Μελέτη της ικανότητας διδακτικού σχεδιασμού εκπαιδευτικών στις Φυσικές Επιστήμες σε μικτά μαθησιακά περιβάλλοντα
Authors: Τσαλίκη Χριστίνα 
Published: November 2021

Στην παρούσα διατριβή μελετήθηκε και αξιολογήθηκε η επίδραση ενός προγράμματος επαγγελματικής ανάπτυξης εκπαιδευτικών, με την ονομασία STED - «Εκπαίδευση Εκπαιδευτικών στις Φυσικές Επιστήμες», στη διεύρυνση των απόψεων και των πρακτικών των συμμετεχόντων πάνω στις τρέχουσες τάσεις διδακτικής των Φυσικών Επιστημών (ΦΕ). Η κατεύθυνση του προγράμματος που μελετήθηκε περιλάμβανε δραστηριότητες τυπικής όσο και μη τυπικής εκπαίδευσης ΦΕ, ως κομμάτι της προετοιμασίας και της υλοποίησης εκπαιδευτικών επισκέψεων σε χώρους τεχνοεπιστημών. Στην έρευνα συμμετείχαν τέσσερις εκπαιδευτικοί πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Η αξιολόγηση της επίδρασης του προγράμματος εστιάστηκε κυρίως στο τμήμα των διδακτικών παρεμβάσεων που πραγματοποιήθηκαν εντός σχολείου, δηλαδή αυτό της τυπικής εκπαίδευσης, τόσο κατά τη διάρκεια της υλοποίησης του προγράμματος όσο και ένα χρόνο μετά την ολοκλήρωσή του. Επίκεντρο της εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών, ήταν η εξοικείωση τους με την υιοθέτηση της διερευνητικής προσέγγισης και ειδικότερα οι εξής θεματικές: (i) διαχείριση του περιεχομένου και των (ii) εναλλακτικών ιδεών των μαθητών, (iii) λεκτική αλληλεπίδραση, (iv) χρήση ΤΠΕ υλικών και μοντέλων, (v) διαδικαστική και (vi) επιστημολογική γνώση, και τέλος (vii) ενσωμάτωση δραστηριοτήτων μη τυπικής εκπαίδευσης. Οι θεματικές επιλέχθηκαν είτε διότι βρίσκονταν στην αιχμή των σύγχρονων προτάσεων της διδασκαλίας των ΦΕ (π.χ. διερεύνηση) είτε διότι υποστήριζαν τη διερεύνηση (π.χ. χρήση ΤΠΕ υλικών και μοντέλων, λεκτική αλληλεπίδραση και διαδικαστική γνώση). Οι υπόλοιπες θεματικές περιοχές απασχολούν την έρευνα εδώ και δεκαετίες (π.χ. οι εναλλακτικές ιδέες και η αξιοποίησή τους, η επιστημολογική γνώση), ενώ στο διδακτικό μετασχηματισμό του περιεχομένου στηρίζονται όλες οι προηγούμενες. Η πρωτοτυπία της έρευνας έγκειται στην άμεση, λεπτομερή και εκτεταμένη καταγραφή των απόψεων και των πρακτικών των εκπαιδευτικών κατά την υλοποίηση του προγράμματος, καθώς και ένα χρόνο μετά την ολοκλήρωσή του, η δε μεθοδολογία που αναπτύχθηκε, μπορεί να συμβάλει σε μελλοντικές προσπάθειες αξιολόγησης προγραμμάτων επαγγελματικής ανάπτυξης ΦΕ. Για την καταγραφή της εξελικτικής πορείας των απόψεων και των πρακτικών των εκπαιδευτικών αναπτύχθηκαν ή/και τροποποιήθηκαν κατάλληλα ερευνητικά εργαλεία καθώς και συγκεκριμένη τεχνική μελέτης της πιθανής συνέπειας μεταξύ των απόψεων και των πρακτικών των συμμετεχόντων. Ειδικότερα, η καταγραφή των απόψεων των εκπαιδευτικών πραγματοποιήθηκε με ποιοτικό τρόπο με ημιδομημένες αναστοχαστικές συνεντεύξεις, γραπτά ερωτηματολόγια και ημερολόγια εκπαιδευτικών. Οι πρακτικές καταγράφηκαν με παρατήρηση στην τάξη και τη χρήση κλείδας παρατήρησης, με ημιποσοτικό τρόπο. Τα αποτελέσματα, σε γενικές γραμμές , συνάδουν με αντίστοιχα ευρήματα της βιβλιογραφίας. Πιο συγκεκριμένα, φάνηκε ότι το πρόγραμμα άσκησε σημαντικά θετική επίδραση τόσο στις απόψεις όσο και στις πρακτικές των συμμετεχόντων αναφορικά με την υιοθέτηση της διερευνητικής προσέγγισης γενικά και της καθοδηγούμενης διερεύνησης ειδικά. Εξέλιξη, επίσης, σημειώθηκε στη χρήση Τ.Π.Ε. υλικών και μοντέλων, καθώς και σε θέματα διαδικαστικής γνώσης και λεκτικής αλληλεπίδρασης. Το πρόγραμμα εμπλούτισε τις απόψεις των συμμετεχόντων όσον αφορά στην ενσωμάτωση περισσότερο ανοιχτών διερευνητικών προσεγγίσεων και ζητημάτων επιστημολογικής φύσης, χωρίς ωστόσο να εμφανιστεί διαφοροποίηση στις αντίστοιχες πρακτικές. Τέλος, ζητήματα διαχείρισης του περιεχομένου της διδασκαλίας και των εναλλακτικών ιδεών των μαθητών/τριών δεν εμφάνισαν σημαντικές μεταβολές. Η σύγκριση μεταξύ απόψεων και πρακτικών των εκπαιδευτικών ανέδειξε συνέπεια ή και σχετική συνέπεια ως προς τον καινοτομικό χαρακτήρα της διδασκαλίας όπου παρατηρήθηκε συνολική βελτίωση απόψεων και πρακτικών, (π.χ. υιοθέτηση της διερευνητικής προσέγγισης, χρήση ΤΠΕ υλικών και μοντέλων κλπ.).