bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
การพัฒนารูปแบบการเรียนการสอนตามแนวคิดเชิงทฤษฎีของกระบวนการทางปัญญาในการนึกภาพเพื่อเสริมสร้างทักษะการคิดเชิงพื้นที่ของนักศึกษาครู
Authors:   , ทิพย์ทวีชาญ ศิริศักดิ์
Published: April 2023

การวิจัยครั้งนี้เป็นการพัฒนารูปแบบการเรียนการสอนตามแนวคิดเชิงทฤษฎีของกระบวนการทางปัญญาในการนึกภาพ เพื่อเสริมสร้างทักษะการคิดเชิงพื้นที่ของนักศึกษาครู โดยมีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อพัฒนารูปแบบการเรียนการสอนตามแนวคิดเชิงทฤษฎีของกระบวนการทางปัญญาในการนึกภาพ และ 2) เพื่อประเมินคุณภาพของรูปแบบการเรียนการสอนที่พัฒนาขึ้น กลุ่มเป้าหมายเป็นนักศึกษาครูในภาคตะวันออก ระยะเวลาดำเนินการทดลอง 15 สัปดาห์ การดำเนินการวิจัยเป็นการวิจัยและพัฒนาที่เป็นการพัฒนารูปแบบการเรียนการสอนโดยใช้แนวคิดเชิงทฤษฎีของกระบวนการทางปัญญาในการนึกภาพเป็นพื้นฐานในการพัฒนารูปแบบการเรียนการสอน เพื่อใช้ในการเสริมสร้างทักษะการคิดเชิงพื้นที่ของนักศึกษาครู ซึ่งมีการพัฒนาเครื่องมือที่ใช้ในการประเมินคุณภาพของรูปแบบการเรียนการสอนที่พัฒนาขึ้น ได้แก่ แบบวัดทักษะการคิดเชิงพื้นที่ที่ใช้เก็บรวบรวมข้อมูลในเชิงปริมาณ และแบบสังเกตทักษะการคิดเชิงพื้นที่ที่ใช้เก็บรวมข้อมูลเชิงคุณภาพ การวิเคราะห์ข้อมูลใช้ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติทดสอบที ซึ่งผลการวิจัยสรุปได้ ดังนี้ 1. รูปแบบการเรียนการสอนตามแนวคิดเชิงทฤษฎีของกระบวนการทางปัญญาในการนึกภาพ มีหลักการสำคัญ คือ การจัดการเรียนการสอนที่ส่งเสริมการใช้กระบวนการทางความคิดในการนึกภาพและการสร้างความรู้ด้วยตนเองจนเกิดการปรับโครงสร้างทางปัญญา ซึ่งประกอบด้วย 5 หลักการ ได้แก่ 1) หลักการใช้รูปแบบเชิงภาพที่สร้างความสนใจและสัมพันธ์กับความรู้เดิมหรือประสบการณ์เดิม 2) หลักการในการนำรูปแบบเชิงภาพที่กระตุ้นให้เกิดการแสวงหาความรู้ 3) หลักการเชื่อมโยงสิ่งที่ศึกษาจนเกิดการสร้างความรู้ใหม่ 4) หลักการปรับโครงสร้างทางปัญญา และ 5) หลักการสะท้อนโครงสร้างทางปัญญา รูปแบบการเรียนการสอนประกอบไปด้วย 5 ขั้นตอน ได้แก่ ขั้นที่ 1 การเตรียมความพร้อมเชิงภาพ ขั้นที่ 2 การนึกภาพและเชื่อมโยง ขั้นที่ 3 การตั้งประเด็นปัญหาและสมมติฐานเชิงภาพ ขั้นที่ 4 การใช้กระบวนการทางปัญญา และขั้นที่ 5 การสะท้อนความรู้เชิงภาพ 2. คุณภาพของรูปแบบการเรียนการสอนที่พัฒนาขึ้น พบว่า 1) ทักษะการคิดเชิงพื้นที่ของกลุ่มตัวอย่างที่เป็นนักศึกษาครูหลังการทดลองสูงขึ้นกว่าก่อนการทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ทั้งในภาพรวมและจำแนกตามองค์ประกอบแต่ละด้าน 2) กลุ่มตัวอย่างที่เป็นนักศึกษาครูมีพัฒนาการทักษะการคิดเชิงพื้นที่ในทิศทางที่ดีขึ้นทั้งในภาพรวมและจำแนกตามองค์ประกอบแต่ละด้าน โดยกลุ่มตัวอย่างมีพัฒนาการในภาพรวมที่ดีขึ้นอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ช่วงต้นจนถึงช่วงท้ายของการทดลอง และหากพิจารณาตามองค์ประกอบแต่ละด้าน พบว่า องค์ประกอบด้านภาพตัวแทนจะมีพัฒนาการที่เด่นชัดที่สุดตั้งแต่ช่วงกลางของทดลอง ส่วนในด้านความรู้เกี่ยวกับมิติเชิงพื้นที่และด้านกระบวนการใช้เหตุผล จะมีพัฒนาการที่ดีขึ้นอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ช่วงต้นจนถึงช่วงท้ายของการทดลอง
Identification of Crude Palm Oils by the Analyses of Fatty Acids, Volatile Organic Compounds, and Carotenoids
Authors:   , Sanorkham Somluk
Published: April 2023

An in-depth analysis of crude palm oil is important to differentiate crude palm oil (CPO) from different geographic provenance for administrative control purposes to prevent and solve the problem of smuggling CPO from abroad to Thailand. In this study, eleven CPO samples from five provinces in Thailand were studied for their composition. The compositions of fatty acids, volatile organic compounds (VOCs), and carotenoids were characterized by GC-FID, GC-MS, and HPLC-DAD techniques, respectively. The chromatograms of fatty acids distribution were similar for all samples. The main components of fatty acids are palmitic acid, oleic acid, linoleic acid, and stearic acid. In the study of volatile organic compounds, it was found that volatile organic compounds chromatograms of different CPO were similar. Moreover, the chromatograms of the carotenoids were similar in all CPO samples. The alpha to beta-carotenes ratios were in the range of 0.70 to 0.91 with ±0.02 of the tolerance. This ratio can be considered as a characteristic of a CPO. However, the ratios of CPOs from some sources were similar. Hence, more CPO samples with specified species, locations, and seasons must be further investigated to develop the identification of CPO.
Efficacy and safety of mulberry leaves on glycemic control in patients with obesity and patients with type 2 diabetes
Authors:   , Thaipitakwong Thanchanit
Published: April 2023

