Τhe inclusion of children with functional neurodevelopmental disorders (high functioning autism) in the greek formal education before and during the covid-19 pandemic
Authors: Φοδελιανάκης Αντώνιος 
Published: April 2024

Ο περασμένος αιώνας ήταν ένας αιώνας ραγδαίων αλλαγών και εξελίξεων στην επιστήμη, την τεχνολογία και γενικά σε κάθε επίπεδο της ανθρώπινης δράσης. Έτσι, στο πλαίσιο της ειδικής αγωγής, και ειδικότερα στην εκπαίδευση των μαθητών με αυτισμό, εμφανίζονται συνεχώς νέες θεωρίες τόσο για τη φύση της συγκεκριμένης νευροαναπτυξιακής διαταραχής όσο και για την εκπαίδευση των παιδιών με αυτή την αναπηρία. Κατά συνέπεια, οι συνεχείς εξελίξεις κατέδειξαν την ανάγκη για περαιτέρω μελέτη της συνεκπαίδευσης των παιδιών που βρίσκονται στο φάσμα του αυτισμού. Στην πραγματικότητα, δεν έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που οι Caddes και Edgel (1994, όπως αναφέρεται στο Constantine & Kosmidou, 2011) υπογράμμισαν την εξέλιξη της νευροψυχολογίας και την αναγκαιότητα μιας προσωπικής διάγνωσης που δεν συνδέεται πλέον με σταθμισμένα στατιστικά δεδομένα, θεωρία η οποία έχει φέρει επανάσταση στην εκπαίδευση των ατόμων με αυτισμό. Η συγκεκριμένη επαναστατική και κατ'άλλους αιρετική θεωρία είναι συνεπής με την πολυδιάστατη φύση του αυτισμού και τον διαφορετικό φαινότυπο αναπηρίας από άτομο σε άτομο, που θα μπορούσε πιο εύκολα να διακρίνει επικαλύψεις που αναπόφευκτα δημιουργούν μια σειρά συμπτωμάτων (Mayes, 2000, Rev. in Constantine & Kosmidou , 2011, σελ.33). Σε αυτό το πλαίσιο, η Bishop (2003), αναφερόμενος στην ύπαρξη συνεχούς μεταξύ της ΔΑΦ και της Ειδικής Γλωσσικής Διαταραχής (SLI), επισημαίνει ότι αυτό «εξαρτάται από την ένταση και το επίπεδο της περιγραφής» (σελ. 224). Έτσι, αφενός η διαφορική διάγνωση και αφετέρου η πιο εξατομικευμένη αξιολόγηση αναδεικνύεται ως ιδανική επιλογή. Ωστόσο, ανεξάρτητα από την πορεία της διάγνωσης, τα ζητήματα που τίθενται στην ειδική αγωγή είναι η θεραπεία, η εκπαίδευση και εντέλει, στο μέτρο του δυνατού, η συμπερίληψη. Από αυτή την άποψη, η εξατομικευμένη αξιολόγηση μπορεί να παρέχει πληροφορίες που θα κάνουν την εκπαιδευτική προσπάθεια ακόμη πιο επιτυχημένη. Η αξιολόγηση, η στόχευση των απαραίτητων παρεμβάσεων, με βάση τις ανάγκες του κάθε παιδιού ξεχωριστά και η ανάγκη για επιτυχημένη ειδική αγωγή, αφαιρεί γενικευμένες εκπαιδευτικές λύσεις που θα βοηθούσαν στην αντιμετώπιση μιας άλλης αναπηρίας/προβλήματος, γεγονός που καθιστά τη νευροψυχολογία και τη διαφορική διάγνωση πιο αναγκαία από ποτέ (Αναγνωστόπουλος, 2001). Σε όλη αυτή τη διαδικασία παρέμβασης και υποστήριξης των μαθητών με αυτισμό, οι στάσεις και οι πεποιθήσεις των εκπαιδευτικών καθορίζουν τη μεταβλητότητα και την αποτελεσματικότητα των