Η επίδραση της σιμπουτραμίνης στην ορμονική και μεταβολική εικόνα παχύσαρκων γυναικών με το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών
Authors: Φλωράκης Δήμος 
Published: January 2014

Η παρούσα συγκριτική, ανοικτή, τυχαιοποιημένη, φάσης IV μελέτη σχεδιάσθηκε με σκοπό: α) την επίδραση της απώλειας βάρους στις ανθρωπομετρικές, ορμονικές και μεταβολικές παραμέτρους των υπέρβαρων και παχύσαρκων γυναικών με το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών, β) την πιθανότητα κατά πόσο η χορήγηση σιμπουτραμίνης με υποθερμιδική δίαιτα, (ομάδα σιμπουτραμίνης), πλεονεκτεί έναντι της χορήγησης υποθερμιδικής δίαιτας μόνο, (ομάδα ελέγχου), στις μεταβολές των ανθρωπομετρικών, ορμονικών και μεταβολικών παραμέτρων των υπέρβαρων και παχύσαρκων γυναικών με το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών, γ) το ποσοστό των γυναικών με PCOS και δείκτη μάζας σώματος >27 kg/m² που εμφανίζει μεταβολικό σύνδρομο και δ) την επίδραση της απώλειας βάρους με υποθερμιδική δίαιτα και σιμπουτραμίνη και με υποθερμιδική δίαιτα μόνο στη μείωση του ποσοστού εμφάνισης του μεταβολικού συνδρόμου. Μελετήθηκαν 97 υπέρβαρες και παχύσαρκες γυναίκες (BMI>27 kg/m²) με το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών. Η κατάταξη των γυναικών με το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών έγινε με τα κριτήρια του 2003 (Rotterdam ESHRE/ASRM-Sponsored PCOS Consensus Workshop Group). Σύμφωνα με τα κριτήρια αυτά, για τη διάγνωση του συνδρόμου απαιτείται η παρουσία δύο, τουλάχιστον, από τα εξής τρία χαρακτηριστικά: α) χρόνια ολιγο- ή ανωοθυλακιορρηξία, β) βιοχημική υπερανδρογοναιμία ή κλινικές εκδηλώσεις υπερανδρογοναιμίας, και γ) πολυκυστική μορφολογία των ωοθηκών στο υπερηχογράφημα. Σύμφωνα με αυτή την κατάταξη, προκύπτουν τέσσερις φαινότυποι του συνδρόμου. Στον τύπο Ια ανήκαν 59 γυναίκες (60,82%) με χρόνια ολιγο-ή ανωοθυλακιορρηξία, βιοχημική υπερανδρογοναιμία και πολυκυστική μορφολογία των ωοθηκών στο υπερηχογράφημα. Ο τύπος Ιβ περιλάμβανε πέντε γυναίκες (5,15%) με χρόνια ολιγο-ή ανωοθυλακιορρηξία, κλινικές εκδηλώσεις υπερανδρογοναιμίας, με φυσιολογικά όμως επίπεδα ανδρογόνων ορού, και πολυκυστική μορφολογία των ωοθηκών στο υπερηχογράφημα. Εξάλλου, στον τύπο ΙΙα ανήκαν 20 γυναίκες (20,62%) με χρόνια ολιγο-ή ανωοθυλακιορρηξία και βιοχημική υπερανδρογοναιμία, αλλά χωρίς πολυκυστική μορφολογία των ωοθηκών, ενώ στον τύπο ΙΙβ ανήκαν 4 γυναίκες (4,12%) με χρόνια ολιγο-ή ανωοθυλακιορρηξία και κλινικές εκδηλώσεις υπερανδρογοναιμίας. Οι τύποι Ια, Ιβ, ΙΙα και ΙΙβ πληρούν τα κριτήρια κατάταξης του 1990 (National Institutes of Health:NIH) (264). Ο τύπος ΙΙΙα περιλάμβανε 6 γυναίκες (6,19%) με