Οργανωτικά ζητήματα στην Εκκλησία της Κύπρου επί Αρχιεπισκόπου Κυρίλλου Γ΄ (1916-1933)
Authors: Σεργίου Έρικ 
Published: September 2021

Η διδακτορική διατριβή υπό τον τίτλο «Οργανωτικά Ζητήματα στην Εκκλησία της Κύπρου επί Αρχιεπισκόπου Κυρίλλου Γ΄ (1916-1933)» αναδεικνύει ένα άγνωστο και ιδιαίτερα ενδιαφέρον θέμα, εκείνο του διευρυμένου νομοθετικού έργου που συντελέστηκε στην Εκκλησία της Κύπρου κατά τη διάρκεια της αρχιεπισκοπείας του Κυρίλλου Γ΄ (1916-1933), το οποίο μέχρι σήμερα δεν έτυχε συστηματικής έρευνας και μελέτης. Για την εκπόνησή της διατριβής ο συγγραφέας χρησιμοποίησε, μεταξύ άλλων, πρωτογενείς πηγές τις οποίες εντόπισε κατόπιν προσωπικής πολυετούς έρευνας στο αρχείο της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κύπρου, καθώς και σε άλλους αρχειακούς χώρους μητροπόλεων και μονών της Κύπρου. Πρόκειται για μεγάλο αριθμό αδημοσίευτων εγγράφων, όπως κανονισμοί, επιστολές, εκθέσεις, γνωματεύσεις, υπομνήματα, εγκύκλιοι, πρακτικά της ιεράς συνόδου και άλλα έγγραφα της εποχής του Κυρίλλου Γ΄, το περιεχόμενο των οποίων βλέπει το φως της δημοσιότητας για πρώτη φορά. Η παρουσίαση του θέματος γίνεται από τον συγγραφέα σε πέντε συνολικά κεφάλαια. Στο πρώτο, το οποίο φέρει περισσότερο χαρακτήρα ιστορικό, εξετάζονται οι παράγοντες, οι οποίοι συνέδραμαν στη μεγάλη θρησκευτική ανάπτυξη που παρατηρήθηκε επί αρχιεπισκοπείας Κυρίλλου Γ΄. Στο δεύτερο κεφάλαιο παρουσιάζονται οι προσπάθειες που καταβλήθηκαν από μέρους του Κυρίλλου Γ΄ για την ενίσχυση του συνοδικού θεσμού και του κυπριακού αυτοκεφάλου. Αυτές είχαν ως επίκεντρο την επαναλειτουργία του θεσμού των χωρεπισκόπων, ο χαρακτήρας του οποίου εξετάζεται μέσα από κανονικά κείμενα της περιόδου. Στο τρίτο κεφάλαιο γίνεται προσπάθεια περιγραφής της ιστορικής εξέλιξης του συστήματος εκλογής αρχιερέων στην Κύπρο από τους βυζαντινούς χρόνους μέχρι και την περίοδο της αρχιεπισκοπείας του Κυρίλλου Γ΄. Στο τέταρτο κεφάλαιο περιγράφονται οι βασικές πτυχές του έργου του Κυρίλλου Γ΄ στον τομέα της οργάνωσης της επισκοπικής και της ενοριακής διοίκησης. Το πέμπτο κεφάλαιο αναφέρεται στο αναδιαρθρωτικό έργο του Κυρίλλου Γ΄ στον τομέα του μοναχισμού. Μεταξύ άλλων, περιγράφονται οι προσπάθειες σύνταξης και αναθεώρησης των εσωτερικών κανονισμών διοίκησης των μονών με έμφαση σε σημεία, όπως, η διασφάλιση του δικαιώματος άσκησης της κανονικής και πνευματικής εποπτείας του αρχιεπισκόπου Κύπρου στις αυτοδιοίκητες μονές και η αναδιοργάνωση του κυπριακού μοναχισμού στα πρότυπα του κοινοβιακού πολιτεύματος. Με βάση τα πορίσματα της έρευνάς του ο συγγραφέας καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το τεράστιο μεταρρυθμιστικό έργο που έγινε κατά την περίοδο της αρχιεπισκοπείας του Κυρίλλου Γ΄, ήταν σε μεγάλο βαθμό προέκταση των όσων είχαν αρχίσει να συντελούνται από το δεύτερο μισό του 19ου αι. στο εσωτερικό της ελλαδικής Εκκλησίας. Την περίοδο αυτή παρατηρήθηκε μια σταδιακή μετατόπιση του ενδιαφέροντος των κυπρίων σε εθνικό, πολιτικό και εκκλησιαστικό επίπεδο από το εθναρχικό κέντρο της Κωνσταντινούπολης προς το εθνικό κέντρο των Αθηνών, το οποίο αποτελεί πλέον την πνευματική μήτρα των ιδεών από την οποία εμπνέεται σε όλα τα επίπεδα της δράσης του ο κυπριακός λαός. Η στροφή αυτή σε εκκλησιαστικό επίπεδο φαίνεται στον τρόπο οργάνωσης της εσωτερικής ζωής της κυπριακής Εκκλησίας, όπου έγινε μια ριζική αναδιάρθρωση των θεσμών της στα πρότυπα των νομοθετημάτων και άλλων συναφών κανονιστικών πηγών, που συντάχθηκαν και ίσχυαν στην Εκκλησία της Ελλάδος.