bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
GENDER STEREOTYPES IN SPORTS DISCOURSE
Authors: Knyazyan Anna , Haytyan Lusine
Published: May 2024

The article is devoted to the study of gender stereotypes in sports discourse. Despite the fact that institutional analysisas already penetrated gender studies, there are very few studies devoted to such a truly ”masculine” activity as professional sports. This determines the relevance of the topic of this work. Sport as a social institution is an ideal opportunity to study male and female stereotypes. Gender stereotypes permeate every aspect of human personality and appearance, and dictate how men and women should act, think and behave. Gender embodies a pattern of relations that evolves over time to define masculinity and femininity, structuring and regulating people’s relation to society. Gender stereotypes are especially clearly visible in professional sports. Professional sports s seen as an activity in which the differences between males and females are manifested, as well as the dominance of the former over the latter. The study was conducted on the material of sports press in the period from 2018–2023.
LINGUISTIC PORTRAYAL OF GASLIGHTING IN INTERPERSONAL RELATIONSHIPS
Authors: Ghaltakhchyan Siranoush
Published: May 2024

The paper explores the intricate interplay between language and manipulation, focusing on the linguistic and extralinguistic manifestations of gaslighting in interpersonal communication. Gaslighting is viewed as a form of manipulative communication that involves deliberate denial or distortion of reality, making the victims doubt their own actions, perception, memory and sanity. The victim’s ongoing confusion leads to a sense of powerlessness and a diminished self-esteem. Using a qualitative-quantitative linguistic method, the paper dissects the portrayal of gaslighting dynamics in the short psychological film Your Reality, which is based on real-life experiences. Through comprehensive psycholinguistic analysis, an attempt is made to illustrate how specific manipulative tactics are intentionally employed to achieve gaslighter’s abusive objectives. Examining the subtle, yet powerful verbal and non-verbal manipulative tactics employed in the film, the research aims to elucidate gaslighting dynamics in interpersonal communication and empower readers with valuable insights into recognizing and addressing early signs of such deceitful behavior in real-life situation. Thus, this knowledge is crucial for fostering awareness, establishing boundaries to prevent gaslighting attempts and promoting healthy communication.
On One Important Peculiarity of the Imperative Singular in the Dialect of Ararat
Authors: Avetyan Sargis
Published: May 2024

Morphological rules of forming the Imperative in the dialect of Ararat mainly correspond to those applied in the colloquial speech of Literary Modern Eastern Armenian. Nonetheless, some subdialects have an important peculiarity – an ա vowel-final rather than ի vowel-final form in the Imperative singular of transitive simple verbs of the the է (< Old Arm. ե and ի) conjugation - which, to our knowledge, so far has not been explained properly from either a diachronic or synchronic perspective. It is argued that the form in question has been created through analogy with the Imperative singular of three high-frequency transitive verbs (namely, ասել, Imp. sg. ասա՛, ածել, Imp. sg. ածա՛, անել, Imp. sg. արա՛)․ Therefore, it is no accident that only transitive simple verbs of the է conjugation usually show the ending ա in the Imperative singular, whereas intransitive ones in the same conjugation class have regularly preserved the standard ending ի, the latter, in its turn, dating back to the Old Arm. ending իր, or, possibly, the stem-final diphthong եա՛ via the intermediate stage of է (that is, եա՛> է > ի)․ Later the ending ա of the Imperative singular has also been extended analogically from transitive simple verbs of the է conjugation to causative verbs in some subdialects (most regularly in the subdialect of Vaɫaršapat (Ēǰmiacin), where this has become a productive morphological rule that admits of no exceptions).
Օրենք եւ կրոն իմաստային դաշտերի միավորները Դավիթ Ալավկա Որդու «Կանոնական աւրէնսդրութիւն» երկում
Authors: Դիլբարյան Նարինե
Published: May 2024

Միջնադարյան հայ մատենագրության մեջ իրավական մտքին և օրենսդրությանը վերաբերող Դավիթ վարդապետ Ալավկա Որդու օրենքների մատյանը` «Կանոնական աւրէնսդրութիւնը», լեզվաբանական ուսումնասիրության հարուստ նյութ է պարունակում։ Հատկապես արդիական է Դավթի կանոնագրքի բառապաշարի կրոնաիրավական դաշտի բառային միավորների քննությունը։ Իրավունքին և հավատքին վերաբերող բառերի իմաստածագումնաբանական  հետազոտությունը բացահայտում է, որ այս եզրույթների զգալի մասը բնիկ է և կենսունակ հայերենի զարգացման հետագա բոլոր շրջաններում: «Կանոնական աւրէնսդրութիւնը» կազմելիս Դավիթ Ալավկա Որդին օգտվել է տարբեր աղբյուրներից, որոնցից առաջնայինը Աստվածաշունչ մատյանն է, ապա՝ դավանաբանական, փիլիսոփայական և պատմագիտական երկերը, ինչպես նաև բանահյուսական նյութերը, հնագույն հավատալիքներն ու նախապաշարմունքները:
Մեր այս ուսումնասիրության մեջ ըստ ծագումնաբանության վերլուծելով կրոնի և օրենքի իմաստային դաշտի հիմնական միավորները՝ առանձնացրել ենք հնդեվրոպական կազմությունները, որոնք մեծ թիվ են կազմում, ապա՝ փոխառությունները և հիբրիդ կառույցները։ Իմաստային այս դաշտերի միավորների 46 %-ը բնիկ բառեր են, 25 %-ը՝ հիբրիդ (հնդեվրոպական արմատ կամ ածանց և փոխառյալ արմատ կամ ածանց զուգակցումներով), 20 %-ը՝ իրանական, 4-ական %-ը ՝ հունական, ասորական և 1 %-ը՝ ասուր-ակկադական։ Դավիթ վարդապետ Ալավկա Որդու կազմած օրենսգիրքը վկայում է, որ հայերենը 11-12-րդ դարերում արդեն ուներ  հարուստ ու տարողունակ կրոնաիրավական բառապաշար։
Արտաշես Հարությունյանի «Ոսկիամայր դիցուհին» բանաստեղծությունը Դանիել Վարուժանին վերագրելու պատմությունը
Authors: Գրիգորյան Սեյրան
Published: May 2024

