Taxonomic, taphonomical and geochemical study of the late pleistocene faunal bone assemblages from Melitzia Cave Mani peninsula, Greece
Authors: Τζώρτζη Μαριάνθη 
Published: February 2024

Η παρούσα διατριβή επικεντρώνεται στην σύνθεση των οικολογικών δυναμικών κατά το Άνω Πλειστόκαινο περιόδου στην Ελλάδα. Η μελέτη επικεντρώνεται στην ανάλυση των ζωικών καταλοίπων από το Σπήλαιο Μελιτζιά στη Χερσόνησο της Μάνης. Η γεωγραφική σημασία της Ελλάδας ως πιθανή δίοδος μεταξύ Αφρικής και Ευρασίας, σε συνδυασμό με ευνοϊκές κλιματικές συνθήκες κατά τις παγετώδεις περιόδους, συνέβαλαν στην εκτεταμένη κατοίκησή της. Η έρευνα αποσκοπεί στην ανάλυση του οικολογικού πλαισίου της εποχής, διερευνώντας τις συναθροίσεις των σπονδυλωτών από το Σπήλαιο Μελιτζιά, χρησιμοποιώντας διάφορες τεχνικές. Από τη στρωματογραφία του σπηλαίου, προκύπτουν εφτά στρωματογραφικές ενότητες που καλύπτουν ένα χρονικό διάστημα από 45,500±947.5 BP έως 10,915±235 BP. Η στρωματογραφική ακολουθία παρέχει μια πολύτιμη ευκαιρία για να εξερευνήσουμε τις αλλαγές στις περιβαλλοντικές συνθήκες και τις περίπλοκες αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στους ανθρώπους και το περιβάλλον τους. Ενώ η Παλαιολιθική περίοδος στην Ελλάδα παραμένει σχετικά ανεξερεύνητη σε σύγκριση με τις ακόλουθες ιστορικές φάσεις, το πλούσιο αρχαιολογικό υλικό της Χερσονήσου της Μανής, που προέρχεται από πολλά σπήλαια αλλά και της ανθρώπινης παρουσίας, το καθιστούν ιδανική τοποθεσία έρευνας. Το Σπήλαιο Μελιτζιά, που βρίσκεται στον Όρμο Οίτυλο, χαρακτηρίζεται από την παρουσία ενδείξεων ανθρώπινης κατοίκησης κατά συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα. Η μεθοδολογία της έρευνας περιλαμβάνει τη συστηματική παλαιοντολογία για τον προσδιορισμό των ειδών και την ταφονομική ανάλυση για τον προσδιορισμό των τροποποιήσεων των οστών και των διαδικασιών κατά τις οποίες δημιουργήθηκε η απολιθωματοφόρος θέση. Επιπλέον, η ανάλυση των σταθερών ισοτόπων της αδαμαντίνης των δοντιών χρησιμοποιείται για να εξάγει συμπεράσματα για τα διατροφικά μεταναστευτικά πρότυπα. Με την ολοκλήρωση των μεθοδολογιών αυτών, αναζητούμε να σχηματίσουμε μια συνολική εικόνα του οικολογικού πλαισίου, των αλληλεπιδράσεων ανθρώπου-περιβάλλοντος και των συνθηκών διατήρησης κατά την Άνω Πλειστοκαίνικη περίοδο στην Ελλάδα.Το είδος που κυριαρχεί είναι το κόκκινο ελάφι (Cervus elaphus), και ακολουθούν το πλατώνι (Dama dama), ο αλπικός αίγαγρος (Capra ibex) και η πέρδικα (Alectoris graeca), τα οποία υποδεικνύουν εύκρατο κλίμα και πετρώδη οικοσυστήματα. Η παρουσία μεγάλων σαρκοφάγων στα κατώτερα στρώματα (I, II και III), καθώς και η απουσία ενδείξεων ανθρώπινης κατοίκισης σε αυτά, αντίθετα με την τάση που επικρατεί στα ανώτερα στρώματα, πιθανώς υποδεικνύει την περίπλοκη αλληλεπίδραση και συνύπαρξη ανάμεσα στους ανθρώπους και τα μεγάλα σαρκοφάγα ζώα που καλύπτουν τον ίδιο οικολογικό θώκο. Το σπήλαιο χρησιμοποιήθηκε για διάφορες δραστηριότητες, με μεταβαλλόμενη ένταση κατά τη διάρκεια του χρόνου. Τα στρώματα VIa και VIb παρουσιάζουν μεγαλύτερη συγκέντρωση λίθινων τέχνεργων και ζωικών καταλοίπων σε σύγκριση με τα υποκείμενα στρώματα, μαρτυρώντας την ένταση της παρουσίας τους στα στρώματα αυτά. Η συνάθροιση, παρόλο που δεν είναι «μονοειδική», αποτελείται κυρίως από αρτιοδάκτυλα σε διαφορετικά ποσοστά όπως είναι σύνηθες σε «θέσεις θανάτωσης» της Μέσης Παλαιολιθικής περιόδου στην Ευρώπη. Η έντονη παρουσία των πτηνών στην συνάθροιση αντικατοπτρίζει μια τάση προς το κυνήγι μικρότερων ζώων