Η μελωδική γραμμή και η φωνητική γραφή στις όπερες του Σπύρου Σαμάρα
Authors: Φιστουρής Δημοσθένης 
Published: September 2021

Το αντικείμενο μελέτης της διατριβής είναι η θεώρηση της μελωδικής γραμμής και της φωνητικής γραφής σε όλες τις σωζόμενες όπερες του Σαμάρα. Οι βασικοί στόχοι του θέματος της διατριβής είναι: Α) Να ερευνηθεί στις όπερες του Σαμάρα: •Ο μελωδικός πλούτος σε συνδυασμό με την αρμονική σκέψη, την ενορχήστρωση και γενικότερα τις συνθετικές «κατασκευαστικές» του επιλογές.•Όλο το φάσμα της φωνητικής γραφής, από τη δομική και μορφική ανάλυσή της μέχρι τον προσδιορισμό των φωνών και των ηχοχρωματικών απαιτήσεων. •Οι αισθητικές τάσεις, η δραματουργία και οι υφολογικές επιλογές του συνθέτη.Β) Να τεθούν παράλληλα ζητήματα προβληματικής για: •την ιστορικότητα των έργων σε συνάρτηση με την καλλιτεχνική δυναμική που ανέπτυξε ο συνθέτης, εν μέσω οργιαστικών μουσικών εξελίξεων, στην άκρως ανταγωνιστική παγκόσμια αγορά των λυρικών θεάτρων (από την Ευρώπη και τη Λατινική Αμερική, μέχρι την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου). •τη συμβολή του Σαμάρα στην ιταλική και τη γαλλική όπερα, και γενικότερα στη φωνητική τέχνη του παγκόσμιου λυρικού θεάτρου. •μερικούς μονομερείς χαρακτηρισμούς, όπως «συνθέτης του ύμνου των Ολυμπιακών Αγώνων» ή/και «ένας από τους πρωτεργάτες του βερισμού». •την αξιοποίηση των μελοδραμάτων του σε αντιδιαστολή με την οικτρή και φαιδρή ελληνική πραγματικότητα.Η διδακτορική διατριβή είναι διαρθρωμένη σε τέσσερα μέρη. Στο 1ο Μέρος, με τον τίτλο «Ιστορικό πλαίσιο», εξετάζουμε τη Βιογραφία και εργογραφία του Σπύρου Σαμάρα, παρουσιάζοντας σημαντικά νέα τεκμήρια για τη δράση και τα έργα του. Επίσης γίνεται ειδική αναφορά στις μουσικές σπουδές του στην Κέρκυρα, την Αθήνα, και το Παρίσι. Παράλληλα εξετάζουμε όλο το ιστορικό και μουσικό περιβάλλον εξέλιξης της Γαλλικής και Ιταλικής όπερας, με όλα τα καλλιτεχνικά ρεύματα από το 1860 μέχρι το 1920. Το 2ο Μέρος, «Περιγραφή υποθέσεων με μουσικοδραματολογικές αναλύσεις» περιλαμβάνει επτά ξεχωριστά κεφάλαια για κάθε μια από τις επτά σωζόμενες όπερες του Σαμάρα: Flora Mirabilis, Medgè, Lionella, La Martire, Storia d’ amore, Mademoiselle de belle-Isle και Rhea.Το 3ο Μέρος ξεκινάει με το Κεφάλαιο 13, όπου περιγράφεται αναλυτικά το θεωρητικό πλαίσιο της μεθοδολογίας των Marco Gilardone και Franco Fussi, για την επεξεργασία και την ανάλυση των φωνητικών δεδομένων. Στη συνέχεια, ακολουθούν άλλα επτά κεφάλαια: 14-20 αντίστοιχα για τις επτά όπερες του Σαμάρα με γραφήματα και ειδικές αναλύσεις για κάθε πρωταγωνίστρια/στή. Το 4ο Μέρος, «Ειδικά συμπεράσματα - Κριτική ανάλυση ύφους», αποτελείται από επτά ξεχωριστά κεφάλαια (21-27), όπου σε κάθε κεφάλαιο, εξετάζεται ξεχωριστά κάθε όπερα στα πλαίσια της ιστορικότητας, ενώ παράλληλα γίνεται μια συγκριτική και συνδυαστική επεξεργασία όλων στοιχείων των επιμέρους κεφαλαίων του 2ου και του 3ου Μέρους, για την εξαγωγή ειδικών συμπερασμάτων.Στο τελευταίο Κεφάλαιο 28 με τον τίτλο «Γενικά Συμπεράσματα», ουσιαστικά συνοψίζονται τα στοιχεία που προέκυψαν από τα επιμέρους ειδικά συμπεράσματα της κριτικής ανάλυσης ύφους. Ο Σαμάρας αποδεικνύεται τολμηρός και ανανεωτικός. Εξελίσσει το ύφος της γραφής του δοκιμάζοντας διαφορετικές φόρμες και τεχνικές.Ακολουθούν τα τρία Παραρτήματα: α) Χρονολόγιο των παραστάσεων και ειδικά τεκμήρια, β) Συνεργάτες του Σαμάρα στις Ελληνικές οπερέτες γ) Πίνακες φωνητικών δεδομένων των πρωταγωνιστικών ρόλων για κάθε μια από τις επτά όπερες, όπως εξετάσθηκαν στο 3ο Μέρος. Τέλος, ακολουθεί η Βιβλιογραφία και μια αναλυτική περίληψη στα Αγγλικά.