Ο ρόλος της εκπαίδευσης στην επαγγελματική, κοινωνική και προσωπική ανάπτυξη των εργαζομένων στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα
Authors: Παυλούς Ευαγγελία-Δέσποινα 
Published: February 2022

Η εργασία εστιάζει στο ότι το άτομο οδηγείται στην εκπαίδευση με συγκεκριμένες προσδοκίες οι οποίες σε μεγάλο βαθμό συμπίπτουν με τους στόχους των εκπαιδευτικών συστημάτων. Όπως είναι γνωστό η εκπαίδευση παρέχεται στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού συστήματος πρωτίστως για να βοηθήσει τα άτομα να αποκτήσουν γνώσεις, δεξιότητες και ικανότητες μέσα από οργανωμένα προγράμματα και διαδικασίες διδασκαλίας και μάθησης. Παράλληλα μέσα στο ίδιο πλαίσιο, το άτομο έρχεται σε επαφή με συνομήλικους/ες (συμμαθητές/τριες, συμφοιτητές/τριες) αλλά και με άτομα μεγαλύτερης ηλικίας (εκπαιδευτικούς) που έχουν διαφορετικό ρόλο και θέση. Μαζί τους αναπτύσσει σχέσεις, συνεργάζεται, διδάσκεται, αξιολογείται, αξιολογεί, κοινωνικοποιείται, διαμορφώνει στάσεις και απόψεις. Όλα αυτά αποτελούν για το άτομο μια μεγάλη και μακρόχρονη προετοιμασία -προετοιμασία για την μετέπειτα πορεία του στη ζωή, στην αγορά εργασίας και στην κοινωνία. Η προετοιμασία αυτή καταλήγει να δώσει στο άτομο δύο εφόδια: ένα τυπικό, που είναι ο τίτλος επιτυχούς ολοκλήρωσης των σπουδών, και ένα ουσιαστικό, καθώς οι σπουδές αντανακλούν γνώσεις, δεξιότητες και ικανότητες σημαντικές για να ανταποκριθεί το άτομο στις απαιτήσεις και τις προκλήσεις του επαγγέλματος και της κοινωνίας.Η προσδοκία ικανοποίησης των οικονομικών, κοινωνικών, προσωπικών και αμιγώς γνωστικών αναγκών είναι εμφανής στην αυξημένη ζήτηση η οποία εμφανίζεται σε διεθνές επίπεδο και στη χώρα μας. Το κυνήγι για σπουδές, οι προσπάθειες για εισαγωγή στα πανεπιστήμια, η ζήτηση για συμμετοχή σε μεταπτυχιακά προγράμματα και σε προγράμματα επιμόρφωσης κάθε είδους, ακόμα και η συμμετοχή στην άτυπη μάθηση δείχνει ότι τα άτομα έχουν μεγάλες προσδοκίες από τις σπουδές τους και πιστεύουν ότι αυτές θα τους αποδώσουν οικονομικά, κοινωνικά, προσωπικά και θα τους προσθέσουν γνώση. Σε ό, τι αφορά στη σχέση της εκπαίδευσης με την ανάπτυξη, η εργασία υιοθετεί τη βασική υπόθεση ότι η εκπαίδευση -και εν γένει η δια βίου μάθηση- επηρεάζει σημαντικά την ανάπτυξη του ατόμου. Μεταφέροντας τη γενική αυτή υπόθεση στις επιμέρους διαστάσεις της ανάπτυξης, μπορεί να υποστηριχθεί ότι η εκπαίδευση επηρεάζει την οικονομική-επαγγελματική, την κοινωνική, την προσωπική και τη γνωστική ανάπτυξη του ατόμου. Όσον αφορά στη δεύτερη κριτική, η θεωρία του ανθρώπινου κεφαλαίου δέχεται ότι υπάρχει η αγορά εργασίας η οποία μπορεί να υφίσταται κατάτμηση αλλά η γενική υπόθεση της σχέσης μεταξύ εκπαίδευσης και ανάπτυξης παραμένει ισχυρή για το σύνολο των ατόμων. Σε αυτή την εργασία λαμβάνουμε υπόψη τη βασική υπόθεση ότι υπάρχει θετική σχέση μεταξύ εκπαίδευσης και ανάπτυξης γενικά, αλλά επίσης μελετάμε τις διαφορές μεταξύ διαχωρισμένων τμημάτων της αγοράς εργασίας.