bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Świat człowieka i jego granice w świetle danych językowych
Authors: M. Tołstojowa Swietłana
Published: March 2019

Autorka przedstawia w syntetycznej formie najważniejsze problemy związane z językowym „uczłowieczaniem rzeczywistości”. Różne aspekty i różne formy antropocentryzmu analizuje na podstawie danych językowych, tekstów folkloru, podań wierzeniowych i rytualnych praktyk. Ujmuje antropocentryzm zarówno od wewnątrz, jak też od zewnątrz, tzn. nie tylko od człowieka do świata, ale i od świata do człowieka. Bowiem człowiek nie tylko „przyswaja” sobie świat, nakłada na niego swoje piętno, ale też „przymierza” samego siebie do świata zwierząt, roślin, czy rzeczy materialnych. Kolejno omawiane są więc dwa aspekty wzajemnych relacji człowiek a zwierzę, roślina, przyroda, świat materii z pokazaniem językowych i kulturowych wykładników uczłowieczania zwierząt, roślin, przyrody i rzeczy w kontraście do upodobniania człowieka do zwierząt, roślin, przyrody, przedmiotów; oraz dwa aspekty relacji człowiek a świat demoniczny i boski z pokazaniem językowych i kulturowych wykładników uczłowieczania demonów, Boga i świętych w kontraście do demonologizacji i ubóstwiania człowieka.

W zakończeniu, nawiązując do kontrastowych opinii Wiaczesława Iwanowa (który akceptuje antropiczną zasadę układu świata i ideę antropocentryzmu w jego aspekcie teleologicznym) i Miriany Detelić (która maksymę «człowiek jest miarą wszystkich rzeczy» uznaje za szkodliwą, bo usprawiedliwia niszczenie biosfery w skali kosmicznej), autorka artykułu podkreśla, że problemy miejsca człowieka w świecie i granic, oddzielających człowieka od innych mieszkańców Wszechświata, są aktualne także dla naszego czasu.
Linguistic worldview in multilingual groups as an indicator of developing a communal identity: The case of Esperanto
Authors: Stria Ida
Published: March 2019

Językowy obraz świata jest osadzoną w języku interpretacją rzeczywistości. Powstaje we wspólnocie komunikatywnej nierozerwalnie związanej ze swoją kulturą. Zadaniem etnolingwistyki jest zrekonstruowanie nie tylko obrazów świata, ale także tożsamości społecznych. Opierając się na danych językowych i przyjęzykowych, badacz może przebić się do kulturowo osadzonej wspólnoty komunikatywnej – niekoniecznie jednojęzycznej. Niewątpliwie esperantyści są wielojęzyczną, dobrowolną diasporą. Wykazanie, że esperantyści mają status stabilnej wspólnoty językowej może oprzeć się na danych etnolingwistycznych, na poszukiwaniu jednorodnego kulturowego obrazu świata potwierdzającego ich wspólnotową tożsamość. W niniejszym artykule przedstawiono dwa badania pilotażowe, które sugerują, że aktywni esperantyści prezentują spójny obraz świata oparty na poczuciu przynależności do wspólnoty komunikatywnej i jej kulturze.
Kilka uwag o udziale zjawisk gramatycznych w tworzeniu językowego obrazu świata
Authors: Grzegorczykowa Renata
Published: March 2019

Tematem artykułu jest omówienie roli zjawisk gramatycznych w tworzeniu językowego obrazu świata (JOS). Problem jest istotny, gdyż większość badaczy JOS-u skupia się na analizie słownictwa. Przyjmując szerokie rozumienie gramatyki jako całościowego opisu wszelkich mechanizmów umożliwiających funkcjonowanie języka, autorka jest zdania, że w tworzeniu utrwalonego w polszczyźnie obrazu świata uczestniczy przede wszystkim system słowotwórczy (pozwala na tworzenie nowych słów i porządkuje słownictwo, układając je w klasy pojęciowe o formalnych wykładnikach językowych). Natomiast systemy fleksyjny i składniowy są zaangażowane w tworzenie JOS w mniejszym stopniu i w nieco inny sposób. O sposobie konceptualizowania świata mogą świadczyć takie kategorie gramatyczne o funkcji semantycznej, jak liczba, rodzaj gramatyczny w rzeczownikach, czas i modalność oraz spójniki, które utrwalają dostrzeżone relacje między zjawiskami. Kategorie gramatyczne służące wyłącznie tworzeniu tekstu wpływają nie na konceptualizację świata, ale na swoisty dla każdego języka sposób mówienia o świecie, ujmowania świata w wypowiedzi. Służą więc nie funkcji nominatywnej języka, ale jego funkcji komunikatywnej.
Gramatyka i historiografia, czyli językowy obraz świata w relacji historyka
Authors: Tabakowska Elżbieta
Published: March 2019

Mimo rosnącego zainteresowania związkami języka z kulturą, w większości prac powstających w ramach językoznawstwa kulturowego i etnolingwistyki dominują analizy materiału leksykalnego. Niniejszy esej jest próbą dostarczenia dowodów na poparcie tezy Humboldta, że „gramatyka jest bliższa duchowej swoistości narodów niż leksyka”. Przedmiotem analizy jest jeden z istotnych aspektów narracji historycznej: wpływ gramatycznej kategorii czasu w języku angielskim na językowy obraz świata wyłaniający się z anglojęzycznej narracji historycznej określonego typu oraz zmiany tego obrazu w polskim przekładzie, które się pojawiają w wyniku różnic systemowych między językami angielskim i polskim. Rozważania teoretyczne koncentrują się na domenie czasu, która stanowi podstawowy wymiar historiografii.

Na wstępie uzasadniono tezę, że w konceptualizacjach domeny czasu występują znaczące różnice – także między językami z nieodległych kultur – na przykład w obrębie systemu czasów gramatycznych i ich relacji do czasu fizykalnego. Problem ten wpisuje się w zakres tematyki badawczej JOS, ponieważ jego korzenie tkwią z jednej strony w rozbieżności sposobów pojmowania czasu jako elementu (konwencjonalnego) językowego obrazu świata, z drugiej zaś – w jego relacji do ludzi, którzy doświadczają (upływu) czasu i którzy o nim mówią.

