bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Орчуулгын хэл шинжлэлийн асуудалд
Authors: N. Nansalmaa
Published: February 2023

Орчуулга хэл шинжлэлийн анхаарлын төвд орших ёстой Роман Осипович Якобсон (Roman Jakobson, Москва, 1896 - Кембридж, 1982) орос, америкийн хэл шинжээч, утга зохиол судлаач, ХХ зууны онолын хэл шинжлэлийн томоохон төлөөлөгч юм. Лазаревын дорно дахины хэлний институт (1914), МГУ (1918) төгссөн бөгөөд 1933 - 1939 онд Брнод Масарикийн нэрэмжит Их сургууль, 1939–41 онд Дани, Норвег, Швед, 1941 оноос АНУ-д, тухайлбал, 1942–46 онд Нью-Йорк, 1946-1949 онд Колумбийн их сургууль, 1949–67 онд Харвардын их сургууль (1965 оноосэмерит профессор), 1957–67 онд Массачусетын технологийн сургуульд тус тус профессороор ажиллаж, дэлхийн олон их сургуульд лекц уншиж байв. Тэрбээр Москвагийн хэл шинжлэлийн дугуйлан, Прагийн хэл шинжлэлийн дэг, Нью-Йоркийн хэл шинжлэлийн дугуйланг үүсгэн байгуулагчдын нэг, бүтэц хэл шинжлэлийг үндэслэгчдийн нэг юм. Хэл шинжлэл болон уран зохиол судлалд бүтцийн шинжилгээний арга нэвтрүүлсэн. Хэлний ерөнхий онол, авиалбар зүй, бүтээвэр зүй, хэл зүй, уран зохиолын хэл, найруулга судлал, орос хэл, оросын уран зохиол, слав судлал, сэтгэц хэл шинжлэл, тэмдэг зүй, нейро хэл шинжлэл болон хүмүүнлэгийн ухааны бусад олон салбарын мэргэжилтэн. Чехословакт Н. С. Трубецкойн хамт авианы утга ялгах үүрэгт суурилсан авиалбар зүйн онолыг үндэслэсэн ба уг онолыг Г. Фант, М. Халле нарын хамт хэлний авиалбарын тогтолцоог авианы ялгаатай шинжид суурилан судлах “ялгаатай шинжийн онол” болгон хөгжүүлэв.

Хэлний ерөнхий онолын салбарт хэлний үүргийн ангилал хийж, хэл шинжлэл болон бусад шинжлэх ухааны салбарын холбоо хамаарлыг судалж, хүүхдийн хэл, хэл ярианы гажиг, хэлний нийтлэгийн салбарт бүтээлээ туурвиж байжээ. Америк дахь орос судлал, слав судлалын үндсийг тавьсан төдийгүй 1959 онд "International Journal of Slavic Linguistics and Poetics" сэтгүүл санаачилж ерөнхий редактороор ажиллаж байв. Түүнчлэн уран зохиол, ардын аман зохиолын хэл найруулгын асуудлыг судалж уг асуудлыг хэл шинжлэлтэй хамтран шийдэх учиртай болохыг онцолж байв.

Нэрт эрдэмтэн Якобсон 1962 онд уран зохиолын салбарт Нобелийн шагналд нэр дэвшиж байжээ.

Түүний бүтээлүүдийг орос, чех, франц, испани болон бусад хэл рүү орчуулж байснаас хэл хэлээр олон боть бүтээлийн чуулган удаа дараа хэвлэгдэн гарч байв. Энд орчуулан хүргэж буй “On Linguistic Aspects of Translation” өгүүлэл 1959 онд олны хүртээл болжээ.
Монгол хэлийг хоёрдогч хэл болгон заан сургаж ирсэн арга туршлага, цаашдын төлөв
Authors: Ch. Battulga , B. Bayartuul
Published: February 2023

The National University of Mongolia plays an important role in protecting, developing, and disseminating Mongolian language and culture in the world. The Government of Mongolia has intensely supported teaching Mongolian as a second language and included a specific article in the “Vision- 2025”-long term policy document approved by the Parliament. Therefore, the strategy, curriculum, and methodology on teaching Mongolian language require to be updated and developed. As the number of people interested in Mongolia growing year by year, the need to learn Mongolian as a second language is also increasing. In this article, we aimed to discuss the importance of establishing a Mongolian language training center shortly.
Ертөнцийн үндэстний зураглал (Монгол, орос, англи хэлний идээ, ундааны нэрийн баримтаар зэрэгцүүлэх нь)
Authors: G. Ganzul
Published: February 2023

Language is a reflection of reality, preservation, and promotion of national culture. The concept of vocabulary is an integral part of cognition and a result of human cognition and connected to accumulated comprehensive knowledge. Therefore, lexicons can be an informative source of a certain country. Every nation has its environment to live in, style to use something, experience, culture, and tradition, and they have their own words, and phrases to express them. It’s obvious that people observe what is around them and recognize the objects that they have seen before. As a result of this, citizens of any nation mark them with words and give names on what they have learned. Thus, for centuries it has been a national feature in the public consciousness, and the phenomenon has retained as certain patterns and images. These retained images, patterns, ways of life, events, and historical chronological orders are absorbed in languages, and speakers, representatives of any countries express them in their own tongue phonology, dialects, and language. In this article, we tried to explain the concept of global image through the comparison of names of three different types of food and beverages in the examples of Mongolian, Russian, and English languages.
Хүний зан чанарын шинжүүд зүйрлэлийн эх сурвалж болох нь
Authors: B. Davaasuren
Published: February 2023

Metaphor is a complex phenomenon related to the mind, instincts, cognitions and thought processes of those who speak the language. Metaphor is a way that connects various areas of human life experience, a way of recognizing, grouping, interpreting and evaluating phenomena and concepts. Metaphor is the essence of human cognition, in which a person perceives a phenomenon, imitating it with another phenomenon with which he is already familiar, and calls the new phenomenon the name to which we are accustomed. Our consciousness, our daily activities, our life experience and our behavior are all based on metaphors, by the way, language expresses these metaphors with its units. The process of the person's knowing the real world begins with the environment and himself and compares something new with things of the environment and his body, organs, senses, life etc. As the source of metaphors, wrong nature of human morality is more productive than good nature of human morality.
The Study on the Perceptions of EFL Teachers and Teacher Educators about the Professional Development
Authors: U. Lkhagvasuren , Sh. Bolormaa
Published: February 2023

Боловсролын чанар болон өөрчлөлт шинэчлэлтийн тулгуур баганы нэг нь багш нар билээ. Тиймээс багш нарын мэргэжлийн хөгжилд төр засгаас бодлогоор анхаарлаа хандуулах шаардлага тулгарсан хэвээр байна. Багшийн мэргэжлийн хөгжлийн чанартай сургалт санал болгож явуулах нь сургалтын чанар чансааг сайжруулах нэг түлхүүр. Судлаачид энэхүү тоон аргын судалгаагаар төрийн өмчит болон хувийн их дээд сургуулийн англи хэлний 250 орчим багш нараас тэдний мэргэжлийн хөгжлийн талаарх хандлагын талаар судалгаа авч дүн шинжилгээ хийсэн болно. Судалгааны үр дүнгээр багш нар хэдийгээр мэргэжлийн хөгжлийн сургалтуудын чанарт сэтгэл дундуур байгаа ч мэргэжлээрээ хөгжих хүсэлтэй, эерэг хандлагатай байна.Багш нарын ихэнх нь тулгарч буй бэрхшээлээр судалгаанд зарцуулах цаг хомс, байгууллагын дэмжлэг муу, мэргэжлийн хөгжлийн сургалтын сэдвүүд хоорондоо уялдаагүй гэх мэт асуудлыг нэрлэсэн байна.
Investigating Dominant and Passive Involvement in Classroom
Authors: B. Nyamjav , D. Munkhtsetseg
Published: February 2023

