Διερεύνηση της διαδικασίας και των αποτελεσμάτων εφαρμογής μιας παρέμβασης με στόχο την ανάπτυξη ικανοτήτων ανώτερου ταξινομικού επιπέδου
Authors: Κούρτης Παρασκευάς 
Published: November 2021

Σκοπός της διατριβής, είναι η διερεύνηση της διαδικασίας και των αποτελεσμάτων εφαρμογής μιας σειράς παρεμβατικών διδασκαλιών, οι οποίες βασίζονται στην στοχοταξινομία των L. Anderson και D. Krawthwohl (2001) και στοχεύουν στην ανάπτυξη ικανοτήτων ανώτερου ταξινομικού επιπέδου. Για την επιδίωξη του ερευνητικού σκοπού πραγματοποιήθηκε ο σχεδιασμός μιας έρευνας παρέμβασης (Intervention research) μεικτής προσέγγισης (Mixed Methods Research design), βασισμένης στο «Σχέδιο Παράλληλης Σύγκλισης». Η παρέμβαση πραγματοποιήθηκε σε Πρότυπο/Πειραματικό σχολείο όπου ο ερευνητής υπηρετούσε ως εκπαιδευτικός πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και του είχε ανατεθεί η εκπαίδευση ενός τμήματος της ΣΤ’ Δημοτικού. Τα Πειραματικά σχολεία θεωρούνται κατάλληλα για ερευνητικούς και πειραματικούς σκοπούς και καινοτόμα προγράμματα παρέχοντας παιδαγωγική ελευθερία για διαφοροποίηση του προγράμματος και των λοιπών διδακτικών τους λειτουργιών. Ως δειγματοληπτική στρατηγική, υιοθετήθηκε η «μη πιθανοτική» και ειδικότερα η «προσέγγιση σκοπιμότητας», επειδή η επιλογή του δείγματος έγινε σκόπιμα, ώστε οι συμμετέχοντες και τα χαρακτηριστικά τους να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις των ερευνητικών ερωτημάτων ενώ παράλληλα αποτέλεσε δείγμα «ευκολίας», επειδή ο ερευνητής είχε άμεση πρόσβαση σε αυτό, λόγω της θέσης εργασίας του.Η διάρκεια της παρέμβασης ανέρχονταν σε έξι (6) περίπου μήνες, πραγματοποιήθηκε κατά το 2ο εξάμηνο του σχολικού έτους 2012-2013 και διακρίθηκε σε τρεις κύριες παρεμβατικές περιόδους, την αρχική, την ενδιάμεση και την τελική. Εφαρμόστηκαν είκοσι τρεις (23) παρεμβατικές διδασκαλίες-δραστηριότητες οι οποίες κάλυπταν σε επαρκή βαθμό όλα τα ανώτερα επίπεδα νοητικών δεξιοτήτων και αναφέρονταν σε διαφορετικά μαθήματα και γνωστικές περιοχές του προγράμματος σπουδών. Με βάση τις υπαγορεύσεις της υιοθέτησης του συγκλίνοντα σχεδιασμού τα σύνολα των ποσοτικών και ποιοτικών δεδομένων αναλύθηκαν μέσα από διαφορετικές διαδικασίες με τη σύγκλιση να πραγματοποιείται κατά τη διαδικασία της ερμηνείας, στο τελευταίο βήμα της ερευνητικής διαδικασίας (Mixing during interpretation) με σκοπό την εύρεση συγκλίσεων/αποκλίσεων στα αποτελέσματα.