Από το κανονικό υποκείμενο στις κανονικές χώρες
Authors: Γαλανόπουλος Αντώνιος-Χαράλαμπος 
Published: November 2024

Η παρούσα διατριβή εξετάζει δυο κυρίαρχα ρεπερτόρια λόγου που αρθρώθηκαν στην ελληνική δημόσια σφαίρα κατά την περίοδο της κρίσης και των μνημονίων: από τη μια ένας λόγος περί της μη κανονικότητας της Ελλάδας και αντίστοιχα της ποθητής επίτευξης της κανονικότητας και από την άλλη ένας διάχυτος αντιλαϊκιστικός λόγος. Οι δύο αυτοί λόγοι κατασκεύασαν ερμηνευτικά πλαίσια τόσο για την ίδια την ελληνική κρίση όσο και για τις στρατηγικές διαχείρισης και αντιμετώπισης της κρίσης που υιοθέτησαν οι διάφορες πολιτικές δυνάμεις. Η μελέτη εστιάζει και αναδεικνύει τις ρηματικές, πολιτικές και ψυχοκοινωνικές διαστάσεις αυτών των λόγων, αναλύοντας το πως δομούνται, ποια είναι η λειτουργία και το περιεχόμενό τους καθώς και τον τρόπο που συνδέονται την παραγωγή και συγκρότηση υποκειμενικοτήτων στο κοινωνικό πεδίο. Με σκοπό να προσφερθεί μια πλαισίωση και μια νομιμοποίηση στη στρατηγική που ακολουθήθηκε στην Ελλάδα, ένας συγκεκριμένος λόγος κατασκεύασε ρηματικά την κρίση όχι μόνο ως οικονομική αλλά ως ηθική και πολιτισμική ενώ η εφαρμογή του προγράμματος λιτότητας συνδέθηκε με λόγους σχετικούς με μια επιθυμητή «κανονικότητα». Από την άλλη, η κανονικότητα προϋποθέτει τον εντοπισμό της ανωμαλίας, της μη κανονικότητας και ο ρόλος αυτός αποδόθηκε στην πολιτική κουλτούρα της χώρας και ιδίως στον λαϊκισμό. Βασικοί στόχοι της έρευνας είναι: α) να αναδειχθούν οι λειτουργίες, οι όροι εμφάνισης και η τελεσφορία του ρεπερτορίου της κανονικότητας στον πολιτικό, δημοσιογραφικό και ακαδημαϊκό λόγο και να συζητηθεί η πολιτική χρήση του σημαίνοντος και της ιδέας του κανονικού, β) να προταθεί ένας λειτουργικός ορισμός του αντιλαϊκισμού, που θα προκύπτει από τη θεωρητική πραγμάτευση του όρου και την εμπειρική ανάλυση των σχετικών λόγων και, τέλος, γ) να μελετηθούν οι ψυχοκοινωνικές δυναμικές που εμπλέκονται σε αυτούς του λόγους και στα αντιπαραθετικά δίπολα που κατασκευάζουν. Η περίοδος μελέτης καλύπτει ολόκληρη τη λεγόμενη μνημονιακή περίοδο που τυπικά οριοθετείται από το 2010 έως το 2018 ενώ περιλαμβάνει, επίσης, τον αμέσως επόμενο πολιτικό κύκλο που ξεκινά από τις εκλογές του 2019. Η ανάλυση διαρθρώνεται γύρω από τις βασικές κυβερνητικές θητείες της περιόδου. Με αυτόν τον τρόπο εξετάζεται το πως εξελίχθηκαν αυτά τα ρεπερτόρια λόγου όλα αυτά τα χρόνια, εντοπίζονται οι συνέχειες και ασυνέχειες τους, οι συγκεκριμένες χρήσεις τους αλλά και οι πιθανές αμφισβητήσεις και κριτικές που δέχθηκαν. Η έρευνα εστιάζει στον πολιτικό, ακαδημαϊκό και δημοσιογραφικό λόγο αυτής της περιόδου ενώ εμπλουτίζεται με επιπλέον θεματικές αναλύσεις όπου κρίνεται αναγκαίο. Για τις ανάγκες της εμπειρικής ανάλυσης αξιοποιήθηκε ένα πλούσιο πραγματολογικό υλικό από τα αντίστοιχα πεδία λόγου, το οποίο προήλθε κυρίως από ηλεκτρονικές πηγές, όπως ενημερωτικές ιστοσελίδες, μέσα μαζικής ενημέρωσης, τις επίσημες ιστοσελίδες των κομμάτων και άλλων οργανισμών. Το διεπιστημονικό θεωρητικό πλαίσιο της παρούσας μελέτης βασίζεται στη μεταδομιστική θεωρία του λόγου που ανέπτυξαν οι Ernesto Laclau και Chantal Mouffe κι έγινε γνωστή ως «Σχολή του Essex», στις φιλοσοφικές επεξεργασίες των Foucault και Canguilhem για το κανονικό και την έννοια της κανονιστικότητας καθώς και στην ψυχαναλυτικά εμπνευσμένη ψυχοκοινωνική προσέγγιση των ταυτίσεων. Καταληκτικά, η διατριβή συνεισφέρει στην κατανόηση των πολιτικών χρήσεων της ιδέας του κανονικού και προτείνει έναν λειτουργικό ορισμό του αντιλαϊκισμού, με σκοπό την εμπειρική μελέτη του φαινομένου.