Η χρήση της πατερικής παράδοσης στους πρώτους Έλληνες Ευαγγελικούς και η σημασία της για τον σύγχρονο οικουμενικό προβληματισμό
Authors: Μπούκης Σωτήριος-Άγγελος 
Published: September 2021

Η παρούσα διατριβή μελετά τη χρήση της Πατερικής Παράδοσης στους πρώτους Έλληνες Ευαγγελικούς κατά την περίοδο 1858-1911 με βάση εκτενές αρχειακό υλικό. Το πρώτο μέρος της διατριβής υπογραμμίζει ότι η διαλεκτική με την Πατερική Παράδοση αποτελεί μία συνήθη και έμφυτη (και όχι «περιστασιακή» ή «περιθωριακή») πρακτική της Μεταρρύθμισης, ήδη από τον 16ο αιώνα, καθώς οι πρώτοι Μεταρρυθμιστές, και ιδιαίτερα ο Λούθηρος και ο Καλβίνος, στα γραπτά τους διαλέχθηκαν εκτενώς με τους Πατέρες της Εκκλησίας. Έτσι, απέδειξαν ξεκάθαρα ότι το πραγματικό νόημα του Sola Scriptura δεν ήταν η απόρριψη της Παράδοσης, αλλά η κριτική πρόσληψή της, και η δημιουργική διαλεκτική μαζί της. Στο πλαίσιο αυτής της διαλεκτικής, οι Μεταρρυθμιστές πολλές φορές εξέφρασαν το θαυμασμό τους για τους Πατέρες, εξήγησαν τη Βίβλο σε διάλογο με αυτούς, τόνισαν ότι η δική τους πίστη ήταν σε ευθυγράμμιση με την γνήσια πίστη των Πατέρων, ενώ παράλληλα ανέδειξαν σημεία στα οποία εντόπιζαν αποκλίσεις της διδασκαλίας της Καθολικής Εκκλησίας, όχι μόνο από την Αγία Γραφή, αλλά και από τους Πατέρες. Άλλες φορές πάλι, επέκριναν τους Πατέρες όποτε εντόπιζαν αντιφάσεις, είτε μεταξύ τους, είτε μεταξύ αυτών και της Βίβλου, η οποία σε κάθε περίπτωση αποτελούσε για αυτούς την τελική αυθεντία.Το δεύτερο μέρος της διατριβής αναδεικνύει το πώς αυτό το πνεύμα εκτίμησης και κριτικής πρόσληψης της Πατερικής Παράδοσης υπήρξε αντίστοιχα χαρακτηριστικό και των πρώτων Ελλήνων Ευαγγελικών. Παρότι έζησαν και έγραψαν υπό ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες, οι πρώτοι Έλληνες Ευαγγελικοί διαλέχθηκαν εκτενώς με τους Πατέρες (εντοπίστηκαν πάνω από 1.000 αναφορές τους σε αυτούς), εξέφρασαν κατ’ επανάληψη τον θαυμασμό και την εκτίμησή τους προς τους Πατέρες, ιδιαίτερα μάλιστα για αυτούς των πρώτων πέντε αιώνων, και μάλιστα τους Ανατολικούς Πατέρες, και ιδίως τον άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο. Έτσι, εξέδωσαν κείμενά τους, μελέτησαν τη Βίβλο σε διάλογο μαζί τους (πρωτοπορώντας στη σύνθεση Πατερικής και ιστορικής-κριτικής ερμηνευτικής της Βίβλου στην Ελλάδα), ανέδειξαν τη δική τους συμφωνία μαζί τους, και επεσήμαναν σημεία στα οποία εντόπιζαν απόκλιση της Ορθόδοξης Εκκλησίας της εποχής τους από την Πατερική διδασκαλία, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις εξέφρασαν και την κριτική τους προς τους ίδιους τους Πατέρες. Μεταξύ των διαφόρων θεολογικών θεμάτων που πραγματεύθηκαν οι πρώτοι Έλληνες Ευαγγελικοί, διαλεγόμενοι με τους Πατέρες, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα όσα έγραψαν σχετικά με την σχέση Αγίας Γραφής και Παράδοσης. Εκεί εντοπίζονται σημαντικά σημεία σύγκλισης της Ευαγγελικής με την Ορθόδοξη θεολογία, παρά τις επιμέρους διαφορές τους, τα οποία αποτελούν συμβολή και στον σύγχρονο οικουμενικό προβληματισμό. Είναι βέβαια γεγονός ότι σε άλλα θέματα, ιδιαίτερα σε θέματα εκκλησιολογίας όπως το βάπτισμα, την Ευχαριστία και την ιεροσύνη, τελικά στα γραπτά τους μάλλον αναδεικνύονται οι διαφορές στην προσέγγιση των δύο πλευρών, ενώ τα σημεία δυνητικής σύγκλισης είναι σαφώς λιγότερα.Το τρίτο μέρος της διατριβής προβαίνει σε μια αποτίμηση και αξιολόγηση της μεθοδολογίας και της θεματολογίας που επέλεξαν οι πρώτοι Έλληνες Ευαγγελικοί κατά την διαλεκτική τους με την Πατερική Παράδοση. Παρόλα τα μεθοδολογικά προβλήματα που εντοπίζονται σε διάφορα σημεία των κειμένων τους, είναι εντούτοις αδιαμφισβήτητο ότι η όλη διαλεκτική αποτελεί μία σημαντική συμβολή και για τον σύγχρονο οικουμενικό προβληματισμό, όχι μόνο στο πλαίσιο των επιμέρους θεολογικών ζητημάτων που εξετάζονται (ιδίως στο θέμα σχέσης Αγίας Γραφής και Παράδοσης), αλλά και συνολικότερα, καθώς αναδεικνύει τη σημασία των Πατέρων ως κοινού εδάφους όλων των εκκλησιών, ενώ αντίστοιχα αποτελεί και ιστορικά την πρώτη απόπειρα οικουμενικής προσέγγισης και θεολογικής αλληλεπίδρασης Ορθόδοξων-Ευαγγελικών στην Ελλάδα.