Η γραπτή εξέταση στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση
Authors: Καλλιμάνη Μαρία 
Published: September 2021

Εντός του επιστημονικού πλαισίου της Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης και της Εκπαιδευτικής Πολιτικής, η παρούσα διατριβή διερευνά τις «Θεσμικές, Οργανωτικές και Διυποκειμενικές Διαστάσεις των Γραπτών Εξετάσεων», εστιάζοντας στις πρακτικές που εφαρμόζουν οι εκπαιδευτικοί της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης σε σχέση με την αξιολόγηση των μαθητών, προκειμένου να φωτίσει αυτές τις διαστάσεις και να αναδείξει τα κοινωνικά, λειτουργικά και υποκειμενικά διακυβεύματα που συνδέονται με τη χρήση των εξετάσεων στο Λύκειο καθώς και τις επιπτώσεις τους στους εκπαιδευτικούς ως εμπλεκόμενους συντελεστές της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Πιο συγκεκριμένα, συνδυάζοντας μεθοδολογικά την ποσοτική και την ποιοτική εμπειρική έρευνα, επιχειρεί να καταγράψει τους τρόπους με τους οποίους και τους σκοπούς για τους οποίους δηλώνουν οι εκπαιδευτικοί ότι εφαρμόζουν την πρακτική της γραπτής εξέτασης στο μικροεπίπεδο της τάξης και της καθημερινής εκπαιδευτικής διαδικασίας και να εντοπίσει τις κοινωνικές σημασίες με βάση τις οποίες την νοηματοδοτούν και εκλογικεύουν τη χρήση της, προκειμένου να ανιχνεύσει υπόρρητες προσδοκίες και προθέσεις, τις οποίες επιχειρούν να πραγματώσουν μέσω αυτής. Από τα ευρήματα της έρευνας διαφαίνεται ότι οι πρακτικές των εκπαιδευτικών καθορίζονται από ένα σύνθετο πλέγμα υποκειμενικών αντιλήψεων, στάσεων και προθέσεων που τους οδηγεί συχνά να υπερβαίνουν το θεσμικό πλαίσιο ως προς τη συχνότητα και τη δυσκολία των γραπτών δοκιμασιών στις οποίες υποβάλλουν τους μαθητές, επηρεάζοντας ως ενεργοί δρώντες την οργανωτική λειτουργία του σχολείου, ενώ τείνουν να εκλογικεύσουν την επιλογή τους αυτή επικαλούμενοι την πίεση των Πανελληνίων Εξετάσεων και τη γενικότερη χρησιμότητα των γραπτών εξετάσεων για την διανοητική και κοινωνική συγκρότηση των μαθητών. Περαιτέρω, αναδεικνύεται ότι οι εκπαιδευτικοί εφαρμόζουν κατά βούληση την πρακτική της γραπτής εξέτασης στα πλαίσια της θεσμικής τους υποχρέωσης να αξιολογήσουν τους μαθητές, επειδή επιχειρούν μέσω αυτής να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του ρόλου τους αλλά κυρίως να ενισχύσουν και να επιβεβαιώσουν τον ρόλο αυτό, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις ποικίλες αμφισβητήσεις του επιστημονικού τους κύρους και της επαγγελματικής τους αποτελεσματικότητας είτε αυτή αξιολογείται επισήμως είτε όχι. Πάντως, οι εκπαιδευτικοί φαίνεται να αποποιούνται τις παραδοσιακά αποδεκτές διαστάσεις του ρόλου τους, καθώς τις έχουν συνδέσει με μια σειρά από αρνητικά προσωπικά βιώματα και φαντασιακές απειλές, τις οποίες επιχειρούν αντιμετωπίσουν χρησιμοποιώντας την γραπτή εξέταση ως αξιολογική και διδακτική πρακτική. Έτσι, δεν διεκδικούν για τον εαυτό τους το ρόλο του αυστηρού κριτή, του τεχνοκράτη εκπαιδευτή ούτε του αυταρχικού παιδονόμου αλλά το ρόλο του παιδαγωγού, που φαίνεται να έχουν διαμορφώσει στο δικό τους φαντασιακό με βάση τις μαθητικές τους εμπειρίες και τις απαιτήσεις που εγείρει από αυτούς η πραγματικότητα της επαγγελματικής τους ζωής. Ο ρόλος αυτός βρίσκει ισχυρά ερείσματα στον ψυχισμό τους, καθώς περιγράφεται ως ένας κατηρτισμένος επιστήμονας, που ταυτίζει την αξία της επιστημονικής γνώσης όχι με τα μετρήσιμα αποτελέσματα οποιασδήποτε εξεταστικής διαδικασίας αλλά με την διαμορφωτική επίδραση που μπορεί να έχει αυτή στο χαρακτήρα και την προσωπικότητα των μαθητών του, ώστε να τους εξασφαλίσει την ολοκλήρωση της προσωπικότητας τους και το ευ ζην.