bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Ek Parametre İçermeyen Dönüşüm Tekniklerinin Karşılaştırılması ve İki Veri Seti Üzerinde Modellenmesi
Authors: Gül Hasan Hüseyin
Published: September 2024

İstatistik literatüründe, yeni dağılım elde etmek için bazı teknikler geliştirilmiştir. Geliştirilen bu teknikler, var olan dağılıma yeni bir veya birkaç parametre ekleyerek oluşturulmaktadır. Parametre eklemek esneklik bağlamında olumlu bir etki yaratırken, parametre tahmini ve diğer istatistiksel çıkarımlarda işlem zorluğunu da beraberinde getirmektedir. Bu noktada son yıllarda araştırmacılar tarafından ek parametre içermeyen yeni dağılım üretme teknikleri önerilmeye başlanmıştır. Bu çalışmada, Dinesh-Umesh-Sanjay (DUS), Logaritmik dönüşüm (LT) ve Kavya-Manoharan (KM) teknikleri ele alınmış ve bu tekniklerin önerilen üstel dağılım versiyonları (DUSE, LTE, KME) üzerinde durulmuştur. Bu dağılımların r. momentleri, moment çıkaran fonksiyonları ve quantile fonksiyonları gibi istatistiksel özellikleri ve en çok olabilirlik tahminleri incelenmiştir. Ayrıca iki veri seti üzerinde tekniklerin modelleme yetenekleri karşılaştırılmıştır. Sonuç olarak, KM tekniği kullanılarak önerilen KME dağılımının iki veri setini de daha iyi modellediği görülmüştür.
Meta-Sezgisel Yöntemlere Dayalı Kör Kaynak Sinyal Ayırma
Authors: Gedikli Eyup , Tuğcu Emin
Published: September 2024

Kör kaynak ayırma problemi, en az iki karışmış sinyalin bilinmeyen kaynak sinyallerini belirleme işlemidir. Kaynak sinyaller, tıbbi alanda doğru teşhisin yapılmasında, kablosuz haberleşmede, radar, görüntü, ses verilerinin analizi için önemlidir. Kör kaynak ayırma probleminde yaygın olarak bağımsız bileşen analizi kullanılır. Bağımsız bileşen analizinde, ileri istatistiksel ve cebirsel yöntemler kullanılarak entropi ve korelasyon uyumluluğuna bakılır. Sinyalleri ayırmak için en yaygın kullanılan bağımsız bileşen analizi (Independent Component Analysis, ICA) algoritmalarından FastICA, Gauss dağılımı olmama ve negentropinin maksimum uygunluk kriterlerini iterasyon tabanlı olarak araştırır. Bu çalışmada, benzer şekilde iterasyon tabanlı yöntemler olan meta-sezgisel algoritmalar (MSA), uygunluk fonksiyonunu optimize etmek için kullanılmıştır. Uygunluk fonksiyonu, karışık sinyal ayırma matris üretimi ve yakınsamayı kontrol etmek için kullanılır. Bu çalışmada, vektörleri ortogonalleştiren Gram Schmidt sürecine dayalı ayırma matris üretimi önerilmiştir. Deneyler, FastICA ile meta-sezgisel (MS) algoritmalardan ateş böceği algoritması ve parçacık sürü optimizasyonu algoritmasıyla yapılmıştır. Üç kaynaktan üretilen sinyallerin karıştırılıp gürültü eklenmesi ile karışık sinyaller oluşturulmuştur. Sinyallerin farklı frekanslarda üretilerek gerçekleştirilen deneylerde, önerilen yöntem ile geleneksel FastICA algoritmasından daha başarılı korelasyon katsayısı ve kök ortalama kare hata sonuçları elde edilmiştir.
Alifatik Ester-Eter Yapılı Yeni Makromonomerlerin Sentezi ve “Dolaylı Aşılama” Stratejisinde Kullanımı
Authors: Çatıker Efkan , Öztürk Temel
Published: September 2024

Bu çalışmada, poli(akrilik asit-g-hidroksietil akrilat) (PAA-g-PHEA) ve poli(akrilik asit-g-hidroksipropil akrilat) (PAA-g-PHPA) aşı kopolimerlerinin serbest radikal polimerizasyonu (SRP) yöntemiyle sentezleri gerçekleştirildi. Bunun için ilk aşamada, 2-hidroksietil akrilat (HEA) ve 2-hidroksipropil akrilat (HPA) kullanılarak baz katalizli hidrojen transfer polimerizasyonu (HTP) metoduyla sırasıyla poli(2-hidroksietil akrilat) (PHEA) ve poli(2-hidroksipropil akrilat) (PHPA) elde edildi. Elde edilen bu yapılar zincir uçlarında vinil grupları barındırdığından ikinci aşamada makromonomer olarak kullanıldılar. Bu aşamada “dolaylı aşılama” (“grafting through”) yaklaşımı ile akrilik asit ve bu makromonomerlerin ayrı ayrı serbest radikal polimerizasyonuna (SRP) uğratılmasıyla PAA-g-PHEA ve PAA-g-PHPA aşı kopolimeri elde edildi. Sentezlenen her iki ürünün yapısal ve termal karakterizasyonu en temel spektroskopik ve termal analiz yöntemlerinden olan 1H-NMR, FT-IR ve TGA yöntemleri ile sağlandı. SRP verimlerinin neredeyse %100 olması, nihai ürünlerin 1H-NMR spektrumlarında vinil uç grubuna ait sinyallerin olmaması ve TGA termogramlarında her iki bileşene ait kütle kayıp yüzdesinin neredeyse eşit olması uygulanan sentez stratejisinin başarısını ortaya koymaktadır.
Türkiye’nin Güneş Enerjisi Potansiyelinin PVSyst ile Analizi
Authors: Akyazı Ömür , Başlık Şeymanur , Khidirzade Kanan , Çavdar Bora
Published: September 2024

