Δοκίμια για την επιχειρηματική δραστηριότητα υψηλής ποιότητας σε περιόδους κρίσης
Authors: Κωνσταντίνου Βασίλειος 
Published: January 2024

Ο κύριος σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι να διερευνήσει τα ποιοτικά χαρακτηριστικά και τις πρακτικές των επιχειρήσεων που τις βοηθούν να ανταπεξέρχονται σε αντίξοες οικονομικές συνθήκες, να επιβιώνουν ή ακόμη και να παρουσιάζουν εξαιρετικές επιδόσεις σε περιόδους κρίσης. Χρησιμοποιώντας ως βάση την βιβλιογραφία που ασχολείται με την ποιοτική επιχειρηματικότητα, την καινοτομία και την ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων, η διατριβή αυτή εξετάζει τη σημασία των κύριων ποιοτικών χαρακτηριστικών, πρακτικών, στρατηγικών και δράσεων των επιχειρήσεων κατά τη διάρκεια δυσμενών οικονομικών συνθηκών που οφείλονται σε διαφορετικούς τύπους κρίσεων. Για το σκοπό αυτό, η παρούσα διατριβή περιλαμβάνει τρία δοκίμια που συνίστανται σε τρεις διαφορετικές αλλά -από πολλές απόψεις- αλληλένδετες εμπειρικές αναλύσεις βάσει δεδομένων σε επίπεδο επιχείρησης, τα οποία προέρχονται από δύο έρευνες πεδίου στην Ελλάδα. Η πρώτη έρευνα διεξήχθη σε δύο φάσεις κατά την κορύφωση της ελληνικής οικονομικής κρίσης, δηλαδή το 2011 και το 2013, ενώ η δεύτερη έρευνα πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της πανδημικής κρίσης Covid-19, δηλαδή από τον Μάιο έως τον Ιούλιο του 2020. Τα υποδείγματα και οι οικονομετρικές τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν στις εμπειρικές αναλύσεις βασίστηκαν σε σχετικές εμπειρικές μελέτες, λαμβάνοντας υπόψη το θεωρητικό υπόβαθρο των υπό εξέταση ζητημάτων, μαζί με τη φύση και τις ιδιαιτερότητες των διαθέσιμων δεδομένων. Τα ευρήματα της συνολικής διδακτορικής έρευνας παρέχουν νέες γνώσεις σχετικά με κρίσιμες πτυχές, παράγοντες και διαδικασίες που σχετίζονται με την επιχειρηματικότητα υψηλής ανάπτυξης, την καινοτομία και την ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων, καλύπτοντας σχετικά κενά στη βιβλιογραφία και παρέχοντας χρήσιμα συμπεράσματα τόσο σε επίπεδο λήψης επιχειρηματικών αποφάσεων όσο και σε επίπεδο διαμόρφωσης πολιτικής. Η διδακτορική διατριβή είναι δομημένη στη βάση έξι κεφαλαίων. Το Κεφάλαιο 1 περιγράφει το θέμα και τη συμβολή της παρούσας έρευνας στη βιβλιογραφία, δίνοντας έμφαση στο πλαίσιο της κρίσης, καθώς και στα ποιοτικά χαρακτηριστικά και τους παράγοντες που σχετίζονται με την επιχειρηματικότητα υψηλής ανάπτυξης, τις επιδόσεις καινοτομίας και την ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων. Στο Κεφάλαιο 2 παρουσιάζεται το θεωρητικό υπόβαθρο της εμπειρικής έρευνας, παρέχοντας μια επισκόπηση των σχετικών θεωριών, συμπεριλαμβανομένης των θεωρητικών προσεγγίσεων των πόρων των επιχειρήσεων, του ανθρώπινου κεφαλαίου και της υλοποίησης. Εστιάζοντας στις επιχειρήσεις υψηλής ανάπτυξης (ΕΥΑ), το Κεφάλαιο 3 διερευνά τις πρακτικές του ανθρώπινου δυναμικού που είναι πιθανό να υιοθετήσουν αυτού του είδους οι επιχειρήσεις σε περίοδο κρίσης, καθώς και το κατά πόσον και με ποιο τρόπο οι πρακτικές αυτές μπορεί να διαφέρουν μεταξύ μεγάλων και μικρών ΕΥΑ. Το κύριο συμπέρασμα