W artykule omówiono sposoby konceptualizacji czasu oraz językowych odniesień do domeny czasu w obu językach, a także zdefiniowano podstawowe rodzaje narracji historycznej, wyróżnione według kryterium Langackerowskiej subiektyfikacji. W części empirycznej artykułu omówiono kilkanaście fragmentów książki brytyjskiego historyka Normana Daviesa Na krańce świata w oryginale i w polskim przekładzie.
Gramatykalizacja i leksykalizacja pojęć a językowy obraz świata. Szkic o ekwiwalencji kognitywnej
Authors: Filar Dorota Elżbieta , Łozowski Przemysław
Published: March 2019

Celem artykułu jest ukazanie roli elementów tradycyjnie określanych jako gramatyczne w badaniach nad językowym obrazem świata. Nawiązujemy przy tym do koncepcji lingwistycznych, które uznają gramatykę i leksykę języka za kontinuum struktur symbolicznych. Co istotne, przyjmujemy założenie o kluczowej roli ekwiwalencji kognitywnej, a w konsekwencji uznajemy konceptualizację gramatyczną (gramatykalizację) i konceptualizację leksykalną (leksykalizację) za dwa ekwiwalentne sposoby konceptualizacji językowej, czy też – dwa uzupełniające się zadania poznawcze. W części analitycznej artykułu próbujemy odnieść powyższe założenia bezpośrednio do paradygmatu JOS i zapytać o ten fragment językowego obrazu świata, który wyłania się z analizy różnych sposobów wyrażania zdarzeń przyszłych w języku angielskim, polskim oraz w kilku innych językach używanych na terenie Europy.
Znaczenie potencjału przemysłowego polskiego Górnego Śląska w planach III Rzeszy w latach 1933–1945
Authors: Smierz Marcin
Published: March 2019

Artykuł ma na celu wskazanie, jakie znaczenie miał przemysł górniczo-hutniczy w polskiej części Górnego Śląska w polityce III Rzeszy przed wybuchem i w trakcie II wojny światowej. Podstawą jest określenie przyczyn, które spowodowały wzrost zainteresowania Górnym Śląskiem w drugiej połowie lat 30. XX w. (militaryzacja, pobudzenie gospodarki przez szereg inwestycji państwowych, a w efekcie wzrost zapotrzebowania na węgiel i stal oraz próba gospodarczego uniezależnienia się od innych państw – autarkia). Tekst został podzielony na trzy części, w których omówiono gospodarcze i polityczne skutki podziału Górnego Śląska po 1921 r., pozycję ekonomiczną Górnego Śląska w polityce III Rzeszy w latach 1933–1939 oraz podczas II wojny światowej. Podkreślono także rywalizację między „starymi”, funkcjonującymi przez co najmniej kilkadziesiąt lat, górnośląskimi koncernami i ich właścicielami a właścicielami dużych firm z branży stalowej czy górniczej, funkcjonującymi do tej pory w Zagłębiu Ruhry czy Saary. Przykładem takich koncernów, penetrujących górnośląski, ale również zagłębiowski przemysł, są IG Farbenindustrie A.G. czy koncerny Friedricha Flicka i Roberta Röchlinga. Niniejszy tekst został oparty na materiałach zgromadzonych w trakcie kwerendy archiwalnej w Archiwum Państwowym w Katowicach i jego oddziale w Gliwicach oraz uzupełniony o literaturę przedmiotu.
Wielkość gospodarstw kmiecych w kluczu muszyńskim biskupów krakowskich w XVII –XVIII w.
Authors: Tutalak Ewa
Published: March 2019

Celem niniejszego artykułu jest wskazanie wielkości gospodarstw kmiecych w kluczu muszyńskim biskupów krakowskich w XVII i XVIII w., a ściślej zmiany, jaka na tym polu się dokonała. O ile zazwyczaj punktem odniesienia w tej kwestii są statystyki ukazujące bezpośrednio wielkość nadziałów w poszczególnych latach, oparte na informacjach inwentarzowych, o tyle w tym opracowaniu spróbujemy ukazać ową zmianę jako wynik zmian demograficznych. Jest to tym bardziej wskazane, że nie dysponujemy dla omawianego terenu (poza inwentarzem z 1668 r.) konkretnymi danymi o wielkości poszczególnych gospodarstw kmiecych. Natomiast dla XVIII w. zachowało się kilka wizytacji greckokatolickiego dekanatu muszyńskiego, obejmującego swym zasięgiem obszar klucza muszyńskiego, z których możemy czerpać informacje na temat liczby kmieci osiadłych w danej miejscowości oraz liczby ludności przystępującej do sakramentów świętych (spowiedzi i Komunii wielkanocnej). Szczególnie przydatne, zawierające najwięcej takich danych, są wizytacje z lat 1743, 1761, 1765 oraz 1771. Biorąc pod uwagę liczbę gospodarstw kmiecych i łanów, można powiedzieć, że średnie gospodarstwo chłopskie w XVIII w. obejmowało obszar połowy łana. Skoro w stosunku do XVII w. nastąpił niemal dwukrotny wzrost liczy kmieci, a więc i – w mniejszym lub większym zaokrągleniu – liczby ludności, zatem przy niezmieniającym się obszarze wiosek musiało siłą rzeczy nastąpić mniej więcej takie samo, a więc niemal dwukrotne, zmniejszenie się poszczególnych gospodarstw kmiecych. Gdy statystyczne gospodarstwo w 1668 r. było wielkości połowy łana (dwukrotnie więcej kmieci niż łanów), to w drugiej połowie XVIII w. wielce prawdopodobne jest, że typowe gospodarstwo mieściło się na obszarze ćwierci łana.
Reformy ceł i podatków w Rzeczypospolitej w latach 1764–1766
Authors: Woźnicki Marek
Published: March 2019

W połowie XVIII w. sytuacja Rzeczypospolitej Obojga Narodów była bardzo trudna. Rzeczpospolita traciła swoją pozycję w Europie i musiała zmierzyć się z problemami wewnętrznymi. Stąd też nie jest zaskoczeniem, że po śmierci króla Augusta III główna frakcja polityczna – Familia (Czartoryskich) – rozpoczęła ambitny program reformy państwa. Jednym z najpoważniejszych problemów Rzeczypospolitej było to, że rządy saskie pozostawiły skarb państwa polsko-litewskiego w opłakanym stanie, dochody skarbu wynosiły ok. 8,5 mln zł. Poziom podatków był niski, a stany uprzywilejowane były w dużej mierze zwolnione z płacenia podatków.

Przedelekcyjny Sejm konwokacyjny w 1764 r., kontrolowany przez zwolenników Familii, zreformował istniejące podatki oraz wprowadził nowe podatki i cła. Cło generalne, obejmujące również szlachtę i duchowieństwo, przyniosło w 1765 r. przychód rzędu 2,3 mln zł w Koronie. Niestety, król pruski Fryderyk II uznał, że cło generalne narusza postanowienia traktatu welawskiego z 1657 r. i zaczął pobierać własne nielegalne cła od polskich statków płynących Wisłą. W 1766 r. Rzeczpospolita musiała wycofać się z cła generalnego i przywrócić przywileje celne szlachty, ale jednocześnie wprowadziła nowy podatek od produkcji alkoholu (czopowe). Dokonanie lustracji królewszczyzn pozwoliło na zwiększenie wpływów z kwarty przeznaczonej na wojsko. Sejm zwiększył również wysokość pogłównego żydowskiego.

