bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Le char d'or consacré par le peuple rhodien
Authors: Laroche Didier , Jacquemin Anne
Published: October 2008

Ή μελέτη τῶν λίθων πού ἀνήκουν στό βάθρο τοῦ ἅρματος τῶν Ροδίων στούς Δελφούς, μᾶς ἐπιτρέπει νά ἀποκλείσουμε τήν ὑπόθεση ὅτι τά ἄλογα τοῦ 'Αγίου Μάρκου τῆς Βενετίας προέρχονται ἀπό αὐτό τό μνημεῖο, καί νά ἀποκαταστήσουμε πάνω σέ μιά στήλη 6.50 μ. τό τέθριππο τοῦ 'Ηλίου στραμμένο προς τό ναό τοῦ 'Απόλλωνα. Χάρη στήν ταύτιση νέων στοιχείων αὐτοῦ τοῦ ἀναθήματος, μποροῦμε νά ἐκτιμήσουμε καλύτερα τήν ἔντονη πρωτοτυπία τοῦ ἔργου πού δέν μπορεῖ νά εἶναι παρά ἐργο καλλιτέχνη πρώτης γραμμῆς. Τεχνικές λεπτομέρειες μᾶς ὁδηγοῦν νά θέσουμε καί πάλι τό ζήτημα τῆς χρονολόγησης τοῦ « χρυσοῦ ἅρματος », πού, γιά διάφορους λόγους, θά ἦταν καλύτερα νά τοποθετηθεῖ στό τελευταῖο τέταρτο τοῦ 4ου αἰώνα.
L'enfant-roi Antiochos et la reine Laodice
Authors: Le Rider Georges
Published: October 2008

Παρουσίαση δύο χρυσῶν ὀκταδράχμων, μέ δίδυμες ἀπεικονίσεις, στόν ἐμπροσθότυπο ἕνας νεώτατος βασιληάς, ὁ Άντίοχος, καί μιά βασίλισσα τῆς ὁποίας ἡ εἰκόνα εἶναι τοποθετημένη σέ πρῶτο πλάνο. Μποροῦμε νά θεωρήσουμε αὐτόν τόν Άντίοχο σάν γυιό τοῦ Σέλευκου Δ', πού πέθανε στίς 3 Σεπτεμβρίου 175, θύμα τοῦ 'Ηλιόδωρου. Μετά ἀπό βασιλεία μερικῶν ἑβδομάδων, ἴσως υἱοθετήθηκε καί ἀνακυρήχθηκε συνβασιλέας ἀπό τόν Άντίοχο Δ', καί μετά θανατώθηκε ἀπό τόν τελευταῖο, τό 170. Ή βασίλισσα πού ἀπεικονίζεται στά δύο ὀκτάδραχμα δέν μπορεῖ νά εἶναι ἄλλη ἀπό τή μητέρα τοῦ νεαροῦ δυνάστη, τή Λαοδίκη, πού μποροῦμε νά ταυτίσουμε μέ τήν κόρη τοῦ Άντίοχου Γ' καί γυναίκα τοῦ Άντίοχου τοῦ πρεσβύτερου, καί τῶν αδελφῶν του Σέλευκου Δ' καί Άντίοχου Δ'. Σχόλια γιά τίς δίδυμες ἀπεικονίσεις καί σκέψεις γύρω ἀπό τά σχετικά ἄφθονα νομίσματα τοῦ νεαροῦ Άντίοχου.
Le côté Nord du forum de Philippes
Authors: Sève Michel , Weber Patrick
Published: October 2008

La série de monuments actuellement considérée comme le côté Nord du forum de Philippes ne constitue pas une barrière visuelle, à la différence des trois autres côtés. On suggère que sur les premières pentes de l'acropole, au-delà du decumanus maximus qui longe — ou plutôt traverse — le forum, il existait une série de monuments assis sur la terrasse où s'est plus tard installée la basilique A. Il en subsiste plusieurs vestiges d'époque impériale : la substruction d'un monument remployé en citerne, romain plutôt qu'hellénistique, des escaliers monumentaux antérieurs aux constructions paléochrétiennes, et des blocs, errants ou en remploi, provenant d'au moins trois bâtiments différents qui ne peuvent se situer dans la place basse. La composition unitaire ainsi obtenue se rattache à des séries connues, et la rue, piétonne plutôt que charretière, organisait sans le couper cet ensemble monumental.
Trépieds de Delphes et du Péloponnèse
Authors: Amandry Pierre
Published: October 2008

1. — Delphes : Les bases campaniformes des Deïnoménides ne portaient pas directement de trépied, comme les cavités du lit d'attente et les textes l'avaient fait croire, mais une colonne de bronze sur laquelle se dressaient le trépied et la statue. Publication d'autres bases campaniformes analogues, que leur profil amène à rapprocher des bases de colonnes des palais perses. Étude d'un type apparenté, trois bases campaniformes tronquées, qui portaient des colonnes. Réexamen du socle attribué au trépied de Platées. Si les blocs des deux assises circulaires et certains blocs des assises carrées avec des crampons en double-gamma, appartiennent bien à un même monument, la disparition de la 3e assise circulaire nous prive de tout élément pour savoir si et comment la colonne serpentine était fixée sur ce socle. Socle d'un trépied anonyme qui peut correspondre aux « morceaux importants d'un monument rond » du Journal de la grande fouille, trouvé entre le temple et l'autel. Autres trépieds. Le cippe des Tyrrhéniens ne portait pas de trépied. 2. — Péloponnèse : La seule base importante de trépied dans le Péloponnèse se trouve à Messène, au sommet de l'Ithôme.
Une inscription phénicienne d'Amathonte
Authors: Sznycer Maurice
Published: October 2008

Au cours des travaux de la mission de l'École Française à Amathonte (Chypre) a été découverte, en 1984, une inscription phénicienne gravée sur un fond de coupe attique de vernis noir. L'inscription se compose d'un nom de personne, précédé de la préposition L « (appartenant) à ». Il s'agit d'un nom de personne théophore qu'on propose de lire YKNSM[S] « (dieu) Sams établira fermement ». L'inscription peut être datée de la première moitié du ve siècle av. J.-G.
Une vignette de traité à Delphes
Authors: Moretti Jean-Charles
Published: October 2008

Κατά τή διάρκεια της αποκάλυψης του ξυστού τών Δελφών, τό 1985, βρέθηκε ή επικεφαλίδα μιας συνθήκης, ακρωτηριασμένης καί μερικά άποξυμένης, πού διατήρησε μόνο τόν τίτλο της. Προτείνω νά αναγνωρισθεί ή κορωνίδα της συνθήκης πού συνομολόγησαν ή Θάσος καί ή Νεάπολη τήν έπαύριο του Πελοποννησιακού πολέμου μέ τήν προστασία τών Δελφών καί τής Πάρου · ήταν ήδη γνωστή άπό ένα αντίτυπο πού εϊχε βρεθεί στην Πάρο (IG XII 5, 109). ΟΊ τέσσερεις θεότητες πού παριστάνονται είναι πιθανόν ό Ζευς, 6 'Απόλλων, ή Παρθένος καί ό 'Ηρακλής.
Les textes littéraires grecs de la Trésorerie d'Aï Khanoum
Authors: Rapin Claude , Hadot Pierre , Cavallo Guglielmo
Published: October 2008

