Μοριακές συνιστώσες στην αιτιοπαθογένεια του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 1
Authors: Πάσχου Περιστέρα 
Published: January 2014

Εισαγωγή: Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 (Σ.Δ.Τ. 1) αποτελεί μια γενετικά ετερογενή νόσο, η οποία προκαλείται από τη δράση περιβαλλοντικών παραγόντων σε γενετικά προδιατεθειμένα άτομα προκαλώντας την έναρξη μιας καταστροφικής αυτοάνοσης διεργασίας. Η σημασία του ρόλου των περιβαλλοντικών παραγόντων στην παθογένεια της νόσου υπογραμμίζεται από την κλιμάκωση από Βορρά προς Νότο της επίπτωσης του Σ.Δ.Τ. 1 στην Ευρώπη. Κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας η γενετική του Σ.Δ.Τ. 1 μελετήθηκε εντατικά και η νόσος έγινε παράδειγμα για τη γενετική διερεύνηση των πολυπαραραγοντικών νόσων. Αναπτύχθηκαν τρεις κύριες προσεγγίσεις: Η ανάλυση σύνδεσης, η ανάλυση ζεύγους προσβεβλημένων αδελφών και οι μελέτες συσχέτισης. Προηγούμενες ανιχνεύσεις του γονιδιώματος και μελέτες σε υποψήφια γονίδια έχουν δώσει αποδείξεις για γενετική σύνδεση μεταξύ δεικτών DNA και τουλάχιστον 18 πιθανών τόπων προδιάθεσης για το Σ.Δ.Τ. 1 οι οποίοι ονομάστηκαν IDDM1-IDDM18. Η περιοχή του HLA (IDDM1) πιστεύεται ότι αποτελεί τον κύριο γενετικό προσδιοριστή της νόσου. Τα γονίδια DQB1 και DQA1 έχει δειχθεί ότι παίζουν πρωταρχικό ρόλο. Ωστόσο το HLA πρέπει να περιέχει και άλλους τόπους προδιάθεσης. Για παράδειγμα υπάρχουν ενδείξεις για την ανεξάρτητη δράση του DRB1 στον κίνδυνο για το Σ.Δ.Τ. 1. Στη μελέτη αυτή χρησιμοποιήσαμε μελέτες συσχέτισης στον ελληνικό πληθυσμό προκειμένου να διερευνήσουμε το ρόλο των γονιδίων του HLA στο Σ.Δ.Τ. 1. Επιπλέον σχεδιάστηκε και αξιολογήθηκε μια στρατηγική ανίχνευσης της γενετικής προδιάθεσης του Σ.Δ.Τ. 1, η οποία θα μπορούσε να εφαρμοστεί στον ελληνικό πληθυσμό. Τα δεδομένα από τον πληθυσμό μας συγκρίθηκαν με αντίστοιχα από τον πληθυσμό της Φινλανδίας, όπου παρατηρείται η υψηλότερη επίπτωση Σ.Δ.Τ. 1 στην Ευρώπη. Τέλος έγινε μια σάρωση των αυτοσωμικών χρωμοσωμάτων για σύνδεση με το Σ.Δ.Τ. 1. Υλικά και Μέθοδος: Μελετήθηκαν δείγματα αίματος από 131 άτομα με διαβήτη και 1842 δείγματα ελέγχου από ομφάλιο λώρο νεογνών. Αρχικά έγινε τυποποίηση για έξι αλληλόμορφα του HLA-DQB1 με τη μέθοδο της φθοριομετρίας χρονικού διαχωρισμού, η οποία ανιχνεύει τον υβριδισμό ολιγονουκλεοτιδίων σημασμένων με λανθανίδες με προϊόντα PCR. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις ακολούθησε ένα δεύτερο βήμα τυποποίησης για HLA-DQA1 ή DR4. Υπολογίστηκε ο σχετικός κίνδυνος που αποδίδεται από κάθε γονότυπο και χρησιμοποιήθηκαν οι δοκιμασίες χ2 και t-test για τη στατιστική επεξεργασία. Η σάρωση του γονιδιώματος έγινε σε 19 οικογένειες ελληνικής καταγωγής με δύο προσβεβλημένα παιδιά. Χρησιμοποιήθηκε χάρτης μικροδορυφόρων που εκτείνεται σε ολόκληρο το γονιδίωμα και τεχνολογία ημι-αυτόματης γονοτυποποίησης βασισμένη στο φθορισμό. Τα δεδομένα αναλύθηκαν με μη παραμετρικές μεθόδους. Αποτελέσματα: Επιβεβαιώθηκε η ισχυρή συσχέτιση των αλληλομόρφων του DQB1 και DQA1 με το Σ.Δ.Τ. 1 στον ελληνικό πληθυσμό και επιπλέον υποδεικνύουμε την ανεξάρτητη δράση των υποτύπων του DR4 στον κίνδυνο για Σ.Δ.Τ. 1. Δείχθηκε ότι η κατανομή στον πληθυσμό των αλληλομόρφων DQB1, DQA1 και DRB1 συμβαδίζει με την παρατηρούμενη διαφορά στην επίπτωση του Σ.Δ.Τ. 1 ανάμεσα σε Ελλάδα και Φινλανδία. Επιπλέον μια στρατηγική ανίχνευσης, η οποία περιλαμβάνει δύο βημάτα και τυποποίηση των αλληλομόρφων DQB1, DQA1 και DRB1 αποδείχτηκε αποτελεσματική για την πρόβλεψη του Σ.Δ.Τ. 1 στον ελληνικό πληθυσμό. Η σάρωση του γονιδιώματος επιβεβαιώνει τη σύνδεση του Σ.Δ.Τ. 1 στις οικογένειες που μελετήθηκαν με τόπους που έχουν αναφερθεί σε προηγούμενες μελέτες. Επιπλέον παρέχει ενδέιξεις για καινούριους τόπους που πιθανό να παίζουν σημαντικό ρόλο στον ελληνικό πληθυσμό. Συμπεράσματα: Υπογραμμίστηκε ο ανεξάρτητος διαβητογόνος ρόλος των γονιδίων DQB1, DQA1 και DRB1 στον ελληνικό πληθυσμό. Επιπλέον περιγράφηκε μια απλή στρατηγική ανίχνευσης του κινδύνου για Σ.Δ.Τ. 1, η οποία θα μπορούσε με ευκολία να εφαρμοστεί στον ελληνικό πληθυσμό. Δόθηκαν ενδείξεις για την ύπαρξη γενετικής βάσης στην παρατηρούμενη διαφορά στην επίπτωση της νόσου ανάμεσα σε Ελλάδα και Φινλανδία. Τέλος η σάρωση του γονιδιώματος, παρά το μικρό μέγεθος του δείγματος, έδωσε ενδείξεις για πιθανούς νέους τόπους προδιάθεσης του Σ.Δ.Τ. 1 στον ελληνικό πληθυσμό