Προστατευόμενες περιοχές και τοπική κοινωνία
Authors: Ματζάνος Δημήτριος 
Published: August 2021

Η παρούσα έρευνα αποσκοπεί να ανιχνεύσει και να καταγράψει τις γνώσεις και τις απόψεις μαθητών/τριών ΣΤ’ τάξης του Δημοτικού και μαθητών/τριών Γ΄τάξης του Γυμνασίου καθώς και των φορέων, εκπαιδευτικών και γονέων σχετικά με τις προστατευόμενες περιοχές και το τοπικό περιβάλλον.Το ενδιαφέρον για την προστασία κάποιων περιοχών που παρουσιάζουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά ή έχουν ιδιαίτερη αξία είναι παλιό. Με το πέρασμα των χρόνων, έχει επέλθει μια αλλαγή στις προστατευόμενες περιοχές όσον αφορά το σκοπό τους και το ρόλο τους. Η συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας είναι απαραίτητη, προκειμένου να επιτευχθεί η βιώσιμη ανάπτυξη. Η εμπλοκή της σ’ όλες τις δράσεις για την επίτευξη της αειφόρου ανάπτυξης, διασφαλίζει την αμοιβαία εμπιστοσύνη και τη βεβαιότητα για τη λύση των προβλημάτων σε τοπικό και όχι μόνο επίπεδο. Η διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών, είναι μια διεργασία σύνθετη και πολύπλοκη. Για να επιτυγχάνεται το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα, πρέπει να προσεγγίζεται ολιστικά, δημιουργικά και καινοτόμα, έτσι ώστε να υπάρχει συνεχής βελτίωση των γνώσεων για να εδραιώνεται η βαθύτερη συνειδητοποίηση των πολιτών, ταυτόχρονα όμως με τη συνειδητοποίηση των ιδιαίτερων κοινωνικών, πολιτισμικών και οικονομικών ιδιαιτεροτήτων κάθε περιοχής. Για την υλοποίηση των παραπάνω πρέπει να επαναπροσδιοριστεί ο ρόλος της εκπαίδευσης, ώστε η ικανότητα της δημιουργικότητας και της καινοτομίας να διατηρείται ζωντανή σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης.Η συμμετοχή όλων των πολιτών στα κοινά, είναι απαραίτητη για την αντιστροφή της περιβαλλοντικής κρίσης και την πορεία για την αειφορία και την ευημερία στον πλανήτη. Η ίδια η φύση μπορεί να λειτουργήσει ως δάσκαλος και μέντορας στο σχεδιασμό και διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών αλλά και στην προστασία του περιβάλλοντος γενικότερα. Η αειφορική διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών, αποβλέπει στην παροχή ευημερίας με ένα οικολογικό βιώσιμο μοντέλο καθώς και στη βιώσιμη ανάπτυξη όχι μόνο των τοπικών κοινωνιών αλλά και της ευρύτερης κοινωνίας.Ως μελέτη περίπτωσης, επιλέχτηκε η κοιλάδα του Αίθωνα στη Ρόδο, της οποίας ένα τμήμα της πρόσφατα εντάχθηκε σε καθεστώς προστασίας και παρουσιάζει κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.Η έρευνα διεξήχθη κατά το χρονικό διάστημα από Φεβρουάριο μέχρι και Μάιο του 2014. Ήταν απογραφική ως προς τους μαθητές. Συμμετείχαν όλοι οι μαθητές/τριες που φοιτούσαν στην ΣΤ΄ τάξη των Δημοτικών σχολείων της περιοχής μελέτης (68 μαθητές/τριες) και οι μαθητές/τριες που φοιτούσαν στην Γ΄ τάξη του Γυμνασίου της ίδιας περιοχής (72 μαθητές/τριες), θέλοντας να καταγράψουμε τη διαφοροποίηση των γνώσεων και των απόψεων σχετικά με τις προστατευόμενες περιοχές και το τοπικό περιβάλλον σε μαθητές/τριες που ολοκληρώνουν σπουδές ανά βαθμίδα εκπαίδευσης. Επιπλέον στην έρευνα, χρησιμοποιήθηκε ημιδομημένη συνέντευξη, όπου επιλέχτηκαν με τυχαία δειγματοληψία 10 γονείς από τους γονείς των μαθητών που συμμετείχαν στην έρευνα (5 από το Δημοτικό και 5 από το Γυμνάσιο), 10 εκπαιδευτικοί των μαθητών της έρευνας (4 δάσκαλοι και 6 καθηγητές) και 10 φορείς του τόπου (οι 6 αιρετοί εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης και 4 μέλη των πολιτιστικών συλλόγων της περιοχής). Η επεξεργασία των ερωτηματολογίων και της ημιδομημένης συνέντευξης διενεργήθηκε με το στατιστικό πακέτο SPSS. Στη συνέχεια, έγινε η καταγραφή και ανάλυση των αποτελεσμάτων και τέλος εξήχθησαν τα συμπεράσματα και διατυπώθηκαν οι προτάσεις.Από τα αποτελέσματα που προέκυψαν, καθίσταται αντιληπτό ότι οι φορείς, οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς στον Αρχάγγελο, γνωρίζουν καλύτερα από τους μαθητές/τριες τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τόπου τους, τον πολιτισμό τους και την ιστορία τους, ενώ οι γνώσεις τους αναφορικά με το τοπικό περιβάλλον είναι επαρκείς και είναι ενημερωμένοι και σε ετοιμότητα για την αειφορική διαχείριση της περιοχής. Με βάση το φύλο, διαφαίνεται ότι τα κορίτσια γνωρίζουν καλύτερα το περιβάλλον και τον τόπο τους.Με βάση τη βαθμίδα εκπαίδευσης, παρατηρείται ότι οι μαθητές/τριες του Γυμνασίου έχουν περισσότερες γνώσεις για το τοπικό περιβάλλον από τους μαθητές/τριες του Δημοτικού, καθώς είναι και καλύτερα ενημερωμένοι για τις προστατευόμενες περιοχές, γνωρίζουν για την τοπική κοινωνία, την ιστορία και τον πολιτισμό της. Τέλος, παρατηρείται, ότι ένα πρόγραμμα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης δεν είναι πάντα αρκετό για αλλαγή γνώσεων ή και απόψεων εάν αυτό δεν ενεργοποιεί τους μαθητές. Ενδιαφέρον θα είχε, η έρευνα να μπορεί να απευθυνθεί σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες, ακόμη, να διερευνηθούν οι απόψεις και οι στάσεις των τουριστών που επισκέπτονται την κοιλάδα του Αίθωνα και το νησί της Ρόδου ευρύτερα και τις προσδοκίες για θεματικές που αφορούν τον οικοτουρισμό, να επεκταθεί σε διαφορετικές μελέτες περίπτωσης, όπως η διερεύνηση και καταγραφή των υπό εξαφάνιση ζώων και φυτών της χλωρίδας και πανίδας της Δωδεκανήσου, να διεξαχθεί έρευνα σε γυναικείους συνεταιρισμούς σε σχέση με τον οικοτουρισμό και τα οφέλη που προέρχονται από την τοπική χλωρίδα και την αξιοποίησή της καθώς και έρευνα, για μελέτη των απόψεων και γνώσεων των κατοίκων απέναντι στα βιολογικά προϊόντα και τις βιολογικές καλλιέργειες σε περιοχές που γειτνιάζουν με προστατευόμενες περιοχές.