Ορμονικές μεταβολές αιμοκαθαιρόμενων ασθενών που υποβάλλονται σε άσκηση κατά τη διάρκεια της συνεδρίας της αιμοκάθαρσης
Authors: Καλεβρόσογλου Ιωάννης 
Published: August 2021

Η παρούσα μελέτη πραγματεύεται τις ορμονικές μεταβολές, που παρατηρούνται κατά τη διάρκεια της φυσικής άσκησης των αιμοκαθαιρομένων ασθενών και επηρεάζουν το καρδιαγγειακό, μυϊκό και το αυτόνομο νευρικό σύστημα των ασθενών. Διαπιστώθηκε ότι η συστηματική θεραπευτική άσκηση είναι μία ασφαλής μέθοδος που μπορεί να εφαρμοσθεί κατά τη διάρκεια της συνεδρίας της αιμοκάθαρσης και συμβάλλει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των αιμοκαθαιρομένων ασθενών. Το πρωτότυπο της εργασίας μας έγκειται στο ότι για πρώτη φορά ελέγχονται οι ενδοκρινικές μεταβολές σε αιμοκαθαιρόμενους ασθενείς, που υποβάλλονται σε άσκηση και μάλιστα κατά τη διάρκεια της συνεδρίας της αιμοκάθαρσης. Το πρόγραμμα της συστηματικής εκγύμνασης εφαρμόζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα και τα πρώτα αποτελέσματα που αφορούν τις μορφολογικές και τις λειτουργικές προσαρμογές, έχουν ήδη καταγραφεί. Η μελέτη μας περιέλαβε 64 ασθενείς με τελικού σταδίου χρόνια νεφρική ανεπάρκεια (ΧΝΑ), που υποβάλλονταν σε περιοδική αιμοκάθαρση, διάρκειας τεσσάρων ωρών, τρεις φορές την εβδομάδα. Οι ασθενείς χωρίσθηκαν σε δύο ομάδες: Ομάδα A που αποτελείτο από 32 ασθενείς, με μέσο όρο ηλικίας 51,61 έτη. Τα άτομα της ομάδας A συμμετείχαν σε εξαμηνιαίο εποπτευόμενο πρόγραμμα φυσικής αποκατάστασης, κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης, το οποίο διεξαγόταν υπό την επίβλεψη ιατρού νεφρολόγου και με την ευθύνη ειδικών γυμναστριών. Ομάδα Β που ορίσθηκε ως ομάδα ελέγχου και περιελάμβανε 32 ασθενείς, που υποβάλλονταν σε περιοδική αιμοκάθαρση, διάρκειας τεσσάρων ωρών, τρεις φορές την εβδομάδα, με μέσο όρο ηλικίας 54,37 έτη και ανάλογα σωματομετρικά χαρακτηριστικά. Το χρονικό διάστημα που υποβάλλονταν σε αιμοκάθαρση ήταν 62,12 μήνες για την ομάδα A και 60,15 μήνες για την ομάδα Β. Πριν την έναρξη του προγράμματος ελέγχθηκε πλήρως το καρδιαγγειακό και αναπνευστικό σύστημα των ασθενών και αποκλείσθηκαν της μελέτης άτομα με σοβαρού βαθμού καρδιακή αρρυθμία και ασταθή στηθάγχη. Στη συνέχεια ακολούθησε πλήρης αιματολογικός και βιοχημικός έλεγχος των υπό μελέτη ασθενών. Η εκγύμναση έγινε με ειδικά εργοποδήλατα τύπου Motomed Letto 713/W/498 που προσαρμόσθηκαν στην κλίνη του ασθενούς. Τα συγκεκριμένα εργοποδήλατα έχουν τη δυνατότητα παθητικής αλλά και ενεργητικής εκγύμνασης, με αύξηση της επιβάρυνσης σε Watt καθώς και μεταβολής της ταχύτητας από 10 σε 70rpm. Η πρώτη συλλογή των δειγμάτων αίματος για τις μετρήσεις των υπό μελέτη ορμονών, έγινε στην αρχή του προγράμματος, αφού είχε προηγηθεί διμηνιαίο στάδιο προσαρμογής. Η δεύτερη έγινε στο τέλος του προγράμματος, δηλαδή μετά παρέλευση εξαμήνου, ενώ η τρίτη συλλογή στην περίοδο της αποθεραπείας, προκειμένου να αξιολογηθεί η επίδραση της άσκησης στα επίπεδα των ορμονών, τέσσερις μήνες μετά το τέλος της θεραπευτικής άσκησης. Τα αποτελέσματα των μετρήσεων ανά ορμόνη έδειξαν ότι: Η δραστικότητα ρενίνης πλάσματος των