Ανάπτυξη μεθόδων για τον προσδιορισμό ξενοβιοτικών ουσιών σε τρόφιμα για βρέφη και παιδιά μικρής ηλικίας
Authors: Αναγνωστόπουλος Χρήστος 
Published: January 2014

Η βιομηχανοποίηση της πρωτογενούς παραγωγής και η παραγωγή επεξεργασμένων τροφίμων που απευθύνονται σε βρέφη και παιδιά μικρής ηλικίας υλοποιήθηκε μέσω της ανάπτυξης πλήθους νέων τεχνολογιών, οι οποίες είχαν ως αρνητικό επακόλουθο την εισαγωγή τοξικών ουσιών στην τροφική αλυσίδα. Επειδή η παρουσία των ουσιών αυτών στα τελικά προς κατανάλωση προϊόντα δεν είναι αναμενόμενη υπό κανονικές συνθήκες, αυτές χαρακτηρίζονται ως ξενοβιοτικές. Η μεγάλη ποικιλομορφία, σε συνδυασμό με τα χαμηλά όρια συγκέντρωσής τους στα τρόφιμα, έχουν αναγάγει την παρακολούθηση των επιπέδων τους σε πρόκληση για τον τομέα της ανάλυσης τροφίμων και αποτελέσει έναυσμα για τη διενέργεια της διατριβής, η οποία περιλαμβάνει την επίτευξη των παρακάτω δυο επιμέρους συμπληρωματικών στόχων: Α. Ανάπτυξη νέων αναλυτικών μεθόδων επεξεργασίας δειγμάτων και προσδιορισμού αναλυτών για την ανίχνευση ξενοβιοτικών ουσιών σε τρόφιμα για βρέφη-παιδιά μικρής ηλικίας και ζωοτροφές. Β. Παρακολούθηση των επιπέδων των συγκεντρώσεων για ποικίλες κατηγορίες ξενοβιοτικών ουσιών σε εμπορικά δείγματα τροφίμων για βρέφη- παιδιά μικρής ηλικίας και ζωοτροφών. Η υλοποίηση του πρώτου στόχου αναφέρεται στην ανάπτυξη νέων μεθόδων οι οποίες είναι απλές (απλή διαδικασία εκχύλισης χωρίς πολύπλοκο εξοπλισμό), σύντομες (κατάλληλες για ανάλυση μεγάλου αριθμού δειγμάτων σε μικρό χρονικό διάστημα), οικονομικές (μικρή κατανάλωση αναλωσίμων ανά δείγμα), πολυδύναμες (κατάλληλη για ανάλυση ξενοβιοτικών ουσιών διαφορετικών χημικών κατηγοριών), ευαίσθητες (δυνατότητα ανίχνευσης και ποσοτικοποίησης σε επίπεδα συγκέντρωσης λίγων μg/kg) και προπάντων αξιόπιστες, ώστε να πληρούνται οι απαιτήσεις περί διαχείρισης της αβεβαιότητας των μετρήσεων που έχει θεσπίσει η Ε.Ε. Συγκεκριμένα, κατά την εκπόνηση της διατριβής αναπτύχθηκαν και επικυρώθηκαν οι παρακάτω πολυδύναμες αναλυτικές μέθοδοι προσδιορισμού για: 1. 25 Φυτοπροστατευτικά προϊόντα υψηλής τοξικότητας και μεταβολιτών τους σε παιδικές τροφές με τις τεχνικές GC-ECD και GC-NPD. 2. Φυτοπροστατευτικών προϊόντα διαφόρων χημικών κατηγοριών μεταβολιτών τους σε παιδικές τροφές με την τεχνική LC-MS/MS. 3. Φυτοπροστατευτικών προϊόντων διαφόρων χημικών κατηγοριών μεταβολιτών τους σε ζωοτροφές με τις τεχνικές GC-MS/MS και LC-MS/MS. 4. Φυτοπροστατευτικών προϊόντων διαφόρων χημικών κατηγοριών μεταβολιτών τους σε γάλα με εφαρμογή της τεχνικής GPC για την απομάκρυνση του λίπους και προσδιορισμό των αναλυτών με την τεχνική GC-MS/MS. 5. Φυτοπροστατευτικών προϊόντων και διαφόρων χημικών κατηγοριών μεταβολιτών τους σε προϊόντα ζωικής προέλευσης με την τεχνική GC-MS/MS. 6. Φυτορμονών σε φυτικά προϊόντα με τις τεχνικές LC-MS/MS και LC-TOF. 7. Μυκοτοξινών σε ζωοτροφές με τις τεχνικές LC-MS/MS και LC-TOF. 8. Μυκοτοξινών στο γάλα με τις τεχνικές LC-MS/MS και LC-TOF. Στη συνέχεια, οι μέθοδοι που αναπτύχθηκαν χρησιμοποιήθηκαν για την υλοποίηση του δεύτερου στόχου μέσω του προσδιορισμού των επιπέδων των ξενοβιοτικών ουσιών σε δείγματα τροφίμων για βρέφη-παιδιά μικρής ηλικίας και ζωοτροφών. Συγκεκριμένα, μελετήθηκαν-αναλύθηκαν δείγματα: 1. Εξήντα ενός παιδικών τροφών, στις οποίες προσδιορίστηκαν υπολείμματα των φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Από αυτά μόνο τα δυο βρέθηκαν θετικά ως προς την παρουσία υπολειμμάτων φυτοπροστατευτικών προϊόντων σε συγκέντρωση όμως κάτω του LOQ της μεθόδου. 2. Εξήντα τέσσερα ζωοτροφές, στις οποίες προσδιορίστηκαν τα υπολείμματα των φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Ένα σημαντικό ποσοστό από αυτά βρέθηκε θετικό στην παρουσία υπολειμμάτων φυτοπροστατευτικών προϊόντων, με ιδιαίτερα έντονη την παρουσία του endosulfan. 3. Τριάντα τέσσερα γάλατα, στα οποία προσδιορίστηκαν τα υπολείμματα των φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Σε κανένα από αυτά δεν διαπιστώθηκε παρουσία φυτοπροστατευτικών προϊόντων πάνω από το LOQ της μεθόδου. 4. Είκοσι τέσσερα κρέατα και συκώτια, στα οποία προσδιορίστηκαν τα υπολείμματα των φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Σε κανένα από αυτά δεν διαπιστώθηκε η παρουσία φυτοπροστατευτικών προϊόντων πάνω από τα όρια αναφοράς της μεθόδου. 5. Σαράντα τρία δείγματα διαφόρων φυτικών προϊόντων, στα οποία ανιχνεύτηκε η παρουσία υπολειμμάτων φυτορμονών. Ένα μικρό ποσοστό από αυτά βρέθηκε να περιέχει φυτορμόνες και συγκεκριμένα τα μόρια 1-ναφθαλενοξικό οξύ, 2.4-D, chlormequat, 4-χλωροφαινοξυ-οξικό οξύ, thiadiazuron και 2iP. 6. Εξήντα έξι ζωοτροφές, στις οποίες προσδιορίστηκαν μυκοτοξίνες. Ένα σημαντικό ποσοστό από αυτά βρέθηκε να περιέχει μυκοτοξίνες και συγκεκριμένα, τις αφλατοξίνες B1, B2 και G2, την ωχρατοξίνη Α και την τοξίνη Τ-2. 7. Τριάντα τρία γάλατα, στα οποία προσδιορίστηκαν μυκοτοξινές και μεταβολίτες τους. Σε κανένα από αυτά δεν ανιχνεύτηκε η παρουσία μυκοτοξινών πάνω από τα όρια αναφοράς της μεθόδου.