bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Douai pendant la Seconde Guerre Mondiale, 1939-1945, de la IIIème à la IVème République
Authors: Rousseau Michel
Published: July 2016

Les villes et les provinces de France ont supporté diversement l'occupation allemande et le régime provisoire sécrété par la défaite et appelé Etat Français.

A Douai comme dans tes villes de la Zone interdite promise à l'annexion, l'occupation prend d'abord un visage très semblable à celui qu'avait revêtu celle de 1914-1918, méfiance, intrusion dans tous les domaines, volonté délibérée de soustraire la population du Nord et du Pas-de-Calais à l'administration française, ce qui explique les Comités de guerre et les Délégations spéciales qui remplacent les assemblées élues de la IIIème République. Puis les nécessités allègent considérablement le dispositif allemand en France et autorisent enfin Vichy à implanter ses propres structures, structures administratives certes mais également structures répressives car la Révolution Nationale a ses parias qui s'appellent Gaullistes, Francs-maçons, Juifs et Communistes. Elle doit également se garder de ses propres extrémistes partisans d'un régime franchement national-socialiste.

La Révolution Nationale est finalement un échec et les premières élections municipales d'après la Libération amènent à l'Hôtel de Ville une majorité d'hommes nouveaux issus de la Résistance et animés d'un esprit nouveau.
Famars : les fouilles de la parcelle AC69 premier bilan
Authors: Beaussart Philippe
Published: July 2016

Een groots project van residentiële woningbouw in het noordèoosten van Famars heeft meegebracht dat er in 1979 een programma van preventieve opzoekingen werd opgesteld. De opgravingen hebben de uitgestrektheid van de gallo-romeinse vicus van Famars en de verscheidenheid van de woontoestanden aan het licht gebracht. Waar het oude wegennet geheel onbekend was, heeft de ontdekking van een verhardeweg klaarheid gebracht in de organisa- tie en de spreiding van de woningen in dit deel van de antieke agglomérat ie. Men ontdekte ook langs deze weg een gebouw dat op een ander stond. Het eerste werd op een zekere afstand evenwijdig met de antieke weg gebouwd, maar naderhand vervangen door een veel groter bouwsel met anders gerichte funderingen. In een hypocaustum van het tweede gebouw heeft men merkwaardige wandschilderirigen van het einde van de ne eeuw of het begin van de IIIe ontdekt.
L'industrie, la taille et le commerce de la pierre dans le bassin du Tournaisis à l'époque romaine
Authors: Amand Marcel
Published: July 2016

Vanaf de eerste eeuw na Christus werd er vanuit de steengroeven in het Doornikse kalksteen gevoerd naar heel wat bouwplaatsen in de Scheldevallei en langs de weg Bavay-Kortrijk-Oudenburg. Her Doornikse bekken over- lapte het gebied van de Menapiers en dat van de Nerviers, en heeft deel uitgemaakt van het Patrimonium Caesaris. Het bestuur was toevertrouwd aan een Procurator (wij hernemen een van de besluiten van het belangrijke proefsch- rift van R. Bedon, « Les carrières et les carriers de la Gaule romaine », Universiteit van Tours - doctorat du 3e cycle, 1981, II, tabel van blz. 189). De monumentale graven vandeze hoge ambtenaren werden in Antoing blootgelegd : men kan ze nu bewonderen in het archeologische park dat het gemeentebestuur en de VVV van Antoing ingericht hebben.
A propos d'un poncif pictural provincial
Authors: Belot Eric
Published: July 2016

Since his own studies which aimed at establishing relations between the stone quarries discovered and expoited throughout Antiquity, and the places where their produces were discovered, and which brought into evidence the trade routes connecting the Mediterranean to the northwest of the Roman Empire (fig. 1). François Braemer has been mostly concerned by the Roman province of Belgium, where recent surveys allowed him to include the Somme Valley into the Atlantic route he made out and to stress the presence of decorative elements originating in this province.

He wishes that future excavations, in bringing evidence of the role and date of erection of each element in the discovered monuments, will make the specialists' interpretation easier and will yield precise data regarding the history of taste and the trading activities of the Roman province of Belgium.
Remarques sur l'importation de pierres nobles dans la province romaine de Belgique
Authors: Braemer François
Published: July 2016

Uitgaande van studies over het verband tussen steengroeven uit de Oudheid en de vindplaatsen van hun produc- tie, waarbij het belang dient onderstreept van de handelswegen tussen de Middellandse zee en het Noord-Westen van het Romeinse Rijk (afbeelding 1), bestudeert François Braemer vooral de Belgische provincie. Recent onder- zoek heeft hem ertoe gebracht de Sommevallei in de atlantische route, waarvan hij een definitie geeft, op te nemen en de nadruk te leggen op decoratiemateriaal afkomstig uit deze provincie (afb. 2).

Door gegevens te verstrekken over de roi en de datum van verwerking van het materiaal in de ontdekte gebou- wen, hoopt hij de interpretatie van toekomstige opgravingen te vergemakkelijken. Zo zal men een duidelijker beeld krijgen van de evolutie van de smaak en van de handel van de Belgische provincie.
Pendentifs phalliques clochettes et peltae dans les tombes d'enfants de Gaule Belgique. Une découverte à Arras
Authors: Jelski Georges
Published: July 2016

Inside a child's grave was found an ithyphallic bronze pendant attached to a small bell. These amulets, which seem rather common in other places, appear to be very seldom found in the burial places of northern Gaul. This association, to which must be added a « pelta » — shaped holder, sets the question of a particular ritualistic meaning. Moreover, the furnishing of the grave was made of interesting models of common regional pottery of the IIIrd century.
Quelques observations sur les bronzes figurés de la province romaine de Belgique
Authors: Lussien-Maisonneuve Marie-Josèphe
Published: July 2016

Thanks to the material, iconographie, and stylistic examination and, in a few cases, the metallographic analysis, of the tiny bronze statuettes found in the western part of the Roman province of Belgium, one could make out one homogeneous group of 103 figurines worth bringing in parallel with the 200 representations of divinities and animals from the northern part of the province — the territory of present day Belgium — studied by G. Faider-Feytmans.

