Επιδημιολογική μελέτη και ανάλυση του βιολογικού ρόλου εδώδιμων φυτών και των φυσικών προϊόντων τους από την περιοχή της Θράκης
Authors: Δεληγιαννίδου Γεωργία-Ειρήνη 
Published: May 2023

Εισαγωγή: Η χρήση των φυσικών προϊόντων ως θεραπευτικοί παράγοντες, έχει αποτελέσει αντικείμενο μελέτης για μια πλειάδα επιστημονικών αντικειμένων κατά τα τελευταία έτη. Σήμερα, η εξέλιξη των κοινωνιών, της επιστήμης και της τεχνολογίας επιτρέπουν και ενθαρρύνουν την αναζήτηση θεραπευτικών πηγών μέσα από το «φαρμακείο της φύσης». Πλήθος φυσικών προϊόντων έχουν μελετηθεί από τον Ελλαδικό χώρο ως προς τις θεραπευτικές τους ιδιότητες, ενώ από τα πρώτα σημεία ερευνητικού ενδιαφέροντος αποτέλεσε το ελαιόλαδο ως πρωτεύων συστατικό της Μεσογειακής Διατροφής αλλά και της Ελληνικής – ή και αρχαιοελληνικής κουλτούρας. Επιπλέον, επίσης ως στοιχεία της Μεσογειακής Διατροφής, έχουν μελετηθεί πολλά από τα αυτοφυή αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά (ΑΦΦ) της χώρας μας, παρουσιάζοντας σημαντικά χαρακτηριστικά βιολογικής δραστικότητας και στοιχειοθετώντας εξελικτικά μέσα από την πειραματική πράξη, γνώσεις οι οποίες ξεκινούν από την λαϊκή θεραπευτική.Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν η εύρεση στοιχείων λαϊκής θεραπευτικής μέσα από μία διατροφική επιδημιολογική μελέτη στην περιοχή της Θράκης και η στοιχειοθέτηση των ευρημάτων μέσα από την πειραματική πράξη, αναφορικά με την χρήση φυσικών προϊόντων και την βιολογική τους δράση. Μεθοδολογία: Αναλυτικά, πραγματοποιήθηκε επιδημιολογική μελέτη με κατάλληλα δομημένο ερωτηματολόγιο, για την χρήση των φυσικών προϊόντων στην περιοχή της Θράκης συμπεριλαμβάνοντας απαντήσεις ενηλίκων από τις περιοχές του Έβρου, της Ξάνθης και της Ροδόπης. Επιπλέον, μελετήθηκε η αντιοξειδωτική, και αντιφλεγμονώδης δράση φυσικών εκχυλισμάτων αυτοφυούς ρίγανης από τις περιοχές της Αλεξανδρούπολης (ΟΑ) και της Σαμοθράκης (OS) οι οποίες εκχυλίστηκαν σε ελαιόλαδο (VOOL) και αγουρέλαιο (GOO) ποικιλίας «Μάκρης». Τα ερευνητικά πρωτόκολλα συμπεριλάμβαναν τον ποιοτικό και ποσοτικό χαρακτηρισμό των συστατικών που εκχυλίστηκαν με μεθόδους αέριας χρωματογραφίας (HS-SPME GC/MS) και βιοχημικών μεθόδων ανίχνευσης των φυτοχημικών συστατικών των δειγμάτων. Αναλυτικά, πραγματοποιήθηκαν πρωτόκολλα για τον προσδιορισμό του συνολικού φαινολικού περιεχομένου και των συνολικών φλαβονοειδών, καθώς επίσης μελέτη της αντιοξειδωτικής δράσης ως ικανότητα αλληλεπίδρασης με τις ρίζες DPPH και ABTS. Επίσης, τόσο ως στοιχεία αντιοξειδωτικής ικανότητας όσο και ως δείκτες πιθανής αντιφλεγμονώδους δράσης, μελετήθηκε η ικανότητα αναστολής της υπεροξείδωσης του λινελαϊκού οξέος (AAPH/LLA) και η ικανότητα αναστολής της δράσης της λιποξυγονάσης (LOX). Στο σύνολο των δειγμάτων εξετάστηκε επίσης η βιωσιμότητα (μέθοδος ΜΤΤ) σε μακροφάγα κύτταρα (RAW264.7), στα οποία μελετήθηκαν επιπλέον η αντιοξειδωτική δράση ως ικανότητα δέσμευσης ριζών ΟΗ- (αντίδραση Nash) και ριζών ΝΟ (αντίδραση Griess) έπειτα από την επίδραση Η2Ο2 και λιποπολυσακχαρίτη (LPS), αντίστοιχα. Αποτελέσματα: Οι 561 ερωτηθέντες (ηλικία: 39,7 ± 11,6 ετών) ήταν ως επί το πλείστων γυναίκες (59,7%), με ανώτερη εκπαίδευση (69,8%), εργάζονταν ως δημόσιοι ή ιδιωτικοί υπάλληλοι (55,4%) και είχαν χαμηλό/μεσαίο εισόδημα (77,1%). Συνολικά, περισσότερο από το 70% χρησιμοποιούσε ΑΦΦ σε διάφορες παθολογικές καταστάσεις, πιο συχνά χαμομήλι κατά του κοινού κρυολογήματος και της γρίπης. Περισσότερα