bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Contesting the Commons: Economics and Politics in the New Forest National Park of Southern England
Authors: S. Howe Keith
Published: June 2021

The paper is a case study of a unique area of southern England, the New Forest, designated a national park as recently as 2005. Its inspiration was awareness of the environmental importance of national parks in Poland, and especially knowledge of current conflicts about timber exploitation in Białowieża that have attracted international concern. Both the New Forest and Białowieża have long histories as areas recognised for their special environmental importance. They are homes to fragile ecosytems that have endured over centuries and are now considered under threat. The New Forest has a rich and long history of conflicts over uses for its natural resources, and of institutions that evolved in response to changing economic needs and political priorities. People’s economic needs have always led to conflicts over perceptions about the best use of scarce resources. Sometimes arguments about the national interest is the driver; at the opposite extreme, local problems and priorities are the issue. Irrespective of scale, there need to be institutional frameworks suited to resolution of conflicts of interest and amenable to decision making aimed at their avoidance. Potentially, the New Forest experience contains lessons for other locations, including Poland. So, the paper outlines New Forest geography and history with specific reference to the interrelationship of economic pressures and institutional change, all set against the backdrop of present circumstances and future expectations in the light of current policy directions. It is concluded that international research collaboration potentially can offer new insights and understandings conducive to sustaining any such unique, precious and irreplaceable national park environments for the long term.
Bezpieczeństwo żywnościowe i oddziaływanie środowiskowe rolnictwa w europejskich krajach transformacji ustrojowej
Authors: Poczta Walenty , Sadowski Arkadiusz
Published: June 2021

Artykuł jest poświęcony problematyce relacji pomiędzy rolnictwem i środowiskiem, rozpatrywanych w kontekście przemian ustrojowych, jakie nastąpiły w Europie Środkowej i Wschodniej. Na tle ogólnych rozważań na temat znaczenia czynników przyrodniczych i antropogennych (w tym głównie polityki) badaniom zostały poddane europejskie kraje postkomunistyczne, z których część przystąpiła do UE, a część jest poza nią. Tłem badań były państwa UE-15 oraz średnie wartości dla świata. Analizy objęły okres 1993–2013, a więc lata, kiedy nieprzerwanie istniały wszystkie omawiane kraje. Posługując się autorską metodyką, wskazano zmiany w zakresie produktywności rolnictwa (rozumianej jako ilość wytworzonej energii rolniczej w przeliczeniu na 1 ha) oraz jego oddziaływania na środowisko, określonego poprzez wielkość emisji gazów cieplarnianych. W wyniku przeprowadzonych analiz wskazano na zasadniczy wpływ czynnika demograficznego oraz przyrodniczego na intensywność produkcji rolniczej oraz skalę emisji. Możliwość zaspokojenia bezpieczeństwa żywnościowego zależy natomiast od stosowanych technologii, a pośrednio od poziomu ekonomicznego rozwoju kraju. Zwrócono uwagę na odmienne podejście do rozwoju rolnictwa w krajach transformacji ustrojowej będących członkami UE oraz pozostającymi poza nią. W obszarze zrównoważenia środowiskowego zauważono największe postępy dokonane przez kraje, które po zmianie ustroju nie przystąpiły do UE. W tym kontekście podjęto rozważania na temat pozapolitycznych czynników kształtujących relacje pomiędzy rolnictwem i środowiskiem.
Gospodarstwa pomocnicze a wykorzystanie ziemi rolniczej
Authors: Józwiak Wojciech , Mirkowska Zofia , Ziętara Wojciech
Published: June 2021

Celem artykułu jest weryfikacja hipotezy, że pozarolnicze zajęcia posiadaczy gospodarstw rolnych ograniczają znacząco poziom wykorzystania ziemi przydatnej do prowadzenia produkcji rolniczej. Hipotezę poddano weryfikacji na podstawie materiałów od noszących się do sytuacji rolnictwa w 2013 r. w Polsce i w 12 innych krajach Unii Europejskiej, różniących się wartością PKB przeliczoną na mieszkańca. Analizowano gospodarstwa zwane pomocniczymi, których posiadacze ponad połowę swojego czasu przeznaczali na dodatkową pracę zarobkową. Stwierdzono, że wartość tzw. produkcji standardowej przeliczona na 1 ha użytków rolnych była w Polsce w gospodarstwach pomocniczych mniejsza średnio o 34% niż w gospodarstwach pozostałych, a w podgrupach różniących się powierzchnią posiadanych użytków rolnych różnica ta mieściła się w granicach od 25,3 do 40,1%. W większości innych analizowanych krajów unijnych średnie różnice krajowe mieściły się natomiast w granicach od 22,3 do 49,7%. Od tej sytuacji odbiegały wyniki w gospodarstwach pomocniczych w krajach z PKB przeliczonym na mieszkańca w kwocie mniejszej od 9,5 tys. USD (Bułgaria i Rumunia). Średnia wartość produkcji standardowej w gospodarstwach pomocniczych była tam większa o 45% niż w pozostałych. Wskazano, że przyczyną tego zjawiska mogła być większa w tych pierwszych obsada liczby zwierząt wyrażona w jednostkach przeliczeniowych przypadająca na jednostkę powierzchni użytkowanej rolniczo. Hipoteza przyjęta w artykule sprawdziła się zatem w gospodarstwach rolnych, których posiadacze ponad połowę swego łącznego czasu przeznaczają na dodatkową pracę zarobkową, a to z kolei ogranicza lub wymusza likwidację produkcji zwierzęcej.
Wzorce konsumpcji właścicieli drugich domów i ich znaczenie dla wielofunkcyjności wsi
Authors: Czarnecki Adam
Published: June 2021