W rezultacie roczny dochód skarbu państwa polsko-litewskiego wzrósł do 13 mln zł. Oszczędności skarbowe wzrosły w ciągu roku z 19 000 złp do 1 800 000 złp. Reformy ceł i podatków z lat 1764–1766 miały istotny wpływ na wzmocnienie państwa polsko-litewskiego. Król Stanisław August Poniatowski i stronnictwo Familii chcieli kontynuować program reform państwa, lecz te plany zostały przerwane przez działania wojenne konfederacji barskiej i I rozbiór Rzeczypospolitej.
Zygmunt Lubicz-Zaleski (1882–1967) – i jego przyjaciele z lat studenckich
Authors: Willaume Małgorzata
Published: March 2019

Tekst poświęcony jest młodzieńczym latom Zygmunta Lubicza-Zaleskiego (1882–1967). Z. Lubicz-Zaleski, intelektualista i humanista, rozpoczął edukację na Politechnice Warszawskiej, a następnie kontynuował ją w Szkole Sztuk Pięknych. Podczas studiów związał się z konspiracyjnym Związkiem Młodzieży Polskiej „Zet”. W 1904 r. aresztowany i osadzony w Cytadeli, po uwolnieniu znalazł się na emigracji w Paryżu. Na młodzieńcze poglądy i wybory życiowe Zaleskiego duży wpływ wywarli:  Zenon Przesmycki, Stanisław Posner, Tadeusz Makowski.
Środowiska monarchistyczne w pierwszych latach III Rzeczypospolitej na przykładzie Klubu Zachowawczo-Monarchistycznego i Klubu Konserwatywnego w Łodzi
Authors: Borowik Bogdan
Published: March 2019

Tematem artykułu jest funkcjonowanie dwóch stowarzyszeń konserwatywnych skupiających polskich monarchistów w pierwszych latach III Rzeczypospolitej: Klubu Zachowawczo-Monarchistycznego, którego prezesem był Artur Górski, oraz Klubu Konserwatywnego w Łodzi, któremu przewodził Jacek Bartyzel. Opisane zostały okoliczności założenia klubów konserwatywnych, zasady ideowe wynikające z analizy ich dokumentów programowych, ich krytyczne stanowisko wobec wydarzeń politycznych, a także działalność propagująca przywrócenie w Polsce monarchii. Pod względem politycznym stowarzyszenia konserwatystów-monarchistów stanowiły margines ruchu konserwatywnego w Polsce, zdominowanego przez nurt demokratyczny i liberalny. Ich znaczenie w pierwszych latach III Rzeczypospolitej polegało głównie na działalności intelektualnej i przywracaniu właściwego znaczenia pojęciom z kanonu myśli politycznej, zniekształconym w okresie PRL-u.
Odtwarzanie dziejów i kreacja legendy. Współczesna pamięć o Białoruskiej Włościańsko-Robotniczej Hromadzie a proces formowania tradycji historycznej i tożsamości narodowej Białorusinów
Authors: Wysocki Roman
Published: March 2019

W artykule zostały omówione kwestie dotyczące obecności Białoruskiej Włościańsko-Robotniczej Hromady we współczesnej białoruskiej tradycji historycznej. Partia ta, choć na scenie politycznej istniała bardzo krótko (1926–1927), była ewenementem w historii białoruskiego ruchu politycznego. W bardzo krótkim czasie pociągnęła za sobą wielotysięczne masy ludności białoruskiej. Pomimo skrajnie lewicowego programu w historiografii radzieckiej nie została potraktowana jako partia komunistyczna, dlatego przekaz o jej istnieniu był bardzo schematyczny i skąpy. Do wzorców tych nawiązuje współczesne państwo białoruskie. Powoduje to, że wiedza o formacji, która odcisnęła piętno na życiorysie większości białoruskich działaczy narodowych w II Rzeczypospolitej, nie jest domeną dominującego na Białorusi nurtu pamięci historycznej.
Camarín de Buenavista in the Church of Santa Maria de la Victoria in Málaga in the Context of the Reliquary
Authors: Pięcińska Anna Dorota
Published: March 2019

Camarín de Buenavista w Maladze to przykład wyjątkowej pod względem architektonicznym i dekoratorskim osiemnastowiecznej budowli, która ma cechy pozwalające postrzegać ją jako rodzaj relikwiarza. Jest trójdzielna: składa się z krypty fundatorów, położonego nad nią pomieszczenia, w którym przechowuje się hostie i wino mszalne oraz wieńczącej całość kaplicy z figurą Matki Boskiej. Trójpodział odpowiada strukturze relikwiarza w formie kielicha. Istotny jest także fakt otwarcia kaplicy maryjnej na przestrzeń nawy głównej, co sprawia, że figura Marii jest widoczna od strony kościoła w otworze wyciętym w głównym ołtarzu. Przypomina to ekspozycję relikwii w puszce, której część pozostaje przezroczysta, tak by umożliwić wiernym oglądanie świętych szczątków. Camarín de Buenavista odznacza się wyrafinowaną dekoracją stiukową, która w swej warstwie symbolicznej łączy wątki maryjne z wanitatywnymi.
Deciphering Novel Expressions: A Proposal for an Integrated Cognitive Meaning Construction Analysis
Authors: Augustyn Rafał
Published: March 2019

Niniejszy artykuł stanowi głos w dyskusji na temat istoty nowego znaczenia językowego powstającego w procesie konstrukcji znaczenia motywowanego przez warstwę semantyczną języka oraz mentalne reprezentacje przywoływane w trakcie recepcji określonej sceny językowej z uwzględnieniem kontekstu tworzonego i przetwarzanego przez podmiot mówiący i odbiorcę, będących uczestnikami danego dyskursu. Aby wyjaśnić kognitywne mechanizmy konstrukcji znaczenia w umyśle użytkownika języka w artykule zaproponowano odwołanie się do teorii pojęć leksykalnych i modeli kognitywnych autorstwa V. Evansa (2009), teorii amalgamacji konceptualnej G. Fauconniera i M. Turnera (2009) oraz koncepcji bieżącej przestrzeni dyskursu R.W. Langackera (2002). Motywacją stojącą za integracją tych różnych podejść w obrębie semantyki kognitywnej jest próba stworzenia ramowego narzędzia analizy nowych znaczeń z uwzględnieniem trzech poziomów konstrukcji znaczenia: (i) reprezentacji leksykalnej, (ii) przetwarzanie pojęć oraz (iii) interakcji dyskursywnych.
Różne warianty samego siebie. "O Fudze" Wita Szostaka
Authors: Al-Araj Anna
Published: March 2019

