bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
DESARROLLO DEL USO DE TECNOLOGÍAS DE LA INFORMACIÓN Y LA COMUNICACIÓN (TIC) ENTRE ESTUDIANTES DE ESPECIALIZACIÓN EN SEGURIDAD Y SALUD EN EL TRABAJO MEDIANTE EL EMPLEO DE RECURSOS EDUCATIVOS DIGITALES
Authors: Edgar Martínez R.  , María del Pilar Rosado Beltrán
Published: October 2024

Este estudio tuvo como objetivo identificar los beneficios de utilizar recursos educativos digitales para mejorar la competencia en el uso de tecnologías de la información y la comunicación (TIC). Para ello, se empleó un método cuantitativo con un diseño experimental, llevado a cabo entre enero y septiembre de 2022 en una institución de educación superior, fundada en 1952 en Bucaramanga, Santander (Colombia). La población de estudio estuvo conformada por 146 profesionales de diversas áreas del saber que cursaban una especialización en Seguridad y Salud en el Trabajo. La metodología didáctica seleccionada fue el uso de recursos educativos digitales. Los instrumentos utilizados incluyeron un cuestionario para evaluar las competencias TIC de los estudiantes y otro para medir el uso de estrategias didácticas basadas en recursos digitales por parte de los docentes. Estos instrumentos midieron la variable dependiente, la competencia metodológica en el uso de TIC, y la variable independiente, la estrategia didáctica basada en el uso de recursos digitales. Los resultados mostraron que, en general, los estudiantes de la especialización no consideran la tecnología educativa y los procesos de innovación como aspectos clave en la formación empresarial, especialmente en relación con la competencia en el uso de TIC. Los recursos digitales educativos no son percibidos como herramientas prácticas para promover procesos interactivos y formativos en el ámbito laboral.
TRANSFORMANDO LA EDUCACIÓN COLOMBIANA: DESAFÍOS Y OPORTUNIDADES DESDE “EL PENSAMIENTO COMPLEJO DE MORIN”
Authors: Luz Mary Orozco Gómez
Published: October 2024

La transformación educativa fue un proceso continuo que requirió ideas innovadoras y visiones integrales. Por lo cual, el pensamiento complejo de Edgar Morin proporcionó herramientas valiosas para enfrentar los desafíos contemporáneos en educación, enfocándose en la reforma del pensamiento y la enseñanza. Siendo así, el objetivo principal consistió en explorar en qué este enfoque podía guiar una educación hacia una comprensión más integral de la  , en contraposición a los enfoques fragmentados que predominaban en el sistema educativo. La metodología se fundamentó en el análisis de textos académicos que establecieron la asociación entre el pensamiento complejo y la educación, identificando ideas centrales y sintetizando conclusiones relevantes. Morin destacó siete principios fundamentales para la reforma educativa: 1) Detectar el error y la ilusión, 2) Describir la esencia humana, 3) Describir la identidad terrenal, 4) Abordar incertidumbres, 5) Ilustrar la comprensión, 6) La ética de la humanidad y 7) Enseñar la reforma del pensamiento. Estos principios sirvieron como guía para repensar la educación desde una perspectiva más amplia. Los hallazgos subrayaron la necesidad de superar visiones simplificadoras de la realidad, adoptando una perspectiva compleja y multidimensional. Esto implicó el desarrollo de habilidades de pensamiento crítico,
la promoción de la comprensión mutua y el fomento de una ética de solidaridad y
responsabilidad Las implicaciones pedagógicas sugirieron la reforma de currículos, métodos de enseñanza y formación docente para cultivar una "inteligencia general" que abordara desafíos globales de manera integrada y transdisciplinaria. Y se evidenció la urgencia de un enfoque pedagógico que considerara la interconexión y la incertidumbre del contexto global. Este enfoque no solo aportó una perspectiva amplia sobre los desafíos y oportunidades en la educación, sino que también promovió un cambio de paradigma hacia una visión más holística y humanista que preparara a los estudiantes para enfrentar un mundo en constante evolución.
CIENCIA, TECNOLOGÍA Y SOCIEDAD: UN ENFOQUE PARA EL DESARROLLO DE LAS COMPETENCIAS CIENTÍFICAS Y PENSAMIENTO CRÍTICO
Authors: Adriana Isabel Calderón Cordero  , Jenny Alexandra Torres
Published: October 2024

La educación es un pilar fundamental para el desarrollo de una sociedad, esta permite la formación integral de los individuos y su preparación para enfrentar los desafíos del mundo contemporáneo; sin embargo, en la actualidad, uno de los principales desafíos que enfrenta la educación en Colombia son los bajos niveles de pensamiento crítico y competencias científicas en los estudiantes. En el presente artículo se analiza la importancia del enfoque CTS (ciencia, tecnología y sociedad) como estrategia pedagógica para el desarrollo de competencias científicas y el  crítico en la educación colombiana, destacando su relevancia en el contexto educativo actual y su potencial para transformar la manera en que los estudiantes interactúan con la ciencia y la tecnología en su vida cotidiana. Con el fin de conocer la importancia del enfoque CTS, se lleva a cabo una revisión documental que permite abordar dicha problemática, evidenciando que es fundamental promover la reflexión, el análisis crítico y la experimentación en los estudiantes; así como, fomentar la imaginación y la creatividad en el ámbito científico, lo cual implica promover el análisis de información y la resolución de problemas de la vida cotidiana. Solo a través de estos esfuerzos conjuntos se podrá impulsar una educación transformadora que prepare a los estudiantes para ser ciudadanos críticos, reflexivos y científicamente competentes capaces de enfrentar los desafíos del mundo actual y contribuir al desarrollo de una sociedad.
REFLEXIONES SOBRE LA VISIÓN ONTOLÓGICA DE LA GERENCIA EDUCATIVA PARA LA INTEGRACIÓN SOCIOCULTURAL DE ESCOLARES VENEZOLANOS MIGRADOS A COLOMBIA
Authors: Wilson Serrano
Published: October 2024

El presente ensayo se propone la exploración y revisión bibliográfica de forma narrativa de las categorías conceptuales fundamentales que conforman una integración sociocultural, concebida ésta última como un fenómeno gerencial. Se delinea con ello el ámbito ontológico de un problema educativo, que emerge de la simbiosis entre la naturaleza social de la realidad emergente de una población escolar heterogénea colombo-venezolana y las características que las rodean como nueva población escolar en casi toda Colombia a nivel de educación básica. Para llevar a cabo el análisis teórico, se realizó una búsqueda en bases de datos electrónicas, haciendo énfasis en identificar los aspectos filosóficos, científicos y técnicos que delinean las relaciones entre elementos epistémicos que conforman la investigación socioeducativa de interés; los cuales se resumen finalmente en un perfil de la naturaleza de la investigación de los fenómenos socioeducativos. Se destaca dentro de estas reflexiones, el hecho de la existencia de vacíos a superar al emprender la investigación socioeducativa; pues se intenta comprender el proceso de integración sociocultural y adaptación psicológica de los menores migrantes venezolanos.
FACTORES PSICO-SOCIO-EDUCATIVOS INFLUYENTES EN EL PROYECTO DE VIDA DE LOS ADOLESCENTES
Authors: Mayerli Stella Valencia Arias  , Ana Ides Castro Sánchez  , Pablo Miguel Amorocho Lozano
Published: October 2024

El proyecto de vida en la adolescencia permite que se definan las metas y aspiraciones futuras de los jóvenes, es influenciado por una variedad de factores personales, familiares, sociales y educativos. Este artículo tiene como objetivo revisar la literatura existente sobre los factores psico-socio-educativos que influyen en la construcción del proyecto de vida de los adolescentes, proporcionando una reflexión integral y fundamentada sobre su impacto y sugiriendo estrategias para  un desarrollo equilibrado y positivo. Se examinan las características individuales como inteligencia emocional, la salud mental y los intereses personales; en el entorno familiar se revisa el impacto de la dinámica familiar y el apoyo parental; en los factores sociales se consideran la influencia del grupo de pares y las redes sociales; en cuanto a los factores educativos se profundiza en el papel de la educación formal, la calidad de la educación, apoyo de los docentes y las actividades extracurriculares. La metodología utilizada está enmarcada en elenfoque cualitativo y un método de análisis documental, se realizó una búsquedaen bases de datos académicas en un periodo de tiempo de los últimos 10 años Los hallazgos sugieren que los factores personales, como la autoconfianza y la autorregulación, son fundamentales en la formación del proyecto de vida. El apoyo familiar y una comunicación efectiva dentro del hogar también juegan un papel crucial; así mismo, las influencias sociales y educativas pueden potenciar o inhibir significativamente el desarrollo de las metas y aspiraciones de los adolescentes. Se concluye que una interacción positiva entre estos factores puede facilitar una construcción más sólida y coherente del proyecto de vida en esta etapa del ciclo vital de los seres humanos.
بەها پەروەردەییەکان لە «پەرتووکی زمان و ئەدەبی کوردی پۆلی حەوتەم- بەشی خوێندنەوە » بە نموونە
Authors: علی کمال دیار , عبدالرحمن صالح پەروەر
Published: October 2024

ناونیشانی توێژینەوەکە بەها پەروەردەییەکان لە «پەرتووکی زمان و ئەدەبی کوردی پۆلی حەوتەم-بەشی خوێندنەوە » بە نموونەیە، بەشێکی پوخت کراوە لە تێزی دکتۆرا. ئاماژەپێکردنی بەهاکان لەڕووی تیۆرییەوە، هەروەها باسکردنی بەها بە گشتی و دیاریکردنی بەهاکان لە پەرتووکی زمان وئەدەبی کوردیی پۆلی حەوتەمی بنەڕەتی، بەشی خوێندنەوە لە زۆرترینەوە بۆ کەمترین، خستنەڕوویڕێژەی ئەو بەهایانە ئامانجی توێژینەوەکەمانە، بۆ زانینی جۆر و جۆری وردتری بەهاکان بەپێیئەو پۆلینەی بۆ بەها پەروەردەییەکان پێشکەشان کردووە. تیشکخستنەسەر گرنگترین بەها کە لەڕستەکاندا گرنگی پێ دراوە، یاخود ئایا لەو پۆلینەی پێشکەشان کردووە چ بەهایەک فەرامۆش کراوە،کە بۆ پێشخستنی بواری پەروەردە پێویستە. لە بەشی خوێندنەوەی پۆلی حەوتەمی بنەرەتیدا، لەکۆی ٩٩ ڕستەدا، ١٦٨ جۆری بەها بەکار هاتوون، هەروەها زۆرترین جۆری بەهای بەکارهاتوو، بەهاکەسییەکانن ژمارەیان ٩٣ بەهایە، کەمترینیشیان بەهای جوانییە ژمارەیان ٣ بەهایە
جوانییەکانی شوێن لە نمایشی شانۆییدا «کالیگۆلا » وەک نموونە
Authors: مصطفى ڕؤوف کرمانج , نعمان نجم منصور , یاسین طە ئیبراهیم
Published: October 2024

پوختە:توێژینەوەیەکە لەژێر ناونیشانی «جوانیی شوێن لە نمایشی شانۆییدا »یە کە نمایشی شانۆی«کالیگۆلا » وەک نموونەی توێژینەوە وەرگیراوە، هەروەها تاووتوێی چۆنیەتیی بنیادنانی شوێن دەکاتو ڕووپێوێکی مێژوویی دەکات لە پێشکەوتنی تەلارسازییانەی شێوەی شانۆ لە ڕووی جوانی لەشارستانییە کۆنەکان و قۆناغە جیاوازەکاندا و دەستنیشانی ئاستەکانی شوێن دەکات که دەرهێنەربەپێی دیدگا و تێڕوانینەکانی و بە ڕێگەی جوانییەکانى شانۆوه شوێنی نمایشی و ئاستەکانیدەستنیشان دەکات، هەروەها گۆڕينى شوێنی دەق بە شوێنی نمایش تاووتوێ دەکات، وێڕایئەوەی گرنگیی شوێن دەستنیشان دەکات لەلای جۆرێک لە دەرهێنەرە دیارەکان کە چۆن بەپێیدیدگا و تێڕوانینیان بە هۆکارەکانی جوانی شانۆی و دەلاتەکانەوە شوێنی نمایش بنیات دەنێن،توێژینەوە پێوەندیەکانی شوێن بە سینۆگرافیا و ململانێی ڕووداوەکان بەدەر دەخات، ئاکتەر بەهۆکاری تێبینیەکانی دەرهێنەر بەرجەستەی شو ێن دەکات بە ڕێگەی جەستە و دەنگ و گۆڕینیجوڵەکانیانەوە، فەزا لەتوانایدایە شوێنی نمایش دروست بکات، ئەگەر شوێنەکە کراوە بێت یانداخراو و بەهای جوانیی شوێن بەرهەم دێت لە ڕێگەی کۆمەڵێک وێنەی ئاوێتەکراو بەیەکرەوە وشوێن وەک بوونەوەرێکی زیندوو و هەستپێکراو لە نمایشدا دەردەکەوێت.
چەند لایەنێكی لادان وەك تایبەتمەندی شیعری قوبادی جەلیزادە
Authors: تیفور عەوڵا نەژاد , جەمال حەویز دەریا
Published: October 2024

