bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Cena życia ─ ekonomiczne uwarunkowania egzystencji Żydów po "aryjskiej stronie"
Authors: Berendt Grzegorz
Published: November 2020

Tekst dotyczy przede wszystkim dwóch zagadnień: środków utrzymania Żydów, którzy znaleźli się wbrew woli Niemców poza obszarami specjalnie dla nich przeznaczonymi (getta, obozy) oraz materialnej sytuacji ludności aryjskiej, której pomoc była niezbędna do przetrwania po „aryjskiej scenie”. Autor wskazuje na proces stopniowego ograniczenia majątku pozostającego w rękach Żydów, w części na zjawisko przejmowania mienia osób już eksterminowanych. Są wskazane również źródła legalnego i nielegalnego dochodu służące zdobywaniu środków utrzymania. Zasygnalizowanie dynamiki rabunkowej eksploatacji ziem polskich przez okupanta niemieckiego prowadzi Autora do postawienia tezy, że znakomita większość aryjskich, ale nie-niemieckich mieszkańców Polski w okresie zmasowanych ucieczek Żydów z gett i obozów (lata 1942-1943) nie miała możliwości świadczenia im długotrwałej, bezinteresownej pomocy materialnej. Artykuł traktuje tak o osobach świadczących pomoc z pobudek humanistycznych, jak również o tych, którzy traktowali Żydów jako źródło dodatkowych dochodów bądź wywiązując się z warunków zawieranych umów, bądź łamiąc je ze szkodą dla żydowskich kontrahentów.
Trzy kolory: szary. Szkic do portretu Bernarda Marka
Authors: Nalewajko-Kulikov Joanna
Published: November 2020

Artykuł przedstawia sylwetkę Bernarda Marka (1908-1966), historyka Zagłady i dyrektora Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie. Na podstawie różnorodnych materiałów, zarówno publikowanych, jak i niepublikowanych, pokazano drogę życia Marka, poczynając od przedwojennego zaangażowania w Komunistycznej Partii Polski, poprzez lata wojny spędzone na terytorium Związku Radzieckiego, aż po różne pola jego aktywności w powojennej Polsce – jako badacza i działacza społeczno-kulturalnego, z uwzględnieniem opublikowanych przez niego prac na temat Zagłady
Nie chcę ludziom na śmiech się pokazać, że Żydów u siebie chowałem...Sprawa Zdzisława i Haliny Krzyczkowskich
Authors: Leociak Jacek
Published: November 2020

25 maja 1988 roku Rada ds. Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata przy Instytucie Pamięci Yad Vashem postanowiła przyznać Zdzisławowi i Halinie Krzyczkowskim Medal Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata. O przynanie tego medalu wnioskował Marian Berland, który wraz z czterema osobami ukrywał się u Krzyczkowskich podczas okupacji; w swym liście pisał, że „nigdy, na przestrzeni całego tego okresu nie dali nam ani razu powodu obawy z ich strony, że nas wydadzą albo wypędzą na ulicę. Przeżyliśmy ten czas straszny tylko dzięki nim i przy ich pomocy”. Jednak zapiski Berlanda z czasu ukrywania się pokazują diametralnie inny obraz; Krzyczkowscy to para lumpenproletariuszy z ulicy Siennej, którzy nieustannie oszukują i szantażują przechowywanych u siebie Żydów.
Dla płaszcza, walizki i jabłka. Zbrodnie na Żydach ukrywających się we wsiach Falkowa, Wieniec i Janowice w świetle powojennych dokumentów procesowych
Authors: Swałtek Dagmara
Published: November 2020

W artykule znajduje się omówienie i próba analizy powojennych materiałów śledczych i procesowych dotyczących trzech różnych przypadków mordowania lub wydawania ukrywających się Żydów w ręce władz niemieckich przez miejscową ludność polską. Omawiane w artykule zbrodnie miały miejsce w trzech wsiach, które w czasie okupacji leżały na terenie dystryktu krakowskiego: Falkowej, Wieńcu i Janowicach. Sprawcy zostali po wojnie postawieni w stan oskarżenia na podstawie Dekretu z dnia 31.08.1944, czyli tzw. dekretu sierpniowego. Z zeznań świadków i oskarżonych wynika, że głównym motywem mordowania Żydów lub wydawania ich w ręce okupanta była chęć szybkiego zysku i w drugiej kolejności strach przed konsekwencjami, gdyby informacja o ukrywających się we wsi Żydach dotarła do władz. Istotnym elementem zajść był aktywny lub bierny współudział licznych mieszkańców wsi w popełnionych zbrodniach.
Nie tylko o „Strachu”. Psychologia potocznego rozumienia historii
Authors: Bilewicz Michał
Published: November 2020

Prace podejmujące problematykę Holokaustu i historię stosunków polsko-żydowskich bardzo często prowadzą do debat historycznych w polskich mediach. Jest to z jednej strony unikalna szansa na nagłośnienie nieznanych kart historii, z drugiej zaś strony – potencjalne zagrożenie dla współczesnych relacji polsko-żydowskich. Artykuł podejmuje próbę wyjaśnienia polskich reakcji na „Strach” Jana Tomasza Grossa i charakteru podobnych debat w polskich mediach. Dzięki odkryciom eksperymentalnej psychologii społecznej (błędów atrybucyjnych, teorii tożsamości społecznej, efektu śpiocha) możemy dziś zrozumieć, czemu niektóre książki wywołują debatę medialną a inne nie; w jaki sposób treści kontestowanych książek trafiają do świadomości szerszej rzeszy odbiorców oraz dlaczego debaty wokół tych książek coraz mniej przypominają prawdziwe dyskusje, w których ludzie starają się ze sobą rozmawiać i polemizować ze stanowiskami oponentów.
„Zobaczyć Gorgonę” (o książce Giorgio Agambena)
Authors: Ubertowska Aleksandra
Published: November 2020

Artykuł jest omówieniem książki włoskiego filozofa Giorgio Agambena "Remnants of Auschwitz". Autorka koncentruje się na trzech zespołach zagadnień, konstytutywnych dla problematyki książki: na kwestii osobliwie rozumianego świadectwa, tematyce cielesności (figura muzułmanina) i kwestii języka (a także podmiotu) wspomnień obozowych. Konkluzją jest polemika z ujęciami Agambena.
Bo „Żydzi nas atakują”...Tournée Jerzego Roberta Nowaka z wykładami potępiającymi „antykatolicką i antypolską książkę” Grossa
Authors: Cobel-Tokarska Marta
Published: November 2020

