Η πολιτική στην εκπαίδευση των μειονοτήτων στην Γιουγκοσλαβία από το 1949 μέχρι και το 1992
Authors: Μίσκας Ιωάννης 
Published: January 2022

Η δεκαετία του 1950 καθόρισε και δρομολόγησε σημαντικά τις εκπαιδευτικές εξελίξεις, ειδικά όσον αφορά τη δημιουργία της πρώτης μειονοτικής πολιτικής. Το νέο σοσιαλιστικό κράτος της Γιουγκοσλαβίας φρόντισε να ακολουθήσει ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα, βάσει του οποίου οι μαθητές θα εκπαιδεύονται στα αντίστοιχα ιδρύματα, διδασκόμενοι τα ιδανικά και τις αντιλήψεις της σοσιαλιστικής Γιουγκοσλαβίας. Ταυτόχρονα, ιδιαίτερη φροντίδα θα έπρεπε να δίνεται στην εκπαίδευση των μειονοτικών ομάδων της ευρύτερης χώρας, ώστε να προβληθούν οι ιδιαιτερότητες και ιδιομορφίες τους. Η εκπαίδευση αυτή αφορούσε κυρίως περιοχές φτωχές και απομονωμένες, όπως αυτή του Μουροβουνίου (Crna Gora), όπου οι γονείς αντιμετώπιζαν οικονομικές δυσχέρειες, ενώ ήταν ιδιαίτερα δύσκολη η άμεση πρόσβαση των μαθητών στις σχολικές μονάδες. Η ίδια δεκαετία καθόρισε και δρομολόγησε σημαντικά τις εκπαιδευτικές εξελίξεις, ειδικά όσον αφορά τη δημιουργία της πρώτης μειονοτικής εκπαιδευτικής πολιτικής. Κύρια επιδίωξη της εκπαίδευσης των μειονοτήτων της Γιουγκοσλαβίας ήταν η ισότιμη και χωρίς διακρίσεις εκπαίδευση και η ελεύθερη πολιτιστική ανάπτυξη των μειονοτικών ομάδων, ώστε να ενδυναμωθεί ο πολιτισμός κάθε έθνους και να επιτευχθεί η σύνδεση πολιτισμικής και πολιτειακής ταυτότητας. Η εκπαιδευτική αυτή πολιτική εφαρμόστηκε σε περιοχές, των οποίων ο μειονοτικός πληθυσμός ξεπερνούσε το 15% του συνολικού πληθυσμού μια από αυτές τις περιοχές ήταν και το Μαυροβούνιο (Montenegro) με την αναγνωρισμένη αλβανική του μειονότητα. Στα δημοτικά σχολεία με διδασκαλία στα αλβανικά, οι μαθητές κατά μέσο όρο είχαν χαμηλότερες γνώσεις από τους μαθητές των υπόλοιπων εθνοτήτων. Συχνά δεν γνώριζαν ή δεν μάθαιναν την επίσημη γλώσσα του κράτους, τα σερβοκροατικά, και αυτό ήταν ένα μεγάλο εμπόδιο στην περαιτέρω εκπαίδευσή τους στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Οι αναφερόμενες τοπικές κοινωνίες είχαν πολύ μικρή οικονομική υποστήριξη από το κράτος, με αποτέλεσμα τα σχολεία τους να είναι μονίμως σε κακή κατάσταση. Στις αρχές του 1970 παρατηρήθηκε μια βελτίωση σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία, που αφορούσε στην πρόοδο των μαθητών γενικότερα στα μαθήματα, αλλά και μέσα από περισσότερες ελεύθερες δραστηριότητες, με πολιτιστικές και αθλητικές εκδηλώσεις, με τη διοργάνωση σεμιναρίων για τους γονείς με σκοπό τη σωστότερη διαπαιδαγώγηση των παιδιών. Το κράτος, παρ όλες τις προσπάθειες και τα αισιόδοξα πλάνα ανάπτυξης έκανε γενικά λίγες επενδύσεις στο Μαυροβούνιο, με αποτέλεσμα να μην δοθεί ώθηση στην οικονομία των περιοχών αυτών και να δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας. Τα εκπαιδευτικά προβλήματα που υπήρχαν ήδη στη μεταπολεμική Γιουγκοσλαβία αλλά και στην μειονοτική εκπαίδευση των σχολείων του Μαυροβουνίου (Crna Gora), με λίγες βελτιώσεις κληροδοτούνταν στις επόμενες δεκαετίες χωρίς ριζικές αλλαγές στο εκπαιδευτικό σύστημα. Η κατάσταση της εκπαίδευσης και της επιστήμης στη σοσιαλιστική Γιουγκοσλαβία κατά συνέπεια και στο Μαυροβούνιο (Crna Gora) προς το τέλος της ύπαρξής της ήταν αποτέλεσμα αντικειμενικών κοινωνικό-πολιτικών, οικονομικών, βιομηχανικών και άλλων περιστάσεων κατά τη δεκαετία του 1990. Η κατάσταση της εκπαίδευσης και της επιστήμης στη σοσιαλιστική Γιουγκοσλαβία προς το τέλος της ύπαρξής της ήταν αποτέλεσμα αντικειμενικών κοινωνικό-πολιτικών, οικονομικών, βιομηχανικών και άλλων περιστάσεων κατά τη δεκαετία του 1990. Κάτω από αυτές τις συνθήκες κατέρρευσε και κάθε αίσθηση και ιδέα μιας ενωμένης παν-γιουγκοσλαβικής πατριωτικής συνείδησης. Οι δημοκρατίες στράφηκαν η μια εναντίον της άλλης, οπότε μέσα σε αυτό το εχθρικό και πολεμικό κλίμα σταμάτησε κάθε είδους προσπάθεια αναβάθμισης της εκπαιδευτικής πολιτικής των μειονοτήτων στο Μαυροβούνιο.