ئەم لێکۆڵینەوەیە لێکۆڵینەوەیەکی وەسفییە، لەم چوارچێوەیەدا هەوڵ دەدەین باس لە دیاردەیەکیزمانی بکەین، کە تێیدا ئاماژە بە لادان و جۆرەکانی لادان بە نموونەى شیعرەکانی قوبادی جەلیزادەدەکات.لەم لێکۆڵینەوەیەدا هەوڵان داوە پێوەندیی نێوان ڕەوانبێژی و لادان لە دەقی شیعریدا بخەینەڕوو، هەروەها دیاردەی لادان لە شیعرەکانی قوبادی جەلیزادەدا بۆ ئەوەی بزانین شاعیر بە چمەبەستێکی ڕەوانبێژی دیاردەی لادانی بەکار هێناوە دەخەینە ڕوو.لێکۆڵینەوەکە لە دەروازەيەک و سێ بەش پێک هاتووە، بەشی یەکەم: بریتییە لە )لادانى واتايى(، لەمبەشەدا پێناسەی لادان و مەرج و جۆرەکانی کراوە.لە بەشی دووهەمدا: باسی )پاش و پێشخستن( کراوە، هەروەها مەرج و جۆرەکانی خراوەتە ڕوو.لە بەشی سێهەمدا: باسی )کرتاندن( کراوە، هەندێک نموونەی کرتاندن و جۆرەکانی، لە دەقەشیعرییەکانی قوبادی جەلیزادەدا باس کراوە، بۆ هەموو بڕگەکان نموونە لە شیعرەکانی وەرگیراوە.لە کۆتاییشدا ئەو ئەنجامانەی لە لێکۆڵینەوەکەماندا پێی گەیشتووین لە چەند خاڵێکداخستوومانەتە ڕوو، پاشان لیستی سەرچاوەی بەکارهاتوو تۆمار کراوە.
گوتاری ڕۆشنبیریی دەستەبژێر(ئینتێلجنسیا) بە نموونەی ڕۆمانی «میرنامە»ی جان دۆست
Authors: ئەحمەد حەسەن محەمەد
Published: October 2024

ڕۆمانی کوردی بۆ وێناکردنی خەم و ئاریشەکانی تاکی کورد گەیشتووەتە ئاستێکی باش، ئەمەیشبەڵگەیە لەسەر پێوەندیی ڕۆمان بە ژیان و گرفتەکانی تاکی کورد بە ڕەهەندە جیاوازەکانییەوە)کۆمەڵایەتی، مێژوویی، سیاسی و ڕۆشنبیریی(. ڕۆشنبیر وەكوو تاکێکی ناو کۆمەڵ ناتوانێت خۆیلە کۆمەڵ داببڕێت. لێرەوە لە ڕێی ئەم توێژینەوەیە دەمانەوێت وەڵامی پرسیارگەلی وەكوو: ڕۆڵیڕۆشنبیر لە کۆمەڵدا چییە؟ کۆمەڵ پێویستی بە ڕۆشنبیری ئاسایی یان دەستەبژێر هەیە؟ ڕۆمانی«میرنامە » بە شێوەکی ڕوون کار لەبارەی ڕۆڵی ڕۆشنبیری دەستەبژیر دەکات، ڕەهەند و گوتارەکانیدەردەخات. ئەم توێژینەوەیە لە دوو بەش پێک هاتووە. بەشی یەکەم بەشێکی تیۆرییە و هەوڵێکە بۆتوێژینەوە لە چەمکی ڕۆشنبیریی دەستەبژێر )ئینتێلجێنسیا( و مێژووی ڕۆشنبیری کوردی. هەرچیبەشی دووەمە، بەشێکی پراکتیکییە، توێژینەوەیە لە چەمکەکانی دەسەڵات، ئازادی و عەقڵانییەتو پێوەندی ڕۆشنبیریی دەستەبژێر بەو چەمکانەوە و چۆنيەتیى مەزراندن و ڕەنگدانەوەى لەڕۆمانى ميرنامەدا. لە کۆتاییدا ئەنجامی توێژینەوەکەمان لە چەند خاڵێک دیاری کردووە و ليستىسەرچاوەكانى توێژينەوەكەمان خستووەتە ڕوو.
لادانى واتایی لە شیعرى هاوچەرخى کوردیدا ١٩٧٠ - ١٩٩٠
Authors: ساڵح عەلى زانیار , حەمەد خدر دەشتى عوسمان
Published: October 2024

ئەم توێژینەوەیە بە ناونیشانى )لادانى واتایی لە شیعرى هاوچەرخى کوردیدا ١٩٧٠ - ١٩٩٠ (دا، هەوڵێکە بۆ دەستنیشانکردنى بابەتێکى گرنگى ڕەخنەیی وەک لادانە واتایییەکان و سەرباسێکىتوێژینەوەیەکى ئاستى دکتۆرایە، لەمەڕ شێوازى شیعرى هاوچەرخ، تیایدا دەستنیشانى هەندێلەو لایەنانەى لادانى شیعرى لە قۆناغى دیاریکراوى توێژینەوەکەماندا کراوە، ئەگەرچى بابەتى لادانوەک بابەتێکى ڕەخنەیی، مێژووەکەى دەگەڕێتەوە بۆ ماوەیەکى نزیک، بەڵام ڕەگى ئەم باسە لەڕەخنەى کۆن و بەتایبەت ئەو باسە ڕەخنەیییانەى لە چوارچێوەى زانستى ڕەوانبێژیدا خراونەتەڕوو، بەدى دەکرێت، بۆیە لەم توێژینەوەیەدا ئەو هونەرە ڕەوانبێژییانەى لە دەورى درووستکردنىوێنەى شیعریدا دەسووڕێنەوە وەک: )لێکچواندن، خواسن(، فەرامۆش نەکراون و خراونەتە بەرباس،لەگەڵ ئەوەشدا لادانى واتایی لە چوارچێوەى ئەو یەکانەى )جان کۆهین( وەک بنەمایەکى تیۆریى،پێشکەشى ڕەخنەى ئەدەبى کردوون، وەک: )دیاریکردن، دانەپاڵ، گەیاندن(، بەسەر شیعرى قۆناغەئەدەبییەکەدا بەنموونەى شیعرییەوە کاریان لەسەر کراوە.
هێمای وێنەیی لە پێوەندییە وەرزشییەکاندا
Authors: عبدالله ڕحمان سەنگەر , شەریف سەعید یوسف
Published: October 2024

ئەم توێژینەوەیە بە ناونیشانى: )هێاى وێنەیی لە پێوەندییە وەرزشییەکاندا(یە، لەم توێژینەوەیەداباس لە وێنە و جۆرەکانى کراوە، وەک هێمایەکى نازمانى، کە ڕۆڵێکی گرنگ لە پێوەندییە وەرزشییەکاندادەگێڕێت، بە تایبەتییش لە یاریی تۆپی پێدا.توێژینەوەکە لە دوو بەش پێک هاتووە: لە بەشی یەکەمدا، باسى زمان و پێوەندیکردن کراوە و دواترچەمکی پێوەندیکردن ڕوون کراوەتەوە، لە پاشان جۆرەکانی پیشان دراوە کە پێک هاتوون لە پێوەندیکردنى)زمانى، نازمانى، تێکەڵ(، لە بەشی دووەمیشدا، باس لە چەمک و زاراوەی هێماسازی باس کراوە، دواترئاراستەیەکى هێماسازی باس کراوە، ئەویش ئاراستەى هێماسازیی پێوەندیکردنە، لە پاشان هێاپێناسە کراوە و لەگەڵ هەردوو جۆرەکەی )زمانى و نازمانی(، دواتر جۆرەکانى هێاى نازمانى خراونەتەڕوو، لەپاشان وێنە بە جۆرەکانییەوە لە پێوەندییە وەرزشییەکان پراکتیزە کراوە.توێژینەوەکە ئامانجی ئەوەیە، کە وێنە وەک هێمایەک نیشان بدات، لە پێوەندییە وەرزشییەکاندا، چونکەلەئێستەدا وەرزش گرنگیی و بایەخێکی زۆری هەیە. هەر وێنەیەک بەرانبەر هەزاران وشە دەوستێت بۆپیشاندانى واتا.
ژن: سێکس و شتاندن لە گاڵتەوگەپی کوردیدا
Authors: فەتاح ساڵح ڕەنجدەر
Published: October 2024

