ОПТИМИЗАЦИЯ НАБЛЮДЕНИЯ ПАЦИЕНТОВ ПОЖИЛОГО ВОЗРАСТА С ИШЕМИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНЬЮ СЕРДЦА, ПОЛУЧИВШИХ КОМПЛЕКСНУЮ ПРОГРАММУ КАРДИОРЕАБИЛИТАЦИИ ПОСЛЕ ВЫПОЛНЕНИЯ ОПЕРАЦИИ ШУНТИРОВАНИЯ КОРОНАРНЫХ АРТЕРИЙ
Authors: С.А. Каяшкин , А.К. Джусипов , К.Р. Карибаев , Е.М. Иоффе 
Published: October 2024

Актуальность: хирургическая реваскуляризация миокарда остается наиболее эффективной процедурой лечения ИБС у пожилых пациентов, поскольку позволяет устранить симптомы заболевания, увеличить отдаленную выживаемость и улучшить качество жизни больных. Коронарное шунтирование (КШ) занимает ведущее место в ее лечении. Однако вопросы послеоперационного качества жизни и состояния здоровья остаются очень дискутабельными в научных кругах. И, несмотря на многочисленные исследования и наблюдения, прогностический эффект кардиореабилитации все еще обсуждается. Цель: проанализировать отдаленные результаты у пациентов старше 65 лет с ИБС (за год наблюдения), получивших комплексную программу кардиореабилитации после выполнения операции шунтирования коронарных артерий по сравнению с группой пациентов, по той или иной причине, не проходившие реабилитацию или получившие ее не в полном объеме. Материалы и методы: было проведено одноцентровое когортное проспективное исследование (в среднем 12±3 месяца) в общей группе (n=130) пациентов - изучения влияния полноценных этапов кардиореабилитации на качество жизни пациентов ИБС пожилого возраста, перенесших АКШ. В ходе исследования большинство пациентов принимали назначенные лечащим врачом антиангинальные и гипотензивные препараты, аспирин, статины. Наблюдение за послеоперационным течением проводилось как путем фиксации изменений при повторных визитах, так и с помощью периодического общения по телефону. При этом обращалось внимание на переносимость физической повседневной активности (проводился тест с 6-минутной ходьбой), компенсация АД, динамический контроль ЭКГ, ЭХО КГ с определением динамики фракции выброса и дисфункции левого желудочка, фиксировались все имевшие место в период наблюдения сосудистые события и катастрофы. Результаты и выводы: на основании результатов проведенного исследования выявлен ряд прогностически неблагоприятных факторов у пациентов пожилого возраста после КШ, такие как - многососудистое поражение коронарных артерий, ожирение, курение, хроническая сердечная недостаточность, сахарный диабет, неконтролируемая артериальная гипертензия. Но одним из основных факторов - выявлено отсутствие этапов кардиореабилитации. По результатам наблюдения пациентов после получения полноценных этапов кардиореабилитации показало большее улучшение качества жизни, более поздние сроки возникновения эпизодов стенокардии и развития хронической сердечной недостаточности, а также более высокую приверженность пациентов к базисной терапии ИБС. Необходимы дальнейшие исследования и поиски возможностей в перспективе для более широкого и раннего внедрения и доступности этапов полноценной кардиореабилитации у пациентов перенесших операцию шунтирования коронарных артерий.

