bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
MENADŽMENT U OBRAZOVANJU I ČINIOCI NJEGOVE EFIKASNOSTI
Authors: Rošić Fehim
Published: April 2021

Ima slikara koji promijene sunce u žutu mrlju, ali ima i drugih, koji pomoću svoje umjetnosti i inteligencije, promijene žutu mrlju u sunce.Pablo PicasoZa razliku od determiniranih, pedagoška djelatnost u školi pripada stohastičkim sistemima, u kojima uspješnost upravljanja, planiranja, odlučivanja, rukovođenja, organiziranja, izvršenja odluka i kontrole sprovođenja odluka, kao osnovne funkcije menadžmenta, imaju posebno značenje. U pristupu identifikaciji i klasifikaciji faktora efikasnosti menadžmenta u obrazovanju, ističe se poseban značaj stila rukovođenja i personalnih karakteristika. Stil rukovođenja se manifestira kroz orijentaciju na odnose i orijentaciju na zadatke, kao dvije determinirajuće dimenzije u rukovođenju. Ukrštanjem ove dvije dimenzije mogu se, s obzirom na stil rukovođenja, identificirati četiri osnovna tipa rukovodioca: izolovani, otvoreni, integrator i posvećenik. Brojna istraživanja su pokazala da neke unutrašnje karakteristike rukovodilaca veoma značajno utječu na organizacionu klimu, a među njima naročito: vlast, talenat, iskustvo i znanje. Karakteristike značajne za uspješnost menadžera mogu se razvrstati u tri osnovne grupe: osobine koje se odnose na sposobnost mišljenja, osjećanja i karakteristike ponašanja. Sve je veći broj autora koji naglašavaju značaj sljedeće četiri psihološke crte za uspješnost menadžera: emocionalna stabilnost, ekstrovertnost, snaga mentalne elaboracije i orijentacija na postignuće. Među unutrašnjim karakteristikama posebno se naglašava značaj posjedovanje vještina. Pored poželjnih unutrašnjih osobina, istraživanjem je utvrđen i veliki broj nepoželjnih karakteristika koje štetno utječu na efikasnost menadžmenta.
TEORIJA PRAVA I NJEGOVE ZLOUPOTRE (Nezarijetul-hakki vet-te'assufu fist'imalihi)
Authors: Topoljak Sulejman
Published: April 2021

Pravne teorije su pravno tkivo koje u sebi sadrži manje složene pravne sisteme koji imaju isti zajednički cilj - integralno sagledati određeni pravni segment i putem načela i generalnih pravila ponuditi rješenja i odgovore na postavljena pitanja i dileme iz tog pravnog segmenta. Tema ove studije je samo jedna od pravnih teorija koje involvira islamsko pravo. S toga je cilj ove studije da upozna čitaoce sa jednom od najvažnijih teorija – teorijom prava i njegove zloupotrebe, njenim osnovnim načelima i principima kako bi se shvatila i razumjela na jedan jednostavan, a u isto vrijeme i stručan način.  Pošto je pitanje prava i slobode ljudska nagonska potreba, pitanje o kome ljudi najviše brinu i s čijim problemima se svakodnevno susreću, a po islamskom učenju cilj ne opravdava sredstvo, nego i cilj i sredstvo moraju biti legalni, onda je sasvim opravdano i uveliko potrebno da se ova teorija stalno reaktivira i elaborira kako bi ljudi pri konzumiranju svojih prava što manje kršili pravila i principe koje je postavio uzvišeni Allah pri njihovoj upotrebi i korištenju.
ŠI'IJE I SUNIJE - U PERCEPCIJI PROF. IHSAN ILAHI ZAHIRA
Authors: Sedić Fuad
Published: April 2021

Bilo kakav razgovor o stanju Muhammedovog, s.a.v.s., umeta, njihovoj slabosti, nakon progresa i predvodničke uloge u čovječanstvu koju su toliko godina obnašali, neminovno za sobom povlači raspravu o razjedinjenosti i podjeli koju svi vidimo. Nazaobilazna tačka u toj podjeljenosti na razne frakcije i skupine svakako su ši'ije, sljedbenici Alije, r.a., i njegove porodice. Posebno važna činjenica u tome je da su upravo ši'ije te koje su prve počele podmetati i ubacivati lažne hadise, a još je gore od toga vjerovanje jednog dijela te skupine da je Kur'an, koji je prenešen tevatur predajom, neispravan i nepotpun, kako to oni smatraju. Ovaj rad pokušava osvijetliti tu stranu njihove ideologije u percepciji prof. Ihas Ilahi Zahira, rahimehullah, pakistanskog učenjaka, koji je većinu svojih djela posvetio ovoj problematici u islamskom umetu.
KOMUNIKACIJA I POVRATNE INFORMACIJE IZMEĐU UČENIKA, NASTAVNIKA I RODITELJA
Authors: Nesimović - Khedr Nejra
Published: April 2021

Rad je posvećen analizi komunikacije između nastavnika i učenika s jedne, te roditelja s druge strane. Iz ove analize se nameću pitanja kako poboljšati komunikaciju među glavnim akterima obrazovnog procesa i kako aktivnije uključiti roditelje u nastavni proces. Dosta je razloga koji utiču na uspostavljanje kvalitetne komunikacije. Efektivna vrijednost komunikacije može se postići tek onda kada sagovornici, odnosno akteri komunikacije, pri razmjeni informacija, prvenstveno razmišljaju o važnosti onoga što govore, o uticaju rečenog na sagovornike kao i o nivou uspostavljanja obostranog razumijevanja za različite stavove i mišljenja. Početni nivo stručne edukacije za pravilno komuniciranje svakako počinje kroz školovanje, ali onaj važniji i uticajniji nivo za razvoj kulture komunikacije kod djece je svakako porodica. U cilju boljeg uvida i razumijevanja stanja u našim školama, provedeno je anketno istraživanje čije rezultate autor daje pregledno u tabelama. Važan nalaz ovog istraživanja je da postoji potreba za većim sudjelovanjem roditelja u nastavnom procesu. Također, istraživanje indicira da je potrebna veća saradnja nastavnika sa roditeljima kao i bolja saradnja i komunikacija između nastavnika i učenika. Na kraju, istraživanje je korisno i za nastavnu praksu, olakšava pedagozima i psiholozima detektovanje problema u školstvu i otvara niz pitanja za dalje istraživanje i djelovanje.
VOKATIV I GRAMATIKA TUĐEG GOVORA
Authors: Hadžiefendić-Parić Remzija
Published: April 2021

