Η ανεμευλογιά ως αίτιο συνύπαρξης αυτοάνοσων νοσημάτων σε παιδιά με ινσουλινοεξαρτώμενο σακχαρώδη διαβήτη
Authors: Κακλέας Κωνσταντίνος 
Published: August 2021

Αντικείμενο της παρούσας διατριβής ήταν η μελέτη σε παιδιά και εφήβους με ΣΔ1 της πιθανής συνύπαρξης και άλλων αυτοάνοσων νοσημάτων, όπως της θυρεοειδίτιδας, της κοιλιοκάκης, της αυτοάνοσης γαστρίτιδας και της νόσου του Adisson, καθώς και η επίδραση της ανεμευλογιάς στην πρόκληση αυτών. Για το λόγο αυτό προσδιορίσθηκε η συχνότητα των οργανοειδικών αυτοαντισωμάτων σε παιδιά με ΣΔ1 έναντι των ανωτέρω νοσημάτων και ειδικότερα των αυτοαντισωμάτων αντι-ΤΡΟ και αντι-TG για την αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα, της αντι-tTG IgA για την κοιλιοκάκη, των PCA για την αυτοάνοση γαστρίτιδα και των αντιαδρενεργικών (ΑΑΑ) για τη νόσο του Adisson. Επίσης μελετήθηκε η πιθανή συσχέτιση της εμφάνισης των ανωτέρω αυτοαντισωμάτων σε παιδιά με ΣΔ1 με την παρουσία αυτοαντισωμάτων έναντι των β-κυττάρων του παγκρέατος, καθώς και με άλλους πιθανούς προδιαθεσικούς παράγοντες για την εμφάνισή τους, όπως το φύλο, την ηλικία των παιδιών της μελέτης, την ηλικία διάγνωσης και τη διάρκεια του διαβήτη, η προηγούμενη νόσηση ή ο εμβολιασμός έναντι της ανεμευλογιάς, καθώς και τα επίπεδα της HbA1c. Στα παιδιά της μελέτης που βρέθηκε ότι είχαν θετικά αυτοαντισώματα έναντι και άλλων οργάνων διερευνήθηκε η πιθανή παρουσία κλινικών εκδηλώσεων των αντίστοιχων αυτοάνοσων διαταραχών. Στη μελέτη περιελήφθηκαν 144 παιδιά και έφηβοι Ελληνικής καταγωγής (77 αγόρια, 67 κορίτσια), με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1. Η μέση ηλικία των ασθενών ήταν 12.4±4.9 έτη, η μέση ηλικία διάγνωσης του διαβήτη ήταν 8.0±3.9 έτη και η μέση διάρκεια του διαβήτη ήταν 4.4±3.8 έτη. Από τα παιδιά αυτά ελήφθησαν δείγματα αίματος, στα οποία προσδιορίστηκαν τα αντισώματα GADA, αντι-ΤΡΟ, αντι-TG, αντι-tTG, PCA, και τα ΑΑΑ. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι στα παιδιά της μελέτης με ΣΔ1, τα πιο συχνά αυτοαντισώματα έναντι άλλων οργάνων, ήταν τα αντιθυρεοειδικά αντι-ΤΡΟ (17.4%) και αντι-TG (11.1%), ακολουθούμενα από τα αντι-tTG IgA (6.7%) και τα PCA (4%), ενώ το 53.2% των παιδιών με ΣΔ1 εμφάνιζε θετικά αυτοαντισώματα έναντι των β-κυττάρων του παγκρέατος (GADA). Όσον αφορά τους πιθανούς προδιαθεσικούς παράγοντες για την εκδήλωση αυτοανοσίας και από άλλα όργανα σε παιδιά με διαβήτη διαπιστώθηκε σημαντική συσχέτιση με το θήλυ φύλο της παρουσίας των αντιθυρεοειδικών αντισωμάτων (αντι-ΤΡΟ και αντι-TG) [κορίτσια: 11/15 (76.6%), p=0.05], των αντι-tTG IgA έναντι της κοιλιοκάκης (OR=4.47, p=0.068) και των GADA αυτοαντισωμάτων (OR=2.86, p=0.016). Επίσης διαπιστώθηκε μια σταδιακή αύξηση της συχνότητας των θυρεοειδικών αυτοαντισωμάτων και των PCA ανάλογα με τη διάρκεια του διαβήτη και την ηλικία μελέτης των ασθενών, με μεγαλύτερη συχνότητα σε ασθενείς με διάρκεια διαβήτη >6 ετών και ηλικία <6 και >6 έτη αντίστοιχα: αντιθυρεοειδικά: 15.6% vs 30.4%, p=0.014, PCA: 4.5% vs 9.4%, p=ΜΣ) και β. ομάδες με ηλικία 15 ετών (αντιθυρεοειδικά: 6.4% vs 25.6%, p=0.002, PCA: 2.3% vs 6.9%, p=ΜΣ). Όσον αφορά τη συχνότητα των