Édition commentée des deux fragments de manuscrits littéraires grecs découverts dans la trésorerie du palais d'Aï-Khanoum, dans un contexte daté de 145 av. J.-C. Ces manuscrits avaient été rédigés dans des officines méditerranéennes et sont paléographiquement datables entre le milieu du IIIe et le début du IIe s. av. J.-C. Le premier texte, rédigé sur papyrus, est un dialogue philosophique platonicien ou aristotélicien relatif à la théorie platonicienne des Idées ; le second, rédigé sur parchemin en trimètres iambiques, relève peut-être du genre théâtral. Leur présence à Aï Khanoum atteste l'existence d'une bibliothèque dans le palais de cette cité.
Le traité d'alliance entre Rome et Maronée
Authors: Stern Jacob
Published: October 2008

Ή πρόσφατη ανακάλυψη της επιγραφής πού αποκαλύπτει τήν ύπαρξη συνθήκης συμμαχίας μεταξύ Ρώμης καί Μαρώνειας, επιβεβαιώνει τά κείμενα του Πολύβιου και του Τίτου Αίβιου σέ σχέση του Αιμίλιου Παύλου μέ τή διακήρυξη στην 'Αμφίπολη : πρόκειται μάλλον γιά τόν Λεύκιο της επιγραφής. Στους πληθυσμούς της Μαρώνειας, του Αίνου καί τών 'Αβδήρων (τό όνομα τών τελευταίων αποκαταστάθηκε άπό ενα ευανάγνωστο Α πού υπήρχε στό λίθο) απονέμεται τό δικαίωμα της ελευθερίας καί της αυτοδιοίκησης ανεξάρτητα άπό τίς τέσσερις μακεδόνικες δημοκρατίες. Αυτή ή συμμαχία, ή οποία πιθανόν διαπραγματεύθηκε λίγο μετά τήν Πύδνα άπό τήν αντιπροσωπεία της Μαρώνειας πού αναφέρεται στην αρχή του κειμένου, είχε σάν σκοπό νά τερματήσει τους αγώνες γιά τήν κατοχή τών Θρακικών πόλεων. Μ' αυτό τόν τρόπο επισημοποιούσε τή δυσμένεια του Εύμένη Β' στή Σύγκλητο καί εξασφάλιζε στή Ρώμη τόν έλεγχο της όδοΰ προς τόν Ελλήσποντο.
À propos de monuments de Delphes : questions de chronologie ( I )
Authors: Amandry Pierre
Published: October 2008

P. Amandry, Μνημεία των Δελφών : Προβλήματα χρονολόγησης (Ι). σ. 591-610 Ό Francis καί ό Vickers αμφισβήτησαν τή χρονολογία 530-525 γιά τό Θησαυρό των Σιφνίων, στή συστηματική κριτική πού άσκουν γιά τήν παραδοσιακή χρονολόγηση της ελληνικής αρχαϊκής τέχνης. Αυτό έγινε μέ βάση ορισμένα επιχειρήματα πού άμφισβητοΰν τήν ερμηνεία ή τήν άξια τοΰ κειμένου τοΰ 'Ηρόδοτου, III 57-58 ή τήν ταύτιση τοΰ Θησαυροΰ. 'Αλλά αυτή έχει σχεδόν αποδειχθεί άπό ενα εδάφιο τοΰ Παυσανία καί άπό τή βέβαιη χρήση μάρμαρου άπό τή Σίφνο. Οι συσχετισμοί πού Εκαναν ό F. καί V. ανάμεσα στή γλυπτή διακόσμηση τοΰ Θησαυροΰ καί τό παλάτι της Περσέπολης, καθώς καί ή υπόθεση γιά Ιναν άντιπερσικό συμβολισμό είναι τό λιγώτερο αδικαιολόγητοι καί συχνά απαράδεκτοι.
L'épigramme du Colosse des Naxiens à Délos
Authors: Chamoux François
Published: October 2008

Το ιαμβικό τρίμετρο που είναι χαραγμένο στη βάση του Κολοσσού αναφέρει απλώς, και αυτό είναι αξιοσημείωτο, ότι η πολύ βαρειά βάση λαξεύτηκε στο ίδιο ναξιώτικο μάρμαρο με το άγαλμα : οι δωρητές θέλουν να το υπενθυμίσουν γιατί αυτή η επιχείρηση (εργασία λατομείου και μεταφορά) αντιπροσώπευε σημαντική αύξηση των δαπανών, μαρτυρία της ευλάβειας τους προς το θεό. Ενα σχετικό εδάφιο του Διόδωρου του Σικελού (Ι 47,3) ενισχύει αυτή την ερμηνεία.
Une offrande monumentale à Delphes : le trépied des Crotoniates
Authors: Laroche Didier , Jacquemin Anne
Published: October 2008

Η μελέτη των μαρμάρινων θραυσμάτων με αναθηματική επιγραφή των Κροτωνιατών που φυλάγονται στο Μουσείο των Δελφών, μας επέτρεψε να συσχετίσουμε τον αποκαταστημένο κυκλικό δόμο με μια βάση του ιερού {Allas 408 — πρώην βάση του τρίποδα των Πλαταιών) που μ' αυτή την ευκαιρία επαναξετάσαμε. Είναι πιθανόν ότι οι Κροτωνιάτες αφιέρωσαν στους Δελφούς μετά τη νίκη τους εναντίον της Σύβαρης, ένα μνημειακό τρίποδα, έμβλημα του Απόλλωνα και σύμβολο της πόλης τους.
Contribution à l'histoire rurale de Délos aux époques classique et hellénistique
Authors: Brunet Michèle
Published: October 2008

Νέα ανάγνωση των επιγραφών που αφορούν τις ιερές αγροικίες του Απόλλωνα στη Δήλο και τη Ρήνεια. Α. Το είδος των επιγραφών επιβάλλει περιορισμούς στην ερμηνεία τους : δεν μπορούν να μας πληροφορήσουν ούτε για τη θέση των αγροικιών αλλά ούτε και για τη μορφή τους. Το γεγονός ότι υπάρχουν δεν πρέπει να μας κάνει να υποτιμήσουμε την σπουδαιότητα των ιδιωτικών αγροκτημάτων για τα οποία δεν διαθέτουμε κανένα παρόμοιο αρχείο. Β. Το έδαφος της Δήλου δεν ήταν λιγότερο πλούσιο από αυτό της Ρήνειας και δεν είχε αποκλειστικό προορισμό την κτηνοτροφία : η αποκατάσταση της ID 452, 16-32 σε σχέση με την ID 467 βεβαιώνει την ύπαρξη ενός αμπελώνα στα Επισθένεια. Η έλλειψη μυλώνα στις αγροικίες της Δήλου δεν αποδεικνύει με κανένα τρόπο την απουσία καλλιέργειας δημητριακών αλλά πρέπει να συσχετισθεί με τον αριθμό των ατόμων που ζούσαν στις αγροικίες. Ενα μικρό ομοιογενές σύνολο κιστοφόρων τετραδράχμων της εποχής των Ατταλιδών είχε αποδοθεί, σε ένα πρόσφατα δημοσιευμένο corpus, στις Σάρδεις και τα Σύνναδα. Προσπαθούμε να αποδείξουμε ότι θα έπρεπε να ακολουθήσουμε ένα διαφορετικό συλλογισμό και τα νομίσματα αυτά να αποδοθούν σε τέσσερεις διαφορετικές πόλεις. Οι πόλεις αυτές θα μπορούσαν να είναι η Διονυσούπολις, η Βλαύνδος, η Λυσιάς ή τα Συννάδα και μία τέταρτη της οποίας η ταυτότητα παραμένει αβέβαιη. Βρισκόμαστε στη Φρυγία και προβληματιζόμαστε για τους λόγους ύπαρξης αυτών των σύντομων νομισματοκοπών.
Aristote et la réforme de Clisthène
Authors: Ducat Jean
Published: October 2008