Академик англи хэлний харилцах дадлын хичээлийн гол зорилго нь оюутнуудад тухайн сурч байгаа академик төвшний харилцааны чадварыг эзэмшүүлэх явдал билээ. Харин оюутныг харилцах чадварт сургахын тулд ярих, сонсох дадлагыг байнга хийлгэж байх нь чухал байдаг. Гэтэл нэг ангид сурч байгаа оюутнуудыг ажиглахад харилцах дадал бүхий даалгавар ажилд цөөн хэд нь давамгайлан оролцоод, дийлэнх нь оролцохгүй ард нь үлдэх хандлагатай байдаг. Ийнхүү бидний өдөр тутмын хичээлийн туршлагаас “Яагаад зарим оюутан байнга ярьж, хичээлд давамгайлан оролцдог байхад, нөгөө хэсэг нь үзэл бодлоо бусадтайгаа огт хуваалцдаггүй вэ?”гэсэн асуулт урган гарсан юм. Энэхүү өгүүлэлдээ бид энэ асуудлыг судлан, оюутны идэвхгүй оролцоог өөрчлөх арга замыг эрэлхийлэхийг зорилоо. Ингэхдээ бид оюутнуудынхаа оролцоог ажиглан, гурван хэсэг багц асуулган дээр суурилсан гурван үе шат бүхий аргыг туршин үзсэн бөгөөд үүний үр дүнд оюутнуудын өөрсдийн идэвх оролцоогоо танин мэдэх чадвар дээшилж, цаашид харилцах дадлын хичээл дээр оюутнуудын тэгш оролцоог дэмжих арга барилаа шинэчлэх боломжийг багш бидэнд олгов.
English-Mongolian Color Adjectives their Intensiﬁcation and Weakening of Meanings
Authors: D. Sunjidmaa
Published: February 2023

Тэмдэг нэрийн утгыг эрчимжүүлэх, бууруулах нь тэмдэг нэрийн үндсэн шинжийн нэг юм. Алтай болон Энэтхэг –Европын хэлний бүлд багтах монгол, англи хэлний тэмдэг нэр, ялангуяа өнгө заасан тэмдэг нэрийн утгыг эрчимжүүлэх , бууруулах зүй тогтлын ижил төстэй болон ялгаатай талыг олж тогтоон сургалтад ашиглах нь англи хэлийг хоёрдогч хэл болгон судалж буй хэн бүхэнд нэн шаардлагатай. Аливаа нэг юм үзэгдэлд агуулагдаж байгаа шинж чанар, билэг тэмдэг өөр юм үзэгдэлд байгаа тийм шинж чанар, билэг тэмдэгтэй адил хэмжээнд буюу эсвэл их бага янз бүр байдаг учиртай. Энэхүү зүй тогтлыг харилцааны хэрэглүүр болох хэлэнд илрүүлэх арга хэрэглүүр хэл бүхэнд байх боловч харилцан адилгүй. Монгол- Англи хэлний өнгө заасан тэмдэг нэрийн тухайд юм үзэгдлийн шинж чанарын хэм хэмжээг хэлэнд тусган үзүүлэхэд, нэг юм үзэгдэлд байгаа шинж тэмдгийг нөгөө юм үзэгдэлд байгаа адилхан шинж тэмдэгтэй нь харьцуулж, түүнээс илүү давуу буюу дутуу эсвэл адил хэмжээнд байгааг үзүүлэх болон, жишин харьцуулалгүй тухайн юм үзэгдэлд хэр зэрэг хэмжээтэй байгааг нь илрүүлэх арга аль аль нь тохиолдоно.Төрөл бус хэлүүд хэдий ч монгол-англи хэлнээ өнгө заасан тэмдэг нэрийн утгыг тодорхой тооны дайвар үг, дагавар залгаврын тусламжтайгаар үүсгэх нийтлэг зүй тогтол ажиглагдаж байна.
Is a Native English-Speaker Teacher (NEST) or Non-Native English Speaker Teacher (NNEST) the Ideal Language Teacher in the EFL Context?
Authors: A. Sukhmaa , D. Otgontuya
Published: February 2023

Дэлхий даяарчлагдахын хэрээр гадаад болон дотоодод чанартай боловсрол эзэмших, эрэлттэй ажилд орох, бизнес эрхлэх, аялах зэрэг янз бүрийн шалтгаан, зорилгоор дэлхийн хэлүүд, нэн ялангуяа олон улсын хэл болох англи хэлийг сурах, эзэмших хэрэгцээ шаардлага өндөр хэвээр байна. Иймээс англи хэлийг төрөлх хэлээ болгон ярьдаг (NEST) эсвэл ярьдаггүй (NNEST) багшийн хэн нь илүү сайн багш вэ гэсэн маргаан судлаачид төдийгүй суралцагчдын дунд байсаар байгаа бөгөөд бид энэхүү өгүүлэлдээ NNEST ба NEST-н мэргэжлийн давуу болон сул талыг онолд суурилсан судалгаагаар тогтоохыг эрмэлзлээ. Судалгаанд МУИС-ийн мэргэжлийн бус ангийн академик англи хэлийг ахисан дунд түвшинд судалж буй 75 оюутныг хамруулсан болно. NEST болон NNEST -ийн талаар судалгаанд оролцогчдын хандлага ямар байгааг өөр өөр хичээлийн хүрээнд (англи хэлний дүрэм, дуудлага, үгийн сан, унших, бичих, сонсох, ярих чадвар) асуумжаар тодрууллаа. Судалгаанаас дүгнэн үзэхэд суралцагчдын хандлага хичээлийн агуулга, эзэмших ур чадвараас хамааран ялгаатай байгаа нь энэхүү хоёр төрлийн багш аль аль нь давуу болон сул талтайг харуулж байна.
Comparing the Depiction of the “Underworld/Hell” in Ancient Mongolian Literature (On the example of “The Epic of King Geser”, “Epic of Janggar “, “The Scripture of Molon Toin’s good deeds to his mother”)
Authors: B. Khishigsukh
Published: February 2023

Баатарлаг тууль, Монголын сонгодог бичгийн уран зохиолд “тамын орон”, “бирдийн орон”-ыг дүрсэлсэн байх нь цөөнгүй. “Гэсэрийн тууж”, “Жангарын туульс”, “Молон тойнын эхдээн ач хариулсны судар оршибай” зэрэг зохиолууд дах “Тамын орон”-ы дүрслэлийн утга харилцан адилгүй байна. “Гэсэрийн тууж”, “Жангарын туульс” дах “Тамын орон”-ы дүрслэл харьцангуй бага дүрслэгдэж үйлийн үрийн шалтаг, шалтгаан буюу нүгэл хилэнцийн үр дагаврын нь хувьд аваад үзвэл Гэсэрийн эх Амаржил тэртээ нэгэн цагт амны алдас хийсэн үйлийнхээ үрээр “там”-ыг үзэж өнгөрүүлнэ. “Жангарын туульс” дах дүрслэл нь баатрууд хүч чадал, рид хувилгаан, эрдэм билгээрээ сорилго, давж “тамын орон”-оос ангижрах, Молон тойны Модхэлүн хатан бие, хэл, сэтгэлээр арван хар нүглийг үйлдэж бүр “тамын орон”-д байх дуртай байгаагаар тус тус дүрслэгдсэн байна.
Оюуны довтолгооны аргыг англи хэлний сургалтад ашиглах нь
Authors: G. Tserendavaa , G. Baigalmaa
Published: February 2023

Brainstorming is considered one of the most useful techniques of learner-centered approach, which is used in decision-making, problem-solving and team-working process. The paper focuses on some issues of using brainstorming and its application in English language teaching. The method is more productive as a whole-class activity. It helps learners to think more freely and creatively than more controlled activities. This paper describes some findings of the study and observations that have been conducted by the authors.
Шинжлэх ухааны хэл найруулга, түүний онцлог
Authors: S. Chimedtsogzol , Ye. Byambasuren
Published: February 2023

The language of science is a means of communication in the field of science, teaching, and research. From the earliest days of science, scientific language and terminology have been used as important tools for understanding the world and advancing human and social development. In other words, science has always been the driving force of human and social development. Therefore, the content of the language of science has the certain character of proving the reality of things and phenomena.

