Η προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Authors: Φωτιάδου Ελένη 
Published: November 2021

Αντικείμενο της παρούσας μελέτης αποτελεί η OLAF ως διοικητικό μόρφωμα εντός του θεσμικού οικοδομήματος της Ένωσης που δραστηριοποιείται στον τομέα της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της. Η σημασία ενασχόλησης με τον εν λόγω φορέα έγκειται στο γεγονός ότι η OLAF φέρει πρωτότυπα χαρακτηριστικά, ενώ οι συνέπειες της δράσης της εκτείνονται σε μεγάλο εύρος. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύμπλεξη εθνικής και ενωσιακής αρμοδιότητας, δεδομένου ότι στον τομέα προστασίας των οικονομικών συμφερόντων δοκιμάζονται τα όρια και οι διαχωριστικές γραμμές τους. Παράλληλα η στενή επαφή της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων με άξονες του ποινικού δικαίου οδηγεί αναπόδραστα την OLAF στην αναζήτηση λεπτών ισορροπιών μεταξύ διοικητικών και ποινικών διαδικασιών. Η μελέτη των ζητημάτων καθίσταται επίκαιρη ειδικά σήμερα που ξεκινά η νέα δημοσιονομική περίοδος 2021-2027 η οποία χαρακτηρίζεται από τη διάθεση πρωτοφανών κονδυλίων εκ μέρους της Ένωσης για την ανάκαμψη από τις επιπτώσεις της πανδημίας COVID-19. Στο πρώτο μέρος της μελέτης αναλύθηκαν οι ιστορικές, πολιτικές και νομικές συνθήκες γένεσης της OLAF σε διαδοχή του προγενέστερου σχήματος καταπολέμησης της απάτης, αφού προηγήθηκε μία γενικότερη εισαγωγή στις έννοιες των οικονομικών μεγεθών της Ένωσης και επισημάνθηκε το διακύβευμα της προστασίας τους. Στο δεύτερο μέρος προσεγγίστηκαν ενδελεχώς δογματικά ζητήματα οντολογικής υπόστασης της OLAF που διευκολύνουν την κατανόηση της θεσμικής της θέσης, καθώς και του ιδιάζοντος χαρακτήρα της. Στο τρίτο μέρος εκτέθηκαν αναλυτικά τα λειτουργικά χαρακτηριστικά και οι αρμοδιότητες της OLAF, ενώ αναλύθηκε η διαδικασία που ακολουθείται κατά την ενεργοποίηση των ανωτέρω αρμοδιοτήτων. Αφού συστηματοποιήθηκαν τα αποτελέσματα της δράσης της OLAF, στο τέταρτο μέρος ιδιαίτερη έμφαση αποδόθηκε στις μορφές παρεχόμενης έννομης προστασίας κατά των πράξεων της. Στο πέμπτο μέρος ο προβληματισμός επικεντρώθηκε στο μέλλον της OLAF μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα και τους τρόπους θεσμικής και πρακτικής ενδυνάμωσής της. Η έννοια των οικονομικών συμφερόντων προσλαμβάνεται με ευρύτητα, ενώ εξίσου ευρεία είναι και η απάτη σε βάρος τους που εμφανίζει πολυμέρεια και ιδιάζοντα χαρακτηριστικά. Η OLAF υπήρξε το προϊόν πολιτικών εξελίξεων αλλά η δημιουργία της δεν εξαντλείται ως απάντηση σε αυτές, καθώς υπαγορεύτηκε από υπαρκτές ανάγκες και συγκεκριμένες αδυναμίες του προγενέστερος συστήματος. Το κανονιστικό πλαίσιο που διέπει τη δράση της συναπαρτίζεται από σειρά νομικών πράξεων διαφορετικής φύσης και δεσμευτικότητας με βασικό έρεισμα στο πρωτογενές δίκαιο το άρθρο 325 ΣΛΕΕ. Βασικά γνωρίσματα που στοιχειοθετούν την φυσιογνωμία της OLAF αποτελούν η οργανική της ένταξη στην Επιτροπή δυνάμει της ιδρυτικής της απόφασης και η ταυτόχρονη περιβολή της με εγγυήσεις ανεξαρτησίας κατά τη διεξαγωγή των ερευνητικών της καθηκόντων. Ως παράγοντας ενίσχυσης της ανεξαρτησίας της OLAF γίνεται αντιληπτό το καθεστώς εποπτείας της. Η OLAF επιτελεί ποικίλες λειτουργίες που εμφανίζουν διαφορετικά μεταξύ τους χαρακτηριστικά. Έτσι εκτός από την ερευνητική αρμοδιότητα, αναλαμβάνει και συμβουλευτικό ρόλο, ενώ ταυτόχρονα συνεργάζεται με αντίστοιχους φορείς σε εθνικό, ενωσιακό και διεθνές επίπεδο. Κατά των πράξεων της OLAF διανοίγεται η δυνατότητα άσκησης προσφυγής ακύρωσης, η οποία ωστόσο κατά πάγια νομολογία απορρίπτεται ως απαράδεκτη, καθόσον στρέφεται κατά πράξεων που δεν συνεπάγονται σαφή μεταβολή της νομικής θέσης του προσφεύγοντος. Περαιτέρω μπορεί να ασκηθεί αγωγή αποζημίωσης λόγω εξωσυμβατικής ευθύνης της Ένωσης από παράνομη δράση της OLAF. Στο τελευταίο μέρος της μελέτης εισάγονται προτάσεις για τη βελτίωση της μορφής και λειτουργίας της OLAF με αφορμή τις πρόσφατες τροποποιήσεις του κανονιστικού της πλαισίου δυνάμει του κανονισμού 2020/2223 και υπό το πρίσμα της σύστασης της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.