Study on the biology and chemical ecology of Culex pipiens form "molestus" (Diptera: Culicidae)
Authors: Σπανούδης Χρήστος 
Published: September 2021

Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής ήταν να μελετηθούν στοιχεία της βιολογίας του Culex pipiens molestus και συμπεριφοράς των ειδών Cx. pipiens molestus και Cx. quinquefasciatus, καθώς και να πραγματοποιηθεί ταυτοποίηση των κυριότερων ειδών κουνουπιών που ενδημούν στην περιοχή της Θεσσαλονίκης. Στο πρώτο κεφάλαιο της διατριβής μελετήθηκε η επίδραση σταθερών και μεταβαλλόμενων θερμοκρασιών σε βιολογικές παραμέτρους του Cx. pipiens molestus. Ο ρυθμός ανάπτυξης αυξήθηκε μεταξύ 15 και 32,5°C, με γραμμικό τρόπο. Η διάρκεια ζωής των ενηλίκων μειώθηκε όσο αυξανόταν η θερμοκρασία ανάπτυξης ενώ τα θηλυκά άτομα έζησαν περισσότερες ημέρες σε σχέση με τα αρσενικά. Η ωοπαραγωγή ήταν υψηλότερη σε μέτριες σταθερές και μεταβαλλόμενες θερμοκρασίες σε σύγκριση με τις υψηλές θερμοκρασίες. Τέλος, διαπιστώθηκαν διαφορές όσον αφορά τη διάρκεια ανάπτυξης, την ωοπαραγωγή και την μακροζωία των ενηλίκων αρσενικών ατόμων μεταξύ σταθερών και αντίστοιχων μεταβαλλόμενων θερμοκρασιών. Στο δεύτερο κεφάλαιο της διατριβής μελετήθηκε η επίδραση υψηλών θερμοκρασιών στα αυγά, προνύμφες, νύμφες και ενήλικα άτομα του Cx. pipiens molestus. Τα ποσοστά επιβίωσης των ενηλίκων και των νυμφών μειώθηκαν σημαντικά με την αύξηση του χρόνου έκθεσης σε θερμοκρασίες θερμικού σοκ 37 και 38°C. Παρατηρήθηκε αρνητική επίδραση σε όλες τις βιολογικές παραμέτρους των ενηλίκων και των νυμφών που μελετήθηκαν μετά από έκθεσή τους σε υψηλές. Το ίδιο φαινόμενο παρατηρήθηκε μετά έκθεση προνυμφών 2ης, 3ης και 4ης ηλικίας σε υψηλές θερμοκρασίες για 30 λεπτά και 60 λεπτά. Το τρίτο κεφάλαιο της διατριβής πραγματεύεται την επίδραση της ηλικίας, του φύλου και της παρουσίας τροφής στη θερμοκρασία υπέρψυξής ενηλίκων αρσενικών και θηλυκών ατόμων, με και χωρίς προηγούμενο εγκλιματισμό. Tα νεαρά και μέση ηλικίας ενήλικα εμφάνισαν σημαντικά χαμηλότερη θερμοκρασία υπερψύξης σε σύγκριση με τα γηραιότερα. Από την άλλη πλευρά, η ύπαρξη τροφής στο σώμα των ενήλικων αύξησε σημαντικά τη θερμοκρασία υπέρψυξης σε σχέση με ενήλικα που δεν τράφηκαν. Τα ενήλικα θηλυκά παρουσίασαν αυξημένη ικανότητα υπέρψυξης σε σύγκριση με τα αρσενικά. Επιπλέον, ο εγκλιματισμός σε χαμηλές θερμοκρασίες με αυξανόμενο χρόνο έκθεσης αύξησε σημαντικά την ικανότητα υπερψύξης του Cx. pipiens molestus. Στο τέταρτο κεφάλαιο της διατριβής μελετήθηκε η προσέλκυση θηλυκών ατόμων των Cx. quinquefasciatus και Cx. pipiens molestus, σε πτητικές ουσίες που συλλέχθηκαν από τρία είδη πτηνών μόνες ή σε συνδυασμό με διοξείδιο του άνθρακα (CO2). Η προσέλκυση του Cx. quinquefasciatus σε πτητικές ουσίες της κότας και του θηλυκού περιστεριού, σε συνδυασμό με την παρουσία CO2 ήταν σημαντικά υψηλότερη σε σύγκριση με τον μάρτυρα. Ενώ το Cx. pipiens molestus προσελκύστηκε από τις οσμές της κότα και της καρακάξας, απωθήθηκε από τα θηλυκά περιστέρια. Παρατηρήθηκε συνεργιστική δράση μεταξύ των πτητικών ουσιών των πτηνών και του CO2 στην προσέλκυση του Cx. quinquefasciatus, ενώ η προσθήκη CO2 δεν είχε καμία επίδραση στην προσέλκυση των θηλυκών Cx. pipiens molestus. Το τελευταίο μέρος της διατριβής πραγματεύεται την ταυτοποίηση των ειδών κουνουπιών που ενδημούν στην περιοχή της Θεσσαλονίκης και την παρακολούθηση του πληθυσμού τους. Το πιο κοινό είδος ήταν το Cx. pipiens, με το Ochlerotatus caspius να ακολουθεί. Όσον αφορά στην εποχική διακύμανση των ειδών, παρατηρήθηκε ότι πρώτα εμφανίστηκαν τα είδη του γένους Ochlerotatus και Aedes, ακολούθησαν τα είδη του γένους Culex και τελευταία εμφανίστηκαν τα είδη του γένους Anopheles.