НЕКОТОРЫЕ ОСОБЕННОСТИ ДЕПРЕССИЙ С СУИЦИДАЛЬНЫМ ПОВЕДЕНИЕМ В ПОЗДНЕМ ВОЗРАСТЕ (КЛИНИКО-ПСИХОПАТОЛОГИЧЕСКИЕ И ПАТОПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ)
Authors: Г.И. Алтынбекова , А.Д. Куттыбаев , К.С. Алтынбеков 
Published: October 2024

Актуальность. Депрессивные расстройства в пожилом возрасте часто не распознаются или неадекватно лечатся, утяжеляют течение и прогноз коморбидной патологии, приводят к потере трудоспособности, к еще большему физическому упадку, ухудшают качество жизни не только пациентов, но и их окружения; приводят к суицидальному поведению. При депрессивных расстройствах в пожилом возрасте наблюдается ослабление когнитивных функций, проявляющееся в затруднении при выполнении сложных заданий, замедлении темпа, нарушении концентрации внимания и затруднений в принятии решений. Однако при психометрических исследованиях способности к репродукции, значительных отличий от здоровых пожилых людей часто не выявляются. Целью исследования явилось выделение некоторых клинико-психопатологические особенности депрессий с суицидальным поведением в позднем возрасте. Материалы и методы исследования. Работа проводилась в РГП на ПХВ “Республиканском научно-практическом центре психического здоровья” МЗ РК г. Алматы. Материалом послужили больные депрессией с суицидальным поведением в позднем возрасте, проходившие стационарное лечение в РНПЦ ППН в 2016-2021 гг. Основными методами исследования являлись клинико-психопатологический, клинико-катамнестический, длительность катамнеза составила от 1 до 6 лет. Были использованы также экспериментально-психологический метод, психометрические шкалы: шкалы личностной и ситуативной тревожности (по Спилбергеру), шкала депрессии (по Цунгу) для определения степени выраженности депрессии и тревоги. Результаты. Наблюдение показало, что течение психоза у больных исследуемой группы характеризовалось развитием повторных приступов (один приступ перенесли только 5 больных, что, возможно, объясняется коротким периодом катамнестического наблюдения). В 8 наблюдениях это были монополярные приступы в рамках рекуррентного депрессивного расстройства. В остальных случаях наряду с депрессивными приступами возникали и гипоманиакальные состояния, чаще всего в виде кратковременных подъёмов настроения. Больные, достаточно критически, относились к своей болезни и при этом опасались повторения приступов. Почти у всех больных сохранялась резидуальная аффективная симптоматика. Стертые гипоманиакальные или субдепрессивные состояния возникали аутохтонно, либо в виде реакций на различные внешние раздражители. Выводы. Депрессивные расстройства в позднем возрасте имеют ряд клинических особенностей, представляющих высокую суицидогенность. Преобладание в картине психоза тревожных депрессий, нередко с ажитацией; ипохондрических расстройств, включающих ипохондрические идеи от тревожных и фобических опасений до ипохондрического бреда с разнообразными алгическими сенсациями, повышают суицидальную опасность больных.

Introduction. Depressive disorders in old age are often not recognized or inadequately treated, aggravate the course and prognosis of comorbid pathology, lead to disability, to even greater physical decline, worsen the quality of life not only of patients, but also of their environment; lead to suicidal behavior. With depressive disorders in old age, there is a weakening of cognitive functions, manifested in difficulty in performing complex tasks, slowing down the pace, impaired concentration and difficulties in making decisions. However, in psychometric studies of the ability to reproduce, significant differences from healthy elderly people are often not revealed. The aim to identify some clinical and psychopathological features of depression with suicidal behavior at a late age. Materials and methods of research. The work was carried out in the Republican Scientific and Practical center of Mental Health of the Ministry of Health of the Republic of Kazakhstan. The material was used by patients with depression with suicidal behavior at a late age who underwent inpatient treatment at the RSPCMH MH RK in 2016-2021. The main research methods were clinical-psychopathological, clinical-catamnestic, the duration of the catamnesis ranged from 1 to 6 years. An experimental psychological method, psychometric scales were also used: the scales of personal and situational anxiety (according to Spielberger), the scale of depression (according to Tsung) to determine the severity of depression and anxiety. Results. The observation showed that the course of psychosis in the patients of the study group was characterized by the development of repeated seizures (only 5 patients suffered one attack, which may be explained by the short period of catamnestic observation). In 8 cases, these were monopolar seizures within the framework of recurrent depressive disorder. In other cases, along with depressive attacks, hypomanic states also occurred, most often in the form of short-term mood swings. The patients were quite critical of their illness and at the same time were afraid of a recurrence of seizures. Almost all patients retained residual affective symptoms. Erased hypomanic or subdepressive states occurred autochthonously or in the form of reactions to various external stimuli. Conclusions. Depressive disorders in late life have a number of clinical features that represent high suicidogenicity. The predominance of anxiety depressions in the picture of psychosis, often with agitation; hypochondriac disorders, including hypochondriac ideas from anxiety and phobic fears to hypochondriac delirium with various algic sensations, increase the suicidal danger of patients.