U sintaksi se vokativ tumači kao najsamostalniji padež (zbog neovisnosti o drugim riječima i oblicima riječi). Samostalan, ne može zauizimati ni jednu sintaksičku poziciju unutar rečenice (uzima se kao rečenica posebnoga tipa, intonacijski izolirana). Služi za uspostavljanje komunikacije (govornoga čina): njime se govornik (adresant) izravno obraća sugovorniku (adresatu). To mu je temeljna funkcija: obraćanje. Orijentacija prema sugovorniku (konativna funkcija) u vokativu (uz imperativ) nalazi svoj najčistiji gramatički izraz (Jakobson). U radu je riječ je o sintaksičkom statusu vokativa (i vokativnih konstrukcija). Analizi pristupamo u s aspekta komunikacije prihvatajući stajalište da je obraćanje izvan (gramatičkog) raščlanjavanja rečenice i da nije 'mjerljivo' gramatičkim (sintaksičkim) kategorijama. Pokušava se protumačiti veza imeđu obraćanja (upravni govor, 'tuđi govor') i drugih dijelova struktura s upravnim govorom (autorov govor) u književnoumjetničkom tekstu. Analizu prati semantička i stilistička.
BOŠNJAČKI VELIKANI: HUSEIN-BEG KAPETAN GRADAŠČEVIĆ (ZMAJ OD BOSNE) KROZ HISTORIJSKI KALEIDOSKOP DRAMSKOG STVARALAŠTVA NEDŽADA IBRIŠIMOVIĆA, NIJAZA ALISPAHIĆA I FUADA TABAKA
Authors: Memić Amra
Published: April 2021

Ciljevi i zadaci ovog rada manifestiraju se u težnji da se na osnovu analiziranih dramskih tekstova, doprinese tvrdnji da embrion historijske dramaturgije treba tražiti u društvenoj potrebi za političkim teatrom pomoću kojega je putem prošlosti kroz poruke univerzalne vrijednosti demistificirana problematika savremenosti. Dakle, drame koje svoje inspiracijsko polazište imaju u prošlosti, koriste prošlost samo kao pogodno tlo za aktualizaciju nekih savremenih problema, te na taj način progovaraju o univerzalnom. Kako bosanskohercegovačka drama uopće nije dovoljno istražena, nije ni čudo koliko se malo pisalo o bosanskohercegovačkoj historijskoj drami koja je jedno vrijeme čak bila i dominanta orijentacija dramskih stvaralaca. U sklopu historijskih dramskih tekstova, posebno se izdvajaju oni koji su inspirirani ličnostima bošnjačkih velikana kao što su Husein-beg Gradaščević, Mehmed-paša Sokolović, Mula Mustafa Bašeskija, muftija Karabeg, Abdulvehab Ilhamija Žepčevi, Alija Đerzelez i mnogi drugi.
HADIS KAO JEDAN OD IZVORA ARAPSKOG JEZIKA
Authors: Hodžić Hajrudin
Published: April 2021

Iako je Muhammed, s.a.v.s., najrječitiji Arap, prve generacije autoriteta arapskoga jezika su se, pri sakupljanju materijala koji bi bio osnova za normiranje ili potvrđivanje gramatike i leksike arapskoga jezika, ograničili na Kur'an i predislamsku poeziju kao osnov i izvor tog normiranja. Prve generacije arapskih lingvista nisu koristile hadis kao standard arapskoga jezika, iako jedan dio hadiskih zbirki spada u period koji se smatra prihvatljivim za korištenje jezičkog materijala za normiranje arapskoga jezika. Međutim, nakon istraživanja ustanovit će se da prve generacije nisu odbacivale hadis kao izvor, nego su Poslanikove, s.a.v.s., hadise koristili pod širim pojmom „arapskih književnih tekstova“. Oko pitanja prihvatljivosti hadisa kao izvora arapskoga jezika postoje tri različita stava koja smo podrobno iznijeli u radu. Akademija za arapski jezik u Kairu je nakon istraživanja donijela kriterije za prihvatanje hadisa kao standarda arapskoga jezik. Kriterije smo naveli na kraju ovoga rada.
UPOTREBA ARAPSKOG JEZIKA U GOVORU BOSANACA - DIE ARABISCHE SPRACHE IM BOSNISCHEN SPRACHGEBRAUCH
Authors: Burnić Hatidže
Published: April 2021

Ovaj rad traga za problematikom nastanka islamske jezičke kulture u Bosni i Hercegovini i istražuje upotrebu i frekventnost pojedinih arapskih riječi, odnosno fraza u govoru Bošnjaka. Istraživanje je ciljano sažeto na određenu populaciju Bošnjaka, tj. analizirani su razgovori muslimana koji prakticiraju vjeru Islam i koji pokušavaju slijediti Poslanika, s.a.v.s., kako u kulturi ponašanja, tako i kulturi govora. Za ovu priliku je odabrana analiza jezičke upotrebe slijedećih kur'ansko-hadiskih fraza: Esselamu alejkum, Alejhis-selam, Bismillah, Ma ša Allah, In ša Allah i Subhanallah.  Kur'an je prvi i glavni izvor islamske nauke. S obzirom na činjenicu da su svi muslimani obavezni upotrebljavati Allahov govor u izvornom arapskom jeziku kako bi obavljali svoje osnovne islamske dužnosti, ovaj rad će sa prevodilačke perspektive potvrditi činjenicu da tekst originalnog Kur'ana nije moguće prevesti sa potpunim sadržajem na drugi jezik. Fraze koje će se analizirati u radu posmatraju se sa aspekta univerzalnosti. U cijelom svijetu, bez obzira koje nacije i kulture, muslimani imaju isti pozdrav – selam. Svi muslimani u svom govoru koriste fraze Bismillah, Ma ša Allah, In ša Allah i Subhanellah jer su one Božanskog porijekla.  Rezultat ovog istraživanja je prvenstveno konstatacija da su analizirane fraze dobile status jezičkih univerzalija, da nemaju potpunih bosanskih ekvivalenata i da arapski jezik nije samo jezik Arapa, nego je religijski jezik, odnosno islamski jezik – jezik svih muslimana.
KRAJIŠKA JUNAČKA EPIKA
Authors: Memić Amra
Published: April 2021

