Ιστορία και αριθμητική των μεθόδων αντιπροσώπευσης
Authors: Κουστένης Παναγιώτης 
Published: August 2021

Στόχος της παρούσας διατριβής είναι η ταξινόμηση και κατηγοριοποίηση των πολύμορφων και συχνά μεταβαλλόμενων εκλογικών συστημάτων στην Ελλάδα, με ζητούμενο την ανάλυση της μαθηματικής τους λειτουργίας ως προς τον βαθμό αναλογικότητας που επιφέρουν στην κατανομή των βουλευτικών εδρών και ως προς την πολιτική κατεύθυνση στην οποία κάθε φορά στρέφουν το εκλογικό αποτέλεσμα. Η εργασία διαιρείται σε δύο μέρη. Το πρώτο περιλαμβάνει το θεωρητικό και μεθοδολογικό πλαίσιο της μελέτης των εκλογικών συστημάτων. Παρουσιάζονται κυρίως το θεωρητικό υπόβαθρο των διαφόρων μορφών και ειδών αντιπροσώπευσης (Κεφ. 1), μία σύντομη αλλά πλήρης καταγραφή όλων των γνωστών μεθόδων εκλογής αντιπροσώπων (Κεφ. 2) και οι κυριότερες διεθνείς προσεγγίσεις της πολιτικής ανάλυσης σχετικά με τη σημασία του εκλογικού συστήματος ως προς τη διαμόρφωση του κομματικού (Κεφ. 3). Σημαντικότερη ωστόσο για το βασικό ερευνητικό ζητούμενο της εργασίας, είναι η παράθεση στο Κεφ. 4 των μεθοδολογικών προσεγγίσεων αριθμητικής εκτίμησης της Αναλογικότητας στην κατανομή των εδρών που αποδίδει το κάθε εκλογικό σύστημα, καθώς και το σύνολο των παραπλήσιων μεθόδων της διεθνούς βιβλιογραφίας για την οπτική ή μετρική αποτίμηση της πολιτικής του λειτουργίας. Στο δεύτερο μέρος της διατριβής, η έρευνα επικεντρώνεται στην περίπτωση της Ελλάδας, επιχειρώντας στα Κεφ. 5-7 μια εποπτική εξιστόρηση και ανάλυση της εξέλιξης του συνόλου της εκλογικής νομοθεσίας στη χώρα, σε μία ενιαία αφήγηση από το 1821 έως σήμερα. Με αυτόν τον τρόπο, καθίσταται δυνατή η διερεύνηση των ιστορικών, πολιτικών και κοινωνιολογικών συνθηκών αυτής της εξέλιξης, αλλά και η επιρροή της στη σταδιακή διαμόρφωση του κομματικού συστήματος, με βάση και τα αντίστοιχα ερμηνευτικά σχήματα του Κεφ. 3. Στο τελευταίο Κεφάλαιο (8), αρχικά επιχειρείται n γενική ταξινόμηση των σύγχρονων εκλογικών συστημάτων με βάση αποκλειστικά τον προβλεπόμενο μαθηματικό μηχανισμό κατανομής των εδρών. Ακολουθεί n κατάταξη τους κατά σειρά αναλογικότητας, με χρήση των κατάλληλων δεικτών Δυσαναλογίας του Κεφ. 4. Για τη μεγαλύτερη ευστάθεια των συμπερασμάτων, οι δείκτες δεν εφαρμόζονται μόνο στην κατανομή των εδρών που παρήγαγαν τα εκλογικά συστήματα μόνο στα αποτελέσματα όπου εφαρμόστηκαν πραγματικά, αλλά σε υποθετικές πολλαπλές εφαρμογές όλων των συστημάτων 1926-2012 σε όλα τα αποτελέσματα της ίδιας περιόδου, ένα προς ένα. Η κατάταξη επιβεβαιώνει την αρχική υπόθεση εργασίας, τοποθετώντας στην πρώτη θέση την Αναλογική του Μεσοπολέμου και του 1989-1990, ενώ στην τελευταία το τυπικό Πλειοψηφικό. Παράλληλα, επαληθεύει πλήρως και την αρχική γενική ταξινόμηση του Κεφαλαίου. Στη συνέχεια, με χρήση όλης της υπόλοιπης μεθοδολογίας του Κεφ. 4, αναλύεται η «πολιτική κατεύθυνση» του κάθε συστήματος, ελέγχοντας ακριβώς τις συνθήκες εύνοιας που κάθε φορά δημιουργεί για μία προς μία τις εκλογικές δυνάμεις. Σε συνδυασμό με την κατάταξη Αναλογικότητας, διαπιστώνεται και αποτυπώνεται αριθμητικά ότι στην περίοδο της Μεταπολίτευσης και ειδικά μετά το 1985, οι εκλογικές μεταρρυθμίσεις συνδυάζουν την αυξημένη τάση δημιουργίας αυτοδύναμων κυβερνήσεων (μέσω της εύνοιας του 1ου κόμματος), αλλά και την άμβλυνση της συνολικής δυσαναλογίας, χωρίς ποτέ πάντως να δημιουργεί συνθήκες αντικειμενικά «πιστής» κατανομή των εδρών.