Jean Ducat, Aristote et la réforme de Clislhène. P. 37-51 L'étude ne porte pas sur la réforme de Clisthène en elle-même, mais vise seulement à comprendre l'image qu'en donne Aristote au chapitre 1 de ÏAthenaion Politeia et, plus accessoirement, dans quelques passages de la Politique. Pour Aristote, le seul souci de Clisthène aurait été de rendre supportable par le corps civique athénien l'incorporation de nombreux «étrangers» (métèques et affranchis). Cette intention explique toutes les bizarreries du texte : c'est aussi elle qui fait que la réforme de Clisthène s'insère logiquement dans le schéma que propose Aristote pour l'évolution de la démocratie athénienne fondée par Solon.
Le Cynosarges, Antiochos et les tanneurs. Questions de topographie
Authors: Billot Marie-Françoise
Published: October 2008

Σύμφωνα με τις αρχαίες γραπτές μαρτυρίες, η λεγόμενη περιοχή του Κυνοσάργους, στην επικράτεια του δήμου των Διομείων ή της Διομείας, που ανήκε στην Αιγηίδα φυλή (II), μπορεί να ξεκινάει νοτίως του τείχους της κλασικής εποχής και πρέπει να περιλαμβάνει ένα μέρος της σειράς των λόφων που εκτείνεται από τα νοτιοανατολικά προς τα νότια/νοτιοδυτικά του Ολυμπιείου, στην αριστερή όχθη του Ιλισού * το γυμνάσιο του Κυνοσάργους βρισκόταν κοντά στο τείχος. Ο δήμος της Διομείας εγγίζει στα βόρεια τον αστικό δήμο του Κολλυτού, με τον οποίο τους συνδέει η λατρεία του Ηρακλή, στα βορειοανατολικά τη συνοικία της Άγρας και στα νότια το δήμο Αλωπεκής. Εκτός από ένα σχόλιο στο Δημοσθένη, Κατά Τιμοκράτους 114, πουθενά δεν αναφέρεται ότι το γυμνάσιο και το Ηράκλειο ήταν γειτονικά, δηλαδή παρακείμενα. Αντίθετα, η πιθανότητα δύο ξεχωριστών και απομεμακρυσμένων μονάδων ενισχύεται από πολλές μαρτυρίες. Το ενδεχόμενο αυτό οδηγεί σε μια νέα κριτική ανάγνωση των υποθέσεων, των ανασκαφών και των διαδοχικών ερμηνειών. Στο εξής τίποτα δεν εμποδίζει να τοποθετείται το Ηράκλειο στην περιοχή όπου ο D. M. Robinson βρήκε την επιγραφή IG II2 1665, σχετικά με την εγκατάσταση τριπόδων στο Κυνόσαργες και το αναθηματικό ανάγλυφο του Ηρακλή (Επιγρ. Μουσ. αρ. 3942). Τα αρχαϊκά και κλασικά λείψανα που αποκαλύφθηκαν στα 1895-1896 κοντά στη εκκλησία του Αγίου Παντελεήμονος δεν μπορούν να αποδοθούν με βεβαιότητα στο γυμνάσιο του Κυνοσάργους, που καταστράφηκε από τον Φίλιππο Ε' στα 200 π.Χ., ακόμα και αν φαίνεται πολύ πιθανόν το αυτοκρατορικό οικοδόμημα που ήρθε στο φως λίγο μακρύτερα να είναι το γυμνάσιο του Αδριανού. Δεν θα ήταν ασύμφωνο προς τις γραπτές μαρτυρίες να αναζητήσουμε το γυμνάσιο του Κυνοσάργους στην περιοχή που ορίζεται από το τείχος στα βόρεια, τη δεξιά όχθη του Ιλισού στα νότια, το χώρο του Πυθείου ανατολικά και το τείχος ή το δρόμο προς το Φάληρο δυτικά. Κατά πάσαν πιθανότητα οι πύλες XI, XII και XIII ήταν αντίστοιχα οι Διόμειες, οι Ιτώνιες και οι Άλαδε Πύλες, και το ιερό του Αιγέα βρισκόταν στο δήμο του Κολλυτού, το σημαντικότερο της αστικής τριττύος της Αιγηίδος φυλής. Οι τέσσερις επιγραφές που βρέθηκαν από τον Χρ. Καρούζο στη συνοικία Δουργούτι και αναφέρονται σε υποθέσεις της Αλωπεκής και στη λατρεία του Αντιόχου, δεν δηλώνουν τη γειτνίαση του Ηρακλείου και του Κυνοσάργους, αλλά τοποθετούν το ιερό του ήρωα της φυλής Αντιοχίδος (Χ) στο χώρο ακριβώς όπου βρέθηκαν, στην επικράτεια της Αλωπεκής δηλαδή, μοναδικό αστικό δήμο της φυλής αυτής. Ο νοτιότερος παραπόταμος του Ιλισού (σημερινή οδός Φραντζή) έπρεπε να χωρίζει τη Διομεία από την Αλωπεκή. Τέλος, ο ιερός νόμος IG Ι3 257 θα μπορούσε να προέρχεται όχι από το Ηράκλειο του Κυνοσάργους, αλλά από το ιερό του Ηρακλή Παγκράτη.
À propos des offrandes à l'Apollon de Delphes et du témoignage de Pausanias : du réel à l'imaginaire
Authors: Lacroix L Léon
Published: October 2008

Dans sa description du sanctuaire de Delphes, Pausanias accorde une place importante aux interprétations des offrandes érigées dans le sanctuaire. Quelques exemples suffisent à montrer l'intérêt des commentaires que nous a transmis le Périégète, mais aussi la difficulté que l'on éprouve à distinguer dans ces commentaires le réel de l'imaginaire.
Une délimitation de frontière en Phocide
Authors: Rousset Denis , Katzouros Photios P
Published: October 2008

