bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
PREFERENSI PETANI TERHADAP PRODUK OLAHAN KELAPA DI DESA KANCINAA KECAMATAN PASARWAJO KABUPATEN BUTON
Authors: Guu Misy Rahmawati La , Mappasomba Musadar , Mardin Mardin
Published: December 2024

The objective of this study is twofold: firstly, to ascertain the preferences of coconut farmers with regard to processed coconut products; and secondly, to investigate the coconut processing process in Kancinaa Village. The population under investigation in this study consisted of all coconut farmers in Kancinaa Village. The informants were selected using the purposive method, with several considerations taken into account, including the number of informants in the study, which was nine coconut farmers. This research employs a qualitative data collection methodology. In order to collect the necessary data, the researchers employed a combination of observation and semi-structured interviews, with the use of interview guides to facilitate the process. The present study focuses on the preferences of farmers with regard to processed coconut products. The research data were analyzed qualitatively using the Miles and Huberman model, which consists of three stages: data reduction, data presentation, and conclusion drawing. The findings indicate that the predominant preference among coconut farmers in Kancinaa Village for processed coconut products is wet processing, which results in the production of cooking oil. Furthermore, dry processing and selling by the log are alternative options for coconut farmers when selecting a business model. The preference of farmers in Kancinaa Village in choosing coconut processing is influenced by a number of factors, including social, psychological, and economic considerations. Among these three factors, economic factors are the most significant, including production costs, selling prices, and market demand. Coconut processing in Kancinaa Village can be classified into three main categories: wet processing, which results in cooking oil products; dry processing, which results in fried coconut products; and selling coconuts in the form of logs or without processing.
Main factors of cognitive decline in older adults: a review of scientific literature
Authors: Morillo Cano Julio Rodrigo , Castro Galárraga Mely Anahí , Orbe Cerón Fátima Fernanda
Published: December 2024

Cognitive impairment in older adults is a multifactorial problem that significantly affects their quality of life and poses challenges to public health systems. Vascular, metabolic, inflammatory, and lifestyle factors play a central role in its development and progression. The objective of this study was to identify the main factors associated with cognitive impairment in older adults through a bibliographic review. A systematic review of the literature was conducted in PubMed using a search algorithm that included terms related to cognitive impairment, risk factors, and the older adult population. Studies published between 2018 and 2024 that met pre-established criteria were selected. The results showed that arterial hypertension is one of the most important risk factors, associated with alterations in cerebral microcirculation, blood-brain barrier dysfunction, and neuroinflammation. Other relevant factors include unhealthy lifestyle patterns, such as physical inactivity, unbalanced diets, and poor sleep quality, which exacerbate systemic inflammation and cognitive impairment. Additionally, mixed pathologies, such as the coexistence of Alzheimer’s disease and small vessel disease, underscore the need for comprehensive diagnostic and therapeutic approaches. Multidomain strategies based on lifestyle changes and vascular risk factor control have shown promising results in preserving cognition. This study concludes that identifying and addressing modifiable factors through an integrated preventive approach is essential to reduce the incidence of cognitive impairment and improve the quality of life of older adults
Pelvic floor muscle training after childbirth: A systematic review
Authors: Caicedo Proaño Victoria Sarahi , Ortiz Villalba Paola Gabriela
Published: December 2024

Introduction: the training of pelvic floor muscles is a recommended strategy to improve the quality of life in postpartum women, addressing common issues such as urinary incontinence and pelvic organ prolapse. This systematic review evaluated the effectiveness of various interventions, including supervised programs, biofeedback, electrical stimulation, and core stabilization exercises.Methods: thirteen studies were identified through searches in PubMed, Cochrane, and Google Scholar. Results: the results indicated that supervised interventions, especially those supported by technologies like mobile applications and feedback devices, show significant improvements in muscle strength, symptom reduction, and quality of life, outperforming unsupervised methods. However, some studies did not find significant differences in aspects such as pain relief or prolapse recovery, highlighting the importance of personalizing protocols. Additionally, variability in study designs and methodologies limits the generalization of the findings. Conclusions: supervised pelvic floor training, complemented by innovative technologies, is an effective tool for postpartum rehabilitation. However, it is necessary to standardize protocols and evaluate long-term effects to optimize future interventions.
مه‌دره‌سه‌يا قوبه‌هان ل سه‌رده‌مێ ميرێ به‌هدينان سولتان حسێن وه‌لى 1533 _ 1573
Authors: كەمال هێرش , محەمەد د.فرهاد
Published: December 2024

پۆختە :
    دناڤ مێژوويا كوردى يا نوى دا ، هژماره‌كا ميرگه‌هێن كوردى يێن ناڤدار په‌يدابووينه‌ ، میرگەها ئامێديێ ( به‌هدينان ) ژى ئێك ژ ناڤدارترین میرگەهێن كوردی یە یا كو بۆ ماوەیێ نێزیكی 600 سالان ل ده‌ڤه‌را به‌هدينان حوكمداری كری ، هژمارەكا میرێن زانا و خودان زانین د قوناغێن جودا جودا دا لێ پەیدابوینە ، شوون تبلێن وان د بوارێ‌ گرنگیدانا ب زانین و زانست و بوارێ       و رەوشەنبیرى دا دیارن ، ب تايبه‌تى رۆل و گرنگیدانا وان ب ئاڤاكرنا ناڤه‌ندێن زانستى ئانكۆ خواندنگه‌هێن ئايينى (مه‌دره‌سه‌يێن ئايينى) و په‌رتووكخانه‌يان و به‌رده‌ستكرن و وه‌قف كرنا دەستنڤیسان بۆ سه‌يدا و شاگردان. ئەڤ ڤەكۆلینە هه‌وله‌كا رژدە ل سەر وان بزاڤێن زانستی و ره‌وشه‌نبيرى . نه‌خاسمه‌ ده‌رباره‌ى خواندنگه‌ها قوبه‌هان ل سه‌رده‌مێ ميرێ میرگەها بەهدینان سۆلتان حسێن وه‌لى ئه‌وێ حوكمدارى يا وى دناڤبه‌را سالێن (1533_1573ز) بخوڤه‌ دگريت ، ئەڤ چه‌نده‌ ژی پشتگه‌رمى ل سەر ژێدەرێن ڕەسەن و به‌ڵگه‌نامه‌ و ده‌ستنڤيسێن وى سه‌رده‌مى ، ڤەكۆلین ل سەر دوو تەوەران هاتیە دابەشكرن  : كورتيه‌ك ژ ژينه‌نيگارا مير ( سولتان حسێن وه‌لى) (1533_1573) ، هه‌روه‌سا گرنگیدانا سولتان حسێن وه‌لى ب ناڤه‌ندێن زانستى ، نه‌خاسمه‌ مه‌دره‌سه‌يا قوبه‌هان.
 
 
پەیڤێن سەرەكی :  میرگەها بەهدینان ، سولتان حسێن وه‌لى ، قوبه‌هان‌ ، به‌ڵگه‌نامه‌ و دەستنڤیس.
کارامەیی ڕازیکردن لە ڕێکڵامی بانگێشەی هەڵبژاردندا
Authors: نەجمەدین شوان , موشیر د. عەبدولواحید
Published: December 2024

ئەم توێژینەوەیە لە چوارچێوەی زانستی زمانەوانی دەروونیدایە ، باس لە کارامەیی رازیکردن دەکات لە رێکلامی بانگێشەی هەڵبژاردندا . كەرستەی توێژینەوەكەمان بریتییە لە زمانی ڕێكلامی بانگێشەی هەڵبژاردن ، بەو پێیەی زمان وەكو تاكە ئامرازی بە هێزی پەیوەندی كردن و تێكەڵاوی نێو كۆمەڵگە و هۆكاری ئاسانكردنی كاروباری ژیانی مرۆڤە . هەروەها گەیاندن و ئاڵوگۆڕكردنی زانست و زانیاری و گفتوگۆی ژیاری و سیاسی و كۆمەڵایەتی و دەروونی و ...هتد . زۆر جار پێویستیمان بە گرنگی ڕازیكردن دەبێت بیردەكەینەوە چۆن قەناعەت بە بەرامبەرەكەمان بكەین ، مەبەستەكانیش جیاجیان بۆ نموونە سیاسەتمەدارێك پێویستییەتی تاكو دەنگی پێبدەن لە هەڵبژاردن و بازرگانێك وەیا خاوەن پیشەیەك پێویستییەتی تاكو كڕیاری زۆرتر بۆخۆی رابكێشێت ، ئەمانەش هەموو پێویستیان بە كردەی ڕازیكردن هەیە تاكە لە كارەكانیاندا سەركەون . لەم توێژینەوەیەدا ڕازیكردن و ئاڕاستەكردنی جەماوەر بە هۆی چەند کارامەییەک باس دەكەین ،بۆیە هەوڵدەدەین كاریگەری تەكنیك و شێوازەکانی ڕازیکردن  لە ڕێكلامی بانگێشەی هەڵبژاردن و هێزی لە ڕازیكرنی جەماوەر و سەركەوتنی لە ڕێكلامی بانگێشەی هەڵبژاردندا بخەینەڕوو . لە بەشی یەکەم ناساندنێک بۆ چەمکی ڕازیکردن کراوە و هەنگاو و ستراتیجیەت و بنەماکانی کارکردنی باسکراوە ، کاریگەری ڕازیکردن لەسەر بیر و کاردانەوەی کردە دەروونیەکانی خراوەتەڕوو . لە بەشی دووەمدا بابەتەکانی ڕێکڵام و هێز و ڕەگەز و ئامانج و كاریگەری ڕێکڵام باسکراوە ، هەنگاوەکانی دیزاینکردنی ڕێکڵام لە بانگێشەی هەڵبژاردن و قۆناغەکانی ڕازیکردن خراوەتەڕوو .
مۆرفۆلۆجیی بنچینەیی/ بنجی لە زمانی کوردیدا
Authors: محی الدین بازیان , پ. د. سەباح ڕەشید قادر  , پ. ی. د. ئازاد ڕەمەزان عەلی
Published: December 2024