This work was divided into three study phases: the two-phase randomized controlled clinical trials and proteomics study. First, the phase I clinical trial aimed to determine efficacy and safety of mulberry leaves on postprandial glucose following the 50-g sucrose ingestion in healthy nondiabetic adults and to explore the optimal administered dose of 1-deoxynojirimycin (DNJ), the major antihyperglycemic compound of mulberry leaves. The results showed the alleviation of postprandial hyperglycemia by mulberry leaves in a dose-dependent fashion. Adverse effects of mulberry leaves included bloating and flatulence, loose stool, and nausea. In addition, 12 mg of DNJ was considered the optimal dose defined by the clinically effective dose with the minimal side effects. Second, the phase II clinical trial was conducted to determine efficacy and safety of the long-term administration of mulberry leaves on glycemic control in patients with obesity and patients with type 2 diabetes. Daily administration of mulberry leaves containing 12 mg of DNJ thrice daily before meals resulted in the improvement in glycemic control as well as insulin sensitivity in the mulberry leaves-treated group; however, there was no difference between the treatment group and the control. Moreover, mulberry leaves were capable of reducing blood lipids when compared with the control group. Our study did not observe the changes in hepatic and renal function by mulberry leaves administration. Nonetheless, it caused bloating and flatulence, loose stool, and constipation. Last, effects of mulberry leaves on expressions of plasma proteins of persons who enrolled the phase II clinical study were further determined using proteomics analysis. In response to mulberry leaves treatment, the analysis found modulation in expressions of proteins involved in metabolic regulation, extracellular matrix constituents and organization, immunity, and inflammatory response.
Production and characterization of anti-receptor activator of nuclear factor kappa-b ligand monoclonal antibody from nicotiana benthamiana
Authors:   , Boonyayothin Wanuttha
Published: April 2023

Anti-RANKL monoclonal antibody is a fully human monoclonal antibody (mAb) available for treatment of osteoporosis. In this study, anti-RANKL mAb was transiently expressed using the Geminiviral expression system in Nicotiana benthamiana. Moreover, the structure of plant-produced mAb was characterized and functional activity was also determined. The result indicated that anti-RANKL mAb was produced with the maximum expression level on 8 days post infiltration and estimated to be 0.5 mg/g leaf fresh weight. The recombinant mAb from crude extracts was purified by using protein A affinity column chromatography. The plant-produced mAb provided in vitro affinity binding with human RANKL, determined by RANKL-ELISA binding. The function of plant-produced mAb was evaluated in vitro. CD14 positive cells isolated from human peripheral blood mononuclear cells (PBMCs) were cultured in vitro in the presence of human RANKL and macrophage colony-stimulating factor (M-CSF) in order for stimulating osteoclastogenesis. The results demonstrated that plant-produced mAb could significantly decrease the number of osteoclasts compared to commercially available denosumab. These results demonstrated that the plant-produced mAb has the potential to inhibit the osteoclast differentiation and can be applied for the osteoporosis treatment.
Investigation of cytotoxic activity of full-length and truncated colicin n on human cancer cells
Authors:   , Duangkaew Methawee
Published: April 2023

Bacteria, exposed to stress from the environment or competition, release toxins called   bacteriocins. Bacteriocins are classified by their mode of cytotoxicity such as pore former, endonuclease, etc. Colicins are the member of bacteriocins produced by Escherichia coli (E.coli). Among several types of colicins cytotoxicity, Pore-forming colicins has been reported in both bacteria and various type of cancer cells. Colicin N is also a pore-forming colicin and the anticancer activity of colicin N has not been extensively reported. Here we examined the cytotoxic effects of colicin N and its domain on cancer cells. The expression and purification of recombinant full-length and truncated colicin N were performed in E. coli and an affinity chromatography. The physicochemical properties of purified proteins were then assessed by SDS-PAGE, western blot, Circular Dichroism and mass spectrometry. Then, HCT-116, HT-29, MCF-7, MDA-MB-231 and A549 cells were treated with full-length Colicin N for anticancer test by MTT assay. Furthermore, a series of truncated colicin N with a deletion of one or two domains were tested on HCT-116 cells. We show that, full-length and truncated colicin N were produced successfully and showed the expected physical properties such as molecular weight and secondary structures. Regarding the cytotoxicity against cancer cells, we found that HCT-116 cells (colon cancer cells) was the most sensitive to full length colicin N. Likewise, HT-29, MDA-MB-231 and A549 cells were also sensitive to full-length colicin N. In contrast to these cancer cells, the cell viability of MCF-7 was promoted in the presence of full-length colicin N. The effect of full-length colicin N on cancer cells seemed to be dependent on types of cancer cells. The truncated colicin N did not cause cytotoxicity to cancer cells hence the toxic domain of colicin N is not sufficient for anticancer activity. Furthermore, colicin N mutant with increased number of positive charges on its surface was constructed. The preliminary results demonstrated that this mutant was more cytotoxic than wild type colicin N. This could be due to the difference in charges or conformational changes of colicin N mutant. The results from this study can improve the basic knowledge about colicin N related cytotoxic activity on cancer cells and suggestions that colicin N may be considered for its promising application of therapeutic and natural antitumor drugs.
Protective effects of lusianthridin on hemin-induced low density lipoprotein oxidation and foam cell formation of raw 264.7 macrophage cells
Authors:   , Thant Su
Published: April 2023

Oxidation of low-density lipoprotein (LDL) take parts in a crucial role in the pathogenesis of atherosclerosis. Hemin (iron (III)-protoporphyrin IX) is a degradation product of hemoglobin and cause oxidative stress-promoting vascular complications in thalassemia patients. Hemin was used as an oxidizing agent for LDL oxidation. Lusianthridin (LST) from Dendrobium venustum is a plant phenolic compound and possess antioxidant activity. The aim of this study is to evaluate the protective effect of lusianthridin on hemin-induced LDL oxidation (he-oxLDL) and foam cell formation in RAW 264.7 macrophage cell loaded with he-oxLDL treated with LST. Various concentrations of LST (0.25, 0.5, 1 and 2 µM) were preincubated with LDL for 30 min, then 5 µM hemin was added to initiate the oxidation and measured oxidative parameters at various times of incubation (0, 1, 3, 6, 12, 24 hr). Lipid peroxidation of LDL was measured by thiobarbituric reactive substance (TBARs) assay and relative electrophoretic mobility (REM). Lipid composition of LDL was analysed by using reverse phase HPLC. Foam cell formation with he-oxLDL in RAW 264.7 macrophage cells were detected by oil red O staining. The results demonstrated that LST at 1 and 2 µM were able to protect against lipid peroxidation in he-oxLDL by inhibition of TBARs formation, decreasing REM, preservation of cholesteryl arachidonate and cholesteryl linoleate level and decreased oxidized lipid products. In addition, exposure of he-oxLDL treated with 1 and 2 µM LST reduced the foam cell formation and decreased lipid content in macrophages significantly different from he-oxLDL untreated with LST (p<0.05 and p<0.0001, respectively). In conclusion, LST can protect LDL oxidation induced by hemin and showed the potential protective effect in foam cell formation in RAW 264.7 macrophage cell.
Fabrication and characterization of triple-cation perovskite solar cells
Authors:   , Phiromruk Passakorn
Published: April 2023

