Tectonic geomorphology and palaeoenvironments of north Peloponnese, Greece
Authors: Γρουμπού Μαρία 
Published: March 2024

Η παρούσα διδακτορική διατριβή αφορά στη μελέτη της παλαιο-λίμνης του Φενεού στην βόρεια Πελοπόννησο, Ελλάδα, η οποία είναι γνωστή από ιστορικά αρχεία. Ο κύριος σκοπός της διατριβής είναι η διερεύνηση των γεωμορφών που υπάρχουν στις νότιες πλαγιές της πόλγης του Φενεού, η δομή των οποίων μπορεί να παρομοιαστεί με σκαλοπάτια εδάφους οι οποίες θεωρούνται ότι αποτελούν τις παλαιο-ακτές της λίμνης. Επιπλέον, μελετήθηκαν οι παλαιο-περιβαλλοντικές συνθήκες που επικρατούσαν στην παλαιο-λίμνη καθώς και ο πιθανός ρόλος της τεκτονικής στην διαμόρφωση της λεκάνης και την εξέλιξη της παλαιο-λίμνης. Εξετάστηκαν υψηλής ανάλυσης ορθο-φωτοχάρτες και ψηφιακά μοντέλα εδάφους της περιοχής μελέτης για τον εντοπισμό και την χαρτογράφηση των μορφών που επικρατούν στα νότια περιθώρια της πόλγης του Φενεού, καθώς και για τον τρόπο που πιθανώς η τεκτονική επηρεάζει την περιοχή. Εξήντα-οχτώ δείγματα ιζήματος από την παλαιο-λίμνη του Φενεού για μικροπαλαιοντολογική ανάλυση συλλέχθηκαν και μελετήθηκαν. Τα δείγματα συλλέχθηκαν κυρίως από τα νότια περιθώρια της πόλγης που αντιστοιχούν στις παλαιο-ακτές της λίμνης καθώς και από φυσικές τομές που έχουν σχηματιστεί κατά μήκος ρεμάτων που διασχίζουν την πόλγη. Χαρόφυτα και οστρακώδη χρησιμοποιήθηκαν για την παλαιο-περιβαλλοντική ερμηνεία της παλαιο-λίμνης του Φενεού. Για την ένταξη του υλικού που μελετήθηκε σε ένα χρονολογικό πλαίσιο χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος της ρακεμοποίησης αμινοξέων σε πώματα γαστερόποδων του γένους Bithynia. Τα κύρια ευρήματα της παρούσας διατριβής δείχνουν ότι οι γεωμορφές στις νότιες παρυφές που περιβάλουν την πόλγη αποτελούνται από πολύ αδρομερή ασύνδετα κλαστικά υλικά στα οποία παρεμβάλλονται αμμούχα και πηλούχα υλικά που περιέχουν σε μεγάλο ποσοστό επίσης αδρομερή ασύνδετα κλαστικά υλικά που αποτέθηκαν κατά μήκος λιμναίων ακτογραμμών. Φαίνεται ότι τουλάχιστον τέσσερις διαφορετικές παλαιο-ακτές επικράτησαν στην πόλγη του Φενεού και άφησαν το μικροπαλαιοντολογικό και γεωμορφολογικό αποτύπωμά τους κατά τις διαφορετικές διακυμάνσεις της στάθμης της παλαιο-λίμνης. Τα αποτελέσματα από την ρακεμοποίηση των αμινοξέων στα πώματα των Bithynia υποδεικνύουν ηλικία αντίστοιχη με το μέσο-ανώτερο Ολόκαινο. Με βάση τα μικροπαλαιοντολογικά ευρήματα καταγράφηκαν από τις αποθέσεις της παλαιο-λίμνης του Φενεού για πρώτη φορά πέντε τάξα από χαρόφυτα και δέκα από οστρακώδη. Επιπλέον, τα μικροπαλαιοντολογικά ευρήματα υποδεικνύουν σημαντικές αλλαγές σχετικά με την διαθεσιμότητα τροφής, την θερμοκρασία και το υδροδυναμικό καθεστώς της λίμνης του Φενεού κατά το μέσο-ανώτερο Ολόκαινο. Με βάση τις οικολογικές προτιμήσεις των αντίστοιχων αρτίγονων χαρόφυτων και οστρακωδών εντοπίστηκαν έως και τρεις διαφορετικές συνθήκες λιμναίων περιβαλλόντων: 1) σταθερή και μόνιμη λίμνη με κρύα και ολιγοτροφικά νερά με αντιπροσωπευτικά τάξα τα Nitellopsis obtusa και Ilyocypris inermis στις δύο κατώτερες παλαιο-στάθμες, οι οποίες αποτελούν και την πιο πρόσφατη απόθεση 2) μεσο-ευτροφική λίμνη με πιο θερμά νερά και αντιπροσωπευτικά τάξα τα Chara vulgaris και Chara sp. που χαρακτηρίζουν τις δύο ανώτερες παλαιο-στάθμες και αποτελούν τις παλαιότερες αποθέσεις της λίμνης 3) εφήμερη λίμνη με ετήσιο χαρακτήρα πλούσια σε Sphaerochara prolifera, η οποία αναπτύχθηκε σε υψόμετρο περίπου 710 μέτρων. Η γεωμορφολογική ανάλυση δείχνει ότι ορθο-φωτοχάρτες και ψηφιακά μοντέλα εδάφους με υψηλή ανάλυση, 4 cm, είναι ιδανικά για τον εντοπισμό και την χαρτογράφηση παλαιοακτών. Τέλος, η τεκτονική φαίνεται πως παίζει σημαντικό ρόλο προκαλώντας τη βύθιση της πόλγης, ευνοώντας τον σχηματισμό των παλαιοακτών στις νότιες πλαγιές της.