Polskie wydanie książki J.T. Grossa Strach nie wzbudziło tak intensywnej i szerokiej dyskusji, jaka przetoczyła się przez media siedem lat temu, po lekturze Sąsiadów. Specyficznym owocem publikacji Strachu jest za to renesans kariery trybuna Polski antysemickiej, profesora Jerzego Roberta Nowaka, notabene honorowego obywatela Jedwabnego. Ideolog Radia „Maryja” i wykładowca Wyższej Szkoły Kultury Społecznej i Medialnej od lat podróżuje po Polsce sprzedając ksenofobiczne publikacje, apologizując ojca Rydzyka, a obrzucając błotem choćby Władysława Bartoszewskiego. Strach zmobilizował profesora Nowaka do zdwojenia wysiłków. Trudno polemizować z treścią jego wypowiedzi, niesmak wzbudzają nawet ich drobne urywki cytowane w prasie. Należy jednak zrelacjonować przebieg wydarzeń, których Nowak jest bohaterem, i pochylić się nad tym zjawiskiem z należną uwagą. Objazd Nowaka po kraju z pełnymi nienawiści odczytami można by bowiem bagatelizować, gdyby nie dwie sprawy. Po pierwsze, aż nadto często zdarza się, że dla owych wystąpień znajduje się miejsce w kościołach przy ołtarzu albo w salach parafialnych, przy zgodzie księży. Po drugie, przychodzą na nie tysiące ludzi zapatrzonych w Nowaka, czytających jego książki i wierzących w każde jego słowo
In memoriam - Marek Edelman
Authors: Edelman Marek
Published: November 2020

Trzeba pamiętać ...

Przede wszystkim trzeba pamiętać o jednym: czym był Holokaust. To nieprawda, że to była sprawa tylko żydowska. To nieprawda, że to była sprawa tych kilku szmalcowników. Czy kilkunastu. Czy kilkudziesięciu. Czy kilkuset. To nieprawda, że to była sprawa stu czy dwustu tysięcy Niemców, którzy osobiście brali udział w tych mordach. Nie, to była sprawa Europy i sprawa cywilizacji europejskiej, która stworzyła fabryki śmierci. Holokaust jest klęską cywilizacji. I niestety ta klęska nie skończyła się w 1945 roku. O tym trzeba pamiętać. I wszyscy muszą o tym pamiętać. [...] 

Fragment wystąpienia na kolokwium, które odbyło się 10 i 11 czerwca 1995 roku w Krakowie (tytuł od redakcji).
Dialog chrześcijańsko-żydowski z Zagładą w tle
Authors: Obirek Stanisław
Published: November 2020

Dialog chrześcijańsko-żydowski jest jednym z najbardziej widocznych skutków soborowej deklaracji Nostra aetate, ogłoszonej przez Kościół katolicki 28 października 1965 roku. Teologiczne implikacje tego tekstu są widoczne w refleksji teologów katolickich głównie w USA i Europie Zachodniej. Echa tej debaty w Polsce są słabo słyszalne. Podobnie jak w judaizmie również w chrześcijaństwie, nie ma jednej odpowiedzi na Zagładę. Wydaje się wręcz, że stosunek do tego wydarzenia w dużym stopniu spolaryzował teologów katolickich. Tak się składa, że tendencje konserwatywne w teologii zwykle łączą się z niechęcią do włączenia wydarzenia Zagłady do refleksji nad istotą chrześcijaństwa, zaś otwarta teologia dostrzega konieczność nie tylko włączenia Holocaustu do teologii, ale wręcz upatruje w nim niezbywalny punkt odniesienia. Głosem szczególnie wyrazistym w dialogu chrześcijańsko-żydowskim w Polsce jest głos ks. Waldemara Chrostowskiego. Oprócz niego na ten temat wypowiadali się ks. Michał Czajkowski, Stanisław Musiał SJ, i Romuald Jakub Weksler-Waszkinel. Poza nimi ciekawą propozycję przedstawił ks. Wacław Hryniewicz.
Największe zmartwienie „polskich patriotów”
Authors: Libionka Dariusz
Published: November 2020

Prezentowany dokument, przechowywany w archiwum Instytutu Polskiego i Muzeum im. Gen. Władysława Sikorskiego w Londynie, jest zapisem obserwacji dokonanych w warszawskim więzieniu przez nieznanego z nazwiska Holendra na początku 1942 r. Wynika z nich, że główną troską „polskich patriotów” jest rozwiązanie po wygranej przez Aliantów wojnie „zagadnienia żydowskiego” w Polsce. Dokument ten stanowi ciekawy przyczynek do poznania nastrojów Polaków pod okupacją
Bernard Mark, powstanie w getcie warszawskim i proces Jürgena Stroopa
Authors: Finder Gabriel
Published: November 2020

Jürgen Stroop, the SS general who led the liquidation of the Warsaw Ghetto and the suppression of the Warsaw Ghetto Uprising in April–May 1943, was convicted by a Polish court in 1951 and executed in 1952. Bernard (Ber) Mark (1908–1966), Holocaust historian and director of the Jewish Historical Institute in Warsaw, provided expert testimony for the prosecution at Stroop’s trial. Mark felt constrained to graft a communist-inflected narrative onto his account of the Warsaw Ghetto Uprising and to shoehorn it into his expert testimony in court and then into his interpretation of the trial for a Jewish audience. He did his best to give the Jewish Fighting Organization, which spearheaded the uprising, and its Jewish fighters their due at a time when expression of unvarnished appreciation for Jewish heroism was risky, even while he was paying overrated tribute to the communist underground for its assistance to the Jewish rebels during the uprising. But he always stopped short of the line between conformity to and defiance of the communist regime
Pamięć Zagłady w narracji folklorystycznej
Authors: Czubala Dionizjusz
Published: November 2020

This article includes information about the currently edited collection of wartime recollective accounts of the Holocaust. It is an authentic record of field research conducted in the southern part of the Świętokrzyskie Province. The author presents the subject matter of these narratives, emphasizing their folkloristic character. He lays most stress on the largely unnoticed though still important current of folk reckoning with the war and occupation.
„Zaprowiantowanie obozu jest podobno wzorowe…” Wiedza więźniów getta łódzkiego na temat ośrodka zagłady w Chełmnie nad Nerem
Authors: Sitarek Adam
Published: November 2020

