Διερεύνηση των σχέσεων μεταξύ ψυχοκοινωνικών παραγόντων και της φυσικής δραστηριότητας εφήβων μαθητών
Authors: Γιαννάκου Αναστασία 
Published: September 2021

Σκοπός της μελέτης αυτής ήταν η αξιολόγηση της φυσικής δραστηριότητας (ΦΔ) εφήβων μαθητών/τριών και η διερεύνηση των ψυχοκοινωνικών παραγόντων που βοηθούν στην κατανόηση της αλλαγής της συμπεριφοράς με την εφαρμογή του Μοντέλου των Σταδίων. Σύμφωνα λοιπόν με το Διαθεωρητικό Μοντέλο (Τranstheoretical Μodel) ή το Μοντέλο των Σταδίων, τα άτομα, πριν υιοθετήσουν μια μακροπρόθεσμη συμπεριφορά υγείας, διέρχονται από πέντε δυναμικά στάδια, τα οποία απεικονίζουν τη διάσταση της αλλαγής ή την πρόθεση αλλαγής της συμπεριφοράς. Όμως η πολυπλοκότητα της συμπεριφοράς άσκησης και η αδυναμία των παρεμβάσεων, που στηρίζονται στα συστατικά του να επιφέρουν μακροπρόθεσμα αποτελέσματα, να συμβάλουν δηλ. στην υιοθέτηση μιας υγιούς μακροπρόθεσμης συμπεριφοράς άσκησης, οδήγησε στη διερεύνηση της επίδρασης ορισμένων ενδοπροσωπικών, συμπεριφορικών και περιβαλλοντικών μεταβλητών άλλων θεωριών στα στάδια αλλαγής ως προς την άσκηση-ΦΔ, αφού κάθε στάδιο χαρακτηρίζεται από ένα ιδιαίτερο μοντέλο ψυχοκοινωνικών και συμπεριφορικών μεταβλητών. Συγκεκριμένα διερευνήθηκε η επιρροή της «αυτοαποτελεσματικότητας», των «θετικών και αρνητικών προσδοκιών αποτελέσματος», της «σωματικής αυτοαντίληψης», της «αυτοεκτίμησης», της «υποστήριξης από τους γονείς», της «υποστήριξης από τους φίλους», των «καθιστικών δραστηριοτήτων» και της «ΦΔ ελεύθερου χρόνου» στα στάδια αλλαγής. Το δείγμα αποτέλεσαν 1.258 μαθητές/τριες Γ/σίων του Ν. Ιωαννίνων ηλικίας 13-15 ετών. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το 44% των μαθητών του δείγματος ταξινομήθηκε στις κατηγορίες «πολύ υποκινητικός», «υποκινητικός», που δεν καλύπτουν τις οδηγίες αναφορικά με τη φυσική δραστηριότητα για καλή υγεία, ενώ παρουσιάστηκε αύξηση των υποκινητικών παιδιών με την αύξηση της χρονολογικής ηλικίας. Επιπλέον παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων αναφορικά με τη συμμετοχή τους σε ΦΔ και σπορ. Συγκεκριμένα διαπιστώθηκε ότι τα αγόρια ήταν πιο δραστήρια από τα κορίτσια. Αναφορικά με την ταξινόμηση των εφήβων μαθητών στα στάδια αλλαγής ως προς την άσκηση-ΦΔ κατά τον ελεύθερο χρόνο τα αποτελέσματα έδειξαν ότι: 110 μαθητές/τριες (8,8%) ταξινομήθηκαν στο στάδιο Αδιαφορίας, 168 (13,4%) στο στάδιο Σκέψης, 320 (25,5%) στο στάδιο Προετοιμασίας, 151 (12%) στο στάδιο Δράσης και 508 (40,4%) στο στάδιο Διατήρησης. Τα αποτελέσματα υποστηρίζουν την εγκυρότητα του Μοντέλου των Σταδίων και τη δυνατότητα εφαρμογής του για την άσκηση στους εφήβους με τα περισσότερα από τα συστατικά, τα οποία εξετάστηκαν, να σχετίζονται σημαντικά με τα στάδια και να εξηγούν τις διαφορές μεταξύ τους. Τα αποτελέσματα ανέδειξαν επίσης ότι η επιρροή των παραγόντων των συστατικών στα διαφορετικά στάδια αλλαγής της συμπεριφοράς ήταν λιγότερο ή περισσότερο σημαντική. Στατιστικά σημαντικές διαφορές ανάμεσα στα πέντε στάδια βρέθηκαν για όλους τους ψυχοκοινωνικούς παράγοντες, εκτός από τους παράγοντες: «υποστήριξη φίλων/συνομηλίκων», «αντιλαμβανόμενη φυσική δραστηριότητα πατέρα», «αντιλαμβανόμενη φυσική δραστηριότητα μητέρας», «συντονισμός» της σωματικής αυτοαντίληψης, «εναλλακτικές επιθυμητές δραστηριότητες» της αυτοαποτελεσματικότητας και «ενασχόληση με τον Η/Υ και το διαδίκτυο».Καταληκτικά τα ευρήματα της παρούσας μελέτης είναι ενθαρρυντικά τόσο για την εγκυρότητα του Διαθεωρητικού Μοντέλου όσο και για τη χρησιμότητά του για την προαγωγή της άσκησης και της φυσικής δραστηριότητας των εφήβων στη χώρα μας μέσω της εφαρμογής αποτελεσματικών οικολογικών παρεμβατικών προγραμμάτων. Η παρούσα αποτελεί συγχρονική μελέτη, επομένως προτείνεται μελλοντική περαιτέρω διαχρονική μελέτη για την εξαγωγή αιτιωδών συμπερασμάτων.