The pollinators of Mountain Olympus
Authors: Μιναχείλης Κωνσταντίνος 
Published: January 2023

Το όρος Όλυμπος, το ψηλότερο ελληνικό βουνό (2918 m) και θρυλικό ορόσημο της ελληνικής μυθολογίας, αποτελεί θερμό σημείο βιοποικιλότητας και κέντρο ενδημισμού και θεωρείται πρότυπο σύστημα για εκπόνηση οικολογικών, εξελικτικών και βιογεωγραφικών μελετών. Πρώτα, μελετήθηκε η βιοποικιλότητα και τα δίκτυα επικονίασης των βομβίνων κατά την υψομετρική διαβάθμιση του Ολύμπου και βρέθηκε να είναι από τα βουνά με την υψηλότερη βιοποικιλότητα βομβίνων. Ο πλούτος των ειδών τόσο των βομβίνων όσο και των ανθοφόρων φυτών ακολουθεί μονοκόρυφη κατανομή κατά την υψομετρική διαβάθμιση, με τους βομβίνους να φτάνουν στο μέγιστο σε μεγάλα υψόμετρα ενώ τα ανθοφόρα φυτά σε χαμηλά έως ενδιάμεσα υψόμετρα. Τα δίκτυα επικονίασης βομβίνων–φυτών ήταν μεγαλύτερα, πιο διαφοροποιημένα και πιο γενικευμένα σε ενδιάμεσα υψόμετρα. Ακολούθως, λήφθηκε υπόψη μια ευρύτερη πανίδα επικονιαστών και μελετήθηκε η α και β ποικιλότητα των επικονιαστών, των ανθοφόρων φυτών και των αλληλεπιδράσεών φυτών–επικονιαστών κατά την υψομετρική διαβάθμιση του Ολύμπου. Παρατηρήθηκε συσχέτιση της α-ποικιλότητας των επικονιαστών, των ανθοφόρων φυτών και των αλληλεπιδράσεών φυτών–επικονιαστών με το υψόμετρο, και συγκεκριμένα μονότονη μείωση για το σύνολο των επικονιαστών, τις βομβυλίδες, τις μέλισσες, τις μέλισσες πλην βομβίνων και τις πεταλούδες. Αντίθετα, οι συρφίδες και οι βομβίνοι παρουσίασαν μονοκόρυφη κατανομή. Η β-ποικιλότητα συνολικά, καθώς και η συνιστώσα της που αφορά την αντικατάσταση ειδών, βρέθηκε να αυξάνεται με την υψομετρική διαφορά μεταξύ των ζευγών θέσεων δειγματοληψίας για το σύνολο των επικονιαστών, τις συρφίδες, τις μέλισσες, τους βομβίνους, τις μέλισσες πλην βομβίνων, τις πεταλούδες και τα ανθοφόρα φυτά· αντίθετα, η β-ποικιλότητα των βομβυλίδων και των αλληλεπιδράσεων φυτών–επικονιαστών δεν παρουσίασαν συσχέτιση. Η υψηλή βιοποικιλότητα και ο ενδημισμός του Ολύμπου είναι ίσως οι αιτίες για την υψηλή ανομοιότητα και μοναδικότητα των δικτύων επικονίασης, λόγω της αντικατάστασης των ειδών από νέα και του σχηματισμού νέων αλληλεπιδράσεων μεταξύ των νέων ειδών. Στη συνέχεια, μελετήθηκε ο περιορισμός μεταφοράς γύρης και οι αιτίες του κατά την υψομετρική διαβάθμιση του Ολύμπου. Το φυτικό είδος Stachys germanica βρέθηκε να είναι μέτρια έως υψηλά αυτογονιμοποιούμενο, ελάχιστα αυτεπικονιαζόμενο και με μικρό περιορισμό μεταφοράς γύρης σε όλα τα υψόμετρα και έτη. Οι βομβίνοι ήταν οι κύριοι επικονιαστές, ενώ η επισκεψιμότητά τους, που αυξανόταν με το υψόμετρο, συσχετίστηκε θετικά με τη παραγωγή σπερμάτων και αρνητικά με τον περιορισμό μεταφοράς γύρης· αντίθετη συσχέτιση διαπιστώθηκε για τους υπόλοιπους επικονιαστές. Τέλος, διερευνήθηκαν οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην κατανομή και την βιοποικιλότητα των επικονιαστών κατά την υψομετρική διαβάθμιση του Ολύμπου. Προβλέφθηκε συρρίκνωση της χωρικής κατανομής για όλες τις ομάδες επικονιαστών και ανοδική κίνηση για τις περισσότερες ομάδες, με εξαίρεση τους βομβίνους και τις συρφίδες που προβλέφθηκε να κινηθούν καθοδικά. Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής ενδέχεται να είναι ειδο-εξαρτώμενες, χωρίς κάποιο είδος να διατρέχει άμεσο κίνδυνο εξαφάνισης. Τα θερμά σημεία βιοποικιλότητας των επικονιαστών αναμένεται να εντοπίζονται μελλοντικά σε μεγαλύτερα υψόμετρα και στη βορειοανατολική πλευρά του βουνού.