Ο ρόλος της πρωτεΐνης HE4 στην προεγχειρητική διάγνωση των όγκων των ωοθηκών
Authors: Διαβάτης Σταύρος 
Published: September 2021

Τα κακοήθη νεοπλάσματα της ωοθήκης αποτελούν το 3% όλων των καρκίνων στη γυναίκα, είναι η πέμπτη αιτία θανάτου από κακοήθη νεοπλασία και πρώτη του γυναικείου αναπαραγωγικού συστήματος. Η φτωχή πρόγνωση οφείλεται στο ότι ο ωοθηκικός καρκίνος δε διαγιγνώσκεται προτού επεκταθεί πέρα από τις ωοθήκες. Η διαφορική διάγνωση των ωοθηκικών όγκων γίνεται με χρήση καρκινικών δεικτών (CA125) και διακολπικού υπερήχου. Ωστόσο, ο CA125 εμφανίζει χαμηλή ειδικότητα. Στη παρούσα διατριβή ερευνάται ο ρόλος της πρωτεΐνης HE4 ως καρκινικός δείκτης, στη προεγχειρητική διάγνωση ύποπτων όγκων ωοθήκης. Η πρωτεΐνη HE4 (Human ή Homo Sapiens Εpididymis protein 4) είναι μια εκκριτική γλυκοπρωτεΐνη. Το γονίδιο HE4 (WFDC2) βρέθηκε ως το πιο συχνά εκφραζόμενο γονίδιο σε ωοθηκικό καρκίνο, εμφανίζοντας υψηλή επιλεκτικότητα στον ορώδη και ενδομητριοειδή τύπο, έναντι άλλων καλοηθών παθήσεων στις οποίες παρουσιάζει ελάχιστη έκφραση. Η ευαισθησία του HE4 σε όλα τα στάδια καρκίνου ωοθηκών αναφέρεται ως 67%, με την αντίστοιχη ευαισθησία του CA125 στο 40%. Η υπόθεση που πρόκειται να ελεγχθεί στη παρούσα μελέτη είναι αν η μέτρηση των επιπέδων της πρωτεΐνης HE4 συμβάλλει στη καλύτερη προεγχειρητική διάγνωση των ωοθηκικών όγκων, ως μοναδική διαφορική εξέταση ή σε συνδυασμό με την διακολπική υπερηχογραφία και τον καρκινικό δείκτη CA125 (αλγόριθμος R.O.M.A). 184 ασθενείς εντάχθηκαν στη μελέτη και ήταν προεμμηνοπαυσιακές και μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες που προσήλθαν τη περίοδο 2011–2013 στα εξωτερικά ιατρεία της Α’ Μαιευτικής - Γυναικολογικής Κλινικής ΑΠΘ, οι οποίες εμφάνισαν όγκο στις ωοθήκες και τελικά υποβλήθηκαν σε χειρουργική επέμβαση. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, η πρωτεΐνη HE4 εμφανίζεται ως ένα ακριβές διαγνωστικό μέσο, που αν και δεν καταγράφει ξεκάθαρη υπεροχή σε όλες τις διαγνωστικές κατηγορίες έναντι των άλλων μεθόδων, συνολικά φαίνεται πως αξίζει να κατέχει θέση στη διαγνωστική φαρέτρα. Αποτελεί μια βελτιωμένη έκδοση του δείκτη CA125, χωρίς τα πολλά ψευδώς θετικά αποτελέσματα, κυρίως στους καλοήθεις όγκους. Συγκρίνοντας το HE4 (με δύο τιμές cut-off 70 και 150 pmol/L) με το CA125 σε όλο το πληθυσμό, ο HE4 υπολείπεται στην ευαισθησία (78,4% και 54,9% έναντι 86%) και στην αρνητική προγνωστική αξία (91,6% και 85,2% έναντι 93,5%), όμως υπερέχει στην ειδικότητα (90,2% και 99,3% έναντι 75,9%), διαγνωστική ακρίβεια (86,96% και 86,96% έναντι 78,8%) και στη θετική προγνωστική αξία (75,5% και 96,6% έναντι 57,9%). Ο HE4 αποδίδει καλύτερα σε προεμμηνπαυσιακές γυναίκες. Στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες καλύτερα αποδίδει με cut-off 150 pmol/L. Η διαφοροδιαγνωστική αξία του HE4 αφορά κυρίως καλοήθεις επιθηλιακούς όγκους της ωοθήκης, το ορώδες αδενοκαρκίνωμα και τον ενδομητριωσικό καρκίνο. Το R.O.M.A γεφυρώνει τα διαγνωστικά κενά των HE4 και CA125, λαμβάνει υπ’ όψιν την ηλικία της ασθενούς και αποτελεί τη πιο απλή, εύχρηστη και ισορροπημένη διαγνωστική προσέγγιση. Η προσθήκη του HE4 διατηρεί υψηλά την ειδικότητα και ακρίβεια, ενώ η προσθήκη του CA125 βοηθάει να περιοριστεί η έκπτωση στην ευαισθησία. Ο HE4 υπερτερεί έναντι του διακολπικού υπερήχου. Όταν η διάγνωση έγινε από μη εξειδικευμένο ιατρό, με το πρωτόκολλο I.O.T.A, η ευαισθησία ήταν 74,5%, ειδικότητα 85%, διαγνωστική ακρίβεια 82,07%, αποτελέσματα όλα κατώτερα του HE4, είτε ως μοναδική εξέταση, είτε ως κομμάτι του R.O.M.A. Η προσθήκη διακολπικής υπερηχογραφικής εξέτασης στο δείκτη HE4 μόνο του, δεν βελτιώνει τη διαφορική διάγνωση περισσότερο από το R.O.M.A.