Διερεύνηση των απόψεων, γνώσεων και πρακτικών των αστυνομικών σχετικά με άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας
Authors: Καραπά Στυλιανή 
Published: September 2021

Τις τελευταίες δεκαετίες υπάρχουν σημαντικές εξελίξεις στην έρευνα αλλά και στην πρακτική που σχετίζεται με την επαφή των αστυνομικών με άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας αλλά και την διαχείριση αντίστοιχων περιστατικών, κατανοώντας την ανάγκη για καλύτερη προετοιμασία των αστυνομικών και συγκεκριμένες μεθόδους πρακτικής. Στόχος είναι η καλύτερη δυνατή προστασία όλων των εμπλεκομένων, η μείωση του στίγματος που συνοδεύει τα προβλήματα ψυχικής υγείας και η καταπολέμηση της εγκληματοποίησης των ψυχικών διαταραχών. Η παρούσα διατριβή έχει ως στόχο τη διερεύνηση των απόψεων, γνώσεων και πρακτικών των αστυνομικών σχετικά με άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας. Είναι η πρώτη σχετική έρευνα που πραγματοποιείται στην Ελλάδα, ακολουθώντας ποιοτική μεθοδολογία, καθώς διενεργήθηκαν ημιδομημένες συνεντεύξεις με τους αστυνομικούς που συμμετείχαν σε αυτήν. Στην έρευνα συμμετείχαν τριάντα αστυνομικοί, οι οποίοι υπηρετούν σε διαφορετικά αστυνομικά τμήματα της Θεσσαλονίκης. Η συμμετοχή των αστυνομικών ήταν εθελοντική, κατόπιν σχετικής άδειας από το Αρχηγείο της Ελληνικής Αστυνομίας, ενώ μοναδικό κριτήριο για την επιλογή του δείγματος ήταν η άσκηση αστυνομικών καθηκόντων που περιελάμβαναν την διαχείριση περιστατικών στα οποία εμπλέκονται άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας. Στον αρχικό σχεδιασμό περιλαμβάνονταν και ειδικοί φρουροί, οι οποίοι θα ήθελαν να συμμετέχουν στην έρευνα, αλλά ουδείς εκδήλωσε σχετικό ενδιαφέρον. Οι συνεντεύξεις μαγνητοφωνήθηκαν, στη συνέχεια απομαγνητοφωνήθηκαν και αναλύθηκαν βάσει της Θεμελιωμένης Θεωρίας. Ειδικότερα, τα κείμενα των συνεντεύξεων αναλύθηκαν σειρά κατά σειρά και κωδικοποίηθηκαν, οδηγώντας σε ανώτερες τελικές κατηγορίες, οι οποίες συνοψίζονται σε ένα θεωρητικό μοντέλο. Oι κεντρικότερες κατηγορίες του θεωρητικού μοντέλου είναι: οι στάσεις των αστυνομικών απέναντι στα άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας και η διαχείριση των περιστατικών στα οποία εμπλέκονται άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας. Ανάλογα με τις στάσεις που έχουν, σχηματίζονται αντίστοιχες ομάδες αστυνομικών, εκείνοι που έχουν συμπονετική στάση απέναντι στα άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας, οι αστυνομικοί που έχουν μετριοπαθή στάση και εκείνοι που έχουν αρνητική και επιφυλακτική στάση απέναντι σε αυτά τα άτομα. Η διαχείριση των περιστατικών είναι η δεύτερη κεντρικότερη κατηγορία, καθώς φαίνεται πως στις περισσότερες περιπτώσεις αποτελεί σημαντικό κριτήριο και γνώμονα για την πρακτική και τη συμπεριφορά των αστυνομικών. Επιπρόσθετα, τα ευρήματα της έρευνας αφορούν σε σημαντικά ζητήματα, όπως αυτά αναδύθηκαν αμιγώς από την ανάλυση των συνεντεύξεων, όπως ο τρόπος που οι αστυνομικοί βλέπουν τα άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας, ο ρόλος της φύσης και της συμπτωματολογίας των ψυχικών διαταραχών, η συμπεριφορά που επιδεικνύουν και η ευθύνη που έχουν για τη συμπεριφορά τους, αλλά και η συμπεριφορά που οι ίδιοι οι αστυνομικοί έχουν απέναντί τους. Ακόμη, οι αστυνομικοί αναφέρθηκαν στο ρόλο που συνήθως έχουν τα άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας στα περιστατικά των οποίων επιλαμβάνονται, τους τύπους, τη δυσκολία, τη συχνότητα και τη βαρύτητα αυτών των περιστατικών, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουν και διαχειρίζονται αυτά τα περιστατικά μέσα από την εμπειρία τους. Τέλος, οι αστυνομικοί αναφέρονται στο ρόλο της εκπαίδευσης σχετικά με τις ψυχικές διαταραχές και την αποτελεσματική διαχείριση αυτών των περιστατικών, το βαθμό αποτελεσματικότητας των αστυνομικών σε αυτές τις περιπτώσεις, ενώ αναδεικνύονται τα προβλήματα και οι περιορισμοί που έχουν να αντιμετωπίσουν, υπογραμμίζοντας και τις αντίστοιχες αλλαγές που οι ίδιοι πιστεύουν ότι πρέπει να δρομολογηθούν. Η παρούσα διατριβή θα μπορούσε να αποτελέσει εφαλτήριο για τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής αστυνομικής πρακτικής σε περιστατικά στα οποία εμπλέκονται άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας, ώστε να υπάρχει συμπόρευση με τα επιτυχή παραδείγματα άλλων χωρών στο συγκεκριμένο πεδίο. Είναι φανερό ότι υπάρχουν κενά και ελλείψεις, τα οποία δυσχεραίνουν την αστυνομική καθημερινή πρακτική, ενώ ταυτόχρονα η απουσία ενός ενιαίου εγκεκριμένου πλαισίου για την επιτυχή διαχείριση αυτών των περιστατικών γεννά ανασφάλεια. Η δημιουργία μίας ομάδας αστυνομικών ειδικά εκπαιδευμένης από επιστήμονες ψυχικής υγείας και αποτελούμενης από αστυνομικούς που επιδεικνύουν ενδιαφέρον στην εμπλοκή τους σε αυτού του είδους τα περιστατικά, φαίνεται ως μία ελπιδοφόρα κίνηση, η οποία όπως δείχνει και η σχετική βιβλιογραφία, βελτιώνει σημαντικά την εικόνα του πεδίου για όλους τους εμπλεκομένους.