DARVİN BANKASI STRUKTURUNDA QD_ÜST HORİZONTUNUN LAY GÖSTƏRİCİ PARAMETRLƏRİNİN VƏ KOLLEKTORLUQ XÜSUSİYYƏTLƏRİNİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ, NEFT-SU KONTURUNUN ƏSASLANDIRILMASI
Authors: Yunis Mustafayev Yunis Mustafayev 
Published: July 2022

İstənilən tip kollektorların seçilməsi onlar üçün müəyyən olunmuş birbaşa keyfiyyət əlamətlərinə və ya kəmiyyət meyarlarından istifadə etməklə aparılır.
Laya yuyulma məhlulunun filtiratının daxil olması kollektorun birbaşa keyfiyyət əlamətidir, hansı ki, geofiziki məlumatlara əsasən müəyyən olunur və nəticədə süxur məsamələrində lay flüidlərinin hərəkətinə səbəb olur. Aydındır ki, layların sınaq və təhlili zamanı lay flidlərinin yaranan axını kəsilişdə kollektorların varlığı haqqında birbaşa məlumat verir. Birbaşa keffiyyət əlamətlərindən quyu kəsilişində kollektorların bilavasitə ayrılmasında, həmçinin kəmiyyət meyarının əsaslandırılmasında istifadə olunur.
Birbaşa keyfiyyət əlaməti kollektorların ayrılmasında daha etibarlı üsuldur. Onlar lay flüidinin hərəkətinin dəlillərinə əsaslanır. Laya yuyucu məhlulunun filtiratının daxil olması faktının müəyyən olunması və keçiricilik zonalarının formalaşması (və ya dağılması) belə dəlillərdəndir, əksər hallarda bu faktorlar kollektorların varlığının əlamətləridir.
Kollektor və qeyri kollektor sərhəddini müəyyən edən kəmiyyət meyarı iki müxtəlif üsulla təyin olunur: statistik -əsas quyu (və ya bir neçə quyu) kəsilişində layların bilavasitə kollektorlara və qeyri-kollektorlara ayrılma məlumatlarının statistik emalının nəticələrinə görə kəmiyyət meyarını təyin edən, korrelyasiya –süxurların müxtəlif filtirasiya həcmi və geofiziki xarakterstikası müqayisə məlumatlarından kəmiyyət meyarının say miqdarının qiymətləndirilməsilə.
Məlumdur ki, neft-su konturu (NSK) iki üsulla təyin edilir: geofiziki, yəni quyuların karotaj diaqramlarına və quyuların sınaq və mənimsənilmə məlumatlarına əsasən. Nəzərə alsaq ki, Darvin bankası yatağında neftli horizontların (xüsusən QD) qeyri-bircinsli və horizontların neftdoyumlu effektiv qalınlıqlarının nisbətən kiçik olmaları səbəblərindən NSK-un mədən-geofiziki üsulla təyini bir qədər çətinlik törədir; bunun bir səbəbi də ondan ibarətdir ki, konturarxasında yerləşən quyuların kollektor intervalları (xüsusən QA) nisbətən yüksək müqavimətlə qeyd olunurlar. Göstərilənlərlə əlaqədar olaraq, neftli layların NSK təyin edilməsi əsasən quyuların sınaq və mənimsənilmə məlumatlarından istifadə edilməsi ilə yerinə yetirilmişdir. Yataqda horizontlar üzrə quyuların həm kontur daxilində və həm də kontur arxasında çoxsaylı olması buna imkan vermişdir.
Azərbaycanın dəniz və quru sahəsində qazılmış quyu kəsilişlərində kollektorları geoloji-geofiziki tədqiqatlar kompleksi əsasında keyfiyyət və kəmiyyət əlamətlərinə görə ayırmaq olar. Bunun üçün quyu potensialı (QP), qamma karataj (QK) və neytron qamma karataj (NQK) üsulları və s. düzgün ayrıdedici xüsusiyyətlərə malik olmaqla, onlardan geniş istifadə olunur.
Darvin bankası yatağının məhsuldar lay dəstələrinin kollektorluq xüsusiyyətləri yatağının qazılması zamanı 72 quyudan (35 kəşfiyyat, 33 istismar və 4 basqı) götürülmüş 380-dan çox süxur nümunələrinin laboratoriya tədqiqinin nəticələrinə əsasən öyrənilmişdir. Bunlardan 32 quyuda yan süxurqaldıranla kəsilişin ayrı-ayrı nöqtələrindən qaldırılmışdır. Süxur nümunələri 402 m intervalın qazılması zamanı götürülmüşdür. Süxur nümunələri 600-2000 m intervalı əhatə edir, bu da kollektor parametrlərinin horizont və bloklar üzrə təyin edilməsini təmin edir.
Qaldırılan nümunənin ümumi uzunluğu 167 m olduğu nəzərə alınsa, bu məhdud qazma intervalının (402 m) 42%-ni təşkil edir. Neftli hissədən götürülən nümunənin uzunluğu 73 m-dir (3%) (süxur nümunələri AzNSETLİ-nin və "Kompleks dəniz geoloji-kəşfiyyat idarəsinin" laboratoriyasında tədqiq edilmişdir).
Süxur nümunələrinin məlumatlarının tədqiqi zamanı 400 qranulometrik tərkib, 463 karbonatlıq, 338 məsaməlik və 77 keçiricilik təyin edilmişdir.
Açar sözlər: yataq, darvin, ehtiyat, quyu, NSK, korrelyasiya, 3D model, təsnifat, QD_üst.