Ο θεσμός της δήμευσης στο ποινικό δίκαιο και η σύγχρονη διεύρυνσή του
Authors: Καραλιώτα Νικολέττα 
Published: November 2023

Αντικείμενο της διατριβής είναι ο θεσμός της δήμευσης στο ποινικό δίκαιο και η σύγχρονη διεύρυνσή του. Ειδικότερα, η διατριβή επικεντρώνεται στο νομοθετικό πλαίσιο της δήμευσης στο ελληνικό ποινικό δίκαιο και την κριτική αξιολόγηση της σύγχρονης διεύρυνσής του θεσμού της δήμευσης στην ελληνική έννομη τάξη. Οι εξελίξεις στην ελληνική νομοθεσία στο πεδίο της δήμευσης καθορίζονται σε σημαντικό βαθμό από τις υποχρεώσεις που απορρέουν από διεθνείς συμβάσεις και νομικές πράξεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για το λόγο αυτό, η διατριβή αρχικά συστηματοποιεί και εξετάζει τα διεθνή και ευρωπαϊκά νομοθετικά κείμενα που περιλαμβάνουν διατάξεις για τη δήμευση. Στη συνέχεια, πραγματοποιείται μία συνοπτική δικαιοσυγκριτική ανάλυση της δήμευσης στις έννομες τάξεις των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής και του Ηνωμένου Βασιλείου, ώστε να κατανοηθούν ορισμένες παράμετροι που έχουν καταστεί σημαντικές και για την ελληνική έννομη τάξη. Παράλληλα, η ανάλυση κομβικών ζητημάτων της νομολογίας του ΕΔΔΑ και του ΔΕΕ κρίθηκε αναγκαία για την ανάδειξη της σύγχρονης ταυτότητας της δήμευσης και των εγγυητικών της ορίων. Ακολούθως, η διατριβή αναλύει τους συνταγματικούς περιορισμούς, τη δικαιολογητική βάση και τις λειτουργίες της δήμευσης στο ευρύτερο κυρωτικό σύστημα. Η ανάλυση των παραπάνω αντικειμένων αποτελεί αναγκαίο προστάδιο και τη βάση για την ανάλυση του κεντρικού αντικειμένου της εργασίας, δηλαδή τη δογματική ανάλυση και κριτική προσέγγιση των ρυθμίσεων του Ποινικού Κώδικα για τη δήμευση. Οι ισχύουσες διατάξεις του νέου ΠΚ ακολουθούν τη ριζική τροποποίηση που επέφερε στον θεσμό της δήμευσης ο ν. 4478/2017, με τον οποίο κυρώθηκε η Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη νομιμοποίηση, ανίχνευση, κατάσχεση και δήμευση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες και για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας (Σύμβαση της Βαρσοβίας), ενώ ενσωματώθηκαν και μία σειρά νομικών πράξεων της ΕΕ μεταξύ των οποίων η οδηγία 2014/42/ΕΕ και η απόφαση-πλαίσιο 2005/212/ΔΕΥ για τη δήμευση. Στη συνέχεια, η διατριβή προσεγγίζει κριτικά και αναλύει δογματικά τις πολυάριθμες διατάξεις Ειδικών Ποινικών Νόμων που εισάγουν αποκλίσεις ή διευρύνσεις της δήμευσης. Οι διατάξεις των Ειδικών Ποινικών Νόμων συστηματοποιούνται με κριτήριο την ειδικότερη απόκλιση ή διεύρυνση που παρουσιάζουν. Στόχος της συστηματοποίησης είναι η ανάδειξη των διευρύνσεων και αποκλίσεων σε σχέση με τη ρύθμιση της δήμευσης στον ελληνικό Ποινικό Κώδικα, ο προσδιορισμός της ειδικότερης ταυτότητας των ρυθμίσεων αυτών, και η αποτύπωση της σύγχρονης ταυτότητας της δήμευσης. Παράλληλα, η συστηματοποίηση αυτή αποτελεί αναγκαίο προστάδιο για τη διερεύνηση της σχέσης των ειδικών διατάξεων για τη δήμευση με αυτές του γενικού μέρους του ΠΚ και τη διατύπωση ερμηνευτικών προτάσεων. Σε ειδική ενότητα της διατριβής, εξετάζεται η εναρμόνιση της ελληνικής νομοθεσίας με τις διευρυμένες μορφές δήμευσης της οδηγίας 2014/42/ΕΕ. Μέσα από την κριτική προσέγγιση του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου η διατριβή αναδεικνύει τα δικαιοκρατικά του ελλείμματα, ενώ διατυπώνει προτάσεις τόσο σε επίπεδο de lege lata ερμηνείας, όσο και de lege ferenda.