Epidemiological investigation of factors affecting self-rated health and self-medication
Authors: Βελισσάρη Ιωάννα 
Published: June 2024

ΣΚΟΠΟΣ: Σε αυτή τη μελέτη, διερευνήθηκαν και αξιολογήθηκαν οι γνώσεις, οι στάσεις και οι πρακτικές της αυτοαξιολόγησης της υγείας, της αυτοθεραπείας και της αυτοθεραπείας με αντιβιοτικά, σε δύο διαφορετικές ομάδες πληθυσμού, νέους γονείς και φοιτητές. Αναπτύχθηκε και επικυρώθηκε ένα νέο ερευνητικό εργαλείο-ερωτηματολόγιο για την ανάλυση των παραγόντων που καθορίζουν την αυτοαξιολόγηση της υγείας και της αυτοθεραπείας και έγινε η συσχέτισή τους με διάφορα κοινωνικοδημογραφικά και άλλα χαρακτηριστικά. Αναζητήθηκε και επισημάνθηκε ο βαθμός συσχέτισης της αυτοεκτίμησης της υγείας με τη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα του πληθυσμού, καθώς και η λήψη φαρμάκων και αντιβιοτικών χωρίς ιατρική οδηγία, οι επιπτώσεις που έχει στην υγεία μας και στη Δημόσια Υγεία γενικότερα. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: Για τη διεξαγωγή της έρευνας χρειάστηκε να αναπτυχθεί και να επικυρωθεί ένα ερωτηματολόγιο ως ερευνητικό εργαλείο. Η τελική δομή και η μορφή του ερωτηματολογίου αποτελούνταν από τις ακόλουθες ενότητες: Δημογραφικά δεδομένα, ερωτήματα για την αυτοαξιολόγηση της υγείας, αυτοθεραπεία και λήψη αντιβιοτικών χωρίς ιατρική οδηγία. Το εργαλείο της έρευνας διανεμήθηκε στο δείγμα της μελέτης σε δύο μορφές (έντυπη και ηλεκτρονική). Τα δύο διακριτά δείγματα έρευνας αποτελούνταν από 667 μαθητές και 551 νέους γονείς παιδιών δημοτικών σχολείων. Μετά τη συλλογή του δείγματος, έγινε η στατιστική ανάλυση των δεδομένων με τη χρήση του προγράμματος IBM SPSS 24. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: Η τελική έκδοση του ερωτηματολογίου αποτελούνταν από 6 ενότητες και 85 τμηματικές ερωτήσεις και επικυρώθηκε. Ο δείκτης εγκυρότητας ερωτήματος-περιεχομένου (I-CVI) κυμάνθηκε μεταξύ 0,50 και 1,00. Το CVR δημιουργήθηκε για κάθε ερώτημα και ενότητα. Είκοσι έξι στοιχεία είχαν CVR 1,00, οκτώ βαθμολογία 0,9, τέσσερα με βαθμολογία 0,8, τέσσερα με βαθμολογία 0,7 και δύο με βαθμολογία 0,5. Η μέση τιμή CVR ήταν 0,9. Για όλα τα είδη, οι τροποποιημένες τιμές Kappa (k*) ήταν εξαιρετικές (> 0,8), αποκαλύπτοντας ότι η συμφωνία μεταξύ των ειδικών δεν οφειλόταν στην τύχη. Πραγματοποιήθηκε έλεγχος εγκυρότητας του ερωτηματολογίου με την εξέταση της σαφήνειας και της πληρότητας των ερωτήσεων για τη μέτρηση του αποτελέσματος-στόχου. Η αξιολόγηση του ICC έδειξε ότι η αξιοπιστία ήταν καλή (ICC=0,779). Ο συντελεστής άλφα Cronbach χρησιμοποιήθηκε για τον έλεγχο της συνολικής αξιοπιστίας του ερωτηματολογίου