Οργανωσιακές στρατηγικές ανάπτυξης κοινωνικού αντικτύπου, οργανωσιακό κοινωνικό κεφάλαιο και οργανωσιακή απόδοση των ελληνικών κοινωνικών επιχειρήσεων
Authors: Λουκόπουλος Αργύριος 
Published: May 2024

Η παρούσα διδακτορική διατριβή διερευνά τον αναπτυσσόμενο τομέα των κοινωνικών επιχειρήσεων στην Ελλάδα, ιδίως κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 αλλά και λίγο μετά από αυτήν, επιλέγοντας δείγμα αυτών των επιχειρήσεων και εξετάζοντας τόσο τις στρατηγικές οργανωσιακής ανάπτυξης που αυτές εφάρμοσαν για την ανάπτυξη του κοινωνικό τους αντικτύπου, όσο και την επίδραση του οργανωσιακού κοινωνικού κεφαλαίου τους στις δύο διαστάσεις (κοινωνική και οικονομική) της οργανωσιακής τους απόδοσης. Η παρούσα διατριβή εμπλουτίζει τη διεθνή και ελληνική βιβλιογραφία του πεδίου των κοινωνικών επιχειρήσεων και προσφέρει μια πολύπλευρη θεωρητική προσέγγιση των υπό διερεύνηση θεμάτων της, συνδυάζοντας και ενσωματώνοντας γνώσεις τόσο από προηγούμενες μελέτες της διεθνούς βιβλιογραφίας, αναφορικά με τις στρατηγικές οργανωσιακής ανάπτυξης που συντελούν στην ανάπτυξη του κοινωνικού αντικτύπου αυτών των επιχειρήσεων, όσο και από τη θεωρία των πόρων, τη θεωρία του οργανωσιακού κοινωνικού κεφαλαίου και τη θεωρία της συμπεριφορικής επιχειρηματικότητας. Στο πρώτο μέρος της διατριβής, που αποτελείται από τη διερευνητική μελέτη της, δίνεται έμφαση στη διερεύνηση των στρατηγικών οργανωσιακής ανάπτυξης που εφάρμοσε δείγμα ελληνικών κοινωνικών επιχειρήσεων κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 για να αναπτύξει τον κοινωνικό του αντίκτυπο. Μια ποιοτική μεθοδολογική προσέγγιση, που περιλαμβάνει τη μελέτη πολλαπλών περιπτώσεων σε δέκα ελληνικές κοινωνικές επιχειρήσεις, αποκαλύπτει τις στρατηγικές με τις οποίες οι οργανώσεις αυτές αναπτύχθηκαν οργανωσιακά και ταυτόχρονα ανέπτυξαν τον κοινωνικό τους αντίκτυπο κατά τη διάρκεια της κοινωνικοοικονομικής κρίσης που προέκυψε από το ξέσπασμα της πανδημίας. Τα εμπειρικά αποτελέσματα της παρούσας διατριβής έδειξαν ότι η πανδημία οδήγησε τις κοινωνικές επιχειρήσεις του δείγματος στην υιοθέτηση τεσσάρων κύριων στρατηγικών οργανωσιακής ανάπτυξης: τη διεύρυνση της γεωγραφικής κάλυψης και του μεγέθους τους, την αύξηση των δραστηριοτήτων τους, τις έμμεσες στρατηγικές διεύρυνσης του κοινωνικού αντικτύπου τους και, τέλος, την ενίσχυση και τη διασφάλιση της οργανωσιακής τους βιωσιμότητας. Ειδικότερα, στο πρώτο εμπειρικό μέρος της παρούσας διατριβής αναδεικνύεται στο πλαίσιο της παραπάνω τέταρτης κύριας στρατηγικής μια νέα επιμέρους δράση οργανωσιακής ανάπτυξης που συντελεί στην ανάπτυξη του κοινωνικού αντικτύπου των κοινωνικών επιχειρήσεων, με τον όρο «στρατηγική οργανωσιακή αλλαγή», η οποία περιλαμβάνει κυρίως την προσαρμογή αυτών των επιχειρήσεων τόσο στις τοπικές όσο και στις απομακρυσμένες αγορές μέσω της ταχείας ψηφιοποίησης των παρεχόμενων υπηρεσιών τους. Αυτό το μέρος της διατριβής συμβάλλει σημαντικά στην κατανόηση των στρατηγικών οργανωσιακής ανάπτυξης με τις οποίες οι κοινωνικές επιχειρήσεις μπορούν να μεγεθύνουν αποτελεσματικά τον κοινωνικό τους αντίκτυπο, ιδίως σε περιόδους κρίσεων. Το δεύτερο μέρος της