In line with all this, it is now clear that scholars, teachers and students from all over the world, are summarizing and disseminating their scientific works in English and meeting their intellectual and developmental needs through the works of others. So, we would like to emphasize that the English language of science has been chosen as the language of science in the world.
Цахим сургалтын үеийн оюутны үнэлгээний асуудалд (МУИС-ийн жишээгээр)
Authors: E. Erdenetuya , A. Enkhtuya
Published: February 2023

Following the declaration of the outbreak of the novel coronavirus (COVID-19) as pandemic by the World Health Organization in the first quarter of 2019, all countries had to shut schools and switch into online schooling to continue operating under the pandemic circumstance. Mongolia was no exception. Like many other universities across the world, the National University of Mongolia has developed a “temporary” online teaching guideline to assist its academic staff in delivering online courses effectively. However, the pandemic circumstance has not been “temporary” as expected in the beginning, and the university is now already entering into its third quarter of online teaching since the COVID-19 pandemic lockdown. The high possibility of the pandemic circumstance to well extend into the end of this year, or even further, advocates the elaboration of a comprehensive teaching and learning guideline that thoroughly suitably discusses all aspects of online education, particularly the assessment, for use in online teaching in crisis situations including this pandemic or any other similar circumstance which we cannot foresee.
Монгол солонгос хэлний үйл үгийн язгуур бүтээврийн зэрэгцүүлэл
Authors: D. Baigalmaa
Published: February 2023

The following study aims to study the structure of the Mongolian and Korean languages’ verbs only on the basis of their root formations to provide adequate explanations in terms of linguistics by discovering their differences and similarities. As a result, the following conclusions have been drawn:

First, Mongolian and Korean verbs have the structure of root + base + suffix + condition, and the verbs must always include a vowel.

Second, the root of the verbs in both languages, technically, contains the core meaning of the
Third, the sound elements created by the root of a verb has the following 5 identical forms “1. V 2.VC- 3. VCC- 4. CVC- 5. VEVE-“

Fourth, Mongolian active root is somewhat similar to Korean grammatical
Fifth, the passive root of a Mongolian verb and the irregular root of a Korean verb are similar in a way that the verb condition cannot be added directly.

Sixth, Korean word formation of adding some of the prefixes before roots is found unusual in Mongolian.

Seventh, In Mongolian, the root of a verb usually begins with a vowel, whereas in Korean, the root of a verb usually begins with a consonant.Therefore, further research is needed.
Суралцагчийн соёл хоорондын харилцааны чадамжийн түвшнийг тодорхойлох нь
Authors: G. Bat-Uchral
Published: February 2023

The intercultural competence has become one of the essential skills for everyone. However, the lack of intercultural competence among Mongolians is evident in many areas of society on a daily basis. Therefore, the cultural competence in the content of secondary education was studied on the example of the textbook "Civic Education", which is studied continuously for 12 years while intercultural competence on the example of the textbook “English language” which is studied for 8 years, consequently. The purpose of the study was to compare the results of the textbook study and answers of the students to determine the intercultural competence obtained from the first-year students of the bachelor's program who have recently completed the high school and analyze the current situation.
Монгол-Aнгли орчуулга хийдэг нейрон сүлжээнд суурилсан машины орчуулгын гурван шатлалт загвар боловсруулах
Authors: B. Bat-Erdene
Published: February 2023

The widespread use of neural machine translation has the advantage of allowing users to translate terms and translate untrained data to a certain extent, but in some cases often results in distorted sentence structure. This study aims to address issues such as neural machine translation control, high-probability translation of unrecognized data, correct sentence structure, beginning and ending recognition, and the establishment of an independent, machine translator in one's home country. We have made improvements to the neural network model, such as adjusting neural machine translation to unidentified words in subunits, and defining sentence boundaries and scope. The design is based on the usual PMT and SMT templates used to compare words in a system that takes into account word and sentence structure. However, the model we developed is based on the latest neural machine translation (NMT) architecture, which can make more complex relationships. In this sense, this work can be seen as an attempt to use a combination of statistical machine translation and neural machine translation. We sought and tested in practice a step-by-step approach to combining complex deep neural network models that included longer contexts in a system that considered only short contexts in terms of word and sentence structures.
Metacognitive Strategies for English Learners in College and its Application to CET4
Authors: Zhiyong Wang , Ts. Chuluuntsetseg
Published: February 2023

Энэхүү өгүүлэлд хэлний мэдлэг, чадвар сайн ба хэлний чадвар нь тааруу оюутнуудын хоорондын гол ялгааг авч үзэв. Мета танин мэдэхүй гэдэг нь суралцах үйл явцад мэдлэг, чадвар эзэмших ухамсрыг хэлнэ. Мета танин мэдэхүйн чадварыг сайн эзэмшсэн оюутан сургалтын ямар ч нөхцөлд хэрхэн суралцах, юу хийхээ мэддэг. Мета танин мэдэхүй нь удамшдаггүй, энэхүү аргыг ашигласнаар оюутны сурах чадварыг нэмэгдүүлдэг. Багшийн боловсролын талаарх өнөөгийн онол, арга зүй нь залуу багш нарын хэрэгцээнд хэрхэн нийцэж байгааг олж харахын тулд их сургуулийн оюутнуудад англи хэлийг сурахад ямар асуудал тулгарч байгааг судлав. Багш нар оюутнуудын хэлний мэдлэг, чадварыг дээшлүүлэхийн тулд мета танин мэдэхүйн арга, онцлог зэргийг таниулах, мөн түүнийг сайтар төлөвлөх, хэрэгжүүлэх, хянах, үнэлэх хэрэгслийг сайжруулан, сургалтын үйл ажиллагааг зөв зохистой зохион байгуулах хэрэгтэй. Энэхүү өгүүлэлд мета танин мэдэхүйн аргыг ашиглан CET4 (Хятад улсын их сургуулийн оюутны англи хэлний заавал өгөх ёстой дөрвөн зэргийн шалгалт) шалгалтыг амжилттай өгөх зорилгоор сургалтад хамрагдсан оюутнуудыг судалж үзсэн болно.
Хятадын эмгэнэлт “Aянгат бороо” жүжгийн үйл явдал хийгээд дүрүүдийг задлан шинжлэхүй
Authors: B. Gerelt-Ireedui
Published: February 2023

Cao Yu, a well-known contemporary Chinese playwright, wrote the four-act stage play "The thunderstorm", in 1933 which depicts the social situation in China before and after 1923, a period of great change in Chinese society. In this article, we aim to analyze the events and characters of the play. The analysis and synthesis method was firstly used to analyze the relationships, attitudes, and actions between the main and supporting characters, and from their interactions, analyzes their personalities, inner thoughts, attitudes, and natures, and then summarized them.

