Μελέτη των επιπέδων της βιταμίνης D στο πλάσμα ασθενών με σύνδρομο αποφρακτικών απνοιών κατά τον ύπνο
Authors: Αρχοντογεώργης Κωνσταντίνος 
Published: September 2021

Εισαγωγή: Το σύνδρομο αποφρακτικών απνοιών κατά τον ύπνο (ΣΑΑΥ) χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια πλήρους ή μερικής απόφραξης του ανώτερου αεραγωγού κατά τη διάρκεια του ύπνου. Παρά το γεγονός ότι αποτελεί τη συχνότερη διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο, συχνά παραμένει αδιάγνωστο. Στα συμπτώματα του περιλαμβάνονται το ροχαλητό, οι άπνοιες και το αίσθημα πνιγμονής στον ύπνο, ενώ η υπερβολική ημερήσια υπνηλία είναι η κυριότερη εκδήλωση του συνδρόμου κατά τη διάρκεια της ημέρας.Η βιταμίνη D είναι μια λιποδιαλυτή βιταμίνη που παράγεται στο δέρμα μετά από έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία ή προσλαμβάνεται μέσω της διατροφής. Στην αιματική κυκλοφορία η βιταμίνη D συνδέεται από τη δεσμευτική πρωτεΐνη της βιταμίνης D (VDBP) και οι βιολογικές λειτουργίες της εκφράζονται μετά από ένωση με τον κυτταρικό υποδοχέα της (VDR). Εκτός από τη ρύθμιση της ομοιοστασίας ασβεστίου και φωσφόρου που αποτελεί την κυριότερη δράση της, η βιταμίνης D επιδρά και σε άλλα συστήματα, όπως το ανοσοποιητικό και το μυικό, ενώ ανεπαρκή επίπεδα της σχετίζονται με αυξημένη πιθανότητα εκδήλωσης καρδιαγγειακής νόσου και μεταβολικού συνδρόμου.Πρόσφατα δεδομένα υποστηρίζουν την αμφίδρομη σχέση μεταξύ του ΣΑΑΥ και των επιπέδων της βιταμίνης D στον ορό. Καταστάσεις που συνοδεύουν την υποβιταμίνωση D, όπως διαταραχές στη ρύθμιση του ανοσοποιητικού συστήματος, συστηματική φλεγμονή και μυοπάθεια φαίνεται να ευνοούν την εμφάνιση ΣΑΑΥ και υπερβολικής ημερήσιας υπνηλίας, ενώ η παχυσαρκία, ένα σύνηθες χαρακτηριστικό των ασθενών με ΣΑΑΥ, επηρεάζει αρνητικά τα επίπεδα ορού της βιταμίνης D.Σκοπός: Σκοπός της μελέτης ήταν ο καθορισμός των επιπέδων βιταμίνης D σε ασθενείς με ΣΑΑΥ και η διερεύνηση της συσχέτισης τους με ανθρωπομετρικά χαρακτηριστικά και παραμέτρους του ύπνου τους. Παράλληλα, διερευνήθηκε η σχέση μεταξύ των επιπέδων βιταμίνης D με την παρουσία υπερβολικής ημερήσιας υπνηλίας και με μεταβολικού συνδρόμου στη συγκεκριμένη ομάδα ασθενών. Τέλος, μελετήθηκε η πιθανή συσχέτιση πολυμορφισμών των γονιδίων του VDR και της VDBP με την εκδήλωση του ΣΑΑΥ.Ασθενείς – Μέθοδος: Συμπεριλήφθηκαν συνολικά 268 άτομα (223 άνδρες και 45 γυναίκες) τα οποία εξετάστηκαν διαδοχικά για συμπτώματα πιθανού ΣΑΑΥ. Μετά από τη λήψη πλήρους ιατρικού ιστορικού και τη μέτρηση ανθρωπομετρικών χαρακτηριστικών, όλοι οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε πλήρη πολυσωματοκαταγραφική μελέτη. Η παρουσία υπερβολικής ημερήσιας υπνηλίας εκτιμήθηκε με τη χρήση της κλίμακας ημερήσιας