Η εκπαίδευση στην Κρήτη 1898-1913
Authors: Μακράκης Εμμανουήλ 
Published: January 2014

Στόχος της διατριβής είναι η μελέτη της ιστορίας της εκπαίδευσης στην Κρήτη την περίοδο της Κρητικής Πολιτείας και ιδιαίτερα στην περιοχή Αρκαλοχωρίου & Βιάννου. Μια περίοδο μετάβασης από την Αυτονομία στην Ένωση. Η χρησιμότητά της στην τωρινή πραγματικότητα, και ιδιαίτερα στην κατανόηση και την εύρυθμη και αποτελεσματική λειτουργία του σημερινού εκπαιδευτικού συστήματος καθώς και στην καλύτερη δόμηση, προγραμματισμό και προσανατολισμό της εκπαίδευσης στο μέλλον. Το πλούσιο αρχειακό υλικό διερευνήθηκε με τη μέθοδο της ιστορικής ανάλυσης. Η εξελικτική πορεία που ακολουθεί η εκπαίδευση στην περιοχή, προσεγγίζεται μέσα από το ιστορικό, πολιτικό και κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο της εποχής. Κατά τη διάρκεια της μελέτης τέθηκαν και απαντήθηκαν ερωτήματα όπως: Ποιος ήταν ο σχεδιασμός και ποιοι οι στόχοι της εκπ/κής πολιτικής στη Κρήτη; Ποια ήταν η κατάσταση των υποδομών; (διδακτήρια, εποπτικά μέσα κ. ά.), Ποιο το επίπεδο του εκπαιδευτικού προσωπικού; Υπήρχε γενίκευση της εκπαίδευσης και ίση αντιμετώπιση των δύο φύλων; Ποιες ήταν οι καινοτομίες της Πολιτείας στα διδακτικά αντικείμενα και στα αναλυτικά προγράμματα; Ποια ήταν τα σπουδαιότερα εμπόδια στη μάθηση; Συμπεράσματα: Η Πολιτεία έθεσε την παιδεία ως πρώτη προτεραιότητα. Ο σχεδιασμός της εκπ/σης στόχευε στην καταπολέμηση του αναλφαβητισμού (στόχο που πέτυχε), στην ανάπτυξη της λαϊκής παιδείας στη στροφή του πληθυσμού, μέσω της εκπαίδευσης, προς τη γεωργία, της μόνης πλουτοπαραγωγικής πηγής της νήσου, στον πρακτικό προσανατολισμό της εκπ/σης. Μ' αυτόν τον τρόπο θα επιτύγχαναν τόσο την ανέλιξη των ατόμων όσο και την ανάπτυξη, τη συλλογική πρόοδο και ευημερία. Επίσης δευτερογενής στόχος να συμβάλλει η εκπαίδευση στην ένωση με την Ελλάδα. Το μορφωτικό & παιδαγωγικό επίπεδο του διδακτικού προσωπικού υπήρξε χαμηλό. Η Πολιτεία θέσπισε εξετάσεις για να 'αποκαθάρει' τους ακατάλληλους και μερίμνησε για τη μόρφωσή τους, θεσμοθετώντας πρακτικές ασκήσεις και διδασκαλικά συνέδρια, ενώ ίδρυσε αρχικά παιδαγωγικά τμήματα στα Γυμνάσια και αργότερα διδασκαλείο. Η εκπαιδευτική πολιτική της Πολιτείας υπήρξε πολυσχιδής και δραστήρια. Ηεκπαίδευση γενικεύτηκε και έγινε υποχρεωτική και για τα δύο φύλα, το σχολικό δίκτυο επεκτάθηκε ενώ η Πολιτεία ενδιαφέρθηκε για την ισονομία και ισοπολιτεία μέσω της εκπαίδευσης ανάμεσα σε χριστιανούς και μουσουλμάνους. Τα αναλυτικά προγράμματα είχαν επηρεαστεί από το Ελληνικό Βασίλειο, υπήρχαν όμως και καινοτόμα αντικείμενα όπως: τοπική ιστορία και γεωγραφία, γεωργικά μαθήματα για τα αγόρια, ενώ για τα κορίτσια: ανθοκομία, σηροτροφία, ραπτική-κοπτική-πλεκτική, η μαγειρική, η οικιακή οικονομία και παιδαγωγική. Ακόμη η σχολική υγιεινή και τα καθήκοντα του συνταγματικού πολίτη και για τα δύο φύλα. Υπήρξαν επίσης καινοτόμες δράσεις όπως η θεσμοθέτηση των ανώτερων εξαταξίων σχολείων και η καθιέρωση των δύο εξαετών κύκλων. Η παιδεία την περίοδο της Κρητικής Πολιτείας δεν μπόρεσε να απαλλαγεί από τον ταξικό της προσανατολισμό και την κοινωνική της διαστρωμάτωση μέσα στον εκπ/κό μηχανισμό. Ανασχετικοί παράγοντες στην παρεχόμενη στο λαό εκπαίδευση, ήταν οι υποτυπώδεις υποδομές των διδακτηρίων, ο φτωχός σχολικός εξοπλισμός, οι άθλιες συνθήκες μεταφοράς και φοίτησης στο σχολείο, οι επιδημικές ασθένειες και ιδιαίτερα η ιλαρά, η ευλογιά και η ελονοσία που μάστιζε την περιοχή. Η νοοτροπία των γονέων. Η εμπλοκή της πολιτικής και του κομματισμού στα εκπαιδευτικά πράγματα, η μεταρρυθμισιομανία και κυρίως η αφοιτησία.