Συσχέτιση των συνηθειών και των διαταραχών του ύπνου με την εμφάνιση καρδιαγγειακών παθήσεων και βασικών παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου
Authors: Ματζηρίδης Ανέστης 
Published: October 2023

Σκοπός: Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής ήταν η εκτίμηση του επιπολασμού της δυσλιπιδαιμίας, της αρτηριακής υπέρτασης, του σακχαρώδη διαβήτη και των καρδιαγγειακών νοσημάτων στον πληθυσμό ενηλίκων της Θράκης, η συσχέτιση του επιπολασμού των παθήσεων αυτών με τα κοινωνικά και δημογραφικά χαρακτηριστικά, τον τρόπος ζωής και τα χαρακτηριστικά που σχετίζονται με την υγεία των συμμετεχόντων και κυρίως με τις συνήθειες (ώρα κατάκλισης, ώρα έγερσης, χρόνος παραμονής στο κρεβάτι, διάρκεια και αποδοτικότητα) και τις διαταραχές (υπερβολική ημερήσια υπνηλία, αϋπνία, κακή ποιότητα και αυξημένο κίνδυνο για υπνική άπνοια) του ύπνου. Υλικό-Μέθοδοι: Το δείγμα της συγχρονικής αυτής μελέτης αποτέλεσαν 957 άτομα από την περιοχή της Θράκης (μέση ηλικία 49,62±14,79 έτη; 45,9% άνδρες) που επιλέχθηκαν με τη χρήση της στρωματοποιημένης δειγματοληψίας δύο σταδίων. Καταγράφηκαν τα κοινωνικό-δημογραφικά χαρακτηριστικά, ο τρόπος ζωής, η κατάσταση υγείας, η ψυχολογική κατάσταση των ατόμων, από τις συνήθειες ύπνου καταγράφηκε η ώρα κατάκλισης, η ώρα έγερσης και η διάρκεια του ύπνου, ενώ οι διαταραχές του ύπνου καταγράφηκαν με την χρήση των κλιμάκων Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), Epworth Sleepiness Scale (ESS), Athens Insomnia Scale (AIS) και Berlin Questionnaire (BQ). Οι πληροφορίες συλλέχθηκαν με προσωπικές συνεντεύξεις. Η στατιστική ανάλυση των δεδομένων έγινε με την χρήση του στατιστικού πακέτου "Statical Package for the Social Sciences" (SPSS), version 19.0 (IBM Corp., Armonk, NY, USA). Αποτελέσματα: Σε εβδομαδιαία βάση, οι συμμετέχοντες παρέμειναν στο κρεβάτι 7:32±1:00 ώρες, με μέση διάρκεια ύπνου τις 6:26±1:10 ώρες και αποδοτικότητα του ύπνου 86%±11%. Το 21,8% των συμμετεχόντων κοιμόταν λιγότερο από 6 ώρες, το 64,0% κοιμόταν 6 έως 8 ώρες και το 14,2% κοιμόταν περισσότερο από 8 ώρες. Σύμφωνα με τις κλίμακες ύπνου, ο επιπολασμός της ημερήσιας υπνηλίας ήταν 8,7%, της αϋπνίας 18,0%, της κακής ποιότητας ύπνου 38,5% και του υψηλού κινδύνου αποφρακτικής υπνικής άπνοιας 36,4%.Επίσης, ο επιπολασμός της δυσλιπιδαιμίας ήταν 32,5%, της υπέρτασης 34,3%, του σακχαρώδη διαβήτη 9,5% και των καρδιαγγειακών παθήσεων 9,5%. Η πολυπαραγοντική λογιστική παλινδρόμηση κατέδειξε ότι η παχυσαρκία (aOR=2,58, p<0,001), το άγχος (aOR=2,71, p<0,001) και το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο (aOR=2,69, p=0,001) ήταν οι πιο σημαντικοί παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση δυσλιπιδαιμίας, η ηλικία >60 ετών (aOR=6,31, p<0,001), η κατανάλωση καφέ (aOR=2,64, p=0,007), η χαμηλή σωματική δραστηριότητα (aOR=2,94, p=0,002) και το αυξημένο σωματικό βάρος (υπέρβαροι: aOR=2,40, p<0,001 και παχύσαρκοι: aOR=3,54, p<0,001) για την εμφάνιση υπέρτασης, το αρσενικό φύλο (aOR=6,89, p<0,001), το χαμηλό οικονομικό επίπεδο (aOR=3,44, p=0,003), η κατανάλωση > 2 γευμάτων την ημέρα (aOR=3,28, p<0,001), η χαμηλή προσκόλληση στη μεσογειακή διατροφή (aOR=8,70, p<0,001) και η παχυσαρκία (aOR=3,02, p<0,001) για την εμφάνιση σακχαρώδη διαβήτη και η ηλικία >60 ετών (aOR=23,44, p<0,001), το χαμηλό εισόδημα (aOR=2,38, p=0,025), το κάπνισμα (aOR=2,21, p=0,005), η χαμηλή προσκόλληση στην Μεσογειακή διατροφή (aOR= 2,19, p=0,006), η πολύωρη (>2 ώρες) παρακολούθηση τηλεόρασης ή χρήση υπολογιστή πριν από τον ύπνο (aOR=2,20, p=0,011), η παχυσαρκία (aOR=2,80, p<0,001) και η κατάθλιψη (aOR=2,44, p=0,001) για την εμφάνιση καρδιαγγειακών παθήσεων. Σε εβδομαδιαία βάση, μικρότερη διάρκεια ύπνου και χαμηλότερη αποδοτικότητα ύπνου ανέφεραν τα άτομα με δυσλιπιδαιμία (κατά 22 λεπτά, p<0,001 και κατά 7%, p<0,001, αντίστοιχα), τα άτομα με υπέρταση (κατά 23 λεπτά, p<0,001 και κατά 5%, p<0,001, αντίστοιχα) μόνο μεταξύ των ατόμων ηλικίας ≤65 ετών και όχι στα ηλικιωμένα άτομα, τα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη (κατά 26 λεπτά, p=0,005 και κατά 10%, p<0,001, αντίστοιχα), και στα άτομα με καρδιαγγειακά νοσήματα (κατά 33 λεπτά, p<0,001 και κατά 10%, p<0,001, αντίστοιχα). Τα άτομα που κοιμούνται ≤6 ώρες έχουν δύο φορές μεγαλύτερο κίνδυνο για δυσλιπιδαιμία (aOR=2,18, p<0,001), 3 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο για υπέρταση (στα άτομα ηλικίας ≤65 ετών) (aOR=3,16, p<0,001), 3 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο για σακχαρώδη διαβήτη (aOR=2,82, p<0,001) και 3 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα (aOR=2,86, p<0,001). Πιο συγκεκριμένα, η μείωση της διάρκειας ύπνου κατά μία ώρα συσχετίστηκε με αύξηση του κινδύνου για την εμφάνιση δυσλιπιδαιμίας κατά 14% (aOR=1,14, p=0,049), υπέρτασης κατά 24% (aOR=1,24, p=0,042) μεταξύ των ατόμων ηλικίας ≤65 ετών, σακχαρώδη διαβήτη κατά 41% (aOR=1,41, p=0,002) και καρδιαγγειακών νοσημάτων κατά 29% (aOR=1,29, p<0,001). Αντίθετα, ο ύπνος μεγάλης διάρκειας δεν συσχετίσθηκε με καμία από τις ανωτέρω παθήσεις.Σε σχέση με τις διαταραχές του ύπνου, υψηλότερος κίνδυνος για δυσλιπιδαιμία συσχετίστηκε με την αϋπνία (aOR=1,75, p=0,030) και την κακή ποιότητα ύπνου (aOR=2,02, p=0,006) μόνο μεταξύ των γυναικών και όχι μεταξύ των ανδρών, υψηλότερος κίνδυνος για υπέρταση συσχετίστηκε με την υπερβολική ημερήσια υπνηλία (aOR=2,72, p<0,001), την αϋπνία (aOR=1,95, p<0,001), την κακή ποιότητα ύπνου (aOR=2,06, p<0,001) και τον υψηλό κίνδυνο για υπνική άπνοια (aOR=2,16, p<0,001), υψηλότερος κίνδυνος για σακχαρώδη διαβήτη συσχετίστηκε με την υπερβολική ημερήσια υπνηλία (aOR=2,09, p=0,019) και την κακή ποιότητα ύπνου (aOR=2,56, p<0,001) και τέλος, υψηλότερος κίνδυνος για καρδιαγγειακά νοσήματα συσχετίστηκε με την υπερβολική ημερήσια υπνηλία (aOR=2,02, p=0,026), την αϋπνία (aOR=1,93, p=0,010), την κακή ποιότητα ύπνου (aOR=1,90, p=0,006) και τον υψηλό κίνδυνο για υπνική άπνοια (aOR=2,08, p=0,003). Συμπεράσματα: Η παρούσα μελέτη κατέδειξε ότι τόσο η εμφάνιση καρδιαγγειακών παθήσεων, όσο και των βασικών παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου και συγκεκριμένα της δυσλιπιδαιμίας, της αρτηριακής υπέρτασης και του σακχαρώδη διαβήτη, συσχετίζονται με το κοινωνικό-δημογραφικό προφίλ, τον τρόπο ζωής, την ψυχολογική κατάσταση, την παχυσαρκία και κυρίως με τον ύπνο μικρής διάρκειας και την παρουσία διαταραχών του ύπνου και υποστηρίζει ότι πρώιμες φαρμακολογικές και γνωστικές παρεμβάσεις συμπεριφοράς που βελτιώνουν την ποσότητα και την ποιότητα του ύπνου, με αυξημένη προσοχή στις ανάγκες των μειονοτικών πληθυσμών,θα μειώσουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων.