Η σχετική φερεγγυότητα της θεωρίας της ανάπτυξης και της μεγέθυνσης
Authors: Καυκά Κυριακή 
Published: September 2021

Η παρούσα διδακτορική διατριβή εστιάζει στις βαθύτερες αιτίες που είναι αναγκαίες για την ανάπτυξη και τη μεγέθυνση των οικονομιών, υπό τις συνθήκες ενός πολυδιάστατου κόσμου. Καταδεικνύει λοιπόν την ανάγκη θεωρητικής και εμπειρικής τεκμηρίωσης του ρόλου του θεσμικού και του πολιτισμικού υποβάθρου στην ανάπτυξη και τη μεγέθυνση των οικονομιών. Οι δύο αυτές έννοιες αναγνωρίζονται ως οι βαθύτερες αιτίες για την οικονομική ανάπτυξη και μεγέθυνση. Ταυτόχρονα, τίθεται θεωρητικά και εμπειρικά το ζήτημα της συνεξέλιξής τους, ζήτημα αναγκαίο για την αποτελεσματικότητα της άσκησης οικονομικής πολιτικής. Η αναγκαιότητα της στροφής προς την αναζήτηση των βαθύτερων αιτιών για την ανάπτυξη και τη μεγέθυνση των οικονομιών καταδεικνύεται από την πολυπλοκότητα του παγκοσμιοποιημένου οικονομικού κόσμου, την ενδυνάμωση της διανοητικής δυνατότητας των ατόμων και την ανάγκη να κατανοηθούν σε βάθος τα οικονομικά και κοινωνικά φαινόμενα, ιδιαίτερα στον απόηχο της κρίσης του 2008. Ταυτόχρονα, οι βαθύτερες αιτίες συνδέονται με την άσκηση οικονομικής πολιτικής καθώς σχολιάζεται ο ρόλος τους στην αποτελεσματικότητα των πολιτικών που εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις οικονομίες. Έτσι λοιπόν, ο σκοπός της διατριβής είναι να αναδείξει τις βαθύτερες αιτίες για την ανάπτυξη και τη μεγέθυνση των οικονομιών (Κεφάλαιο 2,3,4), όπως επιτάσσει η πολυδιάστατη πραγματικότητα, υπό μια κοινή θεωρητική σύλληψη (Κεφάλαιο 1). Η σύλληψη αυτή είναι συνεπής με την εξελικτική θεώρηση των οικονομικών και στηρίζεται στη γενική και ολοκληρωμένη προσέγγιση για την ανάπτυξη και τη μεγέθυνση των οικονομιών καθώς και σε μια ολοκληρωμένη μεθοδολογία (μεθοδολογικός πλουραλισμός). Σε αυτό το πλαίσιο, οι βαθύτερες αιτίες υπεισέρχονται στη σκέψη της οικονομικής επιστήμης μέσω της θεωρητικής αρχιτεκτονικής της μέσο και μέτα-οικονομικής ανάλυσης. Υπό αυτή την κοινή θεωρητική σύλληψη αναπτύσσονται τα τρία δοκίμια που συμπληρώνουν τη διατριβή (Κεφάλαιο 2,3,4). Τα δοκίμια αυτά έχουν διπλή συμβολή καθώς από τη μια συμβάλλουν στην εξέλιξη και συνεισφορά της θεωρητικής σύλληψης και από την άλλη συμβάλλουν στη βιβλιογραφία ως αυτοτελή κείμενα. Η ολοκληρωμένη αντίληψη της οικονομικής ανάπτυξης και μεγέθυνσης συνδέεται άμεσα και με την ολοκληρωμένη αντίληψη για το περιεχόμενο της ανθρώπινης δράσης. Για τους οικονομολόγους, η προσέγγιση της πολυδιάστατης πραγματικότητας όπως αυτή εκφράζεται από τη δράση του Homo Holisticus είναι μία από τις προκλήσεις της επιστήμης. Ο ορισμός αυτός, που συνάδει με μια εξελικτική θεώρηση των οικονομικών, προσεγγίζει με μεγαλύτερη σαφήνεια την πραγματική υπόσταση του ατόμου καθώς περιλαμβάνει τις βιολογικές, οικονομικές και κοινωνικές (πολιτικές) του καταβολές. Πρόκειται δηλαδή για το συνδυασμό του Homo Sapiens (ένα ον του οποίου τα χαρακτηριστικά βασίζονται στη γενετική μεταβολή και στις αρχές της δαρβινικής εξέλιξης), του Homo Economicus (ένα ευφυές μεν μονοδιάστατο δε ον που βασίζεται στην ατομική απελευθέρωση και επιδιώκει την ατομική ευημερία) και του Homo Socialis (που ενσωματώνει την πολιτισμική και θεσμική διάσταση του ατόμου ως μέρος της κοινωνίας στην οποία ανήκει εκφράζοντας στοιχεία αλτρουισμού και συνεργασίας). Αυτή είναι η «καρδιά» του προβληματισμού και της γενικότερης οπτικής της διατριβής.