Το Γυμνάσιο - Τελετουργικό Εστιατόριο, κτίριο Χ,χ στο Ασκληπιείο της Επιδαύρου
Authors: Κυριάκη Βασιλική-Ελεούσα-Ελένη 
Published: August 2021

Αντικείμενο της μελέτης είναι το μεγάλο Συγκρότημα της Επιδαύρου που είναι γνωστό ως ‘Γυμνάσιο’ από τους παλαιότερους ερευνητές, ως ‘Τελετουργικό Εστιατόριο’ από τους νεότερους, ενώ αρχικά από τον ανασκαφέα του δόθηκε η συμβατική ονομασία ‘Κτίριο Χ, χ’. Από το Συγκρότημα εξετάζεται το αρχικό σύνολο δηλαδή το Κυρίως Οικοδόμημα και το Πρόπυλό του.Στόχος της έρευνας ήταν μέσα από την εξέταση των αρχιτεκτονικών καταλοίπων της αρχικής κατασκευής να επιλυθούν αρχιτεκτονικά ζητήματα τόσο επί μέρους στοιχείων του, όσο και του συνόλου, καθώς και να ελεγχθούν οι κατατεθειμένες απόψεις σχετικά με τη χρήση και ταύτιση του οικοδομήματος. Ως προς τη μέθοδο που ακολουθήθηκε, αφετηρία αποτέλεσε το αρχιτεκτονικό υλικό, τόσο το γνωστό από παλαιότερα, αλλά ελλιπώς μελετημένο, όσο και το νέο που αποκαλύφθηκε σε πρόσφατες ανασκαφές, το οποίο εξετάστηκε για πρώτη φορά στο σύνολο του, παρέχοντας πληθώρα δεδομένων, σε συνδυασμό δε με συγκριτικό υλικό που μελετήθηκε παράλληλα, οδήγησε στην εξαγωγή νέων συμπερασμάτων. Στο Πρόπυλο τα οικοδομικά κατάλοιπα διερευνήθηκαν λεπτομερώς και επιλύθηκαν μορφολογικά και κατασκευαστικά τα επί μέρους αρχιτεκτονικά στοιχεία του, πλήρως και μονοσήμαντα όπου το υλικό το επέτρεπε (π.χ. στην αναβάθρα, την ευθυντηρία κλπ.), ενώ ακόμη η μελέτη εμβάθυνε σε ειδικά θεωρητικά θέματα, όπως τη διερεύνηση της έντασης των δωρικών κιόνων ή του τρόπου ένταξης των αρχαίων σφονδύλων σε θεωρητικούς γραφικά αποκατεστημένους κίονες. Από τη σύνθεση των νέων δεδομένων απορρέει με ασφάλεια η νέα γραφική αποκατάσταση που προτείνεται και αναθεωρούνται οι γραφικές αποκαταστάσεις προγενέστερων μελετητών. Ακόμη σχολιάζονται γενικότερα ζητήματα αρχιτεκτονικής σύνθεσης και γίνονται συγκρίσεις με άλλα πρόπυλα, όπου ανιχνεύονται επιρροές και αναλογίες, το κτίριο όμως διαθέτει στοιχεία πρωτοτυπίας, που υποδηλώνουν εμπειρία στο σχεδιασμό και συνθετική ικανότητα.Στο Κυρίως Οικοδόμημα η έρευνα απέδωσε πολύτιμες πληροφορίες για την ανωδομή του, που δεν είχε απασχολήσει προγενέστερους μελετητές, έτσι για πρώτη φορά επιλύθηκαν επί μέρους τμήματά της, με την αναγνώριση αρχιτεκτονικών μελών που αποδόθηκαν σε συγκεκριμένες κατηγορίες δομικών ενοτήτων (π.χ. κίονες και θριγκό περιστυλίου), την ερμηνεία απολαξεύσεων (π.χ. σε κατασκευαστικά στοιχεία αλλά και στο φυσικό βράχο, που προορίζονταν για τις λίθινες βάσεις των κλινών) ή τη συστηματοποίηση υλικού που σώζεται σε αφθονία (λίθινες βάσεις κλινών, κατώφλια κλπ.). Ακόμη αντλώντας πληροφορίες από τη μελέτη των αρχιτεκτονικών καταλοίπων, αναζητήθηκαν απαντήσεις στα ζητήματα χρήσης των επί μέρους χώρων του και αναγνωρίστηκαν αίθουσες συμποσίων (με συγκεκριμένες διαστασιολογικές προδιαγραφές π.χ. επτάκλινα ή ενδεκάκλινα δωμάτια ή ειδικά χαρακτηριστικά στις μεγαλύτερες αίθουσες), δωμάτια στα οποία πιστοποιείται η χρήση νερού ή κλειστοί χώροι που πιστεύεται ότι συνδέονται με άλλες πέραν των συμποσίων λατρευτικές πρακτικές, αλλά και υπαίθριοι και ημιυπαίθριοι χώροι που μπορούσαν να φιλοξενήσουν τόσο λατρευτικές, όσο και άλλου είδους δράσεις, για παράδειγμα αθλητικές δραστηριότητες. Το γεγονός άλλωστε ότι πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα κτίρια του Ασκληπιείου και σίγουρα αυτό με τους μεγαλύτερους κλειστούς, ημιυπαίθριους και υπαίθριους χώρους, μοναδικούς στο Ιερό της Επιδαύρου, καθιστά τη δυνατότητα φιλοξενίας σε αυτό ποικίλλων δραστηριοτήτων σίγουρα πολύτιμη.Οι διαπιστώσεις αυτές βοήθησαν στην εξαγωγή συμπερασμάτων, για τη λειτουργία και ταύτιση του κτιρίου στο σύνολό του, σε συνδυασμό με τη διερεύνηση του κτιριακού τύπου αλλά και μετά από συγκρίσεις με επιλεγμένα οικοδομήματα που διαθέτουν παρόμοια χαρακτηριστικά με αυτό (αίθουσες συμποσίων, περίστυλη αυλή, μνημειώδες Πρόπυλο κλπ.) και ανήκουν σε διάφορους κτιριακούς τύπους, όπου αναδείχτηκαν ομοιότητες αλλά και διαφορές, που κατά περίπτωση υπερτερούν, ενώ ανάλογα με την χρονολόγηση και τη γεωγραφική τους θέση μπορεί να υποστηριχθεί ότι επηρέασαν ή επηρεάστηκαν από το υπό μελέτη οικοδόμημα.Η μελέτη καταλήγει ότι πρόκειται πιθανότατα για ένα Κτίριο Πολλαπλών Χρήσεων με δυνατότητα κάλυψης τόσο περιοδικών ιδιαίτερων λειτουργιών στη διάρκεια γιορτών, όπως των σχετιζόμενων με το τελετουργικό της λατρείας του Ασκληπιού (ιερά γεύματα και πομπές), όσο και καθημερινών πρακτικών αναγκών ενός πολυσύχναστου Ιερού (όπως αθλητικές δραστηριότητες για υγιείς και ασθενείς επισκέπτες). Ακόμη η μελέτη εμβάθυνε σε θέματα γενικού σχεδιασμού και αρχιτεκτονικής σύλληψης και υποστηρίζεται ότι το οικοδόμημα ικανοποίησε ένα απαιτητικό και σύνθετο κτιριολογικό πρόγραμμα, αντικατοπτρίζοντας την εμπειρία που είχε αποκτηθεί και αφομοιωθεί στο Ιερό, από την κατασκευή των παλαιότερων σημαντικών οικοδομημάτων του.