παρούσας διατριβής, που αποτελείται από την επεξηγηματική μελέτη της, εξετάζει την επιρροή του οργανωσιακού κοινωνικού κεφαλαίου ξεχωριστά στην κοινωνική και οικονομική απόδοση δείγματος ελληνικών κοινωνικών επιχειρήσεων, με έμφαση στον διαμεσολαβητικό ρόλο του κοινωνικού επιχειρηματικού προσανατολισμού στις παραπάνω σχέσεις. Συνθέτοντας, υπό το πρίσμα της θεωρίας των πόρων, δύο θεωρίες, τη θεωρία του οργανωσιακού κοινωνικού κεφαλαίου και τη θεωρία της συμπεριφορικής επιχειρηματικότητας, η παρούσα διατριβή προσφέρει ένα ολοκληρωμένο και πολύπλευρο θεωρητικό πλαίσιο με το οποίο αναλύει με ποσοτικές στατιστικές μεθόδους δεδομένα που συλλέχθηκαν από 345 ελληνικές κοινωνικές επιχειρήσεις. Για τον έλεγχο των ερευνητικών υποθέσεων και την εκτίμηση των συντελεστών διαδρομής (path coefficients) χρησιμοποιήθηκε η στατιστική τεχνική του μοντέλου δομικών εξισώσεων (structural equation modeling) με τη μέθοδο bootstrap. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το οργανωσιακό κοινωνικό κεφάλαιο έχει θετική επιρροή στην κοινωνική και οικονομική απόδοση των ελληνικών κοινωνικών επιχειρήσεων του δείγματος. Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι ο κοινωνικός επιχειρηματικός προσανατολισμός διαδραμάτισε στατιστικά σημαντικό και θετικό διαμεσολαβητικό ρόλο, μόνο στη σχέση μεταξύ του οργανωσιακού κοινωνικού κεφαλαίου και της κοινωνικής απόδοσης αυτών των επιχειρήσεων και όχι στη σχέση μεταξύ του οργανωσιακού κοινωνικού κεφαλαίου και της οικονομικής απόδοσης αυτών των επιχειρήσεων. Το εύρημα αυτό υπογραμμίζει τη σημασία του οργανωσιακού κοινωνικού κεφαλαίου και του κοινωνικού επιχειρηματικού προσανατολισμού στην ενίσχυση των δύο διαστάσεων (κοινωνικής και οικονομικής) της οργανωσιακής απόδοσης των κοινωνικών επιχειρήσεων. Η πρωτοτυπία της παρούσας διατριβής έγκειται α) στη συστηματική προσέγγισή της στη διερεύνηση των στρατηγικών οργανωσιακής ανάπτυξης που εφάρμοσε δείγμα κοινωνικών επιχειρήσεων στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 για να επεκτείνει τον κοινωνικό του αντίκτυπο και β) στην ενσωμάτωση θεμελιωδών θεωριών για την κατανόηση των σχέσεων μεταξύ του οργανωσιακού κοινωνικού κεφαλαίου, του κοινωνικού επιχειρηματικού προσανατολισμού και των δύο διαστάσεων (κοινωνικής και οικονομικής) της οργανωσιακής απόδοσης δείγματος ελληνικών κοινωνικών επιχειρήσεων. Επιπλέον, η παρούσα διατριβή παρέχει πολύτιμες γνώσεις για τους ακαδημαϊκούς ερευνητές, τους επαγγελματίες διαφόρων κλάδων, τα ενδιαφερόμενα μέρη και τους δρώντες χάραξης δημόσιων πολιτικών στον τομέα της κοινωνικής επιχειρηματικότητας. Επισημαίνοντας τη σημασία της στρατηγικής οργανωσιακής αλλαγής, του οργανωσιακού κοινωνικού κεφαλαίου και του κοινωνικού επιχειρηματικού προσανατολισμού, η παρούσα διατριβή όχι μόνο εμπλουτίζει τον ακαδημαϊκό διάλογο, αλλά και προσφέρει πρακτική καθοδήγηση για τις κοινωνικές επιχειρήσεις που προσπαθούν να επιτύχουν βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη και ενισχυμένο κοινωνικό αντίκτυπο τόσο σε απαιτητικά περιβάλλοντα και δύσκολες κοινωνικοοικονομικές συγκυρίες, όσο και σε περιβάλλοντα και περιόδους μετά από αυτές.