පර්යේෂණ ක්‍රමෝපායයන් හැඳින්වීම
Authors:   ශ්‍රි ලංකා තොරතුරු තාක්ෂණ ආයතනය , මාලබේ, සාලිය සී ඒ 
Published: February 2024

සියලු පර්යේෂකයින් කළ යුත්තේ ප්‍රත්‍යාවර්තක දැනුවත්භාවය සහ දැනුවත් තෝරා ගැනීමක් (reflexive awareness and informed choice) සඳහා ක්‍රියා කිරීමයි. ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂකයින් ප්‍රමාණාත්මක හෝ ගුණාත්මක ගුරුකුලයන් තුළට කොටු වීම එතරම් තර්කානුකූල නො වේ. පර්යේෂණ සැලසුම යනු වාසි සහ අවාසි තුලනය කොට සන්දර්භය අනුව සුදුසු විධික්‍රමයන් ක්‍රමවත් ව පෙළගැස්වීමකි. දැනුම සෙවීමේ පරමාර්ථය ‘අවබෝධය පුළුල් කිරීමක්’, ‘විමුක්තිකාමී ක්‍රියාවලියක්’ හෝ නිර්දය හෙළිදරව් කිරීමක්විය හැකි ය. පර්යේෂණ ක්‍රමවේදයන් ප්‍රාථමික (basic), ව්‍යවහාරික/ඇගයීම් (applied evaluative), හෝ විවේචනාත්මක/රැඩිකල් මානවවංශවේදය (critical/radical ethnography) දක්වා වෙනස් විය හැකි ය. ක්‍රමෝපායයන් ප්‍රධාන වශයෙන් කාණ්ඩ තුනකි, එනම් ප්‍රමාණාත්මක, ගුණාත්මක සහ මිශ්‍ර ක්‍රමෝපායයන් ය. ක්‍රමෝපායයට ගැළපෙන ලෙස ගැටලුව අර්ථ දැක්වීමත් ගැටලුවට අනුව ක්‍රමෝපාය තෝරා ගැනීමත් අන්‍යෝන්‍ය ලෙස බැඳී පවතී. මේ මොහොතේ ඔබ දරණ ආකල්ප, විශ්වාසයන් සහ නිපුණතා මත කුමන ක්‍රමෝපාය ගැළපෙනවා ද යන්න රඳා පවතී. නියැදියක් විශාල (N) වන විට ගැඹුර (D) කැප කිරීමට සිදුවන අතර ගැඹුරට ගවේෂණය කිරීමේ දී විශාල නියැදි ප්‍රායෝගික නො වේ. 'අභිමත තෝරා ගැනීම' (cherry picking) නො කළ යුතු ය. නියැදිය තෝරා ගැනීමේ දී අපේක්‍ෂිත ප්‍රතිචාර/පිළිතුරු වලට වඩා යොමු කරන ප්‍රශ්න කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ යුතු ය. දත්ත රැස් කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීමට පෙර පර්යේෂණ ගැටලු, පර්යේෂණ සැලසුම් නිර්මාණය සහ පසුබිමේ ඇති දාර්ශනික මතවාදයන් කෙරෙහි අවධානය යොමු කල යුතු නිසා බහුල ව භාවිතා කරන ක්‍රමෝපායයන් ගැන දළ අවබෝධයක් තිබිය යුතු වේ. මානව වර්ගයා නිරන්තරයෙන් නව දේවල් සොයා ගැනීමට පාරභෞතික අවධියෙන් (second metaphysical phase) විද්‍යාත්මක ක්‍රමයෙන් ඔබ්බට පර්යේෂකයින් දැනුම සොයා යා යුතුයි. ‘විවේචනාත්මක ඉගැන්වීම’ යනු අධ්‍යාපනයේ හා සමාජ ව්‍යාපාරයේ දර්ශනයකි. එය විවේචනාත්මක න්‍යායෙන් (critical theory) හා ආශ්‍රිත සම්ප්‍රදායන්ගෙන් සංකල්ප සංවර්ධනය කොට අධ්‍යාපන ක්ෂේත්‍රයට සහ සංස්කෘතිය අධ්‍යයනය කිරීමට යොදා ගන්නා ලදී. ආනුභවික ව පදනම් වූ විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේදය සඳහා මූලික සංකල්පීය පදනමක් ලෙස deduction, induction සහ abduction තර්කන ආකාර තුන ස්ථාවර වූ අතර