ناوەڕۆک و کاریگەرییەکانی گاڵتەوگەپی سێکسی، بوارێکی گرنگی توێژینەوەیە و ئەدەبیاتێکی فرەوانیتیۆری و توێژینەوەی لەمەڕ کەڵەکە کراوە. بەسادەیی، نوکتە سێکسییەکان وەک دژەژن و دەربڕیئایدیۆلۆژیا یپیاوسالار یدەردەکەون .لەکاتێکد اژنا نب ۆتەنی اشت/ئۆبژەیەک یسێکس یکە مدەکەنەوە.ئەم توێژینەوەیە، گاڵتەوگەپی سێکسی و ڕەگەزی لە چوارچێوەی گاڵتەوگەپی کوردی دەستنیشان دەکات.لەڕێگەی شیکاریی ناوەڕۆک بۆ ٣٥٥ نوکتە و دەقی گاڵتەوگەپی سێکسی و ڕەگەزی، ڕوون دەکرێتەوە کەگاڵتەوگەپە سێکسییەکان لە بەرژەوەندی ئایدیۆلۆژیای زاڵی پیاوسالاری، خزمەت بە چەندان ئەرکدەکەن. لەناویاندا: برەودان بە پلەبەندی ڕەگەزیی، سەرتریی پیاو، شتاندنی سێکسی ژن و بانگەشەکردنبۆ توندوتیژی دژی ژنان. بەو شێوەیەش گاڵتەوگەپی سێکسی وەک ئامرازێکی کۆنترۆڵی کۆمەڵایەتی لەپێناو پارێزگاری لە سیستەمی زاڵ و هێشتنەوەی وەک خۆی دۆخەکە-سەردەستیی پیاو و بندەستیی ژن-کار دەکات.
میتاگێڕانەوەى سەردێڕ لە ڕۆمانەکانى (عەبدوڵڵا سەڕاج)دا
Authors: صلاح علی روناک , خالد نجم الدين ئەڵوەنی نجم
Published: October 2024

ئەم توێژیەنەوەیە لە ژێر ناونیشانى )میتاگێڕانەوەى سەردێڕ لە ڕۆمانەکانى )عەبدوڵا سەڕاج(دا(ئەنجام دراوە. هەروەک ئاشکرایە ڕۆمان وەک هەر ژانرێکى ئەدەبى لە کاتى سەرهەڵدانییەوە تاوەكوووئێستە لە گەشەسەندن و بەرەوپێشچوونە و بە چەند قۆناغێکدا تێ پەڕیوە. یەکێک لەو دیاردانەىکە لە ئەنجامى گەشەسەندن و بەرەوپێشچوونى ڕۆمان سەری هەڵداوە دیاردەى )میتاگێڕانەوە)یە. ئەمدیاردەیە لە کۆتاییی سەدەى بیستەم وەک یەکێک لە گرنگترین تەکنیکە نوێیەکانى ڕۆمانى پۆستمۆدێرنتەماشا کراوە.میتاگێڕانەوە و تەواوى تەکنیکەکانى گێڕانەوە پێویستییان بە شارەزایی و لێهاتووی ڕۆماننووسە تاوەكوودەقى جوانى لێ بەرهەم بێنن، واتە ڕۆماننووس بە هۆشیارى و بە ئاگایییەوە بەرهەمەکەى بەرهەمدەهێنێت، ئەم هۆشیارى و ئاگایییە لە هەموو ئاستەکانى دەقى ڕۆماندا ڕەنگ دەداتەوە. ئێمە لێرەدا)سەردێڕ( وەک بەشێک لە بەشە پێکهێنەرەکانى دەقى ڕۆمانەکانى )عەبدوڵا سەڕاج(مان هەڵبژاردووەبە مەبەستى دەستنیشانکردنى میتاگێڕانەوەبوونى ئەم بەشەى ڕۆمانەکانى ڕۆماننووس و مەبەست وئامانجەکانى ڕۆماننووس لە بەکارهێنانى ئەم دیاردەیە لە ڕۆمانەکانیدا.
قەزای مەخموور وەک ناوچە جێناکوکەکانی نێوان حوکوومەتى هەرێمى کوردستان و عێراق
Authors: هیداد دەلۆ ئازاد , أحمد حەوێز نازدار
Published: October 2024

پوختە:لە دوای ڕووخانی ڕژێمی پێشوو لە ساڵی ٢٠٠٣ ، ناوچە کێشەلەسەرەکان لە نێوان هەرێمیکوردستان و حوکوومەتی عێراقی فیدراڵ، هەمیشە بابەتێکی گرنگ و هەستیار بووە و کەوتووەتەبەر باس و لێکۆڵینەوە، بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیەش سەرەتا ماددەی ) ٥٨ لەساڵی 200 4 (و دواتر گۆڕانی بە )ماددەی ١٤٠ لە ساڵی 2005 (، لە دەستووری عێراقدا جێگیر کرا.ئەوەی جێگای نیگەرانییە و بووەتە مەترسییەکی گەورە لەلای نەتەوەی کورد بەگشتی ودەسەڵاتی کورد لە هەرێمی کوردستان بە تایبەتی، جێبەجێنەکردن و پشتگوێخستنی ئەم ماددەدەستوورییەیە، کە لە لای حوکوومەتی هەرێم جێبەجێکردنی چارەسەری کێشەی سەرەکی نێوانهەردوولایە، هەرچی دەسەڵاتی سیاسیشە لە حوکوومەتی عێراق، جێبەجێکردنی ئەو مادەیە وچارەسەرکردنی ئەو کێشەیە، بە زیانێکی گەورە دەزانن، کە بەر وڵاتی ئێراق و نەتەوەی عەرەبدەکەوێت، هەروەها پێیان وایە وڵات بەرەو دابەشبوون دەبات.هەر لەبەر ئەمەش جێگیرکردنی ماددەی ١٤٠ لە دەستووری عێراقیدا و بابەتی ئەو ماددەیەش،کە دەستنیشانکردنی سنووری جوگرافیای نێوان کورد و عەرەبە، وای لە هۆزە عەرەبنشینەکانیئەو ناوچانە )ناوچە جێناکۆکەکان( کردووە، کە بەخۆ بکەون و زیاتر تەماعگیری زەویوزاریهۆزە کوردییەکان بکەن و دەست بەسەریاندا بگرن. هەروەها بۆ ئەم مەبەستەش چەندان جارشەڕ و پێکدادان لە نێوان هۆزە کورد و عەرەبەکانی ئەو ناوچانە بەرپا بووە و هەمیشەش بەسوودی عەرەبەکان شکاوەتەوە، ئەمەش لەبەر ئەوەی دەسەڵاتی ئەو ناوچانە وەک )دەسەڵاتیبەڕێوەبردن، سەربازی و حەشدی شەعبی( لە پشت ئەو زوڵم و زەردارییەوە بوون، بە تایبەتییشپاش ) ١٦ ی ئۆکتۆبەر ٢٠١٧ (، کە ڕیفراندۆمی کورد لە ٢٥ ی ئەیلوولی هەمان ساڵدا ئەنجامدرا.دیارە ناوچەی لێکۆڵینەوەشان، کە )قەزای مەخموور(ە، بەدەر نەبووە لەو کێشە و گیروگرفتانە و هەمیشە هەوڵ دراوە هۆزە کوردییەکان بخەنە ژێر فشاری دوورخستنەوە لە زێدی باوباپیرانیان،هەر بۆیە ئێمەش لەم توێژینەوەیەماندا دوای ناساندنی ناوچەی لێکۆڵینەوە لە ڕووی شوێن ولایەنی سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتی، زیاتر جەختان لەسەر دانیشتوان و ژمارەیان بە پێیقۆناغە جیاجیاکانی سەرژمێری کردۆتەوە، هەروەها پێکهاتەی دانیشتوان، هۆزە کوردییەکانیناوچەکە و هۆزە عەرەبەکان، عەرەبی ڕەسەن و عەرەبی هاوردە، هەروەها ئەو داتا و زانیارییانەشچ لە ڕێگەی سەردانی مەیدانی یان پرسیارنامە و چاوپێکەوتن بێت، زۆریشیان پشت بەدامودەزگاکانی حوکوومەتی هەرێم بەسراوە، هەروەها بۆ شیکردنەوەی داتاکانیش سوود لەبەرنامەی ئاماری )) SPSS وەرگیراوە.لە کۆتاییدا توانیان بەو ئەنجامە بگەین، کەوا قەزای مەخموور بە هەموو ناحییە وگوندەکانیەوە، ناوچەیەکی کوردی ڕەسەنە و سەر بە پارێزگەی هەولێرە، ئەگەر بێتو ماددەی١٤٠ ی لە سەر جێبەجێ بکرێت دەگەڕێتەوە سەر هەرێمی کوردستان و هەموو گیروگرفتەکانیچارەسەر دەبێت.
خانووی کەلەپوریی کەمالی حاجی مەجید له شاری کۆیه
Authors: خورشيد قادر عبدالله , گوڵاو عبدالله شاگوڵ
Published: October 2024

