Investigating L1 and L2 vocabulary acquisition in Greek primary schools
Authors: Βαγενάς Αλέξανδρος 
Published: November 2024

Αυτή η μελέτη διερευνά την ανάπτυξη του λεξιλογίου σε Έλληνες μαθητές πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, εστιάζοντας τόσο στα ελληνικά ως πρώτη γλώσσα (L1) όσο και στα αγγλικά ως δεύτερη γλώσσα (L2), για να αξιολογήσει τα μοτίβα ανάπτυξης του λεξιλογίου και να καθορίσει εάν υπάρχει «κενό λέξεων» (Word Gap) (Hart and Risley, 1995) - μια έννοια που υποδηλώνει λεξιλογικές ανισότητες που επηρεάζουν το μορφωτικό επίπεδο - υπάρχει στην Ελλάδα. Η έρευνα, που διεξήχθη σε διάστημα δύο ετών με μαθητές από τρία δημόσια σχολεία, χρησιμοποίησε τόσο εργαλεία μέτρησης δεκτικού λεξιλογίου (X-Lex, Meara & Milton, 2003; Pic-Lex, Αλεξίου, 2020) όσο και παραγωγικού λεξιλογίου (χρησιμοποιήθηκε μία προσαρμοσμένη έκδοση του εργαλείου: Category Generation Task, Roghani, 2017) στα ελληνικά και στα αγγλικά. Η συλλογή δεδομένων διεξήχθη στην αρχή και στο τέλος κάθε ακαδημαϊκού έτους και εφαρμόστηκε στατιστική ανάλυση για να αξιολογηθεί η ανάπτυξη του λεξιλογίου και οι συσχετίσεις μεταξύ των γνώσεων της πρώτης και δεύτερης γλώσσας των μαθητών. Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι Έλληνες μαθητές του δημοτικού αποκτούν δύο έως τρεις νέες ελληνικές λέξεις καθημερινά, κατακτώντας μέσο μέγεθος λεξιλογίου 8.000-9.000 ελληνικών λέξεων μέχρι την ηλικία των δώδεκα. Αυτός ο ρυθμός απόκτησης λεξιλογίου συγκρίνεται ευνοϊκά με τα διεθνείς σχετικές έρευνες, υποδηλώνοντας ότι οι Έλληνες μαθητές μαθαίνουν σε επίπεδα ή πάνω από αυτά που παρατηρούνται σε άλλες χώρες (για Αγγλικά και Αραβικά, βλέπε ενδεικτικά: Biemiller & Slonim, 2001; Milton & AlSager, 2017). Η επέκταση του λεξιλογίου ήταν συνεπής σε όλες τις τάξεις της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, με σημαντική αύξηση του λεξιλογίου καθώς οι μαθητές προχωρούσαν στις τάξεις. Η ανάπτυξη του αγγλικού λεξιλογίου ήταν επίσης εντυπωσιακή, με τους μαθητές να αποκτούν πάνω από 4.000 αγγλικές λέξεις μέχρι το τέλος του δημοτικού σχολείου - ξεπερνώντας τις προσδοκίες του προγράμματος σπουδών και υπερτερώντας έναντι των μαθητών σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο (Milton, 2006; David, 2008), η Ισπανία (Alonso & Garcia, 2014 ), η Σαουδική Αραβία (AlShaikhi & Milton, 2017) και η Τουρκία (Kavanoz & Varol, 2019). Αυτό το επίτευγμα μπορεί να προέρχεται από παράγοντες όπως η αυξημένη έκθεση σε πολυμέσα κατά τη διάρκεια της πανδημίας, η έμφαση που δίνει ο τουρισμός στην Ελλάδα στα αγγλικά και ένα υποστηρικτικό εκπαιδευτικό περιβάλλον με άφθονους πόρους και διδασκαλία. Μια ανάλυση της σχέσης μεταξύ της απόκτησης του ελληνικού και του αγγλικού λεξιλογίου έδειξε ασυνεπείς συσχετίσεις μεταξύ των βαθμών. Για το δεκτικό λεξιλόγιο, μια μέτρια σχέση παρατηρήθηκε στην πρώτη δημοτικού αλλά εξαφανίστηκε στις δύο επόμενες τάξεις. Ξεκινώντας από την τέταρτη δημοτικού, επανεμφανίστηκε μια σταθερή μέτρια συσχέτιση, υποδηλώνοντας ότι η πρώιμη απόκτηση λεξιλογίου στα ελληνικά θα μπορούσε να επηρεάσει θετικά τη μετέπειτα μάθηση στα αγγλικά. Ωστόσο, δεν βρέθηκε καμία σημαντική σχέση για το παραγωγικό λεξιλόγιο, υποδεικνύοντας ότι η παραγωγή λεξιλογίου στα ελληνικά και αγγλικά μπορεί να αναπτυχθεί ανεξάρτητα. Είναι σημαντικό ότι αυτή η μελέτη δεν βρήκε στοιχεία κενού λέξεων (Word Gap) στα ελληνικά δημοτικά σχολεία. Οι συμμετέχοντες επέδειξαν επαρκές λεξιλόγιο στα ελληνικά για την πλοήγηση στην καθημερινή και ακαδημαϊκή γλώσσα, χωρίς αξιοσημείωτες ελλείψεις που θα παρεμπόδιζαν τις εκπαιδευτικές επιδόσεις. Ομοίως, η ανάπτυξη του αγγλικού λεξιλογίου ήταν ισχυρή, χωρίς ουσιαστικά κενά μεταξύ των μαθητών. Αυτό υποδηλώνει ότι οι Έλληνες μαθητές σημειώνουν αξιέπαινη πρόοδο τόσο στο ελληνικό λεξιλόγιο όσο και στο αγγλικό, βοηθούμενοι από αποτελεσματικές εκπαιδευτικές πρακτικές. Η έρευνα υπογραμμίζει την επιτυχία του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος στην προώθηση της ανάπτυξης του λεξιλογίου, η οποία μπορεί να χρησιμεύσει ως βάση για περαιτέρω βελτίωση. Οι στοχευμένες παρεμβάσεις και οι πόροι θα μπορούσαν να ενισχύσουν αυτά τα κέρδη, παρέχοντας ακόμη ισχυρότερα θεμέλια για τη γλωσσική επάρκεια και τις ακαδημαϊκή επιτυχία των μαθητών. Αυτά τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι, ενώ η ανάπτυξη του λεξιλογίου ποικίλλει, η ελληνική πρωτοβάθμια εκπαίδευση υποστηρίζει αποτελεσματικά την ουσιαστική κατάκτηση της γλώσσας τόσο στα ελληνικά όσο και στα αγγλικά, σε αντίθεση με την υπόθεση του “κενού λέξεων” (Word Gap) σε αυτό το πλαίσιο.