Presently, triple-cation perovskite solar cells have been appealing due to the outstanding power conversion efficiency (PCE). In this work, the Cs0.03(FAxMA1-x)0.97Pb(IyBr1-y)3 triple-cation perovskite solar cells fabricated by two-step deposition method were studied by varying the content of halide ions (Br and I) and the cation ratios of FA and MA. The results showed that the insertion of Br improved open-circuit voltage due to broader band gap. In case of MAPbI3-based devices, the PCE was also increased with the addition of Br. However, the FAPbI3-based devices were inferior to MAPbI3-based devices resulting from poor quality perovskite layer and the non-photoactive structure of FAPbI3. To fabricate the FAPbI3-based devices, more procedures were needed to obtain high performance. Two-step deposition method with perovskite seeds was employed to improve the photovoltaic performance of FAPbI3-based devices. This process was slightly modified from conventional two-step deposition methods by adding small amount of perovskite seed precursor into PbI2 solution and the concentration of the perovskite seeds in PbI2 solution was varied in this study. The SEM images indicated that the FAPbI3-based films of the new method were more compact and denser than that of the conventional method which improved surface coverage causing the better contact between perovskite layer and hole transport layer. The average PCEs were enhanced from 5.2% to 11.9% when the fabrication method changed from the conventional method to two-step deposition method with 7% v/v seeding concentration due to the favorable of perovskite seeds for crystal formation and improved contact of photoactive layer and hole transport layer. The performance of the seeding method could be improved by using proper amount of chlorobenzene as an anti-solvent. For instance, the average PCEs of 14% v/v seeding concentration was risen from 10.8% to 14.3% when the applied anti-solvent was changed from 50 µl to 30 µl. Besides, the photovoltaic performance of triple-cation perovskite solar cells from both methods and the standard MAPbI3 were compared. It was found that the grain size was not an impact factor to determine the performance of devices because the average PCEs of seeded devices were around 13-14% as much as the standard devices and MAPbI3-based devices, although the grain size of FAPbI3- and MAPbI3-based devices were noticeably different.
Fabrication of SnO2 layer as electron transport layers for perovskite solar cells
Authors:   , Thanimkan Rattanaphon
Published: April 2023

A SnO2 has attracted more attention as electron transport layer (ETL) for perovskite solar cells (PSCs) because it has diverse advantages, e.g., wide bandgap energy, excellent optical and chemical stability, high transparency, high electron mobility, and easy preparation. In this work, SnO2 layer was fabricated by spin-coating and RF magnetron sputtering techniques with various conditions. The SnO2 layer was integrated into the planar structure of PSCs consisting of FTO/SnO2/MAPbI3/spiro-OMeTAD/Au. For spin-coating, SnO2 films can fully cover the FTO, but it has some particulates from recrystallization of SnO2 precursor as observed in the FESEM images. For RF sputtering technique, morphology of SnO2 films on SLG substrates is very smooth. The optical transmission of the SnO2 films was approximately 85 - 90% in the visible region. It was found that the optimum thickness of SnO2 layer was approximately 35 - 40 nm. The band gap energy (Eg) of SnO2 by sputtering was about 4.2 eV. The sputtered SnO2 based devices were demonstrated to have better device performance and stability than spin-coated SnO2 based devices. Wet chemical processes were avoided to minimize the particulates from recrystallization of SnO2 precursor that led to uneven surface of the ETL layer. It was found that the PSC based on sputtered SnO2, with the sputtering power of 60 W and Ar gas pressure of 1 × 10–3 mbar with O2 gas partial pressure of 1 × 10–4 mbar delivered champion power conversion efficiency (PCE) of about 17.7%.
The October 2021 Term and the Challenge to Progressive Constitutional Theory
Authors: Alicea J. Joel
Published: April 2023

This Essay examines the ways in which the Supreme Court’s October 2021 Term challenges core theoretical commitments of progressive constitutional theory. Progressive constitutional theory originated in the progressive political theory of the late nineteenth and early twentieth centuries. Accordingly, progressive constitutional theory shares progressive political theory’s commitments to two propositions: rationalism and individualism. These commitments lead to an understanding of history as moving in a particular direction—one that is generally in line with progressive ideology. The originalist and traditionalist approaches of the Court’s October 2021 decisions call into question the progressive confidence in the direction of history while simultaneously rejecting the rationalistic and individualistic premises of progressivism. This helps explain why many progressive constitutional theorists have found the Court’s decisions so disorienting and confounding. The October 2021 Term challenged—even though it did not definitively refute—the progressive narrative of constitutional redemption through history. The implications of the Court’s decisions will reverberate through American constitutional theory for decades to come.
Another Surprise in the Manuscript № 24 from the National Museum of History in Sofia
Authors: Spasova Maria
Published: April 2023

The article focuses on an excerpt from the Encomium on the Resurrection of Lazarus by Clement of Ohrid interpolated in the Old Bulgarian translation of John Chrysostom’s Εἰς τὸν τετραήμερον Λάζαρον. βʹ in its Serbian copy in ms НИМ24 from the fourteenth century. The text of the excerpt contains some archaic features at all linguistic levels. The comparative analysis of the excerpt from Clement’s Encomium on the Resurrection of Lazarus in НИМ24 and the earliest extant copy in ms F. п. I. 46 from the twelfth century reveals that the excerpt in НИМ24 has been copied from a very early antigraph. As a whole, the archaic linguistic characteristics of the excerpt in the two copies outline more clearly the archetype of the Encomium on the Resurrection of Lazarus by Clemet of Ohrid. The concrete facts reconfirm the opinion that the later copies of early antigraphs are a reliable source for the attribution of Old Bulgarian original and translated works.
Remarks on Middle Bulgarian Inscriptions in Greek Manuscripts: Dobryna’s Inscription in Codex Vat. Gr. 353 (Gospel Lectionary)
Authors: Bruni Alessandro Maria
Published: April 2023