Informacje na temat eksterminacji przeprowadzanej w ośrodku zagłady w Chełmnie nad Nerem dotarły do getta łódzkiego wiosną 1942 r. Istotnym punktem na szlaku przekazywania informacji był Grabów, do którego dotarli pierwsi uciekinierzy z Chełmna. Dużą rolę odegrał grabowski rabin Jakub Szulman. Podjął on akcję wysyłania listów zawierających pozyskane od uciekinierów dane na temat zbrodni. Listy sporządzone przez Szulmana dotarły do Łodzi wraz z przesiedleńcami z gett prowincjonalnych z Kraju Warty. To od nich więźniowie getta otrzymali potwierdzenie informacji o przeznaczeniu ośrodka w Chełmnie nad Nerem. Na przepływ informacji wpływała również prowadzona przez Niemców kampania blokady informacyjnej, a następnie dezinformacji, która miała za zadanie wprowadzić w błąd co do faktycznego losu deportowanych do Chełmna osób.
Czy Zagłada jest ich historią, czy naszą? (Plaidoyer w przedmiocie ustanowienia w Polsce miejsca pamięci poświęconego Zagładzie)
Authors: Gross Jan Tomasz
Published: November 2020

Kiedy mówimy o polskiej historii, to można od biedy dopuścić – nie łamiąc konwencji poprawnego posługiwania się językiem – że bierzemy pod uwagę przede wszystkim (wyłącznie?) losy polskiej ludności. W tym sensie polska historia byłaby po prostu opowieścią o Polakach. Ale już historii Polski w ten sposób opowiedzieć się nie da.
Fakty i fikcje. Na marginesie filmu Azyl
Authors: Haska Agnieszka
Published: November 2020

Premiera filmu Azyl w reżyserii Niki Caro nie mogła w Polsce trafić na lepszy politycznie moment. Marzenia decydentów o tym, aby powstał – cytując ministra kultury i dziedzictwa narodowego Piotra Glińskiego – „dobry, wielki polski film patriotyczny, który promowałby Polskę na świecie”, zostały wpisane na listę politycznych i propagandowych celów rządu Prawa i Sprawiedliwości. O ważności tego planu niech świadczy to, że już w październiku 2015 r. prezes Jarosław Kaczyński deklarował zebranie pieniędzy „na jeden lub dwa wielkie, hollywoodzkie filmy, które pokażą, jak naprawdę wyglądała wojna w Polsce”.
Sonderdienst w Generalnym Gubernatorstwie
Authors: Black Peter
Published: November 2020

The Sonderdienst (Special Service) was an enforcement agency developed by German SS and Police authorities, specifically in the Lublin District of the so called Government General (central and southeastern German-occupied Poland) to assist in enforcing German occupation ordinances in the cities and particularly in the countryside, where lack of police personnel, ignorance of local conditions, and perceived fear of partisan attack discouraged a direct German police presence. After February 1941, the SS and Police relinquished control over the Sonderdienst to the German civilian occupation authorities. Under civilian authority, the Sonderdienst was deployed at the Kreis level, under command of the so-called German Stadt- and Kreishauptmänner in detachments of approximately 30 men to carry out administrative enforcement activities when the civilian authorities were unable to count or SS and police support. This article examines how the Sonderdienst highlights the dependence of German administration in the Government General on locally recruited auxiliaries, particularly in the countryside. The Sonderdienst was conceived, developed, expanded, and deployed within the context of a bitter battle between German civilian authorities and the SS/police apparatus over control of local executive police power. This is hardly new; yet the Government General is unusual in that the German civilian authorities were able to fight the SS to a draw on this issue. Since its formation followed the recruitment of the “ethnic” and ideological “cream” of the ethnic German population of occupied Poland into agencies such as the Selbstschutz, and the Waffen SS, the Sonderdienst represents an early effort of the National Socialist authorities to fashion an ethnically conscious and ideologically committed corps from young men of questionable, even dubious, German ancestry and heritage. Finally, this study reveals not only the complicity of the civilian authorities in Nazi crimes, but the link in German-occupied Poland between “routine” administrative duties, such as collecting fines for ordinance violations, and the brutal persecution and annihilation of groups targeted as enemies of the German Reich, such as the Polish Jews. Civilian administrators and SS and police authorities shared the “National Socialist consensus” in occupied Poland. They wanted to annihilate the Jews and the Polish intelligentsia, to exploit the labor potential of the Polish masses, and to turn the Government General into a region of German settlement. As a part of this vision, the Sonderdienst was to serve not only as a police executive, but as a political and cultural steppingstone to full acceptance into the German “racial community.” There is no question that, even in “routine” duties, the Sonderdienst participated, more or less willingly, in the implementation of the most evil racist policies of the National Socialist regime.
„…w podziemiach wymienionych domów zakopane są…”. Poszukiwania Archiwum Ringelbluma
Authors: Bańkowska Aleksandra , Haska Agnieszka
Published: November 2020

Przez siedemdziesiąt lat, które upłynęły od odnalezienia przy Nowolipkach 68 pierwszej części Archiwum Ringelbluma, wokół ukrycia i wydobycia dokumentów zbieranych przez grupę „Oneg Szabat” narosło wiele pytań. Artykuł odpowiada na część z nich, rekonstruując na podstawie dokumentów zgromadzonych w Archiwum ŻIH przebieg ukrycia i powojennych poszukiwań archiwum „Oneg Szabat”, prowadzonych przez Centralny Komitet Żydów w Polsce oraz Centralną Żydowską Komisję Historyczną. Rekonstrukcja ta pozwala również na postawienie nowej hipotezy dotyczącej tzw. trzeciej części Archiwum, rzekomo ukrytej na terenie tzw. szopu szczotkarzy w kwietniu 1943 r.
Wszystkie procesy Eleazara Grünbauma
Authors: Dehnel Jacek
Published: November 2020

Bohaterem artykułu jest Eleazar Grünbaum, syn posła, dziennikarza i znanego działacza syjonistycznego Izaaka. W 1929 trafił do aresztu jako młody komunista, dzięki wpływom ojca dostał niewielki wyrok i w 1931 r. był już na wolności. Wyjechał wtedy do Francji na studia. W czasie wojny domowej w Hiszpanii walczył po stronie republiki. Po wybuchu wojny wstąpił do polskiej armii gen. Sikorskiego, a następnie działał w komunistycznym podziemiu. W 1941 został aresztowany, po czym deportowano go do Auschwitz. W obozie został kapo i po wojnie sądzono go za znęcanie się nad współwięźniami. Dzięki zabiegom ojca udało mu się uniknąć kary i wyjechał do Palestyny. Zginął w walce z Arabami w 1948. Do dziś trwają w Izraelu dyskusje, czy był okrutnym oprawcą obozowym, czy starał się po prostu przeżyć. Zdaniem autora lata pobytu Grünbauma w obozach można uznać za majstersztyk przetrwania.
Zagłada Żydów w serbskim porządku pamięci
Authors: Bogusławska Magdalena
Published: November 2020

