Καθόλου και υποστασιακός επιμερισμός
Authors: Λαπαρίδης Κωνσταντίνος 
Published: September 2021

Το πρόβλημα της εξατομίκευσης και των 'καθόλου', αποτελεί την διαχρονικότερη και πιο θεμελιώδη διαμάχη στην ιστορία της φιλοσοφίας. Την αντιπαράθεση ανάμεσα στον ρεαλισμό και τον νομιναλισμό. Μια διαμάχη που αναζητά την απόλυτη αρχή στο οντολογικό και γνωσιολογικό επίπεδο, και στην οποία ο κλασικός ρεαλισμός δεχόμενος apriori το 'καθόλου', εξασφάλιζε την ύπαρξη του κοινού στοιχείου και την αλήθεια της πραγματικότητας. Το πρόβλημα στην σχολαστική περίοδο ήταν, το πότε κάτι θα αποσυνδέονταν από την ουσία, ώστε να προκύψει η εξατομίκευση. Αυτό αναδείχθηκε από τον Σκώτο, που έθεσε ως κριτήριο της εξατομίκευσης την ιδιωτική αιτία. Το διακύβευμα για τον Σκώτο ήταν η αποσύνδεση από το κοινό στοιχείο, χωρίς όμως να οδηγηθεί στον νομιναλισμό. Αυτό σε πρώτη φάση είναι κάτι που δεν μπορεί να γίνει όσο το 'καθόλου' είναι υπαρκτό, διότι η μετάβαση από το γενικό στο ‘ένα’ συγκρούεται με την έννοια της αιτιότητας. Στο νομιναλιστικό μοντέλο από την άλλη η εξατομίκευση είναι ισχυρότερη από ποτέ λόγω της κατάργησης των 'καθόλου', και που ουσιαστικά αυτά είναι που χρίζουν απόδειξης. Στον βαθμό όμως που ο νομιναλισμός σώζει την ατομικότητα θυσιάζοντας τα 'καθόλου', επί της ουσίας όχι μόνο καταργεί την εξατομίκευση (πέρασμα από το γενικό στο ατομικό), αλλά καταρρέει η πραγματικότητα της διάνοιας και η δυνατότητα της μεταφυσικής. Το πρόβλημα είναι ότι ενόσω το 'καθόλου' είναι αναγκαίο εμποδίζει την εξατομίκευση στην έσχατη πραγμάτωσή της, αλλά και εξατομίκευση χωρίς 'καθόλου' είναι μη υπαρκτή ως πραγμάτωση. Δεν μπορεί να υπάρχει αυτοσυνείδηση χωρίς ύπαρξη 'καθόλου'. Ο νομιναλισμός αποθεώνει την ατομικότητα σε έναν κόσμο μη υπαρκτό, αλλά μόνο υποκειμενικά ερμηνευμένο. Ανάμεσα σε αυτά τα δύο μοντέλα επεμβαίνει ο Σκώτος, ο οποίος μέσω της αναλογίας στην εννοιολογική ενικότητα της κοινής φύσης και της αριθμητικής του επιμέρους, προβάλλει ένα σύστημα στο οποίο η 'αυτότητα' εγκαθιδρύει την εξατομίκευση με νομιναλιστικούς όρους ισχύος και την ίδια στιγμή διατηρεί την σύνδεση με το κοινό στοιχείο. Αυτό συντελείται με την λεγόμενη ‘τυπική διάκριση’ που λαμβάνει χώρα μέσα σε κάθε οντότητα, είτε εννοιολογική είτε υπαρκτή. Αυτό προϋποθέτει το 'καθόλου' φυσικά, όπου σε κάθε τέτοια διάκριση υπάρχει σε κάθε σύνθετο μια 'αυτότητα' ως κάτι το απόλυτα ενικό. Στην περίπτωση της ουσίας – είδους στον άνθρωπο είναι η λογικότητα, ενώ σε έναν συγκεκριμένο άνθρωπο όπως τον Σωκράτη είναι η σωκρατοσύνη. Η 'αυτότητα' λογίζεται ως η ειδοποιός διαφορά που κάνει κάτι να είναι αυτό που είναι. Στην περίπτωση του είδους η λογικότητα εξακολουθεί να είναι γενική αιτία, ενώ στον επιμέρους Σωκράτη η σωκρατοσύνη δεν διαιρείται περαιτέρω, διότι είναι ειδοποιός διαφορά σε κάτι που έχει ήδη διαφοροποιηθεί με κριτήριο τον εαυτό του. Με αυτόν τον τρόπο ο Σκώτος προσδίδει στην εξατομίκευση μια θετική αρχή, εν αντιθέσει με άλλα συστήματα της εποχής του· στα οποία είτε έχουμε αφαιρετικές λειτουργίες όπως η αρχή της διαιρετότητας, είτε η αρχή μπορεί να είναι η ποσότητα, η μορφή, η ύλη και η ύπαρξη. Το μειονέκτημα αυτών είναι ότι έχουν εφαρμογή για όλες τις επιμεροποιήσεις, οπότε μειώνεται η εξατομικευτική τους ισχύ και προσφέροντας τελικά μόνο την διαφορετικότητα. Σε τελική ανάλυση η εργασία αυτή παρουσιάζει μια διαλεκτική, ανάμεσα στην σχέση του πολλαπλού με το επιμέρους που δεν αντιτίθενται μεταξύ τους, αλλά η σύζευξή τους στο οντολογικό επίπεδο θα διαφωτίσει την σχέση του νοητού με το πραγματικό. Μια προσπάθεια αυτοπροσδιορισμού του υποκειμένου, όπου η προκύπτουσα αυτοσυνείδηση στον βαθμό που δεν θα αποτελεί απλώς μια ερμηνεία, θα μας οδηγήσει στην απόδειξη του 'καθόλου'.