The present paper offers a fresh insight into the decipherment, the meaning, and the linguistic features of a Middle Bulgarian inscription, which has todate mostly eluded the attention of scholars. It is to be found on folio 37v of the Greek Manuscript Vat. gr. 353, a Lectionary of the Gospels in liturgical majuscule script that can be dated on paleographic grounds to the mid 10th century. The author rejects Dujčev’s 1966 interpretation by offering a completely different reading of some crucial parts of the text and a new commented edition. Far from being a contract between a widow in financial difficulties and an anonymous priest, to whom she would have allegedly given her son in exchange for a field as well as for material goods (fabrics and food), the inscription would instead be a transfer deed (barter agreement) between a father, Dobryna, and his son, the priest Aspion. The study furthermore offers a series of grammatical and lexical remarks on the text, focusing in particular on the use of loanwords from Greek, that are shown to be the consequence of language contact between Byzantine Greek and Middle Bulgarian in the Balkans. The linguistic and paleographic features of the inscription, as well as its comparison with a number of Middle Bulgarian documents (“gramoti”), enable us to date it to a period no later than the first half of the 13th century and to consider it to be of West Bulgarian origin.
Insights into the Early History of the Sredna-Gora Translation of Treasure by Damaskēnós Stoudítēs: A Fresh Look at Manuscript NBKM432
Authors: Mladenova Olga , Petkova Nona , Uzunova Elena
Published: April 2023

Two sixteenth-century translations of Treasure, made soon after its first edition in 1557–1558, mark a return to active literary pursuits in the eastern part of the Balkans after the Ottoman invasion two centuries earlier. NBKM432, an anonymous miscellany, containing the earliest preserved record of the Sredna-Gora translation, provides evidence of its state three consecutive handwritten copies after the translation was made. The article reviews the manuscript’s history, content and formatting, as well as its paleographic, codicological, artistic and orthographic characteristics through the prism of the conclusions reached by the textual study of its components ascending to the Sredna-Gora translation: seven homilies by Damaskēnós Stoudítēs and two by Theophánēs Eleavoûlkos. The article fixes the timeframe, within which this miscellany was produced, in the 1580s–1590s and concludes that the Sredna-Gora translation must have taken place – most likely during the 1570s or 1580s – in a scriptorium of unknown whereabouts within the Tarnovo Diocese, which belonged to the cultural centres that had preserved to some extent the pre-Ottoman Tarnovo cultural heritage and the output of which displayed a preference for certain formatting and decorative solutions.
An “Emperor of Bulgaria” in Siena in 1363
Authors: Barlieva Slavia
Published: April 2023

The article is dedicated to the enigmatic pretender to the Bulgarian throne, known from the documents of the Kingdom of Anjou in Naples as “Ludovico, son of the glorious emperor of Bulgaria... our dear nephew”. His personality has been commented on by a whole host of historians from the time of Du Cange to the present day. In 2011, I. Mlajov published a contribution study in which he has mentioned the last known historical source on the matter. The present article introduces another historical source for this Ludovico, attested in the calendar of the Metropolitan Church of Siena (Cod. 187 (A.VI.14, f. 56v–57v) of the Municipal Library of Siena) and its revisions known as the Siena Chronicles.
SARS-CoV-2 Clearance from Andrographis paniculata, Boesenbergia rotunda, and Favipiravir among Mild COVID-19 Cases in Klong Prem Central Prison during Mid-2021: a Retrospective Study
Authors: Prempree Preecha , Mungaomklang Anek , Tangkiatkumjai Mayuree , Phodha Tuangrat , Kwankhao Pakakrong , Chewchuapun Kanokwan , Charuenporn Chutima , Monta Darika , Karapakdee Thanawut
Published: April 2023

This study aims to assess the effectiveness of two herbal medicines, Andrographis paniculata (Burm.f.) Nees capsule (AP) and Boesenbergia rotunda (Linn.) Mansf. extract capsule (BR), on the rate of SARS-CoV-2 virus clearance among inmates of Klong Prem Central Prison, Bangkok. Cases with mild COVID-19 were allocated into four groups: four capsules of AP thrice daily (n=30), one capsule of BR once daily (n=30), a combination of AP and BR (AP-BR) (n=30), or favipiravir (n=30) for five days. The primary outcome was time until undetected SARS-CoV-2 infection after starting treatment. The median period of SARS-CoV-2 clearance was shorter in the AP and AP-BR groups (9 days) compared to the BR (11 days) and favipiravir (13 days) groups. No one developed pneumonia; however, one participant in the AP group developed hyperkalemia. Our results suggest that A. paniculata with or without B. rotunda may be used as an alternative treatment for mild COVID-19 when access to favipiravir is limited. Further clinical trials are needed to determine their efficacy and safety
Marrëdhënia e fesë me shkencën
Authors: Balla Xhemal
Published: April 2023

Shpallja Hyjnore e sheh marrëdhënien e fesë me shkencën si marrëdhënie të dyanshme. Feja që e ka burimin te Shpallja Hyjnore, është udhëndriçuese për njohjen e Zotit, kurse dijet shkencore argumentojnë se jeta dhe i gjithë universi ka një shpikës, krijues fillestar, superinteligjent, me dituri të pakufizuara që njihet me emrin “Zot”. Pra, feja islame e konsideron shkencën si mjetin real për të kuptuar më mirë udhëzimet e Shpalljes Hyjnore, nga ku e merr burimin feja. Duke e parë në këtë këndvështrim, këto të dyja duhet të jenë në harmoni të plotë me njëra-tjetrën, por jo gjithmonë ndodh kështu, si në rastin e teorisë së evolucionit nga Çarls Darvin, apo teoritë e disa filozofëve të shekujve XIX-XX, që mbështeten në filozofinë materialiste. Por, ka dhe shkencëtarë të tjerë, që mbështeten në origjinën hyjnore të jetës. Në qoftë se njeriu nuk beson, atëherë në trurin e tij ka reflekse negative që e çojnë në vepra të këqija, madje deri në ato kriminale. Ndërsa, kur beson te Zoti, motivi për jetën është i qartë, pozitiv dhe ndikon tërësisht në shëndetin mendor dhe fizik të tij. Kjo do të thotë se sjellja e njeriut që e ka mbushur ndërgjegjen e tij me besimin te Zoti, në marrëdhëniet ndërnjerëzore, është shumë e mirë. Kjo për faktin, se ai në ndërgjegjen e vet frenon çdo pasion negativ, duke treguar një moral të lartë të besimit të tij, të frymëzuar nga Shpallja Hyjnore. Energjitë që jep besimi në Zot, e bëjnë trupin e tij të shëndetshëm fizikisht dhe psikologjikisht, duke i siguruar qëllimin bazë të mobilizuar, për të cilin ai u krijua. Asnjë njeri që niset nga motive të pandershme në jetë dhe që për ta ndërtuar atë bën veprime që janë të ndaluara nga ligjet e Shpalljes Hyjnore dhe nga ato të shtetit në të cilin jeton, nuk do të triumfojë. Përkundrazi, këto motive do të bëhen faktorë për shkatërrimin e tij si njeri. Prandaj duhen edukuar brezat e rinj me ndjenjën e besimit, që i përgatit të gjitha dëshirat për jetën në drejtimin pozitiv dhe jo negativ. Besimi forcon dinjitetin dhe vendosmërinë për të përballuar çdo pengesë që iu del njerëzve përpara gjatë rrjedhës së jetës.
Roli institucional në mbrojtjen e gjuhës së vlerave fetare
Authors: Mustafi Prof. Dr. Muhamed
Published: April 2023

Gjuha dhe vlerat fetare janë në një lidhje aq të ngushtë, saqë është e vështirë të ndahen nga njëra-tjetra. Gjuha ndërton një tërësi te njeriu, që nuk mund të ndahet në tërësi të brendshme dhe në tërësi të jashtme.

