Ένα σύστημα αυτόματης ανάλυσης κειμένων της Νέας Ελληνικής
Authors: Μαυρόπουλος Αθανάσιος 
Published: August 2021

Αντικείμενο της παρούσας έρευνας ήταν η κατασκευή ενός μορφολογικού ηλεκτρονικού λεξικού των κυρίων ονομάτων προσώπων της Νέας Ελληνικής και η μορφολογική περιγραφή τους με απώτερο στόχο την αυτόματη αναγνώρισή τους και ενσωμάτωσή τους σε συστήματα αυτόματης ανάλυσης κειμένων. Τα κύρια ονόματα απαντούν με μεγάλη συχνότητα στα κείμενα, και εάν δεν εμφανίζονται σε μία βάση δεδομένων, όπως είναι το ηλεκτρονικό λεξικό που δημιουργήσαμε, τότε τα συστήματα αυτόματης ανάλυσης τα αντιμετωπίζουν ως άγνωστες λέξεις. Αφετηρία και έναυσμα της εργασίας μας αποτέλεσε το μορφολογικό ηλεκτρονικό λεξικό των απλών ρημάτων της Νέας Ελληνικής (DelasGR) που αναπτύχθηκε από την Kyriacopoulou T. (1990). Για την μορφολογική περιγραφή των κυρίων ονομάτων προσώπων επιλέξαμε ως θεωρητικό υπόβαθρο της έρευνας τη μετασχηματιστική γραμματική του Z. S. Harris, ενώ ως μεθοδολογικό πλαίσιο ακολουθήσαμε το μοντέλο των αυτομάτων πεπερασμένων καταστάσεων, τα οποία αποτυπώνουν τα γλωσσικά δεδομένα με οικονομικό και πιστό τρόπο τόσο για τον υπολογιστή όσο και για τον γλωσσολόγο. Αναζητήθηκε ένας ικανοποιητικός ορισμός του όρου «κύριο όνομα» και συζητήθηκαν διάφορες θεωρίες γλωσσικής κατηγοριοποίησής του, με αποτέλεσμα να διακριθεί από το σύνολο των ονοματικών οντοτήτων. Περιγράψαμε και αναλύσαμε την παρουσία των κυρίων ονομάτων στη Νέα Ελληνική με βάση τα μορφολογικά, συντακτικά και σημασιολογικά χαρακτηριστικά που διέπουν την ιδιαίτερη αυτή κατηγορία ουσιαστικών. Αφού ορίστηκαν με σαφήνεια και συστηματικό τρόπο οι λεξιλογικές και μορφο-συντακτικές ιδιότητες των κυρίων ονομάτων προσώπων της Νέας Ελληνικής, εξετάσαμε τα μορφολογικά προβλήματα και τα προβλήματα αμφισημιών των ονομάτων, καθώς και τις δυσκολίες που εμφανίστηκαν στην προσπάθεια κωδικοποίησής τους, ώστε να είναι δυνατή η χρήση τους από ηλεκτρονικό υπολογιστή. Έτσι, κατασκευάσαμε ένα λεξικό ανθρωπωνυμίων, ενώ στη συνέχεια, συγκεντρώθηκαν αυτόματα όλοι οι κλιτοί τους τύποι και μετατράπηκαν σε ηλεκτρονικά λεξικά συμπιεσμένα, με τρόπο κατάλληλο να επιτρέπει την αξιοποίησή τους από ένα περιβάλλον αυτόματης επεξεργασίας. Το μορφολογικό αυτό λεξικό χρησιμοποιήθηκε για την αναγνώριση λεξικών μονάδων που εμφανίζονται σε κείμενα που συλλέχθηκαν από το διαδίκτυο και παρουσιάστηκαν τα πρώτα αποτελέσματα της αυτόματης επεξεργασίας και αναγνώρισης, οποία ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Έπειτα, καταφύγαμε στο συγκείμενο των κυρίων ονομάτων για να επιτύχουμε την αυτόματη αναγνώριση και κατηγοριοποίηση εκείνων των ανθρωπωνυμίων που εμφανίζονται στα υπό μελέτη κείμενα, αλλά που δεν περιέχονται στα προκατασκευασμένα λεξικά. Περιγράψαμε τα μεθοδολογικά βήματα που ακολουθήσαμε, όπως και τα κριτήρια αναγνώρισης των υπό μελέτη δομών, βάσει των οποίων καταρτίζονται τα αντίστοιχα αυτόματα πεπερασμένων καταστάσεων. Για να επιτευχθεί η αυτόματη αναγνώριση χρησιμοποιήσαμε τη μέθοδο των λογικών εκφράσεων και ταυτόχρονα έγινε αξιοποίηση των σημασιολογικών χαρακτηριστικών που υπάρχουν ήδη ενσωματωμένα στα λεξικά. Εφαρμόζοντας αυτές τις μεθόδους αυτόματης αναγνώρισης παρατηρούμε μια σημαντική βελτίωση στα αποτελέσματα του συστήματός μας, αφού οι λεξικές μονάδες που ανακτήθηκαν ήταν πολλαπλάσιες σε σχέση με αυτές που ανακτούνται μόνο με την εφαρμογή των ηλεκτρονικών λεξικών. Ακόμη, βελτίωση παρατηρήσαμε και στην κατηγοριοποίηση των λεξικών μονάδων που εξήχθησαν, η οποία ήταν περισσότερο ακριβής χάρη στην αξιοποίηση των στοιχείων του συγκειμένου των λημμάτων. Η συνδυαστική μέθοδος που προτείνουμε, μέσω της χρήσης του λεξικού και της αυτόματης αναπαράστασης των ελληνικών βαπτιστικών και επωνύμων, παρουσιάζει αξιόλογα ποσοστά ποιοτικής ανάκτησης, ενώ τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα της μεθόδου μπορούν να συντελέσουν στην απαρχή της αυτόματης ανάλυσης του συνόλου των ονοματικών οντοτήτων.