ئەو زمانانەى لە پەيوەنديدايە لەگەڵياندا، وەرگرتنى ئەزمونەكانيان، لە هەمويان گرينگتر تواناى مەعريفى قسەكەرى زمانەكە خۆى. مۆرفۆلۆجیی بنجى لە جياوازەكانەوە، واتە لە پۆلى مۆرفۆلۆجیى جياوازەوە، ئەو بۆچونە پشت بەو بيرۆكەيە دەبەستێت، كەوا هەندێ بنەماى باوی نمونەيى و ئاسانتر بۆ بەكارهێنانى زمانەكە و فێربونى هەن. دەستنيشانكردنى ئەو بنەمايانە، بەپێى دەستە پێوەرێك دەبێت، كەوا مەزەندە دەكرێت، كە گرينگى خۆیان لە چێوەى سيستەمەكانى مۆرفۆلۆجيدا هەبێت، بە وێنەى زەلال بون / ڕەوانى زمانەكە (Transparency) ، بە بەرهەمى (Predncyioity)  و پەيكەردارى (Iconicity). يەكێك لە كليلەى مەبەستەكانى ئەو تيۆرە، يان بۆچوونە، ئەوەيە كە لێكدانەوە و وەسفێك بۆ بازنەيەكى فراواندا بەكارهاتووە، لە چێوەى دياردە مۆرفۆلۆجيیەكاندا، كە گەردانكردن ، داڕشتن، لێكدان و بەنوسەككردن لەخۆدەگرێت، هەروەها گەشە بە هەندێ پۆل     وشەسازى بنچينەيى (بنجى)، كە ناونيشانى ئەو توێژينەوەى ئێمەيە، بريتييە لە چێوەيەكى كاركردن بۆ لێكدانەوە و بەراوردكردنى مۆرفۆلۆجیى لە ميانەى زمانە ئەوە بكات، بۆچى هەندێ لە زمانەكان لە زمانى تر قالبە ( چێوەداڕشتنە) بنجييەكانيان لە زمانێكى تر زياترە، ئەوەش دەكرێت بە هەندێ هۆكارى، وەكو: لايەنى مێژوويى زمانەكە، جۆرى ى نوێى سيستەمى مۆرفۆلۆجى دەدات
ئه‌ڵته‌رناتیڤی دیفتۆنگ‌ له‌ زمانی كوردیدا
Authors: خالید ڕێبین
Published: December 2024

ئەم توێژینەوەیە بەناونیشانی (ئه‌ڵته‌رناتیڤی دیفتۆنگ لە زمانی كوردیدا) یه‌، سنووری لێكۆڵینەوەكە لە چوارچێوەی دیالێكتی كرمانجی ناوەڕاستدایە، هه‌روه‌ها به‌گوێره‌ی پێویست نمونه‌ له‌ شێوه‌زاره‌كانی تریشدا خراوه‌ته‌ڕوو، بەپێی ڕێبازی(سینكڕۆنی-شیكاریی) شرۆڤەكراوە، بەگشتی ئامانجی ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌ ئه‌وه‌یه‌، كه‌ بوون و نه‌بوونی دیفتۆنگ له‌ زمانی كوردیدا له‌سه‌ر بنه‌مایه‌كی زانستی یه‌كلا‌ بكاته‌وه‌، چونكه‌ ئه‌م دیارده‌ ده‌نگییه‌ ده‌مێكه‌ پێویستی به ‌توێژینه‌وه‌یه‌كی گشتگیر هه‌یه‌، هه‌رچه‌نده‌ به‌شێوه‌یه‌كی ناسه‌ره‌كی له‌ دووتوێی چه‌ند توێژینه‌وه‌ و لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كدا ئاماژه‌ به‌م دیارده‌ ده‌نگییه‌ كراوه‌، به‌ڵام جۆرێك له‌ ناڕونی ده‌نگییه‌ بخاته‌ڕوو، بۆ ئەم مەبەستەش لێكۆڵینەوەكەمان دابەشكردۆتە سەر پێنج تەوەرە :- تەوەرەی یەكەم سەرەتایەكە بۆ چوونە ناو بابەتەكە، تەوەرەی دووەم باس له‌ چه‌مك و زاراوه‌ی دیفتۆنگ كراوه‌، له‌ تەوەرەی سێیەمدا جۆره‌كانی دیفتۆنگ ڕوونكراوه‌ته‌وه‌، له‌ ته‌وه‌ره‌ی چواره‌مدا باس له‌ پێوه‌دیاره‌، ئه‌وه‌ش به‌هۆی تێنه‌گه‌یشتن له‌ چه‌مك و پێكهاته‌ی دیفتۆنگ، هه‌روه‌ها له‌ ئه‌گه‌ری نه‌بوونی دیفتۆنگ، ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌ هه‌وڵده‌دات جێگره‌وه‌ (بدیل)ی بۆ ئه‌م دیارده‌ بوون و نه‌بوونی دیفتۆنگ له‌ زمانی كوردیدا كراوه‌، له‌ ته‌وه‌ره‌ی پێنجه‌مدا ئه‌ڵته‌رناتیڤی دیفتۆنگ له‌ زمانی كوردیدا خراوه‌ته‌ڕوو.
یاخی بوونی ژن لە سستمی نێرسالاری لە ڕۆمانی (سێبەری درۆ)دا
Authors: خالد د. نجم
Published: December 2024

کێشەی ژن و ئەو جیاکارییەی لە کۆمەڵدا دەرهەقی ژنان پەیڕە و دەکرێ، بووەتە بابەتی سەرەکی ڕەخنەی فێمینیزمی و لە زانکۆکانی جیهان دا بایەحێکی تایبەتی پێ دەدرێ، و کۆمەڵێ توێژینەوەی گرنگ لەم بارەیەوە نووسراوە و لە ڕوانگەی جیاوازەوە خراوەتە بەرباس و لێکۆلینەوە. ئەم بابەتە تەنیا لە ڕووی کۆمەڵایەتی دەروونییەوە کاری لەسەر نەکراوە، بەڵکو ڕووبەرێکی گرنگی لە ڕەخنەی ئەدەبی، بەتایبەتی لە ڕەخنەی ڕۆمان دا بۆ تەرخانکراوە. ڕۆمانی "سێبەری درۆ" ش کە لەنووسینی نووسەرو ڕۆژنامەنووس و چیرۆکنووس "سۆنیا سەدیق" ە بەتەواوەتی بۆ ئەم مەبەستە نووسراوە. لەم توێژینەوەیەدا دەمانەوێ بزانین نووسەر چۆن کاریکردووە بۆ لێدانی سستمی نێرسالاری لەڕێی یاخی بوونی کارەکتەری سەرەکی لەو سستمە بۆ ئەوەی ببێتە خاوەنی جەستە و ویست و چارەنووسی خۆی و ئازادانە دوور لەو ستەمەی پیاو دەیەوێ لەڕێی سوود وەرگرتن لە هزری کۆمەڵایەتی و داب و نەریت و بیرکردنەوەی نەریتییەوە دەسەڵاتی خۆی بەسەر ژن دا بسەپێنێ و تەنیا لەڕوانگەی جەستەوە بڕوانێتە ژن، دوور لە هەموو پێوەرێکی عەقڵی و مرۆیی کە ژن بەکەسێکی کارا و هاوبەشی ژیانی پیاو تەماشادەکات.
مێژوو وشوێنه‌وارى کۆنترین قوتابخانه لە زاخۆ نۆژه‌نكردنه‌وه‌ وپاراستنى
Authors: جەميل جەمال , ئەحمەد د. زياد , خورشيد د. عەبدوڵا
Published: December 2024

