Ελλάδα και Ευρωπαϊκή Ένωση 20ος, 21ος αιώνας
Authors: Γκιούρογλου Χαριτωμένη 
Published: September 2021

Σκοπός της διδακτορικής διατριβής είναι η μελέτη της ραγδαίας κοινωνικής αλλαγής, η οποία χαρακτηρίζει τον δυτικό κόσμο από τις αρχές του 21ου αιώνα. Πιο συγκεκριμένα, παρουσιάζονται συνιστώσες της κοινωνικής αλλαγής που συνδέονται με τη μεγάλη οικονομική κρίση στο ελληνικό κράτος (2009-2018). Στο πλαίσιο αυτής της αλλαγής, ερευνώνται οι λειτουργίες, οι διαφοροποιήσεις και οι αλλαγές θεσμών στην ελληνική κοινωνία. Διερευνάται αν αλλάζουν σημαντικά οι στάσεις των Ελλήνων – εκπαιδευτικών και γονέων – απέναντι στους θεσμούς της εκπαίδευσης, της οικογένειας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 2009 έως το 2016. Ειδικότερα, η διατριβή εστιάζει σε πιθανές αλλαγές στο εργασιακό περιβάλλον, αλλαγές στη λειτουργία του θεσμού της εκπαίδευσης, αλλαγές σε επίπεδο ατομικό, οικογενειακό, κοινοτικό και σε επίπεδο κοινωνικών συναναστροφών, και στάσεις απέναντι σε θέματα που αφορούν την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η συλλογή δεδομένων πραγματοποιήθηκε το 2016 στην περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, και ο πληθυσμός ήταν εκπαιδευτικοί και γονείς με παιδιά σχολικής ηλικίας (6-18 ετών). Επιλέχθηκαν σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που αντιπροσωπεύουν το 15,8% του συνόλου των δημόσιων σχολείων της περιφέρειας. Οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς απάντησαν σε δομημένο ερωτηματολόγιο, το οποίο περιελάμβανε ερωτήσεις ανοικτού και κλειστού τύπου. Συνολικά απάντησαν 934 συμμετέχοντες, εκ των οποίων οι 410 είναι εκπαιδευτικοί, 182 γονείς, και 342 εκπαιδευτικοί και γονείς. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της έρευνας, η οικονομική κρίση που έπληξε το ελληνικό κράτος το 2009 έχει άμεσες επιπτώσεις στους θεσμούς της εκπαίδευσης και της οικογένειας. Ανάμεσα στα έτη 2009 και 2016, σημειώνονται αρνητικές μεταβολές στις στάσεις των συμμετεχόντων για τις σχέσεις Ελλάδας και Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), το ευρώ, και την ευρωπαϊκή ταυτότητα. Παρατηρείται αυξανόμενος ευρωσκεπτικισμός και σημαντική διάσταση απόψεων. Παρόλα αυτά η πλειοψηφία τάσσεται υπέρ του κοινού μέλλοντος Ελλάδας-ΕΕ. Τα κύρια συμπεράσματα της έρευνας παρουσιάζουν μεταβολές στη λειτουργία των σχολικών μονάδων και στο εκπαιδευτικό έργο. Η κρίση επηρεάζει αρνητικά τη σχολική επίδοση και τη συμπεριφορά των μαθητών, σύμφωνα με τους μισούς περίπου γονείς. Έχει μειωθεί το βιοτικό επίπεδο και έχουν αυξηθεί οι περιπτώσεις υποσιτισμού μαθητών σύμφωνα με την πλειοψηφία των εκπαιδευτικών. Ως απάντηση στην κρίση, οι σχολικές μονάδες αναπτύσσουν συστήματα κοινωνικής υποστήριξης και νέες δεξιότητες. Σημειώνεται σημαντική πτώση του βιοτικού επιπέδου της ελληνικής οικογένειας. Το 53% περίπου του συνόλου των συμμετεχόντων αξιολογεί αρνητικά την κάλυψη βασικών αναγκών το 2016. Παρατηρείται χειροτέρευση των συνθηκών εργασίας και δραματική μείωση αποδοχών. Σε ατομικό και οικογενειακό επίπεδο μειώνονται έξοδα, ποικίλες δραστηριότητες, ψυχαγωγία και ταξίδια. Το 61,8% των συμμετεχόντων εντοπίζει θετικές αλλαγές στην καθημερινότητα. Η οικογένεια περιορίζει τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και εστιάζει στις παραδοσιακές αξίες του ελληνικού πολιτισμού, όπως είναι η οικογενειακή συνοχή, η πίστη στις κοινωνικές και ηθικές αξίες και η προσήλωση στα συλλογικά πολιτισμικά πρότυπα. Σε κοινοτικό επίπεδο αυξάνεται ο εθελοντισμός και η κοινωνική προσφορά.