Λεκτικές και γνωστικές δεξιότητες στο σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας-υπόπνοιας και στη χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια
Authors: Μακανίκας Κωνσταντίνος 
Published: September 2021

Το Σύνδρομο της Αποφρακτικής Άπνοιας – Υπόπνοιας (ΣΑΑΥ) και η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) αποτελούν τις δυο πιο κοινά εμφανιζόμενες χρόνιες αναπνευστικές διαταραχές στο γενικό πληθυσμό, ενώ φαίνεται να σχετίζονται με την εμφάνιση γνωστικών ελλειμμάτων.Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι να αξιολογήσει τις σημασιολογικές ικανότητες ενήλικων ασθενών με ΣΑΑΥ και ΧΑΠ και να συγκρίνει την επίδοσή τους σε σημασιολογικές δοκιμασίες σε σχέση με την κατανομή των βαθμολογιών επίδοσης του γενικού πληθυσμού σε αυτές. Επίσης, μελετήθηκαν οι επιδόσεις των ασθενών σε νευρογλωσσικές δοκιμασίες ως προς την πιθανή συσχέτισή τους με βιολογικούς παράγοντες του ΣΑΑΥ και της ΧΑΠ, όπως ο αποκορεσμός της αιμοσφαιρίνης, o αριθμός των αφυπνίσεων, η αρχιτεκτονική του ύπνου, ο δείκτης άπνοιας / υπόπνοιας, τα επίπεδα οξυγόνου και διοξειδίου του άνθρακα στο αίμα, η αναπνευστική ικανότητα των ασθενών κ.ά. Στην έρευνα χορηγήθηκαν οι σταθμισμένες στον ελληνικό πληθυσμό δοκιμασίες Boston Naming Test (ΒΝΤ), Picture Peabody Vocabulary Test (PPVT) και Λεκτική ροή (COWAT) που αξιολογούν τις σημασιολογικές γλωσσικές ικανότητες και το GAMA test που εξετάζει το νοητικό πηλίκο. Η ομάδα των ασθενών με ΣΑΑΥ αποτελούνταν από 118 ασθενείς με μέτριο και σοβαρό βαθμό ΣΑΑΥ. Οι ασθενείς εμφάνισαν χαμηλότερη επίδοση σε σχέση με την κατανομή των βαθμολογιών επίδοσης του γενικού πληθυσμού στις δοκιμασίες της λεκτικής ροής, του ΒΝΤ και του PPVT ωστόσο οι επιδόσεις τους κυμαίνονταν εντός των φυσιολογικών τιμών. Ωστόσο, σε ατομικό επίπεδο, το ποσοστό των ασθενών που εμφάνιζε σημασιολογική έκπτωση σε σχέση με τον τυπικό πληθυσμό ήταν στατιστικώς σημαντικά μεγαλύτερο σε όλες τις νευρογνωστικές δοκιμασίες. Επίσης, τα αποτελέσματά μας έδειξαν ότι η μεταβλητή «καρδιακές ανωμαλίες» μπορούσε να προβλέψει την επίδοση στη δοκιμασία του BNT, ενώ η μεταβλητή «χοληστερίνη» πως μπορεί να εξηγήσει την επίδοση στη δοκιμασία του PPVT. Η υπέρταση βρέθηκε να μπορεί να προβλέψει την επίδοση στην δοκιμασία ΒΝΤ μόνο όταν υπήρχε συννοσηρότητα με διαβήτη. Επίσης, η επίδοση στη φωνολογική λεκτική ροή μπορεί να προβλεφθεί μόνο από τις μεταβλητές «αριθμός των αφυπνίσεων» που συνοδεύονταν από αποκορεσμό της αιμοσφαιρίνης κατά τη διάρκεια του ύπνου NREM, «αριθμός αποκορεσμών της αιμοσφαιρίνης» και τη «διάρκεια των αποκορεσμών κατά τη διάρκεια του ύπνου». Η επίδοση στη δοκιμασία του PPVT μπορούσε να προβλεφθεί μόνο από τη μεταβλητή «μέσα επίπεδα αποκορεσμού κατά τη διάρκεια του ύπνου». Αναφορικά με την ομάδα των ασθενών με ΧΑΠ, αυτή αποτελούταν από 100 ασθενείς με μέτριο και