Denis Rousset και Φώτιος Π. Κατζοτροσ, Οριοθέτηση συνόρων στη Φωκίδα. Σ. 197-215 Δημοσιεύεται μια οριοθέτηση συνόρων ανάμεσα σε δύο φωκικές πόλεις, τη Φανοτέα και τη Στείριδα, χρονολογούμενη πιθανόν στον 3ο αι. π.Χ. Πρόκειται για το αποτέλεσμα μιας διαιτησίας δικαστών από τρίτη πόλη και χωρίς αμφιβολία ένα από τα αρχαιότερα τεκμήρια αυτής της πρακτικής. Ο όρος με τον οποίο υποδεικνύονται οι διαιτητές στην επιγραφή αυτή, «γαοδίκαι», δίνει την ευκαιρία να αναρωτηθούμε εάν υπήρχαν στην Ελλάδα ειδικοί για τις εδαφικές διαφορές. Όσον αφορά την ίδια την οριοθέτηση, απαριθμεί σημεία αναφοράς των οποίων τα ονόματα δεν στερούνται ενδιαφέροντος : ο τόπος αναχώρησης που ονομάζεται Φωκίων, έχει ένα εδαφικό και πολιτικό καθεστώς που προβληματίζει, καθώς και η ενδεχόμενη ταύτιση του με ένα ομοσπονδιακό φωκικό ιερό που γνώριζε ο Παυσανίας, το Φωκικόν. Αν και είναι αδύνατον να βρούμε ξανά στην περιοχή τα σύνορα που περιγράφει η επιγραφή, η ίδια η ύπαρξη της οριοθέτησης είναι ενδιαφέρουσα, γιατί αποκαλύπτει τη δυνατότητα μιας συνοριακής διαμάχης, παρά την παρουσία της οροσειράς του Ελικώνα, που θα θεωρούσε κανείς ως a priori φυσικά σύνορα μεταξύ Φανοτέως και Στείριδος.
Le Gymnase d'Alexandrie : centre administratif de la province romaine d'Égypte
Authors: Burkhalter Fabienne
Published: October 2008

Strabon rapporte que le gymnase d'Alexandrie était l'un des plus beaux édifices de la capitale, et cite ses portiques, son tribunal et ses bosquets. L'article étudie cette description à la lumière des sources papyrologiques et littéraires, et observe la transformation progressive du gymnase en centre administratif et juridique de la province romaine d'Egypte. D'autres gymnases, et en particulier celui de Cyrène, témoignent de la même transformation du point de vue archéologique, et permettent d'avancer une hypothèse sur la situation topographique du gymnase d'Alexandrie.
Remarques sur l'architecture monastique en Macédoine orientale
Authors: Giros Christophe
Published: October 2008

Un document récemment édité du monastère athonite d'Iviron, daté de 1104, constitue une nouvelle source pour l'étude de l'architecture byzantine. L'inventaire des diverses propriétés du monastère en Macédoine orientale comprend en particulier les descriptions des bâtiments appartenant à Iviron. Nous proposons une traduction et un commentaire de ces passages, qui nous informent à la fois sur la manière de décrire à l'époque byzantine et sur l'architecture de la région.
Delphes et sa région à l'époque mycénienne
Authors: Müller Sylvie
Published: October 2008

Ο χώρος των Δελφών επανεξετάζεται στα πλαίσια, αφενός των επαφών του με τις σύγχρονες θέσεις της νότιας πλαγιάς του Παρνασσού, αφετέρου των σχέσεων του με το μυκηναϊκό κόσμο. Η συγκεκριμένη περιοχή χαρακτηρίζεται από ιδιαιτερότητες στα ταφικά έθιμα και στην κεραμική της παραγωγή, ανήκει όμως αναμφισβήτητα στην πολιτιστική σφαίρα του μυκηναϊκού κόσμου. Οι Δελφοί υπήρχαν ήδη από την TE Ι περίοδο και κατοικούνται χωρίς διακοπή μέχρι την ύστερη TE III Γ. Η έκταση του οικισμού και η ποιότητα της κεραμικής της την καθιστούν μία σημαντική θέση από το τέλος της TE III Β ή την αρχή της TE III Γ. Τμήματα πήλινων ειδωλίων μας επιτρέπουν να υποθέσουμε την ύπαρξη ενός λατρευτικού χώρου στο μυκηναϊκό οικισμό, ενώ αμφισβητείται η μυκηναϊκή λατρεία στο χώρο της Μαρμαριάς. Τα αρχαιολογικά δεδομένα δεν επιτρέπουν προς το παρόν να συμπεράνουμε ότι συνεχίστηκε η λατρεία στο ιερό του Απόλλωνος.
Théogénès de Thasos... quarante ans après
Authors: Pouilloux Jean
Published: October 2008

Reprenant quarante ans après une première étude sur l'athlète-héros thasien Théogénès, J. Pouilloux tente de clarifier la légende de ce héros guérisseur à la lumière des documents nouvellement apparus et des études récentes. Si le personnage de Théogénès n'a peut-être pas eu le rôle de réformateur religieux que l'on avait cru, il a été honoré comme héros guérisseur sous le nom de Théagénès à partir du IIe s. av. J.-C. et sa légende enfin établie telle que la littérature impériale nous l'a transmise à travers l'œuvre de Plutarque, Pausanias et Dion Chrysostome. Il semble toujours nécessaire de rapprocher les deux monuments (autel circulaire et tronc à offrandes) exhumés sur l'agora de Thasos ; la statue du héros était peut-être établie sur le tronc à offrandes au centre de l'agora.
Cléomène de Naucratis
Authors: Le Rider Georges
Published: October 2008

Cléomène de Naucratis (mort vers 322) ne cesse d'intriguer les historiens. Usurpa-t-il sous Alexandre le titre et les fonctions de satrape d'Egypte ? Fut-il un financier génial ? Révolutionna-t-il le commerce du blé dans la Méditerranée ? Eut-il un rôle décisif dans l'instauration en Egypte d'une économie monétaire ? Ces questions ont reçu des réponses contradictoires. On trouvera ci-dessous un essai de mise au point.
Catalogues militaires trouvés à Haliarte
Authors: Müller Christel
Published: October 2008

Η δημοσιευόμενη επιγραφή αποκαλύφθηκε το 1985 στην Αλίαρτο της Βοιωτίας* πρόκειται για μια τριεδρική στήλη, ελλιπή κατά το ανώτερο και κατώτερο τμήμα, με καταλόγους κυρίων ονομάτων. Μπορεί να χρονολογηθεί στα μέσα του 3ου αι. π.Χ. περίπου, με βάση τη μορφή των γραμμάτων αλλά κυρίως λόγω της υπερίσχυσης των πατρωνυμικών επιθέτων. Παρά την έλλειψη επικεφαλίδας, που οφείλεται στην αποσπασματική διατήρηση της στήλης, εκφράζεται η άποψη ότι πρόκειται πιθανότατα για έναν ή περισσότερους στρατολογικούς καταλόγους. Μολονότι η προσωπογραφική μελέτη δεν επιτρέπει ακριβείς συσχετισμούς, η ονοματολογική ανάλυση παρέχει περισσότερα στοιχεία. Διακρίνονται τρεις κατηγορίες ονομάτων : η πρώτη περιλαμβάνει ονόματα κοινά σε όλο τον ελληνικό κόσμο, η δεύτερη κατ' εξοχήν βοιωτικά, ιδιαιτέρως θεοφόρα όπως Πτωιό- δωρος, ενώ η τρίτη σπάνια ονόματα, όπως Πέρμιχος και Πέρμων.
Un lotissement de terres à Delphes au IIe siècle ap. J. -C.
Authors: Ferrary Jean-Louis , Rousset Denis
Published: October 2008