Celem niniejszego artykułu jest interpretacja powieści Fuga Wita Szostaka w świetle inspiracji muzycznym modelem konstrukcyjnym – formą fugi. W pierwszej części tekstu analizie zostaje poddany potencjalny zakres i możliwość nawiązania do sztuki dźwięków w obrębie literatury. Następnie autorka przybliża poglądy pisarza dotyczące muzyki oraz wskazuje na aluzje do tej dziedziny w jego twórczości prozatorskiej. Kolejna część poświęcona jest interpretacji powieści Fuga – analogii do typowej dla sztuki dźwięków formalnej organizacji, której poszukuje się zarówno w paratekstualnym, tekstualnym, jak i konstrukcyjnym wymiarze dzieła. Artykuł wieńczą konkluzje na temat funkcji inspiracji określonym wzorcem architektonicznym w utworze Szostaka.
"Myśli nawiedzające mnie na ruchliwych ulicach" Wisławy Szymborskiej: Idiosynkratyczność użytkownika języka w ujęciu językoznawstwa kognitywno-kulturowego
Authors: Stadnik Katarzyna
Published: March 2019

W artykule podjęto zagadnienie kognitywno-kulturowych podstaw niepowtarzalności dzieła literackiego w ujęciu językoznawstwa kognitywno-kulturowego, a zwłaszcza zagadnienie kreatywnego użycia językowego. Przy powołaniu się na koncepcję poznania zakotwiczonego, wedle której procesy poznawcze uwarunkowane są nie tylko ludzkim ucieleśnieniem, ale również interakcją jednostki ze środowiskiem fizycznym/społeczno-kulturowym, pokazano wpływ usytuowania na przejawy kreatywności językowej autora utworu literackiego. W publikacji omówiono wybrane problemy poznania społecznego, ze wskazaniem nieuchronnie idiosynkratycznego sposobu dokonywania przez podmiot kategoryzacji społecznej. Analiza powyższych zagadnień na przykładzie wiersza Wisławy Szymborskiej Myśli nawiedzające mnie na ruchliwych ulicach pozwala na wskazanie potencjalnych źródeł ograniczeń poznawczych, zmniejszających trafność spostrzegania i kategoryzacji obiektów w rzeczywistości społecznej. Zagadnienie poznania społecznego staje się punktem wyjścia do analizy sposobu tworzenia przez noblistkę umysłu fikcyjnego konceptualizatora, przy wskazaniu śladów właściwej autorce aktywności poznawczej, naznaczonej niepewnością jeśli chodzi o zrozumienia złożonego świata interakcji międzyludzkich. Wskazana została dynamiczna natura wyłaniania się struktur poznawczych, pojawiających się w kontekście codziennych relacji interpersonalnych. Pokazano również sposób, w jaki Szymborska tworzy społeczną kategorię ad hoc oraz strukturę tej kategorii uwarunkowaną niepowtarzalnym sposobem konstruowania świata przez noblistkę.
Klauzula generalna nieuzasadnionego wypowiedzenia umowy o pracę w kodeksie pracy – zarys problematyki
Authors: Kosut Anna , Borek-Buchajczuk Renata
Published: March 2019

Klauzula generalna nieuzasadnionego wypowiedzenia jest pojęciem niedookreślonym, mającym najszersze zastosowanie w stosunkach pracy. Klauzula ta stanowi alternatywę wobec zamkniętego katalogu przyczyn wypowiedzenia umowy o pracę, umożliwiając sądom pracy wydawanie rozstrzygnięć uwzględniających okoliczności konkretnych stanów faktycznych. Elastyczność klauzul generalnych pozwala na zmianę sposobu ich rozumienia w zmieniających się warunkach zewnętrznych, ustrojowych, a nawet przy okazji zmian w systemie wartości. Jednocześnie wymóg uzasadnionego wypowiedzenia, dla uznania zgodności z prawem tej czynności, podlega kontroli nie tylko z punktu widzenia art. 45 k.p., ale także zasad współżycia społecznego.
Nieskazitelność charakteru i nieposzlakowana opinia w prawie prawniczych samorządów zawodowych
Authors: Ławnikowicz Grzegorz , Pilipiec Sławomir
Published: March 2019

Celem artykułu jest odkodowanie treści łączonych z pojęciami „nieskazitelność charakteru” i „nieposzlakowana opinia” w prawie prawniczych samorządów zawodowych. Autorzy koncentrują się na ustaleniu odpowiedzi na kilka szczegółowych pytań, zwłaszcza: 1) Jakie jest usytuowanie klauzul w systemie danej profesji i jak ta pozycja, a tym samym relacje z innymi powinnościami, na ogół także ujętymi w formę klauzul, wpływa na znaczenie przypisywane nieskazitelności charakteru i nieposzlakowanej opinii? 2) Jakie elementy modyfikują treść klauzul i jakie są kierunki tych modyfikacji? 3) Czy treść powinności jest różna w zależności od profesji (i ewentualnie w ramach profesji), do której jest adresowany wymóg? Co warunkuje możliwe różnice? 4) W jakim stopniu rolę elementu modyfikującego odgrywa czas? Niniejsze opracowanie wprawdzie opiera się na analizie wszystkich podstawowych źródeł poznania tytułowej problematyki (akty prawne, w tym kodeksy etyki zawodowej, orzecznictwo i literatura tematu), nie aspiruje jednak do całościowego jej ujęcia. Zdając sobie sprawę z obiektywnej niemożności przeprowadzenia kompleksowej i wyczerpującej analizy, autorzy przyznali sobie szeroką autonomię w doborze metod badawczych i wyważeniu roli poszczególnych pól naukowej eksploracji.
Społeczna szkodliwość czynu jako klauzula generalna w prawie karnym
Authors: Budyn-Kulik Magdalena , Kulik Marek
Published: March 2019

Prawo karne jest gałęzią prawa, w której generalne klauzule odsyłające są z samej swej natury podejrzane. Są one jednak na jego gruncie stosowane nie tylko wówczas, kiedy ustawa staje się nieadekwatna do zmieniających się stosunków politycznych, społecznych czy ekonomicznych. Ich celem jest zapewnienie luzu decyzyjnego i korekty zbyt niekiedy sztywnych przepisów. Jedną z nielicznych znanych w prawie karnym klauzul generalnych jest klauzula społecznej szkodliwości czynu. Pojęcie to pojawiło się w k.k. z 1997 r. Nie ma definicji legalnej, lecz należy do ustawowej definicji przestępstwa. Przepis art. 115 § 2 k.k. stanowi, że na jej poziom wpływają zarówno elementy obiektywne, jak i subiektywne. Społeczna szkodliwość pełni różne role: jest zasadą prawa karnego, podstawą odpowiedzialności (znamieniem przestępstwa) i zasadą wymiaru kary. Przy jej ocenie należy brać pod uwagę różne elementy, które często pełnią odmienne role w prawie karnym (motywacja, zamiar, reguły bezpieczeństwa). To czyni ją uniwersalnym narzędziem prawa karnego.
Dobre obyczaje w polskim prawie kontraktowym – wybrane zagadnienia
Authors: Mojak Jan
Published: March 2019

