Μεταβολές των πολυδύναμων προγονικών κυττάρων του περιφερικού αίματος και των βιολογικών δεικτών νεογνών με περιγεννητική ασφυξία σε σχέση με τη νευροαναπτυξιακή έκβαση
Authors: Ευσταθίου Νικόλαος 
Published: August 2021

Η περιγεννητική ασφυξία και η προκαλούμενη από αυτήν εγκεφαλοπάθεια αποτελεί μια από τις πιο συνήθεις αιτίες θανάτου και μακροχρόνιων νευρολογικών ελλειμμάτων στα πρόωρα και τελειόμηνα νεογνά. Ως σήμερα η νεογνική εγκεφαλοπάθεια επιδέχεται μόνο υποστηρικτικής θεραπείας (με εξαίρεση τη θεραπευτική υποθερμία για τα τελειόμηνα τις πρώτες 6 ώρες της ζωής) και ως εκ τούτου αποτελεί στόχο της αναγεννητικής ιατρικής. Όμως τα προγονικά κύτταρα υπάρχουν ενδογενώς και ιδιαίτερα στο νεογέννητο. Άμεσα λοιπόν προκύπτει το εξής ερώτημα: ποιος είναι ο ρόλος των ενδογενών προγονικών κυττάρων στα νεογνά μετά από εγκεφαλική βλάβη; Συμμετέχουν στον ενδογενή μηχανισμό άμυνας και ανάπλασης; Για να απαντηθούν τα ερωτήματα αυτά σχεδιάστηκε μια προοπτική μελέτη κοόρτης σε πρόωρα και τελειόμηνα νεογνά, που έλαβε χώρα στην Α’ Νεογνολογική Κλινική και Εντατική Νοσηλεία Νεογνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στο Ιπποκράτειο Γενικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης. Από το Δεκέμβριο του 2010 έως το Νοέμβριο του 2013 μελετήθηκαν 83 νεογνά, 47 πρόωρα και 36 τελειόμηνα, από την 1η ημέρα ζωής έως το 2ο έτος ζωής (διορθωμένη ηλικία). Από τα πρόωρα, 16 εμφάνισαν εγκεφαλική βλάβη (IVH 3ου ή 4ου βαθμού, κυστική PVL ή έμφρακτο), ενώ 31 δεν παρουσίασαν εμφανή εγκεφαλική βλάβη και θεωρήθηκαν ως πρόωρα μάρτυρες. Από τα τελειόμηνα, 13 εμφάνισαν μέτρια ή σοβαρή εγκεφαλοπάθεια, 11 ήπια εγκεφαλοπάθεια, ενώ 12 φυσιολογικά νεογνά χωρίς περιγεννητικό συμβάν θεωρήθηκαν ως τελειόμηνα μάρτυρες. Συλλέχτηκε περιφερικό αίμα τις ημέρες ζωής 1, 3, 9, 18 και 45, καθώς και τον 8ο και 24ο μήνα ζωής, και προσδιορίστηκαν με κυτταρομετρία ροής τα Κυκλοφορούντα Προγονικά Κύτταρα (ΚΠΚ), καθώς και με τη μέθοδο της ανοσοχημειοφωταύγειας μετρήθηκαν οι δείκτες εγκεφαλικής βλάβης S100b και Ειδική Νευρωνική Ενολάση (NSE), και οι χημειοτακτικοί/νευροτροφικοί παράγοντες ερυθροποιητίνη (ΕΡΟ) και ινσουλινόμορφος αυξητικός παράγων (IGF-1). Επίσης, ταυτόχρονα με ELISA προσδιορίστηκαν και τα επίπεδα του χημειοτακτικού δείκτη Stromal cell-Derived Factor-1 (SDF-1). Αναφορικά με τα ΚΠΚ, οι πληθυσμοί που μελετήθηκαν ήταν τα Αιμοποιητικά Προγονικά Κύτταρα (HSCs, CD34+/CD184+/CD45+), τα Very Small Embryonic-like Stem Cells (VSELs, CD34+/CD184+/CD45-), τα πρώιμα Ενδοθηλιακά προγονικά κύτταρα (early EPCs, CD34+/CD45dim/- /CD184+/CD133+) και τα όψιμα Ενδοθηλιακά προγονικά κύτταρα (late EPCs, CD34+/CD45dim/- /CD184+/CD133-). Επιπλέον, έγινε λεπτομερής καταγραφή των περιγεννητικών χαρακτηριστικών και των επιπλοκών κατά τη νεογνική περίοδο, ενώ καταγράφηκε λεπτομερώς η νευρολογική εξέλιξη κλινικά και απεικονιστικά (με διαδοχικά υπερηχογραφήματα στα πρόωρα νεογνά και με μαγνητική τομογραφία σε πρόωρα και τελειόμηνα νεογνά με εγκεφαλική βλάβη). Επιπρόσθετα, έγινε βαθμολόγηση του μεγέθους των βλαβών που φάνηκαν στη μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου αλλά και νευροαναπτυξιακός έλεγχος μετά το 2ο χρόνο διορθωμένης ηλικίας με τη δοκιμασία Bayley III.Μετά από εγκεφαλική βλάβη σε πρόωρα και τελειόμηνα νεογνά παρατηρήθηκε κινητοποίηση των προγονικών κυττάρων της περιφέρειας κατά ένα χημειοτακτικό τρόπο, με σκοπό την ενδογενή άμυνα έναντι του ισχαιμικού γεγονότος και την ανάπλαση μετά από την εγκατάσταση της ιστικής βλάβης. Όταν όμως η βλάβη είναι σοβαρή, ο μηχανισμός αυτός φαίνεται ότι ανεπαρκεί σε μεγάλο βαθμό τον πρώτο μήνα της ζωής, παρατήρηση που συνάδει με την εμφάνιση σοβαρότερων νευροαναπτυξιακών προβλημάτων σε αυτά τα παιδιά. Η εξωγενής χορήγηση προγονικών κυττάρων ιδιαιτέρως στη βαριά εγκεφαλοπάθεια ενδεχόμενα να αναπληρώσει την ενδογενή αδυναμία και να περιορίσει το βαθμό της εγκεφαλικής βλάβης. Σοβαροί παράμετροι που πρέπει να απαντηθούν πριν την κλινική εφαρμογή της μεταμόσχευσης προγονικών κυττάρων είναι ο βέλτιστος κυτταρικός πληθυσμός, η δόση, η οδός χορήγησης, ο χρόνος χορήγησης και η χρήση νευροτροφικών ουσιών. Η παρούσα εργασία με τη συνδυαστική μελέτη βιοδεικτών και Κυκλοφορούντων Προγονικών Κυττάρων σε πολλαπλά χρονικά στιγμιότυπα παρέχει βασικά στοιχεία παθοφυσιολογίας για την εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων σε αυτή την κατεύθυνση. Η εξατομικευμένη αναγεννητική ιατρική αποτελεί το μέλλον στη θεραπευτική αντιμετώπιση της νεογνικής εγκεφαλικής βλάβης.