Dramatyczny proces rozpadu Jugosławii, przypieczętowany wybuchem wojny na początku lat dziewięćdziesiątych XX w., zmusił do dokonania weryfikacji i przewartościowań dotychczasowej oficjalnej wizji historii, narzucanej i kontrolowanej przez niemal półwiecze przez komunistyczne władze federacji zamieszkanej przez narody i grupy etniczne o odmiennych tradycjach kulturowych i różnych doświadczeniach dziejowych. Próby ich uzgodnienia, stanowiącego warunek konieczny koegzystencji podmiotów tworzących socjalistyczną Jugosławię, w dłuższej perspektywie czasowej okazały się porażką. Krytyce i rewizji, polegającej zasadniczo na nacjonalizacji dyskursu, został poddany przede wszystkim okres drugiej wojny światowej, której przebieg, a zwłaszcza rozstrzyg nięcie zadecydowało o losach narodów południowosłowiańskich w drugiej połowie XX stulecia.
Wokół "Syna Szawła"
Authors: Piotrkowiak-Junkiert Kinga
Published: November 2020

Pierwszy długometrażowy film László Nemesa Syn Szawła (oryg. Saul fia), nagrodzony najważniejszymi nagrodami świata filmu (m.in. Złotą Palmą w Cannes, Cezarem, Złotym Globem czy Oscarem za najlepszy film nieanglojęzyczny), od pierwszych dni po węgierskiej premierze stał się przedmiotem dyskusji. Historia członka Sonderkommando Szawła Ausländera, toczącego 48-godzinną walkę o pochowanie chłopca, zmusiła węgierską opinię publiczną do niemożliwej do zatrzymania i uniknięcia (w obliczu kolejnych nagród i recenzji z prasy światowej) konfrontacji z tematem Zagłady.
Reguła złotego środka. Kilka uwag na temat współczesnego dominującego dyskursu o „stosunkach polsko-żydowskich”
Authors: Zawadzka Anna , Forecki Piotr
Published: November 2020

Tekst jest próbą dekonstrukcji polskiego dyskursu dominującego w temacie tzw. stosunków polsko-żydowskich. Centralne figury tego dyskursu to logika złotego środka jako narzędzia dochodzenia do prawdy historycznej, symetryzacja polskich i żydowskich krzywd oraz win, a także gościnność jako powszechna postawa Polaków wobec Żydów. Autorzy pokazują opiniotwórczą siłę oddziaływania tego dyskursu na trzech przykładach: recenzji filmu Ida Pawła Pawlikowskiego, recepcji Muzeum Historii Żydów Polskich Polin oraz dyskusji o pomnikach Sprawiedliwych, które miały stanąć w Warszawie.
Szanse, wyzwania i interpretacje: nauczanie o Holokauście w Kanadzie
Authors: Phillips Carson
Published: November 2020

Ontario, druga co do wielkości prowincja Kanady, o powierzchni ponad miliona kilometrów kwadratowych, ma 31 publicznych angielskojęzycznych zarządów szkół, 29 katolickich angielskojęzycznych, 4 publiczne francuskojęzyczne i 8 katolickich francuskojęzycznych. W roku szkolnym 2013/2014 na terenie prowincji działało 3980 szkół podstawowych i gimnazjów oraz 917 szkół średnich. Zgodnie z zapisami konstytucji kanadyjskiej edukacja leży w kompetencjach władz prowincjonalnych. Finansowany ze środków publicznych system edukacji w Ontario jest najbardziej otwarty (comprehensive) w kraju, a tamtejsza populacja uczniów prawdopodobnie najbardziej różnorodna. Nauczanie o zagadnieniu tak złożonym jak Zagłada stanowi dla nauczycieli i uczniów jednocześnie szansę i wyzwanie.

W odróżnieniu od niektórych członków Wspólnoty Narodów Kanada nie ma krajowego programu nauczania. Zamiast tego każda z dziesięciu prowincji i każde z trzech terytoriów samodzielnie ustala oczekiwania i wyniki programowe. Choć system zapewnia władzom prowincji autonomię przy opracowywaniu regionalnych programów dydaktycznych, stwarza trudności w kwestiach takich, jak tożsamość narodowa, dziedzictwo narodowe i globalizacja.
„Oni wciąż we mnie żyją”. Israel Gutman (1923–2013): ocalały z Zagłady, uczestnik powstania w getcie warszawskim, historyk żydowski
Authors: Dreifuss Havi
Published: November 2020

Artykuł poświęcony jest prof. Israelowi Gutmanowi, jednemu z najwybitniejszych badaczy Zagłady. Autorka rekonstruuje losy Gutmana, od okresu przedwojennego, pobytu w getcie warszawskim i obozach koncentracyjnych, po emigracje do Palestyny i budowę Państwa Izrael, gdzie początkujący kibucnik stał się naukowcem kształtującego kierunek badań nad zagładą Żydów w Instytucie Yad Vashem i na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie. Metodologia naukowa Gutmana zakładała skupienie się na życiu Żydów podczas Zagłady, jego odtwarzanie na podstawie źródeł żydowskich, wyjaśniania osobistych dylematów oraz złożonych relacji społecznych
Wołanie krwi brata twego. Rekonstrukcja ludobójstwa w lokalnej skali
Authors: Bartov Omer
Published: November 2020

Artykuł opisuje zagłady kresowego miasta Buczacz w latach 1941-1944. Na podstawie różnorodnych źródeł autor odtwarza ewolucję struktury kulturowej i społecznej miasteczka, a następnie rekonstruuje jego zagładę. Niemal połowę buczackich Żydów deportowano do obozu zagłady w Bełżcu. Pozostałych Żydów rozstrzelali na miejscu funkcjonariusze Policji Bezpieczeństwa wspierani przez ukraińskich funkcjonariuszy policji pomocniczej, miejscowych żandarmów niemieckich i ukraińskich oraz żydowskich policjantów. W Buczaczu klasyczny podział na ofiary, sprawców i świadków stał się płynny: część tych, którzy ukrywali prześladowanych, potem ich denuncjowała; niektórzy zabójcy udzielali potencjalnym ofiarom schronienia; niektórzy kolaboranci przyłączali się z czasem do ruchu oporu.

