İNANÇ, AMEL VE AHLAK İLİŞKİSİ -el-Ahzâb 33/35. Âyet Bağlamında-
Authors: Durmuş Zülfikar 
Published: May 2024

İlahî vahyin en son temsilcisi olan Kur’ân-ı Kerîm, genelde bütün insanlardan özelde de kendi inananlarından yeryüzünde tevhid inancı temelinde ahlaklı fertler, bu fertlerin tesis edeceği ahlaklı aileler ve bu ailelerin inşa edeceği ahlaklı toplulukların oluşturulmasını talep etmektedir. Hiç kuşkusuz bu talep, insanların kendi iyilikleri içindir. Çünkü din, insan için lütfedilmiş ilahî bir hayat tarzıdır. Bu hayat tarzına ilişkin dinî-ahlâkî ilkeler, öğütler Kur’an’da yaklaşık 23 yılda ilmek ilmek dokunarak -özellikle de Hz. Peygamber’in rehberliğinde- bir örnek topluluk inşa edilmiştir. Bu topluluk, Allah’ın razı olacağı bir hayatın ve böyle bir hayatı yaşamaya namzet bir toplumun inşası yolunda insanlara örnek olmak üzere ortaya çıkarılmış hayırlı ve faziletli bir topluluktur. Nitekim onlar Allah’a yürekten inanıp güvendikleri için yeryüzünde iyiliğin hâkim, kötülüğün mahkûm olması için gayret gösterirler. Bu çalışmanın konusu, inanç, amel ve ahlak ilişkisi el-Ahzâb 33/35. âyetinde zikredilen ve toplumun tamamını oluşturan erkek-kadın ayrımı yapılmaksızın Müslümanın/müminin on özelliğinin ele alınmasıdır. Bu özellikler şunlardır: Teslimiyet, iman, ibadet ve itaatte devamlılık, Allah’a verilen itaat sözüne sadakat, Allah yolunda karşılaşılan sıkıntı ve zorluklara göğüs germek, Allah’a derin saygı ve bağlılık göstermek, Allah yolunda malı harcamak, oruç tutmak, iffeti korumak ve Allah’ı çokça zikretmek.
Bu âyette adeta bir sarmal gibi birbirini saran inanç, amel ve ahlakın birlikteliği Müslüman zihinlerin idrakine sunulmaktadır. Söz konusu âyet, Kur’an’da defalarca dikkat çekildiği gibi, iman-amel-ahlak birlikteliğinin ipuçlarının sıralandığı on niteliği gündeme taşıyarak Müslüman bilinci farkında olmaya ve hayatı bilinçli bir şekilde yaşamaya davet etmektedir. Müslüman bilincin oluşmasında en müşahhas örnek hiç kuşkusuz “üsve-i hasene” olduğu açıkça zikredilen Resûl-i Ekrem’dir. O, Kur’an’ın özü ve özeti olan “iman ve salih amel”i kuşanmış ve bu kuşanmışlığı ile de Allah’a olan eşsiz imanı, kulluğu ve güzide ahlakı ile toplumunun her zaman önderi ve rol modeli olmuştur. “Niçin bu kadar ibadet ediyorsunuz?” sorusuna “Allah’a şükreden bir kul olmayayım mı?!” cevabı, varlığın eşsiz yaratıcısına duyulan derin bir sevgi ve saygının ifadesi olan hikmet yüklü mesaj içermesi açısından dikkate değer bir husustur. Diğer taraftan ona ve getirdiği hak ve hakikatlere inanmayanlar bile onun ahlakına hayran kalmıştır. Kimileri ise bu ahlak karşısında İslam’la müşerref olmuştur. Hz. Peygamber’in en büyük başarısının söylemleriyle eylemlerinin bir bütünlük arz etmesi olduğunu ifade edebiliriz. Bugün Müslümanlar olarak bu peygamberî iman, amel ve ahlak disiplinine her zamankinden daha çok muhtaç olduğumuz ortadadır. Zira Resûlullah’ta somutlaşan bu üç unsurla insan “insan” olduğunun farkına vararak varlığın mana ve maksadına layık ve nail olabilir.
Bu çalışmada imanın sözde kalmayıp, imana yakışır ve yaraşır biçimde salih ameller işlemek ve bunlar ifa edilirken de gerek Allah’a ve gerekse insanlara karşı son derece dürüst, samimi ve içten bir tutum ve davranış sergilemenin Kur’an tarafından müminlere yüklenen ahlâkî bir görev olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Somut olarak da Hz. Peygamber’in ve kadınıyla-erkeğiyle onun terbiyesinden geçen insanların hayatlarında iman-amel-ahlak üçlüsünün ayrılmadığı müşahede edilmiştir. İşte Yüce Allah bu müminlerin bütün günah ve kusurlarını bağışlayacak ve onlara çok büyük bir mükâfat verecektir.