Artykuł zawiera przegląd dobrych obyczajów w polskim prawie kontraktowym. Przegląd ten skłania do wniosku o narastającej potrzebie rychłego zastąpienia bazujących na ustawodawstwie PRL klauzul „zasad współżycia społecznego” oraz „społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa” – klauzulą dobrych obyczajów. Stanowi to konieczną przesłankę pełnej i rzetelnej europeizacji polskiego prawa cywilnego. W doktrynie prawnej krajów członkowskich UE, które nie wchodziły do bloku państw satelickich ZSRR, klauzule zasad współżycia społecznego oraz społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa jawią się jako zupełnie obce pojęcia i kategorie prawne, które nie mają żadnych odpowiedników w klasycznej, europejskiej cywilistyce. Powrót do „dobrych obyczajów” na gruncie polskiego prawa kontraktowego pozwoli na pełniejsze wykorzystanie dorobku doktryny i orzecznictwa powstałego zarówno w okresie II RP, jak i w krajach zachodniej Europy po II wojnie światowej, co niewątpliwie głębiej zakotwiczy instytucje polskiego prawa umów w systemie prawa UE.
Poradnictwo psychologiczno-pedagogiczne szkolnictwa artystycznego formą wsparcia uczniów zdolnych
Authors: Bissinger-Ćwierz Urszula
Published: March 2019

Istotną formą wsparcia psychologicznego uzdolnionych kierunkowo uczniów szkół muzycznych, plastycznych i baletowych jest specjalistyczne poradnictwo psychologiczno-pedagogiczne Centrum Edukacji Artystycznej. Formą pomocy pośredniej są z jednej strony działania informacyjno- szkoleniowe i publikacyjno-badawcze podejmowane z myślą o rodzicach i nauczycielach, a z drugiej strony działania integracyjno-superwizyjne ukierunkowane na wspomaganie zawodowe psychologów i pedagogów szkolnictwa artystycznego. Natomiast działalność poradniana stanowi formę bezpośredniej pomocy uczniom w rozwiązywaniu specyficznych dla szkolnictwa artystycznego problemów dotyczących: radzenia sobie z tremą, efektywnego ćwiczenia gry na instrumencie, czynników demotywujących i motywujących do rozwoju artystycznego, zasobów osobowościowych i samooceny oraz relacji interpersonalnych uczeń–nauczyciel. Problemy dostrzeżone dzięki praktyce poradnianej zaprezentowane zostały w szerokim kontekście rozważań teoretycznych obecnych w polskiej i zagranicznej literaturze przedmiotu.
Kwestionariusz Twórczego Zachowania KANH III – prezentacja właściwości psychometrycznych
Authors: Bernacka Ryszarda Ewa , Popek Stanisław Leon , Gierczyk Marcin
Published: March 2019

KANH III składa się z dwóch skal konformizm–nonkonformizm które przynależą do sfery osobowości oraz skali zachowania heurystyczne–zachowania algorytmiczne, która przynależy do sfery poznawczej. Każda skala diagnozuje 13 właściwości dymensjalnych o charakterze kontinuum. Kwestionariusz składa się z 26 stwierdzeń. Rzetelność narzędzia mierzona metodą test–retest wynosi 0,95. Korelacja między wersjami polską i angielską dla skali K–N = 0,95, zaś dla skali A–H = 0,96. Rzetelność obliczona (N = 4271) przy pomocy alfa Cronbacha dla skali K–N = 0,69, dla skali A–H = 0,65. Normy zostały opracowane w skali stenowej dla grupy wiekowej 15–60 lat i uwzględniają odmienne wyniki dla kobiet i mężczyzn w skali K–N. W skali A–H wyniki zostały opracowane dla obu płci razem. Prezentowane są też wyniki analizy czynnikowej oraz trafności kryterialnej KANH III.

 
Dydaktyka uniwersytecka Beaty Dąbrowskiej. Przywołania chwil minionych
Authors: Gozdecka Renata
Published: March 2019

The article presents the teaching work of Beata Dąbrowska (1960-2016) at Maria Curie-Skłodowska University, Institute of Music. During over 30 years of her work at the University, Beata Dąbrowska – a conductor and teacher – educated several dozen graduates. As part of her teaching duties, she taught courses in choral conducting, reading the scores, vocal band, methodology of conducting vocal band, and in choir and choral literature. The classes in these subjects focused on choral music, which she liked the most. This text presents the methods and the style of her work during classes in choral conducting, reading the scores and choral literature. The description of her teaching, including, inter alia, manual and technical aspects of conducting, repertoire and interpretative issues, has been complemented with the remembrances by her students: graduates of the Institute of Music: Milena Lis and Izabela Urban and students – Kinga Rdzak and Jagoda Pondel. These memories confirm that Professor Dąbrowska – a person of great personal culture – conducted her classes with extreme calm and self-control. She was a demanding teacher but at the same time she created a warm and cordial atmosphere.
Chór Kameralny Towarzystwa Muzycznego im. Henryka Wieniawskiego w Lublinie. Beaty Dąbrowskiej dzieło życia
Authors: Wołoch Paulina
Published: March 2019

The Chamber Choir of the Henryk Wieniawski Music Society of Lublin was founded in 1987. Beata Dąbrowska (1960-2016) was its founder and conductor. The article consecutively describes special concerts of the Choir (inter alia on the occasion of national, religious holidays, various anniversaries and jubilees), its participation in cyclic concerts organized in Lublin, its journeys abroad (festivals and competitions, inter alia, in Belgium, Austria, France, Germany, Switzerland, Sweden), participation in diploma concerts of students of the Maria Curie-Skłodowska University’s Institute of Music, as well as its album and TV records. The appendix contains: the register of members of the Chamber Choir (1987-2015), its repertoire, and illustrations documenting the Choir’s activity.