Τα βασικά ευρήματα της παρέμβασης που πραγματοποιήθηκε με στόχο την ανάπτυξη ικανοτήτων ανώτερου ταξινομικού επιπέδου, συνάδουν με έρευνες που συναντώνται στη βιβλιογραφία και συνηγορούν πως κάτω από προϋποθέσεις, αυτές μπορούν να διδαχθούν και να αναπτυχθούν στο πλαίσιο της σχολικής εκπαίδευσης. Οι τεχνικές διδασκαλίας που εμπεριείχε η παρέμβαση, επίδρασαν θετικά στη διάρκεια του χρόνου και είχαν ως αποτέλεσμα τη βελτίωση των μαθησιακών επιδόσεων των μαθητών και μαθητριών. Όπως προέκυψε επίσης, παρουσιάστηκε μία γενικώς ανοδική εξελικτική πορεία ανάπτυξης και αυξητική τάση στις επιδόσεις τους στα επιμέρους επίπεδα της στοχοταξινομίας των Anderson και Krathwohl, δηλαδή στην ανάπτυξη των γνωστικών διαδικασιών της Ανάλυσης, της Αξιολόγησης και της Δημιουργίας.Τα αποτελέσματα της ανάλυσης των δεδομένων μας, έδειξαν επίσης πως υπάρχει ισχυρή συσχέτιση μεταξύ των επιδόσεων στις διδακτικές - παρεμβατικές δραστηριότητες και παραγόντων όπως η ατομική συνολική σχολική επίδοση, το φύλο και οι μαθησιακές δυσκολίες. Ειδικότερα, διαπιστώθηκε πως η ομάδα των μαθητών/τριων με «μέτριες» σχολικές επιδόσεις είχε σημαντική βελτίωση και πέτυχε θεαματική μείωση της διαφοράς έναντι των υπολοίπων, ενώ η πρόοδός της στη συνολική διάρκεια της παρέμβασης ήταν αξιοσημείωτη. Παρόμοια θετική εξέλιξη και πρόοδο παρουσίασε και η ομάδα των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες, επιτυγχάνοντας μία γενική άνοδο της τάξεως των δώδεκα (12) περίπου μονάδων.Τα ευρήματα της παρούσας έρευνας οδήγησαν επίσης στην ανάδειξη έμφυλων διαφορών στις επιδόσεις των συμμετεχόντων μαθητών/τριών, συνηγορώντας με τη βιβλιογραφία στη διαπίστωση πως το φύλο συνιστά σημαντικό παράγοντα επίδρασης. Τα κορίτσια του τμήματος είχαν σταθερά και από την έναρξη της ερευνητικής παρέμβασης μέχρι το τέλος της, καλύτερες επιδόσεις από τα αγόρια με τις διαφορές να κυμαίνονται στις δέκα (10) περίπου μονάδες.Αναφορικά με τη χρήση της τεχνολογίας ως παράγοντα επίδρασης στις επιδόσεις των μαθητών/τριών, η ανάλυση των ποσοτικών και ποιοτικών δεδομένων που συλλέχθηκαν κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αξιοποίηση των Τ.Π.Ε. φαίνεται πως είχε θετικά επαυξητικό ρόλο στη διαδικασία ανάπτυξης των εν λόγω ικανοτήτων. Οι επιδόσεις τους στις δραστηριότητες που περιλάμβαναν την αξιοποίηση εργαλείων Τ.Π.Ε. ήταν σταθερά και κατά μέσο όρο καλύτερες από τις αντίστοιχες επιδόσεις τους στις υπόλοιπες δραστηριότητες.Εκτός όμως την τεχνολογία, σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των επιδόσεών τους είναι πιθανόν πως είχαν κι άλλοι παράγοντες της διδασκαλίας όπως το θέμα, το γνωστικό αντικείμενο, η προγενέστερη γνώση, η ατομική σε αντιπαράθεση με την ομαδική σχολική εργασία, καθώς και η ψυχολογική - γνωσιολογική προετοιμασία που προηγήθηκε της εκπόνησης κάθε δραστηριότητας.Συμπερασματικά, οι ικανότητες ανώτερου ταξινομικού επιπέδου φαίνεται πως μπορούν να καλλιεργηθούν και να αναπτυχθούν σε ενύπαρξη και συνύπαρξη με την διδακτέα ύλη όλων των μαθημάτων του σχολείου, εάν βέβαια υπάρχουν ευνοϊκές συνθήκες, πρόσφορο έδαφος, κατάλληλος διδακτικός σχεδιασμός και ανοικτό εκπαιδευτικό περιβάλλον.