Τα επίπεδα των λιπο-ορμονών και γαστρικών ρυθμιστών της ενεργειακής πρόσληψης σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και σε άτομα με διαταραχή ανοχής στη γλυκόζη
Authors: Μπούνιας Ιωάννης 
Published: September 2021

ΣΚΟΠΟΣ: Η παρούσα µελέτη αποσκοπεί στο να καταγράψει (α) τις αλλαγές-μεταβολές των λιπο-ορμονών και των γαστρικών ρυθμιστικών ορμονών που επηρεάζουν τα υποθαλαμικά κέντρα πρόσληψης τροφής μετά από φόρτιση με γλυκόζη σε διαβητικούς ασθενείς τύπου 2, άτομα με δυσανεξία στην γλυκόζη και σε φυσιολογικούς, (β) τις συσχετίσεις των επιπέδων των ορμονών από το γαστρεντερικό σωλήνα και εκείνων από τον λιπώδη ιστό με την λειτουργία του β-κυττάρων (έκκριση και δράση ινσουλίνης), (γ) την συσσώρευση και κατανομή λίπους με συμβατικούς δείκτες σπλαχνικού και υποδόριου λίπους χρησιµοποιώντας ποικίλες µεθόδους, σε µια προσπάθεια να διασαφηνίσει τις φυσιολογικές σχέσεις που υπάρχουν µεταξύ τους, τις αλλαγές που συµβαίνουν συχνά στον Σακχαρώδη ∆ιαβήτη τύπου 2 (Σ∆Τ2) και (δ) την συσχέτιση μεταξύ των ορμονών, ελπίζοντας να συμβάλλουν στη κατανόηση των μηχανισμών που διέπουν την ομοιόσταση ενέργειας φυσιολογικά και των αποκλίσεων τους σε συνθήκες όπως, η παχυσαρκία ή ο σακχαρώδης διαβήτης. ΥΛΙΚΟ: Μελετήθηκαν 35 ανεπίπλεκτοι άρρενες ασθενείς µε Σ∆Τ2 (µέση ηλικία 60.74 ± 7.39 έτη, με µέσο BMI 31.93 ± 4.50 kg/m2) και 16 ανεπίπλεκτοι άρρενες ασθενείς με δυσανεξία στη γλυκόζη (IGT) (µέση ηλικία 57.81 ± 5.87 έτη, με µέσο BMI 30.86 ± 4.61 kg/m2). Η οµάδα ελέγχου αποτελούταν από 26 υγιή άτομα (μέση ηλικία 55.64 ± 8.84 έτη και μέσο BMI 30.59 ± 4.82 kg/m2). Η ομάδα των διαβητικών χωρίστηκε επιπλέον σε 2 υποομάδες, α) στην ομάδα με μεταβολικό σύνδρομο αποτελούμενη από 18 άτομα (µέση ηλικία 62.33 ± 8.15 έτη, με µέσο BMI 32.70 ± 4.46 kg/m2) και β) στην ομάδα χωρίς μεταβολικό σύνδρομο αποτελούμενη από 17 άτομα (µέση ηλικία 59.06 ± 6.29 έτη, με µέσο BMI 31.11 ± 4.52 kg/m2). ΜΕΘΟ∆ΟΣ: Στις 3 οµάδες, έγινε πλήρης κλινική εξέταση, αιµατολογικός και βιοχηµικός έλεγχος, και χορηγήθηκαν 75 g γλυκόζης για την πραγµατοποίηση της δοκιµασίας ανοχής στη γλυκόζη (OGTT). Μελετήθηκαν (α) οι βασικές τιμές αίµατος ινσουλίνης, γκρελίνης, ομπεστατίνης, ρεζιστίνης και αδιπονεκτίνης, (β) οι μεταβολές στις στάθµες ινσουλίνης, γκρελίνης, ομπεστατίνης, ρεζιστίνης κατά τη διάρκεια της OGTT, (γ) η συσσώρευση και κατανοµή του λίπους µε ποικίλα συµβατικά µέσα, (δ) η ινσουλινική αντοχή, χρησιµοποιώντας τους δείκτες ινσουλινικής αντοχής και ευαισθησίας όπως Quicki, HOMAIR, ΗΟΜΑ2-ΙR (HOMA2-% Β - HOMA2-% S) και Matsuda αντίστοιχα και τέλος (ε) η έκκριση ινσουλίνης, γκρελίνης, ομπεστατίνης, ρεζιστίνης υπολογιζόµενη ως περιοχή κάτω από την καµπύλη (AUC) κατά τη διάρκεια της OGTT. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: Η βασική και όλες οι τιμές της γκρελίνης συμπεριλαμβανομένης και της AUC καθώς και η μέγιστη τιμής της κατά την διάρκεια ενός υδατανθρακούχου γεύματος, είναι σημαντικά χαμηλότερες στην ομάδα των διαβητικών (p<0.001), ενώ είναι ακόμα πιο χαμηλές στους διαβητικούς με μεταβολικό σύνδρομο (p=0.019, p=0.003 αντίστοιχα). Αντίστοιχα η βασική τιμή της γκρελίνης, οι τιμές της 2 ώρες μετά την χορήγηση γλυκόζης, η AUC της καθώς και η μέγιστη τιμή της εμφανίζονται σημαντικά χαμηλότερες στα άτομα με δυσανεξία στην γλυκόζη σε σχέση με τους μάρτυρες (p=0.001, p=0.003 και p=0.009 αντίστοιχα). Η βασική, καθώς και οι μεταγευματικές τιμές της ομπεστατίνης 60 λεπτά μετά την χορήγηση γλυκόζης, είναι χαμηλότερες στους διαβητικούς (p=0.030 και p=0.011 αντίστοιχα), αλλά δεν διαφέρει σε σχέση με τους δυσανεκτικούς. Αντίθετα η βασική τιμή της ομπεστατίνης, η AUC, η μέγιστη τιμή καθώς και οι τιμές της 2 ώρες μετά, είναι υψηλότερες στην ομάδα των διαβητικών με μεταβολικό σύνδρομο (p=0.001, p=0.024, p=0.003 και p=0.015 αντίστοιχα). Η βασική καθώς και όλες οι μεταγευματικές τιμές του κλασματος γκρελίνης / ομπεστατίνης συμπεριλαμβανομένης και της AUC καθώς και της μέγιστης τιμής της είναι σημαντικά χαμηλότερες στην ομάδα των διαβητικών (p<0.001, p=0.002 και p=0.015 αντίστοιχα), ενώ είναι ακόμα χαμηλότερες στους διαβητικούς με μεταβολικό σύνδρομο (p<0.001 και p=0.001 αντίστοιχα). Η βασική τιμή της ρεζιστίνης είναι υψηλότερη στην ομάδα των διαβητικών σε σχέση με τους μάρτυρες (p=0.016), ενώ οι τιμές της δεν διαφέρουν μεταξύ των διαβητικών με ή χωρίς μεταβολικό σύνδρομο (p=0.382). Αντίστοιχα η βασική τιμή της ρεζιστίνης και η AUC της είναι σημαντικά υψηλότερη στα άτομα με δυσανεξία στην γλυκόζη σε σχέση με τους μάρτυρες (p=0.003 και p=0.046), αλλά όχι σε σχέση με τους διαβητικούς. Η βασική τιμή της αδιπονεκτίνης έχει την τάση να είναι χαμηλότερη στην ομάδα των διαβητικών σε σχέση με τις υπόλοιπες ομάδες, χωρίς ωστόσο να διαφέρουν στατιστικώς σημαντικά μεταξύ τους (p=0.268), ενώ και οι τιμές τους δεν διαφέρουν μεταξύ των διαβητικών με ή χωρίς μεταβολικό σύνδρομο (p=0.256). Αντίθετα οι τιμές του κλάσματος αδιπονεκτίνης προς ρεζιστίνης είναι σημαντικά χαμηλότερες στην ομάδα των διαβητικών σε σχέση με τους μάρτυρες (p=0.023). Η βασική τιμή της γκρελίνης στην ομάδα των διαβητικών συσχετίζεται ισχυρά αρνητικά τόσο με την ινσουλίνη νηστείας (p<0.01) όσο και με τους δείκτες ινσουλινικής αντοχής HOMA-IR (p<0.05) και HOMA2-IR, (p<0.01) και θετικά με τον δείκτη ινσουλινικής ευαισθησίας Quicki (p<0.05), σε αντίθεση με την βασική τιμή της ομπεστατίνης με την οποία τόσο η ινσουλίνη (p<0.05), όσο και οι παραπάνω δείκτες ινσουλινικής αντοχής (p<0.05) συσχετίζονται θετικά με εξαίρεση τους δείκτες ινσουλινικής ευαισθησίας Quicki και Matsuda (p<0.05) με τους οποίους συσχετίζονται αρνητικά. Όλες οι στάθμες της γκρελίνης αντίστοιχα σχετίζονται αρνητικά με το ουρικό οξύ και την ολική χοληστερόλη (p<0.05) στους διαβητικούς σε αντίθεση με