Ślady Czerwca ‘89 w zasobie Archiwum Narodowego w Krakowie
Authors: Kowarsch Lidia 
Published: July 2022

Artykuł odnosi się do wyborów parlamentarnych, które odbyły się w dniach 4 i 18 czerwca 1989 r. i uznawane są dziś za symboliczny moment upadku komunizmu w Polsce. Jego myślą przewodnią nie jest jednak odtworzenie wydarzeń poprzedzających kampanię wyborczą czy mających miejsce w jej trakcie. Jest to raczej próba dokonania przeglądu materiałów źródłowych pochodzących z tego okresu i zgromadzonych w zasobie Archiwum Narodowego w Krakowie, wskazania zarówno mocnych stron, jak i niedoskonałości posiadanych zbiorów.
Tekst przybliża bogatą kolekcję archiwaliów wytworzonych w celu pozyskania elektoratu dla kandydatów opozycji w regionie małopolskim przez Komitet Obywatelski „Solidarność”. Podkreślono charakter promocyjno-informacyjny materiałów oraz ich bardziej ekspozycyjną niż faktograficzną atrakcyjność. Obok licznych plakatów, afiszy i druków ulotnych, mogących graficznie dopełnić artykuły i publikacje poruszające przedmiotową problematykę, brakuje bowiem dokumentacji wytworzonej w procesie organizacji kampanii, takiej jak m.in. protokoły zebrań i uchwały Małopolskiego Komitetu Obywatelskiego „Solidarność”, rekomendacje środowisk społeczno-kulturalnych czy procedury wyłaniania kandydatów na posłów i senatorów.
W dalszej części wskazane zostały dokumenty wytworzone w toku działań wyborczych rządzącej w tym okresie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Są to w znacznej mierze podsumowania kampanii naświetlające tło organizacyjne wyborów autorstwa działaczy partyjnych.
Artykuł ma być pomocą dla osób zainteresowanych tematyką Czerwca ‘89. Odsyła do konkretnych zespołów archiwalnych i wskazuje sygnatury, pod którymi znaleźć można najciekawsze i najbardziej wartościowe pamiątki historii przechowywane w zasobie Archiwum Narodowego w Krakowie.

Traces of June ‘89 in the National Archives in Krakow

The article relates to the parliamentary elections that took place on 4 and 18 June 1989 and which are regarded today as a symbolic moment in the fall of communism in Poland. Its main theme is not, however, to recreate the events preceding the election campaign or those that took place during it. It is more of an attempt at reviewing the source materials from the period which are collected in the resources of the National Archives in Krakow, showing both the strong points and the imperfections of the collection. The text brings us closer to a rich archival collection of materials created in order to obtain votes for the opposition candidates in the Lesser Poland region by the “Solidarity” Citizens’ Committee.
Emphasis is placed on the promotional-information character of the materials as well as on their aesthetic rather than factual attraction. Besides the numerous posters and printed leaflets, which are able to graphically fill articles and publications concerning the problems of the time, there is a lack of documentation created during the organisation of the campaign, such as protocols of meetings and resolutions of the Lesser Poland “Solidarity” Citizens’ Committee, recommendations of the social-cultural environment or procedures for selecting candidates for members of parliament and senators. In later parts, documents created during the election activities by the ruling Polish United Workers’ Party are shown. They are to a large extent a summary of the campaign showing the organisational background of the elections by party activists. The article should be of use to people interested in the subject of June ‘89. It refers to specific archival units and shows the reference numbers for the most interesting and most valuable souvenirs of history stored in the resources of the National Archives in Krakow.