The effects of autologous serum tears on the cornea and ocular surface of patients with severe dry eye disease
Authors: Μπαχταλιά Κωνσταντίνα 
Published: February 2025

Σκοπός: Να διερευνηθεί πώς η θεραπεία με οφθαλμικές σταγόνες αυτόλογου ορού (AS) 50% επιδρά στην οφθαλμική επιφάνεια ασθενών με σοβαρή νόσο ξηρού οφθαλμού (DED) λόγω του συνδρόμου Sjogren. Να αξιολογηθεί η ασφάλεια των οφθαλμικών σταγόνων του αυτόλογου ορού 50% με τον εντοπισμό δυσάρεστων επιπλοκών και το μικροβιολογικό έλεγχο του αυτόλογου μετά τη χρήση του. Σχεδιασμός της μελέτης: Προοπτική, διπλά τυφλή, τυχαιοποιημένη, ελεγχόμενη μελέτη αντίπλευρου οφθαλμού. Μέθοδοι: Είκοσι (20) από δέκα ενήλικες ασθενείς με σοβαρή DED λόγω του συνδρόμου Sjogren, είτε πρωτοπαθούς ή δευτεροπαθούς της ρευματοειδούς αρθρίτιδας, τυχαιοποιήθηκαν ως προς τη χρήση είτε αυτόλογου ορού 50% ή απλών τεχνητών δακρύων. Ο έλεγχος της βελτίωσης έγινε τον 1ο, το 2ο και τον 3ο μήνα της μελέτης. Ο βαθμός βελτίωσης ανάμεσα στα γκρουπ αξιολογήθηκε με τη χρήση αντικειμενικών τεστ (χρώση κερατοειδή και επιπεφυκότα, tear break up time και Schirmer’s). Επιπλέον, αξιολογήθηκε και η οπτική οξύτητα. Η απεικόνιση της αρχιτεκτονικής του υποεπιθηλιακού νευρικού πλέγματος του κερατοειδή έγινε με τη χρήση συνεστιακής μικροσκοπίας, IVCM (Heidelberg Retina Tomograph III, Heidelberg Engineering, Germany). Η ποσοτικοποίηση της μορφολογίας των νεύρων έγινε με τη βοήθεια του Automated Corneal Confocal Metrics software (ACCMetrics, M.A. Dabbah, Imaging Science and Biomedical Engineering, University of Manchester, UK). Οι μεταβολές στο status των νεύρων στο κέντρο του κερατοειδή έγινε με την αξιολόγηση τριών παραμέτρων: Corneal Nerve Fiber Density (CNFD), Corneal Nerve Branch Density (CNBD) και Corneal Nerve Fiber Length (CNFL). Η ακεραιότητα των οφθαλμικών σταγόνων του αυτόλογου 50% μετά τη χρήση του διερευνήθηκε με τη μέθοδο Matrix-Assisted Laser Desorption Ionization–Time of Flight Mass Spectrometry (MALDI-TOF MS).Αποτελέσματα: Σημαντική αύξηση στη μέση τιμή των TBUT (p=0.004) και Schirmer’s τεστ (p=0.005) και μείωση στη χρώση του κερατοειδή (p=0.005) και του επιπεφυκότα (p=0.011) στο γκρουπ του αυτόλογου, σε σύγκριση με την επίσκεψη της τυχαιοποίησης. Επιπλέον, βελτίωση στις αντικειμενικές μετρήσεις ξηρότητας και το 2ο (p=0.005, p=0.007, p=0.005 και p=0.005, αντίστοιχα) και τον 3ο μήνα (p=0.005, p=0.005, p=0.005 και p=0.005, αντίστοιχα) σε σύγκριση με το baseline. Δεν εντοπίστηκαν μεταβολές στην ομάδα ελέγχου σε σύγκριση με την επίσκεψη τυχαιοποίησης τον 1ο μήνα (TBUT, p=0.317; Schirmer’s test, p=0.518; χρώση κερατοειδούς, p=1.000 και χρώση επιπεφυκότα, p=0.317), το 2ο μήνα (p=0.180, p=0.202, p=0.212 και p=1.000, αντίστοιχα) και τον 3ο μήνα (p=0.783, p=0.176, p=0.608 και p=0.527, αντίστοιχα). Στατιστικά σημαντική βελτίωση στη μέση οπτική οξύτητα στην ομάδα του αυτόλογου στους δύο μήνες (p = 0.014) και στους τρεις μήνες (p = 0.015) σε σύγκριση με την επίσκεψη της τυχαιοποίησης. Δεν εντοπίστηκαν αντίστοιχες μεταβολές στην ομάδα ελέγχου σε σύγκριση με το baseline, στο πρώτο (p = 0.395), στο δεύτερο (p = 0.317) και στο τρίτο χρονικό σημείο ελέγχου (p = 0.317) της μελέτης. Σημαντική ποσοτική αύξηση παρατηρήθηκε και σε όλες τις παραμέτρους του IVCM στο γκρουπ του AS 50% σε σύγκριση με το baseline τον 1ο μήνα (CNFD: p = 0.038; CNBD: p = 0.015 και CNFL: p = 0.047) στους 2 μήνες (CNFD: p = 0.005, CNBD: p = 0.007, CNFL: p = 0.005) και στους 3 μήνες (CNFD: p = 0.005, CNBD: p = 0.005, CNFL: p = 0.005). Δεν υπήρξαν αντίστοιχες αλλαγές στο γκρουπ των τεχνητών δακρύων σε σύγκριση με την επίσκεψη της τυχαιοποίησης (CNFD: p = 0.767, CNBD: p = 0.859, CNFL: p = 0.359), καθώς και στα follow-up των 2 μηνών (CNFD: p = 0.919, CNBD: p = 0.507, CNFL: p = 0.721) και των 3 μηνών (CNFD: p = 0.767, CNBD: p = 0.969, CNFL: p = 0.799). Βρέθηκε θετική συσχέτιση μεταξύ των παραμέτρων CNFD, CNBD and CNFL και του μέσου break up time (Spearman’s rank correlation coefficient r s = 0.46, p= 0.037; r s = 0.51, p=0.022 και r s = 0.59, p = 0.006, αντίστοιχα) και του σκορ του Schirmer’s τεστ στους 3 μήνες (r s = 0.50, p= 0.022; r s = 0.51, p=0.020 και r s = 0.64, p = 0.002, αντίστοιχα). Εντοπίστηκε αρνητική συσχέτιση μεταξύ των CNFD, CNBD and CNFL και της μέσης χρώσης του κερατοειδή (r s = -0.61, p= 0.004; r s = -0.52, p=0.018 και r s = -0.70, p < 0.001, αντίστοιχα) και του επιπεφυκότα στους 3 μήνες (r s = -0.57, p= 0.008; r s = -0.47, p=0.036 και r s = -0.60, p= 0.004, αντίστοιχα). Ο μικροβιολογικός έλεγχος αποκάλυψε την ύπαρξη Gram-negative βακτηρίων στον εναπομείναντα αυτόλογο ορό 50% μετά τη χρήση. Συμπεράσματα: Η χρήση των οφθαλμικών σταγόνων AS 50% βελτιώνει τους αντικειμενικούς δείκτες ξηρότητας της οφθαλμικής επιφάνειας, την οπτική οξύτητα καθώς και τα ευρήματα της συνεστιακής μικροσκοπίας στους 3 μήνες σε σύγκριση με τα συμβατικά τεχνητά δάκρυα. Το θεραπευτικό όφελος των νευροτροφικών παραγόντων του ορού έχει σαν αποτέλεσμα την αναγέννηση του υποεπιθηλιακού νευρικού πλέγματος του κερατοειδή. Η βελτίωση της υγείας της οφθαλμικής επιφάνειας μετά την εφαρμογή του αυτόλογου 50% γίνεται παράλληλα με την αναγέννηση των νεύρων. Η αναγέννηση αυτή είναι ανάλογη της σταθερότητας του δακρυικού φιλμ και αντιστρόφως ανάλογη της χρώσης της οφθαλμικής επιφάνειας. Η χρήση του αυτόλογου σε υψηλότερες συγκεντρώσεις εμφανίζει μεγαλύτερο ρίσκο μόλυνσης. Η επικαιροποίηση του πρωτόκολλου χορήγησής του είναι εξαιρετικά σημαντική για την ασφάλεια των ασθενών.