bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Dezvoltarea unui complex mobil pentru reproducerea ecologo- industrial a speciilor pelagofile de pești în condiții de fluvii și lacuri
Authors:   Institute of Zoology, Republic of Moldova, Crepis Oleg , Bulat Dumitru ,   Institute of Zoology, Republic of Moldova, Zubcov Elena ,   Institute of Zoology, Republic of Moldova, Usatii Marin ,   Institute of Zoology, Republic of Moldova, Bulat Denis ,   Institute of Zoology, Republic of Moldova, Saptefrati Nicolae ,   Institute of Zoology, Republic of Moldova, Cebanu Aureliu ,   Institute of Zoology, Republic of Moldova
Published: October 2021

The populations of most fish species in the Republic of Moldova reproduce naturally, however, as a result of the increasing anthropogenic impact on aquatic ecosystems, the conditions for their natural reproduction have deteriorated significantly. In this context, one of the research objectives for 2020 was the development of efficient technological principles for conservation and rational use of local fish stock. It was revealed the ensuring of the development of the most vulnerable stages in the ontogenesis of fish in controlled environmental conditions is one of the basic principles of productivity management of Danube mackerel populations. In order to put into practice the principles of managing the productivity of breeding stocks, a mobile installation has been developed for the reproduction of pelagophilous fish species.
Gestión del conflicto derivado de la oferta de sexo: barrios en disputa
Authors: Boy Martín
Published: October 2021

La oferta de sexo en la vía pública suele implicar conflictos urbanos. En este artículo se analizan las características que asumieron las instancias de negociación entre vecinas/os, personas transgénero y funcionarias/os públicas/os relativas a qué debía hacerse con la oferta de sexo en la vía pública. El conflicto urbano se analiza en este artículo a partir de múltiples dimensiones: tanto las argumentaciones de disputa como el humor, la parodia, las solidaridades y la recreación de la vida cotidiana en torno al espacio público compartido terminan modelando la forma en la que se gestó la solución a un conflicto de corte urbano. Los resultados plasmados en este artículo parten de una investigación realizada en la ciudad de Montevideo desde una perspectiva cualitativa en la que el propio trabajo de campo me ubicó en una posición inesperada al interior del conflicto. Esto fue posible gracias a una beca posdoctoral otorgada por el Consejo Nacional de Investigaciones Científicas y Técnicas (CONICET).
“Grafiteras, negras y lesbianas”: la escritura de grafitis feministas en la ciudad de Salta, Argentina
Authors: Natalia Gonza Cinthia
Published: October 2021

El presente artículo muestra parte de las transformaciones que introduce la escritura de grafitis feministas en la ciudad de Salta- Argentina, y la manera en la que éstos componen un nuevo y alternativo repertorio visual en el paisaje urbano. Los grafitis feministas y transfeministas refieren a aquella escritura anónima sobre paredes y calles del espacio urbano, cuyo contexto de emergencia remite a las movilizaciones organizadas por agrupaciones feministas. Analiza desde un enfoque interseccional y desde una perspectiva de género, aquellos procesos sociales de construcción y diferenciación espacial en la ciudad y las relaciones de poder que los atraviesan. Busca aportar, en constante diálogo con los estudios comunicacionales de la ciudad y el grafiti, a la comprensión de los usos diferenciados que las mujeres, lesbianas e identidades transgénero hacen del espacio.
Ciudades inclusivas para mujeres: de la historia de las mujeres a las transformaciones en el espacio de la ciudad
Authors: Garcia Sarmento Daniela Pareja , Bankhardt Flávia
Published: October 2021

El presente artículo buscar comprender el desarrollo de la vida de las mujeres, su condición en la esfera pública y privada y cómo esto se evidencia en el espacio urbano. También pretende entender la forma en que los avances logrados por las féminas a lo largo de la historia influyen en las ciudades de hoy. Para ello se vuelve la mirada a las primeras civilizaciones constituidas a partir del surgimiento de las ciudades hasta llegar a las contemporáneas para ver cómo la generalización de los usos y prácticas afecta la vida de las mujeres y a otros grupos excluidos socialmente, lo cual señala grandes desafíos a la hora de construir ciudades más inclusivas.
El componer del arquitecto Guillermo Bermúdez Umaña en el edificio Las Carabelas (1969-1972)
Authors: Güiza-Chaves Juan Pablo
Published: October 2021

El presente artículo describe el análisis del edificio Las Carabelas proyectado por el arquitecto Guillermo Bermúdez Umaña en el transcurso del año 1969 al año 1972. El edificio se estudia desde los apartados de la Forma, la técnica, el lugar y la actividad presentado una metodología clara de análisis de proyectos arquitectónicos. Las conclusiones de este artículo son el resultado de un proceso gráfico considerado esencial en el campo de análisis de proyectos que expone las herramientas compositivas del arquitecto, su formación académica, experiencia profesional y de docencia durante gran parte su vida en la Universidad Nacional de Colombia.
Effect of Flame Retardants and 1% Stabilizer on Burning and Melt Dripping Behaviour of PP Thermoplastic Polymers
Authors: Abdoalsalam Mastura , Mottershead Price B.
Published: October 2021

This study aimed to understand the mechanism of combining the action of different types of flame retardants (FR) on melting, flammability behaviour and burning behaviour, and its moderation of the Polypropylene (PP) polymer. PP Polymer was chosen to be blent in a twin-screw extruder with the flame retardants and an additive, which is a 1% Stabilizer, to investigate Polypropylene's melting, flammability and burning moderation in order to reduce it. Burning and flammability behaviour test conditions, which are known as UL49 vertical and horizontal burning tests, were applied in this study. The flame was applied for 10 seconds and the length of time that the sample burned was measured. The flame was reapplied 10mm below the burned edge of the sample for a further 10 seconds. The length of time the sample burned for a second time was measured. The melting, dripping, and burning behaviour was recorded using high-speed video. These PP Polymer samples behave very differently in terms of upward flame spread. The study also indicates that the melting behaviour of thermoplastic materials is an important characteristic in fires which should be taken into account in the development of models, in particular for upward flame spread models. To study melt dripping behaviour, a burning methodology was developed. The results from these experiments have been analyzed to draw a relationship between melt dripping and burning behaviour. Most of the previous work on melt and dripping behaviour was concentrated on the study of fire operating conditions and modelling of the thermal process, however, no work has been reported on the quantitative relationship between melt and burning behaviour of thermoplastic polymers.
Nasal and Hands Carriage Rate of Methicillin-Resistant Staphylococcus aure-us among Health Care Workers at Alwahda Hospital, Derna
Authors: Khnfar Hussain Y. H. , Thaood Dalal A. , Abdraba Ilham O. A. , Omran Intesar N. , Abdeldaim Guma M. K.
Published: October 2021