قەزای کۆیە، یەکێکە لە دەوڵەمەندەکانی کوردستان بۆ ناوچە شوێنەواری و کەلەپوورییەکان، مێژوویدروستکردنی بەشێکی زۆری ئەو خانووان ە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەکانی 18 و 19 و سەرەتاکانی سەدەیبیستەم، چونکە کۆیە لەو سەردەمانەدا گەشەسەندنێکی ئابووریی بەرچاوی بە خۆیەوە بینیوە،لەبەر ئەوەی قەزاکە کەو تووەتە سەر ڕێگە بازرگانییەکانی نێوان هەولێر و سلێمانی، بەشێکلە بازرگانەکانی کۆیە مامەڵەی ڕاستەوخۆیان لەگەڵ بازرگانەکانی شارەکانی موصل و بەغداد وحەلەبدا کردووە ، خانووی کەمالی حاجی مەجید، یەکێکە لە خانووە کەلەپوورییەکانی قەزایکۆیە، لە ڕووی زانستی شوێنەوارناسی گرینگی خۆی هەیە، چونکە لە هەردوونهۆمی خانووەکەتەواوی یەکەیەکی بیناسازی تێدا دروست كراو ە ، مێژووی دروستکردنی خانووەکە دەگەڕێتەوە بۆ) 100 ( ساڵ پێش ئێستە، خانووەکە دەکەوێتە گەڕەکی بایزئاغا لە دوو نهۆم پێک هاتووە، نهۆمییەکەم لە دەوازەی سەرەکی، حەوت ژوور، دوو هەیوان، گەنجینەیەک، ناندێن، دوو پەیژە ، حەوشەیەکیکراو و بەشی خزمەتگوزاری پێک هاتووە. نهۆمی دووەم، پێک هاتووە لە حەوت ژوور، سێ هەیوان،دوو پەیژە ، بالکۆنێک. خانووەک ە چەندان ڕەگەزی بیناسازی لەخۆ دەگرێت وەک )کەوان، دەلاقە،هەیوان،سواندە،ستارە، پەیژ ە( لەم توێژینەوەی ە هەوڵ دراوە بە شێوەیەکی مەیدانی باسی سەرجەمبەش وڕەگەزەکانی بیناسازی خانووەکە بکەین.کەرەستەی بیناسازی خانووی کەمالی حاجی مەجید بریتین لە بەرد، قوڕ، قسڵ، گڵ لەگەڵ دارو ئاسن بەكار هاتووە بۆ دروستکردنی دەرگە و پەنجەره و بنمیچی خانووەکە، مادد ەی گەچ بەکارهاتووە بۆ ڕووپۆش کردنی دیوارەی ناوەوەی خانووەکە.
العلاقة المكانية بين تركز السكان والنشاطات الصناعية في محافظة كركوك
Authors: أمین جلال هیوا
Published: October 2024

تأتي أهمية البحث في أنها تدرس صورة التوزيع السكاني عى مستوى الوحدات الإدارية ومدىتأثيرها في تباين النشاطات الصناعية في محافظة كركوك، بهدف وضع الحقائق أمام المعنين فيالمؤسسات ذات العلاقة للأخذ بها في عمليات التخطيط التنموي، والوصول الى حلول ومعالجاتتخطيطية لازمة، لحل المشكلات التي نجمت عن ذلك خال فرة الدراسة.تمثلت مشكلة البحثبالتساؤلات الأتية:هل يتوزع السكان في محافظة كركوك بصورة منتظمة؟ وما أهم العوامل المؤثرة فيتركزالسكان وتباينهم مكانياً في المحافظة؟و كيف يؤثر التركز السكان في تباين النشاطات الصناعية فيمنطقة الدراسة؟، لغرض الوصول إلى أهداف البحث، تم تقسيمه عى ثلاثة مباحث: تناول المبحثالأول، التوزيع النسبي للسكان في محافظة كركوك، وكرس المبحث الثاني لدراسة مقياس التركزالسكاني في المحافظة، اما المبحث الثالث، فقد خصص لدراسة دور السكان في تباين النشاطاتالصناعية في منطقة الدراسة. وختم البحث بجملة من الاستنتاجات أهمها: نظراً لأن مركز قضاءكركوك يتوافر فيه الخدمات الصحية و الترفيهية و العلمية و وسائل النقل فضاً عن توافر فرصالعمل وخاصة منذ استثمار النفط بشكل اقتصادي، يحتل المرتبة الأولى من حيث نسب السكانخال فرة الدراسة) 69.9 %، 61 %، 59.2 %، 58 %(عى التوالي، ثم يأتي قضاء الحويجة و داقوقبالمرتبة الثانية والثالثة عى التوالي. تبن أن مركز قضاء كركوك احتل المرتبة الأولى واستحوذ عىأكر عدد من العاملن في الصناعة، والذي بلغ عددهم ) 4893 ( عاماً، في حن جاء مركز قضاءالحويجة بالمرتبة الثانية، أما الأقضية الأخرى تحتل المرتبة الثالثة والرابعة عى التوالي.
ڕۆڵى نه ریت له کۆنتڕۆڵى کۆم هڵایه تیدا
Authors: په تڕۆس ئلیاس سەلیم , عوسمان ڕسول شیروان
Published: October 2024

