Εκτελεστοί τίτλοι κατά του ελληνικού δημοσίου
Authors: Καρκανιά Μαρία 
Published: July 2022

Αντικείμενο της παρούσας διατριβής αποτελεί η διερεύνηση των εκτελεστών τίτλων οι οποίοι μπορούν να θεμελιώσουν αναγκαστική εκτέλεση κατά του Ελληνικού Δημοσίου ιδίως μετά την αναθεώρηση του Συντάγματος του 2001 και τη θέση σε ισχύ των σχετικών ρυθμίσεων του εκτελεστικού του Συντάγματος ν. 3068/2002 όπως αυτός συμπληρώθηκε με το ν. 3301/2004 και το άρθρο 326 § 5 του ν. 4072/2012 υπό την επίδραση της Ε.Σ.Δ.Α., του Δ.Σ.Α.Π.Δ. καθώς και των ευρωπαϊκών κανονισμών 805/2004, 1896/2006 και 1215/2012. Πρωταρχικό σκοπό της διατριβής αποτέλεσε η αξιολόγηση του ευρέος κανονιστικού πλέγματος που διέπει τους εκτελεστούς τίτλους με τους οποίους μπορεί ο δανειστής να επισπεύσει αναγκαστική εκτέλεση κατά του Ελληνικού Δημοσίου. Η διατριβή λαμβάνει υπόψη όλες οι διατυπωθείσες θεωρητικές και νομολογιακές θέσεις επί του ζητήματος καθώς και τα διεθνή και ευρωπαϊκά νομοθετικά δεδομένα τα οποία επηρεάζουν τις προτεινόμενες λύσεις. Στο εισαγωγικό μέρος γίνεται αναφορά στο προϊσχύσαν κανονιστικό πλαίσιο της απαγόρευσης εκτέλεσης κατά του Ελληνικού Δημοσίου -καθώς και των δημόσιων οργανισμών και νομικών πρόσωπων δημοσίου δικαίου - που έβρισκε δικαιολογητικό θεμέλιο στην ξεχωριστή θέση τους και στην προστασία των οικονομικών συμφερόντων τους. Επισημάνθηκε η η εξασφάλιση της εν γένει προνομιακής μεταχείρισης του Δημοσίου ως συναλλασσόμενου γέννησε ερωτήματα ως προς την αναγκαιότητα της καθιέρωσης της συγκεκριμένης ιδιαίτερης μεταχείρισης όταν αυτή δεν ήταν επιβεβλημένη από λόγους δημοσίου συμφέροντος. Η επίκληση της ανάγκης τήρησης του κρατικού προϋπολογισμού, που επιβαρυνόταν με τις σχετικές δαπάνες για την εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων που επιδίκαζαν χρηματικές απαιτήσεις σε βάρος του Δημοσίου, δεν αποτελεί, κατά την άποψή μας, επαρκή δικαιολογητικό λόγο για την, κατά κοινή πείρα, πολυετή αναμονή του νικήσαντος διαδίκου, έως ότου καταστεί αμετάκλητη η σχετική τελεσίδικη δικαστική απόφαση.Στο πρώτο μέρος της παρούσας μελέτης επικεντρώνεται στην de facto και στη συνέχεια στην de jure κατάργηση του προϊσχύσαντος απαγορευτικού πλαισίου της εκτέλεσης κατά του Δημοσίου υπό την επίδραση του διεθνούς και του ενωσιακού δικαίου, τα οποία είχε χορηγήσει προνομιακά ο εγχώριος νομοθέτης: Αναλύεται το ρυθμιστικό πεδίο των διατάξεων της ΕΣΔΑ, καθώς και της σημαντικότερης νομολογίας των οργάνων της ΕΣΔΑ για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής άσκησης του υπερνομοθετικού δικαιώματος προς παροχή αποτελεσματικής έννομης προστασίας, πτυχή του οποίου αποτελεί το δικαίωμα εκτέλεσης. Επισημαίνεται, επίσης ότι η ενδεχόμενη θέσπιση κανόνων από τον κοινό νομοθέτη, που προστατεύουν το Δημόσιο από κάθε διαδικασία εκτέλεσης με την επίκληση λόγων δημοσίου συμφέροντος δεν είναι σύμφωνη με τις υπερκείμενες συνταγματικές διατάξεις. Για την εφαρμογή των διατάξεων του Συντάγματος δεν θα πρέπει να ταυτίσουμε το ταμειακό συμφέρον του Δημοσίου με το δημόσιο συμφέρον για να τεθούν περιορισμοί στο δικαίωμα αναγκαστικής εκτέλεσης. Μια τέτοια προσέγγιση θα ήταν έξω από τη βούληση του συνταγματικού νομοθέτη ο οποίος δεν θέλησε να εισάγει κάποια εξαίρεση στο δικαίωμα αναγκαστικής εκτέλεσης του ιδιώτη έναντι του Δημοσίου. Έτσι, με την ανάλυση των συνταγματικών διατάξεων των άρθρων 20 παρ. 1, 94 παρ. 4 και 95 παρ. 5, 4 παρ. 1 και 25 παρ. 1 εδ. δ’ διαγράφεται το συνταγματικό πλαίσιο δικαστικής προστασίας απέναντι στο Δημόσιο.