Ευρωπαϊκός και ελληνικός συμβολισμός στη ζωγραφική
Authors: Κωτίδου Σόνια 
Published: August 2021

Η μελέτη αρχίζει με εισαγωγικό κεφάλαιο, για τις βασικές έννοιες και τις φιλοσοφικές απαρχές του Συμβολισμού, τη γένεση του Συμβολισμού ως λογοτεχνικού ρεύματος και τη διείσδυση των Συμβολιστικών ιδεών στη ζωγραφική. Στη μελέτη δίνεται έμφαση στις φιλοσοφικές και θεωρητικές αφετηρίες μέσα από κείμενα θεωρητικών και καλλιτεχνών της εποχής που δημιουργούν την πεποίθηση ότι πρόκειται για ένα ρεύμα που πηγάζει τόσο πολύ από τον εσωτερικό κόσμο του καλλιτέχνη, ώστε, στην ουσία, πέρα από τις αποκλίσεις σε τεχνοτροπικά και μορφολογικά στοιχεία, διατήρησε, όσο κανένα, ίσως άλλο, το χαρακτήρα του. Στο δεύτερο κεφάλαιο μελετώ τον ευρωπαϊκό συμβολισμό στη ζωγραφική μέσα από τα έργα των Άρνολντ Μπέκλιν, Οντιλόν Ρεντόν, Εντβαρντ Μουνχ, Πουβίζ ντε Σαβάν, Πολ Γκωγκέν, Τζέιμς Γουίσλερ και Γκυσταβ Μορό. Μέσα σ’αυτή τη θεματική, στο ίδιο κεφάλαιο, εντάσσω και την συμβολιστική τοπιογραφία, ακριβώς γιατί το συμβολιστικό τοπίο δεν περιγράφει απλώς την τοπογραφία του χώρου. Είτε ως φόντο μιας σκηνής εμπνευσμένης από φιλολογικές πηγές, είτε ως κύριο θέμα της σύνθεσης, το τοπίο βρίσκεται σχεδόν παντού στο έργο των Συμβολιστών. Πάντοτε είναι εμποτισμένο με φιλοσοφικές και μυστικιστικές αντιλήψεις αυτού ο οποίος το ζωγραφίζει. Στο δεύτερο μέρος εξετάζω τη διείσδυση του Συμβολισμού και την πρόσληψή του από την ελληνική Τέχνη. Ξεκινάω με το έργο του Νικόλαου Γύζη, επειδή ο Γύζης είναι ο άξονας του μητροπολιτικού ρεύματος του Συμβολισμού, αυτού δηλαδή που γεννήθηκε και αναπτύχθηκε στην Ευρώπη, και έτσι το έργο του είναι ένα μέρος των έργων που έβλεπαν οι Έλληνες καλλιτέχνες και υιοθετούσαν τον Συμβολισμό ως μέσο έκφρασης. Στη μελέτη χωρίζω τους Έλληνες ζωγράφους σε τρεις ομάδες. Στην πρώτη είναι η τριάδα των «συνεπών» Συμβολιστών. Και οι οποίοι υιοθέτησαν στην τέχνης τους πιστά τα χαρακτηριστικά του Συμβολισμού όπως αναπτύχθηκε στα μητροπολιτικά κέντρα της τέχνης στην Ευρώπη. Στη δεύτερη ομάδα ανήκουν ζωγράφοι των οποίων οι συμβολικές παραστάσεις είναι κάποια επεισόδια μόνο στη συνολική τους πορεία. Βεβαίως έχω κάνει μία επιλογή από ένα πολύ μεγαλύτερο αριθμό καλλιτεχνών, όπως τουλάχιστον δείχνει η έρευνα στους καταλόγους των πανελληνίων, των κρατικών και άλλων ομαδικών εκθέσεων εκείνη την εποχή. Ενδεικτικά από έναν μεγαλύτερο αριθμό, επιλέγονται οι Γεώργιος Γουναρόπουλος, Γεώργιος Ροϊλός, Επαμεινώνδας Θωμόπουλος και Παύλος Ροδοκανάκης. Στην τρίτη κατηγορία παρουσιάζω τη συμβολή των Κωνσταντίνου Μαλέα και Κωνσταντίνου Παρθένη. Αυτοί αφομοιώνουν το συμβολιστικό λεξιλόγιο και το εμπλουτίζουν με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τα οποία δίνουν στο έργο τους την ταυτότητα ενός Ελληνικού Συμβολισμού. Μέσα από το έργο αυτών των καλλιτεχνών έχουμε την πρώτη οργανωμένη διείσδυση της μοντέρνας τέχνης στην Ελλάδα. Η μελέτη είναι μια προσπάθεια που διερευνά τις σχέσεις, τις επιδράσεις, τις τροποποιήσεις που αυτές υφίστανται, τελικά τις συγκλίσεις και τις αποκλίσεις με το ευρωπαϊκό πρότυπο, προσθέτει κάτι στην αυτογνωσία μας σχετικά με την εξέλιξη της εθνικής τέχνης. Με τη συγκριτική μελέτη των εκφράσεών του συμβολισμού στη ζωγραφική έχω συμβάλει στη διερεύνηση των σχέσεων Ελλάδας και Δύσης στη ζωγραφική της καμπής του 19ου προς τον 20ό αιώνα.