One could carry out complementary observations on the scattering of the finding sites, the outlook and destination of these items, and above all on their centres of production. A few small workshops have been recorded in the northern part of the province : nothing similar in the western part : Yet, a typological analysis of the statuettes brings evidence of the circulation of a luxury production in the civitas remorum and its imitation with more rudimentary devices in the neighbouring civitates. This might be an evidence of centres of production. Last of all, the moulding of the different statuettes along the same very specialized types might betray the existence of a network of stores selling and mending an imported production, once it was adapted to the local taste.
La sociabilité politique en Picardie sous la Révolution française
Authors: Bernet Jacques
Published: July 2016

The three Picard departments (Aisne, Oise and Somme) have been but lightly touched by Jacobinic sociability, which was rather late, urban, and moderate during the first period of the Revolution (1789-1792). The area witnessed, under the Convention, a spectacular development of popular societies, not only in cities, large and small, but also in certain specific rural areas, apparently more strongly mobilized in year II or more sensitive to Parisian influence, from the Oise Vexin to the Valois and the Champagne vine-growing region of the Marne Valley (Château-Thierry district). The evolution of political sociability in Picardy, from 1789 to the Directoire, is here suggested in its time and space variations through a series of maps and a complet list of the communes where a club was recorded during the Revolution with a few rapid chronological and membership indications for each of them.
Aux origines d'un fief jacobin : les sociétés politiques du district de Béthune durant la Révolution
Authors: Wartelle François
Published: July 2016

Het district Béthune wordt beschouwd als een Jacobijns bolwerk, met liefst 15 Clubs van de Vrienden van de Constitutie (1789-1792) en 76 «Sociétés Populaires» voor 108 gemeenten. Er is in Béthune al een club vijf maand voor er een in Arras opgericht wordt, en dorpen van siechts 150 à 300 inwoners richten ook een club op, nemen een abonnement op de krant «Journal de la Montagne» en organiseren alerlei politieke manifestaties. In de lente van 1791 schieten clubs en verenigingen als paddestoelen uit de grond, voornamelijk in het vochtige en vruchtbare laagland. Het gaat vaak om kleinere verenigingen waarin de vroegere sociale en ekonomische notabelen (boeren, pastoors en dokters) de hoofdrol spelen, en waarvoor het initiatief waarschijnlijk uit Jacobijnse kringen in de stad kwam. Oude gebruiken van de culturele en militaire sociabiliteit hadden de bevolking van de grote gehuchten gevoelig gemaakt voor het verenigingsleven. Tijdens een tweede golf stichtingen, in de herfst van 1793, duiken overal boeren op, met een proportie dagloners die schommelt tussen 1/5 en 4/5 volgens de grootte van het dorp en de plaatselijke toestand. Het zwaartepunt van de politieke sociabiliteit verplaatst zich dan naar het zuiden van het district, waar reeds voor 1789 grote spanningen bestonden tussen de grote grondbezitters en de geproletariseerde exploitanten. Er doen zich steeds meer en heftige botsingen voor en de roi van de volksverenigingen is beslissend in de stratégie van integratie in het politieke leven of in de kontrole van de plaatselijke macht. De godsdienstkwestie verscherpt de tegenstellingen nog en heeft warschijnlijk geleid tot een vermindering van de militante aktie in het noorden van het district. De weerstand van bepaalde verenigingen tegen de Conventie van Thermidor weerspiegelt de politieke marginalisatie van de Jacobijnse kern die ailes gezet had op de samenwerking met de revolutionaire regering. Vanaf 1795 wordt ailes schijnbaar rustig op het platteland en ontpopt Béthune zich als een toevluchtsoord voor vervolgde Jacobijnen, en zal dat blijven tot het Consulaat.
Le régiment suisse de Diesbach au service du Roi face à la Révolution dans le Nord/ Pas-de-Calais(1789-1792)
Authors: Czouz-Tornare Alain-Jacques
Published: July 2016

One of the twelve Swiss regiments assigned to the king of France's service, that of Diesbach, had settled in the north of France. Matrimonial bonds had rooted the Freiburg family, owner of the regiment, in the Artesian soil. This pillar of the «Ancien Régime» had gradually become more of a police force than a fighting unit. Present at the Champ de Mars, on 14 July 1789, among the regiments gathered in preparation of the King's coup, this unit was shaken by the Revolution, but managed to recover whereas the Royal Army irretrievably fell to pieces. In Lille these thousand Swiss will serve as market police, gaining the support of certain local authorities and victims of the growing hostillity of the population. The refusal by this regiment, conter revolutionary by its very nature, to fight the Austrians in April 1792, put a final stroke to its disqualification. The anachronistic service of the Swiss in France ended in September, in the wake of the massacre of the Swiss guards in the Tuileries on 10 August.
La mutinerie du Royal-Champagne à Hesdin en 1790 : l'armée royale et la lutte des partis au début de la Révolution
Authors: Genty Maurice
Published: July 2016

La mutinerie du Royal-Champagne Cavalerie, qui survint à Hesdin, en Artois, entre avril et août 1790, offre un exemple significatif des problèmes posés par la présence d'une garnison dans une petite ville de province au début de la Révolution et, plus particulièrement, de l'interférence entre les luttes des partis et la vie de l'armée royale. Après une période de méfiance, les patriotes de la ville se rapprochèrent des soldats de la garnison, touchés par les idées nouvelles, afin de les soustraire à l'influence des aristocrates de l'armée et de la ville. On notera entre autres le rôle du sous-lieutenant Davout, contraint alors à démissionner une première fois de l'armée.
La compagnie franche de Vandamme
Authors: Milot Jean
Published: July 2016

Les méthodes que durent employer les généraux français dès le début des guerres de la Révolution avaient imposé d'accroître le nombre des unités d'infanterie légère.

