Παραδοσιακοί οικισμοί
Authors: Κέππα Χρυσούλα 
Published: August 2021

Η έρευνα διεξάγεται στο χώρο της πολεοδομίας / χωροταξίας και το αντικείμενο της είναι οι παραδοσιακοί οικισμοί, η ταξινόμηση και η τυπολογία αυτών. Ο όρος παραδοσιακοί οικισμοί αναφέρεται στην πολεοδομική νομοθεσία με την οποία ασχολείται σήμερα μόνο το Υπουργείο Περιβάλλοντος Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής (ΥΠΕΚΑ) και εξαντλείται στη νεώτερη ιστορική περίοδο της χώρας μας. Με την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς στη χώρα μας κατά τις προγενέστερες χρονικές περιόδους ασχολείται το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού (ΥΠΠΟΑ). Ο όρος παραδοσιακός οικισμός δεν συγκαταλέγεται στους ορισμούς της νομοθεσίας που εφαρμόζει το ΥΠΠΟΑ, ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι δεν υπάρχει αντίστοιχος ορισμός ούτε στην πολεοδομική νομοθεσία. Στη διατριβή όμως αυτή εξ αρχής καθίσταται σαφές ότι θα εξεταστούν οι οικισμοί οι οποίοι έχουν χαρακτηριστεί ως παραδοσιακοί σύμφωνα με την πολεοδομική νομοθεσία. Σε εφαρμογή των πολεοδομικών διατάξεων και μεταξύ των πρώτων ενεργειών το 1978 συγκαταλέγεται ο χαρακτηρισμός 400 περίπου οικισμών ως παραδοσιακών σε όλη την επικράτεια της χώρας. Μετά τη συνολική αυτή ενέργεια και έως σήμερα το ΥΠΕΚΑ χαρακτηρίζει ως παραδοσιακούς είτε μεμονωμένους οικισμούς είτε σύνολα παραδοσιακών οικισμών που βρίσκονται όμως στην ίδια χωρική ενότητα. Οι δύο αυτές διαδικασίες χαρακτηρισμού λειτούργησαν σαν αφετηρία της διατριβής, αφού προκύπτει διαφορετική φιλοσοφία αντιμετώπισης του ίδιου αντικειμένου. Τα δύο αυτά είδη διαδικασίας του χειρισμού της πολιτιστικής κληρονομιάς παρουσιάζουν τη διττή απόφαση της Διοίκησης, η οποία δημιουργεί σύγχυση στον τρόπο διαχείρισης του αντικειμένου.Στην κατεύθυνση αυτή προσανατολίζεται η διατριβή και έρχεται να συμβάλλει στη δημιουργία ενός εύχρηστου αντικειμενικού εργαλείου αναζήτησης και προώθησης των παραδοσιακών οικισμών. Αρχικά, καθίσταται σαφές ότι ο οικισμός εξετάζεται στο «ειδικό» επιστημονικό επίπεδο της πολεοδομίας / χωροταξίας, ενώ στη συνέχεια εμφανίζεται ένα «γενικό» επίπεδο εξέτασής του, το οποίο είναι σφαιρικό. Προσδιορίζονται αναλυτικά τα στοιχεία στα οποία συνίσταται ο οικισμός. Η ένταξη του οικισμού στο χώρο της πολιτιστικής κληρονομιάς προσδιορίζεται ως διαχρονικό αποτέλεσμα της συνεργασίας των γενεών που άφησαν τα ίχνη τους στο γεωφυσικό χώρο. Προς την κατεύθυνση αυτή έρχεται να συμβάλλει η παρούσα διατριβή επιλέγοντας να εξετάσει τους 869 χαρακτηρισμένους παραδοσιακούς οικισμούς μετά την αναλυτική καταγραφή των συνιστωσών και των μεταξύ τους σχέσεων αλληλεξάρτησης που προκύπτουν από τις πιο πάνω θεωρήσεις του παραδοσιακού οικισμού. Επειδή όμως το πλήθος των πληροφοριών που εξετάζεται είναι πολύ μεγάλο και εκτός από την απλή περιγραφική ταξινόμηση των συνιστωσών πρέπει να διερευνηθεί και κάθε σχέση αλληλεξάρτησης μεταξύ των συνιστωσών, επιλέχτηκε ως μέσο διερεύνησης η στατιστική επιστήμη, στην περιγραφική και επαγωγική μορφή της. Η διαδικασία των πινάκων διασταύρωσης (crosstabs) κρίθηκε ως η πλέον ανταποκρινόμενη μέθοδος στις επιδιώξεις της διατριβής, αφού με τον τρόπο αυτό είναι δυνατή η αξιολόγηση των σχεσιακών αποτελεσμάτων που προκύπτουν. Η διατριβή εστιάζει στα μεγέθη που πολώνουν τις σχέσεις αυτές και προσδιορίζονται από οικισμούς που παρουσιάζουν ιδιαίτερα ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά των περιοχών, όπου ανήκουν. Τα χαρακτηριστικά αυτά αποτυπώνουν την τυπολογία που επικρατεί στους παραδοσιακούς οικισμούς προβάλλοντας συγκριτικά δεδομένα με στόχο τη διαμόρφωση απόψεων για τη λήψη αποφάσεων χαρακτηρισμού ως παραδοσιακών οικισμών ανά εξεταζόμενη περιοχή. Στόχος της διατριβής είναι η παρουσίαση των ποσοτικών και ποιοτικών πληροφοριών στις οποίες είναι αναγκαίο να στηριχθούν ο σχεδιασμός, οι αποφάσεις και οι παρεμβάσεις που μπορούν να έχουν εφαρμογή στις περιοχές, όπου ανήκουν οι παραδοσιακοί οικισμοί.