          The accomplishments of the Chamber Choir of the Henryk Wieniawski Music Society have significantly enriched Lublin’s music culture of the last thirty years and become the pride of our town. These achievements must be attributed to Professor Beata Dąbrowska, who worked on the Choir’s artistic development with utter dedication and exceptional consistency. This was Her opus vitae.
Trzy wiersze Jacka Kaczmarskiego inspirowane malarstwem polskim. Z muzyką Zbigniewa Łapińskiego i Przemysława Gintrowskiego
Authors: Gozdecka Renata
Published: March 2019

Tekst jest opracowaniem interdyscyplinarnym. Traktuje o związkach malarstwa, poezji i muzyki. Trzy obrazy polskich malarzy (Jacek Malczewski, Wigilia na Syberii, Bronisław Wojciech Linke, Kanibalizm, Jerzy Krawczyk, Birkenau) stały się inspiracją dla poezji Jacka Kaczmarskiego, jego zaś wiersze (odpowiednio: Wigilia na Syberii, Kanapka z człowiekiem, Birkenau) zostały umuzycznione przez Zbigniewa Łapińskiego i Przemysława Gintrowskiego. Artykuł – mający charakter analityczny – odsłania drogę przekazu artystycznego od obrazu, poprzez słowo poetyckie, do ujęcia muzycznego.

SUMMARY

The article is an interdisciplinary study, which discusses interrelations between painting, poetry and music. Three pictures by Polish painters – Wigilia na Syberii [Christmas Eve in Siberia] by Jacek Malczewski (1854-1929), Kanibalizm  [Cannibalism] by Bronisław Wojciech Linke (1906-1962), and Birkenau  by Jerzy Krawczyk (1921-1969) – became the inspiration for Jacek Kaczmarski’s (1957-2004) poetry; his poems in turn, as poetic reactions to the foregoing paintings, Wigilia na Syberii (1980), Kanapka z człowiekiem [Sandwich with a Man] (1980) and Birkenau (1981) respectively – were musicalized by Zbigniew Łapiński (b. 1947) and Przemysław Gintrowski (1951-2012), and performed by the trio of Kaczmarski, Łapiński, and Gintrowski (Wigilia na Syberii  in 1981) and by Przemysław Gintrowski alone (Kanapka z człowiekiem  in 2009, Birkenau in 1991). The three-part, analytical article reveals the process of artistic communication: from a picture, to the poetic word, to a songster’s interpretation.

 
Nieznane utwory z kolekcji nutowej Franciszka Jasińskiego, organisty kościoła św. Michała Archanioła w Lublinie
Authors: Jasiński Tomasz
Published: March 2019

Autor przedstawia i krótko omawia trzy dotychczas nieznane utwory muzyczne: pieśń Swaty Tadeusza Markowskiego (1881-1969), pieśń Orzeł i Pogoń autorstwa Juliana Krzewińskiego (1882-1943) oraz miniaturę fortepianową pod tytułem Lublinianka górą! Polka Mazurka – kompozycję nieznanego J. Dreznera (koniec XIX wieku). Kompozycje te zachowały się w zbiorze nutowym pozostałym po Franciszku Jasińskim (1895-1972), organiście kościoła św. Michała Archanioła w Lublinie.
SUMMARY
The author present three previously unknown pieces: the songs Swaty  [Matchmaking] by Tadeusz Markowski (1881-1969) and Orzeł i Pogoń [The Eagle and Pahonia (Vytis)] by Julian Krzewiński (1882-1943), as well as a piano miniature Lublinianka górą!  [Lublinianka is in the Lead] Polka Mazurka by J. Drezner (the late nineteenth century). The piece for solo voice, accompanied by the piano, written by the now forgotten Tadeusz Markowski (the father of two well-known composers, Andrzej Markowski and Jan Markowski) allows us to broaden the knowledge of that musician’s achievements, who distinguished himself in Lublin’s musical culture. The song Orzeł i Pogoń by Julian Krzewiński, also for voice and piano, is an interesting historical document because it was dedicated to General Lucjan Żeligowski. The miniature by J. Drezner, in turn, is worth noting because it was composed by an unidentifi ed composer and has an intriguing dedication: “Presented to Fair Lublin Maidens [Ofiarowana Nadobnym Lubliniankom]”. The compositions were preserved in the score collection left by Franciszek Jasiński (1895-1972), the organist for many years at St. Michael the Archangel church in Lublin.
Technika, sztuka, „filozoficzny sen”? Początki fotografii a pytanie o naturę i historię medium
Authors: Leśniak Kamila Katarzyna
Published: March 2019

Za datę wynalezienia fotografii przyjmuje się rok 1839, w którym François Arago ogłosił proces dagerotypii Louisa Daguerre’a. Jednakże początki fotografii są zagadnieniem złożonym. W najbardziej rozpowszechnionym ujęciu określa je historia technologicznej rywalizacji o prymat pierwszeństwa, w której prócz Daguerre’a ważne miejsce zajęli m.in. Nicéphor Niépce czy William Henry Fox Talbot.

Niniejszy artykuł dotyczy rozmaitych ujęć początków fotografii, pojmowanych jako alternatywne bądź uzupełniające się opowieści. Szczególna uwaga poświęcona została koncepcji „idei fotografii” przed 1839 rokiem, zjawisku tzw. „protofotografów”, a także związkowi owych postaw z przemianami w obszarze sztuk plastycznych, literatury czy zjawisk para-teatralnych. Przede wszystkim jednak omówiono konsekwencje rozmaitych ujęć początków fotografii – narodowego, kulturowego, estetycznego – dla pojmowania historii i natury medium na przestrzeni niemal dwóch stuleci.

 
 Technology, Art, “Philosophical Dream”? The Beginnings of Photography and the Question about the Nature and History of the Medium
SUMMARY

The date of the invention of photography is commonly recognized to be the year 1839, in which François Arago announced the daguerreotype process of Louis Daguerre. However, the beginnings of photography are a complex problem. In the most common approach they are defi ned by the history of technological rivalry for primacy, in which, apart from Daguerre, an important position was occupied by inter alia Nicéphor Niépce or William Henry Fox Talbot. The present article discusses various approaches to the beginnings of photography, understood as alternative or complementary narratives. Special attention is devoted to the conception of “the idea of photography” before 1839, the phenomenon of the so-called “proto-photographers”, and the connection between these attitudes and transformations in the area of plastic arts, literature, or para-theatrical phenomena. The article fi rst of all discusses the consequences of various approaches to the beginnings of photography – national, cultural, or esthetic approaches to the understanding of the history and nature of the medium over the period of almost two centuries.
Filmowa neoawangarda i początki sztuki video
Authors: Maron Marcin
Published: March 2019

Artykuł w syntetyczny sposób omawia najważniejsze zjawiska filmu eksperymentalnego w kontekście pojęcia i praktyki sztuki neoawangardowej od II połowy lat 60. do połowy lat 70. XX wieku. Na początku przypomniana została pierwsza i druga faza rozwoju filmu eksperymentalnego w związku z istnieniem tzw. Wielkiej Awangardy oraz z działalnością jej kontynuatorów po Ii wojnie światowej w USA. Nastepnie zdefiniowane zostało pojęcie neoawangardy w odniesieniu do ujęcia, które zparoponował Frank Popper. W dalszej części artykułu jego autor omawia zasady oraz najważniejsze przykłady filmów neoawangardowych m. in: film strukturalny, kino porzeszone, intermedia. Ważną częścią artykułu jest przedstawienie początków, idei oraz najważniejszych rodzajów sztuki video. W artykule omówione zostały filmy takich autorów jak m. in. Paul Sharits, Peter Kubelka, Peter Campus, Bill Viola i innych.