Nastanak bošnjačkih epskih pjesama, koje se uobičajeno zovu i krajiške junačke pjesme, objašnjava se društveno-historijskim uslovima područja na kojem su one nastajale, a najviše se javljaju upravo na području Bosanske krajine, kao ''krajištu'' (granici) dvije suprotne kulture, dvije suprotne religije i dva od pamtivijeka sukobljena svijeta, islamskog Istoka i kršćanskog Zapada. Ono što je definiralo samu suštinu ovog tipa pjesama je specifičan krajiški graničarsko-ratnički mentalitet bosanskoga čovjeka koji kroz dugi period – od pada srednjovjekovne bosanske države, preko perioda osmanske vladavine, pa i dan-danas, lebdi na vjetrometini stalnih krvavih okršaja i sukoba. Takav načini života, života na ivici, na granici, nužno se morao emanirati kroz narodno stvaralaštvo, koje je na najljepši način posvjedočilo o psihosocijalnom koloritu i estetskim normama tog bajkovitog i davnog vremena na krajištu Osmanskoga carstava. Iako se muslimanske epske pjesme javljaju širom jugoistočne Evrope, gdje god su živjeli muslimani, ipak je od cijelog Balkana, upravo Bosanska krajina od izrazitog značaja za stvaranje iznimno bogate bošnjačke epike, jer je krajiška epika u svjetskoj književnoj kritici determinirana kao inspiracija i rasadište većeg dijela sačuvane i zabilježene muslimanske evropske epike uopće.
VAŽNOST NALAZA FUNDUSA U PROCJENI ARTERIJSKE HIPERTENZIJE
Authors: Budimlić Enver
Published: April 2021

U radu se iznose rezultati nalaza na fundusu kod 226 hipertoničara u odnosu na visinu dijastoličkog tlaka i dob bolesnika, te promjene na fundusu u toku terapije. Nalaz na fundusu je jedan od najvažnijih nalaza u procjeni težine arterijske hipertenzije. Sa porastom dijastoličkog tlaka raste težina promjena na fundusu. Uz visinu dijastoličkog tlaka, značajnu ulogu ima duljina trajanja hipertenzije i dob bolesnika.
MODELI RADA SA OSOBAMA S INVALIDITETOM U CILJU PREVENCIJE MENTALNOG ZDRAVLJA
Authors: Kepeš Nusreta
Published: April 2021

Jedan od značajnijih pokazatelja civiliziranog društva je stvaranje poticajnog okruženja za socijalnu pravdu i briga o osobama s onesposobljenjem. Odnos prema osobama sa invaliditetom mijenjao se uporedo s razvojem društva i naučnom spoznajom. Sumerani (5000 god. p.n.e.) su nastojali da pomognu osobama sa onesposobljenjem tako što su ih liječili vjerskim ritualima na način da svećenik-liječnik sasluša bolesnika, otkriva grijeh, određuje prinošenje žrtve i daje određenu terapiju. Uspjeh ili neuspjeh terapije ovisio je o demonima. Human odnos prema osobama s invaliditetom bio je i u starom Egiptu, gdje su osobe s invaliditetom bile pod posebnom zaštitom bogova. „U Kini se smatralo da slijepi imaju razvijeno pamćenje i mišljenje, a neka od najranijih prikaza ljudskih prava mogu se naći u tekstovima indijskih Veda. Ideje dostojanstva, slobode, jednakosti i pravde javljaju se još u grčkoj filozofiji“ (Zovko, 1999:5). Od kamenog doba (XIII do IV milenijuma pr.n.e) pa sve do danas negativan stav društva prema osobama sa invaliditetom se sporo mijenjao. Prema ruskom psihologu Vigotskom (1978), on je određen društvenim i historijskim kontekstom koji možemo podijeliti u tri razdoblja: Historijski gledano, kroz ova tri razdoblja riješene su mnoge dileme o uzrocima nastanka bolesti kao i o ostvarivanju djelomičnih prava osoba sa onesposobljenjem. Međutim, još uvijek su izražene negativnosti u ponašanju i stavovima zajednice, koje su usmjerene protiv osoba sa invaliditetom i osporavanje njihovih prava na ravnopravno sudjelovanje u svim oblicima socijalnog života. Stoga, s pravom možemo reći da je, osim predrasuda i stereotipa prema osobama sa invaliditetom, prisutna i diskriminacija.
PERSONALISTIČKI SKLOP INTELIGENCIJE I USPJEŠNO UČENJE
Authors: Ramić Osman
Published: April 2021

S obzirom da je učenje centralni pojam,kad je riječ o odgoju i obrazovanju, nužno mu je posvetiti punu pažnju. Dužnost škole je da osposobljava učenike za samostalno učenje i da kod njih razvija kompentencije koje im omogućuju da budu aktivni sudionici nastavnog procesa.Uvažavajući individualne sposobnosti svakog učenika odgajatelji će stvarati takvu socio-emocionalnu klimu u razredu koja će osigurati ravnopravan tretman i uspješno savladavanje programskih sadržajasvih učenika u skladu s njihovim mogućnostima i sposobnostima. Odgovornost odgajatelja je velika, teška, ali i plemenita i lijepa. Zar ima nešto ljepše od susreta odgajatelja i učenika?  Aktuelno pitanje u današnjoj školi je uključivanje djece s teškoćama u razvoju u redovna odjeljenja. To je jako važan momenat u sistemu odgoja i obrazovanja jer se radi o osobama koje imaju posebne potrebe s aspekta teškoća u razvoju i neminovno zahtijevaju poseban tretman kako bi ostvarili rezultate u skladu sa svojim mogućnostima i sposobnostma. Zato je veoma značajno poznavati personalistički sklop inteligencije svakog učenika. Ta spoznaja nas usmjerava kako uspješno raditi, kako usklađivati naše zahtjeve, koje metode i postupke koristiti za ostvarivanje optimalnih rezultata s njma. Uspješno učenje ostvarit će oni odgajatelji koji u svome radu budu ispoljavali ljubav, interes i stručnost za posao koji obavljaju. Međutim, to je samo jedna strana uspješnog odgojno-obrazovnog rada. Akteri u nastavnom procesu (ili bi bar trebali biti) su i učenici od koji zavisi uspjeh u učenju. Njihov interes, motiviranost za učenje uz adekvatno korištenje vlastitih potencijala osigurat će da učenje bude uspješno.
OSOBE KOJE ĆE DOBITI DVOSTRUKU NAGRADU
Authors: Sedić Fuad
Published: April 2021

