Μελέτη της αλληλεπίδρασης γενοτύπου-περιβάλλοντος στο κοινό φασόλι (Phaseolus vulgaris L.) με επιλογή και απογονικό έλεγχο σε συνθήκες θερμοκηπίου και υπαίθρου
Authors: Παπαδόπουλος Ιωάννης 
Published: January 2014

Σκοπός της εργασίας ήταν η διερεύνηση της δυνατότητας απομόνωσης διαλογών ξηρού φασολιού (Phaseolus vulgaris L.) με σταθερότητα συμπεριφοράς, με επιλογή και απογονικό έλεγχο σε θερμοκήπιο και ύπαιθρο, ως ένα μέσο αντιμετώπισης της αρνητικής επίδρασης που ασκεί η αλληλεπίδραση γενοτύπου-περιβάλλοντος στην αποτελεσματικότητα επιλογής. Το γενετικό υλικό αποτέλεσαν δύο τοπικοί πληθυσμοί, ο πληθυσμός «πλακί» (Π) και ο πληθυσμός «Χρυσούπολης» (Ν). Και οι δύο ανήκουν στον αναρριχώμενο συνεχή τύπο (IV) και έχουν καλλιεργητικό ενδιαφέρον για την περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας. Την περίοδο 2003 στο αγρόκτημα του ΤΕΙ Δ. Μακεδονίας (Φλώρινα) εγκαταστάθηκαν τέσσερα κυψελωτά πειράματα NR-0 σε συνθήκες μειωμένου ανταγωνισμού. Δύο από αυτά εγκαταστάθηκαν σε θερμοκήπιο (ένα για κάθε πληθυσμό) και δύο σε παρακείμενο χωράφι. Τα πειράματα θερμοκηπίου περιελάμβαναν 432 φυτά κάθε πληθυσμού σε αποστάσεις 80 cm, και αυτά στο ύπαιθρο 500 φυτά κάθε πληθυσμού σε αποστάσεις 100 cm. Η επιλογή συνολικά 19 υψηλοαποδοτικών φυτών οδήγησε στη λήψη 19 αντίστοιχων διαλογών (9 Π και 10 Ν). Το 2004 έγινε απογονικός έλεγχος των διαλογών σε συνθήκες μειωμένου ανταγωνισμού σε πειραματικό σχέδιο R21 με μάρτυρες τους δύο αρχικούς πληθυσμούς και αποστάσεις μεταξύ των φυτών 100 cm, τόσο στο θερμοκήπιο (28 φυτά ανά διαλογή) όσο και στο ύπαιθρο (52 φυτά ανά διαλογή). Για τον απογονικό έλεγχο σε συνθήκες καλλιέργειας, διαλογές και αρχικοί πληθυσμοί εγκαταστάθηκαν σε πειράματα με πλήρως τυχαιοποιημένες ομάδες στο θερμοκήπιο (2005 και 2006), στο παρακείμενο χωράφι (2005) και σε ένα ακόμη χωράφι στην Πρέσπα (2005 και 2006). Το πειραματικό σχέδιο περιελάμβανε 4 πλήρεις ομάδες 21 τεμαχίων. Κάθε τεμάχιο περιελάμβανε 2 γραμμές στο θερμοκήπιο και 4 γραμμές στα πειράματα υπαίθρου, σε αποστάσεις 70 cm μεταξύ γραμμών και 60 cm επί της γραμμής. Με βάση τα αποτελέσματα υπό συνθήκες αραιής σποράς, βρέθηκε ότι ο πληθυσμός Ν υπερείχε του Π ως προς το δυναμικό απόδοσης ανά φυτό, ενώ ο πληθυσμός Π έδειξε μειωμένη αλληλεπίδραση γενοτύπου - περιβάλλοντος και μεγαλύτερη αντοχή στις καταπονήσεις. Οι υψηλότερες μέσες αποδόσεις των διαλογών στο χωράφι συγκριτικά με το θερμοκήπιο υπέδειξαν το ύπαιθρο ως περιβάλλον υψηλότερων αποδόσεων σε σχέση με το θερμοκήπιο, ωστόσο οι χαμηλότερες τιμές CV των διαλογών στο θερμοκήπιο σε σχέση με το ύπαιθρο οδηγούν στο συμπέρασμα ότι το θερμοκήπιο εξασφάλισε καλύτερο έλεγχο των περιβαλλοντικών επιδράσεων. Από τις εννέα διαλογές Π οχτώ στο θερμοκήπιο και τέσσερις στο ύπαιθρο και από τις 10 διαλογές Ν δύο στο θερμοκήπιο και δύο στο ύπαιθρο, υπερείχαν σημαντικά συγκριτικά με τους αντίστοιχους αρχικούς πληθυσμούς. Ο προσδιορισμός του παραγωγικού δυναμικού (CYP) μετά από ανάλυση σε τρία συστατικά (δυναμικό απόδοσης ανά φυτό, αντοχή στις καταπονήσεις και ικανότητα αξιοποίησης εισροών), έδειξε ότι οι διαλογές Π είχαν δείκτη CYP που κυμάνθηκε από 79 έως 127% σε σύγκριση με τον πληθυσμό Π, και οι διαλογές Ν είχαν δείκτη CYP που κυμάνθηκε από 88 έως 122% σε σύγκριση με τον πληθυσμό Ν. Από την αξιολόγηση σε συνθήκες καλλιέργειας, βρέθηκε ότι η μέση απόδοση των διαλογών Ν ήταν υψηλότερη από την αντίστοιχη των διαλογών Π σε τέσσερα περιβάλλοντα αξιολόγησης. Μόνο στο θερμοκήπιο το 2005 οι διαλογές Π ξεπέρασαν κατά μέσο όρο τις αντίστοιχες Ν. Φαίνεται ότι το θερμοκήπιο ως περιβάλλον αξιολόγησης δεν ευνόησε την φαινοτυπική έκφραση των διαλογών Ν αφού κατά μέσο όρο απέδωσαν το ίδιο με τον αρχικό πληθυσμό τόσο το 2005 όσο και το 2006. Αντίθετα στα υπόλοιπα τρία περιβάλλοντα αξιολόγησης (σε συνθήκες υπαίθρου), η μέση απόδοση των διαλογών Ν ξεπέρασε την απόδοση του πληθυσμού. ..........................