bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Pelatihan Pupuk Organik Cair Berbahan Dasar Urine Kelinci untuk Semai Jati Putih (Gmelina Arborea)
Authors: Adisyanto Fhindi , Hulu Amati Eltriman , Lareke Amir A. , Adam Muh. Fandi Kurnia , Istiqamah Nurul , Ladiva Ladiva , Mangela Debora , Toknok Bau , Maiwa Arman , Rahman Abdul , Pribadi Hendra
Published: November 2023

Penggunaan pupuk organik cair saat ini menjadi alternatif yang ramah lingkungan dan efektif dalam menjaga kualitas tanah. Pengetahuan dan keterampilan tentang pupuk organik cair sangat diperlukan untuk mendukung pengelolaan lingkungan  berkelanjutan, sehingga perlunya pelatihan tentang pembuatan pupuk organik cair. Pelatihan ini bertujuan untuk mengedukasi dan meningkatkan pengetahuan mahasiswa  tentang pemanfaatan urine kelinci sebagai limbah yang bermanfaat bagi pertumbuhan tanaman. Kegiatan ini dilaksanakan selama satu hari dengan metode ceramah dan praktik secara langsung Pelatihan ini berhasil dilaksanakan dengan baik, hasil pelatihan menunjukan peningkatan pemahaman dan keterampilan mahasiswa dalam pembuatan pupuk organik cair, ditunjukan oleh rata-rata hasil pre-test sebesar 63,3 meningkat menjadi 85,5 berdasarkan rata-rata hasil post-test.
Roli i binomit vazhdimësi-ndërprerje në studimin e botës, në shkencë e teknologji
Authors: Meidani Prof. Dr. Rexhep
Published: November 2023

Në ndërtimin e një botëkuptimi një rol të veçantë ka luajtur dhe evolucioni binar i dy koncepteve bazike: konceptit të vazhdimësisë dhe atij të ndërprerjes. Kjo dikotomi e tipit vazhdimësi - ndërprerje është pasqyruar në shekuj në kërkim të përgjigjes ndaj disa pyetjeve themelore që, në thelb, mishërojnë dhe tri paradigmat themelore të konceptimit shkencor mbi botën rreth nesh. Ato janë: 1) A është ndërtimi i botës i vazhduar apo i ndërprerë? 2) A është spektri i vlerave të madhësive të ndryshme i vazhduar apo i ndërprerë? 3) A është hapësira-koha e vazhduar apo e ndërprerë? Pikërisht, në këtë artikull, jepet një shikim përgjithësues dhe deri diku një sistemim relativisht modest i disa rezultateve konkrete të paradigmave të mësipërme të lidhura me binomin vazhdimësi - ndërprerje. Ai mund të shërbejë dhe si nxitje për hapjen e një piste të re në analizën e kësaj dikotomie në aspekte të tjera apo fusha të tilla të rëndësishme si ato politike, ekonomike e social-kulturore.
E drejta e pronës së institucioneve fetare në jurisprudencën kushtetuese shqiptare
Authors: Varoshi Ismail , Shatku Dr. Saimir
Published: November 2023

Pronësia përbën një nga të drejtat më të vjetra, të lindura bashkë më njerëzimin, e cila konsiston në të drejtën e individit për të gëzuar dhe disponuar lirisht sendet, brenda kufijve të përcaktuar nga ligji civil dhe juridiksioni hyjnor. E drejta e pronësisë së komuniteteve fetare paraqet një ndër institutet juridike më të rëndësishme të së drejtës civile në përgjithësi dhe gjithashtu përbën formën kryesore të ushtrimit të të drejtave të njeriut mbi sendet, duke u kthyer në katalizatorin e të gjithë zhvillimit ekonomik të një vendi. Nëse prona nuk është rregulluar juridikisht në mënyrën e duhur, do të kemi mungesën e një prej shtyllave kryesore të kapitalizmit dhe të ekonomisë së

tregut. Rëndësia e kësaj të drejte shprehet me faktin se ajo rregullohet dhe mbrohet jo vetëm në aspektin ligjor kombëtar, por edhe kushtetues, edhe ndërkombëtar.

Duhet të theksohet se e drejta e pronësisë mbi institucionet e vakëfit dhe të bashkësive fetare të tjera është e lidhur me të drejtën posedimore të ushtrimit e të gëzimit të saj me qëllim përhapjen e vlerave universale dhe ekonomike. Kjo gjë pasqyrohet në statutet e bashkësive fetare të viteve 1923, 1925, 1927 dhe 1933, si dhe në kushtetutën aktuale të vendit tonë. Është evident fakti se me funksionimin e një ekonomie globale të tregut, pronësia, kryesisht ajo e paluajtshme përbën bazën kryesore të zhvillimit të shoqërisë në tërësi, si dhe të veprimtarive funksionale dhe vepruese të komuniteteve fetare në veçanti (kujtojmë marrëveshjet mes shtetit dhe bashkësive fetare, në shkurt të vitit 2007 për të mirat materiale dhe pronësore të komuniteteve fetare tradicionale në Republikën e Shqipërisë). Alarmi për kthimin fizik dhe kompensimin financiar të pronës është dhënë ndër vite nga progres-raporti i Komisionit Evropian si dhe Raportet e Departamentit të Shtetit, përgjatë viteve 1995-2005-2018. Evolucioni i pronësisë së truallit fetar, nuk kishte se si të mos reflektohej edhe në aktet kryesore ligjore shqiptare, duke ndryshuar nga një periudhë në tjetrën, ku secila karakterizohet nga veçori specifike në ushtrimin e saj.