αντι-tTG IgA αυτοαντισωμάτων σε παιδιά με ΣΔ1, η μεγαλύτερη συχνότητα βρέθηκε στην ομάδα των παιδιών με διάρκεια διαβήτη μικρότερη των 6 ετών συγκριτικά με εκείνα με διάρκεια >6 έτη (8.3% vs 3.2%, p=ΜΣ). Από τους 25/144 (%) ασθενείς με ΣΔ1 και θετικά αντιθυρεοειδικά αυτοαντισώματα, οι 15 (60%) διαπιστώθηκε ότι είχαν υποκλινική αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα (νόσο του Hashimoto), ενώ σε κανέναν ασθενή δεν διαπιστώθηκε κλινική θυρεοειδίτιδα. Διαπιστώθηκε ότι η παρουσία ενός μόνο θετικού αντιθυρεοειδικού αυτοαντισώματος στα παιδιά της μελέτης συσχετιζόταν με πτωχό γλυκαιμικό έλεγχο (HbAic=9.2%), ενώ η θετικοποίηση και των δυο αντιθυρεοειδικών αυτοαντισωμάτων είχε σα συνέπεια καλύτερο γλυκαιμικό έλεγχο (HbAic=7.3%, p=0.001). Αναφορικά με τις κλινικές εκδηλώσεις κοιλιοκάκης σε ασθενείς με θετικά αυτοαντισώματα αντι-tTG IgA, διαπιστώθηκε ότι μόνο οι 3/9 εμφάνισαν άτυπα γαστρεντερικά ενοχλήματα, όπως διάχυτο διαλείπον κοιλιακό άλγος, μετεωρισμό της κοιλιάς και διάρροιες ή καθυστέρηση της σωματικής αύξησης. Όσον αφορά τη γαστρική αυτοανοσία, κανένα από τα παιδιά με ΣΔ1 και θετικά PCA δεν εμφάνιζε συμπτώματα αυτοάνοσης γαστρίτιδας ή μεγαλοβλαστικής αναιμίας ενώ ένα παιδί είχε εικόνα σιδηροπενικής αναιμίας. Από τα 144 παιδιά με ΣΔ1 που περιελήφθηκαν στη μελέτη, 17 παιδιά (11.8%) είχαν πολλαπλή αυτοανοσία. Μεταξύ αυτών 12/144 παιδιά (8.3%) εμφάνιζαν θετικά GADA και θετικά αυτοαντισώματα έναντι ενός ακόμα οργάνου, ενώ 5/144 παιδιά (3.5%) είχαν θετικά GADA και αυτοαντισώματα έναντι δυο ακόμα οργάνων. Συγκρίνοντας την ομάδα με πολλαπλή αυτοανοσία με τα υπόλοιπα παιδιά με διαβήτη της μελέτης, διαπιστώθηκε ότι η ομάδα με την πολλαπλή αυτοανοσία παρουσίαζε πτωχότερο γλυκαιμικό έλεγχο (HbA1c=9.0%) συγκριτικά με τα υπόλοιπα παιδιά της μελέτης (HbA1c=8.0%, p=0.049). Ένα σημαντικό εύρημα της μελέτης ήταν η διαπίστωση της συσχέτισης μεταξύ της θυρεοειδικής και της γαστρικής αυτοανοσίας (θυρεογαστρική αυτοανοσία). Επίσης η παρουσία των GADA σχετιζόταν από την παρουσία των θυρεοειδικών και γαστρικών αυτοαντισωμάτων (OR=1.45, p=0.01), ενώ δεν διαπιστώθηκε συσχέτιση μεταξύ της παρουσίας των GADA και των αντι-tTG IgA αυτοαντισωμάτων. Δε παρατηρήθηκαν διαφορές στη συχνότητα εμφάνισης των συνοδών αυτοάνοσων νοσημάτων μεταξύ των παιδιών με ΣΔ1 και νόσηση από ανεμευλογία και των υπολοίπων παιδιών που δεν είχαν νοσήσει. Συμπερασματικά, τα παιδιά με ινσουλινοεξαρτώμενο σακχαρώδη διαβήτη και ιδιαίτερα τα κορίτσια εφηβικής ηλικίας με μακρά διάρκεια διαβήτη, φαίνεται ότι εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο εκδήλωσης και άλλων συνοδών αυτοάνοσων νοσημάτων. Τα πιο συχνά ευρισκόμενα αυτοάνοσα νοσήματα σε παιδιά με ΣΔ1 είναι η αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα, ακολουθούμενη από την κοιλιοκάκη. Τα αυτοάνοσα νοσήματα συνήθως εμφανίζονται χωρίς ή με άτυπα συμπτώματα. Τα παιδιά με ΣΔ1 και πολλαπλή αυτοανοσία, παρουσιάζουν πτωχότερο γλυκαιμικό έλεγχο, ενώ τα GADA μπορούν να αποτελέσουν τον πιο χρήσιμο προγνωστικό δείκτη και άλλων αυτοάνοσων νοσημάτων. Η ανεμευλογιά δε συμβάλλει στην ενίσχυση της αυτοανοσίας στα παιδιά με ΣΔ1.