بيناى ئه‌م قوتابخانه‌ يه‌كێكه‌ له‌ قوتابخانه‌ كۆنه‌كان كه‌وتۆته‌ ناوه‌ندى شار‌ى زاخۆ به‌ پێى توێژينه‌وه‌كان بيناييه‌كه‌ له‌ دوو به‌ش پێكهاتووه‌ به‌شه‌ كۆنه‌كه‌ى بيناى شوێنه‌وارى قشله‌كه‌يه‌ به‌شه‌ كه‌ى ترى كه‌له‌پوورييه‌ له‌ كاتى كردنى به‌ قوتابخانه‌ بۆى زياد كراوه‌ بووه‌ به‌به‌شێك له‌ مێژووى بيناييه‌كه‌ له‌ لايه‌ن خه‌ڵكى زاخۆوه‌ وه‌كو ناوه‌نديكى پێگه‌ياندنى هۆشيارى و ڕۆشنبيرى شاره‌كه‌ دا ده‌نرێت، بۆيه‌ بير له‌ نۆژه‌نكردنه‌وه‌ى كراوه‌ له‌ ساڵى (2020ز)ى بووجه‌ى بۆ ته‌رخانكراوه‌ له‌ لايه‌ن حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان كه‌وتووته‌ بوارى جێبه‌جێ كردنه‌وه‌، به‌ شێوه‌يه‌كى زانستى كارى نۆژه‌نكردنه‌وه‌ى وچاككرنه‌وه‌ ى بۆ كراوه ‌به‌ چه‌ند قۆناغێك‌، به‌ڵام نه‌توانراوه‌ به‌ ته‌واوى هه‌موو قۆناغه‌كانى جێ به‌جێ بكرێت.
ئەم توێژينه‌وه‌ ڕۆشنایی دەخاتە سەر گرنگى و ڕۆڵى بيناسازى له‌ شاری زاخۆ ، ئەوەش دەزانرێت کە بينا شوێنەواری و كه‌له‌پوورييه‌كانى شاره‌كه‌ هەڵگری بەهاى هونەری وجوانکاری ومێژوویی وشارستانين، ڕەنگە بينا شوێنەوارییەکان هه‌ڵگرى هيچ نوسراو نه‌خش رازانه‌وه‌و نيگارێك نه‌بن، بەڵام  بينايه‌كه‌ ساده‌ش بێ نوێنەرایەتی بەهایەکی زانستی و ڕۆشنيرى رابردوو دەکان. ئامانج له‌ نۆژه‌نكردنه‌وه‌ بينا كۆنه‌كان ده‌رخستنى جوانکاری وهونەری ومێژوویی ئەم شوێنه‌وارانه‌يه‌، هەروەها پاراستنیان بەپێی یاسا پەسەند کراوه‌كه‌ له‌ لايه‌ن په‌رله‌مانى هه‌رێمى كوردستان، له‌ ئاستى جيهان چه‌ندين ڕێکەوتننامە نێودەوڵەتی هه‌يه‌ ده‌ربارى كارى نۆژه‌نكردنه‌وه‌ وچاككردن وپاراستنى‌ وەک جاڕنامەی (فینیسیا)ی ساڵی (١٩٦٦ز)ى، پرۆسەی نۆژەنکردنەوەی بينا شوينه‌وارييه‌كان وەک یەکێک لە كاره‌ زانستييه و پسپۆرييه‌كان ديارى كراوه‌كان ئەمانەش ئاماژەن بۆ ئەوەی کە کارەکانی نۆژەنکردنەوەی بينا شوێنه‌وارييه‌كان ڕێکار گەلێکن پەیوەندییان بە مادەی دێرین و هەڵگری توخمە هونەری و جوانکاریەکانەوە هەیە، پێویستە له‌ شێواز و هێڵكارييه‌كه‌ى خۆى تێبگەین و ڕه‌گه‌زه‌كانى شی بکەنەوە.
ئه‌م توێژينه‌وه‌يه‌‌ ڕۆڵێكى گرنگى ده‌بێ له‌ سنورى شارى زاخۆ، چونكه‌ خاوه‌نى پاشماوه‌يه‌كى جۆراوجۆرى بيناسازييه‌ له‌ ئێستا دا پێويستى به‌ كارى نۆژه‌نكردنه‌وه‌ وپاراستن وشي كردنه‌وه‌ وخستنه‌ ڕووى هه‌يه‌ وه‌ك شوێنێكى شوێنه‌وارى و گه‌شت وگوزارى.
ململانێی نه‌ته‌وایه‌تی له‌ رۆمانی كوردیدا ماوه‌ی پێش راپه‌رین
Authors: ڕەحمان د.عەبدوڵا
Published: December 2024

ململانێی نه‌ته‌وایه‌تی ره‌گ و ریشه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ  بوونی نه‌ته‌وه‌ و پاراستنی قه‌واره‌كه‌ی و  تێكۆشانی له‌پێناو مانه‌وه‌ی و سه‌ربه‌خۆبوونیدا، له‌مه‌شدا جیا له‌رێگه‌ی جه‌نگ و به‌رپاكردنی شۆڕشه‌كان، ئه‌ده‌بیش رۆڵی خۆی ده‌گێڕێت و به‌شێك له‌ ئه‌ركه‌ نیشتمانییه‌كان جێبه‌جێ ده‌كات، به‌تایبه‌تیش نووسه‌ران وه‌كو تاكێكی ناو كۆمه‌ڵگه‌، ئیتما نه‌ته‌وه‌ییه‌كانیان ده‌رگایان بۆ واڵا ده‌كات تا له‌رێگه‌ی ئه‌ده‌به‌وه‌ ململانێیه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كان به‌ڕێوه‌ببه‌ن. له‌ پێش راپه‌ڕین به‌هۆی ئه‌و بارودۆخه‌ی كه‌ گه‌لی كورد تێیدا بووه‌، ئه‌ده‌ب و له‌نێویشاندا رۆمان رێگه‌یه‌ك بووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ململانێیه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌ تێیدا به‌رجه‌سته‌ بكرێت و رۆماننوسانیش له‌ته‌ك خه‌بات و تێكۆشانی نه‌ته‌وه‌یه‌كه‌یاندا بوونه‌ بۆ ئه‌وه‌ی به‌رگری له‌مانه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌كه‌یان بكه‌ن. به‌تایبه‌تیش ئه‌و رۆماننوسانه‌ی كه‌ له‌شاخ بوونه‌ ئازادانه‌تر توانیویانه‌ بیروڕایه‌كانیان ده‌رببڕن و ده‌قی رۆمانه‌كانیان له‌سه‌ر بنچینه‌ی ململانێی نه‌ته‌وه‌یی دابرێژن. ئه‌و ململانێیه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌ له‌ رۆماندا باشتر و گونجاوتر گوزارشتی لێكراوه‌، چونكه‌ ده‌قی رۆمان جیا له‌وه‌ی په‌خشانئامێزه‌، له‌هه‌مانكاتدا پانتاییه‌كی فراوانی هه‌یه‌ كه‌ له‌رێگه‌ی دروستكردنی كاره‌كته‌ری جۆراجۆر و رووداوه‌وه‌ جێگه‌ و پێگه‌ی ململانێی نه‌ته‌وه‌یی ده‌كرێته‌وه‌. له‌م رووه‌و رۆمانه‌كانی پێش راپه‌ڕین به‌ بنچینه‌یه‌ك  بۆ گوزارشتكردن له‌ ململانێی نه‌ته‌وه‌یی داده‌نرێن.
مارف عومه‌ر گوڵ، ژیان و هه‌ندێك له‌ ناوه‌رۆ‌كی شیعره‌كانی
Authors: قادر ئەمین , ئیدریس د. عەبدولواحید
Published: December 2024

توێژینه‌وه‌كه‌مان كه‌ به‌ ناونیشانی (مارف عومه‌ر گوڵ ژیان و هه‌ندێك ناوه‌ڕۆكی شیعره‌كانی) یه‌، به‌شێكه‌ له‌ ماسته‌رنامه‌كه‌م، شاعیر مارف عومه‌ر، یه‌كێكه‌ له‌و شاعیر و نوسه‌ر و وه‌رگێڕ و شۆڕشگێڕانه‌ی نه‌ته‌وه‌ی كورد، به‌ په‌یامی ناوه‌ڕۆكی شیعره‌كانی هه‌وڵیداوه‌ هه‌ستی نیشتیمانی و نه‌ته‌وه‌یی له‌نێو كۆمه‌ڵگای كوردیدا، گه‌شه‌ پێبدات، له‌لایه‌كی دیكه‌وه‌، بابه‌ته ‌كۆمه‌ڵایه‌تی و بۆنه‌كان و وه‌سفی كردووه‌ به‌ ئامرازێك بۆ ده‌ربڕینی ناخی خۆی، له‌پاڵ ئه‌مه‌شدا چه‌ندین بابه‌تی ته‌نز و شیعری نه‌ته‌وه‌یی هۆنیوه‌ته‌وه‌. ئه‌م بابه‌ته‌ له‌نێو توێژینه‌وه‌ی كوردیدا، كه‌مترین توێژینه‌وه‌ی له‌سه‌ر ئه‌م شاعیره‌ ئه‌نجام درابێت، له‌لایه‌كی دیكه‌شه‌وه‌ كار و خه‌باتی ئه‌م شاعیره‌ هێنده‌ گه‌وره‌یه‌، پێویست ده‌كات چه‌ندین نامه‌ و كتێب له‌باره‌وه‌ بنوسرێت. له‌م توێژینه‌وه‌یه‌دا ئامانجمانه‌ تیشك بخه‌ینه‌ سه‌ر ژیانی شاعیر و كایه‌ نه‌زانراوه‌كانی ژیانی كۆبكه‌ینه‌وه‌ و له‌گه‌ڵ ناوه‌ڕۆكه‌ شیعرییه‌كانیدا بیانخه‌ینه‌‌ ژێر تیشكی لێكۆڵینه‌وه‌. له‌م توێژینه‌وه‌یه‌دا، ڕێبازی وه‌سفی شیكاریمان پێڕه‌وكردووه‌. ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌، له‌ پوخته‌ و پێشه‌كی و دوو به‌ش و ئه‌نجام و لیستی سه‌رچاوه‌كان، پێكهاتووه‌. به‌شی یه‌كه‌م: ژیانی شاعیر. به‌شی دووه‌م: پراكتیزه‌ی ناوه‌ڕۆكی شیعره‌كانی شاعیر.
کردە و میکانیزمی دەرخستن-ی ڕوانگەى بیر ڕۆنان لە ڕۆمانەکانی جەمال جەبار غەریب دا: توێژینەوەیەکی ڕەخنەی هۆشەکییە
Authors: موسلح فرمێسک , ئەحمەد د. موحسین
Published: December 2024

