in the sports garment used (elastomeric technology or placebo). In each session, subjects performed one set of seated shoulder presses and another set of push-ups until muscular failure. The dependent variables were measured immediately after finishing the set of each exercise. Compared to the placebo garment, the elastomeric garment allowed participants to obtain greater muscular activation in the pectoralis major (push-ups: p = 0.04, d = 0.49; seated shoulder press: p < 0.01, d = 0.64), triceps brachialis (push-ups, p < 0.01, d = 0.77; seated shoulder press: p < 0.01, d = 0.65), and anterior deltoid (push-ups: p < 0.01, d = 0.72; seated shoulder press: p < 0.01, d = 0.83) muscles. Similarly, participants performed more repetitions (push-ups: p < 0.01; d = 0.94; seated shoulder press: p = 0.03, d = 0.23), with higher movement velocity (all p ≤ 0.04, all d ≥ 0.47), and lower perceived exertion in the first repetition (push-ups: p < 0.01, d = 0.61; seated shoulder press: p = 0.05; d = 0.76) wearing the elastomeric garment compared to placebo. There were no between-garment differences in most cardiovascular variables (all p ≥ 0.10). Higher diastolic blood pressure was only found after the seated shoulder press wearing the elastomeric garment compared to the placebo (p = 0.04; d = 0.49). Finally, significantly lower blood lactate levels were achieved in the push-ups performed wearing the elastomeric garment (p < 0.01; d = 0.91), but no significant differences were observed in the seated shoulder press (p = 0.08). Overall, the findings of this study suggest that elastomeric technology integrated into a sports garment provides an ergogenic effect on mechanical, physiological, and psychological variables during the execution of pushing upper-limb resistance exercises.
Pre-Sowing Treatments on Seeds of Forest Tree Species to Overcome the Germination Problems
Authors: Kumar Manish , Sarvade S. , Kumar Raj , Kumar Abhishek
Published: March 2024

Production of the quality planting material has got more emphasis under sub-mission on agroforestry (SMAF) with aiming to increase tree cover outside the forest area. Establishment of the tree species depends on the quality of the planting material, available soil, water for irrigation and the adopted protection measures. Most of the tree species get problem with germination of seed due to external and internal factors and causes seed dormancy. Different kind of pre-sowing treatments were tested and applied for the different kind of tree species by researchers of the forestry. Scarification (mechanical, acid), water soaking (hot/cold), the application of chemicals and plant growth regulators, or alternate wetting and drying prior to sowing effectively break seed dormancy and improve seed germination for producing required quality planting material. Auxins (IAA, IBA, 2-4D, 4-CPA), Gibberellic acid (GA3), Cytokinins (Kinetin, Zeatin, Benzyl adenine), Ethylene (Etheral) and Abscisic acid (Dormins, Phaseic Acid) are plant growth regulators also used in different concentrations for improving tree seed germination.
Effect of Different Date of Planting and Various Mulching Practices on Growth, Yield Attributes and Yield of Potato
Authors: Pathak Gopal Swaroop , Singh Shrish Kumar , Singh C. P.
Published: March 2024

The present research work was conducted at Pili kothi farm, Department of Agronomy, Tilak Dhari Post Graduate College, Jaunpur, Uttar Pradesh during winter season of 2018 and 2019. The experiment was laid out in Factorial Randomized Block Design. The treatments comprised of different planting dates viz. 20 days early planting on 17th October, 10 days early planting on 27th October, Optimum planting time on 7th November, 10 days late planting on 17th November and 20 days late planting on 27th November and different mulching practices viz. Organic mulch (Paddy straw at 5 t/ha), Plastic mulch (Black colour) and Control (Without mulch) of potato. There were 15 treatments and each were replicated to four folds. These treatments were randomly arranged in each replication and divided into sixty plots. The results revealed that the significantly maximum emergence percentage 30 Days after planting (92.70, 94.30 and 93.50), Plant height (cm) at 45 DAP (40.40 cm, 42.20 cm and 41.30 cm), Numbers of compound leaves/hill at 45 DAP (57.10, 57.40 and 57.30), Number of tubers/plot (603.80, 640.00 and 621.90), Weight of tubers/plot (kg) (37.20, 37.80 and 37.50) and Number of tubers/plant (10.10, 10.70 and 10.40)  were recorded under 20 Days Early Planting On 17th October among different planting dates during first, second and mean data also. Whereas among the mulching practices significant variation were recorded among the all parameter except number of compound leaves. However maximum emergence percentage 30 DAP (90.20, 91.60 and 90.90), Plant height (cm) at 45 DAP (35.70 cm, 37.50 cm and 36.60 cm), Numbers of compound leaves/hill at 45 DAP (53.70, 54.20 and 53.90), Number of tubers/plot (513.00, 552.80 and 532.90), Weight of tubers/plot (kg) (34.10, 34.60 and 34.30) and Number of tubers/plant (8.60, 9.20 and 8.90) under the organic mulch (paddy straw at 5 t/ha) respectively, during first, second as well as in mean data also.
Heterotic Analysis (Oryza sativa L.) in Drought Tolerant Rice Accessions
Authors: Gupta Priya , Pachauri Atul , Gauraha Deepak , Sahu Jitendra Kumar , Chandra Kavita , Sao Abhinav , Bhagat Varsha
Published: March 2024