Në këtë punim do të evidentohen ndryshimet në kohë të konceptit të pronësisë në regjimet e ndryshme politike shqiptare, si dhe transformimet dhe abuzimet për dekada të tëra të pasurisë truall, arë dhe lëndinë dhe vakumi i saj në jurisprudencën kushtetuese shqiptare në lidhje me këtë të drejtë posedimore, referuar edhe nenit 9 të Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut. Pronësia, të drejtat reale të komuniteteve fetare dhe të drejtat që burojnë nga ajo, lidhen ngushtësisht me realizimin e të drejtave themelore të njeriut dhe si të tilla, duhet të analizohen në tërësinë e tyre, në mënyrë që secili prej nesh të ndërgjegjësohet dhe të njihet me to dhe detyrimet që i burojnë nga e drejta e pronësisë e njohur me ligj.
Interneti - sfidë e shoqërisë bashkëkohore
Authors: Jusufi Azmir
Published: November 2023

Sot, në kontekstin e relativizmit postmodern, njerëzit gjithnjë e më shumë në "realitetin virtual" të kompjuterit, d.m.th. internetit, po kërkojnë një kuptim të ri, një strehë të re, një shtyllë të re, një vendbanim të ri. Interneti bëhet jo vetëm një mjet komunikimi, por edhe një mjedis gjithëpërfshirës. Teknologjia e internetit ndikon në masë të madhe edhe në ndryshimin e mënyrës së jetesës. Revolucioni i fundit teknologjik në të cilin komunikojnë njerëzit, gjithnjë e më shumë tërheq vëmendjen e publikut të gjerë profesional dhe akademik. Mjetet bashkëkohore të komunikimit shoqëror, sidomos interneti, kontribuojnë në homogjenizimin social, kështu jo vetëm që modifikojnë mënyrën se si jetojmë, por ndikojnë edhe në ndryshimin e vetë thelbit të qenies “njeri” dhe të natyrës së tij. Nuk ka dyshim që interneti lehtëson shumë gjëra në jetën e përditshme, dhe ne si përdorues të tij duhet ta përdorim atë brenda suazave të mundësimit dhe lehtësimit, duke i respektuar kufijtë e lejueshmërisë, sepse çdo lloj teprimi, ekzagjerimi dhe përdorimi i paautorizuar tërheq kufizimin rigoroz dhe në fund të fundit edhe vetë ndalimin e përdorimit. Kështu, duke marrë parasysh të gjitha sa më sipër, qëllimi ynë është të nxjerrim në pah disa nga sfidat që shkakton internet si një formë e teknologjisë së avancuar moderne. Nga reflektimet e mundshme negative nga përdorimi i internetit mbi personalitetin e njeriut dhe shoqërinë në të cilën jetojmë, do të veçojmë: humbjen e kohës së çmuar; jo kontrollimin dhe jo

vërtetimin e transmetimin e shpejtë të informacioneve dhe lajmeve, të cilat shpërndahen në mënyrë eksplozive përmes rrjeteve sociale dhe portaleve; reflektimin negativ nga (keq)përdorimi i internetit te fëmijët, familja dhe shoqëria në fushën e kodit moral dhe të sjelljes.
Shfrytëzimi i figuracionit popullor në krijimtarinë e Naim Frashërit
Authors: Vata Dr. Rovena
Published: November 2023

Naim Frashëri njihet jo vetëm si figurë qendrore e letërsisë shqipe të Rilindjes sonë Kombëtare, por edhe një nga përfaqësuesit më të shquar të lëvizjes sonë kombëtare, i cili bëri një punë të madhe për themelimin e letërsisë së re shqipe dhe për gjuhën e re letrare shqipe. Në vitin 1886 Naim Frashëri botoi disa prej veprave të çmuara poetike, shkencore dhe didaktiko-shkollore, ndër të cilat një ndër veprat e tij më të popullarizuara është edhe poema lirike, përshkruese dhe baritore: “Bagëti e bujqësi”. Poema “Bagëti e bujqësi”, do të vëmë re se gjithë patosi i himnizimit të natyrës shqiptare buron nga shqetësimet poetike të Naimit për fatin e shqiptarit, e kombit. Nga ana tjetër, gjithë vepra tjetër letrare, me kah filozofik, bëhet poetike, sepse në të mbizotërojnë po të tilla shqetësime. Botimi i disa veprave përnjëherë, brenda një viti, në gjuhën shqipe, në një kohë kur vendit i mungonte libri në gjuhën shqipe, si dhe nevoja e vazhdueshme për shkrimin e librave në gjuhën shqipe, po bëhej gjithnjë e më shumë çështje kryesore në mesin e intelektualeve të paktë shqiptarë. Naimi në krahasim me romantikët e tjerë shqiptarë, mund të quhet vjershëtari i letërsisë shqipe më i pavarur prej poezisë dhe, përgjithësisht, prej imagjinatës popullore, prapë nuk mund të mos vihet re se Naim Frashëri është vjershëtar që, doemos, e shpreh përvojën jetësore dhe krijuese, filozofinë dhe etikën e kësaj letërsie përmes krijimtarisë së tij letrare dhe filozofike. Dhe arsyeja e dytë ka të bëj me lidhjet e poezisë së Naim Frashërit, që ka me poezinë popullore, këto të kushtëzuara prej dhuntisë së tij natyrore, por edhe prej kushteve shoqërore në të cilat u lind dhe u ndërtua mendërisht Naim Frashëri.
Islami dhe uniteti politik shqiptar pa dallim feje e krahine etnografike
Authors: Rexhepi Prof. Asoc. Dr. Fahrush
Published: November 2023

Komponentët kryesorë të kombit sipas pjesës dërmuese të teoricientëve të (kombit), janë grupet e pavarura politike etnike me trashëgimi kulturore dhe me pikëpamje të përbashkëta ndaj botës, ose ekzistenca e një grupi të veçantë në një sferë të vetme. Lindje, jeta, gjaku, gjuha, tradita, besimi, zakoni, kultura si dhe zhvillimi dhe puna brenda një rrethi të caktuar natyror dhe gjeografik, krijon unitetin dhe homogjenitetin më të madh të solidariteti fisnor mes individëve të një përkatësie familjare e kombëtare. Përsa i përket fesë islame dhe burimeve themelore të saj, ata lejojnë kultivimin dhe zhvillimin e ndjenjave nacionale, siç janë dashuria ndaj atdheut, kombit, familjes, por, deri në atë masë, derisa këto ndjenja nuk i kundërvihen bindjes më të lartë të njeriut. Por, vizioni i fesë islame nuk mbështetet vetëm në kufij e raca, fise e popuj, kultura e tradita të veçanta, por synimi i tij është uniteti univerzal. Bazuar në parimet e fesë islame, edhe ulemaja shqiptare dhe muslimanët shqiptar kanë dhënë një kontribut të çmuar në ruajtjen e kulturës dhe traditës kombtare shqiptare, në ruajtjen e unitetit politik shqiptar pa dallim feje, si dhe në kultivimin e tolerancës ndërfetare në interes të çështjes kombtare. Kjo vetëdije e lartë te shqiptarët ka ndikuar fuqishëm në unitetin kombëtar dhe gjatë historisë e ka mobilizuar popullin shqiptar për t`u bë rezistencë përpjekjeve të vazhdueshme të të huajve që të na përçajnë dhe sundojnë.
Disa vlerësime për librin e albanologut Robert Elsi (Elsie), “Fiset shqiptare, historia, shoqëria dhe kultura”
Authors: Mansaku Prof. Dr. Seit
Published: November 2023