The characters, their destinies, their personalities, their inner worlds and worldviews, their relationships and conflicts in “The thunderstorm” are really complex. In the play, Zhou and Lu tell the tragic story and sin of the family of an old Chinese society through the complexities of the lives of eight people from two families 30 years ago and after. During this time, both the Zhou and Lu families underwent changes, and as the older members grew older, they also changed mentally, creating new conflicts between them.
Орчин цагийн солонгос хэлийг монгол, турк хэлтэй харьцуулсан судалгаа
Authors: Yoon Seo Choi
Published: February 2023

Scientist G.I Ramstedt first suggests that the Korean language add to The Altaic language group in 1928, and proposed to add the Korean language to the Altaic language in 1934. But he began to doubt his first suggestion in 1950. To determine the origin and typology of a language, it is necessary to compare it with other languages. Therefore, in order to clarify the doubts of G.I. Ramstedt, I studied the Korean language from a modern point of view, comparing not only one, but also two languages which are Mongolian and Turkish, and tried to identify their similarities and differences. In addition, transitive verbs are inevitably related to vocative, so the distinction between vocative along transitive verbs is reflected in this research. Therefore, the meaning of my research lies in identifying the similarities and differences between the verbs of the three languages and deciphering their meanings.
Орчин цагийн хэл шинжлэлийн хөгжлийн чиг хандлага
Authors: E. Ravdan
Published: February 2023

Хэлний тухай орчин үеийн олон хэлзүйд дэвшигдэн гарч байгаа цөөнгүй үзэл баримтлал нь хэлний уламжлалт онолын чиг хандлагаас эрс ялгаатай. Тэрхүү ялгаа нь орчин үеийнх нь болохоор юуны өмнө олон саланги дүрэм (rules) эсвэл нэг талаас хэл сурах (хүүхэд хэлд орох, хоёр дахь хэлийг сурах, заах, цахим машиныг хэлжүүлэх) үйлийг нээн боловсруулах үүднээс хүмүүний нийт хэлний бүтцийн илэрхийллүүдийн сан хөмрөг (corpus)-т хандах, нөгөөтээгүүр тэдгээрийг хэлний ерийн хэрэглээний жишээ баримтаар нотлох\үгүйсгэхэд голлон анхаардагт орших бөлгөө. Энэ талын дэлхийн олон улс оронд хамгийн өргөн тархсан хоёр онолын нэг нь Н. Чомскийн Түгээмэл хэлзүй (ТХЗ) (Universal Grammar (UG), нөгөө нь М.А.К. Халлидэйн Тогтолцоот үүргийн хэлзүй (ТҮХЗ) ( Systematic Universal Grammar (SUG) болой. Харин   гутгаар нь Амстердамын их сургуулийн проф. К. Хэнгевелд нарын Өгүүлэмжийн үүргийн хэлзүй (Functional Discource Grammar (FDG) бөгөөд эл хэлзүй саявтархан, 2008 онд анх хэвлэгдэн нийтийн хүртээл болсон хэдий ч богино хугацаанд судлаачдын анхаарлын төвд орсон байна. Эхний хоёр онол нь анх бие биеэс бараг хамааралгүйгээр үүсэж хөгжин төлөвшиж, эрхэмлэн тавьсан зорилгоо өөр өөрийн замаар амжилттай гүйцэлдүүлжээ. Гэхдээ тэдгээр нь бие биеэ үгүйсгэх эсвэл сөргөлдөх гэхээсээ илүүтэй нэг нь нөгөөгийнхөө дутууг нь нөхөн баяжуулсан гэж орон орны зарим судлаач үзэх болжээ. (Sadighi, Bavali (2008: 11) Гутгаар хэлзүйн үүдлийг Халлидэйн хэлзүй гэж үзэж болох хэдий ч түүнийг зохиогчид орчин цагийн олон хэлний хэв шинжийн судлалд суурилан өмнөхийг бүхий л талаар баяжуулж цахимын орчинд олон хэлийг хөрвүүлэх үйлд шинэ хандлага нээсэн тул бие даасан чиглэл буюу дэгийн үүдэл гэж үзэх болсон байна. Тиймээс энэхүү өгүүлэлд бид дээрх гурван хэлзүйн зөрүүтэй зарим талыг тогтоохын хамт, аливаад бие биеэсээ хамааралтай ханджээ гэхээр цөөнгүй асуудлыг баримтаар нотлон харуулахыг зорьсон болно.
К.Г.ЮНГИЙН ХУВИЙН НАМТАР НЬ АНАЛИТИК ПСИХОЛОГИ ОНОЛЫН ҮНДЭС БОЛОХ НЬ
Authors: Б.Цэрэнханд
Published: February 2023

Товч агуулга: Швейцарын сэтгэл мэдрэлийн эмч, сэтгэл зүйч, соёл судлаач, нэртэй сэтгэгч, психоанализийн нэг чиглэл болох аналитик психологийг үндэслэгч Карл ГуставЮнг (1875-1961) )-ийн боловсруулсан аналитик психологи нь фройдизм, неофройдизмыг бодитойгоор ойлгож, тэдгээр дэх зарим философи үндэслэлийн дутагдлыг илрүүлэн, хүний сэтгэлийн онцлогийг үнэн зөв ойлгоход чухал алхам болсон гэж мэргэжлийн судлаачид үнэлдэг билээ. Бас К.Г.Юнгийн боловсруулсан философи баримтлал нь Өрнө, Дорнын психологийн философи ойлголтуудын нийтлэг ба ялгааг харгалзсан чухал үр дүн байдаг ажээ. Энэ бүгд нь орчин үеийн төвшинд сэтгэл гэж юу болохыг авч үзэе гэвэл К.Г.Юнгийн философид хандах ёстой гэсэн дүгнэлтэнд биднийг хүргэж байгаа юм. Харин К.Г.Юнгийн аналитик онолын эх сурвалж нь түүний хувийн амьдрал, намтраас нь үүдэлтэй гэж судлаачид дүгнэдэг. Энэхүү өгүүлэлдээ түүний онолын эх сурвалж болсон намтрын мэдээг онцлон авч үзэх болно.
КОНЦЕПЦИИ ИНФОРМАЦИОННОГО ОБЩЕСТВА КАК ТЕОРИИ СОЦИАЛЬНОГО ЗНАНИЯ
Authors: М.Л.Ивлева,  В.А.Иноземцев, Н.Л.Баграмянц
Published: February 2023

Abstract. The article highlights and explores two main approaches to the study of modern society: the concept of post-industrial society and the concept of the information society. It is established that in the concepts of the information society, the main attention is paid to understanding information and knowledge as the main strategic resource of society. In the work, the concepts of the information society are considered as theories of social knowledge.
МОНГОЛЫН НИЙГМИЙН ФИЛОСОФИЙН СУДАЛГААГ ТОЙМЛОСОН НЬ
Authors: Ц.Нямсүрэн, М.Отгонбаяр, Б.Дагзмаа
Published: February 2023

Товч утга: Энэхүү судалгаагаар 1990 оноос хойших Монголын нийгмийн философийн судалгаан дахь зорилго, зорилт, онол, арга зүйн хандлага, судалгааны ерөнхий агуулгыг нэгтгэн харуулахыг зорилоо. Ингэхдээ Монгол дахь нийгмийн философийн онцлог шинжийг тодорхойлох, онол арга зүйн хандлагыг багцлан тоймлох, үндсэн сэдэв, агуулгыг ангилан харуулах зорилт дэвшүүлэв. Судалгааны хүрээг философийн салбарт хийгдсэн, нийгмийн философитой холбоотой, 1990 оноос хойших докторын ажил болон тус талбарт шинжлэх ухааны докторын зэрэг хамгаалсан судлаачдын нэгэн сэдэвт бүтээлээр хязгаарлав. Загвар, аргын тухайд харьцуулсан судалгааны загвараар баримтын шинжилгээний фремвок анализын аргыг ашиглан гүйцэтгэлээ.
МОНГОЛЫН НИЙГМИЙН ДАВХРААЖЛЫН СУДАЛГААН ДАХЬ ПАРАДИГМЫН ӨӨРЧЛӨЛТ
Authors: О.Мөнхбат
Published: February 2023

