Ορθόδοξο δόγμα και οικουμενικότητα στο έργο του π. Γεωργίου Φλωρόφσκυ
Authors: Αβδελάς Δημήτριος 
Published: September 2022

Με την παρούσα διατριβή επιχειρούμε να απαντήσουμε σε μια θεώρηση που ενέσκηψε πρόσφατα στη θεολογική επιστήμη και σχετίζεται με τον π. Γ. Φλωρόφσκυ. Συγκεκριμένα, αρκετοί σύγχρονοι θεολόγοι, Έλληνες και ξένοι, υποστηρίζουν ότι ο Ρώσος θεολόγος της διασποράς επηρεάστηκε τόσο πολύ από το κίνημα της ρωσικής θρησκειοφιλοσοφίας, ώστε οι δογματικές του θέσεις και οι θεολογικές του απόψεις να αποτελούν δάνεια των συμπατριωτών του. Υπό αυτήν την άποψη, παρατηρείται η εσκεμμένη προσπάθεια αμφισβήτησης του πατερικού υπόβαθρου της προτεινόμενης από τον ίδιο νεοπατερικής σύνθεσης, και κατ’ επέκταση της νεοπατερικής σχολής που δημιούργησε μέσα στους κόλπους του παρισινού Ινστιτούτου του Αγίου Σεργίου, προκειμένου έτσι να παρουσιαστεί σύστοιχος με το μοντέρνο ρεύμα του μέντορα του π. Σ. Μπουλγκάκωφ. Στο πρώτο μέρος της διατριβής επιβεβαιώσαμε την ήδη υπάρχουσα άποψη στη βιβλιογραφία, ότι η κοσμολογία του π. Γεωργίου, οφείλει να ιδωθεί σήμερα ως μια απόπειρα απάντησης στην αντίστοιχη αιρετική σοφιανική διδασκαλία του Ρώσου συναδέλφου του. Ως εκ τούτου, ο Φλωρόφσκυ πρόταξε τη διδασκαλία του αγίου Γρηγορίου Παλαμά περί των ακτίστων ενεργειών, για να δογματίσει ότι η ένωση του ακτίστου με το κτιστό επιτυγχάνεται ελεύθερα δια μέσω των ενεργειών του Θεού και όχι ντετερμινιστικά με άξονα τη σοφιανικότητα του π. Σεργίου. Με τον όρο παραδοξοντολογία της κόλασης που εισηγούμαστε στην αντίστοιχη ενότητα εννοούμε την οικειοθελή αντίσταση του ανθρώπου στο θέλημα του Θεού, που φανερώνεται ως αμαρτία στο ενθάδε και συνεχίζεται ως ακοινωνησία-τιμωρία στο επέκεινα. Στο δεύτερο μέρος της διατριβής τεκμηριώσαμε ότι ο χριστιανικός ελληνισμός είναι η φιλοσοφία του Αγίου Πνεύματος, η οποία σύμφωνα με τον Φλωρόφσκυ ερμηνεύεται ως το νέο επιστητό που εισήγαγαν οι πατέρες της εκκλησίας και ονομάστηκε χριστιανική φιλοσοφία ή χριστιανική δογματική. Όσον αφορά τη διαμάχη του Φλωρόφσκυ με τον Μπουλγκάκωφ αποδείξαμε: α) ότι ο πυρήνας της διαφωνίας τους ήταν η ερμηνεία της πατερικής θεολογίας και παράδοσης, β) υπό αυτήν την άποψη καταδείξαμε, ότι οι απαρχές της μεταπατερικότητας έχουν την αφετηρία τους στο έργο του Ρώσου σοφιανιστή. Επιπλέον επιχειρήσαμε να περιγράψουμε τον αδιευκρίνιστο όρο της νεοπατερικής σύνθεσης ως μια εκ νέου ενυποστασιοποίηση της ορθόδοξης θεολογίας στο πατερικό πνεύμα ή φρόνημα και καταγράψαμε τις εφαρμογές της στον τομέα του ασκητικοπατερικού πολιτισμού και της διαπατερικής ερμηνείας της ιστορίας. Στο τρίτο μέρος τεκμηριώσαμε την άποψη μας, ότι το παράδειγμα της νεοπατερικής σύνθεσης βρήκε την εφαρμογή του στον οικουμενικό διάλογο. Ειδικότερα στην 1η Γενική Συνέλευση στο Άμστερνταμ ο Ρώσος θεολόγος επέμενε στο κριτήριο της αποστολικότητας προκειμένου να διαφανεί ότι η αληθινή Εκκλησία είναι η ορθόδοξη. Στη 2η Γενική Συνέλευση στο Έβανστον δήλωσε ότι οι δογματικές διαφορές που χαρακτηρίζουν τα μέλη-εκκλησίες του Συμβουλίου είναι αυτές που φανερώνουν και την αληθινή οικουμενικότητα. Στην 3η Γενική Συνέλευση στο Νέο Δελχί ο π. Γεώργιος υποστήριξε ότι το προτεσταντικό εγχείρημα του οικουμενισμού στον χώρο ήταν αδιέξοδο και πρότεινε τον οικουμενισμό στον χρόνο ως επανένταξη στην κοινή αγιοπατερική παράδοση της ανατολικής και δυτικής εκκλησίας.