Հոդվածում քննվում է Դանիել Վարուժանի երկերի ակադեմիական հրատարակության մեջ տեղ գտած «Ոսկիամայր դիցուհին» բանաստեղծության հեղինակային պատկանելության խնդիրը։ Այն առաջին անգամ որպես Դ․ Վարուժանի ստեղծագործություն է ներկայացվել  1946 թ․ Փարիզում լույս տեսած «Արարատ նոր երգարան» ժողովածուում։ 1984 թվականից սկսած՝ «Ոսկիամայր դիցուհին» բանաստեղծությունը որպես Դ․ Վարուժանի գրվածք զետեղվել է մի քանի հեղինակավոր հրատարակություններում։ Քանի որ այդ քերթվածը գրված է արևմտահայ հեթանոսական գրական շարժմանը բնորոշ ոճով, երբևէ կասկած չի հարուցել նրա պատկանելությունը Դ․ Վարուժանի գրչին։ Սակայն գրական փաստերը, մատենագիտական ու բնագրագիտական դիտարկումները ցույց են տալիս, որ «Ոսկիամայր դիցուհին» բանաստեղծության հեղինակը Դ․ Վարուժանը չէ։
Աղբյուրները աներկբայորեն վկայում են, որ «Ոսկիամայր դիցուհին» բանաստեղծության իրական հեղինակը արևմտահայ նշանավոր բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ և քննադատ Արտաշես Հարությունյանն է։ Մեծ եղեռնի նահատակ, Կ․ Պոլսում Դ․ Վարուժանի հետ միաժամանակ ստեղծագործած, նրա հետ գրական ու անձնական սերտ հարաբերություններ ունեցած, մեծ հեղինակության տեր այդ գրողը մի քանի անգամ տպագրել է «Ոսկիամայր դիցուհին» բանաստեղծությունը։ Հետագայում այն տեղ է գտել նաև Ա․ Հարությունյանի հետմահու առնվազն մեկ հրատարակության մեջ։
Հոդվածում քննվում են բանասիրական և բնագրագիտական մի շարք հարցեր։ Պարզաբանվում է խնդրո առարկա բանաստեղծության հեղինակային պատկանելությունը։ Վերլուծվում են բնագրի պատմությունը, երկու հեղինակների տարբեր հրատարակությունների տվյալները, «Ոսկիամայր դիցուհին» բանաստեղծության տեղը Արտաշես Հարությունյանի գրական ժառանգության և հայ գրականության մեջ։
Վեպից դրամա անցումներում (Նար-Դոսի "Սպանված աղավնին")
Authors: Ջրբաշյան Աշխեն
Published: May 2024

Ներկա հոդվածի նպատակն է Նար-Դոսի «Սպանված աղավնին» վեպի և համանուն դրամայի օրինակով ցույց տալ պատմողական երկի փոխակերպման ձևերը դրամատիկական դիսկուրսի։ Այստեղ ներկայացված են բնօրինակ (աղբյուր) տեքստի փոփոխությունները ձևաբովանդակային տարբեր մակարդակներում՝ ֆաբուլային, կոմպոզիցիոն-սյուժետային, նարատիվ, գաղափարական։ Տվյալ նյութի քննությունը հետաքրքիր է նրանով, որ վեպից դրամային անցումը կատարվել է նույն հեղինակի՝ Նար-Դոսի կողմից, և պատմողական տեսանկյան փոփոխությունը բխում է բացառապես  դրամատիկական պատումի առանձնահատկություններից։
Միջսեռային փոխակերպումներն ունեն շատ հին պատմություն. դրանց ակունքները կարելի է տեսնել անտիկ գրականության մեջ, միջնադարյան միստերիաներում և կլասիցիստական ողբերգություններում, որտեղ դիցաբանական կամ աստվածաշնչյան պատումները վերածվում էին դրամատիկական երկի։ Իսկ բուն վեպի ժանրից դրամա փոխանցումների պատմությունը համաշխարհային գրականության մեջ սկսվել է 18-19-րդ դարերի սահմանագծին և հաջողությամբ շարունակվում է նաև մեր օրերում՝ ներառելով կինոսցենարի ժանրը։ Այսպիսի փոխակերպումները ենթադրում են տեքստային մի համակարգից անցում մեկ այլ համակարգի, այլ կերպ ասած՝ «թարգմանություն», որի արդյունքում նկատելի են գաղափարական և թեմատիկ շեշտադրումների փոխաձևումներ, «անթարգմանելի» տարրերի դուրսմղում, հաճախ նաև սյուժետային աղճատումներ և տեքստի ներգործության որոշակի թուլացում։
Ավանդականի ու արդիականի համադրումը Էտտորե Պետրոլինիի թատերգությունում
Authors: Համբարձումյան Անի
Published: May 2024

Հոդվածում քննության են առնվում ΧΧ դարի առաջին կեսի իտալացի անվանի թատերագիր, բեմադրիչ և դերասան Էտտորե Պետրոլինիի գործունեության մի շարք առանձնահատկություններ: Նա այն հեղինակն էր, որը նոր շունչ տվեց ավանդապաշտ իտալական թատրոնին: Պետրոլինին՝ որպես հմուտդրամատուրգ և միաժամանակ դերասան, կարողացավ կոմեդիա դել արտեի՝ իտալական ուշմիջնադարյան ժողովրդական թատրոնի ավանդույթը միախառնել ավանգարդիստական թատրոնի հնարքներին` ստեղծելով անցյալի և ներկայի յուրատեսակ համադրություն: Դրամատուրգը, հենվելով դել արտեի ավանդույթի վրա, ստեղծեց իր ժամանակին բնորոշ և՛ իրական դիմակ-կերպարներ, և՛ նոր թատերական մտածողություն:
Պետրոլինիի դրամատուրգիայում նորություն էր պիեսների կառուցվածքը: Նա զերծ էր մնում հոգեբանական խորը ներսուզումներից, նախապատվություն էր տալիս պարզ դիպաշարին, գործողությունները կառուցում կատակերգական տեսարանների վրա: Այս առումով նրա համար գրական տեքստը ներկայացման մեջ երկրորդական գործոն էր, կարևորը արտիստի կատարողական հմտությունն էր, որը ներառում էր նաև իմպրովիզի վարպետությունը:
XX դարում հայ գրականությունն ու թատրոնը տվել են բազմաթիվ տաղանդավոր դրամատուրգներ, դերասաններ և բեմադրիչներ, սակայն հայկական բեմում ներկայացումները բեմադրվել են հիմնականում դասական ավանդույթի հիման վրա: Հոդվածում ներկայացվող սկզբունքներն ու հնարքները, որոնք կիրառում էր իտալացի դրամատուրգը, կարող են օգտակար լինել նաև հայ թատրոնին՝ թարմություն ու արդիականություն հաղորդելով նրան:
Специфические особенности понятия «жанр»: жанры журналистики сквозь призму функционирования жанров в искусстве и литературе (сравнительный анализ)
Authors: Ерицян Асмик
Published: May 2024

Понятие «жанр» является ключевым и фундаментальным во многих направлениях – искусство (музыкальные жанры, жанры в кино, живописи, в литературе и т.п), герменевтика, речевые жанры, жанры журналистики. Основная цель данного исследования – изучение жанрового разнообразия и жанрообразующих факторов в журналистике сквозь призму особенностей понятия «жанр» в других сферах деятельности (искусство, литературоведение).  Особое внимание в данном исследовании уделяется систематизации теоретической литературы о жанрах, что дает нам определенную базу для проведения соответствующего сравнительного анализа и проецирования определенных свойств литературных жанров на жанры журналистики.
Անհատի լեզուն աբեղյանական լեզվականոնարկման զուգահեռներում
Authors: Աղաջանյան Զարիկ
Published: May 2024

