Επιδημιολογική μελέτη της νοσηρότητας και της θνησιμότητας νευρολογικών και ψυχικών νοσημάτων, αυτοκτονιών, βίαιων θανάτων και ατυχημάτων και η γεωγραφική και πληθυσμιακή αποτύπωση αυτών στη Θεσσαλία
Authors: Δαδούλη Αικατερίνη 
Published: November 2022

Η παρούσα διατριβή εκπονήθηκε στο Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας του Τμήματος Ιατρικής, του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Ο υποψήφιος διδάκτορας χρηματοδοτήθηκε από το Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών (ΙΚΥ), στα πλαίσια του επιχειρησιακού προγράμματος «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού, Εκπαίδευση και Διά Βίου Μάθηση», στο πλαίσιο της Πράξης «Ενίσχυση του ανθρώπινου ερευνητικού δυναμικού μέσω της υλοποίησης διδακτορικής έρευνας» (MIS-5000432), που υλοποιεί το Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών (ΙΚΥ).Στο πρώτο μέρος της διατριβής μελετήθηκε η θνησιμότητα και η νοσηρότητα («κλειστή νοσοκομειακή περίθαλψη») των ψυχικών και νευρολογικών διαταραχών, των αυτοκτονιών, των βίαιων θανάτων και των ατυχημάτων στη Θεσσαλία, χρησιμοποιώντας δεδομένα από την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ). Επιπλέον, έγινε υπολογισμός της νοσηρότητας («κλειστή νοσοκομειακή περίθαλψη») ψυχικών διαταραχών και των νευρολογικών παθήσεων σε όλες τις Περιφερειακές Ενότητες της Ελλάδας. Πρώτος στόχος ήταν να εκτιμηθεί το επιδημιολογικό προφίλ των θανάτων στις περιοχές της Θεσσαλίας λόγω ψυχικών διαταραχών και νευρολογικών ασθενειών για κάθε φύλο, ηλικιακή ομάδα, Καποδιστριακό δήμο, Καλλικρατικό δήμο, Περιφερειακή Ενότητα και έτος (1999 – 2016) και περαιτέρω, να αποτυπωθεί η χωρική κατανομή των θανάτων χρησιμοποιώντας Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών. Δεύτερος στόχος ήταν να εκτιμηθεί το επιδημιολογικό προφίλ των εισαγωγών σε νοσοκομεία σε όλη την Ελλάδα λόγω ψυχικών διαταραχών και νευρολογικών ασθενειών μεταξύ 1999 και 2013 για κάθε φύλο, ηλικιακή ομάδα, Περιφερειακή Ενότητα και έτος και τέλος, να αποτυπωθεί η χωρική κατανομή των νοσηλειών στην Ελλάδα χρησιμοποιώντας Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών και γεωεπιδημιολογική ανάλυση συστάδων. Τα κυριότερα ευρήματα αυτής της μελέτης ήταν: 1.Παρουσιάστηκε μια χωρική διακύμανση ως προς τα δεδομένα των νοσηλειών, με υψηλότερες τιμές να παρατηρούνται στο βόρειο τμήμα της Ελλάδας, πιο συγκεκριμένα στη δυτική Μακεδονία και τη Θεσσαλία. 2.Οι περισσότεροι νοσηλευόμενοι σε ψυχιατρικές μονάδες ήταν άνδρες ασθενείς (55%). 3.Οι σχιζοφρενικές και άλλες ψυχώσεις ήταν οι κυρίαρχες αριθμητικά διαγνώσεις που καταγράφηκαν ως αιτία εισαγωγής στο νοσοκομείο. 4.Οι σχιζοφρενικές και άλλες ψυχώσεις ήταν οι διαταραχές που συνέβαλαν στον υψηλότερο μέσο αριθμό κατειλημμένων ημερών νοσηλείας ανά έτος για άνδρες και γυναίκες ασθενείς. 5.Η στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ των τιμών των δεικτών της κατανάλωσης αλκοόλ και κάθε ψυχικής διαταραχής. 6.Οι υψηλότερες τιμές του δείκτη νοσηλειών που οφείλονται σε συναισθηματικές ψυχώσεις καταγράφηκαν στην Περιφερειακή Ενότητα Λάρισας7.Οι περισσότεροι ασθενείς δεν ανήκαν στο εργατικό δυναμικό, ήταν κυρίως άτομα άνεργα, συνταξιούχοι, φοιτητές ή ασχολούνταν με τα οικιακά.8.Οι περισσότεροι ασθενείς με σχιζοφρένεια και εξάρτηση από τα ναρκωτικά ήταν άγαμοι.9.Οι υψηλότερες τιμές του δείκτη νοσηλειών μηνιγγίτιδας καταγράφηκαν στην Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας.10.Οι υψηλότερες τιμές του δείκτη νοσηλειών στις γυναίκες εξαιτίας της νόσου του Parkinson καταγράφηκε στην Περιφερειακή Ενότητα Λάρισας.11.Παρατηρήθηκε αύξηση του αριθμού των νοσηλειών στη χώρα εξαιτίας της σκλήρυνσης κατά πλάκας στα 14 υπό μελέτη έτη και οι γυναίκες και οι ασθενείς ηλικίας 25-44 ετών ήταν οι πιο ευάλωτες ομάδες. Οι Περιφερειακές Ενότητες με τις υψηλότερες τιμές του δείκτη νοσηλειών ήταν οι Π.