Η αντίληψη και η παραγωγή των αντιθέσεων ηχηρότητας σε παιδιά με κοχλιακό εμφύτευμα
Authors: Κούπκα Γεωργία 
Published: October 2023

Σύμφωνα με προηγούμενες μελέτες, έπειτα από μια κοχλιακή εμφύτευση βελτιώνεται η αντίληψη των ήχων καθώς και η παραγωγή λόγου (Calmels et al., 2004), ωστόσο, παρατηρείται μεγάλο εύρος όσον αφορά τις επιδόσεις των παιδιών στην ομιλία, για τις οποίες ευθύνονται πολλοί παράγοντες (Dunn et al., 2014). Προγενέστερες έρευνες έχουν συγκρίνει την αντίληψη των αντιθέσεων ηχηρότητας σε παιδιά με κοχλιακό εμφύτευμα (KE) και βρήκαν χαμηλότερες επιδόσεις σε αυτά έναντι των παιδιών με φυσιολογική ακοή (ΦΑ), σε διάφορες γλώσσες όπως στα Αγγλικά (Peng et al.,2019; Giezen et al., 2010) και στα Γαλλικά (Bouton et al., 2012). Η ηλικία εμφύτευσης είναι ένας παράγοντας που επηρεάζει την επίδοση, καθώς έχει αποδειχθεί πως όσο νωρίτερα γίνει η εμφύτευση τόσο περισσότερα οφέλη προκύπτουν στην αντίληψη (Dowell et al., 1997). Όσον αφορά την παραγωγή στιγμικών, ο Χρόνος Έναρξης της Φώνησης (ΧΕΦ), έχει παρατηρηθεί πως διαφέρει σε παιδιά με ΚΕ σε σχέση παιδιά με ΦΑ σε διάφορες γλώσσες (Scarbel et al., 2013; Aksoy et al., 2017). Η Ελληνική γλώσσα αποτελείται από άηχα χωρίς δασύτητα /p, t, k/ και από ηχηρά σύμφωνα που παράγονται συχνά με προφώνηση /b, d, g/ (Arvaniti, 1999). Μέχρι σήμερα, υπάρχει πολύ περιορισμένος αριθμός μελετών που μελετούν τον ΧΕΦ σε παιδιά στην ελληνική γλώσσα. Τέλος, δεν υπάρχουν δεδομένα ΧΕΦ σε πληθυσμό με κοχλιακό εμφύτευμα. Σκοπός της έρευνας ήταν να μελετήσει τις επιδόσεις των παιδιών με ΚΕ και ΦΑ στην αντίληψη και στην παραγωγή των αντιθέσεων ηχηρότητας.Η αντίληψη των φωνητικών αντιθέσεων μελετήθηκε σε όλους τους συμμετέχοντες/τις συμμετέχουσες, στις ψευδολέξεις μέσω της διαδικασίας της γρήγορης χαρτογράφησης (Dollaghan, 1985) όπου κάθε παιδί καλούνταν να επιλέξει το τρισδιάστατο αντικείμενο που αντιστοιχούσε στην ψευδολέξη με το φώνημα-στόχο τρεις φορές. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε δυο ηλικιακές ομάδες (2:10 ως 8:1 και 8:2 ως 13:4 ετών). Το γλωσσικό ερέθισμα ήταν το ίδιο με αυτό που χρησιμοποιήθηκε στην παραγωγή ψευδολέξεων. Στις λέξεις η αντίληψη εξετάστηκε σε 8 συμμετέχοντες, μέσω του λογισμικού e-prime και το παιδί επέλεγε τη σωστή απάντηση μέσω μιας οθόνης αφής. Το γλωσσικό ερέθισμα αποτελούταν από μικρές φράσεις που στις λέξεις περιέχονταν τα στιγμικά στόχοι /p, t, k, b, d, g/ σε αρχική και μεσαία θέση. Επιπρόσθετα, στην παραγωγή, εξετάστηκε αν ο ΧΕΦ επηρεάζεται από την ηλικία, τον τύπο του γλωσσικού ερεθίσματος λέξεις-ψευδολέξεις) και τη θέση άρθρωσης του συμφώνου. Επίσης, στις λέξεις εξετάστηκε και ο παράγοντας φωνήεν που ακολουθεί το στιγμικό σύμφωνο. Στην παρούσα έρευνα συμμετέχουν 24 παιδιά με ΚΕ με μητρική γλώσσα τα Ελληνικά (2:10-13:4 ετών) και 24 παιδιά με ΦΑ αντίστοιχα σε φύλο και ηλικία (2:7-13:4 ετών). Για την εξαγωγή των αποτελεσμάτων το δείγμα χωρίστηκε σε δύο (2) ηλικιακές ομάδες (ΚΕ, 2:10-8:1 ετών, 8:2-13:4 ετών & ΦΑ, 2:7-13:4 ετών). Το γλωσσικό υλικό αποτελούνταν από ελληνικές δισύλλαβες λέξεις με ηχηρά και άηχα στιγμικά /p, t, k, b, d, g/ σε