Ο ρόλος της μεταγνωστικής διδασκαλίας στην ανάπτυξη μεταγνώσης κατά την επίλυση προβλήματος σε παιδιά Γ΄ τάξης
Authors: Βισσαρίου Αικατερίνη 
Published: January 2023

Το ενδιαφέρον των ερευνητών για τη μεταγνώση εστιάζει στη μελέτη της επίγνωσης του ατόμου για τις διαδικασίες που λαμβάνουν χώρα στη σκέψη του, καθώς και της ικανότητας να παρακολουθεί, να ρυθμίζει και να ελέγχει αυτές τις διαδικασίες κατά την υλοποίηση γνωστικών απαιτητικών έργων. Οι βασικές και αλληλεξαρτώμενες συνιστώσες της μεταγνώσης είναι η μεταγνωστική γνώση, η ρύθμιση της γνωστικής λειτουργίας και οι μεταγνωστικές εμπειρίες. Τις τελευταίες δεκαετίες μάλιστα έχει αναδειχθεί η σύνδεση της μεταγνώσης με τη σχολική επίδοση και, ειδικότερα, με την επίλυση μαθηματικού προβλήματος. Ωστόσο, καθώς η εκδήλωση και η ανάπτυξη μεταγνωστικών διαδικασιών προϋποθέτουν την κατάλληλη εκπαίδευση, έντονο είναι το ερευνητικό ενδιαφέρον για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση μεταγνωστικών παρεμβάσεων στο πλαίσιο του μαθήματος των μαθηματικών σε διάφορες ηλικιακές ομάδες. Λαμβάνοντας υπόψη ότι η αξιολόγηση της μεταγνώσης στην επίλυση μαθηματικού προβλήματος σε παιδιά δημοτικού σχολείου εμφανίστηκε πρόσφατα στον ερευνητικό χώρο και με δεδομένο ότι η εκδήλωση των μεταγνωστικών δεξιοτήτων των παιδιών είναι πιθανόν να ευνοείται από την ενασχόληση με πλούσια μαθηματικά έργα, η παρούσα εργασία επιχειρεί να συμβάλει στην αποτύπωση της επίδρασης της μεταγνωστικής διδασκαλίας στη γνωστική και μεταγνωστική επίδοση παιδιών κατά την επίλυση μη-τυποποιημένων προβλημάτων. Συγκεκριμένα, διερευνάται το γνωστικό και το μεταγνωστικό επίπεδο των παιδιών δύο τμημάτων Γ’ τάξης, εκ των οποίων το ένα τμήμα έλαβε μεταγνωστική διδασκαλία (πειραματική ομάδα), ενώ το άλλο συνέχισε να λαμβάνει παραδοσιακή διδασκαλία (ομάδα ελέγχου). Η έρευνα διήρκησε μία σχολική χρονιά και υλοποιήθηκε ως εξής: κατά την έναρξη της σχολικής χρονιάς τα παιδιά και των δύο τμημάτων αξιολογήθηκαν ως προς το μεταγνωστικό τους επίπεδο, και, ειδικότερα, στη μεταγνωστική τους γνώση, στη ρύθμιση της γνωστικής τους λειτουργίας και στις μεταγνωστικές τους εμπειρίες πριν από και μετά την επίλυση προβλήματος, καθώς και ως προς το γνωστικό τους επίπεδο κατά την επίλυση μη-τυποποιημένων προβλημάτων. Ακολούθησε η υλοποίηση μεταγνωστικής διδασκαλίας στην πειραματική ομάδα διάρκειας τεσσάρων μηνών. Συγκεκριμένα, τα παιδιά εργάστηκαν σε μη-τυποποιημένα προβλήματα που συνοδεύονταν από μεταγνωστικές ερωτήσεις σε όλες τις φάσεις της επίλυσης, τις οποίες απαντούσαν γραπτώς. Η ομάδα ελέγχου δεν έλαβε μεταγνωστική διδασκαλία, αλλά συνέχισε να λαμβάνει παραδοσιακή διδασκαλία. Μετά την ολοκλήρωση της διδασκαλίας τα παιδιά και των δύο ομάδων αξιολογήθηκαν εκ νέου με τα ίδια ερευνητικά εργαλεία. Από την ανάλυση των δεδομένων της έρευνας προέκυψε ότι τα παιδιά της πειραματικής ομάδας μετά την παρέμβαση βελτίωσαν σημαντικά τόσο το μεταγνωστικό τους επίπεδο όσο και το γνωστικό τους επίπεδο. Πιο συγκεκριμένα, σημείωσαν σημαντική βελτίωση στη μεταγνωστική γνώση (δηλωτική, διαδικαστική και υποθετική), στις μεταγνωστικές δεξιότητες σχεδιασμού, παρακολούθησης και αξιολόγησης και στις μεταγνωστικές εμπειρίες, πριν από και μετά την επίλυση προβλήματος. Παρόμοια, έλυσαν με επιτυχία τα περισσότερα προβλήματα, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα ποιοτικά χαρακτηριστικά υψηλού επιπέδου στον τρόπο που εργάστηκαν. Αντίθετα, τα παιδιά της ομάδας ελέγχου δεν παρουσίασαν βελτίωση ούτε στον μεταγνωστικό ούτε στον γνωστικό τομέα. Tα ευρήματα της παρούσας διατριβής, που προκύπτουν από τις μεγάλες διαφορές ανάμεσα στις δύο ομάδες, αναδεικνύουν τα οφέλη της μεταγνωστικής διδασκαλίας στο πλαίσιο του σχολείου και ενθαρρύνουν την προοπτική δημιουργίας αντίστοιχων διδακτικών προτάσεων που θα στοχεύουν στην ανάπτυξη της ικανότητας των παιδιών για επίλυση προβλήματος και την καλλιέργεια της μεταγνώσης.