Τοξικότητα και φαρμακοκινητική της ιβερμεκτίνης και της κεφαλεξίνης στη τσιπούρα, Sparus aurata
Authors: Καθάριος Παντελής 
Published: January 2014

Για τη μελέτη της τοξικότητας και της φαρμακοκινητικής της ιβερμεκτίνης και της κεφαλεξίνης στη τσιπούρα Sparus aurata,, πραγματοποιήθηκαν πέντε πειράματα στο Τμήμα Βιολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών και στο Ινστιτούτο Θαλάσσιας Βιολογίας Κρήτης. Για το προσδιορισμό της τοξικότητας των ουσιών, πραγματοποιήθηκαν αιματολογικές, ορολογικές και ιστολογικές εξετάσεις οι οποίες περιελάμβαναν τη μέτρηση της τιμής του αιματοκρίτη, της αιμοσφαιρίνης, του αριθμού των ερυθρών και λευκών αιμοσφαιρίων, τη διαφοροποίηση των λευκών αιμοσφαιρίων, τη μέτρηση συγκέντρωσης ηλεκτρολυτών, ουρίας αίματος, αλκαλικής φωσφατάσης, κρεατίνης γλυκόζης, ιστολογικές παρατηρήσεις για πιθανές ιστοπαθολογικές αλλοιώσεις σε ήπαρ, νεφρό, σπλήνα και γαστρεντερικό σωλήνα και μακροσκοπικές παρατηρήσεις που αφορούσαν στη συμπεριφορά των ψαριών κατά τη διάρκεια των πειραμάτων. Για την ανίχνευση της ιβερμεκτίνης στο αίμα και στους ιστούς χρησιμοποιήθηκε ανοσοενζυμική μέθοδος ELISA έπειτα από εκχύλιση στερεάς φάσης (Solid Phase Extraction) ενώ για την ανίχνευση της κεφαλεξίνης χρησιμοποιήθηκε Υγρη Χρωματογραφία Υψηλής Πίεσης (HPLC). Με βάση τα αποτελέσματα των πειραμάτων της τοξικότητας και της κινητικής της ιβερμεκτίνης σχεδιάστηκε και πραγματοποιήθηκε πείραμα ελέγχου νευροτοξικότητας της ιβερμεκτίνης στη τσιπούρα με σκοπό τη διερεύνηση της δυνατότητας της ουσίας να διαπεράσει τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό. Η τοξικότητα της ιβερμεκτίνης είναι σχετικά χαμηλή και αναστρέψιμη. Οι κυριότερες ενδείξεις τοξικότητας της ουσίας είναι η πτώση της τιμής του αιματοκρίτη, η αύξηση της αιμοσφαιρίνης, η αύξηση του αριθμού των λευκών αιμοσφαιρίων, η παρουσία μονοκυττάρων, η αύξηση των λεμφοκυττάρων και η αύξηση της συγκέντρωσης της γλυκόζης. Η ιβερμεκτίνη όταν βρίσκεται σε υψηλές συγκεντρώσεις στο αίμα των ψαριών δρα αιμολυτικά και προκαλεί τοξικές αντιδράσεις. Επίσης, σε υψηλές συγκεντρώσεις (που υπερβαίνουν έως και 8 φορές την συνήθη δοσολογία χορήγησης), προκαλεί έντονο στρες στα ψάρια που εμφανίζεται με μη φυσιολογική συμπεριφορά όπως απώλεια όρεξης, ληθαργική κολύμβηση και απώλεια προσανατολισμού. Από τον έλεγχο νευροτοξικότητας της ουσίας προέκυψε πως η ιβερμεκτίνη, σε αντίθεση με τις υπάρχουσες αναφορές στη διεθνή βιβλιογραφία, διαπερνά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και βιοσυσσωρεύεται στον εγκέφαλο. Η συσσώρευση της ουσίας στον εγκέφαλο είναι άμεση, αρχίζει 1 ώρα μετά τη χορήγηση, φθάνει σε ιδιαίτερα υψηλές συγκεντρώσεις και διατηρεί ισορροπία, παρουσιάζοντας κυκλοφορία μεταξύ του εγκεφάλου και του αίματος. Τα σημάδια τοξικότητας φθίνουν με την πάροδο του χρόνου και τα ψάρια επανέρχονται στο φυσιολογικό με το πέρας του πειράματος. Η ιβερμεκτίνη απορροφάται ταχύτατα παρουσιάζοντας μέγιστη συγκέντρωση πάνω από 300 ng ml-1, 2 ώρες μετά τη χορήγηση, έχει υψηλή βιοδιαθεσιμότητα και απομακρύνεται γρήγορα έχοντας ημίσιο χρόνο απομάκρυνσης 15.37 ώρες. Οι υψηλές συγκεντρώσεις της ιβερμεκτίνης κατά τη διάρκεια των 2 πρώτων ωρών επιβεβαιώνουν τις τοξικές αντιδράσεις των ψαριών στην ουσία που παρατηρήθηκαν στα πειράματα ελέγχου τοξικότητας. Η κεφαλεξίνη δεν είναι τοξική για την τσιπούρα ακόμη και σε πολύ υψηλές δόσεις που υπερβαίνουν 20 φορές την συνιστόμενη δόση. Δεν παρατηρήθηκαν τοξικές επιδράσεις του φαρμάκου ούτε σε αιματολογικό-βιοχημικό επίπεδο ούτε στη συμπεριφορά των ψαριών. Η κινητική συμπεριφορά του φαρμάκου στην τσιπούρα είναι ίδια με αυτή που παρατηρήθηκε και σε άλλους οργανισμούς. Η κεφαλεξίνη παρουσιάζει ταχύτατη απορρόφηση, κατανομή και απομάκρυνση. Η μέγιστη συγκέντρωση της ουσίας είναι 5.41 mg ml-1kg-1 , συγκέντρωση που παρατηρήθηκε 1 ώρα μετά τη χορήγηση. Ο χρόνος ημίσιας ζωής της απομάκρυνσης είναι 1.83 ώρες. Τα αποτελέσματα των πειραμάτων έδειξαν πως τόσο η ιβερμεκτίνη όσο και η κεφαλεξίνη μπορούν να θεωρηθούν ασφαλή φάρμακα για χρήση στις υδατοκαλλιέργειες αρκεί βέβαια να χρησιμοποιούνται σε δοσολογίες που δεν υπερβαίνουν τις συνιστώμενες ειδικότερα για την ιβερμεκτίνη η οποία σε υψηλές δόσεις μπορεί να προκαλέσει νευροτοξικότητα.