Gjuha fetare ka rëndësi të posaçme, sepse konsiderohet udhërrëfyes i rëndësishëm për njeriun dhe sjelljet e tij. Kur shqyrtohet çështja e gjuhës dhe e fesë, vërejmë qartë se funksioni i njeriut në shoqëri është më i plotë dhe më pozitiv. Individi nuk mund të luajë rolin që mund ta luajë institucioni, sepse njeriu, si individ, mundësitë e kontributit i ka të kufizuara në kohë dhe në vend. Institucioni organizon jetën e individëve dhe jo e kundërta. Kur bisedohet për rëndësinë e institucionit arsimor në shoqëri, konkretisht për rëndësinë institucionale në mbrojtjen e vlerave fetare, nuk mund të anashkalojmë rolin që ai luan në tërësi dhe përgjegjësinë që e ka në sfera të ndryshme. Mbrojtja institucionale e vlerave fetare frymëzon gjenerata të tëra dhe synimin e saj kryesor ka bartjen e gjuhës së vlerave fetare brez pas brezi.

Jemi dëshmitarë të gjallë se roli institucional vazhdoi, vazhdon dhe do të vazhdojë në kryerjen e këtij misioni fetar, edukativ, arsimor dhe shoqëror, si dhe do të përballojë të gjitha sfidat, ngase bartësit e kësaj përgjegjësie janë të pajisur me amanetin hyjnor.
Disleksia, vështirësia në të nxënë
Authors: Hidri Entela
Published: April 2023

Disleksia është një term që tregon një paaftësi të veçantë të procesit të leximit. Nga ana mjekësore, përkufizohet si një gjendje që rezulton nga shkaqe gjenetike, neurologjike ose të pjekurisë. Disleksia është një çrregullim i manifestuar nga vështirësitë që hasen, kur fëmijët mësojnë të lexojnë dhe lidhet me vështirësinë që ka individi për të lexuar, apo për të perceptuar shkronjat. Kryesisht, kjo vështirësi shfaqet për ato shkronja që kanë nga ana pamore karakteristika të përafërta, siç mund të jenë shkronjat e vogla “p” me “q”, ose “b” me “d”, pavarësisht mësimit konvencional, inteligjencës personale të individit apo mundësive social-kulturore.

Disleksia është rezultat i dështimit/i paaftësisë së njërës nga dy hemisferat e trurit për të dominuar zhvillimin e gjuhës. Fillimisht, studiuesit kërkonin një shkak të vetëm të disleksisë, por tani të gjithë besojnë se ka shumë faktorë që ndikojnë në të. Disa mendojnë se shkaktohet nga defektet vizuale dhe motorike, si p.sh. ndjekja me sy ose lëvizja e syve. Të dy problemet, si ai pamor, edhe mungesa e dominancës (ekuilibrit) cerebrale konsiderohen si shkaqe të mundshme të disleksisë. Disa studiues të tjerë mendojnë se ajo shkaktohet nga ndryshimet në pjesë të veçanta të trurit. Të dhënat tregojnë se njerëzit me disleksi kanë një prapambetje në maturimin e trurit dhe një shkallë të lartë të përdorimit të dorës së majtë, pra shfaqet më shumë te mëngjarashët. Këto dukuri mund të tregojnë ndryshime në funksionimin e trurit. Me të gjithë këta nxënës kam pasur rezultat, pasi me këta fëmijë duhet kurajë, mosdiskriminim dhe punë e palodhur, por, në fund, ia arrihet edhe me nxënësit disleksikë. Mësimi me nxënësit disleksikë duhet zhvilluar në mënyrë rutinore, me qëllim që ata të dinë se ç'do të vijojë më tej. Po ashtu, është e rëndësishme që këta nxënës të mbahen ulur pranë mësuesit, me qëllim që të mos shpërqendrohen nga gjërat e tjera në klasë.
Gjithëpërfshirja e komunikimit joverbal
Authors: Zeraliu Elona
Published: April 2023

Komunikimi sot përfaqëson një objekt studimi ndërdisiplinor dhe nuk ka grupim shkencor që të mos merret me komunikimin, duke adoptuar këndvështrimet e tyre. Sigurisht që një panoramë shkencore kaq e gjerë dhe shumëformëshe kërkon një fragmentim të dijeve disiplinore dhe secila prej tyre parashikon thellime sektoriale dhe specifike. Është mjaft e qartë se komunikimi joverbal merr pjesë në mënyrë aktive dhe autonome, së bashku me sistemin gjuhësor, në gjenerimin dhe prodhimin e kuptimit të çdo akti komunikativ. Komunikimi joverbal paraqet një nivel të kufizuar të konvencionalitetit (duke përjashtuar gjuhën e shurdhmemecëve dhe emblemat).

Mesazhet joverbale janë një përbërës thelbësor i komunikimit në procesin e mësimdhënies.

Qeniet njerëzore komunikojnë nëpërmjet shumë kanaleve, por vetëm njëri prej tyre është ai akustik. Në specien tonë, komunikimi akustik mund të jetë verbal dhe zanor, gjë që ndodh kur flasim. Megjithatë, gjuhët e ashtuquajtura të shenjave alternative për të komunikuar në rrethana të veçanta ose në periudha në të cilat të folurit është ndaluar ose penguar nga kushte të ndryshme, mbizotërojnë në përgjithësi komunikimet verbale, por jo me zanore. Gjestet e pashoqëruara nga zëri janë më të lehta për t’u përdorur, kur ekziston nevoja për të ruajtur sekrete, apo për t’u kuptuar në mënyrë të fshehtë, për shembull, kur një pritës do t’ia mbajë të fshehtë gjuajtësit goditjen e ardhshme (në sportin e baseball-it), ose kur një kriminel ka ndërmend t’i fshehë dëshmitarëve disa mesazhe.