Հոդվածի նյութն է անհատի լեզվի քննությունը   մեծանուն գիտնական Մ. Աբեղյանի լեզվաբանական աշխատություններում: Ըստ ամենայնի նկարագրված է անհատի դերը լեզվի ծագման, փոփոխության, զարգացման գործընթացում՝   հիմնաշեշտը դնելով աբեղյանական այն դրույթի վրա, որ լեզուն չի կարող բացառություն լինել բնության և հասարակության օրենքներից, այն չի կարող չփոփոխվել, և փոփոխություններ   իրականացնողն անհատն է: Լեզվաբանը «անհատական լեզուներ» ասելով հասկանում է  աբստրակտ, վերացարկված լեզվի (հանրության լեզվի) կոնկրետ, իրական, շոշափելի արտահայտությունը,  իսկ հանրության լեզուն  համարում է կոնկրետ լեզուների ընդհանուրը: Միաժամանակ նա անհրաժեշտ ուշադրություն է դարձնում գրական լեզվի՝   անհատների լեզուները միացնելու-միասնականացնելու գործառույթին:
Ուսումնասիրության նպատակն է ցույց տալ, որ լեզվականոնարկման զուգահեռականներում   անհատի  լեզվի քննական վերլուծություններում Աբեղյանի  որդեգրած լեզվաբանական ուղղության գլխավոր արժանիքը հենց լեզվագործունեության  (խոսողության) պատմական ըմբռնումն է, և «աբեղյանական հակասություն»-ը հիմնավորված չէ:
Նյութի արդիականությունը պայմանավորված է   ժամանակակից համընդհանուր լեզվաբանության մի քանի  հիմնախնդիրների լուծման առաջնահերթությամբ: Մ. Աբեղյանի անհատական լեզուների տեսությունն անմիջականորեն առնչվում է լեզվի ծագման, նախալեզվի գոյության և  նրա վերականգնման, ցեղակից լեզուների առաջացման,  ամեն հնչյունի գոյաբանական-ծագումնաբանական արժեքի վերհանման (բառային իմաստակրության առումով), այս կամ այն հնչյունների կապակցության հետ   այս կամ այն  առարկայի կամ գործողության մտապատկերի զուգորդվածության հարցերին: Աբեղյանական տեսության վերջնարդյունքում անհատական լեզուները «առանձին-առանձին բարբառներ են տարրական ձևով» և անգամ  նախալեզվի  ծագումնաբանական հիմքում կարող են դրվել:
The strategic perspective for the execution of judgments of the European Court of Human Rights
Authors: Sedrakyan Artyom
Published: May 2024

Strategic aspects of execution of the European Court of Human Rights judgments are analyzed in this article.
In the author’s view, a strategic perspective matters also for the execution of judgments; State agencies should be armed with the ability to anticipate, prepare, and get positioned for further challenges. He suggests that there is an objective need to ensure the responsible involvement of relevant state bodies in the process of execution of judgments, clarifying the toolkit of interaction between them. With this view, several strategic steps are highlighted.
The author concludes that the adoption of a national strategy for interaction will increase the understanding of “shared responsibility” among state institutions within the process of the execution of judgments of the Strasbourg Court
The Factors Determining the Features of the Administrative Procedure
Authors: Nahapetyan Tatevik
Published: May 2024

In the article, the author focuses on the factors determining the features of the administrative proceedings. The author concluded that without the development and definition of state management procedures, without the formation of a modern legal institution of administrative proceedings, it is not possible to have effective management, including limiting the number of illegal acts adopted by entities holding public authority in the field of management, as well as guarantee the effective implementation and protection of human and citizen rights. The author emphasizes that the separation of certain features for the purpose of classification of administrative proceedings and their coordination is primarily intended to facilitate the analysis of a separate type of administrative proceedings and the extraction of its substantive characteristics, thus also evaluating the justification of the initiative of the Legislator to define administrative proceedings as a separate type in some areas of relationship regulation.
The Institutional Features of the Judicial Oversight on the Legitimacy of the "Pre-Judicial" Phase of the Proceedings for Confiscation of Property of Illicit Origin
Authors: Markosyan Tigran , Hovhannisyan Vahe
Published: May 2024

The legal proceedings for confiscating property of illicit origin represent a novelty in Armenian legal system, and the study of both its comprehensive and individual issues hold significant theoretical and practical importance.
Based on international documents, domestic legislation, and jurisprudence, the authors present an analysis of the general characteristic of the confiscation of property of illicit origin, as well as discuss several practical issues in the existing tools for management of the legitimacy of its "pre-trial" stage. Namely, the necessity for proper judicial oversight of acts, including actions and omissions that fall outside the scope of current oversight mechanisms, its implementation peculiarities, including consequences of recorded infringements are highlighted and as a result, the need for legislative regulations of such issues is raised.
In the article, the authors present several scientific and practical conclusions, such as the need to establish on a legislative level the scope and conditions for oversight of the legitimacy of the decisions, actions, and omissions of the competent authority in the "pre-judicial" stage of the confiscation of property of illicit origin. As a result, it can be stated that the conclusions presented in the article can serve as an indication for the further development of legal practice and existing regulations.
В преддверии 10-летия подписания «Большого договора» о создании ЕАЭС: новые вызовы и новые возможности
Authors: Баласанян Григор
Published: May 2024

Все знают, что интеграционные процессы — это прежде всего возможность, которое обязательно нужно использовать для достижения хороших результатов. В современную эпоху глобализации возрастает степень взаимодействия государств во всех сферах жизни. В условиях перехода к многополярности мира большую роль играют региональные союзы. В 2024г. исполняется 10 лет подписания так называемого «Большого договора», которое имело большое значение для формирования ЕАЭС. Более того, Союз формировался именно на основе этого договора. Что касается многовекторных интеграционных процессов на постсоветском пространстве, то ключевым событием для этих процессов стало создание Евразийского экономического союза. В свою очередь, евразийская интеграция является геополитическим проектом в ответ на расширение зоны Европейского Союза (ЕС). Инициатива Евразийского союза изначально была амбициозной. его целью было создание наднационального союза, подобного ЕС. Можно сказать, что создание Евразийского союза является краеугольным камнем истории интеграционных процессов постсоветского пространства. Изначально Союз создавался как экономическое объединение, целью которого было развитие экономики и экономических связей между странами-участницами Союза. Это особенно имеет большое значение для таких маленьких экономик, как Армения и Киргизия. Для Армении можем сказать, что экспортные возможности республики в страны ЕАЭС выросли почти в 10 раз.
Պոպուլիզմը որպես ժողովրդավարացնող հակալիբերալ երևույթ
Authors: Պետրոսյան Գոռ
Published: May 2024

