Catastrophes d' Asie mineure, au delà du désastre
Authors: Σαμαλτάνος Ανδρέας-Νικόλαος 
Published: July 2023

Η επιλογή του τρέχοντος θέματος γεννήθηκε από μια εσωτερική έρευνα, ενός απογόνου προσφύγων που ήθελε να γνωρίσει και να κατανοήσει τις συνθήκες και τους λόγους για τους οποίους η υποδοχή των προγόνων του είχε κάνει κατά τρόπο τόσο «απαράδεκτο», βιαστικό και ελλιπή, αυτό χωρίς να αισθανθεί την επιθυμία να τιμωρήσει τους εμπλεκόμενους. Ταυτόχρονα, ήταν η βούληση να μελετηθεί αν η σημερινή μας κοινωνία, τόσο οργανωμένη και σύγχρονη, θα είχε μάθει από τα λάθη του παρελθόντος και γεμάτη εμπειρίες δεν θα μπορούσε να τα επαναλάβει. Όμως η πραγματικότητα της προσφυγικής ροής του 2015 απέδειξε ότι στο τέλος της ημέρας, μια κοινωνία, ανεξάρτητα από το πόσο έτοιμη, προνοητική και πολιτισμένη θέλει να εμφανιστεί, δεν είναι παρά όμορφη και στολισμένη, που δεν μαθαίνει ή δεν θέλει καν να μάθει από τα λάθη της, από την ιστορία της, απλά μαθαίνει να αντιδρά και να θάβει κάτω από το χαλί τα προβλήματα που την απασχολούν ή διαταράσσουν την εικόνα της ηρεμίας. Υπό κανονικές συνθήκες, είναι αδύνατο για τον ιστορικό να βρει έναν τρόπο να βιώσει το αντικείμενο της μελέτης του, να βιώσει την ιστορική πραγματικότητα, και αυτό λόγω του χάσματος μεταξύ του παρόντος και του παρελθόντος που μελετά. Η μεταναστευτική ροή που ξεκίνησε το 2015 ήταν μια ευκαιρία η μελέτη μας να μας κάνει να βιώσουμε τη θλιβερή πραγματικότητα της μοίρας των προσφύγων της περιόδου που μελετήθηκε, με εικόνες, λέξεις, ήχους και μυρωδιές. Οι πρόσφυγες του σήμερα βίωσαν τα ίδια προβλήματα υγείας, την ίδια κοινωνική αντιμετώπιση, την ίδια κατάσταση της πραγματικότητας και την προσπάθεια να τους βοηθήσουν, με τον δικό τους τρόπο «φορούσαν» τον ίδιο μανδύα με τους πρόσφυγες στη μελέτη μας. Μπορεί ένα θέμα ιστορικής μελέτης να αλλάξει την εικόνα της κοινωνίας στην οποία ζούμε; Ναι, κάτι που φαίνεται τόσο σπάνιο όσο και αδύνατο, αλλά τελικά τόσο πιθανό, ένας ερευνητής μπορεί ξαφνικά να δει τους συγχρόνους του να μετατρέπονται σε "τέρατα από το παρελθόν" που μελετά.Είναι αλήθεια ότι το μονοπάτι του ερευνητή είναι μοναχικό και απαιτεί πολλή προσπάθεια και θυσία. Αρχικά τα εμπόδια που θα βρει μπροστά του, ειδικά αν έχει οικογένεια και δουλειά, είναι πολλά, ταυτόχρονα πρέπει να αντιμετωπίσει προβλήματα γραφειοκρατίας, προκατάληψης ή εχθρότητας. Φυσικά, κανένα κράτος δεν θέλει να κατηγορηθεί για τα λάθη που έχει κάνει στο παρελθόν, ελπίζοντας ότι θα μπορούσε να κερδίσει την ασυλία του. Ωστόσο, ένα θέμα διατριβής μπορεί να επιτρέψει στον ερευνητή να αλλάξει την αντίληψή του για την οικογένειά του, να ανακαλύψει τους προγόνους του μέσω πηγών και αρχείων, διδάσκοντας έτσι στα παιδιά του την πραγματική οικογενειακή ιστορία τους χωρίς εσωτερικούς ιστορικούς μύθους χωρίς παραμορφωμένες αναμνήσεις, έτσι ώστε τα χρόνια αυτής της έρευνας και γραφής να μπορούν εύκολα να γίνουν μια προσωπική αναζήτηση για το ιερό δισκοπότηρο. Ήταν η μόνη αντίδραση στα προβλήματα της μαζικής άφιξης προσφύγων από τη Μικρά Ασία στην Ελλάδα; Ή μήπως ήταν μια προσπάθεια να καλυφθεί η πραγματικότητα μετά από αυτήν την τεράστια άφιξη; Το ελληνικό κράτος γνώριζε τη δημογραφική κατάσταση στη Μικρά Ασία και δεν αντέδρασε μετά την καταστροφή, η οποία οδήγησε σε κενό στην κοινή λογική ή έκρυψε μια εσφαλμένη ερμηνεία των δεδομένων που είχε;