Η ρηματική όψη σε δίγλωσσα παιδιά
Authors: Δόση Ιφιγένεια 
Published: August 2021

Στόχος της παρούσας διατριβής είναι να εξετάσει την κατάκτηση της ρηματικής όψης (λεξικής και γραμματικής) στην Ελληνική σε δίγλωσσα παιδιά υπό το πρίσμα της γλωσσικής κυριαρχίας, του (δι)γραμματισμού, των αναπτυξιακών και λεξιλογικών διαφορών, καθώς και της πρώτης γλώσσας (αν κωδικοποιεί ή όχι την όψη), λαμβάνοντας υπόψη γνωστικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Η διγλωσσία αποτελεί έναν ευρύ πεδίο με πολλές παραμέτρους (Grosjean 1989). Πολλοί περιβαλλοντικοί παράγοντες (γλωσσικό εισερχόμενο, εκπαίδευση/γραμματισμός, κοινωνικό-οικονομικό επίπεδο, μ.ά.), αλλά και γλωσσικοί παράγοντες (γλωσσική κυριαρχία) επηρεάζουν τη γλωσσική και γνωστική ανάπτυξη ενός δίγλωσσου ατόμου (Gathercole & Thomas 2009, Bialystok 2010). Σε ό,τι αφορά τη ρηματική όψη, σε ορισμένες γλώσσες γραμματικοποιείται (Ελληνική, Αλβανική), ενώ σε άλλες όχι (Γερμανική). Η κατάκτησή της αποδεικνύεται ιδιαίτερα δύσκολη (κυρίως στη δεύτερη γλώσσα) (Montrul & Slabakova 2003). Συχνά παρατηρείται μια ασυμμετρία ως προς την κατάκτηση των τιμών της όψης με τον συνοπτικό τύπο να κατακτάται νωρίτερα από τον μη συνοπτικό (Shirai & Andersen 1995, Bardovi-Harlig 2000). Οι περισσότερες έρευνες δείχνουν ότι η έννοια της τελικότητας στην πρώτη γλώσσα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ηλικία, ενώ στην δεύτερη γλώσσα από τη γλωσσική επάρκεια (Shirai & Andersen 1995, Montrul & Slabakova 2003). Η έρευνα σχετικά με την κατάκτηση της (λεξικής και γραμματικής) όψης από δίγλωσσα παιδιά είναι αρκετά περιορισμένη, κυρίως στην ελληνική γλώσσα. Στα πλαίσια της παρούσας έρευνας συμμετείχαν 210 παιδιά, 145 δίγλωσσα με γλώσσες την Ελληνική και Αλβανική και 65 μονόγλωσσα. Πληροφορίες για τους δίγλωσσους συμμετέχοντες συλλέχθηκαν μέσω παιδικών ερωτηματολογίων. Οι συμμετέχοντες εξετάστηκαν σε μια σειρά δοκιμασιών, εκφραστικού λεξιλογίου, μη λεκτικής νοημοσύνης, καθώς και σε μια σειρά (μη)χρονομετρικών γνωστικών δοκιμασιών, που εξέταζαν την εργαζόμενη μνήμη και τη γνωστική ενημέρωση. Η κύρια πειραματική διαδικασία αποτελούνταν από μια σειρά μη χρονομετρικών δοκιμασιών που εξέταζαν την κατανόηση και παραγωγή της γραμματικής και λεξικής όψης. Τα κύρια ερευνητικά ερωτήματα ήταν αν (α) η γλωσσική κυριαρχία, (β) το εκπαιδευτικό περιβάλλον και ο (δι-)γραμματισμός, (γ) οι αναπτυξιακές και οι λεξιλογικές διαφορές και (δ) τη γλωσσική εγγύτητα επηρεάζουν τις επιδόσεις των δίγλωσσων συμμετεχόντων στη γλωσσική και τη γνωστική καθήκοντα. Επιπλέον, η (ε) αν ο συνοπτικός τύπος προτιμάται έναντι του μη συνοπτικού, επίσης (στ) αν το συνεχές είναι προτιμότερο του συνήθους και τέλος (ζ) αν η αλληλεπίδραση λεξικής και γραμματικής όψης, καθώς και επιρρηματικών προσδιορισμών επηρεάζει την επίδοση των συμμετεχόντων. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι γνωστικές ικανότητες επηρεάζονται κυρίως από την ηλικία, το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, και το εκπαιδευτικό πλαίσιο. Η κατάκτηση της όψης, από την άλλη πλευρά, επηρεάζεται κυρίως από την λεξιλογική ικανότητα, την ηλικία, τις γνωστικές ικανότητες και σε μικρότερο βαθμό από περιβαλλοντικούς παράγοντες. Η γλωσσική κυριαρχία και το εκπαιδευτικό πλαίσιο / διγραμματισμός δεν φάνηκε να επηρεάζουν την κατάκτηση της όψης. Επίσης, η εγγύτητα ως προς τη μορφολογική γραμματικοποίηση της όψης δεν φάνηκε να επηρεάζει τα αποτελέσματα. Η ασυμμετρία ως προς την κατάκτηση των δύο τιμών της όψης επαληθεύτηκε, με τη συνοπτική όψη να υπερέχει έναντι της μη συνοπτικής. Αντίθετα, δεν επαληθεύτηκε η υπεροχή της ερμηνείας του συνήθους της μη συνοπτικής όψης έναντι του συνεχούς. Τέλος, παρατηρήθηκε αλληλεπίδραση της όψης (λεξικής και γραμματικής) με τους επιρρηματικούς προσδιορισμούς για/ (μέσα) σε Χ ώρα.