Advanced social media exploitation in public policy formulation
Authors: Ανδρουτσοπούλου Αγγελική 
Published: September 2021

Η διαμόρφωση δημόσιας πολιτικής είναι η διαδικασία, η οποία στοχεύει στο σχεδιασμό πολιτικών για την αντιμετώπιση κοινωνικών προβλημάτων και αναγκών και περιλαμβάνει μια σειρά από διαφορετικούς εμπλεκόμενους με ποικίλες ανάγκες, απόψεις, αντιλήψεις και προσδοκίες. Στις σύγχρονες κοινωνίες, οι οποίες χαρακτηρίζονται από ολοένα και περισσότερες ετερογενείς και πλουραλιστικές αξίες, ανησυχίες, και διαφορετικές κουλτούρες και τρόπους ζωής, και ως εκ τούτου πιο έντονα προβλήματα, η πολυπλοκότητα αυτής της διαδικασίας πολλαπλασιάζεται. Προκειμένου να αντιμετωπίσουν αυτή την πολυπλοκότητα, οι κυβερνητικοί οργανισμοί διαφόρων επιπέδων έχουν αρχίσει να πειραματίζονται με πιο συμμετοχικές μορφές χάραξης δημόσιων πολιτικών, οι οποίες περιλαμβάνουν μεθόδους που αυξάνουν τη συμμετοχή των πολιτών και των διαφορετικών εμπλεκόμενων στις διαδικασίες και επιτρέπουν την ενσωμάτωση των γνώσεων τους στις κυβερνητικές αποφάσεις. Η υψηλή διείσδυση του διαδικτύου και ιδιαίτερα η ταχεία εξάπλωση της χρήσης των κοινωνικών μέσων από τους πολίτες για τη δημοσίευση περιεχομένου που αφορά κοινωνικά θέματα και την ανταλλαγή σχετικών πολιτικών απόψεων έχουν δημιουργήσει μεγάλες ευκαιρίες προς αυτή την κατεύθυνση. Στο πεδίο της Ηλεκτρονικής Συμμετοχής (e-Participation), ενός υπο-πεδίου της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης (e-Government) έχουν αναπτυχθεί ποικίλες μέθοδοι συστηματικής αξιοποίησης των κοινωνικών μέσων και των τεχνικών Web 2.0 στη διακυβέρνηση. Σκοπός τους είναι να βελτιώσουν τις διαδικασίες διαμόρφωσης δημόσιας πολιτικής και να προωθήσουν τη συμμετοχή του κοινού, αξιοποιώντας τον πλούτο της γνώσης που κρύβεται στον κοινωνικό ιστό. Λόγω της συνεχόμενης αύξησης του επίπεδου συμμετοχής των πολιτών σε τέτοια μέσα, έχουν αυξηθεί και οι δυνατότητες για τέτοιες μεθόδους να έχουν πρόσβαση και να κάνουν την καλύτερη χρήση της «σοφίας του πλήθους».Παρόλο που, αρχικά, τα κοινωνικά δίκτυα χρησιμοποιήθηκαν από τις κυβερνήσεις κυρίως ως εναλλακτικά κανάλια επικοινωνίας με τους πολίτες, με την πάροδο των χρόνων, έχουν γίνει βασικά συστατικά προηγμένων πρακτικών που στοχεύουν στην ενίσχυση της αλληλεπίδρασης μεταξύ κυβέρνησης και κοινωνίας των πολιτών. Αυτές οι μέθοδοι αξιοποίησης των κοινωνικών μέσων στη διαμόρφωση δημόσιων πολιτικών βασίζονται σε πρακτικές διαδεδομένες με επιτυχία στον ιδιωτικό τομέα, όπως ο πληθοπορισμός (crowdsouring), η παρακολούθηση και η ανάλυση των κοινωνικών μέσων (Social Media Monitoring and Analysis), η κοινωνική και ανοιχτή καινοτομία (Open and Social Innovation). Η πλειονότητα των πρωτοβουλιών που ακολουθούν αυτές τις έννοιες, εφαρμόζονται μέσω ειδικά σχεδιασμένων πλατφορμών που ενσωματώνουν διαφορετικές τεχνολογίες και εργαλεία πληροφορικής (ΤΠΕ). Ωστόσο, οι περιορισμένες γνώσεις σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο αυτές οι πρακτικές μπορούν να εφαρμοστούν αποτελεσματικά στη διακυβέρνηση, απαιτεί την ανάπτυξη προσεγγίσεων και μεθοδολογιών για την εφαρμογή τους στο δημόσιο τομέα, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές ανάγκες και ιδιαιτερότητές του. Στόχος αυτής της εφαρμογής είναι η αξιολόγηση των δυνατοτήτων τους όσον αφορά την υποστήριξη της επίλυσης προβλημάτων και τη χάραξη δημόσιας πολιτικής.Η παρούσα έρευνα συμβάλλει στην κάλυψη του παραπάνω ερευνητικού κενού, προτείνοντας προηγμένες μεθόδους και πρακτικές αξιοποίησης των κοινωνικών μέσων στις διαδικασίες λήψης δημόσιων πολιτικών. Οι μέθοδοι αυτοί αξιολογούνται από διαφορετικές οπτικές γωνίες, προκειμένου να παραχθεί νέα γνώση στον τομέα αυτό και γενικότερα στο επιστημονικό πεδίο της ηλεκτρονικής συμμετοχής. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της έρευνας αναπτύχθηκαν τρεις μέθοδοι προς αυτήν την κατεύθυνση, οι οποίες βασίζονται στις ΤΠΕ. Η πρώτη εφαρμόζει την έννοια του "active crowdsourcing"", όπου η κυβέρνηση έχει ενεργό ρόλο, θέτει ένα συγκεκριμένο κοινωνικό πρόβλημα ή κατεύθυνση δημόσιας πολιτικής κάποιο κυβερνητικό ιστότοπο ή επίσημο λογαριασμό κοινωνικής δικτύωσης προκειμένου να προσελκύσει σχετικές πληροφορίες, γνώσεις, γνώμες και ιδέες από τους πολίτες, που συνεισφέρουν με περιεχόμενο εκεί. Ο δεύτερος βασίζεται στο "passive crowdsourcing”, κατά το οποίο η κυβέρνηση έχει πιο παθητικό ρόλο, παρακολουθώντας και συλλέγοντας περιεχόμενο που αφορά ένα συγκεκριμένο κοινωνικό θέμα ή δημόσια πολιτική (υφιστάμενη ή υπό ανάπτυξη) που έχει παραχθεί ελεύθερα από τους πολίτες (χωρίς κάποια παρακίνηση) σε εξωτερικές πηγές (δεν ανήκουν στην κυβέρνηση). Το ανακτημένο περιεχόμενο υποβάλλεται στη συνέχεια σε προηγμένη επεξεργασία, προκειμένου να αντληθούν από αυτό οι σχετικές γνώσεις και απόψεις των πολιτών. Τέλος, η τρίτη μέθοδος βασίζεται στην αυτοματοποιημένη ανάκτηση πληροφοριών που έχει παραχθεί από εμπειρογνώμονες σε διάφορα θέματα που σχετίζονται με την πολιτική (expert-sourcing), καθώς και σχετικά ηλεκτρονικά κείμενα και δημοσιεύσεις που έχουν ήδη δημοσιευθεί από τέτοιους ειδικούς σε πολλά κοινωνικά μέσα και ιστότοπους. Είναι εμφανές ότι τα τελευταία δύο δεν απαιτούν από τους χρήστες να δημιουργήσουν νέο περιεχόμενο, αλλά διεξάγουν επιλεκτική «παθητική» συγκέντρωση πληροφορίας από το πλήθος. Ενώ η κύρια διάκριση της τρίτης μεθόδου είναι ότι στοχεύει στη συσσώρευση υψηλής ποιότητας γνώσεων που παράγουν οι εμπειρογνώμονες σε σύγκριση με τις δύο προηγούμενες μεθόδους που στοχεύουν στο ευρύ κοινό (αποκαλούμενη "citizen-sourcing"), με στόχο τη συλλογή γνώσεων και αντιλήψεων σχετικών με την θέματα πολιτικής.Οι προτεινόμενες μέθοδοι έχουν σχεδιαστεί λαμβάνοντας υπόψιν τις αρχές του πληθοπορισμού (crowdsourcing), και ενσωματώνουν μια σειρά από έννοιες που συνδέονται με τον τομέα της ηλεκτρονικής συμμετοχής, και στοχεύουν στην απελευθέρωση της γνώσης και της δυνατότητας καινοτομίας του κοινού και των εμπειρογνωμόνων. Επιπλέον, όλες οι μέθοδοι ενσωματώνουν εξελιγμένες τεχνικές επεξεργασίας και διαλογής του ανακτηθέντος περιεχομένου, προκειμένου να εξαχθούν τα πιο σημαντικά και υψηλότερης ποιότητας αποσπάσματα, τα οποία μπορούν να βελτιώσουν τη διαδικασία διαμόρφωσης πολιτικής. Για παράδειγμα, χρησιμοποιούν τεχνικές εξόρυξης κειμένου και ανάλυσης γνώμης για τον εντοπισμό στάσεων ή συναισθημάτων των πολιτών σε θέματα πολιτικής, καθώς και τεχνικές διαχείρισης φήμης για την εξαγωγή απόψεων που έχουν συγγράψει οι πιο καταρτισμένοι εμπειρογνώμονες. Για το λόγο αυτό, το τεχνικό μέρος της τρέχουσας έρευνας βασίζεται σε εργαλεία που συνδυάζουν τα πλέον σύγχρονα αποτελέσματα από πολλές περιοχές της επιστήμης των ΤΠΕ (Μοντελοποίηση πολιτικής, Εξόρυξη δεδομένων, Οπτικοποίηση, Επιχειρηματολογία, Υποστήριξη αποφάσεων, προσομοίωση κλπ.). Ο ρόλος των κοινωνικών μέσων παραμένει στον πυρήνα και των τριών μεθόδων, χρησιμοποιώντας τα ως κανάλια επικοινωνίας μεταξύ κυβέρνησης και κοινωνικών εταίρων, που εξυπηρετούν τη καλύτερη αναγνώριση και κατανόηση των κοινωνικών αναγκών, προσδοκιών, απόψεων και κρίσεων και τα μετατραπούν σε αναβαθμίσεις των κυβερνητικών αποφάσεων.Αφού σχεδιάστηκαν, οι παραπάνω μέθοδοι εφαρμόστηκαν σε μια σειρά από σενάρια διαμόρφωσης πολιτικής, σε στενή συνεργασία με κυβερνητικούς φορείς (μέλη εθνικών και ευρωπαϊκών κοινοβουλίων, δημόσιοι υπάλληλοι κλπ.), προκειμένου να προσδιοριστούν τα πλεονεκτήματα, τα εμπόδια, οι περιορισμοί και οι αναγκαίες βελτιώσεις και προσαρμογές που θα οδηγήσουν στην συστηματική ενσωμάτωση στις κυβερνητικές λειτουργίες και διαδικασίες. Τα αποτελέσματα που προέκυψαν, φανερώνουν ότι αν και υπάρχουν διάφοροι κίνδυνοι που συνδέονται με την εφαρμογή των προσεγγίσεων αυτών, εν γένει θεωρούνται αποτελεσματικότερες μέθοδοι για την στόχευση σε ευρύτερο και πιο ετερογενές κοινό με χαμηλότερο κόστος και έχουν υψηλές προοπτικές διάχυσης. Επιπλέον, οι προτεινόμενες προσεγγίσεις συμβάλλουν στην αντιμετώπιση της "υπερφόρτωσης της πληροφόρησης", που συνδέεται με τις παραδοσιακές μεθόδους ηλεκτρονικής συμμετοχής, καθώς οι μέθοδοι επεξεργασίας που περιλαμβάνουν μπορούν να εξάγουν τα κύρια και πιο χρήσιμα σημεία του περιεχομένου που συλλέγεται. H σύνθεση των ευρημάτων, στοχεύει στην ανάλυση και αξιολόγηση του συνολικού αντίκτυπου αυτής της προσέγγισης στη χάραξη πολιτικής σε ολόκληρη την Ευρώπη και στη μετάβασή της στη συμμετοχική λήψη αποφάσεων. Τελικά, προτείνεται ένα πλαίσιο που προδιαγράφει τη διαλειτουργικότητα ενός συνδυασμού μεθόδων και εργαλείων ΤΠΕ κατά τη διάρκεια των διαφορετικών φάσεων διαμόρφωσης πολιτικής για την παροχή υποστήριξης λήψης αποφάσεων σε φορείς χάραξης πολιτικής και κοινωνικούς φορείς. Ως εκ τούτου, η έρευνα συνεισφέρει τόσο σε ερευνητικό επίπεδο, όσο και σε πρακτικό επίπεδο, παρέχοντας λύσεις στους φορείς που εμπλέκονται στη δημόσια χάραξη πολιτικής.Η παρούσα διατριβή ξεδιπλώνεται ως μελέτη πολλαπλών περιπτώσεων, συνθέτοντας αποτελέσματα από διαφορετικές εφαρμογές προκειμένου να παράγει αποτελέσματα στους σχετικούς ερευνητικούς τομείς. Η ερευνητική μεθοδολογία περιλαμβάνει αρκετούς επαναλήψεις, κατά τις οποίες ο σχεδιασμός και η ανάλυση επαναλήφθηκαν για να καταλήξουν σε τελικά συμπεράσματα. Τα αποτελέσματα που προέκυψαν τόσο από ποσοτικές όσο και από ποιοτικές μεθόδους συλλογής δεδομένων, οδηγούν στα κύρια ευρήματα.