Μοριακοί βιοδείκτες στην τραυματική κάκωση του εγκεφάλου
Authors: Τσιτσιπάνης Χρήστος 
Published: April 2023

Εισαγωγή: Η τραυματική κάκωση εγκεφάλου (ΤΚΕ) αποτελεί μείζονα αιτία θνητότητας, θνησιμότητας και νοσηρότητας παγκοσμίως. Μη ειδικές προφλεγμονώδεις και αντιφλεγμονώδεις κυτταροκίνες και χημειοκίνες εκκρίνονται από τα νευρογλοιακά κύτταρα του εγκεφάλου και του συστηματικού ανοσιακού συστήματος μετά από τραύμα με συνυπάρχουσα ΤΚΕ, οι οποίες φαίνεται ότι διαδραματίζουν εξέχοντα ρόλο στη μετατραυματική νευροφλεγμονή και νευροαποκατάσταση, τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα. Η ενορχηστρωμένη τους δράση είναι καθοριστική για την έκβαση τραυματιών με συνυπάρχουσα ΤΚΕ. Στην άλλη όψη του νομίσματος, ειδικοί νευροβιοδείκτες έχουν πρόσφατα αναγνωριστεί από τον Αμερικανικό Οργανισμό Φαρμάκων για την αξία τους στη διαλογή ενήλικων ασθενών με ήπια ΤΚΕ προς διενέργεια αξονικής τομογραφίας (ΑΤ) εγκεφάλου και εγκεφαλικού κρανίου. Ωστόσο, μέχρι τη συγγραφή του παρόντος συγγράμματος, κανένας μοριακός βιοδείκτης φλεγμονής ή ειδικός νευροβιοδείκτης δεν έχει συμπεριληφθεί σε ένα προτυποποιημένο μοντέλο για την κατηγοριοποίηση της βαρύτητας ή την πρόγνωση της έκβασης για τις περιπτώσεις ασθενών με ΤΚΕ. Στόχος της μελέτης: Η παρούσα μελέτη σχεδιάστηκε για την αξιολόγηση της χρησιμότητας συγκεκριμένων μη ειδικών φλεγμονωδών διαμεσολαβητών και ειδικών μοριακών νευροβιοδεικτών σε οξύ τραύμα με συνυπάρχουσα ΤΚΕ, μέσω συσχετίσεών και συγκρίσεών τους, μεταξύ άλλων, με κλινικές, εργαστηριακές, απεικονιστικές και παραμέτρους έκβασης. Η μελέτη είχε δύο πρωταρχικούς στόχους:1.Την αξιολόγηση της διαγνωστικής αξίας των φλεγμονωδών διαμεσολαβητών, ιντερλευκίνη 6 (IL-6), ιντερλευκίνη 8 (IL-8), ιντερλευκίνη 10 (IL- 10) και των ειδικών νευροβιοδεικτών, glial fibrillary acidic protein (GFAP) και ubiquitin C-terminal hydrolase L1 (UCH-L1) ως συμπληρωματικών διαγνωστικών εργαλείων, μαζί με κλινικές, εργαστηριακές και απεικονιστικές παραμέτρους και προτυποποιημένες κλίμακες εκτίμησης της κλινικής βαρύτητας και της λειτουργικότητας των τραυματιών με συνυπάρχουσα ΤΚΕ κατά την εισαγωγή τους.2.Την αξιολόγηση της προγνωστικής αξίας των συγκεκριμένων μοριακών βιοδεικτών, μέσω της σύγκρισής τους με αναγνωρισμένες κλίμακες λειτουργικής έκβασης τραυματιών με συνυπάρχουσα ΤΚΕ. Μεθοδολογία: Στην παρούσα μονοκεντρική προοπτική μελέτη παρατήρησης, στρατολογήθηκαν 109 ενήλικες ασθενείς, 20 ενήλικες υγιείς μάρτυρες και 17 παιδιατρικοί ασθενείς από τη Νευροχειρουργική Κλινική και τις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας Ενηλίκων και Παίδων του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Ηρακλείου Κρήτης κατά τα έτη 2019 έως και 2022. Έγινε καταγραφή, ταξινόμηση και στατιστική ανάλυση, των δημογραφικών, κλινικών, εργαστηριακών και απεικονιστικών παραμέτρων για κάθεασθενή με ΤΚΕ που συμπεριλήφθηκε στη μελέτη. Επιπρόσθετα, καταγράφηκαν και αναλύθηκαν οι βαθμολογίες αναγνωρισμένων κλιμάκων αξιολόγησης της έκβασης και προγνωστικών μοντέλων για ασθενείς με ΤΚΕ. Πραγματοποιήθηκαν εργαστηριακές μετρήσεις