هه ر کۆم هڵگه یه ک خاو هن ئامرازى تایب هته بۆ به دیهێنانى کۆنتڕۆڵى کۆمه ڵایه تى، ک هبه ره همى قۆناغە مێژوویییه که یه تى، نه ریتیش یه کێکه ل هو ئامرازانه ى که کۆم هڵگ ه ساد هو ڕاگوزه ره پێش مه ده نیی ه پیش هسازییه کان وه ک یاسایه کى نه نووسراو پشتى پێ ده ب هسنبۆ ڕێکخسن و ئاڕاست هکردنى ڕەفتارى تاکه کان، ئ هم توێژینه وه یه که ل ه چه ندان به ش پێکهاتووه، له ب هشى یه ک همدا چوارچێوه ى گشتیى توێژینه وه که یه که کێش ه و گرنگى و ئامانجىتوێژینه و ه ل هخۆ ده گرێ، ب هشى دوو همیش بریتی ه ل ه چ همکه کان و ڕێبازى توێژینه وه که یه ،ب هشى سێی هم باسى بیروبۆچون هکانى بیرمه ندان ده کات ده رباره ى نه ریت، که چى ب هشىچوارەم گرنگى و تایب هتمه ندیی هکانى نه ریت ل هخۆ ده گرێ، له به شى پێنج همی توێژینه و هکه ،ئه نجام و پێشنیار وڕاسپارد هکان خراون هته ڕوو.
La impugnación por infracciones de fotoradares y el derecho a la tutela judicial efectiva
Authors: Vinueza Pinto María Alexandra
Published: October 2024

En primer lugar, las contravenciones de tránsito cometidas por los fotoradares, son determinados como uno de los métodos electrónicos formulados por las autoridades competentes; su autonomía inicialmente se da mediante la CTE, los cuales conjuntamente con los GAD'S poseen la competencia para las respectivas sanciones económicas, por el exceso de límites de velocidad en las vías indicadas por vehículos en los que muchas de las veces no es factibles identificar al conductor. El "Plan de Seguridad Vial" busca mejorar la conducción mediante la implementación de tecnologías como los fotoradares. Este esfuerzo requiere tanto equipos sofisticados como personal bien entrenado en las entidades de tránsito. No obstante, estos sistemas tienen sus desventajas. No pueden identificar al conductor específico, solo capturan imágenes del vehículo. Su función principal es detectar excesos de velocidad, dejando de lado otras posibles infracciones o factores atenuantes. Aunque estas herramientas son valiosas para la seguridad vial, su enfoque es limitado. Se concentran en detectar exceso de velocidad, sin abordar otros aspectos importantes del comportamiento al volante. En conclusión, si bien estas tecnologías contribuyen a la seguridad en las carreteras, es crucial reconocer sus limitaciones. Un enfoque más integral podría ser necesario para mejorar efectivamente la seguridad vial, considerando una gama más amplia de factores que influyen en la conducción responsable. Siendo así que al momento de que se deba cumplir con la infracción cometida por la o el ciudadano, deberá cumplir con ciertos procedimientos, para que de esta manera no se viole el derecho a la tutela judicial efectiva, debido proceso y la legalidad de normas vigentes.
Students' Journey in BS Hospitality Management Program
Authors: Majarocon Rey II , Joy Sonio Apreyl , Zoe Yanoc Floren , Naparan Genesis
Published: October 2024

The field of hospitality management is rapidly evolving due to global tourism growth and technological advancements. This research delves into students' journeys in hospitality management programs, examining their motivations, experiences, challenges, and career aspirations. Researchers conducted interviews with fifteen BSHM students, employing a qualitative case study. The study reveals that students are primarily motivated by the program's activities, preparation, and the dynamic nature of the hospitality industry. Academic experiences are enriched by hands-on training, internships, and industry interactions, which are crucial for bridging theoretical knowledge and practical skills. However, students need help balancing work and study, meeting high expectations for practical proficiency, and navigating a competitive job market. Career aspirations among students are diverse, ranging from hotel management and event planning to entrepreneurship and consultancy. The research underscores the necessity for academic institutions to continually adapt their programs to meet industry standards and student needs, ensuring graduates are well-prepared for the evolving demands of the hospitality sector. This study provides valuable insights for educators, policymakers, and industry stakeholders to enhance educational practices and support student success in this vibrant field.
Bones at Home
Authors: Gilmour Rebecca J. , Gamble Julia A.
Published: October 2024

Remote teaching during the COVID-19 pandemic led to a range of pedagogical challenges for anthropology laboratory courses. In biological anthropology courses such as Human Osteology, hands-on experience is essential to achieving learning outcomes, including basic bone and feature (i.e., landmark) identification, identification from fragmentary remains, and age and sex estimation. To address the need for training that includes object-based, tactile (haptic) learning in fields such as biological anthropology and archaeology, all Human Osteology students at Mount Royal University and the University of Manitoba took home plastic model skeletons. The purpose of this study was to evaluate how well remotely educated undergraduates (REUs) met human osteology learning objectives when supported by plastic model skeletons at home. We present the results of a survey designed to test core osteological skills obtained by REUs in comparison with undergraduates educated with in-person laboratory components (IPUs) and experts in the field (zero to four and five or more years of experience). REU scores did not differ significantly from those of IPU or Junior Experts with less than five years of experience. Students performed well in bone identification but were limited in their ability to apply common sex and age estimation methods and to identify incomplete elements. Our findings reinforce the importance of haptic learning and years of experience in human osteological learning. They support the use of take-home models as valuable resources in both remote and in-person undergraduate teaching. This work is a step toward more inclusive universal instructional design that can be applied across various anthropology laboratory courses.
Carbon Nanomaterials for Neural Interfaces: Synthesis, Properties and Applications
Authors: Ahmadi Seyedkhani Shahab
Published: October 2024

Carbon nanomaterials have become integral to the advancement of neural interfaces due to their exceptional electrical conductivity, biocompatibility, and mechanical properties. In this chapter, we provide a detailed examination of various carbon-based materials, including glassy carbon (GC), carbon nanotubes (CNTs), carbon nanofibers (CNFs), graphene, and synthetic diamond, in the context of neural interfacing. We review the synthesis methods, electrochemical properties, and applications of these materials, emphasizing their roles in neural stimulation, high-resolution recording, therapeutic agent delivery, and biosensing. We discuss the interactions between neural cells and these materials, highlighting their biocompatibility and potential to influence cell differentiation. Additionally, we address the fabrication methods for diamond electrodes and microelectrode arrays (MEAs) and their applications in neurochemical sensing and neural stimulation. Finally, we consider the challenges and future prospects of carbon nanomaterials in neural interfaces, aiming to provide a comprehensive overview for researchers in the field.
Comparative Analysis of Cytotoxicity Assays, from Traditional to Modern Approaches
Authors: Singhal Mitali , Shaha Sabita , Katsikogianni Maria
Published: October 2024

