The attitudes of greek special and general education teachers toward inclusion and their self-efficacy in the implementation of inclusive education in secondary education
Authors: Καζανόπουλος Σπυρίδων 
Published: November 2023

Τα τελευταία χρόνια, ο διαχωρισμός μεταξύ γενικής εκπαίδευσης και ειδικής εκπαίδευσης αμβλύνεται σιγά-σιγά καθώς αποτελούν πλέον ένα ενιαίο και ολοκληρωμένο σύστημα. Οι στάσεις και οι αντιλήψεις των εκπαιδευτικών μπορούν να αλλάξουν εντελώς το κλίμα μιας τάξης, καθώς έχουν μεγάλο αντίκτυπο στη συμπεριφορά των μαθητών κατά τη διάρκεια της μαθησιακής διαδικασίας. Σε ένα συμπεριληπτικό σχολείο γίνεται σαφές ότι οι απόψεις των εκπαιδευτικών σχετικά με την αυτοαποτελεσματικότητα τους, τους ρόλους τους αλλά και το παιδαγωγικό τους προφίλ έχουν επίσης αλλάξει. Η παρούσα έρευνα στοχεύει στη διερεύνηση της επίδρασης της αυτοαποτελεσματικότητας των εκπαιδευτικών γενικής και ειδικής αγωγής στα ελληνικά σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης όσον άφορα στην εφαρμογή συμπεριληπτικών πρακτικών, στις στάσεις τους απέναντι στη συμπερίληψη, καθώς και στην επίδραση των παραγόντων αυτών στην συνεργασία τους με τους γονείς παιδιών με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες ή/και Αναπηρίες (ΕΕΑ). Επιπλέον, εξετάζονται οι διαφορές μεταξύ εκπαιδευτικών γενικής και ειδικής αγωγής όσον αφορά την αίσθηση αυτοαποτελεσματικότητας στην εφαρμογή συμπεριληπτικών πρακτικών, τη διαμόρφωση των στάσεων, τη συνεργασία τους με τους γονείς, καθώς και η επίδραση της επιμόρφωσης και του δημογραφικού προφίλ στις παραπάνω παραμέτρους. Η παρούσα έρευνα είναι πρωτογενής, ποσοτική και συσχετιστική, μεταξύ και εντός των υποκειμένων, σε μη πειραματικό σχεδιασμό, χρησιμοποιώντας ερωτηματολόγια αποδεκτής αξιοπιστίας (α≥0,605) και εγκυρότητας. Στην έρευνα συμμετείχαν 265 εκπαιδευτικοί, σχεδόν ισομερώς κατανεμημένοι μεταξύ γενικής (Ν=131) και ειδικής αγωγής (Ν=134) και μόνιμων (Ν=120) ή αναπληρωτών (Ν=144), με περιοχή εργασίας κυρίως στη Στερεά Ελλάδα, την Αττική, την Κεντρική Μακεδονία και το Νότιο Αιγαίο, με ειδικότητες, κυρίως, φιλολόγων, καθηγητών φυσικών επιστημών και μαθηματικών. Οι περισσότεροι από αυτούς έχουν κατάρτιση στην ειδική αγωγή, είναι γυναίκες, άνω των 35 ετών και έχουν 0-5 χρόνια διδακτικής εμπειρίας στην ειδική αγωγή. Σε επίπεδο σημαντικότητας 5%, χρησιμοποιήθηκαν τα ανεξάρτητα δείγματα t-test, ANOVA, Mann-Whitney, Kruskal-Wallis και πολλαπλά μοντέλα γραμμικής παλινδρόμησης, ενώ λήφθηκαν υπόψη τα απαραίτητα ζητήματα επιστημονικής δεοντολογίας. Οι εκπαιδευτικοί που ήταν ιδιαίτερα αποτελεσματικοί στη συνεργασία έδειξαν πιο θετική στάση απέναντι στη συμπερίληψη. Η αυτοαποτελεσματικότητα των εκπαιδευτικών γενικής εκπαίδευσης στη χρήση συμπεριληπτικών πρακτικών, καθώς και η αυτοαποτελεσματικότητα των εκπαιδευτικών ειδικής αγωγής στην αντιμετώπιση προβληματικών συμπεριφορών ενίσχυσαν τη στάση τους απέναντι στην συμπερίληψη. Οι εκπαιδευτικοί ειδικής και γενικής αγωγής που έχουν επιμορφωθεί σε θέματα ειδικής εκπαίδευσης, καθώς και οι εκπαιδευτικοί που έχουν παρακολουθήσει ένα μάθημα ή σεμινάριο για την εκπαίδευση των μαθητών με ΕΕΑ, παρουσιάζουν υψηλότερη αυτοαποτελεσματικότητα στην εφαρμογή συμπεριληπτικών πρακτικών, εμφανίζουν θετικότερες στάσεις και συνεργάζονται με τους γονείς των μαθητών. Η αυτοαποτελεσματικότητα των εκπαιδευτικών στη συνεργασία αύξησε τα επίπεδα συνεργασίας με τους γονείς των μαθητών με ΕΕΑ. Η αυτοαποτελεσματικότητα των εκπαιδευτικών γενικής αγωγής να χρησιμοποιούν συμπεριληπτικές οδηγίες οδήγησε σε αυξημένα επίπεδα συνεργασίας με τους γονείς. Η συμπεριληπτική στάση των εκπαιδευτικών ειδικής αγωγής βελτίωσε τα επίπεδα συνεργασίας με τους γονείς, ενώ οι γυναίκες και οι νεότεροι εκπαιδευτικοί υποστήριξαν συμπεριληπτικές συμπεριφορές και οι μεσήλικες εκπαιδευτικοί είχαν υψηλότερα επίπεδα συνεργασίας. Οι εκπαιδευτικοί που είχαν παιδιά με ΕΕΑ στο σπίτι παρουσίασαν υψηλότερη αυτοαποτελεσματικότητα στην αντιμετώπιση προβληματικών συμπεριφορών. Οι αναπληρωτές εκπαιδευτικοί εμφάνισαν πιο συμπεριληπτικές συμπεριφορές και καλύτερη συνεργασία για τη διδασκαλία, αλλά ανέφεραν προσωπικούς λόγους ως εμπόδια στη συνεργασία. Οι εκπαιδευτικοί με μεγαλύτερη εμπειρία στην ειδική εκπαίδευση έδειξαν μεγαλύτερη αυτοαποτελεσματικότητα στην εφαρμογή συμπεριληπτικών πρακτικών, ενώ οι εκπαιδευτικοί με μέτρια εμπειρία εμφάνισαν θετικότερη στάση και συνεργασία. Η συνεργασία σε όλα τα επίπεδα διευκολύνεται όχι μόνο από τις ικανότητες των εκπαιδευτικών και την κατανόηση των μεθόδων συμπερίληψης, αλλά και από την αυξημένη αυτοαποτελεσματικότητα τους και τη θετική στάση τους απέναντι στην συμπερίληψη. Στην Ελλάδα δεν έχουν διεξαχθεί επαρκείς μελέτες σχετικά με το θέμα της συνεργασίας με τους γονείς. Ως εκ τούτου, υπάρχει προφανής ανάγκη διερεύνησης στρατηγικών για τη βελτίωση της συνεργασίας εκπαιδευτικών-γονέων, ιδιαίτερα στην ειδική εκπαίδευση παιδιών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή/και αναπηρίες.