Žudeći Allahovom, dž.š., zadovoljstvu i Džennetu vjernik svakodnevno radi i izvršava ono što mu je naređeno i kloni se onoga što je zabranjeno. U sklopu Allahove, dž.š., milosti prema Njegovim robovima je i to da se djela u islamu višestruko vrednuju, pa se za neka biva nagrađen deset puta, za neka sedamdeset a za veličinu nagrade za neka djela zna samo Uzvišeni Allah. Rad ima za cilj istaknuti specifičnost pojedinih djela i njihovih počinioca koji će za to biti dvostruko nagrađeni, kroz kur'ansko-hadiske tekstove. Od tih osoba su sljedbenici ranijih nebeskih knjiga koji povjeruju u Muhammedovo, s.a.v.s., poslanstvo, Poslanikove, s.a.v.s., supruge/majke vjernika, oni koji traže znanje, učač Kur'ana koji pri tome ima poteškoću, onaj koji pomno sluša hutbu, klanjač na lijevoj strani džamije, onaj koji predvodi džemata i mujezini, onaj koji je klanjao sa tejemmumom pa obnovi svoj namaz kada nađe vodu i ostali koji su u ovom radu spomenuti. Svakako da je neizostavno bilo ovdje spomenuti šta najpoznatiji komentatori Kur'ana kažu o ajetima koji tretiraju ovu tematiku, poput Ibn Kesira, Kurtubija i drugih, kao i okoristiti se najpoznatijim komentarima hadiskih zbirki, i učenjacima koji su pisali na ovu temu, poput Imama Sujutija i drugih.
PRINCIPI I INSTRUMENTI ISLAMSKOG FINANSIJSKOG TRŽIŠTA
Authors: Štulanović Mudžahid
Published: April 2021

Finansijsko tržište (engl. financial market, njem. Finanzmarkt) ili tržišta novca u konvencionalnoj ekonomiji označava skup institucija i transakcija gdje se susreću kupci i prodavači i na kojima se odvija trgovina kapitalom, odnosno to su mjesta, osobe, instrumenti, tehnike i tokovi koji omogućavaju razmjenu novčanih viškova i manjkova, tj. novca, kapitala i deviza. Nerazvijena financijska tržišta su svedena na depozit, kredit i banke, a razvijena obiluju financijskim instrumentima, raznovrsnim financijskim institucijama, složenim financijskim tehnikama i brojnim financijskim tokovima pa se dijele na tržište novca i kratkoročnih vrijednosnih papira, tržište kapitala i devizno tržište.  Postavlja se aktualno i važno pitanje da li i kako ovako definirano finansijsko tržište može funkcionirati u uvjetima isključivanja kamate i kamatarenja iz finansijskih operacija?  To je pitanje na koje moraju odgovoriti treoretičari islamske ekonomije koja ne priznaje kamatu kao dozvoljenu vrijednost. Pitanja islamskog financijskog tržišta spadaju u domen varijabilne islamske ekonomske prakse koja se razlikuje u vremenu i prostoru, podložna je promjeni i prilagodbi, ali isto tako moraju se uskladiti sa konstantnim, nepromjenljivim principima islamske ekonomije. Neki teoretičari islamske ekonomije, kao što je i sam Ahmed Osman Babikir, daju prijedlog kratkoročnih islamskih finansijskih instrumenata koji su zasnovani na murabehi, mušareki, mudarebi, baj’i al-selem, istisna'u i idžari modelima finansiranja, a koji bi se mogli koristiti u operacijama na islamskom novčanom tržištu.
PRIMARNA I SEKUNDARNA MORFOLOŠKA ADAPTACIJA GLAGOLSKIH GERMANIZAMA U BOSANSKOM JEZIKU
Authors: Burnić Hatidže
Published: April 2021

Pored velikog broja orijentalnih, latinskih, grčkih i drugih stranih riječi i izraza, značajno mjesto u bosanskom jeziku zauzimaju posuđenice iz njemačkog jezika. One se u lingvističkoj literaturi nazivaju „germanizmi“.  U ovom radu germanizmi se posmatraju sa stajališta interferencije. Riječ koja se posuđuje postaje model koji u jeziku primatelja dobiva svoju repliku. Replika se mora prilagoditi jezičkom sistemu u koji ulazi. Ona se prilagođava na različitim jezičkim razinama.  Polazeći od prethodno navedene konstatacije, glavni cilj ovog rada je prikazati prilagođavanje glagolskih germanizama na morfološkoj razini kako u primarnoj tako i u sekundarnoj fazi.
IL COMPLESSO DI RICEVIMENTO DEL PALAZZO AYYUBIDE A SHAWBAK
Authors: Rugiadi Martina
Published: April 2021

The reception complex in the citadel of Shawbak incorporates an īwān plan that follows the qā‘amodel and the tripartite composition of the walls. The comparative study of these and of other architectural features (arches, niches, decoration, coverings) allows placing the complex in the Ayyubid architectural tradition. However, it does not propose a conclusive date for its construction: this could have been during the reign of al-Mu‘aẓẓam ‘Isa (1197-1226) or in the second quarter of the 13th century.
EGYPTIAN AND EGYPTIANIZING OBJECTS FROM EB I-III TELL ES-SULTAN/ANCIENT JERICHO
Authors: Sala Maura
Published: April 2021

I rapporti tra Egitto e Levante nel IV-III millennio a.C. sono variamente illustrati nella recente letteratura. Manca tuttavia ad oggi una presentazione dettagliata dei materiali egiziani ed egittizzanti provenienti da Tell es-Sultan, antica Gerico. Per la sua posizione strategica al centro di un importante crocevia e la sua prossimità a materie prime essenziali, Gerico assunse sin dagli inizi dell’età del Bronzo un ruolo rilevante nelle relazioni intessute dall’Egitto faraonico con il Levante meridionale. Attraverso l’analisi dei reperti egiziani ed egittizzanti rinvenuti a Gerico si delineano le dinamiche dei rapporti commerciali e culturali instauratisi tra Egitto e Palestina alla fine del IV millennio a.C., e per tutta la prima fase dell’urbanizzazione palestinese, che una parte ragguardevole ebbero nella fioritura dei primi centri urbani nella regione
UN ALTARE BRUCIAPROFUMI PUNICO DALLA “CASA DEL SACELLO DOMESTICO” A MOZIA
Authors: Spagnoli Federica
Published: April 2021

