Διερεύνηση της σχέσης της δομικής γλώσσας με τις πραγματολογικές δεξιότητες σε παιδιά με διαταραχή αυτιστικού φάσματος (ΔΑΦ) σε σύγκριση με παιδιά με αναπτυξιακή γλωσσική διαταραχή (ΑΓΔ)
Authors: Λυμπεροπούλου Βασιλική 
Published: September 2024

Τα παιδιά με Αναπτυξιακή Γλωσσική Διαταραχή (ΑΓΔ) και τα παιδιά με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ) παρουσιάζουν ομοιότητες στη γλωσσική ανάπτυξη, γεγονός που οδήγησε διαχρονικά τους ερευνητές στη διερεύνηση της υπόθεσης ότι είναι πιθανό να υπάρχει κοινός φαινότυπος μεταξύ των δύο διαταραχών. Παράλληλα, ένα σημαντικό ποσοστό ατόμων με ΑΓΔ πληροί τα κριτήρια στον επικοινωνιακό και κοινωνικό τομέα για να λάβει διάγνωση ΔΑΦ. Οι κοινές δυσκολίες που παρατηρούνται στις δύο διαταραχές σε σύγκριση με τα παιδιά τυπικής ανάπτυξης αφορούν τη φωνολογία, το λεξιλόγιο, τη σημασιολογία και τη μορφολογία, καθώς και την πραγματολογική γλώσσα. Η πραγματολογική γλώσσα αποτελείται από ένα ευρύ φάσμα δεξιοτήτων, οι οποίες αναπτύσσονται με διαφορετικούς ρυθμούς σε παιδιά τυπικής ανάπτυξης σε σχέση με παιδιά με ΔΑΦ και ΑΓΔ. Η δομική γλώσσα φαίνεται πως συσχετίζεται με την ανάπτυξη των πραγματολογικών δεξιοτήτων τόσο στον τυπικό πληθυσμό, όσο και στον μη τυπικό, όπως είναι ο πληθυσμός με ΔΑΦ ή με ΑΓΔ. Η παρούσα μελέτη επιδιώκει τη διερεύνηση των πραγματολογικών δεξιοτήτων των παιδιών με ΔΑΦ σε σύγκριση με αυτή των παιδιών με ΑΓΔ και παιδιών τυπικής ανάπτυξης, καθώς και τη σχέση που υφίσταται ανάμεσα στη δομική και την πραγματολογική γλώσσα στα παιδιά των τριών ομάδων. Στην παρούσα έρευνα συμμετείχαν 25 παιδιά με ΔΑΦ ηλικίας 6-8 ετών (Μ.Ο.= 84,19 μήνες), 25 παιδιά με ΑΓΔ ηλικίας 6-8 ετών (Μ.Ο.= 84,09 μήνες), καθώς και 25 παιδιά τυπικής ανάπτυξης, που αποτελούσαν την ομάδα ελέγχου, εξομοιωμένα σε ό, τι αφορά την ηλικία και το φύλο με τις άλλες δύο ομάδες, με σκοπό να διερευνηθούν οι πραγματολογικές τους δεξιότητες, καθώς και η πιθανή συσχέτιση των πραγματολογικών δεξιοτήτων με τις δεξιότητες της δομικής γλώσσας. Όσον αφορά τη δομική γλώσσα, αξιολογήθηκε η Φωνολογική Επίγνωση, η Μορφοσύνταξη και το Λεξιλόγιο. Σε ό,τι αφορά την Πραγματολογική Γλώσσα αξιολογήθηκε η γλωσσική-πραγματολογία (linguistic-pragmatics) και η κοινωνική-πραγματολογία (social-pragmatics), με βάση την κατηγοριοποίηση των πραγματολογικών δεξιοτήτων από τους Andrés-Roqueta κ.ά. (2017). Για την αξιολόγηση της γλωσσικής-πραγματολογίας μετρήθηκε η ικανότητα για Προβλεπτική Γλωσσική Επεξεργασία, καθώς και η Γενική Επικοινωνιακή Ικανότητα. Για την αξιολόγηση της κοινωνικής-πραγματολογίας, μετρήθηκε η δεξιότητα για χρήση του κοινωνικού πλαισίου για εξαγωγή συμπερασμών και η Κοινωνική Αμοιβαιότητα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τόσο τα παιδιά με ΔΑΦ όσο και τα παιδιά με ΑΓΔ είχαν χαμηλότερες επιδόσεις σε σχέση με τους τυπικής ανάπτυξης ομηλίκους τους στις περισσότερες πραγματολογικές δοκιμασίες, αναδεικνύοντας τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι δύο κλινικοί πληθυσμοί στην πραγματολογική γλώσσα. Επίσης, τα παιδιά με ΑΓΔ είχαν παρόμοιες ή χαμηλότερες επιδόσεις από τα παιδιά με ΔΑΦ όσον αφορά τις δοκιμασίες που εξέταζαν τη γλωσσική-πραγματολογία (linguistic-pragmatics), αλλά καλύτερες επιδόσεις από τα παιδιά με ΔΑΦ στις δοκιμασίες που εξέταζαν την κοινωνική-πραγματολογία (social-pragmatics). Παράλληλα, η συσχέτιση ανάμεσα στις δεξιότητες της δομικής γλώσσας και στις δεξιότητες της πραγματολογικής γλώσσας φάνηκε μέτρια ως υψηλή τόσο στις δύο κλινικές ομάδες, όσο και στην ομάδα ελέγχου. Η κατανόηση του γλωσσικού προφίλ των παιδιών με ΑΓΔ και των παιδιών με ΔΑΦ θα συνδράμει στην κατανόηση των ομοιοτήτων και των διαφορών ανάμεσα στις δύο ομάδες, προσδιορίζοντας με μεγαλύτερη σαφήνεια τις γλωσσικές τους δυσκολίες. Παράλληλα, τα αποτελέσματα της έρευνας σχετικά με τη συσχέτιση που υφίσταται ανάμεσα στη δομική και την πραγματολογική γλώσσα, μπορούν να αξιοποιηθούν προκειμένου να σχεδιαστούν και να υλοποιηθούν αποτελεσματικές παρεμβάσεις για τη βελτίωση των γλωσσικών και των πραγματολογικών δυσκολιών των παιδιών και των δύο κλινικών ομάδων στην ελληνική γλώσσα.