Ιστορία στρατιωτικής ιατρικής
Authors: Τσιρβούλης Ιωάννης 
Published: May 2024

Ο πόλεµος και η ιατρική συνιστούν διαµετρικά αντίθετες έννοιες που συχνά έρχονται σε σύγκρουση εξυπηρετώντας διαφορετικές σκοπιµότητες. Στην περίπτωση του πολέµου οι διαφορές επιλέγεται να λυθούν µε τη επιβολή βίας, κάτι που έχει ως επακόλουθο βλάβες στη σωµατική ακεραιότητα των ατόµων και απώλεια ανθρώπινων ζωών. Σε αντίθεση, η ιατρική πρεσβεύει την προαγωγή της ανθρώπινης υγείας και προσπαθεί να αποκαταστήσει προβλήµατα που απειλούν την ανθρώπινη υπόσταση. Ωστόσο, η έννοια του πολέµου είναι συνυφασµένη µε την ανθρώπινη ύπαρξη. Ανατρέχοντας στο παρελθόν θα διαπιστώσουµε ότι παρά τις φωνές που έχουν κατά καιρούς ακουστεί για τον παραλογισµό και τα καταστροφικά επακόλουθα του πολέµου είναι εδραιωµένη πια η αντίληψη ότι η ένοπλη σύγκρουση αποτελεί µια αναπόφευκτη ανθρώπινη πρακτική για τη διεκδίκηση των συµφερόντων των εµπλεκοµένων σε αυτή. Η συγκεκριµένη εργασία, λοιπόν, κάνει αρχικά αναφορά στην έννοια των εµπόλεµων συρράξεων, ώστε ο αναγνώστης να αντιληφθεί το καθεστώς που επικρατεί σε περιστάσεις πολέµου µε βάση το Δίκαιο των Ενόπλων Συγκρούσεων όσον αφορά τους εµπλεκόµενους και τους ρόλους που διαδραµατίζουν. Στη συνέχεια, το πόνηµα εστιάζει στο δικαίωµα για ιατρική φροντίδα σε καιρό πολέµου µε συγκεκριµένες αναφορές σε µάχιµο και µη µάχιµο πληθυσµό, αλλά και στην υποχρέωση του ιατρικού προσωπικού να παρέχει υγειονοµικές υπηρεσίες στα θύµατα τηρώντας τις αρχές του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου. Ακολούθως, παρατίθενται τα σηµαντικότερα γεγονότα της ιστορίας της νεότερης Ελλάδας στα οποία το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό των ενόπλων δυνάµεων υπήρξε ετοιµοπόλεµο αποδεικνύοντας την καθοριστική συµβολή του στα πεδία των µαχών. Με την έκρηξη της επανάστασης του 1821 οι πολλαπλές απώλειες υγείας που προέκυψαν από τις πρώτες οργανωµένες µάχες των ελληνικών στρατιωτικών δυνάµεων, κατέστησαν επιβεβληµένη την αναδιοργάνωση της υγειονοµικής περίθαλψης µε σκοπό την αποτελεσµατικότερη αντιµετώπιση µαζικών απωλειών υγείας. Άλλωστε, οι επιδηµικές ασθένειες που έπλητταν την εποχή εκείνη τον ελληνικό πληθυσµό είχαν γενικότερο αντίκτυπο στο στρατιωτικό δυναµικό της χώρας, αφού οι περισσότεροι Έλληνες έπρεπε να είναι ικανοί για µάχη και σε ετοιµότητα. Αυτές οι στρατιωτικές ανάγκες αποτέλεσαν την αφετηρία για τη δηµιουργία των πρώτων οργανωµένων δοµών παροχής υγειονοµικών υπηρεσιών, τη δηµιουργία δηλαδή µικρών νοσηλευτικών δοµών ή και µεγαλύτερων υγειονοµικών ιδρυµάτων. Στο αµέσως επόµενο διάστηµα µετά την επανάσταση του 1821, το ελληνικό έθνος γνώρισε πολλές εµπόλεµες συγκρούσεις. Δύο βαλκανικούς πολέµους (1912-1913), δύο παγκόσµιους πολέµους (1917-1918, 1940-1941), τον ατυχή Ελληνοτουρκικό Πόλεµο του 1897, την εκστρατεία και καταστροφή στη Μικρά Ασία 1919-1922 και δύο εµφυλίους πολέµους (1823-1825 και 1946-1949). Οι πόλεµοι αυτοί αποτέλεσαν πηγή εµπειρίας για το ελληνικό υγειονοµικό σώµα και την ιατρική επιστήµη στην Ελλάδα. Επιπλέον, οδήγησαν στην οργάνωση πολλών καινούργιων στρατιωτικών νοσοκοµειακών δοµών λόγω της επέκτασης των γεωγραφικών ορίων της χώρας και της αύξησης των υγειονοµικών αναγκών σε ένα σταδιακά αυξανόµενο, αριθµητικά, στράτευµα. Μόνιµα στρατιωτικά νοσοκοµεία δηµιουργήθηκαν στις µεγάλες πόλεις της Ελλάδας όπως η Αθήνα, η Θεσσαλονίκη, η Λάρισα, η Δράµα καιη Αλεξανδρούπολη. Ιδιαίτερα τα στρατιωτικά νοσοκοµεία των Αθηνών και της Θεσσαλονίκης, αποτέλεσαν σηµείο αναφοράς για τη σύγχρονη ιατρική ιστορία της νεότερης Ελλάδας µε την εφαρµογή νέων ιατρικών µεθόδων και τη χρήση νέων τεχνολογιών. Σε αυτά εργάστηκαν επιφανείς στρατιωτικοί ιατροί, αρκετοί από τους οποίους µάλιστα αναγορεύτηκαν καθηγητές του πανεπιστηµίου χωρίς να σταµατήσουν να παρέχουν τις υπηρεσίες τους σε αυτά, συµβάλλοντας καθοριστικά στη θεµελίωση και εξέλιξη της στρατιωτικής ιατρικής και γενικότερα της ιατρικής στη χώρα µας. Η διατήρηση µέχρι και σήµερα σε λειτουργία εννιά στρατιωτικών νοσοκοµείων σε όλη την Ελληνική Επικράτεια αντανακλά την ανάγκη συνέχισης της λειτουργίας τους, µε βάση τις σύγχρονες στρατιωτικές και ιατρικές απαιτήσεις καθώς και τις διεθνείς εξελίξεις.