Έρευνα για την αναγωγή των πρεμνοφυών δρυοδασών Ν. Καρδίτσας
Authors: Βλάχου Μυρτώ 
Published: August 2021

Σκοπό της παρούσας έρευνας αποτελεί η διερεύνηση της δυνατότητας αναγωγής των υποβαθμισμένων δρυοδασών, πρεμνοφυούς μορφής, της περιοχής Ν. Καρδίτσας, σε υψηλά σπερμοφυή. Οι επιμέρους στόχοι είναι η σχολαστική ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης των συστάδων Δρυός της περιοχής, ο προσδιορισμός της υποβάθμισης, της δομής και της διάρθρωσής τους, βάσει ποιοτικών και ποσοτικών χαρακτηριστικών, η αξιολόγηση του ρόλου τους και η ιεράρχησή τους στην αναγωγική διαδικασία, έτσι ώστε να αναχθούν σε, πολύτιμα οικολογικά, πολυλειτουργικά δάση και τέλος ο προσδιορισμός του δασοκομικού σκοπού, που σε συνδυασμό με την αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης, αλλά και των οικολογικών δυνατοτήτων, θα οδηγήσει στην πρόταση του κατάλληλου μοντέλου αναγωγής τους από την πρεμνοφυή στην υψηλή σπερμοφυή μορφή. Για τη διερεύνηση της δομής λήφθηκαν 43 δειγματοληπτικές επιφάνειες, εμβαδού 0,5 στρ. στα δημοτικά δάση Κερασιάς, Μορφοβουνίου, Μεσενικόλα, Καταφυγίου και στα διακατεχόμενα δάση Λαμπερού και Αγίου Γεωργίου, περιμετρικά της λίμνης Ν. Πλαστήρα. Σε κάθε επιφάνεια πραγματοποιήθηκε μέτρηση στηθιαίας διαμέτρου κορμού (σε cm) κάθε ατόμου Δρυός, μέτρηση του ύψους (σε m), μέτρηση του ύψους έναρξης κόμης (σε m) κατάταξη των ατόμων, βάσει του συστήματος κατάταξης ΙUFRO, σε τάξεις ζωτικότητας, ποιότητας κορμού και κοινωνικής εξέλιξης, καταγραφή υψομέτρου, κλίσης εδάφους και έκθεσης. Για τη δημιουργία των προφίλ και των όψεων συστάδων, σε 8 δειγματοληπτικές επιφάνειες μετρήθηκαν επιπλέον oι συντεταγμένες θέσης του κάθε ατόμου x,y όπου 0≤x≤50 και 0≤y≤10 και δύο κάθετες μεταξύ τους διαμέτροι κόμης (dx,dy), για την απεικόνιση της κάθετης προβολής της κόμης στο έδαφος. Η δειγματοληψία επικεντρώθηκε σε συστάδες με κυρίαρχο είδος την πλατύφυλλη Δρυ (Quercus conferta). Η διάκριση των ποιοτήτων τόπου πραγματοποιήθηκε με τη χρήση σταθμοδεικτικών καμπυλών, βάσει της ηλικίας των συστάδων και του μέσου ανώτερου ύψους αυτών (μέσο ύψος των 10 υψηλότερων ατόμων/στρ.) και με τη μέθοδο της «τοποδιαδοχής». Για την εκτίμηση της βιομάζας, της συγκέντρωσης του άνθρακα και του διοξειδίου του άνθρακα χρησιμοποιήθηκαν αλλομετρικές εξισώσεις. Η διάκριση των κύριων δασικών λειτουργιών και ο καθορισμός των αντίστοιχων κριτηρίων οδήγησε στη χαρτογράφηση των κύριων δασικών κατηγοριών, ανά περιοχή, βάσει των γεωγραφικών συστημάτων πληροφοριών. Από τα αποτελέσματα φαίνεται ότι στις συστάδες Δρυός που διαχειρίζεται πρεμνοφυώς, διακρίθηκαν τέσσερις ποιότητες τόπου (I,II,II,IV). Η κατανομή των διαμέτρων των πρεμνοφυών συστάδων, σε όλες τις ποιότητες τόπου και στην κλάση ηλικίας των 20 ετών, βρέθηκε ότι είναι στο μεταβατικό στάδιο από την εκθετική (πολύ νεαρή ηλικία, ανομοιόμορφη δομή) στην κωδωνοειδή καμπύλη (κανονική κατανομή). Η κατανομή των υψών των πρεμνοφυών συστάδων, ηλικίας 20 ετών, υποδηλώνει ότι οι συστάδες είναι μονόροφες, με ελάχιστες κλάσεις ύψους. Από την απεικόνιση του προφίλ και της κάτοψης των