Robert Elsie është një albanolog i mirënjohur me origjinë kanadeze, i cili ka një veprimtari të gjerë dhe të vyer rreth dyzetvjeçare në disa fusha të studimeve shqiptare, histori e letërsisë, antropologji kulturore, folklor e etnografi, gjuhësi, fjalorë e përkthime etj. Vepra Fiset shqqiptare, historia, shoqëria dhe kultura është një vepër shumë e veçantë dhe me interes të shumanshëm për studiuesit shqiptarë dhe të huaj, që dëshirojnë të njhen me një aspekt jo shumë të studiuar të historisë dhe të kulturës shqiptare Libri paraprihet nga një parathënie e hartuar nga vetë autori në të cilën është përpjekur të shtjellojë në mënyrë të përmbledhur çeshtje të tilla si: Kush janë shqiptarët?, gegët dhe toskët, shoqëria fisnore shqiptare, kur dhe si u formula shoqëria fisnore shqiptare?, cilët ishin fiset dhe sa ishin?, a ekzistojnë ende fiset shqiptare? Aty me pak fjalë shpjegohet përmbajtja e librit dhe synimet e tij. Siç është e natyrshme, vendin kryesor, pjesën më me interes në librin e Robert Elsit e zë paraqitja dhe studimi për fiset e veçanta të Malësisë së Veriut. Synimi kryesor i autorit, siç e ka theksuar edhe vetë në parathënie, ka qenë të kërkojë, të gjejë dhe të mbledhë sa më shumë të dhëna, sa më shumë informacion për fiset e Shqipërisë së Veriut dhe t’i parashtrojë ato në një mënyrë të sistemuar në një libër të veçantë që të mos bien në harresë me zhvillimet e reja të shoqërisë shqiptare. Janë trajtuar rreth shtatëdhjetë fise të Shqipërisë së Veriut, që u përkasin krahinave të ndryshme: Malësisë së Madhe, të Pultit, të Dukagjinit, të Malësisë së Gjakovës, të Pukës, të Malësisë së Lezhës, të Malësisë së Krujës, të Mirditës, të Matit, të Pellgut Ujor të Drinit të Epërm etj. Për secilin fis jepen të dhëna e informacione gjeografike, historike, etnologjike e sociale, fetare etj. Jepet shtrirja gjeografike e fisit, kufizimet me fise të tjera, numri i banorëve, përkatësia fetare e tyre, burimet historike e gojore ku përmendet për herë të parë emri i fisit dhe përmendjet e tij më pas në burime të tjera. Për çdo fis janë dhënë jetëshkrimet e disa figurave më të shquara që i përkasin fisit. Libri është i pajisur me një Fjalorth të shkurtër ku shpjegohen disa nocione kryesore që lidhen me fisin si: bajrak, bajraktar, bark, besë, kanun, kapedan, kryeplak, kuvend etj., me shënimet bibliografike për çdo krye të librit dhe me një bibliografi të pasur me autorë dhe botime që ka shfrytëzuar për hartimin e këtij libri. Libri i Robert Elsit “Fiset Shqiptare” është pa dyshim një libër i vyer për studiues, studentë e intelektualë të shumë fushave të dijes, sidomos të shkencave shoqërore.
“Çështje të gjuhës shqipe 4” - si qasje teorike bashkëkohore ndaj dukurive të shqipes
Authors: Skënderi – Rakipllari Dr. Elsa
Published: November 2023

Ky shkrim synon të përcjellë një recension të veprës “Çështje të gjuhës shqipe 4”, të autorit Shezai Rrokaj. Në shkrim paraqiten në mënyrë të përmbledhur artikujt përbërës të veprës, duke u ndalur konkretisht te rëndësia dhe vlerat e tyre. “Çështje të gjuhës shqipe 4” përfshin katërmbëdhjetë artikuj, një pjesë e të cilëve trajtojnë argumente pastërtisht gjuhësore, ndërsa të tjerët rrahin çështje metalinguistike. Qasja bashkëkohore teorike dhe metodologjike që autori ndjek në këtë vepër, bën që botimi i saj të shënojë një ngjarje domethënëse për gjuhësinë shqiptare, së cilës falë kësaj vepre i çelet një kanal i ri komunikimi me gjuhësinë botërore bashkëkohore.
Tirana dhe Prishtina të mos bëjnë gjumë pa u zgjidhur “Çështja Mitrovica”
Authors: Dragoj Nuri
Published: November 2023