Zróżnicowana struktura działalności wzmacnia lokalną gospodarkę, chroniąc ją przed zewnętrznymi szokami i pozwalając jej przetrwać okresy przejściowe. Jednocześnie mniejsza specjalizacja, a większa dywersyfikacja gospodarki znajduje wyraz w wyższym dobrobycie społeczeństwa. Dla zrównoważonego i trwałego rozwoju bardziej pożądane jest zatem różnicowanie gospodarki w układach lokalnych, przy jednoczesnym dążeniu do sytuacji, w której jej struktura odzwierciedla uwarunkowania i specyfikę lokalną, a możliwie w mniejszym stopniu interesy inwestorów zewnętrznych. Zyskujące na popularności zjawisko drugich domów stopniowo upowszechnia się na obszarach wiejskich także w strefach, które w ogólnej opinii nie należą do atrakcyjnych pod względem osiedleńczym lub turystycznym. Wraz z nim pojawia się potrzeba, ze strony właścicieli i użytkowników drugich domów, zaspokojenia ich popytu na różnorodne dobra i usługi świadczone na miejscu. Rodzi się wówczas pytanie, czy skala i zróżnicowanie potrzeb są na tyle znaczące, aby mogły stanowić potencjał do dywersyfikacji struktury wiejskiej gospodarki (wielofunkcyjności wsi). Stąd głównym celem badania było rozpoznanie wzorców lokalnej konsumpcji właścicieli drugich domów i ich ocena w kontekście realizacji koncepcji wielofunkcyjnego rozwoju wsi. Ocenę taką przeprowadzono w odniesieniu do wielkości i stopnia zróżnicowania struktury popytu właścicieli drugich domów na dobra i usługi świadczone przez lokalne firmy i gospodarstwa rolne oraz dynamiki w tym zakresie, a także w odniesieniu do zidentyfikowanych w toku badania typów konsumentów.
Koncepcja inteligentnego rozwoju lokalnych jednostek terytorialnych na obszarach wiejskich regionu peryferyjnego na przykładzie województwa lubelskiego
Authors: Zwolińska-Ligaj Magdalena , Guzal-Dec Danuta , Adamowicz Mieczysław
Published: June 2021

Celem artykułu było usystematyzowanie dorobku w zakresie podstaw teoretycznych koncepcji inteligentnego rozwoju w odniesieniu do obszarów wiejskich regionu peryferyjnego oraz podjęcie próby pomiaru potencjału inteligentnego rozwoju gmin wiejskich i miejsko-wiejskich. Część empiryczna pracy koncentruje się na wykorzystaniu autorskiej koncepcji pomiaru potencjału inteligentnego rozwoju dla scharakteryzowania zróżnicowania stanu zaawansowania jednostek terytorialnych w regionie lubelskim oraz identyfikacji potencjalnych ośrodków inteligentnego rozwoju, a także ukazania związku między rodzajem struktury funkcjonalnej gmin a poziomem inteligentnego rozwoju. W badaniu przyjęto, że koncepcja inteligentnych wiosek (smart village) może być zoperacjonalizowana w ramach diagnozy sześciu następujących wymiarów: zarządzanie, jakość życia, gospodarka, społeczeństwo, środowisko naturalne oraz mobilność. Budowa zestawu 24 wskaźników diagnostycznych chrakteryzujących wskazane wymiary została oparta na zasobach Banku Danych Lokalnych GUS, danych Urzędu Komunikacji Elektronicznej (UKE) oraz Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK). W celu uporządkowania badanych jednostek terytorialnych pod względem potencjału smart village wykorzystano metodę unitaryzacji zerowanej. Efektem badań jest ranking 193 gmin województwa lubelskiego, w tym 167 wiejskich i 26 miejsko-wiejskich. Zrealizowane badania umożliwiły pozytywną weryfikację hipotezy dotyczącej powiązania poziomu potencjału inteligentnego rozwojuze stopniem zaawansowania procesu rozwoju wielofunkcyjnego jednostek terytorialnych. Zauważyć należy, że poza gminami miejsko-wiejskimi dostrzegalne zaawansowanie w potencjale dla inteligentnego rozwoju osiągane było także w gminach wiejskich o zróżnicowanej strukturze funkcjonalnej lokalnych gospodarek. Wyższy potencjał inteligentnego rozwoju wykazywały jednostki o wielofunkcyjnej strukturze gospodarki.
Gentryfikacja wsi i jej zasięg
Authors: Zwęglińska-Gałecka Dominika
Published: June 2021

Celem artykułu jest opis zmian, jakie w wiejskiej społeczności zachodzą pod wpływem naporu miasta, składających się na zjawisko-proces wiejskiej gentryfikacji. Scharakteryzowane zostały przemiany społeczne, gospodarcze, przestrzenne oraz, dotąd nieopisywane w polskiej literaturze, przemiany kulturowe i psychospołeczne. W artykule podjęto próbę zidentyfikowania cech specyficznych polskiej gentryfikacji wsi oraz wskazania jej przestrzennego zasięgu w gminach wiejskich i miejsko-wiejskich.
Rola instrumentów finansowych Wspólnej Polityki Rolnej w przekształceniach związanych z zalesieniem gruntów o marginalnym znaczeniu dla rolnictwa
Authors: Sioma Sławomir
Published: June 2021

Wśród najważniejszych celów Wspólnej Polityki Rolnej znaleźć można potrzebę zwiększenia wydajności produkcji rolnej poprzez promowanie postępu technologicznego, racjonalny rozwój produkcji rolnej oraz optymalne wykorzystanie środków produkcji w rolnictwie. Działania te mają prowadzić do zapewnienia odpowiedniego poziomu życia ludności zamieszkującej obszary wiejskie poprzez podniesienie dochodu osób zatrudnionych w rolnictwie, a więc do stopniowego rozwoju wsi, rolnictwa i obszarów wiejskich. Jednym ze sposobów optymalnego wykorzystania środków produkcji w rolnictwie jest wyłączanie z produkcji rolnej gruntów o marginalnym znaczeniu dla rolnictwa. Zalesienie gruntów rolnych jest z kolei jednym ze sposobów zagospodarowania gruntów o marginalnym znaczeniu dla rolnictwa i jednocześnie podstawowym środkiem realizacji celów określonych w Krajowym Programie Zwiększania Lesistości, którego założeniem jest wzrost lesistości Polski i zarazem optymalne wykorzystanie zasobów ziemi w odniesieniu do złożonych i jednocześnie niejednorodnych potrzeb oraz możliwości poszczególnych regionów kraju. Celem przeprowadzonych badań była diagnoza przestrzennej dystrybucji prac zalesieniowych wykonanych w okresie 2004–2013, będących podstawą rozpoznania przemian w zasobach leśnych Polskich, ich struktury własnościowej oraz regionalnego zróżnicowania. W analizach szczególną uwagę zwrócono na zalesienia wykonane na gruntach porolnych prywatnej własności z udziałem instrumentów finansowych WPR UE, dostępnych w Polsce w ramach PROW 2004–2013, wspierających przekształcenia w rolnictwie i obszarach wiejskich. Analizy wykonano na podstawie danych statystycznych GUS o powierzchni leśnej gmin z lat 2004 i 2013 oraz numerycznej mapy gruntów zalesionych w ramach PROW 2004–2013.
Produkcja i ceny w rolnym cyklu koniunkturalnym w Polsce
Authors: Jędruchniewicz Andrzej
Published: June 2021

