Μελέτη κόστους και ποιότητας ζωής ασθενών με αγκυλοποιητική σπονδυλοαρθρίτιδα υπό βιολογικές θεραπείες στην Ελλάδα
Authors: Κούγκας Νικόλαος 
Published: April 2023

Η έννοια της Αξονικής Σπονδυλοαρθρίτιδας (Αξ. ΣπΑ) υλοποιήθηκε το 2009 από την ASAS (Assessment of SpondyloArthritis international Society) μια διεθνή ομάδα ειδικών στο πεδίο των Σπονδυλοαρθριτίδων. Ήταν αποτέλεσμα της ανάγκης έγκαιρης αναγνώρισης και διάγνωσης ασθενών με Αγκυλοποιητική Σπονδυλίτιδα (ΑΣ), οι οποίοι μέχρι τότε διαγιγνώσκονταν σύμφωνα με απεικονιστικά και κλινικά κριτήρια της Νέας Υόρκης του 1984. Η χρήση της μαγνητικής τομογραφίας και η κατανόηση του ρόλου του HLA-B27 συνέβαλαν στην ταυτοποίηση ασθενών με όλα τα κλινικά χαρακτηριστικά της ΑΣ αλλά χωρίς σαφείς ακτινογραφικές αλλαγές. Αυτή η υποομάδα ασθενών κατηγοριοποιήθηκε ως μη ακτινογραφική Αξ.ΣπΑ σε αντίθεση με την ΑΣ που έχει τις χαρακτηριστικές ακτινογραφικές βλάβες σύμφωνα με τα κριτήρια της Νέας Υόρκης. Και οι δύο αυτές οντότητες, περιλαμβάνονται στην Αξ. ΣπΑ, η οποία αποτελεί μέρος μιας μεγαλύτερης οικογένειας νοσημάτων, των Σπονδυλοαρθροπαθειών. Καθώς η ασθένεια ξεκινά συνήθως μεταξύ της δεύτερης και της τρίτης δεκαετίας της ζωής και έχει χρόνια εξέλιξη, ο αντίκτυπος στην ποιότητα ζωής, στην ικανότητα εκτέλεσης αμειβόμενης εργασίας και στους πόρους υγείας είναι σημαντικός. Από κοινωνικοοικονομική άποψη, είναι σημαντικό να χρησιμοποιούνται θεραπείες που αποτρέπουν ή επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου, αποφεύγοντας έτσι το υψηλό οικονομικό κόστος που συνδέεται με αυτήν, τη μείωση της παραγωγικότητας και την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής. Η εισαγωγή βιολογικών θεραπειών στη θεραπεία των φλεγμονωδών νοσημάτων έχει φέρει εντυπωσιακά αποτελέσματα στην πορεία της νόσου. Ωστόσο, το αυξημένο οικονομικό κόστος τους σε σύγκριση με τις συμβατικές θεραπείες αμφισβητεί τη χρήση αυτών των φαρμάκων και ως εκ τούτου απαιτούνται φαρμακο-οικονομικές μελέτες για να αποδειχθεί η αποτελεσματικότητα τέτοιων παρεμβάσεων. Σε αυτή τη μελέτη, υπολογίσαμε το κόστος της νόσου, την ποιότητα ζωής και την παραγωγικότητα στην εργασία σε ασθενείς με Αξ. ΣπΑ που έλαβαν θεραπεία με βιολογικούς παράγοντες στην Ελλάδα. Το μέσο ετήσιο συνολικό κόστος από την πλευρά του δημόσιου συστήματος υγείας ανέρχεται σε 8.504 €. Το μεγαλύτερο μέρος του κόστους (~ 87%) οφείλεται στο κόστος απόκτησης της βιολογικής θεραπείας και στη συνέχεια πολύ σημαντική συνεισφορά στο συνολικό κόστος έχει το κόστος χορήγησης των φαρμάκων (~ 11%). Από την πλευρά του ασθενούς, το μέσο ετήσιο συνολικό κόστος είναι 939 €. Το μεγαλύτερο κομμάτι του συγκεκριμένου κόστους (~ 52%) αντιστοιχεί στο έμμεσο κόστος, δηλαδή στην απώλεια παραγωγικότητας που προκαλείται από την αδυναμία εργασίας των ασθενών ως αποτέλεσμα της κατάστασής τους ή λόγω της απασχόλησης τρίτων προσώπων που πρέπει να πάρουν άδεια για να τους φροντίσουν. Σημαντική συνεισφορά στο συνολικό κόστος έχει και το άμεσο μη ιατρικό κόστος (~ 46%), το οποίο περιλαμβάνει το κόστος μεταφοράς ασθενών από και προς το νοσοκομείο καθώς και τις απαραίτητες προσαρμογές στο σπίτι.Όσον αφορά την παραγωγικότητα στην εργασία, η βελτίωση της δραστηριότητας της νόσου όπως μετράται με το BASDAI σχετίζεται με αύξηση της απόδοσης στην εργασία. Στην παρούσα μελέτη, ο μέσος όρος του δείκτη BASDAI των ασθενών που άρχισαν βιολογική θεραπεία μειώθηκε από 5,74 σε 3,2 μετά από 52 εβδομάδες, ενώ η απώλεια παραγωγικότητας εργασίας μειώθηκε από 30% σε 20% αντίστοιχα. Ομοίως, η απουσία και η παρουσία χωρίς την ανάλογη απόδοση, στον εργασιακό χώρο μειώθηκαν επίσης από 9% και 32% σε 5% και 23%. Η ίδια θετική επίδραση στην παραγωγικότητα της εργασίας των ασθενών με Αξ. ΣπΑ τεκμηριώθηκε με τη βελτίωση της ποιότητας ζωής τους. Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν από τα ερωτηματολόγια HAQ έδειξαν μείωση της κλίμακας από 1,13 στην αρχική τιμή σε 0,75 στο τέλος της περιόδου παρακολούθησης. Οι βαθμολογίες HAQ και BASDAI σύμφωνα με την ανάλυση παλινδρόμησής ήταν οι παράγοντες με τη σημαντικότερη προγνωστική αξία για τη συνολική απώλεια παραγωγικότητας και συνεπώς για το κόστος που τη συνοδεύει.Συμπερασματικά, υπάρχει σημαντικό κόστος (άμεσο και έμμεσο) που σχετίζεται με τη θεραπεία της Αξ. ΣπΑ στην Ελλάδα. Η έκπτωση της λειτουργικότητας είναι ο παράγοντας με τη σημαντικότερη επίπτωση στο κόστος. Οι βιολογικές θεραπείες που αποδεδειγμένα βελτιώνουν τη λειτουργική ικανότητα μπορεί να είναι αποτελεσματικές στη μείωση του κόστους της νόσου και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής του ασθενούς, συντελώντας έτσι και στη μείωση του φόρτου στο σύστημα υγειονομικής περίθαλψης.