ИССЛЕДОВАНИЕ УРОВНЯ ПСИХОЛОГИЧЕСКОГО ЗДОРОВЬЯ СУБЪЕКТОВ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО ПРОЦЕССА
Authors: РАКИШЕВА Г.М. , САБИТОВА Д.С. , ОРАЗБАЕВА К.О. , ЖАНТЕМИРОВА М.Б. 
Published: October 2023

Бұл мақалада теориялық, практикалық және әдістемелік көзқарас мәселелері қарастырылады. Зерттеу барысында субъектілердің жеке ерекшеліктерін ескере отырып, «психологиялық денсаулық», «мұғалімнің психологиялық денсаулығы» ұғымдары нақтыланды. Ғалым-психологтардың жұмыстарына талдау жүргізілді. Жалпы білім беретін оқу орындары мұғалімдерінің қатысуымен зерттеу жұмыстары жүргізілді. Мұғалімдер үшін келесі әдістер қолданылды: «Психологиялық денсаулық деңгейін анықтауға арналған Пазл-тест» экспресс-диагностикасы (скринингі); «Мұғалімдер» фокус-тобы бойынша 5 негізгі белгі бойынша зерттеу нәтижелері ұсынылған және сипаттамалары берілген. Зерттеудің мақсаты COVID-19 пандемиясы кезіндегі мұғалімдердің психологиялық денсаулық деңгейін және оның білім беру ортасында желілік агрессияның әртүрлі түрлерінің пайда болуына әсерін анықтау болды. Мұғалім мен оқушылардың психологиялық денсаулық деңгейінің көрсеткіштерінің өзара тәуелділігі мәселелері психологиялық-педагогикалық зерттеудің мақсатын тұжырымдауға мүмкіндік берді. Зерттеу міндеттерін жүзеге асыру үшін бұл экспресс-диагностика мұғалімдердің психологиялық денсаулық белгілерінің көріну дәрежесі арасында да, назар аудару топтары арасында да, олардың ішінде де белгілердің жасырын байланысы бар екенін көрсетті. Сонымен қатар, талдау барысында зерттеу тобы әртүрлі елдердің ғалымдарының бірқатар бастамашыл зерттеулеріне талдау жүргізді. Осылайша, COVID-19 пандемиясы кезінде мұғалімдердің психологиялық денсаулығы мен өмір сүру сапасы туралы зерттеулер жүргізіліп, сұхбаттар алынды. Психологиялық денсаулық деңгейін анықтауға арналған пазл-тест сұрақтарының мазмұны Э.И. Гоулманның эмоционалдық интеллект теориясының негізгі аспектілеріне және Ч.Юнгтың өзін-өзі тану тұжырымдамасына негізделген. Зерттеу нәтижелерін өңдеу MS Excel, Statistica/R бағдарламалық жасақтамасы арқылы жүзеге асырылды және ұсынылған экспресс- диагностика Google Cloud Platform платформасында Google Forms клиент-сервер қосымшасы арқылы жүзеге асырылды. Осы эмпирикалық деректерді өңдеу нәтижелері бойынша қарастырылып отырған мұғалімдердің психологиялық денсаулығы белгілерінің тұрақты байланысы анықталды және расталды. Осы зерттеуді Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитеті қаржыландырады (AP14869833 «Қазақстандық оқушылардың психологиялық денсаулығын нығайту желілік әлеуметтену процесінде кибербуллинг тәуекелдерін төмендету факторы ретінде»). Түйінді сөздер: психологиялық денсаулық, сана, мотивация, әлеуметтік, виртуалды қарым-қатынас, кибербуллинг.

В статье рассматриваются теоретические и методологические вопросы. Уточнены понятия «психологическое здоровье», «психологическое здоровье учителя» с учетом индивидуальных осо- бенностей испытуемых. Были проанализированы работы зарубежных и казахстанских психологов. Для учителей общеобразовательных школ была использована авторская методика «Диагностический (скрининговый) метод «Пазл-тест для определения уровня психического здоровья». Представлены и описаны результаты исследования 5 маркеров по фокус-группе «Учителя». Цель исследования состояла в том, чтобы определить уровень психологического здоровья учителей во время пандемии COVID-19 и его влияние на возникновение различных видов сетевой агрессии в образовательной среде. Вопросы о взаимозависимости показателей уровня психологического здоровья учителя и учащихся позволили сформулировать цель психолого-педагогического исследования. Для достижения целей и задач исследования разработанная экспресс-диагностика позволила выявить наличие скрытой взаимосвязи как между степенью выраженности маркеров психологического здоровья педагогов, так и между другими фокус-группами. Кроме того, исследовательская группа в ходе изучения проанализировала ряд инициативных исследований ученых из разных стран. Таким образом, во время пандемии COVID-19 было проведено исследование психологического здоровья и качества жизни учителей, а также получены интервью. Содержание вопросов пазл-теста для определения уровня психологического здоровья базируется на основных аспектах теории эмоционального интеллекта Э. И. Гоулмана и концепции самосознания К. Юнга. Обработку результатов исследования проводили с помощью программ MS Excel, Statistica/R и предлагаемой экспресс-диагностики на Google Cloud Platform с помощью клиент-серверного приложения Google форм. По результатам обработки эмпирических данных выявлена и подтверждена устойчивая связь маркеров психологического здоровья учителей. Данное исследование финансируется Комитетом науки Министерства науки и высшего образования Республики Казахстан (ИРН проекта AP14869833 «Укрепление психологического здоровья казахстанских школьников как фактор снижения рисков кибербуллинга в процессе сетевой социализации»). Ключевые слова: психологическое здоровье, эмоции, сознание, мотивация, социальное, виртуальное общение, кибербуллинг.

The article deals with theoretical and methodological issues. The concepts of «psychological health», «psychological health of the teacher» are clarified, taking into account the individual characteristics of the subjects. The works of foreign and Kazakhstani psychologists were analyzed. The author’s methodology «Diagnostic (screening) method «Puzzle test to determine the level of mental health» was used for teachers of secondary schools. The results of the study of 5 markers in the focus group «Teachers» are presented and described. The aim of the study was to determine the level of psychological health of teachers during the COVID-19 pandemic and its impact on the occurrence of various types of network aggression in the educational environment. Questions about the interdependence of indicators of the level of psychological health of teachers and students allowed us to formulate the purpose of psychological and pedagogical research. To achieve the goals and objectives of the study, express diagnostics was developed to reveal the presence of a hidden relationship between the degree of severity of markers of psychological health of teachers and between other focus groups. In addition, the research team analyzed a number of initiative studies of scientists from different countries during the study. Thus, during the COVID-19 pandemic, a study was conducted on the psychological health and quality of life of teachers, as well as interviews were obtained. The content of the puzzle test questions for determining the level of psychological health is based on the main aspects of E. I. Goleman’s theory of emotional intelligence and K. Jung’s concept of self-consciousness. The results of the study were processed using MS Excel, Statistica/R programs and the proposed express diagnostics on Google Cloud Platform using the Google Forms client-server application. Based on the results of processing empirical data, a stable relationship of markers of psychological health of teachers was identified and confirmed. This research is funded by the Science Committee of the Ministry of Science and Higher Education of the Republic of Kazakhstan (Grant No. AP14869833 «Improving the psychological health of Kazakhstani schoolchildren as a factor of reducing the risks of cyberbullying in network socialization»). Keywords: psychological health, emotions, consciousness, motivation, social, virtual communication, cyberbullying.