Αειφορικό χωρικό πρότυπο ανάπτυξης σε νησιωτικές περιοχές
Authors: Σαμαρά Φανή 
Published: August 2021

Η παρούσα διδακτορική διατριβή έχει ως αφετηρία την αειφόρο ανάπτυξη σε νησιωτικές περιοχές καθώς αποτελούν ιδιαίτερες περιπτώσεις σε σχέση με την υπόλοιπη ηπειρωτική χώρα. Ο τουρισμός αποτελεί καθοριστικό παράγοντα που διεγείρει τις αλλαγές των χρήσεων γης και κατ’ επέκταση συμβάλλει στις έντονες αντιθέσεις των χρήσεων γης και τα σημαντικά προβλήματα υποβάθμισης του περιβάλλοντος που όλο και συχνότερα παρουσιάζονται στις νησιωτικές περιοχές. Οι νησιωτικές περιοχές προσδιορίζονται από την αλληλεπίδραση μεταξύ φυσικών και κοινωνικοοικονομικών παραγόντων, όπως είναι η γεωγραφική και κοινωνική απομόνωση, η περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες, οι περιορισμένοι παραγωγικοί πόροι, οι εποχικές διακυμάνσεις της οικονομίας και του ανθρώπινου δυναμικού. Στον νησιωτικό χώρο ο ανταγωνισμός μεταξύ των διαφορετικών τύπων των χρήσεων γης είναι πιο οξύς γιατί από τη μια μεριά υπάρχουν οι ¨παραδοσιακές¨ χρήσεις γης (π.χ. γεωργία, κτηνοτροφία, κ.ά.) ενώ από την άλλη πραγματοποιούνται ραγδαίες αλλαγές (π.χ. οργανωμένα τουριστικά συγκροτήματα, τουριστικές υποδομές, κ.ά.). Κατά συνέπεια προκύπτει η έντονη ανάγκη ενός εργαλείου για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση αυτών των διαχρονικών αλλαγών και το οποίο θα συμβάλλει καθοριστικά στο χωρικό σχεδιασμό των νησιωτικών περιοχών.Η συγκεκριμένη διδακτορική διατριβή προτείνει μια μεθοδολογική προσέγγιση για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που αφορούν στην έλλειψη δεδομένων για τις χρήσεις γης και τον χωροταξικό σχεδιασμό.Αντικείμενό της είναι ο διαχρονικός έλεγχος των χρήσεων γης, η πρόβλεψη των χρήσεων γης για το 2020 και 2030 και τέλος, ο σχεδιασμός σεναρίων ανάπτυξης για το νησί της Σκιάθου. Οι αλλαγές των χρήσεων γης είναι αποτέλεσμα αφενός μεν φυσικών παραγόντων, αφετέρου δε κοινωνικοοικονομικών παραγόντων. Στις νησιωτικές περιοχές λόγω του περιορισμού του χώρου και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών, οι συγκρούσεις μεταξύ των χρήσεων γης είναι πιο έντονες συμβάλλοντας στην άναρχη ανάπτυξη και γενικότερα στην υποβάθμιση της περιοχής και του φυσικού περιβάλλοντος.Μελέτη περίπτωσης αποτελεί το νησί της Σκιάθου στο οποίο αναλύονται οι χρήσεις γης και το οδικό δίκτυο για τρεις διαφορετικές χρονολογίες (1945, 1996 και 2007). Η προσέγγισή τους υλοποιείται με την αξιοποίηση ποικίλου υλικού τεκμηρίωσης από πλήθος πρωτογενών και δευτερογενών πηγών όπως δασικοί χάρτες, ορθοφωτοχάρτες, σχετικές βιβλιογραφικές αναφορές, θεσμοθετημένες πολεοδομικές ρυθμίσεις και τέλος αποτελέσματα ανάλυσης γεωγραφικά προσδιορισμένων απογραφικών δελτίων και στατιστικών στοιχείων της ΕΣΥΕ για την περίοδο κυρίως από το 1990 έως το 2015, με αποτέλεσμα τη διαμόρφωση των χρήσεων γης και του οδικού δικτύου για τις τρεις διαφορετικές χρονικές περιόδους. Στη συνέχεια, με την χρήση όλων των παραπάνω δεδομένων και του μοντέλου των αυτόματων κυψελοειδών καθώς και των κατάλληλων κριτηρίων πραγματοποιήθηκε πρόβλεψη των χρήσεων γης για τα έτη 2020 και 2030. Τέλος, με βάση τα παραπάνω αποτελέσματα σχεδιάστηκαν δύο σενάρια αειφόρου ανάπτυξης για το νησί της Σκιάθου.Ο διαχρονικός έλεγχος των χρήσεων γης και του οδικού δικτύου για το νησί της Σκιάθου μεταξύ των χρονικών περιόδων 1945 και 1996 παρουσιάζει σημαντικές αλλαγές. Ωστόσο μεταξύ των χρονικών περιόδων 1996 και 2007 οι αλλαγές των χρήσεων γης δεν παρουσιάζουν τόσο μεγάλες διακυμάνσεις όσο στην προηγούμενη περίοδο. Το νησί της Σκιάθου σχηματίζει ένα σύνθετο μωσαϊκό στο οποίο εντοπίζονται πυρήνες χαρακτηριστικών και ιδιαίτερων χρήσεων γης. Πιο συγκεκριμένα κατά μήκος της νότιας ακτογραμμής κυριαρχεί ο τουρισμός σε αντίθεση με την βόρεια ακτογραμμή που κυριαρχούν οι δασικές εκτάσεις. Ωστόσο, στην ενδοχώρα συνυπάρχουν διάφορες χρήσεις γης όπως οι γεωργικές εκτάσεις, οι οικισμοί αλλά και οι υποδομές. Όλα τα παραπάνω λειτουργούν είτε ως πόλοι έλξης είτε ως πόλοι απώθησης για νέες χωροθετήσεις και σε συνδυασμό με τους κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες συμβάλουν στην εξέλιξη της περιοχής. Σύμφωνα με την ανάλυση του μοντέλου των αυτόματων κυψελοειδών προκύπτει αύξηση των δομημένων περιοχών κυρίως κατά μήκος της νότιας ακτογραμμής του νησιού. Τέλος, το σενάριο αεφόρου ανάπτυξης που προτείνουμε για το νησί της Σκιάθου έχει ως κύριο άξονα την προστασία του περιβάλλοντος και την αποσυμφόρηση της νότιας ακτογραμμής.