Η γνωσιοθεωρητική διάσταση της τέχνης με έμφαση στη μικρογλυπτική
Authors: Κυριακοπούλου Ολυμπία 
Published: September 2021

Η διατριβή αποσκοπεί να αποτελέσει ταυτόχρονα συστηματική μελέτη της γνωσιολογικής διάστασης της τέχνης και οδηγός «ανάγνωσης» του κοσμήματος και του κεραμικού μικρογλυπτού, ως εικαστικό έργο, ως μέσο εξωτερίκευσης του εαυτού του δημιουργού και του δέκτη, ως φορέα της ιστορίας και της αφήγησης του υλικού, ως εργαλείο γνώσης και ανάπτυξης της φιλοσοφικής σκέψης. Απώτερη σκοποθεσία της παρούσας ερευνητικής μελέτης είναι ο αναγνώστης να αντιληφθεί και να κατανοήσει την υπαρκτή και διαχρονική συνάφεια τέχνης και γνώσης, τον αλληλένδετο χαρακτήρα της γλυπτικής και της μικρογλυπτικής, την αναγωγή του κοσμήματος και του κεραμικού μικρογλυπτού σε έργο καλής τέχνης, την γνωσιολογική αξία της ύλης και της μορφής, αποκομμένης από περιορισμούς που σχετίζονται με τις διαστάσεις, την έκθεση, τον τόπο ή τη λειτουργία. Η γνωσιακή και φιλοσοφική εκτίμηση του σύγχρονου κοσμήματος και της κεραμικής, είναι πολύ πιθανό να συμβάλλει στη διανοητική ανάταση του θεατή, του φέροντα και του παρατηρητή, τη διεύρυνση των πνευματικών του οριζόντων και την αναβάθμιση του μορφωτικού υποβάθρου του. Μόνο έτσι ο σύγχρονος άνθρωπος θα αλλάξει τον τρόπο που αντιλαμβάνεται τη σύγχρονη μικρογλυπτική, τα κοσμήματα και τα κεραμικά αντικείμενα, και μόνο έτσι η μορφή αυτή τέχνης θα αναδειχθεί στη θέση που της αξίζει. Η παρούσα ερευνητική μελέτη διακρίνεται σε δύο βασικά μέρη. 1. Στο πρώτο μέρος, το οποίο αποτελεί το κατεξοχήν θεωρητικό, καθορίζεται το υπόβαθρο της μελέτης και προσεγγίζονται οι επικρατούσες θέσεις που σχετίζονται με τη διερεύνηση της γνωσιολογικής διάστασης της τέχνης γενικά. Τα ζητήματα που θίγονται στο εν λόγω τμήμα της εργασίας, σχετίζονται με την αξία και το νόημα της τέχνης στην πορεία της ιστορίας της φιλοσοφίας, αλλά και με τη φύση και τον χαρακτήρα της τέχνης τόσο στο παρελθόν όσο και το παρόν. Στα δύο κεφάλαια που απαρτίζουν το πρώτο μέρος της διατριβής εξετάζουν το κεντρικό ερώτημα «αν η τέχνη παράγει γνώση» και τα επιμέρους φιλοσοφικά ερωτήματα που αναζητούν την ουσία της τέχνης, του ωραίου, των αισθήσεων και της φαντασίας, ως εκφάνσεις της γνώσης και της κατανόησης της ζωής του ανθρώπου. Ειδικότερα, εξετάζονται οι βασικές θέσεις του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη, δηλαδή της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας, του Πλωτίνου, της μεταριστοτελικής-νεοπλατωνικής φιλοσοφίας, του Αυγουστίνου, της μεσαιωνικής φιλοσοφίας, του Κant, του Schiller, του Nietzsche, της νεότερης φιλοσοφίας και του Arnheim, της σύγχρονης φιλοσοφίας. 2. Το δεύτερο μέρος της διδακτορικής εργασίας αφορά στην πρακτική μελέτη της προβληματικής, όπου εξετάζεται και αναλύεται η περίπτωση μελέτης, δηλαδή η μικρογλυπτική ως τέχνη που παράγει γνώση, με εστίαση στην κοσμηματοποιία και την κεραμική τέχνη. Στο πλαίσιο της διερευνητικής προσπάθειας περίπτωσης μελέτης, συλλέγονται πληροφοριακά δεδομένα από ποικίλες βιβλιογραφικές και διαδικτυακές πηγές, προκειμένου να επιτευχθεί η σφαιρική περιγραφή της υπόψη εξέταση μορφής τέχνης και των συγκεκριμένων ειδών της. Από αυτό συνεπάγεται ότι η αναζήτηση των δεδομένων που στοιχειοθετούν την εμπειρική προσέγγιση εξακολουθεί να γίνεται βιβλιογραφικά, μέσω εναλλακτικών ή μη πηγών, όπως άρθρα, καταλόγους εκθέσεων, συνεντεύξεις, παρουσιάσεις έργων τέχνης κ.ά.. Η διαφοροποίηση έγκειται στο ότι η έρευνα εστιάζει στη μικρογλυπτική, πρωτίστως στο κόσμημα και δευτερευόντως στην κεραμική, με σύζευξη πράξης και θεωρίας. Απαραίτητη προϋπόθεση για να επιβεβαιωθεί και πρακτικά η αρχική και βασική υπόθεση της διατριβής, ότι η τέχνη παράγει γνώση, είναι η αναγωγή της κεραμικής και του κοσμήματος σε καλές τέχνες, δηλαδή η συμπερίληψή τους στη μικρογλυπτική, ως έκφανση της γλυπτικής τέχνης, η οποία αναγνωρίζεται ως μια από τις κατεξοχήν εικαστικές, ανώτερες τέχνες.