Αποτίμηση πληθυσμιακών παρεμβάσεων που τροποποιούν συμπεριφορές που σχετίζονται με την υγεία
Authors: Ράπτη Ηρώ-Χρυσαυγή 
Published: November 2021

Η εμφάνιση χρονίων νοσημάτων (π.χ. καρδιαγγειακά νοσήματα), που ενοχοποιούνται για το 50% της παγκόσμιας θνησιμότητας, έχει συσχετιστεί με παράγοντες, όπως η κακή διατροφή, η έλλειψη σωματικής άσκησης και το κάπνισμα, τονίζοντας τον κομβικό ρόλο στην τροποποίηση των εν λόγω συμπεριφορών. Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η αποτίμηση των πληθυσμιακών παρεμβάσεων που στοχεύουν στην ενθάρρυνση της σωματικής δραστηριότητας και την υιοθέτηση ενός υγιεινότερου διατροφικού προτύπου, βασισμένου στις αρχές της Μεσογειακής διατροφής. Στην κατεύθυνση αυτή πραγματοποιήθηκαν: 1) συστηματική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας που αφορά σε παρεμβάσεις βασισμένες στις αρχές της συμπεριφορικής επιστήμης (behavioural economics), οι οποίες στοχεύουν στην υιοθέτηση ενός υγιεινότερου διαιτητικού προτύπου και στην αύξηση της σωματικής άσκησης, 2) συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση της επίδρασης της Μεσογειακής διατροφής σε παράγοντες που σχετίζονται με την υγεία και 3) συγχρονική και διαχρονική μελέτη συσχέτισης των παραμέτρων της κοινωνικής υποστήριξης με τη συμμόρφωση στη Μεσογειακή διατροφή και την αύξηση της σωματικής δραστηριότητας. Στη συστηματική ανασκόπηση των παρεμβάσεων, οι οποίες ενσωματώνουν τις αρχές της συμπεριφορικής επιστήμης και στοχεύουν στην προώθηση της υγιεινής διατροφής και της σωματικής άσκησης, συμπεριελήφθησαν 64 μελέτες, οι περισσότερες εκ των οποίων εστίασαν στην προώθηση της υγιεινής διατροφής. Ορισμένες τεχνικές, όπως η αλλαγή της εγγύτητας και του σχήματος του προϊόντος, επιδρούν θετικά στην επιλογή ή κατανάλωση αυτού, ενώ δε διασαφηνίζεται ο ρόλος τεχνικών, όπως η σήμανση, η προώθηση, η αλλαγή σχεδιασμού ή μεγέθους προϊόντος. Ο μικρός αριθμός των μελετών, που αφορά στην προώθηση της σωματικής άσκησης, δεν επιτρέπει την ασφαλή εξαγωγή συμπερασμάτων ως προς την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων. Η συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση, που στοχεύει στην αποτίμηση του ρόλου της Μεσογειακής διατροφής σε κάθε έκβαση υγείας συγκεντρώνοντας και συνθέτοντας δεδομένα από το σύνολο των διαθέσιμων ΤΚΔ, συμπεριέλαβε 80 μελέτες, οι οποίες καταγράφουν δεδομένα από 42 ΤΚΔ, ενώ πραγματοποιήθηκαν μετα-αναλύσεις για 28 εκβάσεις. Παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις με τη μειωμένη θνητότητα από καρδιαγγειακά νοσήματα και τη δευτερογενή πρόληψη του οξέος εμφράγματος του μυοκαρδίου. Επίσης, παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις για παραμέτρους καρδιαγγειακού κινδύνου, ανθρωπομετρικές, μεταβολικές παραμέτρους και ορισμένους βιοδείκτες. Η πλειοψηφία των συσχετίσεων παρουσίασε μεγάλη ετερογένεια (I2>50%). Τέλος, χρησιμοποιώντας τα δεδομένα από την πολυκεντρική ΤΚΔ CREDITS4HEALTH, που αφορά σε υγιή πληθυσμό από τρεις Μεσογειακές χώρες και επεχείρησε να αποτιμήσει την αποτελεσματικότητα μίας πολυσύνθετης, ψηφιακής παρέμβασης που στοχεύει στην υιοθέτηση υγιεινότερης διατροφής και στην αύξηση της σωματικής δραστηριότητας, έγινε προσπάθεια καταγραφής του ρόλου της κοινωνικής υποστήριξης ως τροποποιητικού παράγοντα των ανωτέρω συμπεριφορών. Συνοψίζοντας, τα αποτελέσματα της μελέτης απέδειξαν ότι η συμμόρφωση στη Μεσογειακή διατροφή εμφανίζει στατιστικά σημαντική συσχέτιση με τη διαθέσιμη συναισθηματική υποστήριξη και τον αριθμό των στενών φίλων, ενώ το επίπεδο της σωματικής δραστηριότητας δεν επηρεάζεται σταθερά από καμμία από τις παραμέτρους της κοινωνικής υποστήριξης. Μελλοντικές μελέτες, με καλύτερο σχεδιασμό, μεγαλύτερο αριθμό συμμετεχόντων και με επαρκές χρονικό διάστημα παρακολούθησης θα βοηθούν στην καλύτερη χαρτογράφηση του συγκεκριμένου ερευνητικού πεδίου.