Cykl koniunkturalny w rolnictwie jest zagadnieniem ważnym i jednocześnie złożonym, gdyż wpływają na niego, obok czynników ekonomicznych, także zmiany przyrodnicze i uwarunkowania biologiczne. Opracowanie ma charakter empiryczny. Jego głównym celem jest zidentyfikowanie powtarzających się cech rolnego cyklu koniunkturalnego, które dotyczą zmian produkcji i cen. Na podstawie produkcji końcowej rolnictwa stwierdzono, iż w latach 2001–2015 długość pełnego cyklu wynosiła od 4 do 6 lat. Długość fazy wzrostowej od 2 do 4 lat, spadkowej zaś 1–2 lata. Amplituda wszystkich cykli opartych na danych rocznych była zbliżona do zera. W każdej fazie wzrostowej nastąpił skumulowany wzrost globalnej i końcowej produkcji rolniczej. Wzrosty w fazie lepszej koniunktury były znacznie większe niż spadki w gorszym okresie. Jedyną powtarzającą się cechą zmian wartości dodanej brutto był jej względny łączny wzrost w fazie wzrostowej w odniesieniu do łącznych zmian w fazie spadkowej. Przeciętne roczne oraz skumulowane dane wskazują, że dynamika cen w fazie lepszej koniunktury była zawsze większa niż dynamika w okresie gorszej koniunktury. W każdej fazie wzrostowej ceny w ujęciu skumulowanym wzrastały, w fazie spadkowej zaś najczęściej nieznacznie zmniejszały się. Ceny produkcji globalnej rolnictwa były w ujęciu rocznym bardziej dynamiczne i zmienne niż jej realne wartości. Natomiast skumulowane dynamiki cen i wartości produkcji w poszczególnych fazach cyklu rolnego zachowywały się bardzo podobnie. Przeciętne nożyce cen we wszystkich fazach wzrostowych oraz prawie we wszystkich fazach spadkowych były niekorzystne dla rolników.
Od gospodarstwa wielkoobszarowego do agrobiznesu: w stronę nowego kapitalizmu rolnego w Europie Środkowej?
Authors: Maurel Marie-Claude , Lacquement Guillaume
Published: June 2021

Rozwój nowych form organizacji produkcji – agroholdingów o silnej integracji pionowej – całkowicie zmienia geografię rolną Europy Środkowej. Wielkie gospodarstwa, powstałe w specyficznym kontekście historycznym, stały się podstawą penetracji rolnictwa przez kapitalizm i charakterystyczne dla niego stosunki sił. Coraz większy wpływ agrobiznesu na zasoby gruntowe i aparat produkcyjny wynika z warunków ekonomicznych, a przede wszystkim politycznych akumulacji różnych komponentów kapitału. W artykule przeanalizowano logikę ekonomiczną ekspansji agrobiznesu w rolnictwie państw Europy Środkowej.
Stabilizacja dochodów rolniczych. Perspektywa międzynarodowa, Unii Europejskiej i Polski
Authors: Soliwoda Michał , Kulawik Jacek , Góral Justyna
Published: June 2021

Problem zmienności poziomu dochodów rolniczych pojedynczego gospodarstwa, wynikający zasadniczo z czynników stochastycznych, nabiera coraz większego znaczenia ekonomicznego, społecznego i politycznego. Cele artykułu obejmują, po pierwsze, rozpoznanie mechanizmów stabilizacji dochodów rolniczych, a po drugie, dokonanie przeglądu i oceny wybranych systemów stabilizacji z perspektywy międzynarodowej, Unii Europejskiej (UE) i Polski. Opracowanie ma charakter studium przekrojowego, z pewnymi elementami metaanalizy. Wykorzystano ujęcie komparatystyczne. Zakładając stabilność cen i ilości, dochody rolnicze mogą wzrosnąć z powodu wyższych przychodów i niższych całkowitych kosztów przeciętnych. Najbardziej dopracowane na świecie rozwiązania w zakresie stabilizacji dochodów rolniczych występują w Kanadzie (tzw. AgriStability). Występuje substytucyjność i komplementarność niektórych narzędzi interwencjonizmu państwowego, produktów rynkowych czy quasi-rynkowych. Nadmierne wspieranie przez państwo instrumentów interwencji hamuje rozwój narzędzi oferowanych przez rynek, prowadząc do efektu wypierania. W przypadku Polski powszechny system rachunkowości rolnej znacznie ułatwiłby wprowadzenie instrumentów stabilizacji dochodów.
Efektywność emisji gazów cieplarnianych w rolnictwie Unii Europejskiej
Authors: Klepacki Bogdan , Gołasa Piotr , Wysokiński Marcin
Published: June 2021