Increasing incidence of Methicillin-Resistant Staphylococcus aureus (MRSA) is a well-documented healthcare and community phenomenon of concern to medical and public health communities all over the world. One of the most important sources of MRSA infection in hospitals is health care workers (HCWs) through nasal or hands carriage. The aim of this study is to determine the rate of methicillin-resistant Staphylococcus aureus among HCWs. A cross-sectional study involving 102 HCWs was conducted at Alwahda hospital, Derna. Nasal and hand swabs were collected and cultured on Mannitol Salt Agar. Gram staining was performed on mannitol fermenting colonies. Slide catalase and coagulase were performed to identify S. aureus. An oxacillin and cefoxitin susceptibility test was carried out on Muller Hinton agar using the modified Kirby-Bauer disc diffusion method. Results: out of 102 healthcare workers, 46 (45.1%) carried S. aureus. The rate of methicillin resistance amongst all S. aureus isolates was 47.8 % (22/46) whereas 21.6 % (22/102) of all HCWs were identified as MRSA carriers. Nurses had the highest MRSA carriage with 53%, compared to other HCW. On the other hand, the highest rate of MRSA (75%) was seen in CCU workers followed by workers of pediatric and surgical wards (66%, 62% respectively). The high rate of nasal and hand MRSA carriage among healthcare workers, especially in high-risk wards, indicates the imperfection of infection control measures in our hospitals and the necessity to improve the infection control program.
Studies in Canarium urceus (Linné, 1758) Part 5: a New Species from the Northern Pacific Ocean (Gastropoda: Neostromboidae: Strombidae)
Authors: Maxwell Stephen , Dekkers Aart
Published: October 2021

This part of the Canarium (Canarium) urceus (Linné, 1758) revision after Abbott (1960) revision examines the northwest Pacific specimens, which are currently synonymised under Canarium (Canarium) urceus (Linné, 1758). Canarium (Canarium) nipponium n. sp. is known from the Ryukyuan Subprovince, Mariana Islands and Palau. The new species differs from others in lacking the fine sculpture on the early whorls and triangulate from. Given the propensity for species of Strombidae to disperse widely, to show a high degree of variability across their ranges, and to hybridise, it is expected that traits of this new species will be present in populations of neighbouring species, particularly within the Canarium (Canarium) complex.
Effect of Agro-ecological Zone, Age, and Sex on Prevalence and Intensity of Gastrointestinal Parasites in Donkeys in Maseru District, Lesotho
Authors: Nts’aoana Masara Elizabeth , Molapo Setsumi Mots’oene , Kompi Paseka
Published: October 2021

Gastrointestinal parasites are considered to be silent killers of animals. The objective of the current study was to determine the effect of the agro-ecological zone, age, and sex on the parasite prevalence and fecal egg/oocyst count in donkeys residing in Lesotho. A total number of 720 fecal samples were collected rectally from 120 indigenous donkeys that were randomly selected from the highlands, foothills, and lowlands of Maseru district, Lesotho. The fecal samples were collected every two months for one year and examined using the floatation technique. The overall prevalence for nematodes, coccidia, and cestodes in donkeys were 87.78%, 4.31%, and 1.53%, respectively. The highest nematode prevalence and intensity were detected in the donkeys of highlands. The coccidian infection was lower in the lowlands while cestodes infection was more prevalent in the foothills. Donkey’s age had an impact on the nematode fecal egg load but did not affect the prevalence of nematodes in donkeys. Age did not significantly affect the prevalence and fecal egg/oocyst count of cestodes and coccidia. Male donkeys had a higher prevalence and fecal egg count of cestodes. In conclusion, the nematodes were found to be the major gastrointestinal parasites of donkeys in the Maseru district. Therefore, there is a need to design a sustainable strategy aimed at controlling the gastrointestinal parasites in donkeys.
Pharmacokinetics of the Slow-release Drug in the Form of Moxidectin-based Solution for Dogs and Cats
Authors: Arisova Gulnara B. , Arisov Mikhail V. , Stepanova Irina A.
Published: October 2021

The pharmacokinetic characteristics of the moxidectin-based drugs have been studied in the blood serum of animals after a single oral administration of the drug at the therapeutic dose in form of syrup. The drug is intended to control parasitic diseases of cats and dogs. The present studies on cats and dogs (drug administration and blood sampling) were conducted in the experimental farm of Kurilovo, Russia, for three months. The study involved six dogs and six cats, half breed, aged one to four years. The samples included six dogs (four male and two female) and six cats (three male and three female), and groups were formed according to the principle of analog groups. The drug, moxidectin, was orally administered once at the dose of 1.5 mg per one kg of animal’s weight. The active substance of the drug was identified in the blood serum of animals by High-Performance Liquid Chromatography (HPLC) with fluorescence detection. The result of the current study showed that based on the pharmacokinetics of moxidectin, the concentration of the active substance in the blood serum after three hours reached 134.80-498.09 ng/ml in cats and 479.07-1459.40 ng/ml in dogs. The obtained results indicated that a single administration of the drug at the recommended therapeutic dose could ensure the maintenance of therapeutic concentrations of moxidectin in the blood, and accordingly, the protection of animals from parasites for up to 90 days.
Stray Animal Population Control: Methods, Public Health Concern, Ethics, and Animal Welfare Issues
Authors: Abdulkarim Abubakar , Goriman Khan Mohd Azam Khan Bin , Aklilu Erkihun
Published: October 2021

Stray animal overpopulation has become one of the most serious global problems with many negative impacts on the community, environment, and public health. Most of the stray animals do not depend on humans for food and shelter, and therefore, can reproduce uncontrollably. The uncontrolled reproduction of stray animals increases their population that leads to a higher chance of predation, road traffic accidents, transmission of zoonotic diseases, and therefore, becoming vectors for some diseases. There are several methods for stray animal population control depending on the situation and the nature of the stray animals. These methods include contraceptives, trap-neuter-return, poisoning, euthanasia, and gun shooting among others. Each of the outlined methods has its advantages and disadvantages as to their practicality, ease of conducting, cost, effectiveness, ethics, and animal welfare issues. In conclusion, to achieve successful control measures of the stray animal population and the problem they create, the concerned authorities need to design and enact animal rights laws, provide medical care (treatment and vaccination), feeding, shelter for the animals, and control their reproduction. Public health and environmental agencies may improve the services by regulating personal and environmental hygiene, prevention, and control of zoonotic and transmissible diseases that can be transmitted from stray animals to the public and other livestock respectively.
Antibiotic Resistance Profile of Escherichia coli Isolated from Bovine Subclinical Mastitis of Dairy Farms in Algeria from 2017 to 2019
Authors: Ghallache Loubna , Mohamed-Cherif Abdellah , China Bernard , Mebkhout Faiza , Boilattabi Nesrine , Bouchemal Alaoua , Rebia Ahmed , Ayachi Ammar , Khelef Djemel , Miroud Kamel , Ait-Oudhia Khatima
Published: October 2021

Mastitis in cows is a major problem in dairy farms leading to a decrease in the quantity and quality of milk. The aim of the present study was to examine the association between the presence of Escherichia coli (E. coli) in milk and the subclinical mastitis, and to characterize the antibiotic resistance profiles of the isolated E. coli. In the current study, a total of 360 cow raw milk samples from three dairy farms of the region of Algiers were analyzed. The analysis period lasted from Spring 2017 to Winter 2019. The California Mastitis Test (CMT) was applied to detect subclinical mastitis. The E. coli strains were isolated from milk using conventional bacteriological methods. The antibiotic resistance profile of the isolated E. coli strains to 12 different antibiotics was tested using the disk diffusion method. On β-lactamase-producing strains, a double diffusion test was applied to identify the Extended-spectrum β-lactamase (ESBL) phenotype. Finally, the ctXx-M genes were amplified by PCR. Two-thirds (66.4%) of the milk samples were positive for the CMT test. A total of 97 E. coli strains were isolated from the milk samples, their resistance to antibiotics was tested, and 3.1% of the strains were resistant to trimethoprim-sulfamethoxazole, 6.2% to chloramphenicol, 12.3% to gentamicin, 13.4% to colistin, 23.3% to amoxicillin/clavulanate, 31.9% to kanamycin, 39.2% to enrofloxacin, 51.5% to cefotaxime, 52% to tetracycline, 57.7% to ampicillin, 74.3% to nalidixic acid, and 75.3% to amoxicillin. Furthermore, most of the E. coli strains (92.8%) were resistant to more than one antibiotic with a Multiple Antibiotic Resistance index ranging from 0 to 0.8. The 50 strains resistant to cefotaxime were analyzed for an ESBL phenotype. 39 of them (78%) were positive to the double-disk synergy test. Among the 39 ESBL positive strains, 27 (69.2%) were confirmed for the presence of a CTX-M gene by PCR. The present study showed that multiple drug-resistant E. coli, including ESBL-carriers, were frequently isolated from the milk of dairy cows in Algeria. The results underlined that the use of antibiotics on farms must be reasoned to avoid the spread of resistant strains in animals and human populations.
In Vitro Antibiotic Activity of red Shallot (Allium ascalonicum), Mulberry (Morus indica), and Marigold (Tagetes erecta) Extracts against Streptococcus pyogenes
Authors: Mekvimol Tanawadee , Chaipunna Chayanit , Poonthong Gannika , Pumipuntu Natapol
Published: October 2021

Bacterial infection is a major global health concern. One of the critical problems is the widespread of antimicrobial-resistant bacteria from inappropriate and prolonged use of antimicrobial agents in both humans and animals. Plant extracts might afford the chance to replace antibiotic drugs and reduce the emerging of antimicrobial-resistant bacteria. This study aimed to examine the antibiotic activity of ethanolic crude extracts of some Thai medicinal plants grouping in their parts as whole onions of red shallot (Allium ascalonicum), petals of marigold (Tagetes erecta), mulberry leaves, and root barks (Morus indica) to inhibit the growth of Streptococcus pyogenes. The antibiotic activities of the crude extract of three Thai medicinal plants using absolute ethanol were trialed against Streptococcus pyogenes using the disk diffusion method. Erythromycin and Ceftriaxone discs were chosen to be positive control standards as the representative of antibiotic drugs. Each dried plant extracts was prepared to test the inhibition with a concentration at 25, 50, and 75 mg/mL stock solution. The results showed that three groups from all testing groups of Thai medicinal plant extracts had the potential of antibiotic activity against S. pyogenes. The highest antibiotic activity against S. pyogenes was detected from whole onion extract red shallot followed by the extract of the mulberry leaves and root barks of mulberry strain Nakhon Ratchasima 60 (Nak 60) while the extract of marigold petal did not present antibiotic activity. The results revealed that crude extract of those two Thai medicinal plants, including red shallot and mulberry, had antibiotic activity against bacterial growth of S. pyogenes in the experiment and these medical Thai plants had potential benefits for developing as alternative treatment agents for S. pyogenes infections in both humans and animals in the future.
Controlling Food Poisoning Bacteria in Fermented Chicken Sausage Using Lactobacillus plantarum
Authors: Elsabagh Rasha , Nada Shaimaa M. , Abd-Elaaty Elsayed M.
Published: October 2021

Lactobacillus plantarum (L. plantarum) bacteria is generally recognized as safe and widely used in the food industry. The current study aimed to study the antimicrobial effects of L. plantarum against some food poisoning microorganisms, such as Staphylococcus aureus (S. aureus), Bacillus cereus (B. cereus), and Escherichia coli (E. coli) in oriental fermented chicken sausage for 18 days of storage at 4ᵒC. The L. plantarum has broad-spectrum antimicrobial effects that enhance the quality and safety of food products. L. plantarum reduced the count of S. aureus, B. cerus, and E. coli to 1.54, 4.26, and 3.03 Log10, respectively, after 18 days of refrigerated storage. Moreover, there were significant effects of L. plantarum on pH, thiobarbituric acid, total volatile basic nitrogen, and sensory attributes of fermented sausage samples during storage time. It was revealed that L. plantarum enhanced the physic-chemical, sensory attributes, and shelf life of fermented chicken sausage. Moreover, L. plantarum inhibited the inoculated food poisoning bacteria in fermented chicken sausage. In conclusion, it is recommended to use L. plantarum in fermented meat products as a starter and a bio-preservative to enhance the quality of the fermented chicken sausage.
Effect of plant growth regulators on two different types of eggplant flowers regarding style length and fruit setting
Authors: Khaleghi Sedighehsadat , Baninasab Bahram , Mobli Mostafa , Ehtemam Mohammad H.
Published: October 2021

