Ο αντίκτυπος των ευρωπαϊκών προγραμμάτων και χρηματοδοτήσεων στον κλάδο του πολιτισμού και των πολιτιστικών και δημιουργικών βιομηχανιών
Authors: Κατσαντά Δανάη-Μαρία 
Published: November 2023

Η παρούσα Διδακτορική Διατριβή πραγματεύεται τον αντίκτυπο που έχουν τα Ευρωπαϊκώς χρηματοδοτούμενα Προγράμματα, εργαλεία και πρωτοβουλίες στον κλάδο της Πολιτιστικής και Δημιουργικής Βιομηχανίας (ΠΔΒ). Η πρόσβαση και η διαθεσιμότητα πόρων σε ό,τι έχει να κάνει με την πολιτιστική κληρονομιά συμβάλλει στην κοινωνική συνοχή και ένταξη, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα και την «αίσθηση του «ανήκειν» -βασικού παράγοντα συνοχής της ΕΕ. Τίθεται το ερώτημα, εάν τόσο τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία, όσο και οι εκφρασθείσες πολιτικές όπως αναπτύχθηκαν και υλοποιήθηκαν από τα κράτη-μέλη έδωσαν προσοχή στα ειδικά χαρακτηριστικά στο πλαίσιο και τις ανάγκες των ομάδων-στόχων του πολιτιστικού και δημιουργικού τομέα ώστε ο αντίκτυπος να έχει θετικό πρόσημο. Από την υπάρχουσα βιβλιογραφία έχει παρατηρηθεί πως δεν υφίσταται επίσημη καταγραφή του πραγματικού αντίκτυπου που έχουν τα κονδύλια στον κλάδο του Πολιτισμού. Η έλλειψη επίσημης καταγραφής αποτέλεσε τροχοπέδη στην εκπόνηση της παρούσας Δ.Δ. καθώς τόσο οι αναφορές για τους παράγοντες που καθορίζουν την κατανομή και τον ρόλο των κονδυλίων όσο και η καταγραφή των επιπτώσεων αυτών, περιορίζονται ερευνητικά στην πολιτική συνοχής και σε γενικές αναφορές. Περιορισμένες έως σχεδόν ανύπαρκτες είναι οι ερευνητικές εργασίες και σχετικά με την υλοποίηση της πολιτιστικής πολιτικής στον Ευρωπαϊκό χώρο. Για τον λόγο αυτό στα πλαίσια της παρούσας Δ.Δ. έγινε προσπάθεια εντοπισμού των βασικών σημείων της Στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τα προβλήματα και την αδυναμία ελέγχου αποτελεσματικότητας των χρηματοδοτήσεων μέσω εξειδικευμένων ή μη Χρηματοδοτικών Προγραμμάτων που συναντώνται και εμποδίζουν την ασφαλή εξαγωγή συμπερασμάτων στον κλάδο των ΠΔΒ. Μέσω ειδικά διαμορφωμένων ερωτηματολογίων που απαντήθηκαν μεταξύ άλλων από «διαχειριστές έργων», εξετάζεται η θέση των επαγγελματιών αναφορικά με την ν διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών Έργων. Ακολουθώντας Επαγωγική Στατιστική παρουσιάζονται τα αποτελέσματα των απαντήσεών τους ενώ διευκολύνεται έτσι η εξαγωγή συμπερασμάτων. Συγχρόνως επιδιώκεται για πρώτη φορά να καταγραφούν προτάσεις βελτίωσης του μηχανισμού ελέγχου και αξιολόγησης των επιπτώσεων που έχει η υλοποίηση των Ευρωπαϊκών έργων στην οικονομία και την κοινωνία και οι οποίες θα μπορούσαν να υιοθετηθούν με τις κατάλληλες προσαρμογές από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η συγγραφή της Δ.Δ. εν μέσω της Πανδημίας της covid-19 ώθησε σε μια περαιτέρω εξέταση των νέων συνθηκών που διαμορφώθηκαν κατά τη διάρκεια και με το πέρας αυτής στον κλάδο του Πολιτισμού, αλλά και της Ευρωπαϊκής και Εθνικής Χρηματοδότησης αυτού: η πανδημία ανέδειξε το πρόβλημα της αποτελεσματικότητας και εντέλει βιωσιμότητας της εφαρμοσθείσας έως τότε πολιτιστικής πολιτικής και των αντανακλαστικών αυτής σε περιόδους ακραίων συμβάντων, ομοίως και της ανταπόκρισης της ανθρώπινης συμπεριφοράς σε αυτά. Η Δ.Δ. ακολούθησε θεωρητική και πρακτική ανάλυση του αντίκτυπου που παρουσιάζει η υλοποίηση τέτοιων προγραμμάτων κατά την οποία επιβεβαιώθηκε η αρχική ερευνητική υπόθεση, ότι το θέμα είναι πολυδιάστατο. Σκοπός της Δ.Δ. ήταν εξαρχής να συμβάλει στην επιστημονική συζήτηση για τις χρηματοδοτήσεις και την διαχείριση των κονδυλίων που προέρχονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δίνοντας όμως ιδιαίτερη έμφαση στον κλάδο του Πολιτισμού, έναν οικονομικό κλάδο που, όπως διαπιστώνεται, συμμετέχει σε κάθε μορφή χρηματοδότησης είτε άμεσα είτε έμμεσα. Ακολουθώντας, έστω, μερικώς κάποιες από τις διατυπωθείσες προτάσεις, επιδίωξη είναι να δημιουργηθεί μια πρόσκληση στην ερευνητική κοινότητα και όχι μόνο, για την δημιουργία ενός μηχανισμού υπολογισμού, καταγραφής και αξιολόγησης του πραγματικού αντίκτυπου που έχουν τα Ευρωπαϊκά Προγράμματα και οι Ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες στον κλάδο του Πολιτισμού και των ΠΔΒ.