Yenilenebilir enerji kaynakları arasında yer alan güneş enerjisinin önemi ve kullanımı git gide artmaktadır. Özellikle yüksek güneş enerjisi potansiyeline sahip olan Türkiye gibi ülkeler için, fotovoltaik sistemler aracılığıyla güneş enerjisinden elektrik üretimi oldukça kritik bir öneme sahiptir. Bu çalışmada Türkiye’nin yedi bölgesi içinden global radyasyon değerlerine göre seçilen illerde, 24 MW gücünde şebeke bağlantılı fotovoltaik sistemler modellenmiştir. Bu modeller PVSyst yazılımı aracılığıyla oluşturulmuş ve simülasyonu gerçekleştirilmiştir. Elde edilen simülasyon sonuçları sayesinde bölgelerin fotovoltaik sistemler için performans karşılaştırmaları yapılmıştır. En yüksek yıllık küresel radyasyon değeri Güneydoğu Anadolu bölgesinde, en yüksek performans, yani faydalı enerji üretimi ise İç Anadolu bölgesindedir. Bu durum sıcaklık faktörünün Güneydoğu Anadolu bölgesinde verim üzerindeki olumsuz etkisini göstermektedir. Sonuç olarak, elde edilen bulgular Türkiye'nin coğrafi bölgelerindeki fotovoltaik sistemlerin verimliliği üzerine detaylı analizi literatüre sunmaktadır.
Farklı Tiplerde Optik Fiber Kullanan DWDM-PON Sistem Mimarisi Üzerindeki Birleşik FWM ve SRS Etkisinin Karşılaştırmalı Analizi
Authors: Karlık Sait Eser
Published: September 2024

Dalgaboyu bölmeli çoğullama tabanlı pasif optik ağlar (WDM-PON), 5G ağlarının ön bağlantı uygulamaları için önemli bir seçenek oluşturmaktadır. WDM tabanlı optik fiberli sistemlerin performansı üzerindeki baskın doğrusal olmayan etkiler, dört dalga karışımı (FWM) ile uyarılmış Raman saçılmasıdır (SRS). Önceki çalışmalarımızdan birinde, standart tek modlu fiberin (SSMF), 1310 nm ve 1550 nm dalgaboyu bölgelerinde çalışabilme özelliğinden yararlanılarak, hem yukarı yönlü hem aşağı yönlü iletimde yoğun WDM (DWDM) tekniğini kullanan bir PON mimarisi önerilmiştir. Mimarinin 2x15 ve 2x63 kanallı örneklerinde birleşik FWM ve SRS (FWM+SRS) etkisi benzetimlerle incelenmiş; önerilen mimarinin, bazı önemli noktalara dikkat edildiğinde, 23 dB’in üzerindeki işaret-çapraz karışım oranıyla (SXR) çift yönlü iletim potansiyeline sahip olduğu belirlenmiştir. Bu çalışmada, sıfır olmayan dispersiyonu kaydırılmış fiberlerin (NZDSF) erişim ağlarında yaygınlaşan kullanımları göz önünde bulundurularak, daha önce önerdiğimiz DWDM-PON mimarisinin SSMF ve NZDSF kullanan 2x31 kanallı örneklerinde FWM+SRS etkisi incelenmiştir. Benzetimlerde, kanallar arası boşluk değerleri, 12.5 GHz, 25 GHz, 50 GHz, 100 GHz alınmıştır. Öncelikle 25 km uzunluklu ağ mimarilerinde, SXR-kanal giriş gücü benzetimleriyle FWM+SRS etkisi incelenmiştir. Daha sonra, literatürde belirtilen diğer iletim uzunlukları için karşılaştırmalı benzetim sonuçları sunulmuştur. Elde edilen sonuçlar, FWM+SRS etkisi altındaki DWDM-PON’larda, tek optik fiber üzerinden güvenilir çift yönlü iletim için NZDSF kullanımının önemine vurgu yapmaktadır.
Bazı Ticari Şalgam Sularının Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi
Authors: Ağırman Bilal
Published: September 2024

Ülkemizde üretimi ve tüketimi her yıl artarak önemli ölçeklere ulaşan ve dünyanın farklı bölgelerine ihraç edilmeye başlanan şalgam suyunun standardizasyon ve uygunluk değerlendirilmesi TS 11149 numaralı standarda göre belirlenmektedir. İlgili Şalgam Suyu Standardı son olarak 2016 yılında revize edilmiş olup, bu tarihten itibaren piyasada satışa sunulan şalgam sularının güncel mevzuata uygunluğunu gösteren çalışma sayısı oldukça sınırlıdır. Bu çalışmada Türkiye genelinde tüketime sunulan beş farklı endüstriyel şalgam suyunun kalite özellikleri belirlenmiş ve bu şalgam sularının ilgili Şalgam Suyu Standardına (TS 11149) uygunlukları araştırılmıştır. İncelenen şalgam sularının tamamının veya bir kısmının kuru madde, tuz oranı, pH, toplam mezofilik aerobik bakteri sayısı bakımından standartta bildirilen değerleri karşılamadığı, kül, toplam asitlik ve laktik asit içeriği bakımından ise standarda uygun oldukları belirlenmiştir. Şalgam suları arasında; standartta herhangi bir limit değer belirtilmeyen organik asit (asetik, sitrik), toplam fenolik madde, toplam monomerik antosiyanin ve renk özellikleri (L*, a*, b*, C*, h°) açısından önemli farklılıkların bulunduğu tespit edilmiştir. Piyasada bulunan şalgam sularının kalite ve bileşimlerinde tespit edilen bu önemli farklılıkların oluşmasında üretimde kullanılan hammaddelerin kalitesi ve kullanım oranlarının etkisi olduğu kadar, şalgam suyunun üretim öncesi/sırası/sonrası aşamalarında uygulanan yöntemlerin çeşitlilik göstermesi de etkilidir.
Peyniraltı Suyunun Kompostlaştırmada Karbon/Azot Oranına Etkisinin İncelenmesi
Authors: Şahin Cem , Turan Nurdan Gamze
Published: September 2024

Peyniraltı suyu, peynir üretiminden kaynaklanan ve süt endüstrisindeki en kontamine atıksudur. Son yıllarda, peyniraltı suyunun farklı kullanım amaçları üzerine çalışmalar yoğunlaşmıştır. Bu çalışmada, kümes hayvanları atıklarının kompostlaştırılmasında peyniraltı suyunun karbon/azot (C/N) oranı üzerine etkisi incelenmiştir. Kümes hayvanı atıkları reaktör (in-vessel) kompostlaştırma sistemlerine yerleştirilmiş ve %1, %3 ve %5 oranlarında peyniraltı suyu ilave edilerek, peyniraltı suyu ilave edilmemiş kontrol reaktörü ile proses süresince toplam organik karbon (TOC) ve toplam azot (TN) içerikleri haftalık olarak izlenmiştir. Kompostlaştırma prosesi başlangıcında, kontrol reaktöründe C/N oranı 14.82 olarak belirlenmiştir. Kümes hayvanı atıklarına peyniraltı suyu ilavesi C/N oranının artışını sağlamış ve proses verimini artırmıştır.
Sürdürülebilir Kalkınma için Mevcut Hidrolik Altyapılardan Enerji Geri Kazanımına Genel Bir Bakış
Authors: Ozel Akdemir Ummukulsum , Akdemir Andaç
Published: September 2024

Avrupa Birliğinin 2050 yılına kadar sera gazı emisyonlarının sıfırlanması ve iklim-nötr kıtası haline getirilmesi hedefi Türkiye için de yenilenebilir ve temiz enerji teknolojilerinin kullanımına yönelik tercihleri arttırmıştır. Hidroelektrik, enerji depolama kaynağı olarak dünyadaki en önemli düşük karbon ayak izine sahip enerji kaynağı olması sebebi ile mevcut su endüstrisi alt yapılarından enerji geri kazanım potansiyeli ile ilgili çok fazla yer seçimine yönelik saha çalışması ve vaka çalışması gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada, dünya üzerinde hidroelektrik üretimine ve hidroelektrik sınıflandırmasına yönelik veriler özetlenerek, küçük hidroelektrik santraller ana başlığı ile mevcut alt yapı sistemlerinden enerji geri kazanımını, iklim değişikliği bağlamında sürdürülebilir enerji yönetimi açısından değerlendirilmiştir. Ayrıca potansiyel enerji geri kazanım alanlarına küçük hidroelektrik santrallerinin kurulmasına yönelik genel bir değerlendirme yapılmış ve enerji üretimi yapan bu santrallere ait örnekler derlenmiştir.
Investigation of Building Automation Systems in Terms of Lighting Efficiency
Authors: Kaya Fikret , Akar Onur , Ekren Nazmi
Published: September 2024

Considering that energy consumption is constantly increasing along with a gradual decrease in energy resource reserves, energy is the most current and pending issue in today's world. Several academic studies have been conducted on the efficient use of energy resources. For this purpose, the idea of "smart building" has been proposed to use energy more efficiently in buildings. With building automation systems, which are indispensable elements of these smart buildings, the energy consumption of buildings can be greatly reduced. In this study, the lighting efficiency of a building automation system built at a training point in the Marmara University Mehmet Genç campus, Vocational School of Technical Sciences, was examined. The Sauter Vision Center software program was used at the observation center of the system. The results were analyzed in terms of efficiency by comparing the energy values in certain time periods obtained from the program with the energy values calculated in full use. The analysis yielded a lighting efficiency value of 54%, which was found to exceed the values reported in the literature.
Zorlanmış Hava Soğutma Esaslı Lityum Bazlı Silindirik bir Batarya Hücresinin Isı Dağılım Performansının Nümerik İncelenmesi
Authors: Özbektaş Seyda , Sungur Bilal , Kaleli Ali Rıza
Published: September 2024

Batarya modülünden çekilen güç miktarının artmasıyla batarya hücrelerinin ve dolayısıyla batarya modülünün sıcaklıkları da artmaktadır. Bu durum batarya hücresinde kapasite ve performans kaybına sebep olmaktadır. Bu amaçla, bu çalışmada giriş kısmına fan yerleştirilen bir kanal içerisinde konumlandırılmış silindirik bir LiFeS2 batarya hücresinin 1000 rpm, 2000 rpm ve 3000 rpm olmak üzere üç farklı fan devrinde ve 0.2C, 0.4C, 0.6C ve 0.8C olmak üzere dört farklı deşarj oranında sergilediği termal ve elektriksel performans nümerik olarak incelenmiştir. Nümerik modelleme için ANSYS Fluent paket programı içerisinde yer alan İkili Potansiyel Çok Ölçekli Çok Alanlı (MSMD) batarya modülü kullanılmıştır. Lityum bataryanın termal ve elektriksel karakteristiğinin modellenmesinde Eşdeğer Devre Modeli (ECM) kullanılmıştır. Sonuçlar deşarj oranları açısından değerlendirildiğinde, artan deşarj oranlarıyla batarya sıcaklıklarının da arttığı ve verebildikleri gerilim değerlerinin azaldığı görülmüştür. Ayrıca, deşarj oranın artmasıyla batarya hücresinin stabil olarak sağladığı gerilim süresi de azalmıştır. Bu bağlamda 0.2C deşarj oranında gerilim değeri 1.42 V seviyelerinde stabil bir seyir izlerken, 0.8C’de 0.8V ve 1V arasında değişkenlik göstermiştir. Fan devrinin etkisi incelendiğinde, 0.8C deşarj oranında hesaplama süresi sonunda batarya hücresi üzerinde meydana gelen ortalama sıcaklıklar 1000 rpm durumuna göre karşılaştırıldığında fan devrinin iki katına çıkmasıyla %20.35, üç katına çıkmasıyla %28.56 oranında azalmıştır.
Arazi ve Arsa Düzenlemesi Uygulamalarında Bedele Dönüştürme Miktarının Tespiti
Authors: Uzun Bayram , Yıldırım Volkan , Terzi Fatih , Atasoy Bura Adem , Uzun Semih
Published: September 2024

