БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ СӚЗДІКТЕРДІ ПАЙДАЛАНУ БІЛІГІН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ӘДІСТЕМЕСІ
Authors: Sadvakas G. , Omarova G. , Abdykadyrov А. 
Published: October 2023

The article presents a methodological system for the formation of the skills of younger schoolchildren to use dictionaries. Theoretical analyses as a system structure are characterized by a goal, a sequence of tasks, an integral structure, unity of elements, constructive ideas–methods, a principle, a set of processes, a single phenomenon and a connection of means. The components that make up the methodological system and its functions are reported. On the part of the authors, it is clarified that "the methodological system for the formation of the skills of younger schoolchildren to use dictionaries is a hierarchical set of integral components of planning and conducting the educational process (content, methods, form and means, forms) aimed at improving the effectiveness of learning in mastering the content of primary education." The goals and objectives of the methodological system for the formation of the skills of primary school students to use dictionaries are set, a model of a primary school student with a developed vocabulary is given through the formation of the skills to use dictionaries in the process of solving them. The program of textbooks «Alippe», «Ana tili» for the 1st grade is analyzed. According to the empirical section «What do you do if you don't understand the meaning of words?», a constant experiment was conducted and its comparative analyses were carried out. For the formation of students' skills to use linguistic dictionaries at the stage of formation, the improvement of the professional competence of primary school teachers is based and attention is focused on the lexicographic competence of the teacher. In this regard, the article has prepared and presented the program and the educational and thematic plan of the 16-hour educational and methodological seminar «Formation of skills of primary school students to use linguistic dictionaries». Keywords: the ability to use dictionaries, methodological system, professional competence, lexicographic competence, alippe, ana tili.

Мақалада бастауыш сынып оқушыларының сӛздіктерді пайдалану білігін қалыптастырудың әдістемесі ұсынылып отыр. Теориялық талдаулар бойынша жүйенің құрылымы ретінде мақсат, міндеттер тізбегі, тұтас құрылым, элементтер бірлігі, конструктивтік идеялар-әдістер, қағида, үдерістер жиынтығы, біртұтас құбылыс және құралдар байланысы сипатталады. Әдістемелік жүйені құраушы компоненттер, оның функциялары жайлы баяндалады. Авторлар тарапынан «бастауыш сынып оқушыларының сӛздіктерді пайдалану білігін қалыптастырудың әдістемелік жүйесі – бастауыш білім мазмұнын меңгертудегі оқытудың тиімділігін арттыруға бағытталған оқу үдерісін жоспарлау мен жүргізудің тұтастықтағы компоненттерінің (мазмұн, әдістер, нысан мен құралдар, формалар) иерархиялық жиынтығы» деп нақтыланады. Бастауыш сынып оқушыларының сӛздіктерді пайдалану білігін қалыптастырудың әдістемелік жүйесінің мақсат, міндеттері кӛрсетіліп, оларды шешу барысында сӛздікті қолдану білігі қалыптасу арқылы сӛздік қоры дамыған бастауыш сынып оқушысының моделі беріледі. 1-сыныптарға арналған «Әліппе», «Ана тілі» оқулықтарының бағдар- ламасы талданады. Эмпирикалық бӛлімі бойынша оқушылардан «Сӛздердің мағынасын түсінбеген жағдайда не істейсіңдер?» деген сауал арқылы анықтау эксперименті жүргізіліп, оның салыстырмалы талдаулары жасалды. Қалыптастыру кезеңі бойынша оқушылардың лингвистикалық сӛздіктерді пайдалану білігін қалыптастыру үшін бастауыш сынып мұғалімдерінің кәсіби құзіреттілігін жетілдіру негізге алынып, мұғалімнің лексикографиялық құзыреттілігіне кӛңіл бӛлінеді. Осы орайда мақалада «Бастауыш сынып оқушыларының лингвистикалық сӛздіктерді пайдалану білігін қалыптастыру» атты 16 сағаттық оқу-әдістемелік семинар бағдарламасы мен оқу-тақырыптық жоспары дайындалып ұсынылды. Тҥйін сӛздер: сӛздіктерді пайдалану білігі, әдістемелік жүйе, кәсіби құзыреттілік, лексико- графиялық құзыреттілік, әліппе, ана тілі.

В статье представлена методика формирования умений младших школьников пользоваться словарями. Теоретическим анализам как структуре системы характерны цель, последовательность задач, целостная структура, единство элементов, конструктивные идеи-методы, принцип, совокупность процессов, единое явление и связь средств. Докладываются о компонентах, состав- ляющих методическую систему, ее функциях. Со стороны авторов уточняется, что «методическая система формирования умений младших школьников пользоваться словарями – это иерархический набор целостных компонентов планирования и проведения учебного процесса (содержание, методы, форма и средства, формы), направленных на повышение эффективности обучения в усвоении содержания начального образования». Задаются цели, задачи методической системы формирования умений учащихся начальных классов пользоваться словарями, дается модель учащегося начальных классов с развитым словарным запасом через формирование умений пользоваться словарями в процессе их решения. Анализируется программа учебников «Әліппе», «Ана тілі» для 1 класса. По эмпирическому разделу «Что вы делаете, если не понимаете значения слов?» был проведен константирующий эксперимент и были проведены его сравнительные анализы. Для формирования умений учащихся пользоваться лингвистическими словарями на этапе формирования базируется совершенствование профессиональной компетентности учителей начальных классов и акцентируется внимание на лексикографической компетентности учителя. В этой связи в статье подготовлена и представлена программа и учебно-тематический план 16-часового учебно-методического семинара «Формирование умений учащихся начальных классов пользоваться лингвистическими словарями». Ключевые слова: умение пользоваться словарями, методическая система, профессиональная компетентность, лексикографическая компетентность, әліппе, ана тілі.