ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ УСЛОВИЯ ПРИМЕНЕНИЯ АВА-ТЕРАПИИ В РАЗВИТИИ СЛОВАРНОГО ЗАПАСА ДЕТЕЙ С РАССТРОЙСТВАМИ АУТИСТИЧЕСКОГО СПЕКТРА
Authors: Баймухамет Р.Б. 
Published: October 2023

Бұл мақалада аутистік спектр бұзылысы бар балалардың сөздік қорын дамыту мәселелері қарас- тырылды. Аутистік спектр бұзылысы бар балалардың санының артуы мен оларды түзету әдістерінің Отандық әдістемесінің жеткіліксіздігі аталған тақырыптың өзектілігін негіздеуге себеп болады. Аутистік спектр бұзылысы – ерік-жігер саласының бұзылыстары арқылы көрінетін ерекше білімді қажет ететін балалар тобының бірі. Бұл балаларда ерік-жігер саласының теңгерімсіздігі, сөйлеу тілінің бұзылыстары және мінез-құлықтың қиындықтары байқалады. Аутистік спектр бұзылысы бар балаларды Р.Каннердің жеке аңғарым ретінде қарастырылуы мен бүгінгі күнгі зерттеулерге дейінгі аралықта көптеген ғылым еңбектер жазылып, зерттеу жұмыстары жүргізілді. Алайда, Отандық ғылымда аталған тақырып әлі күнге дейін жеткілікті түрде зерттелмеген. Шет елдік әдебиеттер мен зерттеу жұмыстары бүгінгі таңда аутистік спектр бұзылысы бар балалардың мінез-құлық бұзылыстарын түзетудің ең оңтайлы әдісі АВА терапия екендігін дәлелдеп отыр. Сол себепті, зерттеу барысында аутистік спектр бұзылысы бар балалардың сөздік қорының дамуын зерттеу мен оны АВА – терапия арқылы дамыту жұмысының педагогикалық шарттары анықталды. Педагогикалық шарттарды логопедиялық жұмыста қолдану баланың сөйлеу тілін дамытып қана қоймай, оның жағымсыз мінез-құлқының деңгейінің азаюына да ықпал етеді. Американдық психиатр И.Ловаастың «жеке блоктар арқылы оқыту» әдісі және Ф.С. Скиннердің «мінез-құлықты қолданбалы талдау» әдістерінің және Л.С. Выготскийдің концепциялары негізінде жасақталған қағидаларды логопедия қағидаларымен ұштастыра отырып, сөздік қорын дамыту жұмысы- ның траекториясы ұсынылды. Ұсынылған жұмыстарды логопедиялық сабақтарда қолдану және сәтті енгізу болжануда. Кілттік сөздер: аутистік спектр бұзылысы, сөздік қоры, логопедия, АВА – терапия, қолданбалы талдау, мінез-құлық.

В данной статье были рассмотрены вопросы развития словарного запаса у детей с расстройствами аутистического спектра. Увеличение числа детей с расстройствами аутистического спектра и недостаточ- ная отечественная методика методов их коррекции обусловливают обоснование актуальности данной темы. Расстройство аутистического спектра – одна из групп детей, нуждающихся в особых знаниях, проявляющихся в нарушениях сферы воли. У этих детей наблюдается дисбаланс в области воли, нарушения речи и трудности в поведении. Детей с расстройствами аутистического спектра, в период от рассмотрения Р. Каннером как личной долины до современных исследований, было написано много научных трудов и проведено исследование. Однако в отечественной науке данная тема до сих пор недостаточно изучена. Зарубежная литература и исследовательские работы доказывают, что на сегодняшний день самым оптимальным методом коррекции поведенческих расстройств у детей с расстройствами аутистического спектра является АВА – терапия. Поэтому в ходе исследования были выявлены педагогические условия работы по изучению развития словарного запаса детей с расстройствами аутистического спектра и его развитию с помощью АВА – терапии. Применение педагогических условий в логопедической работе способствует не только развитию речи ребенка, но и снижению уровня его негативного поведения. Предложена методика американского психиатра И. Ловааса «обучение через отдельные блоки» и траектория работы по развитию словарного запаса в сочетании с принципами логопедии, разработанными на основе методов «прикладного анализа поведения» Ф. С. Скиннера и концепций Л. С. Выготского. Предполагается использование и успешное внедрение предложенных работ на логопедических занятиях. Ключевые слова: расстройство аутистического спектра, словарный запас, логопедия, АВА – терапия, прикладной анализ, поведение.

In this article, the issues of vocabulary development in children with autism spectrum disorders were considered. The increase in the number of children with autism spectrum disorders and the insufficient domestic methodology of methods of their correction determine the justification of the relevance of this topic. Autism spectrum disorder is one of the groups of children in need of special knowledge, manifested in violations of the sphere of will. These children have an imbalance in the will, speech disorders and difficulties in behavior. Children with autism spectrum disorders, in the period from R. Kanner's consideration as a personal valley to modern research, many scientific papers were written and a study was conducted. However, this topic is still insufficiently studied in Russian science. Foreign literature and research works prove that today the most optimal method of correcting behavioral disorders in children with autism spectrum disorders is ABA therapy. Therefore, in the course of the study, pedagogical conditions were identified for studying the development of the vocabulary of children with autism spectrum disorders and its development with the help of ABA therapy. The use of pedagogical conditions in speech therapy work contributes not only to the development of the child's speech, but also to a decrease in the level of his negative behavior. The method of the American psychiatrist I. Lovaas "learning through separate blocks" and the trajectory of work on vocabulary development in combination with the principles of speech therapy developed on the basis of the methods of "applied behavior analysis" by F. S. Skinner and the concepts of L. S. Vygotsky are proposed. It is assumed that the proposed works will be used and successfully implemented in speech therapy classes. Keywords: autism spectrum disorder, vocabulary, speech therapy, ABA therapy, applied analysis, behavior.