Μελέτη της αγγειογένεσης στην αληθή πολυκυτταραιμία
Authors: Θεοδωρίδου Σταματία 
Published: January 2014

Ο ρόλος της αγγειογένεσης είναι κριτικός για την αύξηση των όγκων και την εξέλιξη ποικίλων αιματολογικών κακοηθειών ενώ αποτελεί αντικείμενο μελέτης αναφορικά με τα μυελοϋπερπλαστικά σύνδρομα. Αυξημένη αγγειογενετική διαδικασία έχει βρεθεί στην ιδιοπαθή μυελοΐνωση, στη χρονία μυελογενή λευχαιμία και στην ιδιοπαθή θρομβοκυττάρωση. Περιορισμένες είναι οι μελέτες και αποσπασματικές της αγγειογένεσης στην αληθή πολυκυτταραιμία είτε με τον προσδιορισμό της μικροαγγειακής πυκνότητας είτε μέσω των προσδιορισμών αγγειογενετικών παραγόντων. Στην παρούσα διδακτορική διατριβή έγινε προσπάθεια προσέγγισης της αγγειογένεσης με δύο τρόπους άμεσα και έμμεσα. Η πρώτη προσέγγιση ήταν με τη μελέτη της μικροαγγειακής πυκνότητας των οστεομυελικών βιοψιών των ασθενών χρησιμοποιώντας το αντί-CD₃₄ αντίσωμα που χρώνει κυρίως ενδοθηλιακά κύτταρα και υπερτερεί των άλλων μεθόδων. Η άλλη προσέγγιση αφορά την εκτίμηση της αγγειογένεσης έμμεσα μέσω του προσδιορισμού συγκεκριμένων αγγειογενετικών παραγόντων (VEGF, bFGF, αγγειογενίνης και μεταλλοπρωτεϊνάσης 9) στον ορό των ασθενών με αληθή πολυκυτταραιμία. Στην εργασία αυτή συνολικά μελετήθηκαν 60 άτομα: 38 ασθενείς διάρκειας νόσου από 0 έως 20 έτη, εκ των οποίων παρουσίαζαν σπληνομεγαλία οι 3 ασθενείς και θρομβωτικό επεισόδιο οι 5 ασθενείς, και 22 υγιείς που απετέλεσαν την ομάδα ελέγχου. Η μέση ηλικία δεν διέφερε στις δύο ομάδες (p=0,82). Σε όλα τα άτομα έγινε προσδιορισμός των αγγειογενετικών παραγόντων VEGF (Vascular Endothelial Growth Factor), bFGF (basic Fibroblast Growth Factor), Aγγειογενίνης (Αng) και της Μεταλλοπρωτεϊνάσης 9 (ΜΜΡ-9) με ανοσοενζυμικές μεθόδους Elisa. Ο προσδιορισμός της μικροαγγειακής πυκνότητας σε τομές οστεομυελικής βιοψίας έγινε μετά από ανοσοϊστοχημική χρώση με αντί-CD₃₄ μονοκλωνικό αντίσωμα. Ο προσδιορισμός της μικροαγγειακής πυκνότητας πραγματοποιήθηκε σε 24 από τους ασθενείς με αληθή πολυκυτταραιμία κατόπιν συναίνεσής τους. Τα αποτελέσματα συγκρίθηκαν με αυτά που βρέθηκαν από τη μικροαγγειακή πυκνότητα των οστεομυελικών βιοψιών 10 ατόμων χωρίς αιματολογική κακοήθεια και 12 ασθενών με άλλο μυελοϋπερπλαστικό σύνδρομο (8 ασθενείς πάσχοντες από ιδιοπαθή θρομβοκυττάρωση και 4 ασθενείς πάσχοντες από ιδιοπαθή μυελοΐνωση) που χρησιμοποιήθηκαν συγκριτικά ως παθολογικοί μάρτυρες. Οι ασθενείς της μελέτης παρουσίαζαν αυξημένη μικροαγγειακή πυκνότητα σε σχέση με τους υγιείς (4,2 ± 0,4 προς 1,6 ± 0,2, p=0,0002), αυξημένα επίπεδα VEGF(510,6 ± 87,8 προς 182,7 ± 27,2, p=0,032) και αγγειογενίνης (432,2 ± 24 προς 366,1 ± 31,4 p=0,036) ενώ τα επίπεδα των bFGF και της ΜΜΡ-9 δεν διέφεραν σε σχέση με τους υγιείς. Στην ομάδα των ασθενών ο VEGF δεν συσχετίζονται με την ηλικία, τα αιμοπετάλια, την αιμοσφαιρίνη και τον αριθμό των