Ε. Έβρο, Λάρισας και Χίου. Δεδομένου ότι, για τα υπό μελέτη έτη (1999-2013) οι υψηλότεροι δείκτες νοσηλειών που οφείλονται σε συναισθηματικές ψυχώσεις καταγράφηκαν στην Περιφερειακή Ενότητα Λάρισας, σχεδιάστηκαν δύο αναλυτικές μελέτες πασχόντων μαρτύρων. Σκοπός αυτών ήταν η μελέτη πιθανών παραγόντων κινδύνου καθώς και η ανεύρεση βιοδεικτών σχετιζόμενων με την εκδήλωση διπολικής διαταραχής και με την εναλλαγή των επεισοδίων που χαρακτηρίζουν τη νόσο. Η αναλογία ουδετεροφίλων προς λεμφοκύτταρα (NLR), η αναλογία μονοκυττάρων προς λεμφοκύτταρα (MLR), η αναλογία αιμοπεταλίων προς λεμφοκύτταρα (PLR) και ο δείκτης systemic immune-inflammatory (SII) αποτελούν απλές, γρήγορες και οικονομικές μεθόδους μέτρησης του επιπέδου της φλεγμονής και έχουν μελετηθεί ως πιθανοί βιοδείκτες της διπολικής διαταραχής σε αρκετές μελέτες. Σκοπός της μελέτης πασχόντων μαρτύρων ήταν η σύγκριση των λευκών αιμοσφαιρίων, των αιμοπεταλίων και των δεικτών φλεγμονής μεταξύ ασθενών με διπολική διαταραχή που εκδήλωσαν καταθλιπτικό ή μανιακό επεισόδιο και υγιών μαρτύρων και επιπλέον να εκτιμηθεί εάν και ποιες τιμές των δεικτών φλεγμονής NLR, MLR, PLR και SII index συσχετίζονται με την φάση της διπολικής διαταραχής στην οποία βρίσκεται ο ασθενής.Η αναδρομική μελέτη πασχόντων – μαρτύρων χρησιμοποίησε δεδομένα από 407 υγιείς συμμετέχοντες και τους φακέλους 180 ασθενών με διπολική διαταραχή που πληρούσαν τα κριτήρια ένταξης και νοσηλεύτηκαν λόγω διπολικής διαταραχής στη Ψυχιατρική κλινική του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Λάρισας μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2021. Τα αποτελέσματα αυτής της μελέτης ήταν ότι οι διπολικοί ασθενείς είχαν υψηλότερο δείκτη NLR, MLR και SII σε σύγκριση με τους υγιείς μάρτυρες όταν βίωναν είτε ένα μανιακό επεισόδιο (p < 0.001) είτε ένα καταθλιπτικό επεισόδιο (p < 0.001). Ο δείκτης MLR αυξήθηκε με μεγάλο μέγεθος επίδρασης μόνο σε ασθενείς που βίωναν μανιακά επεισόδια. Τα ουδετερόφιλα και ο δείκτης NLR είχαν την υψηλότερη περιοχή κάτω από την ROC καμπύλη με σημεία βέλτιστης ταξινόμησης (cut-off) 4.38 και 2.15 αντίστοιχα. Όσον αφορά τις διαφορές που σχετίζονται με το φύλο, παρατηρήθηκαν κυρίως στον δείκτη SII όπου οι άνδρες ασθενείς που εκδήλωσαν μανιακό επεισόδιο και οι γυναίκες ασθενείς που εκδήλωσαν καταθλιπτικό επεισόδιο παρουσίασαν αυξημένο δείκτη SII σε σύγκριση με τους υγιείς μάρτυρες.Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, υπάρχουν αυξανόμενες ενδείξεις ότι η διπολική διαταραχή σχετίζεται με φλεγμονή. Η C- αντιδρώσα πρωτεΐνη (CRP) είναι ένας δείκτης φλεγμονής, τα επίπεδά της οποίας έχουν συσχετιστεί από πολλές μελέτες με την φάση της διπολικής διαταραχής. Τέλος, οι κυτοκίνες έχουν λάβει αυξανόμενη προσοχή ως πιθανοί μεσολαβητές της αλληλεπίδρασης με το ανοσοποιητικό, νευροενδοκρινικό σύστημα και συγκεκριμένα μονοπάτια που εμπλέκονται στον έλεγχο της διάθεσης, της ενέργειας και της δραστηριότητας. Ο στόχος της δεύτερης αναλυτικής επιδημιολογικής μελέτης πασχόντων μαρτύρων ήταν να συγκριθούν τα επίπεδα της ιντερλευκίνης 6 (IL-6) και της C- αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP) μεταξύ ασθενών με διπολική διαταραχή σε φάση νορμοθυμίας και σταθμισμένων με την ηλικία και το φύλο υγειών μαρτύρων.Σε αυτή τη μελέτη συμμετείχαν 35 ασθενείς με διπολική διαταραχή σε φάση νορμοθυμίας που προσήλθαν στα εξωτερικά ιατρεία της Ψυχιατρικής κλινικής του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Λάρισας και 70 υγιείς μάρτυρες. Από την ανάλυση που πραγματοποιήθηκε προέκυψε ότι υπάρχει στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ της ηλικίας έναρξης της ασθένειας (ρ=0.52, p=0.010) και της διάρκειας της νόσου (έτη) (ρ=-0.55, p=0.005) με τα επίπεδα της CRP. Όμως, δεν προέκυψε στατιστικά σημαντική συσχέτιση ως προς τα επίπεδα της ιντερλευκίνης 6 (p=0.825) και της CRP (p=0.156) μεταξύ ασθενών με διπολική διαταραχή σε φάση νορμοθυμίας και υγειών μαρτύρων.