Προκύπτουν μια σειρά από ερωτήματα που η παρούσα εργασία καλείται να απαντήσει. Τα ερωτήματα αναπτύσσονται σε τρεις άξονες: Πόσο ισχυρές είναι οι προσδοκίες για το ρόλο που παίζουν οι σπουδές και η επιμόρφωση στην επαγγελματική-οικονομική, κοινωνική, γνωστική και προσωπική ανάπτυξη;Σε ποιο βαθμό η εκπαίδευση και η κατάρτιση ανταποκρίνονται πραγματικά σε αυτές τις προσδοκίες;Ποιος είναι ο ρόλος που παίζουν οι σπουδές και η κατάρτιση στη διαδικασία πρόσληψης και στις καθημερινές απαιτήσεις της εργασίας;Υπάρχουν διαφορές στα παραπάνω μεταξύ εργαζομένων (α) στο δημόσιο και ιδιωτικό τομέα (β) ανδρών και γυναικών και (γ) νεότερων και μεγαλύτερων;Η παρούσα εργασία επιχειρεί να δώσει απάντηση στα ερωτήματα αυτά με δυο έρευνες. Η μια έρευνα έγινε με ερωτηματολόγιο (ποσοτική) σε 1000 άτομα, εργαζόμενους και εργαζόμενες σε ένα δείγμα στο οποίο επιδιώχθηκε να υπάρχει ισορροπία εργαζομένων στον ιδιωτικό και στον δημόσιο τομέα. Η δεύτερη έρευνα πραγματοποιήθηκε σε 3 διαφορετικές ομάδες εστίασης των 6 ατόμων η καθεμία. Στην πρώτη υπήρχε ισόρροπη εκπροσώπηση ιδιωτικών και δημοσίων υπαλλήλων, στη δεύτερη ανδρών και γυναικών και στην τρίτη νέων και ηλικιακά μεγαλύτερων εργαζομένων. Τα αποτελέσματα των δυο ερευνών δείχνουν τα εξής: Σε ότι αφορά στις προσδοκίες από τις σπουδές, τα άτομα όταν αποφάσιζαν να σπουδάσουν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση προσδοκούσαν σε μεγάλο βαθμό ότι οι σπουδές θα τους βοηθούσαν στη ζωή τους οικονομικά-επαγγελματικά, κοινωνικά, προσωπικά και γνωστικά. Ιδιαίτερα έντονες εμφανίζονται στα αποτελέσματα οι προσδοκίες επαγγελματικής - οικονομικής και προσωπικής ανάπτυξης. Λιγότερο έντονες εμφανίζονται οι προσδοκίες κοινωνικής ανάπτυξης. Η υστέρηση των προσδοκιών κοινωνικής ανάπτυξης σε σχέση με άλλες διαστάσεις αποτελεί αντικείμενο προβληματισμού. Οι συμμετέχοντες/ουσες έχουν έντονες προσδοκίες για τον ρόλο της εκπαίδευσης κυρίως στην οικονομική-επαγγελματική ανάπτυξη.Οι σπουδές και η επιμόρφωση ανταποκρίθηκαν σε μεγάλο βαθμό στις προσδοκίες. Ωστόσο η ανταπόκριση σε ότι αφορά στην επαγγελματική και την προσωπική ανάπτυξη ήταν κατώτερη των προσδοκιών. Η μελέτη των διαφορετικών ομάδων εργαζομένων δείχνει ότι γενικά οι προσδοκίες για σπουδές, αλλά και η πραγματικότητα δεν διαφέρουν σημαντικά λόγω φύλου, κλάδου απασχόλησης και ηλικίας. Ωστόσο, υπάρχουν αρκετές ενδιαφέρουσες διαφορές. Για παράδειγμα, οι δημόσιοι υπάλληλοι φαίνεται να εστιάζουν περισσότερο από τους ιδιώτες στη δημόσια εικόνα τους στην κοινωνία, ενώ οι ιδιωτικοί στην εικόνα τους στην εργασία. Οι γυναίκες φαίνεται να έχουν ισχυρότερο όραμα να σπουδάσουν για να γίνουν καλοί επιστήμονες γενικά, ενώ οι άνδρες φαίνεται να ενδιαφέρονται περισσότερο να έχουν μια μόνιμη δουλειά και να αναρριχηθούν στην επαγγελματική ιεραρχία. Σχετικά με τους παλιούς και τους νέους υπαλλήλους, τα αποτελέσματα δείχνουν σχετικά υψηλότερο άγχος των νέων για επαγγελματική αποκατάσταση.Δομή εργασίας Η παρούσα εργασία αποτελείται από δύο μέρη, ένα θεωρητικό και ένα ερευνητικό. Το θεωρητικό μέρος περιλαμβάνει πέντε κεφάλαια.