Digital transformation in higher education institutions
Authors: Γκριμπίζη Θωμαϊς 
Published: May 2024

Η ανάγκη για ψηφιακό μετασχηματισμό στην τριτοβάθμια εκπαίδευση απορρέει από τις ραγδαίες εξελίξεις στην τεχνολογία και τις βαθιές επιπτώσεις τους στην κοινωνία. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός δεν είναι ένα εντελώς νέο φαινόμενο, καθώς σχετικές έννοιες υπάρχουν σε διάφορες μορφές εδώ και τουλάχιστον 50 χρόνια. Σήμερα, οι πρόοδοι στις ψηφιακές τεχνολογίες έχουν επιτρέψει ευρείες προσπάθειες για μετασχηματισμό σε όλους τους τύπους και τα μεγέθη οργανισμών. Καθώς το "ένα μέγεθος ταιριάζει σε όλους" δεν ισχύει για τον ψηφιακό μετασχηματισμό, επιδιώκουμε να διερευνήσουμε σε μεγαλύτερο βάθος τις αλλαγές που επιφέρει στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Η απαίτηση για ψηφιακή μεταρρύθμιση, ιδίως στα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, αποτελεί αναγκαιότητα από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 και προέρχεται από διάφορες εξωτερικές και εσωτερικές πηγές. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός βελτιώνει όχι μόνο τις λειτουργίες των ιδρυμάτων, την παροχή μάθησης, την υποστήριξη των φοιτητών και την έρευνα, αλλά και το back office και, βασικά, το σύνολο των βασικών οργανωτικών ικανοτήτων: να είναι ευέλικτη, ευέλικτη, στοχευμένη και τεκμηριωμένη.Στην παρούσα διατριβή, εστιάζουμε στα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Αυτά είναι από τη φύση τους πολύπλοκοι οργανισμοί και έχουν μοναδικό σκοπό και καθεστώς, με πολλά ειδικά χαρακτηριστικά που τα διαφοροποιούν από άλλους οργανισμούς, όπως η διδασκαλία, η παιδαγωγική, το πρόγραμμα σπουδών και η έρευνα. Επιπλέον, η κοινωνία αναμένει από το πανεπιστήμιο να εκπληρώσει πολλαπλές κοινωνικές και πολιτικές αποστολές. Τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης λειτουργούν σήμερα σε ένα περιβάλλον που υπόκειται σε απρόβλεπτες αλλαγές. Μέχρι πρόσφατα, η τεχνολογία θεωρούνταν κυρίως ως μέσο για την εισαγωγή σταδιακών αλλαγών για τη βελτίωση των υφιστάμενων μαθησιακών προσεγγίσεων και όχι ως μέσο για ανατρεπτικές και εξελικτικές αλλαγές. Ωστόσο, λόγω του ψηφιακού μετασχηματισμού, τόσο οι ακαδημαϊκοί όσο και τα ιδρύματά τους αλλάζουν τον τρόπο λειτουργίας τους με ταχύτερο ρυθμό από τον αναμενόμενο. Οι ψηφιακές τεχνολογίες επιτρέπουν σημαντικές βελτιώσεις στις διαδικασίες, τα επιχειρηματικά μοντέλα και τις μεταξύ τους αλληλεπιδράσεις.Καθώς ο ψηφιακός μετασχηματισμός στην τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι ένας αναδυόμενος ερευνητικός τομέας, παρατηρήσαμε ότι η έννοια και το πεδίο εφαρμογής του δεν έχουν καθοριστεί πλήρως. Επιπλέον, τα εμπόδια δεν έχουν εντοπιστεί και μελετηθεί συστηματικά. Τέλος, δεν μπορέσαμε να εντοπίσουμε πρωτοβουλίες, δράσεις και στρατηγικές για την επαρκή αντιμετώπιση των εμποδίων. Επιδιώξαμε να καλύψουμε αυτό το κενό