Διερεύνηση εφαρμογής του Ν.4538/2018 και ανάδειξη καλών πρακτικών (best practices) του θεσμού αναδοχής στα πλαίσια παιδικής προστασίας
Authors: Μπαλτσιώτη Βασιλική 
Published: August 2024

Η παρούσα διδακτορική διατριβή έχει ως θέμα τη διερεύνηση Εφαρμογής του Ν.4538/2018 και την Ανάδειξη Καλών Πρακτικών του θεσμού αναδοχής στα Πλαίσια Παιδικής Προστασίας. Έχει διττό στόχο, αφενός αφορά την διερεύνηση της εφαρμογής ή μη του θεσμού της αναδοχής από τα Πλαίσια Παιδικής Προστασίας και αφετέρου την διερεύνηση της τήρησης των χρονικών ορίων και όλων των συναφών κριτηρίων και προδιαγραφών όπως ορίζει ο Νόμος 4538/2018 σε κάθε στάδιο της διαδικασίας της αναδοχής στις δυο κατηγορίες Πλαισίων Παιδικής Προστασίας (Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου και Νομικά Πρόσωπα Ιδιωτικού Δικαίου μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα). Απώτερος σκοπός της παρούσας ερευνητικής μελέτης είναι η Ανάδειξη Καλών Πρακτικών (Best Practices) στην εφαρμογή του θεσμού της αναδοχής. Βασίζεται σε μεικτή μεθοδολογία όπου η επιλογή του συνδυασμού ποσοτικής και ποιοτικής μεθοδολογίας ανέδειξε ένα ακριβή επιστημονικό αποτέλεσμα. Στο πρώτο μέρος της έρευνας λαμβάνει χώρα η ποσοτική ανάλυση των δυο ερωτηματολογίων α) στους Διευθυντές των Πλαισίων Παιδικής Προστασίας ανά την Ελλάδα (ή στους κοινωνικούς λειτουργούς σε περίπτωση ανυπαρξίας Επιστημονικών Διευθυντών) και β) στους ανάδοχους γονείς. Στο δεύτερο μέρος της ερευνητικής μελέτης παρατίθεται η ποιοτική έρευνα στην οποία εφαρμόστηκε η Μέθοδος της Μελέτης Περιπτώσεων και συγκεκριμένα συμπεριλάμβανε ημι-δομημένες συνεντεύξεις στους κοινωνικούς λειτουργούς που απασχολούνται στα τέσσερα επιλεγμένα Πλαίσια Παιδικής Προστασίας (δυο ΝΠΔΔ και δύο ΝΠΙΔ) τα οποία αναδείχθηκαν ως Παραδείγματα Καλών Πρακτικών (Best Practices). Ο θεσμός της αναδοχής επικεντρώνεται στην προστασία των ανηλίκων, ιδιαίτερα εκείνων που δεν ζουν εντός ενός ασφαλούς οικογενειακού πλαισίου. Ο αποχωρισμός από την βιολογική οικογένεια γίνεται πάντοτε με γνώμονα το βέλτιστο συμφέρον του ανηλίκου. Η εφαρμογή του νέου νόμου (Ν.4538/2018) και η λειτουργία του ηλεκτρονικού συστήματος Anynet έχει ως στόχο την από-ιδρυματοποίηση των ανηλίκων και την άμεση οικογενειακή αποκατάσταση παρέχοντας τους καλή ποιότητα ζωής. Είναι υψίστης σημασίας ο ρόλος που διαδραματίζει ο/η κοινωνικό/ή λειτουργός σε όλα τα στάδια της αναδοχής. Η φροντίδα που προσφέρουν οι ανάδοχοι γονείς στον ανήλικο βοηθάει στην ομαλή σωματική, ψυχοσυναισθηματική, κοινωνική και πνευματική του ανάπτυξη. Από τα κύρια συμπεράσματα που προέκυψαν από την ερευνητική μελέτη είναι τα εξής: η