υπό άσκηση ασθενών και της ομάδας ελέγχου στην έναρξη, στο τέλος του προγράμματος και στην περίοδο αποκατάστασης δεν παρουσίασε στατιστικά σημαντική μεταβολή. Η συσχέτιση των τιμών μεταξύ των ομάδων και η δοκιμασία ανάλυσης διακύμανσης δεν έδειξαν επίσης στατιστικά σημαντική μεταβολή. Η αλδοστερόνη στην ομάδα των ασθενών που συμμετείχαν στο πρόγραμμα άσκησης, αν και παρουσίασε στατιστικά σημαντική αύξηση κατά την διάρκεια του εξαμήνου, αυτή η αύξηση δεν διατηρήθηκε και στην περίοδο αποθεραπείας. Οι τιμές της ορμόνης των ασθενών της ομάδος ελέγχου δεν παρουσίασαν ιδιαίτερες μεταβολές. Η τριϊωδοθυρονίνη παρουσίασε αύξηση μετά την πρώτη ούρα της άσκησης στην αρχή και στο τέλος του εξαμηνιαίου προγράμματος. Τα επίπεδα της ορμόνης των ασθενών της ομάδος Β δεν παρουσίασαν ιδιαίτερη μεταβολή. Η συσχέτιση και η ανάλυση διακύμανσης μεταξύ των δύο ομάδων δεν εμφάνισε στατιστικά σημαντική διαφορά. Η θυροξίνη εμφάνισε παρόμοια αύξηση με την τριϊωδοθυρονίνη. Παρατηρήθηκε σχετική αύξηση των τιμών της στην ομάδα των ασθενών που υποβάλλονταν σε θεραπευτική άσκηση, στη διάρκεια του εξαμηνιαίου προγράμματος, ενώ στην περίοδο αποθεραπείας τα επίπεδά της διατηρήθηκαν σταθερά. Οι τιμές της ορμόνης στους ασθενείς της ομάδας ελέγχου παρέμειναν σε χαμηλότερα επίπεδα, με μικρές μεταβολές στην διάρκεια της μελέτης. Η θυρεοειδοτρόπος ορμόνη βρέθηκε αυξημένη την πρώτη και δεύτερη ώρα της άσκησης. Δεν σημειώθηκε όμως στατιστικά σημαντική διαφορά ανάμεσα στις υπό μελέτη ομάδες ασθενών, τόσο με την μελέτη t- student όσο και με την ανάλυση της διακύμανσης. Η κορτιζόλη αυξήθηκε από την αρχή του προγράμματος και παρέμεινε αυξημένη και μια ώρα μετά το τέλος της άσκησης. Η διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων ασθενών, εφαρμόζοντας την μέθοδο t-student, δεν ήταν στατιστικά σημαντική. Στην περίοδο αποκατάστασης οι τιμές της κορτιζόλης ήταν σε χαμηλότερα επίπεδα και συνέπιπταν με τα αντίστοιχα της ομάδος Β. Η μελέτη με την ανάλυση διακύμανσης ανέδειξε στατιστικά σημαντική διαφορά ανάμεσα στις δύο ομάδες. Το κολπικό νατριουρητικό πεπτίδιο μεταβλήθηκε με παρόμοιο τρόπο και στις δύο ομάδες ασθενών. Είναι γνωστό ότι η αφαίρεση υγρών και η επιδιωκόμενη ευβολαιμία, κατά την συνεδρία της αιμοκάθαρσης, προκαλεί την προοδευτική μείωση των αρχικά αυξημένων επιπέδων ΑΝΡ. Παρατηρήθηκε λοιπόν ελάττωση των επιπέδων του ΑΝΡ την πρώτη ώρα της άσκησης και στις τρεις περιόδους της μελέτης, η οποία ήταν στατιστικώς σημαντική. Η στατιστική ανάλυση των τιμών ανάμεσα στις δύο ομάδες ασθενών δεν κατέδειξε διαφορά. Η αδρεναλίνη αυξήθηκε στην έναρξη του προγράμματος και διατηρήθηκε αυξημένη σε στατιστικά σημαντικά επίπεδα μέχρι το τέλος του εξαμήνου, ενώ ο μέσος όρος των τιμών της ήταν μειωμένος την περίοδο αποκατάστασης. Στην ομάδα ελέγχου των ασθενών δεν παρατηρήθηκε ιδιαίτερη μεταβολή των τιμών. Η ανάλυση με Τ-test έδειξε στατιστικά σημαντική διαφορά στην αρχή και το τέλος του εξαμηνιαίου προγράμματος, των τιμών της ορμόνης στις δύο ομάδες των ασθενών. Η δε ανάλυση της διακύμανσης με επαναλαμβανόμενες μετρήσεις έδειξε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των