Kur komunikimi verbal dhe ai joverbal kryqëzohen, ndodh diçka e çuditshme, është rasti i të ashtuquajturit komunikim paradoksal. Ai është aq shumë i përhapur, por kaq i panjohur për publikun e gjerë, dhe ndodh kur gjuha verbale dhe ajo joverbale kundërshtojnë njëra-tjetrën duke krijuar një konflikt, një kontradiktë.
Përralla (Shembuj nga fshati Guri-Bardhë, Mat)
Authors: Shehu Fatma
Published: April 2023

Kultura zotëron një strukturë kornizë që mbulon nevojat materiale dhe shpirtërore të njeriut. Ajo tregon format e prodhimit dhe konsumit, tregon rregullat se si njerëzit të jetojnë në një shoqëri. Kjo strukturë ka lindur si pasojë e nevojave njerëzore. Modelet kulturore të krijuara nga secila shoqëri për të përmbushur nevojat e tyre, në varësi të periudhës dhe gjeografisë së komunitetit, mund të ndryshojnë nga njëra-tjetra. Ruajtja dhe transferimi i kulturës që zotëron, është thelbësore për çdo shoqëri.

Literatura popullore dhe produktet folklorike janë elemente shumë të rëndësishme, që pasurojnë jetën kulturore, materiale-shpirtërore dhe mbajnë gjallë lidhjen me të kaluarën. Këto produkte janë një pjesë e pandashme e kulturës sonë. Ne vazhdojmë të jetojmë me produkte folklorike që formësojnë jetën dhe shtojnë ngjyra në stilin e jetës sonë.

 Përrallat e trajtuara në këtë studim janë të mbledhura në fshatin Guri iBardhë, në rrethin e Matit. Guri i Bardhë është një fshat malor, që shtrihet në skajin më jugor të krahinës së Matit. Për themelimin e këtij fshati nuk ka ndonjë datë të saktë, por gërmimet dhe zbulimet arkeologjike që janë bërë, nxjerrin në pah ekzistencën e tij të hershme. Në këto zbulime janë gjetur vegla pune prej guri, që përkojnë me kohën e përdorimit të gurit. Gjithashtu, atje janë zbuluar varreza shumë të vjetra me sende simbolike të ndryshme. Emërtimi i fshatit vjen nga kalaja që ndodhet në këtë fshat, kalaja e Petralbës. Fjala “Petralba” vjen nga latinishtja dhe ka kuptimin: “Petro- gurë” dhe “Alba- i bardhë”.
Globalizmi dhe pandemia e Koronavirusit
Authors: Borova Dr. Faruk
Published: April 2023

Termi “globalizëm” është përdorur që në vitet ‘60-të, por mori përmasa më të mëdha pas viteve ‘90, pas shembjes së murit të Berlinit. Në fillim, ky term u përdor në fushën e ekonomisë dhe të ndërmarrjeve, por në vitin 1990 u shtri edhe në fusha të tjera, duke përfshirë gjerësisht edhe masmedian. Procesi i globalizmit konsiderohet si një integrim i të gjithë popujve të rruzullit tokësor në një organizëm, i cili ka hedhur matanë pengesat e lëvizjes së mallrave, tregtisë, teknologjisë, komunikimit ndërnjerëzor, njohurive, kulturave, gjuhëve etj. Ky proces, për një pjesë të njerëzve, ka sjellë vetëm të mira, në të gjitha nivelet e shoqërisë së çdo shteti të globit. Sikundër ka edhe nga ata që nuk i japin vlera të tilla pozitive. Situata e krijuar në planetin tonë shtron para të gjitha shteteve mjaft çështje që kërkojnë zgjidhje, si: A duhet të vazhdojë të jetë modeli amerikan apo perëndimor i zhvillimit dhe konsumit, i vetmi model dominues në shekullin XXI?! A është normale që vetëm një grup vendesh apo institucionesh ndërkombëtare të vendosin për gjithçka në zhvillimin ekonomiko-social të botës?! Një tjetër pyetje mund të shtrohet se si mund të qeveriset globalizmi. Këtë aspekt në vija të përgjithshme e ndjekin mjaft institucione të nivelit botëror, të cilat konsiderohen si përgjegjëset kryesore të menaxhimit të globalizmit. Në fillim të vitit 2020, në tërësinë e planetit tonë u përhap një virus i cili pati shtrirje shumë herë më të madhe sesa elementet e tjera të globalizmit. Duke e parë çështjen me syrin optimist, mund të thuhet se kjo pandemi, mund të bëhet shkaku i prodhimit të disa rezultateve pozitive në politikë. Ajo i dha popujve një përvojë të re menaxhuese, për ta njohur dhe njëherësh për ta menaxhuar këtë të keqe. Specialistët e mjekësisë bënë me të vërtetë një hap të rëndësishëm përpara, duke kaluar në një profesionalizëm mjaft cilësor, sikundër u zbuluan edhe mjaft mangësi menaxhuese. Kjo krizë shtroi nevojën e bashkëpunimit institucional jo vetëm brenda vendeve, por edhe ndërmjet vendeve të ndryshme.
Roli i medias në “pushtimin” që i bëhet natyrës
Authors: Xhoga Denisa
Published: April 2023

Natyra është arti i Krijuesit dhe ne jemi pjesë e kësaj natyre. Por, ne po dalim gjithnjë e më tepër kundër natyrës dhe, për rrjedhojë, edhe kundër Krijuesit. Ne po denatyrohemi nga dëshira në rritje për pasuri dhe konsum. Paralelisht me denatyrimin e ndërgjegjes sonë po “i biem në qafë” edhe natyrës. Krijuesi e ka lejuar njeriun të përdorë të mirat e natyrës për të jetuar, por ne po i “heqim” pjesë natyrës për t’u pasuruar vetë. Zhvillimi i industrisë rëndon shpesh mbi natyrën duke e dëmtuar atë dhe duke krijuar një ekonomi jo të qëndrueshme. Po roli i medias, cili është në këtë luftë?! Media duhet të ishte në krah të qytetarit që rrjedhimisht dëmtohet nëse dëmtohet natyra, duhet të ishte avokati i kësaj shumice, duke detyruar politikëbërësit që të merrnin masa në mbrojtje të natyrës. Së paku, nëse nuk mund të bëjë avokatinë, media duhet të bëhet përcjellëse e së mirës.

Natyra dhe mjedisi gjenden të brishtë dhe të pambrojtur para dëshirës së njerëzve për të zhvilluar biznese dhe industri. Mjedisi nuk prodhon para, por është vetë një pasuri e madhe që shfrytëzohet me mënyra të ndryshme nga më shkatërrimtaret. Natyra është e pambrojtur siç duhet.

Demokracia në Shqipëri vazhdon të jetë mjaft e brishtë. Në këtë kontekst, publiku e gjen veten shpesh të përjashtuar nga vendimmarrja. Për çdo vendimmarrje me efekt në mjedis është vendosur si kusht kryerja e konsultimeve me publikun, ku përfshihen bizneset, komunitetet e vogla dhe deri tek ekspertët. Por a dëgjohet dhe përfshihet vërtet mendimi i tyre në vendimmarrje, apo këto konsultime bëhen sa për të qenë në dakordësi me ligjin?!