Վերջին տասնամյակում պոպուլիզմը դարձել է քաղաքական զարգացումներին հետևող վերլուծաբանների, քաղաքական գործիչների և լայն հասարակության կողմից ամենաօգտագործվող և երբեմն ամենադիվականացված եզրույթներից մեկը։ ԱՄՆ նախագահական ընտրություններում Դոնալդ Թրամփի հաղթանակից հետո արևմտյան քաղաքական վերլուծաբանների շրջանում պոպուլիզմի վերաբերյալ ուսումնասիրությունների թիվը զգալիորեն աճել է, իսկ 2017 թվականին «պոպուլիզմը» Քեմբրիջի բառարանի կողմից հայտարարվել է տարվա բառ։ Չնայած այս երևույթի համընդհանուր սահմանումը գոյություն չունի, հետազոտողների միջև կա կոնսենսուս պոպուլիզմը սահմանող ամենակարևոր տարրերից մեկի վերաբերյալ․  համաձայն դրա՝ պոպուլիզմը  քաղաքականությունը տեսնում է որպես բարու և չարի պայքար: Այս հոդվածի շրջանակներում ուսումնասիրում ենք պոպուլիզմ տերմինի ծագումը և դրա բացասական ընկալման պատճառները։ Իրականացնելով գրականության ուսումնասիրություն և փորձագիտական ​​հարցազրույցների վերլուծություն,  այս հոդվածի միջոցով փորձել ենք գտնել հետևյալ հետազոտական հարցի պատասխանը․ «Ինչու՞ է պոպուլիզմի դրսևորումը մի դեպքում ընկալվում որպես դրական, իսկ մյուս դեպքում՝ որպես բացասական երևույթ»։ Հոդվածի շրջանակներում պոպուլիզմը դիտարկվում է որպես դեմոկրատացնող հակալիբերալ երեւույթ։
ԱՄՆ արտաքին քաղաքկանության փափուկ ուժի ռազմավարությունը Հայաստանի նկատմամբ
Authors: Գևորգյան Նորա
Published: May 2024

Գլոբալիզացիայի և աճող բազմամշակութայնության այսօրվա դարաշրջանում համոզելու ուժը նշանակալի ազդեցություն ունի ազգերի և հասարակությունների միջև փոխըմբռնման բարձրացման վրա: Արդի ժամանակներում փափուկ ուժը ավելի հաճախ է օգտագործվում,  որպես համաշխարհային քաղաքականության ժամանակակից դերակատարների, մասնավորապես՝գերտերությունների, արտաքին քաղաքական ռազմավարության հիմնական գործիքներից մեկը։ Սույն հոդվածում քննարկվում են Միացյալ Նահանգների փափուկ ուժը և դրա իրականացումը Հայաստանի Հանրապետությունում: Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է բացահայտել Հայաստանում իրականացվող ԱՄՆ-ի փափուկ ուժի հիմնական նպատակները, ուսումնասիրել ԱՄՆ-ի փափուկ ուժի ուղղությունները, մեխանիզմներն ու գործիքները:
Հոդվածը եզրակացնում է, որ Հայաստանում ԱՄՆ փափուկ ուժի ռազմավարության կենտրոնական նպատակներն ուղղված են արևմտյան լիբերալիզմի և ժողովրդավարության մշակույթի խթանմանը, ինչպես նաև երկու հասարակությունների և պետությունների միջև համագործակցության և փոխըմբռնման ամրապնդմանը: ԱՄՆ-ի փափուկ ուժը Հայաստանի նկատմամբ հիմնականում իրականացվում է կրթական ծրագրերի և հարաբերությունների, ինչպես նաև մշակութային, հասարակական և քաղաքացիական դիվանագիտության միջոցով։Միևնույն ժամանակ, ամերիկյան տարբեր գործակալություն­ների և հիմնադրամների,  հասարակական կազմակերպությունների և հաստատությունների ներկայությունը Հայաստանում նպաստում է ամերիկյան փափուկ ուժի ընդլայնմանը և ամրապնդմանը։
Գերմանիայի դիրքորոշումը բոլշեվիկյան հեղաշրջման նկատմամբ (1917 թ. հոկտեմբեր– 1918 թ. մարտ)
Authors: Պետրոսյան Նուշիկ
Published: May 2024

Հոդվածում լուսաբանվում են բոլշևիկյան հեղաշրջման նկատմամբ Գերմանիայի դիրքորոշումը պայմանավորող գործոնները, 1917 թ․ հոկտեմբերից մինչև 1918 թ․ մարտն ընկած բեկումնային ժամանակահատվածում Անդրկովկասում ստեղծված բարդ աշխարհաքաղաքական իրավիճակը, ինչպես նաև Գերմանիայի Անդրկովկասյան քաղաքականության նրբերանգները՝ տարածաշրջանում նրա ունեցած գերակա շահերի տեսանկյունից:
Բոլշևիկյան իշխանության վերելքը, հին կայսերական կարգերի փլուզումը և անկախ պետությունների առաջացումը, էապես փոխեցին տարածաշրջանի քաղաքական պատկերը՝ ազդեցություն թողնելով նաև Գերմանիայի ներքաղաքական կյանքի ու արտաքին քաղաքական որոշումների վրա:
 Հոդվածում վեր են հանված Գերմանիայի տնտեսական շահերը, ռազմավարական մոտեցումները և դիվանագիտական հարաբերությունները, ինչպես նաև բոլշևիկյան հեղաշրջման նկատմամբ առանձին քաղաքական շրջանակների դիրքորոշումները:  Այն ներկայացնում է, թե ինչպես է ժամանակի ընթացքում զարգացել բոլշևիկյան կառավարության ընկալումը Գերմանիայի կողմից, և ինչպես է դա ազդել տարածաշրջանում նրա քաղաքականության վրա:
Մ. Մ. Բախտինի երկխոսայնության տեսությունը որպես մշակույթների փոխազդեցության ձև
Authors: Զաքարյան Հռիփսիմե
Published: May 2024

Նորագույն ժամանակներում երկխոսության խնդիրը լայնորեն դիտարկվում է փիլիսոփաների, գրականագետների, լեզվաբանների, մշակութաբանների, արվեստաբանների և հասարակական մտքի պատմության այլ  գիտաճյուղերի ներկայացուցիչների կողմից:
Ռուս փիլիսոփա, արվեստի տեսաբան, մշակութաբան Մ. Մ. Բախտինի երկխոսայնության տեսությունը 1960-ականների վերջից իր առանձնահատուկ ներազդեցությունն ունեցավ արևմտյան գրաքննադատական ու փիլիսոփայական մտքի զարգացման խնդրում: Բախտինյան ընկալումներում երկխոսությունը կեցության հիմքն է. լինել, նշանակում է երկխոսականորեն հաղորդակցվել: Համաձայն Մ. Բախտինի՝ ստեղծագործողը նոր ձևերի որոնումների ճանապարհին մշտապես երկխոսություն է ծավալում ավանդական ու նորարարական գեղարվեստական ստեղծագործությունների հետ: Նրա դատողությունների ելակետային հիմքը Ֆ. Մ. Դոստոևսկու հերոսների առանձնահատուկ երկխոսական հարաբերություններն են: Ֆ. Դոստոևսկին բախտինյան սահմանումներում իր բազմաձայն կերպարների հարստությամբ համաշխարհային գրականության մեջ ձևավորել է նորարարական հնարք՝ «բազմաձայն վեպի» սկզբնավորումը: Վերլուծելով Ֆ. Դոստոևսկու վեպերում ծավալված երկխոսությունների առանձնահատկությունները, պատկերելով մարդուն երկխոսության տարածության մեջ կերտելու հնարանքը, ցույց է տալիս երկխոսությունից դուրս մարդու լինելիության անհնարինությունը։ 
«Մշակութային երկխոսություն» հասկացությունը, որն առաջին անգամ կիրառվել է Մ. Բախտինի կողմից, ընկալվում է որպես մշակութային տարբեր շերտերի սերտ հարաբերակցություն մշակութային անցյալի հետ: Երկխոսական հարաբերություն, համաձյան նրա, կարող է դրսևորվել տարբեր նշանային համակարգերի միջև: Հետևապես, երկխոսությունը նաև մշակութաբանական երևույթ է:
Հոդվածը նվիրված է Մ. Բախտինի փիլիսոփայական հասկացությունների ձևավորման գործընթացի ուսումնասիրությանը, որը երկխոսությունը դիտարկում է որպես գոյաբանական կատեգորիա։ Բախտինյան հայեցակարգերում երկխոսությունն ընկալվում է որպես «ես»-ի և «դու»-ի «հաղորդակցում» («ես» և «մյուս»), այսինքն՝ այն իր էությամբ նախ և առաջ սոցիալական բնույթ է կրում:
Հոդվածի նպատակն է դիտարկել Մ. Բախտինի «երկխոսայնության» տեսության զարգացման ու դրսևորման առանձնահատկությունները, ցույց տալ երկխոսության գաղափարական և տեսական նախադրյալները, գաղափարների զարգացումը  բախտինյան իմացաբանության մեջ՝ որպես մենախոսությունից տարբերվող մեթոդաբանական սկզբունք:
Ուսանողների ակադեմիական ներգրավվածությունը և կրթական ու տարիքային դժվարությունները
Authors: Սերոբյան Աստղիկ , Առաքելյան Էդիտա
Published: May 2024

Ուսանողների ակադեմիական  ներգրավվածությունը կարևոր նշանակություն ունի կրթական գործընթացի կազմակերպման և արդյունավետության համար։ Ուսանողների ներգրավվածության ուսումնասիրությունը այսօր բարձրագույն կրթության արդիական հիմնախնդիրներից է, որն ուշադրության կենտրոնում է 20-րդ դարի երկրորդ կեսին: Այդ տեսանկյունից կարևոր է ուսումնասիրել ուսանողների կյանքի ուսումնական և ոչ ուսումնական այն դժվարությունները, որոնց սովորաբար նրանք բախվում են իրենց տարիքային զարգացման տվյալ փուլում, և որոնք ազդում են ներգրավվածության աստիճանի վրա։ Հոդվածի նպատակն է դուրս բերել ուսանողների մոտ ակադեմիական ներգրավվածությանը նպաստող ու խանգարող գործոնները՝ պայմանավորված տարիքային առանձնահատկություններով և ուսումնական գործունեության դժվարություններով։ Հետազոտության ընտրանք են կազմել ՀՀ տարբեր բուհերի, բակալավրիատի և մագիստրատուրայի 18-25 տ. 180 ուսանողներ, որոնց 61%-ը իգական սեռի ներկայացուցիչ են։ Համաձայն ստացված արդյունքների՝ ակադեմիական ներգրավվածության համար նշանակալի են ձևավորվող հասունության գործոններից ինքնակենտրոնացումը, իսկ սոցիալական ներգրավվածության համար նշանակալի են կյանքի դժվարություններից բացասական հույզերը, ոչ արդիական կրթական միջավայրը, հաղորդակցման դժվարությունները։ Եվ՛ ակադեմիական, և՛ սոցիալական ներգրավվածության համար պայմանավորող կանխորոշիչ նշանակություն ունի ուսանողների ՄՈԳ-ը։ Հետազոտության արդյունքները օգտակար կլինեն բուհերի կրթական քաղաքականության մշակման գործընթացում, ինչպես նաև նոր կրթական պրակտիկաների ներդրման արդյունավետությունը գնահատելու համար։
Ստատուսների տեսությունը անտիկ հռետորիկայում
Authors: Վարդումյան Ատոմ
Published: May 2024

Մարդկության հոգևոր մշակույթի զարգացման գործընթացում փիլիսոփայության նշանակալի դերը դրսևորվում է ոչ միայն գիտելիքների ավելի քան ստվար ծավալով, այլև ընդհանրապես գիտելիքի ձևավորման, հիմնավորման և արժևորման իր մեթոդաբանությամբ: Որքան էլ մեր միտքը սկզբունքորեն հակված է օբյեկտիվության և ճշգրտության, կենդանի կյանքը, առավել ևս մարդկային իրողությունները, եղել ու մնում են տարամետ մեկնաբանությունների, հաճախ համարժեք, բայց և միմյանց հակասող պատկերացումների ծիրում: Եվ դրա ,,մեղավորը,, ոչ թե մեր մտքի թերացումն է կամ անհետևողականությունը, այլ ցանկացած երևույթի հնարավոր նկարագրությունների անսպառելությունը` աշխարհի համընդհանուր իրողությունների հետ համադրություններում: Այսօրինակ հանգամանքը դժվար, եթե չասենք` անհնարին է դարձնում հատկապես մարդկային կյանքի երևույթների, դեպքերի ու իրադարձությունների  ունիվերսալ սահմանումն ու գնահատականը: Ճշմարտության և մոլորության, բարու և չարի, օգտակարի և վնասակարի, արդարի և անարդարի, ընդունելիի և մերժելիի, լավի և վատի… զատման, տարանջատման միանշանակ չափանիշի հարցը այսօր էլ փիլիսոփայական բուռն բանավեճերի օրակարգում է և խնդիր` հասարակական կյանքի, սոցիալական գործընթացների կազմակերպման պրակտիկայում:
Նման խնդիրների համակարգման և մեկնության առաքելությամբ դեռևս անտիկ մշակույթում կյանքի կոչվեց հռետորիկան իբրև բանավեճի, փաստարկման եղանակով ընդհանուր եզրահանգման, համոզման հասնելու պրակտիկ մեթոդաբանություն, աշխարհայացքային հարցերին փիլիսոփայական հիմնավորմամբ լուծումներ առաջադրելու հնարավորություն: Այդ առաջադրումներում, մշտապես իրենց արդիականությամբ առանձնանում են ստատուսների և լոկուսների մասին տեսությունները, որոնք այսօր էլ երբեմն մշակված, բայց ավելի հաճախ՝ տարերայնորեն մեծապես գործառվում են մասնավորապես դատական և քաղաքական գործընթացներում, կենդանի ելույթներում, քնննարկումներում ու դեբատներում: Առավել ևս` երդվյալ ատենակալներով դատարանների ներդրման մեր հեռանկարում և քաղաքական դաշտի դեմոկրատացման մեր իրականությունում ավելի քան կարևոր է թվում ընդհանրապոս հռետորիկայի և հոդվածում առանձնապես ներկայացված տեսությունների լուսաբանումն ու իմացությունը՝ նշված ոլորտներում գործունեություն իրականացնողների համար
Investigating the Influence of Students’ Engagement on Subjective Well-Being in Armenian Higher Education Context: Insights From a Cross-Sectional Study
Authors: Song Zheyu , Grigoryan Ani , Khachatryan Narine
Published: May 2024