της ανάλυσης υποδηλώνει ότι σε περιόδους κρίσης, οι σχετικά μεγάλες ΕΥΑ τείνουν να απασχολούν άτομα με χαμηλό εκπαιδευτικό επίπεδο και στη συνέχεια να επενδύουν στην κατάρτισή τους προκειμένου να ενισχύσουν τις γνώσεις και τις δεξιότητές τους. Αντίθετα, οι μικρού μεγέθους ΕΥΑ φαίνεται να επιλέγουν άτομα που ήδη διαθέτουν υψηλό εκπαιδευτικό επίπεδο, ώστε να μην είναι αναγκαία η παροχή υπηρεσιών κατάρτισης σε μετέπειτα στάδιο. Το Κεφάλαιο 4 εξετάζει την επίδραση της στρατηγικής διεθνοποιημένης (ή γεωγραφικής) διασποράς στη καινοτομία των επιχειρήσεων, καθώς και τον πιθανό ρυθμιστικό ρόλο που ενδεχομένως διαδραματίζουν οι εταιρικές στρατηγικές της διαφοροποίησης των προϊόντων και της κάθετης ολοκλήρωσης στη διαμόρφωση της σχέσης μεταξύ της στρατηγικής διεθνοποιημένης διασποράς και της καινοτομίας των επιχειρήσεων. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η επέκταση των επιχειρήσεων σε ξένες γεωγραφικές αγορές επηρεάζει θετικά -τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό- την πιθανότητα καινοτομίας, αναδεικνύοντας μια σχέση ανεστραμμένου U μεταξύ της διεθνοποιημένης διασποράς και της καινοτομίας προϊόντος. Επιπλέον, τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η εφαρμογή στρατηγικών κάθετης ολοκλήρωσης και διακλαδικής επέκτασης αυξάνει την πιθανότητα καινοτομίας, αλλά όταν αυτές οι εταιρικές στρατηγικές συνδυάζονται με τη στρατηγική διεθνοποιημένης διασποράς φαίνεται να αναδύονται κάποιες υποκατάστατες επιδράσεις στις προσπάθειες καινοτομίας των επιχειρήσεων. Το Κεφάλαιο 5 εξετάζει μια σειρά από παράγοντες που μπορεί να σχετίζονται θετικά με την ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων κατά τη διάρκεια της πανδημικής κρίσης του Covid-19 αντλώντας στοιχεία από τη θεωρητική προσέγγιση της υλοποίησης. Επίσης, το κεφάλαιο αυτό διερευνά κατά πόσον τα γεγονότα υψηλής ανάπτυξης πριν από την έναρξη της κρίσης συμβάλλουν στην ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων κατά τη διάρκεια της κρίσης, και κατά πόσον οι υψηλές αποδόσεις του παρελθόντος αλληλεπιδρούν με την εξαγωγική δραστηριότητα των επιχειρήσεων. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι επιχειρήσεις που εφαρμόζουν στρατηγικές κινήσεις που χαρακτηρίζονται από ευελιξία και ανεκτή απώλεια επιδεικνύουν αυξημένη πιθανότητα να καταστούν ανθεκτικές κατά τη διάρκεια μιας σοβαρής κρίσης, όπως η πανδημία Covid-19. Επιπλέον, τα εμπειρικά ευρήματα υποδεικνύουν ότι οι υψηλές επιδόσεις ανάπτυξης σε περιόδους πριν από το ξέσπασμα της υγειονομικής κρίσης σχετίζονται θετικά με την ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων. Επιπροσθέτως, τα αποτελέσματα αναδεικνύουν μια συμπληρωματική σχέση μεταξύ της ανεκτής απώλειας στις εξαγωγικές δραστηριότητες κατά τη διάρκεια της κρίσης και των επεισοδίων υψηλής ανάπτυξης των επιχειρήσεων πριν από το ξέσπασμα της κρίσης. Τέλος, το Κεφάλαιο 6 αποτελεί τον επίλογο της διδακτορικής διατριβής, συνοψίζοντας τα βασικά ευρήματα των αναλύσεων και παρέχοντας ορισμένες κατευθύνσεις χρήσιμες για την διαμόρφωση πολιτικής και τη διενέργεια μελλοντικής έρευνας.