Media, më shumë se sa si mjet informimi për publikun, ka shërbyer si manipulatore e opinionit publik.  Shoqëria civile është e dobët para bizneseve që shfrytëzojnë asetet e natyrës, duke ndikuar edhe në vendimmarrjet politike.
Muzetë ekzistojnë për të gjithë njerëzit
Authors: Xhoxhi Ledio
Published: April 2023

Muzetë mendohet të jenë për të gjithë. Fjala “muze” nënkupton një ndërtesë ose institucion në të cilin janë të ruajtura dhe të ekspozuara objekte me interes historik, shkencor, artistik ose kulturor për shoqërinë. Sipas këtij përkufizimi, mos do të thotë se kjo ndërtesë apo institucion është i arritshëm vetëm për personat me shikim normal?! Një tjetër përkufizim thotë se muzeu është koleksioni i objekteve që mbahen në një institucion për të mirën publike. Sipas këtij përkufizimi, mos do të thotë se ky koleksion i objekteve mbahet nga institucioni vetëm për individë të caktuar apo të privilegjuar?!

Kemi arritur në përfundimin se muzetë janë edhe në shërbim të personave me probleme shikimi. Muzetë vizitohen edhe nga njerëzit me aftësi të kufizuara, familjet dhe miqtë e tyre. Muzetë duhet të jenë vende mikpritëse, të ngrohta e gjithëpërfshirëse, të arritshme dhe pozitive për njerëzit me aftësi të kufizuara, për t’i vizituar dhe për të punuar në to. Ndryshimi duhet të fillojë nga ne, për të thyer pengesat vetjake, për të ngritur zërin fort, që të dëgjojë familja, komuniteti dhe shoqëria. Jeta merr kuptim, kur t’i sjell ndryshime të vogla, të cilat zmadhohen dhe që nesër shumëfishohen.Figurat e prekshme u japin njerëzve me probleme shikimi mundësinë për të vlerësuar dhe kuptuar materialin dhe informacionin, që normalisht nuk është i arritshëm për ta.

Në këtë rrugëtim, një person me shikim normal vepron si udhërrëfyes për një person që është i verbër, ose ka shikim të ulët. Personi i verbër ose me shikim të pjesshëm mban lehtë krahun e udhëzuesit te pjesa e prapme e bërrylit dhe lejon udhërrëfyesin të ecë një gjysmë hapi përpara. Kjo i lejon atij/asaj të ndjejë dhe të ndjekë drejtimin e udhëzuesit. Një vizitor në muze mund të kërkojë një udhërrëfyes të tillë.
Vlerësim i librit “Mbishkrime osmane nga Shqipëria dhe Mali i Zi”
Authors: Meksi Prof. Dr. Aleksandër
Published: April 2023

Botimi i korpusit të mbishkrimeve osmane nga Shqipëria dhe Mali i Zi, nga Profesor Mehmet Tutunçu (Tütüncü), përbën një kontribut për studimet shqiptare, veçanërisht për studimin dhe vlerësimin e ndërtimeve të kësaj periudhe jo të shkurtër të historisë sonë. Merita është e tij, e “Qendrës kërkimore për botën turke dhe arabe” (SOTA) në Holandë, por edhe e shqiptarëve që ndihmuan në këtë sipërmarrje jo të lehtë. Korpusi ka 174 ilustrime të 132 mbishkrimeve në monumente e gurë varresh. Ai është menduar në tri pjesë, nga të cilat dy të parat i takojnë Shqipërisë, ndërsa e treta Malit të Zi.

Çdo mbishkrim i përfshirë në korpus paraqitet me një dosje të vetme, e cila jep përshkrimin e vendndodhjes dhe tabelën e identifikimit me numrin në katalog, origjinën, vitin sipas kalendarit hixhri, vitin sipas kalendarit gregorian, emrat e përmendur, materialin, gjendjen aktuale të mbishkrimit, gjuhën e përdorur, bibliografinë, fotografitë, tekstin, përkthimin në anglisht dhe përfundon me komentin. Pra, korpusi është i pajisur me një dosje të plotë shkencore, e cila nuk lë vend për keqinterpretime të materialit të paraqitur.
Abdulhamit Kirmizi, Ferid Pashë Vlora - Një jetë shtet
Authors: Muhaj Dr. Ardian
Published: April 2023

Libri i historianit turk Abdulhamit Kirmizi, mbi jetën dhe veprën e Ferid pashë Vlorës, është një vepër shkencore e klasit të parë dhe njëkohësisht tregimi më i detajuar dhe më i rëndësishëm i shkruar deri më sot për këtë figurë me përmasa dhe rëndësi në Shqipëri, Evropë dhe botë. Nëpër faqet e librit voluminoz, autori na shoqëron me mjeshtëri në madhështinë dhe peripecitë e jetës së një prej figurave më të rëndësishme të Lëvizjes Kombëtare Shqiptare, e njohur tradicionalisht si Rilindja Kombëtare. Në këtë prezantim, autori duket qartë se është i njohur jo vetëm me historinë e shqiptarëve në këtë periudhë, por edhe me historinë e familjes Vlora, pasi ky është studimi i tij i dytë madhor mbi historinë e këtij oxhaku të shquar, pas tij botimit të tij në turqisht.
Zhvillimet energjitike dhe ndikimi i energjisë bërthamore në mjedisin botëror
Authors: Qafmolla Luan
Published: April 2023

Sistemi energjetik është elementi më i rëndësishëm për funksionimin e shoqërive bashkëkohore dhe veçanërisht të sistemit ekonomik. Historia e njerëzimit, që nga lashtësia, është e lidhur ngushtë me zhvillimet teknologjike. Këto zhvillime në vende të ndryshme të botës u pasuan me shumë shpikje teknologjike, inovacione dhe ngjarje shkencore të thella, duke i dhënë shtysa të mëdha zhvillimeve sociale, shoqërisë, jetës dhe kryesisht sektorëve të tekstilit dhe metalurgjisë.

Në këtë mijëvjeçar të ri, zhvillimet teknologjike dhe njerëzimi po ecin në mënyrë paralele dhe të ndërsjellë. Shoqëria dhe individi, për të perceptuar këto ndryshime dhe zbatimet e kësaj teknologjie, duhet të njihen me hapat e zhvillimit teknologjik dhe të pajisen me kulturë shkencore, të cilat janë të lidhura ngushtësisht njëra me tjetrën. 