Товч утга: Энэхүү өгүүлэл нь Монголын нийгмийн давхраажлын судалгааны онол арга зүйн хувьсал өөрчлөлтийг авч үзэж, парадигмын халаа сэлгээ, түүнд нөлөөлж буй хүчин зүйлс зэргийг шинжилсэн байна. Монголын нийгмийн давхраажлын онол арга зүйн үндэс голлон позитивист чиглэлийн Нийгмийн баримт сэлтийн парадигм дээр тулгуурлаж ирсэн агаад тоон байдлаар хэмжигдэхүйц орлого хөрөнгө чинээ, боловсрол зэрэг шалгуурууд зонхилсоор ирсэн болохыг зохиогч тэмдэглээд орчин цагийн судалгаанд ажиглагдаж буй олон хэмжээст, чанарын хандлагыг онцолсон байна. Зохиогч энэ чиглэлийн судалгааны парадигмын өөрчлөлтийг судлагдсан байдлыг шинжлэн, улмаар позитив тоон үзүүлэлтийг интерпретив чанарын парадигмын үзүүлэлттэй хослох зүй тогтол илэрч байгааг онцолжээ. Тэрээр өөрийн судалгааны хүрээнд чанарын шинжилгээний аргыг ашиглах замаар холбогдох ном зохиол, хэрэгжсэн судалгааны тайланг тоймлон судалж, дүгнэлт хийжээ.
1990 ОНООС ХОЙШ ҮЕ ДЭХ МОНГОЛЫН ФИЛОСОФИЙН СУРГАЛТ, СУДАЛГААН ДАХЬ ОНОЛ, АРГА ЗҮЙН ӨӨРЧЛӨЛТИЙН ҮЙЛ ЯВЦ, СУРГАМЖ
Authors: М.Отгонбаяр, Б.Дагзмаа, Ц.Нямсүрэн
Published: February 2023

Товч утга: Энэхүү өгүүлэл нь Монгол улс дахь философийн сургалт, судалгааны төлөвшил болон түүнд гарсан онол, арга зүйн өөрчлөлтийн үйл явцыг авч үзэхийг зорьсон болно. Монгол улс дахь философийн мэргэжлийн сургалт, судалгааны ажлыг ХХ зууны 90-ээд оноос өмнөх ба 90-ээд оноос хойших гэсэн онол, арга зүйн хувьд эрс ялгаатай хоёр үе шатанд хуваан үзэж байна. 1990-ээд оноос өмнөх үеийн Монголын философийн судалгаа агуулгын хувьд ШУКО, түүхийн материализмын сэдэв зонхилсон, арга зүйн хувьд диалектик материализмыг хатуу баримталсан шинжтэй байв. Энэ нь тухайн үеийн улс төрийн эрх баригч коммунист намын үзэл суртлын цор ганц зэвсэг болох марксизм-ленинизмийн хүрээнд байхаас өөр аргагүй байсан нөхцөл байдлын үр дүн юм. Харин ХХ зууны 90-ээд оноос эхэлсэн философийн хөтөлбөрийн өөрчлөлтийн үйл явц бараг 20 жил үргэлжилсэн, энэ үе бол философийн мэргэжлийн хөтөлбөрийг орчин үеийн дэлхийн их сургуулиудын философийн мэргэжлийн хөтөлбөртэй нийцүүлэн шинэчлэх шилжилтийн үе болохыг дүгнэн авч үзсэн болно.
1990-ЭЭД ОНООС ХОЙШИХ МОНГОЛ УЛС ДАХЬ НИЙГМИЙН АНТРОПОЛОГИЙН СУДАЛГАА
Authors: Г.Мөнх-Эрдэнэ
Published: February 2023

Товч утга: Монгол антропологичид 1990 оноос хойш Монголд гарч ирсэн өөр өөр нийгмийн асуудлуудыг хэрхэн авч үзсэн тухай уг өгүүлэлд нэгтгэн дүгнэх болно. 1990 онд болсон социалист тогтолцооны уналт ба ардчилсан дэглэмийг дагаад олон урьгалч үзэл, нээлттэй байдал, бүтээлч шүүмж гэх мэт зүйлс тус улс дахь нийгмийн шинжлэх ухааны өөр өөр салбарт нэвтрэн орж ирэв. Тэдгээрийн дундаас, өмнө нь угсаатан судлал эсвэл угсаатны зүй гэж томъёологддог байсан нийгмийн антропологийн салбар Зөвлөлтийн өвийг даган хоёр өөрөөр хөгжих болсон юм. Эхний хэлбэр нь Зөвлөлтийн нийгмийн шинжлэх ухаанаас ихээхэн нөлөө авч урьдын арга зүйд тулгуурлан хөгжжээ. Дүрслэн бичих аргад тулгуурлаад бүс нутаг ба орон нутгийн түвшинд Монголчуудын зан үйл, ёс заншил, түүх ба соёлын өв гэх мэт ‘уламжлалт судалгааны асуудлууд’-ыг судлах оролдлогууд хийсэн байна. Хоёр дахь хэлбэр нь өрнийн, тэр дундаа Англи-хэлтэй орнуудын академик судалгааны үйл ажиллагаатай илүү холбогдож конструктив шүүмжлэлт судалгааны үзэл баримтлалыг хөгжүүлэх оролдлого хийжээ. Энэ нь уламжлалт-бус асуудлууд’ болох капитализм, хөгжил, орон нутгууд дахь олон улсын төсөл, уул уурхай ба тус улсын хөгжлийн асуудлууд зэргийг авч үзэхэд илүү хүчин чармайлт гаргасан байна.
НИЙГМИЙН ДЕФОРМАЦИЙН МЕХАНИЗМ
Authors: Д.Ганболд
Published: February 2023

Товч утга: Дэлхийн улс орнуудын нийгэм судлаачдын хэлэлцэж буй асуудлын төвд нийгмийн дегуманизаци голлох байр суурь эзэлж байна. Үүний учир нь орчин үеийн нийгэмд амьдарч буй хүний үйлдлийн мотив янз бүрээр илэрч байгаатай холбоотойгоос гадна хүн өөрөө дотооддоо зөрчилт чанарыг агуулж явдагтай холбож үзэх ёстой. Орчин үеийн хүн дотооддоо зөрчилтэй, дотоод атгаг санаа ихтэй (амбиц) тул энэ асуудлыг зүгээр л хараад суугаад байж болохгүй. Үүнд нь тайлбар хийх заавал шаардлага амьдралаас нэхэгдэж байна. Дегуманизацийн хандлагын ямар ч хэлбэрийн олон үр дагавар эцсийн нийлбэр дүнгээрээ нийгмийн деформацийг бий болгож байгааг хүн төрөлхтөн ХХ зуунаас эхлэн яс махаараа мэдэрч байна.
УЛС ТӨР СУДЛАЛЫН САЛБАРТ 1990-ЭЭД ОНООС ӨМНӨ ХЭРЭГЖСЭН СУДАЛГАА, ШИНЖИЛГЭЭНИЙ ОНОЛ, АРГА ЗҮЙН БАЙДЛЫН ТОЙМ * (тэргүүн хэсэг)
Authors: О.Хатанболд, А.Хишигдаваа,
Published: February 2023

Товч утга: Манайд харьцангуй хожуу үед үүссэн шинжлэх ухааны нэг бол улс төрийн шинжлэх ухаан юм. Бид энэхүү өгүүлэлдээ 1990-ээд оноос хойш хэрэгжсэн улс төр судлалын судалгаа, шинжилгээний онол арга, зүй, шинж байдлын өнөөгийн төлөвийг судалгааны бүтээлүүдийн онол арга зүй, үзэл баримтлал, шийдвэрлэх арга замыг нэгтгэн дүгнэж тоймлох байдлаар бэлтгэв. Чингэхдээ туулж өнгөрүүлсэн замаа эргэн харж, түүнээс сургамж авч, судалгаа шинжилгээний ажлаа улам чамбайруулах нь бидний өмнөө тавьсан гол зорилтуудын нэг тул өнгөрсөн үеийг эргэн дурсахуй нь түүний мөн чанар болоод дараа дараагийн үедээ уламжлагдан үлддэг сонголт байдаг. Тэрхүү агуулгын хүрээнд бид оршил хэсэгтээ монголчуудын улс төрийн мэдлэг, сэтгэлгээний уламжлалын талаарх тоймыг цухас тэмдэглэв. Тиймээс эл тойм өгүүлэлд Монгол Улс дахь улс төрийн шинжлэх ухааны судалгаа, шинжилгээний онол, арга зүйн төлөв байдлыг 1990 оноос өмнөх ба хойш хэмээн хоёр үндсэн хэсэгт хуваан дараах байдлаар үечлэн авч үзэхийг оролдов. Үүнд, (i) Монголчуудын улс төрийн сэтгэлгээ, түүний мөн чанарын талаарх тойм; (ii) Шинжлэх ухааны коммунизмын онол болон марксистленинист сургаалын үе (1972-1990); (iii) Шинэ онол, арга зүйг эрэлхийлэхүй буюу шилжилтийн үе (1990-2000); (iv) Улс төрийн шинжлэх ухааны шинэ төлөвшилтийн үе (2000-2010); (v) Монгол дахь улс төрийн шинжлэх ухааны судалгааны өнөөгийн байдал, цаашдын хандлага (2010 оноос- өнөөг хүртэл)
БУДДЫН ЁС ЗҮЙ ДЭХ АМЬТНЫГ ХАМГААЛАХ АСУУДАЛД
Authors: Д.Оюунгэрэл, С.Дэмбэрэл
Published: February 2023

