Ταυτοποίηση, ποσοτικός προσδιορισμός και εποχικές μεταβολές φαινολικών ενώσεων μεταξύ και εντός ποικιλιών ελιάς και μοριακή ταυτοποίηση
Authors: Μητσόπουλος Γεώργιος 
Published: August 2021

Για πολλούς αιώνες η ιστορία της ελιάς και των προϊόντων της είναι άρρηκταδεμένη με την ιστορία της Ελλάδας. Τα προϊόντα της ελιάς, επιτραπέζιες ελιές καιελαιόλαδο, παίζουν σημαντικό κοινωνικοοικονομικό ρόλο στη χώρα μας. Η συνεχήςαπαίτηση του αγοραστικού κοινού τόσο για βελτίωση και διασφάλιση της ποιότηταςτων παραγόμενων προϊόντων της ελιάς όσο και για πιστοποίηση της προέλευσήςτους, ειδικά όταν πρόκειται για προϊόντα ονομασίας προέλευσης (π.χ ελιέςΚαλαμών), έχει οδηγήσει στην ανάγκη ταυτοποίησης των διαφόρων ποικιλιών καιιχνηλασίας των προϊόντων τους. Επίσης, τα προϊόντα της ελιάς, αποτελούναναπόσπαστο κομμάτι της Μεσογειακής δίαιτας, μιας δίαιτας με υψηλήπεριεκτικότητα σε βιοενεργές ουσίες όπως βιταμίνες, φλαβονοειδή και πολυφαινόλες.Είναι γνωστό ότι οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν συστατικά πολλών φυτών καιέχουν προσελκύσει το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας καθώς προάγουντην υγεία των καταναλωτών κυρίως λόγω της αντιοξειδωτικής τους ικανότητας.Σκοπός του πρώτου μέρους της παρούσας εργασίας, ήταν ο διαχωρισμός δέκαποικιλιών («Κορωνέικη», «Λιανολιά Κερκύρας», «Μαστοειδής», «Arbequina»,«Αδραμυττινή», «Μεγαρείτικη», «Γαϊδουρελιά», «Καλαμών», «Κονσερβολιά»,«Χαλκιδικής») και η μελέτη της ενδο – ποικιλιακής παραλλακτικότητας τωντεσσάρων πιο διαδεδομένων στον Ελλαδικό χώρο ποικιλιών («Κορωνέικη»,«Καλαμών», «Κονσερβολιά» και «Λ. Κερκύρας») με την χρήση SSR εκκινητών.Επίσης μελετήθηκε η ταυτοποίηση και η ιχνηλασία των προϊόντων των δέκαποικιλιών ελιάς χρησιμοποιώντας νέα φύλλα, πράσινους και μαύρους καρπούς καιεφαρμόζοντας δύο διαφορετικές μοριακές μεθόδους, εκείνες των δεικτών RAPDs καιSSRs.Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, η εφαρμογή της μεθόδου των μοριακώνδεικτών SSR προκειμένου να διαχωριστούν οι δέκα προς μελέτη ποικιλίες κρίθηκεαποτελεσματική. Οι ποικιλίες διαχωρίστηκαν μεταξύ τους και ομαδοποιήθηκαν σεδύο ομάδες σύμφωνα με το μέγεθος του καρπού και την χρήση τους. Επίσης, οιεκκινητές SSR, ενδο-ποικιλιακά, ομαδοποίησαν τα ελαιόδεντρα της κάθε ποικιλίαςδίνοντας πανομοιότυπα αλληλόμορφα προφίλ. Τέλος στην παρούσα μελέτηεπιτεύχθηκε, για πρώτη φορά σε Ελληνικές ποικιλίες, η ταυτοποίηση πράσινων καιμαύρων καρπών με την χρήση RAPD και SSR εκκινητών. Οι RAPD εκκινητέςέδωσαν προϊόντα με παρόμοια πρότυπα ενώ οι SSR εκκινητές έδωσαν πανομοιότυπα πρότυπα αλληλομόρφων μεταξύ φύλλων και καρπών της ίδιας ποικιλίας. Και οι δύομέθοδοι μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην ταυτοποίηση και ιχνηλασία των καρπώντης ελιάς, αλλά οι δείκτες SSR, που έδωσαν πανομοιότυπα πρότυπα κρίνονται πιοαξιόπιστοι.