Η επίδραση των ευρωπαϊκών περιφερειακών αρχών ως προς τον εξευρωπαϊσμό των εξωτερικών σχέσεων της ΕΕ
Authors: Φτακλάκη Παρασκευή-Ελευθερία 
Published: August 2022

Στο νέο πολυπολικό, πολυεπίπεδο και πολυπαραγοντικό διεθνές περιβάλλον, η άσκηση της «εξωτερικής πολιτικής» δεν αποτελεί πλέον μονοπωλιακή διαχείριση της κεντρικής κρατικής εξουσίας. Η παγκοσμιοποίηση και η ανάπτυξη νέων μορφών διακυβέρνησης στη διεθνή σκηνή, ανέδειξαν τα τελευταία χρόνια, νέους δρώντες και νέες μορφές εφαρμογής πολιτικών ήπιας ισχύος. Σε αυτό το νέο περιβάλλον, η ικανότητα της Ένωσης να ασκεί το ρόλο της και να επιτυγχάνει τους ενωσιακούς της στόχους, δεν εξαρτάται μόνο από τη θεσμική της οργάνωση και λειτουργία, αλλά κυρίως από τον τρόπο διακυβέρνησης της. Η πολυεπίπεδη διακυβέρνηση θέτει ένα από τα κύρια θέματα της λειτουργίας της Ένωσης, εμπλέκοντας τοπικούς και περιφερειακούς θεσμούς στο σχεδιασμό και στην εφαρμογή πολιτικών, προσφέροντας υψηλότερο βαθμό αποτελεσματικότητας και τοπικής γνώσης. Η συμβολή και η επίδραση των ευρωπαϊκών περιφερειακών οντοτήτων στον εξευρωπαϊσμό της Εξωτερικής Δράσης της Ένωσης, στο πλαίσιο της Συμφωνίας Cotonou, αποτελεί την υπόθεση εργασίας της διατριβής, σε μια επιστημονική προσπάθεια ανάδειξης του ρόλου των ευρωπαϊκών περιφερειακών οντοτήτων σε ενεργούς δρώντες στην Εξωτερική Δράση της Ένωσης στο πλαίσιο της Πολυεπίπεδης Ευρωπαϊκής Διακυβέρνησης.Η μελέτη εστιάζεται στη συμβατική σχέση των δυο περιφερειακών συστημάτων, ήτοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ομάδας Χωρών Α.Κ.Ε (Αφρική, Καραϊβική και Ειρηνικός), μια σχέση που αποτελεί ένα «πρότυπο» συνεργασίας μεταξύ Βορρά-Νότου καθώς διαθέτει όλα τα χαρακτηριστικά της περιφερειοποίησης και της διαπεριφερειακής συνεργασίας. Μια σχέση που αρχικά επικεντρώθηκε μέσω των Συμβάσεων Yaoundé Ι-ΙΙ και Lomé I-IV, στην Αναπτυξιακή Συνεργασία και στην Ανθρωπιστική Βοήθεια και έχει φθάσει οι δυο πλευρές να συνδιαλέγονται ως ισότιμοι εταίροι μέσα από τον πολιτικό διάλογο της Συμφωνίας Cotonou (2000- 2020). Η διαδικασία της «περιφερειοποίησης» που προωθεί η Ένωση, απαιτεί διαδικασίες πολιτικής αποκέντρωσης και διαπεριφερειακών συνεργασιών και αποδυνάμωση της αποκλειστικότητας της πολιτικής δύναμης του κράτους- έθνους. Η κατανόηση του βαθμού δυνητικής συμμετοχής των ευρωπαϊκών περιφερειακών οντοτήτων στην άσκηση της Εξωτερικής Δράσης της Ένωσης, αποτελεί μια νέα 3 προσέγγιση, καθώς μέχρι σήμερα, οι αρμοδιότητες αυτές περιορίζονται στα κράτη μέλη και στα αρμόδια θεσμικά όργανα της ΕΕ. Πρωτοβουλίες των ευρωπαϊκών περιφερειακών οντοτήτων με σκοπό τη λειτουργία τους ως ο Τρίτος Πόλος στο νέο ευρωπαϊκό μοντέλο διακυβέρνησης και την ενεργό συμμετοχή τους στην Εξωτερική Δράση της ΕΕ, μέσα από τυπικές ή άτυπες διαδικασίες, την ανάδυση της «Διπλωματίας» ή της «(Παρα)- διπλωματίας» των περιφερειών υπερβαίνοντας στην πράξη τα αναγνωρισμένα εθνικά σύνορα, αποτελούν πολιτικές που μπορούν να αναπτύξουν οι ευρωπαϊκές περιφερειακές οντότητες. Η συμμετοχή των περιφερειακών οντοτήτων στη διακυβέρνηση της ΕΕ, διαφοροποιείται ανάλογα με το θεσμικό τους ρόλο και τις θεσμικές τους ικανότητες ως προς τον τρόπο λήψης αποφάσεων, τον κοινοβουλευτικό έλεγχο και την έννοια της νομιμότητας. Η «Αποκέντρωση», αποτελεί μια σημαντική συνιστώσα ως μέρος μιας ευρύτερης διαδικασίας πολιτικής μεταρρύθμισης γιατί συναρτάται με τα κρατικά μοντέλα διακυβέρνησης και ως εκ τούτου τη δυναμική που αναπτύσσουν οι ευρωπαϊκές περιφέρειες για να έχουν επαρκή αυτονομία σύμφωνα με το σύνταγμα ή την εθνική νομοθεσία.Κατά πόσο αυτό επιτυγχάνεται, μέσα από ποιες διαδικασίες και με ποια αποτελέσματα, αποτυπώνεται με σαφήνεια στα έξι κεφάλαια της διατριβής, μέσα από μια εμπεριστατωμένη ανάλυση σε επίπεδο βιβλιογραφικής τεκμηρίωσης και έρευνας, που με όχημα τον κοινωνιολογικό θεσμισμό, οδηγούν στη διαπίστωση πως η διαδικασία «κοινωνικοποίησης» και ωρίμανσης των θεσμών, σε επίπεδο εμπλοκής νέων δρώντων στην άσκηση της Εξωτερικής Δράσης της Ένωσης και της συμβολής στον εξευρωπαϊσμό της, έχει πολύ δρόμο να διανύσει. Σε αυτό το σημείο, η Ένωση πρέπει να εμβαθύνει τη διαδικασία της περιφερειοποίησης και του εξευρωπαϊσμού των πολιτικών της , εμπλέκοντας κι άλλους δρώντες σε αυτή τη διαδικασία, όπως τις ευρωπαϊκές περιφέρειες.