Aim of study: (i) to explore differences between eggplant flowers capable of setting fruit including long (LGs) and medium style flowers (MEs) and those which suffer from severe problems with fertility and fruit setting including short style ones (SRTs); (ii) to study the effect of plant growth regulators on floral morphology and fruit setting.
Area of study: Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran, 2017 and 2018.
Material and methods: First the floral morphology and initial fruit setting of 13 eggplant genotypes from Iran were investigated. Then the differences between LGs and SRTs of two genotypes were explored. Finally, the effect of 1-naphthaleneacetic acid (NAA) and spermidine (Spd) on floral morphology and initial and final fruit setting of these two genotypes was determined.
Main results: Results showed SRTs were not capable of fruit setting. Compared to SRTs, LGs had larger central canals, higher protein, total sugar, reducing sugar and K concentrations, as well as longer polar axis and pollen tubes and greater pollen viability. Although 1.5 mM Spd and 20 mg L-1 NAA resulted in increasing of LGs and MEs, and also total initial fruit set, surprisingly, no significant differences were observed in the final yield and final fruit set between the control and these treatments.
Researching highlights: Since the rate of fruit dropping was higher in those treatments compared to the control, plants with more SRTs likely regulate their final load by abscising their flowers, and plants with more LGs regulate them by abscising their fruits.
Analisis Sistem Akuntansi Gaji dan Upah pada Badan Pusat Statistik Kabupaten Serdang Bedagai
Authors: Ginting Bella Natalia
Published: October 2021

Penelitian ini bertujuan untuk mengetahui Efektifitas dan Efisiensi  Sistem Akuntansi Gaji dan Upah Pada Badan Pusat Statistik Kabupaten Serdang Bedagai. Penelitian ini adalah penelitian kualitatif dengan metode analisis deskriptif yaitu penelitian yang bersifat paparan yang ditujukan untuk mengetahui analisis penerapan sistem akuntansi Gaji dan Upah Pada Badan Pusat Statistik Kabupaten Serdang Bedagai Serta Efektifitas dan Efisiensi nya. Subjek dalam penelitian ini adalah Badan Pusat Statistik Kabupaten Serdang Bedagai. Objek penelitian ini adalah  Sistem  akuntansi gaji dan upah pada Badan Pusat Statistik kabupaten Serdang Bedagai. Data yang digunakan dalam penelitian ini adalah Data Sekunder yaitu sumber data penelitian yang diperoleh melalui media perantara atau secara tidak langsung yang berupa buku, catatan, bukti yang telah ada, atau arsip baik yang dipublikasikan maupun yang tidak dipublikasikan secara umum. Hasil penelitian ini menunjukan bahwa penerapan  sistem Akuntansi Gaji dan Upah Pada Badan Pusat Statistik Kabupaten Serdang Bedagai sudah baik karena sistem pembiayaan sudah dilaksanakan dengan mengikuti standar akuntansi yang baku.
ESTIMULAÇÃO NEUROPSICOPEDAGÓGICA EM JOVEM COM DISTÚRBIO DO PROCESSAMENTO AUDITIVO CENTRAL: UM RELATO DE EXPERIENCIA
Authors:   , ARAUJO JONEILTON JOSÉ , DOS SANTOS SILVA PAULA NAYARA , CARVALHO CASADO CARLA DE CÁSSIA
Published: October 2021

O presente trabalho tem como objetivo apresentar relato de estimulação neuropsicopedagógica de um jovem com queixa de dificuldade de aprendizagem e diagnóstico de Distúrbio do Processamento Auditivo Central (DPAC). O caso relatado é o de um menino, 11 anos de idade, atendido em um hospital-escola de instituição pública da cidade de Belém do Pará. O relatório médico reportou alterações no desenvolvimento, especificamente atraso do desenvolvimento neuropsicomotor, desatenção e dificuldade de aprendizado, com diagnóstico DPAC. O relatório do neuropsicólogo descartou deficiência intelectual e apontou prejuízo quanto à atenção e memória auditiva; observou-se defasagem escolar e a necessidade de ser incluído em processo reabilitatório, devido à defasagem escolar evidenciada. O relato foi elaborado a partir da descrição do protocolo utilizada para possibilitar a estimulação e avaliação. Constou de 11 sessões. Duas de avaliação e nove de estimulação. O desempenho diário do paciente foi registrado qualitativa e quantitativamente em um roteiro de Controle de Desempenho, que consistia em divisão de tarefas pelas habilidades de linguagem, atenção e memória, bem como de habilidades sócio-afetivas, sensório-motor, orientação temporoespacial e pedagógicas (leitura e escrita). A partir disso, organizou-se um cronograma de estímulos com objetivo de auxiliar o paciente a criar e/ou desenvolver as habilidades cognitivas. Algumas atividades eram aplicadas nos dias da intervenção e outras foram preparadas para serem realizadas em casa, diariamente, com a presença dos responsáveis. O registro de desempenho indicou melhora significativa nas habilidades estimuladas, demonstrando efetividade no programa de estimulação neuropsicopedagógica desenvolvido e implementado no paciente. Palavras-chave: Estimulação, Neropsicopedagógica, DPAC
Zbulime arkeologjike në trevën e Elbasanit
Authors: Hasa Riza
Published: October 2021

Treva e Elbasanit zë vend të rëndësishëm në gërmimet dhe studimet arkeologjike shqiptare. Kjo përcaktohet nga pozicioni gjeografik i shtrirjes së kësaj treve, e cila që në lashtësi ka qenë zonë e ndërmjetme e kalimit nga veriu në jug të Ilirisë. Kjo trevë gjithashtu përshkohet nga luginat e lumenjve të Shkumbinit dhe Devollit të cilët kanë shërbyer si rrugë të rëndësishme të lidhjes së perëndimit me lindjen.
Një foto e papublikuar e themelimit të shkollës Normale të Elbasanit
Authors: Saraçi Heral
Published: October 2021

Natyrshëm, gjithkush interesohet për historinë e familjes, të vendlindjes, të qytetit e të kombit. Secili kërkon të dijë e të mësojë gjithnjë më shumë rreth shkaqeve, rrethanave dhe figurave pjesëmarrëse në ngjarjet historike. Kur rastis të zbulojmë ndihmesën e paraardhësve tanë në ndodhi të rëndësishme kombëtare, vetvetiu krenohemi me ta. Diçka e tillë më ndodhi me stërgjyshin tim, Ruzhdi Alush Saraçin, Kryetarin e Bashkisë së Elbasanit të 25 nëntorit 1912, Qytetar Nderi i vendlindjes së tij (pas vdekjes, 2012).