Το πρώτο κεφάλαιο «Έννοια και στόχοι της εκπαίδευσης», αναφέρεται στη γνωστική και παιδαγωγική θεώρηση της εκπαίδευσης, στο πεδίο της κοινωνικοποίησης και της προετοιμασίας για την αγορά εργασίας, στο πεδίο ανάπτυξης της προσωπικότητας των ατόμων και του αξιακού συστήματος. Επίσης, παρουσιάζονται η εκπαίδευση και η Δια Βίου Μάθηση.Το δεύτερο κεφάλαιο «Προσφορά εκπαίδευσης και δια βίου μάθησης» πραγματεύεται το εκπαιδευτικό σύστημα στην Ελλάδα, όσον αφορά στις τρεις βαθμίδες εκπαίδευσης καθώς και στο εθνικό δίκτυο δια βίου μάθησης. Το τρίτο κεφάλαιο «Ανάγκες, κίνητρα και ζήτηση για εκπαίδευση», μας εισάγει στην έννοια της ανάγκης και του κινήτρου καθώς παρουσιάζονται οι θεωρίες που έχουν ειπωθεί στη Διεθνή βιβλιογραφία σε αυτά. Στη συνέχεια αναφέρονται οι θεωρίες για τις προσδοκίες που υποκινούν τα άτομα να εκπαιδευτούν.Το τέταρτο κεφάλαιο «Η ανάπτυξη και οι διαστάσεις της» μας εισάγει σε θέματα που αφορούν στην ανάπτυξη της χώρας και του ατόμου, στην ανάπτυξη μιας οικονομίας μέσα από τη μακροοικονομική προσέγγιση, άλλα και στην ανάπτυξη του ατόμου μέσα από τη μικροοικονομική προσέγγιση. Στη συνέχεια παρατίθενται ζητήματα που αφορούν στην εργασία και στην απασχόληση, στην ανεργία, στην υποαπασχόληση, στην ετεροαπασχόληση, καθώς και στην επαγγελματική ανάπτυξη μέσα από τις θεωρίες που έχουν ειπωθεί στη διεθνή βιβλιογραφία. Ακόμα, μελετάται η κοινωνική διάσταση της ανάπτυξης του ατόμου μέσα στην κοινωνία, η κοινωνικοποίησή του και η ανάπτυξή του στις διάφορες διαστάσεις, όπως η κοινωνική προσωπική γνωστική και η σύνδεσή τους με την επαγγελματική ανάπτυξή του. Το πέμπτο κεφάλαιο «Σχέση εκπαίδευσης του ατόμου» πραγματεύεται τη σχέση εκπαίδευσης και ανάπτυξης μιας οικονομίας, τη θεωρία του ανθρώπινου κεφαλαίου, την επίδραση της θεωρίας αυτής στην αναπτυξιακή εκπαιδευτική πολιτική και στις βαθμίδες εκπαίδευσης σε σχέση με την εκπαίδευση και την ανάπτυξη. Το δεύτερο μέρος, το ερευνητικό, αποτελείται από τέσσερα κεφάλαια.Στο έκτο κεφάλαιο «Μεθοδολογία της έρευνας», παρουσιάζονται τα ερευνητικά ερωτήματα, η ερευνητική στρατηγική, η μεθοδολογία για τις δυο έρευνες, την ποσοτική με ερωτηματολόγιο και την ποιοτική Focus group. Στο έβδομο κεφάλαιο γίνεται παρουσίαση των περιγραφικών αποτελεσμάτων της ποσοτικής έρευνας με ερωτηματολόγιο όπου παρουσιάζονται οι απαντήσεις από τη στατιστική ανάλυση. Στο όγδοο κεφάλαιο γίνεται παρουσίαση των αποτελεσμάτων την ποιοτικής έρευνας που αναφέρεται στις διαφορές του αναπτυξιακού ρόλου της εκπαίδευσης μεταξύ τριών Focus group και συγκεκριμένα μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών υπαλλήλων, ανδρών-γυναικών και νέων και μεγαλύτερων σε ηλικία εργαζομένων. Παρουσιάζονται τα αποτελέσματα σχετικά με τις διαφορές ως προς το ρόλο το σπουδών στους διάφορους τομείς ανάπτυξης όπως της επαγγελματικής κοινωνικής προσωπικής και γνωστικής. Στο δέκατο κεφάλαιο γίνεται συζήτηση επί των αποτελεσμάτων της έρευνας που αφορούν στο ρόλο των σπουδών στις τέσσερις διαστάσεις της ανάπτυξης και στις διαφορές των ομάδων που μελετήθηκαν ενώ ακόμα διατυπώνονται και κάποιες προτάσεις