Wybrane problemy historii gospodarczej powszechnej i Polski
Authors:   Katedra Ekonomii, Wydział Ekonomii, Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach, Polska, Danowska-Prokop Barbara , Zagóra-Jonszta Urszula ,   Katedra Ekonomii, Wydział Ekonomii, Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach, Polska
Published: February 2023

Historia gospodarcza jest bardzo obszerną dziedziną nauki. Zajmuje się badaniem gospodarczych dokonań ludzkiej cywilizacji w ujęciu terytorialnym i chronologicznym. Wchodzi w zakres badań historycznych i ekonomicznych ze względu na wspólny dla obu dyscyplin przedmiot badań, czyli gospodarkę i jej funkcjonowanie. Dzięki historii gospodarczej można między innymi: – lepiej zrozumieć teraźniejszość w oparciu o znajomość przeszłości, – uchronić się przed popełnianiem tych samych błędów lub odkryciem rzeczy już raz odkrytych, – formułować prawidłowości funkcjonowania gospodarki na podstawie dostępnego materiału źródłowego według rozumowania: od szczegółu do ogółu. Oprócz zjawisk specyficznych dla poszczególnych państw na przestrzeni dziejów zachodziły procesy dotyczące gospodarki w układzie globalnym. Dlatego prace z historii gospodarczej to najczęściej kilkusetstronicowe, wieloautorskie opracowania. W przeciwieństwie do nich niniejsza publikacja jest niewielka objętościowo, ale jej lektura, stanowiąc przystępne wprowadzenie do zagadnienia, być może zachęci do sięgnięcia po bardziej szczegółowe i obszerne dzieła. Celem monografii jest prezentacja Czytelnikom dokonujących się przeobrażeń procesów gospodarczych, a przez to zwrócenie uwagi na ich silne powiązanie z zachodzącymi przemianami politycznymi. Od wieków polityka i gospodarka wzajemnie się zazębiają, bardzo często jednak polityka dominuje, co z reguły nie wychodzi na dobre ani gospodarce, ani społeczeństwu. W rozważaniach skupiono się na najważniejszych problemach dotyczących historii powszechnej i Polski. Książka składa się z dwóch tematycznych części ujętych w czterech rozdziałach: pierwsza dotyczy wybranych zagadnień mieszczących się w ramach historii powszechnej, druga skupia uwagę na gospodarce II Rzeczypospolitej i latach transformacji systemowej w kraju. Ograniczona objętość monografii zmusiła do subiektywnej selekcji tematów, z pominięciem wielu ciekawych zagadnień. Pierwszy rozdział prezentuje uwarunkowania demograficzne, geograficzne, religijno-etyczne, gospodarczo-polityczne oraz społeczne rewolucji industrialnej w połowie XVIII wieku. W tym obszarze wskazano na źródła dualizmu gospodarczego w zachodniej i we wschodniej Europie. Drugi rozdział prezentuje uwarunkowania ekonomiczne, społeczne i techniczne pierwszej i drugiej fali rewolucji przemysłowej w Wielkiej Brytanii oraz w pozostałych państwach europejskich, w tym na ziemiach polskich. Trzeci rozdział dotyczy gospodarki Polski okresu międzywojennego. Zwrócono uwagę na najważniejsze problemy po odzyskaniu niepodległości, specyfikę oddziaływania i skutki inflacji markowej zakończonej reformą walutową Władysława Grabskiego oraz przebieg i konsekwencje wielkiego kryzysu gospodarczego, który dla Polski, jako kraju rolniczego, był szczególnie trudny i długotrwały. W tym rozdziale znalazły się również kwestie związane z zaciąganiem pożyczek krajowych i zagranicznych przez rząd, problemy kartelizacji oraz największe inwestycje w dwudziestoleciu międzywojennym w związku z polityką etatystyczną państwa. Rozważania tego fragmentu kończy podsumowanie zwracające uwagę na sukcesy i porażki polityki gospodarczej tego okresu. Ostatni rozdział opracowania dotyczy polityki transformacji systemowej kraju i jej skutków. Przedstawiono sytuację gospodarczą Polski pod koniec lat 80. XX wieku i przebieg reform rozpoczętych 1 stycznia 1990 roku w ramach programu stabilizacyjnego i programu przekształceń własnościowych. Rozdział zamyka porównanie reformy Władysława Grabskiego z reformą Leszka Balcerowicza. Monografia przeznaczona jest głównie dla studentów Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Stanowi kwintesencję problematyki wykładanej w ramach przedmiotu historia gospodarcza na Wydziale Ekonomii. Z racji niewielkiej liczby godzin realizowanych podczas kursu należało się skupić na najważniejszych problemach gospodarczych Europy i Polski. Bogata, zamieszczona na końcu pracy bibliografia może poszerzyć wiedzę o zagadnienia nieraz tylko zasygnalizowane w rozdziałach. Uzupełnieniem wykładanych tematów z historii gospodarczej jest wcześniej wydane opracowanie autorek Wybrane problemy ekonomiczno-społeczne i polityczne na Górnym Śląsku w latach 1922-1939 (źródła regionalizmu) [Danowska-Prokop, Zagóra-Jonszta, 2017]. Te dwie skromne objętościowo monografie stanowią całość, dzieląc prezentowany w nich materiał na trzy obszary tematyczne: oprócz dwóch wspomnianych we Wstępie zawierają również historię gospodarczą Górnego Śląska w okresie międzywojennym. Dobrze jest bowiem poznać problemy ekonomiczne regionu. Oddając do rąk Czytelników niniejszą monografię, życzymy przyjemnej lektury, mając nadzieję, że praca ta rozbudzi zainteresowania historią gospodarczą i zachęci do jej studiowania.