Νευροψυχολογική εκτίμηση αδυναμιών στα μαθηματικά σε παιδιά δημοτικού του νομού Ηρακλείου και επίδραση της εκπαίδευσης στη μαθηματική σκέψη
Authors: Καρακωνσταντάκη Ελένη 
Published: September 2021

Σημαντική πρόοδος έχει επιτελεστεί στην μελέτη των δυσκολιών μάθησης με σκοπό την αναγνώριση των αιτίων που τις προκαλούν και την ανακάλυψη τρόπων για την αντιμετώπισή τους. Παρά το πλήθος μελετών που προκύπτουν από την εκπαιδευτική και νευροψυχολογική έρευνα δεν έχει υπάρξει συναίνεση γύρω από τη διάγνωση των μαθησιακών δυσκολιών, πράγμα που έχει επιπτώσεις και στην επιλογή των μεθόδων αποκατάστασής τους. Στη χώρα μας παρατηρείται ανεπάρκεια στην αξιοποίηση ψυχομετρικών εργαλείων και ειδικευμένου προσωπικού για τη διάγνωσή της καθώς και ελλιπής υποστήριξη των μαθητών που την εμφανίζουν η οποία μάλιστα τείνει να μειώνεται όσο αυτοί προχωρούν σε ανώτερες εκπαιδευτικές βαθμίδες. Η παρούσα μελέτη είχε στόχο να εκτιμήσει το γνωστικό προφίλ μαθητών του Δημοτικού που παρουσιάζουν αξιοσημείωτα χαμηλή επίδοση στα μαθηματικά και να οργανώσει μια εκπαιδευτική παρέμβαση για την άμβλυνση των μαθηματικών αδυναμιών τους. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, στην Φάση 1 της μελέτης, εκτιμήθηκε με σύντομη κλίμακα μαθηματικής επίδοσης δείγμα 1382 μαθητών της Γ΄ δημοτικού, από τους οποίους εκείνοι που εμφάνιζαν μαθηματική αδυναμία (n=122) επανεξετάστηκαν έναν χρόνο μετά με την ίδια κλίμακα. Ποσοστό 1.4% (n=19) εξακολουθούσαν να εμφανίζουν σημαντικές αδυναμίες (μαθητές με επίμονη δυσκολία στα μαθηματικά, ΕΔ), ενώ 17 μαθητές παρουσίαζαν πλέον μέση επίδοση (μαθητές με παροδική δυσκολία στα μαθηματικά, ΠΔ). Εντοπίστηκε επίσης ομάδα μαθητών τυπικής επίδοσης (ΤΕ, n=36)). Στην 4η Δημοτικού (Φάση 2), οι μαθητές με ΕΔ παρουσίαζαν ελλείμματα στην ικανότητα συμβολικής επεξεργασίας, ανταποκρίνονταν δηλαδή φτωχά σε μαθηματικές διεργασίες όπως οι γραπτές προσθέσεις και αφαιρέσεις ή η επίλυση προβλημάτων, που απαιτούν χειρισμό συμβόλων. Αντίθετα παρουσίαζαν παρόμοια επίδοση με τους μαθητές με ΠΔ σε μαθηματικά έργα που απαιτούσαν επεξεργασία ποσότητας, όπως μέτρηση, σύγκριση ψηφίων, κατά προσέγγιση εκτίμηση ποσότητας. Τόσο οι μαθητές με ΕΔ όσο και εκείνοι με ΠΔ εμφάνισαν σημαντικά χαμηλότερη επίδοση από τους μαθητές με ΤΕ στην ανάγνωση ψευδολέξεων ενώ οι τρεις ομάδες δεν παρουσίασαν σημαντικές διαφορές μεταξύ τους κατά την ανάγνωση λέξεων. Στη Φάση 3 της μελέτης οργανώθηκε εκπαιδευτική παρέμβαση (Μικρός Άθλος, Μ.ΑΘ) που εφαρμόστηκε όταν οι μαθητές φοιτούσαν στην Ε΄ και ΣΤ΄ δημοτικού. Η Μ.ΑΘ. στόχευε στην αποκατάσταση αδυναμιών σε βασικές μαθηματικές έννοιες, προαπαιτούμενες για την ανάπτυξη ανώτερων μαθηματικών ικανοτήτων. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι από την παρέμβαση ευνοήθηκαν μόνο οι μαθητές με ΕΔ (n=13 ολοκλήρωσαν την παρέμβαση, Φάση 4), οι οποίοι παρουσίασαν μικρή αλλά σημαντική βελτίωση ως προς την ακρίβεια και την ταχύτητα εκτέλεσης γραπτών πράξεων και νοερών υπολογισμών. Η εκπαίδευση σε βασικές μαθηματικές έννοιες και διεργασίες ξεκινώντας από μη συμβολικά έργα με τη χρήση πραξιακού υλικού, μεθοδολογία που παραδοσιακά υιοθετείται στις πρώτες τάξεις του δημοτικού επηρέασε θετικά την επίδοση σε συμβολικά έργα, σε μαθητές που παρουσίαζαν επίμονες δυσκολίες λίγο πριν το τέλος της πρωτοβάθμιας φοίτησής τους. Οι μαθητές με ΠΔ φαίνεται να παρουσιάζουν αδυναμίες στην βραχύχρονη μνήμη και έναν πιο αργό ρυθμό ανάπτυξης των μαθηματικών ικανοτήτων από τους μαθητές ΤΕ χωρίς εννοιολογικά ελλείμματα και με την πάροδο του χρόνου καταφέρνουν να κατακτήσουν το επιθυμητό επίπεδο μαθηματικής επίτευξης. Αυτοί οι μαθητές ενδεχομένως θα ευνοούνταν από ένα διαφορετικό πρόγραμμα μαθηματικής εκπαίδευσης που θα στόχευε στην εξάσκηση δια της επανάληψης και την κινητοποίηση του ενδιαφέροντός τους για μάθηση. Η παρούσα μελέτη διαφοροποιείται από προηγούμενες μελέτες στην Ελλάδα καθώς βασίστηκε σε διαχρονική εκτίμηση της μαθηματικής επίδοσης και στην ενδελεχή αξιολόγηση επιμέρους μαθηματικών δεξιοτήτων. Επιπλέον, η παρέμβαση που οργανώθηκε για την αποκατάσταση των μαθησιακών δυσκολιών στα μαθηματικά συνδύασε στοιχεία από τη σύγχρονη νευροψυχολογική και εκπαιδευτική έρευνα. Περιορισμοί της μελέτης αποτελούν η απουσία λεπτομερών εκτιμήσεων γλωσσικών ικανοτήτων, οπτικοχωρικής επεξεργασίας και εκτελεστικού ελέγχου που ενδεχομένως να αποκάλυπταν περισσότερα στοιχεία για τη λειτουργία της μαθηματικής σκέψης των μαθητών στο δείγμα.