Χρήση κολπικών διαστολέων και αξιολόγηση της σεξουαλικής λειτουργίας μετά από ακτινοθεραπεία πυέλου σε ασθενείς με γυναικολογικό καρκίνο
Authors: Χαρατσή Δήμητρα 
Published: April 2022

Εισαγωγή. Τα τελευταία χρόνια, η ακτινοθεραπεία πυέλου κατέχει εξέχουσα θέση στην θεραπεία του γυναικολογικού καρκίνου καθώς εξελιγμένες τεχνικές ακτινοθεραπείας επιτρέπουν κλιμάκωση της δόσης βελτιώνοντας τα ποσοστά ελέγχου της νόσου μακροπρόθεσμα. Ωστόσο, η εξωτερική ακτινοθεραπεία πυέλου (ΕΑΠ) και η βραχυθεραπεία (ΒΧΘ) είναι δυνατόν να προκαλέσουν κολπική στένωση και σεξουαλική δυσλειτουργία υποβαθμίζοντας την ποιότητα της σεξουαλικής ζωής των ασθενών. Καθώς η συνεχής τεχνολογική πρόοδος της ακτινοθεραπείας διευρύνει τον ρόλο της ακτινοθεραπείας στην αντιμετώπιση του καρκίνου του ενδομητρίου και του τραχήλου, προτείνεται η χρήση κολπικών διαστολέων για την πρόληψη και αντιμετώπιση της προκαλούμενης από ακτινοβολία κολπικής στένωσης και σεξουαλικής δυσλειτουργίας.Στόχοι. Κύριος στόχος της παρούσας μελέτης είναι η εκτίμηση της επίδρασης της χρήσης των κολπικών διαστολέων στην αντιμετώπιση της κολπικής στένωσης και στην ποιότητα της σεξουαλικής ζωής μετά από ακτινοθεραπεία σε ασθενείς που επιβίωσαν από καρκίνο ενδομητρίου και τραχήλου. Περαιτέρω, αξιολογήσαμε την συσχέτιση της ακτινοθεραπείας με την σεξουαλική δυσλειτουργία. Υλικό-Μέθοδοι. Στην παρούσα μελέτη συμμετείχαν 53 ασθενείς με καρκίνο ενδομητρίου ή τραχήλου που υποβλήθηκαν σε ριζική ή επικουρική ΕΑΠ με ή χωρίς ΒΧΘ στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Λάρισας από τον Νοέμβριο του 2017 έως και τον Οκτώβριο του 2019. Σε όλες τις ασθενείς εδόθησαν οδηγίες για χρήση κολπικών διαστολέων κατά το χρονικό διάστημα των 12 συνεχών μηνών μετά το τέλος της θεραπείας. Οι ασθενείς εξετάστηκαν στο τέλος της ακτινοθεραπείας, στους 3, 6 και 12 μήνες μετά την έναρξη των ασκήσεων με κολπικούς διαστολείς ενώ κατά τις ίδιες χρονικές στιγμές απάντησαν σε επικαιροποιημένο ερωτηματολόγιο σχετικά με την σεξουαλική λειτουργία και αλλαγές του κόλπου. Η στατιστική ανάλυση των αποτελεσμάτων πραγματοποιήθηκε με την χρήση των στατιστικών προγραμμάτων SPSS έκδοση 20 και Minitab έκδοση 16. Στατιστικά σημαντικό θεωρήθηκε το p-value που ήταν μικρότερο του 0.05.Αποτελέσματα. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης, κατά την χρονική διάρκεια των 12 διαδοχικών μηνών χρήσης κολπικών διαστολέων παρατηρήθηκε μείωση του βαθμού κολπικής στένωσης και σταδιακή αύξηση του μεγαλύτερου μεγέθους διαστολέα που είναι δυνατό να εισαχθεί στον κόλπο χωρίς ενόχληση. Επιπλέον διαπιστώθηκε ότι ενώ υπήρξε επιδείνωση της ποιότητας της σεξουαλικής ζωής των ασθενών μετά την ακτινοθεραπεία, οι ασκήσεις