Μελέτη της έκφρασης των γλυκοζαμινογλυκανών και πρωτεογλυκανών σε παθήσεις του θυρεοειδούς αδένα
Authors: Μεμή Ελένη 
Published: August 2021

Οι γλυκοζαμινογλυκάνες είναι όξινοι γραμμικοί πολυσακχαρίτες, συστατικά της εξωκυττάριας ουσίας, με σημαντική συνεισφορά στη διαμόρφωση των φυσιολογικών ιδιοτήτων των ιστών. Ανάλογα με τη χημική τους δομή διακρίνονται σε υαλουρονικό οξύ, θειική δερματάνη, θειική χονδροϊτίνη, θειική κερατάνη, θειική ηπαράνη και ηπαρίνη. Τα μόρια αυτά, εκτός του υαλουρονικού οξέος που μπορεί να βρίσκεται ελεύθερο, απαντούν ομοιοπολικά συνδεδεμένα με πρωτεΐνες και σχηματίζουν τις πρωτεογλυκάνες. Οι γλυκοζαμινογλυκάνες και οι πρωτεογλυκάνες διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο σε βιολογικές διεργασίες, όπως ο κυτταρικός πολλαπλασιασμός, η κυτταρική συγκόλληση, η κυτταρική μετανάστευση και η κυτταρική διαφοροποίηση. Τα τελευταία χρόνια έχει τεκμηριωθεί ο ρόλος που διαδραματίζουν τα μόρια αυτά στις διαδικασίες ανάπτυξης και εξάπλωσης διαφόρων νεοπλασιών, ενώ υπάρχουν επίσης στοιχεία υπέρ της συμμετοχής τους σε μη νεοπλασματικές, υπερπλαστικές και χωροκατακτητικές αλλοιώσεις. Σε ό,τι αφορά το θυρεοειδικό ιστό, αρκετά στοιχεία υποδηλώνουν τη συμμετοχή των μορίων αυτών στην παθογένεση υπερπλαστικών, αυτοάνοσων και νεοπλασματικών βλαβών, αλλά οι ελεγχόμενες μελέτες της θυρεοειδικής έκφρασης μεμονωμένων γλυκοζαμινογλυκανών και πρωτεογλυκανών σε κάθε θυρεοειδική πάθηση είναι ολιγάριθμες και τα ερευνητικά ευρήματα ενίοτε είναι αντιφατικά. Παράλληλα, η οζώδης θυρεοειδική νόσος και η βρογχοκήλη αποτελούν συχνές παθολογικές οντότητες, που συνδέονται σε αρκετές περιπτώσεις με δυσεπίλυτα διαφοροδιαγνωστικά προβλήματα και δυσχέρεια λήψης ιατρικών αποφάσεων, καθιστώντας εμφανή την ανάγκη για νέους διαγνωστικούς και προγνωστικούς δείκτες. Επιπλέον, παρά την καλή πορεία και έκβαση των περισσότερων ασθενών με θυρεοειδικό καρκίνο, κάποιοι δεν ανταποκρίνονται στις υπάρχουσες θεραπείες, με αποτέλεσμα την ανάγκη για νέες θεραπευτικές εφαρμογές. Στο πλαίσιο αυτό, η παρούσα εργασία σχεδιάστηκε με στόχο τη μελέτη της διαφορικής έκφρασης των γλυκοζαμινογλυκανών και των πρωτεογλυκανών σε παθήσεις του θυρεοειδούς αδένα και τη διερεύνηση της πιθανής διαγνωστικής και θεραπευτικής αξίας των μορίων αυτών στις θυρεοειδοπάθειες. Για το σκοπό αυτό, απομονώθηκαν και χαρακτηρίστηκαν ενζυμικά οι ολικές γλυκοζαμινογλυκάνες από χειρουργικά δείγματα θυρεοειδικού ιστού από οζώδη βρογχοκήλη (η=42), θυρεοειδίτιδα Hashimoto (η=11), θυλακιώδες αδένωμα (η=7) και θηλώδες καρκίνωμα (η=9), ενώ ένα μέρος κάθε δείγματος χρησιμοποιήθηκε για την απομόνωση ολικού RNA και τη μελέτη της γονιδιακής έκφρασης των μεταβολικών ενζύμων του υαλουρονικού οξέος και των πρωτεογλυκανών με RT-PCR. Διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική αύξηση της θειικής δερματάνης και της θειικής ηπαράνης στον παθολογικό συγκριτικά με το φυσιολογικό θυρεοειδικό ιστό αποκλειστικά στην οζώδη βρογχοκήλη, εύρημα που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για τη διαφορική διάγνωση των καρκινικών από τις καλοήθεις αλλοιώσεις στην οζώδη θυρεοειδική νόσο. Επιπλέον, διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική αύξηση του υαλουρονικού οξέος στο θηλώδες καρκίνωμα, το θυλακιώδες αδένωμα και τη θυρεοειδίτιδα Hashimoto, που φάνηκε ότι σχετίζεται με: α) αυξημένη έκφραση των συνθασών του υαλουρονικού οξέος HAS-2 και HAS-3 και στις τρεις παθήσεις, β) ελαττωμένη έκφραση των υαλουρονιδασών HYAL-1 και HYAL-3 στο θηλώδες καρκίνωμα και το θυλακιώδες αδένωμα και γ) ελαττωμένη έκφραση μόνο της υαλουρονιδάσης HYAL-3 στη θυρεοειδίτιδα Hashimoto. Επίσης, η μελέτη της γονιδιακής έκφρασης των πρωτεογλυκανών με RT-PCR έδειξε στατιστικά σημαντική αύξηση της βερσικάνης V1 στον παθολογικό συγκριτικά με το φυσιολογικό θυρεοειδικό ιστό σε όλες τις θυρεοειδικές παθήσεις που εξετάστηκαν, καθώς και στατιστικά σημαντική μείωση της συνδεκάνης-1 στο θηλώδες καρκίνωμα και το θυλακιώδες αδένωμα. Τα ευρήματα αυτά θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για θεραπευτικούς σκοπούς. Συμπερασματικά, η θυρεοειδική έκφραση των γλυκοζαμινογλυκανών, πρωτεογλυκανών και σχετιζόμενων με αυτές μορίων μεταβάλλεται με διαφορετικό τρόπο στις επιμέρους θυρεοειδοπάθειες. Τα ευρήματα της μελέτης μας μπορεί να συνεισφέρουν στην κατανόηση των πολύπλοκων μηχανισμών που ενέχονται στην παθογένεση και τις εκδηλώσεις των θυρεοειδικών παθήσεων. Επιπλέον, τα αποτελέσματά μας δηλώνουν ότι το ερευνητικό αυτό πεδίο είναι πρόσφορο και χρήζει περαιτέρω διερεύνησης, προκειμένου να διαλευκανθούν οι δυνατότητες και ενδεχόμενοι περιορισμοί της χρήσης των γλυκοζαμινογλυκανών, πρωτεογλυκανών και σχετιζόμενων με αυτές μορίων για διαγνωστικούς, προγνωστικούς και θεραπευτικούς σκοπούς.