Αστική κινητικότητα, αστικά μέσα μεταφοράς και η σχέση τους με τις αστικές δομές
Authors: Κωνσταντινίδου Μαρία-Ναταλία 
Published: December 2024

Ο χώρος χαρακτηρίζεται από προϊούσα αστικοποίηση και από την εξάπλωση της δομημένης επιφάνειάς του, παγκοσμίως. Μάλιστα, η εξάπλωση της επιφάνειας του αστικού χώρου υλοποιείται, συχνά, ακανόνιστα ενώ συγχρόνως προκαλείται μη ελεγχόμενος χωρικός διαχωρισμός ή αντιστρόφως ανάμειξη των χρήσεων γης. Οι αστικές μετακινήσεις καθίστανται, συχνά, δυσλειτουργικές. Δημιουργούνται συνθήκες κυκλοφοριακής συμφόρησης, οι μετακινήσεις χαρακτηρίζονται από απρόβλεπτη διάρκεια, κυριαρχούν εξατομικευμένοι και ρυπογόνοι τρόποι μετακίνησης και το Ι.Χ. αυτοκίνητο παραμένει βασική επιλογή μέσου μετακίνησης. Τέλος, για ορισμένες πληθυσμιακές ομάδες, όπως οι μετακινούμενοι που ανήκουν σε χαμηλές εισοδηματικές κλάσεις, παρατηρείται αυξημένη δυσκολία προσπέλασης προς προορισμούς απομακρυσμένους ή πλημμελώς εξυπηρετούμενους από δημόσιες συγκοινωνίες. Μέσα στο πλαίσιο της αστικής διάχυσης και της δυσλειτουργίας των αστικών μετακινήσεων, οι κάτοικοι/μετακινούμενοι των αστικών περιοχών επιλέγουν τόπο κατοικίας και τρόπο μετακίνησης συναρτήσει του τόπου εργασίας τους. Οι δαπάνες που αφορούν στη στέγαση και στις μετακινήσεις των κατοίκων των αστικών περιοχών αλληλεπιδρούν, καταλαμβάνοντας ένα αρκετά υψηλό ποσοστό του εισοδήματός τους.Υπ’ αυτό το πρίσμα η σχέση ανάμεσα στις αστικές δομές και την αστική κινητικότητα διερευνάται σε δύο επίπεδα. Σε μακροσκοπικό επίπεδο από τη σκοπιά του μηχανισμού διάρθρωσης της πόλης, όπως προκύπτει από τη μελέτη συγκεκριμένων βασικών κριτηρίων, δηλαδή της κεντρικότητας, της συγκέντρωσης, της κατανομής των τιμών αστικής πυκνότητας, των χρήσεων γης, των δραστηριοτήτων και του τρόπου εξάπλωσης της πόλης, σε σχέση με την αστική κινητικότητα και το σύστημα μεταφορών. Σε μικροσκοπικό επίπεδο, η σχέση ανάμεσα στις αστικές δομές και την αστική κινητικότητα διερευνάται από τη σκοπιά του νοικοκυριού με έμφαση στην χωροθέτηση της κατοικίας σε σχέση με τον τόπο εργασίας και τον τρόπο μετακίνησης (επιλογή μέσου μετακίνησης), υπό το πρίσμα του κόστους μετακίνησης και του στεγαστικού κόστους συναρτήσει του εισοδήματος των νοικοκυριών. Εν τέλει χρησιμοποιούνται μέτρα (δείκτες) γαιοπροσόδου και προσπελασιμότητας ως παράμετροι εκλογίκευσης της σχέσης του στεγαστικού κόστους και του κόστους μετακίνησης των κατοίκων/μετακινούμενων των μητροπόλεων. Σημειωτέων ότι το άθροισμα του στεγαστικού κόστους και του κόστους μετακίνησης ισούται με το εφεξής λεγόμενο κόστος διαμονής.Σκοπός είναι η σχέση ανάμεσα στην αστική κινητικότητα και τις αστικές δομές να επικαιροποιηθεί, να γίνει κατανοητή σε μεγαλύτερο βάθος, να εκλεπτυνθεί και εν τέλει να επαναπροσδιοριστεί. Δηλαδή, επιχειρούνται θεωρητικές προσαρμογές και προσαρμογές των μηχανισμών/διαδικασιών που εκφράζουν την εξεταζόμενη σχέση. Επιχειρείται επίσης μια ορθή τοποθέτηση ως προς τις κοινωνικές και χωρικές επιπτώσεις της τρέχουσας πρακτικής του Ενιαίου Πολεοδομικού Σχεδιασμού και του Σχεδιασμού των Μεταφορών.Πιο συγκεκριμένα, εφαρμόζονται μέθοδοι για τη διερεύνηση της σχέσης ανάμεσα στην αστική κινητικότητα και τις αστικές δομές αντλούμενες από τη βιβλιογραφική επισκόπηση επιστημονικών εργασιών που αποτέλεσαν ορόσημα στη διερεύνηση της σχέσης. Σχηματίζονται «αποδεικτικές δέσμες», βάσει εφαρμοσμένων επιστημονικών ερευνών, για την εξαγωγή ποσοτικών και ποιοτικών συμπερασμάτων για τη σχέση ανάμεσα στην αστική κινητικότητα και τις αστικές δομές, και τη θεωρητική εκλέπτυνση αυτής της σχέσης, στο μέτρο που επιτρέπει μια διδακτορική έρευνα. Δομείται το πλαίσιο συζήτησης ανάμεσα στην αστική κινητικότητα και τις αστικές δομές για την ορθότερη ερμηνεία των φαινομένων που αφορούν στον τρόπο οργάνωσης της πόλης και τις επιλογές των νοικοκυριών σχετικά με τους τόπους κατοικίας, εργασίας και τον τρόπο μετακίνησης. Εντοπίζονται, παράλληλα κενά και ελλείψεις στη διεπιστημονική μελέτη της σχέσης που μας απασχολεί, με στόχο να συμβάλει στην καλύτερη αντίληψη και ερμηνεία των σχετικών ευρημάτων που αναφέρονται στη βιβλιογραφία και να διευρύνει τα όρια του σχετικού προβληματισμού. Επιπλέον αξιοποιείται το μέγεθος του κόστους διαμονής για την προσέγγιση της σχέσης ανάμεσα στην αστική κινητικότητα και τις αστικές δομές. Πιο συγκεκριμένα, διερευνάται το μέγεθος του κόστους διαμονής σε μητροπολιτική περιοχή κατόπιν θεωρητικής και μαθηματικής του τεκμηρίωσης με μελέτη περίπτωσης την Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης. Ως εξέχουσες θεωρίες που ενέπνευσαν και προσανατόλισαν τη διδακτορική έρευνα, είναι οι θεωρίες του Αλόνσο με την προσέγγιση της χωρικής ισορροπίας (Spatial Equilibrium Approach), του Ίλιτς με τη διατύπωση της έννοιας της γενικευμένης ταχύτητας και του Ζαχάβι με την υπόθεση της σταθερότητας του χρονικού προϋπολογισμού των μετακινήσεων.