Essays in optimal taxation
Authors: Ρίζος Αναστάσιος 
Published: September 2021

Ένα κλασσικό ζήτημα της έρευνας πάνω στην δημοσιονομική πολιτική αφορά το ερώτημα για το πως προσδιορίζεται το βέλτιστο μείγμα της φορολογικής πολιτικής σε μια οικονομία. Συγκεκριμένα, πως οι φορείς χάραξης της πολιτικής επιλέγουν την άριστη κατανομή των φορολογικών βαρών ανάμεσα στο εισόδημα από το κεφάλαιο, στο εισόδημα από την εργασία και στην καταναλωτική δαπάνη. Ο σκοπός αυτής της διατριβής είναι η μελέτη των δυνάμεων που προσδιορίζουν το άριστο φορολογικό μείγμα σε μια οικονομία. Το συγκεκριμένο ερευνητικό ερώτημα γίνεται εξαιρετικά σημαντικό σε ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από ετερογένεια μεταξύ των οικονομικών παραγόντων. Συγκεκριμένα, οι οικονομικοί παράγοντες διαφέρουν μεταξύ τους σχετικά με το αν επιτρέπεται να αποταμιεύουν (σε φυσικό κεφάλαιο) ή όχι. Συνεπώς, διακρίνουμε δύο τύπους νοικοκυριών, τους κεφαλαιούχους, οι οποίοι μπορούν να αποταμιεύουν, και τους εργάτες, οι οποίοι δεν μπορούν να αποταμιεύουν και που αποτελούν την πλειοψηφία στην οικονομία. Στο πλαίσιο αυτό, η παρούσα διατριβή επικεντρώνεται στις αθροιστικές και αναδιανεμητικές επιπτώσεις τριών διαφορετικών και πολυσυζητημένων θεμάτων που σχετίζονται με την θεωρία της άριστης φορολόγησης. Επομένως, η διατριβή χωρίζεται σε τρία μέρη, όπου κάθε μέρος αποτελείται από δύο κεφάλαια. Το πρώτο κεφάλαιο κάθε μέρους εστιάζει σε υποδείγματα με έναν αντιπροσωπευτικό παράγοντα, ενώ το δεύτερο κεφάλαιο κάθε μέρους επεκτείνει το υπόδειγμα ούτως ώστε να εισάγουμε ετερογένεια μεταξύ των οικονομικών δρώντων. Το πρώτο μέρος της παρούσας διατριβής εξετάζει τις ιδιότητες του βέλτιστου φορολογικού μείγματος (με φόρους στο εισόδημα από το κεφάλαιο και την εργασία) κάτω από δύο διαφορετικά είδη ισορροπιών πολιτικής (πρώτον, όταν η κυβέρνηση μπορεί να δεσμευτεί σε μελλοντικές πολιτικές και δεύτερον, όταν η δέσμευση σε πολιτικές πέρα από την τρέχουσα περίοδο δεν είναι δυνατή) και διερευνά εάν τα θεωρητικά ευρήματα είναι συνεπή με τα εμπειρικά δεδομένα. Επίσης, μελετάται εάν η έλλειψη δέσμευσης από την πλευρά της κυβέρνησης στην άσκηση πολιτικής δημιουργεί κίνητρα για κάποιο βαθμό μεροληψίας υπέρ των κεφαλαιούχων. Το κύριο αποτέλεσμα είναι πως υπάρχουν σημαντικές διαφορές στο άριστο μείγμα φορολογικής πολιτικής μεταξύ μιας οικονομίας που η κυβέρνηση μπορεί να δεσμευτεί σε μελλοντικές πολιτικές και μιας οικονομίας που δεν υπάρχει δυνατότητα δέσμευσης. Επιπλέον, η πλειοψηφία, δηλαδή οι εργάτες, θα προτιμούσαν μια πιο “συντηρητική” κυβέρνηση που νοιάζεται περισσότερο για τους κεφαλαιούχους ούτως ώστε να μειωθούν οι αναποτελεσματικότητες στην οικονομία από την υψηλή φορολογία του κεφαλαίου, από την απουσία δέσμευσης εκ μέρους της κυβέρνησης. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει διαφωνία μεταξύ των δύο ομάδων νοικοκυριών σχετικά με τον βαθμό αυτής της μεροληψίας υπέρ των κεφαλαιούχων.Το δεύτερο μέρος της διατριβής μελετά τις αθροιστικές και αναδιανεμητικές επιπτώσεις της εισαγωγής φόρων στην κατανάλωση σε ένα τυπικό υπόδειγμα με φόρους εισοδήματος και ετερογένεια μεταξύ των οικονομικών παραγόντων, όταν η πολιτική επιλέγεται άριστα από μια Ramsey κυβέρνηση. Το κύριο θεωρητικό αποτέλεσμα έρχεται να επιβεβαιώσει την ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση πως η εισαγωγή καταναλωτικών φόρων, οι οποίοι αποτελούν ένα λιγότερο στρεβλωτικό εργαλείο πολιτικής σε σχέση με τους φόρους εισοδήματος, σε ένα υπόδειγμα με φόρους εισοδήματος μόνο, δημιουργεί σημαντικά οφέλη στην αποτελεσματικότητα για το σύνολο της οικονομίας, αλλά με κόστος μια υψηλότερη εισοδηματική ανισότητα. Με άλλα λόγια, οι φόροι στην κατανάλωση μειώνουν την προοδευτικότητα του φορολογικού συστήματος και ίσως, από μια κανονιστική οπτική, αυτό το αποτέλεσμα δικαιολογεί τον σχεδιασμό ενός συνόλου πολιτικών με επιδοτήσεις που θα αποσκοπούν στην αντιστάθμιση των αρνητικών επιπτώσεων των κατά τα άλλα πιο αποτελεσματικών καταναλωτικών φόρων.Το τρίτο μέρος της διατριβής εστιάζει στο ζήτημα της φοροδιαφυγής και, συγκεκριμένα, διερευνά τα κανάλια μέσω των οποίων η φοροδιαφυγή είναι πιθανό να επηρεάσει το άριστο μείγμα φορολογικής πολιτικής, όταν η κυβέρνηση έχει την δυνατότητα να δεσμευτεί σε μελλοντικές πολιτικές. Επιπροσθέτως, μελετά τις συνολικές και αναδιανεμητικές επιπτώσεις του μείγματος άμεσων και έμμεσων φόρων όταν η φοροδιαφυγή είναι εφικτή σε όλες τις πηγές εισοδήματος. Τα κύρια θεωρητικά ευρήματα είναι πως ο βασικός στόχος της κυβέρνησης, όταν επιλέγει την φορολογική πολιτική, είναι να βελτιώσει τα κίνητρα για μεγαλύτερη φορολογική συμμόρφωση. Επιπλέον, παρομοίως με το δεύτερο μέρος της διατριβής, η εισαγωγή έμμεσων φόρων βελτιώνει την οικονομία, αλλά με κόστος μια μεγαλύτερη εισοδηματική ανισότητα, ακόμα και αν υπάρχει φοροδιαφυγή σε όλες τις πηγές εισοδημάτων.