Η ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού και η επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο στην ελλάδα
Authors: Κατσέλη Χρυσάνθη 
Published: March 2023

Η παρούσα ερευνητική διαδικασία εξετάζει το κόστος και το όφελος που προκύπτει από την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα. Η Απλή Τυχαία Δειγματοληψία (Simple Random Sampling) επιλέχθηκε ως μέθοδος δειγματοληψίας και ως ερευνητικό εργαλείο χρησιμοποιήθηκε ένα ερωτηματολόγιο σε ηλεκτρονική μορφή μέσω της Google Forms, μια τεχνική συλλογής πληροφοριών που θα μπορούσε να διασφαλίσει την ευρεία συμμετοχή όλων των εκπαιδευτικών ασχέτως φύλου, ηλικίας, ειδικότητας, εκπαιδευτικής υπηρεσίας/εμπειρίας, βαθμίδας, νομού, περιφέρειας, σχολικής μονάδας όπου εργάζονται. Το δείγμα αποτελείται από 1310 εκπαιδευτικούς οι οποίοι/ες συναίνεσαν να συμμετάσχουν στην έρευνα. Η στατιστική ανάλυση έγινε με τη χρήση του Στατιστικού Πακέτου SPSS 24.0. Με τη χρήση Πινάκων Διπλής Εισόδου (Crosstabs) και τον έλεγχο ανεξαρτησίας Chi-square - χ2 εξετάστηκε η σχέση και η ύπαρξη συνάφειας μεταξύ δύο μεταβλητών. Παράλληλα, με τον έλεγχο συνάφειας Kolmogorov-Smirnov-Test και Shapiro-Wilks-Test και το μη παραμετρικό Test Kruskal-Wallis εξετάστηκε η αποδοχή ή η απόρριψη των Ερευνητικών Υποθέσεων. Η έρευνα κατέγραψε τις απόψεις των εκπαιδευτικών σχετικά με τους παράγοντες που επηρεάζουν την απόφαση συμμετοχής σε επιμορφωτικά προγράμματα ή πρόσθετα προσόντα, τον χαρακτήρα, την χρονική διάρκεια και το χρόνο διεξαγωγής, την περιοδικότητα, το πλαίσιο διεξαγωγής, την εμβέλεια, τη φάση σταδιοδρομίας, τις αποδοτικότερες μορφές επιμόρφωσης, την εφαρμόζουσα επιμορφωτική πολιτική, την εργασιακή και οικονομική ικανοποίηση, τους επιθυμητούς φορείς σχεδιασμού και υλοποίησης, την αξιολόγηση και τις προϋποθέσεις ολοκλήρωσης και πιστοποίησης κ.ά.. Μέσω της Ανάλυσης Κόστους – Οφέλους (CBA) και Κόστους – Αποτελεσματικότητας (CEA) έγινε προσπάθεια να διερευνηθούν τα οφέλη που προκύπτουν από τη συμμετοχή σε δράσεις επαγγελματικής ανάπτυξης και το άμεσο και έμμεσο ιδιωτικό – ατομικό κόστος μέσα από την καταγραφή των δαπανών που κατέβαλλαν οι εκπαιδευτικοί και του τρόπου απόκτησης (Δωρεάν ή Με Δίδακτρα). Όπως προέκυψε η συμμετοχή σε δράσεις επαγγελματικής ανάπτυξης στην Ελλάδα γίνεται με την καταβολή διδάκτρων γεγονός που συνεπάγεται σημαντική επιβάρυνση των εκπαιδευτικών με άμεσο ιδιωτικό – ατομικό κόστος ή με πρόσθετο ιδιωτικό κόστος (πχ. έξοδα μετακίνησης, διαμονής, διατροφής κ.