АУТИЗМІ БАР БАЛАЛАРДЫҢ СӨЙЛЕУІНІҢ ЛЕКСИКО-СЕМАНТИКАЛЫҚ ЖАҒЫН АНЫҚТАУДА Н.В. СЕРЕБРЯКОВА, Л.С. СОЛОМОХОВАНЫҢ ӘДІСТЕМЕСІН ҚОЛДАНУДЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Authors: Bekmurat A.T. 
Published: January 2024

Understanding the meaning of words makes it possible to understand the picture of the world. Language is a person's ability to communicate facts, objects and actions through words. Linking the same concept with the corresponding word, i.e., determining the meaning of the word, is possible thanks to semantic processing. An important issue in cognitive science is the study of how the meanings of words are represented and classified in the human cognitive system. And the most important sign of children with autism in society is a speech disorder. The vast majority of them have varying degrees of language impairment. The lexical and semantic aspects of speech are particularly important. Semantics is the study of the content of a word that comes to consciousness and is pronounced. The lexical and semantic side of the speech of children with autism depends on the severity of the autism and the cognitive abilities of the child. For this reason, it is important to diagnose the lexico-semantics of a child with autism in the work of correction and integration into the environment. One of such diagnostic methods is the method of N.V. Serebryakov, L.S. Solomokhov, which determines the volume and quality of passive and active vocabulary. And the article describes an attempt to analyze the effectiveness of this technique using the experience of scientific research. Keywords: autism spectrum disorder, speech disorder, lexico-semantic, diagnostics

Сөздердің мағынасын түсіну арқылы әлемнің бейнесін ұғыну мүмкіндігі туады. Сөйлесу - бұл адамның фактілерді, объектілерді және іс-әрекеттерді сөз арқылы жетгізу қабілеті. Сол тұжырымдаманы тиісті сөзбен байланыстыру, яғни сөздің мағынасын анықтау семантикалық өңдеудің арқасында мүмкін болады. Когнитивтік ғылымдағы маңызды мәселе сөздердің мағыналарын адамның танымдық жүйесінде қалай ұсынылатындығы және жіктелуін зерттеу.Ал қоғамдағы аутизмі бар балалардың ең басты белгісі – сөйлеу тілінің бұзылысы. Олардың басым көпшілігінде сөйлеу бұзылысының әртүрлі деңгейінде көрінеді. Әсіресе, сөйлеу тілінің қалыптасуында лексико-семантика жағы маңызды болып табылады. Өйткені, семантика – санаға келген және айтылған сөздің мазмұнын зерттейді. Аутизмі бар балалардың сөйлеу тілінің лексико-семанттика жағы аутизмнің ауырлығына және баланың танымдық қабілетіне байланысты. Осы себепті, түзету және ортаға кіріктіру жұмысында аутизмі бар баланың лексико-семантикасын диагностикалау маңызды. Сондай диагностикалау әдістемелерінің бірі - Н.В. Серебрякова, Л.С. Соломохованың пассивті және белсенді сөздік қордың көлемі мен сапасын анықтау әдісі. Бұл әдістеменің тиімділігін ғылыми зерттеу тәжірбиесі арқылы талдау жасау әрекеті жасалынды. Түйін сөздер: аутзим спектрінің бұзылысы, сөйлеудің бұзылысы, лексико-семантика, диагностика

Понимая значение слов, появляется возможность осмыслить картину мира. Речь – это способность человека передавать факты, объекты и действия через слова. Связывание того же понятия с соответствующим словом, то есть определение значения слова, возможно благодаря семантической обработке. Важным вопросом в когнитивной науке является изучение того, как значения слов представлены и классифицируются в когнитивной системе человека. А самый главный признак детей с аутизмом в обществе – нарушение речи. У подавляющего большинства из них наблюдается различный уровень речевого расстройства. Особенно важным в формировании речи является лексико-семантическая сторона. Ведь семантика — это изучение содержания слова, которое приходит в сознание и произносится. Лексико-семантическая сторона речи детей с аутизмом зависит от тяжести аутизма и когнитивных способностей ребенка. По этой причине в работе по коррекции и интеграции в среду важно диагностировать лексико-семантику ребенка с аутизмом. Одним из таких методов диагностики является метод Н.В. Серебрякова, Л.С. Соломохова, определения объема и качества пассивного и активного словарного запаса. И в статье описано предпринята попытка проанализировать эффективность этой методики с помощью опыта научного исследования. Ключевые слова: расстройство аутистического спектра, нарушение речи, лексико- семантика, диагностика