Αγροδασοπονία και περιφερειακή ανάπτυξη
Authors: Νασιάκου Σταματία 
Published: June 2022

Η σύγχρονη αντίληψη της πολυδιάστατης περιφερειακής αγροτικής ανάπτυξης απαιτεί καινοτόμα εργαλεία που θα εκπληρώνουν τον πολλαπλό σκοπό της. Σε αντιδιαστολή με τη μονοδιάστατη οικονομική θεώρηση της καινοτομίας στον αγροτικό χώρο που περιέγραφε το μοντέλο τη υψηλής απόδοσης (high pay-off model), το μοντέλο της τεχνικής αλλαγής φαίνεται να ανταποκρίνεται καλύτερα στις σύγχρονες απαιτήσεις. Μια τέτοια οικονομική θεώρηση της γεωργίας, και κυρίως η μορφή λειτουργίας μετα-παραγωγής του μοντέλου της τεχνικής αλλαγής, αντιμετώπισαν ευρεία αποδοχή από τους σύγχρονους θεωρητικούς. Με τον όρο τεχνική αλλαγή δεν νοούνται μόνο οι τεχνολογικές καινοτομίες (όπως τα νέα γεωργικά μηχανήματα), αλλά και οι βιολογικές. Η υιοθέτηση των τεχνολογικών καινοτομιών βιολογικής βάσης αποτελεί βασική απαίτηση για την ανάπτυξη της σύγχρονης γεωργίας/δασοκομίας. Η επέκταση των καινοτόμων βιολογικών τεχνολογιών περιλαμβάνει και την αλλαγή των καλλιεργειών, όπως τη μετάβαση από τις μονοκαλλιέργειες εντατικής εκμετάλλευσης σε πολλαπλές καλλιέργειες χαμηλότερων εισροών με την ενσωμάτωση ξυλωδών δένδρων/θάμνων ή ζώων που αντιπροσωπεύει η Αγροδασοπονία. Η καινοτόμος αυτή βιολογική τεχνολογία προωθείται περαιτέρω σε επίπεδο Ε.Ε. από ισχυρούς θεσμούς όπως την Πράσινη Συμφωνία και τη νέα ΚΑΠ, κυρίως μέσω εργαλείων όπως τα οικοσχήματα και τα γεωργοπεριβαλλοντικά και κλιματικά μέτρα. Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξέτασε την Αγροδασοπονία ως όχημα που δύναται να συμβάλει στην επίτευξη της αγροτικής ανάπτυξης της Περιφέρειας Θεσσαλίας. Έθεσε ως χρονικό ορίζοντα επισκόπησης των αλλαγών που αναμένονται στις σημαντικότερες ενότητες των χρήσεων γης του αγροτικού τοπίου του Δ. Μουζακίου το έτος 2040. Τις αλλαγές αυτές τις εξέτασε με την επενέργεια τριών (3) κοινωνικοοικονομικών σεναρίων, (α) του γραμμικού σεναρίου λειτουργίας (business as usual, BAU), (β) του σεναρίου τη οικολογικής προστασίας γης (ecological land protection, ELP), και (γ) της ταχείας οικονομικής ανάπτυξης (rapid economic development, RED). Τα σενάρια αυτά εισήχθησαν στη μη χωρική μονάδα του χωροχρονικού μοντέλου αλλαγών χρήσεων γης CLUE-S, ενώ στη χωρική εισήχθησαν ως ανεξάρτητες μεταβλητές δεκαέξι (16) χαρακτηριστικές παράμετροι τοπίου και ως εξαρτημένες οι σημαντικότερες ενότητες χρήσεων γης, μεταξύ αυτών τα παραδοσιακά δασογεωργικά και δασολιβαδικά συστήματα. Οι προσομοιώσεις των αλλαγών των ενοτήτων χρήσης γης έδειξαν ότι υπό το RED σενάριο το έτος 2040 η έκταση των δασογεωργικών συστημάτων αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά (+57%) έναντι του έτους αναφοράς 2020, κάτι που αντίστοιχα αναμένεται να συμβεί και υπό το BAU σενάριο, αλλά σε πολύ μικρότερο βαθμό (+14% περίπου). Τα BAU και ELP σενάρια προβλέπουν μείωση της έκτασης των πυκνών θαμνολίβαδων και των ποολίβαδων κατά 22% και 18% περίπου. Οι αλλαγές των χρήσεων γης υπό τα BAU και ELP σενάρια ρυθμίζονται κυρίως από την απερήμωση/εγκατάλειψη του αγροτικού χώρου και τις διαδικασίες της φυσικής διαδοχής. Το γεγονός της αύξησης της έκτασης των δασογεωργικών συστημάτων σε συνδυασμό με το ευνοϊκό θεσμικό περιβάλλον που έχουν δημιουργήσει οι ευρωπαϊκές πολιτικές του αγροτικού χώρου δίνει ώθηση στην περιφερειακή αγροτική ανάπτυξη μέσω επενδύσεων στον αγροτικό τομέα και κυρίως σε αγροδασικά συστήματα. Η διατριβή στο τέλος περιλαμβάνει έναν χρηστικό οδηγό εγκατάστασης, λειτουργίας και συντήρησης αγροδασικών συστημάτων για επενδυτικά σχήματα στην Αγροδασοπονία στη Θεσσαλία.