Επιδημιολογική και οικονομική ανάλυση κόστους - συνεπειών της καινοτομίας στην υγεία κατά την περίοδο κρίσης στην Ελλάδα
Authors: Πετράκης Ιωάννης 
Published: April 2024

Εισαγωγή: Οι αιματολογικές κακοήθειες είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με βαρύ φορτίο για τον ίδιο τον ασθενή, αλλά και για το σύστημα που τον περιθάλπει. Παρά την είσοδο πληθώρας νέων φαρμάκων στη διαχείριση αρκετών αιματολογικών κακοηθειών, παρατηρείται χάσμα μεταξύ των αποτελεσμάτων ελεγχόμενων τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών (RCT) και των μελετών πραγματικού κόσμου (RWE), κυρίως λόγω της ανομοιογένειας των πληθυσμών. Ως αποτέλεσμα, η κλινική έκβαση στον πραγματικό κόσμο δύναται να είναι υποδεέστερη της αναμενόμενης, ενώ τα κόστη θεραπείας δεν ανταποκρίνονται πάντα στην «θεωρητική αξία» των νέο-εισερχόμενων φαρμάκων. Κατά την τελευταία δεκαετία, οι θεράποντες αιματολόγοι ιατροί χρησιμοποιούν ολοένα και περισσότερα νέα τεχνολογικά και φαρμακευτικά εργαλεία στη διαχείριση του υποτροπιάζοντος / ανθεκτικού πολλαπλού μυελώματος (Υ/Α ΠΜ). Σκοπός της έρευνας ήταν η αποτύπωση του συγκεντρωτικού κλινικού οφέλους που αφορά στην παράλληλη είσοδο αρκετών νέων θεραπειών στο Υ/Α ΠΜ στην Ελλάδα και η έμμεση σύγκριση του φαρμακοεπιδημιολογικού οφέλους έναντι αντίστοιχων εκβάσεων θεραπείας με παλαιότερους φαρμακευτικούς αλγορίθμους. Δευτερεύον σκοπός ήταν η έμμεση σύγκριση του κλινικού οφέλους πριν και μετά την είσοδο της φαρμακευτική «καινοτομίας» σε όρους κόστους για το δημόσιο σύστημα υγείας. Μεθοδολογία: Με την ολοκλήρωση της συστηματικής αποτύπωσης του χάσματος μεταξύ της αναμενόμενης αποτελεσματικότητας με βάση τις RCT μελέτες έναντι της αποτελεσματικότητας RWE, σχεδιάστηκε και ολοκληρώθηκε ένα ερευνητικό φαρμακοεπιδημιολογικό πρωτόκολλο μελέτης παρακολούθησης με στόχο την καταγραφή του ποσοστού ασθενών ΠΜ με επιβίωση χωρίς εξέλιξη νόσου στις 52 εβδομάδες, σε επίπεδο 2ης και 3ης γραμμής θεραπείας και της διάμεσης PFS-2. Επίσης, αναλύθηκε η αντικειμενική ανταπόκριση σε θεραπείες 2ης και 3ης γραμμής καθώς και τα αίτια διακοπής θεραπείας. Επιπλέον, εξετάσθηκε η συσχέτιση χαρακτηριστικών νόσου και δημογραφικών με την κλινική έκβαση. Τέλος, υπολογίσθηκε το συνολικό κόστος 2ης γραμμής θεραπείας ΠΜ και αξιολογήθηκε ο όρος κόστους – οφέλους με έμμεση σύγκριση έναντι παλαιότερων αποτελεσμάτων από την εποχή Lenalidomide ως πρότυπη φαρμακευτική φροντίδα στη θεραπεία Υ/Α ΠΜ ανεξαρτήτως καταλληλόλητας λήψης αυτόλογης μεταμόσχευσης. Αποτελέσματα: Συμμετείχαν τρία κέντρα και έγινε η καταγραφή στοιχείων για 107 ασθενείς με διάγνωση Υ/Α ΠΜ. Η διάμεση περίοδος παρακολούθησης ήταν 2,0 έτη. Από τα άτομα που πληρούσαν τα κριτήρια επιλογής για τη δεύτερη γραμμή θεραπείας, το 72,2% διατήρησε PFS στις 52 εβδομάδες. Αν υποθέσουμε ότι επιπλέον τέσσερις ασθενείς στους οποίους επετεύχθη CR πριν την ολοκλήρωση παρακολούθησης διατήρησαν επιβίωση χωρίς εξέλιξη νόσου στο ένα έτος, τότε το ποσοστό ανέρχεται σε 77%. Στην τρίτη γραμμή θεραπείας, το ποσοστό PFS στις 52 εβδομάδες ήταν 63,5%. Η mPFS στην πρώτη και δεύτερη (mPFS-2), δεύτερη, και τρίτη γραμμή ήταν 26, 17 και 15 μήνες, αντίστοιχα. Το ORR ήταν 76,1% στη δεύτερη και 69,7% στην τρίτη γραμμή θεραπείας. Μετά από μη ανταπόκριση ή εξέλιξη νόσου, ο κύριος λόγος διακοπής φαρμάκου ήταν οι ανεπιθύμητες ενέργειες / τοξικότητα της θεραπείας. Το ORR και το ποσοστό PFS δεύτερης γραμμής στις 52 εβδομάδες ήταν παρόμοια σε σύγκριση με προηγούμενα ευρήματα από την εποχή bortezomib / lenalidomide. Το αθροιστικό mPFS της 2ης και 3ης γραμμής θεραπείας ήταν υψηλότερο από το αντίστοιχο συγκεντρωτικό mPFS της 1ης και 2ης γραμμής. Το μέσο κόστος ανά ασθενή για θεραπείες 2ης γραμμής YA/ ΠΜ ανήλθε σε 62.892,24 €. Σε σύγκριση με το κόστος και τα αποτελέσματα παλαιότερης πρότυπης φαρμακευτικής φροντίδας Y/A ΠΜ στην Ελλάδα (πριν το 2018) με Lenalidomide, υπολογίστηκε ότι η συνολική δαπάνη για την κάλυψη νέων δραστικών ανήλθε σε 2 εκατομμύρια € για να εξασφαλίσουμε ένα επιπλέον 5% - 10% ασθενών με διατήρηση PFS στις 52 εβδομάδες. Το συνολικό άμεσα κόστος διαχείρισης όλων των ασθενών με 2ης γραμμής θεραπεία Υ/Α ΠΜ στην Ελλάδα εκτιμήθηκε στα 27 εκατομμύρια ευρώ το 2023 (ογκολογικά φάρμακα, νοσηλείες, εξετάσεις). Συμπεράσματα: Παρά τους περιορισμούς, η μεθοδολογία και τα ευρήματα αυτής της μελέτης μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε μελλοντικές κλινικές και οικονομικές αξιολογήσεις στο ευρύτερο πεδίο των αιματολογικών κακοηθειών. Στα πλαίσια της διατριβής παρουσιάζεται το πλαίσιο εφαρμογής για τη βελτίωση των μηχανισμών τεχνολογίας υγείας και επιμερισμού κινδύνου για νέο-εισερχόμενα φάρμακα υψηλού κόστους.