Εστιάζοντας σε παραμέτρους επαγγελματικής ανάπτυξης μέσα από τη συμμετοχή εκπαιδευτικών σε διαδικασίες αυτοαξιολόγησης της σχολικής μονάδας
Authors: Βούρβουλη Σταυρούλα 
Published: December 2024

Οι διαδικασίες αξιολόγησης του εκπαιδευτικού έργου και του εκπαιδευτικού μπορούν να συμβάλουν τόσο στη λήψη διοικητικών αποφάσεων όσο και στη βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης. Η συζήτηση για τα πλεονεκτήματα και τις αδυναμίες αυτών των μηχανισμών παραμένει ενεργή, τόσο στην ερευνητική κοινότητα όσο και μεταξύ των υπευθύνων εκπαιδευτικής πολιτικής. Η συνεχής ανταλλαγή απόψεων έχει οδηγήσει στη διατύπωση προτάσεων, στην εφαρμογή αξιολογικών συστημάτων και στην αναθεώρηση υφιστάμενων πρακτικών σε ποικίλα εκπαιδευτικά πλαίσια. Η μακροχρόνια απουσία συστηματικής αξιολόγησης του εκπαιδευτικού και του εκπαιδευτικού έργου στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, σε συνδυασμό με τις επανειλημμένες και ανεπιτυχείς προσπάθειες εισαγωγής και ολοκλήρωσης ενός θεσμικού πλαισίου αξιολόγησης, αποτέλεσαν παράγοντες αδράνειας. Η κατάσταση αυτή διαμόρφωσε ένα περιβάλλον αντιπαράθεσης, σκεπτικισμού και, σε πολλές περιπτώσεις, άρνησης αποδοχής οποιασδήποτε θεσμικής διαδικασίας αξιολόγησης από την εκπαιδευτική κοινότητα. Η πρόσφατη εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου για την αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου στη σχολική μονάδα εισάγει μια συνεργατική διαδικασία που βρίσκεται σε ισχύ και εξέλιξη. Η εκπαιδευτική κοινότητα καλείται να διαχειριστεί αυτή την εκπαιδευτική αλλαγή, η οποία φέρει το βάρος των ιστορικών αντιλήψεων, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί τις συνθήκες για ενδεχόμενη επαγγελματική ανάπτυξη μέσω της ενεργούς συμμετοχής σε διαδικασίες αξιολόγησης. Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι να διερευνηθεί πώς βιώνουν οι εκπαιδευτικοί την πρώτη γενικευμένη, ολοκληρωμένη και εξελισσόμενη θεσμική εφαρμογή της αυτοαξιολόγησης της σχολικής μονάδας, στο πλαίσιο της διαχείρισης της συγκεκριμένης εκπαιδευτικής αλλαγής. Παράλληλα, επιδιώκεται να εντοπιστούν οι παράμετροι και οι προϋποθέσεις που, κατά τη διάρκεια της εφαρμογής, ενδέχεται να συμβάλουν στην επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών, με απώτερο στόχο τη βελτίωση της μαθησιακής διαδικασίας. Για τη συλλογή των δεδομένων αξιοποιήθηκε η ποιοτική προσέγγιση με ημιδομημένες εις βάθος συνεντεύξεις εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης του νομού Αττικής το πρώτο σχολικό έτος εφαρμογής των διαδικασιών, οι οποίοι υπηρετούσαν σε τέσσερις σχολικές μονάδες δύο διαφορετικών διακριτών ομάδων σχολείων. Τα σχολεία στα οποία υπηρετούσαν οι εκπαιδευτικοί διακρίθηκαν σε εκείνα με πρότερη εμπειρία στη διαχείριση αξιολογικών εκπαιδευτικών αλλαγών και άμεση εμπλοκή στις θεσμικές διαδικασίες και σε σχολεία που δεν είχαν πρότερη εμπειρία και καθυστέρησαν την εφαρμογή των θεσμικών διαδικασιών. Κύρια ερευνητική επιδίωξη αποτέλεσε η ανάδειξη της φωνής των εκπαιδευτικών κατά τη διάρκεια του πρώτου σχολικού έτους θεσμικής εφαρμογής της εκπαιδευτικής αλλαγής. Τα αποτελέσματα της έρευνας ανέδειξαν ότι η στάση των εκπαιδευτικών, καθώς και το οργανωτικό πλαίσιο και η κουλτούρα κάθε σχολικής μονάδας, επηρέασαν καταλυτικά τον τρόπο διαχείρισης της εκπαιδευτικής αλλαγής. Ένας κρίσιμος παράγοντας στη διαχείριση της αλλαγής για την πλειονότητα των εκπαιδευτικών που συμμετείχαν στην έρευνα ήταν ο βαθμός θεσμικής υποστήριξης της διαδικασίας και ο θεσμικός χαρακτήρας της εφαρμογής. Η προηγούμενη εμπλοκή των εκπαιδευτικών σε αξιολογικές διαδικασίες αποδείχθηκε καθοριστική για τον βαθμό και τον χρόνο εξοικείωσής τους με τη διαχείριση των νέων διαδικασιών. Επιπλέον, αυτή η εμπειρία συνέβαλε στην εφαρμογή και υλοποίηση εσωτερικών διερευνητικών και συλλογικών διαδικασιών, διαμορφώνοντας αντίστοιχα και τον ρόλο που οι εκπαιδευτικοί ανέλαβαν στη συνολική διαδικασία. Ένας σημαντικός παράγοντας εξέλιξης υπήρξε η ανάπτυξη συνεργασιών σε όλα τα σχολικά πλαίσια, δημιουργώντας τις κατάλληλες προϋποθέσεις για δικτύωση και αλληλεπίδραση μεταξύ των εκπαιδευτικών. Οι διαδικασίες της αυτοαξιολόγησης φαίνεται πως επηρεάζουν ποικιλοτρόπως τις διδακτικές και εκπαιδευτικές πρακτικές, με αντίκτυπο στη μαθησιακή διαδικασία. Η προοπτική επαγγελματικής ανάπτυξης των εκπαιδευτικών μέσω της αυτοαξιολόγησης της σχολικής μονάδας παρουσίασε ποικιλομορφία, συνθέτοντας περισσότερες από μία παραμέτρους. Τα ευρήματα της έρευνας μπορούν να ανατροφοδοτήσουν τις αποφάσεις εκπαιδευτικής πολιτικής, προσφέροντας κατευθύνσεις για τον σχεδιασμό και την υποστήριξη των διαδικασιών αυτοαξιολόγησης. Επιπλέον, παρέχουν χρήσιμες πληροφορίες για εκπαιδευτικά συστήματα που σχεδιάζουν ή αναδιαμορφώνουν αξιολογικούς μηχανισμούς, δίνοντας παράλληλα έμφαση στην επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών. Η σύνδεσή τους με τη βελτίωση της μαθησιακής διαδικασίας μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο για μελλοντικές έρευνες.