Μελέτη δεικτών αθηρωμάτωσης σε υγιή παιδιά και εφήβους της Αττικής
Authors: Δρακάτος Αντώνης 
Published: September 2021

ΕισαγωγήΗ αθηρωματική διεργασία είναι μια χρόνια φλεγμονώδης νόσος που αρχίζει στην παιδική ηλικία, εξελίσσεται κατά την εφηβεία και εκδηλώνεται με κάποια από τις επιπλοκές της στην ενήλικη ζωή. Η εγκατάσταση, η έκταση και η εξέλιξη των αθηρωματικών βλαβών εξαρτάται από πολλούς γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως είναι οι δυσλιπιδαιμίες (πρωτοπαθείς ή δευτεροπαθείς), η παχυσαρκία, η υπέρταση και η χρόνια φλεγμονή. Πολλοί από αυτούς τους παράγοντες περνούν από την παιδική, στην εφηβική και στην ενήλικη ζωή. Η αποτελεσματική πρόληψη και αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου μειώνει τον κίνδυνο πρώιμης αθηρωματικής και μελλοντικής καρδιαγγειακής νόσου. Σκοπός της μελέτης Η μελέτη είναι επιδημιολογική και έχει σαν στόχο την ανίχνευση ενός αριθμού παραγόντων κινδύνου πρώιμης αθηρωματικής νόσου σε μια υγιή πληθυσμιακή ομάδα, στα πλαίσια ενός προληπτικού ελέγχου. Υλικό και ΜεθοδολογίαΗ μελέτη περιέλαβε 688 υγιή παιδιά και εφήβους, 382 άρρενες (55,5%) και 306 θήλεα (44,5%), ηλικίας 3,6 έως 16,8 χρόνων, κατοίκους Αττικής. Σε όλα τα παιδιά καταγράφηκαν τα σωματομετρικά στοιχεία και υπολογίστηκε ο ΒΜΙ. Για την ταξινόμηση σε φυσιολογικού ΒΜΙ, υπέρβαρα και παχύσαρκα χρησιμοποιήθηκαν οι διεθνείς καμπύλες αύξησης. Σε πρωινό αίμα νηστείας προσδιορίστηκαν τα επίπεδα των λιπιδίων, λιποπρωτεϊνών, απολιποπρωτεϊνών και της υψηλής ευαισθησίας C-αντιδρώσας πρωτεΐνης. Σε μέρος του πληθυσμού της μελέτης προσδιορίστηκαν σε πλάσμα νηστείας οι πεπτιδικές ορμόνες, εγκεφαλικό νατριουρητικό πεπτίδιο (ΒΝΡ), αδιπονεκτίνη (ADP) και ουροτενσίνη ΙΙ (U-II). Τα επίπεδα της LDL-C μετρήθηκαν άμεσα με ομοιογενή μέθοδο και υπολογίστηκαν με τις φόρμουλες Friedewald και Anandaraja. Ο κίνδυνος αθηρωμάτωσης εκτιμήθηκε με βάση τα υψηλά επίπεδα της LDL-C και της non-HDL-C. Τα επίπεδα της άμεσα μετρούμενης LDL-C συγκρίθηκαν με αυτά των υπολογιζόμενων με τις παραπάνω φόρμουλες για τη διάγνωση της υπερχοληστερολαιμίας στον παραπάνω πληθυσμό. Επιπλέον, συγκρίθηκαν σε ομάδα 312 παιδιών και εφήβων με γνωστή υπερχοληστερολαιμία. Για τη στατιστική ανάλυση των αποτελεσμάτων χρησιμοποιήθηκε το στατιστικό πακέτο STATA for windows v8.5 (StataCorp, Texas, USA, 2006). Σημαντικό θεωρήθηκε P<0,05.ΑποτελέσματαΤο 33% των παιδιών και των εφήβων, 36% των αρρένων και 28,7% των θηλέων, είχαν αυξημένο ΒΜΙ (υπέρβαρα 25,6%, παχύσαρκα 7,1%). Η παχυσαρκία απαντούσε συχνότερα στα αγόρια (10,2% vs 3,2%). Το υπερβάλλον βάρος απαντούσε συχνότερα στην εφηβεία (37,9%) σε σύγκριση με την προεφηβική ηλικία (29,4%). Στο σύνολο των παιδιών, η 50ή ΕΘ για την TC, τα TGs, την LDL-, την HDL- και την non-HDL-χοληστερόλη ήταν 161mg/dl, 49mg/dl, 93mg/dl, 60mg/dl και 104mg/dl αντιστοίχως, ενώ τα επίπεδα που αντιστοιχούσαν στην 75η ΕΘ ήταν 180mg/dl, 64mg/dl, 108mg/dl, 69mg/dl και 119mg/dl, αντιστοίχως. Επίπεδα απολιποπρωτεϊνών Α και Β και λιποπρωτεΐνης (α) 161mg/dl, 73mg/dl και 7mg/dl αντιστοιχούσαν στην 50ή ΕΘ, ενώ επίπεδα 175mg/dl, 82mg/dl και 15,4mg/dl αντιστοιχούσαν στην 75η ΕΘ. Τα κορίτσια είχαν υψηλότερα επίπεδα LDL-C και Non-HDL-C από τα αγόρια, αλλά η διαφορά δεν ήταν στατιστικά σημαντική. Ακόμη, τα μέσα επίπεδα των TC, LDL-C, HDL-C και Non-HDL-C ήταν σημαντικά χαμηλότερα και τα μέσα επίπεδα TGs σημαντικά υψηλότερα