Η έννομη σχέση των συντρόφων από το σύμφωνο συμβίωσης του Ν. 4356/2015
Authors: Γερασοπούλου Μαρία - Ευφραιμία 
Published: September 2021

Στόχο της διατριβής αποτελεί η ανάλυση της ίδρυσης, λειτουργίας και λήξης της έννομης σχέσης των συντρόφων από το σύμφωνο συμβίωσης του Ν. 4356/2015, οι οποίες συζητούνται σε τρία ταυτώνυμα μέρη της μελέτης. Διατηρώντας ζωντανή την επικοινωνία των διατάξεων του Ν. 4356/2015 με εκείνες του προηγούμενου, Ν. 3719/2008, το σύμφωνο συμβίωσης αναγνωρίζεται ως έννομη σχέση του οικογενειακού δικαίου, ενώ συγχρόνως αξιολογείται ως δικαιικός θεσμός, διαφορετικός και όχι υποδεέστερος του γάμου. Επιλέγοντας μια εξελικτική μέσα στον χρόνο εποπτεία της έννομης σχέσης, στο πρώτο κεφάλαιο του πρώτου μέρους, αναζητούνται αρχικά τα στοιχεία της νομοτυπικής μορφής της δικαιοπραξίας του συμφώνου. Εκτενής αναφορά γίνεται και στις προϋποθέσεις κύρους, διαπιστώνοντας ότι το σύμφωνο ελέγχεται και με τους γενικούς λόγους ακυρότητας. Επισημαίνεται ότι η ληξιαρχική του καταχώριση αποτελεί νόμιμο όρο του ενεργού. Το δεύτερο κεφάλαιο αφιερώνεται στο ανίσχυρο σύμφωνο συμβίωσης, που εμπεριέχει το ανυπόστατο, το άκυρο, το ακυρώσιμο και το ανενεργό σύμφωνο. Μάλιστα, στο πεδίο της ακυρότητας, η οποία διαμορφώνεται πάντοτε ως απόλυτη και μη αυτοδίκαιη, αναδείχθηκε η ανάγκη αναζήτησης περιορισμών, ενόψει του οικογενειακού χαρακτήρα της έννομης σχέσης. Στο δεύτερο μέρος της διατριβής, οι προβληματισμοί κινούνται σε δύο άξονες. Αφενός στην κατάλληλη προσαρμογή στους συντρόφους των διατάξεων του ΑΚ για τις σχέσεις των συζύγων μεταξύ τους, αφετέρου στην αναζήτηση των ορίων άσκησης της ιδιωτικής αυτονομίας των μερών ως προς τη ρύθμιση των μικτών και περιουσιακών σχέσεων τους, με έμφαση στη ρύθμιση της αξίωσης συμμετοχής στα αποκτήματα. Στο πρώτο κεφάλαιο, αναδεικνύεται η εξομοίωση της συντροφικής με την έγγαμη συμβίωση, ενώ στο δεύτερο κεφάλαιο ανάγεται σε βασική παραδοχή της μελέτης η διαπίστωση ότι οι διατάξεις του ΑΚ για τις σχέσεις των συζύγων μεταξύ τους ενδοτικοποιούνται κατά τη μεταφορά τους στο σύμφωνο, υπό τους όρους που συνθέτουν οι αρχές της ισότητας και της αλληλεγγύης. Το τρίτο και τελευταίο μέρος της διατριβής εξετάζει σε δύο ξεχωριστά κεφάλαια τους λόγους λήξης της έννομης σχέσης και τις έννομες συνέπειες της λύσης του συμφώνου με δικαιοπραξία αλλά και λόγω θανάτου. Προσεγγίζεται αρχικά η αυτοδίκαιη λύση του συμφώνου λόγω τέλεσης γάμου και ακολούθως μελετάται η αναδρομικότητα των αποτελεσμάτων της ακύρωσης του ελαττωματικού συμφώνου με αμετάκλητη δικαστική απόφαση. Σε ξεχωριστή παράγραφο εξετάζεται η λύση του συμφώνου με δικαιοπραξία, είτε με συμφωνία των μερών, όπου προβληματίζει και η δυνατότητα πλαισίωσής της με επιπλέον εκκαθαριστικές, περιουσιακές συμφωνίες, είτε με μονομερή δήλωση του ενός. Στο τελευταίο κεφάλαιο της διατριβής αφιερώνεται ειδική παράγραφος για τη ρύθμιση της διατροφής για τον χρόνο μετά τη λύση του συμφώνου, ενώ η τελευταία ασχολείται με την κληρονομική διαδοχή (εξ αδιαθέτου και εκ διαθήκης) μεταξύ των συντρόφων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη δυνατότητα «παραίτησης» από το δικαίωμα στη νόμιμη μοίρα που προβλέπει ο νόμος, η οποία, αξιολογείται ως κληρονομική σύμβαση με αντικείμενο τον αποκλεισμό της ιδιότητας του συντρόφου ως in abstracto μεριδούχου. Συμπερασματικά, η προσηλωμένη επεξεργασία της έννομης σχέσης των μερών του συμφώνου προσφέρει λύσεις όχι μόνο σε προβληματισμούς που απασχόλησαν τη θεωρία αλλά και σε πρακτικά ζητήματα που θα αντιμετωπίσει στο άμεσο μέλλον και η νομολογία. Επιτρέπει, όμως, ως ένα βαθμό και μια νέα ανάγνωση των διατάξεων του γάμου, συμβάλλοντας έτσι στην ερμηνευτική ανανέωσή τους.