Εθνική Πινακοθήκη και Μουσείο Αλέξανδρου Σούτζου, Ιδρυμα Ευριπίδη Κουτλίδη:
Authors: Γιαννουδάκη Αντωνία 
Published: August 2021

Στην παρούσα διδακτορική διατριβή καταγράφεται πρώτον το ιστορικό της συγκρότησης και της έκθεσης και δεύτερον το περιεχόμενο της συλλογής νεοελληνικής γλυπτικής της Εθνικής Πινακοθήκης-Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτζου και του Ιδρύματος Ευριπίδη Κουτλίδη, του οποίου τα έργα συστεγάζονται και εκτίθενται με εκείνα της Πινακοθήκης. Η περίοδος που εξετάζεται ξεκινά το 1900, με την ίδρυση της Πινακοθήκης, και κλείνει το 2006, όταν εγκαινιάστηκε η μόνιμη έκθεση της συλλογής γλυπτικής στην Εθνική Γλυπτοθήκη. Η συγκρότηση της συλλογής γλυπτικής είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ιστορία της Εθνικής Πινακοθήκης, γι’ αυτό και η έρευνα έγινε παράλληλα με μια αναλυτική αναφορά στο ιστορικό αυτό. Προκειμένου να δημιουργηθεί μια κατά το δυνατόν ολοκληρωμένη εικόνα της συλλογής, ερευνήθηκαν αφενός ο τρόπος, ο χρόνος και οι ρυθμοί συγκρότησής της, αλλά και τα κριτήρια που υπαγόρευσαν τις εκάστοτε επιλογές, και αφετέρου το περιεχόμενό της. Γι’ αυτό η διατριβή χωρίζεται σε δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος παρατίθεται αναλυτικά το ιστορικό της συγκρότησης, του εμπλουτισμού και της έκθεσης της συλλογής και στο δεύτερο το περιεχόμενό της. Στο πρώτο μέρος, μετά από μια σύντομη αναδρομή στο ιστορικό της δημιουργίας συλλογών από την αρχαιότητα ως το 18ο αιώνα, στο άνοιγμά τους στο κοινό και στην ίδρυση των πρώτων μουσείων στην Ευρώπη το 18ο και το 19ο αιώνα, η έρευνα επικεντρώνεται στην Ελλάδα. Καταρχάς γίνεται μια σύντομη αναδρομή στη διαμόρφωση της νεοελληνικής τέχνης και στο αυξανόμενο αίτημα προβολής της και υποστήριξής της από το κράτος. Παρατίθενται επίσης οι νομικές προβλέψεις και οι ιδιωτικές πρωτοβουλίες που προηγήθηκαν και εξετάζονται οι συνθήκες που οδήγησαν στην ίδρυση της Πινακοθήκης. Στη συνέχεια γίνεται μια αναλυτική αναδρομή στην πορεία της ανά περιόδους, οι οποίες ορίζονται από την πορεία αυτή και τις ιδιαίτερες συνθήκες που κλήθηκε να αντιμετωπίσει πριν και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ως την εδραίωση και την ομαλοποίηση της λειτουργίας της και ταυτόχρονα από τη δράση των εκάστοτε διευθυντών. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και καταγράφεται το ιστορικό της νομικής πρόβλεψης για τη συγκρότηση συλλογής γλυπτικής και στη συνέχεια του εμπλουτισμού της και της έκθεσης των έργων στο κοινό. Στο δεύτερο μέρος παρατίθεται αναλυτικά το περιεχόμενο της συλλογής. Η διάρθρωση του μέρους αυτού υπαγορεύεται από το ίδιο το περιεχόμενο, εξετάζεται όμως σε συνάρτηση με τη διαμόρφωση και την εξέλιξη της νεοελληνικής γλυπτικής. Η συλλογή παρουσιάζει μια αρκετά ολοκληρωμένη εικόνα της νεοελληνικής γλυπτικής. Ξεκινά από δημιουργίες λαϊκών τεχνιτών των προεπαναστατικών χρόνων, καλύπτει τις διάφορες τάσεις από το 19ο ως το τέλος του 20ού αιώνα, ενώ δίνει και μια ενδεικτική εικόνα της νέας χιλιετίας. Στη συνέχεια παρατίθενται χρονολογικά κατάλογοι απόκτησης των έργων: κατάλογοι δωρεών και κληροδοτημάτων, αγορών, έργων άγνωστης προέλευσης, έργων που περιήλθαν στο μουσείο με κάποιο άλλο τρόπο, εκμαγείων από το Α΄ Νεκροταφείο της Αθήνας, αντιτύπων που δημιουργήθηκαν από προπλάσματα που ανήκουν στην συλλογή και των έργων της συλλογής Ευριπίδη Κουτλίδη. Στους καταλόγους αυτούς παρατίθενται πλήρη στοιχεία για τα γλυπτά, και, σε ενιαία συντομογραφημένη μορφή, η βιβλιογραφία και οι εκθέσεις στις οποίες έχουν παρουσιαστεί. Ακολουθεί πλήρης κατάλογος των ομαδικών εκθέσεων, κατάλογος των δωρητών, αναλυτική βιβλιογραφία, ευρετήριο ονομάτων και παράρτημα εικόνων.