βιοχημική υπερανδρογοναιμία και πολυκυστική μορφολογία των ωοθηκών στο υπερηχογράφημα, αλλά με φυσιολογικούς ωοθυλακιορρηκτικούς κύκλους. Τέλος, στον τύπο IV ανήκαν τρεις γυναίκες (3,09%) με χρόνια ολιγο-ή ανωοθυλακιορρηξία και πολυκυστική μορφολογία των ωοθηκών στο υπερηχογράφημα, αλλά χωρίς βιοχημική υπερανδρογοναιμία ή κλινικές εκδηλώσεις υπερανδρογοναιμίας. Σημειώνεται ότι οι τύποι ΙΙΙα και IV πληρούν τα κριτήρια του 2003 (Rotterdam ESHRE/ASRM-Sponsored PCOS Consensus Workshop Group). Όλες οι γυναίκες, από την έναρξη της εισαγωγικής περιόδου, έλαβαν συμβουλευτική καθοδήγηση σχετικά με τη διατροφή τους. Οι διατροφικές συμβουλές συμπεριλήφθηκαν σε ένα υποθερμιδικό διαιτολόγιο με βάση την ατομική πρόσληψη θερμίδων της κάθε γυναίκας και χορηγήθηκε σε ατομικό φυλλάδιο για όλη τη διάρκεια της μελέτης. Ο υπολογισμός του υποθερμιδικού διαιτολογίου για κάθε γυναίκα έγινε με βάση τον υπολογισμό του βασικού μεταβολισμού που βασίζεται στην εξίσωση του Harris-Benedict. Στη συνέχεια αφαιρέθηκαν 600 χιλιοθερμίδες (Kcal) και χορηγήθηκε το κατάλληλο υποθερμιδικό διαιτολόγιο για κάθε γυναίκα. Επίσης συνεκτιμήθηκε και η φυσική δραστηριότητα κάθε γυναίκας. Η διατροφική σύνθεση του ημερήσιου υποθερμιδικού διαιτολογίου κάθε γυναίκας, αποτελούταν από 50% υδατάνθρακες, 30% λίπος (10% κεκορεσμένα λιπαρά οξέα) και 20% πρωτεΐνες. Οι γυναίκες τυχαιοποιήθηκαν, με αναλογία 2:1 στην ομάδα Σιμπουτραμίνης έναντι της ομάδας Ελέγχου, αντίστοιχα, πριν εισαχθούν στην περίοδο θεραπείας. Η περίοδος θεραπείας είχε διάρκεια 6 μήνες. Οι γυναίκες παρακολουθήθηκαν κάθε μήνα για την απώλεια βάρους περιμέτρου μέσης και της περιμέτρου των ισχίων), τις ανεπιθύμητες ενέργειες, τη συμμόρφωση με το φάρμακο της μελέτης και οποιαδήποτε άλλη αλλαγή. Επιπροσθέτως, έγινε μηνιαία καταγραφή της αρτηριακής πίεσης και του σφυγμού σε όλες τις γυναίκες. Κατά την επίσκεψη του 3ου Μήνα και του 6ου Μήνα, οι γυναίκες υποβλήθηκαν στην αρχική εργαστηριακή ανάλυση των στεροειδών του φύλου, των ανδρογόνων, των λιπιδίων, καθώς και σε δοκιμασία φόρτισης με 75 gr γλυκόζη από το στόμα. Έλεγχος εγκυμοσύνης πραγματοποιήθηκε κάθε μήνα στις γυναίκες που έλαβαν μέρος στη μελέτη. Σε όλες τις γυναίκες προσδιορίσθηκαν στον ορό τα βασικά επίπεδα: 1. της ωοθυλακιοτρόπου ορμόνης (FSH), της ωχρινοτρόπου ορμόνης (LH), της προλακτίνης (PRL),της ολικής τεστοστερόνης (Τ), της Δ4-ανδροστενδιόνης (Δ4-Α), της θειϊκής δεϋδρο-επιανδροστερόνης (DHEA-S), της 17 α-υδροξυπρογεστερόνης (17 α-ΟΗ-Pg), της σφαιρίνης που δεσμεύει τις ορμόνες του φύλου (SHBG), της γλυκόζης, της ινσουλίνης, της θυρεοτρόπου ορμόνης (TSH), της ελεύθερης θυροξίνης (FT4). Επιπλέον, έγινε έλεγχος