Ramadan Kelmendi ishte politikan dhe diplomat bashkëkohor që nuk pranonte kompromis me askënd në dëm të së vërtetës dhe qe i gatshëm të sakrifikonte jetën për Mitrovicën, Kosovën, për kauzën shqiptare. Ishte i qartë në mendime, analist që u parapriu ngjarjeve dhe jurist i shkëlqyer i së drejtës ndërkombëtare. Si rrallëkush nuk e kërkonte të keqen te armiku i jashtëm, por te vetvetja, te bashkëatdhetarët e tij, te drejtuesit e pushtetit vendor, deputetët, ministrat e kryeministrat e vendit të vet, te çdo qytetar shqiptar. Kelmendi ishte i ndërgjegjshëm që Serbia do të bënte gjithçka për të mos e lëshuar Kosovën dhe financonte shuma të mëdha. Për nihej keq kur mësonte që disa bashkëqytetarë të tij ishin ndotur me to, ndaj përpiqej të ndriçonte sadopak mendjen e tyre për të hequr dorë nga paratë e fëlliqura dhe ta shihnin atdheun në sy, pasi vetëm

kështu do të gjenin prehje në botën e amshuar. Kelmendi kërkonte që Mitrovica të ishte shembull i paqes e stabilitetit, të ngrihej vetëdija fetare, morale e njerëzore, të forcoheshin lidhjet me organizatat ndërkombëtare dhe të dënoheshin kriminelët për vrasjet e masakrat e kryera ndaj popullsisë së pafajshme. Dëshironte rindërtimin e shtëpive të djegura në veri të Mitrovicës, duke dhënë shembullin vet i pari. Ishte kundër largimit të shqiptarëve prej tyre, kundër shitjeve të banesave, ndaj dhe qortonte bashkëatdhetarët e vet të mos binin preh e parave të shumta dhe të shisnin shtëpitë, pasi kështu ndihmonin politikën serbe për të shpejtuar ndarjen e Mitrovicës dhe sabotonin politikën e Kosovës, që e donte qytetin të pandarë, ashtu siç kishte qënë historikisht. Ky veprim ishte në vijim të programit serb për spastrimin etnik të shqiptarëve. Në 50 vitet e fundit nga Mitrovica dhe rrethinat ishin larguar 50 mijë banorë. Vetëm në vitete 1988-1999 qenë djegur mbi 3000shtëpi dhe u dëbuan 26.836 banorë. Ndaj këmbëngulte që shqiptarët të jetojnë aty ku kanë pronat, pa dallime etnike e fetare. Se Mitrovica ka qenë përherë shqiptare. Në vitin 1988, 76% e popullsisë përbëhej nga shqiptarë, ndërsa si Kosovë 93%. Për këtë kritikonte politikën kosovare që iu nënshtrua presionit të jashtëm dhe pranoi “Kosovën multietnike”. I dëshpëruar nga zhvillimi i ngjarjeve, Kelmendi bënte apel që politika shqiptare dhe ajo kosovare të mos e ndanin për asnjë moment Mitrovicën nga axhenda e punëve diplomatike. Sepse ajo është e shenjtë dhe e shtrenjtë, në radhë të parë sepse është shqiptare, sepse ka derdhur shumë gjak, por edhe për shkak të resurseve të mëdha natyrore minerare dhe të ujit të bollshëm, që i duhet aq shumë Kosovës. Ndaj i bënte thirrje ndëgjegjes qytetare që të votonin ata persona që nuk donin privilegje, por qëndronin mbi ligjin dhe nuk keqpërdoreshin.
Raporti mes tekstit të shenjtë dhe atij laik në librat shkollorë të gjuhës arabe
Authors: Čaušević Mersiha
Published: November 2023

Një analizë e teksteve arabe të njëqind viteve të fundit ka treguar se libri shkollor i një grupi autorësh: Sikiriç, Pashiç dhe Hanxhiç ka mbetur në përdorim për një kohë mjaft të gjatë, aq sa gjuha në të cilën është shkruar gramatika, është e vjetruar.
Në periudhën pas viteve 1990, mësimi në medrese filloi të bëhej sipas librit të Haliloviçit, i cili, sipas autorit, ishte hartuar, para së gjithash, si tekst mësimor që përdoret për të mundësuar bisedën, për të zhvilluar aftësinë e nxënësit për përballimin e rrethanave të përditshme. Pas mësimit të koncepteve themelore, aftësitë gjuhësore janë të lehta për t'u përmirësuar, me terminologji fetare dhe shkencore. Programi shkollor i medresesë e rekomandon këtë libër shkollor si themelor, bashkë me disa libra arabë që mësuesi mund t'i përdorë sipas nevojës. Zhvillimi i teknologjive digjitale ka mundësuar përqasje të papenguar në informacione dhe të dhëna të shumta, të cilat, ndër të tjera, kanë ndihmuar në afrimin e gjuhëve të huaja me studentët.
Sot gjenden platforma të ndryshme për mësimin e gjuhëve të huaja që, përveç gramatikave ekzistuese, lehtësojnë mësimin e gjuhëve të huaja dhe disa prej tyre janë renditur në kumtesa. Zhvillimi i shpejtë teknologjik në botë duhet të jetë një nxitje për të përshtatur tekstet e tanishme me kohët dhe terminologjinë bashkëkohore, ose për të përgatitur një libër të ri shkollor, në mënyrë që, nga njëra anë të shmanget ekzistenca e një libri shkollor të përdorur prej 60 vitesh, nga ana tjetër, të mbahet ritmi i kohës. Përmbajtjet e shumta të internetit fetare ose laike mund të shërbejnë si burime të dobishme për të mësuar gjuhën arabe.
Raporti i fetares dhe laikes në librat e gjuhës arabe për medresetë nuk përbën shqetësim për mësimin e kësaj gjuhe. Duke qenë se nxënësit përgatiten për fakultete të fushave të ndryshme profesionale, ata munden që, përmes të dhënave të vlefshme të librave shkollorë, të përmirësojnë njohuritë e tyre në drejtimin e dëshiruar. Të gjitha njohuritë, si fetare, ashtu edhe laike, mund t’u shërbejnë qëllimeve të dobishme.
Sadulla Zendeli-Daja, një jetë për kulturën, leksikografinë dhe çështjen kombëtare
Authors: Kona Viron
Published: November 2023