2019 yılında 3194 sayılı İmar Kanunu’nda yapılan değişiklikler ile birlikte, imar planları için esas ve öncelikli olan uygulama yöntemi Arazi ve Arsa Düzenlemesi (AAD) olarak belirlenmiştir. Nitekim Türk mevzuatında AAD, imar planlarının uygulanmasındaki en etkin ve en adil yöntem olarak öne çıkmaktadır. Ancak bu yöntemin uygulanmasında bazı temel zorluklar bulunmaktadır. Üzerinde yasalara uygun olarak yapılaşmış ruhsatlı binaların bulunduğu parsellerin AAD uygulamalarında değerlendirilmesi bu zorlukların en önemlilerindendir. Bu çalışmada; Kanunda 2019 yılında yapılan değişiklikle re’sen uygulanabilir hale gelen düzenleme ortaklık payının bedele dönüştürülmesi yöntemi incelenmiştir. Çalışma kapsamında, Arazi ve Arsa Düzenlemesi (AAD) uygulamalarında düzenleme ortaklık payının bedele dönüştürülmesi örnek bir alan üzerinden incelenmiştir. Ayrıca aynı uygulama esas alınarak düzenleme ortaklık payının bedele dönüştürülmesi uygulamasının nasıl yapılacağı anlatılmış ve bedele dönüştürülecek miktara ilişkin hesaplar yapılmıştır. Yöntem için uygulayıcıların ihtiyaç duyacağı klişe örnekleri üzerinden bedele dönüştürmeye ilişkin işlemler açıklanmıştır.
Sıçanlarda Deneysel Kafa Travması Sonrası Kan Şekeri Değişikliklerinin İstatistiksel Analizi
Authors: Meral Mehmet
Published: September 2024

Travmaya bağlı santral sinir sistemi hasarları önemli ölüm ve sakatlık sebebidir. Ancak travma sonucu oluşan hasardan sadece primer beyin harabiyeti değil bunu takip eden kompleks fizyopatolojik sekonder olaylar da sorumludur. Travma sonrası beyin dokusunun sistemik bozukluklara daha duyarlı hale geldiği tespit edilmiştir. Travma sonrası ortaya çıkan hipoksi ve iskemik olaylar sereberal enerji metabolizmasını belirgin şekilde etkileyerek yaygın beyin harabiyeti oluştururlar. Ağır kafa travmasını takiben erken dönmede hipergliseminin mevcut olduğu, kan glikoz düzeyi ile travmayı takiben iyileşme arasında negatif ilişki olduğu gösterilmiştir. Deneyde toplam 42 adet 250/350 gram ağırlığında erkek Wistar albino sıçan kullanıldı. Sıçanların 36 tanesinde yukarıda belirtildiği şekilde kafa travması oluşturuldu. Altı tanesinde travma oluşturulmadı, kontrol grubu olarak ölçümleri yapıldı. Çalışmamızda travma grubundaki sıçanlarda travma sonrası yapılan tüm ölçümlerde belirgin hiperglisemi tespit edildi (P
Application of Chaotic Maps to Economic Load Dispatch Problem
Authors: Aydın Mehmet Safa , Çam Ertuğrul
Published: September 2024

This paper aims to solve the economic load dispatch problem (ELD) by using random numbers generated by chaotic maps with particle swarm optimization (PSO). The randomly generated coefficients r1 and r2 in the velocity equation of the PSO algorithm are generated by three different chaotic map methods namely logistic map, gaussian map, and tent map. As a result, three different methods are proposed: PSO with logistic map (LMPSO), PSO with Gaussian map (GMSPO), and PSO with tent map (TMPSO). These algorithms are applied to a 40-unit test system that includes transmission line losses, and the results are compared with the standard PSO algorithm. Each algorithm was run 50 times, and the maximum, minimum, and average values were recorded. All the proposed methods found lower costs than the standard PSO algorithm. Although the lowest cost was achieved with the GMPSO algorithm, the LMPSO algorithm was observed to be more successful on average.
Ekokardiyografi Görüntülerinde Aort Kapak Kalsifikasyon Segmentasyonu için Veri Artırma Yöntemlerinin İrdelenmesi
Authors: Baykal Kablan Elif
Published: September 2024

Aort kapak kalsiyum skoru, aort darlığı tanısında, tedavisinde, takibinde ve koroner arter hastalığı riskinin belirlenmesinde oldukça önemlidir. Güncel kılavuzlar, düşük akım ve düşük gradyanlı aort darlığı tanısında aort kapak kalsiyum skorlarının dikkate alınmasını önermektedir. Aort kapak kalsiyumunun ölçümünde altın standart yöntem bilgisayarlı tomografidir (BT). Agatston skoru, kalsiyum alanı ile BT dansitesinin çarpılmasıyla hesaplanan yarı otomatik bir yöntem olmakla birlikte BT pahalı ve radyasyon riski taşımaktadır. Alternatif olarak, ekokardiyografi, daha ucuz ve radyasyon içermeyen bir yöntem olup bu görüntüleme üzerinde yapılan çalışmalar gözleme dayalı ve yarı kantitatif olup, objektif sonuçlar vermekte zorlanmaktadır. Bu çalışmada, aort kapak kalsifikasyon ölçümü için gerekli olan kalsifikasyon bölgelerini belirlemek üzere derin öğrenme tabanlı U-Net modeli çeşitli veri artırma teknikleri ile değerlendirilmiştir. Bu amaçla yeni bir veri seti oluşturulmuş ve renk, rijid ve rijid olmayan geometrik dönüşümler gibi farklı artırma yöntemlerinin etkinliği analiz edilmiştir. Elde edilen sonuçlar değerlendirildiğinde, rijid olmayan geometrik dönüşümlerin segmentasyon performansını en anlamlı şekilde artırdığı gözlemlenmiştir.
Methodological approaches to assessing the risks of water resources depletion in the context of climate change (using plain territories of Ukraine as an example)
Authors: Loboda N. S. , Otchenash N. D. , Kozlov M. O.
Published: September 2024