χρησιμοποιώντας τα δεδομένα που συλλέχθηκαν από 135 ενήλικα άτομα. Το σύνολο των ατόμων που απάντησαν και στα δύο ερωτηματολόγια (έντυπη και ηλεκτρονική μορφή) είναι 667 μαθητές και 551 νέοι γονείς παιδιών δημοτικών σχολείων που καλύπτουν ένα μεταβλητό και διαφορετικό δείγμα πληθυσμού. Από τους φοιτητές, το 30% ήταν γυναίκες και 23% άνδρες και χαρακτηρίζουν τη ζωή τους με μέτρια ή κακή υγεία. Μόνο το 29% των γυναικών και το 27% των ανδρών επισκέφτηκαν έναν γιατρό το τελευταίο εξάμηνο και οι υπόλοιποι είτε ακολούθησαν τηλεφωνικές ιατρικές εντολές είτε απλά συμβουλεύτηκαν την οικογένειά τους. Δεν κάνουν προληπτικές εξετάσεις (27% στις γυναίκες και 46% στους άνδρες) κυρίως για λόγους όπως οικονομικοί, έλλειψη χρόνου, ή δεν τις θεωρούν αναγκαίες. Στη μελέτη μας, ο επιπολασμός της αυτοθεραπείας (πάντα, συχνά ή μερικές φορές) χωρίς ιατρική συνταγή ήταν 51% για τις γυναίκες και 49,% για τους άνδρες με παρόμοιο επιπολασμό και στις τρεις σχολές, καθώς όλες ανήκουν στον τομέα της υγείας. Περίπου το 44,9% των φοιτητών θεώρησε την αυτοθεραπεία ως καλή ή αποδεκτή πρακτική. Το 74,3% ήταν προσεκτικό όταν έκανε αυτοθεραπεία και διάβαζε το φύλλο οδηγιών χρήσης των αυτοθεραπείας φαρμάκων. Περίπου το 28,4% είχε λάβει αντιβιοτικά χωρίς συνταγή και ο λόγος ήταν η ευκολία (25%) ή η δυσπιστία στις ιατρικές συμβουλές. Οι φοιτητές της μελέτης μας πιστεύουν ότι η αυτοθεραπεία είναι μια καλή ή αποδεκτή πρακτική (44,9% γυναίκες και 42,63% για άνδρες). Στη μελέτη μας, η αυτοθεραπεία συσχετίστηκε σημαντικά με την ηλικία, το φύλο και το ακαδημαϊκό έτος των φοιτητών καθώς οι γυναίκες, οι φοιτητές ιατρικής και οι παλαιοί φοιτητές έτειναν να αυτοθεραπεύονται περισσότερο από τους συνομηλίκους τους με σημαντικές διαφορές μεταξύ τους. Η αυτοθεραπεία αναφέρθηκε από το 79,9% των φοιτητών. Τα φάρμακα που χρησιμοποιήθηκαν περισσότερο ήταν τα αναλγητικά. Ο επιπολασμός που αναφέρεται στη μελέτη μας είναι αρκετά σημαντικός. Ήταν έκπληξη το ότι δεν υπήρχε σημαντική διαφορά στα ποσοστά επικράτησης της αυτοθεραπείας μεταξύ διαφορετικών φοιτητών σχολών υγείας. Στα δεδομένα με τους νέους γονείς, μόνο το 23% στις γυναίκες και το 53% στους άντρες χαρακτηρίζουν τη ζωή τους μέτρια ή κακή αντίστοιχα, ενώ μόνο το 21% στους άντρες πάντα και το 23% στις γυναίκες επισκέπτονταν συχνά γιατρό και οι υπόλοιποι είτε ακολούθησαν τηλεφωνικές ιατρικές εντολές είτε ρωτούσαν την οικογένειά τους. Δεν κάνουν προληπτικές εξετάσεις για βασικούς λόγους όπως οικονομικοί, έλλειψη χρόνου ή «δεν τις αισθάνονται απαραίτητες». Στη μελέτη μας, ο επιπολασμός της αυτοθεραπείας (πάντα, συχνά ή μερικές φορές) χωρίς ιατρική συνταγή