Ποτήριον γραμματικόν
Authors: Νασιούλα Μαρία 
Published: August 2021

ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΜΕΛΕΤΗΣ της παρούσας διατριβής αποτελούν τα ελληνιστικά ανάγλυφα αγγείαµε ενεπίγραφες διηγηµατικές παραστάσεις, µια υποκατηγορία των σκευών µε ανάγλυφοδιάκοσµο στο πλαίσιο της ελληνιστικής κεραµικής, για τον προσδιορισµό των οποίωνεπιλέχθηκε ο αρχαίος όρος γραµµατικά ποτήρια, που απαντά στον Αθήναιο, από τον οποίοπροέκυψε και ο γενικότερος όρος γραµµατικά αγγεία. ΣΤΟΧΟΣ της µελέτης υπήρξε εξαρχής ηδιάκριση των γραµµατικών αγγείων από την υπόλοιπη ανάγλυφη κεραµική και η µελέτη τουςως ξεχωριστής οµάδας µε βασικά γνωρίσµατα την ύπαρξη διηγηµατικών παραστάσεων καιεπιγραφών, κυρίως όµως η απάντηση τριών βασικών ερωτηµάτων για την πληρέστερηκατανόηση του φαινοµένου της διάδοσής τους στη συγκεκριµένη εποχή: ποιος τακατασκεύαζε, για ποιον και γιατί; Προκειµένου να εξασφαλιστούν οριστικές –κατά τοδυνατόν– απαντήσεις στα παραπάνω ζητήµατα, υιοθετήθηκε µια ΣΥΝ∆ΥΑΣΤΙΚΗ ΜΕΘΟ∆ΟΣΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ του υλικού, που στηρίζεται στην αξιολόγηση και αναλυτική εξέταση τωνβασικότερων πτυχών του θέµατος, τόσο των αρχαιολογικών όσο και των επιγραφικών,παπυρολογικών και φιλολογικών, υπό το πρίσµα µιας κοινής ιστορικής θεώρησης. Για τηνεφαρµογή της µεθόδου δηµιουργήθηκε ΒΑΣΗ ∆Ε∆ΟΜΕΝΩΝ µε όλα τα απαραίτητα στοιχεία γιακαθένα από τα 216 συγκεντρωθέντα αγγεία –το σύνολο δηλαδή των δηµοσιευµένων µέχρισήµερα ευρηµάτων, εµπλουτισµένο από το αδηµοσίευτο υλικό των Πετρών και µεµονωµέναπαραδείγµατα άλλων µακεδονικών θέσεων– συµπεριλαµβανοµένου του κειµένου τωνεπιγραφών τους (µεταγραφή και έκδοση) και παρατηρήσεων από την εξέταση των γραµµάτωντους. Από το πλήθος των ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ στα οποία οδηγεί η µελέτη των ανασκαφικώνσυµφραζοµένων και του πληροφοριακού φορτίου των γραµµατικών αγγείων, το µεγαλύτεροενδιαφέρον συγκεντρώνουν οι διαπιστώσεις σχετικά µε τη διακόσµηση και τις επιγραφές.Πρόκειται για αφηγηµατικές παραστάσεις εµπνευσµένες αποκλειστικά από λογοτεχνικά–ποιητικά ως επί το πλείστον– πρότυπα, που στο σύνολό τους καλύπτουν το ευρύτατο φάσµατης συµποτικής λογοτεχνίας, η οποία εκτείνεται από το ηρωικό έπος ως την δραµατική καιλυρική ποίηση, και από την παρωδία των µύθων για τους αρχαίους θεούς και ήρωες µέχρι τονκίναιδο και την ερωτική λογοτεχνία. Το ενδιαφέρον των χρηστών για καθένα από τα έργααυτά ποικίλει, µε αποτέλεσµα την αισθητή διαφοροποίηση του θεµατολογίου από περιοχή σεπεριοχή, µε σαφείς κατά τόπους προτιµήσεις σε συγκεκριµένους µύθους, έργα ή συγγραφείς.Το ουσιαστικότερο, ωστόσο, γνώρισµα αυτών των αγγείων είναι οι επιγραφές, οι οποίες είτεως δηλωτικές ή διαλογικές είτε ως παραθέµατα ή κείµενα που αντιγράφουν, µιµούνται ήαντλούν από υποθέσεις και µυθογραφικά εγχειρίδια, αποδεικνύουν την αµεσότατη σχέση τωναγγείων και των κατασκευαστών τους µε τις συνήθειες, τις τάσεις και τα επιτεύγµατα τηςλογοτεχνικής και άλλης παραγωγής της Αλεξανδρινής Βιβλιοθήκης, αναδεικνύονταςταυτόχρονα µία άλλη όψη της αρχαίας Μακεδονίας: αυτής που κάτω από το φθαρµένοεπίχρισµα του πηλού συνεχίζει –ακόµα και στα χρόνια της ρωµαιοκρατίας– να αντανακλά τηνπολυτέλεια της ανάµνησης µιας ελληνικής οικουµένης· µιας οικουµένης που κατακτήθηκε µετο δόρυ, αλλά υποτάχθηκε µε το πνεύµα από έναν λαό που –αν µη τι άλλο– αγαπούσε τα‘γράµµατα’.