Development of the hellenic database on nutrient composition and quality features of branded foods
Authors: Κατίδη Αλεξάνδρα 
Published: November 2024

Οι βάσεις δεδομένων σύστασης (ΒΔΣ) των τροφίμων είναι πηγές που παρέχουν λεπτομερή πληροφορία για τη διατροφική σύσταση των τροφίμων, ενώ αποτελούν πολύτιμα εργαλεία για πληθώρα χρηστών. Οι ΒΔΣ πρέπει διαρκώς να εξελίσσονται ώστε να απαντούν στις εκάστοτε ανάγκες των χρηστών τους. Η αλλαγή που παρατηρείται τις τελευταίες δεκαετίες στις διατροφικές συνήθεις του πληθυσμού γέννησε την ανάγκη μελέτης των επεξεργασμένων τροφίμων. Καθώς οι υπάρχουσες ΒΔΣ δεν ήταν ικανές να αποτυπώσουν την ποικιλομορφία των επεξεργασμένων τροφίμων, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μία παγκόσμια κινητικότητα προς τη δημιουργία βάσεων δεδομένων επώνυμων συσκευασμένων τροφίμων (ΒΔΕΣΤ).Στην Ελλάδα, η μόνη επίσημη ΒΔΣ που διαθέταμε, περιείχε συνολικά 300 τρόφιμα και η τελευταία επικαιροποίηση της έγινε το 2004. Έτσι, το 2019, στο Εργαστήριο Χημείας και Ανάλυσης Τροφίμων, ξεκίνησε μία συντονισμένη προσπάθεια δημιουργίας μίας ελληνικής ΒΔΕΣΤ. Σκοπός της HelTH, όπως ονομάστηκε είναι να παρέχει σύγχρονες και λεπτομερείς πληροφορίες για τη διατροφική σύσταση και τους χαρακτήρες ποιότητας των επώνυμων συσκευασμένων τροφίμων (ΕΣΤ) της ελληνικής αγοράς. Στην πρώτη έκδοσή της, η δομή της HelTH αποτελούνταν από 4 φακέλους: το φάκελο περιγραφής, θρεπτικών, ισχυρισμών και το Photobook. Πηγή των δεδομένων είναι πάντα οι ετικέτες των τροφίμων. Οι φωτογραφίες συλλέγονται από τα μεγαλύτερα διαδικτυακά σούπερ-μάρκετ. Το 2020, η HelTH περιείχε ~4000 προϊόντα, με >100 μεταβλητές για την περιγραφή τους. Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η εξέλιξη της πρωταρχικής δομής της HelTH σε μία επίκαιρη, δυναμική και λεπτομερή ΒΔΕΣΤ. Γενικός της στόχος είναι να αποδείξει ότι η ελληνική ΒΔΕΣΤ είναι ένα απαραίτητο εργαλείο για την πολιτική των τροφίμων και της διατροφής, την ακαδημαϊκή κοινότητα, τη βιομηχανία των τροφίμων, τα νομοθετικά όργανα και τους καταναλωτές για τη βελτίωση της δημόσιας υγείας. Οι ειδικοί στόχοι της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι οι ακόλουθοι:α) εγκαθίδρυση της δομής της βάσης δεδομένων και στοχευμένες αναλύσεις (Κεφάλαιο 2), β) εκμετάλλευση των δεδομένων σαν ένα εργαλείο για την πολιτική των τροφίμων και της διατροφής, γ) εκμετάλλευση των δεδομένων για την πλήρη περιγραφή του τοπίου των ΕΣΤ της ελληνικής αγοράς (Κεφάλαιο 3), δ) εκμετάλλευση των δεδομένων για την παροχή διατροφικής καθοδήγηση σε επίπεδο τροφίμου (Κεφάλαιο 4), ε) εκμετάλλευση των δεδομένων για τη διευκόλυνση των καταναλωτών