Σύγχρονες στατιστικές μέθοδοι μετά-ανάλυσης (network meta-analysis) για την αξιολόγηση της ασφάλειας και της αποτελεσματικότητας θεραπευτικών παρεμβάσεων σε χρόνια νοσήματα και τον έλεγχο πιθανών προγνωστικών παραγόντων
Authors: Χρήσταινα Ελένη 
Published: January 2025

Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής ήταν η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας θεραπειών με βάση δημοσιευμένες τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες κυρίως από τον τομέα της αγγειοχειρουργικής, ειδικά στην περίπτωση απουσίας άμεσων συγκρίσεων των θεραπειών αυτών, με τη χρήση των μεθόδων της «μετα-ανάλυσης δικτύου» και της «ανασκόπησης ομπρέλα». Τα τελευταία χρόνια, η σύνθεση αποδεικτικών στοιχείων με τη χρήση μεθόδων μετα-ανάλυσης δικτύου (network meta-analysis, NMA) γίνεται ολοένα και πιο δημοφιλής, παρουσιάζοντας μια εκθετική αύξηση στον αριθμό των δημοσιεύσεων με NMA. Στην πράξη, η μετα-ανάλυση δικτύου είναι η επέκταση της μεθόδου της μετα-ανάλυσης και επιτρέπει την αξιολόγηση πολλαπλών θεραπειών σε μια μόνο ανάλυση, συνδυάζοντας τόσο τις άμεσες όσο και τις έμμεσες συγκρίσεις. Στο γενικό μέρος της διδακτορικής αυτής διατριβής περιγράφεται αρχικά η μεθοδολογία της συμβατικής μετα-ανάλυσης, στη συνέχεια αναλύεται εκτεταμένα η μεθοδολογία της μετα-ανάλυσης δικτύου, καθώς και της «ανασκόπησης ομπρέλα». Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε μια πρακτική εφαρμογή των ανωτέρω μεθόδων στα πλαίσια τριών μελετών που αφορούν κατά κύριο λόγο τον τομέα της αγγειοχειρουργικής. Η πρώτη μελέτη αφορά τις τεχνικές σύγκλεισης καρωτιδικής ενδαρτηρεκτομής, με στόχο την επαναξιολόγηση των δυνατοτήτων των διαφόρων τεχνικών κλεισίματος. Η μετα-ανάλυση δικτύου κατέδειξε ότι η ανάστροφη ενδαρτηρεκτομή (EvE) σχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο πρώιμου μετεγχειρητικού συνδυασμένου εγκεφαλικού επεισοδίου 30 ημερών και ποσοστού θανάτου έναντι άλλων μεθόδων αρτηριακής σύγκλεισης, χωρίς να παρατηρούνται σημαντικές διαφορές με τις τεχνικές PTFE και το εμβάλωμα του περικαρδίου βοοειδών. Η ανάλυση SUCRA έδειξε ότι η μέθοδος EvE συσχετίστηκε με την υψηλότερη πιθανότητα να είναι η καλύτερη μέθοδος κλεισίματος. Η δεύτερη μελέτη συνέκρινε την αποτελεσματικότητα ενδαγγειακών θεραπειών πρώτης γραμμής για τη θεραπεία της στένωσης αρτηριοφλεβικού συριγγίου και έδειξε ότι το DCBA κατατάσσεται ως η καλύτερη επιλογή θεραπείας, αναφορικά με το ποσοστό αποτυχίας 6 μηνών, ακολουθούμενο από το CtBA. Τέλος, πραγματοποιήθηκε μια ανασκόπηση τύπου «ομπρέλα» για τη σύγκριση της απλής αγγειοπλαστικής έναντι αυτής με μπαλόνι επικαλυμμένο με πακλιταξέλη σε αρτηριοφλεβικό συρίγγιο και στένωση μοσχεύματος. Σκοπός της είναι η σύνοψη και εξαγωγή αξιόπιστων στοιχείων, δεδομένου του αυξανόμενου αριθμού των υπαρχουσών μετα-αναλύσεων και συστηματικών ανασκοπήσεων για το συγκεκριμένο θέμα. Για την πραγματοποίηση της μετα-ανάλυσης δικτύου χρησιμοποιήθηκε το μοντέλο τυχαίων επιδράσεων (random effect model), που περιλάμβανε τα εξής βήματα: άμεση σύγκριση θεραπειών, έμμεση σύγκριση και συνδυασμός άμεσης και έμμεσης σύγκρισης, καθώς και τις ρουτίνες Stata. Επιπλέον, υπολογίστηκαν και τα διαστήματα πρόβλεψης (predictive interval), τα οποία είναι ένα σημαντικό εργαλείο καθώς προβλέπουν ποιο είναι το πραγματικό αποτέλεσμα θεραπείας που μπορεί να αναμένεται σε μελλοντικές μελέτες. Στην μελέτη που συγκρίθηκαν οι τεχνικές σύγκλεισης καρωτιδικής ενδαρτηρεκτομής, τα διαστήματα πρόβλεψης αύξησαν την εμπιστοσύνη στις συγκρίσεις της ανάστροφης ενδαρτηρεκτομής έναντι πολυουρεθάνης και εμβάλωματων Dacron, γεγονός που θα βοηθήσει μελλοντικά στις επόμενες αναλύσεις. Σε πέντε στατιστικά σημαντικά αποτελέσματα της ανασκόπησης «ομπρέλα» που πραγματοποιήθηκε, οι εκτιμήσεις των «διαστημάτων πρόβλεψης» περιλάμβαναν τη μηδενική τιμή, με εξαίρεση μόνο την αξιολόγηση του TLPP στους 12 μήνες. Η παρούσα μελέτη κατέδειξε ότι η σύνθεση αποδεικτικών στοιχείων με τη χρήση σύγχρονων μεθόδων, όπως η «μετα-ανάλυση δικτύου» και η «ανασκόπηση ομπρέλα» θα μπορούσε να αποτελέσει μία ελκυστική μεθοδολογία αξιολόγησης πολλαπλών θεραπειών, συνδυάζοντας σε μια μόνο ανάλυση τόσο τις άμεσες όσο και τις έμμεσες συγκρίσεις των θεραπειών αυτών, χρήσιμη για ερευνητές, κλινικούς ιατρούς και υπεύθυνους λήψης αποφάσεων σε όλο το κλινικό φάσμα.