Πολυμορφία του β3 αδρενεργικού υποδοχέα (β3AR) σε ασθενείς με γενικευμένη αρτηριοπάθεια και ινσουλινοαντοχή
Authors: Τσιμπονέριου Αντριάνα-Αιμιλία 
Published: July 2014

Η αθηροσκλήρυνση είναι μια διαδικασία που ξεκινά πρώιμα, πιθανότατα από ταπρώτα χρόνια της ζωής. Είναι αποτέλεσμα συνέργειας πολλαπλών παραγόντωνκινδύνου τόσο κληρονομικών όσο και περιβαλλοντικών όσο και εκείνων πουσχετίζονται με τον τρόπο ζωής. Σε άτομα (n=224) που υποβλήθηκαν σεστεφανιογραφία μελετήσαμε την επίδραση πολλαπλών στοιχείων του μεταβολικούσυνδρόμου, όπως τύπος παχυσαρκίας, μεταβολικές παράμετροι και ορισμένεςσχετιζόμενες γονιδιακές πολυμορφίες, στην βαρύτητα και την έκταση της ΣΝ καιστην περιφερική αγγειοπάθεια.Επιλέγηκαν μια συχνή πολυμορφία του υποδοχέα του β3 αδρενεργικούυποδοχέα (β3ΑR - Τrp64Arg) ο οποίος μετέχει στην κατανάλωση ενέργειας καιφαίνεται να σχετίζεται με παχυσαρκία και στοιχεία του μεταβολικού συνδρόμου καιμια πολυμορφία του υποδοχέα PPRγ (Pro12Ala) επειδή αυτός συνδέει το λιπώδηιστό με την αντίσταση στην ινσουλίνη. Η πολυμορφία αυτή έχει αναφερθεί ότι έχεισυνέργεια με την πολυμορφία του β3AR.Σε μια ομάδα (n=105), προσδιορίστηκαν επί πλέον τα πρωινά επίπεδακορτιζόλης και σε μια υποομάδα ελήφθησαν και απογευματινά δείγματα κορτιζόληςορού για διερεύνηση του ημερήσιου ρυθμού κορτιζόλης και εκτιμήθηκε αδρά ηευαισθησία στα γλυκοκορτικοειδή μετά από ταχεία, χαμηλής δόσης, αναστολή μεδεξαμεθαζόνη. Στην υποομάδα αυτή μελετήθηκε και μια πολυμορφία του υποδοχέατων γλυκοκορτικοειδών (GR – Bcl1) επειδή αυτή έχει συνδεθεί με αυξημένηευαισθησία στα γλυκοκορτικοειδή και στοιχεία του μεταβολικού συνδρόμου.Βρέθηκε σημαντική θετική συσχέτιση της βαρύτητας και έκτασης της ΣΝκαθώς και της διαμέτρου της κοιλιακής αορτής, ανεξάρτητα από την ηλικία και τοφύλο με τον λόγο WHR και όχι με τον ΒΜΙ. Υπήρχε μόνο μια τάση για πιο συχνήπροσβολή των στεφανιαίων αγγείων στα παχύσαρκα άτομα με ΒΜΙ≥26. O λόγοςWHR παρουσίασε επιπλέον σημαντική θετική συσχέτιση με το ουρικό οξύ, τατριγλυκερίδια και τα επίπεδα της VLDL χοληστερόλης κα αρνητική με την HDL καιτην ΑpoA. Ο δείκτης HOMA παρουσίασε σημαντική συσχέτιση με τη βαρύτητα τηςΣΝ, καθώς και με το πάχος του έσω- μέσου χιτώνα της κοινής μηριαίας αρτηρίας.Φαίνεται λοιπόν πως στο δικό μας πληθυσμό η βαρύτητα και η έκταση της ΣΝ επηρεάζεται από τον τύπο της παχυσαρκίας (WHR) και όχι από τη βαρύτητά της(BMI), ενώ η περιφερική αγγειοπάθεια δεν σχετίζεται με τους δείκτες παχυσαρκίας.Τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι η παρουσία και μόνο της παχυσαρκίας δεν είναιαρκετή για την ανάπτυξη καρδιαγγειακής νόσου. Απαιτούνται επιπλέον μεταβολικοίπαράγοντες και συμμετέχουν και πολλαπλοί μοριακoί μηχανισμοί που προδιαθέτουνστην εμφάνιση του μεταβολικού συνδρόμου. Ενδιαφέρον είναι ότι και στη δική μαςμελέτη, ο βασικός δείκτης αντίστασης στην ινσουλίνη (HOMA) σχετίζεται τόσο μετη βαρύτητα της ΣΝ, όσο και με την περιφερική αγγειοπάθεια καθώς αντανακλάπροφανώς μηχανισμό ο οποίος έχει επανειλημμένα αναγνωρισθεί ως επιβαρυντικόςγια τα αγγεία.