The relevance of the work is determined by the necessity of quantitative assessment of the risks of water resources changes occurring in the early 21st century due to the greenhouse effect and corresponding climate changes. To evaluate climate risks the authors used a probabilistic approach which involves multiplying the indicator of water resource reduction by the probability of such event occurrence. Reduction of water resources caused by warming characterizes their "depletion". The study utilized the results of calculations of the average long-term annual "climate" runoff, determined through the "climate-runoff" model based on meteorological data of the averaged model trajectory of the EURO-CORDEX project for the climate change scenarios RCP4.5 and RCP8.5. The calculation period extends from 2021 to 2050, while the baseline period continues from the beginning of observations until 1989. The comparison of the calculated climatic runoff and the baseline runoff was performed across meteorological stations. The assessment of the changes was carried out by calculating the relative deviation between the baseline and calculated runoff values. The probability of the "depletion" stage for water resources was determined as the ratio of the number of meteorological stations (grid nodes) where changes reached certain magnitudes to the total number of stations considered. The threshold indicators for the degree of depletion of water resources included changes exceeding 10% (statistically significant changes in water resources), 50% (water resources destruction), and 70% (irreversible destruction of water resources). The objective of the study consists in developing criteria for calculating climate risks and establishing the risks of formation of a tense, critical, and catastrophic state of water resources, taking Ukraine as an example. A detailed examination of the intervals of changes in water resources showed that the highest risk of their depletion over the period from 2020 to 2050 will be observed in the range from -20 to -40% (tense state) for the RCP4.5 scenario and from -30 to -60% (tense state) for the RCP8.5 scenario. It was established that the climate risks of depletion and irreversible depletion of water resources for the territory of Ukraine from 2020 to 2050 remain quite small, which is confirmed by the low probability of their occurrence. However, the risk values increase by 1.5 to 2.0 times for the RCP8.5 scenario compared to the RCP4.5 scenario. Additionally, for calculating the climate risks, it was proposed to use a relative area subject to depletion as an indirect indicator of losses (a larger area implies higher costs of restoration). This approach allowed for having more differentiated risk assessments. The developed methodology for assessing the climate risks of water resources depletion in the context of global warming can be applied for various models and countries.
Changes in the air temperature regime across the Dniester River basin at the beginning of the 21st century
Authors: Loboda N. S. , Rozvod M. R.
Published: September 2024

The relevance of the chosen topic is based on the goals and objectives of the Water Strategy of Ukraine until 2050 that provides for promotion of studies on the impact of climate change on the water content of Ukrainian rivers. The Dniester River is a transboundary river. It supplies water to Moldova and several regions of Ukraine. Predicting possible changes in the Dniester River's runoff due to global warming will help our society adapt to new climate conditions and take preventive measures. The research of the mountainous part of the watershed is of particular importance, as it is the area of runoff formation. Warming can change contribution of the snow component to the river's feed pattern and affect the total river flow. The object of the study: changes in air temperature due to global warming. The subject of the study: assessment of changes in the temperature regime within the Dniester watershed and impact of such changes on formation of its mountainous part's runoff. The study is aimed at assessing the changes in the air temperature regime within the Dniester River watershed at the beginning of the 21st century and assessing the impact of warming during winter season on formation of mountain rivers' spring floods. The main research methods include the method of difference integral curves and the method of regression analysis. The research materials include average monthly and annual air temperatures at 13 meteorological stations located within the Dniester watershed for the period of 1947-2021. The research indicated that the Dniester watershed is subject to warming. Statistically significant changes in air temperature began in 1988. Fluctuations in average annual air temperatures occur synchronously. Positive statistically significant trends over the entire observation period (1947-2021) were found for average annual air temperatures, average monthly temperatures of both warm and cold periods, and for the winter season. When considering two measurement periods (before 1989 and after), it was found that no statistically significant trends were observed before 1989. They were formed after 1989. It was also discovered that mountainous watersheds of the Ukrainian Carpathians respond to warming by forming negative trends in the fluctuations of average monthly runoff of spring floods.
Mathematical model for managing marine ecosystem risks
Authors: Komorin V. M.
Published: September 2024

The article presents the results of the research aimed at developing and verifying a mathematical model for managing the ecosystem risks of marine areas. The main purpose of the research is to create an effective tool for assessing and managing the risks arising from anthropogenic influence, climate change and other natural factors. The proposed model is based on the existing theory of sea ecosystem risks management and takes into account the relationship between natural and anthropogenic factors, condition of marine ecosystems, their vulnerability and ecosystem services.
The model uses mathematical methods, in particular, differential equations, statistical analyses, simulation modeling and network analysis, allowing creation of detailed models that reflect marine ecosystems' dynamics and their response to external influence. Numerous experiments were conducted in order to verify the model. They demonstrate its ability to predict changes in the condition of marine ecosystems under influence of various factors. The results of the research show that the proposed model can be an effective tool for optimizing management strategies, minimizing ecosystem risks and improving sustainability of marine ecosystems.
Practical recommendations developed on the basis of the results of the research include strategies for preventing, minimizing and adapting to potential threats, taking into consideration each region's and ecosystem's specifics. The proposed model helps to optimize management decisions, reducing risks and improving the condition of marine ecosystems affected by anthropogenic impact and climate change. It is a reliable tool for ensuring sustainability and preservation of marine ecosystems. This approach allows for evidence-based risk management that increases sustainability of marine ecosystems and their preservation for future generations.
The model also considers key factors influencing marine ecosystems, including biological diversity, water quality, industrial fisheries, tourism and recreation, and allows evaluation of effectiveness of various management decisions in the context of such factors. The application of this model in ecosystem management practices allows making more informed decisions regarding protection and preservation of marine resources. It contributes to their sustainable development and provision of ecosystem services having critical importance for society.
Impact of military activities and hostilities on the ecosystem services of the North-Western Black Sea coastal zone
Authors: Safranov T. , Chugai A. , Stepova O.
Published: September 2024