Sadulla Zendeli-Daja është leksikograf i njohur shqiptaro-suedez, autor i më shumë se 5 fjalorëve shqip-suedisht dhe suedisht-shqip, më i madhi me 35 mijë fjalë, por edhe autor i shumë veprave të larmishme në prozë dhe poezi, ku pasqyrohet një mendje e mbushur plot me dashuri për kulturën, gjuhën shqipe, traditat dhe artin, për atdheun, vendlindjen e tij, Gostivarin, për historinë e trojeve shqiptare...
Është interesant fakti se Sadulla Zendeli-Daja, ky atdhetar i shquar, është banori më i shpeshtë, madje i përhershëm i panaireve të librit në Tiranë. Ai ka marrë pjesë në të gjithë panairet e librit, ka munguar vetëm një herë kur do të operohej në Suedi, por, edhe atëherë, me mendje dhe me zemër ai ishte atje te panairi, te librat, te shkronjat dhe gjuha e bukur shqipe. S`ka asnjë shqiptar tjetër, as në Shqipëri, Kosovë, në trojet shqiptare dhe në botë, që të ketë marrë pjesë në të gjithë panairet e librit të zhvilluara në Tiranë, kurse ky njeri me zemër të artë dhe të bukur, ka qenë atje i pranishëm edhe me veprat e tij, me libra, poezi dhe prozë dhe me fjalorët tashmë të njohur. Siç thotë me të drejtë albanologu i njohur dhe Miku i Madh i Shqiptarëve, suedezi Ullmar Qvick (Kvik): “Vepra e Dajës do të rrojë në dobi të shqiptarëve, kudo ku ndodhen. Nderi i tij dhe nami i mirë do të ruhen në historinë e kulturës shqipe”.
Fjalorët e S.Z.Dajës janë vlerësuar nga institucione akademike në Shqipëri, Kosovë dhe Suedi, me to janë angazhuar dhe profesorët e njohur shqiptarë: Xhevat Lloshi, Rahmi Memushaj, Shefik Osmani (Tiranë); Shefkije Islamaj (Kosovë), albanologu suedez Ullmar Qvick etj. Kontributi i Sadulla Zendeli–Dajës si krijues, intelektual dhe qytetar, ka qenë dhe është jo thjesht një stoli, por një vlerë e jashtëzakonshme në dobi të kombit.
“Vakëfet dhe ndikimi i tyre social në Shqipërinë e periudhës osmane” me autor Eduart Caka, botim i Institutit të Historisë, Akademia e Studimeve Albanologjike, Tiranë, 2021
Authors: Beqiri Fatrit
Published: November 2023

Ky punim përbehet nga tri pjesë të strukturuara në kapitujt përkatës, përveçse një shtrirjeje të gjatë kohore mbi institucionin e vakëfit që nga Roma e Lashtë, na njeh gjerësisht me evoluimin e mëtejshëm të tij, sidomos në kohën e Perandorisë Osmane, pjesë e së cilës ishin edhe trojet shqiptare.
Në punim ka të dhëna dhe vlerësime me shumë interes edhe mbi vakëfet e personaliteteve të larta me origjinë shqiptare, si pashallarë, kryevezirë, kryearkitektë, ushtarakë të lartë etj., të cilët shërbyen në nivelet më të larta të administratës dhe ushtrisë osmane. Pjesa dërrmuese e tyre nuk i kishin shkëputur lidhjet me vendorigjinën e tyre, të tillë ishin Kyprylinjtë, të cilin bënë epokë në historinë osmane, jo vetëm për faktin se i dhanë shtetit Osman ushtarakë, poetë, pashallarë, vezirë dhe kryevezirë, por edhe veprat e tyre bamirëse. Në listën e vakëfeve të bamirësve të tillë janë edhe vakëfi i kryevezirit Ajaz Pashës, vakëfi i kryevezirit Koxha Sinan Pasha, nga fshati Topojan i Kukësit, vakëfet e Hadim Hafëz Ahmet Pashës në Elbasan, vakëfet e kryearkitekt Kasëmit, vakëfet e Dukagjinëve etj. Në përmbledhje, duhet të theksohet se ky punim të mundëson, ndër të tjera, të mësosh se vakëfet ngriheshin në përputhje me mjedisin dhe kërkesat e shoqërisë së kohës.
Shërbimet që ofronin ata ishin nga mbështetja e të varfërve dhe njerëzve në nevojë dhe deri te krijimi dhe ndërtimi i qyteteve, ndërtimin e veprave dhe komplekseve në dobi të jetës komunitare apo veprave të kultit. Institucioni i vakëfit përfshinte imarete, shkolla, medrese, financonte mirëfunksionimin e institucioneve arsimore, kulturore e fetare. Në periudhën osmane institucionet e bamirësisë, pra vakëfet, kanë plotësuar nevojat në sistemin shëndetësor, në fushën e kulturës, artit, arsimit, infrastrukturës dhe besimit fetar.
Potencial de Rogue Scholar para la visibilidad de la ciencia latinoamericana
Authors: Fernández Norbisley
Published: November 2023

Yo creo que la sobrevivencia de los blogs dependerá de la capacidad de hacerlos realmente colaborativos y de volver al concepto primigenio de entradas cortas.
Neknjižna građa Užica sa okolinom u posebnim zbirkama Biblioteke Matice srpske
Authors: Zečević Irena , Radović Aleksandar
Published: November 2023

The paper is written with the intention to point out the library material and sources from the Fine Arts and Collections of Small Printed and Documentary Materials of the Special Collections from the Library of Matica Srpska as a source for the study of cultural tourism in the cities and municipalities of Serbia. On the case of Užice with the surrounding, there are shown chances for the tourist affirmation of numerous city sites of the largest city of Western Serbia, as well as the role of libraries in this process. Special collections of BMS are purchased, cataloged and made available for the use of non-library materials on many Serbian and international places. Among the brochures, invitations, works of art and photo-graphs from the Library of Matica Srpska there are also those about the town of Užice with the surrounding area that are emphasized as an example of cooperation between the library and other organizations in order to promote the tourist potentials of municipalities and cities in Serbia. Numerous sources, on the one hand, show the richness of collections of the Library of Matica Srpska, and on the other, testify about Western Serbia as a region of exceptional beauty with rich cultural and historical heritage.
Onlajn obrazovanje i biblioteke tokom pandemije COVID-19 - nužda ili prilika?
Authors: Arsović Branka
Published: November 2023

The COVID-19 pandemic has changed the processes and perceptions of many social segments. One of the strongest blows has been suffered by the traditional system of education and schooling. Educational institutions were forced to adapt and switch to alternative forms of work, (which include distance learning) in a very short period of time. Thus, by force of circumstances, numerous educational institutions have switched to e-learning over various platforms and systems. Apart from schools, libraries also played an important role in providing basic and additional sources of educational materials. Connecting both public and academic libraries to e-learning systems has proven to be an important item in planning future distance learning systems.
Međubibliotečka pozajmica u Narodnoj biblioteci Užice - analiza poslovanja 2009-2019
Authors: Ristanović Dragana
Published: November 2023

The paper describes the development of interlibrary loan in the Public Library of Užice. The period 2009-2019 was analyzed, which according to all statistical data is the most successful in the business of this service. With the interlibrary loan, libraries are connected, cooperation is improved and possible omissions in the procurement policy are pointed out. By establishing a single Central Electronic Catalog of Serbia on the COBISS IT platform, librarians and users are able to search the funds of all libraries participating in this project and to obtain the desired information in a faster and easier way
The presence of ius commune procedure features in modern Polish civil proceedings
Authors: Skibińska Magdalena
Published: November 2023

Social dissatisfaction with the administration of justice in Poland is closely related to excessive delays in resolving civil disputes. However, this disadvantage is only an outcome of complex and outdated regulations. In recent years, the Polish legislator has introduced various new solutions which were supposed to modernize the civil procedure and accelerate the speed of proceedings. Some of them resemble the medieval ius commune procedure features. The main purpose of this paper is to identify them and discuss their reasonableness as well as their usefulness in modern civil proceedings from the historical perspective. The conducted research leads to the conclusion that the described reform efforts are contrary to the basic civil procedure principles developed over the years, such as orality, publicity or immediacy, and cannot contribute to the expected positive effect in terms of ensuring the right of access to court without undue delay. On the contrary, the efficiency of the proceedings can only be guaranteed by open and direct communication between a court and the parties, simplified procedural rules and increased number of court staff.
Feljegyzések A Constitutional and Legal Protection of State and National Symbols in Central Europe című tanulmánykötetről
Authors: Egri-Kovács Krisztián
Published: November 2023

.
Effect of Home-based Family Counselling to the Mothers’ and Caregivers’ Knowledge and Practices on Infant and Young Child Feeding in Selected Rural Villages in Leyte, Philippines
Authors: Nancy V. Dumaguing  , Ludito V. Ramirez
Published: November 2023

Infant and young child feeding practices are affected by the knowledge of mothers and caregivers. We determined the effect of home-based family counselling on the knowledge and practices of mothers and caregivers relative to infant and young child feeding. Participants included 22 and 21 mothers and caregivers in the intervention and control groups, respectively with 6-15 month-old children categorized as severely underweight and underweight based on World Health Organization (WHO) child growth standard. The intervention group received counselling by the trained village-based health care providers on WHO-recommended complementary feeding messages. We determined the knowledge of breastfeeding mothers and caregivers on complementary feeding by summing up the correct responses on a knowledge test based on the 10 guidelines on complementary feeding. For infant and young child feeding practices, we used a revised standard questionnaire to suit to local condition. We obtained the dietary diversity and meal frequency using the 24-hour food recall for a typical diet of the child for two rounds (before and after intervention). At baseline, the control and intervention groups were comparable in terms of socio-demographic characteristics and knowledge level on complementary feeding. At endline, mothers and caregivers’ knowledge level on infant and young child feeding was higher in the intervention group. Significantly higher effects were observed in the intervention group in terms of the proportions of ever breastfed 12-24 month-old children meeting the minimum dietary diversity, minimum meal frequency, and minimum diet acceptability. This study provides evidence that home-based counselling positively influenced the knowledge and practice of mothers on infant and young child feeding.
JOB MOTIVATIONAL NEEDS OF THE SOUTHERN LEYTE STATE UNIVERSITY FACULTY AND EMPLOYEES: IMPLICATIONS TO HUMAN RESOURCE MANAGEMENT
Authors: Lolita L. Lumapas  , Gary C. Garcia
Published: November 2023

The study was conducted on 30% of the faculty and administrative staff of the five campuses of Southern Leyte State University to determine their respective motivational needs. The findings revealed that the job motivational needs of the SLSU faculty and staff were comparable in terms of their physiological, safety, affiliation and self-actualization needs but different in self-esteem needs and their personal and professional profile. There was no significant correlation of their motivational needs with personal and professional factors. However, motivation shall be sustained among the workforces. Along with this concern, it is recommended that university key officials should enhance their human resource management skills. A Human Resource Management Training Program was conceptualized to this effect. This will provide the officials inputs in planning and decision-making to create, invent, innovate and discover effective motivation strategies whereby related problems and issues shall be addressed accordingly and lead subordinates to collaborate as a team with a commitment to high productivity.
CLIENTS’ EXPERIENCE ON THE FRONTLINE SERVICES OF SLSU – TOMAS OPPUS
Authors: Frederick C. Aniga
Published: November 2023

The Southern Leyte State University – Tomas Oppus implemented RA 9485 or the Anti-Red Tape Act of 2007 (ARTA) that aimed to provide efficient service to the public. This study sought to determine the level of compliance of the university to the requirements of ARTA through students’ experiences during the school year 2012 – 2013.The study showed that frontline services of SLSU- Tomas Oppus complied with the requirements of ARTA. It can be inferred that the objectives of ARTA had been met. Moreover, the students indicated that their level of satisfaction on the services provided was “Very Satisfactory”.
Exploring Teachers’ Beliefs and Science Curricular Alignment: Cases of Senior High School Philippine STEM Teachers
Authors: Zaldy Jose M. Lazara, Jr.  , Marie Paz E. Morales
Published: November 2023