Le décret du 28 mai 1792 avait porté création de 54 compagnies franches et de trois légions franches. Dans le cadre de ce décret, Dominique Vandamme, alors fusilier au 24e régiment d'infanterie de Lille, fut autorisé à lever une compagnie franche de 100 hommes, ayant son dépôt à Cassel.

Les nombreux papiers du général Vandamme conservés à la Bibliothèque Municipale de Lille permettent de reconstituter les différentes étapes de la mise sur pied de l'unité.
Mémoire et iconographie de la Révolution française dans le Nord/Pas-de-Calais
Authors: Ménager Bernard
Published: July 2016

In 1985 besloot het onderrzoekteam «Révolution française» van het Centre d'Histoire de la région du Nord et de l'Europe du Nord-Ouest een enquête te houden in de gemeenten in verband met de herinnering aan de revolutie in de streek : boomplantingen, oprichting van monumenten, standbeelden, gedenkpla- ten, straatnamen in verband met de gebeurtenissen en de akteurs van de revolutie. Daarbij kwam het verzamelen van iconografisch materiaal. Uit het onderzoek blijkt dat er een zekere weerstand bestaat tegen de kultus van de revolutie in de streken waar de contrarevolutionaire en Katholieke rechterzijde in de 19de eeuw aan de macht is, en waar de de gevolgen van 1893 de verkozenen tot voorzichtigheid aanzet. In de grote steden en de recent geurbaniseerde gebieden is de herinnering aan de revolutie sterk. Men denkt eerder terug aan de personen dan aan de gebeurtenissen, en in het Norden ook aan de militaire aspekten, waarmee de inwoners hun gehechtheid aan de nationale gemeenschap definitief bevestigd hebben.
Le système manorial d'agriculture au 14e siècle en Angleterre
Authors: Despretz Claude
Published: July 2016

The centre of the manorial system was the manor whose major function was of a judicial order. Its court set the rules of organization of the open-field. On the manor, the passants bore different names : «villeins», «nativi», «neifs», «virga- ters», «demi-virgaters» tended their own land and next to them one found «liberi homines». Everything rested on the productivity of ploughing. For the tenant- farmers and the servants of the estate ploughing was the most important corvee. The system started to decay with the Black Plague and the manorial tenant- farmers' corvées progressively disappeared. The change took place earlier in the south than in the rest of the country.
De Tourcoing à Roubaix (13e- 16e siècle) : note sur le décalage de l'essor industriel textile
Authors: Delsalle Paul
Published: July 2016

On sait depuis quelques années que l'essor textile de la région de Roubaix- Tourcong date en réalité du Moyen Age. Tourcoing est un centre de la draperie de la vallée de la Lys au 14e siècle. Roubaix se développe beaucoup plus tardivement. Le décalage démographique entre les deux localités est encore plus net. Roubaix reste un village tandis que Tourcoing compte 1.357 feux en 1549, et plus de 12.000 habitants au temps des Archiducs. Au début du 17e siècle, la production textile du plat pays est organisée autour de Tourcoing, mais aussi Wattrelos et Roubaix.
Seigneurs et paysans en Tonnerrois au début du XVe siècle
Authors: Caron Marie-Thérèse
Published: July 2016

The county and the other possessions of the Chalon family were situated in the XVth century in a frontier zone between the Burgundian and Armagnac countries, which led them to experience war and its usual devastations, and depopulation. At the heart of a hilly country densely planted with forests, numerous villages often counting up to 30 to 50 hearts, practiced three-course rotation, grew cereals, used the horse as draught-animal and associated cattle-breeding and mixed farming. The lords had a special interest in the vineyards and the pasture lands. The woods and warrens brought them important returns but were coveted by the peasants who lacked raw material, timber or firewood, or grazing space for their cattle. Except for the count who was confiscated his possessions, the aristocratic society displayed a very important stability, in spite of their evident loss in revenue. Noblemen, long attracted by the King's court, chose safety in the Duke's service. Farmers regrouped to survive, forming thus closer communities and tightening the village solidarities. They thus obtained a limitation of their burden, as well as an amelioration of their legal status. They tempted, sometimes with success, to increase their users' rights.
La réception de l'Encyclique Rerum Novarum dans la presse du Nord
Authors: Vavasseur-Desperriers Jean
Published: July 2016

In de kommentaren bij de encycliek Rerum Novarum stelt de Noordfranse pers een aantal vragen bij de inhoud van de pauselijke tekst, verwijst naar de kritiek op de libérale orde, naar het zoeken naar een kristelijke sociale orde, naar de plaats van de godsdienst in de industriële maatschappij. De laicise- rende pers drukt wantrouwen en vijandigheid uit : de gematigde republikei- nen zijn gereserveerd en blijven gehecht aan het ekonomisch libéralisme ; de radikalen zijn antiklerikaal tot en met en de socialisten blijken vijandig en wantrouwend te zijn. De katholieke pers schrijft enthoesiast en volgzaam al gaan er daarachter verschillende houdingen schuil. La Croix du Nord ziet in de pauselijke tekst de dageraad van een Republiek die opnieuw grotendeels kristelijk wordt ; de andere katholieke bladen interpreteren hem meer als een oproep om de libérale maatschappij, die zij aanvaarden, meer moraal te maken.
Eugène Duthoit et la première génération de catholiques sociaux
Authors: Caudron André
Published: July 2016

