Η ποιότητα ζωής του βαρέως πάσχοντα
Authors: Σαμαρτζής Λάμπρος 
Published: September 2021

Οι ασθενείς με χρόνια καρδιακή ανεπάρκεια υποφέρουν από σωματικά και ψυχοκοινωνικά προβλήματα με τελικές εκδηλώσεις τη δύσπνοια, την εύκολη κόπωση, τη μειωμένη λειτουργικότητα στις καθημερινές εκδηλώσεις και τελικά βιώνουν χαμηλή ποιότητα ζωής. Τα παραπάνω είναι μέρος του φαύλου κύκλου της καρδιακής ανεπάρκειας που περιλαμβάνει δυσλειτουργία του αυτονόμου νευρικού συστήματος, δυσλειτουργία της αριστερής κοιλίας, μειωμένη ικανότητα άσκησης, αλλά και άγχος, κατάθλιψη, μειωμένη ποιότητα ζωής, τα οποία είναι σε στενή αλληλεπίδραση με την ποιότητα ζωής του ασθενούς.Η ποιότητα ζωής όπως βιώνεται από τον ίδιο τον ασθενή είναι σημαντική για τον ίδιο αλλά είναι πολύ χρήσιμη παράμετρος ως μη επεμβατικός τρόπος παρακολούθησης και αξιολόγησης των ασθενών σε βάθος χρόνου, ως δείκτης βαρύτητας της νόσου και ως δείκτης πρόγνωσης του κινδύνου επανεισδοχής στο νοσοκομείο καθώς και της θνητότητας. Μετριέται με τη χρήση ειδικών ψυχομετρικών ερωτηματολογίων που απαντά ο ασθενής, τα οποία μας δίνουν ποσοτικοποιημένες απαντήσεις σε κάθε μια από τις διαστάσεις της ποιότητας ζωής, δηλαδή φυσική, συναισθηματική, νοητική, κοινωνική, πνευματική, περιβαλλοντική, οικονομική, επαγγελματική. Η έννοια της «ποιότητας ζωής σχετιζόμενης με την υγεία» είναι υποσύνολο της ποιότητας ζωής, και το επίπεδο λειτουργικότητας είναι υποσύνολο του ¨επιπέδου υγείας¨. Η μελέτη πραγματεύεται τη σχέση της ποιότητας ζωής του ασθενούς με τη βαρύτητα της νόσου, το άγχος, την κατάθλιψη και την προσωπικότητα του ασθενούς.Σχετικά με το ρόλο των ψυχολογικών παραγόντων στην ποιότητα ζωής των ασθενών με χρόνια καρδιακή ανεπάρκεια, έχει βρεθεί ότι οι ασθενείς με χρόνια καρδιακή ανεπάρκεια και κατάθλιψη, παρουσιάζουν χαμηλή ποιότητα ζωής. Όμως ο ρόλος της προσωπικότητας τους στην ποιότητα ζωής δεν έχει μελετηθεί επαρκώς.Η προσωπικότητα είναι ένα σύνολο χαρακτηριστικών τα οποία αναπτύσσονται κατά τη διάρκεια της εφηβείας και σταθεροποιούνται με την ενηλικίωση και μετά παραμένουν σχετικά αμετάβλητα κατά τη διάρκεια της ζωής. Η ανθρώπινη προσωπικότητα γενικά έχει συσχετισθεί με την ολική νοσηρότητα, την επίπτωση της κατάθλιψης και του άγχους, αλλά και με την ποιότητα ζωής ανεξάρτητα από την παρουσία η απουσία ψυχικής νόσου.Επίσης για τον πληθυσμό ασθενών με χρόνια καρδιακή ανεπάρκεια έχει βρεθεί ότι τα προγράμματα αποκατάστασης με άσκηση βελτιώνουν την κατάθλιψη και την ποιότητα ζωής.Υποθέσαμε ότι στον πληθυσμό ασθενών με Χρόνια Καρδιακή Ανεπάρκεια: 1)η προσωπικότητα, το άγχος και η κατάθλιψη σχετίζονται ανεξάρτητα με την Ποιότητα Ζωής του ασθενή με ΧΚΑ, 2)ότι ο βαθμός του Νευρωτισμού επηρεάζει την Ποιότητα Ζωής των ασθενών με ΧΚΑ ανεξάρτητα από τη βαρύτητα της νόσου, 3)ότι κατά τη διάρκεια αποκατάστασης με άσκηση, οι ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις επηρεάζουν την Ποιότητα Ζωής των ασθενών με ΧΚΑ ανεξάρτητα από την άσκηση και 4)ότι η άσκηση μειώνει την ελαφριά κατάθλιψη στους ασθενείς με ΧΚΑ σε βαθμό συγκρίσιμο με τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα.Ο σκοπός της μελέτης μας ήταν: 1)η μελέτη ψυχολογικών παραγόντων που επηρεάζουν την ποιότητα ζωής του ασθενή με ΧΚΑ, 2)η διερεύνηση του ρόλου της Προσωπικότητας στην Ποιότητα Ζωής σε ασθενείς με ΧΚΑ, 3)η μετα-ανάλυση μελετών που διερεύνησαν το ρόλο των ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων στη βελτίωση της Ποιότητας Ζωής των ασθενών με ΧΚΑ κατά τη διάρκεια αποκατάστασης και 4) η μετα-ανάλυση μελετών που συνέκριναν τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα με την άσκηση στη ΧΚΑ.Για να απαντηθούν τα παραπάνω ερωτήματα πραγματοποιήσαμε προοπτική μελέτη παρατήρησης σε ασθενείς με Χρόνια Καρδιακή Ανεπάρκεια με κλάσμα εξώθησης ≤45%, οι οποίοι βρίσκονταν υπό μέγιστη φαρμακευτική αγωγή. Αποκλείστηκαν από τη μελέτη ασθενείς που είχαν αντένδειξη διενέργειας Καρδιοαναπνευστικής Δοκιμασίας Κοπώσεως, όσοι είχαν ιστορικό σοβαρής ψυχικής διαταραχής ή ήταν υπό ψυχιατρική αγωγή καθώς όσοι είχαν γνωσιακή έκπτωση σε βαθμό που να καθίσταται αδύνατη την πραγματοποίηση των ψυχομετρικών δοκιμασιών.Οι ασθενείς υποβλήθηκαν σε καρδιοαναπνευστική δοκιμασία κοπώσεως. Η μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου VO2peak και η κλίση του αναπνευστικού ισοδυνάμου VE/VCO2 slope χρησιμοποιήθηκαν ως δείκτες βαρύτητας της ΧΚΑ. Στους ασθενείς χορηγήθηκε δεσμίδα ψυχομετρικών δοκιμασιών για την μέτρηση της ποιότητας ζωής (Kansas City Cardiomyopathy Questionnaire, KCCQ)), της κατάθλιψης (Beck Depression Inventory, BDI II), του άγχους καταστάσεως και του ιδιοσυγκρασιακού άγχους (State-Trait Anxiety Inventory form Y) και για την αξιολόγηση της προσωπικότητας τους (NEO-FFI).Ακολούθησε στατιστική ανάλυση με τη μέθοδο την πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης όπου Γραμμική παλινδρόμηση ωε εξαρτημένη μεταβλητή ορίστηκε η βαθμολογία στις διάφορες υποκλίμακες της ψυχομετρικής δοκιμασίας για τη μέτρηση της ποιότητας ζωής και ως ανεξάρτητες μεταβλητές αξιολογήθηκαν οι βαθμολογίες στις άλλες ψυχομετρικές κλίμακες και οι εργοσπιρομετρικές παράμετροι. Η ανάλυση έγινε με το λογισμικό SPSS-17, και το επιθυμητό επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας καθορίστηκε ως p<0.05.Ακολούθως πραγματοποιήσαμε μετα-ανάλυση για τη διερεύνηση του ρόλου των ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων στη βελτίωση της ποιότητας ζωής στη χρόνια καρδιακή ανεπάρκεια, σε πληθυσμό 1074 ασθενών και 1106 υγιών, από 16 διπλές τυφλές μελέτες.Επίσης πραγματοποιήσαμε μετα-ανάλυση για να συγκρίνουμε την άσκηση με τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα για την κατάθλιψη στη χρόνια καρδιακή ανεπάρκεια, σε πληθυσμό 1718 ασθενών και 1707 υγιών, από 13 διπλές τυφλές μελέτες.Από τη μελέτη μας βρέθηκε ότι: 1)η προσωπικότητα επηρεάζει την Ποιότητα Ζωής ανεξάρτητα από τη βαρύτητα της νόσου στον ασθενή με ΧΚΑ, 2)ότι από τα 5 βασικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, μόνο ο Νευρωτισμός σχετίζεται με την Ποιότητα Ζωής στον ασθενή με ΧΚΑ, 3)ότι η κατάθλιψη, άγχος, προσωπικότητα, σχετίζονται ανεξάρτητα με τη Ποιότητα Ζωής του ασθενή με ΧΚΑ, 4)ότι η άσκηση μειώνει την κατάθλιψη σε βαθμό συγκρίσιμο με SSRIs, και 5)ότι οι ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις κατά την αποκατάσταση βελτιώνουν την Ποιότητα Ζωής. Η ψυχιατρική αξιολόγηση του ασθενή με ΧΚΑ μπορεί να βοηθήσει στην αποκατάσταση, στην εξατομίκευση των ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων, και στην περαιτέρω βελτίωση της Ποιότητας Ζωής