W artykule zaprezentowano zagadnienie emisji gazów cieplarnianych (GHG) na gruncie ekonomii środowiskowej. Przedstawiono problematykę teoretyczną dotyczącą efektów zewnętrznych, optimum Pareto i potrzebę ujęcia kwestii środowiskowych w rachunku ekonomicznym rolnictwa. Na podstawie danych pochodzących z European Environmental Agency (EEA) oraz bazy Eurostat za lata 1990–2013 obliczono poziom emisji gazów cieplarnianych pochodzących z rolnictwa oraz jej efektywność. Stwierdzono, że Francja, Wielka Brytania, Niemcy, Polska i Hiszpania odpowiadają za połowę emisji rolniczych gazów cieplarnianych w UE. Średnia efektywność emisji gazów cieplarnianych w rolnictwie krajów UE w 2013 r. wyniosła 391 EUR nadwyżki na 1 tonę emisji GHG. Najwyższą efektywnością charakteryzowały się takie kraje, jak: Słowacja, Włochy i Malta. W żadnym z badanym krajów rolnictwo nie osiągnęło tak wysokiej efektywności emisji jak cała gospodarka, w najlepszym wypadku wskaźnik ten wynosi od 0,4 do 0,5.
Polska wieś wobec wyzwań rozwoju społeczno-gospodarczego w XXI wieku w świetle badań IRWiR PAN w roku 2014 i 2015
Authors: Zawalińska Katarzyna , Śliwowska Zofia , Caliński Jan , Droździel Katarzyna , Michalska Anna
Published: June 2021

Niniejszy artykuł przedstawia najważniejsze wnioski z badań statutowych pracowników IRWiR PAN realizowanych w latach 2014–2015. Prowadzone analizy dotyczą kluczowych procesów gospodarczych i społecznych zachodzących na obszarach wiejskich w ostatnich dekadach. Artykuł obejmuje wybrane wnioski na temat: struktury obszarowej sektora gospodarstw indywidualnych, przemiany struktur demograficznych, wiejskiego rynku pracy, rozwoju przestrzennego obszarów wiejskich, przeobrażeń społecznych oraz rozwoju instytucjonalnego i organizacyjnego na wsi. Ważnym obszarem badawczym podejmowanym w IRWiR PAN jest także ocena wspólnej polityki rolnej oraz porównanie jej z politykami innych krajów w tym Farm Bill w USA.
How Have the CAP Reforms Contributed to Structural Development in Agriculture?
Authors: Arovuori Kyösti
Published: June 2021

This study aims to analyse the impact of the Common Agricultural Policy and its reforms on the development of agricultural structures. In the analysis we measure the development of rural structures using the number of farms as policy target variable. Our analysis aims to reveal the impact of agricultural policy and policy reforms on the development of the defined target variable, given the general economic and structural development. The analysis is conducted as an econometric panel data analysis. Our results show that agricultural policies have, in general, reduced the pace of structural development and kept more farms in the sector compared to a situation without policies. However, the implementation of CAP reforms in 1992, 2000 and 2007 has led to more rapid structural development. Overall, agricultural policies have smoothened the transition of resources from agriculture to other sectors.
Renewable Energy – Implications for Agriculture and Rural Development in Poland
Authors: Bańkowska Katarzyna , Gradziuk Piotr
Published: June 2021

Due to their quantitative and qualitative potential, rural areas participate to a significant degree in the achievement of the indicative targets resulting from the climatic package. Thanks to the production of biomass and, increasingly often, energy itself during the 2005–2014 period, the share of RES (renewable energy sources) in the production of primary energy grew twofold from 5.8% to 12.1%. Biomass was the main source, but since 2010 the use of wind and sun in the production of energy has been growing rapidly. Given that the costs of alternative sources for energy production (mainly electricity) are considerably higher than in case of using raw fuels, the development of this market depends on the amount of subsidies. The system applied in Poland is widely criticized because it favours large hydroelectric power plants and co-combustion, which arouses considerable environmental, technical, market and strategic controversies. Maintaining the current support system could therefore have significant implications for the structure of the market, because it is not conducive to the development of energy, based on the initiative of citizens and their communities. It remains untapped economic potential also in industrial policy and services and, in particular, in case of RES small- and micro-installations.
Instrumenty finansowe a polityki wspólnotowe UE
Authors: Soliwoda Michał , Kulawik Jacek , Wieliczko Barbara
Published: June 2021

Problemy budżetowe w UE, wynikające z coraz bardziej skomplikowanych uwarunkowań geopolitycznych i społeczno-demograficznych, mogą znacznie wydłużyć pracę nad perspektywą finansową po 2020 r. W tym kontekście coraz częściej formułuje się pogląd, że w przyszłości powinno się ograniczyć finansowanie dotacyjne na rzecz rozszerzenia stosowania instrumentów zwrotnych. Celem głównym artykułu było uzasadnienie teoretyczne interwencji, ze szczególnym przypadkiem interwencjonizmu kredytowego/finansowego. Problem ten jest odnoszony do polityki spójności, choć wskazano możliwości adaptacji do wspólnej polityki rolnej. Osią rozważań jest teza, iż wprowadzenie instrumentów finansowych do polityk wspólnotowych, w tym WPR, powinno opierać się na solidnych przesłankach teoretycznych, z odniesieniem do badań empirycznych i aplikacyjnych (nawet z sektora MŚP), identyfikujących wady, zalety, problemy i zagrożenia. Niedoskonałości i niekompletności rynków finansowych są pewnym uzasadnieniem dla rozważnej i czasowej ingerencji publicznej w kształtowanie podaży instrumentów finansowych, ale szacunki popytu na nie są bardzo niepewne, zawierające się w nieakceptowalnie szerokich przedziałach, co sugeruje wręcz możliwość ich zawyżania. Ograniczony popyt na powyższe instrumenty wynika także z przeglądu ich stosowania. Co nie mniej ważne, koszty administracyjne i transakcyjne niekiedy mogą być w ich przypadku bardzo znaczące, co może je uczynić nawet mniej atrakcyjnymi niż finansowanie w pełni komercyjne. Nie ma także pewności, że instrumenty finansowe staną się powszechnie dostępne dla wszystkich rolników i mieszkańców wsi.
Identyfikacja i ocena procesów demograficznych w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem wsi
Authors: Śleszyński Przemysław
Published: June 2021