Men kan de invloed van een van de grote verspreiders van het sociale katholicisme, Eugène Duthoit, meten in een generatie rechtsstudenten aan de Vrije Fakulteit te Rijsel en aan de School voor sociale en politieke wetenschapen. Tijdens de voorbereiding van de régionale delen van het Woordenboek van de religieuze wereld in het hedendaagse Frankrijk (Dictionnaire du monde religieux dans la France contemporaine) blijkt dat er een hondertal echte militan- ten zijn op een totaal van ongeveer 500-inschrijvingen, tussen 1895 en 1914. Zij komen, onder andere, uit het katholiek Jeugdverbond en uit de «Sillon» en werden later de lesgevers tijdens de sociale weken van Frankrijk, en zo voorlo- pers van de F.N.C., van de vrije vakbonden, van de familiale beweging, en ook parlementairen.
Rerum Novarum et Quadragesimo Anno. Une même question ? Une même réponse ?
Authors: Philippeau Pierre
Published: July 2016

The promulgation of the Quadragesimo Anno encyclical letter, on 15 May 1931, did not correspond to any commemorative necessity since the Rerum Novarum jubilee was due only 10 years later. By commemorating in a forceful manner, in the tenth year of his pontificate, the encyclical letter promulgated by Leon XIII, on 15 May 1891, Pius XI wanted to mark, according to the author of this paper, that the Church's social doctrine was answerable to the constant authority of the Pope and that is was the key to the pastoral action of all the successive Popes of the contemporary period.
Les débuts de l'Ecole des Missionnaires du Travail
Authors: Ribaut Jean-Pierre
Published: July 2016

Aan de katholieke Faculteiten te Rijsel werd in 1894, geheel in de geest van Rerum Novarum een School voor sociale en politieke wetenschappen opge- richt, waar een paar geestelijken studeerden met het oog op een priesterambt in de arbeiderswereld. De zaak van het Consortium en de brief van de congre- gatie van het concilie aan bisschop Liénart, in 1929, brengen er Eugène Duthoit toe speciaal onderwijs voor de missionarissen in de arbeiderswereld te organiserez Hun specifieke taak was het evangeliseren van de arbeiders en het vormen van kristelijke militanten. De school voor arbeidsmissionarissen werd geopend in oktober 1932 en kreeg een nationale en internationale uits- traling toen de tweede wereldoorlog daar voorlopig een einde aan stelde.
Les débuts de l'Ecole Normale Ouvrière dans le Nord (1925-1937)
Authors: Desreumaux Roger
Published: July 2016

Pour la formation des Dirigeants syndicaux à la pensée de l'Eglise, aux sciences sociales et économiques, à la technique syndicale, a lieu à Lille une session de 15 jours en juillet 1925 pour la première fois. Elle se renouvellera chaque année jusqu'à la guerre. L'initiative est partie des dirigeants de la .T.C., des aumôniers des Secrétariats Sociaux, de professeurs de Droit des Facultés Catholiques, surtout de l'abbé (futur Mgr) Six et du Professeur Joseph Danel.

Les méthodes sont de pédagogie active : fournir des points de repère solides à des étudiants réalistes déjà engagés dans l'action syndicale, leur donner des cours vivants et concrets, leur apporter une méthode de travail personnel. L'Ecole veut être une «mise au point de la vie intellectuelle nécessaire à tout militant», de sa formation économique, de son évolution religieuse également.

Le programme comprend des cours généraux, questions doctrinales et morales, vues d'ensemble, et des cours spéciaux, plus approfondis de législation et organisation ouvrières, des études d'activités, véritables travaux pratiques. On pose des questions sur la Philosophie, la Science, la Révélation, sur l'âme humaine ou sur la volonté. L'Encyclique «Rerum Novaruni» sert de base à plus d'une conférence, ainsi que les grands textes pontificaux, d'abord la «Lettre de la Sacrée Congrégation du Concile à Mgr Liénart», puis, à partir de 1931, la nouvelle encyclique de Pie XI, Quadragesima anno. Aux grandes «orientations du pontificat de Léon XIII» se substituent les «principales orientations du pontificat de Pie XI».
La Bourgeoisie Chrétienne du Nord (1930-1950)
Authors: Trimouille Pierre
Published: July 2016

La Bourgeoisie Chrétienne du Nord fournit l'exemple privilégié d'un mouvement d'action catholique spécialisée qui a contribué efficacement à transformer les mentalités d'un milieu d'affaires. Créée en décembre 1930, avant même la publication de l'encyclique Quadragesimo Anno, elle est le premier groupement de ce type en France qui s'adresse directement à des adultes. Ses fondateurs sont le P. Ranson, SJ, qui transpose l'esprit de la J.O.C. dont il est un des animateurs et Pierre Bayart, fils d'industriel catholique et professeur aux Facultés catholiques de Lille. En dépit de son succès dans la région, concrétisé par ses prolongements sur les plans syndical et paritaire, elle ne parvient pas à fédérer les mouvements analogues. Elle se fond dans l'A.C.1. en 1950.
Le Parti Démocrate Populaire
Authors: Dujardin-Thoumin Rosane
Published: July 2016

The Popular Democratic Party, or P.D.PL., first appears in the Nord in March 1925. It will remain active until just before World War II.

This party defines itself as a party «directed along four cardinal lines : attachment to the republican regime, development of democracy, class collaboration and collaboration between peoples». Passionately interested in the problems of the working world, the P.D.P. feels called to fulfill a mission in favour of the working class. Faithful to the principle by which it is animated, the P.D.P. wants to see a collaboration between the employers and the workers. It wishes to see the working class organise itself. The reforms it proposes show how clearsighted this party is and how far ahead of its time.

