Διερεύνηση της χρήσης της εκπαιδευτικής μεθόδου problem based learning σε εργαστήρια μηχανικών
Authors: Ματσούκα Μαίρη 
Published: August 2023

Η τριτοβάθμια εκπαίδευση στρέφεται σε αυθεντικές και μαθητοκεντρικές πρακτικές μάθησης σε μια προσπάθεια να βελτιώσει τον τρόπο με τον οποίο οι φοιτητές αποκτούν, διατηρούν και μεταφέρουν τη γνώση. Ιδιαίτερα οι φοιτητές ναυτικοί μηχανικοί, για να θεωρούνται αποτελεσματικοί λύτες προβλημάτων, εκτός από τις γνώσεις τους, θα πρέπει να είναι σε θέση να χρησιμοποιήσουν ένα ευρύ φάσμα αναλυτικών και πολύπλοκων εργαλείων σκέψης που καταλήγουν σε δημιουργικές λύσεις και αποφάσεις. Σκοπός της διατριβής είναι να διερευνήσει αναλυτικά τα μαθησιακά αποτελέσματα που παράγονται από την εφαρμογή των διδακτικών μεθόδων οι οποίες είναι ευρύτερα γνωστές με την ονομασία «Problem Based Learning, PBL», στην εκπαίδευση Μηχανικών του Εμπορικού Ναυτικού. Για το σκοπό αυτό έχει αναπτυχθεί, υλοποιηθεί, αξιολογηθεί και βελτιωθεί μια διδακτική μέθοδος η οποία ονομάστηκε MyPBL. Η ονομασία αυτή αντικατοπτρίζει αφενός τη χρήση της εκπαιδευτικής μεθόδου PBL και αφετέρου το γεγονός ότι τα προβλήματα – ενεργοποιητές προέρχονται από τους ίδιους τους φοιτητές και από την εμπειρία τους από την πρακτική άσκηση. Η διερεύνηση των μαθησιακών αποτελεσμάτων περιλαμβάνει και τη μελέτη του γενικότερου πλαισίου εφαρμογής της μεθόδου: μελετώνται οι συνθήκες και οι όροι με τους οποίους μπορεί να βελτιστοποιηθούν τα μαθησιακά αποτελέσματα, εξετάζονται οι αντιλήψεις των σπουδαστών, η στάση των καθηγητών και γενικότερα ερευνώνται οι απαραίτητες συνθήκες και προϋποθέσεις για μια βέλτιστη χρήση της μεθόδου στο συγκεκριμένο πλαίσιο, με έμφαση στα χαρακτηριστικά των επιλεγμένων προβλημάτων. Επιπλέον, οι ιδιαίτερες συνθήκες που επικράτησαν λόγω της πανδημίας του covid-19, κατέστησαν δυνατή και τη δοκιμή της σε πλαίσιο εξ αποστάσεως εκπαίδευσης. Αυτή η μελέτη υιοθέτησε μια στρατηγική έρευνας δράσης, όπου η ερευνήτρια – εκπαιδευτικός ενσωμάτωσε διδακτικές και ερευνητικές δράσεις σε εργαστήριο ναυτικών μηχανικών στην Ακαδημία Εμπορικού Ναυτικού (ΑΕΝ) Μακεδονίας. Στο πιλοτικό στάδιο (εαρινό εξάμηνο 2018-2019 & χειμερινό 2019-2020) αναπτύχθηκαν τα εργαλεία της δράσης και συγκεκριμένα η φόρμα καταγραφής και η ρουμπρίκα αξιολόγησης και επιλογής προβλημάτων για την MyPBL, καθώς και τα ερευνητικά εργαλεία, τα φύλλα παρατήρησης, το ερωτηματολόγιο ικανοποίησης των φοιτητών και η δομή των συνεντεύξεων. Η κύρια εφαρμογή της έρευνας ξεκίνησε το αμέσως επόμενο ακαδημαϊκό