Το καθεστώς της ακίνητης περιουσίας των Μονών του Αγίου Όρους
Authors: Αποστολίδης Χρήστος 
Published: March 2021

Στην παρούσα διατριβή μελετάται και εξετάζεται η σταδιακή διαμόρφωση των εμπράγματων δικαιωμάτων των Μονών του Αγίου Όρους διαμέσου της ιστορικής εξέλιξής τους και ακόμη το σύγχρονο νομικό καθεστώς τους. Συνακόλουθα, επιχειρείται η συλλογή και παράθεση απόψεων και επιστημονικών θέσεων σε ιδιαίτερα δυσχερή νομικά προβλήματα που απασχολούν τα δικαστήρια όλων των βαθμών αλλά και την θεωρία αναφορικά με το ζήτημα της ακίνητης μοναστηριακής περιουσίας. Βασική στόχευση της διατριβής είναι η αναλυτική καταγραφή του περιεχομένου και της έκτασης των εμπράγματων δικαιωμάτων των αγιορειτικών μονών, λαμβάνοντας υπόψη ασφαλώς την πλούσια σχετική νομολογία – παλαιότερη και πιο πρόσφατη, τόσο σε ελληνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το νομικό κύρος των αποκαλούμενων «ιστορικών» τίτλων ιδιοκτησίας, που οι Μονές επικαλούνται για να στοιχειοθετήσουν τα ιδιοκτησιακά τους δικαιώματα, συνιστά εξέχον σημείο τριβής τόσο σε θεωρία όσο και σε νομολογία στα πλαίσια της σύγχρονης έννομης τάξης. Πόσω μάλλον όταν ανάλογους ισχυρισμούς διατυπώνει και το Δημόσιο (ο συνήθης αντίδικος των Ιερών Μονών) εμφανιζόμενο ως διάδοχη κατάσταση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Πρόκειται εν προκειμένω για έγγραφα με περιουσιακού χαρακτήρα αναφορές, όπως ενδεικτικά τα βυζαντινά χρυσόβουλα, τα σιγίλια κλπ ή τα οθωμανικά φιρμάνια, ταπιά, χοτζέτια κλπ, η νομική ισχύς των οποίων έντονα απασχολεί τα δικαστήρια όλων των βαθμών και μάλιστα σε υποθέσεις που προκαλούν το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης και ενίοτε αποτέλεσαν την θρυαλλίδα πολιτικών εξελίξεων. Κάτω από αυτό το πρίσμα ερευνητικός άξονας της παρούσας διατριβής και προς ενίσχυση της πρωτοτυπίας της αναδεικνύεται η συνολική πραγμάτευση του θέματος από πλευράς συνταγματικής, νομοθετικής και νομολογιακής και η εκτενής μελέτη του νομικού καθεστώτος της αγιορειτικής ακίνητης περιουσίας (έκταση, προέλευση, ιστορικοί τίτλοι ιδιοκτησίας) σε συνδυασμό με τα ποικίλα και όχι σπάνια πολύπλοκα νομικά ζητήματα που αναφύονται κατά τη διεκδίκηση, αναγνώριση, κατοχύρωση και αξιοποίηση αυτής. Και όλα αυτά με τα νέα δεδομένα που διαμόρφωσε η ένταξη των πάσης φύσεως εμπραγμάτων δικαιωμάτων στο καθεστώς του Εθνικού Κτηματολογίου, με την οποία δόθηκε αφορμή τακτοποίησης εκκρεμοτήτων αιώνων. Έτσι λοιπόν καταβλήθηκε προσπάθεια για κριτική θεώρηση της συναφούς ελληνικής και ευρωπαϊκής νομολογίας, οι οποίες θέτουν πλούσια και ιδιαίτερα ενδιαφέροντα ζητήματα, όχι μόνο θεωρητικής, αλλά και έντονα πρακτικής εφαρμογής. Επιχειρείται επίσης μία προσεκτική ανάλυση στη νομολογία για τη μετοχιακή περιουσία του Αγίου Όρους, ως ζητήματος που έχει κατ’ επανάληψη απασχολήσει τις σχέσεις Ελληνικής Πολιτείας – Αγιορείτικων Ιερών Μονών αποτελώντας μία σχεδόν σταθερή και μόνιμη εστία εντάσεων και δικαστικών διενέξεων. Μέσα σε όλα αυτά ειδική και αναλυτική αναφορά γίνεται στο θεσμό του συνταγματικού αναπαλλοτρίωτου της ακίνητης περιουσίας των μονών με εκτενή καταγραφή της Νομολογίας, σε συνδυασμό με τον πώς η σχετική νομοθεσία αυτή μπορεί νόμιμα να καμφθεί, λαμβάνοντας υπόψη τους δεσμευτικούς όρους εκποίησης των μετοχιακών ακινήτων, όπως αυτοί πλέον τίθενται από την κείμενη νομοθεσία. Παράλληλα ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον και με ιδιαίτερη πρακτική χρησιμότητα ζήτημα που εξετάζεται είναι οι τίτλοι ιδιοκτησίας ένεκα της κληρονομικής διαδοχής των αγιορειτών μοναχών, η διάκριση σε κοινοβιάτες και ιδιορυθμίτες μοναχούς και οι συνεπακόλουθες διαφορετικές έννομες συνέπειες και οι όχι σπάνιες δικαστικές αντιπαραθέσεις των Ιερών Μονών με συγγενείς κληρονόμους των μοναχών.