Excavations at Motya carried on by «La Sapienza» University of Rome to the western slope of the Acropolis (Area D) have brought to light a small altar/incense burner which illustrates a well attested typology of domestic cult devices of Phoenician-Punic tradition. The context of the cult installation provides some interesting hints at its religious utilizations.
IL SINCRETISMO DI GENITIVO E DATIVO IN PERSIANO ANTICO
Authors: Benvenuto Maria Carmela , Pompeo Flavia
Published: April 2021

Old Persian does not have separate forms for genitive and dative, as formerly distinct grammatical categories merged into the genitive. The aim of this paper is to analyse Old Persian dative-genitive syncretism.
Micro-variation in subject realization and interpretation: an introduction
Authors: Di Domenico Elisa , Matteini Simona
Published: April 2021

In this introduction to the Special Collection of the same title, we start out by discussing some key issues addressed by recent research on micro-variation in subject realization and interpretation in anaphoric contexts (Section 1). This includes the status of some subject anaphoric devices in null vs. non-null subject languages, the possibility of micro-variation among null subject languages, and the way in which L2 speakers, elderly speakers and children deal with the task at stake and the factors that may influence this process. Then, we briefly summarize the seven contributions to this collection (Section 2) and relate the findings of each contribution to one another as well as to previous research (Section 3). As a whole, the studies in this collection not only shed light on many of the above mentioned issues, but they also raise novel research questions that open new perspectives of investigation into the choice and interpretation of subject referring expressions.
Trabajo social y dictadura militar:
Authors: Ramírez–Marchant Constanza
Published: April 2021

El presente artículo busca describir los primeros hallazgos del proceso de investigación descrito, enfocando su construcción y desarrollo en los relatos de las trabajadoras sociales de la época (1973– 1990), la noción memoria, poder y resistencia, el trabajo social clandestino y organizaciones relacionadas con la defensa de los derechos humanos. Por lo tanto, se pretende identificar en la memoria un espacio de resistencia enfocado en la transformación social, reconociendo la relevancia histórica de las voces que protagonizaron desde el trabajo social y clandestinos espacios de intervención, la dictadura militar instaurada por Augusto Pinochet en Chile.
Organizaciones criminales, grupos criminales y conspiración para delinquir. En la búsqueda de criterios para su delimitación
Authors: Bocanegra Márquez Jara
Published: April 2021

La introducción de los delitos de organización y grupo criminal en el Código penal español, mediante la LO 5/2010, de 22 de junio, ha motivado un amplio debate sobre la diferencia, no solo de ambas figuras entre sí, sino también de ambas con el acto preparatorio de la conspiración para delinquir. El objetivo del presente trabajo es exponer la problemática señalada, y analizar los criterios jurisprudenciales empleados para solucionarla, introduciendo finalmente ciertas reflexiones personales al respecto. De esta forma, se ha puesto de relieve cómo el Tribunal Supremo español reserva la conspiración para delinquira las agrupaciones de al menos dos personas que tengan como objeto la comisión de un delito concreto. Cuando la agrupación tiene más de dos personas y su finalidad es perpetrar plurales delitos se aplica la organización o el grupo criminal, basando el Alto Tribunal la diferencia entre ambas en el nivel de sofisticación de su estructura. Se propone en su lugar una interpretación más rígida de los conceptos: concebir la organización criminal como agrupación delictiva de tipo mafioso, que sistemáticamente se sirve de la corrupción y el blanqueo de capitales, y el grupo criminal como una agrupación que sin ese carácter mafioso se dedica a delinquir.
Aproximaciones de un modelo espacial para el ciclo global del carbono usando el método de elemento finito
Authors: Orellana M. Gonzáles
Published: April 2021

Se plantea un modelo analítico para el ciclo global de carbono propuesto por Lade et al. en (Lade y cols., 2018), con la novedad de incorporar en su estructura información espacial en una variable y una componente difusiva para tres de las cuatro variables de estado del sistema, a saber, en océanos, atmósfera y temperatura, más no en suelos por lo poco natural que sería considerar la difusión en esta dimensión. Se estiman las aproximaciones para el cambio del flujo de carbono y temperatura por medio del método numérico de elemento finito (MEF), en este aspecto se hace una descripción de la metodología seguida que podría ser muy útil para hacer aproximaciones de otros ciclos biogeoquímicos cruciales en el sistema climático, también se describe el proceso seguido para la validación del código implementado para el MEF. Todas las aproximaciones tienen por umbral temporal el año 2100, por la naturaleza de los valores de los parámetros y los escenarios de emisión de carbono harmonizados que se han utilizado.
Diagnóstico del sistema de instrucción durante pandemia Covid-19. Área físico-matemática de Escuela de Física de la UNAH
Authors: Barralaga F.
Published: April 2021

Todas las sociedades a nivel global están afrontando una crisis en todos los ámbitos de su actividad, causada por la pandemia Covid-19. Muchas de las implicaciones resultantes de la dinámica de afrontamiento serán definidas y analizadas aún después de que la crisis haya sido superada, y con seguridad encontraremos que la capacidad de adaptación de la especie humana, habrá sido la impulsora de este proceso de superación. Se realizó un diagnóstico del sistema de instrucción virtual, que surgió como respuesta de adaptación ante esta crisis en la Escuela de Física de la Universidad Nacional Autónoma de Honduras, UNAH. Se consideran en este artículo los hallazgos más relevantes observados en esta evaluación, particularmente en el sector estudiantil del área físico-matemática, es decir, los estudiantes de ingenierías y ciencias.
Princípio da solidariedade como critério de aplicação do princípio de proibição de retrocesso social em relação aos direitos sociais
Authors: Massaú Guilherme Camargo
Published: April 2021

O texto versa sobre a relação do princípio da proibição do retrocesso social com o princípio da solidariedade, impresso no Art. 3°, I, in fine, da Constituição Federal (CF). Trata-se da aplicação do princípio da proibição do retrocesso em consonância com os parâmetros normativos estabelecidos pelos objetivos fundamentais do Estado brasileiro: construir uma sociedade solidária. Objetiva-se mostrar a densificação do sentido da vedação do emprego de medidas jurídicas socialmente retrocessivas por meio do princípio da solidariedade, inserido como cláusula transformadora. Para realizar a pesquisa, foram empregados os métodos analítico e hipotético-dedutivo. O primeiro foi utilizado visando esmiuçar as categorias jurídicas do princípio da proibição do retrocesso social e do princípio da solidariedade impresso na cláusula transformadora do Art. 3°, I, in fine, da CF. O segundo auxiliou na busca do resultado da incidência desses dois princípios assente em uma hipótese jurídica. Devido à natureza do tema e da pesquisa, utilizou-se de fontes bibliográficas.
Atualização monetária dos débitos judiciais da fazenda pública sob a perspectiva do Supremo Tribunal Federal
Authors: Burg Amanda Karolini , Gonçalves Everton Das Neves , Nishi Lisandro Fin
Published: April 2021