προσδιορίζοντας αρχικά την έννοια και το πεδίο εφαρμογής του ψηφιακού μετασχηματισμού στα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Στη συνέχεια, εντοπίσαμε τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν τα ΑΕΙ κατά την εφαρμογή του ψηφιακού μετασχηματισμού τους. Στη συνέχεια, οργανώσαμε τα εμπόδια σε ευρύτερες κατηγορίες και εντοπίσαμε πρωτοβουλίες για την αντιμετώπισή τους. Επιπλέον, επιχειρήσαμε να χαρτογραφήσουμε τα εμπόδια που προέκυψαν από τη συστηματική βιβλιογραφική επισκόπηση και τις συνεντεύξεις εμπειρογνωμόνων μαζί με συγκεκριμένες πρωτοβουλίες. Τέλος, εξετάζοντας τη μελέτη περίπτωσης του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος, επιχειρήσαμε να διερευνήσουμε τι συμβαίνει στον πραγματικό κόσμο.Στην παρούσα διατριβή, εφαρμόσαμε ποιοτικές μικτές μεθόδους για την επίτευξη των ερευνητικών μας στόχων. Αρχικά, διενεργήθηκε συστηματική βιβλιογραφική ανασκόπηση για τον προσδιορισμό της έννοιας και του πεδίου εφαρμογής του ψηφιακού μετασχηματισμού στα ΑΕΙ, τη διερεύνηση των εμποδίων που εμποδίζουν την εφαρμογή του ψηφιακού μετασχηματισμού στα ΑΕΙ και την ομαδοποίηση των εμποδίων σε ευρύτερες κατηγορίες. Στη συνέχεια προχωρήσαμε σε συνεντεύξεις εμπειρογνωμόνων, με εμπεριστατωμένες ημιδομημένες και διερευνητικές συνεντεύξεις με σκόπιμο δείγμα, για να ορίσουμε την έννοια και το πεδίο εφαρμογής του ψηφιακού μετασχηματισμού στα ΑΕΙ, να προσθέσουμε νέα εμπόδια, να τα επικυρώσουμε και να τα ιεραρχήσουμε και να προτείνουμε πρωτοβουλίες και δράσεις για την αντιμετώπισή τους. Στη συνέχεια, συνδυάστηκαν οι έννοιες για τον ορισμό του ψηφιακού μετασχηματισμού που προέκυψαν από τη συστηματική βιβλιογραφική ανασκόπηση και τις συνεντεύξεις με εμπειρογνώμονες.Τέλος, προκειμένου να κατανοηθεί καλύτερα τι πραγματικά συμβαίνει σε ένα πανεπιστήμιο, διεξήχθη ένα εργαστήριο για να κατανοηθεί πώς τα μέλη των πανεπιστημίων αντιλαμβάνονται την έννοια και το πεδίο εφαρμογής του ψηφιακού μετασχηματισμού στο πανεπιστήμιό τους, να αξιολογηθεί η σημασία των εμποδίων και, τέλος, να αντιστοιχηθούν οι πρωτοβουλίες που πρότειναν οι εμπειρογνώμονες με τα εμπόδια.Η διατριβή προσφέρει πολύτιμες γνώσεις για τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, τους φορείς χάραξης πολιτικής και τους ενδιαφερόμενους που εμπλέκονται σε πρωτοβουλίες ψηφιακού μετασχηματισμού. Η έρευνά μας παρέχει μια βάση για την ανάπτυξη στρατηγικών για τη συστηματική αντιμετώπιση των εμποδίων. Επιπλέον, οι εκπαιδευτικές πολιτικές θα μπορούσαν να ενσωματώσουν και να ενισχύσουν περαιτέρω τον ψηφιακό μετασχηματισμό στα ΑΕΙ. Τέλος, οι επαγγελματίες των πανεπιστημίων, όπως οι ακαδημαϊκοί, οι διοικητικοί υπάλληλοι και οι ερευνητές, θα μπορούσαν να επωφεληθούν από αυτή την έρευνα για να κατανοήσουν καλύτερα τις προκλήσεις που σχετίζονται με τον ψηφιακό μετασχηματισμό και να προσαρμόσουν τις πρακτικές και τις δεξιότητές τους στο μεταβαλλόμενο τοπίο.