 
Film Neo-Avant-garde and the Beginnings of Video Art
SUMMARY

The article comprehensively discusses the most important phenomena of experimental film in the context of the concept and practice of neo-avant-garde art from the latter half of the nineteen-sixties to the mid-nineteen-seventies. The paper begins by referring to the first and second phase of the development of experimental film in connection with the existence of the so-called Great Avant-garde and the activity of its continuators after World War Two in the USA. The text then defines the concept of neo-avant-garde in relation to the interpretation proposed by Frank Popper. The article then discusses the principles and the most important examples of neo-avant-garde films, inter alia structural film, widened cinema, or intermedia. An important part of the article is the presentation of the beginnings, idea and the major types of video art. The paper also discusses the films by such authors as inter alia Paul Sharits, Peter Kubelka, Peter Campus, Bill Viola, and others.
Wartości preferowane przez studentów Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego Filii w Piotrkowie Trybunalskim – w świetle badań empirycznych
Authors: Felchner Andrzej , Gal Katarzyna , Jakubczak-Krawczyńska Kamila
Published: March 2019

Wartości są głównym czynnikiem ludzkich aspiracji i motywacji. Sprzyjają one także tworzeniu własnej tożsamości, która jest rozumiana jako zdolność działania i rozwiązywania problemów. To główne powody wiodącej roli wartości w życiu społecznym. Nie ma zgodności pomiędzy autorami w kwestii definiowania terminu „wartość”. Każdy z nich ma swój własny pomysł, jak opisywać to zagadnienie. Pomimo tych rozbieżności autorzy tego artykułu usiłują odnaleźć, ustalić wartości preferowane przez studentów Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego Filii w Piotrkowie Trybunalskim. Artykuł ten zawiera tylko wstępne wnioski zgodne z badaniami empirycznymi. Publikacja w pełni opisująca ten temat znajduje się w przygotowaniu. Ogólne wyniki badań pokazują, że wartości, które wyznają respondenci, są podobne do reszty populacji. Rodzina jest najważniejszą wartością w życiu badanych studentów, zaś rodzice i dziadkowie mają największy wpływ na kształtowanie ich hierarchii wartości. Jednakże ponad wszystko nasi respondenci są przekonani, że zdolność polegania na sobie samym, własnych myślach i ideach jest najważniejszą wartością w dzisiejszym życiu.
Wartości życiowe studentów wychowania fizycznego jako element ich kompetencji wychowawczych
Authors: Brojek Anna , Turosz Maria Anna , Bochenek Anna
Published: March 2019

Wartości to standardy naszych myśli, postaw i zachowań, określające, kim jesteśmy, sposób, w jaki żyjemy, i nasze funkcjonowanie w relacjach interpersonalnych. Każdy człowiek potrzebuje w swoim codziennym życiu drogowskazu w postaci określonego systemu norm i zasad postępowania zwanych wartościami, które sprzyjają rozwojowi, a jednocześnie chronią przed błędnymi postawami. W tej sytuacji szczególnego znaczenia nabierają kompetencje wychowawcze nauczyciela, który obok zadań dydaktycznych czy organizacyjnych powinien stać się jednostką rozwijającą osobowość młodego człowieka przez ukazywanie mu świata wartości. Celem przeprowadzonych badań było poznanie wartości preferowanych przez studentów wychowania fizycznego oraz ich celów i dążeń życiowych. Badania przeprowadzono metodą sondażu diagnostycznego z wykorzystaniem Skali Wartości Miltona Rokeacha oraz kwestionariusza ankiety własnej koncepcji. Wśród cenionych przez badanych wartości ostatecznych na czołowych miejscach znalazły się: zdrowie, dojrzała miłość i szacunek dla siebie. Wśród wartości instrumentalnych respondenci najwyżej lokowali: uczciwość, ambicje, gotowość kochania, odpowiedzialność, samodzielność i wytrwałość. Natomiast najważniejszymi celami i dążeniami życiowymi badanych były: zdrowie, wykonywanie satysfakcjonującej pracy i odwzajemniona miłość. Płeć i rok studiów różnicują w sposób istotny statystycznie więcej kategorii z grupy wartości ostatecznych niż wartości instrumentalnych.
Kompetencje diagnostyczne nauczyciela w kontekście pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkole
Authors: Klimek Lilianna
Published: March 2019

Profesjonalizm przejawia się w posiadaniu określonych cech i wysokich kompetencji. Podejście takie odnosi się również do współczesnego nauczyciela. Profesjonalny nauczyciel to przede wszystkim kompetentny nauczyciel. W literaturze psychopedagogicznej określa się różne kompetencje, jakie powinien nabyć i rozwijać nauczyciel. W klasyfikacjach kompetencji nauczycielskich coraz częściej pojawia się też kompetencja diagnostyczna. To m.in. dzięki tej kompetencji nauczyciel w codziennej pracy dydaktyczno-wychowawczej może w porę dostrzec trudności i zdolności dziecka, rozpoznać jego indywidualne możliwości psychofizyczne oraz potrzeby rozwojowe i edukacyjne. Nauczycielska kompetencja diagnostyczna warunkuje optymalne i efektywne organizowanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkole. Właściwa diagnoza dokonana przez nauczycieli uczących dziecko pozwala im określić, w jaki sposób pracować z uczniem, aby ograniczyć lub wyeliminować trudności oraz zwiększyć jego motywację do pracy. Niniejszy artykuł dotyczy kompetencji diagnostycznych nauczyciela w kontekście pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielanej uczniowi w szkole.
Rola pedagoga szkolnego w opiniach studentów pedagogiki
Authors: Walc Wiesława
Published: March 2019

Pedagog szkolny jest specjalistą najczęściej zatrudnianym w polskich szkołach. Zawód ten istnieje od roku szkolnego 1973/74 i przez wiele lat starano się sprecyzować katalog zadań pełnionych przez jego przedstawicieli. W tekście dokonano prezentacji procesu kształtowania się specyfiki roli zawodowej pedagogów szkolnych. Przeanalizowano również wyniki badań dotyczących tej problematyki, przeprowadzonych wśród studentek pedagogiki Uniwersytetu Rzeszowskiego. Zaprezentowano opinie respondentek na temat zadań pedagoga szkolnego, trudności i barier w ich realizacji, modelu tego specjalisty (jego pożądanych cech, wiedzy i umiejętności), a także chęci i gotowości pracy w tym zawodzie.