κατά την Ανώτερη Παλαιολιθική. Τα σκελετικά κατάλοιπα στο σπήλαιο δείχνουν σημάδια ανθρωπογενών τροποποιήσεων των οστών, όπως ίχνη κοπής. Τα δεδομένα υποδεικνύουν ότι η ανθρώπινη κυνηγητική δραστηριότητα αποτέλεσε τον κύριο παράγοντα που διαμόρφωσε τη συνάθροιση, καθώς και ενδείξεις κατεργασίας των οστών με στόχο την κατανάλωση κρέατος αλλά και μυελού των οστών. Ωστόσο, λόγω της έλλειψης σκελετικών καταλοίπων σε ορισμένες στρωματογραφικές ενότητες, ο προσδιορισμός του θηρευτή (ανθρώπινος ή μη) καθίσταται αδύνατος. Οι ανθρωπογενείς τροποποιήσεις των οστών γίνονται πιο εμφανείς στο στρώμα V και συνεχίζεται στα υπερκείμενα στρώματα. Η ενότητα VI επιδεικνύει εκτεταμένη ανθρώπινη επίδραση και η οποία μαρτυρείται μέσω καταλοίπων που κυριαρχούνται από θηλαστικά, με ίχνη κατεργασίας, σημάδια καύσης και κοπής. Η παρουσία οστικών στοιχείων με χαμηλή διατροφική αξία υποδηλώνει μια θέση κυνηγιού ή μια πρωταρχική θέση θανάτωσης-κατεργασίας, με τα μέρη υψηλής χρησιμότητας πιθανόν να μεταφέρονται αλλού. Η ανασύνθεση των παλαιοπεριβαλλοντικών και παλαιοκλιματικών συνθηκών γύρω από το σπήλαιο κατά τη διάρκεια της Τελευταίας Παγετωνικής περιόδου, χρησιμοποιώντας ανάλυση σταθερών ισοτόπων οξυγόνου και άνθρακα σε δόντια των τριών πιο συχνών αρτιοδάκτυλων της θέσης, επιβεβαιώνει την παρουσία ενός “καταφυγίου”. Η μελέτη υποδεικνύει επικρατούσες συνθήκες αυξημένης ξηρασίας και αραιή βλάστησης, όμοιες με τις σύγχρονες. Οι εποχικές αλλαγές στις τιμές δ18O υποδεικνύουν διακυμάνσεις στην υγρασία και την ξηρασία, με τη σταθερή εποχικότητα του κλίματος να παρατηρείται κατά τη διάρκεια σχηματισμού των στρωματογραφικών στρωμάτων του σπηλαίου. Σημειώνεται μια ελαφρά αυξημένη ξηρασία κατά τη διάρκεια της Ανώτερης Δρυάδας. Οι λόγοι των ισοτόπων του στροντίου στην αδαμαντίνη των αρτιοδάκτυλων υποδεικνύουν τοπική προέλευση, με δυνητική κίνηση μεταξύ περιοχών με παρόμοιο 87Sr/86Sr. Οι υψηλότεροι λόγοι στροντίου εμφανίζονται στο βουνό Ταΰγετος στο βορειοανατολικό κομμάτι της χερσονήσου και υποδεικνύουν περιορισμένη μετακίνηση προς την νοτιοανατολική κατεύθυνση. Η γεωχημική ανάλυση των οστών από το σπήλαιο υποδεικνύει τροποποιήσεις στη δομή του απατίτη. Διαφορές στην ορυκτή σύνθεση και στον δείκτη κρυσταλλικότητας (CI) παρατηρούνται ανάμεσα στα στρώματα, με τα χαμηλότερα να παρουσιάζουν υψηλότερες τιμές CI. Τα φασματογράμματα αποκαλύπτουν διακυμάνσεις στις χαρακτηριστικές κορυφές, συμπεριλαμβανομένου της κορυφής στα 1087 cm-1 που σχετίζεται με την ενσωμάτωση φθορίου κατά τη διαγένεση. Οι κορυφές στα 1020 cm-1 και 1030 cm-1 αντιστοιχούν σε μη-στοιχιομετρικό και στοιχιομετρικό απατίτη, αντίστοιχα, με την τελευταία να κυριαρχεί στα δείγματα από τα κατώτερα στρώματα. Ο δείκτης κρυστάλλωσης, καθώς και οι μεταβολές που παρατηρούνται στη μορφή των φασμάτων υποδεικνύουν ότι τα δείγματα αυτά έχουν υποστεί υψηλότερη διαγενετική τροποποίηση. Συνολικά, η πολυδιάστατη έρευνα των ζωικών καταλοίπων στο Σπήλαιο Μελιτζιά όχι μόνο βελτιώνει την κατανόηση των οικοσυστημάτων του Ανώτερου Πλειστοκαίνου, αλλά φωτίζει επίσης την περίπλοκη αλληλεπίδραση ανάμεσα στους ανθρώπους και το περιβάλλον τους κατά την περίοδο αυτή. Η συνεχής κατοίκηση που έχει αναφερθεί στην περιοχή αυτή υποδηλώνει το σχετικά σταθερό κλίμα που καθιστά την περιοχή ευνοϊκή. Αυτή η μελέτη υπογραμμίζει τη σημασία της Χερσονήσου της Μάνης και των σπηλαίων της ως εύφορο έδαφος για την εξερεύνηση του παλαιοπεριβάλλοντος και της οικολογίας κατά την ταραγμένη περίοδο του Άνω Πλειστοκαίνου.