Εμπόδια και πηγές υποστήριξης σταδιοδρομίας
Authors: Κατσίκης Δημήτριος 
Published: January 2014

Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν η εφαρμογή μιας παρέμβασης υπό το πρίσμα της Κοινωνικογνωστικής Θεωρίας Σταδιοδρομίας σε μαθητές μέσης εφηβικής ηλικίας που αντιλαμβάνονται εμπόδια σταδιοδρομίας. Για την καλύτερη στήριξη του σχεδιασμού και της υλοποίησης της παρέμβασης διεξήχθησαν μία ποσοτική έρευνα και μία ποιοτική διερεύνηση με βάση μεθοδολογία μεικτών μεθόδων έρευνας. Στο πλαίσιο της ποσοτικής έρευνας, 724 μαθητές της πρώτης Λυκείου ηλικίας 15 και 16 ετών από 12 Λύκεια μετρήθηκαν ως προς τις αντιλήψεις τους για τα εμπόδια, τις πηγές υποστήριξης, την αυτοαποτελεσματικότητα, τις προσδοκίες, τα ενδιαφέροντα και τους στόχους σχετικά με τη σταδιοδρομία τους. Οι τέσσερις τελευταίες μεταβλητές εξετάστηκαν ως προς τους έξι τύπους προσωπικότητας του Holland. Οι μεταβλητές εξετάστηκαν και ως προς δημογραφικούς παράγοντες (φύλο, μορφωτικό επίπεδο γονέων, εμπειρία εργασίας, ύπαρξη ΓΡΑ.Σ.Ε.Π. στο σχολείο) για τον εντοπισμό περαιτέρω διαφοροποιήσεων που θα μπορούσαν να είναι ωφέλιμοι για τον σχεδιασμό της παρέμβασης. Τέλος, σύντομη μέτρηση αφορούσε τις αρνητικές προσδοκίες αποτελέσματος. Διερευνήθηκαν οι προβλεπτικές σχέσεις μεταξύ των έξι παραπάνω μεταβλητών με βάση πέντε εναλλακτικά θεωρητικά μοντέλα που αφορούν την επιρροή που έχουν οι παράγοντες πλαισίου στους στόχους που θέτουν οι μαθητές. Αρχικά, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα εμπόδια και οι πηγές υποστήριξης δεν συνδέονται στατιστικά σημαντικά αρνητικά μεταξύ τους. Επίσης, και τα πέντε θεωρητικά μοντέλα ερμηνεύουν με στατιστική επάρκεια τις αντιλήψεις των μαθητών και οι παραπάνω μεταβλητές αποτελούν έξι διακριτές αλλά δυνάμει συσχετιζόμενες μεταβλητές. Επιπλέον, τα διαμεσολαβητικά μοντέλα έχουν ελάχιστα καλύτερους δείκτες πρόβλεψης από το μοντέλο άμεσων επιδράσεων ενώ σε αρκετές περιπτώσεις τα εμπόδια συνδέονται ισχυρότερα με την αυτοαποτελεσματικότητα ενώ οι πηγές υποστήριξης με τις προσδοκίες αποτελέσματος. Τα εμπόδια συνδέονται ισχυρότερα με τις αρνητικές προσδοκίες παρά με τις θετικές προσδοκίες αποτελέσματος. Τέλος, οι δείκτες πρόβλεψης διαφοροποιούνται με βάση τους τύπους του Holland. Σύμφωνα με τις διαμέσους των βαθμολογιών των μαθητών στα παραπάνω ερωτηματολόγια (βαθμολογίες τομής που πληρούσαν τα κριτήρια «υψηλά εμπόδια/χαμηλή υποστήριξη»), επιλέχθηκαν 50 μαθητές από πέντε σχολεία για να λάβουν μέρος στην παρέμβαση. Κάθε ομάδα παρέμβασης περιελάμβανε δέκα μαθητές από ένα λύκειο για κάθε εκπαιδευτική περιφέρεια του νομού