ҚАЗАҚСТАН ЖАСТАРЫНЫҢ ГЕНДЕРЛІК САНАСЫНЫҢ ПСИХОСЕМАНТИКАСЫ
Authors: Нагымжанова К.М. 
Published: October 2023

В статье представлены результаты исследования гендерной идентичности как когнитивного компонента гендерного сознания казахстанской молодежи. Пилотное исследование нацелено на изучение возможностей применения психосемантического подхода на основе метода модифициро- ванного семантического дифференциала для изучения гендерной идентичности. Данный подход рассматривается в качестве дополнительного к традиционным опросникам и проективным методам. Описанные этапы, правила и процедура психосемантического исследования показывают те его стороны, которые составляют потенциал для дальнейшего его применения. В частности, метод дает возможность углубленного изучения имплицитных структур сознания, плохо отрефлексированных самими испытуемыми и повысить валидность результатов, снижая мотивационные искажения и влияние культуры, менталитета. Авторами приведены данные изучения группового сознания юношей и девушек, реконструкции категориальной модели их сознания путем построения семантических пространств – систем определенным образом структурированных личностных качеств, описывающих «Я». Семантические пространства «Я» образуют факторы, выделенные на основе факторного анализа методом главных компонент с вращением «Varimax», а также значения, смыслы, которыми испытуемые наделяют личностные качества. В результате психосемантического исследования определена типология гендерной идентичности современной казахстанской молодежи, выявлены различия в психо- логическом содержании андрогинного, маскулинного и фемининного типа гендерной идентичности у девушек и юношей, установлены различия тенденций в гендерной самоидентификации с точки зрения традиционности и эгалитарности. Ключевые слова: психосемантический подход, метод семантического дифференциала, семантическое пространство, факторный анализ, гендерная идентичность.

Мақалада гендерлік сәйкестікті Қазақстандық жастардың гендерлік санасының когнитивтік құрамдас бөлігі ретінде зерттеу нәтижелері берілген. Пилоттық зерттеу гендерлік сәйкестікті зерттеудің модификацияланған семантикалық дифференциалды әдісіне негізделген психосеманти- калық тәсілді қолдану мүмкіндіктерін зерттеуге бағытталған. Бұл тәсіл дәстүрлі сауалнамалар мен проекциялық әдістерге қосымша ретінде қарастырылады. Психосемантикалық зерттеудің сипаттал- ған кезеңдері, ережелері мен процедурасы оның одан әрі қолдану мүмкіндігін құрайтын аспектілерін көрсетеді. Атап айтқанда, әдіс субъектілердің өздері нашар көрсететін сананың жасырын құрылым- дарын терең зерттеуге және мотивациялық бұрмалауларды және мәдениет пен менталитеттің әсерін азайта отырып, нәтижелердің шынайылығын арттыруға мүмкіндік береді. Авторлар ұлдар мен қыздардың топтық санасын зерттеуден, олардың санасының категориялық моделін семантикалық кеңістіктерді – «Мен» сипаттайтын белгілі бір түрде құрылымдалған жеке қасиеттер жүйесін құру арқылы қайта құру деректерін ұсынады. «Мен» семантикалық кеңістігі факторлық талдау негізінде «Varimax» айналуымен негізгі компоненттер әдісімен анықталған факторлармен, сондай-ақ субъектілер жеке қасиеттермен қамтамасыз ететін мағыналармен қалыпта- сады. Психосемантикалық зерттеу нәтижесінде қазіргі Қазақстандық жастардың гендерлік сәйкесті- гінің типологиясы анықталды, қыздар мен ұлдар арасындағы гендерлік сәйкестендірудің андрогин- дік, еркектік және әйелдік типтерінің психологиялық мазмұнының айырмашылығы, гендерлік өзіндік тенденциялардағы айырмашылықтар анықталды, сәйкестендіру дәстүрлілік пен теңдік тұрғысынан белгіленеді. Түйін сөздер: психосемантикалық тәсіл, семантикалық дифференциалдық әдіс, семантикалық кеңістік, факторлық талдау, гендерлік сәйкестік.

The article presents the results of a study of gender identity as a cognitive component of the gender consciousness of Kazakhstan youth. The pilot study is aimed at exploring the possibilities of applying a psychosemantic approach based on the modified semantic differential method to study gender identity. This approach is considered as an addition to traditional questionnaires and projective methods. The described stages, rules and procedure of psychosemantic research show those aspects of it that make up the potential for its further application. In particular, the method makes it possible to study in depth the implicit structures of consciousness, poorly reflected by the subjects themselves, and to increase the validity of the results, reducing motivational distortions and the influence of culture and mentality. The authors present data from the study of the group consciousness of boys and girls, the reconstruction of the categorical model of their consciousness by constructing semantic spaces - systems of structured personal qualities in a certain way that describe the "I". The semantic spaces of the “Self” are formed by factors identified on the basis of factor analysis by the method of principal components with the rotation of Varimax, as well as the meanings that the subjects endow with personal qualities. As a result of the psychosemantic study, the typology of the gender identity of modern Kazakhstani youth was determined, differences in the psychological content of the androgynous, masculine and feminine types of gender identity among girls and boys were identified, differences in trends in gender self-identification were established in terms of traditionality and egalitarianism. Key words: psychosemantic approach, semantic differential method, semantic space, factor analysis, gender identity.