Στη συνέχεια, στο δεύτερο μέρος, παρουσιάζονται ενδελεχώς οι εκτελεστοί τίτλοι που μπορούν να θεμελιώσουν εκτέλεση κατά του Ελληνικού Δημοσίου. Ειδικότερα στα πλαίσια της ελληνικής έννομης τάξης διακρίνονται οι εξής κατηγορίες εκτελεστών τίτλων:Ι) Οι εθνικοί εκτελεστοί τίτλοι του άρθρου 904 ΚΠολΔ (ιδίως οι ημεδαπές αποφάσεις και διαταγές καθώς και λοιποί τίτλοι) με βάση τους οποίους ο δανειστής δικαιούται να επισπεύσει τη διαδικασία της αναγκαστικής εκτέλεσης ΙΙ) Οι αλλοδαποί εκτελεστοί τίτλοι που κηρύσσονται εκτελεστοί από τα ελληνικά δικαστήρια με την ειδική διαδικασία που προβλέπει ο ΚΠολΔ (διαδικασία του άρθρου 905 § 1 ΚΠολΔ εφόσον συντρέχουν οι σχετικές προϋποθέσεις)ΙΙΙ) Οι ενδοκοινοτικοί τίτλοι που εκτελούνται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού δικαστικού χώρου κατ’ εφαρμογή των κανονισμών : 1215/2012, 805/2004 και 1896/2006 IV) Οι αλλοδαποί εκτελεστοί τίτλοι που κηρύσσονται εκτελεστοί από τα ελληνικά δικαστήρια εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις των διεθνών ή διμερών συμβάσεων που έχει υπογράψει και κυρώσει νομοθετικά η Ελλάδα V) Οι αποφάσεις των υπερεθνικών δικαστηρίων: α) του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και β) του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης VI) Οι αλλοδαπές διαιτητικές αποφάσειςΣτο κεφάλαιο των συμπερασματικών κρίσεων, τα ζητήματα των εκτελεστών τίτλων σε βάρος του Δημοσίου, της προσωρινής εκτελεστότητας αλλά και του αμετάκλητου της απόφασης ως προϋπόθεσης αναγκαστικής εκτέλεσης φαίνεται πράγματι εκ πρώτης όψεως να ρυθμιστήκαν προς την ορθή κατεύθυνση. Οι συντάκτες του ν. 4072/2012 επέλεξαν με μια ενιαία και σύντομη διατύπωση να υιοθετήσουν τις λύσεις της νομολογίας, προσδίδοντας σ’ αυτές νομοθετικό κύρος. Αν, ωστόσο, ληφθούν υπόψη οι προηγούμενες του ν. 4072/2012 θεωρητικές και νομολογιακές εξελίξεις αναφορικά με καθένα από τα θέματα αυτά, τότε, είναι εμφανές ότι η νομοθετική παρέμβαση επέφερε στην ουσία οπισθοδρόμηση: Η εξάρτηση του κύρους της αναγκαστικής εκτέλεσης σε βάρος του Δημοσίου από την κατάθεση εγγυητικής επιστολής ανεξαιρέτως για όλους τους εκτελούμενους τίτλους, χωρίς καμία διαβάθμιση ανάλογα με το στάδιο της δικονομικής ωριμότητάς τους προβληματίζει. Η εγχώρια νομολογία δε φαίνεται να πείστηκε από τον δικαιολογητικό λόγο καθιέρωσης της εν λόγω ρύθμισης περί προστασίας της δημόσιας περιουσίας και με τις πρώτες αποφάσεις έκρινε ότι η επίμαχη διάταξη αντίκειται στο Σύνταγμα και στην αρχή της ισότητας των διαδίκων. Η επιχειρούμενη ματαίωση της δυνατότητας αναγκαστικής εκτέλεσης κατά του Δημοσίου φαίνεται ότι προς το παρόν να έχει αποτραπεί, ο κίνδυνος, όμως, εξακολουθεί να ελλοχεύει μέχρι τη νομοθετική κατάργηση ή τροποποίηση των περιορισμών.