Η μουσική ως μέσο ανάπτυξης συναισθηματικών δεξιοτήτων στους μαθητές της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης
Authors: Δεϊμέζη Κυριακή 
Published: May 2022

Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν ο σχεδιασμός, υλοποίηση και αξιολόγηση ενός προγράμματος παρέμβασης που είχε στόχο την ενίσχυση των συναισθηματικών δεξιοτήτων μαθητών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στο πλαίσιο του μαθήματος της μουσικής αγωγής. Πιο συγκεκριμένα, 148 μαθητές Ε’ και Στ’ τάξης συμμετείχαν σε ένα πρόγραμμα 10 εβδομαδιαίων συναντήσεων, οι οποίες στόχευαν στην ενεργοποίηση και έκφραση της συναισθηματικής, γνωστικής, επικοινωνιακής ενσυναίσθησης, της αναγνώρισης και σωματικής έκφρασης των συναισθημάτων, της αυτορρύθμισης και συναφών με αυτά δεξιοτήτων. Συνεπώς, η παρούσα έρευνα διερευνά την επίδραση της μουσικής αγωγής στην ενίσχυση εκείνων των συναισθηματικών δεξιοτήτων που απαρτίζουν τη συναισθηματική επάρκεια του ατόμου, σε ένα οργανωμένο ομαδικό πλαίσιο, δηλαδή στο σχολικό περιβάλλον. Ο χώρος του σχολείου θεωρήθηκε ως κατάλληλος για την υλοποίηση του παρόντος ερευνητικού σχεδίου, καθώς αποτελεί τον κατεξοχήν χώρο κοινωνικοποίησης των παιδιών μέσης παιδικής ηλικίας και μπορεί να συνεισφέρει στην ενίσχυση των υπό διερεύνηση συναισθηματικών δεξιοτήτων. Η μουσική αγωγή δεν θα πρέπει να αφορά μόνο την εκμάθηση κανόνων και δεξιοτήτων της μουσικής, αλλά μπορεί και θα πρέπει να συνδέεται με τη δημιουργικότητα, τη φαντασία, την συναισθηματική έκφραση και την επικοινωνία. Τα κύρια ερευνητικά ερωτήματα της παρούσας έρευνας είναι το αν μπορεί, σε ποιο βαθμό και με ποιους τρόπους η μουσική αγωγή να συμβάλλει προς μια κατεύθυνση ενίσχυσης των συναισθηματικών δεξιοτήτων των παιδιών και αν οι δραστηριότητες αυτοσχεδιασμού, κίνησης, ελεύθερης έκφρασης, ενεργητικής μουσικής ακρόασης, μίμησης, τραγουδιού και χρήσης οργάνων συνεισφέρουν προς αυτή την κατεύθυνση. Για την αξιολόγηση του προγράμματος παρέμβασης σχεδιάστηκε και εφαρμόστηκε ποσοτική έρευνα, η οποία περιελάμβανε τη χρήση ερωτηματολογίων. Τα ερωτηματολόγια συμπληρώθηκαν από τους συμμετέχοντες μαθητές στην πειραματική ομάδα και στην ομάδα ελέγχου, πριν από την παρέμβαση και μετά την ολοκλήρωσή της. Τέσσερις κλίμακες μεταφράστηκαν, προσαρμόστηκαν και σταθμίστηκαν στον ελληνικό πληθυσμό της παρούσας έρευνας. Παράλληλα πραγματοποιήθηκε και ποιοτική έρευνα για την καλύτερη διερεύνηση και εις βάθος ερμηνεία της επίδρασης των δραστηριοτήτων της παρέμβασης κατά τη διάρκεια των εβδομαδιαίων συναντήσεων και εφαρμόστηκε θεματική ανάλυση περιεχομένου επί των καταγραφών της παρατήρησης στο ερευνητικό ημερολόγιο. Συνεπώς, ο μεικτός ερευνητικός σχεδιασμός που εφαρμόστηκε, επιτρέπει τον συνδυασμό της εγκυρότητας των αποτελεσμάτων με ένα υψηλότερο και βαθύτερο επίπεδο κατανόησης της ανταπόκρισης των συμμετεχόντων στο υπό διερεύνηση εγχείρημα. Ανάμεσα στα σημαντικότερα ευρήματα της παρούσας έρευνας, υπήρξαν ενδείξεις ενίσχυσης των δεξιοτήτων αναγνώρισης, των ατομικών συναισθημάτων, των συναισθημάτων των άλλων ατόμων και της σωματικής έκφρασης αυτών, της συναισθηματικής αυτορρύθμισης και των κοινωνικών δεξιοτήτων, όπως η κοινωνική υποστήριξη και κοινωνική συμπεριφορά. Ωστόσο, δεν παρατηρήθηκε στον ίδιο βαθμό ενεργοποίηση της συναισθηματικής ενσυναίσθησης, καθώς δεν εντοπίστηκαν στατιστικά σημαντικές διαφοροποιήσεις ανάμεσα στην πειραματική ομάδα και στην ομάδα ελέγχου. Τα ευρήματα αυτά παρουσιάζονται αναλυτικά και συζητούνται στο κύριο μέρος της εργασίας ενώ έχει προηγηθεί η απαραίτητη θεωρητική πλαισίωση του ερευνητικού εγχειρήματος.