Satisfaction of human needs for living environment and food, as well as level and quality of life, depend on ecosystem services. The article studies the main methodological principles of ecosystem services assessment for the coastal zone of the North-Westen Black Sea region. Reduction of opportunities for using the ecosystem services negatively reflects the growing anthropogenic impact on environmental components due to urbanization processes, development of industry, energy sector, transport, agricultural sector of the economy, etc. and, since February 2022, - due to military activities and hostilities. The research presents the main indicators used to assess the ecosystem services. Prior to the outbreak of hostilities, the environment of Odesa Oblast was subject to the highest anthropogenic pressure across the whole NWBS region. The forecast indicators of anthropogenic pressure on the components of the NWBS's environment for the next 10 years showed that, within Odesa Oblast, there was a trend towards increasing level of anthropogenic pressure for almost all components. As for Mykolaiv Oblast, an increasing load was predicted for air basin and water bodies, and as for Kherson Oblast – for air basin and soil and geological environment. The article considers the groups of ecosystem services and the factors reducing the possibility of their use as a result of ongoing military operations. Affected by military activities and hostilities, the possibilities of using the resource component of the ecosystem services are brought to minimum. Military activities and hostilities practically stopped the recreational and health function within the coastal zone of the NWBS region. The primary task is to determine the needs of local communities in terms of use of ecosystem services, to collect and summarize information on their condition, agree on methods for assessment of services for the NWBS region, and conduct such assessment. It is necessary to identify the ways to transition to the models of natural resource management across the coastal zone of the NWBS region, taking into account the decline in delivery of the ecosystem services due to both anthropogenic load and military activities and hostilities affecting environmental components.
Сharacteristics of demolition waste management in the regions of Ukraine
Authors: Safranov T. A. , Prykhodko V. Yu. , Mykhailenko V. I.
Published: September 2024

The volume of waste left from war-related destruction amounts to 10-12 million tons per year. Such volume is comparable to the annual volume of municipal solid waste generated in Ukraine. This situation led to formation of unauthorized landfills and complicated the existing problem of industrial, consumer, construction and demolition waste management. Consequently, the issue of destruction waste management became a pressing environmental and socio-economic problem. The objective of this research is to assess the characteristics of destruction waste management in the regions of Ukraine. Destruction waste is generated during construction of new buildings and public structures, as well as during renovation or demolition of existing buildings and structures; including general-use facilities. It is estimated that, before the war, nearly 7 million tons of construction and demolition waste was generated annually, with more than 50% being transported to municipal solid waste landfills. Specialized landfills for its disposal were virtually non-existent in the regions of Ukraine, so this waste, despite its resource value, was taken to municipal solid waste landfills or unauthorized dumps. Some components of construction and demolition waste are toxic. Destruction waste includes parts (fragments) of damaged (destroyed) objects, as well as materials and items that were inside or next to such objects at the time of damage (destruction) and/or during disassembly activities, including those that fully or partially lost their consumer properties and cannot be reused at the place of their origin or discovery. Destruction waste pollutes the environment, so one of the ways to reduce environmental risks is to develop an effective waste management system to stop chaotic processes during disassembly activities. Destruction waste differs from construction and demolition waste by the presence of accompanying hazardous components, complicating the development of a waste management system. The main components of destruction waste should be used as secondary raw materials for construction, production of building materials and other purposes. Provided that appropriate physical-geographic, engineering-geological, hydrogeological, technical, and socio-economic conditions are available, it is advisable to create temporary waste storage sites, with their subsequent use as secondary raw materials in the post-war period for restoration of civil, industrial, and transport infrastructure in the regions of Ukraine.
Agroecological aspects of nutrients absorption by industrial crops in the conditions of Odesa Region
Authors: Nikitin P. S. , Ilina V. G.
Published: September 2024

Modern agroindustrial activities that are focused on intensive methods of agricultural production require a deep understanding of the processes occurring in agroecosystems. Odesa Region is characterised by specific agroclimatic conditions and soil cover features making the study of this issue higly relevant. Intensive use of industrial crops requires knowledge about absorption and removal of biogenic elements such as nitrogen, phosphorus, and potassium.
The importance of this research is determined by the need to reveal the dynamics of biogenic elements absorption by industrial crops in the conditions of Odesa Region, taking into account its agroclimatic and soil characteristics. The results of this research are intended to contribute to development of scientifically grounded recommendations for farmers and agricultural enterprises regarding effective management of agroecosystems.
This will not only increase productivity of industrial crops but also ensure environmental sustainability of agricultural practices. Identifying the optimal conditions for absorption and removal of biogenic elements will contribute to improvement of soil fertility and preservation of its productivity in a long-term perspective. The conclusions and recommendations obtained during the research can be used to improve agronomic practices, reduce environmental impact, and increase efficiency of agricultural production.
Considering current trends of agricultural development, it is necessary to pay special attention to optimization of agrotechnical measures allowing reduction of expenses for fertilizers and improvement of their efficiency. Introduction of new technologies is another important aspect to be considered. It will allow more precise determination of plants' nutrient needs and help to provide them with nutrients according to their growth phases. In addition, it is necessary to consider the interaction between different nutrient elements that can affect their availability and plants' ability to assimilate them.
Assessment of suitability of the Dniester River's water for drinking water supply
Authors: Romanchuk M. Ye. , Veslohuzova Z. Н.
Published: September 2024

