ЭТНИКАЛЫҚ СӘЙКЕСТІК ФЕНОМЕНІ: ҒЫЛЫМИ-ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТ
Authors: Zh A.M. 
Published: October 2023

The article considers result-based, attributive, functional, procedural and subjective-symbolic definitions of the phenomenon "ethnic identity" and similar concepts, mechanisms and factors of psychological development of ethnic identity have been identified. Based on the analysis of data from researchers of ethnic identity, the author studied the problems of psychological development. The main areas of research on ethnic identity are: age boundaries of the stages of formation of ethnic identity, cognitive and affective components of EI, interethnic communication. The study uses a dialectical methodology that allows you to analyze the object of study, ethnic identity, as a holistic phenomenon in its subsequent development. When studying the problem, the method of system-structural analysis was used, the main methodological techniques were the principles of microanalysis and multidimensional. The logical approach contributed to the consistent analysis of the phenomenon of ethnic identity, its mechanisms, factors. The systematic approach contributed to the identification of problems of the psychological development of EI based on research by scientists. Keywords: ethnic identity, ethnic contact environment, stereotype, mentality, ethnos, nation.

Мақалада «этникалық сәйкестік» феномені мен ұқсас ұғымдардың нәтижелі, атрибутивті, функционалдық, процессуалдық және субъективті-символдық анықтамалары қарастырылып, этника- лық бірегейліктің психологиялық дамуының тетіктері мен факторлары айқындалды. Этникалық сәйкестікті зерттеушілердің деректерін талдау негізінде автор психологиялық даму проблемаларын зерттеді. Этникалық сәйкестікті зерттеудің негізгі бағыттары этникалық бірегейлікті қалыптастыру кезеңдерінің жас шекаралары, ЭС когнитивтік және аффективтік компоненттері, этносаралық комму- никация болып табылады.Зерттеуде зерттеу объектісін, этникалық сәйкестікті оның сабақтастық дамуындағы тұтас феномен ретінде талдауға мүмкіндік беретін диалектикалық әдіснама қолданы- лады. Проблеманы зерттеу кезінде жүйелік-құрылымдық талдау әдісі қолданылды, микроанализ және көп өлшемдік қағидаттары негізгі әдіснамалық тәсілдер болды. Логикалық тәсіл этникалық бірегейлік феноменін, оның тетіктерін, факторларын дәйекті талдауға ықпал етті. Жүйелі тәсіл ға- лымдардың зерттеулері негізінде ЭС-дің психологиялық даму проблемаларын анықтауға ықпал етті. Түйін сөздер: этникалық сәйкестік, этномәдени орта, стереотип, менталитет, этнос, ұлт.

В статье рассмотрены результативные, атрибутивные, функциональные, процессуальные и субъективно-символические определения феномена «этническая идентичность» и сходных понятий, определены механизмы и факторы психологического развития этнической идентичности. На основе анализа данных исследователей этнической идентичности автором изучены проблемы психологи- ческого развития. Основными направлениями исследований этнической идентичности являются: возрастные границы этапов формирования этнической идентичности, когнитивный и аффективный компоненты ЭИ, межэтническая коммуникация. В исследовании применяется диалектическая методология, позволяющая анализировать объект изучения, этническая идентичность, как цело- стный феномен в его преемственном развитии. При изучении проблемы использовались метод системно-структурного анализа, основными методологическими приемами выступали принципы микроанализа и многомерности. Логический подход содействовал последовательному анализу феномена этнической идентичности, ее механизмов, факторов. Системный подход способствовал выявлению проблем психологического развития ЭИ на основе исследований ученых. Ключевые слова: этническая идентичность, этноконтактная среда, стереотип, менталитет, этнос, нация.