Δημιουργία ψηφιακού εκπαιδευτικού υλικού και διαχείρισή του μέσω διαδικτυακής πλατφόρμας
Authors: Ρίζου Ουρανία 
Published: March 2023

Τα τελευταία έτη –από το 2020 μέχρι και σήμερα, αναμφίβολα σημαδεύτηκαν από την παγκόσμια εξάπλωση του ιού COVID-19, σε τέτοιο βαθμό που κατέληξε να γίνει αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητάς μας, ενώ εξαιτίας της ανατράπηκε η ισορροπία στην προσωπική και κοινωνικοοικονομική μας ζωή. Παράλληλα καθώς διανύουμε την εποχή της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης, η κοινωνία μας χαρακτηρίζεται από υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και τεχνολογικές βελτιώσεις – οι οποίες είναι κυρίως εμφανείς στην διαθεσιμότητα ψηφιακών εργαλείων (υπηρεσίες cloud, νανοτεχνολογία κ.λπ.)- καθώς καιστον τεράστιο όγκο δεδομένων τα οποία κυκλοφορούν και ανακυκλώνονται μέσω του Διαδικτύου. Η παρουσία και χρήση όλων αυτών των δεδομένων –κυριολεκτικά σε κάθε δραστηριότητα του ανθρώπου, καθιέρωσε την ανάγκη ο σύγχρονος πολίτης να διαθέτει υψηλό επίπεδο σε πολλαπλούς γραμματισμούς όπως ο στατιστικός, ψηφιακός και γεωχωρικός.Στο πλαίσιο της παρούσας διδακτορικής διατριβής μελετήθηκε η συμβολή της Γεωγραφίας και της Στατιστικής στην ανάπτυξη των παραπάνω γραμματισμών καθώς και γνώσεων, στάσεων και ήπιων δεξιοτήτων από τους/τις μαθητές/τριες. Αρχικά διερευνήθηκε η αναγκαιότητα και χρησιμότητα της ύπαρξης ενός ψηφιακού εργαλείου το οποίο συνδυάζει γεωχωρικά και στατιστικά δεδομένα και μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τους εκπαιδευτικούς της Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης για τη διδασκαλία πολλών γνωστικών αντικειμένων (π.χ. STEM). Στη συνέχεια δημιουργήθηκε η πιλοτική ψηφιακήπλατφόρμα http://statistics4school.eu/ για τη διαχείριση στατιστικών δεδομένων και την οπτικοποίησή τους με τη βοήθεια γεωχωρικού υπόβαθρου που αφορά στην Ελλάδα. Στον ιστότοπο αναρτήθηκαν και εκπαιδευτικά σενάρια μαθήματος, τα οποία συνοδεύονται από ψηφιακό υλικό (στατιστικά δεδομένα, φύλλο εργασίας και φύλλο αξιολόγησης). Τέλος υλοποιήθηκε μελέτη περίπτωσης με τη χρήση του κατάλληλα διαμορφωμένου υλικού καιτης πλατφόρμας με στόχο την καλλιέργεια γεωχωρικού, ψηφιακού και στατιστικού γραμματισμού από τους/τις μαθητές/τριες. Η καλλιέργεια και αξιοποίηση της παρατήρησης, της επεξεργασίας και ανάλυσης στατιστικών δεδομένων για την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων, σήμερα περισσότερο από κάθε άλλη φορά, είναι επιβεβλημένη. Προάγεται με αυτόν τον τρόπο η εμπλοκή των μαθητών/τριών στην επίλυση προβλημάτων με τη χρήση πραγματικών δεδομένων, αλλά και προσωπικών απόψεων και βιωμάτων.Η ακριβής διατύπωση των ερευνητικών υποθέσεων, όπως αυτές προέκυψαν από τη θεωρητική ανάλυση της περιοχής που ερευνάται, και είναι βασισμένες στα ερευνητικά ερωτήματα που θέσαμε στη διδακτορική διατριβή, συνοψίζονται στα κάτωθι:1. Πόσο εξοικειωμένοι είναι οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές/τριες με τη χρήση αναδυόμενων τεχνολογιών, εργαλείων και υπηρεσιών Web 2.0 και Web 3.0 – ιδίως στην εκπαιδευτική διαδικασία;2. Σε ποιον βαθμό θα είναι εύκολο για τον/την εκπαιδευτικό να οργανώσει, να σχεδιάσει και να υλοποιήσει ένα πλήρες εκπαιδευτικό σενάριο, το οποίο θα περιέχει σχέδιο μαθήματος, δραστηριότητες, φύλλα εργασίας, αξιολόγησης κ.ά. και το οποίο θα στηρίζεται στις νέες παιδαγωγικές τάσεις, στη μέθοδο ‘project’ κ.λπ. μέσα στα στενά χρονικά όρια που τίθενται από τα ΑΠΣ για τη διδακτέα ύλη;3. Ποια πιθανά εμπόδια μπορεί να αντιμετωπίσει ο εκπαιδευτικός ώστε να μην χρησιμοποιήσει – μέσα στην τάξη- ψηφιακό εκπαιδευτικό υλικό είτε αυτούσιο είτε με μικρές διαφοροποιήσεις, για τη διδασκαλία κάποιου γνωστικού αντικειμένου (εν προκειμένω για τη Γεωγραφία);4. Ο βαθμός αποτελεσματικότητας στην ανάπτυξη του στατιστικού και γεωχωρικού γραμματισμού των μαθητών/τριών, εξαρτάται από το είδος του δημιουργηθέντος ψηφιακού εκπαιδευτικού υλικού;Η έρευνα αποτελούνταν από τρεις φάσεις. Στην α΄ φάση της, το δείγμα απαρτιζόταν από 331 εκπαιδευτικούς που εργάζονταν σε σχολικές μονάδες (με οποιαδήποτε εργασιακή σχέση) που ανήκουν στη Β/θμια Εκπαίδευση (Γενική και Επαγγελματική) σε όλους τους νομούς της Ελλάδας. Από το σύνολο των συμμετεχόντων οι 161 (48,60%) ήταν άντρες και οι 170 (51,40%) ήταν γυναίκες. Η πλειοψηφία των εκπαιδευτικών ανήκε στις ηλικιακές ομάδες [41-50] και [50+], ενώ αρκετά μεγάλο ποσοστό εκτός από το 1ο πτυχίο διέθετε και μεταπτυχιακό τίτλο (36,00%). Τέλος, ένα πολύ μεγάλο ποσοστό εξ αυτών (85,80%) κατείχε πιστοποίηση στις Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνίας (ΤΠΕ) Α΄ Επιπέδου.Για τη διεξαγωγή της έρευνας, χρησιμοποιήθηκε κατάλληλα δομημένο ηλεκτρονικό ερωτηματολόγιο, ανώνυμο, ώστε να διασφαλιστεί η εγκυρότητα του περιεχομένου του και να εξασφαλιστεί ο μέγιστος δυνατός βαθμός αξιοπιστίας και αντικειμενικότητας (Robson & McCartan, 2015), καθώς παρατίθενται οι προσωπικές απόψεις των συμμετεχόντων.Ένας από τους στόχους του ερωτηματολογίου, ήταν η διερεύνηση των γνώσεων και των στάσεων των εκπαιδευτικών στην ύπαρξη διαδικτυακών ψηφιακών συστημάτων καταχώρησης και πληροφοριών (πλατφορμών) (π.χ. Φωτόδεντρο, e-class, Αίσωπος, e-me, I-Use κ.λπ.) που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην εκπαιδευτική διαδικασία. Συγκεκριμένα εάν τις θεωρούν εύχρηστες και φιλικές προς το χρήστη και εάν τις χρησιμοποιούν κατά τη διάρκεια της διδασκαλίας, ενώ ανιχνεύθηκαν και τυχόν αρνητικές στάσεις απέναντι στη χρήση τέτοιων πλατφορμών, οι λόγοι για τις στάσεις αυτές, αλλά και πιθανά εμπόδια στη χρήση τους.Στη β΄ φάση – α΄ στάδιο της έρευνας, δημιουργήθηκε η πιλοτική ψηφιακή πλατφόρμα http://statistics4school.eu/ για τη διαχείριση στατιστικών δεδομένων και την οπτικοποίησή τους με τη βοήθεια γεωχωρικού υπόβαθρου που αφορά στην Ελλάδα. Παράλληλα παράχθηκε κατάλληλο ψηφιακό εκπαιδευτικό υλικό που αναρτήθηκε στον ιστότοπο με τη μορφή εκπαιδευτικών σεναρίων μαθήματος, τα οποία συνοδεύονται από στατιστικά δεδομένα, φύλλο εργασίας και φύλλο αξιολόγησης. Στο β΄ στάδιο της παρούσας φάσης, για την αξιολόγηση της λειτουργίας της ψηφιακής πλατφόρμας το δείγμα (Ν = 150) προήλθε από εκπαιδευτικούς που συμμετείχαν στην α΄ φάση και δήλωσαν προθυμία συμμετοχής και σε επόμενα στάδια. Από αυτούς οι 80 (53,30%) ήταν άντρες και οι 70 (46,70%) ήταν γυναίκες. Αξίζει να σημειωθεί ότι, αθροιστικά το ποσοστό των συμμετεχόντων (αντρών και γυναικών) εκπαιδευτικών που ανήκε στις ηλικιακές ομάδες των [41-50] και [51-60], άγγιζε το 78,00%. Για τη διεξαγωγή της έρευνας, χρησιμοποιήθηκε –και εδώ- κατάλληλα δομημένο ηλεκτρονικό ερωτηματολόγιο, ανώνυμο, η αποστολή του οποίου έγινε με σχετικό σύνδεσμο μέσω του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στις σχολικές μονάδες ώστε να γίνει συλλογή πληροφοριών με μηδαμινό οικονομικό κόστος. Στο σύνολό τους, η πιλοτική πλατφόρμα καθώς και το αναρτημένο ψηφιακό υλικό έτυχαν θετικής αποδοχής.