แนวทางการปรับปรุงผังบริเวณและการจัดการสู่มหาวิทยาลัยเขียวสะอาด: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิต
Authors: สันติธรรม คุณธรรม 
Published: October 2022

ปัจจุบันปัญหาสิ่งแวดล้อมเป็นปัญหาที่ทุกคนต้องให้ความตระหนักและร่วมมือกันแก้ไขอย่างจริงจัง หนึ่งในแนวทางที่ สำคัญอันจะนำมาซึ่งการวางผังบริเวณและการจัดการที่ก่อให้เกิดสภาพแวดล้อมที่ดีในมหาวิทยาลัย ได้แก่ แนวทางการปรับปรุง มหาวิทยาลัยสู่มหาวิทยาลัยเขียวสะอาด (Green and Clean University) เป็นที่ทราบกันดีว่า สภาพแวดล้อมมีอิทธิพลต่อ พฤติกรรมมนุษย์ หากมีการวางผังบริเวณและการจัดการที่ดี ย่อมส่งผลให้เกิดคุณภาพชีวิตที่ดีและยั่งยืน ดังนั้น การบริหาร จัดการและการวางผังบริเวณสู่มหาวิทยาลัยเขียวสะอาดบนพื้นฐานของการศึกษาวิจัยจึงเป็นแนวทางที่สามารถนำไปปฏิบัติได้จริง และสอดคล้องต่อความต้องการของผู้ใช้งานภายในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิตมากที่สุด
การศึกษาวิจัยครั้งนี้ได้ทำการศึกษาทฤษฎีที่เกี่ยวข้องและวิเคราะห์กรณีตัวอย่าง ศึกษาสภาพปัญหาของมหาวิทยาลัย ศึกษาทัศนคติ ข้อเสนอแนะ และผลกระทบต่อผู้ใช้งานจำนวน 430 ราย ด้วยแบบสอบถามและการสัมภาษณ์ รวมถึงได้สรุป แนวทางการปรับปรุงผังบริเวณและการจัดการในรูปแบบมหาวิทยาลัยเขียวสะอาดที่เหมาะสมต่อมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิต ภายใต้แนวความคิด ดังต่อไปนี้1. ส่งเสริมสภาพบรรยากาศและสิ่งแวดล้อมที่เขียวสะอาด มีความร่มรื่น 2. มีการดำเนินการด้านการลดมลภาวะเพื่อเสริมสร้างสภาพแวดล้อมที่ดีและเพิ่มความปลอดภัยต่อผู้ใช้งาน 3. มีการวางผังบริเวณและการจัดการสภาพแวดล้อมที่สะอาด เป็นระเบียบ 4. ส่งเสริมการอนุรักษ์และใช้พลังงาน-ทรัพยากรทดแทน ในรูปแบบต่าง ๆ 5. สอดคล้องต่อการใช้งานและบริหารจัดการได้อย่างมีประสิทธิภาพ บนพื้นฐานของความยั่งยืน 6. เสริมสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีแก่ผู้ใช้งาน 7. ส่งเสริมจิตสำนึกต่อการมีส่วนร่วมในการดูแลรักษาสิ่งแวดล้อม
ซึ่งได้พิจารณานำเสนอแนวทางโดยศึกษาวิเคราะห์ข้อมูลจากผู้ใช้งานในประเด็นดังนี้ 1) ศึกษาการใช้งานทั่วไปและความคิดเห็นเบื้องต้นของผู้ใช้งาน 2) ศึกษาด้านความเหมาะสมและความเพียงพอขององค์ประกอบต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการ วางผังบริเวณและการจัดการมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิต ในปัจจุบัน 3) ศึกษาด้านความต้องการของผู้ใช้งานที่มีต่อ แผนงานที่นำเสนอตามหลักทฤษฎีมหาวิทยาลัยเขียวสะอาด 4) ศึกษาความคิดเห็นของผู้ใช้งานที่มีต่อแผนงานที่นำเสนอตาม หลักทฤษฎีมหาวิทยาลัยเขียวสะอาด 5) สอบถามข้อเสนอแนะเพิ่มเติมในการปรับปรุงผังบริเวณและการจัดการมหาวิทยาลัย ธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิต สู่มหาวิทยาลัยเขียวสะอาด เพื่อสรุปผลการวิเคราะห์และนำเสนอแนวทางในการปรับปรุงผังบริเวณและ การจัดการมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิต ออกเป็น 4 ด้าน คือ ด้านระบบเส้นทางสัญจร ด้านการเชื่อมโยงพื้นที่ ด้านภูมิสถาปัตยกรรม และด้านนโยบายในการบริหารจัดการด้านการอนุรักษ์พลังงานและส่งเสริมสิ่งแวดล้อม
การศึกษาวิจัย พบว่า สภาพปัญหาของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิต ได้แก่ 1) มหาวิทยาลัยขาดมาตรการควบคุม ระบบการสัญจรภายในพื้นที่เขตศูนย์กลางการศึกษา และเส้นทางสัญจรของรถยนต์ จักรยาน และทางเดินเท้าขาดความต่อเนื่อง สัมพันธ์อย่างเป็นระบบ มีการซ้อนทับกันในบางพื้นที่ และไม่มีการแบ่งช่องทางสัญจรอย่างเป็นระบบชัดเจน [1] 2) การวางผัง บริเวณของมหาวิทยาลัยมีลักษณะแบ่งแยกพื้นที่แต่ละส่วนออกจากกันค่อนข้างชัดเจนส่งผลให้ไม่มีความต่อเนื่องและสัมพันธ์กัน ของกิจกรรมทางการศึกษาระหว่างคณะต่าง ๆ ที่จะเกิดขึ้น รวมถึงไม่มีการกำหนดพื้นที่สำหรับจัดกิจกรรมของนักศึกษาและสถาบัน เพื่อให้เกิดการเชื่อมโยงพื้นที่ส่วนต่าง ๆ [2] 3) มหาวิทยาลัยมีจำนวนต้นไม้ที่ให้ร่มเงาไม่เพียงพอต่อความต้องการของผู้ใช้งาน และมีพื้นที่รกร้างไม่ถูกนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์จำนวนมาก และ 4) ผลการดำเนินงานตามนโยบายด้านการอนุรักษ์พลังงานและ ส่งเสริมสิ่งแวดล้อมของมหาวิทยาลัยยังไม่เป็นรูปธรรมชัดเจน และการประชาสัมพันธ์โครงการต่าง ๆ ด้านสิ่งแวดล้อมของ มหาวิทยาลัยยังไม่เพียงพอ อีกทั้งมีรูปแบบโครงการที่ไม่น่าสนใจต่อผู้ใช้งานเท่าที่ควร
จากการศึกษาวิจัยสามารถสรุปแนวทางเพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว ดังนี้ 1. แยกช่องทางสัญจรภายในมหาวิทยาลัยระหว่างทางรถยนต์ ทางจักรยาน และทางเท้า ให้ชัดเจนเพื่อความปลอดภัย ของผู้ใช้งาน [3] 2. กำหนดให้ภายในเขตศูนย์กลางการศึกษาสัญจรด้วย รถราง จักรยานยนต์ จักรยาน และการเดิน เท่านั้น โดยให้ รถยนต์ส่วนบุคคลและรถเมล์ประจำทางสัญจรรอบนอกเขตดังกล่าว และกำหนดให้รถยนต์ส่วนบุคคลจอดใน พื้นที่จอดรถยนต์ส่วนกลางที่ทางมหาวิทยาลัยจัดเตรียมไว้รอบ ๆ เขตการศึกษาเท่านั้น 3. เพิ่มทางจักรยานและทางเดินมีหลังคาให้ทั่วถึงมากขึ้น [4] 4. จัดให้มีสถานที่จัดกิจกรรมเพื่อให้เกิดการเชื่อมโยงพื้นที่ในเขตพักอาศัย และ/หรือในพื้นที่ระหว่างเขตพักอาศัย ห้องสมุดและอาคารเรียน [5] 5. จัดให้มีพื้นที่สีเขียวและต้นไม้ที่ให้ร่มเงาจำนวนมากในพื้นที่ที่ผู้ใช้งานใช้เป็นประจำ เช่น หอพัก อาคารเรียน [6] 6. ปรับปรุงพื้นที่รกร้างให้เกิดประโยชน์และสวยงาม [7] 7. ปรับปรุงประสิทธิภาพของการดำเนินงานตามนโยบายด้านการอนุรักษ์พลังงานและส่งเสริมสิ่งแวดล้อมของมหาวิทยาลัย 8. เพิ่มการประชาสัมพันธ์ผลการดำเนินงานตามนโยบายของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ให้ผู้ใช้งานรับทราบผลการ ดำเนินงานที่ชัดเจน รวมถึงปรับรูปแบบโครงการด้านสิ่งแวดล้อมให้มีความน่าสนใจมากขึ้น