Πολιτική οικονομία της μεγέθυνσης
Authors: Χατζαράκης Νικόλαος 
Published: February 2022

Το ζήτημα της οικονομικής μεγέθυνσης προκύπτει από την απλή παρατήρηση ότι καμία οικονομία δεν είναι στάσιμη, αλλά δυναμική. Η παρατήρηση αυτή είναι τόσο παλιά όσο και η ίδια η οικονομική επιστήμη. Ωστόσο, μόλις στα μέσα του 20ου αιώνα φάνηκε να διαμορφώνονται τα κατάλληλα υποδείγματα για την περιγραφή της, πρώτα από τους Κεϋνσιανούς Harrod και Domar και στη συνέχεια από του Νεοκλασικούς Solow και Swan. Έκτοτε, η θεωρία της οικονομικής μεγέθυνσης επικεντρώνεται στην προσπάθεια να συναρμόσει δύο αντίρροπες δυνάμεις: αυτή των μακροχρόνιων τάσεων, που φαίνεται να εξασφαλίζει την ισόρροπη μεγέθυνση, και αυτή των κυκλικών διακυμάνσεων, που αποτρέπει τη μακροχρόνια εξισορρόπηση του συστήματος. Οι εργασίες των Harrod και Domar ανέδειξαν την αστάθεια της μακροχρόνια τάσης και πολλές από τις ετερόδοξες προσεγγίσεις στην οικονομική μεγέθυνση επιχειρούν μέχρι και σήμερα να εντοπίσουν και να περιγράψουν τα αίτια αυτής της αστάθειας. Αντίθετα, οι εργασίες των Solow και Swan και των νεοκλασικών οικονομολόγων που ακολούθησαν την ίδια κατεύθυνση, επικεντρώνονται στην αναζήτηση ισόρροπων καταστάσεων και στην προσπάθεια ανάδειξης της σύγκλισης των οικονομιών σε αυτές. Όμως, όπως σωστά έχει παρατηρηθεί από τους Kalecki και Pasinetti, αφενός η τάση και ο κύκλος δεν αποτελούν διαφορετικά αλλά αλληλένδετα στοιχεία της εξέλιξης της οικονομίας, αφετέρου η περιγραφή και των δύο από την ίδια θεωρητική αφετηρία αποτυγχάνει. Έτσι, οι προσπάθειες των ορθόδοξων και ετερόδοξων προσεγγίσεων καταλήγουν άστοχες και ασυμβίβαστες. Στη διατριβή αυτή, μετά από μία εκτενή συζήτηση και κριτική των παραπάνω θεωρητικών τάσεων, παρουσιάζουμε μία εναλλακτική προσέγγιση της οικονομικής μεγέθυνσης που βασίζεται στην ανάλυση των Κλασσικών οικονομολόγων και του Marx. Η ανάλυση αυτή προϋπήρχε των παραδοσιακών (Κεϋνσιανών και Νεοκλασικών) προσεγγίσεων, αποτελούσε και αποτελεί όμως μία περιθωριακή εξήγηση της δυναμικής του κεφαλαιοκρατικού συστήματος. Σε αυτή διατριβή, προσπαθούμε να δείξουμε ότι η ανάλυση των Κλασσικών και του Marx περιγράφει με λογική συνέπεια τόσο τη μακροχρόνια τάση, όσο και τους οικονομικούς κύκλους, επιτυγχάνοντας ακριβώς στα σημεία αυτά που αποτυγχάνουν οι παραδοσιακές θεωρίες. Η προσέγγιση αυτή ξεκινάει από μία μικρο-οικονομική θεμελίωση της Κλασσικής/Μαρξικής μακροοικονομικής θεωρίας μέσα από μία επέκταση του υποδείγματος του von Neumann πέραν της ισορροπίας. Στη συνέχεια, συγκεντρώνει τα ‘βασικά εμπειρικά δεδομένα’ της Κλασσικής/Μαρξικής θεωρίας και επιχειρεί να τα παρουσιάσει υπό μία συνεκτική μαθηματική μορφή. Τέλος, κατασκευάζει ένα υπόδειγμα μέσα από τις διαφορικές εξισώσεις που προκύπτουν από αυτά τα ‘βασικά εμπειρικά δεδομένα’. Η ανάλυση του υποδείγματος με τις ποιοτικές μεθόδους των δυναμικών συστημάτων και με την πραγματοποίηση προσομοιώσεων αναδεικνύει ως βασικά χαρακτηριστικά της οικονομικής μεγέθυνσης (1) την αναπόφευκτη αστάθεια της ισόρροπης μεγέθυνσης, (2) τη διαρκή αλληλεπίδραση της μακροχρόνιας τάσης και των περιοδικών κύκλων, (3) την ύπαρξη εγγενών περιοδικών κρίσεων στην οικονομία, που ταυτίζονται με τα εμπειρικά αποδεδειγμένα ‘μακρά κύματα’ του Kondratieff, και (4) την ερμηνεία της αστάθειας μέσα από τη θεωρία εκμετάλλευσης του Marx και τη θεμελιώδη αντίφαση παραγωγικών δυνάμεων και παραγωγικών σχέσεων στις κεφαλαιοκρατικές οικονομίες.