Κυπριακή εκπαίδευση 1959-1974
Authors: Παύλου Παύλος 
Published: August 2021

1. Επιλογή και ιδιαιτερότητες του Θέματος: Η δεκαετία του 1960 αποτελεί ευρύτερα μιαν ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ιστορική περίοδο. Για την Κύπρο είναι η πρώτη δεκαετία ζωής της Ανεξάρτητης Δημοκρατίας, για την οποία η εθνική αφήγηση είναι πολύ ισχυρή και ανθεκτική – ιδιαίτερα στο χώρο της ιστορίας της εκπαίδευσης. Αυτό αποτέλεσε μια πρόκληση για διερεύνηση πτυχών που δεν έχουν προσεγγιστεί επαρκώς μέχρι στιγμής. 2. Μεθοδολογία: Επιλέγηκε η ιστορικοσυγκριτική προσέγγιση, με βασικό στόχο να αναδειχθούν: (α) Οι αλλαγές σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο. (β) Οι αλλαγές, αποχρώσεις και αντιφάσεις μέσα στην ίδια την περίοδο 1959-1974. (γ) Ο ρόλος που διαδραμάτισαν οι εθνικές/ιδεολογικές, πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές παράμετροι στη διαμόρφωση της Εκπαιδευτικής Πολιτικής. Η έρευνα εστιάστηκε σε μια συστηματική επιθεώρηση του αρχειακού υλικού. Κρίθηκε επιπλέον απαραίτητη η εκτενής διερεύνηση του Τύπου της περιόδου. Παράλληλα, διερευνήθηκε ένας μεγάλος όγκος από υλικό της εποχής (μαθητικά περιοδικά/εφημερίδες, εκπαιδευτικά περιοδικά, παιδαγωγικές εκδόσεις και έντυπα Ελλάδας και Κύπρου). Λήφθηκαν ακόμη μικρές συνεντεύξεις για επιμέρους θέματα και δύο εκτενείς από τρία πρόσωπα. Για την Τουρκοκυπριακή Εκπαίδευση εξασφαλίστηκαν έγγραφα, δημοσιεύματα και συνεντεύξεις, και έγινε μετάφρασή τους, καθώς και μεταφράσεις εκτενών αποσπασμάτων της βιβλιογραφίας.3. Αποτελέσματα της έρευνας: Από την έρευνα προέκυψε ο σημαντικός ρόλος που διαδραμάτισαν στη διαμόρφωση της Εκπαιδευτικής πολιτικής το ελληνοκυπριακό και το τουρκοκυπριακό εθνικιστικό κίνημα· το ελληνοκυπριακό ως απότοκο του ύστερου Ελληνικού Διαφωτισμού και του αλυτρωτικού κινήματος και το τουρκοκυπριακό ως κοινοτική αφύπνιση μπροστά στο αίτημα των Ελληνοκυπρίων για ένωση με την Ελλάδα. Ο έλεγχος του ελληνοκυπριακού κινήματος από την Εκκλησία, έδωσε από νωρίς ένα χαρακτήρα καθαρά μεταφυσικό στο αίτημα για ένωση με την Ελλάδα και διαμόρφωσε αντίστοιχα και την Εκπαιδευτική Πολιτική. Η διερεύνηση της δομής και του περιεχομένου των δύο Εκπαιδευτικών Συστημάτων, είχε ως βάση τη συνταγματική συνθήκη του απόλυτου διαχωρισμού τους. Οι επιμέρους τομείς, οι συγκρίσεις, η εξελικτική πορεία και τα ποσοτικά στοιχεία ανέδειξαν κοινωνικές διαστάσεις στη βάση του μορφωτικού κεφαλαίου, της διάκρισης φύλου, της εξέλιξης του αναλφαβητισμού και άλλα. Η παρουσίαση συγκριτικών στοιχείων, μεταξύ των δύο συστημάτων και με τα αντίστοιχα των «μητέρων πατρίδων», ανέδειξε ομοιότητες και διαφορές. Οι ποσοτικές συγκρίσεις με τα αντίστοιχα διεθνή δεδομένα, καθιστούν εφικτή την «κατάταξη» των δύο συστημάτων. Στην υπό εξέταση περίοδο κατατάσσονται στην ομάδα των εκπαιδευτικών συστημάτων των πιο προηγμένων από τις αναπτυσσόμενες χώρες, με τους περισσότερους δείκτες να είναι συγκρίσιμοι με εκείνους των ανεπτυγμένων χωρών. Η έρευνα απέδειξε ότι η διαμόρφωση του Ελληνοκυπριακού Εκπαιδευτικού Συστήματος της περιόδου επηρεάστηκε έντονα και από τις αντιλήψεις, το λόγο και την πολιτική δύο κυρίως προσωπικοτήτων της εποχής (Κ. Σπυριδάκις και Φρ. Πετρίδης).Σε όλα τα κεφάλαια είναι διαρκώς παρούσα η σχέση του Ελληνοκυπριακού και του Τουρκοκυπριακού Συστήματος με τα αντίστοιχα των «μητέρων πατρίδων». Σε αντίθεση με την επικρατούσα αντίληψη, η διερεύνηση αυτών των σχέσεων ανέδειξε τις σημαντικές αποκλίσεις που χαρακτήριζαν τα τοπικά εκπαιδευτικά συστήματα από εκείνα των «μητέρων πατρίδων». Ανάλογα, η διερεύνηση των επιδράσεων που είχε στη διαμόρφωση των δύο εκπαιδευτικών συστημάτων ο διεθνής παράγοντας, απέδειξε ότι αυτές οι εξωτερικές επιδράσεις διεύρυναν τις αποκλίσεις από τις «μητέρες πατρίδες», αλλά και μεταξύ των δύο συστημάτων. Οι συζητήσεις της περιόδου για ίδρυση πανεπιστημίου στην Κύπρο είχαν εξαρχής ακραία μορφή ύψιστου εθνικού ζητήματος για τους Ελληνοκύπριους. Αυτό εν μέρει οφειλόταν και στον αποκλειστικά πολιτικό χαρακτήρα που είχαν ανάλογες σκέψεις της Βρετανικής διοίκησης κατά την περίοδο που προηγήθηκε. Πανεπιστήμιο σήμαινε αποκοπή από την Ελλάδα.