A atualização monetária tem como finalidade a preservação do poder de compra. Entretanto, em se tratando de débitos da Fazenda Pública, no Brasil, a atualização era realizada com uso da taxa de remuneração básica da caderneta de poupança (Taxa Referencial - TR), que por sua natureza se apresenta como taxa de juros. Em termos econômicos e legais, a aplicação da TR era equivocada, pois a atualização monetária deve ser realizada com uso do instrumento adequado para tal finalidade, qual seja, índices de preço. Ocorre que, em setembro de 2017, o Supremo Tribunal Federal manifestou-se a respeito da questão, opinando pela substituição da TR pelo Índice de Preços ao Consumidor Amplo Especial (IPCA-E), em decisão que substituiu uma taxa de juros por um índice de preço nos débitos judiciais da Fazenda Pública. Este artigo tem como objetivo comprovar que a decisão do STF eliminou a falha existente, na medida em que o uso de taxas de juros como instrumento de correção monetária não é economicamente correto. Para tanto, realizou-se uma pesquisa bibliográfica, documental e de caráter explicativo. Concluiu-se que a decisão do STF, de substituir a TR pelo IPCA-E, eliminou o equívoco econômico na atualização dos débitos da Fazenda Pública.
Judicialização da política e democracia: a descriminalização do aborto até o terceiro mês de gestação
Authors: Cunha Jânio Pereira da , Moreira Roberta Pessoa
Published: April 2021

Investiga, de maneira descritiva e exploratória, se decisões judiciais acerca de temas sensíveis e polêmicos, no meio social, comprometem a democracia e, em caso positivo, quais as razões do enfraquecimento democrático. Recorre-se às pesquisas bibliográfica e documental sobre os temas aborto, judicialização da política e os reflexos desta na democracia. Mediante demanda empírica, o objeto de estudo é a ordem concedida no Habeas Corpus nº 124.306/2016, baseada no voto-vista do ministro Luís Roberto Barroso, do Supremo Tribunal Federal. Pretende-se obter resultado puro e qualitativo acerca da temática, sob a perspectiva de que o excesso de judicialização da política subverte a Constituição e desrespeita a soberania popular, já que juízes, não eleitos pelo voto, interpretam e se auxiliam de princípios para proferirem, muitas vezes, decisões discricionárias e arbitrárias. Conclui-se que o Supremo Tribunal Federal, ao conceder a ordem no Habeas Corpus nº 124.306/2016, descriminalizou conduta prevista, objetivamente, no Código Penal, como crime e desrespeitou direito individual fundamental, o direito à vida, contido na Constituição Federal, com um considerável comprometimento da democracia. Sugerem-se maior diálogo entre os poderes e mais participação do povo no enfrentamento de aspectos complexos, cujas decisões dependem do debate popular para que se legitimem.
Un análisis interseccional sobre malos tratos y violencia laboral en mujeres que ejercen la prostitución
Authors: Rodríguez Martínez Pilar
Published: April 2021

Este artículo presenta los resultados de un análisis cualitativo sobre violencias contra las mujeres (malos tratos en el ámbito doméstico y violencia laboral), tomando como sujeto de investigación una muestra cualitativa de 12 mujeres?autóctonas y migrantes- que ejercen la prostitución de bajo standing en Almería. El estudio ha sido diseñado a partir del enfoque interseccional, multi-nivel y focalizado en las perspectivas de grupos que experimentan múltiples discriminaciones. Los resultados arrojan que la violencia tiene efectos en la identidad de las mujeres. También se pone de manifiesto que en las trayectorias de las mujeres se han producido diferentes webs de violencias, que llevan a interpretar los malos tratos de distinto modo. Por último, se analiza cómo la edad, nivel de estudios y, sobre todo, el estigma social, se relacionan con la posibilidad de sufrir violencia en el trabajo, y con su percepción de la actividad que desarrollan
Componentes generacionales y socioeconómicos de la discapacidad entre los mayores españoles
Authors: Cámara Antonio D. , Zueras Pilar , Blanes Amand , Trias-Llimós Sergi
Published: April 2021

Este artículo analiza dos posibles condicionantes de la discapacidad entre los mayores españoles (edades 65-89) residentes en hogares: su adscripción generacional y su estatus socioeconómico. Se utilizan microdatos de la Encuesta Nacional de Salud de España con los que se construye un indicador de discapacidad en escala continua a partir de la autonomía declarada para la realización de actividades cotidianas. Se aplican modelos de regresión lineal para hombres y mujeres con las siguientes variables de control: edad, cohorte de nacimiento, nivel educativo y estatura autodeclarada. Los resultados indican estabilidad en los niveles de discapacidad entre grupos sucesivos de generaciones y la existencia de un gradiente socioeconómico de discapacidad, especialmente entre las mujeres y en las edades centrales de la vejez (70 a 79 años).
Tres modelos teóricos generales en Sociología una "desunidad" articulada
Authors: García Selgas Fernando J.
Published: April 2021

La reconstrucción esquemática y comparativa de los tres modelos teóricos más generales que subyacen en la Sociología contemporánea (el atómico, el sistémico y el de flujos) lleva a replantear la cuestión de la unidad o pluralidad de la Sociología. Ese es el objetivo principal de este trabajo. Para lograrlo, actualizo el planteamiento de dicha cuestión, siguiendo las tendencias dominantes en las reflexiones actuales sobre la ciencia, y muestro las divergencias y convergencias que se producen en los tres modelos. Ello me permite concluir, no sin alguna discusión adicional, que la Sociología contemporánea no es unitaria ni lo necesita. Es plural, pero con una pluralidad limitada y articulada por dichos modelos, de modo que podemos hablar de integración, conmensurabilidad e incluso unidad parcial e inestable (?des-unidad?), que se puede asimilar en buena medida a lo que sucede en las ciencias naturales
El rol de la televisión en los hogares españoles
Authors: Rodríguez Rodríguez Sergio , Rodríguez Ávila Nuria
Published: April 2021