Vlen të theksohet se përpjekjet dhe veprimtaria e nacionalistëve shqiptarë shtrihen në një hark kohor më të gjerë nga sa mendohet. Më duhet të hedh dritë mbi një ngjarje madhore të historisë së arsimit kombëtar, atë të themelimit të shkollës Normale të Elbasanit (SHNE) në vitin 1909. Dua, sidomos të ndalem në vështrimin e disa fotografive të njohura kryesisht vitet e fundit, njëra prej të cilave e zbuluar nga unë rastësisht në Arkivin e Muzeut Etnografik të Elbasanit, ku gjej rastin të falënderoj drejtorin e tij z. Kreshnik Belegu për gatishmërinë dhe ndihmesën.
Copëza malli, të një malli të pafund
Authors: Plangarica Tomorr
Published: October 2021

Kujtimet dhe rrëfimet e jetës janë përgjithësisht udhëtime të bukura në hapësirat herë më të ngushta e herë më të gjera nëpër të cilat individi është endur përgjatë jetës së tij; udhëtime në ato hapësira prej të cilave ai vetë ka marrë nxitje, emocione, mbresa e shtytje që i mbeten të pashlyeshme në kujtesë, e si të tilla, në një kohë të mëvonshme kërkojnë të dalin prej kujtesës për t’u pronësuar në formën e copëzave të mallit edhe nga të tjerë, familjarë a të afërt të individit, bashkëkohës a pasues në kohë të tij: si të tilla, ato mund të ndjellin të njëjtat ndjesi edhe te të tjerët; janë mesazhe të cilat mund të rrinë disi ngushtë thjesht në kujtesën e një individi; jehona e tyre kërkon hapësirë më të gjerë për t’u vlerësuar për brendinë e vlerën që ato përçojnë. Ndaj, edhe pse lindin e përftohen të lidhura me një individ, me një mjedis familjar a rreth më të ngushtë shoqëror, ato jo pak herë tentojnë dhe pronësohen nga një numër shumë më i gjerë kundruesish, dëgjuesish, e në rastin më të mirë, lexuesish.

Marrja në dorë e librit me kujtime e rrëfime Copëza malli, i shkruar nga Bim Dakli, leximi dhe endja bashkë me rrëfyesin në hapësira të gjera ndodhish e përfytyrimesh në kohë e vende të ndryshme, të njohura a jo prej nesh, na ndihmon të njohim e të zbulojmë gjithashtu edhe te vetja diçka të lidhur me to, shumëçka që nxitet prej tyre; na ndihmon të përftojmë së bashku me të ndjesi që mund të na çojnë herë në fëmijërinë tonë të hershme, herë në rini ; na ndihmon të endemi po ashtu edhe në hapësira ku kanë marrë kuptim tregues të rëndësishëm të qenies sonë, të përkatësisë sonë, edhe pse ato hapësira mund të mos jenë të njëjtat me ato të rrëfyesit ; e në këtë rast, kjo marrëdhënie u ngjan raporteve që krijojmë me ndodhitë në një shfaqje teatrale, ku edhe pse në vendin e spektatorit, ndjehemi gjithsesi, më së paku, dëshmitarë e përjetues të ngjarjes e veprimeve ; e hera-herës, pse jo, edhe përjetues edhe më shumë se vetë aktorët në skenë. Vendet e zhvillimit të veprimit, të përqendruara kryesisht në Elbasan e Tiranë, jo pak herë edhe në vise të tjera deri në Itali, Austri por edhe më gjerë, shndërrohen natyrshëm në hapësira në të cilat lëviz lirshëm rrëfyesi, por edhe ne të tjerët, duke përftuar një simbolikë të vlefshme edhe për sot.
Elbasani në regjistrimet osmane të viteve 1431, 1468, 1530 dhe 1568
Authors: Nurja Ermal
Published: October 2021

Periudha e sundimit osman në trevat shqiptare, në Ballkan, në përgjithësi dhe ajo në Shqipëri, në veçanti, mbetet ende një periudhë, për të cilën dokumentacioni kohor duhet zbardhur në mënyrë që të kuptohen më mirë jo vetëm historia politike, por edhe ajo ekonomike, sociale, demografike brenda së cilës janë të ngërthyer një sërë faktesh që kanë të bëjnë drejtpërdrejt ose tërthorë me zhvillimin e kombit shqiptar.

Dy ishin shenjat e vendosjes së sundimit osman në një trevë, caktimi i një kadiu si përfaqësues dhe zbatues i ligjit osman dhe aplikimi i sistemit të timareve në atë trevë. Shtrirja osmane kryhej së pari në zonat mes luginave dhe zonat fushore, ku rezistenca ishte e dobët për shkak të pozitës gjeografike dhe për faktin se aty gjendeshin dhe tokat bujqësore nga ku mund të mblidhej prodhimi bujqësor për t’u taksuar. Zonat malore nuk ishin në fokusin e shtrirjes së parë osmane, ndërkohë që kalatë dhe grykat e rëndësishme malore për komunikimin rajonal përfshiheshin në interesin e pushtimit në fazën e dytë. Për grykat e rëndësishme të kalimit mes zonave malore (dervenet) osmanët përdornin politikën e faljes së taksave për popullsinë vendase kundrejt shërbimit të tyre për ruajtjen e rendit dhe sigurisë në ato pika.

Meqë dokumentet osmane në Shqipëri janë shkatërruar me kalimin e kohës, Arkivi Osman i Stambollit paraqet rëndësi të dorës së parë për të dhëna historike që kanë të bëjnë me Shqipërinë dhe shqiptarët.

Për shkak të hapësirës së këtij artikulli, do të mjaftohemi duke prezantuar në mënyrë të përmbledhur të dhënat që gjenden në katër regjistra tahrir që ruhen në Arkivin Osman të Stambollit, sidomos të dhënat historike që kanë të bëjnë me historinë e qytetit dhe sanxhakut të Elbasanit.
Saraje pashallarësh në Elbasan, por kush ishte pashai?
Authors: Hasa Riza
Published: October 2021