τριών μη ειδικών φλεγμονωδών παραγόντων (IL-6, IL-8 και IL-10), όπως και δύο ειδικών νευροβιοδεικτών (GFAP και UCH-L1) σε δείγματα ορού των ασθενών, που ελήφθησαν κατά την πρώτη (εντός 12 πρώτων ωρών) και κατά την έβδομη ημέρα μετά την ΤΚΕ και που φυλάχθηκαν στους -80℃, μέχρι την εργαστηριακή τους επεξεργασία. Οι ευαισθησίες των αναλύσεων ήταν 4pg/ml για την IL-6, 8pg/ml για την IL-8, και 2pg/ml για την IL-10. Το εύρος ανίχνευσης ήταν γύρω στα 7.8-500 pg/mL για την IL-6, 15.6-1000 pg/mL για την IL-8, 3.9-250 pg/mL για την IL-10, 15.63-1000 pg/ml για την GFAP, και 78.13-5000 pg/ml για την UCH-L1. Οι στατιστικές αναλύσεις διενεργήθηκαν μέσω του στατιστικού λογισμικού SPSS (IBM Statistics, Chicago, IL, USA, version 25). Αποτελέσματα: H πλειοψηφία των ενήλικων ασθενών παρουσίαζε κλινικά σημεία συμβατά με ήπια επιπλεγμένη ΤΚΕ (66,9%), ενώ το 16,6% είχε σοβαρή ΤΚΕ. Σε αυτό το δείγμα ενήλικων ασθενών η θνησιμότητα στους 6 μήνες ήταν 23,5%. Η πλειοψηφία των παιδιών, επίσης, παρουσίαζε ήπια επιπλεγμένη ΤΚΕ (66,7%), ενώ το 19% είχε σοβαρή ΤΚΕ. Η θνησιμότητα 6 μηνών ήταν 5,6% για την ομάδα των παιδιατρικών ασθενών.Χαρακτηριστικά αυξημένες ανευρέθηκαν οι IL-6 και IL-10, αλλά, αντίθετα, μειωμένη η IL- 8 στις μετρήσεις της πρώτης ημέρας (εντός των πρώτων 12 ωρών μετατραυματικά) για τους ενήλικες ασθενείς με ΤΚΕ, εν συγκρίσει με τους υγιείς ενήλικες μάρτυρες. Αναφορικά με την κατηγοριοποίηση της σοβαρότητας της ΤΚΕ ενηλίκων, οι υψηλότερες τιμές των IL-6 (p=0.001) και IL-10 (p=0.009) συνδέθηκαν θετικά με τη σοβαρότερη ΤΚΕ (βαθμολογία στην Κλίμακα Κώματος Γλασκώβης κατά την εισαγωγή<9) και με αυξημένο κίνδυνο για ύπαρξη συγκεκριμένων παθολογικών τραυματικών απεικονιστικών ευρημάτων (Spearman's rho<0.442, p<0.007 για όλες τις συσχετίσεις). Σε ένα πολυπαραγοντικό μοντέλο λογιστικής παλινδρόμησης αποκαλύφθηκε ότι η IL-6 [Exp(B)=0.987, p=0.025] και η UCH-L1 [Exp(B)=0.993, p=0.032] της 1ης ημέρας αποτελούσαν στατιστικά σημαντικούς και ανεξάρτητους προγνωστικούς παράγοντες δυσμενούς έκβασης ενηλίκων με ΤΚΕ. Η Receiver Operating Curve (ROC) αποκάλυψε ότι η ηλικία ήταν ο καλύτερος ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας δυσμενούς έκβασης ενηλίκων με ΤΚΕ με βάση την GOS-E. Ωστόσο, οριακά αποδεκτή προβλεπτική αξία αναδείχθηκε και για τις IL-6 και η UCH-L1 της 1ης ημέρας. Συμπεράσματα: Οι μη ειδικοί φλεγμονώδεις βιοδείκτες IL-6 και IL-10, μαζί με άλλες αναγνωρισμένες κλινικές, απεικονιστικές και εργαστηριακές παραμέτρους, θα μπορούσαν να αναδειχθούν ως πολύτιμα διαγνωστικά εργαλεία αξιολόγησης της κλινικής βαρύτητας τραυματιών με συνυπάρχουσα ΤΚΕ, δεδομένου του ότι ένα διαγνωστικό μοντέλο θα έπρεπε να λαμβάνει υπόψιν τόσο τις τοπικές, όσο και τις συστηματικές αποκρίσεις του οργανισμού. Επιπρόσθετα, η IL-6, καθώς και ο ειδικός νευροβιοδείκτης UCH-L1, θα μπορούσαν να αποτελούν πολύτιμα προγνωστικά εργαλεία εκτίμησης της έκβασης τραυματιών με συνυπάρχουσα ΤΚΕ. Επομένως, η εμπλοκή τους σε αναγνωρισμένα μοντέλαπολλαπλών παραμέτρων πρόγνωσης της έκβασης της ΤΚΕ, ίσως, αύξανε την ακρίβεια της πρόγνωσης.