Καταγραφή, αξιολόγηση και βελτίωση ποιοτικών και ποσοτικών χαρακτήρων ελληνικών πληθυσμών της μέλισσας Apis mellifera
Authors: Τσίπη Μαρία 
Published: August 2021

Στα πλαίσια της παρούσας διδακτορικής διατριβής διερευνήθηκε η δυνατότητα απόκτησης βελτιωμένων μελισσιών με βασίλισσες φυσικής σύζευξης με καταγραφή και επιλογή των πειραματικών μελισσιών. Λόγω της σημασίας που έχει η ανθεκτικότητα στο άκαρι Varroa destructor, προσδιορίστηκε η διάρκεια του σταδίου που ο γόνος της Apis mellifera macedonica παραμένει σφραγισμένος και η επίδραση της εποχής του έτους και της θέσης της κηρήθρας μέσα στην κυψέλη στο διάστημα αυτό. Επιπλέον, εξαιτίας της ανάγκης των μελισσών να διατηρούν σταθερές τις συνθήκες ανάπτυξης του γόνου τους, έγινε προσδιορισμός των θερμοϋγρομετρικών συνθηκών, σε τρεις θέσεις μέσα στην κυψέλη, και σύγκρισή τους με τις αντίστοιχες στο περιβάλλον και σε κυψέλη χωρίς μέλισσες και κηρήθρες. Η σωστή ανάπτυξη του γόνου συνεπάγεται την αύξηση του πληθυσμού και συνεπώς της δυναμικότητάς του.Για την αξιολόγηση των πειραματικών μελισσιών, οι ποιοτικοί χαρακτήρες που μελετήθηκαν ήταν η ποιότητα του γόνου, η τάση για σμηνουργία, η εξυγιαντική συμπεριφορά και η επιθετικότητα. Τα ποσοτικά χαρακτηριστικά που καταγράφηκαν ήταν ο πληθυσμός, η ποσότητα του γόνου, του μελιού και της γύρης, η προσβολή από το άκαρι V. destructor και ο αριθμός των σπορίων του μικροσποριδίου Nosema sp.. Τα καλύτερα μελίσσια και οι βασίλισσές τους χρησιμοποιήθηκαν για την πραγματοποίηση βασιλοτροφίας αλλά και για την παραγωγή κηφήνων. Συγκεκριμένα, πραγματοποιήθηκαν τρεις βασιλοτροφίες με γόνο από τις βασίλισσες των μελισσιών με τους αριθμούς “3”, “14” και “21”. Οι απόγονοί τους, στα περισσότερα κριτήρια, ήταν εξίσου καλοί ή ακόμη και καλύτεροι από τις μητέρες τους, γεγονός που καταδεικνύει την αποτελεσματικότητα του προγράμματος βελτίωσης που εφαρμόστηκε. Σε όλες τις περιπτώσεις, επιδιώχθηκε η απόκτηση βελτιωμένων μελισσιών βασισμένη στην αντικατάσταση των βασιλισσών με τα ανεπιθύμητα χαρακτηριστικά.Ο πιο σημαντικός εχθρός της μέλισσας παγκοσμίως που προσβάλει τόσο το γόνο όσο και τις ενήλικες μέλισσες είναι το άκαρι V. destructor που αναπαράγεται αποκλειστικά μέσα στο σφραγισμένο κελί. Πιο σύντομη διάρκεια του σφραγισμένου γόνου, συνεπάγεται μικρότερο αριθμό απογόνων και συνεπώς μικρότερη προσβολή. Στην παρούσα διατριβή, προσδιορίστηκε η διάρκεια του σφραγισμένου εργατικού γόνου της A. m. macedonica σε τρεις θέσεις μέσα στη κυψέλη, στις κηρήθρες “3”, “5” και “7”, σε τρεις εποχές του έτους, καλοκαίρι, φθινόπωρο και άνοιξη, και σε τρεις κυψέλες με αδελφές βασίλισσες. Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, είναι η πρώτη φορά που προσδιορίζεται με λεπτομέρεια η διάρκεια του σφραγισμένου γόνου στο συγκεκριμένο υποείδος. Η μέση διάρκεια που σημειώθηκε ήταν 317,24±14,81 h (13,22±0,62 ημέρες) και ήταν περίπου μία ημέρα μεγαλύτερη από τα υπόλοιπα υποείδη A. mellifera, εξαιτίας της έκθεσης του γόνου σε χαμηλότερες θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια των μετρήσεων. Όπως διαπιστώθηκε, η διάρκεια ήταν μεγαλύτερη κατά το φθινόπωρο και στο γόνο που αναπτυσσόταν στο κέντρο της γονοφωλιάς. Παράλληλα, προσδιορίστηκε η διάρκεια ανάπτυξης από την ωοτοκία μέχρι το σφράγισμα του κελιού και ήταν 186,66±11,37 h (7,78±0,47 ημέρες) καθώς και η συνολική διάρκεια ανάπτυξης που ήταν 503,9±21,09 h (21±0,88 ημέρες).Τέλος, με μετρήσεις αυτόνομων ηλεκτρονικών καταγραφικών οργάνων που τοποθετήθηκαν στις κηρήθρες που υπήρχαν στις θέσεις “1”, “3” και “5” της κυψέλης, διαπιστώθηκε πως όταν υπήρχε γόνος και αρκετός πληθυσμός οι μέλισσες μπορούσαν να ρυθμίζουν τη θερμοκρασία τους. Όσο αφορά στη σχετική υγρασία, η τιμή της σχετιζόταν κυρίως με την αντίστοιχη του περιβάλλοντος αλλά και με τη δραστηριότητα των μελισσών. Στο κέντρο της γονοφωλιάς η θερμοκρασία ήταν περίπου 34oC ενώ στην περιφέρεια η τιμή της ήταν μικρότερη. Η διαφορά αυτή ήταν μεγαλύτερη όταν ο πληθυσμός ήταν μικρός και η ποσότητα του γόνου περιορισμένη.Επίσης, διαπιστώθηκε πως η ξύλινη κυψέλη με τη γαλβανισμένη λαμαρίνα στο καπάκι όταν δεν υπήρχαν μέλισσες και κηρήθρες, δημιουργούσε στο εσωτερικό της ένα μικροκλίμα όπου η ελάχιστη και η μέγιστη τιμή, τόσο της θερμοκρασίας όσο και της σχετικής υγρασίας, ήταν αντίστοιχα μικρότερη και μεγαλύτερη σε σχέση με του αέρα. Ωστόσο, η μέση τιμή και των δύο κλιματολογικών παραμέτρων ήταν σχεδόν ίση με του περιβάλλοντος. Επομένως, όταν ένα μελίσσι έχει αρκετό πληθυσμό, μπορεί και δημιουργεί ιδανικές συνθήκες ανάπτυξης του γόνου του.Συνεπώς, από προγράμματα βελτίωσης στα οποία οι βασίλισσες είναι με φυσική σύζευξη προκύπτουν μελίσσια που συγκεντρώνουν αρκετά επιθυμητά χαρακτηριστικά. Η σύζευξη των βασιλισσών με αρκετούς κηφήνες οδηγεί σε μελίσσια με γενετική παραλλακτικότητα τα οποία είναι πιο ικανά στη ρύθμιση των συνθηκών ανάπτυξής τους αλλά και στην αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των εχθρών και ασθενειών τους.