υπνηλίας Epworth. Η διάγνωση του μεταβολικού συνδρόμου τέθηκε σύμφωνα τα κριτήρια της International Diabetes Federation. Σε όλους τους συμμετέχοντες έγινε εκτίμηση της αναπνευστικής λειτουργίας με σπιρομετρικό έλεγχο και λήψη αερίων αρτηριακού αίματος. Προσδιορίστηκαν ακόμη τα επίπεδα βιταμίνης D [25(OH)D], δείκτες της ηπατικής λειτουργίας, τα επίπεδα γλυκόζης νηστείας και το λιπιδαιμικό προφίλ και έγινε καθορισμός των πολυμορφισμών των γονιδίων του VDR και της VDBP.Αποτελέσματα: Τα άτομα της μελέτης χωρίστηκαν ανάλογα με το δείκτη απνοιών υποπνοιών (AHI) σε 2 ομάδες: ομάδα ελέγχου (AHI <5 επεισόδια/ώρα ύπνου, που περιλάμβανε 52 άτομα) και ομάδα ασθενών με ΣΑΑΥ (AHI ≥5 επεισόδια/ώρα ύπνου, που περιλάμβανε 216 ασθενείς). Τα επίπεδα 25(OH)D βρέθηκαν ελαττωμένα στους ασθενείς με ΣΑΑΥ σε σχέση με αυτούς της ομάδας ελέγχου (p<0,001). Στην ομάδα των ασθενών με ΣΑΑΥ, θετική συσχέτιση παρατηρήθηκε μεταξύ των επιπέδων 25(ΟΗ)D και του ποσοστού σταδίου ύπνου 2 (p=0,007), ποσοστού σταδίου ύπνου ταχέων οφθαλμικών κινήσεων (p=0,038) και μέσης τιμής κορεσμού οξυαιμοσφαιρίνης στον ύπνο (p<0,001). Αρνητική συσχέτιση παρατηρήθηκε μεταξύ των επιπέδων 25(ΟΗ)D και του δείκτη απνοιών - υποπνοιών (p=0,034), δείκτη αποκορεσμού της οξυαιμοσφαιρίνης (p=0,010), ποσοστού χρόνου ύπνου με κορεσμό οξυαιμοσφαιρίνης <90% (p<0,001) και των μεταβάσεων σταδίων ύπνου (p=0,003).Κατόπιν, η ομάδα των ασθενών με ΣΑΑΥ χωρίστηκε σε 2 υποομάδες ανάλογα με τα επίπεδα 25(OH)D: υποομάδα με επαρκή επίπεδα βιταμίνης D [επίπεδα 25(OH)D ≥20 ng/ml] και υποομάδα με ανεπαρκή επίπεδα βιταμίνης D [επίπεδα 25(OH)D <20 ng/ml]. Διαπιστώθηκε ότι συγκριτικά με τους ασθενείς με ΣΑΑΥ και ανεπαρκή επίπεδα 25(OH)D, οι ασθενείς με ΣΑΑΥ και επαρκή επίπεδα 25(OH)D παρουσίαζαν καλύτερη ποιότητα ύπνου, όπως φάνηκε από τη μεγαλύτερη διάρκεια σταδίου ύπνου 2 (p=0,047) και τις λιγότερες μεταβάσεις σταδίων ύπνου (p=0,001).Η επόμενη ανάλυση είχε στόχο τη μελέτη της σχέσης των επιπέδων βιταμίνης D και της ημερήσιας υπνηλίας σε ασθενείς με ΣΑΑΥ. Επομένως η συγκεκριμένη ομάδα χωρίστηκε σε 2 υποομάδες: υποομάδα ασθενών χωρίς υπερβολική ημερήσια υπνηλία (ESS ≤10) και υποομάδα ασθενών με υπερβολική ημερήσια υπνηλία (ESS >10). Οι ασθενείς με ΣΑΑΥ και υπερβολική ημερήσια υπνηλία παρουσίαζαν ελαττωμένα επίπεδα 25(OH)D συγκριτικά με τους ασθενείς με ΣΑΑΥ χωρίς ημερήσια υπνηλία (p=0,046). Τα επίπεδα 25(OH)D (p=0,045) σε συνδυασμό με το δείκτη απνοιών-υποπνοιών (p=0,05) αποτελούσαν καθοριστικούς παράγοντες στην εκδήλωση υπνηλίας στους ασθενείς με ΣΑΑΥ. Επιπρόσθετα, με σκοπό την εκτίμηση των επιπέδων βιταμίνης D σε ασθενείς με ΣΑΑΥ και μεταβολικό σύνδρομο, μελετήθηκε ομάδα 107 ασθενών με ΣΑΑΥ που χωρίστηκε σε δύο υποομάδες ανάλογα με την