Δημοσίευση ενός νόμου των Δελφών ο οποίος δεν μπορεί να είναι μεταγενέστερος του 132-135 μ.Χ., εφόσον αναφέρεται ο corrector Αιμίλιος Ιούγκος. Ο νόμος ρυθμίζει την κατανομή γαιών σε ένα τμήμα της επικράτειας της πόλης, χωρίς όμως να θίγονται τα δικαιώματα των πολιτών οι οποίοι είχαν ευεργετηθεί από μια προηγούμενη κατανομή. Η δεύτερη αυτή κατανομή, που ευνοεί τους δαμιουργούς και τους βουλευτές σε βάρος των απλών δημοτών, δηλώνει την ύπαρξη μιας ιεραρχίας στο πολιτικό σώμα των Δελφών, με παράλληλα στις πόλεις της νησιωτικής Ελλάδας και των μικρασιατικών παραλίων κατά την αυτοκρατορική εποχή. Η παραχώρηση των γαιών συσχετίζεται με το "εμφυτευτικό δικαίωμα" εφόσον οι δικαιούχοι δεν θα έχουν την πλήρη κυριότητα αλλά την απεριόριστη και κληρονομική κατοχή των ελεύθερων γαιών, με την προϋπόθεση να επιφέρουν έγγειες βελτιώσεις οι οποίες ενδεχομένως θα επανέλθουν στην πόλη μαζί με τα κτήματα, σε περίπτωση μη κανονικής κληρονομικής μεταβίβασης. Η παραχώρηση αυτή φαίνεται, ωστόσο, να δίδεται δωρεάν. Εξετάζονται τα πιθανά παράλληλα με τις ρωμαϊκές κατανομές γαιών και με την αυτοκρατορική οικονομική πολιτική, ιδιαιτέρως εκείνη που αποδίδεται στον Αδριανό : είναι πάντως δύσκολο να επιβεβαιωθεί η άμεση επιρροή και παρέμβαση της Ρώμης στους Δελφούς.
Identification archéologique et historique de l'emporion de Pistiros en Thrace
Authors: Bosnakov Konstantin
Published: October 2008

This article for the first time presents arguments supporting the identification of the Pistiros emporion, attested epigraphically in the Great Inscription from the village of Vetren, with the Classical and Hellenistic archaeological site in the region of Adžijska Vodenica, situated 2 km from the place where the inscription was found. The arguments in favour of this identification are as follows: 1) the connection between the find spot of the inscription beyond the ancient route of the Diagonal Serica-Byzantium Road, near the ruins of the Bona Mansio Roman road station, and the historical fortunes of the emporion during the reign of Philip II of Macedonia; 2) the whole ancient tradition of the name Pistiros until its last one, Kapisturia; 3) the etymology of the name Pistiros/Bistiros as a toponym near a large area of water; 4) the interpretation of the unique term epaulistes as a delegate of the Thracian basileus who was obliged to spend the night before traversing the Sued pass (today the Trajan Gate), and to continue on his way to the west on the following day; 5) and the siting of Emporta Belana in accordance with the inscription at the southern foot of the Orbelos mountain (today Mt Belasitza). Historically the Pistiros Emporion can be identified with the chorion Masteira mentioned by Demosthenes. Reliable data for this are given by the historian Anaximenos of Lampsakos. For the first time the identification of the chorion Drongilon is attempted, with the help of the ancient cas- de of Dingion along the middle course of the Evros. The article gives a new interpretation of the term Thracians-tetrachoritai, meaning the Macedonian occupied zone in the Thracian interior, where the four garrisons of Philip II were dislocated: Drongilon, Kabyle, Philippopolis and Masteira. Chronologically this zone was built in at least two stages - in 352/1 and 342/1 BC.
Sacrifices et repas publics dans le sanctuaire de Poséidon à Ténos : les analyses archéozoologiques
Authors: Leguilloux Martine
Published: October 2008

From groups of bones discovered in the sanctuary of Poseidon and Amphitrite at Tinos, there is evidence of certain aspects of bloody rituals in this great Cycladic religious centre. The bones studied came from levels corresponding to the period of greatest fréquentation of the cult place, between the 3rd and 2nd century B.C. The results of archaeozoological analysis help to reconstruct with greater accuracy the procedures of the sacrifices and rituals known from texts. In addition to details about the rituals performed, the study of the bones offers general information on the choice of species and more specialised information on the age of slaughter, the size of the animals sacrificed, the method of slaughter, the methods of dressing the carcasses, the selection and cutting up of the haunches as well as the parts eaten or consecrated to the two principal Tinos divinities.
Recherches sur les matériaux lithiques utilisés dans la construction du palais de Malia : étude géologique
Authors: Dimou Elefthéria , Schmitt Anne , Pelon Olivier
Published: October 2008

In 1928 J. Charbonneaux studied the different utilisation of two kinds of rock, ammouda and sideropetra, in the architecture ofthe Palace of Malia. The present study, begun in 1979, shows that other types of rocks were used there, whose provenance was more or less close by, and that their employment was most often in answer to the precise requirements of the builders, both architecturally and aesthetically.
Sur la technè de la peinture grecque ancienne d'après les monuments funéraires de Macédoine
Authors: Brécoulaki Hariclia
Published: October 2008

Οι σημαντικότερες απτές μαρτυρίες για την αρχαία ελληνική ζωγραφική που έχουν έρθει στο φως μέχρι σήμερα κοσμούν ταφικά μνημεία της Μακεδονίας, τα περισσότερα από τα οποία χρονολογούνται μεταξύ του τρίτου τετάρτου του 4ου αι. π.Χ. και του πρώτου τετάρτου του 3ου αι. π.Χ. Ο σύγχρονος θεατής μπορεί να έχει μια πρώτη εικόνα αυτής της ζωγραφικής στις προσόψεις και στο εσωτερικό των μακεδόνικων μνημειακών τάφων, στους λιγότερο επιβλητικούς κιβωτιόσχημους, σε πολυτελείς νεκρικές κλίνες, σε βασιλικούς θρόνους αλλά και στις ταπεινότερες επιτύμβιες μαρμάρινες στήλες. Σ' αυτή τη μελέτη παρουσιάζονται για πρώτη φορά με συνθετικό και συγκριτικό τρόπο στοιχεία που αφορούν στη καθαυτή δημιουργία των αρχαίων ζωγραφικών έργων. Με την παράθεση αφ' ενός της κλίμακας των χρωστικών και των ζωγραφικών υλικών, ανασυντιθεμένης βάσει των στοιχείων που προκύπτουν από τις πλέον πρόσφατες φυσικο-χημικές αναλύσεις, και αφ' ετέρου των πολύπλοκων και ποικίλων τεχνικών που εφάρμοζαν οι αρχαίοι ζωγράφοι ανάλογα με το αισθητικό αποτέλεσμα που επιδίωκαν κάθε φορά, τεκμηριώνεται κατά το δυνατόν μια σαφέστερη εικόνα των κατακτήσεων της αρχαίας ελληνικής ζωγραφικής.
Les inscriptions du sanctuaire de Claros en l'honneur de Romains
Authors: Ferrary Jean-Louis
Published: October 2008