στην εφηβική σε σύγκριση με την προ-εφηβική ηλικία, μόνο στους άρρενες. Τα παχύσαρκα παιδιά είχαν σημαντικά υψηλότερα επίπεδα TGs, LDL-C, non-HDL- C και apo-Β και σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα HDL-C και apo-A1, σε σύγκριση τόσο με τα φυσιολογικού βάρους όσο και με τα υπέρβαρα. Τα υπέρβαρα παιδιά διέφεραν από αυτά με φυσιολογικό βάρος μόνο ως προς τα επίπεδα των TGs, της HDL-C και της apo-A1. Το 22,7% του συνόλου των παιδιών είχαν «μη επιθυμητά» επίπεδα LDL-C, με το 15% να έχει «οριακά αυξημένα» και το 7,7% να έχει «υψηλά». Τα επίπεδα της non-HDL-C ήταν «μη επιθυμητά» στο 21,7% (15,3%: «οριακά αυξημένα» & 6,4%: «υψηλά»). Από τα παραπάνω φαίνεται ότι δεν υπάρχει καμία διαφορά στην εκτίμηση του κινδύνου αθηρωμάτωσης αν χρησιμοποιηθούν τα επίπεδα της LDL-C ή της non-HDL-C. Αντίθετα, από τη σύγκριση των παραπάνω δεικτών στην ομάδα με γνωστή υπερχοληστερολαιμία φάνηκε ότι η άμεσα μετρούμενη LDL-C είναι πιο αξιόπιστος δείκτης για τον καθορισμό του κινδύνου από την non-HDL-C. Με τη χρήση της non-HDL-C το 16% αυτών με υπερχοληστερολαιμία διαλάθουν της διάγνωσης, ενώ στο 13% αυτών με LDL≥160mg/dl τα επίπεδα υποεκτιμώνται. Η φόρμουλα Friedewald, συγκριτικά με την άμεση μέτρηση υποεκτιμά τα επίπεδα της LDL-C, με τη διαφορά να είναι σημαντική μόνο στην ομάδα των παιδιών με δυσλιπιδαιμία. Η φόρμουλα Friedewald, είχε καλύτερη συσχέτιση με την άμεση μέτρηση της LDL-C και μικρότερη διασπορά, σε σύγκριση με τη φόρμουλα Anandaraja. Στην ομάδα με δυσλιπιδαιμία, η χρησιμοποίηση της φόρμουλας Anandaraja είχε τον κίνδυνο υπερεκτίμησης των επιπέδων της LDL-C και μεγαλύτερο αριθμό παιδιών υποψήφιων για φαρμακευτική αγωγή. Τα μέσα επίπεδα της hsCRP στα υγιή παιδιά, που ελέγχθηκαν στα πλαίσια του προληπτικού ελέγχου, ήταν 1,51 (±4,01) mg/L, ενώ στην 50ή και στην 75η ΕΘ αντιστοιχούσαν επίπεδα 0,43 και 1,11 mg/L. Δεν διαπιστώθηκε συσχέτιση με τα επίπεδα λιπιδίων-λιποπρωτεϊνών. Όπως είναι αναμενόμενο, τα παχύσαρκα παιδιά είχαν υψηλότερα επίπεδα σε σύγκριση με τα παιδιά με φυσιολογικό ΒΜΙ. Από τη στατιστική ανάλυση των επιπέδων του ΒΝΡ, της ADP και της U-II, σε μέρος του πληθυσμού της μελέτης, δεν βρέθηκε κάποια σημαντική συσχέτιση με το φύλο, την ηλικία και τον ΒΜΙ. Ακόμη, τα επίπεδα των ΒΝΡ και ADP δεν συσχετίζονταν με τα επίπεδα λιπιδίων-λιποπρωτεϊνών, ενώ της U-II είχαν ισχυρή συσχέτιση με τα επίπεδα της HDL-C και της apoA1.ΣυμπεράσματαΈνας σημαντικός αριθμός υγιών παιδιών και εφήβων είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα. Ακόμη, σημαντικός αριθμός έχει «μη επιθυμητά» επίπεδα LDL-C και non-HDL- C. Αντίθετα, τα επίπεδα της λιποπρωτεϊνης (α) δεν φαίνεται να αποτελούν παράγοντα κινδύνου αθηρωμάτωσης στο συγκεκριμένο πληθυσμό. Το αυξημένο βάρος συνδεόταν με πιο δυσμενές λιπιδαιμικό προφίλ και υψηλότερα επίπεδα hsCRP. Τα ποσοστά των παιδιών με «μη επιθυμητά» επίπεδα άμεσα μετρούμενης LDL-C δεν διέφεραν σημαντικά από αυτά με «μη επιθυμητά» επίπεδα non-HDL-C. Η εξίσωση Friedewald, παρά τους περιορισμούς της, είναι επαρκής σαν ένα εργαλείο για τον προληπτικό έλεγχο της υπερχοληστερολαιμίας στον παιδιατρικό πληθυσμό. Η φόρμουλα Anandaraja δεν είναι κατάλληλη τόσο για τον προληπτικό ανιχνευτικό έλεγχο, γιατί δίνει πολλά ψευδώς θετικά αποτελέσματα, όσο και για τη διάγνωση και παρακολούθηση των παιδιών με υπερχοληστερολαιμία γιατί ενέχει τον κίνδυνο υπερεκτίμησης και υπερθεραπείας.