W 1944 roku władze radzieckie doprowadziły do wymiany ludności Buczacza. Spośród dzisiejszych mieszkańców Buczacza niewiele wiele zna historie miasta.
Witold Pilecki. Konfrontacja z legendą o „ochotniku do Auschwitz”
Authors: Cuber-Strutyńska Ewa
Published: November 2020

Artykuł stanowi próbę przyjrzenia się pamięci historycznej o Witoldzie Pileckim, funkcjonującej w literaturze przedmiotu oraz w powszechnej świadomości. W artykule skoncentrowano się na występujących w nich elementach idealizujących i uproszczeniach, prowadzących do mitologizacji Pileckiego. Postawiono również pytania o genezę i celowość tworzenia mitów wokół Pileckiego. Na podstawie analizy materiału źródłowego podano w wątpliwość zasadność używania w kontekście Pileckiego dwóch popularnych sformułowań: „ochotnik do Auschwitz” i „autor pierwszego raportu o Holokauście”. Zwrócono w ten sposób uwagę na konieczność skorygowania i uzupełnienia biografii Pileckiego przez dokładne i ostrożne przestudiowanie wszystkich dostępnych źródeł.
Literatura polska ostatniego dziesięciolecia wobec Zagłady – próby odpowiedzi na nowe wzywania
Authors: Kowalska-Leder Justyna
Published: November 2020

W literaturze polskiej ostatniego dziesięciolecia podejmującej problematykę Zagłady wyłaniają się nowe tematy oraz rozwiązania formalne. Przede wszystkim słychać w niej pogłos dyskusji wywołanych głośnymi publikacjami Jana Tomasza Grossa, szczególnie książką Sąsiedzi. W wypowiedziach literackich tego okresu wyraźnie wybrzmiewa głos tak zwanego drugiego pokolenia, którego przedstawiciele dają świadectwo dorastania „w cieniu Auschwitz”. Uwagę zwracają również liczne publikacje skierowane do dzieci i młodych czytelników, którym o Zagładzie opowiada się w sposób dojrzały, unikając uproszczeń i infantylizmu. Tematyka Holokaustu jest coraz odważniej podejmowana w gatunkach literatury popularnej, czego przykładem powieści sądowe, kryminalne, sensacyjne, niekiedy odwołujące się do poetyki horroru czy thrillera psychologicznego. Nie wszystkie można uznać za udane, część z nich bowiem wyraźnie ociera się o kicz. Jednak wskazują one kierunek, w jakim rozwija się literatura podejmująca tematykę Zagłady w kontekście odchodzenia ostatnich świadków i ocalałych.
Oczy donosiciela
Authors: Głowiński Michał
Published: November 2020

Artykuł dotyczy szeroko rozumianej literatury dotyczącej Holokaustu jako świadectwa mówiącego o stosunku społeczeństwa polskiego do Żydów, ona bowiem nawet wówczas, gdy operuje fikcją, bliska jest literaturze dokumentu osobistego. Wiedza zawarta w tych przekazach, zarówno powstających w czasie okupacji, jak po niej, na ogół nie jest uwzględniana przez profesjonalnych historyków, aczkolwiek mówi na ten temat bardzo dużo. Najogólniej wyprzedza tezy i relacje historyków. Jednym z uwzględnianych w niej zjawisk jest antysemityzm, który nie zaniknął wraz z nastaniem Zagłady, co się wyrażało w procederach szantażystów, donosicieli, szmalcowników.
O Auschwitz, Szwecji i depresji
Authors: Grynberg Mikołaj
Published: November 2020

Krótki przystanek w drodze z Auschwitz jest książką wyzbytą rewanżyzmu i chęci zemsty. Goran Rosenberg jest w tej książce synem, który próbuje zrozumieć samobójstwo ojca, synem, który dba o honor swojego ojca, a wreszcie synem, który żegna się ze swoim ojcem. Autor długo czekał na publikację, w której wiedza historyczna staje „ramię w ramię” z emocjonalnym opisem, a wszystko to dzieje się na rzecz lepszego zrozumienia świata
Pozagładowe historie mówione: nagrania, archiwa, sposoby lektury
Authors: Filipkowski Piotr
Published: November 2020

Artykuł pokazuje rozwój historii mówionej dotyczącej Zagłady od pierwszych projektów badawczych realizowanych tuż po zakończeniu wojny, po współczesne, globalne inicjatywy nagrywania wywiadów z ocalałymi i archiwa udostępniające tysiące takich świadectw audiowizualnych. Ten rozwój wpisany jest w szerszą perspektywę pamięci zbiorowej – przede wszystkim amerykańskiej – dotyczącej Zagłady i zmian w postrzeganiu ocalałych-świadków oraz ich świadectw. Jako szczególna część tej pamięci potraktowana została historiografia Zagłady – na kilku wyrazistych przykładach autor pokazuje różne sposoby traktowania tych źródeł: od nieufnego, a nawet podejrzliwego, po bezkrytycznie afirmatywne. W konkluzji zarysowane zostają inne niż stricte historyczne możliwe kierunki interpretacji tych źródeł.
Polska Norymberga: siedem procesów przed Najwyższym Trybunałem Narodowym, 1946–1948
Authors: Prusin Alexander V.
Published: November 2020

The Polish Supreme National Tribunal (NTN) was established in January 1946 for the purpose of bringing major Nazi perpetrators to justice. Between 1946 and 1948, the NTN heard the cases of forty-nine defendants charged with war crimes and crimes against humanity. In sharp contrast to the numerous political trials carried out in the country during the same period, in which thousands of individuals accused of “hampering socialist reconstruction” were sentenced to death or long prison terms, the NTN’s proceedings applied conventional legal and moral standards comparable to those used in Western courts and investigated each case comprehensively on its own merits.
Opór wobec procesów w sprawie zbrodni wojennych: masakra w Malmédy, niemieckie Kościoły a kontrwywiad amerykański CIC
Authors: Legge, Jr. Jerome S.
Published: November 2020

War crimes trials roused considerable resistance in Germany. Here the author analyzes opposition to the Malmédy Trial, conducted at Dachau in 1946, citing documents made available under the 1998 Nazi War Crimes Disclosure Act – in particular those of Roman Catholic auxiliary bishop of Munich Johannes Neuhäusler and regional Protestant bishop Theophil Wurm of Württemberg. These clergymen helped reduce sentences and obtain clemency for perpetrators. Munich lawyer and activist Rudolf Aschenauer, a close associate of Neuhäusler, coordinated a large network devoted to thwarting the convictions of the former Waffen-SS men. The author traces U.S. Army Counterintelligence Corps (CIC) monitoring of both Aschenauer and the bishops.
O klerykalnym faszyzmie (Na marginesie Curriculum Vitae Jędrzeja Giertycha)
Authors: Krzywiec Grzegorz
Published: November 2020

Artykuł jest krytycznym omówieniem pamiętnika jednego z czołowych ideologów i polityków Narodowej Demokracji w XX wieku, Jędrzeja Giertycha (1904–1992). Przez ponad pół wieku Giertych uosabiał wszystko to, co w rodzimej tradycji nacjonalistycznej było uznawane za polityczny ekstremizm. Jeszcze pod koniec XX wieku jego postać symbolizowała dla wielu skrajny margines rodzimych tradycji narodowych. Co charakterystyczne, od ponad dekady, w obliczu polaryzacji politycznej w Polsce, następuje aktywne włączenie elementów tego dziedzictwa do głównego nurtu myślenia o sprawach publicznych
Monika Polit, „Moja żydowska dusza nie obawia się dnia sądu”. Mordechaj Chaim Rumkowski. Prawda i zmyślenie
Authors: Löw Andrea
Published: November 2020

Monika Polit, „Moja żydowska dusza nie obawia się dnia sądu”. Mordechaj Chaim Rumkowski. Prawda i zmyślenie, Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2012, 245 s.