Relevance: Surgical myocardial revascularization remains the most effective procedure for the treatment of coronary heart disease in elderly patients, as it allows to eliminate the symptoms of the disease, increases long-term survival, and improves patients' quality of life. Coronary bypass surgery grafting (CABG) occupies a leading place in the treatment of coronary heart disease. However, the issues of patients' postoperative quality of life and health condition remain very controversial. Objective: to analyze long-term results in patients over 65 years of age with coronary artery disease (during the year of follow-up) who received a comprehensive cardiac rehabilitation program after performing coronary artery bypass surgery compared to a group of patients who did not undergo rehabilitation or did not receive it in full capacity. Materials and methods: a linear single-centered cohort study (on average 12±3 months) was conducted in a general group (n=130) of patients to study the effect of cardio rehabilitation on the quality of life of elderly patients with coronary heart disease who underwent CABG. During the study, most patients took antianginal and antihypertensive medications, aspirin, and statins that were prescribed by the attending physician. Observation of the postoperative course was carried out both by recording changes during repeated visits, and by periodic phone calls. At the same time, the tolerability to everyday physical activity (a 6-minute walking test was performed), blood pressure compensation, dynamic ECG monitoring, and echocardiography with the determination of the changes in the ejection fraction and left ventricular dysfunction, all vascular events, and failures that took place during the observation period were recorded. Results and conclusions: based on the results of the study, several unfavorable factors were identified in elderly patients after CABG, such as multivessel coronary artery disease, obesity, smoking, chronic heart failure, diabetes mellitus, and uncontrolled hypertension. But one of the main factors is the absence of cardiac rehabilitation. According to the results of observation, after passing all stages of cardio rehabilitation, patients showed a significant improvement in the quality of life, later onset of episodes of angina pectoris and the development of chronic heart failure, as well as a higher adherence of patients to basic therapy for coronary artery disease. Further studies are needed for wider implementation and accessibility of cardio rehabilitation in patients who have undergone coronary artery bypass surgery.

Өзектілігі: әлбетте, миокардты хирургиялық реваскуляризациялау егде жастағы адамдарда ЖИА емдеуде тиімді процедура болып саналады, өйткені бұл аурудың белгілерін жоюға мүмкіндік береді, өмір жасын ұзартады және науқастың өмір сапасын жақсартады. Оны емдеуде тәждік артерияларды шунттау (ТӘШ) жетекші орын алады. Дегенмен, отадан кейінгі өмір сапасы мен денсаулық жағдайы ғылыми ортада жоғары пікірталас тудырады. Мақсаты: 65 жастан асқан ЖИА - мен ауыратын (бір жыл бойы бақылауда болған) коронарлық артерияны шунттау операциясынан кейін кардиохирургиялық оңалтудың кешенді бағдарламасынан өткен пациенттермен, белгілі себептермен реабилитациядан өтпеген немесе оны толық өтпеген пациенттердің ұзақ мерзімді нәтижелерді талдау. Құрал-жабдықтар және әдістер: ЖИА - мен ауыратын егде жастағы науқастарға Аортатәждік шунттау (АТШ) операциясы жасалғаннан кейінгі кардиооңалтудың толық кезеңдерінің науқастың өмір сапасына әсерін зерттеу үшін (орташа 12±3 ай) жалпы топта (n=130) науқас - бір орталықты когортты проспективті зерттеу жүргізілді. Зерттеу барысында науқастардың басым көпшілігі емдеуші – дәрігері тағайындаған антиангинальды және гипотензивты препараттарды, аспирин, статиндерді қабылдаған. Операциядан кейінгі бақылау қайта тексеруге келгенде немесе телефон арқылы өзгерістерді белгілеумен жүзеге асырылды. Күнделікті физикалық белсенділікке аса назар аударылды (6 - минут жаяу жүрумен тест жасалынды), АҚ компенсациясы, ЭКГ динамикалық мониторингі, сол жақ қарыншаның лақтыру фракциясы мен дисфункциясының динамикасын анықтай отырып, ЭХО КГ, бақылау кезеңінде болған барлық тамырлық өзгерістер мен апаттар тіркелді. Нәтижелер мен қорытындылар: Жасалған зерттеу нәтижелеріне сүйенсек ТАШ – тан кейінгі егде жастағы науқастарда болжамды жағымсыз факторлар қатары анықталды, оның ішінде - көп тамырлы коронарлық артерияның зақымдануы, семіздік, темекі шегу, созылмалы жүрек жеткіліксіздігі, қант диабеті, бақыланбайтын артериялық гипертензия. Бірақ, негізгі факторларың бірі – кардиооңалту кезеңдерінің болмауы анықталды. Ал кардиооңалтудың барлық кезеңдерін толығымен өткен науқастардың нәтижесі – өмір сапасы жақсарған, стенокардия эпизодтарының және созылмалы жүрек жеткіліксіздігі дамуының кешеуілдеуі,сондай-ақ науқастардың ЖИА - ның базистік терапиясын жоғары ұстануы. Тәждік артерияны шунттау отасы жасалған науқастарды оңалту кезеңдері қолжетімді болу үшін және кеңінен қолданысқа енгізу үшін зерттеулер мен ізденістер керек.