Η αναβίωση της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας στη νεοελληνική σκηνή από το νεοελληνικό διαφωτισμό έως την ίδρυση του Εθνικού Θεάτρου
Authors: Μπιχάκη Αγγελική 
Published: September 2022

Η παρούσα διατριβή στοχεύει στην δημιουργία μιας πλήρους εικόνας για την πορεία της αρχαίας τραγωδίας στην Ελλάδα από τη δημιουργία του ελληνικού κράτους, έως και την ίδρυση του Εθνικού Θεάτρου. (1930). Εκτός από τις επαγγελματικές παραστάσεις, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν από πρόσκαιρα θεατρικά σχήματα ή μόνιμους θιάσους, εξετάζονται και οι μαθητές και φοιτητικές παραστάσεις. Η αρχαία τραγωδία στην Ελλάδα παίχτηκε αρχικά από μαθητικούς και φοιτητικούς θιάσους. Οι φοιτητές, εξαιτίας της μόρφωσής τους, θεωρήθηκαν ως οι καταλληλότεροι να ασχοληθούν με το είδος. Παράλληλα, η αρχαία τραγωδία στην Ελλάδα παίχτηκε και από θιάσους κοσμικών ερασιτεχνών. Άνθρωποι που διέθεταν μόρφωση και αγάπη για το θέατρο και την τραγωδία, πολλές φορές ξεχώρισαν στην ελληνική σκηνή και όχι μόνο. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των Δελφικών Γιορτών της Εύας και του Άγγελου Σικελιανού. Πέρα από μια γενική εικόνα της πορείας της αρχαίας τραγωδίας στην ελληνική σκηνή, οι παραστάσεις εξετάζονται ως προς το ζήτημα της μουσικής, της γλώσσας και της σκηνοθεσίας. Αρχικά, οι ελληνικές παραστάσεις αρχαίας τραγωδίας παριστάνονται είτε χωρίς μουσική, είτε με μουσική ευρωπαίων συνθετών. Κατά τα τέλη του 19ου αιώνα ξεκίνησε η σύνθεση μουσικής από έλληνες συνθέτες, οι οποίοι προσπαθούσαν να ταιριάξουν το αρχαίο δράμα άλλοτε με τη βυζαντινή μουσική και άλλοτε με τη δημοτική. Το ζήτημα της γλώσσας παρουσιάζει έντονο ενδιαφέρον στην Ελλάδα και γίνεται αφορμή για συζητήσεις μεταξύ των λογίων. Για όλο τον 19ο αιώνα και έως τις αρχές του 20ου η γλώσσα του πρωτότυπου κειμένου θεωρήθηκε ως καταλληλότερη και βρήκε ένθερμους υποστηρικτές κυρίως στο ερασιτεχνικό θέατρο, με κύριο εκπρόσωπο τον Γεώργιο Μιστριώτη. Παραστάσεις αρχαίων δραμάτων στη δημοτική στις αρχές του 20ου αιώνα έγιναν αφορμή για αιματηρά επεισόδια. Σ’ αυτό το σημείο εντοπίζεται η κορύφωση της γλωσσικής διαμάχης που αφορά στην αρχαία τραγωδία. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν έως το 1930, χρησιμοποιούνται κατά κύριο λόγο μεταφράσεις στη δημοτική στις παραστάσεις των αρχαίων τραγωδιών (π.χ. η μετάφραση της Αντιγόνης του Κ. Μάνου). Επιπλέον, σημαντικό ζήτημα όσον αφορά την αρχαία τραγωδία είναι ο θεατρικός χώρος. Η ύπαρξη των αρχαίων ελληνικών και ρωμαϊκών θεάτρων συνδέει το είδος με το χώρο στον οποίο γεννήθηκε και μοιραία για τους έλληνες ήταν εύκολη και ενίοτε αυτονόητη η σύνδεση της αρχαίας παράδοσης με τη νεότερη. Το ζήτημα της χρήσης των αρχαίων θεάτρων τίθεται σχεδόν καθ’ όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα καθώς και την περίοδο του Μεσοπολέμου. Παράλληλα, η σκευή του αρχαίου θεάτρου, και η χρήση μάσκας εμφανίζονται στις συζητήσεις για τον τρόπο παράστασης του αρχαίου δράματος. Οι λίγες επαγγελματικές παραστάσεις του 19ου αιώνα χαρακτηρίζονται από σκηνική απλότητα, ενώ στις αρχές του 20ου από σκηνική πολυτέλεια (π.χ. Βασιλικό Θέατρο, Νέα Σκηνή) και ενίοτε από προσπάθεια συμπόρευσης με τις σκηνοθετικές εξελίξεις στην Ευρώπη (Φ. Πολίτης, Σπ. Μελάς). Τέλος, εξετάζεται το πώς και αν επηρέασαν οι τάσεις που επικρατούσαν στην Ευρώπη σχετικά με το αρχαίο θέατρο τις νεοελληνικές παραστάσεις αρχαίας τραγωδίας. Αποτυπώνεται συχνά η απογοήτευση του εγχώριου θεάτρου να συμπορευθεί με το ευρωπαϊκό, παράλληλα με την προσπάθειες που γίνονται για μίμηση ή διαγραφή παράλληλης τροχιάς με την Ευρώπη.