Η συμμετοχή των παιδιών στην καθημερινή εκπαιδευτική διαδικασία
Authors: Αλεξίου Βασιλική 
Published: September 2021

Το ζήτημα της συμμετοχής των παιδιών στην καθημερινή εκπαιδευτική διαδικασία απασχολεί έντονα τη διεθνή επιστημονική κοινότητα στα πλαίσια μιας δημοκρατικής αντίληψης που αναγνωρίζει τα δικαιώματα των παιδιών (Hart, 1992). Στην προσχολική εκπαίδευση η σημασία της συμμετοχής των παιδιών έχει επισημανθεί από πολλούς ερευνητές για τις ευκαιρίες που δίνονται στα παιδιά να εκφράζουν αυτό που είναι σημαντικό για εκείνα με σκοπό την καλύτερη κάλυψη των αναγκών τους. Παράλληλα η κοινωνιολογία της παιδικής ηλικίας συμβάλλει στη διαμόρφωση ενός νέου μοντέλου σύμφωνα με το οποίο ακόμα και το μικρό παιδί θεωρείται ένας ενεργός πολίτης (MacNaughton et al. 2008). Στην προσχολική εκπαίδευση η έννοια της συμμετοχής μπορεί να έχει ποικίλα νοήματα και φαίνεται να σχετίζεται άμεσα με τις αντιλήψεις που έχουν οι νηπιαγωγοί για τα παιδιά (Bae, 2009). Ο ρόλος της νηπιαγωγού είναι σημαντικός καθώς οι πρακτικές που εφαρμόζει καθορίζουν σημαντικά τον τρόπο που συμμετέχουν τα παιδιά. Από την άλλη, η βελτίωση ή η αλλαγή των εκπαιδευτικών πρακτικών προϋποθέτει συστηματική υποστήριξη σε θεωρητικό, πρακτικό και στοχαστικό επίπεδο (Whitcomb, Borko & Liston, 2009). Στην παρούσα διατριβή παρουσιάζουμε τον τρόπο με τον οποίο οι πρακτικές των νηπιαγωγών που αφορούν τη συμμετοχή των παιδιώνστην εκπαιδευτική διαδικασία βελτιώνονται ή αλλάζουν κατά τη διάρκεια της συμμετοχής τους σε μια συνεργατική έρευνα-δράση. Στην έρευνα-δράση υποστηρίχτηκε μία ομάδα 12 εν ενεργεία νηπιαγωγών (με μέσο όρο προϋπηρεσίας τα 17 περίπου χρόνια) με σκοπό τη βελτίωση ή την αλλαγή των πρακτικών τους σχετικά με την ενίσχυση της συμμετοχής των παιδιών στη λήψη αποφάσεων. Οι νηπιαγωγοί συμμετείχαν οικειοθελώς στην έρευνα και η έρευνα-δράση διενεργήθηκε σ’ ένα ευέλικτο πλαίσιο που επέτρεψε την προσαρμογή κάθε νηπιαγωγού στην όλη διαδικασία χωρίς να δεσμεύει τα βήματα τους σε προκαθορισμένες δραστηριότητες. Πρόκειται για μια έρευνα-δράση που διήρκεσε δύο σχολικά χρόνια και περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, συνεντεύξεις με νηπιαγωγούς, ομαδικέςσυναντήσεις, ομαδική και ατομική υποστήριξη, σχεδιασμούς, εφαρμογές, αυτοαξιολογήσεις και αξιολογήσεις, αναστοχασμούς προκειμένου να ακολουθηθεί μια ανοιχτή κυκλική διαδικασία (Κατσαρού & Τσάφος, 2003)από μικρές παρεμβάσεις προς πιο εκτεταμένες βελτιώσεις και αλλαγές των εκπαιδευτικών πρακτικών των συμμετεχόντων νηπιαγωγών για την ενίσχυση της συμμετοχής των παιδιών.Η ανάλυση των αποτελεσμάτων έδειξε πως οι πεποιθήσεις των νηπιαγωγών σχετικά με τις προτεραιότητές τους, το ρόλο τους και το ρόλο των παιδιών στην εκπαιδευτική διαδικασία, επηρεάζουν σημαντικά τόσο το νόημα και τη διαδικασία της συμμετοχής όσο και τις συμμετοχικές πρακτικές τους στην τάξη.Μια διαπίστωση που προέκυψε από την έρευνα αφορά την αντίφαση μεταξύ πεποιθήσεων και πρακτικών των νηπιαγωγών. Άλλες διαπιστώσεις της έρευνάς μας σχετίζονται με τις διαδικασίες και τις στρατηγικές τροποποίησης των πεποιθήσεων και πρακτικών των νηπιαγωγών και την αποτελεσματικότητα της έρευνας-δράσης στη βελτίωση ή αλλαγή των συμμετοχικών πρακτικών και των πεποιθήσεων που συνδέονται με αυτές. Συγκεκριμένα αναδείξαμε ποικίλους παράγοντες που συνέβαλαν θετικά ή αρνητικά στην τροποποίηση των εκπαιδευτικών πεποιθήσεων και πρακτικών και προσπαθήσαμε να εξηγήσουμε τη διαφοροποίηση των αποτελεσμάτων της έρευνας-δράσης στις νηπιαγωγούς. Τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας συζητιούνται στο πλαίσιο της επαγγελματικής μάθησης των εκπαιδευτικών με σκοπό τη βελτίωση τουεκπαιδευτικού έργου μέσω της επανατοποθέτησης των εκπαιδευτικών σχετικά με τις πεποιθήσεις και τις πρακτικές τους για το νόημα και τη σημασία των συμμετοχικών πρακτικών στην εκπαιδευτική διαδικασία. Η συμβολή της έρευνάς μας εντοπίζεται στη συσχέτιση αξόνων των προσωπικών θεωριών των νηπιαγωγών και του τρόπου που διαμορφώνει πλαίσια για την ανάπτυξη των συμμετοχικών πρακτικών στην προσχολική εκπαίδευση, στη συσχέτιση προσωπικών θεωριών και εκπαιδευτικών πρακτικών και στις διαδικασίες και υποστήριξης του κριτικού και πρακτικού αναστοχασμού των νηπιαγωγών με στόχο την ενίσχυση των συμμετοχικών πρακτικών στην προσχολική εκπαίδευση.