με κολπικούς διαστολείς βελτίωσαν την σεξουαλική λειτουργία και τα συμπτώματα από τον κόλπο. Ειδικότερα, όλες οι ασθενείς με βαθμό κολπικής στένωσης 2 μετά από 12 μήνες χρήσης κολπικών διαστολέων εμφάνισαν βαθμό κολπικής στένωσης και 65.8% των ασθενών με αρχικό βαθμό στένωσης 2 είχαν τελικό βαθμό στένωσης 1 ενώ το 77.8% των ασθενών με αρχικό μέγεθος κολπικού διαστολέα το 1ο έφθασαν στο 3ο μέγεθος μετά από 12 μήνες (p-value<0.001). Χρόνος έναρξης των ασκήσεων με διαστολείς μικρότερος ή ίσος των 3 μηνών μετά το τέλος της ακτινοθεραπείας συσχετίστηκε με σημαντική ελάττωση της κολπικής στένωσης (p-value<0.001). Μετά από 12 μήνες χρήσης κολπικών διαστολέων το 60.9% των ασθενών που συμμετείχαν στην μελέτη απάντησε ότι δεν είχε καθόλου το αίσθημα ότι ο κόλπος είναι πολύ μικρός κατά την επαφή συγκριτικά με μόλις το 11.5% που έδωσε την ίδια απάντηση πριν την έναρξη χρήσης διαστολέων. Περαιτέρω όταν οι ασθενείς κλήθηκαν να βαθμολογήσουν από το 1 έως το 7 τη ικανοποίησή τους από την σεξουαλική τους ζωή, σε ποσοστό 47.17% έδωσαν βαθμολογία 5 στα 7 και μόνο το 3.77% βαθμολόγησε με 3 στα 7, μετά τους 12 μήνες ασκήσεων με διαστολείς (p-value=0.000). Ισχυρά σημεία και Περιορισμοί. Η συμμόρφωση των ασθενών που συμμετείχαν στην παρούσα έρευνα ήταν υψηλή. Κατά την διάρκεια των 12 μηνών ασκήσεων με κολπικούς διαστολείς προσφέρθηκε εκτεταμένη υποστήριξη σε ψυχολογικό και πρακτικό επίπεδο ενώ σε όλες τις ασθενείς χορηγήθηκαν γραπτές οδηγίες σχετικά με την χρήση των διαστολέων και ασκήσεις Kegel με σκοπό την χαλάρωση των μυών του πυελικού εδάφους. Ωστόσο, τα ερευνητικά εργαλεία ήταν κυρίως υποκειμενικά και δεν υπήρχε μέτρηση των διαστάσεων του κόλπου προ ακτινοθεραπείας. Επιπλέον, η στατιστική ισχύς της μελέτης μας επηρεάστηκε αρνητικά από παράγοντες όπως η απουσία ομάδας ελέγχου (control group), το μέγεθος του δείγματος και ο περιορισμός της παρακολούθησης ελέγχου (follow up) στους 12 μήνες. Συμπεράσματα. Οι ασθενείς με καρκίνο ενδομητρίου ή τραχήλου που επιβίωσαν πρέπει να ενθαρρύνονται να χρησιμοποιούν κολπικούς διαστολείς για την αντιμετώπιση της κολπικής στένωσης και την αποκατάσταση της σεξουαλικής λειτουργίας μετά από ακτινοθεραπεία. Ειδικότερα, η παρούσα έρευνα συστήνει τις ασκήσεις με κολπικούς διαστολείς με χρόνο έναρξης όχι μεγαλύτερο των 3 μηνών μετά την λήξη της θεραπείας, με συχνότητα τουλάχιστον 2-3 φορές την εβδομάδα διάρκειας 10-15 λεπτών και για 12 μήνες. Ωστόσο, μεγαλύτερες, πολυκεντρικές και τυχαιοποιημένες μελέτες είναι απαραίτητο να διεξαχθούν προκειμένου να δημιουργηθούν διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την χρήση των κολπικών διαστολέων μετά από ακτινοθεραπεία για γυναικολογικό καρκίνο.