παρουσία ή όχι ΜΣ: ομάδα ασθενών με ΣΑΑΥ και ΜΣ και ομάδα ασθενών με ΣΑΑΥ χωρίς ΜΣ. Τα επίπεδα 25(OH)D βρέθηκαν αυξημένα στους ασθενείς με ΣΑΑΥ χωρίς ΜΣ, συγκριτικά με αυτά των ασθενών με ΣΑΑΥ και ΜΣ (p=0,012). Κατόπιν, η ομάδα των ασθενών με ΣΑΑΥ και ΜΣ χωρίστηκε σε δύο υποομάδες ανάλογα με το μεταβολικό δείκτη των ασθενών: ασθενείς με ΣΑΑΥ και μεταβολικό σκορ =3 και ασθενείς με ΣΑΑΥ και μεταβολικό σκορ >3. Τα επίπεδα 25(OH)D ήταν αυξημένα στους ασθενείς με μεταβολικό σκορ =3 συγκριτικά με αυτά των ασθενών με μεταβολικό σκορ >3 (p=0,038).Τέλος, ο καθορισμός των πολυμορφισμών των γονιδίων του VDR και της VDBP έγινε σε υποομάδα ασθενών που περιλάμβανε 176 άτομα. Το σύνολο των ασθενών χωρίστηκε σε δύο ομάδες ανάλογα με τον AHI: ομάδα ασθενών με ΣΑΑΥ (AHI ≥5 επεισόδια/ώρα ύπνου) και ομάδα ελέγχου (AHI <5 επεισόδια/ώρα ύπνου). Η κατανομή των 3 γονοτύπων του πολυμορφισμού FokI του γονιδίου VDR (FF/Ff/ff) παρουσίαζε σημαντική διαφορά μεταξύ των ασθενών με ΣΑΑΥ και των υγιών ατόμων (p=0,027). Συγκεκριμένα, η συχνότητα του FF γονοτύπου είναι υψηλότερη στους ασθενείς με ΣΑΑΥ σε σχέση με τα μη απνοϊκά άτομα (p=0,021). Δεν παρατηρήθηκαν διαφορές μεταξύ των ομάδων σχετικά με τη συχνότητα κατανομής των γονοτύπων των πολυμορφισμών BsmI, ApaI και TaqI του VDR, καθώς και των πολυμορφισμών rs4588 και rs7041 του γονιδίου της VDBP. Στους ασθενείς με ΣΑΑΥ, η παρουσία του πολυμορφισμού FokI σχετίζονταν με τα επίπεδα της 25(OH)D. Η ανάλυση παλινδρόμησης ανέδειξε ότι ο συνδυασμός επιπέδων 25(OH)D και πολυμορφισμού FokI του VDR παρουσίαζαν αντίστροφη συσχέτιση με την εκδήλωση ΣΑΑΥ (p=0,014).Συμπεράσματα: Τα επίπεδα βιταμίνης D είναι ελαττωμένα σε ασθενείς με ΣΑΑΥ συγκριτικά με τους μάρτυρες, υποδηλώνοντας αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ανεπάρκειας βιταμίνης D στο συγκεκριμένο πληθυσμό ασθενών. Επιπλέον, τα επίπεδα 25(OH)D σχετίζονται με τη σοβαρότητα της νόσου και με δείκτες υποξυγοναιμίας και κατακερματισμού του ύπνου.Επίσης, τα επίπεδα βιταμίνης D είναι χαμηλότερα σε ασθενείς με ΣΑΑΥ που αναφέρουν υπερβολική ημερήσια υπνηλία σε σχέση με αυτούς χωρίς υπνηλία, αναδεικνύοντας την αμφίδρομη σχέση που πιθανά να υπάρχει μεταξύ των δύο καταστάσεων. Επιπλέον οι ασθενείς που παρουσιάζουν ταυτόχρονα ΣΑΑΥ και ΜΣ έχουν σημαντικά ελαττωμένα επίπεδα 25(OH)D σε σχέση με ασθενείς με ΣΑΑΥ χωρίς την συνύπαρξη ΜΣ ενώ η ανεπάρκεια βιταμίνης D είναι συχνότερη σε ασθενείς με σοβαρότερου βαθμού ΜΣ (μεταβολικός δείκτης >3).Τέλος, ο πολυμορφισμός FokI του VDR σχετίζεται με το ΣΑΑΥ και με τα επίπεδα βιταμίνης D σε αυτούς τους ασθενείς. Επίσης, ο συνδυασμός χαμηλών επιπέδων βιταμίνης D και του επικρατούς γονότυπου FF του FokI συνδέονται με αυξημένη πιθανότητα εκδήλωσης ΣΑΑΥ.