Δημοσίευση των δεκατριών επιγραφών που αναφέρονται σε ρωμαίους άρχοντες ή αυτοκράτορες και βρέθηκαν στις ανασκαφές της Κλάρου, μεταξύ 1950 και 1961, από τους Louis και Jeanne Robert και τον Roland Martin. Δέκα από τις επιγραφές προέρχονται από μνημεία που ανεγέρθηκαν (ή ξαναχρησιμοποιήθηκαν) προς τιμήν Ρωμαίων κατά μήκος της ιεράς οδού (μεταξύ αυτών μια ανέκδοτη επιγραφή του κοινού των Ιώνων προς τιμήν του Πομπηίου, γης και θαλάσσης έπόπτην, ενώ οι υπόλοιπες προέρχονται από την Κολοφώνα). Μια βάση του Οκταβιανού που βρέθηκε στο εσωτερικό του ναού του Απόλλωνα υποδηλώνει ότι, λίγο μετά το Άκτιο, τιμήθηκε ως σύνναος του θεού. Οι δύο τελευταίες επιγραφές, από το επιστύλιο του ναού του Απόλλωνα, δηλώνουν ότι το βόρειο τμήμα του προνόου αφιερώθηκε στον Τιβέριο και επιτρέπουν την αποκατάσταση και χρονολόγηση της καθιέρωσης του ναού από τον Αδριανό (μεταξύ 135 και 138 μ.Χ.).
Malia : un marais parle
Authors: Dalongeville Rémi
Published: October 2008

Core soundings carried out in the Malia marsh have established the major stages in the evolution of the environment of the archaeological site between 6500 BC and the present day. For the time being, the study only takes account of the sedimentary data and carbon 14 dates. Several sequences have been identified. The first (6400-4700 BC) corresponds to the filling up ofthe depression; the second (4700-1500 BC) covers the formation and evolution ofthe marsh itself; the third (not dated) reveals a short marine event; the fourth (190 BC-414 AD) denotes the reestablishment of the marsh; and the fifth (from 414 BC to the présent) shows that the surface of the marsh evolves in relation to the more or less interior outline of the littoral belt. Sequence 3 might correspond to the tsunami caused by explosion of the Santorini volcano, but it could equally correspond to the earthquake of 365 AD, which caused a considerable tilting movement in Crete, the southwest corner being raised from 8 to 10 metres, and the northeast section subsiding at the same time.
Un nouveau procès délien : les comptes des naopes de Délos et la procédure athénienne au IVe siècle
Authors: Chankowski Véronique
Published: October 2008

Publication et commentaire d'un document inédit datant de l'époque classique, trouvé dans le puits du Prytanée de Délos en 1987. L'inscription constitue la partie inférieure du compte de Philistidès, secrétaire des naopes en 345/4 et complète ainsi le compte ID 104-24. Elle fait état d'une disparition de biens sacrés ayant donné lieu à un procès qui impliqua probablement les collèges de naopes des années 346/5 et 345/4. Ce nouveau fragment apporte plusieurs informations nouvelles sur la procédure employée (ici une paragraphe, dont nous avons la première attestation dans le cadre de γραφαί, puis un renvoi de l'affaire devant le Conseil et au tribunal) et éclaire l'ensemble des comptes des naopes dont la gravure peut être rapportée à l'affaire évoquée dans le nouveau fragment. Le commentaire présente à titre d'hypothèse une reconstitution des étapes de la procédure et replace ce document dans le contexte de l'administration athénienne du sanctuaire d'Apollon Délien au IVe siècle.
Loi d'Érétrie contre la tyrannie et l'oligarchie (première partie)
Authors: Knoepfler Denis
Published: October 2008

Découverte près d'Alivéri en Eubée, cette importante inscription du milieu du IVe siècle av. J.-C. est demeurée longtemps inédite. Il s'agit d'une grande stèle amputée en haut et à gauche, où se lisent encore 35 lignes gravées stoichédon (à raison de 51 lettres par ligne après restitution). Sur la base du lieu de trouvaille, de la langue et du contenu, on peut rapporter à la même stèle le fragment IG XII 9, 190, en dépit du fait que ce petit morceau — perdu depuis longtemps — n'a pas été présenté comme un texte stoichédon par son unique copiste. Ce rapprochement permet de restituer le frag ment en question (A) plus sûrement qu'on n'avait pu le faire jusqu'ici : c'est le début de la loi, avec l'énoncé des récompenses prévues pour le tyrannoctone, modulées en fonction de son statut politique et social. Le texte du nouveau morceau (B) se compose lui-même de deux sections distinguées par une asyndète significative. La première section (1. 1-17) comporte une série de clauses ayant pour objet la protection de la constitution démocratique contre toute tentative de mise en place d'un régime tyrannique, notamment par le biais d'une motion subversive : le contrevenant se verra non seulement privé de ses droits civiques (discussion sur la notion d'atimia à cette date) et de ses biens (confiscation par l'État — avec une dîme pour Artémis Amarysia, dont la prééminence dans le panthéon érétrien est ainsi confirmée), mais proscrit à perpétuité (interdiction d'inhumer ses restes dans l'Érétriade ou Érétrias gê; impunité et même récompense accordées à son meurtrier). Cette première section s'achève par une imprécation solennelle visant à décourager toute atteinte contre les dispositions de la loi elle-même (rôle intéressant des prêtres et des prêtresses — avec le mot rare, sinon même nouveau, hiéris pour hiéreia — lors des Dionysia et des Artémisia) ; entre les termes de cette imprécation et le libellé des grands serments « internationaux » (attestés à partir du IVe siècle précisément) il y a plus d'un point commun à relever.
Le monument de Daochos ou le trésor des Thessaliens
Authors: Jacquemin Anne , Laroche Didier
Published: October 2008

Μια επανεξέταση των κατά χώραν λειψάνων και των διάσπαρτων λίθων του μνημείου του Δαόχου οδηγεί στην αποκατάσταση μιας αίθουσας με πλίνθινους τοίχους πάνω σε λίθινο κρηπίδωμα και είσοδο στα Δυτικά. Τα αγάλματα των μελών της οικογενείας του τετράρχη και ιερομνήμονα Δαόχου από τα Φάρσαλα θα πρέπει να βρίσκονταν εκεί, καθώς και ένα δεύτερο σύνταγμα ανδριάντων με διαφορετική διάταξη. Ένα σύνολο ενδείξεων επιτρέπει να υποθέσουμε ότι το κτίριο καταστράφηκε από κάποια φυσική αιτία, ενώ τα αγάλματα τοποθετούνταν στη θέση τους.
Production et consommation de céramiques à Potamia (Chypre) de l'époque franque à l'époque ottomane
Authors: François Véronique , Vallauri Lucy
Published: October 2008

In the context of the project "Potamia-Hagios Sozomenos, the constitution of the countryside in the médiéval East" the pottery collected during the course of the récent survey hâve, in spite of its fragmentary condition, provided fresh information at the site level, but also for the island as a whole, in the Frankish and Ottoman periods. Study of the pottery is informative both for the manufacture of local and régional Cypriot pottery and for the dissémination of pottery originating in the Western and Eastern Mediterranean basins. The fragmentary condition of the material is offset by its large volume and the récurrent character of the différent catégories of pottery, identified by types and chronological periods. This article proposes a new considération of Cypriot ceramic typol- ogy in the light of previous research and récent discoveries.
Aperçu des céramiques mésohelladiques à décor peint de l'Aspis d'Argos, I. La céramique à peinture mate
Authors: Philippa-Touchais Anna
Published: October 2008

