Εφαρμογές της φωτοερμηνείας και τηλεπισκόπησης στην αρχαιολογία
Authors: Χρόνη Αθηνά 
Published: August 2021

Τα τελευταία χρόνια μια νέα μεθοδολογία όσον αφορά στους τρόπους ανίχνευσης και εντοπισμού αρχαιολογικών θέσεων αρχίζει να επικρατεί: είναι αυτή που σε συνδυασμό με τον επίγειο έλεγχο και τη συγκέντρωση βιβλιογραφικών και ιστοριογραφικών πληροφοριών υποστηρίζει και προτείνει μια πιο εκτεταμένη χρήση τόσο αναλογικών όσο και ψηφιακών τηλεπισκοπικών απεικονίσεων.Στόχοι της συγκεκριμένης Διδακτορικής Διατριβής:•η ανάπτυξη μιας μεθοδολογίας ανίχνευσης μη γνωστών αρχαιολογικών χώρων και, συγκεκριμένα, νεκροταφείων και οικισμών της Εποχής του Χαλκού σε ασβεστολιθικά εδάφη, βασιζόμενης σε φωτοερμηνευτικές–τηλεπισκοπικές μεθόδους. Η μεθοδολογία που προτείνεται στην παρούσα εργασία ως η λειτουργικότερη και ακριβέστερη, προέκυψε μετά από εφαρμογή φωτοερμηνευτικών–τηλεπισκοπικών μεθόδων αρχικά σε δοκιμαστική περιοχή έρευνας (με τον όρο δοκιμαστική εννοείται μία γνωστή ήδη αρχαιολογική περιοχή) και στη συνέχεια σε αρχαιοπιθανή περιοχή ύπαρξης αρχαιολογικών καταλοίπων,•η μεθοδολογία αυτή να προταθεί σε μια απλουστευμένη μορφή, ώστε να αποτελέσει ένα προσιτό «ψηφιακό εργαλείο» για τον μελετητή τον προερχόμενο από τον χώρο της Αρχαιολογίας, ώστε αυτός να προβαίνει με γρήγορο, και βέβαια, αξιόπιστο τρόπο στον εντοπισμό θαμμένων αρχαιολογικών καταλοίπων, έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η διαφύλαξη της πολιτισμικής μας κληρονομιάς.Η ερμηνεία της πληροφορίας που εμπεριέχεται στις τηλεπισκοπικές απεικονίσεις (αναλογικές ή ψηφιακές) είναι δυνατό να οδηγήσει στην ανεύρεση οικισμών που σήμερα έχουν εξαφανιστεί, το δίκτυο των εσωτερικών οδών του οικισμού, τη θέση ορισμένων δημόσιων οικοδομημάτων, το νεκροταφείο του οικισμού, όπως και σε οποιασδήποτε άλλης μορφής αρχαιολογικά κατάλοιπα. Η τηλεπισκοπική απεικόνιση δίνει τα σχήματα, τις μορφές κάθε ορατού στοιχείου που υπήρχε κατά τη λήψη, μόνο που κάθε τι αποδίδεται από μια ασυνήθη οπτική γωνία, αλλά δεν είναι δύσκολο να εξοικειωθεί κανείς με αυτό. Πρέπει να αναγνωριστούν τα σύγχρονα χαρακτηριστικά, μια διαδικασία σχετικά εύκολη εάν οι τηλεπισκοπικές απεικονίσεις παρουσιάζουν μια περιοχή καλά γνωστή στον φωτοερμηνευτή, αλλά, πιο δύσκολη όταν καλύπτουν έναν άγνωστο τύπο γης. Η προσπάθεια εντοπισμού αρχαιολογικών καταλοίπων, πρέπει να επικεντρώνεται στην ανίχνευση ανωμαλιών διαφορετικών από αυτές που σχετίζονται μορφικά με τη σύγχρονη, ως προς την εποχή του φωτοερμηνευτή, χρήση γης.Τα κύρια χαρακτηριστικά των τηλεπισκοπικών απεικονίσεων είναι γενικά οι χρωματικές διαφορές για έγχρωμες τηλεπισκοπικές απεικονίσεις ή οι τονικές διαφορές για ασπρόμαυρες, το σχήμα της μορφής (η εναέρια άποψη είναι πολύ σημαντική για την αναγνώριση των μορφών που δεν είναι εύκολα αντιληπτές από το έδαφος), το μέγεθος ενός αντικειμένου, ο τύπος (με τον όρο τυποποίηση εννοείται η ταξινόμηση παρόμοιων μορφών σε κατηγορίες), η υφή (είναι το αποτέλεσμα που προκύπτει από την επανάληψη πολλών μικρών χαρακτηριστικών που βρίσκονται κοντά το ένα στο άλλο), οι σκιάσεις (δίνουν το ανάγλυφο αρχαιολογικών χαρακτηριστικών έτσι όπως φαίνονται με πλάγιο φωτισμό και βέβαια υποδηλώνουν και γενικότερα το μικροανάγλυφο της περιοχής).Περιοχή μελέτης αποτελεί ο νομός Μεσσηνίας (στο νοτιοδυτικό άκρο του ελλαδικού χώρου), ένας χώρος με μακρότατο ιστορικό παρελθόν και πλούτο αρχαιολογικών θέσεων και καταλοίπων. Το μεγαλύτερο μέρος των αρχαιολογικών θέσεων των μνημονευόμενων από τους αρχαίους συγγραφείς και περιηγητές και προκυπτόντων από ολοκληρωμένη μελέτη ιστοριογραφικής και βιβλιογραφικής πληροφορίας, έχει ήδη εντοπισθεί και, εν μέρει, ανασκαφεί. Ωστόσο, υπάρχει ακόμη ένα μικρό ποσοστό θέσεων που δεν έχουν εντοπισθεί, αν και εικάζεται το χωρικό τους σημείο, όπως αυτό προκύπτει από ποικίλα ιστοριογραφικά, βιβλιογραφικά και αρχαιολογικά στοιχεία. Ένα τέτοιο σημείο αποτελεί και ο όρμος της Βοϊδοκοιλιάς, στις δυτικές ακτές του νομού Μεσσηνίας (η οποία πρέπει να κατοικήθηκε ήδη από την Παλαιολιθική εποχή), προς το Ιόνιο πέλαγος: πρόκειται για έναν μικρό, προς τα δυτικά στραμμένο όρμο ο οποίος βρίσκεται βορειοδυτικά και, ακριβέστερα, έξω από τον όρμο του Ναυαρίνου, ένα από τα μεγαλύτερα φυσικά λιμάνια.[...]