Өзектілігі. Егде жастағы депрессиялық бұзылулар жиі анықталмайды немесе жеткіліксіз емделеді, қатар жүретін патологияның барысы мен болжамын ауырлатады, еңбекке жарамсыздыққа, одан да көп физикалық құлдырауға әкеледі, пациенттердің ғана емес, сонымен қатар олардың қоршаған ортасының өмір сүру сапасын нашарлатады; суицидтік мінез-құлыққа әкеледі. Егде жастағы депрессиялық бұзылуларда когнитивті функциялардың әлсіреуі байқалады, бұл күрделі тапсырмаларды орындаудағы қиындықтарда, қарқынның баяулауында, зейіннің нашарлауында және шешім қабылдаудағы қиындықтарда көрінеді. Алайда, психометриялықзерттеулерде ұрпақ өрбіту қабілетінде, дені сау егде жастағы адамдардан айтарлықтай айырмашылықтар жиі анықталмайды. Зерттеудің мақсатыегде жастағы суицидтік мінез-құлықпен депрессияның клиникалық-психопатологиялық ерекшеліктерінің кейбіреулерін бөліп көрсету болды. Зерттеу материалдары мен әдістері. Жұмыс ҚРДМ “Республикалық психикалық денсаулық ғылыми-практикалық орталығы” ШЖҚ РМК жүргізілді. Материал 2016-2021 жылдары “РПДҒПО” стационарлық емдеуден өткен егде жастағы суицидтік мінез-құлқы бар депрессиямен ауыратын науқастар болды. Зерттеудің негізгі әдістері клиникалық-психопатологиялық, клиникалық-катамнестикалық болды, катамнездің ұзақтығы 1 жылдан 6 жылға дейін болды. Эксперименттік-психологиялық әдіс, психометриялық шкалалар да қолданылды: жеке және ситуациялық мазасыздық шкалалары (Спилбергер бойынша), депрессия мен мазасыздықтың ауырлығын анықтау үшін депрессия шкаласы (Цунг бойынша) қолданылды. Нәтижелер. Бақылау көрсеткендей, зерттеу тобындағы науқастардағы психоздың ағымы қайталанған шабуылдардың дамуымен сипатталды (тек 5 науқас бір шабуылға ұшырады, бұл катамнестикалық бақылаудың қысқа кезеңімен түсіндірілуі мүмкін). 8 бақылауда бұл қайталанатын депрессиялық бұзылыстың бөлігі ретінде монополярлық шабуылдар болды. Басқа жағдайларда, депрессиялық шабуылдармен қатар, гипоманикалық жағдайлар да пайда болды, көбінесе қысқа мерзімді көңіл-күйдің көтерілуі түрінде. Науқастар өздерінің ауруларына өте сын көзбен қарады және сонымен бірге шабуылдардың қайталануынан қорқады. Барлық дерлік науқастарда резидуальды аффективті белгілер сақталды. Жойылған гипоманикалық немесе субдепрессиялық күйлер аутохтонды немесе әртүрлі сыртқы ынталандыруларға реакциялар түрінде пайда болды. Қорытынды: Егде жастағы депрессиялық бұзылулар жоғары суицидогенділікті білдіретін бірқатар клиникалық белгілерге ие. Зерттеу көрсеткендей егде жастағы мазасыздық депрессиясының, психоздың басым болуы, көбінесе толқумен; гипохондриялық бұзылулар, соның ішінде гипохондриялық идеялар, мазасыздық пен фобиялық қорқыныштан бастап, әртүрлі алгиялық сенсациялары бар гипохондриялықсандыраққа дейін, науқастардың суицидтік қаупін арттыратыны анықталды.