W swojej monografii Monika Polit próbuje zakwestionować większość tego, co dotąd napisano na temat Rumkowskiego. Czyni to w tonie polemicznym, który niestety przysłania wiele jej pasjonujących odkryć. Już na początku autorka stwierdza, że od lat żaden historyk ani literaturoznawca nie podjął próby reinterpretacji skrajnie negatywnych opinii o Rumkowskim. Zarzuca też historykom, że zamiast przeprowadzić własną kwerendę, wiedzę na temat przedwojennej biografii Rumkowskiego czerpali wyłącznie z wczesnych prac żydowskich autorów, Wolfa Jasnego i Jeszai Trunka. Jest to zarzut słuszny, lecz w naszych publikacjach – zaliczam się bowiem do licznej grupy oskarżonych – okres przedwojenny nie znajdował się bynajmniej w centrum zainteresowań badawczych, a nasze poszukiwania koncentrowały się na okresie prześladowań. Tego rodzaju zarzuty przewijają się przez całą książkę Moniki Polit, która co rusz krytykuje innych autorów, nie zważając na fakt, iż ci w swoich pracach formułowali zupełnie inne pytania badawcze
Edward Kossoy (1913–2012) in memoriam
Authors: Petelewicz Jakub
Published: November 2020

Edward Kossoy (1913–2012) in memoriam
Fotografie
Authors: Haska Agnieszka
Published: November 2020

Fotografie z Miejsca Pamięci w Treblince
Polscy obserwatorzy Zagłady. Studium przypadków z zakresu sztuk wizualnych – uwagi wstępne
Authors: Nader Luiza
Published: November 2020

Tekst jest poświęcony wybranym wizualnym zapisom tworzonym wobec Zagłady, autorstwa artystów: Felicjana Szczęsnego Kowarskiego, Krzysztofa Henisza, Aleksandra Świdwińskiego i Mieczysława Wejmana. Zdecydowana większość omawianych dzieł pochodzi z okresu wojny (1940–1944), kilka powstało tuż po wojnie (1946–1948). Autorka rozpatruje przede wszystkim ich warstwę referencyjną, a także zastosowane w nich modusy reprezentacji, datowanie konkretnych obiektów oraz odniesienia do towarzyszącej im ramy historycznej. Zastanawia się również nad tożsamością, motywacjami, stopniem zaangażowania egzystencjalnego, etycznego i artystycznego twórców w obliczu postępującej na ich oczach, tuż obok, Zagłady. Centralnym pytaniem, które autorka zadaje nie tylko artystom, ich pracom, lecz także dyscyplinie historii sztuki, jest pytanie postawione przez Jana Tomasza Grossa: „co zrobiłeś/zrobiłaś/zostało zrobione, aby Żydom pomóc?”, pamiętając o tym, że „nicnierobienie” również było działaniem i miało swoje konsekwencje. Najistotniejszym pojęciem wypracowywanym w tekście jest kategoria artysty – bliskiego obserwatora Szoa. Pytanie o polskich obserwatorów Zagłady zmusza ponadto do postawienia pytań dotyczących fundamentów samej dyscypliny historii sztuki. Autorka postuluje zmianę epistemy w przestrzeni nowoczesnej i współczesnej historii sztuki w Polsce wobec wciąż niepodjętego wyzwania, jakie niosą w sobie prace powstałe wobec Zagłady i (z) Zagłady.
Getto łódzkie we współczesnej literaturze dla dzieci i młodzieży. Krytyka „nowej wrażliwości”
Authors: Tomczok Marta
Published: November 2020

Artykuł stanowi krytykę zjawiska literatury dla dzieci i młodzieży o Zagładzie z perspektywy tzw. nowej wrażliwości. Jest to kategoria oznaczająca kierunek myślenia w inspirowanych nową humanistyką studiach antropologiczno-kulturowych. Jego istotę stanowi udzielenie głosu podmiotom wcześniej marginalizowanym (dzieciom, zwierzętom, roślinom, przedmiotom, tzw. innym) oraz zwrócenie im sprawczości. Analizując dwa przykłady współczesnej literatury na temat Litzmannstadt Ghetto – Rutka Joanny Fabickiej oraz Naród zatracenia Macieja Świerkockiego i Mariusza Sołtysika – autorka pokazuje, że mimo uczynienia bohaterami rzeczy czy zwierząt literatura ta nie potrafi zmierzyć się z czyimś doświadczeniem Zagłady, a formy narracji, jakie wytwarza, nie oddają w pełni skomplikowanego losu tysięcy żydowskich dzieci. Wiele przykładów takiej narracji łączy się z nadużyciami w sensie formalnym („podróbki” dokumentu osobistego) i emocjonalnym, żerując wręcz na wrażliwej (podatnej na ponowne zranienie) postaci samego dziecka i okrucieństwach historii, jakim było poddawane.

Istotną częścią artykułu są analizy wybranych przykładów kiczu holokaustowego związanego z problematyką dziecka i Zagłady, w tym interpretacje obrazów „wielkiej szpery” (w powieściach Leslie Epsteina, Steve’a Sem-Sandberga, Fabickiej, Świerkockiego i Sołtysika), mających kluczowe znaczenie w zachowaniu stosowności w utworach o Zagładzie adresowane do młodego czytelnika. Autorka, korzystając z wniosków Barbary Engelking, Joanny Tokarskiej-Bakir, Susan Rubin Suleiman, Jacka Leociaka i Borisa Cyrulnika dochodzi do wniosku, że szczególnie szkodliwa w wytwarzaniu tego typu narracji okazuje się postpamięć. Zjawisko to przestaje być traktowane przez pisarzy i badaczy zgodnie z definicją nadaną mu przez Marianne Hirsch i staje się ramą interpretacyjną dla całej sztuki o Holokauście, mającej w nieskończoność rozbudzać cierpienie odbiorcy, a samą Zagładę czynić niegojącą się, otwartą raną.
Paszporty złudzeń. Sprawa paszportów południowoamerykańskich widziana z Będzina
Authors: Sobelman Michał
Published: November 2020