από 20 διαφορετικά ΑΦΦ χρησιμοποιήθηκαν σε μικρότερες συχνότητες σε διάφορες συνθήκες. Βασικοί παράγοντες που συνέβαλαν στην κατανάλωση των ΑΦΦ ήταν το φύλο (γυναίκα έναντι ανδρών), η απασχόληση (απασχολούμενη έναντι ανέργων), η εκπαίδευση (τριτοβάθμια εκπαίδευση έναντι χαμηλότερης) και ο υψηλότερος δείκτης μάζας σώματος (υπέρβαροι και παχύσαρκοι έναντι φυσιολογικού), ενώ η κατανάλωση σε φρούτα, ψάρια και τα λαχανικά συνδέθηκαν κυρίως με τη χρήση των ΑΦΦ ως κοινών ειδών διατροφής και σε παθολογικές καταστάσεις.Στη μελέτη αυτή παρουσιάζεται επίσης η παρασκευή και η αξιολόγηση της αντιοξειδωτικής δράσης μιας λιγότερο γνωστής ποικιλίας ελαιολάδου από την περιοχή της Μάκρης, που βρίσκεται στην Αλεξανδρούπολη (Θράκη) Ελλάδας, εμποτισμένης με δύο δείγματα αποξηραμένης ρίγανης, το ένα επίσης από την Αλεξανδρούπολη και το άλλο από το νησί της Σαμοθράκης. Όσον αφορά την αξιολόγηση της αντιοξειδωτικής δράσης μέσω των μεθόδων ABTS και DPPH, αξίζει να σημειωθεί ότι σε αυτή τη δοκιμασία, ο συνδυασμός ΟΑ και VOOL, ανεξάρτητα από τη μέθοδο εκχύλισης, έχει συνολικά υψηλότερα αποτελέσματα σε σχέση με τον συνδυασμό OS και VOOL. Επιπλέον, στην αξιολόγηση DPPH υπήρξε παρόμοια τάση των δειγμάτων ως προς τον χρόνο εκχύλισης, η οποία θα μπορούσε επίσης να σχετίζεται με τα προηγούμενα ευρήματα σχετικά με τη συνολική περιεκτικότητα των δειγμάτων σε φαινολικά. Σε αυτό το πλαίσιο, η σχέση μεταξύ της περιεκτικότητας σε φαινολικά και του αντιοξειδωτικού δυναμικού αναφέρεται σε προηγούμενη βιβλιογραφία, ιδιαίτερα για την αξιολόγηση του ελαιολάδου. Παρόμοια τάση παρατηρήθηκε και στην μελέτη ικανότητας αναστολής της οξείδωσης του λινελαϊκού οξέος, με πιο εμφανή την επίδραση του χρόνου εκχύλισης στα δείγματα της φυσικής εκχύλισης. Αναφορικά με την ικανότητα αναστολής της λιποξυγονάσης, καταγράφηκε μικρή ικανότητα για το σύνολο των δειγμάτων ενώ η μέθοδος παρασκευής δεν είχε σημαντική επίδραση. Επιπλέον, δεν καταγράφηκε τοξικότητα των εξεταζόμενων δειγμάτων, σε κύτταρα RAW264.7, στα οποία ωστόσο καταγράφηκε ικανότητα δέσμευσης ριζών ΟΗ και ΝΟ, με την δεύτερη να παρουσιάζει σημαντικές διαφορές αναφορικά με την μέθοδο παρασκευής (προς όφελος της φυσικής εκχύλισης). Συμπεράσματα: Η χρήση των ΑΦΦ ως μέρος της διατροφής και ως στοιχείο θεραπευτικής χρήσης, είναι παρούσα στον εξεταζόμενο πληθυσμό, ενώ ιδιαίτερες επιλογές φαίνεται να επηρεάζονται από κοινωνικόοικονομικούς παράγοντες και παράγοντες του τρόπου ζωής. Όσον αφορά την in vitro αξιολόγηση του βιολογικού ρόλου των δειγμάτων αυτής της μελέτης, θα πρέπει να σημειωθεί ότι παρόμοια αξιολόγηση των συνδυασμένων επιδράσεων αυτών των προϊόντων είναι σπάνια στην τρέχουσα βιβλιογραφία. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η εκχύλιση με υπερήχους ήταν ευεργετική για το συνολικό αντιοξειδωτικό προφίλ του τελικού προϊόντος, το οποίο εξαρτάται από το χρόνο, με καταλληλότερο τα 5-7 λεπτά. Παρομοίως, η φυσική εκχύλιση είχε τα καλύτερα αποτελέσματα στις 10-20 ημέρες. Διαφορές στα δείγματα ρίγανης ήταν παρούσες αλλά όχι καθοριστικές για τα αποτελέσματα. Οι δύο μέθοδοι εκχύλισης είχαν εξίσου ικανοποιητικά αποτελέσματα στο σύνολο των πρωτοκόλλων που αξιολογήθηκαν με την φυσική εκχύλιση να προηγείται σε ένα μικρό βαθμό. Περαιτέρω μελέτες θα ήταν απαραίτητες για την καλύτερη κατανόηση της διατροφικής και βιολογικής συμβολής αυτών των φυσικών προϊόντων και του συνδυασμού τους στην αντιοξειδωτική προστασία.