Χρήση βενθικών μακροασπονδύλων για διαμόρφωση ελληνικού βιοτικού δείκτη εκτίμησης οικολογικής ποιότητας επιφανειακών υδάτων
Authors: Κάντζαρης Βασίλειος 
Published: August 2021

Η παρούσα εργασία πραγματοποιήθηκε στο Εργαστήριο Ζωολογίας του Τμήματος Βιολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών, από το Σεπτέμβριο του 1998 έως τον Οκτώβριο του 2002. Κύριος σκοπός της ήταν ο έλεγχος της εφαρμοσιμότητας των Ευρωπαϊκών βιολογικών δεικτών μακροασπονδύλων στα επιφανειακά νερά της χώρας μας καθώς και η ανάπτυξη και η εφαρμογή αξιόπιστου συστήματος εκτίμησης της οικολογικής ποιότητας των ρεόντων υδάτων του ελληνικού χώρου, βασισμένου στα βενθικά μακροασπόνδυλα. Να σημειωθεί ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχει καθορισμένο σύστημα για την εκτίμηση της ποιότητας των επιφανειακών υδάτων. Για την εκπόνηση της παρούσας έρευνας επιλέχθηκαν τέσσερις ποταμοί ως αντιπροσωπευτικά δείγματα των επιφανειακών υδάτων του ελληνικού χώρου: από τη νότια υδρολογική λεκάνη οι Αλφειός και Πηνειός και από τη βόρεια οι Καλαμάς και Αχέροντας. Από κάθε ποταμό επιλέχθηκαν σημεία δειγματοληψίας από το ανάντη προς το κατάντη έτσι ώστε να αντανακλούν όσο το δυνατόν καλύτερα την οικολογική κατάσταση του ποταμού. Πραγματοποιήθηκαν εποχιακές δειγματοληψίες για διάστημα τριών ετών. Σε κάθε θέση δειγματοληψίας συλλέγονταν διπλά δείγματα με τη χρήση του δειγματολήπτη Surber. Παράλληλα με τις συλλογές των μακροασπονδύλων γίνονταν μετρήσεις των φυσικοχημικών παραμέτρων του νερού, της ταχύτητας ροής καθώς και προσδιορισμός του υποστρώματος των υπό μελέτη περιοχών. Η αναγνώριση των μακροασπονδύλων πραγματοποιήθηκε στο εργαστήριο με τη χρήση κατάλληλης κλείδας και έγινε η κατάταξή τους στο χαμηλότερο δυνατό ταξινομικό επίπεδο. Τα άτομα που συλλέχθηκαν καταμετρήθηκαν και συσχετίσθηκαν με τις φυσικοχημικές παραμέτρους και την ταχύτητα ροής. Για το σκοπό αυτό εφαρμόστηκε η μέθοδος Ανάλυσης Κανονικών Αντιστοιχιών (Canonical Correspondence Analysis) σύμφωνα με τα αποτελέσματα της οποίας, οι φυσικοχημικές παράμετροι που επηρέαζαν την παρουσία και αφθονία των μακροασπονδύλων διέφεραν από ποταμό σε ποταμό. Ως προς την αφθονία, στον Αλφειό τα Εφημερόπτερα εμφανίζονται σε μεγαλύτερες συγκεντρώσεις, ακολουθούμενα από τα Chironomidae και τα Τριχόπτερα ενώ στον Πηνειό επικρατούν τα Εφημερόπτερα ακολουθούμενα από τα Πλεκόπτερα και τα Chironomidae. Στο Καλαμά επικρατούν τα Gammaridae ακολουθούμενα από τα Εφημερόπτερα και τα Γαστερόποδα. Στον Αχέροντα σε μεγαλύτερη αναλογία εμφανίζονται τα Εφημερόπτερα, ακολουθούμενα από τα Gammaridae και τα Πλεκόπτερα. Για την εκτίμηση της οικολογικής ποιότητας των επιφανειακών υδάτων εφαρμόστηκαν εννέα βιολογικοί δείκτες οι οποίοι χρησιμοποιούνται στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι BBI, TBI, ETBI, IBE, BMWP, ASPT, LQI, IBMWP και IASPT. Σύμφωνα με αυτούς η ποιότητα των υδάτων των υπό μελέτη ποταμών κυμαινόταν από πολύ κακή έως πολύ καλή. Παρατηρήθηκε μεγάλη διαφορά μεταξύ των δεικτών ως προς την εκτίμηση της ποιότητας των υδάτων. Από τους δείκτες, οι ΤΒΙ, ΕΤΒΙ, ΒΒΙ και ΙΒΕ δεν είναι κατάλληλοι για χρήση στα ελληνικά ποτάμια καθώς στηρίζονται σε έναν αριθμό ευαίσθητων taxa που η παρουσία τους αυξάνει την τιμή των δεικτών, χωρίς όμως αυτό να ανταποκρίνεται στη πραγματική κατάσταση της ποιότητας του οικοσυστήματος. Επίσης δεν είναι κατάλληλος για χρήση ο δείκτης BMWP καθώς δεν περιλαμβάνει πολλά taxa μακροασπονδύλων που απαντούν στον ελληνικό χώρο. Κατά συνέπεια και οι δείκτες ASPT και LQI οι οποίοι προέρχονται από τον BMWP απορρίπτονται για χρήση. Ο δείκτης IBMWP εμπλουτισμένος με τις οικογένειες των Διπτέρων Rhagionidae και Syrphidae καθώς και ο προερχόμενος εξ’ αυτού IASPT δείχνουν να είναι οι καταλληλότεροι για την εκτίμηση της ποιότητας των επιφανειακών νερών στον ελληνικό χώρο.