Η επίδραση της συναισθηματικής νοημοσύνης και του ηγετικού προτύπου που υιοθετεί ο διευθυντής - ηγέτης στην αποτελεσματικότητα της διοίκησης
Authors: Χατζηαγγελάκη Δήμητρα 
Published: September 2021

Η παιδεία και η εκπαίδευση αποτελούν τη βάση μιας κοινωνίας «κάτω από τη λειτουργική της υποχρέωση»• για τον λόγο αυτόν, η αποτελεσματική διοίκηση των σχολικών μονάδων, που συνιστούν κύτταρα του εκπαιδευτικού συστήματος, είναι αναγκαία συνθήκη για τη μελλοντική ευημερία της. Από την ισχύουσα θεωρητική και ερευνητική ανασκόπηση έχει διαφανεί ότι σημαντικό ρόλο στην κατάκτηση αυτού του επιτεύγματος μπορεί να παίξει ο σχολικός Διευθυντής, εφόσον λειτουργήσει ως ηγέτης, διαθέτοντας ικανότητες, δεξιότητες, γνώσεις και εκπληρώνοντας με ευθύνη το έργο του.Με βάση την ανωτέρω διαπίστωση, η κύρια ερευνητική υπόθεση που εξετάζεται στην παρούσα ερευνητική μελέτη διατυπώνεται ως ακολούθως: «Η συναισθηματική νοημοσύνη του «Διευθυντή-Ηγέτη» μιας σχολικής μονάδας της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και το ηγετικό πρότυπο που υιοθετεί επιδρούν ευνοϊκά στην αποτελεσματικότητα της διοίκησης». Τα ηγετικά πρότυπα που διερευνώνται στην ανά χείρας ερευνητική μελέτη είναι αρχικά το Γραφειοκρατικό –που μαζί με τον απόλυτο συγκεντρωτισμό χαρακτηρίζουν επί σειρά ετών το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα– το Αυταρχικό, το Δημοκρατικό, τα σύγχρονα συλλογικά ηγετικά μοτίβα, της Μετασχηματιστικής, Κατανεμημένης, Χαρισματικής ηγεσίας και της Διοίκησης-Ηγεσίας Ολικής Ποιότητας. Γύρω από την κεντρική ερευνητική υπόθεση περιστρέφονται επιμέρους υποθέσεις και ερωτήματα, όπως: Η λήψη πρωτοβουλιών από την πλευρά του Διευθυντή-Ηγέτη για την υλοποίηση καινοτόμων δραστηριοτήτων επιδρά ευνοϊκά στην αποτελεσματικότητα της διοίκησης. Τα δημογραφικά στοιχεία (φύλο, ηλικία, ειδικότητα, χρόνια υπηρεσίας, σπουδές στη διοίκηση της εκπαίδευσης) επιδρούν ευνοϊκά στην αποτελεσματική διοίκηση. Πώς ιεραρχούν οι δύο ομάδες υποκειμένων της έρευνας, εκπαιδευτικοί και Διευθυντές, μεταξύ μιας σειράς άλλων παραμέτρων, τη συνολική προϋπηρεσία του υποψηφίου, ως κριτήριο για την επιλογή του; Είναι ευχαριστημένοι οι εκπαιδευτικοί από την ισχύουσα Διεύθυνση και, αν όχι, για ποιους λόγους; Πώς θα έπρεπε να διοικείται η σχολική μονάδα; (επιθυμητή Διεύθυνση). Γενικός σκοπός της εν λόγω μελέτης είναι η συμβολή στη βελτίωση της εκπαίδευσης στην Ελλάδα, μέσα από την αναβάθμιση των λειτουργών που αναλαμβάνουν διευθυντικές-ηγετικές θέσεις και τη διαμόρφωση σχολείων που παρέχουν εξαίρετη παιδεία και εκπαίδευση στους νέους ανθρώπους. Προκειμένου να υλοποιηθεί το παρόν εγχείρημα, χρησιμοποιήθηκαν ποσοτικές και ποιοτικές μέθοδοι, καθώς και η συγκριτική μέθοδος με στόχο να μελετηθούν οι νομοθετικές ρυθμίσεις σχετικά με τη θέση, το έργο και τα κριτήρια επιλογής του Διευθυντή, που έχουν εφαρμοστεί στην Ελλάδα από τη Μεταπολίτευση μέχρι και σήμερα. Τι ισχύει στην Ελλάδα, ως προς τις αρμοδιότητες, τον τρόπο επιλογής, την επιμόρφωση και την αξιολόγηση του σχολικού Διευθυντή, σε σχέση με τα εκπαιδευτικά συστήματα άλλων ευρωπαϊκών χωρών; Τα αποτελέσματα της έρευνας επαλήθευσαν σε ένα μεγάλο μέρος τις αρχικά τεθείσες υποθέσεις. Ωστόσο, εμφανίστηκαν και μη αναμενόμενα ευρήματα, που χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης. Τα συμπεράσματα επικεντρώνονται, για τους μεν εκπαιδευτικούς, στην ύπαρξη θετικής συσχέτισης μεταξύ των συλλογικών ηγετικών προτύπων, που κατά την άποψη των εκπαιδευτικών υιοθετούν οι Διευθυντές, και της αποτελεσματικότητας της διοίκησης, καθώς και στην ευνοϊκή επίδραση της ΣΝ του σχολικού Διευθυντή στην αποτελεσματικότητα της διοίκησης. Ωστόσο, κατά την άποψη των Διευθυντών, φαίνεται ότι τα ηγετικά μοτίβα που υιοθετούν δεν συνδέονται με την αποτελεσματικότητα. Αυτό αποδίδεται μάλλον στα μέτρια επίπεδα στα οποία κινούνται τόσο η κοινωνικότητα όσο και ο αυτοέλεγχος, σε σχέση με τους άλλους επιμέρους παράγοντες της ΣΝ του Διευθυντή-Ηγέτη. Εδώ αποδεικνύεται η θεωρία περί «Οργανικής αισθησιακής λειτουργίας του ατόμου» του Ιωάννη Γ. Τσάτσαρη, αναδεικνύοντας την έννοια της «Αισθησιακής Νοημοσύνης» και εμφανίζεται: 1) η αναγκαιότητα αναβάθμισης της θέσης του Διευθυντή από την πολιτεία και 2) η επιθυμία υιοθέτησης συλλογικών, περισσότερο δημοκρατικών ηγετικών προτύπων, με έναν «φωτισμένο» Διευθυντή-Ηγέτη-Κοινωνικό Λειτουργό. Τέλος, προτείνεται η «Διαλογική Ηγεσία» ως νέο αποτελεσματικό ηγετικό πρότυπο.