Various Types of Pharmacies-museums on the Example of the Lviv City
Authors: Cherniienko Alina , Pawełczyk Anna , Zaprutko Lucjusz 
Published: June 2024

Przedmiot badań: Muzea, w ujęciu tradycyjnym, to miejsca gromadzenia i eksponowania zbiorów zabytkowych przedmiotów, wyrobów i dokumentów. Aktualnie rozwijające się formy muzealnictwa wykorzystują wiele nowych sposobów docierania do zróżnicowanego odbiorcy. Środki przekazu wiedzy historycznej stają się coraz bardziej interaktywne, dostosowane do potrzeb i oczekiwań współczesnych grup docelowych. To samo dotyczy również muzeów farmaceutycznych. Wśród nich wyróżnić należy apteki-muzea oraz muzea-apteki, zależnie od przewagi sprawowanej roli. Oprócz nich istnieją także muzea farmaceutyczne pozbawione funkcji aptecznej oraz zabytkowe apteki nie pretendujące do funkcji muzealnych, ale mimo to eksponujące w minimalistyczny i zwykle użytkowy sposób posiadane zasoby historyczne. W ostatnim czasie pojawiły się również zachowane zabytkowe pomieszczenia apteczne wykorzystywane dla innych, nieaptecznych celów. Są to restauracje, kawiarnie, cukiernie, banki czy galerie sztuki. Doskonałym przykładem współistnienia i wzajemnego uzupełniania wachlarza swoich form i rodzajów świadczonych usług muzealnych jest miasto Lwów.
Cel pracy: Na przykładzie historycznych aptek we Lwowie postanowiono doprecyzować definicję aptek-muzeów biorąc pod uwagę formę ich funkcjonowania oraz pełnione funkcje, a także grupę docelową dla realizowanych przez nie zadań. Tak ujętą klasyfikację przyjęto jako kryterium wyznaczenia krótkiej „farmaceutycznej trasy turystycznej” prowadzącej przez niemal wszystkie wyróżnione formy „historycznych przestrzeni aptecznych”.
Materiał i metody: W części opisującej klasyfikację farmaceutycznych obiektów muzealno-historycznych odwołano się do podstawowych aktów polskiego prawodawstwa z tego zakresu oraz reprezentatywnych ich opracowań, interpretacji i komentarzy. Część prezentującą wybrane apteki Lwowa oraz sposoby i zakres ich funkcjonowania oparto o doświadczenia i obserwacje własne autorów wsparte, tam gdzie to możliwe, odpowiednimi opracowaniami naukowymi, a także wydawnictwami dokumentacyjnymi i przewodnikami oraz subiektywnie dobranym materiałem pochodzącym ze stron internetowych.
Wyniki: Przy Rynku, tuż obok słynnego Ratusza, znajduje się Apteka "Pod Czarnym Orłem", najdłużej i nieprzerwanie działająca, ciągle w tej samej lokalizacji. W niej już od prawie 60 lat działa typowe, wydzielone muzeum o funkcji dokumentacyjnej, archiwistycznej i ekspozycyjnej. Ze względu na swój wyjątkowy charakter uzyskało ono już przed wielu laty miano Muzeum Narodowego. Znacznie młodszym obiektem muzealnictwa aptecznego we Lwowie jest Apteka "Pod Węgierską Koroną". Poza charakterem ekspozycyjnym, z niezwykle charakterystycznym oknem wystawowym, ma ona wyeksponowaną rolę edukacyjną, skierowaną głównie do młodego odbiorcy. To tutaj, w pomieszczeniach piwnicznych "Tajnej apteki" prowadzone są interaktywne pokazy zachęcające do zgłębienia tajników sztuki farmaceutycznej. Kolejnym, funkcjonującym we Lwowie, sposobem wykorzystania wnętrz aptecznych na cele ekspozycyjne, choć nie typowo muzealne, jest słynna przed laty Apteka Mikolasha. To ta sama Apteka "Pod Złotą Gwiazdą", w której w połowie XIX wieku zapłonęła pierwsza w świecie lampa naftowa. Dziś jest w niej kawiarnia-cukiernia, szczęśliwie przy zachowaniu zrekonstruowanego jej wewnętrznego wystroju. Każdy z tych obiektów ma swój markowy produkt, reklamowo zaliczany do wyrobów farmaceutycznych. W pierwszej jest to "żelazne wino", w drugiej m.in. "tabletki od nudnej pracy", a w aptece-kawiarni malinowe cassis i lecznicze cahors. Ponadto, nieopodal wymienionych obiektów nadal funkcjonuje "Apteka Mariacka" z niezwykle bogatym umeblowaniem aptecznym oraz Apteka wcześniej znana pod nazwą "Pod rzymskim Cesarzem Tytusem", choć niezbyt bogata w zabytki ale pieczołowicie pielęgnująca popiersie swego patrona oraz wizerunek jej pierwszego właściciela.
Wnioski: W oparciu o dokonaną klasyfikację oraz na bazie wymienionych wyżej, ciągle funkcjonujących aptek zaproponowano lwowski edukacyjny "szlak historii aptekarstwa lwowskiego" rozpoczynający się w klasycznym muzeum "Pod Czarnym Orłem", a kończący się relaksacyjnie przy kawie i ciastku w aptece "Pod Złotą Gwiazdą".