Cahiliye Döneminde Şiirle Geçim Sağlama
Authors: Almavas Mustafa 
Published: December 2024

Öz:
Şiirle geçim sağlama olgusu, otorite, siyaset ve para ile yakından ilişkilidir. Şairler, kralları, prensleri, halifeleri, zenginleri ve iktidar sahiplerini övmek suretiyle bu olguya çok eski zamanlardan beri başvurmuşlardır. Bu şekilde bazı politikaları tanıtmışlar, bazı kişilere nitelikler kazandırmış, düşük statüde olanları yüceltmiş ve rakiplerinin itibarını düşürmüşlerdir. Böylece geçimlerini şiirle sağlayan şairler, övdükleri kişilerin adeta medya platformları gibi olmuşlardır.
Ayrıca şiirle geçim sağlama olgusu, zenginlik elde etmenin ve kralların ve prenslerin saraylarına ulaşmanın bir yolu olarak görülmüştür. Şairler; bazen yüzsuyu dökmek veya övdükleri kişiye sahip olmadığı nitelikler atfetmek zorunda kalsalar bile bu amaçla her türlü yolu denemiş, övdükleri kişilerden yardım talep etmiş ve yalvarmışlardır.
Karşılığında övülen kişi, öven kişiye para, makam ve otorite bağışlamış, böylece bazıları kralların himayesinde yaşamış ve şairler onların politikalarının bir parçası olmuştur.
Eğer geçim sağlama, yüzsuyu dökme ve şairlerin bu olguya başvurma nedenlerini araştırmak istersek, bazı şairlerin yaşadığı sosyal hayata, öven ve övülen arasındaki sınıf farklılıklarına ve genellikle hayvancılık ve avcılığa dayanan az gelir kaynaklarına bakmamız gerekir. Bu yaşam; daha kaliteli bir yaşamı garanti altına almak için şairleri geçim kaynakları aramaya sevk etmiştir. Bazı şairlerin şiirlerini geçim sağlama mesleği haline getirdiğini görebiliriz. Örneğin, A’şa, Arabistan'ın dört bir yanındaki kralları ve ünlü liderleri ziyaret edip onları övmüş, onları yüceltmiş ve bunun karşılığında yardım talep etmiştir. Bu geçim sağlama olgusu, eğer doğruysa, ona para teklif edilmesinden sonra peygamber Hz.Muhammed’i (SAV) övmekten vazgeçmesine neden olmuştur.
Eleştirmenlerin bu olguya bakış açısı ise göz ardı edilmemiştir. Aksine, eleştirmenler erken bir dönemde bu duruma dikkat çekmişlerdir. Eleştirmenler şiiri değerlendirirken ve şairleri eserleri üzerinden eleştiriirken bu olgu zihinlerinde canlı kalmıştır. İbn Reşîk el-Kayrevânî, "el-Umde" adlı eserinde "Şiirle Geçim Sağlama" başlıklı özel bir bölüm ayırmış ve bu bölümde görüşünü açıkça belirtmiştir. Bu konudaki görüşü olumsuzdur. Öyle ki Arapların şiirle geçim sağlamadığını ve bunun dini ve sosyal sebeplerle ilgili olduğunu savunmuştur.
Ebu Amr bin el-Alâ ise; A'şa örneğinde olduğu gibi şiirle geçim sağlamanın şairin değerini ve konumunu düşürdüğünü belirtmiştir.
Bazı eleştirmenler ise şiirle geçim sağlama olgusuna olumlu bir bakış açısıyla yaklaşmış ve şairin övgü alan kişiden elde ettiği maddi desteğin, şairi en iyi şiirlerini üretmeye teşvik eden bir motivasyon kaynağı olduğunu düşünmüşlerdir.
Bu, tabiri caizse, şiirle geçim sağlama sanatına dair analitik bir araştırmadır. Şiirin tarih boyunca gelişimine genel bir bakışla başlayarak konunun önem ve hedeflerini ortaya koyuyor ve Cahiliye dönemi toplumunda şiirin kültürel ve sosyal etkisini belirliyoruz. Daha sonra, şiirle geçim sağlama kavramını ve özellikle methiye olmak üzere şiirsel amaçlarla olan bağlantısını tanımlıyoruz. Eleştirmenlerin bu olguya bakış açılarını ve olumlu ile olumsuz olarak ikiye ayrılmalarını tartışıyoruz. Ayrıca, dil ve terim olarak geçim sağlama tanımına ve Cahiliye döneminde şiirleriyle geçim sağlayan şairlere, özellikle en önemli olanlara; Nabiğa, A’şa ve Müseyyeb bin Ules’e odaklanıyoruz. Şiirlerinden geçim sağladıkları örnekleri sunarak, ilk olarak kazanç elde etmek için kullanılan şiir örneklerini ve ikinci olarak, şiirlerinin olumlu etkisini inceliyoruz. Bu şiirler, tanıtma kategorisinde değerlendirilebilir. Araştırmamız, sonuçlar ve öneriler içeren bir sonuç bölümüyle sona ermektedir.