ئەم توێژینەوەیە بە ناونیشانى (کردە و میکانیزمی دەرخستن-ی ڕوانگەى بیر ڕۆنان لە ڕۆمانەکانی جەبار جەمال غەریب دا: توێژینەوەیەکی ڕەخنەیی هۆشەکییە) هەوڵێکە بۆ خستنەڕووى ڕوانگەى بیر ڕۆنان و ئەو میکانیزمانەى ڕوانگەى بیرییان پێ ڕۆدەنرێت. ڕوانگەى بیرڕۆنانیش، بریتییە لە چۆنییەتى ڕۆنان و وێناکردنى دیمەنێک لەبیردا، ئەو ڕوانگە ڕۆنراوەش ماناکەی بە زمان و کەرەستەکانى دەردەبردرێت، جا چ بە وتن یان نوسین بێت. ئەم قوتابخانەیە جیاواز لە ڕێباز و قوتابخانەکانى دیکە، لەڕێگەی کار و بەرهەمەوە دەچێتە ناو مێشک و بیری (نێرەر)ەوە، ئینجا لێکدانەوە بۆ چۆنیەتی پرۆسەى بیر ڕۆنان و بیرکردنەوە و مانا بەبەرداکردن دەکات. ئەم قوتابخانە ڕەخنەییە لە پڕۆسەکانی رۆنانی مانا لەبیردا دەکۆڵێتەوە، نەک هەر لەمانای بەرهەمی بیر (زمان) بە تەنیا. لەم توێژینەوەیەدا وەک سەرەتایەک باس لە ڕوانگەى بیر ڕۆنان و چۆنییتى سەرهەڵدانى هەروەها چۆنییەتى گواستنەوەى لە زمانەوە بۆ ژانرە جیاوازەکانى ئەدەبدا کراوە. کۆمەڵێک میکانیزم هەن، کە دامەزرێنەران و توێژەرانى ڕەخنەى هۆشەکى بۆ ڕوانگەى بیر ڕۆنان دیاریانکردوون، میکانیزمى دەرخستن یەکێکە لەو میکانیزمانە و بابەتى سەرەکى توێژینەوەکەمانە، بەهەموو جۆرەکانییەوە لەسەر ڕۆمانەکانى جەبار جەماڵ غەریب دا پڕاکتیزە کراوە.
کاریگەری تاوانی ئەنفال لەسەر ژنانی بەجێماویی سنووری قەزایی چەمچەماڵ ١٩٨٨-٢٠٠٠
Authors: کەریم سۆزان , هۆشیار هەژار
Published: December 2024

ئەنفال یەکێکە لەو تاوانانەی حکومەتی عێراقی دژی گەلی کورد لە باشووری کوردستان ئەنجامی داوە، ئەو تاوانە کاریگەرێکی نەرێنی لە سەر کەس وکاری بە جێماوی ئەنفال،  بە تایبەت ژنان بەجێ ھێشتوە، ئەم توێژینەوەیە ئامانجی خستنەڕووی تاوانی ئەنفالە و بارودۆخی سەختی ژیانی ژنانی بەجێماوی ئەنفالە. بە پشت بەستن بە سەرچاوەی زانستی و هەروەها چاوپێکەوتن لەگەڵ ئەو کەسانەی کە خۆیان ڕزگاربووی تاوانی ئەنفالن، بە خێوکەری خێزان بوون .
    ناوەرۆکی توێژینەوەکە، لە پێشەکی و سێ بەش سەرەکی ئەنجام پێکهاتووە، هەربەشێکی دابەشی چەند باسێک کراوە، لە بەشی یەکەمدا باسی مێژوو وجوگرفیا ی قەزایی چەمچەماڵ کراوە، لە باسی دوومدا، زاراوی ئەنفال و سیاسەتی حکومەتی عێراق لە ئەنجامدانی شاڵاوەکانی ئەنفال خڕاونەتەڕوو، باسی ئەنفال وەکو تاوانێکی نیودەوڵەتی کراون، لە باسی سێیەم کاریگەری تاوانی ئەنفال لە سەر ژنانی بەجێماویی سنووری چەمچەماڵ (١٩٨٨-٢٠٠٠) کراون. لە هەر باسێکدا، لایەنی کۆمەلایەتی وئابووری و دەروونی ئاماژەی پێکراوە.
 لە ئەنجامدا دەتوانرێت بوترێت ئەنفال تاوانێکی بە بەرنامەوپلان بوو، ئامانجی ‌حکومەتی عێراقی لە ناوبردنی تاکی کورد و خاکەی و تێکدان شیرازەی کۆمەڵگای کورد بوو .
كێڵگە واتاییەكان لەشیعرەكانی عەبدوڵڵا پەشێودا
Authors: عوسمان د. پەروین
Published: December 2024

توێژينه‌وه‌كە به‌ناوى (كێڵگە واتاییەكان لەشیعرەكانی عەبدوڵڵا پەشێودا)یە وكێڵگە واتاییەكان، بریتیین لە كۆمەڵە وشەیەك، كە واتاكانیان پەیوەندییەكی نزیكیان بەیەكەوە هەیە، و تێداكێڵگە بەكارهاتووەكانی نێوشیعرەكانی شاعیر عەبدوڵڵا پەشێو شیكراونەتەوە. تويژينه‌وه‌كه‌  سوود له ‌ڕێبازى په‌سنى وه‌رگيراوه‌ و بۆڕاده‌ و ڕێژه‌كانيش پشتى به‌ئامار به‌ستووه‌ ، ناوه‌رۆكى توێژينه‌وەكەش‌، جگه له‌ پێشه‌كى، له دوو به‌ش‌ پێكدێت، ‌به‌شى يه‌كه‌م ئه‌مانه‌ له‌ خۆ ده‌گرێت: چەمك و پێناسەی كێڵگە واتاییەكان، كورتەیەك لەبارەی تیۆری كێڵگە واتاییەكانەوە، بنەماو پێوەرەكانی تیۆری كێڵگە واتاییەكان، پەیوەندییە واتاییەكان و پەیوەندییان بە كێڵكە واتاییەكانەوە. له‌به‌شى دووه‌ميشدا باس له‌مانه‌ ده‌كرێت: شیكردنەوەی كێڵكە واتاییەكان لە شیعرەكانی عەبدوڵڵا پەشێودا و ئامار و شیکردنەوەی و پۆلینكردنی كێڵگە واتاییەكان له‌ شيعره‌كانى عەبدوڵڵا پەشێودا. له‌كۆتايدا ئه‌نجام و پێشنياز و ڕاسپارده‌ و وشه‌كليلييه‌كان و ليستى سه‌رچاوه‌كان له‌گه‌ڵ كورته‌ى توێژينه‌وه‌ به‌ زمانى عه‌ره‌بى و ئينگليزى خراونه‌ته‌ ڕوو.
كاریگەرى بزاڤى ڕۆشنبیرى هونەریی و ڕەنگدانەوەى لەسەر پێشكەوتنى گۆرانى و موزیكى كوردى (تایەرتۆفیق، عەلى مەردان، حەسەن زیرەک) بەنمونە
Authors: كمال د. چیایى , ئەنوەر هەنگاو
Published: December 2024

ئەم لێكۆلینەوە جەخت لە كاریگەرى و پێشكەوتنەكانى بزاڤى ڕۆشنبیرى هونەریى گۆرانى و موزیك و كاریگەریە دەرەكیەکان دەکات، ئەم كاریگەریانەش لەڕێگاى گۆرانیەكانى هونەرمەندان عەلى مەردان، حەسەن زیرەك، تاهیر تۆفیق لەسەر هونەرمەندان و گۆرانى بێژ و موزیك زانانى  هەرێمى كوردستان زیاتر دەردەكەوێت، لەڕێگەى سێ تەوەرى سەرەكى، كەئەمانەن: تەوەرى یەكەم بەخستنەڕووى كێشە و گرفت و ئامانج و گرینگى و پێشبینیەكانى لێكۆلینەوە، هەروەها دیاریكردن و دەست نیشانكردنى ڕێبازى لێكۆڵینەوەكە بەپێى كات و شوێنى دیاریكراو دەست پێدەكات.
تەوەرى دووەم تایبەتکراوە بە خستنە ڕووى ناوەڕۆكى لێكۆڵینەوە، هەموو ئەم پەیوەندیانە خراونەتەڕوو کەلە توێژینەوەكانى هاوشێوەدا باس نەکراون، هەموو ئەمانەش لەڕێگاى گۆرانیەكانى هونەرمەندان عەلى مەردان و حەسەن زیرەك و تاهیر تۆفیق کاریان لەسەرکراوە، هەربۆیەش بەپێویستمان زانى كورتەیەكیش لەسەر ژیان و كارو چالاكى یەكانى ئەم هونەرمەندە مەزنانە بخەینە ڕوو بۆ زیاتر ڕونكردنەوە و دەركەوتنى ئەم ڕەنگ دانەوە و كاریگەریانەى كە لە ڕێگاى ئەم بزاڤە ڕۆشنبیرى و هونەریە كەوتۆتە سەر هونەر و هونەرمەندانى شارى هەولێر و ناوچەكانى ترى كوردستان ڕوونبکەینەوە.
لە تەوەرى سێ یەمیشدا بەشێك لە ئەنجامى لێكۆڵینەوە كەمان خستۆتە ڕوو، لەگەڵ هەندێك لە پێشنیار و ڕاسپاردە بۆ لایەنى پەیوەندیدار و توێژەرانى ترى بوارى هونەرى بەگشتى و گۆرانى و موزیك بەتایبەتى وەك بەرچاو ڕونیەك بۆ بەرەو پێشبردن و ئەنجامدانى لێكۆڵینەوەى هاوشێوە.
شانۆ و شیعری شانۆیی له‌ بواری فێركردندا شیعره‌ شانۆییه‌كانی شوان ئه‌حمه‌د به‌ نموونە
Authors: محەمەد عومەر , عەبدولڕەحمان د. هێرۆ
Published: December 2024

ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌ به‌ ناونیشانی (شانۆ و شیعری شانۆیی لە بواری فێرکردن) دایه‌. شيعره‌ شانۆییەکانی شوان ئه‌حمه‌د به ‌نموونه وه‌رگیراوه‌‌. هه‌وڵێكه‌ بۆ ناساندنی شانۆ و شیعری شانۆیی منداڵان، هه‌وڵمانداوه‌ كاریگه‌رییه‌كانی ئه‌مجۆره‌ شیعره‌ له‌‌ ڕووی په‌روه‌ردەیی‌ و فێركردنه‌وه‌  له ‌سه‌ر منداڵان ڕوون بكه‌ینه‌وه‌. پەروەردە و فێركردن، كە كەناڵێكی هەر گرنگی پێگەیاندنی كۆمەڵایەتییە، لە ڕێگەیەوە منداڵان بۆ ژیانی نێو كۆمەڵگا ئامادە دەكرێن. شانۆ و شیعری منداڵانیش فاكتەرێكی گرنگی پەروەردە و فێركردنە، كاریگەری گەورەی هەیە، لە گەشەپێدانی كەسایەتی منداڵان و ڕۆشنبیركردن و فراوان بوونی ئاسۆی بیركردنەوەیان، بە تایبەتی لە قۆناغەكانی باخچە و خوێندنی بنەڕەتی. لەو ڕێگەیەوە دەتوانرێت پەیامی پەروەردەیی باشتر بكات و فێركردن چالاكتر ببێت، چونكە لەو قۆناغەدا منداڵان زیاتر لە ڕێگەی بینین و لاسیكردنەوەوە فێردەبن، تا چەندیش ئەوەی دەیبینێت سەرنجڕاكێشتر بێت، زیاتر چێژی پێ دەبەخشێت و زووتر وەردەگرێت و لاسایی دەكاتەوە. منداڵان لە شانۆ و شیعری شانۆیی بە بەشداری كردن، یاخود بینینی چێژ و خۆشی وەردەگرن، ئەمەش وادەكات فاكتەرێكی فێركردنی كاریگەر بێت، بۆ گەیاندنی هەر پەیام مەبەستێك بە منداڵان لەو قۆناغەدا. ئەم توێژینەوەیە كاریگەرییە پەروەردەیی و فێركارییەكانی شیعری شانۆیی (ژینگە و پاڵەوانی جەنگەڵ)ی شوان ئەحمەدی دەرخستووە، لەگەڵ هەموو ئەو لێكەوتانەی لەسەر منداڵ هەیەتی.  توێژینەوەیەكە لە پێشەكی و دوو بەش پێكهاتووە.
زمانی شیعری نوێ له‌ دنیابینیی ئه‌دۆنیس و سه‌باح ڕەنجدەردا
Authors: حسێن سابیر , ئاگرین د. عه بدوڵا
Published: December 2024

مه‌به‌ست له‌ ده‌سته‌واژه‌ی زمان له‌م توێژینه‌وه‌یه‌دا، هونه‌ری داڕشتنی ده‌قه‌كه‌یه‌، نه‌ك ده‌سته‌واژه‌ فه‌رهه‌نگییه‌كه‌ی‌" به‌و مانایه‌ی زمانی ده‌قی شیعری ده‌بێ‌ جیاواز بێت له‌ زمانی ئاخاوتنی ڕۆژانه‌ ، هه‌روه‌ها به‌كارهێنانی ده‌سته‌واژه‌ی خاوه‌ن ئیدیۆمی تایبه‌ت و، به‌كارهێنانی ڕسته‌ی سه‌رنجڕاكێشی پڕ له‌ ئه‌ندێشه‌ی هونه‌ری بێت، له‌لای هه‌ردوو شاعیر ( سه‌باح ره‌نجده‌رو ئه‌دۆنیس) زمان له‌ شیعردا وه‌ك كه‌ره‌سته‌یه‌ك له‌ بواری گێڕانه‌وه‌ و وێنه‌كاری و دانووساندنی شیعری و ستاتیكا به‌كاردێ، هه‌روه‌ها بۆ به‌رجه‌سته‌كردنی بیری شاعیر له‌نێو ده‌قه‌كه‌یدا به‌كارهاتووه‌، ئەمەش لە خۆیدا ئەو سه‌لیقه‌مان پێشان دەدات، كه‌ هه‌ردوو شاعیر بەرامبەر زمان و شیعر هه‌یانبووه‌.هه‌ر به‌م شێوه‌یه‌ به‌هاكانی زمان له‌نێو شیعردا به‌رجه‌سته‌ ده‌بێت.توێژینه‌وه‌كه‌ ((تیۆرییه))‌ و بریتییه‌ له‌ دوو ته‌وه‌ر: له‌ ته‌وه‌ری یه‌كه‌مدا هه‌ڵوه‌سته‌ له‌سه‌ر زمانی شیعری به‌شێوه‌یه‌كی گشتی ده‌كه‌ین و بیروبۆچوونی شاره‌زایانی زمان ده‌خه‌ینه‌ ڕوو... له‌ته‌وه‌ری دووه‌می توێژینه‌وه‌كه‌مان دنیابینیی شیعری نوێ له‌ تێروانینی ئه‌دۆنیس و سه‌باح ڕه‌نجده‌ردا شیده‌كه‌ینه‌وه‌ .
(دۆخى نه‌رێى ده‌مكاته‌كان له ‌نێوان زمانى كوردى و ئينگليزيدا)
Authors: موحسین تريفە , حسێن د. عەبدوڵا
Published: December 2024

له‌م توێژينه‌وه‌يه‌دا، ده‌مكاته‌كان له‌ ڕوى دۆخى نه‌رێ له‌ هه‌ردو زمانى كوردى و ئينگليزى باسكراوه و به‌راوردكراوه‌‌، كۆى ياسا و ڕێساى ده‌مكاته‌كان له‌م ڕوه‌وه‌ له‌گه‌ڵ پێكهاته‌ و گۆڕانكارييه‌كانيان خراونه‌ته‌ به‌رباس و شيكراونه‌ته‌وه‌، هه‌وڵدراوه‌‌ له‌ سێ به‌شدا تيشك بخرێته‌‌ سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌، له‌ به‌شى يه‌كه‌مدا: هه‌وڵدراوه، ده‌مكاته‌كانى زمانى كوردى ‌و دۆخى نه‌رێى هه‌ر ده‌مكاتێك به‌جيا له‌ ڕوى چه‌مك و پێناسه‌وه‌ بخرێنه‌ڕو، هه‌روه‌ها هه‌ر يه‌كه‌يان به‌ جيا ڕونبكرێنه‌وه‌ و ئه‌و گۆڕانكارييانه‌ى له‌ ئه‌نجامى دۆخى نه‌رێ ڕوده‌ده‌ن ده‌ربخرێن، هه‌روه‌ها هه‌وڵدراوه‌‌ ئه‌م پێكهاتانه‌ هه‌مويان ڕونبكرێنه‌وه‌‌‌ و هه‌ريه‌كه‌يان به‌ جيا له‌ خشته‌ى تايبه‌ت بخرێنەڕو. له‌ به‌شى دوه‌مدا: هەوڵدراوە، هه‌مو ده‌مكاته‌كانى باسبكرێن و هه‌ريه‌كه‌يان به‌ جيا ڕونبكرێنه‌وه‌ و به‌ نمونه‌ى پێويست و خشته‌ى تايبه‌ت ده‌ربخرێن، هه‌روه‌ها ئه‌و گۆڕانكارييانه‌ بخرێنه‌ڕو كه‌ له‌ ئه‌نجامى نه‌رێكردنى ڕسته‌كان له‌ ڕوى ده‌مكاته‌كانه‌وه‌ دروستده‌بن. له‌ به‌شى سێيه‌مدا: هه‌وڵدراوه‌، ده‌مكاته‌كانى هه‌ردو زمانه‌كه‌ به‌راوردبكرێن، ئه‌و هاوبه‌شى و لايه‌نه‌ لێكچوانه‌ى له‌ نێوانيان به‌ديده‌كرێ باسبكرێن و دواتر لايه‌نه‌ جياوازه‌كانى ئه‌م لايه‌نانه‌‌ له‌ نێوان ده‌مكاته‌كانى هه‌ردو زمانه‌كه‌ شيبكرێنه‌وه‌، له‌ كۆتاييدا به‌ چه‌ند ئه‌نجامێك كۆتايى به‌ باسه‌كه‌ هێنراوه‌.
توانای تێگەیشتنی دەق لای قوتابیانی زانکۆ
Authors: سیف الدین د.ڕێژنە
Published: December 2024