εξάμηνο (εαρινό 2019-2020) διά ζώσης, αλλά διακόπηκε και συνεχίστηκε διαδικτυακά στο ίδιο εξάμηνο. Η μέθοδος της έρευνας ήταν κατά βάση ποιοτική με συλλογή και ποσοτικών δεδομένων. Χρησιμοποιήθηκαν τα εργαλεία δράσης και έρευνας όπως αυτά διαμορφώθηκαν με το πέρας της πιλοτικής έρευνας, έπειτα από τις απαιτούμενες προσαρμογές λόγω της διαδικτυακής εκπαίδευσης. Το επόμενο ακαδημαϊκό έτος έγινε η έρευνα για την εκπαίδευση εξ αποστάσεως στο σύνολο της σχολής, σε μια προσπάθεια να οριστεί το πλαίσιο στο οποίο εφαρμόστηκε η διδακτική πρόταση αλλά και να διερευνηθεί η εφαρμογής διαδικτυακής εκπαίδευσης στις ΑΕΝ γενικότερα. Τέλος, η έρευνα έκλεισε το αμέσως επόμενο εξάμηνο με διά ζώσης συνεντεύξεις των εκπαιδευτικών και των ναυτικών μηχανικών που είχαν άμεση ή έμμεση σχέση με την έρευνα. Τα αποτελέσματα της εκπαιδευτικής δράσης συμφωνούν με τη σχετική βιβλιογραφία ως προς τα οφέλη από τη χρήση της μάθησης βασισμένης σε προβλήματα σε μηχανικούς. Η εφαρμογή της διδακτικής μεθόδου MyPBL στην ναυτική εκπαίδευση στην Ελλάδα φαίνεται να παράγει ικανοποιητικά μαθησιακά αποτελέσματα, τόσο σε επίπεδο γνώσεων, αλλά και δεξιοτήτων επίλυσης προβλημάτων και κριτικής σκέψης, τα οποία συμβάλλουν στην επίτευξη του γενικότερου στόχου της εκπαίδευσης των μηχανικών, δηλαδή την αυτονόμησή τους, έτσι ώστε να είναι σε θέση να αντιμετωπίζουν με επιτυχία προβλήματα που μπορούν να παρουσιαστούν εν πλω. Αναφορικά με τη δέσμευση των φοιτητών, δείχνει να αυξάνεται όταν οι ίδιοι συμμετέχουν στην επιλογή και στο σχεδιασμό των προβλημάτων-ενεργοποιητών και φαίνεται ότι έχουν θετικές αντιλήψεις σχετικά με την εφαρμογή της εκπαιδευτικής μεθόδου MyPBL, με τη βοήθεια της οποίας μπορούν να συνδέσουν την πρακτική άσκηση με τις ακαδημαϊκές τους σπουδές. Θετική είναι και η στάση των εκπαιδευτικών, οι οποίοι πιστεύουν ότι η ρουμπρίκα αξιολόγησης τους παρέχει προβλήματα με κατάλληλη δομή και πολυπλοκότητα. Τέλος, σε σχέση με την εξ αποστάσεως εκπαίδευση, φοιτητές και καθηγητές την αποδέχονται μόνο ως λύση έκτακτης ανάγκης, κατά τη διάρκεια της πανδημίας, και προτιμούν την δια ζώσης εφαρμογή της MyPBL. Παρόλο αυτά, η μέθοδος αυτή, δείχνει να έχει αυξήσει το ενδιαφέρον των φοιτητών για το διαδικτυακό μάθημα, δίνοντας πίσω κάτι από τη ζωντάνια και την αμεσότητα της τάξης. Τα στοιχεία αυτά είναι σημαντικά και συνηγορούν στη θεώρηση της MyPBL ως μιας σημαντικής επέκτασης της μάθησης βασισμένης σε προβλήματα, με τους φοιτητές να εκφράζουν την θέλησή τους για εφαρμογή της και σε άλλα μαθήματα της σχολής.