να κάνουν τις καταλληλότερες επιλογές τροφίμων και την προώθηση της εξατομικευμένης διατροφής, μέσω της ανάπτυξης ψηφιακών εφαρμογών (Κεφάλαιο 5). Κεφάλαιο 2. Για την εξέλιξη της HelTH σε μία επίκαιρη, δυναμική και λεπτομερή ΒΔΕΣΤ, μία σειρά τροποποιήσεων και προσθηκών στην πρωταρχική της δομή, καθώς επίσης και στοχευμένες επεκτάσεις σε συγκεκριμένες υποκατηγορίες τροφίμων, κρίθηκαν απαραίτητες. Μελέτη Ι. Επέκταση του ελληνικού αποθετηρίου δεδομένων τροφίμων: η επισήμανση των αλλεργιογόνων και οι ισχυρισμοί απουσίας αλλεργιογόνων στα ελληνικά ΕΣΤ. Τα τελευταία χρόνια, οι αλλεργίες και οι δυσανεξίες έχουν αναγνωριστεί σαν ένα επείγων ζήτημα από πολλά ενδιαφερόμενα μέρη. Πρωτεύων σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν η επέκταση της HelTH, ενώ επιμέρους στόχοι ήταν η καταγραφή της συνολικής παρουσίας των αλλεργιογόνων στα τρόφιμα της ελληνικής αγοράς, η καταγραφή της παρουσίας τους ως συστατικά ή προειδοποιητική επισήμανση, η περιγραφή της παρουσίας ισχυρισμών απουσίας αλλεργιογόνων και η σύγκριση της διατροφικής σύστασης των τροφίμων που φέρουν τέτοιους ισχυρισμούς με τα αντίστοιχα που δεν φέρουν. Στη δομή της HelTH προστέθηκε ένας νέος φάκελος, αυτός των αλλεργιογόνων, και τα δεδομένα επιμελήθηκαν για να καταγράψουν τις πληροφορίες των ετικετών. Για το 68,4% των προϊόντων της HelTH, ένα τουλάχιστον αλλεργιογόνο ήταν παρόν στη λίστα των συστατικών και στο 38,9% ένα τουλάχιστον αλλεργιογόνο ήταν δηλωμένο ως προειδοποιητική επισήμανση. Το γάλα ( 38,8%), η γλουτένη (32,7%) και η σόγια (17,4%) ήταν τα πιο ευρέως δηλωμένα αλλεργιογόνα στη λίστα των συστατικών, ενώ οι ξηροί καρποί (18,3%), τα αβγά (13,1%) και το γάλα (12,2%) ήταν τα πιο ευρέως δηλωμένα αλλεργιογόνα ως προειδοποιητική επισήμανση. Ισχυρισμοί απουσίας αλλεργιογόνων ήταν παρόντες μόνο στο 5,3% των προϊόντων και αναφέρονταν κυρίως στη γλουτένη και το γάλα. Σε γενικές γραμμές, η διατροφική σύσταση των τροφίμων που φέρουν ισχυρισμό «χωρίς γλουτένη» δεν διαφέρει από τα αντίστοιχα που δεν φέρουν. Η μελέτη αυτή παρέδωσε μία επεκταμένη δομή της HelTH που παρέχει οργανωμένη και λεπτομερή πληροφορία για τα αλλεργιογόνα. Νέα ευρήματα για την παρουσία των αλλεργιογόνων στα ΕΣΤ και ζητήματα που απασχολούν σχετικά με την επισήμανση των αλλεργιογόνων και πρέπει να αντιμετωπιστούν για τη βελτίωση της πληροφορίας των ετικετών. Σε ότι αφορά τον αριθμό των τροφίμων της HelTH, έγιναν 2 στοχευμένες επεκτάσεις: η πρώτη αφορούσε 333 προϊόντα επώνυμων συσκευασμένων οσπρίων, τα δεδομένα των οποίων συλλέχτηκαν από 27 διαδικτυακά καταστήματα, ενώ η δεύτερη τις φυτικές απομιμήσεις τροφίμων. Κεφάλαιο 3. Σχετικά με