Έντυπα των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων στα ελληνικά αρχαιολογικά μουσεία και μνημεία (1985-2010)
Authors: Σακαλή Όλγα 
Published: August 2021

Αντικείμενο της παρούσας έρευνας είναι τα έντυπα τα οποία σχεδιάζονται και χρησιμοποιούνται κατά τις εκπαιδευτικές δράσεις στα αρχαιολογικά μουσεία και χώρους. Εξετάζονται ειδικότερα τα έντυπα τα οποία έχουν παραχθεί κατά την τελευταία εικοσιπενταετία στον ελληνικό χώρο (1985-2010) και απευθύνονται σε μαθητές/τριες της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Κεντρικός στόχος της εργασίας είναι η διερεύνηση των ιδεολογικών και παιδαγωγικών παραμέτρων που ενυπάρχουν στο σχεδιασμό αυτών των εντύπων. Με βάση τον παραπάνω στόχο η ανάλυση του περιεχομένου τους επιμερίστηκε αφενός στην ανίχνευση, καταγραφή και ερμηνεία των αναπαραστάσεων του αρχαίου παρελθόντος που εμφανίζεται σε αυτά και αφετέρου στην ανάδειξη των παιδαγωγικών αρχών που χαρακτηρίζουν το σχεδιασμό τους, όπως αυτές διαφαίνονται μέσα από τη διδακτική μεθοδολογία και τις μαθησιακές πρακτικές που υιοθετούν οι συγγραφείς τους. Οι ερευνητικές μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν είναι η Ποιοτική Ανάλυση Περιεχομένου και η Κριτική Ανάλυση Λόγου, καθώς κρίθηκαν οι καταλληλότερες για να διερευνήσουν τον τρόπο με τον οποίο ο εκπαιδευτικός λόγος των αρχαιολογικών μουσείων συγκροτεί και αναπαράγει νοήματα και αξίες, στάσεις και πρακτικές. Η ανάλυση των εντύπων κατέδειξε ότι οι επιλογές των μουσειακών αφηγήσεων ως προς το περιεχόμενό τους δεν απομακρύνονται από τις στερεοτυπικές αναπαραστάσεις του εθνικού εαυτού για το παρελθόν, ακολουθώντας ως ένα βαθμό τις παραδοσιακές αφηγήσεις της ελληνικής αρχαιολογικής και ιστορικής επιστήμης. Αντανακλούν επομένως σε γενικές γραμμές τον εθνικό χαρακτήρα αυτών των επιστημών όσο και την παραδοσιακή εθνική διάσταση των ελληνικών αρχαιολογικών μουσείων. Ανάλογες διαπιστώσεις έχουν ήδη γίνει για τις αφηγήσεις που υιοθετούν τα εγχειρίδια και η διδασκαλία της τυπικής εκπαίδευσης. Αξιοσημείωτο ωστόσο εύρημα της παρούσας έρευνας είναι η εμφανής υπεροχή των αναφορών που παραπέμπουν σε παραδοσιακές συμβατικές αναπαραστάσεις των οικογενειακών σχέσεων και γενικά της έμφυλης πραγματικότητας του αρχαίου κόσμου. Από την άλλη πλευρά, η μελέτη και η ανάλυση των παιδαγωγικών παραμέτρων στο σχεδιασμό των εντύπων μουσειακής εκπαίδευσης κατέδειξε την αντικειμενοκεντρική προσέγγιση του μουσειακού χώρου και την πληθωρική παρουσία ερωτήσεων που προτρέπουν σε συγκρίσεις αντικειμένων, συνηθειών και δραστηριοτήτων μεταξύ αρχαίου παρελθόντος-και παρόντος, εστιάζοντας κατά κανόνα σε διαχρονικές επιβιώσεις του κλασικού παρελθόντος, στο πλαίσιο μιας επιστημονικής παράδοσης σύμφωνα με την οποία το ελληνικό παρελθόν ταυτίζεται με την κλασική αρχαιότητα και προσεγγίζει με όρους ιστορίας της τέχνης τα μουσειακά αντικείμενα. Παρατηρήθηκε αντίστοιχα η απουσία αναφορών που θα προκαλούσαν σκέψεις ιστορικής αβεβαιότητας/σχετικότητας και αναζήτηση πολλαπλών ερμηνειών/εκδοχών για το παρελθόν. Τα παραπάνω χαρακτηριστικά συγκροτούν την κυρίαρχη ιδεολογική-παιδαγωγική κατεύθυνση στο σχεδιασμό των εντύπων. Ας σημειωθεί ωστόσο ότι το εκπαιδευτικό υλικό των ελληνικών αρχαιολογικών μουσείων συμβάλλει σε σημαντικό βαθμό στην εναλλακτική προσέγγιση του υλικού πολιτισμού από τα παιδιά με τη χρήση καινοτόμων μεθόδων και μέσων παρουσίασης και ερμηνείας του καθώς και ευφάνταστων και βιωματικών μορφών εργασίας διαφοροποιώντας έτσι τη μουσειακή εμπειρία από την τυπική σχολική διαδικασία και από την απλή επίσκεψη/ξενάγηση στο μουσείο.