Κοινωνικές σχέσεις και ταυτότητες στην κοινότητα Ρομά της Αγίας Βαρβάρας
Authors: Φακιολά Μαρία 
Published: January 2014

H διατριβή διαπραγματεύεται την προσπάθεια των Ρομά της Αγίας Βαρβάρας να διαχειριστούν την θέση τους και την ιδιαίτερη ταυτότητά τους στην νεοελληνική κοινωνία. Έχει ως στόχο να καταδείξει τις ιδιαιτερότητες της ομάδας, οι οποίες παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, εφόσον, μέσα από αυτές οι συγκεκριμένοι Ρομά αξιώνουν το δικαίωμα για πολλαπλή ταυτότητα και χειρίζονται την ετερότητα με τρόπο που έρχεται σε αντίθεση με τα στερεότυπα, αλλά και τις υπάρχουσες γενικεύσεις στην σχετική βιβλιογραφία. Η διατριβή εκπονήθηκε με συμμετοχική παρατήρηση μεταξύ 2001-2006 και περιλαμβάνει επίσης, άτυπες συνεντεύξεις, επαφές με πρόσωπα των σχετικών με τους Ρομά θεσμών, ανάλυση αρχείων και ιστοριών ζωής. Από τη μελέτη προέκυψε μια αξιοσημείωτη διαφορά στην πρόσληψη της τσιγγάνικης ταυτότητας ανάμεσα στους Ρομά και στους μη Ρομά. Η τσιγγάνικη ταυτότητα (ή ταυτότητες καλύτερα) - όπως επίσης και η σχέση τους με την ελληνική κοινωνία και κουλτούρα - για τους Ρομά συγκροτείται όχι σε εθνοτική, αλλά σε ηθική βάση. Στην πραγματικότητα, οι Ρομά θεωρούν τους εαυτούς τους κομμάτι της εθνικής ταυτότητας, πιστεύοντας ότι μόνη η ομάδα τους διαφυλάττει τις πατροπαράδοτες ελληνικές αξίες, τις οποίες οι διεφθαρμένοι Γκατζέ (μη Ρομά) έχουν εγκαταλείψει. Την ίδια στιγμή επιδιώκουν μια θετική παρουσία στην σύγχρονη ελληνική κοινωνία, αξιώνοντας την θετική συνεισφορά τους στην πολιτική και κοινωνική ζωή και την αντιμετώπισή τους μέσα από θετική διάκριση. Επιπροσθέτως, ενόσω η τσιγγάνικη κοινότητα διαπεράται από πολλαπλές αντιφάσεις, εσωκοινοτικές συγκρούσεις και διαφοροποιήσεις σε θεωρητικό και πρακτικό επίπεδο, δημιουργείται ένα μεγάλο φάσμα ερμηνειών της τσιγγάνικης ταυτότητας (τσιγγανότητας). Όλη αυτή η κινητικότητα επιφέρει ταχύτατες αλλαγές και ποικιλία έκφρασης. Αξιοσημείωτο είναι ότι αυτή η ποικιλία, ωστόσο, ταυτοτήτων και αλλαγών, καθώς και οι κεντρικές πολιτικές τοποθετήσεις τους, οι οποίες διαφοροποιούν την κοινότητα όχι μόνο από τα υπάρχοντα στερεότυπα, αλλά και από τους ευρωπαίους Ρομά δεν είναι επαρκώς κατανοητή στους Γκατζέ, ενώ κάποιες δεν γίνονται καν ορατές. Οι περισσότεροι Γκατζέ αντιλαμβάνονται την ομάδα μέσα από ποικίλα στερεότυπα, τα οποία αναπαράγονται σε διάφορους χώρους (πολιτικό, κοινωνικό, επιστημονικό, καλλιτεχνικό, ΜΜΕ, κλπ) και τους παρουσιάζουν, ανάμεσα σε άλλα, ως «περιθωριακούς, βρώμικους, απατεώνες που ποτέ δεν αλλάζουν ή εξωτικούς, (ανοιχτά ή κρυφά ανεπιθύμητους) ξένους». Μέσα από αυτές τις ουσιώδεις διαφοροποιήσεις ανάμεσα στις τσιγγάνικες και μη τσιγγάνικες αντιλήψεις για την τσιγγάνικη (καθώς και για την μη τσιγγάνικη) ταυτότητα έχει δημιουργηθεί ένα προβληματικό επίπεδο επικοινωνίας ανάμεσα στις δυο ομάδες, το οποίο τρέφεται και τρέφει αμοιβαίες προκαταλήψεις. Τα στοιχεία, εντούτοις, τα οποία ανακυκλώνονται στη Γκατζέ - Ρομά σχέση αναπτύσσονται από τους κοινούς πολιτισμικούς κώδικες και την υπάρχουσα πολιτισμική συνάφεια. Η Ρομά κοινότητα στην Αγία Βαρβάρα εγείρει ερωτήματα για την ισχυρή επίδραση των στερεοτύπων και των προκαταλήψεων σε όλα τα επίπεδα. Καταδεικνύει, επίσης, ότι η Ετερότητα, καθώς και ο τρόπος που γίνεται αντιληπτή και κατανοητή δεν έχει ένα σταθερό δοσμένο περιεχόμενο, αναγκαστικά αρνητικό ή συγκρουσιακό. Διαμορφώνεται ή αναδιαμορφώνεται και αλλάζει (όπως και οι ταυτότητες) στο αρκετά περίπλοκο πλαίσιο των ποικίλων και αντιφατικών ανθρώπινων επιλογών και των πολλαπλών ειδών αλληλεπίδρασης.