This chapter will provide a comprehensive comparative analysis of various cytotoxicity assays, including traditional methods like the MTT assay and modern approaches such as the ATP assay and flow cytometry. Each method will be examined in detail, covering its principle, procedure, advantages, limitations, and specific applications in cytotoxicity testing. Additionally, the chapter will address the interconnectivity of different cell death pathways—apoptosis, autophagy, and necrosis—and discuss how various assays can be used in combination to achieve a more accurate and holistic assessment of cell viability and death mechanisms. Practical guidelines will be provided to help researchers select the most appropriate assay based on their specific experimental requirements, cell types, and research objectives. By offering a comparative framework, this chapter aims to equip researchers with the knowledge needed to enhance the accuracy and reliability of their cytotoxicity assessments, ultimately advancing toxicological research and drug development.
Teoria del projecte
Authors: Piñón Pallarés Helio
Published: October 2024

La teoria no és més —ni menys— que l’intent de respondre, a través de la reflexió, a fenòmens que no troben resposta en el sentit comú. Tan distant de l’elucubració esotèrica com del manual d’instruccions, la teoria no és verdadera ni falsa: la seva solvència depèn de la capacitat per explicar el seu objecte d’estudi.
Teoria del projecte és un intent de donar resposta a les grans qüestions del projecte d’arquitectura, és a dir, de l’instrument que condensa la mediació de l’arquitecte i converteix una construcció en un edifici. No s’ha de confondre l’arquitectura amb l’edifici: l’arquitectura és el que quedaria si desaparegués l’element material, és a dir, el sistema de principis i criteris que n’han determinat la forma.
En aquest sentit, caldria dir que Teoria del projecte és una teoria de la meva arquitectura.
Perceptions and Behaviors of University Students in the Face of Online Hate Speech: a Comparative Analysis Between Spain and Italy
Authors: González-Ramírez Teresa , Bartolo Maria-Giuseppina , Lopez-Gracia Angela , Ponziano Rosario , Perfetti Simona
Published: October 2024

Hate speech is evidence that social networks do not always favor modern democracies; there are more and more issues related to their misuse, putting Western values at stake. This phenomenon has increased with the COVID-19 pandemic. The aim of this paper is to investigate in Spanish and Italian university students their perceptions of hate speech such as sexting, grooming, cyberbullying, to analyze their online behaviors as victims and aggressors and to explore the forms of hatred towards people who have played a relevant role in the COVID-19 pandemic. Using a quantitative-descriptive methodology, 418 university students from both countries participated, recruited through non-probabilistic sampling. The results obtained show that in both countries there is an increase in the perception of hatred during COVID-19. In this context, the most increased forms of violence are sexting, gender violence and cyberbullying; among the most affected categories are healthcare workers, supermarket workers, and people with disabilities. Therefore, the results highlight the need to address hate speech with an educational approach oriented towards both critical and responsible media literacy as well as respect for diversity, interculturality, and emotional education.

Los discursos de odio son una evidencia de que las redes sociales no siempre favorecen las democracias modernas; cada vez hay más problemáticas relacionadas con un mal uso de estas, poniendo en juego los valores occidentales. Este fenómeno ha aumentado con la pandemia del COVID-19. El objetivo de este artículo es investigar con estudiantes universitarios de España e Italia las percepciones que tienen sobre los discursos de odio tales como sexteo, «grooming», ciberacoso, analizar sus comportamientos en línea como víctimas y agresores, y explorar las formas de odio hacía personas que han tenido un papel relevante en la pandemia del COVID-19. Mediante el uso de una metodología cuantitativa-descriptiva, participaron 418 estudiantes universitarios de ambos países, reclutados con muestreo no probabilístico. Los resultados obtenidos evidencian que en ambos países hay un aumento de la percepción del odio durante el COVID-19. En este sentido, las formas de violencia más incrementadas son: sexteo, violencia de género y ciberacoso; entre las categorías más afectadas se encuentran los trabajadores del sector sanitario, de supermercados y las personas con discapacidad. Los resultados ponen de relieve la necesidad de tratar el discurso del odio con un enfoque educativo orientado tanto al sentido crítico y responsable de los medios de comunicación como al respeto a la diversidad, la interculturalidad y la educación emocional.
Metaversity as the Learning Ecology in the Age of the Metaverse: A Systematic Review
Authors: Laurens-Arredondo Luis-Alberto
Published: October 2024

The recent pandemic forced the virtualization of educational processes around the world, which caused a series of problems in the quality of teaching due to the improvisation of its execution. The reappearance of the metaverse as a new social scenario has opened new possibilities to overcome the problems inherited by education during a pandemic. Therefore, the present study aims to review the literature on the emerging concept of "metaversity" through a systematic review. A methodology was developed following the PRISMA statement in the WoS, Scopus and Scielo databases. Twenty research studies were selected that were closest to the proposed concept of metaversity, where their main characteristics and scope are identified. The results show that, although there are no experiences that unify all possible areas to be developed in a virtualized university, there are fundamental advances in specific sectors. Educational benefits of the implementation of metaversity for students are identified, such as the improvement of cognitive skills and personalization of learning. The potential of metaversity to transform higher education is evidenced by offering not only the implementation of immersive learning but also a new center of virtual social interaction within the university campus.

La reciente pandemia forzó la virtualización de los procesos educativos en todo el mundo, lo que provocó una serie de problemas en la calidad de la enseñanza debido a la improvisación de su ejecución. La reaparición del metaverso como nuevo escenario social ha abierto nuevas posibilidades para superar los problemas heredados por la educación durante una pandemia. Por lo anterior, el presente estudio tiene como objetivo revisar la literatura en torno al concepto emergente de la «metaversidad», a través de una revisión sistemática. Se desarrolló una metodología siguiendo la declaración PRISMA en las bases de datos WoS, Scopus y Scielo. Se seleccionaron 20 estudios de investigación que más se aproximaban al concepto propuesto de metaversidad, en donde se identifican sus características y alcances principales. Los resultados muestran que, aunque no existen experiencias que unifiquen todas las áreas posibles a desarrollar en una universidad virtualizada, sí existen avances fundamentales en sectores específicos. Se logra identificar beneficios educativos de la implementación de la metaversidad para el estudiantado como la mejora de habilidades cognitivas y personalización del aprendizaje. Se evidencia el potencial de la metaversidad de transformar la educación superior ofreciendo no solo la implementación del aprendizaje inmersivo sino un nuevo centro de interacción social virtual dentro del campus universitario.
The Educational Potential of Video Games: Its Evaluation Through a Rubric
Authors: García-Mejía José-Pablo , De-La-Herrán Agustín
Published: October 2024

Video games are a widespread leisure resource associated with entertainment, relaxation and escape through play. The research questions its educational potential. The aim of the study is to provide a rubric capable of evaluating the educational potential of any video game. There is no record of a comparable tool applicable to any video game. A qualitative and phenomenographic methodology was chosen. Forty-two interviews were conducted with teachers and experts from the video game industry. From the theoretical review and the analysis of the testimonies, we obtained as a result the ECV 5* (“Educational Classification of Video games 5*”) tool. The most relevant conclusion was that the educational potential of a video game is evaluable and transferable information. Thus, the ECV 5* can serve as a reference for the design and consumption of the resource, as well as for a better discernment of how far a video game can go in the education of a person. Its practical intention is to provide the data of its educational value in an easy and intuitive way: from 0 to 5 stars. It could be a way for users, educators, companies and society in general to be more aware of the educational potential of any video game, for its design, use, purchase and sale, selection, etc.

El videojuego es un recurso de ocio muy extendido asociado a entretenimiento, distensión y evasión mediante el juego. La investigación indaga sobre su potencial educativo. El objetivo del estudio es aportar una rúbrica capaz de evaluar la educatividad de cualquier videojuego. No se tiene constancia de una herramienta comparable aplicable a cualquier videojuego. Se optó por una metodología cualitativa y fenomenográfica. Se realizaron 40 entrevistas a maestros y a expertos de la industria del videojuego. De la revisión teórica y el análisis de los testimonios se obtuvo como resultado la herramienta CEV 5* («Clasificación Educativa de Videojuegos 5*»). La conclusión más relevante fue que el potencial educativo de un videojuego es una información evaluable y transferible a evaluadores de videojuegos, padres, profesores, usuarios, técnicos de la industria del videojuego y la sociedad en general. Así, el CEV 5* puede servir de referencia para el diseño y consumo del recurso, así como para un mayor discernimiento de hasta dónde puede un videojuego llegar en la educación de una persona. Su intención práctica es aportar el dato de su educatividad de un modo fácil e intuitivo: de 0 a 5 estrellas. Podría ser un modo de que usuarios, educadores, empresas y la sociedad en general puedan ser más conscientes del potencial formativo de cualquier videojuego, para su diseño, uso, compraventa, selección, etc.
Intelligence and Spatial Intuition in the Digital Reculturation of Secondary School
Authors: Ajuriaguerra Miguel-Angel , Chidean Mihaela , De-Jorge-Huertas Virginia
Published: October 2024

Promoting spatial intelligence and intuition in secondary school is critical for future architecture and engineering professionals to develop their skills. Secondary schools, based mainly on digital tools, work in this direction. However, given the performance of undergraduate students, there is still room for improvement in acquiring this skill. The main drawbacks identified in developing spatial intelligence using digital tools are the need for more development of spatial vision and its lack of correlation with the physical environment. This work aims to present the experience, and results obtained in the 4º ESO+EMPRESA program of the Community of Madrid to promote spatial intelligence. The experience used a workshop methodology to relate digital and classic spatial didactics, thus interpreting the built and urban space. This activity had a favorable development among secondary school students, in which students with architecture degrees also collaborated. The results obtained in the workshop highlight that secondary school students could correlate digital and classical media to understand the relationship between urban wandering and architectural design. The workshop results confirm that using mixed spatial methods is fundamental to achieving adequate spatial development where digital tools must complement classical ones.

Fomentar la inteligencia e intuición espacial en educación secundaria es clave para que los futuros profesionales de la arquitectura e ingeniería desarrollen sus habilidades. Los centros de educación secundaria, basándose principalmente en herramientas digitales, están trabajando en esta dirección. Sin embargo, teniendo en cuenta el rendimiento de los estudiantes de grado, aún queda margen de mejora en la adquisición de esta competencia. Los principales inconvenientes identificados en el desarrollo de la inteligencia espacial empleando herramientas digitales son la falta de desarrollo de visión espacial y de su falta de correlación con el medio físico. El objetivo de este trabajo es presentar la experiencia y resultados obtenidos en el programa 4º ESO+EMPRESA de la Comunidad de Madrid para fomentar la inteligencia espacial. La experiencia empleó una metodología de taller para relacionar didácticas espaciales tanto digitales como clásicas interpretado así el espacio construido y urbano. Esta actividad tuvo un desarrollo favorable por parte de los grupos de estudiantes de secundaria, en la que colaboraron también estudiantes del grado de arquitectura. Nuestros resultados muestran que el alumnado de secundaria logra correlacionar medios digitales y clásicos para comprender la relación existente entre la deambulación urbana y el diseño arquitectónico. Los resultados también confirman que la inteligencia espacial se desarrolla mejor empleando didácticas mixtas. Y se puede concluir que, para alcanzar un desarrollo espacial adecuado, las herramientas digitales han de ser complementarias a las clásicas.
Scales to Assess the Use of ICT and Child-to-parent Violence in Adolescents
Authors: González-Pérez Elisa , García-Barrera Alba , Martínez-Álvarez Isabel
Published: October 2024

The lack of adequate educommunicative training often results in the problematic use of ICT by adolescents, leading to various issues such as anxiety, depression, isolation, and the deterioration of intra- and interpersonal relationships, language impoverishment, and even aggression. In relation to the latter, the significant increase in child-to-parent violence in recent years is noteworthy, emerging as a concerning problem in multiple countries. Therefore, this study conducts a systematic review based on the PRISMA method to identify the most suitable instruments for assessing potential inappropriate use of ICT in adolescents and the child-to-parent violence stemming from it. The databases employed include Web of Science, Scopus, ProQuest, Worldcat, PubMed, PubPsych, and Dialnet, yielding a total of 224 instruments. Of these, fifteen scales were analyzed based on their characteristics and psychometric properties. After applying exclusion criteria, the ERA-RSI scale, the UPNT Questionnaire, and the CPV-Q-P were chosen. The complementarity of these three instruments allows for an exploration of the issue's current state and provides a holistic perspective that facilitates the design of appropriate educommunicative training benefiting all stakeholders and establishes measures to prevent both the inappropriate use of ICT and manifestations of child-to-parent violence arising from it.

La ausencia de una formación educomunicativa adecuada deriva a menudo en un uso problemático de las TIC por parte de los adolescentes, ocasionando diversos problemas como la ansiedad, la depresión, el aislamiento, el empobrecimiento de las relaciones intra e interpersonales, el empobrecimiento del lenguaje, e incluso la agresividad. Con relación a esta última, cabe destacar el notable incremento que ha sufrido la violencia filio-parental en los últimos años, convirtiéndose en un problema preocupante en múltiples países. Por ello, este trabajo realiza una revisión sistemática basada en el método PRISMA para identificar los instrumentos más apropiados para valorar un posible uso inadecuado de las TIC en adolescentes y la violencia filio-parental derivada de este. Las bases de datos empleadas fueron Web of Science, Scopus, ProQuest, Worldcat, PubMed, PubPsych y Dialnet, obteniéndose un total de 224 instrumentos. De ellos, se analizaron 15 escalas en función de sus características y propiedades psicométricas. Una vez aplicados los criterios de exclusión, se seleccionaron la escala ERA-RSI, el Cuestionario UPNT y el CPV-Q-P. La complementariedad de estos tres instrumentos permite explorar el estado de la problemática y obtener una perspectiva holística que facilite el diseño de una formación educomunicativa apropiada que beneficie a todos los agentes involucrados y establezca las medidas oportunas para prevenir tanto el uso inadecuado de las TIC como las manifestaciones de violencia filio-parental derivadas de este.