ήταν 15,3 με παρόμοιο επιπολασμό στους γονείς από όλα τα δημοτικά σχολεία. Η λήψη συμβουλών κυρίως από την οικογένεια/τους φίλους (44,1% για τις γυναίκες και 42,9 για τους άνδρες) σχετικά με την αυτοθεραπεία και την επαναχρησιμοποίηση παλαιών συνταγών συμβάλλει στον κίνδυνο που ενέχουν τα οικιακά φαρμακεία. Περαιτέρω εξηγήσεις για την αυτοθεραπεία που αναφέρθηκε από τους γονείς σε αυτή τη μελέτη περιλάμβαναν "δεν χρειάζεται να δω γιατρό για το παιδί μου λόγω μιας απλής ασθένειας" και "γρήγορη ανακούφιση". Περίπου το 29% των γονέων σε αυτή τη μελέτη θεώρησε την αυτοθεραπεία ως καλή ή αποδεκτή πρακτική. Το 74,3% ήταν προσεκτικό όταν έκανε αυτοθεραπεία και διάβαζε το φύλλο οδηγιών χρήσης των αυτοθεραπείας φαρμάκων. Περίπου το 28,4% είχε λάβει αντιβιοτικά και ο λόγος ήταν η ευκολία (25%) ή η δυσπιστία στις ιατρικές συμβουλές. Διαφορετικά φύλα εμφανίζουν παρόμοια ποσοστά στην αυτοθεραπεία. Οι γονείς της μελέτης μας πιστεύουν ότι η αυτοθεραπεία είναι μια καλή ή αποδεκτή πρακτική (44,9% γυναίκες και 42,63% για άνδρες). Ο επιπολασμός που αναφέρεται στη μελέτη μας είναι αρκετά σημαντικός. Αξίζει επίσης να σημειωθεί εδώ ότι οι γονείς ανήκουν στο γενικό πληθυσμό της κοινωνίας και εάν ο επιπολασμός της αυτοθεραπείας είναι υψηλός, τότε πιθανόν ο επιπολασμός και στην υπόλοιπη κοινότητα ίσως αποτελεί σημαντικό πρόβλημα υγείας. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Συμπερασματικά και σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, η αυτοαξιολόγηση της υγείας είναι ένας πολύ σημαντικός δείκτης τόσο για τη νοσηρότητα όσο και για τη θνησιμότητα του πληθυσμού, ειδικά όταν αυτός ο πληθυσμός είναι ο μαθητικός πληθυσμός της χώρας. Απαιτείται σίγουρα περαιτέρω έρευνα και διερεύνηση της αυτοαξιολόγησης της υγείας. Από την άλλη, η αυτοθεραπεία και κυρίως η αυτοθεραπεία με αντιβιοτικά είναι δύο πολύ σημαντικά και φλέγοντα ζητήματα για τη Δημόσια Υγεία. Η λανθασμένη και αλόγιστη χρήση φαρμάκων μπορεί να δημιουργήσει ανθεκτικά βακτήρια που θέτουν σε κίνδυνο τη Δημόσια Υγεία. Η υπερβολική χρήση αντιμικροβιακών φαρμάκων είναι παγκόσμιο πρόβλημα. Πρέπει επομένως να υιοθετηθεί μια ολιστική προσέγγιση για την πρόληψη αυτού του προβλήματος, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει (i) ευαισθητοποίηση και εκπαίδευση σχετικά με τις συνέπειες της αυτοθεραπείας (ii) στρατηγικές για την πρόληψη της προσφοράς φαρμάκων χωρίς ιατρική συνταγή (iii) αυστηρούς κανόνες για τη διαφήμιση φαρμακευτικών προϊόντων και (iv) στρατηγικές για την παροχή υγειονομικής περίθαλψης σε όλους με την εξάλειψη των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας.