Oportunitatea corticoterapiei de scurta durata in afectiunile O.R.L.
Authors: Βισβάρδης Ιωάννης 
Published: May 2024

Η θεραπεία με προϊόντα κορτιζόνης έχει γίνει εξαιρετικά χρήσιμη τα τελευταία 50-60 χρόνια. Η κορτικοθεραπεία, εκτός από τα θεραπευτικά της αποτελέσματα, έχει αποδειχθεί ότι παρουσιάζει ορισμένες ανεπιθύμητες ενέργειες, ιδίως σε περιπτώσεις επαναλαμβανόμενα μακροχρόνιας χορήγησης σε υψηλές δόσεις, καθώς και κατόπιν απότομης διακοπής της θεραπείας αυτής. Στην παρούσα εργασία, αναδυκνείονται η χρήση και τα οφέλη της βραχείας διάρκειας κορτικοθεραπείας, με εξαιρετικά ευεργετικά αποτελέσματα και ταυτόχρονα ελάχιστες παρενέργειες. Ανεξάρτητα από τη μορφή χορήγησης, αλλά κυρίως δια της γενικής οδού, είναι εξαιρετικά χρήσιμο σε ένα πλήθος παθήσεων της ΩΡΛ ειδικότητας, που περιλαμβάνουν τόσο το ανώτερο αναπνευστικό και πεπτικό σύστημα, όσο και τα όργανα που ανήκουν στην περιοχή του τραχήλου ή την μαστοειδή απόφυση. Υπάρχουν σχετικά λίγες εργασίες που αφορούν στη βραχυπρόθεσμη κορτικοθεραπεία σε λοιμώξεις ΩΡΛ, εν αντιθέσει με τη χρήση της π.χ. σε Δερματολογία ή Οφθαλμολογία. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΟ-ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΗΣ ΚΟΡΤΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΩΡΛ ΝΟΣΟΥΣ. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε με βάση ένα πλούσιο ιστορικό περιστατικών που περιελάμβανε έναν αριθμό 8761 ασθενών, από όλους τους νομούς της Μολδαβίας, κατά την περίοδο 1999-2005 και αφορά σε ασθενείς που εισήχθησαν στην ΩΡΛ κλινική του Νοσοκομείου Sf. Spiridon στο Iaşi, τα τελευταία 7 χρόνια, όσο και ασθενείς, που εξετάσθηκαν και αντιμετωπίστηκαν σε εξωτερικά ιατρεία. Εξετάστηκε μια σειρά παθήσεων για τις οποίες χορηγήθηκε βραχυχρόνια κορτικοθεραπεία (οξεία εξωτερική ωτίτιδα, περιχονδρίτιδα, θερμικά εγκαύματα, ωτικό έκζεμα, ερυσίπελας, πυόδερμα, ωτομύκωση, σαρκοείδωση, έρπης ζωστήρ ωτός, οξεία και χρόνια ορώδης μέση ωτίτιδα, συμφυτική/εκκριτική μέση ωτίτιδα, οξύ ακουστικό τραύμα, αιφνίδια βαρηκοΐα, παράλυση προσωπικού νεύρου, περιφερικό αιθουσαίο-κοχλιακό σύνδρομο, οξείες ρινίτιδες, χρόνιες αγγειοκινητικές ρινίτιδες με συνοδό υπερτροφία κογχών, αλλεργικοί ρινικοί πολύποδες, αλλεργική ρινοκολπίτιδα, λαρυγγοφαρυγγική παλινδρόμηση κλπ). Θεραπεία χορηγήθηκε επίσης σε ασθενείς, οι οποίοι χειρουργήθηκαν για παθήσεις του λάρυγγα ή φάρυγγα (κακοήθεις και μη), εξαγωγή ξένων σωμάτων, μετά από διασωλήνωση, ρινοπλαστική, ρινικούς πολύποδες. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 1. Η θεραπεία με κορτικοειδή είναι μια ιδιαίτερα χρήσιμη, συμπληρωματική θεραπεία σε πολυάριθμες παθήσεις της ειδικότητας της Ωτορινολαρυγγολογίας. 2. Η βραχείας διάρκειας θεραπεία με κορτικοειδή παρουσιάζει ιδιαίτερα πλεονεκτήματα, σε σχέση με τη χορήγηση θεραπείας μακράς διαρκείας, καθώς περιορίζεται ο κίνδυνος εμφάνισης παρενεργειών. 3. Τα γλυκοκορτικοειδή διεγείρουν τη διαδικασία της ηπατικής γλυκονεογένεσης, με αποτέλεσμα αυξημένη γλυκόζη στο πλάσμα, η οποία, με τη σειρά της, προάγει την εναπόθεση του ηπατικού γλυκογόνου και την αύξηση της αντίστασης στη δράση της ινσουλίνης. Ως προς το μεταβολισμό των λιπιδίων, η επίδραση των γλυκοκορτικοειδών έγκειται στην ανακατανομή του σωματικού λίπους και τη διευκόλυνση των επιδράσεων λιπολυτικών παραγόντων. Μεγάλες δόσεις γλυκοκορτικοειδών οδηγούν σε ανακατανομή του λίπους στον άνω κορμό και το πρόσωπο, με ταυτόχρονη απώλεια λίπους στα άκρα. 4. Στο μεταβολισμό των πρωτεινών, τα κορτικοστεροειδή ευνοούν τον καταβολισμό των πρωτεϊνών, με τη μετατροπή τους σε γλυκογόνο, με αποτέλεσμα το αρνητικό ισοζύγιο αζώτου, γεγονός που σπάνια παρατηρείται σε βραχυχρόνια θεραπεία με κορτικοστεροειδή. 