πρεμνοφυών συστάδων προέκυψε ότι η συγκόμωση είναι σύμπυκνη, δηλαδή τα κλαδιά της κόμης του ενός ατόμου να εισέρχονται στις κόμες των γειτονικών ατόμων, με αποτέλεσμα την αμοιβαία παραμόρφωση τους. Αποτέλεσμα της σύμπυκνης συγκόμωσης είναι να μην φθάνει στο έδαφος αρκετό φως για την ανάπτυξη σαφή ορόφου θάμνων και παρεδαφιαίας βλάστησης. Βάσει των αλλομετρικών μοντέλων υπολογίστηκε ότι η μέση συγκέντρωση άνθρακα στο εκτάριο της ζωντανής ξυλώδους βιομάζας των υπό αναγωγή συστάδων (μέσης ηλικίας 35 ετών) (59 t/ha) είναι σχεδόν διπλάσια συγκριτικά με αυτή των πρεμνοφυών(31 t/ha). Η αντίστοιχη συγκέντρωση ανά άτομο των υπό αναγωγή συστάδων (41 kg/άτομο) βρέθηκε πολλαπλάσια σε σχέση με των πρεμνοφυών (7 kg/άτομο). Η υπέργεια ξυλώδης βιομάζα για το σύνολο των δειγματοληπτικών επιφανειών δεν εμφάνισε σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των τριών αλλομετρικών μοντέλων που χρησιμοποιήθηκαν. Τα ισχυρότερα στατιστικά μοντέλα που προέκυψαν βάσει της απλής παλινδρόμησης ήταν αυτά με εξαρτημένη μεταβλητή την υπέργεια ξυλώδη βιομάζα και ανεξάρτητες μεταβλητές τον όγκο και την κυκλική επιφάνεια (R2=0,90, p<0.01 και R2=0,97, p<0.01 αντίστοιχα). Η χωρική απεικόνιση και ανάλυση των δασικών λειτουργιών είναι δυνατό να αποτελέσει τη βάση του δασοκομικού σχεδιασμού. Με τη χρήση των Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών χαρτογραφήθηκαν οι κατηγορίες των δασών, ανάλογα με την καθορισθείσα πρωτεύουσα λειτουργία τους. Έτσι, πραγματοποιήθηκε διαχωρισμός των πρεμνοφυών δρυοδασών σε προστατευτικά (γενικού προστατευτικού ρόλου-δάση προστασίας υποδομών, παρόχθια με υδρονομική λειτουργία), αισθητικά και παραγωγικά. Η υφιστάμενη κατάσταση των συστάδων και οι κατηγορίες των δασών, ανάλογα με την κύρια λειτουργία τους, αποτέλεσαν τη βάση για τη δημιουργία διαχειριστικών σεναρίων και για τον τελικό καθορισμό των μοντέλων διαχειριστικού και δασοκομικού σχεδιασμού. Έτσι, προέκυψαν τρία διαχειριστικά σενάρια. Η χαρτογράφηση των κατηγοριών των δασών δεν οδήγησε στη δημιουργία εντελώς διαφορετικών μοντέλων διαχείρισης, αφού το γενικό πλαίσιο της αναγωγής είναι αυτό που προτείνεται σε κάθε κατηγορία, αλλά στην περιορισμένου βαθμού τροποποίηση ορισμένων επιμέρους ενεργειών, ανάλογα με την εκάστοτε καθορισθείσα πρωτεύουσα λειτουργία. Το γενικό πλαίσιο της αναγωγής που προτείνεται συνίσταται στην επέκταση του περίτροπου χρόνου στα 120 έτη, με προϋπόθεση την άρση των παραγόντων υποβάθμισης, όπως οι λαθροϋλοτομίες και η βόσκηση. Η αναγωγή προτείνεται να εφαρμοστεί με προτεραιότητα σε συστάδες καλής ποιότητας τόπου (Ι,ΙΙ,ΙΙΙ). Στις καλές ποιότητες τόπου προτείνεται η αναγωγή με καλλιέργεια, με τη διενέργεια θετικής επιλογής, για την ευνόηση των επίδοξων ατόμων, υλοτομώντας τον οξύτερο ανταγωνιστή τους. Στην ΙV ποιότητα τόπου προτείνεται, επίσης η φυσική μέθοδος ανόρθωσης. Σε ισχυρές κλίσεις της ΙV ποιότητας, όπου παρατηρείται και διάβρωση του εδάφους, θα εφαρμοστεί η τεχνητή μέθοδος αναγωγής, με εισαγωγή της υβριδογενούς Ελάτης σε ποσοστό 20-40%, στα μεγαλύτερα υψόμετρα και όπου η Ελάτη απαντάται φυσικά.