This article examines the relationship between academic engagement, social engagement, and student well-being. Participants were asked to complete a survey regarding student engagement, well-being, and provide some background information. The study found that both academic and social engagement were positively associated with student well-being, indicating that students who are more involved in their academic and social lives tend to have higher levels of well-being. These findings suggest that universities should focus not only on academic achievements but also on promoting academic and social engagement as a means of improving overall student psychological well-being. The study also shows that studying in a fee-based educational system that involves financial obligations like tuition fees and educational expenses can exert a substantial influence on students’ well-being.
Поведение подростков в социальных сетях в контексте безопасности
Authors: Папоян Вардуи , Галстян Алина , Мурадян Елена , Погосян Рима , Манукян Мариам
Published: May 2024

В статье затрагивается проблема влияния социальных сетей на подростков в контексте их благополучия и безопасности. Обсуждается неоднозначность воздействия сетевого медиапространства на подростков как в плане их общения и взаимодействия друг с другом, так и в плане влияния на общеобразовательный процесс в целом. Также рассматривается влияние социальных сетей на подростков в зависимости от специфики образовательных учреждений, в которых они проходят обучение. Особое внимание уделяется проблеме кибербуллинга. Разработана анкета, позволяющая выявить деструктивные действия пользователей социальными сетями,  вызывающие наибольшую обеспокоенность у подростков по поводу собственной безопасности. Целевая направленность проведенного исследования связана с выявлением поведения подростков  и их отношения к социальным сетям с точки зрения  собственного благополучия и безопасности. Было изучено отношение подростков к такому социально-психологическому феномену, как кибербуллинг; выявлены некоторые различия в поведении подростков в социальных сетях в зависимости от типа школы, в которой они проходят обучение. В исследовании были адаптированы и использованы шкалы, позволяющие выявить различия в поведении подростков в социальных сетях вне школы и в школе. Исследование позволило выявить как положительное, так и отрицательное воздействие социальных сетей на поведение подростков в прогностическом плане. В статье представлены таблицы корреляционного анализа между показателями  поведения подростков в социальных сетях в школе/вне школы и результатами структурированного интервью. Продемонстрирована содержательная сторона поведения подростков в интернет-пространстве, в социальных сетях, а также актуальность проблемы кибербуллинга в подростковой среде. Сделан вывод о необходимости киберинформированности подростков для обеспечения психологической безопасности и защищенности в виртуальном пространстве.
Ուսուցիչների ստեղծարարության դրսևորմանը նպաստող և խոչընդոտող գործոնները
Authors: Գևորգյան Աստղիկ
Published: May 2024

Կրթական համակարգում փոփոխությունները ժամանակի հրամայականներին համապատասխանեցնելու համար անհրաժեշտ է ստեղծարար և ճկուն մոտեցում,  ավանդական կրթության մոդելի վերափոխում, ինչը հնարավորություն կընձեռի ապահովել նոր հմտությունների ձևավորումը սովորողների համար։ Այս գործում առաջնային է ստեղծարար ուսուցչի դերը որպես օրինակ աշակերտի համար: Հոդվածի նպատակն է ներկայացնել ուսուցիչների ստեղծարարության դրսևորմանը նպաստող և խոչընդոտող գործոնները,    հայկական միջավայրում  դրանց դրսևորման  առանձնահատկությունները:  Այս նպատակով ուսումնասիրվել են ստեղծարարության մոտեցումները կրթության ոլորտում, ստեղծարարության դրսևորմանը նպաստող և խոչընդոտող գործոնները։  Ստեղծարարության տեսաբաններ Մ․ Նյոլկեի, Տ․ Լյուբարտի և Կ․ Ռոջերսի մոտեցումների հիման վրա կազմվել է հարցարան, որը որպես հետազոտության մեթոդ կիրառվել է կրթության ոլորտի փորձագետների և ուսուցիչների ուսումնասիրության համար։ Փորձարարական տվյալների վերլուծությունը ցույց տվեց, որ փորձագետները ուսուցիչներից ակնկալում են ցուցաբերել ստեղծարարություն, որը կհամապատասխանի համակարգի սահմանափակումներին, ավելի շատ հիմնված կլինի ուսուցչի նախաձեռնողականության և մոտիվացիայի վրա, քան պարգևատրումների և արտաքին միջավայրի պայմանների վրա։ Մինչդեռ ուսուցիչները շեշտադրում են ոչ միայն իրենց անձնային ստեղծարար որակների առկայությունը, այլև արտաքին միջավայրի կողմից իրենց աշխատանքի կարևորումը և պարգևատրումը։ Չնայած մրցակցությունը և պարգևատրումը տեսականորեն ընդգրկված են ստեղծարարության դրսևորմանը խանգարող գործոնների շարքում, սակայն ուսուցիչները դրանք առավել քիչ խոչընդտող են համարում։
Манипулятивная игра Порфирия Петровича в романе «Преступление и наказание»
Authors: Адамян Вера
Published: May 2024

Исследователей всегда интересовали такие области литературы, в которых рассматриваются вопросы, лежащие на стыке двух наук: литературы и психологии, литературы и социологии, литературы и философии, литературы и культурологии. В данной статье мы опираемся на достижения психологии. С ее позиций рассматривается роман «Преступление и наказание» Ф.М. Достоевского. В частности, мы обращаемся к проблеме манипуляции в романе. Нами исследуются манипулятивные приемы и уловки, применяемые следователем Порфирием Петровичем: информированность, ирония, намеки, эффект внезапности, ложное переспрашивание, или обманчивые уточнения.
Нашей целью было не только выявить манипулятивные ходы в романе, но и показать их влияние на сюжет. Также мы показываем, насколько манипуляция была эффективной, обращаясь к реакции жертвы манипуляции. Нами также выделены опосредованные манипуляции, представляющие собой манипуляцию через другого персонажа.
Проведенный анализ показывает, что обращение к роману с этой позиции может быть весьма эффективным для лучшего восприятия текста.
Семантика и прагматика сочетаний «неопределенное местоимение + прилагательное»
Authors: Газарова Диана
Published: May 2024