توێژینەوەکە  بە ناونیشانى (توانای تێگەیشتنی دەق لای قوتابیانی زانکۆ) ، قوتابیانی زانکۆی سەڵا‌‌حەدین کۆلیژی زمان بەشی زمانی کوردی بۆ ساڵی خوێندنی(٢٠٢١-٢٠٢٢) بە نموونە وەرگیراون. بێگومان تێگەیشتن بنەمایەکی سەرەکی و ئامانجی سەرەکیيە لە پرۆسەی خوێندنەوەدا. لەسەردەمی ئەمرۆدا تێنەگەیشتن لە خوێندنەوە لە پرۆسەی خوێندندا گرفتی بەشێکی زۆری قوتابیانە، هەر ئەمەش یەکێک بوو لە هۆکارەکانی  هەڵبژاردنی ئەم بابەتە بۆ توێژینەوە. بۆ بەدەستهێنانی ئەنجامەکانی توێژینەوەکە پشت بە ڕێبازی وەسفی شیکاری بەستراوە، ئامانج لەم توێژینەوەیە زانینی توانای تێگەیشتنی دەقە لای قوتابیانی زانکۆ و وەڵامدانەوەی چەند پرسیارێکە : ئایا توانای تێگەیشتنی دەق لای قوتابیانی زانکۆ –بەشی کوردی لە چ ئاستێکدایە؟ ئایا پەیوەندی  لە نێوان خێرایی خوێندنەوە و توانای تێگەیشتندا هەيە؟ ئایا پەیوەندی لە نێوان رەگەز (نێر، مێ) و توانای تێگەیشتندا هەیە ؟ لە ئەنجامدا دەرکەوت، توانای تێگەیشتنی دەق لای قوتابیانی بەشی کوردی کۆلێژی زمان لە ئاستێکی زۆر باشدایە و پەیوەندییەکی  پێچەوانە لە نێوان خێرایی خوێندنەوەو توانای تێگەیشتندا هەیە،  ڕەگەز کاریگەری لەسەر توانای تێگەیشتن نییە ، لە کۆتایی توێژینەوەکەشدا چەند ئەنجامێک و لیستی سەرچاوەکان خراونەتەڕوو.
تایبەتمەندییەکانى دانیشتوان و کاریگەرى لەسەر پەرەپێدانى مرۆیی لە هەرێمى کوردستانى عیراق
Authors: حسین سیروان , بهاءالدین د. ساكار , صادق د. هیوا
Published: December 2024

پرسی دانیشتوان و پەرەپێدان یەکێکە لە پرسە گرنگ و زيندووەكان لە ئێستادا، کە ئەمەش شایەنی سەرنج وەستانە لەسەری بەبەردەوامی، ئەمە وێڕای سەرهەڵدانی کێشەی گەورە و ئاڵۆز و تێگەیشتن لەپەیوەندی نێوانیان، بۆیە توێژینەوە لەسەر دانیشتوان و پەرەپێدان گەیشتنە بە ئەو پەیوەندی و تێكەلاوییەی لەنێوان دیاردەکانی دانیشتوان و پەرەپێداندا هەیە. ئەمەش لەڕێگەی دیاریكردن و شیكردنەوەی كاریگەری ئەو گۆڕانكارییەكانی دانیشتوان لەسەر پرۆسەی پەرەپێدانی ئابووری، کۆمەڵایەتی، کولتووری و سیاسی، هەیەتی، بۆیە گۆرانی گه‌وره‌ به‌ سه‌ر قه‌باره‌ى دانيشتوانی هەرێم دا هاتووه‌  كەئەمەش دەرئەنجامی زیادبوونی سروشتی و كۆچكردنەوە بووە، ئەمەش كە لەدواجار كاريگه‌رى نه‌رێنى له‌ سه‌ر په‌ره‌پيدانى مرۆيى بەجێهێشتووە,‌ چونكه‌ ئه‌م گه‌شه‌ خێرايه‌ی دانیشتوان بۆته‌ له‌مپه‌ر له‌ به‌رده‌م سه‌ركه‌وتنى پرۆژه‌كانى په‌رەپێدانى كۆمه‌لايه‌تى و ئابوورى و فه‌راهه‌م نه‌كردنى ئاستى داواكارييه‌كانى خه‌ڵك له‌ خزمه‌تگوزارييه‌ جۆراو جۆره‌كاندا, بەجۆرێك ڕێژەی شارنشین لەبەرزبوونەوەی بەردەوام دایە بەتایبەتی لە پارێزگاكانی سلێمانی و هەڵەبجە و هەولێر.
گرنگی ئەو بابەتە لەوە دایە كەپەیوەندى راستەوخۆى بەژیانى دانیشتوانەوە  هەیە چونکە بەئامانج و ميكانزمى سەرەکى پەرەپێدان دادەنرێن، هەروەها ئامانجی سەرەكی ئەم توێژینەوەیە دیاریكردنی كاریگەری تایبەتمەندییەكانی دانیشتوانە لەسەر پەرەپێدانی مرۆیی یە لەهەرێمی كوردستان، یه‌كێك له‌ دیارترین ئه‌و ئه‌نجامانه‌ی توێژینه‌وه‌كه‌ پێی گه‌یشتووه‌ ڕێژەی شارنشین لەبەرامبەر گوندنشینان بەردەوام لەبەرزبوونەوە دایە بەجۆرێك لەسەرئاستی هەرێم (%78) بووە لەبەرامبەردا ڕێژەی گوندنشینان (%22) بووە، هەروەها لەئەنجامەكانی تری توێژینەوە گروپی تەمەنی نێوان 15 – 60 گەورەترین گروپ بووە ڕێژەكەی (%60) بووە لەسەرئاستی هەرێم.
پرسی موسڵ لە ڕۆژنامەگەری شاری سلێمانيدا 2 ئاب 1922-14 كانوونی دووەم 1926.
Authors: عبدالله د. شاخەوان
Published: December 2024

یەكێك لەمەسەلە چارەنووس سازەكانی سەرەتای بیستەكانی سەدەی ڕابردوو پرسی ولایەتی موسڵ بوو كە ڕاستەوخۆ پەیوەست بوو بە چارەنووسی كوردانی باشور لە هەلومەرجی دوای كۆتایی هاتنی جەنگی یەكەمی جیهانی و بەریەكەوتنی بەرژەوەندی زلهێزەكان بەبێ‌ لە بەرچاوگرتنی خواستی هاوڵاتیانی كورد لەم بەشەی كوردستان بەعێڕاقەوە لكێنرا. لەم سەروبەندەشدا شاری سلێمانی بەهۆی بەرپابوونی جوڵانەوەكانی شێخ مەحمود وبەریەكەوتنەكانی لەگەڵ دەسەڵاتدارانی بەریتانی لەماوەی1919-1925 ببووە گۆڕەپانی سیاسی لەباشوری كوردستان، هاوتەریب وەك بەرجەستە بوونی دۆخى ڕۆشەنبیری لەشارەكە هەندێك ڕۆژنامەش هاتوونەتە وەشاندن كە بەشێكیان وەك زمانحاڵی فەرمانڕەوایەتیەكەی شێخ محمود خۆیان ناساندووە، لەهەمان كاتیشدا هەندێكیان وەك ڕۆژنامەێكی فەرمی دەركەوتوون، لەقۆناغی توێژینەوەكە، زیاتر گوزارشتیان لەسیاسیەت و بۆچوونی هەریەك لەدەسەڵاتدارانی بەریتانیا و لەگەڵیشیدا حكومەتی تازە دامەزراوی عێڕاقیش كردووە.
بەکارخستنی سومبولە ئەنترۆپۆلۆژییەکان لە نێو نمایشی شانۆی کوردیدا – نمایشی (بوچی مر؟) بە نموونە
Authors: لویس بیار , علی بلقیس
Published: December 2024

ئەم توێژینەوەیە لێکدانەوەیەکی ئەنترۆپۆلۆژی سومبولی بۆ نمایشێکی شانۆیی ئەنجام دەدات کە لە شاری دهۆک پێشکەش کراوە. لە ڕێگەی دۆزینەوەی وەڵام بۆ ئەو پرسیارەی کە (ئایا سومبولە ئەنترۆپۆلۆژییەکان چۆن لە نێو نمایشی شانۆیدا بەکارهێندراون؟)  بە مەبەستی ئاشکرا کردنی ئەو هێما و کۆدانەی کە لە نێو نمایشەکەدا بەگەڕخستراون و ڕەهەندی ئەنترۆپۆلۆژییان هەیە، لە چوارچێوەی تیۆری ئەم توێژینەوەیەدا باس لە  چۆنیەتی بەکارخستنی سومبولەکان کراوە لە نێو نمایش و کاریگەری تێگەیشتن لە سومبولەکان بە مەبەستی شیکردنەوەی نمایشی شانۆیی لە ڕووە تیۆرییەکەیەوە، دوای شیکردنەوەی نموونەی توێژینەوە، گرنگترین ئەو ئەنجامانەی کە بەدەستهێندراون بریتین لە:

ڕۆڵی کەسایەتییەکان لە نێو نمایش دا سومبولین، کە هەر یەکێکیان گوزارشت لەهێمایەکی نێو کۆمەڵگا و کەلتووری کوردی دەکەن.
هۆکارە جۆراوجۆرەکانی مردن کە خراونەتەڕوو لە نێو نمایشەکە دا، ڕەخنەنەی سومبولین لە نۆرمەکانی کۆمەڵگا و دەرئەنجامە کارەساتبارەکانی ئاڵنگارییەکان یان خۆگونجاندن لەگەڵ ژیانی کۆمەڵایەتی دا.
بایەخی نووسینه‌وه‌ی ڕووداوی مێژوویی لە ڕۆژنامەی ئاڵای ئازادی دا (1986-1988) (توێژینەوەیەکی مێژوویی- شیکارییە)
Authors: كەریم محەمەد , مەحموود سیروان
Published: December 2024