Desde hace unos años se observa en España una tendencia que revela que el carácter totémico, como un elemento más en los procesos de socialización en las familias, que tenía la televisión está transformándose. Este hecho, unido al efecto del multitasking, parece que ha logrado el ocaso del rey de la casa. Nuestra hipótesis de partida era que la televisión continuaba teniendo un papel central en los hogares españoles. En 2017, el instituto de investigación Punto de Fuga lanzó un estudio titulado Las mil y una familias. La metodología de este estudio fue la realización de 100 entrevistas etnográficas y 2.000 encuestas. El consumo familiar de la televisión muestra que las familias buscan momentos para hacer cosas juntos, compartir y a la vez utilizar la televisión como un elemento importante de «comunión familiar».
ECONOMICS OF CLUSTERS IN INNOVATIVE ACTIVITIES
Authors: Cywiński Marcin
Published: April 2021

Knowledge is decide about development of modern economy. Entrepreneurs who can use its resources they create more added value than competitors. So many political documents in UE or Poland shows on the special role of innovation as a key factor building the competitive position of enterprises but for now was no significant improvement in our position in this terms compared to other leading areas. An obstacle in introducing innovative technological and product solutions in enterprises is most of all high cost of developing and implementing them. Lack of developed legal and institutional infrastructure which favors the implementation of new ideas causes that investing in new services and creating new innovative ventures is too risky. The article attempts to assess the application of cluster
initiatives for the development of innovative activity and making of innovation.
Proton Conductivity in Chitin System
Authors: Kawabata Takashi
Published: April 2021

We have created and researched fuel cells using biomaterials as next-generation low-environmental-load energy. As is well known, chitin is a biomass that is discharged in large quantities as a marine product processing waste. We have focused on the chitin and have been studying the production of fuel cells and proton conductivity using it. It was revealed that chitin can be used as an electrolyte membrane for fuel cells under humidified conditions and becomes a proton conductor. It was found that the presence of water molecules is important for the appearance of proton conduction in chitin system. This study presents the utility value of chitin in new fields and provides insight into the proton conduction mechanism of chitin-based biomaterials.
CONFIRMATION OF SEVEN FAINT ATLAS VARIABLE STAR CANDIDATES
Authors: Thomas Neil , Guan Celina
Published: April 2021

A pilot survey conducted at the Lookout Observatory has confirmed seven faint (V ~ 13 to 17) variables in the region of Kepler-76b that were recently discovered by the Asteroid Terrestrial-Impact Last Alert System (ATLAS). The ATLAS survey identified 315,000 probably variables within its wide-field survey in 2018. The faintness (down to r ~ 18) and small amplitudes (down to 0.02 mag) included in these candidates makes external validation difficult. Our confirmation of seven such variable stars gives credibility to the ATLAS list. Further, the agreement between various surveys and LO data validates the use of our new survey for variable star and exoplanet research.
Caracterização estrutural e potencial florestal para o manejo comunitário da Floresta Nacional do Purus, Amazônia Ocidental
Authors: Brandão Pedro Christo , Souza Agostinho Lopes , Quinet Alexandre , Mendonça Bruno Araujo Furtado de
Published: April 2021

A Floresta Nacional (FLONA) do Purus, situada no município de Pauiní-AM, apresenta elevado estado de conservação e uma população de aproximadamente mil habitantes. No entanto, a carência de estudos ambientais em escala adequada para o planejamento da gestão da FLONA torna imprescindíveis levantamentos que quantifiquem e qualifiquem o estoque de recursos, identifiquem a demanda comunitária e fundamentem técnicas de produção florestal sustentável. Nesse sentido, o objetivo do presente trabalho foi analisar a composição florística, a estrutura florestal e o potencial de manejo florestal de um trecho de floresta ombrófila densa de terra firme, localizado na Unidade de Manejo Florestal-1 (UMF-1) da Vila Céu do Mapiá, maior núcleo populacional da FLONA. Para tanto, foi realizado um inventário florestal por amostragem aleatória de 12 parcelas de 50x50m, sendo mensurados todos os indivíduos com DAP ≥ 10 cm. Foi realizada a análise da composição florística, bem como utilizados os índices de diversidade Shannon-Wienere de equabilidade de Pielou, para avaliar a diversidade e uniformidade da comunidade. A análise da estrutura da floresta foi baseada nos valores absolutos e relativos de densidade, dominância, frequência, valor de importância e distribuição diamétrica, da área basal e estimativas volumétricas do povoamento. Foram registrados 1.764 indivíduos, pertencentes a 35 famílias botânicas, 91 gêneros, e 163 possíveis espécimes, ressaltando que menos de 40% (65) foram identificadas em nível de espécie. A UMF1 caracteriza-se pela alta diversidade florística acumulada da comunidade arbórea amostral (H'= 4,10), poucas espécies dominantes (J = 0,81) e muitas espécies de baixa abundância. Das espécies comerciais utilizadas na comunidade, três figuram entre as dez espécies com maior valor de importância, em um total de 26 espécies comerciais possíveis de exploração sustentável.
Estresse osmótico na germinação de sementes de Samanea tubulosa (Benth.) Barneby & J. W. Grimes
Authors: Santos Junior Ramon Negrão , Silva Aderbal Gomes da
Published: April 2021

O objetivo deste trabalho foi avaliar os efeitos de quatro osmorreguladores sob diferentes concentrações na germinação de sementes e no crescimento de plântulas de Samanea tubulosa. As sementes foram dispostas em "gerbox" e umedecidas com 20 mL das seguintes soluções: manitol, PEG-6000, NaCl e KCl, nos potenciais osmóticos de 0,0; -0,3; -0,6; -0,9 e -1,2 MPa. Ao final do experimento realizaram-se os cálculos de IG e IVG. As plântulas consideradas normais foram selecionadas para medição de massa fresca, massa seca, comprimento da raiz e da parte aérea. Observou-se que o tratamento com PEG-6000 apresentou as maiores alterações no IG e IVG, obtendo uma redução de 81% da germinação já na concentração de -0,3 MPa. Com o manitol, os maiores efeitos sobre a redução na germinação só foram observados a partir de -0,9 MPa. Os tratamentos com NaCl e KCl obtiveram comportamentos semelhantes. A testemunha apresentou o maior percentual de plântulas normais, ao passo que o tratamento com -0,3 MPa de KCl apresentou o crescimento da raiz 22% e a parte aérea 14% maior que a testemunha. Ao fim do experimento, constatou-se que as sementes e plântulas se Samanea tubulosa são moderadamente tolerantes ao estresse provocado por NaCl e KCl, entretanto são levemente sensíveis ao estresse causado por manitol e extremamente sensíveis ao estresse provocado por PEG-6000. Ademais, concluiu-se que para a espécie estudada o manitol não foi eficiente em simu
Crescimento de Syagrus romanzoffiana (Cham.) Glassman após resgate e realocação em unidade de conservação urbana
Authors: Guardia Marina Crestana , Kanashiro Shoey , Tamaki Vívian , Nievola Catarina Carvalho , Suzuki Rogério Mamoru , Costa Janaina Pinheiro , Baptista Waldyr , Shidomi Yoshito , Cachenco Mônica Valéria , Santos Júnior Nelson Augusto dos
Published: April 2021