λπ.) ακόμα και για όσους/ες δήλωσαν πως η απόκτηση ήταν Δωρεάν. Ερευνητικά αποδείχθηκε πως το άμεσο και το έμμεσο ιδιωτικό κόστος καθορίζουν σε πολύ μεγάλο βαθμό την απόφαση συμμετοχής των εκπαιδευτικών σε ένα επιμορφωτικό πρόγραμμα ή στην απόκτηση πρόσθετων προσόντων. Όσο πιο σημαντικοί ή επιβαρυντικοί παράγοντες γίνονται για τους/τις εκπαιδευτικούς, τόσο λιγότερο τους/τις παρακινούν να συμμετάσχουν σε επιμορφωτικά προγράμματα. Για τις γυναίκες και τους/τις μη μόνιμους/ες ελαστικά εργαζόμενους/ες εκπαιδευτικούς αποτελούν περισσότερο καθοριστικούς παράγοντες, ενώ αναφορικά με τις οικονομικές απολαβές διαφάνηκε πως οι εκπαιδευτικοί με απολαβές (300-1.300€) φαίνεται να θεωρούν το άμεσο ιδιωτικό κόστος ως έναν πολύ σημαντικό παράγοντα ικανό να αποτρέψει ενδεχομένως την απόφαση τους να επιμορφωθούν ή να αποκτήσουν ένα πρόσθετο προσόν, ενώ το ίδιο ισχύει για τους/τις εκπαιδευτικούς που λαμβάνουν μηνιαίες αποδοχές (701-1.300€) σε σχέση με το έμμεσο ιδιωτικό κόστος. Καταγράφεται η επιθυμία η συμμετοχή σε δράσεις επαγγελματικής ανάπτυξης να συνδεθεί με τη μισθολογική και υπηρεσιακή εξέλιξη (μονιμοποίηση, προαγωγή, ανάληψη θέσης ευθύνης), αλλά δίλημμα υπάρχει σχετικά με τη σύνδεσή της με την αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου. Ο/Η Έλληνας/ίδα εκπαιδευτικός δηλώνει απόλυτη αδυναμία να αυτό-χρηματοδοτήσει την επαγγελματική του/της ανάπτυξη και υπάρχει μεγάλη επιθυμία το κράτος να αναλαμβάνει εξ ολοκλήρου το κόστος της υλοποίησης επιμορφωτικών δράσεων οι οποίες θα παρέχονται δωρεάν και χωρίς αποκλεισμούς για όλους/ες ανεξαιρέτως τους/τις εκπαιδευτικούς. Διαφωνούν ακόμα εντελώς με την ανάληψη του συνολικού κόστους ή ακόμα και μέρους του συνολικού κόστους της επιμόρφωσής τους και σε αντίθετη περίπτωση θεωρούν πως η όποια ατομική οικονομική επιβάρυνση για την συμμετοχή σε επιμορφωτικά προγράμματα, θα πρέπει απαραιτήτως να συνοδεύεται από οικονομική επιδότηση ή υποτροφίες από την αρμόδια αρχή (Υπουργείο Παιδείας), ως αντιστάθμισμα του κόστους που θα επωμιστούν ατομικά. Η κρατική επιχορήγηση δύναται να αυξήσει τη ζήτηση για εκπαίδευση ή για επιμορφωτικά προγράμματα και οι δημόσιες δαπάνες για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ή οι αυξήσεις των εκπαιδευτικών δαπανών μπορούν να βελτιώσουν τις μαθησιακές επιδόσεις των μαθητών/τριών. Η επιμόρφωση θα πρέπει να γίνεται με επίκεντρο το σχολείο δηλαδή ένας συνδυασμός ενδοσχολικής επιμόρφωσης με άλλες μορφές έξω-σχολικής επιμόρφωσης. Στο σχεδιασμό των επιμορφωτικών προγραμμάτων, η κάθε σχολική μονάδα ξεχωριστά θα πρέπει να καθορίζει τις ανάγκες και προτεραιότητες που θα καλύψει η συνεχής επαγγελματική εξέλιξη (σχεδιασμός), βοηθώντας τους φορείς παροχής να ανταποκριθούν καλύτερα στις συγκεκριμένες απαιτήσεις των εκπαιδευτικών. Παράλληλα θα πρέπει να διαχειρίζονται τα κονδύλια - πόρους που επιμερίζονται από τις εκπαιδευτικές αρχές και να απευθύνονται σε κρατικούς ή ιδιωτικούς φορείς, Πανεπιστήμια και ιδρύματα για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Το όφελος από την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών είναι σε ατομικό επίπεδο και σε επίπεδο εκπαιδευτικού οργανισμού μεγαλύτερο από το κόστος υλοποίησης και αποτελεί επένδυση που φαίνεται να συνδέεται με την οικονομική ανάπτυξη της χώρας.