Gjatë punimeve për restaurimin e rrugës “Thoma Kalefi” në qytetin e Elbasanit, në vitin 2013, u zbulua një segment muri, i cili shkonte paralel me rrugën në pjesën perëndimore të saj me orientim veri–jug. Segmenti i zbuluar ka një gjatësi rreth 70 m dhe një trashësi rreth 1m. Teknikisht është treguar punë e kujdesshme për ndërtimin e tij. Janë përdorur gurë lumi të punuar dhe lidhur me llaç të fortë. Nga gërmimet, vetëm nga pjesa veriore u arrit të shihej struktura e objektit deri në fundin e tij (në pjesën jugore nuk vazhduan gërmimet). Në këndin që krijojnë linjat e murit, zbulohet pjesërisht një kullë fortifikimi, në të cilën ruhen mirë frëngjitë për përdorimin e armëve të vogla të zjarrit. Kjo e dhënë e shfaqur dukshëm, u jep mundësinë specialistëve të orientohen për datimin e këtij objekti, por siç ndodh në kësi rastesh, të parët që flasin dhe hamendësojnë janë “kompetentët amatorë”. Kështu u tha se kemi të bëjmë me një rezidencë feudale paraturke dhe e lidhnin me principatat feudale të shekullit të XIV ose prej disave iu vu dhe emri “Kala e jeniçerëve”.
Kishat ortodokse në Elbasan sipas dëshmive të Sergio Bettinit
Authors: Belegu Silva
Published: October 2021

Shënim: ky material u bë i mundur falë albanologes Lucia Nadin, e cila, gjatë një vizite në universitetin e Elbasanit, solli disa kapituj të librit “Lundrimi i turbullt i kritikës së artit. Shkrime të pabotuara të Sergio Bettini-t (1936-1977)”, pikërisht ata kapituj ku flitej për Shqipërinë. Sipas studiueses, këto faqe, janë me interes për vendin tonë. Një kopje e këtij libri gjendet në Bibliotekën Kombëtare.

Sergio Bettini (1905-1986) është një studiues italian, i cili pati një rol kryesor në Itali në disiplinën historiko-artistike, duke vënë theksin përmes studimeve të tij, në problematikat e metodologjisë së kërkimit. Në vitet 30 të shek. XX ishte pedagog në universitetin e Padovës, në lëndët Histori e artit bizantin, Arkeologji kristiane dhe më vonë në lëndët Histori e artit mesjetar dhe estetikë, Histori dhe kritikë arti. Tepër i ndjeshëm ndaj ndryshimeve të kulturës në epokën e tij, Bettini solli në Itali tema dhe mënyra të kërkimit nga shkollat europiane më të avancuara si Shkolla e Vjenës, e strukturalizmit, e semiologjisë dhe e fenomenologjisë. Të shumtë dhe origjinalë, shkrimet e tij u botuan nga 1930 deri më 1986. Përmendim disa nga monografitë si: “Arkitektura e Shën Markos. Origjina dhe kuptimi (1946)”, “Arti në fund të botës antike (1948)”, “Venezia. Lindja e një qyteti (1978)”.
Thesaret “e fshehura” të qytetit të Elbasanit
Authors: Hasa Riza
Published: October 2021

Nxitjen për këtë shkrim e kemi marrë nga pyetjet e shumta të qytetarëve për monumentin arkeologjik, bazilika paleokristiane ose e kristianizmit të hershëm, që është zbuluar te Bezistani.

Bazilika është një tip ndërtimi i arkitekturës romake, në të cilën hapësira e brendshme ndahet për së gjati në tri pjesë që quhen “nefe” apo “anijata”. Këto salla kanë shërbyer për veprimtari shoqërore si: takime, mbledhje, gjyqe. Me legalizimin e kristianizmit nga perandori romak me origjinë ilire, Kostandini i Madh, në vitin 313 të erës sonë, ky tip ndërtimi do të merrej nga feja e re për godinë të kultit të saj, sepse ato ishin më të përshtatshme. Ishin të lehta për t’u ndërtuar dhe në to mund të qëndronin një numër i madh besimtarësh. Këtij tipi ndërtimi, kristianizmi i bëri një sërë ndryshimesh për t’i shërbyer sa më mirë atij. Me një fjalë, bazilikat ishin godinat e kultit kristian, në të cilat mblidheshin besimtarët, prandaj këto do të quhen edhe EKLESI, emër që vjen nga greqishtja e do të thotë, mbledhje ose asamble. Edhe sot, ky emër përdoret nga të gjithë popujt p.sh., kishë, kieza (chiesa), çërç (church), egliz (eglise), etj.
Konvertimi në një fe i shqiptarëve, rezultoi i pamundur..
Authors: Deliallisi Shefqet
Published: October 2021

Është interesant dhe i pak përmendur fakti se kthimi i shqiptarëve në një fe të vetme, është parë si mundësi, kur Peranoria Osmane po shpërbëhej.

Edhe më interesant: si fe e përbashkët ishte menduar krishtërimi protestant. A ishte ky konvertim i mundur?

Sipas mbështetësve të kësaj teze, pse jo. A nuk e kishin ndryshuar edhe më parë shqiptarët fenë? A nuk i kishin shqiptarët rrënjët e tyre në Europë? A nuk ishin shkëputur ata forcërisht prej saj?

Për më tepër, shqiptarët kishin dhënë prova se pragmatizmin e kishin më të fortë se ndjenjën fetare. Le të kujtojmë, këmbënguljen e Mbretit Zog, vite më vonë, për t’u martuar me çdo kusht me një europiane të krishterë... Pra shqiptarët e shihnin, se interesi i tyre ishte në Europën e krishterë, të pasur e të fuqishme.

Shqiptarët e dëshironin fort kthimin në Europë, por a i pranonte Europa e krishterë me fetë që ata kishin? Në Librin “Brenga e Ballkanit” Edith Durham shkruan (f. 81):

“ Elbasani ka rreth 10 mijë banorë, me shumë se gjysma janë myslymanë. Të krishterët janë ortodoksë. Patriotizmi në këtë zonë është i zjarrtë dhe qëndron

mbi të gjitha doktrinat fetare. Nga ç’pashë e dëgjova mora vesh se me t’u çliruar nga zgjedha turke fshatra të tëra, që tani e mbanin veten për myslymanë do të ktheheshin në të krishterë. ”
55 vjet nga shfaqja e parë e grupit teatror profesionist Skampa të Elbasanit
Authors: Biza Fetah
Published: October 2021

Teatri Skampa u krijua në mesin e vitit 1962, si rezultat i zgjerimit të trupave profesioniste nga i gjithë vendi ynë; pas trupave të Teatrit Popullor, të Shkodrës, të Korçës, të Durrësit, të Vlorës dhe atij të Elbasanit. Hapja e Institutit të Lartë të Arteve, u mirëprit edhe në qytetin tonë ku konkuruan studentë të apasionuar pas artit. Ndër studentët e parë elbasanas ishte aktori Tomor Himçi që pas mbarimit të studimeve, emërohet i pari në trupën e teatrit Skampa. Më pas, vit pas viti, emëroren aktorë të tjerë si: Shpëtim Shëmili, Tomorr Shishmani, Veronika Papa, Shpresa Shuteriqi etj.

