İmam Hatip Lisesi Öğrencilerinin İmam Hatip Lisesi, Meslek Dersi Öğretmeni ve İdarecilerine İlişkin Metaforik Algıları
Authors: KARATEKE Tuncay 
Published: December 2019

Bu çalışmanın amacı, İmam Hatip Lisesi öğrencilerinin İmam Hatip
Lisesi, İmam Hatip Lisesi meslek dersi öğretmeni ve İmam Hatip
Lisesi idaresine ilişkin algılarını metaforlar yoluyla tespit etmektir.
Araştırma, nitel araştırma desenlerinden fenomenolojik (olgubilim) desende
tasarlanmıştır. Amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yoluyla
belirlenen çalışma grubu, 2018-2019 eğitim öğretim yılında 5 farklı İmam Hatip
Lisesinde 9. ve 12. sınıfta öğrenim gören 412 öğrenciden oluşmaktadır.
Araştırmanın verileri katılımcıların, “İmam Hatip Lisesi…gibidir; çünkü…”,
“İmam Hatip Lisesi Meslek dersi öğretmeni… gibidir; çünkü…”, “İmam Hatip Lisesi
idaresi…gibidir; çünkü…” cümlelerini tamamlamaları yoluyla toplanmıştır. Elde
edilen verilerin analizinde tümevarımcı içerik analizi yöntemi kullanılmıştır.
İçerik analizi sonucu oluşturulan temalar/kategoriler SPSS programında frekans,
yüzde ve çapraz tablo olarak analiz edilmiştir. Araştırma sonucuna göre,
öğrencilerin “imam hatip lisesi” ile “imam hatip lisesi meslek dersleri
öğretmenlerine” ilişkin algılarının olumlu olduğu, fakat İmam Hatip Lisesi
idarecilerine ilişkin algılarının ise olumsuz olduğu belirlenmiştir. Bunun
yanında erkek öğrencilerin, imam hatip ortaokulundan mezun öğrencilerin ve 9.
Sınıf öğrencilerinin metaforik algılarının daha olumlu olduğu görülmüştür.Özet: Bu çalışmanın
temel amacı, İmam Hatip Lisesi öğrencilerinin İmam Hatip Lisesi, İmam
Hatip Lisesi meslek dersi öğretmeni ve İmam Hatip Lisesi idaresine
ilişkin algılarını metaforlar yoluyla tespit etmektir. Türk eğitim sistemi
içerisinde yer alan İmam Hatip Liseleri 1924 yılında açılmış,  hem mesleğe hem de yükseköğretime öğrenci
yetiştiren bir ortaöğretim kurumudur. Öğretim programında yer alan derslerin
ortalama %40’ı dini mesleki dersler, %60’ı ise kültür derslerinden
oluşmaktadır. Meslek derslerini meslek dersleri öğretmenleri vermektedir. Bu
okulların yönetiminde, meslek dersi öğretmenlerinin yanında farklı branşlara
ait idareciler de bulunmaktadır. Türkiye’de 2018-2019 eğitim öğretim yılı
itibariyle  ortaöğretime devam eden
öğrencilerin %11’i bu okulları tercih etmektedir. Bu araştırma, nitel araştırma desenlerinden fenomenolojik (olgubilim)
desende tasarlanmıştır. Amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yoluyla
belirlenen çalışma grubu, 2018-2019 eğitim öğretim yılında 5 farklı İmam Hatip
Lisesinde 9. ve 12. sınıfta öğrenim gören 412 öğrenciden oluşmaktadır.
