Η έννοια της «τελετουργικής μεταμόρφωσης» στο έργο του Λουκά Σαμαρά
Authors: Κοσκινά Αικατερίνη 
Published: January 2014

Ο Λουκάς Σαμαράς είναι ένας από τους σημαντικότερους εικαστικούς δημιουργούς της σκηνής της Νέας Υόρκης και ταυτόχρονα ένας από τους σημαντικότερους ελληνικής καταγωγής καλλιτέχνες με διεθνή καριέρα. Το έργο του έχει γίνει θέμα μελέτης πολλών ιστορικών και κριτικών της τέχνης. Οι μελέτες αυτές έχουν επεκταθεί, πέραν της τεχνοκριτικής και σε κοινωνιολογικές, σημειολογικές και ψυχαναλυτικές προσεγγίσεις. Στόχος της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η μελέτη του έργου του Σαμαρά, μέσα από μια ιστορική και βιογραφική θεώρηση, η οποία επικεντρώνεται στην έννοια και την πρακτική της μεταμόρφωσης. Ειδικότερα, στόχος μας είναι να αποδείξουμε ότι η «τελετουργική μεταμόρφωση» προβάλλει ως το ιδεολογικό, εννοιολογικό, πνευματικό, μεθοδολογικό χαρακτηριστικό, που διατρέχει και ενοποιεί την μακρά και ποικίλη μορφολογικά παραγωγή του καλλιτέχνη: από τις κατασκευές και τις δράσεις της δεκαετίας του 1960, στα διηγήματα και τις σειρές φωτογραφικών πορτρέτων των δεκαετιών 1970-80 και από τα φιλμ της δεκαετίας του ’60 έως τα ψηφιακά φωτοκολάζ και βίντεο της πρόσφατης δημιουργίας του. Ο Σαμαράς προσλαμβάνει και «διαχειρίζεται» την δημιουργική πράξη ως μία μεταμορφωτική και αναμορφωτική δύναμη, η οποία συνδέεται με το υψηλό και το ιερό. Ο καλλιτέχνης μεταπλάθει όχι μόνον τα υλικά της τέχνης του αλλά και τα καθημερινά αντικείμενα της αστικής ζωής και τον εαυτό του σε αυτόνομα έργα τέχνης, ακολουθώντας μια ιδιαίτερη και σταθερή συμπεριφορά που τον μετατρέπει σε πρωταγωνιστή ενός Teatro Mundi, στο οποίο συναντώνται ο πραγματικός, φανταστικός και εσώτερος υπαρξιακός του κόσμος. Υπό αυτό το πρίσμα, ο δημιουργός, μέσα από μία αυστηρή στάση κοινωνικής απομόνωσης, που συνδυάζεται με μια καλλιτεχνική δράση τελετουργικού χαρακτήρα, μετατρέπεται σε μύστη. Αυτή είναι μια παράμετρος που δεν είχε προσεγγιστεί ουσιαστικά και σε βάθος από την μέχρι τώρα έρευνα του έργου του Σαμαρά. Προκειμένου να τεκμηριωθεί η θέση αυτή, επελέγη μέθοδος που προσεγγίζει το θέμα, με δύο διακριτούς αλλά συμπληρωματικούς τρόπους . Στο πρώτο μέρος της εργασίας [κεφάλαια 1-3] επιχειρήθηκε , με αυστηρά ιστορικά κριτήρια, η συστηματική μελέτη και ανάδειξη της καλλιτεχνικής δημιουργίας του Σαμαρά [τρόπος εργασίας, υλικά και τεχνικές έκφρασης, αντίκτυπος και πρόσληψη], σε συνάρτηση με τα σύγχρονά του, καλλιτεχνικά δρώμενα στην αμερικανική τέχνη, ενώ παράλληλα μελετήθηκαν οι επιρροές από το περιβάλλον της Νέας Υόρκης αλλά και οι αναφορές του στην Ελλάδα. Έτσι, ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να εμβαθύνει στην καλλιτεχνική του δημιουργία και να αποκωδικοποιήσει το πλήρες συμβολισμών έργο του. Το δεύτερο μέρος της εργασίας [κεφάλαια 4-6] εξετάζει και αναδεικνύει την έννοια της «τελετουργικής μεταμόρφωσης» σε «κλειδί» για τη συνολική θεώρηση και μελέτη της καλλιτεχνικής του παραγωγής. Η εργασία, στηριζόμενη σε θρησκειολογικές αναφορές, προβάλλει την «ιερή σχέση» που αναπτύσσει ο Σαμαράς με: α) το σώμα του, β) τον προσωπικό του χώρο, γ) τους μύθους, δ) τις μνήμες του. Έτσι, προκύπτει πως ο εξπρεσιονιστικός, μεταμορφωτικός/αναμορφωτικός χαρακτήρας των δημιουργημάτων του Σαμαρά «ορίζεται» από την έννοια της μεταμόρφωσης. Χωρίς αυτή την παράμετρο, θεωρούμε ελλιπή τη συνολική και άρτια προσέγγιση της καλλιτεχνικής του δημιουργίας.