Περιορισμοί στην προστασία του άρθρου 6 της ευρωπαϊκής σύμβασης των δικαιωμάτων του ανθρώπου στις ποινικές υποθέσεις
Authors: Μαγριππή Αικατερίνη 
Published: August 2021

Η Ε.Σ.Δ.Α. προβλέπει στο 6ο άρθρο της διατάξεις για τη διασφάλιση μιας δίκαιης ποινικής διαδικασίας, περιβεβλημένης με αρχές, εγγυήσεις και δικαιώματα υπέρ του κατηγορουμένου, πρωτοφανώς φορέα δικαιωμάτων διεθνούς δικαίου, καθώς και με τη ρητή επιταγή να θεωρείται αθώος έως ότου αποδειχθεί νόμιμα η ενοχή του. Ωστόσο, η έκταση και ένταση, ιδίως δε τα φυσικά και θετικά όρια της εν λόγω προστασίας, συνιστούν μια ειδική έννομη τάξη, η οποία καλείται να ενσωματωθεί και να λειτουργήσει εντός των ποινικοδικονομικών συστημάτων των κρατών – μερών του Συμβουλίου της Ευρώπης. Κατά τη διαδικασία αυτή, το πλέγμα προστασίας, υπό τη διεθνούς δικαίου μορφή του, οριοθετείται και επανοριοθετείται αναγκαία δια της νομοθετικής και δικαστικής εξουσίας, με την καθοριστική ανατροφοδοτική παρεμβολή του Ε.Δ.Δ.Α. Η έννοια του «περιορισμού» της προστασίας χρησιμοποιείται διευρυμένη, συμπεριλαμβάνοντας ιδίως αφενός μεν τις δογματικές και συστημικές ιδιαιτερότητες της ίδιας της συμβατικής διεθνούς δικαίου διάταξης του άρθρου 6, τις αυτόνομες ερμηνευτικές και νομολογιακές της προσεγγίσεις και εν γένει τον ιδιάζοντα τρόπο ανάδειξής της στη διεθνή και ένταξης και εφαρμογής της στην εσωτερική έννομη τάξη, αφετέρου δε τις ουσιαστικές εκείνες, μη διαπιστωμένες, άλλως εν δυνάμει, παραβιάσεις ή οριακές εφαρμογές της διάταξης που, εξαιτίας των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών που αναπτύσσουν, συστημικών ή διαμορφωμένων εκ των υστέρων, εμφιλοχωρούν και/ή συγχωρούνται ή γίνονται ανεκτές από τα αρμόδια θεσμικά όργανα και πάντως επιβάλλονται στην ειδική έννομη τάξη της Ε.Σ.Δ.Α. και στην εσωτερική έννομη τάξη. Κρίσιμο είναι κατά πόσον τέτοιοι περιορισμοί συνάδουν θεμιτά και αναγκαία με την οριοθέτηση των εγγυήσεων που καλείται να παράσχει η διάταξη ή, αντίθετα, συρρικνώνουν δυσανάλογα την προστατευτική της εμβέλεια και, εν τέλει, κατά πόσον εναρμονίζονται ή όχι δικαιοπολιτικά με τη φύση της προστασίας που καλείται να επιτελέσει η ίδια ως διάταξη διεθνούς δικαίου εντός των εσωτερικών δομών και συστημάτων απονομής της ποινικής δικαιοσύνης που θεσμοθετεί ο εθνικός νομοθέτης και εντός των οποίων λειτουργεί ο εθνικός δικαστής, ως τελικός in concreto εφαρμοστής των κανόνων της, μετά την ενδεχόμενη επάλληλη δικαιοδοτική και πολιτική παρεμβολή των οργάνων του Συμβουλίου της Ευρώπης. Κεντρικές κατηγορίες περιορισμών αποτελούν οι «ενδογενείς» και οι «επιγενόμενοι». Οι πρώτοι, με περαιτέρω υποκατηγορίες, αφορούν σε συγκεκριμένα εγγενή χαρακτηριστικά που ανευρίσκονται στη γενετική μορφή νομικού σχηματισμού των εγγυήσεων και δικαιωμάτων αυτής της διάταξης διεθνούς δικαίου και οριοθέτησης του πεδίου αναφοράς και εφαρμογής της, ευρισκόμενοι ακριβώς στο μεταίχμιο συστημικής οριοθέτησης και επανακαθορισμού και της προβληματικής της περιοριστικής εμβέλειας του μηχανισμού προστασίας. Στους δεύτερους εντάσσονται, με περαιτέρω υποκατηγορίες, εκείνοι που επέρχονται εν συνεχεία, από τους έχοντες τη δικαιοδοσία συμμόρφωσης προς και εφαρμογής της διάταξης και εν γένει διασφάλισης της αποτελεσματικότητας της προστασίας του κατηγορουμένου. Τελικό ζητούμενο και συμπερασματική συναγωγή αποτελεί η διαπίστωση της αδυναμίας απόλυτης και άνευ ορίων προστασίας της διάταξης του άρθρου 6 Ε.Σ.Δ.Α. και η ρεαλιστική μεταβολή του επιπέδου δικαιότητάς της, προκειμένου να αποτραπεί η ολοσχερής ποινικοδικονομική ανατροπή της.