One of the main interests of the pottery collected during the récent excavations of the Middle Helladic settlement of Aspis at Argos (1974-1990) is due to the fact it came from stratified habitation deposits covering nearly ail the period from ΜΗ Ι to ΜΗ ΙΙΙΒ. Among this material the painted pottery forms a particularly interesting group, not only because it represents over a third ofthe whole, but because it lends itself by its physical character (technology, shapes, decoration) to a study of the variability of the pottery. It is through the latter that one can best attempt an approach to the relations, social conceptions and more generally socio-economic organisation, fields largely unexplored for this period. Middle Helladic painted pottery is divided into two broad categories : the Mattpainted ware, one of the most characteristic of the period, and the Lustrous Decorated ware, much rarer and less widespread. The first part of this study, devoted to the Mattpainted ware, presents a review of its different technological categories and principal types, which makes it possible to identify several original features of the Argive production, but also to appreciate the place in it occupied by the series imported from other production centres in the Aegean basin.
Inscriptions hellénistiques d'Amphissa
Authors: Rousset Denis
Published: October 2008

A block discovered in 1980 during an excavation by the Archaeological Service at Amphissa bears two Hellenistic inscriptions. The first, dating without question to the middle of the 2nd century BC, consists of a letter and an abbreviated honorific decree from Sparta in honour of an Amphissan. The title of the abbreviated decree, while giving further evidence for the magistrature of the nomographs at Sparta, is so ambiguous that it allows of several interpretations. The second inscription is an abbreviated honorific decree from Amphissa, dating probably from the end of the 2nd century or beginning of the lst century BC, granting proxenia, the right of land acquisition, security and grazing rights to a designated Leukios Kaikilos Mnascas, who was deprived of patronymic and ethnie. He must have been a Greek who had received Roman citizenship, or more likely was the freed-man of a Roman citizen.
Décors peints au plafond dans des maisons hellénistiques à Délos
Authors: Alabe Françoise
Published: October 2008

Θραύσματα γραπτών επιχρισμάτων που περισυνελέγησαν στο στρώμα καταστροφής τριών δωματίων του πρώτου ορόφου της Οικίας των σφραγίδων και ενός δωματίου του πρώτου ορόφου της Οικίας του ξίφους είχαν αποκολληθεί από τις οροφές. Τα θραύσματα αυτά επιτρέπουν την ανασύνθεση του διακόσμου στο δωμάτιο της Οικίας του ξίφους καθώς και σε δύο από τα δωμάτια της Οικίας των σφραγίδων, τα τελευταία με χρώματα. Ο διάκοσμος αυτός, που αποτελείται από αλληλένδετες ταινίες γύρω από ένα τετράπλευρο πεδίο και παραπέμπει σε τεντωμένους τάπητες πάνω στην οροφή, είναι πλουσιότερος (ακριβά χρώματα, φύλλα χρυσού) και πιο περίτεχνος (δεκαπέντε περίπου θέματα) από εκείνον των τάφων της ίδιας περιόδου, ο οποίος υιοθετεί ανάλογη σύνθεση «σε τάπητα» και αντλεί την έμπνευση του από το ίδιο ρεπερτόριο, που συναντάται συχνά στα υφάσματα. Εφόσον δεν γνωρίζουμε κανέναν άλλο διάκοσμο οροφής δωματίου κατοικίας, είναι παράτολμο να συγκρίνουμε την υπερβολή των οροφών αυτών με τη λιτότητα των οροφών των τάφων. Το δωμάτιο στο οποίο δεν είναι δυνατή η ανασύνθεση διέθετε εξάλλου ένα διάκοσμο πολύ πιο υποτυπώδη.
Thasos, un port depuis l'Antiquité... malgré tout
Authors: Sintès Gilles
Published: October 2008

The fluctuation of the sea level is today an accepted fact, but it does not necessarily dénote mechanically horizontal movements of the coastline. Tectonics and especially continental erosion/deposition factors constantly affect the variations. The Thasian "paradox" has had the effect that the rise in sea level since Antiquity did not result in modifying the localisation of the port, although in the bay of Limenas, as in the rest of the island, the coast has been appreciably altered. The construction of the rampart and the urban alterations have essentially protected it frorn the silting up which, without that, would have been inevitable.
Les Compitalia à Délos
Authors: Hasenohr Claire
Published: October 2008

A rich corpus of paintings, inscriptions and votive monuments gives us information about the circumstances and the celebrations of the Compitalia in the 2nd and lst centuries BC. We first consider the paintings executed on the external walls of some twenty houses or shops and on the interior of three of them, which depict the gods and rites (sacrifices, ludi) of this ancient Roman feast. A fresh examination of these pictures and a comparison of with iconographic and literary evidence in Italy has enabled us to correct and complete the catalogue compiled by M. Bulard in 1926 and finished by Ph. Bruneau in 1970, while at die same time amending the théories advanced by each of diem. In particular it appears that Hercules and other divinities figured in the Pantheon of the Compitalia along with the Lares, that the altars and paintings were commissioned by the owners of the houses for private sacrifices and that the feast underwent a certain number of local influences in regard to the gods, rites, place of celebration and the origin of the faithful. Secondarily, the reexamination of the inscriptions and votive monuments in the Agora of the Competaliasts shows that the Compitalia were equally celebrated within the official framework of the community of the Italici : a sanctuary of the Lares consisting of an altar, a tholos sheltering the images of the Lares, and statues and altars of other divinities was entrusted to the college of the Competaliasts, who organised the sacrifice and also probably the ludi compitalicii.
L'envoi de la relique de la Vraie Croix à Notre-Dame de Paris en 1120.
Authors: Bresc-Bautier Geneviève
Published: October 2008

Le chantre de l'église du Saint-Sépulcre de Jérusalem, Anseau, envoya un fragment de la Vraie Croix à Notre-Dame de Paris où il avait été instruit. On a daté jusqu'alors de 1109 la lettre d'accompagnement de la relique et celle que le chantre expédia pour en expliciter l'origine. En fait, tous les éléments concordent pour placer la réception de la relique le 1er août 1120. Cette nouvelle datation permet de reculer aux années 1121-1124 la première bénédiction de la foire du Lendit qu'on plaçait auparavant entre 1110 et 1112.
Instruments d'astronomie conservés à la bibliothèque du collège de Sorbonne aux XVe et XVIe siècles.
Authors: Vielliard Jeanne
Published: October 2008

Jeanne Vielliard, Instruments d'astronomie conservés à la bibliothèque du collège de Sorbonne aux XVe et XVIe siècles. — Bibliothèque de l'École des chartes, t. CXXXI (1973), p. 587-593.

Le registre de prêt de la bibliothèque du collège de Sorbonne élaboré au XVe siècle et au début du XVIe signale l'emprunt, à côté des manuscrits et de rares imprimés de son fonds, d'instruments d'astronomie (astrolabes, équatoire, turquets). Les emprunteurs sont presque toujours des sorbonistes dont les noms sont donnés et qui peuvent être connus par ailleurs.
La notion de subdélégation dans la monarchie d'Ancien Régime
Authors: Antoine Michel
Published: October 2008

Michel Antoine, La notion de subdélégation dans la monarchie d'Ancien Régime. — Bibliothèque de l'École des chartes, t. CXXXII (1974), p. 267-287.