λιπιδίων, γενική αίματος και πλήρης βιοχημικός έλεγχος. Με βάση τις μετρήσεις των βασικών επιπέδων των ορμονών και της γλυκόζης υπολογίσθηκαν: α) ο δείκτης αντίστασης στη δράση της ινσουλίνης HoMA-IR=[γλυκόζη νηστείας (σε mg/dl) x ινσουλίνη νηστείας (σε μIU/L)]/405 (216), και β) ο δείκτης ελεύθερων ανδρογόνων (FAI) σύμφωνα με τον τύπο: FAI= τεστοστερόνη (σε nmol/L)/SHBG (σε nmol/L), με σκοπό να προσδιορισθεί η ελεύθερη και, επομένως, η βιολογικά δραστική τεστοστερόνη και να εκτιμηθεί ο βαθμός της υπερανδρογοναιμίας. Δείκτης FAI>5, είναι ενδεικτικός υπερανδρογοναιμίας. Στη συνέχεια, σε όλες τις γυναίκες, έγινε δοκιμασία φόρτισης με 75 gr γλυκόζης από το στόμα και αιμοληψίες ανά 30 λεπτά για δύο ώρες για μέτρηση των επιπέδων της γλυκόζης. Πριν την χορήγηση της γλυκόζης μετρήθηκαν τα επίπεδα ινσουλίνης νηστείας σε όλες τις γυναίκες. Τέλος, την ίδια ημέρα έγινε μορφολογική εκτίμηση των έσω γεννητικών οργάνων, με διακολπική υπερηχογραφία. Εκτιμήθηκαν: α) ο όγκος της κάθε ωοθήκης (d₁ x d₂ x d₃ x 0,523). Διογκωμένη θεωρήθηκε η ωοθήκη όταν ο όγκος ήταν >10 cm³ β) ο αριθμός των μικρών ωοθυλακίων, διαμέτρου 2-9 mm. Για να χαρακτηρισθεί ότι μια ωοθήκη παρουσίαζε πολυκυστική μορφολογία, ο αριθμός των μικρών ωοθυλακίων έπρεπε να είναι >11. Ο έλεγχος της κανονικότητας της κατανομής των δεδομένων πραγματοποιήθηκε για όλες τις μεταβλητές με τη χρησιμοποίηση της δοκιμασίας Kolmogorov-Smirnov. Η στατιστική ανάλυση έγινε χρησιμοποιώντας τις απόλυτες τιμές των μεταβλητών, καθώς επίσης, και τη ποσοστιαία αλλαγή των μεταβλητών αυτών στους τρείς και έξι μήνες της θεραπείας, σε σχέση με την αρχική βασική τους τιμή. Οι ποσοστιαίες αλλαγές των μεταβλητών από τη βασική αρχική τους τιμή και οι ποσοστιαίες αλλαγές των μεταβλητών ανάμεσα στις δυο ομάδες θεραπείας αξιολογήθηκαν με βάση τη δοκιμασία Student’s t-test για ανεξάρτητα δείγματα. Η σύγκριση των μέσων τιμών των μεταβλητών ανάμεσα στις δυο ομάδες θεραπείας σε σχέση με το χρόνο (3 και 6 μήνες θεραπείας), πραγματοποιήθηκε χρησιμοποιώντας την αμφίδρομη ανάλυση μεταβλητών πολλαπλών μετρήσεων (ANOVA). Ανάλυση συνμεταβλητών (ANCOVA) χρησιμοποιήθηκε για την αξιολόγηση των διαφορών στο δείκτη ελεύθερων ανδρογόνων (FAI) και στη περιοχή κάτω από τη καμπύλη γλυκόζης (glucose AUC). Το σωματικό βάρος σε κάθε χρονικό σημείο της αμφίδρομης ανάλυσης πολλαπλών μετρήσεων χρησιμοποιήθηκε ως συνμεταβλητός παράγοντας. Το σωματικό βάρος και η ολική τεστοστερόνη ήταν οι συνμεταβλητές στην ανάλυση ANCOVA. Τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης οδηγούν στα ακόλουθα συμπεράσματα: 1) Ο συνδυασμός σιμπουτραμίνης με υποθερμιδική δίαιτα, στις υπέρβαρες και παχύσαρκες γυναίκες με PCOS, οδηγεί σε σημαντικά υψηλότερη απώλεια βάρους (13,2 Kg, ποσοστό 14,86%) από ό,τι η υποθερμιδική δίαιτα μόνο (8,3 Kg, ποσοστό 9,24%). 