This study determined the efficacy beliefs of completely enumerated STEM (Science, Technology, Engineering and Mathematics) teachers in a government-owned school in Rizal Province, Philippines and their role in the alignment of the intended, enacted and received Grade 11 science curriculum during the AY 2017-2018. Descriptive case study (qualitative research design) utilizing both qualitative and quantitative strategies, thoroughly examined the STEM curriculum and the teacher participants’ teaching efficacy beliefs. Proper alignment of the intended and teacher efficacy beliefs-influenced enacted curriculum confirmed from the class interaction and students’ engagement, resulted to a high passing rate of students in their final examination and a high percentage of students who obtained passing grades (received curriculum). These high level of efficacy beliefs helped the teacher cases come up with a better enacted curriculum consistent with the intended curriculum, which stimulated the received curriculum. These results may inform STEM teacher-trainings and in-service programs curricular assessment and evaluation as well, for improved implementation of the curricular reform. Furthermore, identification of congruence and gaps within the intended, enacted and received curriculum can be done to analyze the current status of the curriculum. Significantly, results may improve enacting the new curriculum (K to 12) that may better highlight the spiral progression of content standards and learning competencies for each grade level and emphasize connections and inter-relations in STEM to better prepare our Generation Z learners for the new industrial era.
Market Potential of Cut Flowers Produced in the Marginal Upland Communities in Leyte
Authors: Elvira E. Ongy  , Ernesto Bulayog  , Milagros Bales  , Rotacio Gravoso  , Editha Cagasan
Published: November 2023

Cut flower production can be an alternative livelihood source to farmers who are dependent on subsistence farming. This study aimed to assess the market potential of cut flowers produced in the marginal upland communities in Leyte, specifically Inopacan, which is considered as one of the poorest municipalities in Region 8. This study employed a survey research design where data on the purchasing behavior, consumption, and preferences of the consumers toward buying cut flowers were collected. The respondents were selected using a non-probability sampling technique by means of purposive sampling. Key informant interviews with the florists were also conducted to ascertain the demand and supply situation of cut flowers in the region. Conjoint analysis was used to determine the preferences of the consumers toward buying cut flowers. Results showed that price strongly influenced the consumers in their purchasing decisions. Locally sourced cut flowers are preferred due to its extended longevity. Only around one-fourth of the total local demand can be provided by the local growers, thus production in the marginal uplands in Inopacan, Leyte is seen to have favorable market potential given the climatic condition of the area.
Determining the Climate Resiliency of Countries Worldwide
Authors: Catherine M. Garcia  , Cerenio G. Adriatico
Published: November 2023

Climate change has become a global burden that any country should not take lightly. Several studies have already been undertaken on this subject; however, there is still no consensus on its definition and measurement method. This study examines the concept of climate resilience and identifies six variables as critical components that will aid in determining where the country requires additional reinforcement to be climate-resilient. This study utilized principal components analysis to reduce six variables to a single component. Norway, Luxembourg, Switzerland, Singapore, and Denmark are more climate-resilient than the rest of the globe, evidenced by their high gross domestic product, ease of doing business, governance readiness, and social readiness. On the other hand, Zimbabwe is one of the least climate-resilient due to its poor governance and social readiness and its high vulnerability.
Needs Satisfaction and Academic Intrinsic Motivation of Education Students
Authors: Marvin S. Daguplo
Published: November 2023

Anchored on self-determination theory (SDT), this descriptive-correlational study aimed to assess the need satisfaction and academic intrinsic motivation of university students (n=150). Analyses revealed that university students were intrinsically motivated and are moderately satisfied in their autonomy, competence and relatedness needs. Measure of relationship showed that autonomy and relatedness satisfaction significantly related to the intrinsic motivation of university students. This revealed that need satisfaction and motivation dictated academic lives of university students. Thus, teachers should initiate socio-academic activities that challenge and develop autonomy and relatedness among university students. Satisfaction to these activities increases students’ intrinsic motivation to pursue their education.
THE DETERMINATION OF STUDENTS’ DIFFICULTIES IN PROVING GEOMETRICAL PROPOSITIONS USING EXPLORATORY FACTOR ANALYSIS
Authors: Marvin S. Daguplo
Published: November 2023

The importance of proof was elusive to many students, making them less appreciative in proof-writing activities which increased their difficulties in constructing valid proofs. This descriptive study aimed to determine factors that explain students’ difficulties in proving geometrical propositions. Factor Analysis categorizes four factors - Foundations in Geometry, Interest and Attitude, Opportunity for Practice, and Reasoning Skill. These must be considered to reduce difficulty in constructing proofs in geometry. Review, classroom proving activity, enough time for group activity, and a constant integration of proving in a classroom discussion would be very helpful for students to enhance performance in writing proofs.
Determining Competitive Advantage of Communities in a Rural Setting
Authors: Constantino G. Medilo Jr.  , Frederick C. Aniga
Published: November 2023

This study provided a framework for determining the competitive advantage of the communities in the rural areas using principal component analysis. The profiles of the municipalities in the province of Southern Leyte, Philippines were analyzed, and principal components identified. The data included density, total land area, revenue classification, number of literate residents, number of gainful workers, average household size, number of residents with academic degrees, number of hazards present and the rate of population increase. The results identified four indices as factors of competitive advantage, which included the general demographic index, crowding index, family size index, and hazard exposure. This paper concluded that competitive edge in rural areas is a function of general demographic factors, crowding, family size, and exposure to hazard. Demographic and geographical factors are vital to improving the competitive advantage of municipalities in the rural setting. Attaining competitive advantage in the rural environment means municipalities must have robust performance in literacy, population, the productivity of its citizens. Those municipalities should likewise perform well in controlling crowding and at the same time have the ability to mitigate the possible effects of natural hazards. The focus of determining competitive advantage away from economic indicators provides opportunities for looking at how communities in the rural see what they define as success.
A Cluster-Path Analysis of Determining Worldwide Life Satisfaction Index
Authors: Marvin S. Daguplo  , Norlyn L. Borong  , Rissa Fe M. Yuag
Published: November 2023

Life satisfaction reflects the extent to which basic needs are met and the extent to which a variety of other goals are viewed as attainable. From this perspective, increase of life satisfaction is directly dependent on accomplishing more goals. Cluster analysis of the secondary data from 135 countries revealed that countries with high life satisfaction index were those with high job and standard of living satisfaction supplemented with high exercise of freedom but with less concerned on security. On the contrary, countries with low life satisfaction index is categorized as countries with an average job and security satisfaction but were least satisfied with their standard of living. This study further confirmed that life satisfaction is conceived as the degree to which an individual judges the overall quality of his life-as-a-whole particularly on the aspect of job satisfaction and standard of living.
Lived Experiences of the Philippine National Police Anti – Drug Operation Officer
Authors: Gerald L. Ceniza
Published: November 2023