ατομικών προσαρμογών του προγράμματος σπουδών, καθώς και την ενσωμάτωση και εφαρμογή εκπαιδευτικών πολιτικών σε σχέση με την ένταξη των μαθητών με αυτισμό. Είναι προφανές ότι η διάγνωση αποτελεί τη μία παράμετρο. Η δεύτερη και ίσως πιο σημαντική για τα ζητήματα που ερευνώνται εδώ, είναι οι στάσεις και οι πεποιθήσεις των εκπαιδευτικών, ως κεντρική παράμετρος για την επιτυχή συμπερίληψη των παιδιών με Αυτισμό Υψηλής Λειτουργικότητας. Έτσι, στην παρούσα έρευνα τέθηκαν σημαντικά ερωτήματα αναφορικά με τις στάσεις και τις πεποιθήσεις των δασκάλων και των καθηγητών για την συμπερίληψη παιδιών με Αυτισμό Υψηλής Λειτουργικότητας στην Ελλάδα. Αν και ο αρχικός σκοπός του ερευνητή ήταν να υπάρξει μία σειρά μικρο-διδασκαλιών και η μέτρηση της διαφοράς των στάσεων και πεποιθήσεων με τη μέθοδο των ερωτηματολογίων pre-test και post-test, οι συνθήκες της πανδημίας ανέτρεψαν τον αρχικό σχεδιασμό. Έτσι, η παρούσα έρευνα, λαμβάνοντας υπόψη τις απαντήσεις 1070 εκπαιδευτικών στην Ελλάδα (ποσοτικό μέρος), προσπάθησε να εντοπίσει και να συγκρίνει τις στάσεις και τις πεποιθήσεις τους σχετικά με την ένταξη των παιδιών με αυτισμό στη γενική εκπαίδευση. Τα ερωτηματολόγια που χρησιμοποιήθηκαν ήταν το Teacher Attitudes Toward Inclusion Scale (TATIS) με 20 ερωτήσεις και αντιλήψεις για την αυτό-αποτελεσματικότητα, το Preliminary study of Autism Self-efficacy Scale for Teachers (ASSET) με 30 ερωτήσεις.Στη συνέχεια, στην προσπάθεια τριγωνοποίησης της έρευνας, σχηματίστηκε μία ομάδα εστίασης (ποιοτικό μέρος) αποτελούμενη από 6 εκπαιδευτικούς οι οποίοι, στο πλαίσιο μιας ημιδομημένης συνέντευξης, κλήθηκαν να απαντήσουν σε με σειρά ερωτημάτων που ανταποκρίνονταν στους βασικούς άξονες της μελέτης. Κάθε ερώτημα αποτέλεσε τη βάση του κάθε άξονα, ενώ ο κάθε άξονας συνδεόταν και με ένα από τα βασικά Ερευνητικά Ερωτήματα. Μετά τη δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης οι εκπαιδευτικοί αφέθηκαν να απαντήσουν, να επεκτείνουν ή και να περιορίσουν τη συζήτηση στα επιμέρους ζητήματα που ανέκυψαν με απόλυτη ελευθερία. Όπως ήταν φυσικό οι συνθήκες της εκπαιδευτικής διαδικασίας εν καιρώ Covid-19 δεν μπόρεσαν να μην αποτελέσουν σημαντικό κομμάτι αυτής της συζήτησης.Από την εργασία αυτή προέκυψαν συμπεράσματα που σε ένα μεγάλο βαθμό επιβεβαίωσαν τις αρχικές υποθέσεις, ακολουθώντας τα διεθνή πρότυπα άλλων μελετών αλλά και κάποιων ελληνικών ερευνών (δυστυχώς πιο αποσπασματικές ή που περιορίζονται μονο σε μια βαθμίδα εκπαίδευσης ή που αναφέρονταν γενικά στη συμπερίληψη διαφόρων αναπηριών και κυρίως πιο βαριών περιπτώσεων. Στα επόμενα κεφάλαια θα παρουσιαστεί το θεωρητικό υπόβαθρο, η διατύπωση του προβλήματος, ο σκοπός της Μελέτης, τα Ερευνητικά Ερωτήματα και η Σημασία της Μελέτης επίσης.