5. Σε ό,τι αφορά στους ηλεκτρολύτες, τα κορτικοστεροειδή σε μακροχρόνια μόνο χρήση, αυξάνουν τον ρυθμό σπειραματικής διήθησης και τη νεφρική ροή πλάσματος, αυξάνοντας την απέκκριση φωσφορικών, καθώς και αυξάνοντας την κατακράτηση νατρίου και νερού και αντίστοιχα την απέκκριση καλίου, δρώντας στους υποδοχείς των αλατοκορτικοειδών. 6. Ως προς την αντιαλλεργική δράση, τα γλυκοκορτικοειδή δεν παρεμποδίζουν την αντίδραση αντιγόνου-αντισώματος, ούτε την απελευθέρωση ισταμίνης, ωστόσο επηρεάζουν τη δράση της ισταμίνης και της σεροτονίνης, τροποποιούν την αντίδραση των ιστών στη φλεγμονή, φαινόμενο που παρατηρείται κυρίως τις πρώτες ημέρες χορήγησης, αποτελώντας έτσι ένα επιπλέον, σημαντικό πλεονέκτημα για τη βραχυπρόθεσμη χορήγηση κορτιζόνης. 7. Η αντιφλεγμονώδης δράση των γλυκοκορτικοειδών, στην αρχική φάση της θεραπείας, έγκειται στη σημαντική μείωση του οιδήματος, την ομαλοποίηση της ταχύτητας καθίζησης των ερυθρών αιμοσφαιρίων, τη μείωση της C-αντιδρώσας πρωτεΐνης την αναστολή στην παραγωγή του κολλαγόνου, την πτώση του πυρετού, καθώς και στη μείωση έως και εξαφάνιση τοπικών φλεγμονωδών φαινομένων. Επίσης, μειώνει τη φαγοκυττάρωση και ευνοεί τη μετανάστευση των λευκοκυττάρων από τη φλεγμονώδη εστία. 8. Τα γλυκοκορτικοειδή επηρεάζουν ευεργετικά τον συνδετικό ιστό, καταστέλλοντας την δράση του, μέσω της αύξησης του βαθμού πολυμερισμού του υαλουρονικού οξέος. Στην περίπτωση των στενώσεων του φάρυγγα, λάρυγγα και οισοφάγου, η θεραπεία με κορτιζόνη εμποδίζει τους ινοβλάστες στο σχηματισμό κοκκιώδους ιστού, καθυστερώντας το σχηματισμό ουλών. 9. Αναφορικά με την οδό χορήγησης, η βραχυπρόθεσμη θεραπεία με κορτικοστεροειδή (1-5 ημέρες) έχει εμφανή ευεργετικά αποτελέσματα, όταν η οδός χρήσης είναι συστηματική (από του στόματος αγωγή, ενέσεις ενδοφλέβιες ή ενδομυικές), ειδικά σε φλεγμονώδεις και λοιμώδεις νόσους του φάρυγγα, του λάρυγγα αλλά και του θυρεοειδούς. 10. Στην τοπική χορήγηση βραχυχρόνιας κορτικοθεραπείας επιτυγχάνονται εμφανή αποτελέσματα στις φλεγμονώδεις διεργασίες του έξω ωτός, σε ορισμένες μορφές αλλεργικής ρινίτιδας και σε οξείες φαρυγγίτιδες. Οι ενδοτυμπανικές εγχύσεις κορτιζόνης πραγματοποιούνται κυρίως σε ασθενείς με εμμένουσες εμβοές, αιφνίδια βαρηκοΐα, οι οποίοι δεν μπορούν να ανεχθούν την από του στόματος αγωγή ή πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη, ανοσοκαταστολή ή δεν ανταποκρίνονται στη συστηματική θεραπεία και συνδυάζονται ενίοτε με αντιβιοτικά (π.χ. με γενταμυκίνη, σε νόσο Meniere) και βλεννολυτικά. Σε οξείες παραρινοκολπίτιδες, η χορήγηση κορτιζόνης μαζί με αντιβιοτική αγωγή, μετά την έκπλυση των άντρων, έχει επίσης εξαιρετικά ευεργετική δράση. Οι υπερκογχικές, υποκογχικές, ινιακές νευραλγίες επωφελούνται από τη συνταγογράφηση σκευασμάτων κορτιζόνης. Μια σειρά από ανεπιθύμητες ενέργειες των κορτικοειδών όπως κατακράτηση υγρών, αρτηριακή υπέρταση, οιδήματα, εμφάνιση διαβήτη ή μυοπάθειας, οστεοπόρωση, αυξημένος καταβολισμός πρωτεϊνών, νευροψυχιατρικές διαταραχές, (ευφορία, αϋπνία, διέγερση, σπασμοί, διαταραχές συμπεριφοράς, ψυχιατρικές εκδηλώσεις, ψυχολογική εξάρτηση) γαστροδωδεκαδακτυλικό έλκος, ανεπάρκεια φλοιού των επινεφριδίων, μειωμένη αντίσταση σε λοιμώξεις και αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση είναι σχεδόν ανύπαρκτα στη βραχυχρόνια θεραπεία με κορτικοστεροειδή, βρίσκοντάς τα μόνο σε ένα ποσοστό 1,5-2% των περιπτώσεων.