Water-deficit stress tolerance in rice is important for maintaining stable yield, especially under rain-fed ecosystem. After a thorough drought-tolerance screening of 200 rice genotypes from DBT, Network Rice Project in our previous study, 19 rice lines were selected for drought tolerance capacity. Six randomly chosen rice accessions out of these 19 rice accessions were further used for creation of F1 Hybrids for heterosis study. The study investigates the heterosis effects on key agronomic traits in rice hybrids, including days to 50% flowering, plant height, number of effective tillers per plant, spikelet fertility, grain yield per plant, and 100-grain weight. Analysis reveals diverse heterotic effects across hybrid combinations, with some hybrids exhibiting significant negative heterosis for traits like days to flowering and plant height, indicating potential for early maturation and dwarfism, respectively. Conversely, positive heterosis is observed in traits such as number of effective tillers, spikelet fertility, grain yield, and 100-grain weight, highlighting the potential for enhanced productivity. Notably, certain hybrids consistently display strong positive heterosis across multiple traits, suggesting their suitability for breeding programs aimed at improving overall yield and agronomic performance.
Unraveling the Efficient Cellulolytic and Lytic Polysaccharide Monooxygenases Producing Microbes from Paddy Soil for Efficient Cellulose Degradation
Authors: Mahapatra Smruthi Sagarika , Parameswaran Chidambaranathan , Chowdhury Tapas , Senapati Ansuman , Chatterjee Sumanta , Singh Anup Kumar , Panneerselvam Periyasamy
Published: March 2024

Paddy straw, an abundant agricultural residue obtained from rice harvesting, poses significant environmental challenges due to its improper management and disposal practices, including the prevalent practice of residue burning. To address these issues, there is a growing need to explore sustainable alternatives for paddy straw decomposition. This study aims to harness the crucial role of microbes in facilitating the degradation of cellulose. The bacterial and fungal cultures were isolated and screened for cellulolytic enzyme activity. Among the microorganisms, fungi isolates showed significantly higher CMSase and FPase activity compared to bacterial isolates. Fungal isolates exhibiting superior enzymatic activities were subsequently identified using Internal Transcribed Spacer (ITS). Among the fungal isolates F-9: Aspergillus fumigatus and F-5: Trichoderma asperellum exhibited the highest carboxymethyl cellulase (CMCase) and filter paperase (FPase) activity with 40.14 and 68.02 U mL-1 respectively, when inoculated in a Reese’s mineral medium containing 1% microcrystalline cellulose. Through spectrophotometric analysis the highest LPMOs activity was recorded in F-8: Aspergillus aculeatus with 0.85 U mL-1 and F-3: Phanerodontia chrysosporium with 0.73 U mL-1. This study highlights the importance of fungi, particularly Aspergillus fumigatus, Trichoderma asperellum, and Aspergillus aculeatus in accelerating cellulose degradation through their robust cellulolytic and LPMO enzyme activities.
Suppression of Sugarcane Red Rot Disease through Its Rhizospheric Mycoflora
Authors: Vandana Priyam , Singh Dinesh , Srivastava Sangeeta , Guru Gurudayal Ram
Published: March 2024

Red rot disease of sugarcane is so devastating in nature that it has been referred to as “cancer of sugarcane”. The sugar industry in India suffered losses more than 500 million US dollars every year due to red rot. So, there is a need to look over the management and control of the disease. Biological control method is an alternative method of chemical pesticides which are an innovative, cost effective and eco-friendly approach. Soil samples were collected from sugarcane rhizosphere of four different varieties viz., CoPk 05191 and CoLk 94184 (resistant to red rot) and CoJ 64 and Co 1148 (susceptible to red rot) planted at ICAR-Indian Institute of Sugarcane Research, Lucknow experimental farm. The samples were subjected for the isolation of rhizospheric mycoflora on Potato Dextrose Agar media and antagonistic activities of the isolates were tested against red rot pathogens (Cf 07, Cf 08 and Cf 09). Isolates showing more than 50 % inhibition with all the three pathotypes (Cf 07, Cf 08 and Cf 09) were selected for further study. Among the twelve selected isolates used for field experiment for the management of red rot, isolate T16 was found to be highly effective. The suppression of red rot offered by rhizospheric isolates is probably due to induced systemic resistance in sugarcane plants or by the enzymatic action of metabolites produced by the rhizospheric mycoflora. The different levels of red rot infected seed cane viz., 5%, 10%, 15%, 20%, 25%, 30%, 35% and 40% were treated with MHAT and planted along with healthy seed canes, infected seed canes, as a control to work out the losses caused by different level of red rot seed infection. The result revealed that a yield loss was recorded with the infected seed. The losses were directly proportionate with the level of red rot infected seed.