Celem badań była szczegółowa identyfikacja przestrzenna oraz objaśnienie głównych i najbardziej charakterystycznych zjawisk i procesów demograficznych w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki obszarów wiejskich oraz relacji miejsko-wiejskich. Dane o zjawiskach i procesach ludnościowych analizowano w podziale na 10 kategorii gmin, wyróżnionych na podstawie hierarchii administracyjno-osadniczej, funkcji społeczno-gospodarczych i cech morfologicznych.Analiza zawiera zagadnienia związane z ruchem naturalnym i wędrówkowym, prognozami demograficznymi oraz wnioskami i rekomendacjami dla rozwoju regionalnego i lokalnego. Za największe wyzwanie uznaje się depopulację i jej negatywne skutki, związane m.in. z obciążeniem systemów zabezpieczeniowych i opieką społeczną. Postuluje się też opracowanie nowych prognoz demograficznych (aktualne nie są wiarygodne dla obszarów wiejskich, gdyż nie uwzględniają faktycznej skali emigracji w ruchu wewnętrznym i zagranicznym). Analizy, oceny i prognozy powinny w coraz większym stopniu uwzględniać podział wsi na różne jej kategorie pod względem specyfiki funkcjonalnej (obszary podmiejskie, typowo rolnicze, turystyczne, przejściowe itp.), a odchodzić od podziału administracyjnego na gminy miejskie, miejsko-wiejskie i wiejskie. W związku z przewidywaną i nieodwracalną depopulacją przeważającej części terenów wiejskich na około 90% powierzchni kraju należy pilnie podjąć prace analityczne nad krajowym planem optymalizacji zagospodarowania obszarów wiejskich, uwzględniającym takie kwestie, jak zwłaszcza efektywniejsze dopasowanie sieci lokalnych usług, zapobieganie dalszemu rozpraszaniu zabudowy, reorganizacja lokalnych układów sieci osadniczej, możliwości korekt i zmian podziałów administracyjnych na szczeblu lokalnym i powiatowym, polityka migracyjno-osiedleńcza i turystyczno-rekreacyjna.
Dopłaty do działalności operacyjnej a stabilność finansowa gospodarstw rolnych w krajach Unii Europejskiej
Authors: Bereżnicka Joanna
Published: June 2021

Celem artykułu było rozpoznanie sytuacji ekonomicznej gospodarstw funkcjonujących w krajach Unii Europejskiej z uwzględnieniem dopłat do działalności operacyjnej, a także wskazanie czynników, które oddziaływały na nadwyżkę finansową. Zdolność do wypracowania nadwyżki finansowej uznano za przejaw osiągnięcia stabilności finansowej gospodarstwa. Źródłem danych była baza FADN, a okres badawczy obejmował lata 2009–2015. Do grupowania państw posłużono się metodą kwartyli, a zmienną, która decydowała o klasyfikacji do odpowiedniego kwartyla, była wielkość ekonomiczna gospodarstw. Do budowy modeli ekonometrycznych wykorzystano modele panelowe z ustalonymi efektami. Z przeprowadzonych badań wynika, że gospodarstwa funkcjonujące w UE były zróżnicowane pod względem wyposażenia w czynniki produkcji, szczególnie ziemię i kapitał, co znalazło odzwierciedlenie w osiąganych wynikach ekonomicznych i finansowych. Dopłaty bezpośrednie stanowiły we wszystkich latach i niemal wszystkich krajach istotny element wpływający na osiągane dochody. Bez dopłat niemal w połowie krajów Unii rolnicy nie byliby w stanie osiągnąć dochodu z działalności rolniczej. Zbudowane modele wskazywały, że na wysokość nadwyżki finansowej oddziałują różne czynniki, w zależności od tego, jakiej wielkości ekonomicznej jest gospodarstwo. Niezależnie jednak od kwartyla destymulantą nadwyżki finansowej były dopłaty bezpośrednie.
Zmiany strukturalne w gospodarstwach rolnych na ziemiach polskich przed odzyskaniem niepodległości
Authors: Dzun Włodzimierz
Published: June 2021

W opracowaniu podjęto próbę analizy zmian strukturalnych w gospodarstwach rolnych w poszczególnych zaborach w okresie od początków realizacji procesów uwalniania chłopów z poddaństwa i ich uwłaszczania do uzyskania niepodległości. Analiza wykazała ścisłe powiązanie skali i dynamiki zmian strukturalnych w gospodarstwach rolnych z czasem i sposobem realizacji reform uwłaszczeniowych oraz przeobrażeniami w otoczeniu gospodarstw wynikającymi z realizowanej polityki społeczno-gospodarczej państw zaborczych. W rezultacie skala zmian w gospodarstwach rolnych w poszczególnych zaborach była bardzo zróżnicowana. Pod względem struktury obszarowej, wyposażenia technicznego, organizacji i zarządzania, poziomu intensyfikacji produkcji rolniczej i wyników produkcyjnych najbardziej korzystne zmiany zaszły w gospodarstwach w zaborze pruskim (przede wszystkim w Wielkopolsce i na Pomorzu), mniej korzystnie w Królestwie Polskim i najmniej w zaborze austriackim i na ziemiach byłego zaboru rosyjskiego włączonych do Rosji.
Institutional and Cultural Perspectives in Elder Care in Rural Vietnam
Authors: Thị Minh Thi Trần
Published: June 2021

Traditional norms of filial piety in Asian societies, including Vietnam, emphasise care roles of children for their elderly parents. In particular, caregiving is often the responsibility of women, who are increasingly migrating and participating in the labour market, leading to an increasing withdrawal of family caregivers from caring for their parents. In collaboration with local mass organisations and stakeholders, Vietnam is enhancing institutional care and changing the balance of care towards home, community-based services and marketisation to provide alternative care options for its elderly population. The community is playing a key role in emotional support for the elderly. Taking into account the traditional Confucian-influenced family structure, the responsibility for elderly care is still a family matter. Using a dataset from a collaboration survey of 307 elderly people in 2017, the paper aims to examine and analyse roles, challenges and difficulties of family, community, private and public social services and policy in care provision to the elderly and the gaps in it, to understand the processes of the reconstruction of those formal and informal sectors in order to bear the increasing care responsibilities, and the ways they provide care to the elderly and the linkages with policies and institutional in Vietnam, using the care diamond model. The paper also raises issues of increasing left-behind elderly people in the rural areas and identifies various initiations to sustain Asian cultural values, family relationships, and continuous development of care policies and potential implications in developing a better care mode for the elderly.
Access to Social Security for the Rural Elderly in Vietnam
Authors: Quy Long Tran
Published: June 2021

