Κείμενα ταυτότητας και ερευνητικές προσεγγίσεις τους στο νηπιαγωγείο
Authors: Κομπιάδου Ευδοξία 
Published: May 2021

Η διατριβή διαπραγματεύεται τα κείμενα ταυτότητας, μία σύγχρονη και δυναμική έννοια από τον χώρο της γλωσσικής ετερογένειας και της πολυγλωσσίας στην εκπαίδευση, με στόχο να την εμπλουτίσει, να την επεκτείνει και να αναδείξει το παιδαγωγικό πλαίσιο εφαρμογής της στην προσχολική εκπαίδευση. Προσεγγίζει την έννοια των κειμένων ως παιδαγωγικών πρακτικών με δύο διαστάσεις και σημασίες, ως κειμένων ταύτισης και ως κειμένων ταυτότητας. Πρόκειται για μια εθνογραφική έρευνα δράσης στο πεδίο της εκπαίδευσης που επιχειρεί να σκιαγραφήσει μια συγκεκριμένη σχολική κοινότητα και τα μέλη της μέσω της χρήσης και της αξιοποίησης των κειμένων όλων των εμπλεκομένων στην εκπαιδευτική διαδικασία, παιδιών, γονέων και εκπαιδευτικού-ερευνήτριας, μέσω παιδαγωγικής εφαρμογής (νήπια, σχολική τάξη), διαδραστικών παρεμβάσεων (ομάδες γονέων και ομάδα των νηπίων) και συνεντεύξεων (ομάδες γονέων). Ως έρευνα δράσης στοχεύει στη βελτίωση των εκπαιδευτικών πρακτικών ώστε να εκφραστούν και να αναδειχθούν ταυτοτικά στοιχεία μέσα από τα κείμενα των παιδιών και των γονέων, τα οποία παραδοσιακά δεν βρίσκουν χώρο στην τάξη, με στόχο να αναδιαμορφώσουν το σχολικό κλίμα. Στο θεωρητικό μέρος της διατριβής γίνεται μια προσπάθεια σύνδεσης με συναφείς όρους από τον χώρο της εκπαιδευτικής και της κοινωνικής έρευνας, την αφήγηση και τον βιογραφικό λόγο, το βίωμα ως καθημερινή πρακτική και τις γλωσσικά κατάλληλες πρακτικές. Στο εφαρμοσμένο μέρος της έρευνας αξιοποιούνται πρακτικές από τα επιστημονικά πεδία της λογοτεχνίας και της θεατροπαιδαγωγικής, λογοτεχνικά κείμενα και θεατροπαιδαγωγικές τεχνικές ως κείμενα ταύτισης ώστε να ενισχύσουν τα άτομα να αποκαλύψουν πτυχές του εαυτού τους και να ανακαλύψουν την αίσθηση της συλλογικότητας. Τα παραγόμενα ποικίλα και πολυτροπικά κείμενα ταυτότητας, που βασίζονται στα ενδιαφέροντα των παιδιών, στις εμπειρίες τους και στις γλωσσικές, πολιτιστικές και κοινωνικές πηγές που μεταφέρουν από το περιβάλλον τους, φωτίζουν τις ταυτοτικές διαδικασίες οι οποίες καταγράφονται και αναδύονται πολυτροπικά, αναλύονται βάσει περιεχομένου και κατηγοριοποιούνται ως διαδικασία. Τα κείμενα συνθέτουν και αντανακλούν, μέσα από την έκφραση των αφηγηματικών ταυτοτήτων, την ιστορία της τάξης και την κουλτούρα που συνδημιουργείται. Η ανάλυση των δεδομένων με επαγωγικό, ανατροφοδοτικό και αναστοχαστικό τρόπο, η πολυπρισματική οπτική της έρευνας, η διείσδυση στο βάθος των φαινομένων και η ανάδειξη των προσωπικών αφηγήσεων μικρότερου βεληνεκούς όσων μετέχουν στην εκπαιδευτική διαδικασία συνθέτουν το ειδικό ερευνητικό ενδιαφέρον και την πρωτοτυπία του ερευνητικού μοντέλου, σε συνάφεια με την ανάδυση του νέου παραδείγματος στην εκπαιδευτική θεωρία και πράξη. Τα κείμενα ταυτότητας, ως βιογραφικές κατασκευές των ατόμων, δεν αποτελούν απλά μια παροντική θέαση παρελθόντων γεγονότων, αλλά μπορούν να ιδωθούν ως κείμενα που αντλούν πληροφόρηση τόσο από τη βιωμένη εμπειρία όσο και από τη συλλογική μνήμη, τις πολιτισμικά διαθέσιμες πηγές νοήματος και τα παροντικά συμβάντα. Συγκατασκευάζουν την εμπειρία, αναδεικνύοντας τον πλούτο που μεταφέρουν, αποσκοπώντας στην ενδυνάμωση των παιδικών ταυτοτήτων. Στο πλαίσιο αυτό, η διατριβή συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση της έννοιας των κειμένων ταυτότητας και της αξιοποίησής τους στην προσχολική εκπαίδευση, όπου το σχολείο αντιμετωπίζεται ως μέρος μιας συλλογικής κοινωνικής διάδρασης.