Κοινωνικές αλληλεπιδράσεις και τηλεπικοινωνιακά δίκτυα
Authors: Ξενικός Δημήτριος 
Published: January 2014

Αντικείμενο της διατριβής είναι η μελέτη κοινωνικών συσχετισμών που αναδύονται κατά την ανάπτυξη και χρήση τηλεπικοινωνιακών συστημάτων. Στόχος είναι να συσχετισθεί η δυναμική των μακροσκοπικών οργανωτικών δομών με καθολικά χαρακτηριστικά διαπροσωπικής αλληλεπίδρασης, που αφορούν τη διαχείριση του προσωπικού χρόνου των δρώντων και τη διάθεσή του σε συλλογικά εγχειρήματα. Το ευμετάβλητο των κοινωνικών δεσμών, καθώς και ο ορθολογικός ή ο μη ορθολογικός τρόπος διάθεσης προσωπικού χρόνου, δίνουν τη δυνατότητα συγκρίσεων με σύγχρονες αναλυτικές προσεγγίσεις στην κοινωνιολογία, την εθνομεθοδολογία και την οικονομική επιστήμη. Ως μεθοδολογία ανάλυσης ακολουθείται αυτή της κοινωνικής φυσικής, η οποία χειρίζεται σύγχρονα στατιστικά μαθηματικά εργαλεία και μελετά μακροσκοπικά κοινωνικά φαινόμενα παράλληλα με την τοπολογία και τη δυναμική των αλληλεπιδράσεων μεταξύ δρώντων. Οι μελέτες στη διατριβή διερευνούν στοιχεία ατομικής ταυτότητας και διαπροσωπικής επικοινωνίας σε συλλογικές δραστηριότητες, που αφορούν και ταυτόχρονα καταγράφονται από ασύρματες τηλεπικοινωνίες. Σε τεχνικό επίπεδο, αποτελούν στατιστικές μαθηματικές αναλύσεις δικτύων. Σε θεωρητικό επίπεδο, στοχεύουν στη διεύρυνση του πλαισίου εφαρμογής της κοινωνικής φυσικής, σε φαινόμενα όπου ο χρόνος δεν σηματοδοτεί απλά διαδοχή γεγονότων, αλλά επηρεάζει διαπροσωπικές σχέσεις και μεταβάλλει οργανωτικές δομές, εκφερόμενος ως διάρκεια, ως ρυθμός ή ως προθεσμία. Τα δεδομένα που χρησιμοποιούνται αφορούν στη διάδοση κινητών επικοινωνιών στην Ευρώπη (περίοδος 1994-2004), καθώς και στην ανάπτυξη και χρήση ασύρματων συστημάτων στην Ελλάδα, κατά την προετοιμασία και διεξαγωγή των Ολυμπιακών Αγώνων 2004. Περιλαμβάνουν δεδομένα υιοθέτησης της τεχνολογίας (διάδοση κινητής τηλεφωνίας στις αγορές), δεδομένα χρήσης της τεχνολογίας (όπως καταγράφονται από την τηλεπικοινωνιακή κίνηση των αντίστοιχων συστημάτων), καθώς και στοιχεία οργάνωσης και διοίκησης εταιρικών σχημάτων, που υλοποιούν και επιβλέπουν τη λειτουργία μεγάλων ασύρματων τηλεπικοινωνιακών δικτύων. Η διάδοση, χρήση και υλοποίηση τηλεπικοινωνιακών συστημάτων περιγράφεται σε σχέση με κοινωνικά δίκτυα που αναδύθηκαν ad hoc, στη βάση της αντίληψης των δρώντων για το χρόνο που, είτε θεωρείτο αναγκαίος είτε ήταν διαθέσιμος για τη διαμόρφωση και τη διατήρηση των αντίστοιχων κοινωνικών συσχετισμών. Οι μελέτες στη διατριβή εκμεταλλεύονται την αξιοσημείωτη ατομικοποίηση των υπηρεσιών από ασύρματες/κινητές επικοινωνίες από την δεκαετία ’90, και οι οποίες μεσολαβούν σχεδόν κάθε προσωπικής επικοινωνίας και αποτελούν αναπαράσταση της ατομικής δραστηριότητας και της θέσης των δρώντων στο κοινωνικό πεδίο. Για πρώτη φορά διαπιστώνεται ότι οι δικτυακές οργανωτικές δομές, που αναδύονται σε κοινωνικές ομάδες είτε μέσω διαλογικής συζήτησης είτε κατά τη διάδοση τηλεπικοινωνιακών διατάξεων, εμφανίζουν καθολικά χαρακτηριστικά, κοινά σε άτομα με διαφορετικές πολιτικές, οικονομικές, πολιτισμικές καταβολές. Αντίθετα, οι μελέτες που αναφέρονται σε τηλεπικοινωνιακά έργα για τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας, εμφανίζουν ισχυρά χαρακτηριστικά εταιρικής (και ενδεχομένως εθνικής) κουλτούρας και μπορούν να αναγνωσθούν ως εξαιρετικά επιτυχημένα συλλογικά εγχειρήματα τής, συχνά αμφισβητούμενης διεθνώς, ελληνικής οργανωτικής πρακτικής. Σε μεθοδολογικό επίπεδο, για πρώτη φορά στα πλαίσια της κοινωνικής φυσικής, ο χρόνος διερευνάται ως στοιχείο ανταλλαγής στη διαπροσωπική επικοινωνία. Συγκεκριμένα, οι δικτυακές μελέτες προτείνουν ότι ο προσωπικός χρόνος δεν διατίθεται σε συλλογικά εγχειρήματα στη βάση αποκλειστικά ορθολογικού υπολογισμού ή κινήσεων τακτικής με ωφελιμιστικούς στόχους. Ενδέχεται ο χρόνος να εκφέρεται και ως προσφορά προς την κοινότητα, η οποία αφενός μεν δημιουργεί κοινωνικό δεσμό μέσω της υποχρέωσης ανταπόδοσης που έμμεσα εγείρει, αλλά ταυτόχρονα ισχυροποιεί τον δεσμό αυτό, συγκαλύπτοντας τον ανταποδοτικό της χαρακτήρα και τονώνοντας το αίσθημα εμπιστοσύνης σε μακροπρόθεσμους κοινωνικούς συσχετισμούς.