The current situation of the socio-economic life of the elderly now in part reflects Vietnam’s historical characteristics. The socio-economic structure in Vietnam has changed drastically due to the development of market relations, migration, the transformation of traditional society and modern agricultural societies that are creating forms and levels of socio-economic risk for the elderly. Based on the data from two communes, the article shows that, older men are more likely to receive monthly social transfers than women. Elder ly people with higher education receive higher monthly social benefits than lower education one. The elderly in rural areas surveyed hardly enjoy any social welfare programmes. The only beneficiaries are those who must be 80 years or older without a pension or other allowance. Some older people are entitled to benefits but only from programmes not reserved for the elderly. In order to live, the elderly still have to work, mainly in agriculture. This fact reflects the contrast and inadequacy of retirement and health regulations, which stipulate that workers must stop working at a certain age. The enjoyment of social welfare differs between elderly groups with different personal and social characteristics. It can be said that elderly people in rural areas who are not entitled to social welfare benefits are “double disadvantaged”. This mandates that the policy should be aimed at all the elderly in ensuring social welfare. Along with this, it is necessary to have a roadmap to increase the level of monthly social welfare benefits for the elderly to gradually achieve the minimum living standard because the current level of support for the elderly in Vietnam is still much lower than the comparable level for the poor. The process of population ageing in Vietnam is bringing great opportunities as well as great challenges, requiring new approaches to pensions, social pensions, health and the social environment for the elderly in rural areas.
Ostatnia epidemia cholery azjatyckiej w Warszawie w XIX w. – zapobieganie, leczenie i przebieg w świetle źródeł z lat 1892–1894
Authors: Masłowska Magdalena
Published: June 2021

Na początku XIX w. panująca endemicznie w Indiach cholera rozpoczęła wędrówkę po świecie. Na skutek migracji ludności i rozwoju środków transportu pandemia cholery w ciągu tego stulecia pięciokrotnie zebrała żniwo na całym świecie. Początkowo była postrzegana jako nieznany „dopust Boży”, później – głównie empirycznie – poznano sposoby zapobiegania cholerze i jej leczenia. W 1883 r. Robert Koch odkrył i udowodnił, że to lasecznik przecinkowaty jest odpowiedzialny za rozprzestrzenienie się tej choroby. Poznanie etiologii cholery pozwoliło poczynić swego rodzaju przygotowania na pojawienie się tej choroby w Warszawie, co nastąpiło we wrześniu 1892 r. W roku następnym przebiegała ona łagodnie, a gwałtownie zaatakowała dopiero w 1894 r. Szerzyła się głównie pośród najuboższych warstw społecznych, gdzie w ciągu tego roku zarażeniu uległo 1514 osób, z czego ponad 1/3 zmarła. W porównaniu z 1852 r., kiedy na cholerę zachorowało 11 042 mieszkańców Warszawy (zmarło 4747), ostatnia dziewiętnastowieczna epidemia miała łagodny przebieg, jednak śmiertelność była nadal wysoka (39,9%). Przyczyn tego stanu rzeczy upatrywano w braku dostępu do czystej, filtrowanej wody w największych ogniskach epidemicznych na Szmulowiznie, Mokotowie i Ochocie, w złych warunkach sanitarnych i nieodpowiedniej diecie. Dodatkowym utrudnieniem było zbyt późne przywożenie pacjentów cholerycznych do szpitali, którzy często trafiali tam w stanie agonalnym. Był to skutek szerzącej się po Warszawie pogłoski, iż doktorzy w szpitalach trują pacjentów, aby zakończyć epidemię. W Warszawie wygasła ona jesienią 1894 r., a ogólnoświatowa pandemia dwa lata później.
Challenges for Modelling CAP 2014–2020 within CGE Model Framework
Authors: Zawalińska Katarzyna , Ciechomska Anna , Jendrzejewski Błażej
Published: June 2021

The paper discusses various approaches to modelling measures of the Common Agricultural Policy (CAP) within a computable general equilibrium (CGE) framework for the new budgetary period 2014–2020. The task of modelling such a complex policy as the CAP with the use of CGE is not easy at least for three reasons. First, the policy itself is very complex – Pillar 2 alone includes about 17 very heterogeneous measures, which differ in terms of implementation and eligibility criteria. Pillar 1 measures are not targeted (in terms of goods and services that may be bought with these funds) and thus the assessment of their impact requires additional knowledge on how they were spent. Second, although CGE models represent all sectors of the economy, yet they normally do not characterise individual sectors with such a precision as would be desired for modelling the nuances of the individual CAP measures. Third, the CAP evolves towards less tangible measures (risk management, quality improvements, conditionality based on environmental requirements), and towards increasing role of non-marketed goods (provision of public goods, environmental amenities, food safety). There is also an increasing role of human capital manifested by e.g. bottom-up approaches or co-operation measures. They, however, are difficult to grasp by the CGE models since they are not directly observed or linked to the exogenous variables controlled in this types of models. While taking all the challenges into account and relaying on a literature review the article presents some solution and makes suggestions for possible ways of modelling new CAP 2014–2020 within CGE modelling framework which may be useful in the policy evaluation.
Spatial Determinants of Business Location in Rural Areas
Authors: Kłodziński Marek , Zarębski Patrycjusz
Published: June 2021