 
Indywidualistyczne i supraindywidualistyczne predyktory optymalnego oddziaływania resocjalizacyjnego na skazanych w warunkach wolnościowych
Authors: Bałandynowicz Andrzej
Published: March 2019

Spotkanie osiągające granice momentów dialogicznych, czyli sięgające głębi w komunikacji interpersonalnej, może być sytuacją tożsamościowo-twórczą, a zatem taką, w której tożsamość uczestników jest odgrywana, poznawana i doświadczana. Najistotniejszymi warunkami umożliwiającymi pełny dialog są: rodzaje relacji między uczestniczącymi stronami, uwaga i wzajemne zrozumienie oraz miłość. Relacje międzyludzkie różnią się ilością osób w nich uczestniczących, głębią, charakterem, intensywnością i mogą wskazywać na typ spotkania. W nurcie antropologii filozoficznej Teilharda de Chardina Barbara Pasamonik przedstawia proces komunikacji jako relację o charakterze utylitarnym – nastawioną na osiągnięcie czegoś oraz jako relację personalistyczną, która ma na celu „spotkanie kogoś” (Pasamonik 1999, s. 102). W tej drugiej nie ma zamiaru czysto poznawczego, który redukowałby „Innego” do przedmiotu poznania; chodzi raczej o możliwość obcowania, otwierania się na drugiego człowieka, co jest możliwe tylko w przypadku związku opartego na odpowiedzialności.
Resocjalizacyjny wymiar dozoru elektronicznego jako nieizolacyjnego modelu wykonywania kary pozbawienia wolności
Authors: Sarzała Dariusz
Published: March 2019

W niniejszym opracowaniu ukazano specyfikę funkcjonowania dozoru elektronicznego w polskim modelu prawnym ze szczególnym uwzględnieniem roli tego systemu w resocjalizacji osób nim objętych. Celem artykułu jest analiza aspektów resocjalizacyjnych dozoru elektronicznego jako alternatywny dla dominującego aktualnie izolacyjnego modelu wykonywania kary pozbawienia wolności w warunkach zakładu karnego jako instytucji totalnej. Wskazano także na potrzebę zwiększenia efektywności dozoru elektronicznego przez wprowadzenie programów resocjalizacyjnych, które stwarzają większe szanse na pełniejszą readaptację społeczną osób objętych tym systemem.
Skuteczność resocjalizacji – w kręgu drażliwych pytań
Authors: Bartkowicz Zdzisław
Published: March 2019

Resocjalizowanie przestępcy uznać należy za działalność mało skuteczną, jeśli wziąć pod uwagę wysokie wskaźniki recydywy. Pedagogika resocjalizacyjna pyta jednak nie tylko o powrót do przestępstwa, ale także o korzystne przeobrażenia psychiczne, które są celem oddziaływań wychowawczych i terapeutycznych. Należące wciąż do rzadkości badania nad ewolucją psychiczną (longitudinalne), dokonującą się w procesie resocjalizacji, wskazują na niewielką
skuteczność oddziaływań, co jednak nie prowadzi do radykalnego reformowania instytucji resocjalizacyjnych. Wskazano na kierunki poszukiwań badawczych, które mogą być pomocne w ustaleniu sposobów zwiększenia skuteczności oddziaływań na przestępcę.
Czas wolny jako jeden z wymiarów życia codziennego dzieci mieszkających w Polsce i w Portugalii
Authors: Parczewska Teresa
Published: March 2019

Celem artykułu jest ukazanie doświadczeń dzieci polskich i portugalskich w wieku wczesnoszkolnym dotyczących sposobów spędzania czasu wolnego po zajęciach w szkole. Liczne badania ukazują kurczenie się czasu wolnego w rodzinach oraz tendencję do coraz rzadszego przebywania na zewnątrz, w otoczeniu przyrody. Wielu badaczy na całym świecie dostrzega, iż media elektroniczne wypełniają nie tylko czas wolny dziecka, ale również czas zajęć obowiązkowych. Podjęta problematyka rzuca światło na współczesne tendencje związane z problematyką czasu wolnego.
Rola nauczycieli i rodziców w wychowaniu obywatelskim uczniów klas I–III szkoły podstawowej
Authors: Jakubowska Emilia , Jaszczyszyn Elżbieta
Published: March 2019

Kształtowanie postaw obywatelskich powinno być priorytetem w wychowaniu, ponieważ od tego, ile wiedzy i dziedzictwa kulturowego przekażemy naszym najmłodszym podopiecznym zależy, jak będzie postrzegana nasza ojczyzna zarówno przez nas samych, jak i przez naszych sąsiadów na całym świecie. Zadanie to należy głównie do rodziny i szkoły, które dzięki współpracy i uzupełnianiu się przygotowują uczniów do aktywnego udziału w życiu społecznym i kulturowym. Sprawiają, że dzieci już od najmłodszych lat mają poszanowanie dla ojczyzny, a także są tolerancyjne wobec odmienności innych narodów.
Zrównoważony rozwój inspiracją dla zmian w edukacji wczesnoszkolnej
Authors: Szadzińska Ewa
Published: March 2019

Edukacja spełnia ważne funkcje w przygotowaniu ludzi do rozwiązania globalnych problemów. Uczniowie w toku edukacji nabywają wiedzę i umiejętności, aby lepiej rozumieć otaczający ich świat, krytycznie oceniać zjawiska, procesy zachodzące w tym świecie oraz rozwijają zdolności potrzebne do tworzenia wizji świata. Projekty edukacji wczesnoszkolnej są tworzone zgodnie z ogólnym kierunkiem zmian edukacji formalnej i edukacji nieformalnej. Idea zrównoważonego rozwoju wyznacza główny kierunek rozwoju i inspiruje zmiany w edukacji. Obecnie w Polsce dominuje aspekt ekologiczny zrównoważonego rozwoju w formalnej edukacji środowiskowej/ekologicznej. Natomiast w edukacji nieformalnej zwraca się uwagę przede wszystkim na społeczny aspekt zrównoważonego rozwoju, nazwany edukacją globalną. Programy wczesnej edukacji w klasach I–III zawierają treści ważne w edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju. Zdecydowanych zmian wymagają wybór i układ celów, dobór metod uczenia się i nauczania oraz zapewnianie odpowiednich warunków do sfinalizowania procesu.

 