This essentially social party, dedicated to justice, is most often composed of convinced Christians, roused by their faith. During the war, many will join the Resistance. Once peace has returned, they will join the ranks of the M.R.P.
La femme dans les brochures jaunes de l'Action Populaire
Authors: Debarge-Sellier Marie-Antoinette
Published: July 2016

Au début du siècle, deux jésuites originaires du Nord, les pères Henri-Joseph Leroy et Gustave Desbuquois, préoccupés par les problèmes sociaux de leur temps, choisissent la presse comme moyen d'apostolat. Leurs petites brochures jaunes se présentent sous forme de monographies concrètes et très documentées. Des auteurs d'horizons variés — prêtres, économistes, méde- cins, responsables d'associations — ont collaboré à cette œuvre qui prit le nom d'Action Populaire. Près du quart des publications traite de la question féminine ; en effet les femmes participent de plus en plus à la vie économique par leur travail en dehors de la maison. Leurs salaires sont faibles et elles ne jouissent pas des droit civiques. L 'Action Populaire pose alors des questions essentielles : la place et le statut de la femme dans la société.
La Commission administrative du musée de peinture de Lille. Structures et activités de 1848 à 1926
Authors: Brejon de Lavergnée Arnauld , Gérard Alain
Published: July 2016

La Commission administrative du musée de peinture, créée par arrêté municipal pour contrôler et orienter le conservateur E. Reynart, collaborera en bonne intelligence avec lui comme avec ses divers successeurs. Initialement composée de membres de la commission de surveillance des écoles académiques, elle s'adjoint rapidement des artistes, des amateurs et critiques d'art, des universitaires et des érudits qui en font un organisme très représentatif du domaine culturel lillois.

La Commission s'intéresse surtout aux achats de toiles, mais elle contrôle également les donations, les travaux de restauration. Ses activités seront surtout importantes jusqu'à la Première Guerre mondiale.
Aux origines de l'architecture métallique publique aux Antilles françaises : l'œuvre de A. Romand et l'influence des modèles belges et britanniques
Authors: Achille Alice
Published: July 2016

In 1843, Guadeloupe was wrecked by an earthquake. Its Governor, then, orders the construction, in what was quite a bold plan for his time, of metal public and private buildings. Main-land authorities, at first quite reluctant to such a scheme, as that type of building was still very rare in France, eventually commit themselves to a modest test and ask A. Romand, a French architect- engineer, working in Belgium, to produce plans for two hospital wards. This building is undoubtedly the first metal building ever to be entirely prefabricated and shipped to a territory under French control. It was to be followed by several other projects, - never enforced - such as that of metal country chapels, a project very deeply influenced by the first metal churches exported from Britain. Through the history of these experiments, probably premature, one can make out that of the beginnings of metal architecture exported from Europe and of the competition between Great-Britain, Belgium and France.
Henri-Joseph Harpignies (1819-1916). Dessins et aquarelles conservés au Musée des Beaux- Arts de Lille
Authors: Pauchet- Warlop Laurence
Published: July 2016

Henri-Joseph Harpignies (1819-1916), excellent peintre et aquarelliste a bénéficié d'une carrière très longue. Il a traversé tout le XIXe siècle en gardant une évolution très personnelle, indépendante des différents mouvements qui ont jalonné ce siècle. Lors du dépouillement des collections de dessins et aquarelles du musée des Beaux- Arts de Lille en 1989, un ensemble de 9 dessins et aquarelles, n'ayant jamais été étudiés, a été recensé. Nos recherches se sont aussi portées sur la participation de l'artiste aux expositions des Beaux-Arts qui avaient lieu à Lille et à Roubaix.
Formes typologiques en pays de Rhin et de Meuse à l'époque romane
Authors: Deremble Jean-Paul
Published: July 2016

Le travail de la typologie, qu'à la lecture des Pères de l'Eglise et des écrivains médiévaux, on risque de trouver si répétitif, tout entier replié sur lui-même parce qu'il s'agit sans cesse de trouver des garanties dans un passé fondateur, et parce que rien de l'Ecriture ne peut s'expliquer en dehors de l'Ecriture, apparaît au regard des images romanes mosanes d'une étonnante diversité. Loin de stériliser les artistes, cette méthode exégétique a au contraire suscité le déploiement soudain de formes nouvelles, dont le surgissement n'a été possible que grâce à la collaboration précise des théologiens, des scribes et des artistes. Parallélismes, compositions spéculaires, tournantes, rayonnantes, étoilées, binaires, ternaires, successives, simultanées, hiérarchisées... c'est tout le répertoire d'une grammaire structurelle qui se met en place sous l'impulsion de la pensée typologique. Le tableau s'anime, se décompose, se dédouble, la dialectique s'instaure dans la lecture, les images s'appellent, s'enrichissent mutuellement. La région de la Meuse et du Rhin en ce milieu du XIIe siècle a réussi à capter une pensée millénaire, diluée et répétitive, particulièrement bien servie par les matériaux qu'elle maîtrise le mieux, l'émail, l'orfèvrerie, l'enluminure, à renouveler les structures stables des images pour y orchestrer la tension dynamique de l'Ancien et du Nouveau Testament, en des formes qui feront école en Angleterre et dans le Nord de la France.
Jean van Eyck et l'Italie
Authors: Cloulas Annie
Published: July 2016

Les influences italiennes qui ont conduit Jan van Eyck à méditer sur la transcription de la troisième dimension avaient été pressenties par E. Panofsky. Nous les confirmons en précisant que le Polyptyque de l'Agneau Mystique présuppose la connaissance directe des fresques de Giotto à la chapelle Scrovegni à Padoue.
Jean- Joseph Weerts (1846-1927) et la peinture monumentale : La charte des drapiers de Roubaix
Authors: Acheré-Lenoir Chantal
Published: July 2016

At the beginning of the XIXth century, the city of Roubaix has reached the summit of its industrial and textile development. It is then that it decides to celebrate its success. For so doing, it calls on one of its children who had become famous in Paris, the painter Jean-Joseph Weerts.

This article introduces one of the major monumental paintings of Jean- Joseph Weerts's, who is to be recognized as a major portrait-maker.

It reports the genesis of the project, steeped in the context of the period, traces the different stages of the creative process - documentary research, preparatory studies, actual execution of the work, backing of the canvas - analyses the painting in its final form and ends up with a glance at its reception by the people of the time. It attempts thus at meeting a twin objective : hith- lighting the qualities of an artist who is being rediscovered today, and, beyond that purpose, illustrating one of the functions of art in its relations with IIIrd Republic society.
Henri Le Sidaner et la Région Nord/ Pas-de- Calais
Authors: Le Cieux Laurence
Published: July 2016

Henri Le Sidaner (1862-1939) kept all through his life and career privileged links with the Nord/ Pas-de-Calais region.