Themelimi i teatrit Skampa pati prurje edhe aktorë të tjerë joelbasanas si: Ndoc Çefa, Robert Ndrenika, Miho Gjini, Qemal Mehmeti, Sheri Mita, Kujtim Meçe etj., që dhanë një kontribut në fizionominë e këtij teatri. Trupa profesioniste u mbështet nga aktorët amatorë të Lëvizjes Artistike që kishte një traditë shumëvjeçare, si para, ashtu edhe pas çlirimit të vendit. Kjo lëvizje amatore kishte si bërthamë aktorët-arsimtarë si dhe ato të institucioneve të tjera.
Vlerat e Bibliotekës Publike Qemal Baholli
Authors: Hatellari Manjola
Published: October 2021

Qyteti i Elbasanit është qytet me tradita të lashta kulturore e arsimore. Historia e këtij qyteti dëshmon ndër të tjera dhe për përpjekjet e gjata shekullore për kulturë e arsim, për ruajtjen e gjuhës amtare e identitetin kombëtar, për përparimin e vendit. Përpjekjet për shkrimin e shqipes në krahinën e Elbasanit kanë filluar në shekujt XVII-XVIII. Këto përpjekje lidhen me emrat e Theodhor Bogomilit, Dhaskal Todrit, Kostandin Kristoforidhit etj. Shpikja e shkrimit lindi nevojën për të ruajtur ato që shkruheshin, pra lindi idenë e krijimit të bibliotekave për ruajtjen dhe grumbullimin e këtyre shkrimeve. Këta gjuhëtarë si dhe shoqëritë patriotike të krijuara nga vitet 1908-1909 kishin bibliotekat e tyre. Shkolla Normale e themeluar në vitin 1909 kishte bibliotekën e saj të krijuar nga vetë mësuesit apo nxënësit e shkollës.

Të gjitha këto përpjekje për dije e kulturë të elbasanasve u kurorëzuan me aktin fisnik të familjes Baholli, që ngriti bibliotekën të cilën e kemi dhe sot pas 84 vjetësh. Në këtë 84-vjetor të saj ajo radhitet ndër bibliotekat e pasura të Shqipërisë e njohur për:

antikuarin,

orientalistikën,

vlerat e botimeve të vjetra e të reja, në formë libri si dhe

periodikun që ka në fondin e saj.

Një vend të rëndësishëm zënë botimet e viteve 1500-1800 me karakter historik, gjeografik e letrar.

Ndër vlerat që ka biblioteka, së pari do të doja të përmendja veprat e humanistëve të shquar shqiptarë, si Marin Barleti me “Historinë e

Skënderbeut”, Pjetër Bogdanin me “Çetën e Profetëve” për më tepër Pjetër Budin me “Doktrinën e Krishterë” të cilën ne e kemi botim të vitit 1664. Ky libër është botimi me datim më të hershëm në gjuhën shqipe që ndodhet në bibliotekën tonë. Këto vepra përbëjnë vlera madhore të pasurisë sonë kulturore kombëtare popullore.
Aspekte nga detaria e Ulqinit në shek. XVII-XVIII
Authors: Muhaj Ardian
Published: October 2021

Pas marrjes së Ulqinit e Tivarit nga osmanët në vitet 1570, tashmë kufiri detar osman në Adriatik shtyhet më në veri duke përfshirë të gjitha trojet bregdetare shqiptare. Kështu fillon ngritja e Ulqinit si qendër detare dhe njëfarë rënie graduale e Vlorës edhe pse pa një lidhje shkakore mes tyre. Duke filluar prej 1571, Ulqini do të shërbejë si një bazë e mirë e detarisë osmane me lidhje të rregullta jo vetëm me Stambollin, por edhe me shtetet detare të Afrikës së Veriut dhe si një bazë ushtarake kundër venecianëve.1 Ulqinakët përdornin barka të ndryshme, kryesisht të dimensioneve të vogla e mesatare, por të shpejta si fusta, brigantinë e fregata dhe i përdornin qoftë për të bërë tregti, qoftë për të bërë korsari.2

Gjeografia e veprimtarisë së detarëve ulqinakë që në këto raste veprojnë si korsarë, në shekullin XVII shkon duke u zgjeruar vazhdimisht. Më 1624 sulmojnë zonën e Perastit, më 1638 krejt bregun dalmat, më 1654 zonën e Vishit, Korçulës dhe Lastovës, më 1655 zonën e Bokës dhe të Hvarit, më 1659 rrethinat e Zadarit, më 1660 brigjet e Istrias, më 1672 Rijekën dhe Bakrën. Megjithë flotën e organizuar dhe përpjekjet e vazhdueshme për t’i bërë ballë këtij hovi të detarisë ulqinake, Venediku nuk pati rezultate. Mbas përfundimit të luftës së Kretës më 1669, Venediku i shtoi përpjekjet dhe gjithashtu edhe kërkesat ndaj Portës, në mënyrë që të zbuste hovin e madh që kishte marrë korsaria shqiptare. Si rezultat i kësaj, pashait të Shkodrës iu dogjën 10 anije ulqinake si paralajmërim për të mos mbështetur dhe urdhëruar korsarët shqiptarë të sulmonin zotërimet dhe anijet venedikase...
Mbi administrimin e Tokave të Liruara
Authors: Sharra Myrteza
Published: October 2021

Periudha ndërmjet dy Luftërave të mëdha Botërore, karakterizohet nga përpjekja e vazhdueshme e mbretërisë serbo-kroate-sllovene për të ndryshuar përkatësinë e këtyre trevave me mënyra nga më të ndryshmet.1 Ekzistonin plane shtetërore për shpërnguljen e popullsisë shqiptare nga këto treva dhe zëvendësimin e tyre me kolonë serbo-malazezë.2 Reforma agrare ishte një nga metodat që i shërbente më së miri kësaj politike, por qëndresa e shqiptarëve ishte e madhe dhe bëri që këto plane të dështonin duke mos u arritur sllavizimi i këtyre territoreve. Më pas shpërngulja e detyruar drejt Turqisë e popullsisë së Kosovës, me motivacionin që ishin turq të mbetur nga koha e Perandorisë Osmane, ishte një tjetër metodë.3 Pas firmosjes së marrëveshjes jugosllavo-turke, një numër i madh shqiptarësh u shpërngulën. Shqiptarët në periudhën e dy luftërave thuajse nuk gëzonin as të drejtat më minimale të një kombësie brenda një vendi, në bazë të atyre çka shprehte Lidhja e Kombeve.