μακροχρόνια αναδοχή αποτελεί τη συχνότερη μορφή αναδοχής παιδιών στην Ελλάδα, οι πιο συχνές ηλικίες των παιδιών που εφαρμόζεται συνήθως ο θεσμός της αναδοχής στην Ελλάδα είναι από τεσσάρων έως έξι ετών, δεν διατηρείτε συχνά η επαφή του παιδιού με τους βιολογικούς γονείς λόγω κυρίως έλλειψη ενδιαφέροντος από το βιολογικό περιβάλλον καθώς και ότι πραγματοποιείται η συχνότητα εξέλιξης της αναδοχής παιδιού σε υιοθεσία από την ίδια οικογένεια όπου επί τω πλείστων το επιδιώκουν οι ανάδοχοι γονείς. Επιπλέον παρά την έκδοση του νόμου Ν.4538/2018 και την επιβολή αυτού ο θεσμός της αναδοχής εφαρμόζεται ελλιπώς στη χώρα μας, αφού δεν έχει αυξηθεί αισθητά ο αριθμός αναδοχών σε όλες τις Δομές και εξακολουθούν να παραμένουν πολλά παιδιά και ειδικά εφηβικής ηλικίας εντός των Πλαισίων Παιδικής Προστασίας. Σχετικά με τους ανάδοχους γονείς προτιμούν να αναλάβουν μέσω του θεσμού αναδοχής παιδιά υγιή και μικρής ηλικίας και υλοποιείται η υποχρεωτική εκπαίδευση τριάντα ωρών των υποψήφιων ανάδοχων γονέων με συγκεκριμένη θεματολογία που διεξάγεται από τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας. Αναφορικά με τους κοινωνικούς λειτουργούς υλοποιείται η επίσπευση της χρονικής διάρκειας για την διεξαγωγή της κοινωνικής έρευνας στην αναδοχή, με σαφή κριτήρια έγκρισης ή και απόρριψης των υποψήφιων ανάδοχων γονέων εντός τριών μηνών και θεωρείται αναγκαίο οι κοινωνικοί λειτουργοί να λάβουν ειδική εκπαίδευση και συνεχή επιστημονική ενημέρωση για την εφαρμογή του θεσμού της αναδοχής παιδιών (του νόμου Ν.4538/2018, των μεταρρυθμίσεων, διατάξεων, αποφάσεων του) και τη λειτουργία του ηλεκτρονικού συστήματος Anynet. Όσον αφορά στα πλαίσια παιδικής προστασίας που συμπεριέλαβαν στο πρόγραμμα αναδοχής στρατηγικές αντιμετώπισης διαχείρισης δύσκολων περιπτώσεων είχαν λιγότερες αποτυχημένες αναδοχές καθώς και αυτά που εφάρμοσαν κατάλληλη προετοιμασία σε όλα τα στάδια της διαδικασίας της αναδοχής και εστίασαν στην σταδιακή θεμελίωση σχέσης μεταξύ υποψηφίων ανάδοχων γονέων και ανηλίκου είχαν επιτυχημένη αναδοχή. Επιπλέον, τα πλαίσια που ασκούν τακτική εποπτεία και τηλεφωνική επικοινωνία με τους ανάδοχους γονείς και το παιδί αύξησαν την επιτυχημένη αναδοχή. Η εφαρμογή του θεσμού αναδοχής των Πλαισίων από τους πρώτους τρείς μήνες εισαγωγής του παιδιού καταλήγει σε επιτυχημένη αναδοχή έναντι των πλαισίων που ξεκινούν διαδικασίες αναδοχής των ανηλίκων μετά από μεγάλο χρονικό διάστημα παραμονής τους στη Δομή. Συστήνεται από τους περισσότερους Διευθυντές Πλαισίων Παιδικής Προστασίας και κοινωνικούς λειτουργούς η δημιουργία ενιαίου πρωτοκόλλου αναδοχής και τήρηση αυτού από όλες τις Δομές της Ελλάδας.