λευκών αιμοσφαιρίων. Στην ομάδα των φυσιολογικών μαρτύρων ο παράγοντας VEGF παρουσίαζε θετική συσχέτιση με τα αιμοπετάλια (r=0,46, p=0,038). O παράγοντας bFGF στην ομάδα των ασθενών και στην ομάδα των φυσιολογικών μαρτύρων δεν συσχετίζεται με την ηλικία, τα αιμοπετάλια, την αιμοσφαιρίνη και τον αριθμό των λευκών αιμοσφαιρίων. Τα επίπεδα της αγγειογενίνης στην ομάδα των ασθενών και στην ομάδα των φυσιολογικών μαρτύρων δεν συσχετίζονται με την ηλικία, τα αιμοπετάλια, την αιμοσφαιρίνη και τον αριθμό των λευκών αιμοσφαιρίων. Τα επίπεδα της μεταλλοπρωτεϊνάσης 9 στην ομάδα των ασθενών και στους υγιείς δεν συσχετίζονται με την ηλικία, τα αιμοπετάλια, την αιμοσφαιρίνη και τον αριθμό των λευκών αιμοσφαιρίων. Από τη στατιστική επεξεργασία των ευρημάτων βρέθηκε ότι ο VEGF συσχετίζεται με τον bFGF (p=0,008 και r=0,42) και την μεταλλοπρωτεϊνάση 9 (p=0,03 και r=0,36) ενώ, δε βρέθηκε συσχέτισή του με την αγγειογενίνη (p=0,70 και r=-0,01). Τέλος η αγγειογενίνη παρουσιάζει αρνητική συσχέτιση με την μικροαγγειακή πυκνότητα (p=0,03 και r=-0,47). Στην αληθή πολυκυτταραιμία παρατηρήθηκε αυξημένη αγγειογενετική διαδικασία όπως εκφράστηκε αυτή μέσω της αυξημένης μικροαγγειακής πυκνότητας και των αυξημένων επιπέδων του VEGF αλλά και της αγγειογενίνης. Πρέπει να σημειωθεί ότι το είδος της θεραπείας που ήταν αφαιμάξεις, υδροξυουρία, καθώς και ο συνδυασμός των δύο δεν επηρέαζε την έκφραση των δεικτών της αγγειογένεσης. Οι αγγειογενετικοί παράγοντες αλλά και η μικροαγγειακή πυκνότητα δεν φάνηκε να επηρεάζονται από τη διάρκεια νόσου των ασθενών. Επιπλέον αναλύοντας τα κλινικά δεδομένα βρήκαμε ότι οι ασθενείς που είχαν παρουσιάσει θρομβωτικό επεισόδιο (5 άτομα) είχαν χαμηλότερα στατιστικά σημαντικά επίπεδα αγγειογενίνης σε σύγκριση με τους ασθενείς που δεν είχαν υποστεί θρομβωτικό επεισόδιο. Μελετώντας το βαθμό της αγγειογένεσης σε σχέση με τον βαθμό της ίνωσης στους ασθενείς μας, παρατηρήσαμε ότι οι ασθενείς με αυξημένο βαθμό ίνωσης παρουσίαζαν και αυξημένη μικροαγγειακή πυκνότητα και επιπλέον παρατηρήθηκε θετική συσχέτιση ανάμεσα στην ίνωση του μυελού και την μικροαγγειακή πυκνότητα. Συμπερασματικά θεωρούμε ότι παρατηρείται αυξημένη αγγειογενετική διαδικασία στην αληθή πολυκυτταραιμία όπως εκφράστηκε αυτή μέσω της αυξημένης μικροαγγειακής πυκνότητας και των αυξημένων επιπέδων του VEGF αλλά και της αγγειογενίνης καθώς και των στατιστικών συσχετίσεων των επιπέδων του VEGF με τους bFGF και την μεταλλοπρωτεϊνάση 9. Η αυξημένη αγγειογένεση ίσως αποτελεί την παράλληλη εκδήλωση της μυελικής υπερπλασίας που παρατηρείται στη νόσο. Η διαλεύκανση της μοριακής παθογένειας πιθανά να δώσει απαντήσεις για την αιτιολογία της αγγειογένεσης στην αληθή πολυκυτταραιμία, ενώ στο μέλλον πιθανά η αντιαγγειογενετική θεραπεία να έχει θέση και στην θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου αυτής.