Արհեստները Հայաստանում՝ ըստ պատմագիր Առաքել Դավրիժեցու
Authors: Պապիկյան Քրիստինե 
Published: January 2025

XVII դարի պատմագիր Առաքել Դավրիժեցու «Պատմության» մեջ տեղ են գտել այն նյութերը, որոնց հիման վրա ներկայացվում են Արևելյան Հայաստանի և, մասնավորապես, իրանահայության կյանքը, կենցաղը, զբաղմունքները և արհեստները: Առաքել Դավրիժեցին ականատես վկան է եղել XVII դարի պատմական կարևորագույն իրողությունների: Նրա պատմության՝ որպես հիշյալ ժամանակաշրջանի ամենահավաստի և ստույգ սկզբնաղբյուրի, կարևոր աղբյուրներն են եղել ինչպես ականատես մարդիկ, այնպես էլ ձեռագիր հիշատակությունները: Պատմագիրը, շրջելով Հայաստանում, Պարսկաստանում, Փոքր Ասիայում, բանահավաքի ճշգրտությամբ գրի է առել իր ողջ տեսածն ու լսածը հայ ժողովրդի կյանքի բոլոր բնագավառների՝ պատմության, կրոնի, մշակույթի, տնտեսական կյանքի, կենցաղի, այդ թվում՝ արհեստների ու զբաղմունքների վերաբերյալ: Այս առումով Դավրիժեցու գրառած նյութերի մեծ մասը դաշտային ազգագրական նյութի արժեք ունի: Նրա երկում ուշագրավ տվյալներ են պահպանվել Նախիջևանի և Իրանի հայ բնակչության զբաղմունքների և արհեստների մասին: Հանգամանորեն ներկայացված են մետաղագործությունը (դարբնություն, զինագործություն, ոսկերչություն, արծաթագործություն, պղնձագործություն), քարկոփությունն ու որմնադրությունը, գորգագործությունը, կաշեգործությունը: Նյութը կարևոր է ազգագրական ուսումնասիրության տեսանկյունից, որը թույլ է տալիս պատկերացում կազմել XVII դարում հայերի շրջանում առավել ընդունված ու կիրառություն ունեցող ավանդական արհեստների ու զբաղմունքների մասին: Հոդվածի գիտական նորույթն այն է, որ ի մի են բերվել արհեստների մասին գրքում առկա նյութերը, որոնք կարող են հիմք դառնալ հետագա նորանոր հետազոտությու նների համար: Аракел Даврижеци был непосредственным свидетелем важных исторических событий, описанных им в труде «История», тем самым его труд является самым достоверным первоисточником. Он использовал также рукописные источники и устные сведения, почерпнутые из бесед с местными жителями. Путешествуя по Армении, Персии, Малой Азии, он детально записывал все увиденное и услышанное. В этом контексте большая часть записанных Аракелом Даврижеци материалов представляет собой ценные полевые этнографические материалы. В его труде сохранились примечательные данные о роде занятий и ремеслах армянского населения Ирана и Нахиджевана. Он дает обстоятельное описание ремесел, связанных с обработкой металла (кузнечное дело, изготовление оружия, золотых и серебряных изделий, обработка меди), камня, рассказывает о ковроткачестве, кожевенном производстве. Его труд имеет огромное познавательное значение в качестве важного этнографического источника по традиционным ремеслам и роду занятий армян в далеком XVII веке. The main purpose of this article is the analysis of information provided by Arakel Davrizhetsi (17th century) about the life, occupations, and crafts of Eastern Armenia, in particular that of Iranian Armenians. Arakel Davrizhetsi personally witnessed important historical events and described them in his "History", becoming the most reliable source. He also used handwritten sources and oral information from residents. While traveling to Armenia, Persia, Asia Minor, he described in detail everything he saw and heard about Armenians, including history, religion, culture, economy, life, crafts, and their occupations. In this context, most of the materials recorded by Arakel Davrizhetsi are valuable field of ethnographic materials. His work contains remarkable data on the occupations and crafts of the Armenian population of Iran and Nakhichevan. He gives detailed information about metalworking (blacksmithing, manufacture of weapons, gold and silver production, copper processing), the craft of stonemasonry and bricklaying, carpet weaving, leather production. The material is important as an ethnographic source on traditional crafts and occupations of Armenians of the 17th century.