τα άτομα με δυσανεξία στην γλυκόζη που σχετίζονται αρνητικά με την LDL (p<0.05). Επίσης η γκρελίνη συσχετίζεται ισχυρά αρνητικά με τα τριγλυκερίδια (p<0.01), σε αντίθεση με την ομπεστατίνη με την οποία συσχετίζονται θετικά στην ομάδα των διαβητικών (p<0.05). Αντίστοιχα οι στάθμες της γκρελίνης συσχετίζονται αρνητικά τόσο με τους δείκτες συσσώρευσης λίπους όσο και με τους δείκτες κατανομής όπως την περίμετρο μέσης (p<0.05) και τον δείκτη WHR (p<0.01) στην ομάδα των δυσανεκτικών στην γλυκόζη. Τέλος όλες οι συγκεντρώσεις της γκρελίνης συσχετίζονται αρνητικά με την ομπεστατίνη (p<0.05), ενώ αντίθετα θετικά με την ορμόνη του λιπώδους ιστού αδιπονεκτίνη (p<0.05) στην ομάδα των διαβητικών. Οι βασικές τιμές της ομπεστατίνης στην ομάδα των δυσανεκτικών σχετίζονται θετικά με την ινσουλίνη (p<0.05), την AUC της (p<0.01) καθώς και με τον δείκτη ινσουλινικής αντοχής HOMA2-IR, (p<0.05) ενώ αρνητικά με τον δείκτη Matsuda (p<0.05). Επίσης οι στάθμες της ομπεστατίνης είναι αντιστρόφως ανάλογες της γκρελίνης στην ομάδα των διαβητικών (p<0.01), επιβεβαιώνοντας έτσι ένα ανασταλτικό μηχανισμό «feedback» μεταξύ τους. Καμία σημαντική συσχέτιση δεν παρατήρηθηκε μεταξύ της ρεζιστίνης και άλλων «δεικτών φλεγμονής» εκτός της θετικής συσχέτισης της τόσο με τα λευκά αιμοσφαίρια (p<0.01) στην ομάδα των διαβητικών όσο και με το ινωδογόνο, και την ΤΚΕ στην ομάδα των δυσανεκτικών (p<0.05). Αντίθετα, η βασική τιμή της ρεζιστίνης στην ομάδα των μαρτύρων σχετίζεται θετικά με την ινσουλίνη, τους δείκτες ινσουλινικής αντοχής HOMA-IR και HOMA2-IR (p<0.05), το ουρικό οξύ και τους δείκτες συστηματικής φλεγμονής όπως CRP και TKE (p<0.01), ενώ συσχετίζεται αντίστροφα με την ολική χοληστερόλη, την LDL, την ηλικία και την Quicki, αλλά κυρίως ισχυρά τόσο με την γκρελίνη και την AUC της (p<0.01) όσο και με τα επίπεδα αδιπονεκτίνης (p<0.01).Η βασική τιμή της αδιπονεκτίνης στην ομάδα των διαβητικών συσχετίζεται αρνητικά με την ινσουλίνη νηστείας, την AUC της (p<0.05) την HOMA2-IR (p<0.05) καθώς και με το ουρικό οξύ (p<0.05), ενώ αντίθετα συσχετίζεται θετικά με τον δείκτη Matsuda και την γκρελίνη (p<0.05). Αντίστοιχα στην ομάδα των δυσανεκτικών η βασική τιμή της αδιπονεκτίνης συσχετίζεται αρνητικά με την ινσουλίνη νηστείας, (p<0.05) με τους δείκτες ινσουλινικής αντοχής HOMA-IR και HOMA2-IR, (p<0.01) όπως επίσης και με τους δείκτες κατανομής λίπους όπως περίμετρος μέσης και περίμετρος μηρού, (p<0.05) ενώ αντίθετα συσχετίζεται θετικά με τους δείκτες ινσουλινικής ευαισθησίας Quicki και Matsuda (p<0.05). Επίσης, στην ομάδα των μαρτύρων η βασική τιμή της αδιπονεκτίνης συσχετίζεται αρνητικά με την ινσουλίνη και επίσης με τους δείκτες ινσουλινικής αντοχής, (p<0.01) το ουρικό οξύ, το βάρος και την AUC ρεζιστίνης, (p<0.01) ενώ αντίθετα συσχετίζεται θετικά με την HDL-χοληστερόλη και την γκρελίνη και την AUC της (p<0.01). ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: 1. Η βασική, καθώς και οι μεταγευματικές τιμές της γκρελίνης, είναι χαμηλότερες στους διαβητικούς, και ακόμα πιο χαμηλές σε αυτούς με μεταβολικό σύνδρομο. Αντίστοιχα η βασική, καθώς και οι τιμές της 2 ώρες μετά, είναι επίσης χαμηλότερες στους δυσανεκτικούς σε σχέση με τους μάρτυρες. 2. Η βασική καθώς και οι μεταγευματικές τιμές της ομπεστατίνης 1 ώρα μετά την χορήγηση γλυκόζης είναι χαμηλότερες στους διαβητικούς, αλλά δεν διαφέρει σε σχέση με τους δυσανεκτικούς. Αντίθετα η βασική τιμή της ομπεστατίνης, η AUC, καθώς και οι τιμές της 2 ώρες μετά, είναι υψηλότερες στην ομάδα των διαβητικών με μεταβολικό σύνδρομο. 3. Οι διαβητικοί έχουν υψηλότερα επίπεδα ρεζιστίνης νηστείας σε σχέση µε τους µάρτυρες, ενώ οι τιμές της δεν διαφέρουν μεταξύ των διαβητικών με ή χωρίς μεταβολικό σύνδρομο. Αντίστοιχα, η βασική τιμή της ρεζιστίνης και η AUC της είναι υψηλότερες στα άτομα με δυσανεξία στην γλυκόζη σε σχέση με τους μάρτυρες, αλλά όχι σε σχέση με τους διαβητικούς. 4. Η βασική τιμή της αδιπονεκτίνης τείνει να είναι χαμηλότερη στην ομάδα των διαβητικών χωρίς ωστόσο να διαφέρουν στατιστικώς σημαντικά μεταξύ τους, ενώ οι τιμές τους δεν διαφέρουν μεταξύ των διαβητικών με ή χωρίς μεταβολικό σύνδρομο. Αντίθετα, οι τιμές του κλάσματος αδιπονεκτίνης προς ρεζιστίνης είναι σημαντικά χαμηλότερες στην ομάδα των διαβητικών σε σχέση με τους μάρτυρες. 5. Τα επίπεδα της γκρελίνης συσχετίζονται ισχυρά αρνητικά τόσο με την ινσουλίνη όσο και με τους δείκτες ινσουλινικής αντοχής στην ομάδα των διαβητικών, σε αντίθεση με τα επίπεδα της ομπεστατίνης με την οποία τόσο η ινσουλίνη όσο και οι παραπάνω δείκτες συσχετίζονται θετικά τόσο στους διαβητικούς όσο και στους δυσανεκτικούς. 6. Τα επίπεδα αδιπονεκτίνης νηστείας συσχετίζονται αρνητικά με τα επίπεδα ινσουλίνης καθώς και με τους δείκτες ινσουλινικής αντίστασης σε όλες τις ομάδες, κυρίως όμως στους διαβητικούς σε αντίθεση με τα επίπεδα ρεζιστίνης νηστείας με τα οποία συσχετίζονται θετικά, αλλά μόνο στην ομάδα των μαρτύρων. 7. Τα επίπεδα της γκρελίνης συσχετίζονται ισχυρά αρνητικά με «αθηρογόνους παράγοντες» σε αντίθεση με την ομπεστατίνη με την οποία συσχετίζονται θετικά στην ομάδα των διαβητικών. Επίσης τα επίπεδα ρεζιστίνης παρουσιάζουν ισχυρή συσχέτιση µε τους δείκτες φλεγμονής τόσο στους παχύσαρκους μάρτυρες όσο και στους διαβητικούς όπου µπορεί να ευθύνονται εν µέρει για την ινσουλινική αντοχή που παρατηρείται στον Σ∆Τ2. 8. Τα επίπεδα της γκρελίνης είναι αντιστρόφως ανάλογα με αυτά της ομπεστατίνης στην ομάδα των διαβητικών, επιβεβαιώνοντας έτσι ένα ανασταλτικό μηχανισμό «feedback» μεταξύ τους, ενώ αντίθετα συσχετίζονται θετικά με την αδιπονεκτίνη στην ίδια ομάδα. Αντίθετα, τα επίπεδα της γκρελίνης είναι αντιστρόφως ανάλογα με αυτά της ρεζιστίνης στην ομάδα των μαρτύρων, ενώ αντίθετα συσχετίζονται θετικά με την αδιπονεκτίνη στην ίδια ομάδα.