Ανθρωπιστικό καθεστώς και συναφείς άδειες διαμονής σε πολίτες τρίτων χωρών
Authors: Βαραδίνης Δημήτριος 
Published: June 2021

Στο πλαίσιο της παρούσας διδακτορικής διατριβής εξετάστηκαν οι άδειες διαμονής που χορηγούνται για ανθρωπιστικούς κυρίως λόγους σε συγκεκριμένες ευάλωτες κατηγορίες προσώπων που χρήζουν έννομης προστασίας. Η σχετική δυνατότητα χορήγησης άδειας διαμονής για ανθρωπιστικούς λόγους αναπτύχθηκε στην εθνική μας νομοθεσία σταδιακά, καθώς η ανάγκη για την ειδικότερη προστασία των πληθυσμιακών αυτών ομάδων και η συνέχιση της παραμονής τους στην ελληνική επικράτεια άρχισε να γίνεται επιτακτική, ερειδόμενη στην αδυναμία των προσώπων αυτών να υπαχθούν σε κάποια από τις υπόλοιπες κατηγορίες αδειών διαμονής που προβλέπονται στην ισχύουσα εθνική νομοθεσία, σε συνδυασμό με την ανάγκη ουσιαστικής προστασίας τους. Παράλληλα, η επί μακρό χρονικό διάστημα παράτυπη διαμονή ορισμένων πολιτών τρίτων χωρών στην Ελλάδα, καθώς και η μετάπτωση αρκετών από αυτούς από νόμιμα διαμένοντες σε παράτυπα διαμένοντες λόγω λήξης των αδειών διαμονής που νόμιμα κατείχαν ή που εξέπεσαν της νομιμότητας εξαιτίας άλλων σοβαρών λόγων, συνετέλεσε στη θέσπιση από μέρους της πολιτείας ως εναλλακτικής δυνατότητας, τη χορήγηση άδειας διαμονής για εξαιρετικούς λόγους. Αμφότερες οι ως άνω κατηγορίες αδειών διαμονής προσέδωσαν άλλη διάσταση στα ζητήματα αδειών διαμονής του ελληνικού Δικαίου Καταστάσεως Αλλοδαπών, υπερκεράζοντας το εμπόδιο της έλλειψης από αυτούς νομιμοποιητικών εγγράφων. Η μελέτη διαρθώνεται σε δύο Μέρη όπου στο Πρώτο Κεφάλαιο του Πρώτου Μέρους παρατίθενται βασικά διεθνή συμβατικά κείμενα ενώ στο Δεύτερο Κεφάλαιο εξετάζεται το ενωσιακό πλαίσιο αντίστοιχης έννομης προστασίας σε ευάλωτες κατηγορίες πολιτών τρίτων χωρών. Η κύρια ανάπτυξη της παρούσας μελέτης πραγματοποιείται στο Δεύτερο Μέρος, όπου γίνεται αρχικά αναφορά στην ιστορική εξέλιξη της νομοθεσίας μας από τον πρώτο σύγχρονο νόμο περί αλλοδαπών (ν. 1975/1991) μέχρι τον νυν ισχύοντα Κώδικα Μετανάστευσης και Κοινωνικής Ένταξης (ν. 4251/2014). Η ιστορική αυτή ανάπτυξη είναι ουσιαστική και ιδιαίτερα σημαντική καθώς αναδεικνύει τη σταδιακή εξέλιξη που επήλθε στη νομοθεσία μας σε μια χρονική περίοδο περίπου τριάντα ετών, η οποία χαρακτηρίζεται από την αρχικά άτολμη και διστακτική στάση του νομοθέτη στις αρχικές διατάξεις του άρθρου 25 παρ. 4 και 6 του 1975/1991, και η οποία σταδιακά και υπό το πρίσμα των εξελίξεων που είχαν συντελεστεί σε ενωσιακό επίπεδο, οδήγησε στην υιοθέτηση ενός σύγχρονου και εμπλουτισμένου θεσμικού πλαισίου χορήγησης και ανανέωσης των αδειών διαμονής για ανθρωπιστικούς λόγους σε πολίτες τρίτων χωρών. Κριτική αναφορά γίνεται και στις άδειες διαμονής για εξαιρετικούς λόγους που χορηγούνται στα δυνητικά δικαιούχα πρόσωπα, υπό το πρίσμα του νέου αντικειμενικού κριτηρίου που ισχύει πλέον για την εξέταση των σχετικών αιτημάτων από τις αρμόδιες αρχές, ήτοι αυτό της σταθερής και αδιάλειπτης διαμονής στη χώρα επί επτά έτη πριν από την υποβολή της αίτησης. Η μελέτη ολοκληρώνεται με τη συνοπτική αναφορά στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που έχουν οι κάτοχοι των τίτλων διαμονής για ανθρωπιστικούς και εξαιρετικούς λόγους, και με τις συμπερασματικές παρατηρήσεις όπου επισημαίνεται ότι η μακρόχρονη εξελικτική πορεία της εθνικής μας νομοθεσίας, ακολουθώντας τις επιταγές του ενωσιακού νομοθέτη, οδήγησε στη θέσπιση ενός σύγχρονου και σημαντικά διευρυμένου θεσμικού πλαισίου το οποίο διασφαλίζει την παροχή έννομης προστασίας και τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων των δικαιούχων αυτών προσώπων σε σταθερή πλέον βάση.