abduction විධික්‍රමයේ ඔන්ටොලොජිකල් ස්ථාවරය ද්විතාවයෙන් ඔබ්බට, එනම් ලෝකයේ පවතින්නේ බහු මාන යථාර්තයන් (එක් යථාර්තයක් වෙනුවට) යැයි යෝජනා කිරීමෙන් පැහැදිලි ව වෙනස් වේ. මෙම ‘විද්‍යාවෙන්’ ලබාගත් පැහැදිලි කිරීම් පමණක් වලංගු ය යන විද්‍යාත්මක පැහැදිලි කිරීම් සංසිද්ධිවල අභ්‍යන්තර ස්වභාවයට ළඟා නො වන බවත්, සිතුවිලි, හැඟීම් සහ ආශාවන් පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබා දෙන වඩා පිළිගත හැකි තර්කය මානවවාදී දැනුමයි. මිනිසා නිදහස් හා දීප්තිමත් ප්‍රකාශන ශෛලියකින් යුක්ත වන නිසා වඩාත් තර්ක කළ හැකි සහ ප්‍රශස්ත ම නිරවද්‍යතාව ඇති තර්ක ගොඩනැඟීමට ඔහුට ඔවුන්ට හැකි ය. පරිණාමවාදය සහ, ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍ර විද්‍යාව හා සමාජවිද්‍යාව අතර ප්‍රතිසමය, හේතු කොටගෙන ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ ද්‍රව්‍යමය වස්තූන් සඳහා පුද්ගලයෙකු හා සමාජ විඥානයක් ඇති බවට අදහසක් ඇති වේ. සමාජ අභිසංස්කරණවාදය අනුව මානව සංවර්ධනය සමාජීය වශයෙන් පිහිටා ඇති අතර දැනුම ගොඩනඟා ඇත්තේ අන් අය සමඟ අන්තර්ක්‍රියා කිරීමෙනි. සමාජ ඉදිකිරීම්වාදය (constructism) මෙන් ම, සමාජ අභිසංස්කරණවාදය (constructivism) ද සඳහන් වන්නේ යම් කිසි දෙයක් තැනීම සඳහා මිනිසුන් එකට වැඩ කරන බවයි. සමාජ අභිසංස්කරණවාදය පුද්ගලයෙකුගේ ඉගෙනීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන්නේ කණ්ඩායමක් තුළ අන්තර්ක්‍රියා යන ලෝක දෘෂ්ටියටයි. ශක්තිමත් සමාජ අභිසංස්කරණවාදය යෝජනා කරන්නේ විද්‍යාත්මක දැනුම ගොඩනැගීමේදී ස්වාභාවික ලෝකයට භූමිකාවක් ඇති බවයි. ජාත්‍යන්තර සඟරාවකට උචිත ලෙස ඉදිරිපත් කිරීමට අවශ්‍යය ප්‍රායෝගික අත්දැකීමක් ලබා ගැනීම සඳහා ලංකාවේ සහ ෆීජි දූපත් රාජ්‍යයේ පසුබිම් පාදක වි ඇති මෑතක දී ප්‍රකාශනයට පත් කරන ලද පර්යේෂණ පත්‍රිකා මෙම පොතේ නිදර්ශන ලෙස සාකච්ඡා කෙරේ. පර්යේෂණ ප්‍රතිඵල පිළිගැනීම තහවුරු වන්නේ පර්යේෂණ දත්ත සහ භාවිතා කළ විධික්‍රමයන්හි ඇති වලංගු බව/අනුකූලතාව සහ විශ්වසනීයත්වය/පිළිගතහැකි බව මතයි. වලංගු බව (validity) සහ විශ්වසනීයත්වය (reliability) ප්‍රමාණාත්මක සම්ප්‍රදායේ සංකල්ප වන අතර එයට අනුලෝම ව ගුණාත්මක සංකල්ප වන්නේ අනුකූලතාවය (confirmability) සහ පිළිගතහැකිසුලු (credibility) බවයි. මිනුමක් විශ්වසනීය වූ පමණින් සෑම විට ම වලංගු මිනුමක් වලංගු නො වේ. වලංගු බව, අභ්‍යන්තර, බාහිර සහ මිණුම් මෙවලම්/උපකරණ යන සියල්ලටම අදාල වේ. ගුණාත්මක දත්තයන් හී විශ්වසනීයත්වය, දත්ත ත්‍රිකෝණකරණය (data triangulation), එනම් එක ම දත්ත විවිධ මූලාශ්‍ර මඟින් තහවුරු කර ගැනීමෙන් වැඩි කරගත හැකි ය.