Araştırmanın verileri nitel araştırmada veri toplama tekniği olarak kullanılan
metaforlar yoluyla toplanmıştır. Araştırmanın verileri katılımcıların, “İmam
Hatip Lisesi…gibidir; çünkü…”, “İmam Hatip Lisesi Meslek dersi öğretmeni…
gibidir; çünkü…”, “İmam Hatip Lisesi idaresi…gibidir; çünkü…” cümlelerini
tamamlamaları yoluyla elde edilmiştir. Elde edilen verilerin analizinde
tümevarımcı içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. İçerik analizi sonucu
oluşturulan temalar/kategoriler (olumlu-olumsuz) SPSS programında frekans, yüzde
ve çapraz tablo olarak analiz edilmiştir. Araştırmada, öğrencilerin, İmam Hatip Lisesine ilişkin 140, meslek dersi
öğretmenlerine ilişkin 147, idarecilere ilişkin 161 metafor ürettikleri
görülmüştür. Ürettikleri metaforların analiz edilmesi sonucunda, temelde olumlu
ve olumsuz olmak üzere iki kategoride toplandığı anlaşılmıştır.Araştırmaya katılan öğrencilerin ortalama üçte ikisi (%63,3) İmam Hatip
Lisesine ilişkin olumlu metafor (93) üretirken, üçte biri (%36,7) ise olumsuz
(47) metafor üretmiştir. Olumlu olarak üretilen metaforlar içerisinde en sık
tekrarlanan metaforların “Evimiz (33/%8,01)”, “Aile ( 24/% 5,83) ve “Kur’an
Kursu (14/%3,40)” metaforlarının olduğu; olumsuz olarak en sık tekrarlanan
metaforların ise “Cezaevi/hapishane (76/%18,45)”, “Düz lise (12/%18,45)”, “Kötü
bir yer (6/%6)” şeklinde olduğu görülmüştür. Bu bulgulara göre öğrencilerin
yarıdan fazlasının İmam Hatip Lisesine ilişkin olumlu metaforik algıya sahip
oldukları söylenebilir. Araştırmada kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre İmam
Hatip Lisesini daha fazla olumsuz algıladıkları görülmüştür. Araştırmaya katılan öğrencilerin dörtte üçü (%77,4) meslek dersi
öğretmenlerine ilişkin  olumlu (98)
metafor üretirken, beşte birlik kısmın (%22,6) ise olumsuz (49) metafor
ürettikleri belirlenmiştir. Olumlu olarak üretilen metaforlar içerisinde en sık
tekrarlanan metaforların “İyi biri (34/%8,25)”, “Abla-abi (32/%7,77)”, “Aile
(31/%7,52)”, metaforlarının olduğu; olumsuz olarak en sık tekrarlanan
metaforların ise “Kötü biri (10/%2,42)”, “Diğer öğretmen (7/%1,70)”, “Sıkıcı
(6/%1,46)” şeklinde olduğu görülmüştür. Bu bulgu öğrencilerin büyük
çoğunluğunun meslek dersi öğretmenlerine ilişkin olumlu metaforik algıya sahip
olduğunu göstermektedir. Araştırmaya katılan öğrencilerin üçte biri (%35) idarecilere ilişkin  olumlu (67) 
metafor üretirken, üçte ikisinin (%65) ise olumsuz (94) metafor
ürettikleri belirlenmiştir. Olumlu olarak üretilen metaforlar içerisinde en sık
tekrarlanan metaforun “Aile (22/%5,34)”, “İyi biri (14/%3,40))”, “Disiplinli
(7/%1,70)” metaforlarının olduğu; olumsuz olarak en sık tekrarlanan
metaforların ise “Gardiyan (32/%7,77)”, “Aşırı disiplinli (30/%7,28)”, “Kötü
(30/%7,28)” şeklinde olduğu görülmüştür. Öğrencilerin oluşturduğu diğer
metaforların “diktatör, baskıcı, polis, hapishane, hapishane müdürü, sert,
baskıcı baba, mahkeme salonu, komutan, dedektif, askerlik” gibi baskı ifade
eden metaforlar olması dikkat çekicidir. Bu veriler idarecilerin öğrencilerin
yarıdan fazlası tarafından olumsuz olarak algılandığı; idarecilerin öğrencilerin
zihninde baskı yapan eğitimci imajı bıraktığı söylenebilir. Araştırmada kız
öğrencilerin (%77) erkek öğrencilere (%41,3) göre okul idaresini daha fazla
olumsuz algıladıkları görülmüştür.

Sonuç olarak, İHL öğrencilerinin okullarına ve meslek dersi
öğretmenlerine ilişkin metaforik algılarının olumlu yönde olduğu, fakat okul
idarecilerine karşın olumsuz olduğu görülmektedir. Bu bağlamda öğrencilerin
idareci algıları üzerine farklı çalışmaların yapılması gerektiği söylenebilir.