Πτυχές της ανάπτυξης της αιολικής ενέργειας στην Ελλάδα
Authors: Αγγελοπούλου Βασιλική 
Published: August 2021

Το ενδιαφέρον για τεχνολογίες που αξιοποιούν ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) ενισχύθηκε από ένα συνδυασμό παραγόντων: την ενεργειακή κρίση της δεκαετίας του ΄70 και την απειλή εξάντλησης των αποθεμάτων ορυκτών καυσίμων, την παγκόσμια ανησυχία για την υποβάθμιση του περιβάλλοντος από τη χρήση ορυκτών καυσίμων σε θερμοηλεκτρικούς σταθμούς, την κριτική στην πυρηνική ενέργεια που ακολούθησε μια σειρά πυρηνικών ατυχημάτων σε διάφορα σημεία του πλανήτη.Η Ελλάδα συγκέντρωσε το ενδιαφέρον υποστηρικτών της αιολικής ενέργειας για έναν επιπλέον λόγο. Η ΔΕΗ ήταν υποχρεωμένη να εξασφαλίζει ηλεκτρική ενέργεια στα νησιά, μέσω ορυκτών καυσίμων, με μεγάλο κόστος. Η ύπαρξη πολλών νησιών με μικρούς και αυτόνομους θερμοηλεκτρικούς σταθμούς θα μπορούσε να καταστήσει ανταγωνιστική την εγκατάσταση τεχνολογιών ΑΠΕ σε αυτά. Με δεδομένο το πλούσιο αιολικό δυναμικό της χώρας και ιδιαίτερα των νησιών, η περίπτωση της Ελλάδας θεωρούνταν προνομιακή για τον επιτυχή πειραματισμό στην εγκατάσταση τεχνολογιών ΑΠΕ.Το βασικό εύρημα της διατριβής μου αναφέρεται στην ύπαρξη δύο διαφορετικών προσανατολισμών, τεχνικών και κοινωνικών, ως προς την ανάπτυξη των τεχνολογιών ΑΠΕ, ιδιαίτερα της αιολικής ενέργειας. Εισάγω τους δύο διαφορετικούς αυτούς προσανατολισμούς ως δύο διαφορετικά ‘παραδείγματα’. Το πρώτο ΄παράδειγμα΄ κυριαρχεί στην περίοδο από τη δεκαετία του εβδομήντα μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ενενήντα, υποχωρώντας σταδιακά. Το δεύτερο αναδεικνύεται σταδιακά περί τα τέλη της δεκαετίας του ’90 και έκτοτε καθίσταται σταδιακά ηγεμονικό. Στην καθαρή τους μορφή, το πρώτο ‘παράδειγμα’ βασιζόταν στην υποκατάσταση μέρους της παραγόμενης ενέργειας από τις θερμκές μονάδες στα νησιά από ενέργεια τεχνoλογιών ΑΠΕ, σε αυτόνομα πάντα δίκτυα.Το δεύτερο ‘παράδειγμα’ βασίζεται στην εγκατάσταση ΑΠ στα νησιά και αλλού, για την παραγωγή ΗΕ με σκοπό την εξαγωγή της. Προϋποθέτει δηλαδή την ενσωμάτωση των ηλεκτρικών δικτύων των νησιών στο εθνικό δίκτυο. Η διαφορά αυτή αντιστοιχεί σε μια σειρά από επί μέρους αποκλίσεις, τεχνικές και κοινωνικές. Στα κεφάλαια της εργασίας αναδεικνύω κάποιες από αυτές τις αποκλίσεις, εμπλουτίζοντας την διαφορά μεταξύ των δύο παραδειγμάτων. Μελετώ τον τρόπο που οι εκάστοτε πρωταγωνιστές, κοινωνικές-οικονομικές κοινότητες, διαμόρφωσαν τα συστήματα ΑΠΕ/αιολικά στη χώρα μας, μέσα από τους θεσμούς που αυτοί επέβαλαν. Επισημαίνω επίσης ότι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των ΑΠΕ υπαγορεύουν συγκεκριμένο πρότυπο διαχείρισής τους, που εναρμονίζεται με την φιλοσοφία του αποκεντρωμένου μοντέλου στο σχεδιασμό ενέργειας, αυτήν που συνεργάζεται με την περιβαλλοντική πολιτική. Οι ιδέες για τον ενεργειακό σχεδιασμό έχουν να κάνουν με τις κοινωνικές αξίες που επικρατούν σε ένα τόπο. Εκφράζουν την στάση που το πολιτικό σύστημα επιθυμεί να ακολουθήσει στον τρόπο ανάπτυξης. Οι επιλογές κινούνται ανάμεσα σε δύο φιλοσοφίες που υπαγορεύουν και αντίστοιχες ιδέες: Η πρώτη φιλοσοφία, κατά το πρώτο ‘παράδειγμα της εργασίας μου, είναι προσανατολισμένη σε αποκεντρωμένο ενεργειακό σύστημα μικρής κλίμακας, με περιοχικές διασυνδέσεις και στην εξοικονόμηση ενέργειας, χαρακτηριστικά από τα οποία εμφορούνται οι ΑΠΕ και δείχνουν στους καταναλωτές τρόπο ζωής και δρόμους επιλογής των πηγών ενέργειας που δεν ασκούν βία στο περιβάλλον. Η δεύτερη φιλοσοφία, κατά το δεύτερο ΄παράδειγμα,΄ συμπίπτει με την κρατούσα φιλοσοφία για την ενέργεια στον Δυτικό κόσμο, που θεωρεί ότι η αύξηση της κατανάλωσης ενέργειας είναι συνώνυμη με την οικονομική ανάπτυξη και την ευημερία. Στην κατεύθυνση αυτή αναπτύχθηκαν θερμοηλεκτρικά εργοστάσια, με έμφαση στη μεγέθυνση της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας, μακριά από τους τόπους παραγωγής, και στα βήματά του καλείται να βαδίσει και το σύστημα παραγωγής ΑΠΕ. Η μελέτη μου, αναδεικνύει τις προσπάθειες των διαφορετικών φορέων για ανάπτυξη ΑΕ στη χώρα μας. Παρά την ευνοϊκή κρατική παρέμβαση για την ανάπτυξη ΑΠΕ, εστιάζω στον τρόπο ενεργειακού σχεδιασμού που είναι κεντρικός, με περιθωριοποίηση των τοπικών κοινοτήτων, όπως και στην εναρμόνιση του νομοθετικού πλαισίου με τα συμφέροντα των μεγάλων επενδυτικών ομίλων αιολικών πάρκων. Επίσης εστιάζω στον ρόλο των μεγάλων επενδυτικών ομίλων ΑΠΕ, οι οποίοι στο όνομα της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, εγκαθιστούν μεγάλα συστήματα ΑΠΕ, αγνοώντας τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις τους. Με βάση τα ευρήματα της παρούσας εργασίας, φαίνεται αναγκαία η μέριμνα ώστε τα περιβαλλοντικά αγαθά που κομίζουν οι τεχνολογίες ΑΠΕ να μοιραστούν ισοκατανεμημένα στη χώρα. Αναδεικνύεται σαν λύση ένα τρίτο «παράδειγμα», που σύμφωνα με τις διεθνείς τάσεις και έρευνες, στηρίζεται στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας ΑΠΕ από τους ίδιους τους καταναλωτές και στην χρήση έξυπνων δικτύων.