The aim of the discussion in this paper was to identify types of gminas due to the dynamics of enterprise occurrence with respect to the level of socio-economic development. Four types of gminas were described, namely: sustainably developing, unstably developing, slowly developing ones as well as those immune to deve lopment. As a result of statistical analysis it was found out that the spatial distribution of the number of enterprises is not determined by the level of socio-economic development, which was confirmed by low correlation and low value of determination coefficient for the linear model. A low dynamics of enterprises’ development in northern Poland, and in the border gminas in the eastern and north-eastern parts of the country was noted. The map of types (models) of socio-economic development of Poland shows polarization. There is a clear division between gminas characterized by stable development, which are located mainly in the western and southern Poland, and the gminas featuring unstable development, which are located predominantly in the eastern part of Poland.
Processes of Change in the Social Structure of Poland’s Rural Population in the Years 1991–2013
Authors: Halamska Maria
Published: June 2021

The article discusses changes in the social structure of rural population in the years 1991–2013. In that period the share of farmers decreased from 46% to 27%, the share of workers increasing from 33% to 45% and the share of middle class – from 15% to 27%. These changes are the result of three overlapping processes: deagrarianisation / depeasantization (the specific, two-phase “end” of the peasants), proletarianization (saturation of rural community by the representatives of social groups classified as blue-collar workers) and gentrification (i.e. the growth of middle class, also called bourgeois). In Poland, those processes took a different course than in the West: they are not only shifted in time, but they also overlap. The article is based on the data from 1991, 2003 and 2013.
Transition from Education to Employment: A Specific Character of Rural Youth of the Selected Post-communist Countries
Authors: Szafraniec Krystyna , Szymborski Paweł
Published: June 2021

The subject of analysis is the process of entering the labour market, considered in relation to the rural youth in selected post-communist countries (Poland, Romania, Russia, China and Vietnam). The empirical basis are different types of existing data (scientific monographs, papers, national and international reports, official statistics) collected in an international project funded by the National Science Centre, Poland. Transition from education to satisfactory employment which, at present times, takes almost the whole third decade of young people’s lives, is only an external indication of transformations in the labour markets all over the world. In the analysed group of the countries, Poland is the only case where both using new educational offers and positive valuation of living in the countryside occur to the extent unobserved in other countries; nevertheless, Polish young people also see their life opportunities in the cities where they compete for employment. Rural youth in all the analyzed countries usually represents the type of chaotic careers, situating it in segments of informal work, temporary or self-employment.
Wydajność pracy i czynniki ją kształtujące w polskim rolnictwie w latach 2000–2015
Authors: Góral Justyna , Rembisz Włodzimierz
Published: June 2021

W 2016 r. z rolnictwa utrzymywało się 10,6% zatrudnionych w polskiej gospodarce, sektor zaś ten kreował jedynie 2,4% jej wartości dodanej. To pokazuje, jakie znaczenie ma wydajność pracy. W artykule analizujemy tę wielkość oraz czynniki bezpośrednio ją określające. Analizę prowadzimy na podstawie własnego ujęcia analitycznego w konwencji teorii czynników produkcji. Wydajność pracy łączymy z uzbrojeniem pracy w ziemię i kapitał oraz produktywnością tych ostatnich. Konstatujemy stagnację w zakresie analizowanych relacji. Jednak dane empiryczne były jedynie tłem (ilustracją) do teoretycznej dedukcji, która dominuje w niniejszej pracy.
U źródeł przemian agrarnych Polski Odrodzonej
Authors: Błąd Marta
Published: June 2021

Celem artykułu było przedstawienie reformy agrarnej II Rzeczpospolitej, jednak nie tyle w postaci wydarzenia per se, ale w kontekstach społeczno-politycznych tworzących tytułowe „źródła” przemian agrarnych. Z poszukiwań badawczych wynika, że to czynniki społeczno-polityczne, a nie ekonomiczne, były głównymi przyczynami reformy agrarnej. Nie byłoby reformy rolnej, gdyby nie zawierucha polityczna na mapie ówczesnej Europy (I wojna światowa i rewolucja październikowa), która stała się dogodnym momentem dla eksplozji nastrojów społecznych. Wydaje się, że ceną za uspokojenie oczekiwań społecznych chłopów, a więc de facto zapobieżenie destabilizacji nowo powstałego państwa polskiego, stały się reformy agrarne.
Wdrażanie innowacji społecznych przez wiejskie organizacje pozarządowe
Authors: Zajda Katarzyna
Published: June 2021

W działalność podmiotów lokalnej polityki społecznej wpisane jest poszukiwanie rozwiązań dla problemów społecznych. Podejmowane działania w tym zakresie mogą być nietypowe, niestandardowe, alternatywne w stosunku do dotychczas spotykanych w danym kontekście lokalnym. Tak rozumiane innowacje społeczne wdrażają podmioty reprezentujące różne sektory. Każdy z nich ma właściwe sobie cechy, które proces wdrażania tych innowacji mogą wspomagać lub ograniczać. Celem artykułu jest udzielenie odpowiedzi na cztery pytania: 1. Jakie problemy społeczne dostrzegają organizacje pozarządowe z gmin wiejskich województwa, którego mieszkańcy doświadczają szczególnie wielu problemów społecznych? 2. Na rzecz zminimalizowania jakich problemów społecznych działają? 3. Czy wdrażają innowacje społeczne? A jeśli tak, to: 4. Jakiego są one rodzaju? Odpowiedź na powyższe pytania zostanie udzielona na podstawie wyników socjologicznych badań empirycznych zrealizowanych w 2016 r. (z wykorzystaniem techniki wywiadu swobodnego ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji oraz techniki pogłębionego wywiadu swobodnego) na próbie odpowiednio: 108 oraz 4 organizacji pozarządowych z gmin wiejskich województwa lubelskiego. Organizacje te dzielą problemy społeczne na te, których rozwiązywaniem/minimalizowaniem powinny zajmować się instytucje publiczne, oraz te, których rozwiązywaniem mogą się zająć samodzielnie. Bardzo rzadko podejmują aktywność na rzecz rozwiązywania problemów opisywanych w literaturze przedmiotu w kategoriach kluczowych dla przeciwdziałania marginalizacji obszarów wiejskich. Około 3% ogółu badanych organizacji wdraża innowacje społeczne skoncentrowane przede wszystkim na dostarczaniu zindywidualizowanych usług. Innowacje te są najczęściej krótkotrwale, co ogranicza ich potencjał na rzecz redukowania problemów społecznych.
Gentryfikacja: o złożoności procesu i niejednoznaczności zjawiska. Recenzja książki Łukasza Drozda pt. Uszlachetniając przestrzeń. Jak działa gentryfikacja i jak się ją mierzy
Authors: Zwęglińska Dominika
Published: June 2021

