Ο έρωτας στους μαγικούς παπύρους
Authors: Κερά Ελευθερία 
Published: August 2021

Η μαγεία στον ελληνορωμαϊκό κόσμο είναι ένα θέμα ευρύτερου ενδιαφέροντος. Μια από τις πιο σημαντικές κατηγορίες αρχαίας μαγείας σχετίζεται με την ερωτική επιθυμία. Στόχος της παρούσας μελέτης είναι να δοθεί μια σφαιρική εικόνα των ερωτικών μαγικών πρακτικών και της συνδεδεμένης με αυτές σεξουαλικότητας, όπως καταγράφονται στους Μαγικούς Παπύρους ερωτικής θεματικής. Σε ένα πρώτο επίπεδο μέσω της συγκριτικής ερμηνευτικής προσέγγισης των ερωτικών κειμένων των ΜΠ αναδεικνύονται οι ομοιότητες σε επίπεδο θεματικό και γλωσσικό. Επιπροσθέτως, τα ερωτικά κείμενα των ΜΠ συγκρίνονται με επιλεγμένα κείμενα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας (αιγυπτιακοί και ελληνικοί καταδέσμοι, 2ο ειδύλλιο Θεοκρίτου, 3ο και 4ο βιβλίο Αργοναυτικών Απολλωνίου Ρόδιου, από το ΑΕΜ το μυθιστόρημα του Αχιλλέα Τάτιου και του Ηλιόδωρου) αλλά και με άλλα μαγικά κείμενα (Βερναρδάκειος Μαγικός κώδικας) και παρουσιάζεται η δομική ομοιομορφία που χαρακτηρίζει αυτές τις γραπτές μαρτυρίες υπηρετώντας τον κοινό στόχο των ανθρώπων, την ερωτική επιτυχία, ενώ συγχρόνως αναδεικνύονται οι σκέψεις και τα συναισθήματά τους καθώς κινούνται στον χώρο της ερωτικής μαγείας. Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι τα λογοτεχνικά κείμενα με στοιχεία ερωτικής μαγείας βρίσκονται σε μεγαλύτερη απόσταση από την πραγματικότητα — η χρήση της μαγείας σε αυτά τα κείμενα στοχεύει ίσως στην δημιουργία μιας δραματικής ατμόσφαιρας — σε σχέση με τα κείμενα των ΜΠ των οποίων η χρήση συνδεόταν με πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων. Η σύγκριση λοιπόν θα παρουσιάσει κοινούς τρόπους έκφρασης που συνδέουν τα διάφορα κείμενα της ερωτικής μαγείας, χωρίς αυτό να συνεπάγεται ότι η «λογοτεχνική» μαγεία συμπίπτει απόλυτα με την αληθινή ερωτική μαγεία και τους χρήστες της. Σε ένα δεύτερο επίπεδο, θα αναζητηθεί η κοινωνική διάσταση της σεξουαλικότητας. Συγκεκριμένα θα εξεταστεί το τρίπτυχο μάγος-θύτης-θύμα, προκειμένου να παρουσιαστεί η δράση του καθενός και ειδικότερα η κοινωνική τους θέση, όσο βέβαια αυτά τα στοιχεία αναδεικνύονται από τα μαγικά κείμενα. Στα ερωτικά κείμενα των ΜΠ λανθάνουν κάποιες πληροφορίες για τον μάγο-τελεστή που επιτρέπουν να γίνουν εικασίες για αυτόν χωρίς να αποκαλύπτεται το γνωστικό υπόβαθρο και η καταγωγή του. Ο μάγος είναι αυτός που εκτελεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το αίτημα του θύτη, προκειμένου να παγιδευθεί το θύμα και να ενδώσει ερωτικά. Η μορφή του ερωτευμένου μάγου δεν υπάρχει στους ΜΠ. Η δυναμικότητά του φανερώνεται έντονα στις αποστροφές προς τις θεϊκές δυνάμεις, τις οποίες ελέγχει, καταναγκάζει, και απειλεί για να συνεπικουρήσουν στο έργο του. Ο θύτης είναι ως επί το πλείστον άνδρας και θέλει να επιβάλλει τα ίδια οδυνηρά συναισθήματα που βιώνει στη γυναίκα-θύμα («αντανάκλαση» των ερωτικών συμπτωμάτων από τον ένα εραστή στον άλλο). Το θύμα είναι γυναίκα που φαίνεται ότι κατέχει σε ένα σημαντικό βαθμό την σεξουαλική ελευθερία και εμπειρία. Επιλογικά, οι ΜΠ προσφέρουν μια πλούσια εικόνα για θέμα του ερωτικού πάθους, αναδεικνύοντας την αγωνία και τα συναισθήματα των ανθρώπων που κάνουν χρήση των ερωτικών γητειών, ενώ ταυτόχρονα προσφέρουν και ανεκτίμητες πληροφορίες για τον ρόλο που διαδραμάτιζε η ερωτική μαγεία στην κοινωνία