Αλλοιώσεις μαλακών μορίων σε οστεοαρθρίτιδα γόνατος και συσχετισμός τους με τα κλινικά και απεικονιστικά ευρήματα
Authors: Al Zeer Ziyad 
Published: August 2021

Η οστεοαρθρίτιδα είναι η συχνότερη χρόνια πάθηση των αρθρώσεων σε άτομα άνω των 60 ετών, με κύριο γνώρισμα την προοδευτική και μη αναστρέψιμη φθορά και απώλεια του αρθρικού χόνδρου και απώτερο αποτέλεσμα τον πόνο, τη δυσκαμψία και την απώλεια της λειτουργικότητας της άρθρωσης. Συχνή θέση προσβολής της πάθησης αποτελούν οι μικρές αρθρώσεις του χεριού, το ισχίο και το γόνατο. Η προσβολή του τελευταίου όμως προκαλεί τη σημαντικότερη λειτουργική έκπτωση και την μεγαλύτερη ανάγκη για ιατροφαρμακευτική παρέμβαση, με σημαντικές κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις. Η παθοφυσιολογία της πάθησης, παρά την μεγάλη συχνότητά της, εξακολουθεί να είναι εν πολλοίς αδιευκρίνιστη. Οι πρώτες μελέτες επικεντρώθηκαν στο ρόλο που διαδραματίζει ο αρθρικός χόνδρος στην πορεία της πάθησης. Δεν κατέστη όμως δυνατόν να δοθούν απαντήσεις σε όλα τα ερωτήματα που προκύπτουν σχετικά με την παθοφυσιολογία της πάθησης. Αυτό οδήγησε τους ερευνητές στην αναζήτηση απαντήσεων και στις μεταβολές που παρουσιάζουν και τα περιαρθρικά και ενδαρθρικά μαλακά μόρια κατά την πορεία της πάθησης. Στόχος της παρούσας εργασίας ήταν η διερεύνηση της συμμετοχής των περιαρθρικών και ενδαρθρικών μαλακών μορίων στην οστεοαρθρίτιδα γόνατος και η αναζήτηση των παθολογοανατομικών αλλοιώσεων που τα μαλακά μόρια παρουσιάζουν. Στην συνέχεια διερευνήθηκε η σχέση της έκτασης των παθολογοανατομικών αλλοιώσεων με τα κλινικά και ακτινολογικά ευρήματα των ασθενών. Εξήντα τρείς ασθενείς με συμπτωματική οστεοαρθρίτιδα γόνατος οι οποίοι αρχικά είχαν υποβληθεί σε συντηρητική αντιμετώπιση της πάθησης τους χωρίς επιτυχή έκβαση εντάχθηκαν στην μελέτη. Προεγχειρητικά καταγράφηκε σε όλους τους ασθενείς ο δείκτης μάζας σώματος, το American Knee Society Score (ΑKSS) με το κλινικό και λειτουργικό του σκέλος, και ο βαθμός οστεοαρθρίτιδας σύμφωνα με την κλίμακα βαθμολογίας της οστεοαρθρίτιδας κατά Kellgren και Lawrence (K&L). Διεγχειρητικά έγινε λήψη δειγμάτων από τον πρόσθιο χιαστό σύνδεσμο, τον οπίσθιο χιαστό σύνδεσμο, τον έσω πλατύ μυ, τον έξω πλατύ μυ, τον επιγονατιδικό τένοντα, τον τένοντα του τετρακεφάλου μηριαίου μυός και τον αρθρικό υμένα. Όλα τα δείγματα εξετάσθηκαν υπό το φωτομικροσκοπίου και καταγράφηκαν οι παθολογανατομικές αλλοιώσεις που παρουσίασαν. Ο αρθρικός υμένας παρουσίασε λεμφοκυτταρική διήθηση, υπερπλασία στρωμματικών κυττάρων, νέο-αγγείωση. Λιπώδης εκφύλιση, ίνωση, καταστροφή μυϊκών κυττάρων παρατηρήθηκε στους εξεταζόμενους μύες. Οι σύνδεσμοι και οι τένοντες παρουσίασαν λεμφοκυτταρική διήθηση, επασβέστωση και καταστροφή κολλαγόνων ινών. Η έκταση των αλλοιώσεων που διαπιστώθηκαν βαθμολογήθηκε σύμφωνα με την ποσοστιαία επί της εκατό αναλογία που καταλάμβανε κάθε αλλοίωση στο εξετασθέν υλικό. Για την στατιστική ανάλυση των αποτελεσμάτων χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος Anova, η δοκιμασία χ² και η δοκιμασία Kruskal-Wallis και έγινε η συσχέτιση της έκτασης των ιστολογικών αλλοιώσεων των μαλακών μορίων με το δείκτη μάζας σώματος, την κλινική και λειτουργική βαθμολογία του AKSS και της ακτινολογική βαθμολογία της οστεοαρθρίτιδας κατά την κλίμακα K&L. Τα αποτελέσματα της μελέτης δείχνουν ότι το 60,8% των ιστών που εξετάσθηκαν παρουσίασαν ιστολογικές αλλοιώσεις. Περαιτέρω ανάλυση των αποτελεσμάτων έδειξε ότι η έκταση των ιστολογικών αλλοιώσεων στα μαλακά μόρια συμβαδίζει με την βαρύτητα της κλινικής εικόνας των ασθενών όπως αυτή καταγράφεται με το κλινικό σκέλος του AKSS. Η έκταση των αλλοιώσεων όμως δε συμβαδίζει με την λειτουργικότητα των ασθενών όπως αυτή καταγράφεται με το λειτουργικό σκέλος του AKSS ούτε και με την ακτινολογική βαθμολογία της οστεοαρθρίτιδας κατά K&L. Από την επιμέρους ανάλυση των στοιχείων προκύπτει ότι ο αρθρικός υμένας του γόνατος είναι αυτός που παρουσιάζει τις συχνότερες παθολογικές αλλοιώσεις. Η έκταση των αλλοιώσεων του αρθρικού υμένα συμβαδίζει με την κλινική και λειτουργική βαθμολογία των ασθενών κατά AKSS και με το δείκτη μάζας σώματος, αλλά όχι με την ακτινολογική βαθμολογία της οστεοαρθρίτιδας σύμφωνα με την κλίμακα K&L. Επίσης, με το AKSS συμβαδίζει και η έκταση των αλλοιώσεων του προσθίου χιαστού και του έσω πλατέος μυός. Με την ακτινολογική βαθμολογία του γόνατος συμβαδίζει η έκταση των αλλοιώσεων των δυο χιαστών και του τένοντα του τετρακεφάλου μυός. Συμπεραίνεται λοιπόν ότι οι παθολογανατομικές αλλοιώσεις των μαλακών μορίων αποτελούν μέρος της παθοφυσιολογίας της οστεοαρθρίτιδας. Η έκτασή τους συμβαδίζει περισσότερο με την κλινική παρά με την ακτινολογική εικόνα των ασθενών. Το γεγονός αυτό θα πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την διερεύνηση της αιτιοπαθογένειας και της παθοφυσιολογίας της ΟΑ, της αναζήτησης νέων θεραπευτικών παρεμβάσεων ή την εφαρμογή των μεθόδων που υπάρχουν σήμερα. Μένει να αποδειχθεί αν αυτές οι αλλοιώσεις είναι απλά συνοδές της βλάβης και της φθοράς του αρθρικού χόνδρου ή εμπλέκονται και στην αιτιοπαθογένεια της βλάβης αυτής και της οστεοαρθρίτιδας γενικότερα.