την αξιοποίηση της HelTH ως ένα εργαλείο για την πολιτική των τροφίμων και της διατροφής, τα δεδομένα της χρησιμοποιήθηκαν για την εφαρμογή των συστημάτων Nutri-Score και NOVA για την εξαγωγή πολύτιμων συμπερασμάτων τόσο για τη διατροφική ποιότητα και το βαθμό επεξεργασίας των ΕΣΤ της ελληνικής αγοράς, όσο και για την καταλληλόλητα των δύο αυτών συστημάτων που βρίσκονται στο προσκήνιο της ευρωπαϊκής πολιτικής των τροφίμων, για την Ελλάδα.Μελέτη II. Eπίδοση και διακριτική ικανότητα του Nutri-Score στα επώνυμα συσκευασμένα προϊόντα στην Ελλάδα. Η εναρμόνιση της εμπρόσθιας διατροφικής δήλωσης είναι στην καρδιά των συζητήσεων για την πολιτική των τροφίμων και της διατροφής στην Ευρώπη. Το σύστημα Nutri-Score έχει προταθεί από πολλές χώρες σαν ένας πιθανός υποψήφιος αλλά η καταλληλόλητα του για χρήση σε όλη την Ευρώπη είναι ακόμα υπό συζήτηση. Στόχος της μελέτης είναι η αξιολόγηση της επίδοσης και της διακριτικής ικανότητας του Nutri-Score στην Ελλάδα και η αξιολόγηση της ευθυγράμμισής του με τις εθνικές διατροφικές οδηγίες σε επίπεδο τροφίμου. Ο αλγόριθμος του Nutri-Score χρησιμοποιήθηκε σαν μία συνεχής μεταβλητή, το FSAm-NPS Score και σαν μία κατηγορική μεταβλητή, τη βαθμολογία από Α-Ε. Η μέση τιμή του FSAm-NPS score για όλες τις κατηγορίες τροφίμων ήταν 10, με σημαντικές διαφορές μεταξύ των κατηγοριών. Περισσότερα από τα μισά στερεά τρόφιμα βαθμολογήθηκαν από Α έως C, ενώ τα περισσότερα ροφήματα, βαθμολογήθηκαν με Ε. Τα γάλατα και τα γιαούρτια είχαν υψηλό αριθμό προϊόντων που βαθμολογήθηκαν με Α ή Β, ενώ τα τυριά βαθμολογήθηκαν κυρίως με D. Τα αβγά και τα θαλασσινά σκόραραν καλύτερα σε σύγκριση με τα προϊόντα κρέατος. Τα είδη αρτοποιίας βαθμολογήθηκαν κυρίως με E και D. Οκτώ από τις 13 κατηγορίες τροφίμων συμπεριελάμβαναν τουλάχιστον ένα τρόφιμο από όλες τις βαθμολογίες του Nutri-Score, γεγονός που δείχνει μία καλή διακριτική ικανότητα. Tο Nutri-Score βαθμολογεί ευνοϊκά ομάδες τροφίμων όπως λαχανικά, όσπρια και γαλακτοκομικά προϊόντα χαμηλών λιπαρών και μη ευνοϊκά γλυκά και επεξεργασμένα κρέατα, δείχνοντας έτσι μία καλή συμφωνία με τις εθνικές διατροφικές συστάσεις. Το Nutri-Score έδειξε μία καλή ικανότητα να ενημερώνει τους καταναλωτές σχετικά με τις καλύτερες επιλογές τροφίμων σε συμφωνία με τους εθνικούς οδηγούς. Έδειξε μία δυναμική να καθοδηγεί τους καταναλωτές και τους παρασκευαστές τροφίμων προς λιγότερο ενεργειακά πυκνές και περισσότερο θρεπτικά πυκνές επιλογές και τόνισε περιοχές βελτίωσης στην αγορά των τροφίμων. Μελέτη ΙΙΙ. Ακριβή δεδομένα σύστασης τροφίμων σαν ένα εργαλείο αποκρυπτογράφησης του αινίγματος των υπέρ-επεξεργασμένων τροφίμων (ΥΕΤ) και της διατροφικής ποιότητάς τους.Τα ΥΕΤ, ως προς το σύστημα NOVA, είναι βιομηχανικώς παραγμένα τρόφιμα που χαρακτηρίζονται από την παρουσία πρόσθετων και υποβέλτιστα διατροφικά περιγράμματα. Η κατανάλωση ΥΕΤ έχει συνδεθεί με ποίκιλα χρόνια νοσήματα. Παρόλα αυτά, οι ΒΔΕΣΤ, ένα προαπαιτούμενο για την πρόσβαση στις λίστες συστατικών των τροφίμων, χρησιμοποιούνται σπανίως στην έρευνα των ΥΕΤ. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν ο έλεγχος της επίπτωσης της πρόσβασης σε δεδομένα ΕΣΤ, τόσο για την ίδια την ταξινόμηση NOVA, όσο και για τα σχετικά συμπεράσματα για τη διατροφική σύσταση και αξία των τροφίμων με διαφορετικούς βαθμούς επεξεργασίας. Όλα τα τρόφιμα της HelTH κατηγοριοποιήθηκαν στις 4 ομάδες NOVA, χρησιμοποιώντας 2 προσεγγίσεις: με χρήση μόνο του ονόματός τους (γενικευμένη προσέγγιση) και με χρήση και της λίστας συστατικών (προσέγγιση με χρήση δεδομένων ΕΣΤ). Και με τις 2 προσεγγίσεις >50% των τροφίμων χαρακτηρίστηκαν ως NOVA4. Παρόλα αυτά, η χρήση δεδομένων ΕΣΤ φαίνεται ότι αυξάνει την ταυτοποίηση ΥΕΤ κατά 30%. Τα αβγά και τα έτοιμα γεύματα ήταν οι μόνες κατηγορίες που δεν επηρεάστηκαν από την πρόσβαση στις λίστες συστατικών. Αντιθέτως, ο μεγαλύτερος αντίκτυπος παρατηρήθηκε στην κατηγορία των κρεάτων, όπου σχεδόν όλα τα προϊόντα ταξινομήθηκαν ως NOVA4 με τη χρήση της λίστας συστατικών. Περισσότερο από 30% των τροφίμων που θεωρούνται κοινώς ελάχιστα επεξεργασμένα επανακατηγοριοποιήθηκαν ως ΥΕΤ με τη χρήση της λίστας των συστατικών. Παρόλα αυτά, τα επανακατηγοριοποιημένα τρόφιμα είχαν χαμηλότερη περιεκτικότητα σε ενέργεια, λιπαρά, σάκχαρα και νάτριο από τα ήδη υπάρχοντα σε αυτές τις κατηγορίες ΥΕΤ. Τα ΥΕΤ που ανιχνεύτηκαν με χρήση δεδομένων ΕΣΤ είχαν βελτιωμένη απόδοση στο Nutri-Score και επέδειξαν ποικίλες διατροφικές συστάσεις κατάλληλες για όλες τις βαθμολογίες του Nutri- Score. Η υπόθεση ότι όλα τα ΥΕΤ έχουν την ίδια μη ευνοϊκή διατροφική σύσταση αμφισβητείται όταν το NOVA εφαρμόζεται με την κατάλληλη ΒΔΕΣΤ. Κεφάλαιο 4Η HelTH μπορεί επίσης να αξιοποιηθεί για την περιγραφή του τοπίου των ΕΣΤ της ελληνικής αγοράς. Συγκεκριμένα, έχει τη δυνατότητα περιγραφής ακόμη και ειδικευμένων κατηγοριών τροφίμων όπως τα βιολογικά/οργανικά και τα φυσικά, καθώς επίσης και τα προϊόντα φυτικών απομιμήσεων, γεγονός που αποδεικνύει τον λεπτομερή και επίκαιρο χαρακτήρα της.Μελέτη IV. Διατροφική σύσταση φυσικών και οργανικών ΕΣΤ: Μία συγχρονική ανάλυση του ελληνικού τοπίου των τροφίμων.Οι σύγχρονοι καταναλωτές στρέφονται σε τρόφιμα που προωθούνται ως φυσικά ή οργανικά στο κυνήγι τους για πιο υγιεινές επιλογές. Παρόλα αυτά, η έρευνα που συνδέει τέτοιους ισχυρισμούς με βελτιωμένη διατροφική σύσταση είναι περιορισμένη. Σκοπός της παρούσας ανάλυσης ήταν η περιγραφή των ισχυρισμών φυσικότητας, η χαρτογράφηση του επιπολασμού των συσκευασμένων τροφίμων που πωλούνται με τους ισχυρισμούς φυσικά-οργανικά και η σύγκριση της διατροφικής τους σύστασης έναντι των αντίστοιχων συμβατικών τροφίμων. Συνολικά, το 22,2% των τροφίμων έφερε κάποιον ισχυρισμό φυσικότητας, ενώ το 4% κάποιον ισχυρισμό βιολογικής παραγωγής ή απουσίας ΓΤΟ. Ο ισχυρισμός «χωρίς/ ελεύθερο από» (12,3%) ήταν ο πιο ευρέως χρησιμοποιημένος, ακολουθούμενος από τον ισχυρισμό «φυσικό/αγνό» (9,1%), «φρέσκο» (4,6%), βιολογικό/οργανικό (3,3%) και χωρίς ΓΤΟ (1,2%). Διαφορές μεταξύ των φυσικών/οργανικών προϊόντων και των αντίστοιχων συμβατικών βρέθηκαν μόνο στις 5 από τις 13 κατηγορίες τροφίμων. Η φυσική/οργανική επισήμανση συνδέθηκε με βελτιωμένη διατροφική σύσταση για τα προετοιμασμένα τρόφιμα και τα γιαούρτια, ενώ για τα δημητριακά πρωινού υπήρξε ένα μικτό αποτέλεσμα με χαμηλότερη περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες αλλά υψηλότερη σε ενέργεια και λιπαρά. Τα ζυμαρικά που επισημαίνονταν ως οργανικά είχαν χαμηλότερη περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη, ενώ τα είδη αρτοποιίας με ισχυρισμό «ελεύθερο από» είχαν χαμηλότερη περιεκτικότητα σε σάκχαρα. Συνολικά, η απόδειξη σύνδεσης μεταξύ της φυσικής/οργανικής επισήμανσης και της βελτιωμένης διατροφικής σύστασης ήταν εξαιρετικά σπάνια.Μελέτη V. Η διατροφική ποιότητα των φυτικών απομιμήσεων κρέατος και γαλακτοκομικών προϊόντων και η σύγκριση τους με τα αντίστοιχα ζωικά. Ενώ οι καταναλωτές υιοθετούν όλο και περισσότερο τις φυτικές απομιμήσεις στη διατροφή τους, η διατροφική ποιότητα και επάρκεια αυτών των τροφίμων να δράσουν ως υποκατάστατα είναι ακόμη υπό συζήτηση. Η HelTH επεκτάθηκε με στόχο τη χαρτογράφηση των διαθέσιμων προϊόντων απομίμησης κρέατος και γαλακτοκομικών προϊόντων στην Ελλάδα και τη σύγκριση της διατροφικής τους σύστασης με τα αντίστοιχα ζωικά. Μελετήθηκε ένα σύνολο 421 φυτικών απομιμήσεων: Οι απομιμήσεις κρέατος ήταν κυρίως βασισμένες σε σιτάρι (38,0%), όσπρια/μίγματα (36,9%) ή σόγια (25%), ενώ οι απομιμήσεις γαλακτοκομικών προϊόντων ήταν βασισμένες σε ξηρούς καρπούς (36,2%), σιτηρά (34,1%) ή φυτικά έλαια (20,5%). Η πλειοψηφία των απομιμήσεων είχε εκτεταμένη πληροφορία στη συσκευασία, η οποία περιλάμβανε ισχυρισμούς διατροφής (65%), άλλους ισχυρισμούς όπως vegan (62,3%), χωρίς αλλεργιογόνα (39,6%), βιολογικά/οργανικά (37,3%), και φυσικά προϊόντα (25,2%). Οι απομιμήσεις λουκάνικων είχαν υψηλότερη περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη και χαμηλότερη σε λιπαρά και κορεσμένα από τα αντίστοιχα ζωικά. Οι απομιμήσεις γάλακτος και γιαουρτιών είχαν χαμηλότερη περιεκτικότητα σε ολικά και κορεσμένα λιπαρά από τα αντίστοιχα ζωικά, ενώ τα φυτικά τυριά χαμηλότερη σε πρωτεΐνη και υψηλότερη σε κορεσμένα από τα ζωικά. Οι φυτικές απομιμήσεις κρέατος βαθμολογήθηκαν ευνοϊκότερα από το Nutri-Score σε σχέση με τα ζωικά ομόλογά τους. Αντιθέτως, τα φυτικά τυριά βαθμολογήθηκαν από D-E, ενώ τα ζωικά από A-C. Οι φυτικές απομιμήσεις έχουν ποικιλόμορφη σύσταση που βασίζεται στο βασικό συστατικό τους, και η υποκατάσταση συγκεκριμένων ομάδων τροφίμων με φυτικές εναλλακτικές ίσως να μην υποστηρίζει μία αντίστοιχη ή βελτιωμένη διατροφή.Κεφάλαιο 5Η HelTH μπορεί επιπλέον να αξιοποιηθεί για διατροφική καθοδήγηση σε επίπεδο τροφίμου. Τα δεδομένα της χρησιμοποιήθηκαν για τον έλεγχο της συμφωνίας των συστημάτων Nutri-Score και NOVA με τις διατροφικές συστάσεις της Μεσογειακής Διατροφής (ΜΔ), με στόχο την εξέταση άλλης μίας διάστασης για την καταλληλόλητά των συστημάτων για την Ελλάδα και την παροχή διατροφικής καθοδήγησης προς όφελος της δημόσιας υγείας.Μελέτη VI. Ευθυγράμμιση του Nutri-Score με την πυραμίδα της ΜΔ. Μία ανάλυση σε επίπεδο τροφίμου.Η ΜΔ προωθείται παγκοσμίως ως ένα από τα πιο ωφέλιμα διατροφικά πρότυπα για την υγεία. Ο έλεγχος της συμφωνίας του Nutri-Score με την πυραμίδα της ΜΔ είναι ένα βήμα-κλειδί για την αποφυγή αντιπαραθέσεων μεταξύ μελλοντικών πολιτικών με τις υπάρχουσες διατροφικές οδηγίες. Στόχοι της μελέτης ήταν η ταξινόμηση των τροφίμων ως επιλέξιμα ή όχι για τη ΜΔ και η σύγκριση της βαθμολογίας τους στο Nutri-Score με τη θέση τους στην πυραμίδα της ΜΔ. Χρησιμοποιήθηκαν δύο πυραμίδες: η παραδοσιακή πυραμίδα της ΜΔ του 1995 και η βιώσιμη του 2020. Μόνο το 25% των τροφίμων ήταν επιλέξιμα υπό την παραδοσιακή πυραμίδα, ενώ η βιώσιμη κάλυπτε περίπου το 58% των τροφίμων. Και στις δύο περιπτώσεις, τα τρόφιμα στις δέσμες των βάσεων των πυραμίδων, τα οποία προτείνονται για καθημερινή κατανάλωση, βαθμολογήθηκαν πιο συχνά με A. Αντιθέτως, στις δέσμες της κορυφής, που βρίσκονται τρόφιμα που η κατανάλωσή τους συστήνεται λίγες φορές το μήνα, οι πιο συνήθεις βαθμολογίες ήταν D ή E. Το γεγονός αυτό δείχνει μια καλή συμφωνία μεταξύ της ΜΔ και του Nutri-Score.Μελέτη VII. ΥΕΤ στη ΜΔ σύμφωνα με το σύστημα ταξινόμησης NOVA: Μία ανάλυση σε επίπεδο τροφίμου στα ΕΣΤ στην Ελλάδα.Ενώ η ΜΔ πρωταγωνιστεί ως ένα υγιεινό και βιώσιμο διατροφικό πρότυπο, η ταξινόμηση NOVA συζητείται ως ένα εργαλείο για την ταυτοποίηση ΥΕΤ αλλά και υγιεινών επιλογών τροφίμων. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν ο έλεγχος της ευθυγράμμισης του συστήματος NOVA με τις συστάσεις της ΜΔ, όπως παρουσιάζονται στις 2 πυραμίδες της ΜΔ που προαναφέρθηκαν. Η ταξινόμηση NOVA χαρακτήρισε το 70% των προϊόντων της HelTH ως ΥΕΤ, ενώ από τα τρόφιμα που συμπεριλήφθηκαν στην παραδοσιακή και τη βιώσιμη πυραμίδα, το 41% και το 59% αντίστοιχα κατηγοριοποιήθηκαν ως NOVA4.Και στις 2 πυραμίδες βρέθηκαν τρόφιμα από όλες τις ομάδες NOVA, ενώ σχεδόν σε κάθε δέσμη των πυραμίδων, μπορούσαν να βρεθούν τρόφιμα από τουλάχιστον δύο διαφορετικές ομάδες NOVA.Και στις 2 περιπτώσεις, όλα τα επεξεργασμένα κρέατα και πλειοψηφία των γλυκών που βρίσκονται στις κορυφές των πυραμίδων, χαρακτηρίστηκαν ως NOVA4. Παρόλα αυτά, στις δέσμες που συνθέτουν τις βάσεις των πυραμίδων, πάνω από το 50% των τροφίμων χαρακτηρίστηκαν επίσης ως ΥΕΤ. Μόνο το 22- 39% των τροφίμων της βάσης της ΜΔ δεν ήταν ΥΕΤ, και ήταν υψηλής διατροφικής ποιότητας (Nutri-Score A-B). Μόνο περίπου το 30% των προϊόντων που είναι τώρα διαθέσιμα στα ράφια των σούπερ-μάρκετ και λιγότερο από το 60% των τροφίμων εντός των συστημένων δεσμίδων των πυραμίδων δεν χαρακτηρίστηκαν ως ΥΕΤ. Το NOVA έχει χαμηλή διακριτική ικανότητα κατά μήκος των δεσμών της ΜΔ και δεν μπορεί πάντα να ταυτοποιήσει κατάλληλες επιλογές τροφίμων σε συμφωνία με τη ΜΔ στο σύγχρονο περιβάλλον των τροφίμων. Καλή διακριτική ικανότητα παρατηρήθηκε επίσης σε κάθε δέσμη της πυραμίδας.Κεφάλαιο 6Επιπλέον, η αξιοποίηση της HelTH μπορεί να διευκολύνει τις επιλογές των καταναλωτών και να προωθήσει την εξατομικευμένη διατροφή μέσω της ανάπτυξης ψηφιακών εφαρμογών. Τα δεδομένα της HelTH χρησιμοποιήθηκαν για τον έλεγχο της συσχέτισης του βαθμού επεξεργασίας των τροφίμων με την παρουσία αλλεργιογόνων, σε μία προσπάθεια διευκόλυνσης των επιλογών μέσα στο σύγχρονο περιβάλλον των τροφίμων για τα άτομα που ζουν με τροφικές αλλεργίες.Μελέτη VIII. Αλλεργιογόνα στα ΥΕΤ σύμφωνα με το σύστημα NOVA: Μία ανάλυση σε επίπεδο ελληνικών ΕΣΤ.Η κατανάλωση YET έχει συνδεθεί θετικά με την παρουσία αλλεργικών συμπτωμάτων, αλλά είναι ακόμα άγνωστο αν αυτό είναι συνδεδεμένο με τη διατροφική σύσταση των τροφίμων ή με το φορτίο των αλλεργιογόνων. Στόχοι της μελέτης ήταν η εκτίμηση του επιπολασμού των αλλεργιογόνων στις διαφορετικές ομάδες NOVA ανά υποκατηγορία τροφίμων, η διερεύνηση της ποικιλομορφίας των αλλεργιογόνων ανά ομάδα NOVA και ο έλεγχος της ύπαρξης σύνδεσης μεταξύ του βαθμού επεξεργασίας και της εισαγωγής αλλεργιογόνων είτε ως συστατικά στα τρόφιμα, είτε ως προειδοποιητική επισήμανση. Συνολικά, το 72% των ΕΣΤ δήλωνε την παρουσία τουλάχιστον ενός αλλεργιογόνου, ενώ το 71.4% κατηγοριοποιήθηκαν ως NOVA4. Διαφορές στον επιπολασμό αλλεργιογόνων μεταξύ των ομάδων NOVA της ίδιας υποκατηγορίας τροφίμων εντοπίστηκαν μόνο σε 4 από τις 41 υποκατηγορίες (ρύζι και παρεμφερή προϊόντα, μη σοκολατούχα γλυκίσματα, χυμοί και μπαχαρικά). Παρόλο που τα ΝOVA4 τρόφιμα ήταν πιο πιθανό να περιέχουν αλλεργιογόνα από τα μη επεξεργασμένα τρόφιμα, η συνταγή των προϊόντων ήταν πιο ισχυρά συνδεδεμένη με την παρουσία των αλλεργιογόνων από ότι ο βαθμός επεξεργασίας των τροφίμων, με τα NOVA4 τρόφιμα να δηλώνουν 1.3 αλλεργιογόνα συστατικά έναντι 0.4 στα NOVA1 τρόφιμα (p < 0.01). Η έκθεση σε ίχνη αλλεργιογόνων ήταν πιο συνήθης για τα NOVA4 από ότι για τα NOVA1 τρόφιμα (45.4% vs. 28.7%), αλλά το εύρος της επιμόλυνσης ήταν παρόμοιο (2.3 έναντι 2.8 ίχνη αλλεργιογόνων). Συνολικά, τα ΥΕΤ ήταν πιο σύνθετα μίγματα με υψηλότερους αριθμούς αλλεργιογόνων ανά τρόφιμα και πιο επιδεκτικά στην επιμόλυνση. Παρόλο που ο βαθμός επεξεργασίας δεν κρίθηκε ικανός δείκτης για την ταυτοποίηση επιλογών χωρίς αλλεργιογόνα εντός της ίδιας υποκατηγορίας τροφίμων, η HelTH φέρει όλες τις απαραίτητες προδιαγραφές να λειτουργήσει ως ένα εργαλείο προώθησης της εξατομικευμένης διατροφής. Όπως απέδειξαν οι συνεργασίες που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί, η HelTH μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πηγή δεδομένων για την ανάπτυξη ψηφιακών εφαρμογών. Συνεπώς, η ανάπτυξη μίας εφαρμογής για κινητά χτισμένης πάνω στη HelTH θα μπορούσε να αποτελέσει ορόσημο για την προώθηση της εξατομικευμένης διατροφής σε μαζικό επίπεδο στην Ελλάδα, θα αύξανε τον αντίκτυπό της και επίσης θα προωθούσε την έρευνα στον τομέα της διατροφής και της υγείας, συλλέγοντας δεδομένα κατανάλωσης από την εφαρμογή.Καταλήγοντας, αξίζει να δώσουμε έμφαση στο γεγονός ότι καμία από τις έρευνες που παρουσιάστηκα δεν θα μπορούσε να υλοποιηθεί χωρίς πρόσβαση σε δεδομένα ΕΣΤ και να τονιστεί η σημασία της ανάπτυξης εθνικών ΒΔΕΣΤ. Η παρούσα διδακτορική διατριβή παραδίδει τη HelTH, την πρώτη και μοναδική ελληνική ΒΔΕΣΤ και επιβεβαιώνει την υπόθεση ότι μία τέτοια λεπτομερής, σύγχρονη και δυναμική δομή μπορεί να χρησιμοποιηθεί α) για την καθοδήγηση αποφάσεων πολιτικής βασισμένων σε δεδομένα, β) για την πλήρη περιγραφή του περιβάλλοντος των ΕΣΤ στην Ελλάδα από άποψη διατροφικής σύστασης και ποιότητας των προϊόντων, του βαθμού επεξεργασίας τους, την παρουσία αλλεργιογόνων και δεικτών ποιότητας, γ) για την παροχή διατροφικής καθοδήγησης βασισμένης στα τρόφιμα, δ) για τη διευκόλυνση των επιλογών τροφίμων των καταναλωτών και ε) ως πηγή δεδομένων για την ανάπτυξη ψηφιακών εφαρμογών που προωθούν την εξατομικευμένη διατροφή, με απώτερο σκοπό η διάχυσή της να έχει αντίκτυπο στη βελτίωση της δημόσιας υγείας.