The study explores the lived experiences of police officers in the implementation of the Philippine National Police anti–drug operation program. It highlights the experiences of the police officers involved in a drug operation and the strategies applied in solving the issues and challenges, including its effect on the personal and official career of the police officers. The study utilizes qualitative interviews where the participants include 10 police officers involved in anti-drug operations in Southern Leyte. Purposive sampling was used in selecting the informants from the top three police stations in Southern Leyte with the most significant number of drug operations conducted. The study resulted in eight major themes emerging from the experiences of the informants. For the lived experiences of the participants in the conduct of drug operations, the following are the emergent themes: Feeling great when there is a catch, facing tall and hard wall, and being uncooperative. The strategy applied by the informants in solving the issues and challenges came up with the emergent themes: Having police initiative and securing an effective plan, contentment in the working performance, compromised personal and family security, and commendation for the accomplishment were the emergent themes regarding the effect of operation in the personal and professional careers of the participants. The results of study suggest that the PNP organization must provide all the necessary facilities and equipment for the operations. Continuous training and seminar should be initiated to strengthen the skills and capabilities of police officers in conducting drug operations.
Examining the Cross-subject Coherence in Environmental Education in Vietnamese High School Curricula
Authors: Nguyen Minh Quang
Published: November 2023

Vietnam is deemed particularly vulnerable to the adverse impacts of environmental changes caused by climate change effects. The country’s climate change policy acknowledges education as an essential element of the national response to environmental insecurity threats. To be effective, environmental education (EE) may be mainstreamed across multiple subjects and cross-subject coherence is essential. But how applicable are these claims to the Vietnamese high school education? A growing interest in EE and recognition of the challenges inherent in addressing this issue creates an opportunity to conduct a systematic and comprehensive review to scrutinize how it is mainstreamed at the high school level. Using the cases of Grade-10, Grade-11, and Grade-12 curricula, this paper investigated the extent of coherence in EE across high school subjects. A two-pronged qualitative approach is applied using Qualitative Document Analysis of relevant education policies and subject syllabi, combined with expert interviews. Findings show that school subjects experience different degrees of EE coherence, currently being highest in Geography, followed by Biology and poorly represented in other science subjects. Even though EE is formally embedded in several discipline textbooks, there remains a series of barriers to implementing EE in high schools.
Overcoming Mathematical Difficulties for Misaligned Students: A Grounded Theory
Authors: Rujube N. Hinoguin-Hermano
Published: November 2023

This grounded theory study explored the learning pathway experiences of 14 purposively selected non-STEM high school graduates who took Calculus in college. The research utilized Creswell’s coding analysis framework, including open, selective, and axial coding, to scrutinize the data collected from semi-structured interviews and generate a theory grounded in the participants’ experiences. The study also incorporated standard measures in qualitative research, which include the following elements: credibility, transferability, dependability, and confirmability, to ensure rigor and trustworthiness. The theory derived from this study accentuates the interconnected nature of four fundamental core concepts: knowledge, acceptance, support, and persistence. It explicates how the process of surmounting mathematical difficulties begins with recognizing one’s weaknesses (knowledge) and accepting the outcomes of these weaknesses (acceptance), followed by taking proactive steps to seek academic aid (support) and persevering towards academic goals (persistence). Despite facing obstacles to learning Calculus, the students demonstrated a remarkable ability to empower themselves and achieve their objectives in the face of educational difficulties. School administrators should prioritize the cultivation of a positive and supportive educational ecosystem that equips misaligned students with the essential resources they require to conquer academic challenges, particularly in subjects like Calculus, ensuring their academic journey is a path to success.
ANALYSIS OF COMMUNICATION STRATEGIES USED BY BARANGAY CANDIDATES IN THEIR CAMPAIGN SPEECHES
Authors: Cecilia D. Arong  , Errol Jet D. Arong  , Virginia N. De Gracia
Published: November 2023

Communication strategies are sometimes used in communicating. This descriptive-comparative research analyzes the verbal and non-verbal communication strategies in the candidates’ campaign speeches; groupings of utterances used; sentence types by gender; and determines any significant difference in communication strategies. During the 2010 barangay election candidates’ forums, all campaign speeches were recorded, transcribed into tapescript and analyzed by experts. Percentages, averages and chi-square were used. Repetition, code switching, pause, sigh, groan, body movement, facial expressions and mime were the mostly employed strategies. Complex sentence was mostly used. Significant difference exists between common sentence types used but none in the verbal communication strategies.
Money Belief Indices of Young Professionals’ Financial Literacy Aspirations
Authors: Val Anthony M. Borines
Published: November 2023

Financial education is identified as one of the practical solutions to poverty alleviation because it is a grassroots empowerment approach encouraging individuals to actively take control of their financial situation regardless of the presence or absence of institutional support. However, results of contemporary financial literacy campaigns in the Philippines are lackluster due to particular embedded values and beliefs. Principal Component Analysis of money beliefs of 184 public high school teachers were regressed against their financial literacy aspirations. Four money-attribution indices surfaced, namely, Money as a Symbol of Success, Money as a Symbol of Misery, Money as a Symbol of Shame and Money as a Symbol of Corruption. Two of these indices (Misery Index and Corruption Index) were found to predict intention to undergo financial education. Consequently, these two indices turned out to be negative attributions towards money which could explain the dreary outcomes of current financial literacy campaigns.
Rural Life Imagery Representations In Selected Folk Songs
Authors: Violeta B. Felisilda
Published: November 2023

This study analyzed the rural life imagery representations in selected folk songs of Southern Leyte. The formalistic analysis revealed that “Awit sa Bukid” (Song of the Mountain) projected farmers working to attain a good harvest. The folk song “Barutu” (Boat) presented a coffin made out of a sawed-off boat and funeral activities. “Alibangbang” (Butterfly) featured a man courting and exploiting a woman then leaving her for another woman. “May Balay Gamay sa Bungtud” (There Was a Hut on the Hill) portrayed a socialite mother living in a shanty on a hill. The findings showed representations of rural life imagery in the selected folk songs of Southern Leyte.