Artykuł powstał w reakcji na ukazanie się książki Lista Ładosia, ukazującą listę 3262 Żydów posiadających paszporty krajów latynoamerykańskich i wystawionych w czasie wojny przez Poselstwo RP w Szwajcarii. Opierając się w dużej mierze na materiałach z getta będzińskiego, autor polemizuje z główną tezą publikacji, jakoby „posiadanie paszportu Ładosia dawało osobie zagrożonej śmiercią w Zagładzie większą szanse na przeżycie”. Twierdzi on również, że spora grupa Żydów, a szczególnie członków organizacji żydowskich, nie przywiązywała większej wagi do posiadania takiego paszportu, a czasami nawet wręcz nie zdawała sobie z tego sprawy. Niezależnie od tego sprawa tzw. paszportów południowoamerykańskich i zaangażowanie polskiego poselstwa w Szwajcarii od wielu lat była znana historykom, w tym polskim
Procedura i przebieg transportów kolejowych z getta łódzkiego do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem (styczeń–maj 1942 r.)
Authors: Grzegorczyk Andrzej
Published: November 2020

Prowadzone w ostatnich latach prace badawcze pozwoliły rozwiązać wiele węzłowych problemów dziejów getta łódzkiego. Rozpoznane zostały niemieckie procesy decyzyjne oraz reakcje żydowskiej administracji getta na deportacje prowadzone do obozów zagłady. Autor artykułu koncentruje się wokół zagadnień związanych z organizacją oraz przebiegiem prowadzonych między styczniem a majem 1942 r. deportacji z getta do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem (Kulmhof am Ner). Podejmuje próbę rekonstrukcji wydarzeń rozgrywających się w czasie deportacji, w tym na stacji Radegast – w miejscu, skąd deportowani wyruszali w drogę, oraz w trakcie przejazdu do miejsca kaźni
Działalność SS-Sonderkommando Kulmhof w lutym i marcu 1942 r. w świetle dowodów księgowych Sonderkonto 12300 z zasobu Archiwum Państwowego w Łodzi
Authors: Grzanka Bartomiej
Published: November 2020

Ekonomiczny wymiar Zagłady Żydów w Kraju Warty nie został jeszcze w pełni zbadany. W grabieży majątku ofiar mieli udział m.in. członkowie załogi obozu zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem. Prześledzenie różnych aspektów tego zagadnienia jest możliwe dzięki dokumentom znajdującym się w zasobie AP Łódź. Niniejszy artykuł przedstawia działalność SS-Sonderkommando Kulmhof w lutym i marcu 1942 r. w świetle rachunków konta specjalnego 12300 utworzonego w celu operowania środkami finansowymi, które zostały zrabowane Żydom
Stanisław Żemis – świadek zagłady Żydów w Łukowie
Authors: Czubaszek Krzysztof
Published: November 2020

Najcenniejszą relację dotyczącą Zagłady Żydów w Łukowie, mieście powiatowym w województwie lubelskim, spisał ktoś, kto do tej pory znany był jako Stanisław Żemiński. O autorze wstrząsającego i pełnego empatii dziennika nic więcej nie było wiadomo. Nie udało się ustalić żadnych szczegółów biograficznych – skąd pochodził, gdzie mieszkał, co się z nim działo po wojnie. Autor artykułu odkrywa jego prawdziwą tożsamość. Nazywał się Stanisław Żemis. W młodości był nauczycielem, współpracownikiem Janusza Korczaka. W czasie okupacji trafił do Łukowa, gdzie zajmował się działalnością spółdzielczą oraz konspiracyjną, a po wyzwoleniu został pierwszym prezydentem Siedlec. W późniejszych latach osiadł w Warszawie, gdzie, po utracie wzroku, zajął się pracą na rzecz środowiska osób niewidomych.
W pierwszym kręgu. Listy ukrywającego się
Authors: Kula Marcin
Published: November 2020

Są to listy warszawskiego lekarza dr. Józefa Jabłońskiego, podczas okupacji ukrywającego się – jako Żyd – na wsi na Lubelszczyźnie. Zachowało się 13 tekstów, pisanych w okresie od września do grudnia 1942 r. W odróżnieniu od większości informacji pochodzących od ukrywających się, te zdumiewają opisami przyjemnych sytuacji. Niektóre brzmią tak, jak gdyby dr Jabłoński pojechał na wypoczynek na wieś do znajomych. Oczywiście powstaje pytanie, w jakim stopniu publikowane listy odzwierciedlają sytuację prawdziwą. Jasne, że wiele informacji nie mogło się w nich znaleźć. Niemniej jednak to, co jest, wydaje się raczej prawdziwe. Jak wytłumaczyć to, że autorowi było w ukryciu tak dobrze? Niewątpliwie trafił do światłych, dobrych ludzi. Statystyczna szansa trafienia człowieka potrzebującego schronienia akurat do takich była jednak niewielka. W towarzyszącym publikacji komentarzu rozpatrzono elementy sytuacji społecznej, które tę szansę w wypadku dr. Jabłońskiego zwiększyły
„Benzyny zużyto 8 litrów”. Prozaizacja Zagłady na przykładzie dokumentacji Archiwum Państwowego w Lublinie Oddział w Chełmie
Authors: Puławski Adam
Published: November 2020

W archiwum państwowym w Chełmie dokumentacja bezpośrednio opisująca zagładę Żydów niemal nie istnieje. Znaleźć w nim jednak można dziesiątki dokumentów obrazujących urzędowy stosunek do tego zjawiska, zresztą wypowiadany wprost. Czytelnik jedynie poprzez swoją wiedzę pozaźródłową jest w stanie przypisać dany dokument do procesu Zagłady. Najbardziej jednak uderzają w tych dokumentach powody, z jakich w ogóle powstały. Są to najczęściej jakieś prozaiczne sprawy: rozliczenie kosztów, uzasadnienia zaginięcia narzędzi, raporty pożarowe itd. Rodzi się z nich prozaiczność Zagłady. W części z nich Zagłada jest niedopowiedziana. Jedynie z wiedzy ogólnej wiemy, że dokumenty te dotyczyły np. ścigania ukrywających się Żydów
Szama Grajer – „żydowski król” z Lublina
Authors: Kopciowski Adam
Published: November 2020

