ТОПОГРАФИЯ ДРЕВНЕГО ГОРОДИЩА КУЛЬТОБЕ В КЕЛЕССКОМ РЕГИОНЕ
Authors: Сиздиков Б.С. 
Published: November 2023

Тарихи жазба деректерде Х ғ. бастап кездесетін Келес даласында өмір сүрген ежелгі тұрғындар жартылай көшпелі мал шаруашылығымен қатар егін шаруашылығымен де айналысып, тіпті биік қамалды қалалар тұрғызызып, өңірдегі алғашқы қалалық мәдениетті қалыптастырған. Өңірдің географиялық орналасуын негізге ала отырып, Келес өңірінің көшпелі мал шаруашылығымен айналысқан халықтармен отырықшы егін шаруашылығымен айналысқан халықтардың арасындағы табиғи шекара болғандығын аңғаруға болады. Бұған Келес өңірінде көптеп орналасқан қалашықтар мен қоныстар, үлкенді-кішілі қорымдар негіз болуда. Ұлы Жібек жолының Сайрам қаласынан Шаш (Ташкент) қаласына, Шаш қаласы-нан Отырар және Яссы қалаларына баратын бағытын алып жатқан Келес өңіріндегі қалашықтар, ежелгі дәуірден бері саудасы мен өнері,егіншілігімен мал шаруашылығы қатар дамыған орталықтардың біріне айналған.Мақалада осы күнге дейін толық зерттелмеген, Келес өңіріндегі ірі орталықтардың бірі санала-тын Күлтөбе қалашығының топографиялық құрылымын зерттеп, салыстырмалы түрде талдап, ғылыми айналымға енгізуді жөн санадық. Сонымен қатар мақалада «күлтөбе» атауының мағынасына тоқтала отырып, ғылыми тұжырымдар жасалынды. Мақала AP19678134 «Келес өңірінде орналасқан ежелгі Күлтөбе қалашығында археологиялық және пәнаралық зерттеулер жүргізу» тақырыбындағы ғылыми жоба негізінде дайындалды. Түйін сөздер: Келес өңірі, Сырдария, Күлтөбе, ежелгі қалашықтар, топография,фортификация, қамал қабырғасы.

Согласно письменных источников Х в. население, обитавшее в Келесской долине наряду с полукоче-вым животноводством занималось земледелием, строило города с высокими крепостными стенами, в связи с чем в регионе зарождалась городская культура. Если брать во внимание географическое расположение, то можно заметить, что Келесский регион является природной границей между населе-нием, занимавшимся кочевым животноводством и населением, земледелием. Свидетельством тому являются расположенные в данном регионе городища и поселения, большие и малые могильники. Города региона, которые находились на отрезке Великого Шелкового пути, ведущих от Сайрама до Шаша (Ташкент), от Шаша до Отрара и Яссы, с древнего периода были центрами, где наряду с торговлей и культуры развивались земледелие и животноводство. В статье, мы сочли необходимым, ввести в научный оборот вопросы топографии одного из крупных центров Келесского региона – городища Культобе. Наряду с этим, в статье дано значение названия «культобе», сделаны научные выводы. Статья подготовлена в рамках научного проекта AP19678134 «Проведение археологияческих и междициплинарных исследования на древнем городище Култобе расположенном в Келеском регионе». Ключевые слова: Келесский регион, Сырдария, Культобе, древнее городище, топография, фортификация, крепостные стены.

According to written sources of the X th century, the population that lived in the Keles valley, along with semi-nomadic animal husbandry, was engaged in agriculture, and built cities with high fortress walls, in connection with which an urban culture was born in the region. If we take into account the area's geography, it becomes apparent that the Keles region serves as a natural boundary between those who practice nomadic animal husbandry and those engaged in agriculture. There is evidence of settlements and small-sized settlements in this region, as well as both large and small burial grounds. The cities of the region, which were located on the segment of the Great Silk Road leading from Sairam to Shash (Tashkent), from Shash to Otrar and Yassy, from the ancient period were centers where, along with trade and culture, agriculture and animal husbandry developed.In this article, we believe it's important to bring to light the topography of Kultobe, a significant hub in the Keles region that should be integrated into scientific discourse. Furthermore, the article provides the definition of the name "Kultobe" and draws appropriate scientific conclusions. The article was prepared as part of a scientific project AP19678134 «Carrying out archaeological and interdisciplinary research on the ancient settlement of Kultobe located in the Keles region». Keywords:Keles region,Syrdarya, Kultobe, ancient settlement, topography, fortification, fortress walls.