The Dniester is a transboundary river between Ukraine and the Republic of Moldova. It is the second longest river in Ukraine and the ninth in Europe. From its source to a town of Staryi Sambir, the Dniester flows through the Carpathian Mountains, then across the flat territory of Ukraine and Moldova.
The Dniester Basin extends across seven regions in southwestern Ukraine (Lviv, Ivano-Frankivsk, Ternopil, Khmelnytskyi, Vinnytsia, Chernivtsi and Odesa Regions). A small area of the river in its upper reaches is located in Poland. The basin's shape is a very elongated oval that is curved in the middle, about 700 km long with an average width of 120 km.
As it flows into the Black Sea, the Dniester River forms the Dniester estuary in Odesa region (between Ovidiopol and Bilhorod-Dnistrovskyi districts). The estuary area of the Dniester River is a complex landscape system at the sea-river-land contact.
 Drinking water is an important factor determining a person's health. Due to the intensive development of industry, agriculture and utility services, the number of pollutants that enter the environment and worsen the quality of drinking water in Ukraine keeps increasing. This increases the risk of toxic and infectious diseases spread among the population that consumes such low-quality water. That is why solving the problem of drinking water monitoring and assessment of its quality is a pressing task requiring urgent action.
The article examines the quality of water for drinking needs at the water intake site of the Dniester River, a town of Biliaivka, for 2018-2022. Water quality assessment was carried out according to DSTU 4808: 2007 based on average and worst values. The methodology covers 80 indicators and, in accordance with sanitary legislation, is divided into seven separate groups (blocks). According to hygienic standards, the quality of river water is considered suitable for use if it belongs to quality classes 1-3. In this research, the analysis was carried out according to 23 indicators included in three groups, so the assessment is considered as tentative: Group I - organoleptic indicators (chromaticity, turbidity); Group II - general sanitary indicators (dry residue (mineralization), sulfates, chlorides, magnesium, alkalinity, hydrogen index, ammonium nitrogen, nitrite nitrogen, nitrate nitrogen, phosphate phosphorus, dissolved oxygen, bichromate oxidation (COD), BSK5); Group VII – toxicological parameters (total iron, manganese, chromium (VI), zinc, petroleum products, synthetic surface active agents (surfactants), volatile phenols).
It was determined that, according to the average values, the water quality of the Dniester at the water intake site is characterized as "good", which means it has clean water of acceptable quality. As for the worst indicators, the water was assessed as transitional in quality from "good" (clean) to "satisfactory" (slightly polluted).
Environmental factors affecting the mortality of population in Odesa Region
Authors: Hrabko N. V. , Kolisnyk A. V.
Published: September 2024

The presented research covers a significant part of the period of the COVID-19 pandemic and studies the role of environmental factors in formation of population mortality from main causes. The main causes of mortality among the population of Odesa Region during the studied period include diseases of circulatory system, COVID-19, neoplasms, external causes, diseases of digestive organs and diseases of respiratory organs. The aforesaid causes constitute 94-95% of all causes of mortality in Odesa Region. However, out of these six classes of diseases, only diseases of circulatory system, COVID-19 and diseases of respiratory organs and some of their nosological forms have simultaneous peaks in mortality, during which mortality of the Odesa Region population from all causes almost doubles. Over time, there is a certain redistribution of frequency of the causes of mortality among the six main causing diseases of the population`s mortality in the region. But this does not explain occurrence of simultaneous peaks in mortality from diseases of circulatory system, COVID-19, and diseases of respiratory organs.
Formation of simultaneous peaks in mortality from non-infectious and infectious diseases cannot be explained by the influence of social or anthropogenic factors. This indicates the need to address a number of environmental factors of natural origin – meteorological, biometeorological and heliocosmic. The study shows the possibility of an existing linear statistical connection between these environmental factors and the mortality of the Odesa Region population from such classes of diseases as diseases of circulatory system, COVID-19 and diseases of respiratory organs, as well as the relevant nosological forms. The results of the correlation analysis between mortality rates from major diseases and the environmental factors studied showed weak correlations between them. It is fully consistent with the World Health Organization's view of the role of environmental conditions in shaping public health.
A EPIDEMIOLOGIA DAS DOENÇAS CRÔNICAS
Authors: Corona Amanda da Silva , Couto Dhiego Victório Pereira
Published: September 2024

Esta pesquisa explora a epidemiologia das doenças crônicas no Brasil, examinando tendências e desafios no século XXI. A metodologia empregada foi uma abordagem mista, que incluiu uma revisão sistemática da literatura, uma análise de dados secundários do Ministério da Saúde e entrevistas com profissionais de saúde. Os dados mostram que 72% das mortes no país são causadas por doenças crônicas não transmissíveis (DCNTs), com uma disparidade na distribuição entre diferentes grupos socioeconômicos. Notou-se progresso no combate ao tabagismo, porém houve aumento do sedentarismo e da alimentação não saudável. A atuação da Estratégia Saúde da Família teve resultados positivos no manejo da hipertensão e diabetes. Foi apresentado um crescimento na prevalência de múltiplas doenças em idosos, assim como disparidades geográficas no padrão epidemiológico. A situação das doenças crônicas piorou devido à pandemia de COVID-19. É completo que combater as DCNTs necessita de políticas públicas integradas, investimento em prevenção e promoção da saúde, e consideração dos determinantes sociais da saúde. O estudo ressalta a importância de pesquisas contínuas e ações intersetoriais para melhorar a saúde da população brasileira.
Effect of Gamification-Based Teaching on Junior Secondary School Student's Academic Performance in Mathematics at Kwara State
Authors: Attah Justina Ojoma , Ogunlade Oyeronke Olufunmilayo , Otemuyiwa Bridget Idowu
Published: September 2024

Gamification is a cutting-edge pedagogical approach to addressing student social behaviour, motivation, and academic performance in the classroom, particularly in subjects that are perceived to be difficult such as mathematics where there was a perceived failure. Hence, this study investigated the effect of gamification-based teaching on junior secondary school student’s academic performance in mathematics in Kwara State. The study adopted a quasi-experimental pretest-posttest, non-equivalent group design. The population was all junior secondary students in Kwara State while the target population were all junior secondary students in J.S.S. 2 in Kwara-North Senatorial district. A purposive sampling technique was used to select two junior secondary schools based on the availability of computer laboratories. A total of 122 students (experimental group 64; control group 58) were involved. Three instruments were used for data collection. Split-half was used to test the reliability of the instruments and coefficients of .89 were obtained Data collected were analyzed using descriptive and inferential statistics at 0.05 level of significance. The study revealed that; gamification-based teaching had a significant effect on the experimental group (F (1,54) = 1.826; p< 0.05) and female students in the experimental group significantly performed better than male students after the treatment. This study concluded that the use of gamification-based teaching in mathematics enhanced teaching-learning effectiveness in mathematics. The study, therefore, recommended among others, that mathematics teachers should use gamification in teaching mathematics to reduce the level of abstractness associated with teaching-learning of mathematics.
POTENTIAL INHIBITION OF AKT1 AND P53 PROTEIN IN COLON CANCER BY GALLIC ACID DERIVATIVES COMPOUND WITH MOLECULAR DOCKING APPROACH
Authors: Humaedi Aji , Kurniawan Muhammad Rizki , Halimatushadyah Ernie
Published: September 2024

Colon cancer is a degenerative disease that attacks the large intestine through a process of initiation, promotion and progression. Related research reports that overexpression of the AKT1 protein was found to be 60-70% and p53 at 50%. This research analyses the affinity, stability and interaction of gallic acid derivative compounds and reference ligands with the target proteins AKT1 and p53 by molecular docking. The study stages carried out include preparation and optimisation of target proteins and ligand compounds, file creation and simulation processes, and analysis and visualisation of docking results. The docking simulation results show that four gallic acid derivative compounds provide potential inhibitory activity against the AKT1 and p53 proteins based on binding energy values. BG and 2HBG compounds have strong inhibitory power against target proteins, thus enabling the formation of strong interactions and complexity towards the active site of amino acids with a bond distance of <3.0 Å. Thus, gallic acid derivative compounds have potential as inhibitors and are expected to activate other proteins, causing cancer cell apoptosis.
THE EFFECTIVENESS OF CORN SILK EXTRACT AGAINST DENTAL CARIES-CAUSING BACTERIA AND ITS FORMULATION IN MOUTHWASH PREPARATION
Authors: Qariru Davin Elian , Kar Kevin Lensrich , Alfaqih Muhammad Yusuf , Zahra Aulia Putri Fatiya , Aulia Rahma , Purwanto Purwanto
Published: September 2024

Indonesia is undergoing a dental caries emergency with a prevalence of 51.1% (Riskesdas, 2018). This may cause tooth decay due to dental plaque bacteria such as Streptococcus mutans. Mouthwash can be a solution because it has antibacterial properties and reaches interspaces on the teeth. Unfortunately, the active ingredient of mouthwash, chlorhexidine, can cause cancer-related mutations if used continuously. Therefore, it requires alternatives to natural ingredients, such as corn silk. The research aims to determine the corn silk phytochemical profile and minimum inhibitory concentration (MIC) against Streptococcus mutans. The research started by macerating corn silk simplicia using 70% ethanol. Afterwards, thin layer chromatography (TLC) was conducted to determine its phytochemical profile. Disk-diffusion and broth microdilution methods were conducted using various concentrations of corn silk extract to determine its antibacterial activity and minimum inhibitory concentration (MIC) against Streptococcus mutans. Then, the MIC₅₀ was used as the minimum dose of corn silk extract concentration in mouthwash formulation which qualities controlled by pH and organoleptic tests. The yield of corn silk extracted was 16.17%w/w. The phytochemical profile from TLC showed that flavonoids, tannins, and terpenoids were present. Corn silk extract has antibacterial activities against Streptococcus mutans with MIC₅₀ of 7.2%w/v. Corn silk extract, tween 80, sorbitol, sodium benzoate, sodium metabisulfite, oleum menthae piperitae, and distilled water were used in four mouthwash formulas (F1-F4). The pH of all formulas was 5 and the organoleptic test showed that from 30 panelists, the majority chose F2 as the best in terms of taste, color, and smell.
USE D-OPTIMAL MIXTURE DESIGN IN FORMULATION OF ONCHIDIID SLUG (ONCHIDIUM TYPHAE) INSTANT POWDER AS FUNCTIONAL FOODS
Authors: Wijianto Bambang , Tendianus Tendianus , Pratiwi Liza
Published: September 2024

Onchidiid slug (Onchidium typhae) is an animal with bioactive compounds with high nutritional value and the potential to be used as a functional food product. The study aimed to optimize the onchidiid slug instant powder formula, analyze its proximate content, and determine its hedonic level. The formula of instant powder was made with a comparison of the composition of maltodextrin and dextrose based on the run in the D-Optimal Mixture Design (DMD) program, namely run 1 (20%:10%), run 2 (10%:20%), run 3 (13.33%: 16.67%), run 4 (16.67%:13.33%), run 5 (15%:15%), run 6 (12.5%:17.5%), run 7 (10%: 20%), run 8 (20%:10%). The powder is tested for water content and dissolution time, and the optimal formula is analyzed using One Sample T-Test in SPSS. The results showed that the composition of maltodextrin and dextrose significantly affected the characteristics of instant powder. The optimal instant powder formula combines 18.690% maltodextrin and 11.310% dextrose with a water content of 4.892% and a soluble time of 118.052 seconds. The results of statistical analysis in verifying the optimal formula show a p-value > 0.05 (not significant). The results of the proximate content test were 8.21% water content, 0.42% ash content, 0.85% crude fiber, 3.54% protein, and 1.54%. They had a preference level in the like and acceptable in terms of color, taste, texture, and scent.