Товч утга: Орчин үеийн хэрэглээний ёс зүйн нэгэн чухал чиглэл бол био ёс зүйбөгөөд хүн төрөлхтний өмнө тулгарч буй бэрхшээл хүндрэлтэй асуудлыг хэрхэн давантуулах арга замыг эрэлхийлдэг болно. Тухайлбал, ургамал амьтны олон янз байдал,анагаах ухааны ёс зүй, био аюулгүй байдал, невро ёс зүй, амьтны эрх, генийн инженерчлэл,үүдэл эс, үр хөврөл шилжүүлэн суулгах, эд эсийн клонинг, бэлгийн цөөнх зэрэг олонасуудлыг нэрлэж болно. Эдгээрээс тус өгүүлэлд амьтныг хамгаалах ёс зүйд (animal ethics)амьтны жам ёсны эрх, түүнийг хэрхэн хамгаалах тухай өргөн хүрээтэй хэлэлцэгдэж буйөнөө үед буддын ёс зүйд уг асуудлыг хэрхэн авч үздэгийг тодруулна. Хүн төрөлхтний соёл,сэтгэлгээний салшгүй нэг хэсэг болсон буддизм нь номлол сургаал, зан үйлээрээ дамжууланбайгаль-хүн хоорондын харилцааг тодорхойлж, чиглүүлж ирсэнбайна.Буддын ёс зүйн үзэл нь энэрэн нигүүлсэхүйн зарчим дээр тулгуурлаж, эх болсонзургаан зүйл, хамаг амьтны тусын тулд байж, хорхой шавжаас эхлээд бүх амьтныгхайрлаж хамгаалахыг сургадаг. Монголчуудын дийлэнх олонх нь буддын шашинтай явжирсэн тул байгаль дэлхий, мал сүрэг, ан амьтнаа хамгаалах сүсэг бишрэлийн уламжлалтүүнтэй салшгүй холбоотой хөгжжээ. Буддын ёс зүйн сургаал нь хоосон чанар, шүтэнбарилдлага, дахин төрөх, хүч үл хэрэглэх, зовлон, таван сахил, дөрвөн үнэний сургаал,зөв найман зам мөр, дөрвөн цаглашгүй, хэм хэмжээ, буян нүгэл, үйлийн үр, гэгээрэл,нисванис зэрэг ойлголт, үзэл санаанд тулгуурладаг.
Рэймонд Гойссын нео-ленинизм ленинизмд холбогдох тухайд
Authors: Б.Дагзмаа, Э.Эрхэс
Published: February 2023

Товч утга: Рэймонд Гойсс нь өөрийн улс төрийн философийг нео-ленинизм гэж тодорхойлсон байдаг. Харин В.И.Ленин нь ленинизм гэх нэр томъёоны дагуу тодорхойлолт гаргасан зүйлгүйн улмаас өнөөдрийг хүртэл цөөнгүй судлаачид тус үзэлд тодорхойлолт өгөхийг оролдсоор байна. Лениний улс төрийн онолын тухай өөр өөр судлаачдын тодорхойлолтууд дундаас Славой Жижекийн тодорхойлолт хамгийн нөлөө бүхий тодорхойлолт байсан гэж цөөнгүй судлаачид тэмдэглэдэг. Энэхүү өгүүлэлд Гойссын нео-ленинизм болон Жижекийн тодорхойлсон ленинизм нарын ялгааг тодруулах оролдлого хийсэн болно. Х онолуудаас нео-Х онолууд хэрхэн тусгаарлагдаж байдаг тухай асуудлыг кантч үзэл, феноменологи, прагматизм нарын жишээн дээр авч үзэж, гурван замыг гаргасан. Улмаар үүнийхээ тусламжтайгаар Гойссын нео-ленинизмийг ленинизмээс хэрхэн үүссэн замыг мөшгөн гаргах боломж нээгдсэн юм. Үр дүнд Р.Гойссын нео-ленинизм нь Жижекийн тодорхойлсон ленинизмтэй төстэй нэг шинж, үл ижилсэх нэг шинж буйг тодруулсан.
“Шүүмжлэл өгүүлэл” зохиол дахь Күнзийн “ачлал”-ын тухай үзэл сургаал
Authors: С.Янжинсүрэн, Д.Юмчинхорлоо
Published: February 2023

Товч агуулга: Эртний Хятадын Хавар Намар Улсын (春 秋)1 үе бол хятадын түүхэн дэх их өөрчлөл шинэчлэлийн үе гэгддэг. Учир нь энэ үед хятадад улс төр, эдийн засаг, соёл зэрэг нийгмийн амьдралын бүхий л хүрээнд ихээхэн өөрчлөлт бий болсноос тухайлбал боловсролын хүрээнд зөвхөн язгууртан гаралтай хүмүүсийг сургадаг, түшмэлбагштай “төрийн сургууль”-ийн нөгөө талд “хувийн сургууль” хөгжиж эхэлжээ. Ингэснээр эрдэмтэн мэргэд хувь хувьдаа шавь элсүүлэх болж, ноёд түшмэдийн боловсрол ард олны дунд түгэх болов. Энэ нь аажимдаа эртний Хятадад “цэцгэсийг дэлгэрүүлж,эрдэмтдийг цэцлүүлэх” ( 百家争鸣 ) нөхцөлийг бүрдүүлжээ. Энэхүү цаг үед төрөн гарч, үзэл номлолоо боловсруулж, үг сургаалаа айлдаж байсан мэргэдийн нэг нь Күнз юм. Их сэтгэгч Күнз МЭӨ 551 онд хятадын Лү улс ( 鲁 ), одоогийн өмнөд хятадын нутаг Шаньдун мужийн Чү фу хотод төрсөн бөгөөд 2 настайдаа эцгээсээ өнчирч, сахилга бат, дэг журмыг дээдэлдэг ээжийнхээ нөлөөн дор өсөж хүмүүжсэн. Тэрээр багаасаа сургуульд сурсан хийгээд өндөр мэдлэг, ёс суртахуунтай гэрийн багштай байсан зэрэг нь түүний үзэл санаа төлөвшихөд нөлөөлсөн гэж үздэг. Күнзийн зохиол бүтээлийн дотор “Шүүмжлэл өгүүлэл”《论语》 зохиол нь түүний сургаал номлолыг илэрхийлэх чухал эх сурвалжийн нэгд зүй ёсоор тооцогддог. Күнзийн үзэл сургаалын хамгийн гол ойлголт нь “өршөөл” (仁) бөгөөд “өршөөл”-ийн суурь нь “ачлал” (孝) хэмээх ойлголт болдог. Энэхүү өгүүлэлд “Шүүмжлэл өгүүлэл” зохиолд Күнзийн “ачлал”-ын тухай үзэл сургаал хэрхэн илэрч байгааг өгүүлэхийг зорилоо.
ЭРХЭМ ЧАНАРЫН ЁС ЗҮЙН СЭРГЭЛТ: ЭЛИЗАБЕТ АНСКОМБЕГИЙН ‘ОРЧИН ҮЕИЙН ЁС СУРТАХУУНЫ ФИЛОСОФИ’-ИЙГ АВЧ ҮЗЭХ НЬ.
Authors: М.Отгонбаяр, Э.Баасандорж
Published: February 2023

