Δημόσια κατανόηση των φυσικών επιστημών
Authors: Οικονομίδης Συμεών 
Published: August 2021

ΣΚΟΠΟΙΒασικοί σκοποί αυτής της διατριβής είναι: Να διερευνήσει τη σημασία, για τον σημερινό πολίτη, της δημόσιας κατανόησηςτων Φυσικών Επιστημών γενικά και της Αστρονομίας ειδικότερα. Να διερευνήσει το επίπεδο της δημόσιας κατανόησης των Φυσικών Επιστημώνστη χώρα μας σήμερα.Δευτερεύοντες σκοποί είναι: Να εξετάσει το ερώτημα: τι είναι επιστήμη; Να εντοπίσει τους παράγοντες που παρακωλύουν τη δημόσια κατανόηση τωνΦυσικών Επιστημών και να προτείνει δράσεις που θα την προαγάγουν.ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣε αναζήτηση απαντήσεων στο ερώτημα «Τι είναι επιστήμη;», γίνεται κριτικήμελέτη της βιβλιογραφίας και συζήτηση των κύριων επιστημολογικών ρευμάτων.Στη συνέχεια διατυπώνονται επιχειρήματα για τη σημασία της δημόσιαςκατανόησης των Φυσικών Επιστημών ως εργαλείου επιβίωσης αλλά και ως φωτόςπου αποκαλύπτει το κάλλος του φυσικού κόσμου. Ειδικότερα, η σημασία τηςδημόσιας κατανόησης της Αστρονομίας εξετάζεται σε ξεχωριστό κεφάλαιο.Η διερεύνηση του επιπέδου της δημόσιας κατανόησης των Φυσικών Επιστημών στηχώρα μας σήμερα γίνεται με την εξέταση των αποτελεσμάτων αφενός των διεθνών(που περιλαμβάνουν και την Ελλάδα) ερευνών Ευρωβαρόμετρο και PISA καιαφετέρου τεσσάρων δικών μας ερευνών, που έχουμε πραγματοποιήσει στο ΑΠΘγια τον σκοπό αυτό.Με βάση τις παραπάνω έρευνες, αλλά και τη βιβλιογραφία, εντοπίζονταιπαράγοντες που παρακωλύουν τη δημόσια κατανόηση των Φυσικών Επιστημών καιπροτείνονται, αντίστοιχα προς αυτούς, δράσεις που θα την προαγάγουν.ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑΕπίπεδο της δημόσιας κατανόησης των Φυσικών Επιστημών στην Ελλάδα σήμεραΟι έρευνες που διεξαγάγαμε στο ΑΠΘ έδειξαν, σε μεγάλο ποσοστό, σημαντικέςπαρανοήσεις, έλλειψη κατανόησης των φυσικών μηχανισμών, απουσία κριτικήςσκέψης και αποδοχή ισχυρισμών της αστρολογίας. Με βάση τα παραπάνω, αλλάκαι με βάση τα αποτελέσματα των διεθνών ερευνών Ευρωβαρόμετρο και PISA,κρίνεται ότι το επίπεδο της δημόσιας κατανόησης των Φυσικών Επιστημών (και τηςΑστρονομίας ειδικότερα) στην Ελλάδα σήμερα είναι χαμηλό.Πιθανές αιτίεςΟ λειτουργικός αναλφαβητισμός και οι κακές επιδόσεις σε Γλώσσα και Μαθηματικάείναι ανασταλτικοί παράγοντες για τη δημόσια κατανόηση των ΦυσικώνΕπιστημών. Εξάλλου, διαπιστώνεται ότι δεν είναι επαρκώς αντιληπτή η αξία τηςδημόσιας κατανόησης των Φυσικών Επιστημών για τον πολίτη σήμερα, επομένωςλείπει και το κίνητρο. Η υποβάθμιση του μαθήματος της Αστρονομίας στηδευτεροβάθμια εκπαίδευση δεν βοηθάει στη δημόσια κατανόηση της Αστρονομίας.Γενικό συμπέρασμαΑν και οι Φυσικές Επιστήμες δεν εκφράζουν την απόλυτη αλήθεια, η σημασία τουςγια τον σύγχρονο άνθρωπο είναι μεγάλη. Η δημόσια κατανόηση των ΦυσικώνΕπιστημών γενικά και της Αστρονομίας ειδικότερα είναι απαραίτητη στο πλαίσιοτης νεωτερικότητας, το οποίο επιτείνει την ανάγκη εγρήγορσης, ενημερότητας,προσωπικής ευθύνης και ώριμων συλλογικών αποφάσεων. Ωστόσο, η δημόσιακατανόηση των Φυσικών Επιστημών γενικά και της Αστρονομίας ειδικότεραβρίσκεται σε χαμηλό επίπεδο στην Ελλάδα σήμερα. Εντοπίζονται πιθανές αιτίες τουπροβλήματος και πιθανοί τρόποι αναβάθμισης της δημόσιας κατανόησης τωνΦυσικών Επιστημών. Προκύπτει ότι η δημόσια κατανόηση των Φυσικών Επιστημώνείναι συνάρτηση κοινωνικών στοχεύσεων και πολιτικού σχεδιασμού.