Λειτουργικές και μη λειτουργικές ριψοκίνδυνες συμπεριφορές στην εφηβεία και η σχέση τους με την αναζήτηση της διέγερσης των αισθήσεων, την ψυχοπαθολογία, τη σχέση με τους γονείς και το φύλο
Authors: Νάρνου Μερόπη 
Published: August 2021

Στην παρούσα έρευνα, η ριψοκίνδυνη συμπεριφορά αντιμετωπίζεται ως ενιαία διάσταση, η οποία διακρίνεται σε λειτουργικές και μη λειτουργικές μορφές, δηλαδή σε συμπεριφορές που αποτελούν φυσιολογική έκφραση της εφηβικής αναπτυξιακής διαδικασίας και σε μορφές που ενέχουν σοβαρούς κινδύνους για τη σωματική και την ψυχική υγεία, ακόμα και για τη ζωή. Στόχος είναι να εξεταστεί η εκδήλωση των δύο μορφών ριψοκίνδυνης συμπεριφοράς σε σχέση με α) την αναζήτηση της διέγερσης των αισθήσεων ως γνώρισμα της προσωπικότητας, β) την εκδήλωση ψυχοπαθολογίας, γ) τη σχέση με τους γονείς και δ) το φύλο. Η Κλίμακα Μέτρησης της Αναζήτησης της Διέγερσης των Αισθήσεων για Εφήβους (SSS-A, Michel et al., 1998), το Ερωτηματολόγιο για τη Σχέση Γονέων-Παιδιών (PCRS, Fine et al., 1983), το Ερωτηματολόγιο Αυτοαναφοράς για Εφήβους (YSR, Achenbach, 1991), ένα αυτοσχέδιο Ερωτηματολόγιο Ριψοκίνδυνων Συμπεριφορών και ένα Ερωτηματολόγιο Δημογραφικών Στοιχείων, δόθηκαν σε 657 εφήβους, μαθητές Α΄ και Β΄ τάξης Λυκείου. Σύμφωνα με τα ευρήματα, η αναζήτηση των αισθήσεων σχετίζεται με αύξηση και των δύο μορφών ριψοκίνδυνης συμπεριφοράς, ενώ ο επιμέρους δείκτης της μη αναστολής συνδέεται πιο ισχυρά με την εκδήλωση μη λειτουργικών μορφών ριψοκίνδυνης συμπεριφοράς. Η εμφάνιση συγκεκριμένων ψυχοπαθολογικών συνδρόμων αυξάνει την πιθανότητα εκδήλωσης τόσο των λειτουργικών όσο και των μη λειτουργικών ριψοκίνδυνων συμπεριφορών. Εντοπίστηκε συσχέτιση και των δύο μορφών της ριψοκίνδυνης συμπεριφοράς με τη μορφή ψυχοπαθολογίας Προβλήματα Σκέψης, εύρημα που δεν έχει καταγραφεί σε προηγούμενη έρευνα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συνεμφάνιση Σωματικών Ενοχλημάτων και με τις δύο μορφές ριψοκίνδυνης συμπεριφοράς, ενώ μέχρι τώρα τα Σωματικά Ενοχλήματα είχαν συσχετιστεί μόνο με τη μη λειτουργική ριψοκίνδυνη συμπεριφορά. Ο συνολικός δείκτης των Εξωτερικευμένων Προβλημάτων (Επιθετικότητα και Παραβατική Συμπεριφορά) συνδέεται και με τις δύο μορφές ριψοκίνδυνης συμπεριφοράς αλλά ο επιμέρους δείκτης της Παραβατικής Συμπεριφοράς, προβλέπει καλύτερα τη μη λειτουργική ριψοκίνδυνη συμπεριφορά Διαφοροποιητικό προβλεπτικό παράγοντα της ριψοκίνδυνης συμπεριφοράς συνιστά η εμφάνιση Άγχους/Κατάθλιψης και Απόσυρσης/Κατάθλιψης, οι οποίες συνδέθηκαν με αυξανόμενη εκδήλωση μόνο των μη λειτουργικών μορφών συμπεριφοράς. Ο δείκτες ψυχικής υγείας αποτελούν σημαντικούς παράγοντες στατιστικής πρόβλεψης της ριψοκίνδυνης συμπεριφοράς. Η Κοινωνική Επάρκεια συνδέθηκε με αύξηση των λειτουργικών μορφών συμπεριφοράς και η συμμετοχή σε Δραστηριότητες (χόμπι, λέσχες, ομάδες, αθλήματα, κοκ) συνδέθηκε με μείωση των μη λειτουργικών μορφών. Η καλή σχέση με τη μητέρα μοιάζει να αποτελεί προστατευτικό παράγοντα, καθώς βρέθηκε ότι έχει αρνητική συνάφεια με την εκδήλωση και των δύο μορφών ριψοκίνδυνης συμπεριφοράς. Αντίθετα, η συνάφεια της ποιότητας της σχέσης με τον πατέρα ήταν στατιστικώς ασήμαντη. Τέλος, τα αγόρια και οι μεγαλύτεροι έφηβοι εκδηλώνουν πιο συχνά λειτουργικές και μη λειτουργικές μορφές ριψοκίνδυνης συμπεριφοράς συγκριτικά με τα κορίτσια και τους εφήβους μικρότερης ηλικίας. Τα παραπάνω ευρήματα είναι συμβατά με τη θεωρητική προσέγγιση που επιχειρήθηκε για τη μελέτη της ριψοκίνδυνης συμπεριφοράς, η οποία εντάσσεται στο πλαίσιο της ψυχαναλυτικής θεωρίας και συνδυάζει ένα πολυδιάστατο μοντέλο. Σύμφωνα με αυτά, μπορούμε να διαμορφώσουμε προγράμματα πρωτογενούς και δευτερογενούς πρόληψης που θα δίνουν βάρος στις ειδικές ατομικές διαφορές που υποκινούν αυτές τις συμπεριφορές καθώς και στους προστατευτικούς παράγοντες.