Хураангуй: Элизабет Анскомбегийн ‘Орчин үеийн ёс суртахууны философи’ хэмээх бүтээл орчин үед эрхэм чанарын ёс зүйг сэргэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн. Уг өгүүллийн хүрээнд Анскомбе орчин үеийн ёс суртахууны философи, тэр дундаа үр дагаварчлах үзлийг хэрхэн шүүмжилснийг тодруулах, өнөө үед эрхэм чанарын ёс зүйг хэрхэн авч үзэж буй тухайд тодруулахыг зорив.
БАГШИЙГ ТАХИХ ЁСНЫ МОНГОЛ ДАХЬ ДЭЛГЭРЭЛ БА ХӨГЖИЛ
Authors: С.Цэдэндамба, Д.Биндэрьяа
Published: February 2023

Хураангуй: Төвдийн бурхны шашны дөрвөн их урсгалаас Монголд хамгийн их дэлгэрсэн Гэлүгва буюу шарын шашны онолын сургаал, бясалгалын заавар дотроос нэн чухал болох Энса нянжүд буюу Сонор дамжлагын нууц увдис сургаал нь бурхан багшаас тасралтгүйгээр Энэтхэгийн их багш нараар дамжиж Богд Зонховт уламжилж ирсэн байна (холын дамжлага). Мөн Богд Зонхов ойрын дамжлагаар буюу Манзушри бурхнаас сонор дамжлагын нууц увдисыг хүлээн авч, багшийн егүзрийг олон шавь нараасаа тусгайлан нууцлаж ойрын шавь болох Жамбалжамц, Хайдүвжий нарт хайрласан байна. Ийнхүү Богд Зонховын сонор дамжлагын нууц увдис нь бүтэн хоёр зууны (XV-XVII зуун) туршид олон лам нараар нууцлагдан дамжигдсаар нийтэд түгээн дэлгэрүүлсэн нь Банчэн богд Лувсанчойжижалцан бөгөөд (1570-1662) тэрбээр анх үсгэнд буулгаж “Багшийг тахих ёс” хэмээхийг з о хио сон б айна. Энэ хүү нийт э д задлан түгээн д элгэрүүлсэн Банчэн Лувсанчойжижалцан богдоос 1650 онд Монголын анхдугаар богд Жавзүндамба Хутагт ЛУВСАНДАМБИЙЖАЛЦАН

буюу Өндөр гэгээн Занабазар сонорын дамжлагын гүн гүнзгий увдисыг хүлээн авсанаар Цастны орноос гурав дахь жилдээ буюу мөнхүү туулай жилийн өвлийн эхэн сард Халх нутагтаа эгэн залрав.

Ийнхүү Анхдугаар Богд Өндөр гэгээн Занабазар Банчэн богдоо с уламжилж ав с ан “ Багшийг т ахих ёс” увдисыг бясалган бүт ээж богд Зонховын судар, тарнийн шим увдис болох багшийн егүзрийг бусад хөтөлбөр зохиолдоо шинэлэгээр тайлбарлан түгээн дэлгэрүүлж байжээ. Тийнхүү Анхдугаар

Богдоос эх авч дэлгэрсэн багшийг тахих номын үзэл санаа нь хожмын Монголын номын мэргэд болох Ламын гэгээн Ханчэнчойжил Лувсанданзанжалцан, Б раг ри Дамцагдо ж, Агв аандорж, Агваанлувсандондов, Ханчэнчойжил, зая бандида Лувсанпэрэнлэй, Наймдугаар богд Агваанлувсанчойжинямаданзанванч үгбалсамбуу, Ноён хутагт зэрэг эрдэмтэн лам нар “Багшийг тахих ёс”-ыг бясалган бүтээж, монголчуудынхаа ёс заншил, билиг оюунд тааруулан зохиол бүтээлээ туурвиж тайлбарлан дэлгэрүүлж байсан нь зохиол бүтээлүүдээс нь харагдаж байна.
МОНГОЛЫН БӨӨ МӨРГӨЛИЙН ЕРТӨНЦИЙГ ҮЗЭХ ҮЗЭЛД ГАРСАН ӨӨРЧЛӨЛТ (XVI ЗУУНЫ ТӨВӨДИЙН БУДДЫН ШАШИН ОРЖ ИРСНЭЭС ХОЙШИХ ЖИШЭЭГЭЭР)
Authors: И Сын Хүн
Published: February 2023

Товч утга: Эхийн эрхт ёсны үед Монголд бөө мөргөл үүсжээ. Тэр цагаас хойш монголчуудын уламжлалт шашин шүтлэгийн тогтолцоонд бөө мөргөл гүн гүнзгий нэвтэрчээ. Гэвч XVI зуунаас хойш Төвөдийн Буддын шашин Монголд хүч түрэн орж ирснээр Монголын бөө мөргөл хямралд орж эхэлжээ. Түүнчлэн Буддын шашны бөө мөргөлтэй зөрчилдөх явцад хавчигдах, эвлэрэх, хүлээн зөвшөөрөгдөх, нэгдэх зэргээр үйл явц өрнөж улмаар бөө мөргөлийн шашны ертөнцийг үзэх үзэлд нөлөөлжээ. Иймд өнөөгийн Монгол бөө мөргөлийн ертөнцийг үзэх үзлийг зөв ойлгохын тулд түүний түүхэн өөрчлөлтийг судлах шаардлагатай. Судлаач миний бие энэхүү судалгаандаа Монголд бурхны шашин орж ирснээс хойш бөө мөргөлийн ертөнцийг үзэх үзэл хэрхэн өөрчлөгдсөнийг судлахыг зорив. Үүнийг судалснаар шашны мөргөлдөөн ертөнцийг үзэх үзэлд хэрхэн нөлөөлдөг болохыг, ертөнцийг үзэх өөр өөр үзэл хоорондоо хэрхэн зөрчилдөж, мөргөлдөж, улмаар нэгэндээ нөлөөлж болдгийг жишээлэн харуулахыг, Монголын бурхны шашин ба бөө мөргөлийн ертөнцийг үзэх үзлийн ижил төстэй ба ялгаатай талуудыг харьцуулахыг зорив.
МОНГОЛ ДАХЬ БУДДЫН СОЁЛЫН БИЕТ ӨВИЙН ҮНЭ ЦЭН, ХАДГАЛАЛТ, ХАМГААЛАЛТЫН ТУХАЙ
Authors: О.Бумдарь, С.Янжинсүрэн
Published: February 2023

Товч утга: Буддын шашин Монгол нутагт, нүүдэлчдийн соёлын хөрсөнд гурвантаа дэлгэрэн хөгжихдөө Монголын онцлог бүхий буддын соёлыг бүтээж, монголчуудын соёлын өвийн сан хөмрөгт томоохон орон зай эзлэх болсон. Тиймээс Монгол Улс дахь буддын соёлын өвийг бүртгэх, хадгалах, хамгаалах, судлах ажил нь Монгол дахь соёлын өвийн судалгааны салшгүй чухал хэсэг юм. Соёлын салбарын мэргэжлийн байгууллагуудын судалгаа, тайлан, дүн мэдээнд Монгол дахь буддын соёлын биет өв, түүний хадгалалт, хамгаалалтын талаарх мэдээлэл байдаг боловч тэдгээрийг нэгтгэн дүгнэж, судалж танилцуулсан нь хомс юм. Тиймээс бид тус өгүүлэлд Соёлын Өвийн Улсын нэгдсэн бүртгэл, мэдээллийн санд бүртгэлтэй буддын соёлын биет өвийн мэдээлэлд шинжилгээ хийв. Мөн Монгол дахь буддын соёлын биет өвийн үнэлэмж, үнэ цэнийг тогтоох, сэргээн засварлалт, хадгалалт, хамгаалалтын талаар хэрэгжүүлж ирсэн төрийн бодлогыг улируулан авч үзэв
“ШИНЭ ШАШНЫ ХӨДӨЛГӨӨН” БУЮУ “ЁХОВАГИЙН ГЭРЧҮҮД”-ИЙН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААГ ҮНЭЛЭХ НЬ
Authors: Ц.Пүрэвсүрэн
Published: February 2023

