Αξιοποίηση μη τυπικών περιβαλλόντων μάθησης για την προσέγγιση θεμάτων έρευνας αιχμής στη διδασκαλία φυσικών επιστημών
Authors: Γιαννακουδάκη Καλλιόπη 
Published: April 2023

Η παρούσα διατριβή επικεντρώνεται στη μελέτη των εκπαιδευτικών επισκέψεων σε ερευνητικά κέντρα και στην αξιοποίηση αυτών από τους εκπαιδευτικούς Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης για την προσέγγιση θεμάτων έρευνας αιχμής στη διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών. Πιο συγκεκριμένα, η έρευνα εστιάζει στη μελέτη της συνδιαμόρφωσης μιας εκπαιδευτικής επίσκεψης σε ερευνητικό κέντρο στο πλαίσιο μιας Κοινότητας Μάθησης διερευνώντας αφενός τους παράγοντες που λαμβάνουν υπόψη τους εκπαιδευτικοί και ερευνητές του κέντρου κατά τη διαδικασία διαμόρφωσης της δομής και του περιεχομένου της επίσκεψης και αφετέρου τις αλληλεπιδράσεις που συμβάλουν στην επαγγελματική αλλαγή των εκπαιδευτικών στο πλαίσιο της κοινότητας μάθησης κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε δύο φάσεις. Κατά την α΄ φάση της έρευνας μελετήθηκε ο τρόπος με τον οποίο πραγματοποιούνται οι εκπαιδευτικές επισκέψεις στο ερευνητικό κέντρο εξετάζοντας την οπτική αφενός των εκπαιδευτικών και αφετέρου του ερευνητικού κέντρου. Συνολικά μελετήθηκαν οι επισκέψεις 10 σχολείων μέσω της παρατήρησης των επισκέψεων, καθώς και μέσω συνεντεύξεων με τους συνοδούς εκπαιδευτικούς και με τον υπεύθυνο των επισκέψεων στο ερευνητικό κέντρο. Από την ανάλυση των δεδομένων που προέκυψαν από την α΄ φάση της έρευνας διαφαίνεται έντονα η ανάγκη μίας ουσιαστικής επικοινωνίας και συνεργασίας μεταξύ εκπαιδευτικών και ερευνητικού κέντρου. Μία τέτοια συνεργασία μεταξύ των δύο μερών επιχειρήθηκε κατά τη β΄ φάση της έρευνας, η οποία αποτελεί και την κυρίως έρευνα της παρούσας μελέτης.Στην κυρίως έρευνα, η οποία είχε διάρκεια ενός διδακτικού έτους, συμμετείχαν 10 εκπαιδευτικοί Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης των Φυσικών Επιστημών, 4 ερευνητές από το ερευνητικό κέντρο και ερευνητές της Διδακτικής των Φυσικών Επιστημών, οι οποίοι συγκροτήθηκαν σε 2 κοινότητες μάθησης. Η κάθε κοινότητα μάθησης ασχολήθηκε με τον σχεδιασμό της επίσκεψης των μαθητών σε 2 διαφορετικά εργαστήρια του ερευνητικού κέντρου. Η συλλογή των δεδομένων προέκυψε από τις ηχογραφήσεις των συζητήσεων κατά τη διάρκεια των συναντήσεων των 2 κοινοτήτων μάθησης, καθώς και μέσω των ατομικών συνεντεύξεων των συμμετεχόντων εκπαιδευτικών, ενώ για την ανάλυση των δεδομένων αξιοποιήθηκαν ποιοτικές μέθοδοι ανάλυσης δεδομένων. Τα αποτελέσματα της έρευνας σε σχέση με τον σχεδιασμό της επίσκεψης στο ερευνητικό κέντρο καταδεικνύουν ότι οι εκπαιδευτικοί και οι ερευνητές, αναπτύσσοντας μία ισότιμη σχέση διαλόγου και επικοινωνίας μεταξύ τους, έλαβαν υπόψη τους κυρίως παράγοντες που αφορούσαν στο φυσικό και το κοινωνικό πλαίσιο. Το κύριο ενδιαφέρον τους ήταν να επανασχεδιάσουν τις προσφερόμενες από το κέντρο δραστηριότητες με τέτοιο τρόπο ώστε να ενισχύσουν την ενεργό συμμετοχή και εμπλοκή των μαθητών σε βιωματικές δραστηριότητες, να συνδέσουν το περιεχόμενο της επίσκεψης με δραστηριότητες των μαθητών πριν και μετά στην τάξη, καθώς και η δημιουργία μικρών ομάδων μαθητών, που ενίσχυσαν τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις μέσα και έξω από την ομάδα. Εντούτοις, η ασφάλεια των μαθητών αφενός και η αρχιτεκτονική του χώρου των εργαστηρίων αφετέρου αποτέλεσαν δύο περιοριστικούς παράγοντες. Τα αποτελέσματα της έρευνας που αφορούν στην επαγγελματική αλλαγή των εκπαιδευτικών καθ’ όλη τη διάρκεια συμμετοχής τους στο πρόγραμμα αναδεικνύουν ένα μη γραμμικό, δίκτυο αλληλεπιδράσεων ανάμεσα στον Εξωτερικό Τομέα (Κοινότητα Μάθησης) και στους εσωτερικούς Τομείς του εκπαιδευτικού (Προσωπικό, Πρακτικής και Συνεπειών), με τελική απόληξη την αλλαγή στην μελλοντική Πρακτική των εκπαιδευτικών σχετικά με την υλοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων. Καθώς η έρευνα στον τομέα της άτυπης εκπαίδευσης εξελίσσεται, αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον η κατανόηση των γνώσεων, των ικανοτήτων, αλλά και των απαιτήσεων των εκπαιδευτικών, ώστε να ενισχυθούν τα μέσα και οι μηχανισμοί της επαγγελματικής τους ανάπτυξης. Η παρούσα μελέτη συμβάλει στην επέκταση αφενός των γνώσεων μας για τις εκπαιδευτικές επισκέψεις σε ένα καινοτόμο περιβάλλον μάθησης, όπως είναι αυτό του ερευνητικού κέντρου και αφετέρου της κατανόησής μας για αυτήν την ομάδα επαγγελματιών, που διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στις εκπαιδευτικές εμπειρίες στα άτυπα ιδρύματα μάθησης. Έτσι, η εργασία αυτή συμβάλλει στην προσπάθεια αυτή με τη διερεύνηση των διαδικασιών που εμπλέκονται στην επαγγελματική αλλαγή των εκπαιδευτικών σε ένα συνεργατικό πλαίσιο μάθησης, σε στενή συνεργασία τόσο με τους ερευνητές της Διδακτικής των Φυσικών Επιστημών όσο και με αυτούς του ερευνητικού κέντρου.