ڕۆژنامەگەریی شۆڕشگێڕی، یان وەک پێشی دەگوترێت ڕۆژنامەگەریی شاخ، لە پاڵ ڕۆڵی بەرچاوی لە بڵاوکردنەوەی هۆشیاریی نەتەوەیی و بەرزکردنەوەی گیانی بەرگری و جۆشدانی ڕۆڵەکانی گەلی کوردستان بۆ گرتنەبەری ڕێگەی خەبات و داکۆکیکرن لە خاک و مانەوەی میللەتەکە، بایەخێکی زۆریشی لە تۆمارکردنی ڕووداوەکانی ئه‌و كاتی سەردەمی شۆڕش و ئەو کارەساتانەی بەسەر گەلی کوردستاندا هاتوون هەبووە. ئەرشیڤێکی زۆریشیی بنیاد ناوە، کە ئەگەر بە چاوی وردبینی و هەڵسەنگاندنەوە لێی ڕابمێنین، دەتوانین شایەدی بۆ گرنگی و دەوڵەمەندیەکەی بدەین.
  ڕۆژنامه‌ی (ئاڵای ئازادی)یش وەک‌ ئۆرگانی ناوه‌ندی حزبی سۆسیالیستی كوردستان- عێراق/ ئیتیجاهی دیموكراتی شۆڕشگێڕ، خولی یه‌كه‌می‌ کەوتووەتە ساڵانی 1986-1988، بۆ ئه‌و سه‌رده‌م به‌های مێژوویی خۆی هه‌یه‌‌.
   سه‌رده‌می ده‌رچوونی ڕۆژنامه‌كه‌، كۆمه‌ڵێك ڕووداوی گرنگ له‌ خۆدەگرێ، ئه‌وانیش: شه‌ڕی چه‌كداریی لەگەڵ حکومەتی ئه‌و كاتی عێراق، ڕاگواستن و پرۆسه‌ی ئه‌نفال، جه‌نگی هەشت ساڵەی عێراق- ئێران (1980-1988)، پرسی فه‌له‌ستین و چەندین ڕووداوی دیکەی ناوچەکە، كۆی ئه‌و بابه‌تانه‌ن، كه‌ له‌ دووتوێی لاپه‌ڕه‌کانی ڕۆژنامه‌ی ئاڵای ئازادی جێگەیان گرتووه‌ و كاریگه‌ریان له‌سه‌ر ڕووداوه‌كانی دوای خۆشیان دروست كردووه،‌ بۆیه‌ ده‌رخستنیان، ئامانجی ئه‌و توێژینه‌وه‌یه پێكده‌هێنن.
   ئەم توێژینەوەیە، لە چەندین گۆشەنیگای زانستییەوە، لێکۆڵینەوە لە بایەخی ڕۆژنامەی ئاڵای ئازادی له‌ تۆمارکردنی ڕووداوەکانی پەیوەندیدار بە خەباتی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازیی گەلی کوردستان و ئەو قۆناغە گرنگ و هەستیارەی شۆڕشدا دەکات.
  یەکێک لە ئامانجە سەرەکییەکانیشی، دەرخستنی بایەخی ڕۆژنامەی (ئاڵای ئازادی)یە، له‌ تۆمارکردنی ڕووداوەکانی پەیوەندیدار بە خەباتی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازیی کوردستان. توێژینەوەکە بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی، میتۆدی "مێژوویی- شیکاریی" بەکارهێناوە، لە ڕێگەی سوود وه‌رگرتن له‌ كه‌رسته‌ی فۆرمی شیکردنەوەی خشتە.
   توێژەران، گەیشتوونەتە ئەو دەرئەنجامە، کە ناكرێت ته‌نیا له‌ گۆشه‌نیگای مێژووی ڕۆژنامه‌گه‌ریی سه‌یری ڕۆژنامه‌كه‌ بكرێت، به‌ڵكو گرنگە وه‌كو سه‌رچاوه‌ی سه‌ره‌كی بۆ ساخكردنه‌وه‌ی زۆرێك له‌ ڕووداوه‌ مێژووییه‌كانی ئه‌و سه‌رده‌مە، پشت به‌ ڕۆژنامه‌ی ئاڵای ئازادی ببه‌سترێت.
Investigating the Impact of Scaffolding Strategy on EFL Learners’ Writing Skill at Soran University
Authors: Shawqi Naznaz , Farooq Dr. Hoshang
Published: December 2024

This study aims to investigate the effect of scaffolding on learners' English writing skill. In order to carry out this study, sixty-one English major sophomore students were selected from faculty of Arts at Soran University in the academic year 2022-2023. For the purpose of data collection, a quantitative quasi-experimental method was used. Both pre-test and post-test were undertaken with two groups; the control group which received the traditional method, and an experimental group who implemented the scaffolding instruction. Following the administration of tests, the students' scores were collected, and the results were statistically analyzed. The findings of the study reveal that the students who received instructions through the scaffolding strategy performed better than those who have been taught with the traditional method. The study highlights the importance of using scaffolding strategies in language instruction and suggests that educators should incorporate these strategies into their teaching practices to enhance the language learning experience for their students.
CONCEPTUAL TRANSFER IN KURDISH EFL LEARNERS’ SPOKEN PERFORMANCE.
Authors: Ahmed Rawand , Ali Jamal
Published: December 2024

The present investigation aimed to explore the potential and scope of concept transfer in parity and internal content among Kurdish learners of English as a foreign language, utilising Jarvis' (2007) framework. Specifically, the study focused on three aspects: concepts in Kurdish that lack direct equivalents in English, concepts that are either more encompassing or narrowing than their English counterparts, and concepts in Kurdish and English that seem to be broadly equivalent but still exhibit subtle differences. The study also examined the role of language proficiency in the potential transfer of concepts among Kurdish learners of English as a foreign language. The research participants consisted of 20 female and 10 male Kurdish learners who were enrolled in English language courses at the University of Raparin located in Raniyah city, Kurdistan region of Iraq. The students were classified into stages two and four under the English department of the College of Basic Education. A placement test was conducted to reaffirm the learners’ English level. Visual tests were used, consisting of the presentation of images and a brief movie, in order to conduct comparisons between the groups. The statistical software SPSS (version 26) was applied for data analysis. Upon doing statistical analysis on the data, the results revealed noteworthy instances of conceptual transfer occurring from the Kurdish language to English. Both types of positive and negative CLI occurred and the influence of the participants' English proficiency level on their ability to transmit ideas was also seen.
ڕەنگدانەوەی نیشانکارەکان لە پەندی پێشینانی کوردیدا
Authors: عەبدوڵا سیروان , زبێر گەژبین
Published: December 2024

نیشانکارە پڕاگماتیکییەکان ڕۆڵێکی کاریگەر دەبینن لە بەستنەوەی دەق بە دەوروبەرەوە، لە ڕێگەی دەرکەوتنی یەکەیەکی زمانی لە پڕۆسەی ئاخاوتندا، بەمەش کەس یان کات یان پایەی کۆمەڵایتی بەشداربووانی ئاخاوتن یان شوێنی ڕودانی ئاخاوتنمان بۆ ڕوندەکەنەوە.
نیشانکارەکان زۆر بە فراوانی لە پەندی کوردیدا بەکارهێندراون و دەرکەوتنێکی کارایان هەیە لەم بوارەدا، توێژینەوەکە بەمەبەستی خستنەڕوی نیشانکارەکان پەرتوکی پەندی پێشینانی ''شێخ محمدی خاڵ''ی کردوە بە کەرەستەی توێژینەوە.
توێژینەوەکە لە ژێر ڕۆشنایی ڕێبازی وەسفی ئاماری خراوەتەڕو، بە ئامانجی دەستنیشانکردنی نیشانکارە پڕاگماتیکییەکان لە پەندی پێشیناندا خراوەتەڕو. ئەم پەرتوکەی، کە وەکو نمونەی توێژینەوەکە وەرمان گرتوە (٤٤٩٢) پەند لەخۆ دەگرێت، لەم ڕێژەیەش (٨٨٥) پەند نیشانکارییان تێدا بەرچاو دەکەوێت، کە دەکاتە ڕێژەی (١٩.٧٠%)ی کۆی گشتی پەندەکان. لە چوارچێوەی ئەم پەندانەشدا (١١٦٤) دەستەواژەی زمانی وەکو نیشانکار دەرکەوتوون. لە ئەنجامدا بۆمان دەرکەوتووە کە نیشانکارە کۆمەڵایەتییەکان زۆرترین دەرکەوتنیان هەیە، کە دەکاتە ڕێژەی (٤٦.٥٦%)، نیشانکارە کەسییەکان بە ڕێژەی (٣٧.١٤%)، نیشانکارەکانی کات بەڕێژەی (٢٩.٤٩%)، نیشانکارەکانی شوێن بەڕێژەی (١٨.٨٥%) دەرکەوتوون، هیچ نیشانکارێکی دەقی لە پەندەکاندا بەرچاو ناکەوێت.
Macroeconomics As A Determinant Of Demand For Oil And Gas Exports And Non-oil And Gas In East Nusa Tenggara Region By Timor Leste
Authors: Perseveranda M. E , Adrianus Ketmoen  , Indrawati Agnes Susanti , Maria Imakulata Pongge  , Enike Tje Yustin Dima
Published: December 2024