Με την ολοκλήρωση των δύο φάσεων έρευνας και την ανάλυση των απαντήσεων που συγκεντρώθηκαν, διαπιστώθηκε ότι σε γενικές γραμμές, η στάση των εκπαιδευτικών ήταν θετική στην ύπαρξη διαδικτυακών ψηφιακών πλατφορμών ως μέρος των σύγχρονων μεθόδων διδασκαλίας. Ταυτόχρονα, υπήρχε σκεπτικισμός σχετικά με τη χρήση τους, ο οποίος επικεντρώνεται κυρίως και συνηθέστερα στη δέσμευση προσωπικού χρόνου, στη διαθεσιμότητα του εργαστηρίου Η/Υ, στην επάρκεια εξοπλισμού, στο επίπεδο χρήσης των ΤΠΕ και στον αυστηρά καθορισμένο χρόνο της διδακτικής ώρας. Επιπλέον, θεωρούν τη Στατιστική ένα αρκετά δυσνόητο αντικείμενο καθώς έχουν ελλιπή εκπαίδευση πάνω σε αυτή, ενώ βρίσκουν πως η Γεωγραφία ως γνωστικό αντικείμενο καθώς και οι Γεωχωρικές Τεχνολογίες (Geospatial Technologies ή GTs) μπορούν να συμπράξουν θετικά με τηΣτατιστική μέσα στην τάξη σε μία ολιστική προσέγγιση των μαθημάτων.Στην γ΄ φάση της έρευνας, σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε διεπιστημονική μελέτη περίπτωσης σε πραγματικό χρόνο σε σχολική μονάδα του Δήμου Μυτιλήνης. Συγκεκριμένα συμμετείχαν 41 μαθητές και μαθήτριες εκ των οποίων 27 (65,90%) κορίτσια και 14 (34,10%) αγόρια, οι οποίοι/ες ανήκαν σε δύο τμήματα της ίδιας τάξης. Μέσω αυτής, διερευνήθηκε η επίδραση που μπορεί να έχει στη μαθησιακή διαδικασία ένα εκπαιδευτικό σενάριο το οποίο είναι δομημένο και υλοποιημένο αποκλειστικά με τη χρήση των ΤΠΕ και συνδυάζει στατιστικά δεδομένα και γεωχωρικό υπόβαθρο. Παράλληλα κρίθηκε μείζονος σημασίας να μελετηθούν οι αντιλήψεις και απόψεις των μαθητών/τριών σχετικά με τη διαθεματική προσέγγιση γνωστικών αντικειμένων όπως η Γεωγραφία, η Στατιστική και οι ΤΠΕ με σκοπό την ανάπτυξη πολυγραμματισμών. Για τη διεξαγωγή της έρευνας χρησιμοποιήθηκαν, κατάλληλο διαμορφωμένο ψηφιακό εκπαιδευτικό υλικό, φύλλα εργασίας, φύλλο αξιολόγησης και ερωτηματολόγιο, το οποίο συμπληρώθηκε ανώνυμα από τους/τις μαθητές/τριες. Καθ’ όλη τη διάρκεια της διεξαγωγής της μελέτης περίπτωσης, μέσα στο εργαστήριο, υπήρξε ανεξάρτητος παρατηρητής για να διασφαλιστεί η εγκυρότητα και η αξιοπιστία της έρευνας καθώς το δείγμα ήταν σχετικά μικρό. Σύμφωνα με την ανάλυση των απαντήσεων τους, οι μαθητές/τριες δήλωσαν ότι η συμβολή της πιλοτικής πλατφόρμας ήταν καταλυτική για την ομαλή ολοκλήρωση των δραστηριοτήτων που τους είχαν ανατεθεί. Παρότι, υπάρχουν πολλές εφαρμογές GIS που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν (π.χ. ArcGIS, WebGIS, QGIS κ.ά.), δεν γίνεται χρήση τους, καθώς, επί του παρόντος, δεν είναι προαπαιτούμενο στα υφιστάμενα Προγράμματα Σπουδών και έτσι οι εκπαιδευτικοί δεν είναι εξοικειωμένοι με αυτά. Οι μαθητές/τριες με την ολοκλήρωση της μελέτης περίπτωσης ανέπτυξαν μία νέα προσέγγιση απέναντι στη γεωγραφία και τη στατιστική καθώς κατανόησαν περισσότερο απλές στατιστικές έννοιες. Επιπλέον, θεωρούν ότι η εφαρμογή ενός σεναρίου μαθήματος που βασίζεται στις ΤΠΕ μπορεί να υποστηρίξει την ανάπτυξη του στατιστικού, γεωχωρικού και ψηφιακού γραμματισμού, ενώ βρίσκουν ότι υπήρξε αποτελεσματικότερη μάθηση με τη συνδυασμένη χρήση της καθοδηγούμενης διερεύνησης και της συνεργατικής μάθησης, ως βασικές μέθοδοι διδασκαλίας.