υπό μελέτη ομάδων. Η νοραδρεναλίνη εμφάνισε ανάλογη εικόνα στην έναρξη και το τέλος του προγράμματος άσκησης. Τα αυξημένα επίπεδα που καταγράφηκαν μετά την πρώτη ώρα της θεραπευτικής άσκησης παρουσίασαν στατιστικά σημαντική διαφορά συγκρινόμενα με τα αντίστοιχα των ασθενών της ομάδας ελέγχου. Τα επίπεδα της ορμόνης κατά τη διάρκεια της αποθεραπείας, επανήλθαν, σε ένα ποσοστό, στα αρχικά επίπεδα και δεν εμφάνισαν στατιστικά σημαντική διαφορά, σε αμφότερες τις ομάδες. Είναι γνωστό ότι η παραγωγή της ενδοθηλίνης είναι διαφορετική στους ασκούμενους μύες απ’ ότι σε αυτούς που δεν ασκούνται και έχει διαπιστωθεί ότι τα επίπεδα της ορμόνης στο πλάσμα παραμένουν σταθερά για μία ώρα μετά από ισοογκαιμική αιμοκάθαρση. Στους ασθενείς που υποβάλλονταν σε άσκηση, στην έναρξη του προγράμματος, παρατηρήθηκε μείωση των επιπέδων. Οι αιμοκαθαιρόμενοι ασθενείς που αποτελούσαν την ομάδα ελέγχου δεν εμφάνισαν αξιοσημείωτη μεταβολή των επιπέδων της ορμόνης. Αναλύοντας με T-test τα αποτελέσματα των μετρήσεων φάνηκε ότι η διαφορά αυτή μεταξύ των δύο ομάδων ήταν στατιστικά σημαντική. Η ανάλυση διακύμανσης έδειξε επίσης στατιστικά σημαντική διαφορά στην ομάδα που ασκούνταν. Τα προαναφερθέντα αποτελέσματα της ανάλυσης δείχνουν πιθανά ευεργετικά αποτελέσματα της άσκησης στην λειτουργία του ενδοθηλίου. Παρατηρήθηκε αύξηση των τιμών της ενδορφίνης στους ασθενείς που συμμετείχαν στο εξαμηνιαίο πρόγραμμα εκγύμνασης. Τα ευεργετικά αποτελέσματα της άσκησης διαπιστώθηκαν με την αύξηση της ενδορφίνης ακόμη και στην περίοδο αποκατάστασης. Τα επίπεδα της ορμόνης στους μη ασκούμενους ασθενείς δεν εμφάνισαν ιδιαίτερες μεταβολές. Η δοκιμασία T-test καθώς και η ανάλυση διακύμανσης έδειξε αύξηση της ορμόνης στατιστικά σημαντική στους ασθενείς που υποβάλλονταν σε άσκηση. Η παραθορμόνη ήταν μειωμένη στις μετρήσεις και των δύο ομάδων. Η στατιστική ανάλυση με διακύμανση των τιμών με επαναλαμβανόμενες μετρήσεις δεν κατέδειξε στατιστικά σημαντική διαφορά. Διαπιστώθηκε ότι η χρόνια άσκηση μπορεί να έχει ευνοϊκή επίδραση στη λειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος. Οι ορμόνες που σχετίζονται με το stress εμφάνισαν υψηλότερες τιμές στο αίμα στη διάρκεια της άσκησης, αλλά τέσσερις μήνες μετά τη λήξη του προγράμματος, παρουσίασαν χαμηλότερα επίπεδα τιμών, γεγονός που έχει ευνοϊκά αποτελέσματα στον καρδιαγγειακό κίνδυνο των ασθενών. Η παρατηρούμενη διακύμανση των θυρεοειδικών ορμονών φαίνεται να σχετίζεται με την αύξηση των μυϊκών αναγκών των ασθενών. Οι ασθενείς μας πιθανόν χάρη στα υψηλά επίπεδα της β-ενδορφίνης που καταγράφηκε με τη θεραπευτική άσκηση, εμφάνισαν ενισχυμένη αυτοπεποίθηση, ένοιωθαν ευεξία και παρουσίασαν βελτίωση της ποιότητας ζωής τους. Εκ παραλλήλου, από τη μελέτη μας προέκυψε ότι η άσκηση ήταν ασφαλής για τους ασθενείς μας, αύξησε τη φυσική τους ικανότητα και βελτίωσε την ποιότητα της ζωής τους. Περισσότερο μακροχρόνιες μελέτες θα έχουν μελλοντικά στόχο την καλύτερη ποιότητα ζωής τόσο των ασθενών με χρόνια νεφρική νόσο όσο και εκείνων που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση.