Το δημόσιο δίκαιο ως παράμετρος του εκπαιδευτικού συστήματος στην Ελλάδα
Authors: Κώτση Δέσποινα 
Published: January 2025

Η παρούσα διδακτορική διατριβή φέρει τον τίτλο: «Το δημόσιο δίκαιο ως παράμετρος του εκπαιδευτικού συστήματος στην Ελλάδα». Για την ευχερή, εναργή και δομημένη απεικόνιση της σχέσης του δημοσίου δικαίου προς το συγκεκριμένο σύστημα, η μελέτη χωρίζεται σε δύο μέρη ως εξής: α) Οντολογικό μέρος και β) Λειτουργικό – Υπαγωγικό μέρος. Η διάρθρωση των κεφαλαίων της Α’ Ενότητας (Οντολογικό Μέρος) καταρτίζεται επί τη βάσει της εκάστοτε ανθρώπινης ανάγκης, η οποία με τη σειρά της γενεσιουργεί τα επιμέρους στοιχεία με το χαρακτηριστικό της οργανωτικότητας. Τα οργανωτικά στοιχεία που συνθέτουν το σύστημα, στο οποίο αρθρώνεται ο θεσμός της εκπαίδευσης, είναι με τη σειρά που παρουσιάζονται: α) το έννομο αγαθό, β) το άυλο περιεχόμενο (διδακτέα ύλη), γ) η αρμοδιότητα, δ) η κοινωνική ανάγκη, ε) η (υλική/χρηματική) παροχή και στ) η δημόσια αποστολή. Όπως διατυπώνεται και στη συνέχεια εναργέστερα τα έξι αυτά οργανωτικά στοιχεία του εκπαιδευτικού συστήματος είναι στοιχεία με καταγωγή και αναγωγή στην πολιτειακή και διοικητική λειτουργία του ίδιου του κράτους. Δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικά άλλωστε, διότι κάθε θεσμός, όπως και ο παρών θεσμός Εκπαίδευσης, είναι υπο-σύστημα, αρύεται τις αρχές του από το μεγάλο πατρώο σύστημα, που είναι το κοινωνικό κράτος δικαίου (άρθρο 25 παρ. 1 εδάφ. α’). Υπό το πρίσμα αυτό, α) το μεν έννομο αγαθό απονέμει δικαίωμα προς απόλαυση της εκπαίδευσης (α), β) το άυλο περιεχόμενο (η διδακτέα ύλη) λαμβάνει σάρκα και οστά ως κυρίαρχη επιλογή σκοπιμότητας (β) μέσα από ένα πεδίο έντασης αντιπαλλόμενων ηθικών κρίσεων διακριτικής ευχέρειας, γ) η αρμοδιότητα αποκαλύπτει το εύρος της εξουσίας (γ) των δημοσίων οργάνων, δ) η κοινωνική ανάγκη ως πεδίο μαρτυρίας της θνητής, ανθρώπινης φύσης σχηματίζει το σύνολο που συγκροτεί λαϊκό σώμα (δ) και νομιμοποιεί τη δημοκρατία που δικαιολογεί την ύπαρξή της υπέρ των πολλών αλλά και των μειοψηφιών, ε) η (υλική/χρηματική) παροχή οδηγεί στην κατανομή του δημοσίου κορβανά μέσω της ανάληψης δημοσιονομικής δαπάνης (ε), ενώ τέλος στ) η δημόσια αποστολή προσανατολίζεται στην εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος (στ) ως και κάθε ειδικότερου. Η διάρθρωση των κεφαλαίων της Β’ Ενότητας (Λειτουργικό Μέρος) καταρτίζεται επί τη βάσει των γενικών αρχών που διατρέχουν τα οργανωτικά μέρη του συστήματος και προσδιορίζουν τα εν λόγω στοιχεία, ενδύοντάς τα με τον ποιοτικό χαρακτήρα που η νομοθεσία και η νομολογία επιλέγει να προσδώσει στα συστατικά μέρη του εκπαιδευτικού συστήματος. Έπεται το κεφάλαιο Β.7 (Υπαγωγή) το οποίο και καταρτίζεται επί τη βάσει ενός δικανικού συλλογισμού, που δικαιολογεί άρδην την κατάταξη της παρούσας διατριβής στο χώρο της νομικής επιστήμης, καίτοι εγγίζει και πτυχές άλλων πεδίων, ιδία της κοινωνικής αλλά και της παιδαγωγικής επιστήμης. Συγκεκριμένα, η μείζων πρόταση περιλαμβάνει την υπόθεση σε γενικούς όρους, ότι η επιμέρους ανθρώπινη φύση (x) δικαιολογεί τη συγκρότηση του επιμέρους στοιχείου (α), και η διατύπωση της πρότασης είναι ότι: η ανθρώπινη φύση (x) θεμελιώνει την ύπαρξη του στοιχείου (α) ως μέρος του συστήματος. Έστω ότι (x) = (α) Η ελάσσων πρόταση περιλαμβάνει τη διαπιστωτική πρόταση ότι: η ανθρώπινη ανάγκη (y) ικανοποιείται μέσα από τις αρχές λειτουργίας (β) που προτείνει η νομοθεσία και η νομολογία. Εφόσον η ανθρώπινη ανάγκη είναι συνάρτηση της ανθρώπινης φύσης, δηλαδή: Εφόσον (y) = f(x) (y) = (β). Οπότε η διατύπωση της κανονικής πρότασης – ως συμπεράσματος με πρόταγμα κανονιστικότητας - είναι ότι: εάν η ανθρώπινη ανάγκη / φύση (xy) θεμελιώνει την ύπαρξη του στοιχείου (α) ως μέρος του συστήματος και ικανοποιείται μέσα από τις αρχές που διατρέχουν το εκπαιδευτικό σύστημα (β), οι τελευταίες είναι εν τω άμα προσδιοριστικές των στοιχείων κάθε μέρους του εν λόγω συστήματος, δηλαδή προσδιορίζουν τα στοιχεία κάθε συστηματικού μέρους ποιοτικά [(xy) = (βα)]. Οι αρχές που προσδιορίζουν τα οργανωτικά στοιχεία του συστήματος κρίνονται ως θεμιτές ως συμβατές καταρχήν προς τη δημόσια ανάγκη που ταυτίζεται με το δημόσιο συμφέρον. Πλην όμως, σε αυτό το σημείο θα πρέπει να χωρήσει στάθμιση από τη μία του δημοσίου συμφέροντος για την ικανοποίηση συλλογικά της ανθρώπινης ανάγκης και του σεβασμού των δικαιωμάτων του ατόμου ξεχωριστά από την άλλη. Τα όρια που απορρέουν από το φυσικό δίκαιο αποτελούν ανάχωμα στην ορμή της δημόσιας εξουσίας να ικανοποιήσει τη συλλογική επιβίωση σε κάθε επίπεδο. Επιπλέον, η υπό της παρούσης διατριβής αναζήτηση για το σεβασμό προς τα επιμέρους δικαιώματα του ατόμου και τα φυσικά όρια εν γένει (= γ) απομονώνει το περιεχόμενό των τελευταίων και καταδεικνύει τις πτυχές της αξίας και της προσωπικότητας του ατόμου (= δ), συνοψίζοντας στο σημείο αυτό ακριβώς την ασφαλιστική – νομική δικλείδα για το σεβασμό εκ μέρους της δημόσιας εξουσίας προς τις ατομικότητες, όπως λαμβάνει μορφή μέσω των νομοθετικών και νομολογιακών ποιοτικών ροών και αποκαλύπτει μια «εποπτεία αιωνιότητας» του δικαίου πάνω από το εκπαιδευτικό σύστημα.