Το Βυζάντιο από τον 19ο στον 21ο αιώνα
Authors: Χονδρογιάννης Σταμάτιος 
Published: August 2021

H διατριβή αποτελεί ένα πρωτότυπο τρόπο προσέγγισης της βυζαντινής κληρονομιάς και της διαχείρισής της. Για πρώτη φορά συγκεντρώνεται σε μία αυτούσια και τεκμηριωμένη μελέτη η ιδεολογική αντιμετώπιση του Βυζαντίου στην πορεία των αιώνων από την Άλωση μέχρι τις μέρες μας και μάλιστα σε συνδυασμό με την ποικιλότροπη διαχείρισή της, ειδικότερα μέσω των μνημείων, των μουσείων και των σχετικών με τον βυζαντινό πολιτισμό εκθέσεων, τους τελευταίους δύο αιώνες, καλύπτοντας από την άποψη αυτή ένα βιβλιογραφικό κενό.Στόχος της είναι να αποδείξει, την υπερτοπική και υπερχρονική σημασία του «παρεξηγημένου» Βυζαντίου, μέσα από την ερευνητική αλλά και ερμηνευτική προσέγγιση των πρακτικών, που συνδέθηκαν με την μουσειακή και μνημειακή του διαχείριση καθώς και την εκάστοτε συνδεδεμένη με αυτές ιδεολογία. Αναλύεται και μελετάται το κυμαινόμενο μέσα στο χρόνο ενδιαφέρον για το βυζαντινό πολιτισμό τόσο σε διεθνές όσο και ελληνικό επίπεδο, που είχε ως αποτέλεσμα την τελική αποκατάσταση του στο παγκόσμιο στερέωμα. Ερευνώνται επίσης διεξοδικά οι μουσειολογικές και διαχειριστικές παράμετροι της βυζαντινής κληρονομιάς και των τεκμηρίων της, σε συνδυασμό με τις εκάστοτε συγκυρίες πολιτικής, γεγονότων, ανθρώπων και αποφάσεων, που επηρέασαν την πολυκύμαντη ιδεολογικά ανάδειξη του στην πράξη. Το πρώτο μέρος, σε τέσσερεις ενότητες, αφορά στην μελέτη και ανάλυση της θεωρητικής προσέγγισης του Βυζαντίου καθώς και της ιδεολογικής και πρακτικής διαχείρισης των τεκμηρίων του στον διεθνή και τον ελληνικό χώρο. Ειδικότερα, πραγματεύεται τα στοιχεία της ιστορικής πορείας που διένυσε η Βυζαντινή Αυτοκρατορία, τις ιδεολογίες και την έμπνευση σε κάθε τομέα και χώρο, που αυτά δημιούργησαν στην πορεία των αιώνων και την επιβίωση τους στη σύγχρονη θεωρητική και πρακτική διαχείριση. Ιδιαίτερα αναλύεται η μουσειακή-μουσειολογική πρακτική μέσω της οργάνωσης των περιοδικών εκθέσεων ή μέσω ίδρυσης και συγκρότησης βυζαντινών μουσείων ή άλλων σημαντικών συλλογών διαχείρισης της βυζαντινής κληρονομιάς σε Ελλάδα, Ευρώπη και Αμερική. Στο πλαίσιο αυτό ερευνώνται με ανάλογη μουσειολογική, μουσειογραφική αλλά και πολιτικο-ιδεολογική ανάλυση 90 και πλέον περιοδικές εκθέσεις ανά τον κόσμο με θέμα το Βυζάντιο, από το 1859 έως το 2013 κάτω από ένα πρίσμα ειδικών κριτηρίων επιλογής. Στο δεύτερο μέρος, σε δύο μεγάλες ενότητες, ερευνάται διεξοδικά η έμπρακτη διαχείριση των τεκμηρίων του Βυζαντίου με την επιλογή δύο σημαντικών περιπτώσεων-παραδειγμάτων μελέτης, όπως είναι το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης και η Υπηρεσιακή μονάδα των Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Κέρκυρας. Αναλύεται το διαφορετικό ιστορικό υπόβαθρο των δύο τόπων, η διαφορετική διοικητική τους υπόσταση αναφορικά με την Αρχαιολογική Υπηρεσία καθώς και οι συγγενείς παράμετροι με τη συμβολή των οποίων ο καθένας ανέπτυξε πρακτικές μνημειακής και μουσειακής ανάδειξης και διαχείρισης του Βυζαντίου κατά τον 20ο αιώνα, με επίκεντρο την πλούσια και καταλυτική δραστηριότητα των τελευταίων είκοσι χρόνων. Η μελέτη ολοκληρώνεται με τον συνδυασμό της θεωρητικής αλλά και της πρακτικής διαχείρισης του Βυζαντίου και την ιδεολογική απόδοσή του σε έναν συνθετικό συμπερασματικό επίλογο.