Accounting and tax treatment of goodwill according to I.F.R.S.
Authors: Πεχλιβανίδης Ελευθέριος 
Published: July 2024

Η ταχεία αύξηση των εταιρικών μετασχηματισμών τις τελευταίες δεκαετίες έχει οδηγήσει στην μαζική αύξηση των λογιστικών υπολοίπων υπεραξίας στις εταιρικές οικονομικές καταστάσεις. Το Συμβούλιο Διεθνών Λογιστικών Προτύπων το 2004 άλλαξε το λογιστικό πλαίσιο για την υπεραξία, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας των οικονομικών καταστάσεων με την εισαγωγή νέων εννοιών όπως η επιμέτρηση της εύλογης αξίας των μετασχηματιζόμενων εταιρειών καθώς και τον ετήσιο έλεγχο απομείωσης. Διάφορες εμπειρικές μελέτες διερευνούν κατά πόσον αυτές οι νέες πρακτικές πράγματι οδήγησαν σε ποιοτικότερη λογιστική πληροφόρηση μελετώντας την επίδρασή τους στις επενδυτικές αποφάσεις.Οι λογιστικές πληροφορίες θεωρούνται ποιοτικές όταν συνδέονται στατιστικά με τις τιμές/αποδόσεις μετοχών. Ωστόσο, οι ερευνητές ανέπτυξαν πρόσθετες έμμεσες μεθόδους για την μέτρηση της συνάφειας μέσω της εξέτασης της προβλεπτικής ικανότητας των λογιστικών πληροφοριών (Finger, 1994; Beisland, 2011). Επιπλέον, δεδομένου ότι η αγοραία αξία των ιδίων κεφαλαίων δύναται να ορίζεται ως το άθροισμα των προ-εξοφλημένων κερδών, ένας άλλος τρόπος εκτίμησης της συνάφειας των λογιστικών πληροφοριών με τις χρηματιστηριακές τιμές και αποδόσεις είναι ικανότητα πρόβλεψης των μελλοντικών κερδών. Κατά συνέπεια μια έμμεση μέθοδος της αξιολόγησης της συνάφειας της υπεραξίας είναι η συμβολή αυτής στην πρόβλεψη των χρηματιστηριακών τιμών και αποδόσεων.Όσον αφορά την υπεραξία, αν και υπάρχουν μελέτες που κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι δεν συνδέονται με τις αγοραίες αποδόσεις ή συνδέονται μόνο υπό ορισμένες προϋποθέσεις, η πλειονότητα των ερευνών απέδειξαν ότι η υπεραξία παρουσιάζει μια στατιστικά σημαντική σχέση με τις χρηματιστηριακές τιμές και αποδόσεις. Ωστόσο, οι μελέτες επικεντρώθηκαν στις πλέον ανεπτυγμένες οικονομίες, όπως χώρες της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης, του Καναδά και της Αυστραλίας τα λαμβανόμενο δείγματα περιορίζονται μόνο σε λίγα έτη. Επιπλέον, οι ερευνητές διερευνήσαν άμεσα την συνάφεια της υπεραξίας στα χρηματιστηριακά μεγέθη χωρίς οποιαδήποτε αναφοράς στη συνεισφορά της υπεραξίας στην πρόβλεψη αυτών των μεγεθών. Κατά συνέπεια, η παρούσα διατριβή εστιάζει στην Ελλάδα αξιολογώντας την ποιότητα πληροφόρησης της μακροπρόθεσμα. Αυτό επιτυγχάνεται με δύο τρόπου αφενός άμεσα εξετάζοντας την ύπαρξη στατιστικά σημαντικής σχέσης με τις χρηματιστηριακές τιμές και αποδόσεις και αφετέρου μέσω της αξιολόγησης της προβλεπτικής της ικανότητας στην εκτίμηση αυτών των μεγεθών.Σύμφωνα με την θεωρία της αντιπροσώπευσης (Meckling & Jensen, 1976) οι εταιρικές διοικήσεις ενδεχομένως να επιδιώκουν προσωπικούς στόχους εις βάρος των μετόχων. Ειδικότερα, σε περιόδους οικονομικής ύφεσης κατά τις οποίες οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να βελτιώσουν τις οικονομικές επιδόσεις τους, η διοίκηση μπορεί να έχει περισσότερα κίνητρα για χειραγώγηση της εταιρικής κερδοφορίας. Καθότι, η λογιστική της υπεραξίας παρέχει πολλές επιλογές χειραγώγησης της εταιρικής κερδοφορίας προκύπτει το ερώτημα αν επηρεάζεται η συνάφεια αυτής με τις χρηματιστηριακές τιμές/αποδόσεις κατά την διάρκεια αυτής της οικονομικής ύφεσης. Η Ελλάδα αποτελεί μια ενδιαφέρουσα περίπτωση, δεδομένου ότι αντιμετώπισε μια μακροπρόθεσμη κρίση χρέους με βαρύτερες οικονομικές συνέπειες σε σχέση με άλλες χώρες της Ευρωζώνης. Επιπλέον, το γεγονός ότι το Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών σημείωσε μια τεράστια μείωση στην κεφαλαιοποίηση του και στο δείκτη τιμών μετοχών καθ’ όλη τη διάρκεια αυτής της κρίσης, συνιστά την Ελλάδα μια μοναδική περίπτωση για την εξέταση πιθανών μεταβολών της συνάφειας της υπεραξίας κατά την περίοδο αυτή. Κατά συνέπεια, η διατριβή αυτή είναι η πρώτη μελέτη που διερευνά κατά πόσον το λογιστικό περιεχόμενο των πληροφοριών της υπεραξίας μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια της περιόδου οικονομικής ύφεσης στην Ελλάδα.Επιπλέον, ο ετήσιος έλεγχος απομείωσης απαιτεί από την εταιρική διοίκηση να συγκρίνει την λογιστική αξία των μονάδων δημιουργίας μετρητών με το ανακτήσιμη αξία της. Κατά συνέπεια, ο αποτελεσματικός ετήσιος έλεγχος απομείωσης υποδηλώνει ότι προοδευτικά λογιστικά υπόλοιπα της υπεραξίας διατηρούν την συνάφεια τους με την πάροδο του χρόνου, αντικατοπτρίζοντας την πραγματική οικονομική αξία των μονάδων αυτών. Επιπλέον, οι περισσότερες μελέτες σχετικά με τη συνάφεια της υπαραξίας εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο τα τρέχοντα λογιστικά υπόλοιπα υπεραξίας επηρεάζουν τις τιμές και αποδόσεις των μετοχών. Ωστόσο, το λογιστικό υπόλοιπο των υπεραξιών περιλαμβάνει το άθροισμα υπεραξιών από διάφορους εταιρικούς μετασχηματισμούς. Ως εκ τούτου, παρουσιάζει ενδιαφέρον να ερευνηθεί αν όντως οι επενδυτές έχουν μακροπρόθεσμο επενδυτικό ορίζονται και αξιολογούν παλαιότερα υπόλοιπα της υπεραξίας στην λήψη των αποφάσεων τους. Μελέτες σε μη ευρωπαϊκές χώρες παρείχαν στοιχεία που αποδεικνύουν ότι παλαιότερα λογιστικά υπόλοιπα της υπεραξίας χάνουν την συνάφεια τους με την πάροδο του χρόνου, δεδομένου ότι οι επενδυτές εκτιμούν τους εταιρικούς αυτούς μετασχηματισμούς ως αποτυχημένους και ο έλεγχος απομείωσης απέτυχε να αποτυπώσει την πραγματική οικονομική αξία των παλαιότερων λογιστικών υπολοίπων υπεραξίας με σκοπό την χειραγώγηση των κερδών. Η διατριβή αυτή διερευνά για πρώτη φορά την στατιστική συσχέτιση των παλαιότερων λογιστικών υπολοίπων της υπεραξίας με τις χρηματιστηριακές τιμές και αποδόσεις στην Ελλάδα. Η τρέχουσα διατριβή έχει ως στόχο να παρουσιάσει μια ολιστική προσέγγιση της υπεραξίας ερευνώντας και την φορολογική προέκταση αυτής στην Ελλάδα. Κατά συνέπεια η παρούσα μελέτη παρέχει μια κριτική επισκόπηση του φορολογικού πλαισίου της υπεραξίας στην Ελλάδα. Επιπλέον, παρά το γεγονός ότι η φορολόγηση της υπεραξίας δημιουργεί δημόσια έσοδα, μπορεί να θεωρηθεί ένα σοβαρό εμπόδιο για τους εταιρικούς μετασχηματισμούς και τις επενδύσεις εν γένει, διακυβεύοντας τη δημιουργία ομίλων εταιρειών και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων και της οικονομικής ανάπτυξης. Η υπεραξία από φορολογική άποψη διαφέρει από την αντίστοιχη λογιστική, δεδομένου ότι επικεντρώνεται στα κέρδη από τη μεταβίβαση ολόκληρης εταιρείας ή τίτλων. Ειδικότερα, με την πάροδο του χρόνου, οι ελληνικές κυβερνήσεις έχουν θεσπίσει διάφορους νόμους υιοθετώντας καθεστώτα απαλλαγής από τη φορολογία της υπεραξίας προκειμένου να προωθηθούν οι συνενώσεις επιχειρήσεων μέσω της μείωσης των σχετικών φορολογικών υποχρεώσεων. Επιπλέον, το 2014 θεσπίστηκε ο νέος κώδικας φορολογίας εισοδήματος παρέχοντας πρόσθετα καθεστώτα απαλλαγής από τον φόρο υπεραξίας για συγκεκριμένους τύπους συνένωσης επιχειρήσεων συμμορφώνοντας με την ευρωπαϊκή οδηγία 2009/133/ΕΚ του Συμβουλίου. Ωστόσο, προηγούμενα καθεστώτα φοροαπαλλαγής, όπως τα νομοθετικό διάταγμα 1297/1972 και ο νόμος 2166/1993, έχουν αποτελέσει αντικείμενο κριτικής από συγκεκριμένες επαγγελματικές ομάδες (ειδική έκθεση του Συνδέσμου Ελλήνων Βιομηχάνων, 2018) για την μη προσαρμογή στο νέο επιχειρηματικό περιβάλλον και στις ανάγκες των εταιρειών να συμμετάσχουν σε νέα είδη συνενώσεων επιχειρήσεων. Κατά συνέπεια, η τρέχουσα διατριβή εξετάζει εμπειρικά για πρώτη φορά την αποτελεσματικότητα των φορολογικών νομοσχεδίων απαλλαγής της φορολογίας υπεραξιών στην Ελλάδα.