αρχική θέση που ακολουθούνται από τα φωνήεντα /a, i, u/. Το υλικό περιείχε, επίσης, δισύλλαβες τροχαϊκές ψευδολέξεις με ηχηρά και άηχα στιγμικά /p, t, k, b, d, g/ σε αρχική θέση που ακολουθούνται από το φωνήεν /a/. Τα παιδιά παρήγαγαν τη λέξη-στόχο το λιγότερο τρεις φορές μέσω μιας δραστηριότητας κατονομασίας εικόνων στις λέξεις, ενώ οι ψευδολέξεις εκμαιεύονταν μέσω της διαδικασίας της γρήγορης χαρτογράφησης (Dollaghan, 1985). Οι ηχογραφήσεις αναλύθηκαν με το λογισμικό Praat (Boersma & Weenick, 2019).Στην αντίληψη, τα αποτελέσματα έδειξαν χαμηλότερες επιδόσεις στα παιδιά με ΚΕ σε σχέση με τα παιδιά με ΦΑ. Συγκεκριμένα, στις λέξεις βρέθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά ανάμεσα στις δυο ομάδες (ΚΕ/ΦΑ) στα χειλικά και στα οδοντικά. Στις ψευδολέξεις, σε σύγκριση των δυο ομάδων συνολικά (ΚΕ/ΦΑ) βρέθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά για τα στιγμικά /b/, /p/ και /g/ στη μικρότερη ηλικιακή ομάδα, ενώ στα μεγαλύτερα παιδιά δεν παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές. Επιπλέον, παρατηρήθηκε μεγαλύτερη διακύμανση στις επιδόσεις των παιδιών με ΚΕ έναντι των παιδιών με ΦΑ. Συνολικά τα αποτελέσματα της έρευνας στην αντίληψη έρχονται σε συμφωνία με προηγούμενες έρευνες που υποστηρίζουν πως η μεγαλύτερη σε διάρκεια χρήση κοχλιακού εμφυτεύματος αποφέρει καλύτερες επιδόσεις. Στην παραγωγή, και για όλα τα φωνηεντικά περιβάλλοντα η ανάλυση στις λέξεις έδειξε σημαντικά μεγαλύτερη προηχηρότητα στα ηχηρά και μικρότερο ΧΕΦ στα άηχα στα παιδιά με ΚΕ σε σύγκριση με τα παιδιά με ΦΑ. Επίσης, ηλικιακές επιδράσεις και επιδράσεις περιβάλλοντος παρατηρήθηκαν ανάμεσα στις δυο ομάδες: α) τα μικρότερα παιδιά παρουσίασαν μεγαλύτερη προηχηρότητα στα ηχηρά και μικρότερη διάρκεια ΧΕΦ στα άηχα σε σύγκριση με τα μεγαλύτερα παιδιά, β) στα άηχα στιγμικά, τα χειλικά είχαν μεγαλύτερη διάρκεια ΧΕΦ από τα φατνιακά και μικρότερη από τα ουρανικά/υπερωικά και γ) ο ΧΕΦ στα άηχα βρέθηκε μεγαλύτερος στο φωνηεντικό περιβάλλον /u/ σε σύγκριση με το /i/, καθώς και στο περιβάλλον /i/ σε σχέση με το /a/. Για τα ηχηρά, τα αποτελέσματα στις λέξεις και ψευδολέξεις, όταν το φωνήεν /a/ ακολουθεί αποδεικνύουν πως τα παιδιά με ΚΕ έχουν μεγαλύτερες τιμές ΧΕΦ σε σύγκριση με τα παιδιά με ΦΑ. Όσον αφορά την ηλικία, στα ηχηρά και στα άηχα στιγμικά, τα μικρότερα παιδιά είχαν μεγαλύτερες τιμές ΧΕΦ σε σύγκριση με τα μεγαλύτερα, όπως διαπιστώθηκε και για τις δυο ομάδες. Σχετικά με το γλωσσικό ερέθισμα, στα ηχηρά βρέθηκε πως στις ψευδολέξεις οι τιμές ΧΕΦ ήταν μεγαλύτερες σε σύγκριση με τις λέξεις ενώ στα άηχα δεν υπήρξε σημαντική διαφορά λέξεων-ψευδολέξεων. Τέλος, στην παραγωγή των ηχηρών στιγμικών, οι συμμετέχοντες/συμμετέχουσες είχαν μικρότερη προηχηρότητα στο /g/ σε σύγκριση με το /b/ και το /d/. Στην παραγωγή των άηχων στιγμικών συμφώνων, οι συμμετέχοντες/συμμετέχουσες είχαν μεγαλύτερο ΧΕΦ στην κατηγορία /k/ σε σχέση με τo χειλικό /p/ και τo φατνιακό /t/. Τα ευρήματα συγκρίνονται με δεδομένα στα ελληνικά και σε άλλες γλώσσες. Τέλος, στην παραγωγή ΧΕΦ υπήρχε μεγαλύτερη διακύμανση των τιμών ΧΕΦ στα παιδιά με ΚΕ έναντι των παιδιών με ΦΑ.