Celem artykułu jest przybliżenie życiorysu Szamy Grajera, głównego niemieckiego kolaboranta w lubelskim getcie. Omówiono w nim jego kryminalną przeszłość przed wojną (sutenerstwo, aktywność w półświatku, pobyt w więzieniu), szczegóły działalności podczas okupacji (w tym przede wszystkim mechanizmy współpracy z Niemcami: zbieranie poufnych informacji, szantaż, grabież mienia, szerzenie dezinformacji i propagandy, udział w akcjach wysiedleńczych w gettach w Lublinie i Warszawie), a także okoliczności śmierci w getcie na Majdanie Tatarskim jesienią 1942 r. Postać „żydowskiego króla” z Lublina ukazano w szerszym kontekście, odtwarzając i opisując m.in. skład, strukturę organizacyjną i specyfikę tamtejszej siatki żydowskich konfidentów. W końcowej części tekstu podjęto próbę wyjaśnienia motywacji kierujących Grajerem, w tym powodów podjęcia przez niego współpracy z Niemcami oraz oczekiwań i wymagań prowadzących ją stron. Przedstawiono tam też sposoby budowania narracji o Grajerze w relacjach świadków i dotychczasowej literaturze przedmiotu, jak również zawarte w nich oceny tej postaci
Śledztwo sędziego Władysława Bednarza w sprawie niemieckiego obozu zagłady Kulmhof
Authors: Litka Piotr , Lorek Zdzisław , Pawlikowski Grzegorz
Published: November 2020

„Dochodzenie Bednarza” to pierwsze śledztwo prowadzone w sprawie funkcjonowania obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem. Z zebranych wówczas materiałów korzystano m.in. podczas procesu norymberskiego oraz powojennych procesów zbrodniarzy nazistowskich w Polsce i w RFN.
The Holocaust and Polish-Jewish Relations in Sociological Studies
Authors: Melchior Małgorzata
Published: November 2020

The past can be described in different ways by historians and sociologists. They differ in their attitudes toward sources for their studies, and in terms of research sensitivity, which directs their analyses towards given aspects of the past. This text focuses on selected sociological studies of the Holocaust and issues of Polish–Jewish relations (before and during World War II as well as during the immediate postwar years). First I shall refer to sociological works using the historical prospective in their description of Polish–Jewish relations and/or the Holocaust, and, second, to studies (both historical and sociological) which employ categories of sociological analysis in their description. By referring to Nechama Tec's works, I shall present the methodological problems of sociological studies.
Zatrzymane w archiwach. Wojewódzki Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk w Poznaniu wobec tematyki żydowskiej na łamach czasopism katolickich (1945–1950)
Authors: Szaynok Bożena
Published: November 2020

W artykule zostało omówione stanowisko Kościoła katolickiego w Polsce wobec problematyki żydowskiej po drugiej wojnie światowej. Analiza dotyczyła zawartości wybranych tekstów opublikowanych w prasie katolickiej, które poddano cenzurze. Autorka przeanalizowała teksty zachowane przez urzędy cenzury oraz ogólny wydźwięk zamieszczanych w prasie katolickiej artykułów poświęconych tematyce żydowskiej. Ważną częścią prezentowanego tekstu jest także charakterystyka zagadnień żydowskich w prasie katolickiej, które były dostępne publicznie.
Entrevista com o professor Salomon Turnowski
Authors: Vilela Carolina Lima , Castro Demian Garcia , Corrêa Márcio Ferreira Nery , Biazzo Pedro Paulo
Published: November 2020

Com aproximadamente 50 anos de experiências profissionais variadas em Geografia, o Professor Salomon Turnowski se revela, até hoje, um apaixonado por nosso campo de conhecimento. Em entrevista realizada pela equipe da Revista Giramundo, em junho de 2009, na Unidade Escolar Humaitá II, a disposição de contar sua trajetória parece movida pelos comentários a respeito de nossa ciência, de suas transformações e de sua paixão pelos livros. Atuante no Colégio Pedro II, onde lecionou entre 1984 e 2009, no IBGE e na antiga FIDERJ (Fundação Instituto de Desenvolvimento do Estado do Rio de Janeiro), entre outros, seu depoimento se revela, portanto, uma oportunidade para conhecer um pouco mais sobre sujeitos e instituições voltados à construção da Geografia no Brasil e no Rio de Janeiro, assim como sobre os contrastes entre as vivências de geógrafos e de professor. Fica aqui o registro acerca da experiência valiosa e diversificada desse profissional, assim como uma singela homenagem.
A formação continuada dos professores de geografia no Brasil e o uso de geotecnologias: discutindo o lugar do lugar
Authors: Rosa Isaac Gabriel Gayer Fialho da
Published: November 2020

Observa-se atualmente no Brasil uma discussão acerca da necessidade de se melhorar a qualidade da educação básica brasileira. Sendo assim, se defende uma valorização de políticas de formação continuada de professores, pois se argumenta em muitos casos, que esses profissionais não possuem a devida qualificação para a construção de práticas educativas eficientes e eficazes. Nesse sentido incentiva-se a utilização de novas tecnologias para que as aulas se tornem mais dinâmicas e assim mais atraentes para os alunos. Nessa maneira, criticamos esse tipo de formação para os professores de geografia, já que se argumenta que essa se manifesta mais como um manual que tenta trazer respostas prontas que devem ser seguidas pelos educadores, do que um espaço que permite uma reflexão e uma valorização de saberes prévios de estudantes e professores. Sendo assim, como uma possibilidade de enriquecimento dessas políticas se aponta a necessidade da valorização do conceito de lugar, para que as geotecnologias usadas nesses processos formacionais se enquadrem como mecanismos que possibilitem uma valorização do espaço-vivido dos atores escolares e não como negadoras dessa dimensão mais próxima do espaço geográfico.
Funk e geografia: breves reflexões e relatos de experiências pedagógicas
Authors: Ferreira Leonardo Castro
Published: November 2020

O presente trabalho possui caráter reflexivo e relata algumas experiências relacionadas à prática pedagógica do autor. Ela busca, sobretudo, utilizar a abordagem do funk, enquanto expressão sociocultural, como um dos instrumentos possíveis de construção do saber geográfico no espaço escolar. O trabalho está dividido em três partes. Na introdução procura-se apresentar de maneira breve e crítica o fenômeno funk, apontando seus pontos de tensão. Num segundo momento, são realizados relatos de três experiências: no VII Congresso Brasileiro de Geógrafos (CBG), numa escola municipal em Vigário Geral e no Colégio Pedro II. Por fim, são feitas algumas considerações acerca da apropriação do funk para a prática pedagógica em geografia.
Laboratório de Práticas e Racionalidades Urbanas – LAPRARUA
Authors: Tartaglia Leandro
Published: November 2020

O presente artigo apresenta o projeto LAPRARUA, que vem desenvolvendo atividades na unidade Tijuca do Colégio Pedro II, e tem por objetivo elaborar a construção de conhecimentos sobre a cidade do Rio de Janeiro tendo como foco a experiência cotidiana dos alunos e professores participantes. O grupo, constituído no início de 2014, busca utilizar a arte pública como elemento norteador das práticas e construções teóricas do laboratório, visando novos olhares sobre a configuração da paisagem urbana, o uso criativo dos espaços públicos e as novas territorialidades emergentes na cidade.