В статье рассматриваются особенности функционирования неопределенных местоимений с -то в сочетании с прилагательными. В данных сочетаниях местоимения выражают относительную, частичную неопределенность. В статье представлены три типа сочетаний: 1) сочетания неопределенных местоимений-субстантивов с прилагательными (что-то ужасное); 2) сочетания неопределенных местоимений-адъективов с прилагательными-определениями (какой-то новый документ) и 3) сочетания неопределенных местоимений-адъективов с прилагательными-предикатами (она сегодня какая-то грустная). В первом и втором типах сочетаний неопределенность ослабевает благодаря тому, что говорящий способен назвать признаки описываемого явления, однако само явление остается невыявленным. Границы неопределенности сужаются при сохранении неопределенности референта. В третьем типе сочетаний говорящий не уверен в точности номинации самого признака, местоимения выполняют роль маркеров неопределенности проявления определенного, известного признака. В основном в таких случаях употребляются прилагательные, содержащие значение отхода от нормы, несоответствия стандарту. Неопределенные местоимения указывают на непрототипическое проявление признака, именно поэтому так часты сочетания неопределенных местоимений с прилагательными, имеющими в своем значении сему нестандартности, необычности. В основном это отрицательные контексты (Он вообще какой-то странный; Ты сегодня какой-то злой). Во всех рассматриваемых типах сочетаний неопределенных местоимений с прилагательными неопределенные местоимения указывают на прагматическое значение высказывания, на частичную неопределенность, когда неопределенность конкретизируется. В первых двух типах неопределенен референт, в третьем типе неопределенен признак определенного референта.
Syncretic management of innovative projects in the age of ai explosion
Authors: Bushuyev S.D. , Ivko A.V.
Published: May 2024

As the technological landscape rapidly evolves, the convergence of innovation and artificial intelligence (AI) presents unprecedented opportunities and challenges for project management. This paper introduces a comprehensive mathematical model for the syncretic management of innovative projects in the age of the AI explosion. Syncretism in this context refers to the seamless integration of diverse elements, including interdisciplinary collaboration, AI technologies, and adaptive methodologies, to optimize project outcomes. The proposed model encompasses various facets of project management, innovation, and AI integration. It delineates stages of project lifecycle management, emphasizing resource allocation, risk assessment, and adaptive strategies. In the innovation management domain, the model incorporates methodologies for idea generation, technology scouting, and open innovation, recognizing AI's role in shaping the innovative landscape. A crucial aspect of the model lies in the integration of AI technologies throughout the project. This includes identifying relevant use cases, managing data effectively, selecting appropriate AI models, and establishing decision support systems. The syncretic approach emphasizes cross-functional collaboration, fostering an environment where different disciplines seamlessly contribute to project success. Resource optimization is a key focus, leveraging AI to allocate resources efficiently, predict maintenance needs, and enhance overall project performance. Ethical and legal considerations are embedded within the model to ensure responsible AI usage, and the paper outlines mechanisms for ongoing training and development to equip teams with the necessary skills. The model's effectiveness is evaluated through the lens of monitoring and evaluation, with defined key performance indicators, continuous monitoring, and feedback loops for iterative improvements. Communication and collaboration are underscored, utilizing modern tools to facilitate stakeholder engagement and effective teamwork. This paper contributes to the evolving discourse on project management by providing a robust framework that adapts to the dynamic nature of AI and innovation. It serves as a guide for project managers, interdisciplinary teams, and decision-makers navigating the challenges and opportunities presented by the syncretic management of innovative projects in the era of the AI explosion.
Комп’ютерна программа «Дослідження оперативної пам’яті»
Authors: Palaguta V.M. , Hotin S.Yu. , Peretiaka S.M.
Published: May 2024

За сучасними уявленнями, пам'ять є психічним процесом, який в свою чергу є невід'ємною частиною таких процесів, як навчання, прогнозування майбутнього та самоідентифікація індивідуума. Існує складна система класифікації видів пам’яті за різними ознаками, але для практики, зокрема експлуатації технічних систем, важливими є види пам’яті, які виділяють в залежності від часу збереження інформації: ультра короткотермінова (вона ж сенсорна або ще – безпосередня), короткотермінова та довготермінова. А також вид пам’яті, яка безпосередньо обслуговує операції мислення – оперативна пам’ять. Оперативна пам’ять є найважливішим психічним процесом під час обслуговування технічних систем або систем «людина-машина» тобто для роботи людини-оператора.   А   саме   професія   оператора    є    основною    професією XXI cторіччя. Робота присвячена розробці комп’ютерної програми дослідження оперативної пам’яті, яка є одним з найважливіших психічних процесів, що визначають ефективність та безпеку інформаційної взаємодії між людиною та машиною, тобто роботі оператора. Програма реалізує запропоновану автором модифікацію методу «відтворених рядів», автоматизує його і вносить додаткову мотивацію за рахунок того, що дослідження проводиться в ігровій формі.
Комплексна методика розвитку фахових компетентностей морських інженерів з використанням фізичного експерименту освітніх цифрових сервісів та CHATGPT
Authors: Yaremchuk S.O. , Maslov I.Z.
Published: May 2024

В роботі розроблена комплексна методика розвитку фахових компетентностей морських інженерів з використанням інформаційно-комунікаційних технологій GoogleMeet, GoogleClassroom, PowerPoint, GoogleSlides, Canva, GoogleSheets, GoogleForms, MyTestStudent та системи штучного інтелекту ChatGPT. Методика описує активності викладача та здобувачів під час проведення лекційних, лабораторних та практичних занять, що забезпечило підвищення рівня якості навчального процесу, повноцінне засвоєння та наближення знань здобувачів до їх практичного застосування у сфері морської інженерії. Методика апробована в Дунайському інституті Національного університету «Одеська морська академія» з досягненням суттєвого позитивного результату. За результатами іспитів встановлено підвищення абсолютної успішності та якості навчання
Алгоритм поетапної оптимізації суднових конструкцій за критеріями надійності та економічності
Authors: Grishin A. , Oleynikov V. , Yaremenko N. , Savchuk N.
Published: May 2024