Η συχνότητα της πολυμορφίας Τrp64Arg του β3 αδρενεργικού υποδοχέα (158άτομα) ήταν 8.8 % (14/158). εν παρατηρήθηκε καμία διαφορά στην έκταση τηςΣΝ, καθώς και στην περιφερική αγγειοπάθεια (IMT καρωτίδων και μηριαίωναρτηριών) ανάλογα με την πολυμορφία. Οι φορείς Trp64Arg β3AR είχαν υψηλότεραμέσα επίπεδα ολικής χοληστερόλης, LDL χοληστερόλης και απολιποπρωτεΐνης Β σεσχέση με τους μη φορείς. Αντίθετα με τα αναγραφόμενα στη βιβλιογραφία ηπολυμορφία Trp64/Arg δεν παρουσίαζε συσχέτιση με το δείκτη HOMA, τηναρτηριακή πίεση και τους κλινικούς δείκτες εκτίμησης της παχυσαρκίας.Επομένως, αυτός ο μοριακός μηχανισμός, που θεωρητικά θα μπορούσε ναμετέχει, ο πολυμορφισμός Trp64Arg του β3αδρενεργικού υποδοχέα, ο οποίος έχειενοχοποιηθεί για στοιχεία του μεταβολικού συνδρόμου, δεν βρέθηκε να επηρεάζει τηβαρύτητα και την έκταση της ΣΝ, την περιφερική αγγειοπάθεια και την παχυσαρκία.Ο γονότυπος αυτός ίσως επηρεάζει έμμεσα τα αγγεία διά μέσου της δυσμενούςεπίδρασής του στα επίπεδα των λιπιδίων.Ένας άλλος μοριακός μηχανισμός που επίσης έχει βρεθεί να παίζει κάποιο ρόλοστην αντίσταση στην ινσουλίνη και έμμεσα στο μεταβολικό σύνδρομο, είναι όπωςαναφέρθηκε, η πολυμορφία Pro12Ala του γονιδίου του υποδοχέα PPARγ. Τα άτομαπου έφεραν την πολυμορφία είχαν τάση να παρουσιάζουν λιγότερο συχνά αυξημένηαντίσταση στην ινσουλίνη. Επί πλέον τα άτομα αυτά παρουσίασαν λιγότερο συχνάΣ2, εύρημα που υποστηρίζει τον προστατευτικό ρόλο του αλληλίου Ala ως προςτην εμφάνιση Σ2. Ένα άλλο ενδιαφέρον εύρημα αφορά τη σχέση του γονοτύπου μετην υπέρταση. Τα άτομα που έφεραν την πολυμορφία παρουσίασαν λιγότερο συχνά αρτηριακή υπέρταση.Τα άτομα που έφεραν την πολυμορφία Pro12Ala δεν διέφεραν ως προς τουςδείκτες παχυσαρκίας και την έκταση ή τη βαρύτητα της ΣΝ σε σχέση με τους μηφορείς ούτε στα επίπεδα λιπιδίων. Τέλος, το πάχος του μέσου – έσω χιτώνα (ΙΜΤ)της δεξιάς κοινής καρωτίδας ήταν σημαντικά μικρότερο στα άτομα που έφεραν τηνπολυμορφία, διαφορά ανεξάρτητη από τα επίπεδα των λιπιδίων.Επομένως, στον πληθυσμό αυτό με πολλαπλούς επιβαρυντικούς παράγοντες, ηπολυμορφία Pro12Ala, ακόμα και στην ετερόζυγή της μορφή, βρέθηκε να έχειπροστατευτικό ρόλο στην περιφερική αγγειοπάθεια. Επί πλέον βρέθηκε να αποτελείπροστατευτικό παράγοντα για την υπέρταση και την παρουσία Σ2,επιβεβαιώνοντας παλαιότερες παρατηρήσεις από τη βιβλιογραφία.Η μελέτη της αλληλεπίδρασης των πολυμορφισμών των γονιδίων του β3AR καιτου PPARγ έδειξε ότι οι ασθενείς που έφεραν και τις δύο πολυμορφίες παρουσίασανυψηλότερες μέσες τιμές ολικής χοληστερόλης, LDL χοληστερόλης καιαπολιποπρωτεΐνης Β σε σχέση με εκείνους που έφεραν είτε μία από τις δύοπολυμορφίες, είτε δεν ήταν φορείς κάποιας πολυμορφίας. εν βρέθηκαν σημαντικέςδιαφορές ως προς τις υπόλοιπες μεταβολικές και αγγειακές παραμέτρους στις 4υποομάδες απλοτύπων που μελετήθηκαν. Επομένως, η συνύπαρξη πολυμορφισμώντων γονιδίων των β3AR και PPARγ δεν φαίνεται να επηρεάζει τη βαρύτητα της ΣΝκαι την περιφερική αγγειοπάθεια. Σχετίζεται όμως δυσμενώς με τα επίπεδα τωνλιπιδίων και, πιθανώς με τον τρόπο αυτό, επηρεάζει έμμεσα τα αγγεία.