Si formë e caktuar e kulturës apo formë e njohjes, zhvillimi teknologjik vjen si kulturë përmes dy përbërësve kryesorë të tij, atij shpirtëror dhe informues, duke vepruar posaçërisht në faktorët ekonomikë. Si rezultat i katastrofave të ndryshme të ndodhura në botë, si rrjedhim i fatkeqësive natyrore si: tërmetet, cunamet, ciklonet, zjarret, përmbytjet masive nga lumenjtë dhe detet, rrëshqitjet e dherave, ose katastrofat që kanë ardhur nga keqmenaxhimi i impianteve bërthamore, duke shkaktuar aksidente katastrofike, tregojnë rëndësinë e të marrit më shumë në konsideratë të rekomandimeve për zhvillimin e mëtejshëm të mbrojtjes e të sigurisë së  të gjitha elementeve të infrastrukturës jetike të një vendi, por në veçanti atë të sektorëve të energjisë dhe telekomunikacionit.

Mësimet e nxjerra nga vendet e tjera të prekura nga këto aksidente, kërkojnë ngritjen dhe ndërtimin e barrierave të shumta në çdo shtet, si domosdoshmëri për të zvogëluar ndikimin dhe pasojat, me qëllim që zhvillimet teknologjike të përdoren në shumë fusha të jetës si: shkencore, inxhinierike, shkencave natyrore, shkencave shoqërore dhe shkencave shëndetësore, të arrijnë në rezultate konkrete praktike.
Konsensusi juridik islam dhe efekti i tij në evitimin e polarizimeve te muslimanët
Authors: Arifi Driton
Published: April 2023

Konsensusi i dijetarëve islamë (el Ixhma’u) dhe pozita e tij në rangun e burimeve argumentuese të normave islame nuk është një temë e re. Ajo, si e tillë, ka zgjuar vëmendjen e shumë prej autorëve klasikë dhe bashkëkohorë dhe ka qenë temë rreth së cilës s’është kursyer aspak ngjyra e penave të tyre, ndaj edhe është shkruar shumë rreth saj. Nga dijetarët e mëhershëm që kanë bërë përpjekje që të përmbledhin të gjitha çështjet rreth të cilave kishte konsensus shkencor islam, ishte dijetari i njohur Ibn Mundhiri, e pas tij Ibn Abd El Berr e të tjerë, të cilët shkruan libra me titullin “El Ixhma’u- konsensusi juridiko-shkencor islam”. Në fokus të shtjellimit tonë, nuk janë as numërimi dhe as përmendja e atyre çështjeve që ka konsensus rreth tyre, ngase një gjë e tillë duhet bërë në literatura më të zgjeruara dhe në punime të tjera shkencore. Ky punim dhe kjo analizë e natyrës kritike, më shumë fokusohet të kristalizojë rolin dhe efektin që do kishte unanimiteti i dijetarëve në shmangien dhe eliminimin e polarizimeve dhe divergjencave konfliktuale të myslimanëve në çdo kohë. Natyrisht, punimet e tilla nuk synojnë që të stërhollojnë diskutimet rreth një tematike aq me vlerë në periudhën aktuale. Për më tepër, një trajtim i tillë ka për synim që të provokojë ndërgjegjen tonë dhe të na bëjë edhe më kërkues e shumë më këmbëngulës, që të sillet në jetë përsëri ai unanimitet dhe konsensus, i cili ka ekzistuar te brezi i parë i dijetarëve të Islamit, andaj edhe si i tillë mund të rikthehet përsëri. Motivi i këtij hulumtimi sa është i natyrës shkencore, po aq përbën edhe një shqetësim për një realitet tonin, e cili, me pajtimin e të gjithëve, lë shumë për të dëshiruar.
Menaxhimi dhe masat mbrojtëse për lagunat e bregdetit Adriatik në kuadrin e ndryshimeve klimatike
Authors: Tase Dr. Mirela , Xhaferri Dr. Manjola
Published: April 2023

Bregdeti i Adriatikut karakterizohet nga prania e një larmie të madhe sistemi lagunor, i cili si rezultat i ndryshimeve klimatike kërkon një studim të plotë për mbrojtjen dhe menaxhimin e tyre.

 Qëllimi i studimit është të identifikojë vlerat e këtij kompleksi ligatinor që ndodhet në vijën bregdetare, duke u identifikuar si një rajon sa më i ndjeshëm ndaj ndryshimeve klimatike. Ky punim bazohet në studimet, dhe analizat e kryera gjatë dekadave të fundit, të cilat kanë përfshirë specialistë të fushave të gjeomorfologjisë, gjeografisë, urbanistë, që po ngrenë zërin për ruajtjen me çdo kusht të këtyre ekosistemeve. Prandaj, mendojmë se me anë të këtij studimi mund të sugjerojmë gjetjen e zgjidhjeve, jo vetëm gjeografët por edhe gjeologët, demografët që merren me studimi i mundësimit të hapësirës dhe ndërgjegjësimi i organeve të pushtetit vendor dhe qendrore për mbrojtjen dhe ruajtjen e këtyre pasurive gjenden natyrore përgjatë bregut të Adriatikut.

Në dekadat e fundit shumica e ekosistemeve lagunore dhe atyre bregdetare kanë përjetuar presion të madh antropogjen, i shoqëruar me lëvizjet e mëdha migratore të popullsisë nga brendësia e vendit në zonat bregdetare. Këtë fenomen e përjetoi në mënyrë dramatike vendi ynë pas shembjes së sistemit komunist dhe hemorragjia e kësaj lëvizjeje ka sjellë pasoja mjaft të rënda për zonat bregdetare, të cilat kanë rënë pre e veprimeve të pandërgjegjshme të njerëzve, duke sjellë prishjen e ekuilibrit natyror të këtyre ekosistemeve lagunore.
ENERJİ FİYAT DEĞİŞİMLERİNİN AZERBAYCAN`IN CARİ İŞLEMLER DENGESİ AÇIĞINA ETKİSİ
Authors: AKHUNDZADA Gumru
Published: April 2023

Araştırma, petrol ihracatçısı Azerbaycan`ın enerji piyasasındaki fiyat dalgalanmalarının onun makroekonomik değişkenlerini etkileme düzeyini ve ekonomisinin istikrar durumunu nasıl değiştiğini incelemektedir. Özellikle 2008 yılındaki dünya ekonomik krizinden sonra yaşanan petrol fiyatındaki düşüş Azerbaycan`ın reel GSYİH`a olumsuz yönde yansımaktadır. Bu nedenle petrol ihracatına bağımlı olan Azerbaycan'ın makroekonomik dinamiklerinin petrol piyasası nedeniyle sürekli değişmesi büyük ilgi ve önem arz etmektedir. 1995-2019 yılları arasındaki cari işlemler dengesi ve yıllık petrol fiyatı veri seti ele alınarak değişkenler arasındaki vektör otoregresyon modeli tahmin edilmiş, Johansen eşbütünleşme testi, Hata düzeltme modeli ve Hata terimleri tablosu oluşturulmuştur. Elde edilen sonuçlar, değişkenler arasında iki eşbütünleşme denklemi, yani uzun dönem ilişki olduğunu göstermektedir.