2) Όσο μεγαλύτερη είναι η απώλεια σωματικού βάρους στις υπέρβαρες και παχύσαρκες γυναίκες με PCOS, τόσο ευνοϊκότερη είναι η επίπτωσή της στους μεταβολικούς παράγοντες κινδύνου, που συνοδεύουν το σύνδρομο, όπως είναι η αντίσταση των περιφερικών ιστών στη δράση της ινσουλίνης, η δυσλιπιδαιμία και η υπερανδρογοναιμία. 3) Η ελάττωση των συγκεντρώσεων της ολικής τεστοστερόνης, του δείκτη ελεύθερων ανδρογόνων και των τριγλυκεριδίων, στις γυναίκες με PCOS, αποτελούν επιπρόσθετους μηχανισμούς ερμηνείας της μεγαλύτερης βελτίωσης της αντίστασης στη δράση της ινσουλίνης. Επομένως, η απώλεια βάρους αποτελεί το πρώτο βήμα και τον ακρογωνιαίο λίθο στην αντιμετώπιση των υπέρβαρων και παχύσαρκων γυναικών με το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών. 4) Στις υπέρβαρες και παχύσαρκες γυναίκες με PCOS, απαιτείται απώλεια βάρους >15%, για να παρατηρηθεί σημαντική βελτίωση στην αντίσταση των περιφερικών ιστών στη δράση της ινσουλίνης. 5) Το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών και το μεταβολικό σύνδρομο μοιράζονται, ενδεχομένως, κοινούς παθογενετικούς μηχανισμούς, οι οποίοι σχετίζονται με την παχυσαρκία. Στους μηχανισμούς αυτούς σημαντικό ρόλο παίζει η αντίσταση στην ινσουλίνη. 6) Οι γυναίκες με PCOS, ιδιαίτερα οι υπέρβαρες και παχύσαρκες, παρουσιάζουν σημαντικά υψηλότερη επίπτωση μεταβολικού συνδρόμου από ό,τι ο γενικός πληθυσμός. 7) Η επίπτωση του μεταβολικού συνδρόμου στις γυναίκες με PCOS εξαρτάται, σε μεγάλο βαθμό, από: α) τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται για τη διάγνωση των δύο συνδρόμων, β) τις τιμές του δείκτη μάζας σώματος, και γ) την ηλικία του πληθυσμού που μελετάται. 8) Ο κίνδυνος μεταβολικής δυσλειτουργίας και μεταβολικού συνδρόμου στο PCOS είναι πολύ υψηλότερος στην υπο-ομάδα των γυναικών, που παρουσιάζει υπερανδρογοναιμία και χρόνια ολιγο- ή ανωοθυλακιορρηξία. Επομένως, η κατάταξη των γυναικών στους φαινότυπους του PCOS αποτελεί σημαντικό κλινικό καθήκον. 9) Η επίπτωση του μεταβολικού συνδρόμου στις γυναίκες με PCOS είναι ιδιαίτερα υψηλή στην ομάδα των υπέρβαρων και παχύσαρκων γυναικών (ΒΜΙ>27 kg/m²), με ηλικία <30 ετών. 10) Ο έλεγχος των γυναικών με PCOS πρέπει να περιλαμβάνει λεπτομεριακή εκτίμηση των δυσμενών μεταβολικών χαρακτηριστικών, στις οποίες συμπεριλαμβάνεται και η δοκιμασία φόρτισης με γλυκόζη από το στόμα. 11) Επιβάλλεται επιθετική αντιμετώπιση όλων των παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου στις γυναίκες με το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών.