Αδιάκοπη διήγηση της ομορφιάς της φύσης, αγάπης και φροντίδας της από τον άνθρωπο, πηγή καρποφορίας και διατήρησης της βιοποικιλότητας, στα σχολικά ανθολόγια, καταφύγια παιδικής λογοτεχνίας, μέσα δημιουργίας μαζικής οικολογικής συνείδησης και πνευματικής καθοδήγησης των μαθητών της ελληνικής πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης (1975-2023)
Authors: Βεργετάκη-Πειρασμάκη Αικατερίνη 
Published: January 2024

Η παρούσα διατριβή μελετά τις αναπαραστάσεις της φύσης στα ελληνικά ανθολόγια του δημοτικού σχολείου από το 1975 έως σήμερα και δομείται γύρω από τρεις βασικούς άξονες: μεθοδολογικό, δομικό και θεματικό. α) Όσον αφορά τη μεθοδολογική πορεία που ακολουθήθηκε, αυτή αφορά την επιλογή του θέματος, την οριοθέτηση του σώματος και τη μέθοδο που επιλέχθηκε.Από την άποψη του επιλεγμένου θέματος, τα τρία βασικά θεματικά στοιχεία της διατριβής είναι: 1) οι αναπαραστάσεις της φύσης, οι οποίες συζητούνται καθημερινά λόγω των κινδύνων που αντιμετωπίζει, 2) η σημασία των ελληνικών σχολικών εγχειριδίων του δημοτικού σχολείου, τα οποία αποτελούν καθρέφτη της άσκησης της εξουσίας και η μοναδικότητα, των οποίων επιτρέπει να σημειωθεί η έμφαση που δίνεται στις πολιτισμικές αξίες που επιλέγονται και μεταδίδονται στους μαθητές, και 3) η σημασία του έτους 1975, το οποίο αποτελεί κατασκευασμένο τόπο μνήμης της σημερινής ελληνικής κοινωνίας. Όσον αφορά το σώμα κειμένων, αποτελείται από όλα τα σχολικά ανθολόγια που χρησιμοποιήθηκαν από το 1975 και μέχρι σήμερα, εν έτη 2023. Όσον αφορά την επιλεγείσα μέθοδο, αυτή βασίζεται σε θεματικές κατηγοριοποιήσεις, θεματικές ομαδοποιήσεις, όλων των πληροφοριών που συνδέονται με το κύριο θέμα της διατριβής. Αυτές οι θεματικές κατηγορίες, τοποθετημένες κάθετα σε πίνακες με στήλες, αναλύθηκαν στη συνέχεια οριζόντια, μέσω επτά διαδοχικών επιπέδων θεματικής σύνθεσης, τα οποία επέτρεψαν τον προσδιορισμό της οιονεί τελικής άρθρωσης της διατριβής. Οιονεί-τελική, διότι ήταν ο σχολιασμός των ευρημάτων, συνοδευόμενος από βιβλιογραφική υποστήριξη, που οδήγησε στην κατασκευή της τελικής θεματικής αρχιτεκτονικής της διατριβής, όπως αυτή εμφανίζεται στον τελικό τίτλο της. β) Σε ό,τι αφορά τη δομή της διατριβής, βασικός στόχος ήταν να επικεντρωθεί εξαρχής στη μελέτη του θέματος που επιλέχθηκε στα Ανθολόγια, αποφεύγοντας εξαρχής τη βιβλιογραφική έρευνα και τη δημιουργία μιας θεωρητικής επισκόπησης. Ο λόγος είναι απλός: να αποφευχθεί η δημιουργία ενός θεωρητικού πλαισίου πριν από την ανάλυση του περιεχομένου και την ανάδειξη της θεματικής αρχιτεκτονικής της διατριβής, η οποία θα οδηγούσε αναπόφευκτα στην αναπαραγωγή ήδη υιοθετημένων θέσεων. Έτσι, αφού κατασκευάστηκε η θεματική αρχιτεκτονική, η θεωρητική επισκόπηση οικοδομήθηκε με βάση τις ανακαλύψεις που έγιναν μέσω της ανάλυσης περιεχομένου και περιλαμβάνει τρία μέρη αφιερωμένα σε, 1) την άσκηση της εξουσίας : από την αταξία στην τάξη και από την τάξη στην αταξία, 2) στην κυριαρχία και την επιβολή των αποφάσεων της άρχουσας τάξης, στην εκπαίδευση, στον έλεγχο των σχολικών προγραμμάτων και των σχολικών βιβλίων, στην (ανα)κατασκευή Τόπων Μνήμης και συλλογικών και πολιτισμικών αναπαραστάσεων, καθώς και καταφύγιο για την παιδική λογοτεχνία, 3) στην αέναη αναζήτηση και έκφραση της φύσης από τον άνθρωπο, την τροφή της καθυστερημένης προστασίας της, πηγή παιδείας, αλλά και δυνητικής βίας;Για το λόγο αυτό, το κύριο μέρος της διατριβής αφιερώνεται αποκλειστικά στις ανακαλύψεις αυτές, στην παρουσίασή τους από ποσοτική και ποιοτική άποψη και στον σχολιασμό τους, υποστηριζόμενο και διαφωτιζόμενο από τη βιβλιογραφία. γ) Όσον αφορά τη θεματική αρχιτεκτονική της διατριβής, ανακαλύφθηκε ότι οι συγγραφείς των Σχολικών Ανθολογίων, αδιάλειπτα από το 1975 έως το 2023, επιχειρούν, μέσω της εργαλειοποίησης της προστασίας της φύσης και της βιοποικιλότητας, να δημιουργήσουν μια μαζική οικολογική συνείδηση και να προσφέρουν πνευματική καθοδήγηση στους μαθητές των ελληνικών δημοτικών σχολείων. Οι αναπαραστάσεις της φύσης περιστρέφονται έτσι γύρω από δύο βασικά θέματα: 1) την ομορφιά της φύσης που αφηγείται με τρόπο που απευθύνεται στο συναίσθημα, στην καλλιέργεια της αισθητικής και στην έκφραση μιας επιστημονικής πραγματικότητας και 2) τη φροντίδα που δίνεται στη φύση και που ενσαρκώνεται από τη συνύπαρξη του εφήμερου και του διαχρονικού, από την εγκυκλοπαιδική και επιστημονική γνώση και από την αμοιβαία προστασία μεταξύ της φύσης και των ανθρώπινων προστατών της.