Ł. Drozda, Uszlachetniając przestrzeń. Jak działa gentryfikacja i jak się ją mierzy, Instytut Wydawniczy Książka i Prasa, Warszawa 2017, 168 s. Do tej edycji odnoszą się odwołania w tekście.
Recenzja książki: Andrzej Czyżewski, Joanna Strońska-Ziemann, Obszary wiejskie w podregionie pilskim przed i po akcesji Polski do UE
Authors: Ślusarz Grzegorz
Published: June 2021

Andrzej Czyżewski, Joanna Strońska-Ziemann, Obszary wiejskie w podregionie pilskim przed i po akcesji Polski do UE, Wydawnictwo Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy, Bydgoszcz 2016, s. 277.
Fundacja, która zmienia polską wieś
Authors: EFRWP
Published: June 2021

Fundacja, która zmienia polską wieś.
The Relationship of Investments and Subsidies to Labour Productivity in Agriculture in Poland between 2010 and 2015
Authors: Pawłowska Aleksandra , Rembisz Włodzimierz
Published: June 2021

Following the microeconomic producer theory as a framework, this paper studies the empirical relationship between investments and subsidies from the CAP and labour productivity on farms, thus also on whole agriculture sector. It refers to labour productivity as the basis of producers’ income and the investments affecting the capital endowment as a major source of productivity improvement. The aim of the article is to present analytical and empirical evidence of the positive relationship to labour productivity of the growth of investments as well as subsidies on investments. The multifactor ANOVA models with interactions are used as an applied research tool to assess the differences in labour productivity, for example by investments and subsidies on investments. The results obtained indirectly suggest that agricultural producers behave rationally as far as the relationship between investment and labour productivity is concerned.
Commercial Farms in Polish Metropolitan Areas: Changes in Production Factors
Authors: Wojewodzic Tomasz , Sroka Wojciech
Published: June 2021

Both the literature and economic practice increasingly note differences in adaptation processes taking place in farms operating in the immediate proximity of large cities and other commercial farms. In areas where urbanisation and metropolisation processes are ongoing, agriculture not only faces a number of obstacles, but also many opportunities, and as a result processes of structural change are very rapid here. The identification of tendencies to changes in resources of farm production factors may constitute a basis for developing very useful research in Poland aimed at the introduction of appropriate development strategies for urban and peri-urban agriculture. The aim of this paper is to present directions of changes in production factors of commercial farms operating in six selected Polish metropolitan areas (MA). Detailed analyses covered 189 farms in six Polish metropolitan areas. The farms researched from 2004 to 2016 provided continuous data to the Farm Accountancy Data Network (FADN). The comparative material used in the analyses covered 1665 farms outside of metropolitan areas. The analyses of commercial farms’ production capacity have shown that farms in MA inner zones (in immediate proximity of the city core) in 2004 possessed larger average resources of land, labour and capital. Between 2004 and 2016, production capacities of farms in the inner and outer zones of the MA evened out to a large extent. However, their average potential was still bigger compared to farms outside of metropolitan areas. Observation of ongoing changes has confirmed that the biggest percentage of farms reducing land, labour and capital resources was in the inner zone, which confirms the existence of barriers to their further development, i.e. limited supply of land and high opportunity cost of labour, among other things. It seems that these farms have to look for alternative development paths, namely they should focus on diversification and the development of non-agricultural services.
Some General Considerations on Coordination Mechanisms and their Potential Role in Rural Policy
Authors: Pietrzak Michał
Published: June 2021

The objective of this paper is to discuss, from the theoretical point of view (transaction costs economics and system approach), the limitations of the governmental policy and rural policy in particular – which aims to intervene into coordination of transactions between economic agents. The conceptual framework of the paper is based on the distinction between three ideal types of coordination’s mechanisms (namely: competition, hierarchical control, values/norms and vertical liaisons) and real institutional arrangements, which could base only on one of ideal type or be a mixture of them. Rural policy is dedicated to solving the problem, which could not be solved solely by a market. However, governmental intervention suffer from failures of its own. This is a true particularly in the case of uniformly applied, extended top-down policy based mainly on hierarchical control. In such a case, market failures could be mitigated (and therefore market transaction costs), but, on the other hand, the political transaction cost (variable and fixed as well as) could be tremendous. The main conclusion of the paper is that one could expect that the minimum of both categories of transaction costs (market and political) will be probably achieved in the case of rural policy, which is composite of different coordination’s mechanism, not solely hierarchical control. This conclusion is in line with the shift to the new paradigm (Rural Policy 3.0) recommended by OECD, which generally is based on stronger decentralization, improved multi-level governance and involvement of non-government as well as private organizations.
Inter-Sectoral Cooperation for the Implementation of Social Policy in Rural Areas. Proposal of Research Tool
Authors: Zajda Katarzyna , Pasikowski Sławomir
Published: June 2021

The cooperation of local public institutions with non-governmental organisations and citizens can increase chances for the effective implementation of social policy, understood as a set of activities on behalf of satisfying social needs and resolving social issues. The aim of this article is to present a tool that would enable us to determine the level of cooperation between entities in the scope of co-creation and co-production of social services that satisfy the needs of residents of rural municipalities (gmina). The article contains an overview of analyses conducted in 2018 on a sample of public institutions responsible for satisfying social needs and resolving social issues representative of rural municipalities. In light of these analyses the scale is a three-factor construct and includes the following factors: 1. Seeking entities for cooperation and cooperating with them, 2. Including residents of municipalities in undertakings on their own behalf, 3. Evaluation of cooperation and working towards future cooperation.