Όψεις της καθημερινής ζωής στην ελληνική μεταπολεμική τέχνη
Authors: Λεοπούλου Αρετή 
Published: August 2021

Η διδακτορική διατριβή «Όψεις της καθημερινής ζωής στην ελληνική μεταπολεμική τέχνη» εξετάζει τις επιλεγμένες όψεις της καθημερινότητας στην ελληνική τέχνη της μεταπολεμικής περιόδου. Η Εισαγωγή της διατριβής περιλαμβάνει την αιτιολόγηση επιλογής και διερεύνησης της συγκεκριμένης θεματικής κατηγορίας με στόχο την προσέγγιση της ελληνικής τέχνης στη μεταπολεμική Ελλάδα, καθώς και την επεξήγηση της δομής της εργασίας. Στο Πρώτο Μέρος αναπτύσσεται η ανάλυση της θεματικής, της χρονικής περιόδου που έχουν επιλεγεί, καθώς και άλλων μεθοδολογικών και ερμηνευτικών ζητημάτων. Γίνεται επισκόπηση της μεταπολεμικής περιόδου, που μελετάται ιστορικά, κοινωνικά και καλλιτεχνικά από το 1950 και με όριο το 2004, καθώς και επεξήγηση των επιλογών αυτών. Επεξηγείται η έννοια της «όψης» και διατυπώνονται οι προϋποθέσεις επιλογής έργων/παραδειγμάτων. Παρουσιάζεται η εξέλιξη της ενασχόλησης με την «καθημερινή ζωή», όπως αυτή προσεγγίζεται από την κοινωνιολογία, τις πολιτισμικές σπουδές, το μετα-κριτικό λόγο και τις εικαστικές τέχνες, με εκτενή αναφορά σε μελετητές και σε έρευνες του 20ού και 21ου αιώνα. Γίνεται αναφορά στο Μεταμοντέρνο, καθώς αποδεικνύεται ένα ταιριαστό μετα-νεωτερικό πεδίο και πλαίσιο έρευνας για τη συγκεκριμένη θεματική. Το Δεύτερο Μέρος περιλαμβάνει την εκτενή χρονολογική και εξελικτική παρουσίαση των καλλιτεχνών και των έργων τους, πάντα με ερμηνευτικές προσεγγίσεις ανά παράδειγμα. Περιγράφονται και αναλύονται σε ξεχωριστά κεφάλαια. Το πρώτο κεφάλαιο αναφέρεται στο έργο της Νίκης Καναγκίνη, από τις πρώτες της -αναπαραστατικές- εκδοχές του καθημερινού, τη σαφώς φεμινιστική προσέγγιση, μέχρι τη σταδιακά αυξανόμενη ένταξη της καθημερινής πρακτικής και διαδικασίας στο έργο της καλλιτέχνιδας. Το δεύτερο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στη Λήδα Παπακωνσταντίνου και την performance της «Το Κουτί». Προσεγγίζεται ερμηνευτικά η γυναικεία ταυτότητα και καθημερινότητα, καθώς και ποικίλα ζητήματα φεμινισμού, πρόσληψης, μεθοδολογίας και στόχων του project. Στο τρίτο κεφάλαιο γίνεται, για πρώτη φορά, εκτενής τεκμηρίωση της καλλιτεχνικής δραστηριότητας του Θανάση Χονδρού και της Αλεξάνδρας Κατσιάνη. Αναλύονται τα πρώτα τους βήματα στον καλλιτεχνικό χώρο, ο παρεμβατικός χαρακτήρας των έργων τους και η ταύτιση της εργασίας τους με την καθημερινή ζωή. Παρουσιάζονται ξεχωριστά, παραδείγματα δράσεων-έργων τους (π.χ. «Χειρονομίες», «51 Σάββατα», τα έργα που σχετίστηκαν με την ευτυχία), η μεθοδολογία τους, η πρόσληψη των δράσεών τους, ενώ ξεχωριστά γίνεται αναφορά και στην δράση του -μουσικού κυρίως- γκρουπ «Δημοσιοϋπαλληλικό Ρετιρέ». Τέλος, επιχειρείται ερμηνεία της δράσης τους. Στο τέταρτο κεφάλαιο παρουσιάζονται, ως μια όψη της αγροτικής καθημερινότητας, έργα του Γιώργου Τσακίρη, ενός καλλιτέχνη που εργάστηκε στη φύση (π.χ. με τις εγκαταστάσεις του στο Πάικο, με έργα που έδιναν τροφή για επικοινωνία) και επιχειρείται ερμηνεία των έργων του. Τέλος, πραγματοποιείται συλλογική αναφορά στα ζητήματα πρόσληψης των έργων που έχουν παρουσιαστεί. Στο Τρίτο Μέρος της διατριβής αναλύονται εκτενώς τα συνολικά συμπεράσματα αυτής της μελέτης. Ερμηνεύεται -βάσει μαρξιστικής προσέγγισης- ο ρόλος των συγκεκριμένων έργων στην τέχνη και την κοινωνική συνείδηση, μέσα από την πρόσληψη και τη λειτουργία τους. Ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούν τα έργα αυτά προσεγγίζεται μέσω της αλληγορίας του παράσιτου, που χρησιμεύει στην έρευνα αυτή ως κατεξοχήν ερμηνευτικό σχήμα. Τέλος, επιχειρείται να αναδειχθεί η σημασία τους για την ελληνική τέχνη συνολικά στη μεταπολεμική περίοδο. Στο τέλος της διατριβής προστίθεται ένα Παράρτημα με αρχειακό υλικό σχετικά με τους καλλιτέχνες.