Στο δεύτερο μέρος της παρούσας μελέτης, οι ίδιες δέκα ποικιλίες ελιάςμελετήθηκαν ως προς την συγκέντρωση των συνολικών φαινολικών καθώς επίσηςκαι ως προς την αντιοξειδωτική ικανότητα φύλλων και καρπών τους διαφορετικώνεποχών και ετών. Επίσης, πραγματοποιήθηκε ταυτοποίηση και ποσοτικόςπροσδιορισμός των φαινολικών ουσιών. Η συγκέντρωση των ολικών φαινολικώνεκφράστηκε σε mg ισοδύναμα γαλλικού οξέος (GAE) ανά gr νωπού φυτικού ιστούκαι η αντιοξειδωτική δράση εκφράστηκε σε ppm με τη μορφή του δείκτη IC50(Inhibition Concentration) ο οποίος δηλώνει τη συγκέντρωση εκείνη του δείγματοςπου απαιτείται για να μειωθεί η αρχική συγκέντρωση του διαλύματος DPPH κατά50%. Η ταυτοποίηση και η ποσοτικοποίηση των επιμέρους φαινολικών συστατικώνπραγματοποιήθηκε με τη χρήση συστήματος υγρής χρωματογραφίας υψηλήςαπόδοσης (HPLC).Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης η συγκέντρωση τωνσυνολικών φαινολικών διέφερε τόσο μεταξύ των ποικιλιών όσο και μεταξύ των ιστώνανά ποικιλία. Οι διαφορετικές ποικιλίες παρουσίασαν διαφορετική συγκέντρωσησυνολικών φαινολικών αλλά παρόμοιο φαινολικό προφίλ. Και για τις δύο χρονιές,2008 - 2009, οι περισσότερες ποικιλίες παρουσίασαν υψηλότερη συγκέντρωσησυνολικών φαινολικών στα νέα φύλλα από ότι στους πράσινους και μαύρουςκαρπούς. Στα νέα φύλλα Απριλίου του 2008 η συγκέντρωση συνολικών φαινολικώνκυμάνθηκε μεταξύ 10,1 - 20,6 mg GAE/g ν.φ.ι. ενώ στους πράσινους και μαύρουςκαρπούς του ιδίου έτους κυμάνθηκε μεταξύ 5,9 - 19,8 mg GAE/g ν.φ.ι. και 5,4 - 9,9mg GAE/g ν.φ.ι. αντίστοιχα. Στα νέα φύλλα Απριλίου του 2009 η συγκέντρωσησυνολικών φαινολικών κυμάνθηκε μεταξύ 12,5 - 18,7 mg GAE/g ν.φ.ι. ενώ στουςπράσινους και μαύρους καρπούς κυμάνθηκε μεταξύ 4,1 - 13,9 mg GAE/g ν.φ.ι. και5,6 - 10,1 mg GAE/g ν.φ.ι. αντίστοιχα. Τα νέα φύλλα Απριλίου του 2009παρουσίασαν υψηλότερη συγκέντρωση συνολικών φαινολικών (12,5 - 18,7 mgGAE/g ν.φ.ι.) από τα φύλλα Σεπτεμβρίου (10,6 και 15,3 mg GAE/g ν.φ.ι.) –Δεκεμβρίου (10,3 και 17,0 mg GAE/g ν.φ.ι.) του ιδίου έτους. Συγκρίνοντας τις δύοχρονιές, 2008 – 2009, για τις περισσότερες ποικιλίες, τα νέα φύλλα Απριλίου του2009 παρουσίασαν υψηλότερη συγκέντρωση συνολικών φαινολικών από τα νέαφύλλα Απριλίου του 2008 ενώ οι πράσινοι καρποί, για τις περισσότερες ποικιλίες,παρουσίασαν υψηλότερη συγκέντρωση συνολικών φαινολικών το 2008 από ότι το 2009. Βρέθηκε θετική συσχέτιση μεταξύ της συγκέντρωσης των συνολικώνφαινολικών και της αντιοξειδωτικής ικανότητας.Το φαινολικό προφίλ ήταν παρόμοιο μεταξύ των ποικιλιών διέφερε όμως ωςπρος τις συγκεντρώσεις της κάθε φαινολικής ουσίας.Oι κυριότερες φαινολικές ουσίες στα φύλλα ήταν η ελευρωπαΐνη, η ρουτίνη, ο7-Ο-γλυκοζίτης της λουτεολίνης, ο 4-Ο-γλυκοζίτης της λουτεολίνης και ο 7-Ο-γλυκοζίτης της απιγενίνης, ενώ στους πράσινους και στους μαύρους καρπούς ηελευρωπαΐνη, η ρουτίνη, ο 7-Ο-γλυκοζίτης της λουτεολίνης και ο βερμπασκοζίτης.