Αποκέντρωση στην εκπαίδευση
Authors: Ρούνη Παναγιώτα 
Published: July 2023

Η μελέτη της αποκέντρωσης της εκπαιδευτικής διοίκησης από το 1982 έως σήμερα για την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση και οι παράγοντες που δυσχέραναν την ουσιαστική αποκέντρωση της εκπαιδευτικής διοίκησης κατ’ αντιστοιχία με την αποκέντρωση της γενικής διοίκησης της χώρας αποτελεί το αντικείμενο της παρούσας μελέτης. Παράλληλα διερευνώνονται οι επιδράσεις του διεθνούς περιβάλλοντος στη διαμόρφωση της υφιστάμενης κατάστασης και των προοπτικών που διαφαίνονται για την εκπαιδευτική αποκέντρωση στα πλαίσια γενικότερης σύγκλισης των εκπαιδευτικών συστημάτων που επιδιώκεται μέσω των πολιτικών της Ε.Ε. που επηρεάζουν το σχεδιασμό και τις κατευθύνσεις της εγχώριας εκπαιδευτικής πολιτικής. Με την πλήρη ένταξη και ενσωμάτωση της Ελλάδας σε υπερεθνικούς οργανισμούς προκύπτει ως αναπόφευκτη αναγκαιότητα η «αλλαγή παραδείγματος» ως προς την καταστατική οργάνωση του κράτους και των δημόσιων υπηρεσιών (γνωστή και ως new public management), περιλαμβανομένων των υπηρεσιών διοίκησης της εκπαίδευσης. Εκκινώντας από την παραδοχή ότι η Ελλάδα διαθέτει ένα από το πιο συγκεντρωτικά συστήματα στην Ε.Ε., το ερευνητικό μας ενδιαφέρον εστίασε στο σημείο που βρίσκεται η αποκέντρωση σήμερα και τις βασικές αιτίες που η πραγματική αποκέντρωση και η μεταβίβαση αρμοδιοτήτων στις περιφερειακές υπηρεσίες του συστήματος δεν έχει ολοκληρωθεί, παρά τις σχετικές μεταρρυθμιστικές προσπάθειες διαχρονικά. Περαιτέρω, αντικείμενο διερεύνησης υπήρξε ο βαθμός ετοιμότητας των εν λόγω υπηρεσιών να ασκήσουν αυτές τις αρμοδιότητες, όπως επισημαίνεται στις εκθέσεις των διεθνών οργανισμών (ΟΟΣΑ, Διεθνής Τράπεζα) και οι συνέπειες που θα προκύψουν από μία μελλοντική στοχευμένη μεταβίβαση εξουσιών στο κατάλληλο επίπεδο διοίκησης για την αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα του συστήματος. Το θεωρητικό πλαίσιο της έρευνας συγκροτείται από τη μελέτη των βασικών αρχών λειτουργίας του δημόσιου τομέα, όπου εντάσσονται οργανικά οι υπηρεσίες διοίκησης του συστήματος εκπαίδευσης και των χαρακτηριστικών της νέας δημόσιας διοίκησης(new public management) που τείνει να επικρατήσει διεθνώς. Στη συνέχεια προσεγγίζονται οι αρχές και εννοιολογικά σχήματα των θεωρητικών προσεγγίσεων του οργανωτικού φαινομένου, που επηρέασαν καθοριστικά τη διοίκηση του δημόσιου τομέα και αποτέλεσαν τους κύριους άξονες της ερευνητικής μας ανάλυσης. Επιπλέον, παρουσιάζεται η διάρθρωση του εκπαιδευτικού συστήματος στην Ελλάδα και οι διοικητικές λειτουργίες στα διάφορα επίπεδα λειτουργίας του (κεντρικό, περιφερειακό, τοπικό), καθώς και τα όργανα λήψης των αποφάσεων που αφορούν τη λειτουργία των σχολικών μονάδων, όπου λαμβάνει χώρα η εκπαιδευτική διαδικασία. Με την έρευνα που συμπεριλαμβάνεται στην παρούσα μελέτη προσεγγίζεται ερευνητικά η διοικητική πραγματικότητα των οργανωτικών μονάδων/υπηρεσιών της διοίκησης, και ο βαθμός αποκέντρωσης των αρμοδιοτήτων τους. Μέσω του μεθοδολογικού παραδείγματος της ποιοτικής έρευνας αναλύεται το περιεχόμενο των συνεντεύξεων στελεχών της εκπαίδευσης σε διάφορες βαθμίδες της διοίκησης, απ’ όπου προέκυψαν αποτελέσματα με εξαιρετική σημασία για τη χάραξη εκπαιδευτικής πολιτικής. Περαιτέρω, εξήχθησαν συμπεράσματα για τον διεκπεραιωτικό ουσιαστικά ρόλο που εξακολουθούν να ασκούν οι διευθυντές σε όλη την εκπαιδευτική ιεραρχία, την παρεμπόδιση της ευελιξίας των περιφερειακών και τοπικών δομών διοίκησης να αναλάβουν πρωτοβουλίες για την επίλυση των ζητημάτων τοπικού χαρακτήρα και για την άσκηση περιφερειακής πολιτικής, καθόσον με τις εγκυκλίους της κεντρικής διοίκησης ρυθμίζεται με κάθε λεπτομέρεια η διοικητική τους δράση. Στο ίδιο πλαίσιο μελετάται ο διοικητικός κύκλος των εργασιών τους, οι μορφές επικοινωνίας (οριζόντια-κάθετη), καθώς και η λειτουργία των τυπικών και άτυπων οργανώσεων στις υπηρεσίες τους. Περαιτέρω, αναλύονται οι απόψεις τους σχετικά με τις προοπτικές αποκέντρωσης του συστήματος και την ανάληψη πιο ουσιαστικού ρόλου από τις περιφερειακές και τοπικές δομές διοίκησης στα πλαίσια των διεθνών τάσεων που διαμορφώνονται σχετικά, γεγονός που συναρτάται με την ευρύτερη μεταρρύθμιση του δημόσιου τομέα και τον τρόπο λειτουργίας του πολιτικού συστήματος στην Ελλάδα. Τέλος διατυπώνονται συμπερασματικές παρατηρήσεις σχετικά με τη δυναμική της πορείας αποκέντρωσης της διοίκησης και τις προϋποθέσεις που απαιτούνται επιπλέον σε κάθε επίπεδο, επισημαίνονται οι ανασχετικοί παράγοντες και οι δομικές αδυναμίες που έχουν καθηλώσει το σύστημα σε μία σχετική αποσυγκέντρωση για περισσότερο από δύο δεκαετίες, ενώ προτείνονται πεδία για μελλοντική επιστημονική προσέγγιση που προέκυψαν προς διερεύνηση κατά την ερευνητική διαδικασία.