International trade is a key component in enhancing welfare and economic growth, as well as generating foreign exchange needed for development. East Nusa Tenggara (NTT), with its significant potential in the oil and gas, as well as non-oil and gas sectors, has considerable export opportunities to Timor Leste. However, the effectiveness of NTT's exports is heavily influenced by various macroeconomic factors, such as exchange rates, per capita income, and government spending in both Indonesia and Timor Leste. The variation in resources and production capacity in NTT offers opportunities to meet Timor Leste's demand, but changes in macroeconomic conditions play a critical role in determining the competitiveness of NTT's export products. This study employs a quantitative approach with multiple linear regression analysis to examine the impact of macroeconomic variables on the demand for oil and gas, as well as non-oil and gas exports from NTT to Timor Leste. The sample used consists of annual time series data from 2021 to 2023, including the Rupiah exchange rate against the US Dollar, Timor Leste's per capita income, and government spending in Timor Leste. The results show that the exchange rate has a significant negative impact on export demand, while government spending has a positive effect. Timor Leste's per capita income does not significantly affect export demand. These findings are expected to contribute to policymakers in improving NTT's export competitiveness and volume, ultimately having a positive impact on the region's economic welfare.ipsum
Actualización en Nefrología Vol. 4
Authors: Gonzalez Cedeño Diana Arlene , Robalino Pazmiño Sonnia Andrea , Montalván Lalama Dannia Jhomira , Oña Franco María Belén , Campos Ordóñez Natalia Andréa
Published: December 2024

Este capítulo presenta una revisión exhaustiva de las últimas investigaciones sobre nuevas terapias farmacológicas y no farmacológicas para el tratamiento de la enfermedad renal crónica. Se discuten los mecanismos de acción de estos tratamientos, así como los resultados de los ensayos clínicos más recientes. Se concluye que, aunque se han logrado avances significativos en el tratamiento de la enfermedad renal crónica, aún existen desafíos importantes por abordar.
Actualización en Urología Vol. 3
Authors: Cedeño García Mauricio Andrés , Medina Alcivar Frank David , Flores Albán Karina Maribel
Published: December 2024

Actualización en Urología Vol. 3 es una obra que proporciona un análisis exhaustivo de los avances recientes en el campo de la urología, enfocándose en la fisiología, diagnóstico y tratamiento de diversas patologías urológicas. Este volumen es esencial para urólogos, médicos y estudiantes que buscan estar al día con las últimas prácticas y conocimientos en esta especialidad.
En resumen, Actualización en Urología Vol. 3 es un recurso integral que refleja los últimos avances en urología, proporcionando información valiosa para mejorar la práctica clínica y el manejo de pacientes con trastornos urológicos.
Actualización en Urología Vol. 4
Authors: Cedeño García Mauricio Andrés , Medina Alcivar Frank David , Oña Franco María Belén
Published: December 2024

Actualización en Urología Vol. 4 es un texto que continúa la serie dedicada a los avances en el campo de la urología, ofreciendo a los profesionales de la salud información actualizada sobre diagnóstico y tratamiento de diversas condiciones urológicas. Este volumen es esencial para urólogos, médicos y estudiantes que buscan profundizar en las últimas tendencias y técnicas en esta especialidad.
En resumen, Actualización en Urología Vol. 4 es una obra que proporciona un recurso valioso para los profesionales de la urología, ofreciendo información crítica y actualizada que apoya la práctica clínica y mejora los resultados en el manejo de pacientes con trastornos urológicos.
Temas Selectos en Neurocirugía Vol. 5
Authors: Guerrero Jaramillo Joe Josias , Peñaloza Cueva Briggette Michelle , Álvarez Narváez Manuel Ignacio , Lopez Herrera Emilio Efrain
Published: December 2024

Temas Selectos en Neurocirugía Vol. 5 es un texto que aborda una variedad de tópicos relevantes en el ámbito de la neurocirugía, ofreciendo a los profesionales de la salud información actualizada y detallada sobre los avances y técnicas en esta especialidad. Este volumen es parte de una serie que busca profundizar en aspectos específicos y emergentes dentro del campo neuroquirúrgico.
En resumen, Temas Selectos en Neurocirugía Vol. 5 es un recurso valioso para neurocirujanos y profesionales relacionados, proporcionando conocimientos actualizados que respaldan prácticas clínicas efectivas y seguras en el manejo de diversas patologías neurológicas.
Actualización en Neurología Vol. 2
Authors: Margari Álvarez Allison Berenice , Giler Ortiz Edison Antonio , Peñaloza Cueva Briggette Michelle
Published: December 2024

Actualización en Neurología Vol. 2 es un texto que compila los avances más recientes en el campo de la neurología, proporcionando a los profesionales de la salud información actualizada sobre diagnóstico, tratamiento y manejo de diversas enfermedades neurológicas. Este volumen es parte de una serie dedicada a la formación continua en neurología.
En resumen, Actualización en Neurología Vol. 2 es un recurso invaluable para neurólogos y otros profesionales interesados en mantenerse al día con los avances en el campo, asegurando una atención de calidad y basada en evidencia para los pacientes con trastornos neurológicos.
Actualización en Neurología Vol. 3
Authors: Giler Ortiz Edison Antonio
Published: December 2024

Se revisan las patologías neurológicas más prevalentes, incluyendo migrañas, esclerosis múltiple y enfermedades neurodegenerativas. Cada capítulo aborda la fisiopatología, diagnóstico y opciones de tratamiento, incorporando las últimas evidencias científicas. Se discuten innovaciones en técnicas diagnósticas, como el uso de neuroimágenes avanzadas y bEl volumen enfatiza un enfoque multidisciplinario en el tratamiento de enfermedades neurológicas, destacando la importancia de la colaboración entre neurólogos, psicólogos y otros profesionales de la salud para un manejo holístico.iomarcadores, que mejoran la precisión en el diagnóstico de trastornos neurológicos.
Imagen en la Práctica Médica Tomo 11
Authors: Martinez Ibarra Adriana Lissette , Chica Estrella Andres Bolivar , Perez Saguay Luis Eduardo , Triviño Muso Karen Dayanara
Published: December 2024

La resonancia magnética funcional (RMF) ha revolucionado la evaluación de lesiones cerebrales, permitiendo una mayor precisión en el diagnóstico y seguimiento de pacientes. En este capítulo, revisamos las aplicaciones clínicas de la RMF en la evaluación de lesiones cerebrales, incluyendo la evaluación de la función cerebral, la detección de áreas de daño cerebral y la monitorización de la recuperación cerebral. También se discuten las limitaciones y desafíos actuales en la aplicación de la RMF en la práctica clínica.
Abordajes y Técnicas Quirúrgicas Tomo 9
Authors: Vera Mendoza Carlos Jean , Monserrate Maggi Juan Oswaldo , Guzmán Farfán Fernando Gabriel
Published: December 2024

El Tomo 9 de "Abordajes y Técnicas Quirúrgicas" se centra en una variedad de procedimientos quirúrgicos, proporcionando una guía detallada y práctica para cirujanos y profesionales de la salud.
Se discuten las mejores prácticas para el manejo del paciente después de la cirugía, incluyendo la identificación de complicaciones y el seguimiento adecuado.
Este volumen es esencial para aquellos que buscan profundizar su conocimiento en técnicas quirúrgicas específicas y mejorar su práctica clínica en el campo de la cirugía.
Abordajes y Técnicas Quirúrgicas Tomo 10
Authors: Vera Mendoza Carlos Jean , Monserrate Maggi Juan Oswaldo , Guzmán Farfán Fernando Gabriel
Published: December 2024

El Tomo 10 de "Abordajes y Técnicas Quirúrgicas" se enfoca en una variedad de procedimientos quirúrgicos avanzados y técnicas específicas que son esenciales para la práctica clínica moderna. Se abordan consideraciones éticas relacionadas con la práctica quirúrgica, como el consentimiento informado y la gestión de expectativas del paciente. Este volumen es una referencia valiosa para cirujanos y profesionales de la salud que buscan actualizar sus conocimientos sobre técnicas quirúrgicas modernas y mejorar su práctica clínica.
Abordajes y Técnicas Quirúrgicas Tomo 11
Authors: Vera Mendoza Carlos Jean , Monserrate Maggi Juan Oswaldo , Guzmán Farfán Fernando Gabriel
Published: December 2024

Se describen las técnicas y herramientas utilizadas en la cirugía laparoscópica, destacando sus ventajas, como menor invasividad y recuperación más rápida.
Microcirugía: Se aborda el uso de microscopios quirúrgicos para realizar procedimientos delicados, como la resección de tumores cerebrales. Se enfatiza la importancia de la precisión y el uso de instrumentos especializados.
Efficacy of intravenous dexmedetomidine versus lidocaine on postoperative gynecological surgery: Systematic review and meta-analysis
Authors: Asaduddin Aiman Hilmi , Rachmah Azkia , Kusuma Taufik R.H. , Sholihah Mentari M.
Published: December 2024

Aims: This study aimed to assess the efficacy of dexmedetomidine and lidocaine in gynecological postoperative follow-up.

Methods: This study was conducted by using scientific databases (Scopus, ScienceDirect, Springer Link, and PubMed) to search for randomized controlled studies comparing intravenous dexmedetomidine and lidocaine in gynecological surgery patients with postoperative outcomes.

Results: Out of 236 articles, four articles were included for analysis. Dexmedetomidine reduced the VAS score in 2 h (MD -0.30, p=0.001), 12 h (MD -0.39, p=0.004), and 24 h (MD -0.15, p=0.03) after operation. Additionally, the combination of dexmedetomidine and lidocaine reduced the VAS score in 2 h (MD -‍0.70, p<0.001) and 12 h (MD -0.81, p=0.03) after the operation.

Conclusion: Thus, dexmedetomidine was more potent in reducing postoperative pain after gynecological surgery compared to lidocaine. Furthermore, the combination of these regiments provided better outcomes.