AN EVALUATION ON THE MEDINA DOCUMENT
Authors: DOLMA Emine Sena 
Published: October 2023

Medine vesikası hicretten kısa bir süre sonra Hz. Muhammed tarafından hazırlatılan yazılı bir belgedir. Bu belge yeni kurulan İslam devletinin anayasası hüviyetindedir. Hz. Muhammed Medine şehrinin demografik yapısından ötürü hicretten kısa bir süre sonra Medine halkına bir sözleşme hazırlatarak şehirdeki farklı din, ırk, düşünce ve kültüre sahip kabilelerin ya da toplulukların bir arada refah ve huzur içinde yaşamalarını, şehirdeki düzenin ve asayişin sağlanmasını amaçlamıştır. Hz. Peygamber’in uygulamaya geçirdiği vesika, İslam dünyasında siyasi ve sosyal yapılandırılma ya da hukuki sürecin işleyişinde başlattığı önemli adımlardan biri olarak sayılmaktadır. Farklı görüş ve günümüzde de devam eden saygı ve özel alan haklarını, dönemin şartlarına göre başarılı bir şekilde hayata geçirtmiş ve uygulatmıştır. Günümüzdeki hukuki ve sosyal yapılandırılma sistemine bakıldığında da Medine vesikası, önemli ve güçlü bir referans olarak kabul edilmektedir. İslam dünyasının en büyük adımlarından biri sayılan ve sonraki dönemler için yönetim ve hukuki sürece referans sağlayan Medine vesikası, sosyal hukuk açısından önemli bir bağlayıcıdır. Dönemin şartları içinde Medine vesikası farklı zümreler arasında bütünlük sağlayan bir anlayışı da içinde barındırmaktadır. Sonraki süreçler için ise güçlü bir kaynak değeri görmüş ve günümüze değin evrenselliği içinde barındıran önemli bir örnek olmuştur. Medine vesikasının yayımlanma amacı incelendiğinde, toplum içerisinde birlik ve beraberlik açısından oldukça önemli bir belge olduğu çıkarımı yapılabilmektedir. Özellikle farklı din ve mezhebe sahip olan insanların yaşamlarını devam ettirmesi, farklı olan başka bir topluma ya da bireye karşılıklı olarak saygı ve sevgi beslemesi ve bu durumu kendi içerisinde aşılaması Medine vesikasının insana kazandırdığı önemli değerlerdendir. İnsanların farklılıkları ile birlikte bir arada yaşayabilme ya da gelecek dönemler içerisinde de birlik ve beraberliklerini devam ettirebilme açısından bir önderin bunu sağlanması gerekmektedir. Hz. Peygamber bu durumu başarılı bir şekilde hayata geçirmiştir. İslam dini hoşgörü ve anlayış dini olduğundan ötürü insanların farklılıklar içinde bir toplum olmasını amaç edinmesi ile de bu özelliğini bariz bir şekilde bize göstermektedir. Bu tavır ile bireylerin İslam dinine olan bağlılıklarında artış yaşanmıştır ve bununla beraber İslam'ın yaygınlık kazanmasında da etkili olmuştur. Medine vesikasının oluşturulma evresi ve uygulanma evresi de olumlu değerlerin kazanılmasına vesile olmayı amaç edinmiştir. Hz. Peygamber, Medine vesikasının etkinliğini arttırabilmek için vesikayı oluşturma ve hayata geçirme sürecinde kapsamlı bir değerlendirme yapmış, durum hakkında uzun bir müddet düşünmüştür. Toplum içerisinde var olan ve sonrasında yaşanması muhtemel olan durumları kapsamlı bir şekilde değerlendirmeye çalışmıştır. Hazırlanan belge farklı din, görüş ve mezhebe sahip insanlar tarafından kabul edilmiş ve hayata geçirilmiştir. Vesika dünyadaki ilk yazılı anayasa olarak kabul edildiği için hukuki açıdan da büyük bir öneme sahiptir. Metnin orijinali yazılı bir şekilde günümüze ulaşamamıştır. Ulaşılabilen en eski metin İbn Hişâm’a aittir. Metnin hangi tarihte yazıldığı, tarafları, bütünlüğü kesin olarak belli değildir.