Товч утга. Энэхүү өгүүлэлд Монголын баруун бүс нутгийн хүрээнд шашны үйл ажиллагаа явуулдаг “Еховагийн гэрчүүд”-ийн чуулганы үзэл номлолын утга санаа, шашны сургаалиа түгээж буй хэлбэр, арга аргачлал, сүсэгтнүүдийн талаар тодруулан үзэхийг хичээсэн болно. Ингэхдээ бүс нутагт хэрхэн дэлгэрсэн хийгээд явуулж буй үйл ажиллагаа, зохион байгуулалтын асуудалд үнэлэлт, дүгнэлт өгөхөд оршино.
БАРИМТ / ҮНЭЛЭМЖИЙН ХОСЛОЛООС ЧАНАГШ ӨНГИЙХҮЙ
Authors: С.Бүжинлхам
Published: February 2023

ОРЧУУЛАГЧИЙН ҮГ:“Нийгмийн шинжлэх ухааны философи” хичээлийн явцад ХХ зууны II хагасын Аналитик фило софийн томоохон төлөөлөгч болох Хилари Патнэмын “Beyond fact/value distinction” хэмээх богино бичвэртэй танилцсан юм. Хичээлийн явцад ч, хожим нь шинжлэх ухаан, мэдлэгийн талбарын талаар яриа өрнүүлэх явцад ч баримтаар шалгаж, үнэн эсвэл худал хэмээх үнэний утгатай байх мэдлэг л үнэ цэнтэй гэх позитивист хандлага нийтэд түгээмэл болохыг ажигласан болно. Гэтэл позитивистуудын төсөөлдөг лугаа адил шинжлэх ухаан бол дан үнэн бодомж буюу баримтын цуглуулга мөн үү? хэмээн асуувал та нэгдсэн хариулт авч чадахгүй. Давын өмнө шинжлэх ухаанд үнэлэмж-нэвчмэлүү? Энэ байдал нь обьектив шинжлэх ухааны мэдлэгтэй зөрчилдөхүү? зэрэг асуултуудад хариулах шаардлага тулгарах аж. Дээрх асуултад өгөх өөрийн хариултаа Хилари Патнэм “Баримт/ Үнэний хослолоос чанагш өнгийхүй” гэх энэхүү бичвэртээ өгсөн байдаг. Үнэлэмжийн мэдлэгийн талаарх тогтсон хандлага, дадсан бодлыг тань түнших жинтэй өгүүлэл байж мэдэх юм хэмээн сонгон орчууллаа. Хэрэв та Хилари Патнэмын илүү дэлгэрэнгүй, иж бүрэн эргэцүүллийг уншихыг хүсвэл “Reason,Truth and History” гэх номыг нь санал болгоё.
Contextualization Review of the Interpretation of the Verses of the Fathul Qulub Book at the IMM Sukoharjo Regeneration Program
Authors: Nirwana AN Andri , Mustofa Dedy , Akhyar Sayed
Published: February 2023

Abdullah Saeed developed the thought of findings which he called contextual by producing a rigid and systematic framework and hierarchy of values, namely the first step; preliminary considerations, second step; start finishing, step three; identify the meaning of the text, the fourth step; relate the text to the present context. Therefore, researchers conducted their research on contextualization awareness to find verses from the Fathul Qulub book based on instructors in the IMM Sukoharjo cadre program. The purpose of this research is to identify contextualized understanding of the discovery of verses from the Fathul Qulub book in the IMM Sukoharjo cadre program. This type of research is field research with a qualitative research approach. The subjects in this study were intermediate instructors in the IMM Sukoharjo cadre program and the object of the research was finding verses in the book Fathul Qulub. The result of this study is that the instructor's interpretation of the verses of the Fathul Qulub book is still not in accordance with Abdullah Saeed's contextual interpretation step. However, proceed directly to the fourth step without going through the previous step, namely linking the interpretation of the text to the current context or contextualized in terms of cadre or organization, although in this fourth step it is still not perfect with the fourth step of Abdullah Saeed's contextual interpretation theory.
Tafsir Scholar's View on Black Magic
Authors: Suhemi Emi
Published: February 2023

This study aims to discuss black magic (sihir) from the perspective of Tafsir scholars. The method used in this article is literature review with a hermeneutic approach, also known as tafsir maudhu'i. With this method, the author conducts various steps, including collecting literature and verses with the theme of magic in the Quran, collecting hadiths with the theme of magic, and also using dictionaries as tools to find the etymological use for black magic. The results of this study show that the tafsir scholars have agreed on the sinful practice of black magic, so they suggest staying away from themselves, their families, and loved ones rather than this great slander and harm that has swallowed up many people. Even if we are rich and happy because of black magic, it really is not comparable to the poverty and suffering that will be accepted in the hereafter.
Examining The Doctrine of Seven Grades of Being (Maratib Sab’ah) in Tuhfah al-Mursalah; An overview toward Quranic’s Perpective
Authors: AB Zuherni , Juwaini Juwaini
Published: February 2023

The seven grades (Marataib al-Sab’ah) very closed associated with Muhammad Fadhl Allah al-Burhanpuri, an Indian Sufi scholar through his Tuhfah al-Mursalah ila Ruh al-Nabi. Written di Arabic Tuhfah al-Mursalah’s circled around India and also popularize in Mecca Madina and Malay word afterward.  Burhanpuri and Tuhfah al-Mursalah many times mention in numerous manuscripts written in Arab Jawi, which identified from his principles mostly from ‘alam jawi (Nusantara) around 16-17 century. Some of them Shams al-Din al-Sumatra’i, Hamzah al-Fansuri, Nur al-Din al-Raniry and ‘Abd al-Ra’uf al-Singkili. Afterward, these principles, identically Maratib al-Sab’ah in Malay world known as Martabat Tujuh. The main point suggested by Burhanpuri, an explaration toward Ibn ‘Arabi’s idea wahdah al-wujud. Maratib al-Sab’ah considered as the proper medium to attain Ibn ‘Arabi’s Oneness of Being and relate it with the Qur’an perspective and as well as Hadits point of view on certain explanation in his Tuhfah al-Mursalah.
Profile and Clinical Character of COVID-19 Patients at Zahirah Hospital, South Jakarta
Authors: Hasanah Nur , Puji Lela Kania Rahsa , Ismaya Nurwulan Adi , Irnia Vini , Indah Fenita Puranamasari
Published: February 2023

Background: The rapid spread of COVID-19 makes people anxious and afraid of this outbreak. The government has implemented policies to prevent the spread of the corona virus. One of the implementations is Large-Scale Social Restrictions. This condition causes a considerable impact on several sectors, especially health, economy and education. Objectivity: this study was to determine the characteristics of COVID-19 patients receiving treatment at Zahirah General Hospital. Material and methode: Methode of the research is observational with a cross sectional design with a total sample of 328. Result: The results showed that the most cases of COVID-19 occurred at the age Late seniors (43%), male sex as much as 52%, experiencing fever (97%), the most comorbid disease was diabetes as much as 56%, treatment carried out by giving antivirals+supplements (79%), all patients were given supplements in the form of: Acetylcysteine, Vitamin C, B-complex, Zinc, Vitamin D. Avigan/ favipiravir was the most widely used antiviral (42%), the length of time the patient was treated for 14-21 days (41%), All COVID-19 patients with comorbidities show lymphocyte levels that are lower than normal limits. Conclusion: Late seniors, men are more susceptible to COVID-19 infection, diabetes is the comorbid disease that causes death and the most severe COVID-19 symptoms, and all COVID-19 patients with comorbidities have lower lymphocyte levels