Εκτίμηση ασφάλειας και αποτελεσματικότητας των φαρμάκων που χρησιμοποιούνται στην αντιμετώπιση της άνοιας
Authors: Κανή Χαρίκλεια 
Published: January 2014

Σκοπός: Να εξετασθεί εάν οι αναστολείς της ακετυλοχολινεστεράσης (ChEIs) και η μεμαντίνη υπερτερούν του εικονικού φαρμάκου (placebo) στη θεραπεία α) της νόσου Alzheimer (AD) σε τουλάχιστον 6 μήνες θεραπείας και β) της αγγειακής άνοιας (VaD). Μέθοδοι: Πραγματοποιήθηκε εκτεταμένη βιβλιογραφική διερεύνηση σε τρεις ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων (PubMed, Cochrane Database, EMBASE) και τέσσερα αρχεία καταγραφής (Cochrane Collaboration Trial Register, Clinical Trial.gov, EU-Psi PsiTri, International Federation of Pharmaceutical Manufacturers & Associations Clinical Trial Portal) για να εξαχθούν όλα τα σχετιζόμενα αρχεία έως και το Νοέμβριο του 2007 για τη νόσο Alzheimer & έως και τον Ιούνιο 2008 για την αγγειακή άνοια. Χρησιμοποιήθηκε μια τυποποιημένη φόρμα εξαγωγής δεδομένων η οποία αναπτύχθηκε για την παρούσα ανασκόπηση. Εξαιτίας της αναμενόμενης διαφοροποίησης, λόγω των ευρέων διακυμάνσεων που έχουν βρεθεί στην AD και VaD και στην ανταπόκριση τους στη θεραπεία, το μοντέλο των τυχαίων επιδράσεων χρησιμοποιήθηκε για τον υπολογισμό του συνολικού αποτελέσματος των επιδράσεων της θεραπείας. Η ποιότητα αναφοράς αξιολογήθηκε από τις κλίμακες Jadad, την τροποποιημένη κλίμακα Chalmers και από τις λίστες CONSORT-22 στοιχείων, Delphi. Αποτελέσματα: 22 μελέτες ήταν σύμφωνες με τα κριτήρια εισαγωγής που είχαν θεσπιστεί στο πρωτόκολλο για την AD (10 μελέτες για τη δονεπεζίλη, 3 μελέτες για την γκαλανταμίνη, 4 μελέτες για τη ριβαστιγμίνη και 5 μελέτες για τη μεμαντίνη). Τα δεδομένα προτείνουν ένα σχετικά μέτριο όφελος των ChEIs και της μεμαντίνης στη γνωσιακή ικανότητα (WMD για την ADAS-cog -2.56, 95% CI -3.12, -2.01). Οφέλη παρατηρήθηκαν και για τη συνολική λειτουργία (ΝΝΤ=10 για ασθενείς σταθερούς ή βελτιωμένους στην κλίμακα CIBIC-Plus & WMD για την GDS 0.14, 95% CI 0.05-0.24). Τα διαθέσιμα δεδομένα προτείνουν ότι η μεμαντίνη μπορεί να έχει θετικές επιδράσεις στη συμπεριφορά (WMD για NPI -2.90, 95% CI -4.57, -1.22). Οι αποχωρήσεις και οι συνολικές ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν περισσότερες στην ομάδα θεραπείας που ελάμβανε ChEIs σε σύγκριση με το placebo (NNH 13 & 11, αντίστοιχα), ενώ τα αποτελέσματα για τη μεμαντίνη δεν ήταν στατιστικά σημαντικά. Μια ανάλυση υπο-ομάδας για σοβαρή AD (που καθορίστηκε ως MMSE ? 12) κατέδειξε μέτρια οφέλη για τη δονεπεζίλη και τη μεμαντίνη στη γνωσιακή ικανότητα, στη συνολική λειτουργία, στις καθημερινές δραστηριότητες και στη συμπεριφορά, αλλά καθώς ο αριθμός μελετών είναι μικρός τα αποτελέσματα δεν μπορούν να είναι καταληκτικά. Οχτώ μελέτες ήταν σύμφωνες με τα κριτήρια εισαγωγής που είχαν θεσπιστεί στο πρωτόκολλο για την VaD (2 για τη δονεπεζίλη, 2 για την γκαλανταμίνη, 2 για τη ριβαστιγμίνη και 2 για τη μεμαντίνη). Δεδομένα στην κλίμακα ADAS-cog καταδεικνύουν ένα σχετικά μικρό όφελος για τους ChEIs και μεμαντίνη στα γνωσιακά ελλείμματα στην VaD (WMD=-1.70; 95% CI -2.20, -1.20 για τους ChEIs & WMD=-1.85; 95% CI -2.83, -0.88 για τη μεμαντίνη), ενώ δεν παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικά αποτελέσματα για τους συνολικά ανταποκρινόμενους ασθενείς. Αποτελέσματα για τις καθημερινές δραστηριότητες ήταν διαθέσιμα μόνο για τις μελέτες της δονεπεζίλης, ριβαστιγμίνης και γκαλανταμίνης. Οι αποχωρήσεις λόγω οποιασδήποτε αιτίας ήταν υψηλότερες για τους ασθενείς που ελάμβαναν ChEIs /ή μεμαντίνη με NNH 12 (10-17) και NNH 15 (9-100), αντίστοιχα. Συμπεράσματα: Η χρήση των ChEIs και της μεμαντίνης σχετίστηκε με μέτρια οφέλη στη γνωσιακή ικανότητα, συνολική εικόνα και στη λειτουργικότητα στους ασθενείς με AD, ενώ οι αποχωρήσεις και οι συνολικές ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν υψηλότερες στην ομάδα θεραπείας των ChEIs.