Η συμβολή των άυλων περιουσιακών στοιχείων και ο ρόλος της συμμετοχής σε παγκόσμιες αλύσιδες αξίας στην ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής Βιομηχανίας
Authors: Δήμας Πέτρος 
Published: May 2023

Η παρούσα διατριβή εξετάζει τις επιδράσεις των άυλων περιουσιακών στοιχείων και της συμμετοχής σε παγκόσμιες αλυσίδες αξίας (ΠΑΑ) στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής μεταποιητικής βιομηχανίας, εστιάζοντας σε διακριτές διαστάσεις που αφορούν στην εξειδίκευση και στην καινοτομική επίδοση αυτής. Προς αυτή την κατεύθυνση, αναπτύσσεται ένα καινοτόμο εννοιολογικό πλαίσιο ορισμού και μέτρησης των άυλων περιουσιακών στοιχείων ως ενδιάμεσες άυλες εισροές που παράγονται από συγκεκριμένους κλάδους-παραγωγούς άυλων. Η προσέγγιση αυτή αξιοποιείται για την εμπειρική διερεύνηση τριών ειδικών ερευνητικών αξόνων που αφορούν: α) τη χαρτογράφηση της παραγωγής και της κατανάλωσης άυλων περιουσιακών στοιχείων στο παγκόσμιο παραγωγικό δίκτυο, β) τη μελέτη των επιδράσεων τους αλλά και της συμμετοχής σε ΠΑΑ στην εξειδίκευση και την καινοτομική επίδοση των ευρωπαϊκών μεταποιητικών κλάδων, και γ) τη διερεύνηση και ανάδειξη της διαφοροποίησης των επιδράσεων αυτών σε σχέση με την προέλευση των άυλων εισροών και την κατεύθυνση της συμμετοχής σε ΠΑΑ. Το μεθοδολογικό πλαίσιο προσέγγισης των παραπάνω ερευνητικών αξόνων περιλαμβάνει δύο διακριτά στάδια. Πρώτον, το προτεινόμενο εννοιολογικό πλαίσιο εφαρμόζεται στην κατασκευή της GLOBALINTO Input-Output Intangibles database (GIOID), που παρέχει στοιχεία σχετικά με τη χρήση άυλων εισροών, τις εξαγωγικές και καινοτομικές δραστηριότητες, και την ανταγωνιστικότητα 56 διψήφιων κατά NACE Rev.2 κλάδων από τις χώρες της ΕΕ-27 και του Ην. Βασιλείου στην περίοδο 2000-2014, και αξιοποιείται στη χαρτογράφηση των ροών άυλων περιουσιακών στοιχείων σε ΠΑΑ. Η κατασκευή της βάσης αξιοποιεί τα εργαλεία της ανάλυσης εισροών-εκροών και πρωτογενή δεδομένα από τη World Input-Output Database (WIOD), τα οποία χρησιμοποιούνται παράλληλα για τον υπολογισμό δεικτών που αφορούν την προς-τα-πίσω (ΠτΠ) και την προς-τα-εμπρός (ΠτΕ) συμμετοχή σε ΠΑΑ.Το δεύτερο μεθοδολογικό στάδιο αφορά στην εμπειρική διερεύνηση των επιδράσεων των άυλων εισροών και της συμμετοχής σε ΠΑΑ στην ανταγωνιστικότητα 19 διψήφιων κατά NACE Rev.2 μεταποιητικών κλάδων από την ΕΕ-27 και το ΗΒ στην περίοδο 2000-2014. Στο πλαίσιο αυτό, αναπτύχθηκαν δύο διακριτές οικονομετρικές εφαρμογές δεδομένων τύπου πάνελ. Η πρώτη αφορά στη διερεύνηση των επιδράσεων στην κλαδική εξειδίκευση, υιοθετώντας την οπτική του «χρήστη» και εστιάζοντας στις επιδράσεις των άυλων εισροών και της ΠτΠ συμμετοχής σε ΠΑΑ. Η δεύτερη αφορά στη διερεύνηση των επιδράσεων στην καινοτομική επίδοση, και προτείνει μια τροποποιημένη εκδοχή του υποδείγματος της συνάρτησης παραγωγής γνώσης (knowledge production-function), όπου οι άυλες εισροές και οι δύο τύποι συμμετοχής σε ΠΑΑ λειτουργούν ως καινοτομικές εισροές στη διαδικασία παραγωγής τεχνολογικής καινοτομίας. Τα κύρια ερευνητικά αποτελέσματα της διατριβής αναδεικνύουν μια αυξανόμενη ένταση χρήσης άυλων εισροών από τις ευρωπαϊκές χώρες και τους μεταποιητικούς κλάδους, η οποία χαρακτηρίζεται κυρίως από αύξηση στη χρήση εισαγόμενων άυλων εισροών. Το σχηματιζόμενο μοτίβο εμπορίου άυλων παρουσιάζει αμιγώς ενδοευρωπαϊκό χαρακτήρα και υψηλή ανθεκτικότητα απέναντι σε οικονομικούς κύκλους και μακροοικονομικές επιδράσεις. Σχετικά με τα μοτίβα χρήσης διαφορετικών κλάδων, υψηλότερα μερίδια χρήσης συγκεντρώνουν διαχρονικά οι εγχώριες άυλες εισροές, και αναδεικνύονται περιπτώσεις υψηλής έντασης χρήσης αύλων εισροών από κλάδους που μέχρι πρότινος χαρακτηρίζονταν από χαμηλή ή/και μεσαία-προς-χαμηλή τεχνολογική ένταση. Όσον αφορά τα αποτελέσματα της εμπειρικής ανάλυσης, αναδεικνύεται πως οι άυλες εισροές ενισχύουν την ευρωπαϊκή μεταποιητική ανταγωνιστικότητα. Ωστόσο, οι επιδράσεις τους διαφοροποιούνται ανάλογα με την προέλευση τους και τη διάσταση της ανταγωνιστικότητας που εξετάζεται. Συγκεκριμένα, οι εισαγόμενες άυλες εισροές ενισχύουν τόσο την εξειδίκευση, όσο και την καινοτομική επίδοση των ευρωπαϊκών μεταποιητικών κλάδων, ενώ οι εγχώριες άυλες εισροές σχετίζονται μόνο με την ενίσχυση της καινοτομικής επίδοσης, δρώντας συμπληρωματικά ως προς τις εισαγόμενες. Σχετικά με τις επιδράσεις της συμμετοχής σε ΠΑΑ, η κατεύθυνσή της αποτελεί κομβικό παράγοντα, καθώς μόνο η ΠτΕ συμμετοχή συνδέεται με καινοτομικά οφέλη ενώ η ΠτΠ συμμετοχή φαίνεται να επηρεάζει με αρνητικό τρόπο την εξειδίκευση των κλάδων αυτών.Τα αποτελέσματα της εμπειρικής έρευνας διαμορφώνουν πρόσφορο έδαφος για τη συζήτηση ζητημάτων πολιτικής τόσο σε εθνικό, όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η συζήτηση αυτή τοποθετείται στο σημείο τομής της βιομηχανικής και καινοτομικής πολιτικής και συνιστά την υιοθέτηση του πρίσματος των ΠΑΑ για την αντιμετώπιση ζητημάτων ορθής αποτύπωσης και μέτρησης των αύλων περιουσιακών στοιχείων, της σημασία των ροών τους για την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, αλλά και την ευρύτερη στρατηγική συμμετοχής της σε ΠΑΑ.