Η στάση της Εκκλησίας της Ελλάδος στις γλωσσικές μεταρρυθμίσεις των βενιζελικών κυβερνήσεων της περιόδου 1910-1933
Authors: Μεγαλομύστακα Χριστίνα 
Published: September 2022

Οι συζητήσεις στην ελληνική Βουλή για το ζήτημα της γλώσσας στην περίοδο των βενιζελικών κυβερνήσεων 1910 -1933 δείχνουν την ιδιαίτερη βαρύτητα που έχει το ζήτημα του καθορισμού της επίσημης γλώσσας του κράτους και της γλώσσας της εκπαίδευσης για την Ελλάδα των αρχών του 20ου αιώνα. Από το 1911 με την καθιέρωση της καθαρεύουσας ως επίσημης γλώσσας του κράτους μέχρι το 1933 μεσολαβούν μεταρρυθμιστικές προσπάθειες που έχουν ως στόχο την εισαγωγή της δημοτικής γλώσσας στην εκπαίδευση. Η Ελλάδα στις αρχές του 20ου αιώνα δέχεται την επιρροή του Εκπαιδευτικού Δημοτικισμού και επιζητά αλλαγές στον εκπαιδευτικό χώρο οι οποίες συχνά συγκρούονται με τις παραδοσιακές αντιλήψεις. Ανάμεσα στα ζητήματα που εγείρονται είναι και το ζήτημα της εισαγωγής της δημοτικής γλώσσας στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, γεγονός το οποίο αποτελεί αφορμή για την έναρξη σχετικών συζητήσεων στις συνεδριάσεις των θεσμικών οργάνων της Εκκλησίας της Ελλάδος. Όπως διαπιστώνεται από τη μελέτη του αρχειακού υλικού, το ζήτημα της γλώσσας και οι μεταρρυθμίσεις που το πλαισιώνουν επηρεάζουν τη σκέψη των Ιεραρχών κατά την εξεταζόμενη περίοδο και αποτελούν αφορμή για να εκφέρουν λόγο όχι μόνο για τη γλώσσα της εκπαίδευσης, αλλά και για την εκκλησιαστική γλώσσα με επιμέρους θεματικούς άξονες τη μετάφραση του Ευαγγελίου, των κειμένων της θείας λατρείας και τη γλώσσα του θείου κηρύγματος. Η στάση τους επηρεάζεται από την πολιτική ιδεολογία και τη θέση των μεταρρυθμιστών απέναντι στα θρησκευτικά ιδεώδη. Οι Ιεράρχες που πρεσβεύουν την παραδοσιακή ιδεολογία υπερασπίζονται την καθαρεύουσα και φρονούν ότι οι αλλαγές στο ζήτημα της γλώσσας θα έχουν ως αποτέλεσμα η νέα γενιά να μην κατανοεί τη γλώσσα των ιερών κειμένων και των κειμένων της θείας λατρείας και κατά αυτό τον τρόπο η Εκκλησία δεν θα μπορεί να επιτελεί γόνιμα το ποιμαντικό της έργο. Παράλληλα αρνούνται κάθε αλλαγή στην εκκλησιαστική γλώσσα εκφράζοντας την ανησυχία τους για το ενδεχόμενο παραποίησης, των Γραφών με τις μεταφράσεις που θα παραχθούν.Οι Ιεράρχες που υπερασπίζονται τη δημοτική υποστηρίζουν ότι η γλώσσα της Εκκλησίας οφείλει να είναι απλή, ώστε να γίνεται κατανοητός ο λόγος του Θεού από τον λαό. Γι’ αυτούς είναι σημαντικό οι πιστοί να αισθάνονται τον λόγο της Εκκλησίας για να έχουν ουσιαστική σχέση με τη θρησκεία. Επίσης, θεωρούν ότι η Εκκλησία οφείλει να εναρμονιστεί στα νέα δεδομένα για να μη βρεθεί στο περιθώριο. Συχνά εκφέρουν την άποψη ότι το γλωσσικό είναι ζήτημα επιστημονικό και η εμπλοκή της Εκκλησίας στις αποφάσεις της Πολιτείας που αφορούν στη γλώσσα της εκπαίδευσης δεν τους αφορά. Όπως γίνεται κατανοητό, και οι δυο πλευρές δέχονται ότι ο λαός δεν κατανοεί πλήρως την καθαρεύουσα, ως λύση όμως του προβλήματος βλέπουν διαφορετική οδό. Οι εκφραστές της παραδοσιακής άποψης πιστεύουν ότι θα πρέπει να παραμείνει η καθαρεύουσα στην εκπαίδευση, ώστε οι νέοι να εξασκούνται στη χρήση της και να την κατανοούν, ενώ οι υποστηρικτές της δημοτικής γλώσσας θεωρούν ότι η Εκκλησία οφείλει να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα και να αλλάξει η ίδια τη γλώσσα με την οποία προσεγγίζει τους πιστούς. Η Εκκλησία της Ελλάδος με τα συνοδικά της όργανα δείχνει ενδιαφέρον για το θέμα της γλώσσας και ενώ στον επίσημο λόγο της δηλώνει ότι το ζήτημα είναι επιστημονικό και δεν την αφορά, έμμεσα εκφέρει άποψη και δείχνει να ακολουθεί την παραδοσιακή στάση χωρίς όμως ακρότητες.