Μοριακή μελέτη τελομερών και τελομεράσης στα μυελοϋπερπλαστικά σύνδρομα
Authors: Μπαζντιάρα Ιωάννα-Βασιλική 
Published: January 2014

Πρόσφατα βιβλιογραφικά δεδομένα δείχνουν ότι η δυναμική του μήκους των τελομερών και της έκφρασης της τελομεράσης συμμετέχουν στη μοριακή παθογένεση πολλών κακοηθών αιματολογικών νοσημάτων. Επιπλέον, η παρουσία σημαντικής βράχυνσης του τελομεριδιακού μήκους και αυξημένης δραστικότητας της τελομεράσης στα αιμοποιητικά κύτταρα συσχετίζεται με χειρότερη πρόγνωση αυτών των νοσημάτων. Τα Ph1-αρνητικά Χρόνια Μυελοϋπερπλαστικά Νοσήματα (Ph- - XMYN) είναι επίκτητες κλωνικές διαταραχές του αρχέγονου αιμοποιητικού κυττάρου, που χαρακτηρίζονται από την αύξηση μιας ή περισσοτέρων σειρών του αιμοποιητικού συστήματος και εκφράζονται με διαφορετικές κλινικές εκδηλώσεις, όπως θρομβώσεις και αιμορραγίες και παρουσιάζουν μία ενδογενή τάση μετάπτωσης σε οξεία λευχαιμία. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν ο προσδιορισμός του μήκους των τελομερών και της έκφρασης της τελομεράσης σε ασθενείς με Ph- - XMYN τόσο κατά τη διάγνωση όσο και στην πορεία της νόσου και η εκτίμηση της κλινικής τους σημασίας. Μελετήθηκαν 66 δείγματα μυελικών αναρροφημάτων και 60 δείγματα περιφερικού αίματος από 80 ασθενείς με διάμεση ηλικία τα 62 έτη (εύρος 17-84 έτη) και 18 υγιείς μάρτυρες με διάμεση ηλικία τα 57 έτη (εύρος 28-75 έτη). Τριάντα έξι ασθενείς έπασχαν από Αληθή Πολυκυτταραιμία, 36 από Ιδιοπαθή Θρομβοκυτταραιμία, 4 από Ιδιοπαθή Μυελοΐνωση και 4 από Αταξινόμητο Μυελοϋπερπλαστικό νόσημα. Είκοσι έξι δείγματα ελήφθησαν κατά τη διάγνωση, ενώ 54 κατά την πορεία της νόσου. Η ανάλυση των τελομερών πραγματοποιήθηκε σε χρωμοσώματα μεταφάσεων μυελού με Ποσοτική Φθορίζουσα In Situ Υβριδοποίηση (Quantitative-FISH). Η τελομεράση ανιχνεύτηκε σε CD34(+) και CD20(+) κύτταρα μυελού, καθώς και σε CD3(+) Τ-λεμφοκύτταρα και κοκκιοκύτταρα περιφερικού αίματος με την τεχνική TRAP. Η γονιδιακή έκφραση πρωτεϊνών σχετικών με την τελομεράση πραγματοποιήθηκε με Πολλαπλή Αλυσιδωτή Αντίδραση της Πολυμεράσης σε πραγματικό χρόνο (Real-Time Multiplex PCR). Οι ασθενείς με Ph- - ΧΜΥΝ εμφάνισαν σημαντικά βραχύτερα τελομερή (p=0.010) και υψηλότερη έκφραση τελομεράσης στα CD34(+) (p=0.005) από τους υγιείς μάρτυρες. Ωστόσο, μεταξύ των διαφόρων Ph- - ΧΜΥΝ δε βρέθηκε διαφορά στο τελομεριδιακό μήκος (p=0.451) και την ενζυμική ενεργότητα (p=0.538). Η τελομεράση απουσίαζε από τους υπόλοιπους κυτταρικούς πληθυσμούς των ασθενών και των υγιών μαρτύρων, γεγονός που συσχετίστηκε με καταστολή στην έκφραση του hTERT mRNA. Το 37% των ασθενών με χρωμοσωματικές διαταραχές (del2012, del13q14, +8, +9), που ανιχνεύτηκαν με F.I.S.H., χαρακτηρίζονταν από βραχύτερα τελομερή (p=0.001) και υψηλότερη δραστικότητα της τελομεράσης (p=0.014), ιδιαίτερα στην πορεία της νόσου (p=0.028). Οι ασθενείς με βραχέα τελομερή παρουσίασαν μεγαλύτερη συχνότητα εμφάνισης επιπλοκών, όπως θρομβωτικά ή αιμορραγικά επεισόδια μετά τη διάγνωση (p=0.011), κακή απάντηση στη θεραπεία (p=0.024) και εξέλιξη της νόσου προς μυελοΐνωση, μυελοδυσπλαστικό σύνδρομο, οξεία λευχαιμία ή θάνατο (p=0.137). Αντιθέτως, η έκφραση της τελομεράσης δε συσχετίστηκε με τις παραπάνω επιπλοκές. Η επιβίωση ελεύθερη επιπλοκών βρέθηκε σημαντικά μικρότερη στους ασθενείς με βραχέα τελομερή (Log Rank p=0.033), οι οποίοι παρουσίασαν 7,71 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν επιπλοκές μέσα στην πενταετία (95% ΔΑ=2,04-31,49 p<0.001). Συμπερασματικά, η μεγάλη μείωση του τελομεριδιακού μήκους στα μυελικά κύτταρα των Ph- - ΧΜΥΝ, εξαιτίας του αυξημένου πολλαπλασιασμού τους, είναι πιθανόν να μην αντισταθμίζεται από τα συγκεκριμένα επίπεδα δραστικότητας της τελομεράσης, γεγονός που φαίνεται να επιφέρει επιπρόσθετες γενετικές βλάβες, όπως χρωμοσωματικές αναδιατάξεις και ενδεχομένως μία πολυσταδιακή νεοπλασματική μεταμόρφωση αυτών των νοσημάτων. Επιπλέον, η αρνητική συσχέτιση της βράχυνσης των τελομερών με την επιβίωση των ασθενών είναι ενδεικτική ότι το τελομεριδιακό μήκος μπορεί να αποτελέσει μοριακό δείκτη με σημαντική προγνωστική αξία για τους ασθενείς με Ph- - ΧΜΥΝ.