Θεσσαλονίκης. Επιπλέον, διενεργήθηκε ποιοτική διερεύνηση μέσω ομάδων συζήτησης με τους πενήντα μαθητές που επιλέχθηκαν για να λάβουν μέρος στην παρέμβαση. Συνολικά διεξήχθησαν πέντε ομάδες συζήτησης με δέκα μαθητές η καθεμία (πέντε αγόρια και πέντε κορίτσια). Η ομάδα συζήτησης περιελάμβανε συνολικά οκτώ ερωτήσεις, έξι ερωτήσεις διερεύνησης για κάθε μία από τις μεταβλητές της Κοινωνικογνωστικής Θεωρίας Σταδιοδρομίας και δύο ερωτήσεις πρόσθετης πληροφόρησης σε θέματα σταδιοδρομίας. Τα αποτελέσματα της θεματικής ανάλυσης έδειξαν ότι οι μαθητές αναγνωρίζουν μια πληθώρα παραγόντων, ενδοατομικών και περιβαλλοντικών, που παίζουν ρόλο κατά τη στοχοθέτηση, ενώ δίνουν έμφαση στη σημασία της εξατομικευμένης διαχείρισης των παραγόντων πλαισίου. Με βάση τα παραπάνω αποτελέσματα, σχεδιάστηκε παρέμβαση πέντε συναντήσεων με διάρκεια μιάμιση ώρα για την κάθε συνάντηση. Η παρέμβαση περιελάμβανε γραπτές ασκήσεις, αξιολόγηση και εξατομικευμένη ανατροφοδότηση, παροχή προτύπων προς μίμηση, πληροφορίες για τον κόσμο της εργασίας και ιδιαίτερη έμφαση στη διαχείριση των δύο παραγόντων πλαισίου. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται σε μια τεχνική αυτο-διαχείρισης που κατασκευάστηκε σε συνεργασία με τους μαθητές που έλαβαν μέρος στην παρέμβαση. Μετά την παρέμβαση, ακολούθησε η αξιολόγηση των μαθητών που έλαβαν την παρέμβαση (πειραματική ομάδα) και επιπλέον πενήντα μαθητών που δεν έλαβαν την παρέμβαση (ομάδα ελέγχου) ταυτοποιημένων ως προς το φύλο, την ηλικία και ως προς τα επίπεδα εμποδίων και πηγών υποστήριξης. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι μαθητές της πειραματικής ομάδας αντιλαμβάνονται χαμηλότερα εμπόδια κατά τη συνθήκη «μετά την παρέμβαση» σε σχέση με τα υψηλότερα εμπόδια που αντιλαμβάνονταν κατά τη συνθήκη «πριν την παρέμβαση» χωρίς να παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές ως προς τις πηγές υποστήριξης στις δύο χρονικές στιγμές. Επιπλέον, τα αποτελέσματα δεν έδειξαν διαφορές μεταξύ της πειραματικής ομάδας και της ομάδας ελέγχου κατά τη συνθήκη «μετά την παρέμβαση» και ως προς τα εμπόδια και ως προς την υποστήριξη. Τα αποτελέσματα της έρευνας συζητώνται στο πλαίσιο της σημασίας που έχει η επιρροή των παραγόντων πλαισίου στη διαδικασία επιλογής σταδιοδρομίας των μαθητών Λυκείου. Επιπλέον, ο σχολιασμός περιλαμβάνει ερευνητικές και πρακτικές προεκτάσεις της Κοινωνικογνωστικής Θεωρίας Σταδιοδρομίας ως ένα ευρετικό θεωρητικό πλαίσιο για τον εμπλουτισμό του σχολικού αναλυτικού προγράμματος και για τον καλύτερο δυνατό σχεδιασμό εμπειρικά τεκμηριωμένων παρεμβάσεων σταδιοδρομίας για μαθητές Λυκείου.