Para fillimit të Luftës së Dytë Botërore, më 7 prill 1939 Italia pushton zyrtarisht Shqipërinë. Me pushtimin e Shqipërisë italianët menjëherë vendosën një qeveri nën ndikimin e tyre. Tanimë Shqipëria ishte pjesë e Komunitetit Perandorak të Romës. Më 6 prill 1941 Gjermania dhe Italia pushtojnë Jugosllavinë. Kapitullimi i Jugosllavisë krijoi një gjendje të re në Ballkan edhe për trevat shqiptare që ishin brenda shtetit jugosllav. Ndarja e territoreve të Jugosllavisë midis Italisë, Gjermanisë dhe Bullgarisë solli bashkimin e zonës italiane të pushtimit me pjesën e pushtuar të Shqipërisë.
“Ligji i pashkruar” në këndvështrimin e studiueses Margaret Hasluck
Authors: Dylgjeri Ardita
Published: October 2021

Ligji i pashkruar i shqiptarëve ka qenë (dhe akoma është) një corpus iuris unik në formën dhe organizimin e vet, një burim tërheqjeje i pafund për një numër të konsiderueshëm studiuesish shqiptarë dhe të huaj. Te grupimi i dytë i studiuesve mund të përmendet kontributi që kanë dhënë: Edith Durham, Margaret Hasluck, Rose Wilder Lane etj.

Disa pohojnë se bërthama e tij është po aq e vjetër sa Homeri, disa të tjerë e cilësojnë “mesjetar”, por të gjithë bien dakord në një pikë: kur e cilësojnë atë si thelbin e jetës malësore, një anakronizëm të shkëlqyer, dhe (në këndvështrimin e të huajve), barbar1 në kapërcyellin e Europës moderne.

Sot ekzistojnë dy burime kryesore informacioni për ligjin e pashkruar të shqiptarëve, më specifikisht për Kanunin e Lekë Dukagjinit. Njëri është përshkrimi i ligjit të pandryshueshëm, të gjithëpushtetshëm dhe gjithëpërfshirës sipas studiueses Edith Durham në “High Albania/Shqipëria e Epërme”(1909). Tjetri është një tekst i Kanunit i bazuar në kërkimet e bëra nga një prift kosovar, Shtjefën Gjeçovi dhe i botuar nga Françeskanët në Shkodër në vitin 19532.

Shkrimet e Edith Durham për Kanunin janë tërheqëse dhe shumë të lexuara. Ndryshe nga përshkrimet e Durham, teksti françeskan ishte menduar të shkruhej si një kod ligjor, sipas përcaktimit perëndimor të këtij termi.
Sanxhaku i Dukagjinit dhe dy regjistrimet e viteve 1571 dhe 1591 (pjesa e parë)
Authors: Nurja Ermal
Published: October 2021

Sanxhaku i Dukagjinit ishte një ndër sanxhaqet që formonin vilajetin e Rumelisë gjatë periudhës së sundimit klasik osman. Rumelija ishte një nga dy nënndarjet e mëdha administrative të Perandorisë Osmane, që bashkë me Vilajetin e Anadollit lindën dhe u zhdukën së bashku me Perandorinë (në periudha të caktuara të historisë osmane ka pasur edhe nëndarje të tjera të mëdha siç qe ajo e Hixhazit dhe e Afrikës Veriore që qenë më jetëshkurtra).

Në lidhje me themelimin e sanxhakut të Dukagjinit janë përcaktuar nga historianët dhe studiuesit data të ndryshme, në varësi të dokumentacioneve historike që ata kanë pasur në dispozicion. Gjithashtu nuk mund të anashkalohet mundësia që sanxhaku të ketë ekzistuar në periudha të ndryshme, mes të cilave edhe nëse de jure ka ekzistuar, de facto pushteti osman nuk ka ekzistuar.

Duke pasur parasysh këtë fakt mund të themi se data e dokumentuar e themelimit të parë të Sanxhakut të Dukagjinit është viti 1436.1 Kjo datë e dokumentuar na lejon të krijojmë hipotezën se Sanxhaku i Dukagjinit së bashku me pjesën tjetër të Sanxhakut Arvanid duhet të jetë krijuar gjatë sundimit të sulltan Mehmetit I, pas viteve 1415. Me shumë gjasa treva e Dukagjinit, më saktë një pjesë e saj u përfshi në mosbindjen e përgjithshme që filloi me kryengritjen e Skënderbeut pas vitit 1444. Mjafton të kujtojmë se regjistruesit e regjistrit të Sanxhakut të Dukagjinit kazanë e Spasit, Pukës dhe Iballës i kanë regjistruar edhe me emrat Pulti i Lekës, ndërsa në një rast e kanë regjistruar në formën Pulti i Lekë Zaharisë.
Rruga për në Elbasan, Bernard Newman, 1936
Authors: Tafani Vilma
Published: October 2021

Ky fragment përfshin kapitullin X të librit “Dera e pasme e Shqipërisë”, shkruar nga Bernard Njuman, më 1936. I gjithë kapitulli, që titullohet “Rruga për në Elbasan”, është në vetën e parë. Autori përshkruan udhëtimin e tij dhe vizitat në Elbasan në formën e përshtypjeve dhe mbresave të tij për Elbasanin dhe elbasanasit. Bernard Njuman njihet si njeriu që shëtiti nëpër Shqipëri kryesisht me biçikletë.
Banja e Ad Quintum (milium), Bradashesh (Elbasan)
Authors: De Matteis Mario
Published: October 2021

Ndërtimi: Gjysma e dytë e shekullit II pas Krishtit; teknikë ndërtimi: opus incertum.

Braktisja e strukturës termale, jo aq shumë për shkak të zhvillimit qytetar të Skampës fqinje, por pothuajse me siguri për shkak të përdorimit të reduktuar të stacionit stacionar (mutatio) është vërtetuar nga historianët dhe studiuesit, në fillimin e shekullit VI pas Krishtit.

Kompleksi arkitektonik i përbërë nga spas dhe nymphaeum (exedra) u zbulua në vitin 1968 gjatë një fushate gërmimi arkeologjik nga arkeologu i atëhershëm i ri Neritan Ceka dhe Lazar Papajani dhe ndodhet në komunën e Bradasheshit, rreth 7.4 km (= 5 milje romake) në veriperëndim të Elbasanit, vetëm 40 metra nga rruga romake Egnatia (Copë rruge: Peqin-Skampa (Elbasan).