A Mata Atlântica é um bioma constantemente ameaçado por perturbações antrópicas. A supressão da vegetação por obras rodoviárias ressalta a necessidade de projetos de conservação das espécies que nela ocorrem. O sucesso do resgate e realocação de plantas, como a palmeira Syagrus romanzoffiana pode contribuir para a conservação dessas espécies. O objetivo deste trabalho foi estudar o crescimento de mudas de S. romanzoffiana resgatadas de áreas de supressão da obra do Rodoanel Mário Covas - Trecho Norte e transplantadas em áreas naturais do Parque Estadual da Cantareira, São Paulo -SP. Foram obtidas medidas de altura, diâmetro do coleto, número de folhas e volume do torrão das mudas. O transplante foi realizado em três condições de luminosidade depois de separadas em três classes de volume de torrão e três classes de diâmetro do coleto. Foram avaliadas a porcentagem de sobrevivência, incremento em altura, diâmetro do coleto, número de folhas e pigmentos fotossintéticos após 4, 8 e 12 meses. O delineamento experimental foi inteiramente casualizado em esquema fatorial 3 x 3 x 3 (luminosidade x diâmetros do coleto x volumes do torrão) com três repetições de cinco plantas cada. Os dados obtidos foram submetidos à análise de variância e as médias comparadas entre si através do teste de Tukey (5%). A sobrevivência foi superior a 80% em todos os ambientes. Houve maior crescimento, principalmente quanto ao diâmetro do coleto, na clareira pequena. A quantificação de clorofila a, b e carotenoides mostrou maior teor para as plantas mantidas no sombreamento. Quanto à razão clorofila a/b, os resultados evidenciaram maiores valores nas plantas mantidas no sombreamento, com valores crescentes até os 12 meses. Pode-se concluir que S. romanzoffiana apresenta pouca restrição quanto ao ambiente de realocação, porém, com preferência às clareiras pequenas, sendo dispensável que sejam realocadas com torrão de porte grande.
Ureia como fonte de nitrogênio na fisiologia e crescimento inicial de Guazuma ulmifolia Lam. (Malvaceae)
Authors: Silva Patrícia Oliveira da , Carlos Leandro , Costa Andreia Mendes da , Dias Jorciane Souza , Veneziano Vitor Martins , Rodrigues Carlos Ribeiro
Published: April 2021

O objetivo deste estudo foi determinar de que forma as mudas de Guazuma ulmifolia respondem a doses nitrogenadas, tendo como fonte de nitrogênio (N) a ureia. O cultivo das mudas ocorreu em delineamento inteiramente ao acaso, as quais foram submetidas a cinco doses (0, 50, 100, 150 e 200 mg dm-³) de N. Aos 120 dias de cultivo foram realizadas avaliações biométricas, fisiológicas, acúmulo de biomassa, razões alométricas, índice de qualidade de Dickson (IQD), teor, acúmulo e eficiência do uso de N (EUN) na parte aérea das mudas. Os dados foram submetidos a análise de variância e regressão. Além disso, o coeficiente de correlação de Pearson também foi analisado. As doses de N promoveram significativamente (p≤0,05) o aumento do teor de N na parte aérea das mudas. Por outro lado, registrou-se a redução significativa do acúmulo de N, de variáveis fisiológicas, crescimento, biomassa, IQD e EUN, que culminou em correlação negativa com o fornecimento crescente de N. Doses de N muito elevadas, tendo como fonte a ureia, foram prejudiciais para as mudas de Guazuma ulmifolia. As doses entre 20 e 38,8 mg dm-³ de N, de modo geral, foram as que promoveram os melhores resultados.
Térmitas (Blattodea) em plantio homogêneo de Castanha-do-Pará (Bertholletia excelsa Bonpl.) no sul da Amazônia
Authors: Silva Marcus Henrique Martins e , Garlet Juliana , Silva Fernando Silva Luiz , Paula Carla Da Silva
Published: April 2021

Plantios homogêneos de Castanha-do-Pará na região Norte de Mato Grosso apresentam elevado potencial, devido às características edafoclimáticas locais e à importância econômica dessa espécie florestal. Nesse aspecto, estudar a ocorrência de térmitas e sua distribuição espacial em plantios homogêneos de Castanha-do-Pará torna-se de extrema relevância, tendo em vista a carência de estudos entomológicos para esses cultivos, bem como para subsidiar informações técnicas acerca da dinâmica desses insetos nesses ambientes. Assim, o objetivo do presente trabalho foi avaliar a ocorrência e a distribuição espacial de térmitas subterrâneos em um plantio homogêneo de Castanha-do-Pará no Norte de Mato Grosso. O estudo foi desenvolvido em um plantio homogêneo de 28 ha, com aproximadamente 16 anos de idade, onde se estabeleceu amostragem em gride com 40 pontos amostrais. Em cada ponto amostral foram instaladas iscas celulósicas inseridas no solo a 20 cm de profundidade, as quais permaneceram em campo por 40 dias. Foram identificados dois gêneros de térmitas, Heterotermes e Nasutitermes, e um total de 1.405 indivíduos, sendo 396 (28,1%) pertencentes ao gênero Nasutitermes, e 1.009 (71,8%) à espécie Heterotermes tenuis. O padrão de distribuição espacial dos térmitas no castanhal é do tipo agregado. A ocorrência da espécie Heterotermes tenuis no plantio homogêneo de Castanha-do-Pará deve ser avaliada com atenção, visto que essa espécie pode se tornar potencial praga na região.