Питання раціонального проєктування конструкцій та зниження їх матеріаломісткості при оптимальному запасі надійності ніколи не втрачали своєї актуальності. В умовах реального проєктування будівельних, суднових, авіаційних конструкцій проєктувальнику доводиться рахуватися найчастіше не з одним, а з декількома, зазвичай суперечливими критеріями та переслідувати декілька екстремальних цілей. В таких випадках задача оптимального проєктування є задачею багатокритеріальної оптимізації. Оптимальне проєктування суднових конструкцій є техніко-економічною проблемою, для якої мінімальна вага (або вартість) не є єдиною ознакою оптимальності. У цій роботі ставиться завдання щодо проєктування конструкції мінімальної ваги (або вартості) з оптимальним запасом надійності, що відповідає мінімуму сумарних витрат на виготовлення та експлуатацію впродовж встановленого терміну служби. В якості критеріїв оптимізації розглядаються мінімальні середні очікувані загальні витрати з урахуванням можливого збитку від руйнування та мінімальна маса конструкції з дотриманням обмежень на напруження, жорсткість, а також обмежень проєктно-технологічних параметрів. Викладається алгоритм поетапної оптимізації суднових конструкцій на прикладі оптимізації несучих конструкцій твіндечної люкової кришки суховантажного судна, що виявили низьку надійність у процесі експлуатації. Для визначення оптимальних параметрів конструкції використовується алгоритм випадкового пошуку у поєднанні з методом скінчених елементів (МСЕ). Отримана в результаті розв’язання задачі оптимізації конструкція основного ребра жорсткості люкової кришки, незважаючи на незначне збільшення маси, тим не менш у повній мірі задовольняє вимогам оптимальної надійності та економічності. За допомогою запропонованого алгоритму принципово вирішено поставлене в роботі завдання щодо проєктування конструкції мінімальної ваги з оптимальним рівнем надійності, яке відповідає мінімуму сумарних витрат на виготовлення та експлуатацію. Техніко-економічний підхід може бути практично реалізований при проєктуванні та модернізації суднових конструкцій за умови збору та систематизації статистичної інформації про навантаження, мате- ріали, витрати на виготовлення та ремонт, а також економічні наслідки відмов конструкції.
Механізм оцінки ризиків стейкхолдерів проєктів концесії, що реалізуються у морських портах
Authors: Piterska V.M. , Lohinov O.V. , Lohinova L.V.
Published: May 2024

Метою дослідження є розробка науково-обґрунтованого механізму оцінки ризиків стейкхолдерів концесійних проєктів, що реалізуються у морських портах України. Завдання дослідження складались з встановлення стейкхолдерів проєкту концесії, ідентифікації ризиків учасників концесійного проєкту, розробки концептуальної моделі розподілу ризиків між стейкхолдерами проєкту концесії у морському порту, оцінки вагомості завданого збитку від виникнення ризиків на кожній фазі життєвого циклу проєкту концесії. Предметом дослідження є моделі і методи управління ризиками у проєктах концесії у морських портах. Отримано наступні результати: були визначені стейкхолдери концесійного проєкту, до яких відносяться державні органи, бізнесові структури та населення певного регіону, де реалізується проєкт. У роботі були ідентифіковані ризики концесійного проєкту і на цій основі здійснено розподіл ризиків між стейкхолдерами, що дозволило запропонувати концептуальну модель, яка враховує особливості діяльності кожного з учасників проєкту концесії та згруповує наведені ризики в залежності від поставлених цілей. Ризики були оцінені в залежності від ступеня завданого збитку та розподілені між стейкхолдерами за фазами життєвого циклу проєкту. У роботі була проведена оцінка вагомості кожного з наведених ризиків і зроблено висновок, що найбільший вплив на ефективність реалізації концесійного проєкту в морському порту має ризик введення воєнного стану. У роботі встановлено, що одним з напрямків реформування портової галузі, як елемента транспортної системи, є застосування механізмів державно-приватного партнерства. Проаналізувавши міжнародний досвід, було визначено ефективність реалізації проєктів концесії у морських портах. Було відмічено, що проєкти, у тому числі концесійні, пов’язані з високим ступенем ризику. Для управління ризиками концесійних проєктів запропоновано використовувати методологію проєктно-орієнтованого управління. Були ідентифіковані стейкхолдери проєкту, здійснено розподіл ризиків між ними та проведена оцінка вагомості ризиків при реалізації проєктів концесії у морських портах. Це дозволило згрупувати ступені можливого збитку від настання ризиків на значний, середній та незначний збиток та оцінити можливий вплив ризику на фази життєвого циклу концесійного проєкту. У підсумку була запропонована концептуальна модель розподілу ризиків між стейкхолдерами та оцінена вагомість кожного з представлених у роботі ризиків для проєкту концесії, що реалізується у морському порту.
Yatar Gövdeli Tren Setlerinin Bilecik - Bozüyük Arasında Uygulamasının Yolcu Konforu ve Seyahat Süresi Üzerine Etkisinin Matematiksel Olarak İspatı
Authors: Başeğmez Beytullah
Published: May 2024

Demiryolu yolcu taşımacılığında seyahat süresinin kısaltılması önemli bir hedeftir. Yatar gövdeli tren, pasif veya aktif eğilme mekanizmalarını kullanarak hattaki kurpları konvansiyonel trenler için belirlenen sınırlardan daha yüksek hızlarda geçebilen trenleri ifade eder. Aktif eğilmeli teknolojide araç gövdesinin eğilmesi, sensörleri vd. çeşitli elektronik ekipmanı da içerir ve genellikle hidrolik veya elektrikli bir aktüatörün kontrolüne dayanır. Bu çalışmada dünya üzerinde pek çok ülkede uygulaması bulunan yatar gövdeli tren teknolojisinin Türkiye’de de uygulamasına yönelik mevcut demiryolu hattının Bilecik il sınırları içerisindeki kesimine ait veriler kullanılarak hesaplamalar gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında, seçilen hattaki kurp ve dever değerlerine göre; hatta konvansiyonel tren seti ve yatar gövdeli tren seti kullanılması durumunda müsavi işletme hızlarında yanal kuvvet ve konfor katsayısı değerleri bulunmuş ve yatar gövdeli tren kullanılması durumunda gerçekleşecek iyileşme hesaplanmıştır. Hattın belirli kesimlerinde işletme hızının %5 ila %10 oranında artırılabileceği sonucuna varılmıştır. Bu sonuçlar, seçilen hat özelinde olup, farklı bir hatta yanal kuvvetlerde daha yüksek oranlarda düşüş gözlenebileceği ve maksimum müsaade edilebilir hız değerlerinde daha yüksek yüzdelerde artış gerçekleştirilebileceği kanaati hasıl olmuştur. Yatar gövdeli tren teknolojisinin Türkiye’de uygulanması durumunda çalışma süresinin kısalması nedeniyle daha sık tren kalkışları, daha yüksek hizmet kalitesi ve daha iyi bir imaj sayesinde demiryolu yolculuğunun daha rekabetçi hale gelebileceği, böylece TCDD hedeflerine katkıda bulunulabileceği ve ulusal ekonomiye fayda yaratılabileceği tahmin edilmektedir. Son olarak, bu çalışmanın tesiriyle; Bilecik başta olmak üzere mevcut demiryolu hattındaki yolcu taşımacılığı hizmetinin yatar gövdeli trenlerle gerçekleştirilmeye başlatılmasına yol açacağı umut edilmektedir.