Peu étudiée par les juristes et légistes des temps classiques, la notion de subdélégation ne peut se dégager que par l'étude des pratiques de la monarchie d'Ancien Régime. Il en ressort que la subdélégation était une commission émanée non pas immédiatement du roi, mais de personnages eux-mêmes investis — à titre individuel ou collectif — d'une commission délivrée par le souverain et comportant expressément le pouvoir de subdéléguer. Pouvoir qui n'était jamais attaché ou conféré à des charges érigées en titre d'office.
Rouen et les « libraires forains » à la fin du XVIIIe siecle : la veuve Machuel et ses correspondants (1768-1773)
Authors: Mellot Jean-Dominique
Published: October 2008

Jean-Dominique Mellot, Rouen et les « libraires forains » à la fin du XVIIIe siècle : la veuve Machuel et ses correspondants (1768-1773). — Bibliothèque de l'École des chartes, t. 147, 1989, p. 503-538.

Délibérément sous-évaluée lors de l'enquête royale de 1764, la librairie de Rouen figure au XVIIIe siècle parmi les grands centres européens de transit et d'approvisionnement en livres contrefaits, clandestins ou populaires. Mais en parallèle, en complémentarité même avec le réseau à large trame des clients sédentaires, les libraires de Rouen alimentent un actif commerce « forain », reposant sur des intermédiaires jusqu'ici fort mal connus. La correspondance nourrie qu'a entretenue avec eux la veuve de Jean-Baptiste III Machuel entre 1768 et 1773 révèle tout l'intérêt, pour les producteurs et fournisseurs rouennais, de pareils libraires sans boutique. Des dizaines de ces marchands forains, originaires en grande majorité de la campagne coutançaise, quadrillent en famille ou en groupe le quart nord-ouest de la France, ne regagnant leurs bases qu'à la morte saison ou pour de courtes trêves. « Errants », « va-nu-pieds » aux dires des gens de justice, les « marchands de livres », comme ils se dénomment eux-mêmes, savent où ils mènent leurs charrettes. Loin de vivre de la charité de leurs pourvoyeurs, ils leur sont devenus, et depuis longtemps, d'efficaces « facteurs » pour le débit de toute sorte de marchandise... la plus demandée n'étant certes pas la moins compromettante.
Élites parisiennes entre XVe et XVIIe siècle : du bon usage du Cabinet des titres.
Authors: Descimon Robert
Published: October 2008

L'étude des trajectoires parcourues par les familles des grands notables parisiens entre la fin du XVe et le début du XVIIe siècle montre que le principe de leur identité sociale passa du Corps de ville, dont elles accaparaient la gestion, à l'installation dans les cours souveraines et au Conseil. La nature et la profondeur de cette mutation ne sauraient apparaître si l'on s'en tient aux généalogies du Cabinet des titres de la Bibliothèque nationale de France. Seul le recours aux actes notariés permet d'apprécier la diversité, la réussite ou l'échec des stratégies mises en œuvre par le patriciat municipal en formation à Paris. Le paradoxe le plus clair que mettent en lumière les études lignagères est le dynamisme, l'inventivité sociale de la noblesse de robe naissante, alors qu'un passage prématuré à la noblesse des champs et même à la noblesse d'épée ou de Cour préludait souvent à un déclin. Les enquêtes colbertiennes ont cependant imposé jusqu'à nos jours une autre conception de la noblesse, que confortent précisément les titres généalogiques. L'enjeu historiographique du débat est de cerner les dynamiques réelles de la France moderne et de donner une réponse sociale, au moins parisienne, à la vieille question : qu'est-ce qu'être et que devenir noble ?
Les rythmes scolaires en France : permanences, résistances et inflexions
Authors: Gerbod Paul
Published: October 2008

Le temps scolaire est une composante fondamentale du système éducatif français car, depuis des siècles, il conditionne la vie quotidienne, hebdomadaire et annuelle des élèves. Tributaire d'une longue tradition insérée dans les structures du calendrier de l'Eglise, son histoire comporte jusqu'à la fin du XVIIIe siècle une première séquence, au cours de laquelle le temps scolaire se définit et se met progressivement en place dans l'instruction primaire et secondaire, avec de nombreuses variantes dans le temps et l'espace. Au cours du XIXe siècle, lorsque l'éducation est ressentie comme un terrain d'unification privilégié, il relève d'une stratégie officielle qui vise à gommer les divers particularismes. De 1800 aux années 1950, il impose ainsi ses traditions et ses contraintes aux élèves, suscitant déjà des résistances et des critiques, qui tiennent en partie aux transformations du contexte social. Par la suite, sous l'influence des campagnes opinion orchestrées par les milieux médicaux, par les sociologues, psychologues et pédagogues, les rythmes scolaires tendent à se modifier plus ou moins profondément dans le sens du bénéfice psychologique, physiologique et intellectuel de la jeunesse.
L’Univers des formes (1955-1997) : livres d’art et pratiques éditoriales
Authors: Cerisier Alban
Published: October 2008

L'Univers des formes, a series making up a “ universal history of art ”, was published by Editions Gallimard from 1960 to 1997. A creation of André Malraux, it expands the aesthetic outlook of the author of Le Musée imaginaire, while it queries its possible conjunction with the aims and methods of professional art historians. It initiates a new mode of treatment of iconographic documents, which, selected and produced as they are for specific purposes, and given full range within constraining limits, tend to produce their own autonomous discourse as a contrapuntal accompaniment to the author's text. “ The plastic arts have invented their printing press ”, Malraux wrote ; yet there remains to be sorted out what part of the project belonged purely to the trade. The context was one of change in the publishing of art books, owing mainly to an increase in international business. This entailed a degree of standardisation in the designing and producing of books, as well as a redefining of publishers' authority regarding their strategy and commercial policies.
Le grand aumônier de France et le diocèse de la Chapelle royale sous Louis XIV
Authors: Maral Alexandre
Published: October 2008

Institué par des privilèges pontificaux du XIIIe au XVe siècle, le diocèse de la Chapelle royale était dirigé, dès la fin du XVe siècle, par le grand aumônier, qui était un grand officier de la Maison du roi et même, en certains cas, un officier de la Couronne. A ses fonctions traditionnelles dans l'administration des bonnes œuvres royales et le contrôle des hôpitaux du royaume et de certains des plus illustres collèges parisiens, il ajouta l'exercice d'une juridiction canonique sur les officiers ecclésiastiques de la Maison du Roi et sur l'ensemble de la cour royale. Quand celle-ci fut stabilisée à Versailles, des conflits de préséance et de juridiction ne manquèrent pas de surgir avec l'archevêque de Paris, ordinaire du lieu. Ils nourrirent, dès la fin du XVIIe siècle, une vive polémique sur le bien-fondé d'un diocèse royal exempt. La question ne fut pas clairement résolue, et les mémoires rédigés à cette occasion révèlent, par-delà le problème de droit canonique, des conceptions divergentes sur le caractère sacré du souverain.