Product Lifecycle Management (PLM) Model in a Service Industry= Service Lifecyle Management (SLM) Model
Authors: Moğol Sever Mune 
Published: November 2024

Amaç: Son dönem içinde bulunulan pandemi ortamı işletmeleri süreçlerini dijitalleşmeye zorlamaları yönünde tetikleyici olmuştur. Bu durumdan, pandemi koşullarından, imalat işletmeleri kadar hizmet işletmeleri de etkilenmiştir. Özellikle uzaktan çalışma koşulları, kısıtlamalar hizmet işletmelerini uygun dijital teknoloji arayışlarına itmiştir. Ürün Yaşam Döngüsü Yönetimi (PLM) neredeyse tüm imalat ve hizmet işletmeleri için kullanışlı bir dijitalleşme aracıdır. PLM işletmelere tedarik zincirlerini, üretim ve tüm operasyonlarını tasarım aşamasından ürün yaşam döngüsü bitimine kadarki süreçte dijital ve eşzamanlı olarak yönetmelerine yardımcı olmaktadır. PLM, içinde bulunduğumuz Post-Covid ortamı ve Endüstri 4.0 (E 4.0) ekosisteminde dijitalleşme için temel araçlardan biri olarak kabul edilmektedir. Pek çok teknolojik gelişmede olduğu gibi PLM de imalat işletmelerinde uygulama bulmuştur. Fakat, dünyanın karşılaştığı ve zarar gördüğü pandemi koşulları, özellikle hizmet işletmelerinde dijitalleşme ve süreçlerin dijital bir ekosistemde yönetmelerinin kadar hayati olduğunu göstermiştir. Ayrıca dijital devrim üretim stillerini ve tüketim davranışlarını da etkilemiştir. Üretim paradigmaları 1850’den beri önemli ölçüde değişmiştir. Talep fazlası ve üretimdeki teknolojik gelişmeler sonucu el işçiliğine dayalı üretimi kitle üretimi izlemiştir. Sonraları 1990’larda kitle üretimini kişiselleştirilmiş ürün anlayışı izlemiştir. Kitle üretiminde standart ürün varken, kişiselleştirilmiş üretim anlayışında standart ürünün birkaç özelliğinin tercihler doğrultusunda değiştirilebilme özelliği öne çıkmaktadır. Kişiye özel üretim döneminde ise kişilerin en başından tasarım aşamasından itibaren sürece dahil olduğu özgün ürün anlayışı belirgin hale gelmektedir. Bu çalışmada amaçlanan işletme içerisinde sipariş alma, malzeme temini ve tüm tedarik zincirini kapsayacak şekilde süreçlerin dijital dönüşümünün sağlamaktadır. Geliştirilen modelde kişiselleştirme ve PLM’nin kombinasyonu bir model önerilmiştir: SLM.
Yöntem: Çalışma kapsamında geliştirilen model tüm kişiye özel verilerin depolanması ve istenildiğinde geri çağrılabilmesine olanak verecek şekilde tasarlanmıştır. Bu kapsamda, ilişkisel bir veri tabanı oluşturulmuş ve örnek bir uygulamayla test edilmiştir. PLM gibi SLM’de de operasyonlar tasarımla başlar ki bu da kişiselleştirme kavramıyla PLM’nin kesiştiği noktadır. Bu nedenle önce kişiye özel ürün tasarım bilgileri toplanmıştır. Bu ürünlerin üretim ve sunumunu gerçekleştirmek üzere hangi malzeme ve materyallerin gerekli olduğu bilgisine işletmede belirlenmiş periyotta yapılan sistem analiziyle ulaşılmıştır. Bu kapsamda işletme içi malzeme tedarik operasyonların gerçekleştirilmesinde kullanılan doküman, formlar ve süreçler yerinde gözlem ve görüşmeyle incelenmiştir. Bu verilerden hareketle geliştirilen ilişkisel veri tabanı tabloları ve ilişkiler oluşturulmuştur. Model bir hizmet işletmesinde denenmiş ve örnek bir uygulama çalışmada özetlenmiştir.
Bulgular: Geliştirilen ilişkisel veri tabanı aracılığıyla, PLM süreci içerisinde yer alan tasarımdan tedarikçiye kadar ki süreçle ilgili müşteri ürün tasarımı, ürün bilgileri, malzeme ihtiyaç listesi (Bill of Material-BOM) ve tedarikçi bilgilerine ilişkin çapraz sorgulamalar yapılması mümkün hale gelmiştir. Böylece tasarımı müşteriye ait olan bir ürün için ürün bilgileri, servis şekli, hazırlama süresi vb. içeren bilgilere ilave olarak malzeme ihtiyaç listesi ve bunların hangi tedarikçiden ne kadar sürede temin edileceğine ilişkin anlık ve dijital ortamda her türlü veriye erişim sağlanmıştır. Ürün bilgileri ve bunlara ilişkin malzeme ihtiyaç listelerinin çapraz sorgulamalarla tek tabloda görüntülenmesine olanaklı hale gelmiştir.
Bulgular bölümü, uyguladığınız metodoloji sonucunda toplanan bilgilere dayanarak çalışmanızın bulgularını raporladığınız yerdir. Bulgular, önyargı veya yorumlama olmaksızın basitçe belirtmeli ve mantıksal bir sırayla düzenlenmelidir.
Sonuç: Çalışma kapsamında geliştirilen modelle işletme içerisinde manuel ve parçalı yürütülen operasyonlar dijital ortama aktarılması olanaklı hale gelmiştir. Böylece tüm süreç anlık olarak, kullanıcıların erişimine açık ve uzaktan kontrolüne olanaklı hale getirilmiştir. Tüm süreçlerin dijital ortama ve bütüncül olarak aktarılmış olması çalışmanın en önemli çıktısıdır. Benzer şekilde manuel operasyonlarda yaşanan karmaşa ortadan kaldırılmıştır.
Özgünlük: Önerilen modelle manuel ve dağınık olarak yürütülen süreçler dijital ortama aktarılmıştır. Böylece geleneksel yöntemlerle yürütülen süreçlerin dijitalleşmesi ve verilere anlık erişim sağlanmıştır. Dijital dönüşümün özellikle imalat işletmelerinde hız kazandığı bir dönemde geliştirilen modelin hizmet işletmeleri için de süreçlerin dijitalleşmesine olanak vermesi ve alanda ilk bakımından önemlidir.