Επιδημιολογία ατυχημάτων, χειρουργικών και αγγειακών κακώσεων
Authors: Αντωνόπουλος Κωνσταντίνος 
Published: September 2021

Εισαγωγή: Οι σωματικές κακώσεις εξαιτίας των ατυχημάτων αποτελούν μια διεθνώς αναγνωρισμένη απειλή για τη δημόσια υγεία. Σκοπός της διατριβής ήταν: α) η διερεύνηση της επιδημιολογίας των ατυχημάτων και των επακόλουθων τραυματικών κακώσεων σε διάφορες ηλικιακές ομάδες, β) η ανίχνευση και αποτίμηση των παραγόντων κινδύνου, γ) η ανάδειξη του δυναμικού των προληπτικών παρεμβάσεων και δ) η ανάπτυξη και καθιέρωση ενός εργαλείου για συστηματική καταγραφή των ατυχημάτων σε υψηλού κινδύνου ηλικιακές ομάδες, όπως οι έφηβοι και οι νεαροί ενήλικες.Μεθοδολογία: Το υλικό των έξι δημοσιεύσεων της διατριβής αντλήθηκε από: (1) το αυτοσυμπληρούμενο ηλεκτρονικό αρχείο παρακολούθησης της υγείας των φοιτητών, την «Κάρτα Υγείας Φοιτητή», που αναπτύχθηκε ad hoc για τους σκοπούς της παρούσας διατριβής, (2) το σύστημα συλλογής στοιχείων από τα τμήματα επειγόντων περιστατικών των εξωτερικών ιατρείων τεσσάρων νοσοκομείων της ελληνικής επικράτειας (EDISS), που αναπτύχθηκε και λειτούργησε στη χώρα μας επί μια δεκαετία από το Κέντρο Έρευνας και Πρόληψης Ατυχημάτων (ΚΕΠΑ), (3) δεδομένα δημοσιευμένων μελετών, τα οποία αξιοποιήθηκαν και ποσοτικοποιήθηκαν με τη μεθοδολογία της μετα-ανάλυσης.Αποτελέσματα: Αναφορικά με τα οδικά τροχαία ατυχήματα, μετά από μελέτη 978 φοιτητών Πανεπιστημιακών ιδρυμάτων της Ελλάδας και της Ιταλίας, επιβεβαιώθηκε η σημαντική επίδραση της ριψοκίνδυνης συμπεριφοράς στην εμπλοκή σε τροχαίο ατύχημα ενώ επιβεβαιώθηκε η άποψη περί συρροής των ριψοκίνδυνων συμπεριφορών. Ειδικότερα, αύξηση της κλίμακας ριψοκίνδυνης συμπεριφοράς κατά μία μονάδα φαίνεται να αυξάνει τον κίνδυνο εμπλοκής σε τροχαίο ατύχημα κατά 35%, ενώ οι μεταβλητές οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ, επιβίβαση σε όχημα με μεθυσμένο οδηγό και κάπνισμα βρέθηκαν να αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο τροχαίου ατυχήματος. Η μετα-ανάλυση για την επίδραση της συσκευής διαρρινικής Συνεχούς Θετικής Τελοεκπνευστικής Πίεσης Αεραγωγών (nCPAP) στην πρόκληση τροχαίων ατυχημάτων σε 2.100 ασθενείς με Αποφρακτική Υπνική Άπνοια απεκάλυψε μια σημαντικά προστατευτική επίδραση της nCPAP στα τροχαία ατυχήματα, τόσο σε πραγματικό, όσο και σε εικονικό περιβάλλον. Σχετικά με τους τραυματισμούς άκρας χείρας/δακτύλων σε παιδιά ηλικίας 0-14 ετών βρέθηκε ότι από το σύνολο των παιδιατρικών τραυματισμών, το 14% αφορούσαν την άκρα χείρα και τα δάκτυλα. Ο εκτιμώμενος δείκτης επίπτωσης ακρωτηριασμών άκρας χείρας ήταν 19,7 /100.000 ανθρωποέτη. Σε ποσοστό άνω του 50%, τα παιδιά ήταν ηλικίας 0-4 έτη, με τα αγόρια και τους μετανάστες να διατρέχουν σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο. Από το σύνολο των ακρωτηριασμών, 64% προκλήθηκαν εντός οικίας, η σύνθλιψη ήταν ο πιο συχνός μηχανισμός, ενώ ως αίτια του τραυματισμού επισημάνθηκαν συχνά η ανεπαρκής επιτήρηση και η απουσία προληπτικών μέτρων. Η μελέτη των τραυματισμών άκρας χείρας/δακτύλων σε εφήβους και ενήλικες ηλικίας άνω των 14 ετών ανέδειξε ότι οι τραυματισμοί στο χέρι αντιπροσώπευαν το 20,4% του συνόλου των τραυματισμών. O εκτιμώμενος δείκτης επίπτωσης ήταν 39,3/100.000 ανθρωποέτη. Η συντριπτική πλειοψηφία των θυμάτων ήταν άνδρες, συχνά νεαρής ηλικίας μετανάστες. Περίπου τα 2/3 υπέστησαν εργατικά ατυχήματα. Τέλος αναφορικά με την τραυματική ρήξη της θωρακικής αορτής, η μέτα-ανάλυση που πραγματοποιήθηκε σε συνολικό δείγμα 7.258 ασθενών έδειξε ότι τα ορθοπεδικά κατάγματα αποτελούσαν τη συχνότερη αιτία συνοδών κακώσεων (70%), ενώ έπονταν οι κακώσεις του θώρακα (50%), της κοιλίας (40%) και της κεφαλής (37%). Συμπεράσματα: Στο πλαίσιο της διατριβής αναπτύχθηκε ad hoc ηλεκτρονική βάση καταγραφής δεδομένων υγείας, συμπεριλαμβανομένων των σωματικών κακώσεων και χρησιμοποιήθηκαν εναλλακτικές πηγές δεδομένων και μεθοδολογικές προσεγγίσεις προκειμένου να αποκαλυφθούν ιδιαίτερες πτυχές του ζητήματος των σωματικών κακώσεων στη χώρα μας αναφορικά με την ηλικία, το είδος του ατυχήματος και τις βλάβες στον ανθρώπινο οργανισμό. Tα αποτελέσματα της διατριβής μπορούν να ευαισθητοποιήσουν όσους επικεντρώνονται σε χειρουργικές ειδικότητες για την αναγκαιότητα ηλεκτρονικής συλλογής δεδομένων που περιγράφουν και την αιτία της σωματικής κάκωσης ώστε να διευκολύνεται ο σχεδιασμός των προγραμμάτων προληπτικής παρέμβασης. Εξ άλλου, με χρήση μεθοδολογίας μέτα-ανάλυσης διαπιστώνεται και ποσοτικοποιείται η ευεργετική επίδραση της χρήσης CPAP σε ασθενείς με υπνική άπνοια στην πρόληψη των σωματικών κακώσεων ή οι συνήθεις αιτίες των τραυματικών ρήξεων μεγάλων αγγείων, όπως η αορτή. Επομένως, συνιστάται να γίνεται συστηματική καταγραφή των ατυχημάτων και των επακόλουθων τραυματισμών, μέσω κατάλληλα σχεδιασμένων βάσεων συλλογής ιατρικών δεδομένων ώστε να σχεδιαστούν περισσότερο αποτελεσματικά προγράμματα για την πρόληψη και αντιμετώπιση των σωματικών κακώσεων στη χώρα μας.