σοβαρό βαθμό ΧΑΠ και ήπια υποξαιμία. Οι επιδόσεις τους ως ομάδα ήταν στατιστικώς σημαντικά χαμηλότερες σε σχέση με την κατανομή των βαθμολογιών επίδοσης του γενικού πληθυσμού στις δοκιμασίες της σημασιολογικής και της φωνολογικής λεκτικής ροής, του ΒΝΤ και του PPVT, αλλά εντός των φυσιολογικών τιμών. Σε ατομικό επίπεδο, το ποσοστό των ασθενών με σημασιολογικά ελλείμματα ήταν στατιστικώς σημαντικά μεγαλύτερο από αυτό του τυπικού πληθυσμού. Επιπλέον, βρέθηκε πως τα επίπεδα οξυγόνου του αίματος μπορούν να προβλέψουν τις επιδόσεις των ασθενών στις δοκιμασίες του ΒΝΤ, του PPVT και της σημασιολογικής λεκτικής ροής, ενώ ο αποκορεσμός της αιμοσφαιρίνης (SaO2) την επίδοση στη δοκιμασία του ΒΝΤ και του PPVT. Δεν βρέθηκε κάποια άλλη κλινική παράμετρος να μπορεί να προβλέψει τις επιδόσεις των ασθενών στις νευρογνωστικές δοκιμασίες.Τέλος, βρέθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των ασθενών με ΧΑΠ και ΣΑΑΥ αναφορικά με τις επιδόσεις τους στις σημασιολογικές δοκιμασίες. Συγκεκριμένα, οι επιδόσεις των ασθενών με ΧΑΠ ήταν στατιστικώς σημαντικά χαμηλότερες από αυτές των ασθενών με ΣΑΑΥ στις δοκιμασίες της σημασιολογικής λεκτικής ροής, στη δοκιμασία του BNT και στη δοκιμασία του PPVT. Σε ατομικό επίπεδο, το ποσοστό των ασθενών με ΧΑΠ με χαμηλή επίδοση στις δοκιμασίες της σημασιολογικής λεκτικής ροής, του BNT και του PPVΤ ήταν στατιστικώς σημαντικά μεγαλύτερο από αυτό των ασθενών με ΣΑΑΥ. Όσον αφορά τη σύγκριση της επίδοσης της ομάδας των ασθενών με ΣΑΑΥ με αυτή των ασθενών με ΧΑΠ τύπου Ι (ασθενείς με υποξαιμική αναπνευστική ανεπάρκεια) παρατηρήθηκε πως οι ασθενείς με ΣΑΑΥ επιτύγχαναν υψηλότερες επιδόσεις σε όλες τις νευρογνωστικές δοκιμασίες. Επίσης, βρέθηκε πως οι επιδόσεις των ασθενών με ΧΑΠ τύπου Ι ήταν χαμηλότερες συγκριτικά με τις επιδόσεις των ασθενών με ΧΑΠ χωρίς αναπνευστική ανεπάρκεια στις δοκιμασίες του ΒΝΤ και της φωνολογικής λεκτικής ροής. Τα αποτελέσματα της έρευνάς μας δείχνουν πως οι ασθενείς με ΣΑΑΥ και ΧΑΠ έχουν αυξημένες πιθανότητες να παρουσιάσουν γλωσσική σημασιολογική έκπτωση πιθανώς λόγω των χαμηλών επιπέδων αποκορεσμού της αιμοσφαιρίνης, τη συννοσηρότητα με διαβήτη, χοληστερίνη και καρδιακές ανωμαλίες και των χαμηλών επιπέδων οξυγόνου στο αίμα. Συνολικά, οι ασθενείς με ΧΑΠ τύπου Ι παρουσίασαν χαμηλότερες επιδόσεις στις σημασιoλογικές δοκιμασίες σε σχέση με τους ασθενείς με ΧΑΠ και ΣΑΑΥ και η ομάδα των ασθενών με ΣΑΑΥ σημείωσε υψηλότερες επιδόσεις συγκριτικά με τις άλλες δύο ομάδες ασθενών των ΧΑΠ και ΧΑΠ τύπου Ι στις περισσότερες νευρογνωστικές δοκιμασίες.Εφόσον τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης επιβεβαιωθούν και από επόμενες έρευνες, τότε θα αναδειχθεί η κλινική αξία των νευροψυχολογικών μετρήσεων στον καθορισμό της σοβαρότητας των συνδρόμων και η ανάγκη για έγκαιρη διάγνωση και εξατομικευμένη κλινική θεραπεία τους.