Τοξικολογική μελέτη μεταθανατίων δειγμάτων οστών για την ανίχνευση ψυχοτρόπων ουσιών και του ελέγχου σταθερότητάς τους σε συνθήκες ταφής
Authors: Καλύβα Ελένη 
Published: March 2021

Στις εκταφές σορών ή περιστατικών σκελετοποιημένων υπολειμμάτων, τα οστά, συνήθως, είναι τα μοναδικά βιολογικά υλικά για τοξικολογική ανάλυση. Οι μέχρι σήμερα έρευνες, οι οποίες είναι ελάχιστες, καταδεικνύουν με σαφήνεια ότι οι εξαρτησιογόνες και οι φαρμακευτικές ουσίες ως και οι μεταβολίτες τους ανιχνεύονται στα οστά. Το σημαντικότερο πρόβλημα στην τοξικολογική εξέταση των οστών είναι η ορθή αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των ανιχνευθέντων συγκεντρώσεων των διαφόρων ουσιών σε αυτά, λόγω έλλειψης επαρκών σχετικών βιβλιογραφικών δεδομένων. Η παρούσα διατριβή εκπονήθηκε ώστε να απαντήσει στα κάτωθι: Ποιες εξαρτησιογόνες και φαρμακευτικές ουσίες ως και οι μεταβολίτες τους ανιχνεύονται στα οστά, τα οποία παραμένουν ενταφιασμένα για τρία έτη; Πως συσχετίζονται τα τοξικολογικά αυτά αποτελέσματα στα οστά με εκείνα στα μεταθανάτια βιολογικά υλικά των επίσημων τοξικολογικών εκθέσεων; Για ποιες εξαρτησιογόνες ή φαρμακευτικές ουσίες δύναται να παρασχεθεί τεκμηριωμένη επιστημονικά, γνωμοδότηση στις Εισαγγελικές Αρχές για τη διενέργεια ή μη εκταφής σορών περιστατικών, για τα οποία εκ των υστέρων προκύπτει πιθανή συσχέτιση τους με την αιτία θανάτου; Σε περιπτώσεις σκελετικών υπολειμμάτων, η τοξικολογική εξέταση των οστών δύναται να συνεισφέρει στον καθορισμό του χρόνου επέλευσης του θανάτου από την ανεύρεση των σκελετικών υπολειμμάτων; Στην παρούσα διατριβή συλλέχθηκαν 31 δείγματα οστών, εκ των οποίων τα 29 αφορούσαν θανατηφόρα περιστατικά, με αιτία θανάτου σχετιζόμενη με τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών και τα 2 αφορούσαν θανατηφόρα περιστατικά, με παθολογικά αίτια θανάτου, χωρίς αναφερόμενο ιστορικό χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών. Ως δείγμα οστού τοξικολογικής εξέτασης επιλέχθηκε τμήμα της κλείδας. Μετά τη συλλογή των δειγμάτων των οστών, ακολούθησε ο ενταφιασμός αυτών για τρία έτη. Ο προσδιορισμός των εξαρτησιογόνων και των φαρμακευτικών ουσιών ως και των μεταβολιτών τους στα οστά πραγματοποιήθηκε με τη χρήση συστήματος Υγρής Χρωματογραφίας συζευγμένης με Φασματομετρία Μαζών σε σειρά (LC-MS/MS), μετά από κατάλληλη προκατεργασία των δειγμάτων και εκχύλιση των ουσιών. Οι τοξικολογικές αναλύσεις των μεταθανάτιων βιολογικών υλικών των περιστατικών αυτών πραγματοποιήθηκαν στα εντεταλμένα τμήματα τοξικολογίας των πανεπιστημίων και των ιατροδικαστικών υπηρεσιών. Συνολικά ανιχνεύθηκαν 28 εξαρτησιογόνες ουσίες, φάρμακα και οι μεταβολίτες τους στα βιολογικά υλικά και ταυτοποιήθηκαν 11 ουσίες στα οστά, μετά από τριετή ενταφιασμό. Η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων κατέδειξε τα παρακάτω συμπεράσματα: Στα οστά, ενταφιασμένα για χρονικό διάστημα τριών ετών ανιχνεύθηκαν: μεθαδόνη, βενζοϋλοεκγονίνη, αμφεταμίνη, μιρταζαπίνη, αμιτριπτυλίνη, σιταλοπράμη και βενλαφαξίνη, ολανζαπίνη, διαζεπάμη, νορδιαζεπάμη και ζολπιδέμη. Η ανίχνευση των ανωτέρω ουσιών εμφάνιζε ιδιαίτερη σταθερότητα σε συνθήκες χρόνιου ενταφιασμού. Στα ίδια δείγματα οστών παρότι ανιχνεύθηκαν στα μεταθανάτια βιολογικά υλικά, δεν ταυτοποιήθηκαν τα ακόλουθα: τα φυσικά αλκαλοειδή του οπίου και τα ημισυνθετικά παράγωγα τους (μορφίνη, κωδεΐνη, 6-ΜΑΜ, κ.ά.), η κοκαΐνη, η μεθυλο-εστηρ-εκγονίνη, τα κανναβινοειδή (11-nor-Δ9-THC-9-καρβοξυλικό οξύ και Δ9-τετραϋδροκανναβινόλη), η 7-αμινοφλουνιτραζεπάμη και η βρωμαζεπάμη. Ο μεγάλος αριθμός των περιστατικών, ειδικά εκείνων τα οποία αφορούν τη μορφίνη, κωδεΐνη και 6-ΜΑΜ, καταδεικνύει την αδυναμία ανίχνευσης των φυσικών οπιούχων και των μεταβολιτών τους σε οστά ενταφιασμένα για χρονικό διάστημα τριών ετών και περισσότερο. Η σταθερότητα την οποία εμφανίζουν η μεθαδόνη, η βενζοϋλοεκγονίνη, η αμφεταμίνη, η μιρταζαπίνη, η αμιτριπτυλίνη, η σιταλοπράμη και η βενλαφαξίνη, η ολανζαπίνη, η διαζεπάμη, η νορδιαζεπάμη και η ζολπιδέμη, σε οστά τα οποία παραμένουν ενταφιασμένα για τρία έτη, αποτελεί ένα πολύ σημαντικό ιατροδικαστικό εύρημα, ιδιαίτερα βαρύνουσας σημασίας, για τις περιπτώσεις διενέργειας εκταφής σε περιπτώσεις κατά τις οποίες εκ των υστέρων ανακύπτουν υπόνοιες ότι ο θάνατος δύναται να σχετίζεται με τη λήψη των ανωτέρω ουσιών.