Several causes explain this attachment.

The family of the young Henri Le Sidaner settled in Dunkirk, when this latter was only 10. It was to be in this town that he was introduced to drawing and painting before attending Cabanel's classes in Paris. The town of Dunkirk awarded him, for this reason and for three years, a grand which preserved him for some time from material worries.

His aesthetic sensitivity always led him to picture the lights of the Nord and Belgian landscapes.

On his first stays in Etaples and on the Côte d'Opale, he made friends with several artists of the region and above all with the Duhem couple with whom he always entertained durable and privileged relations.

Thus, the work itself of this artist is fraught with the atmosphere of the Nord/ Pas-de-Calais region, and can be admired in many collections either public or private.
Recherches archéologiques à Bavay, XIII (Basilique civile, 1992)
Authors: Hanoune Roger , Muller Arthur
Published: July 2016

The development in 1992 of excavations in the eastern wing and in the north-east angle of the basilica of the Bavay forum enabled us to understand better some aspects of the archaeological history of this monument, particularly in its primitive stage («yellow stage»). It appears then that the angle of the building must have contained an extra room, and that the «shops» situated on each side of the centre of the wing had the same depth as this central part but that their floor level was about a metre lower than that of the central part. On the other hand, there existed as early as this «yellow stage» a north portico (which in the later developments kept the same width) and an eastern platform (whose width was reduced in the later stages). With regard to the «pink» and «tricolour» stages of the monument, the results of the 1992 campaign only concern details of the architectural ornamentation. But one could study the foundation on driven posts of a tower of the Lower Empire walls and an interesting mediaeval wall situated on the eastern side of the fortifications.
Inventaire des collections archéologiques originaires de Bavay, II
Authors: Loridant Frédéric , Beaussart Philippe
Published: July 2016

Cet article continue l'inventaire du matériel provenant de Bavay et dispersé dans d'autres musées ou dans des collections particulières. Il est ici question d'une partie du matériel provenant d'une nécropole bavaisienne et donné au Musée de Valenciennes et de celui d'une collection privée qui provient très certainement des sablières du Sud-Ouest de Bavay. Le matériel est céramique (lampes, sigillées, terra- nigra et céramiques communes).
Recherches archéologiques à Boulogne-sur-Mer (septembre 1990-avril 1993)
Authors: Belot Eric , Canut Véronique
Published: July 2016

Tot de verzameling romeins glaswerk van Boulogne-sur-Mer behoort een groep glazen vaatjes, flessen in de vorm van een vat, met aan de onderkant van sommige een stempel met de naam FRONTINUS. Zowat 30 specimen kwamen in de 19de eeuw in gemeentelijk bezit. Aan de hand van de bewaarde en verdwenen exemplaren kan men de toendertijd opgestelde gegevens toetsen en de hele verzameling opnieuw onderzoeken. Er zijn intéressante stukken : zo bijvoorbeeld een klein exemplaar in twee f ragmen- ten, onlangs «herontdekt» in de reserve, met een diameter van 4,2 cm (n° inv. : 2605/2606), een mooi stuk met boldekor (n° inv. : 2496), een fies waarop de stempel niet op de bodem staat, maar op de eerste ribbel onderaan (n° inv. : 2646). Het geheel van deze glazen bevestigt het belang van Boulogne in de laatro- meinse tijd en geeft een beeld van de verspreiding ervan in het noordelijk galloromeins gebied. Voor de studie van de noordwestelijke handelsroutes is het van belang een glas met stempel IBO te vermelden, waarvan een gelijkaardig voorbeeld in Milton Regis (Engeland) ontdekt werd.

In de huidige toestand van het museum, een tijd van omvorming en inventarisatie, kan een eerste studie zeker geen definitief karakter hebben. Intéressante ontdekkingen in de reserves van het kasteelmuseum zijn niet uitgesloten. Van het twintigtal in de vorige eeuw beschreven stempels heeft men er momenteel maar negen teruggevonden. Bovendien, en vooral, moet men rekenen op de toekomstige opgravingen in het antieke Boulogne.
D'une guerre à l'autre : mémoire de l'occupation et de la résistance : 1914-1940.
Authors: Becker Annette
Published: July 2016

En 1940, les habitants du Nord voyaient resurgir les drames de l'Occupation qu'ils avaient connus entre 1914 et 1918. L'exode massif s'explique ainsi. Cet article essaie de reconstruire les traumatismes du premier conflit mondial et de voir comment, entre 1918 et 1939, la mémoire de la Grande Guerre a pu en être le prolongement. Comment est-il possible de revivre un tel drame à vingt ans d'intervalle, comment est-il possible de résister ? Chez les premiers résistants de 1940, les souvenirs de la Grande Guerre offrent les premiers choix et les premières méthodes : anglophilie, renseignement, réseaux d'évasion, presse clandestine.
La Résistance précoce en Artois occidental.
Authors: Lesage René
Published: July 2016

Westartezië is een hoofdzakelijk rurale streek, waarin de kleine en weinig dynamische steden nauwelijks centra vormen. De bezettling was er dadelijk zeer zwaar. De weerstand kwam er vroeg en in belangrijke mate op gang wegens de dringende taken ; hulp bieden aan de Engelsen, en wegens een levendig Gaullistisch gevoel en een zeer sterke anglofilie. Men ziet hoe naast aparte en weinig georganiseerde acties (Jeugdprotest, sabotage) hulpgroepen onts taan voor de Engelsen. Begin 1941 zijn de eerste vluchtroutes al in werking. Het aandeel van de middenstand in de vroege weerstand is opmerkelijk.
La Bataille d'Arras : 20-24 mai 1940.
Authors: Coilliot André
Published: July 2016

10 mai, c'est la grande offensive ennemie qui commence. 8 jours plus tard la poussée allemande s'accentue. Le 20 mai, les colonnes blindées ennemies sont à Abbeville, Amiens et Hesdin. Arras est le pivot de cette foudroyante attaque. C'est aussi le jour où des Britanniques tentent sans succès d'enrayer l'avance entre Mercatel et Ficheux, à l'Arbret et à Doullens. Le 21, c'est la journée de l'espoir avec une attaque britannique à l'est d'Arras et c'est aussi son insuccès devant un ennemi puissant. Les 22 et 23 l'étau se resserre sur Arras et c'est une ville vide qui tombe aux mains de l'ennemi. Bataille qui eut son importance, sa part de souffrances et d'exactions. Une page d'histoire qui mérite d'être connue.
La nécropole mérovingienne de Bloville (Campagne-les- Hesdin, Pas-de-Calais) : premiers résultats.
Authors: Routier Jean-Claude , Thuillier Freddy
Published: July 2016

De merovingische necropool te Bioville (Campagne-les-Hesdin, Pas-de-Calais) : eerste stand van zaken.

De merovingische necropool van Bioville te Campagne-les-Hesdin (Pas-de-Calais) werd blootgelegd tijdens een noodopgraving voor de aanleg van de départementale weg RD 439 tussen Lambus en Bioville, in 1994. Zij lag bijna geheel in het onteigende terrein en kon dus bijna geheel uitgegraven worden. Het ging om een landelijke begraafplaats met een honderdtal graven in de leembodem en te dateren van de tweede helft van de vie eeuw tot het einde van de vne op grond van het vrij talrijke grafmeubilair. Daar er geen skeletten meer over waren (de beenderen waren volledig verstrooid) kon men de begraafplaats niet op antropologisch gebied bestuderen.
Lumières provinciales et révolution pédagogique : les obscurs Rollin de Bordeaux à la fin de l'Ancien Régime (1762-1789).
Authors: Cadilhon François
Published: July 2016

L'acuité des débats politiques et scolaires provoqués par l'expulsion des jésuites à Bordeaux accéléra la fermentation intellectuelle pour une réforme des études. Les pédagogues bordelais élaborèrent des plans originaux, mélanges subtils entre les théories philosophiques nationales ou parisiennes, les acquis du passé et les impératifs de l'économie régionale tournée vers le commerce. L'objectif avoué était toutefois autant de remplir des établissements désertés que de forger des hommes nouveaux.
L'imposition de la langue (1789-1815).
Authors: Bodé Gérard
Published: July 2016

Het opleggen van de taal (1789-1815).

De Franse revolutie heeft, vooral vanaf de Conventie, druk overlegd inzake de noodzaak een enkele taal op te leggen aan het land. De rede van Barère en het onderzoek van Grégoire zijn daarvan de meest bekende en bestudeerde aspecten.

Bestond er naast de officiële versie van de revolutie en aansluitend het regime van Napoleon een echte taalpolitiek ?

In dit artikel wil men naast de officiële versie onderzoeken, aan de hand van archiefmateriaal in een paar departementen (Est de la France, Midi, Nord) wat de daadwerkelijke verplichting van het Frans meebracht.

Het is nodig in te schatten welke middelen de openbare instellingen gebruikten, wat de houding van de betrokkenen was, tussen tegenstand aan en goedkeuring van die politiek. Het ligt zo voor de hand de taal als een basiselement van de republikeinse school te beschouwen dat men daar geen aandacht voor heeft.
Occasion manquée, occasion saisie : les protestants dans l'Ecole républicaine, 1792-1879.
Authors: Cabanel Patrick
Published: July 2016

Missed Opportunity, Grasped Opportunity : Protestants in the School of the Republic, 1792-1879.

The aim of this paper consists in comparing the position the Protestants and their pastors occupied in two regimes, the 1st and Illrd Republics, that put a lot of demands on education and the school to establish their own lasting foundations.

The part played by the Protestants in the establishment of the school of the Republic looks unbalanced and unfinished. Several pastors, members of the Convention, Jay de Sainte-Foy, Jeanbon Saint-André and above all Rabaut Saint-Etienne, did propose plans for a national education that deserve a closer analysis.

Another name can embody Protestant continuity between the 1st and Illrd Republics : that of the German-speaking Swiss pedagogue Pestalozzi. Proclaimed French citizen on 26 August 1792, he declined to come to Paris but proposed in Brumaire Year III, in association with the Bern pastor Ith, to write for the Republic « elementary works able to strengthen French freedom through the regeneration of manners and the expansion of enlightenment ». Ninety years later, the Dictionnaire de Pédagogie of the Protestant former theologian Ferdinand Buisson devoted its longer entry to Pestalozzi : it was signed by another original Protestant, J. Guillaume, in charge of the Revue Pédagogique.

This material (needless to say better documented for the Illrd Republic than for the Convention) will serve as basis for a reflexion on the encounter between Protestantism and the Republic, between a religion of the book and the development of pubic education.
Référence révolutionnaire et chant scolaire sous la IIIe République (1880-1939).
Authors: Alten Michèle
Published: July 2016

L'influence des penseurs révolutionnaires sur les théoriciens de l'école de la IIIe République se manifeste à travers deux types de discours sur l'enseignement de la musique. Le premier, qui reste minoritaire, privilégie l'enrichissement culturel de tous les enfants, afin de favoriser la constitution d'une communauté de citoyens éclairés. Le second, qui prévaut jusqu'en 1918, tend à faire de la musique l'auxiliaire émotionnel de l'adhésion à la nation républicaine. Nous retrouvons ainsi la trace de la divergence qui a opposé Condorcet à Rabaut Saint-Etienne et à Le Peletier de Saint-Fargeau dans les débats révolutionnaires sur l'éducation.
De la monnaie gauloise à la monnaie romaine : l'exemple de la région du Nord — Pas-de-Calais.
Authors: Delmaire Roland
Published: July 2016

Roland Delmaire et collaborateurs, Chronique numismatique.

Publication de monnaies gauloises et romaines découvertes dans vingt communes du Pas-de-Calais et cinq communes du Nord. A noter plus particulièrement un bronze gaulois uniface (Balinghem) et un autre à légende CAITIO-MANDV (Bonnières), un denier républicain serratus (Etrun) et un antoninien de Carausius (Merris).
Le site antique du « Palais des Sports » à Amiens.
Authors: Binet Eric
Published: July 2016

De antieke site van het Sportpaleis te Amiens.

Op de site van het Sportpaleis te Amiens werd een noodopgraving in twee fazen uitgevoerd tussen augustus 1992 en maart 1994, voor de aanleg van een nieuw sportcomplex. Een oppervlakte van bijna 1 000 m2 werd blootgelegd en 12 000 m3 archeologische opvulling, hoofdzakelijk uit de oudheid, onderzocht.

De site bevindt zich aan de westrand van Samarobriva, in de laatste reeks insulae. Het zuidelijke derde van zo een insula werd onderzocht. De werf werd begrensd, in het westen en het zuiden, door twee straten die overeenkwamen met het algemene stratenplan van de stad.

De eerste bewoning kan men situeren in 10/ 15 na Chr. Het gaat dan om percelen met putten waarop waarschijnlijk silos en lichte gebouwen (op paalputten) stonden.

Dit eerste meer rurale dan stedelijke stadium verdween in het midden van de eerste eeuw. Toen bouwde men stenen huizen met grondvesten in kalksteen en lemen muren. Hun oppervlakte komt overeen met de oude percelen en varieert van 450 tot meer dan 800 m2. Bepaalde stukke lijken dan niet meer gebruikt te worden, in tegenstelling tot de vroegere toestand.

Men moet wachten op het begin van de tweede eeuw om opnieuw een volledige bezetting van de site te zien ontstaan. Er zijn nu vier of vijf huizen en in de periode tot het einde van de derde eeuw zijn er maar twee belangrijke veranderingen. De oppervlakten liggen tussen 100 en meer dan 2 500 m2.
Recherches archéologiques à Bavay, XIX-XXIII (Basilique civile, 1995-1996).
Authors: Hanoune Roger , Muller Arthur
Published: July 2016

Archeologisch onderzoek van Bavay, XIX-XXIII (Burgerlijke basiliek, 1995-1996).

De belangrijkste resultaten van twee campagnes, in 1995 en 1996, in de burgerlijke basiliek op het forum van Bavay betroffen :

- de toestand voor het monument (période la, ambachtelijke installâmes ; période Ib, verharding van het eerste plein, of proto-forum) ;

- het grondplan van de basiliek zelf die in de oostelijke vleugel een grote zaal met een absis tussen twee zijzalen heeft gehad, tijdens de drie fazen van het gebouw (een derde van die absis werd opgegraven ten zuiden van de Rue de la Réunion) ;

- de hedendaagse toestand van de zone waarop nu het Collège Notre-Dame-de-l'Assomption staat.
Cambrai antique et médiéval : la fouille d'une partie du quartier de l'ancienne église Saint-Martin.
Authors: Geoffroy Jean-François , Roumégoux Yves , Thoquenne V.
Published: July 2016

Antiek en middeleeuws Kamerrijk : de opgraving van een deel van de Sint-Martinuswijk.

De Beschrijving van Gallië uit het begin van de Vde eeuw vermeldt dat Camaracum hoofdstad van de Nerviers wordt en Bagacum (Bavay) vervangt. De stad is voor de archeologen een essentiele schakel in de evolutie van de provincie Noord-Gallië, maar merkwaardig genoeg een van de minst bestudeerde antieke en middeleeuwse steden in die streek. In 1995 kregen wij de mogelijkheid een deel van de Sint-Martinuswijk te onderzoeken. Van de kerk blijft alleen de toren, nu belfort, over. De aangetroffen overblijfselen omvatten een periode van het late Keizerrijk tot de moderne tijd en zijn van belang voor de historische topografie van de stad. Men vond ook veel aardewerk, bronzen en benen voorwerpen. Met dit artikel worden een paar leemten waarover de historici in de jaren 70 hun beklag deden, gevuld.
Une estampille de Pistillus d'Autun trouvée à Sains-du-Nord (Nord).
Authors: Loridant Frédéric
Published: July 2016

Een stempel van Pistillus van Autun gevonden in Sains-du-Nord (Nord).

In de zomer 1996 is er in Sains-du-Nord een opgravingscampagne geweest in de nabijheid van een galloromeinse site die men in de jaren '80 opgemerkt had. Op een oppervlakte van ca 3. 000 m2 werd een verharde straat met gebouwen en ovens blootgelegd. Aan de hand van de vooral lokale keramiekvondsten kan men de site dateren in de mde eeuw. In een met steen afgezette put vond men fragmenten van een beeldje in aardewerk. Een stukje draagt de signatuur van Pistillus uit Autun, die in het begin van de mde eeuw werkzaam was. Zijn producten waren goed verspreid in Centraal gallië, maar zeldzamer ten noor- den van de Oise. Het exemplaar te Sains-du-Nord is het meest noordelijke ooit gevonden.
Antiquités africaines dans les collections du Nord, V-VI.
Authors: Hanoune Roger
Published: July 2016

Afrikaanse oudheden in de noordfranse verzamelingen, V-VI.

De auteur maakt een bilan van de aanwezigheid van uit Afrika afkomstige keramiek in Noord-Gallië. Het zijn zeldzaamheden al kan dat een gevolg zijn van de onoplettendheid van de archeologen. Een « buis met gewelf » van het Ashmolean Museum te Oxford, toegeschreven aan Beauvais, moet zeker geschrapt worden uit de lijst.