Τέλος, ένα σημαντικό εύρημα της μελέτης μας ήταν η σημαντική θετικήσυσχέτιση που παρουσίασαν τα βασικά επίπεδα κορτιζόλης με τη βαρύτητα της ΣΝ,ανεξάρτητα από την ηλικία, φύλο, κάπνισμα, υπέρταση, Σ2 και χοληστερόλη.Συνυπήρχε και μια τάση για συσχέτιση του ΙΜΤ της αριστεράς μηριαίας αρτηρίας(LFA) με τα βασικά επίπεδα κορτιζόλης.Στη μικρή υποομάδα όπου έγινε καταστολή με δεξαμεθαζόνη για έλεγχο τηςευαισθησίας στα γλυκοκορτικοειδή έγινε και μελέτη της πολυμορφίας Bcl1 τουυποδοχέα των γλυκοκορτικοειδών (GR). Οι GG ομοζυγώτες παρουσίασανσημαντικά μεγαλύτερη διαφορά της πρωινής τιμής κορτιζόλης σε σχέση με τηναπογευματινή, είχαν μια τάση για χαμηλότερες απογευματινές τιμές κορτιζόλης καιγια μεγαλύτερη καταστολή μετά την δεξαμεθαζόνη, όμως η διαφορά δεν ήταν στατιστικά σημαντική ενδεχομένως λόγω του μικρού αριθμού. Τα άτομα αυτά είχανκάπως υψηλότερο λόγο W/H-Ratio και τάση για υψηλότερο ΙΜΤ της αριστερήςκοινής καρωτίδας. Η βαρύτητα της ΣΝ δεν διέφερε ανάλογα με το γονότυπο Bcl1του GR.Σύμφωνα με αυτά τα δεδομένα, τα βασικά επίπεδα κορτιζόλης μπορεί ναθεωρηθούν ανεξάρτητος δείκτης βαρύτητας της ΣΝ σε άτομα με στοιχείαυπερδραστηριότητας του άξονα ΥΥΕ πριν από στρες (όπως π.χ. στεφανιογραφία). Οιυψηλές βασικές τιμές κορτιζόλης που παρουσιάζουν τα άτομα αυτά είναι πιθανόν ναχαρακτηρίζουν την χρόνια απάντηση του άξονα στο στρες. Η συσχέτιση τηςπολυμορφίας Bcl1 του γονιδίου του υποδοχέα GR, στην ομόζυγή της μορφή (GG),με την περιφερική αγγειοπάθεια δείχνει ότι η ευαισθησία στη δράση τωνγλυκοκορτικοειδών μπορεί να αποτελεί επιπλέον παράγοντα που συμβάλλει στηνανάπτυξη πιο βαριάς ΣΝ.Με βάση αυτά τα ευρήματα φαίνεται πως τόσο η υπερδραστηριότητα του ΥΥΕάξονα, όσο και η υπερευαισθησία στη δράση των γλυκοκορτικοειδών μπορεί νασυμβάλουν ανεξάρτητα στην βαρύτητα της ΣΝ και στην περιφερικήαθηροσκλήρυνση. Φαίνεται πως οι συνέπειες στο αγγειακό σύστημα είναι πιοσοβαρές όταν οι δυο αυτοί παράγοντες συνυπάρχουν.Συμπερασματικά, η μελέτη μας έδειξε ότι ο τύπος της παχυσαρκίας είναι πιοσημαντικός από την βαρύτητα της για την ανάπτυξη της αθηρωμάτωσης. Από τουςγενετικούς παράγοντες που διερευνήθηκαν βρέθηκε σημαντική σχέση κυρίως τηςπολυμορφίας του υποδοχέα PPARγ με την περιφερική αγγειοπάθεια και με διάφορεςπαραμέτρους του μεταβολικού συνδρόμου, ενώ ο ρόλος του υποδοχέα β3AR είναιπολύ μικρότερος και αφορά μόνο τα λιπίδια. ιαπιστώθηκε αλληλεπίδραση των δύουποδοχέων μόνο όσον αφορά τα λιπίδια. Τέλος διαπιστώθηκε μια σημαντικήεπίδραση της ενεργότητας του υποθαλαμο-υποφυσιακού επινεφριδικού άξονα στηνβαρύτητα της ΣΝ.