ОНТОЛОГИЯЛЫҚ ИНЖЕНЕРИНГ НЕГІЗІНДЕ ӘСКЕРІ-ҒАРЫШ ҚЫЗМЕТІ САЛАСЫНДАҒЫ СТАНДАРТТАРДЫ ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ ҮЙЛЕСТІРУ ҮШІН ЗИЯЛДЫ БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІ
Authors: Утегенова Анар , Ермолдина Гульназ , Бапышев Акылбек , Науменко Виталий 
Published: November 2023

Барлық салаларды технологиялық жаңғырту дамушы елдер үшін басты басымдық болып табылады. Халықаралық қатынастардың кеңеюі мемлекеттердің белгілі бір салада халықаралық тәжірибені енгізуге дайындығына тікелей байланысты. Осы бағыттардың бірі әскери-ғарыш қызметі саласындағы халықаралық стандарттарды үйлестіру қажеттілігі болып табылады. Мақалада нормативтік құжаттардың мәтіндік ақпаратының үлкен көлемін өңдеу мәселелерін шешуге жаңа көзқарас ұсынылады. Мақалада сипатталған міндеттер зерттеу процедураларының тізбегінің бірегей және ерекше реттілігін білдіреді - зерттеуден, тапсырмаларды қоюдан және ресімдеуден қолданбалы шешімді әзірлеуге дейін. Құжаттардың әдістемелік сараптамасын ішінара автоматтандырудан тұратын Ұлттық стандарттау жоспарына сәйкес стандарттарды үйлестіру үшін процестерді автоматтандыру саласында онтологиялық инженеринг алғаш рет қолданылатын болады. Тәжірибе шеңберінде қолданыстағы нормативтік құжаттардың репозиторийлеріне сілтеме жасамай, тәуелсіз құрал енгізілді. Тәсіл мәтіндік ақпараттан сапалы деректерді алу әдістеріне, интеллектуалды басқару әдістеріне, стандарттауға қатысты жаңа ғылыми және ғылыми-техникалық мәселелерді қоюға, процестерді бақылау және басқару үлгілеріне негізделген. Соңғы жылдардағы жаңа технологиялар мен алгоритмдердің қарқынды дамуы көптеген процестерді автоматтандыруға қажетті құралдардың дамуына ықпал етті. Ең алдымен, біз қолданыстағы стандарттар мен нормативтік құжаттарда белгіленген ақпараттың сәйкестігін ескере отырып, ұлттық стандарттарды басқарудың жұмыс процесін оңтайландыратын стандарттарды әзірлеушілер мен сарапшыларға арналған құралдар жинағын құру туралы айтып отырмыз. Екіншіден, әзірлеуге қатысушылардың барлығын және негізгі тұтынушыларды қадағалау қажет. Ал, мемлекеттік тілдегі ұлттық әскери эталондардың терминологиялық бірлігін ұйымдастыруға, сондай-ақ өлшем бірлігін ескере отырып, көмекші құралдарды әзірлеу ең елеулі жұмыс болып табылады. Бұл зерттеудің мақсаты – бірыңғай репозиторийді құрудың оңтайлы әдістерінің технологиялық интеграциясын пайдалана отырып, стандартты әзірлеудің операциялық циклінің процестерін басқару, бақылау және бақылаудың интеллектуалды автоматтандырылған жүйесін жасау. Осы мақсатқа жету үшін келесі зерттеу міндеттері орындалды: - терминологиялық бірліктегі қайшылықтарды немесе сәйкессіздіктерді анықтау мүмкіндігімен, субъектілер арасындағы байланысты жоғалтпай, үйлестірілген және жаңадан жасалған стандарттар анықтамаларының бірмәнді тұжырымын қалыптастыру үшін онтологиялық инженеринг әдістемесіне сәйкес жүйелік тәсілді пайдалана отырып модельді әзірлеу; - формальды атрибуттың талаптарына сәйкес келетін құжат ретінде стандарттың біртұтас ұсынылуы тұжырымдамасын әзірлеу кезінде стандартты әзірлеудің операциялық циклінің процестерінде интеллектуалды басқару әдістерін қолдану. Жұмыста мыналар ұсынылған: стандарттарды жіктеу моделі, нысанды алу модулі, санаттау модулі, тезаурустарды құру модулі, мониторинг және талдау модулі. Есептеулер формализация әдістерін, мақсаттық функцияны белгілеу, ұқсастық өлшемін белгілеу және құжаттың индикативтік сипаттамасын анықтау арқылы жүргізілді. Жұмыста қолдану аймағының теориялық құрамдас бөлігі, дизайн бөлігі және жүйе функционалдығының сипаттамасы көрсетіледі. Алынған нәтижелерді аэроғарыш өнеркәсібі саласындағы стандарттар мен ережелер негізінде осы мәселені шешуге құзыретті сарапшылар тобы сынады.