bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
A study on multi-layered surgical masks performance: permeability, filtration
efficiency and breathability
Authors: AYŞE ŞEVKAN MACİT
Published: March 2024

Surgical masks have been widely used in the past for protection purposes against infection as a hygiene product.
Masks, which are often used by healthcare professionals, are also widely used by the general public during pandemic
periods. Surgical masks were designed in various ways according to colour, nose strip, earloop, grams per square meter
and several layers. Some performance features are expected from these masks according to certain standards. In this
study, it has been studied on multi-layered surgical masks. Thickness, air permeability, bacterial filtration efficiency and
differential pressure properties of these masks consisting of polypropylene spun bond and melt-blown layers were
investigated. The effects of an increase in grams per square meter, the number of layers and the melt-blown layer on
the mentioned properties were determined. As a result; it has been observed that the optimal mask is one of the 4-ply
masks. Also, it has been concluded that increasing the number of layers does not always provide an increase in
performance; instead, an increase in grams per square meter can meet the expectation. Therefore, it can be said that
it is necessary to determine the appropriate weight in grams and the appropriate number of layers with suitable raw
materials to provide the expected features from the surgical masks.
Experimental design using the Taguchi method for the development
of conductive textiles used in flexible thermoelectric generators
Authors: AILENI RALUCA MARIA , STROE CRISTINA
Published: March 2024

This paper presents several aspects of the robust experimental design methodology using the Taguchi method to
develop electrically conductive textiles. These conductive textiles will be used to make thermoelectric generators based
on the Seebeck effect. Since the experimental development involves the use of the magnetron sputtering method with
more than three variables, the Taguchi method was selected to observe how different parameters (5 independent
variables such as argon flow, power, pressure, deposition surface area and metal type used for solid targets) influence
the mean and variance of the process performance defined by the thickness of the metal film deposited (dependent
variable). In the experimental design framework, the analysis using the Taguchi method, followed by optimisation,
helped select the optimal experiments from the set of possible experiments. This methodology reduced the number of
experiments by 21–42% and minimised resource consumption (e.g., metal targets, argon, energy).
Solutions to reduce the environmental pressure exerted by technical
textiles: a review
Authors: TRIPA SIMONA , INDRIE LILIANA , GARCÍA PABLO DÍAZ , MIKUCIONIENE DAIVA
Published: March 2024

This paper highlights the fact that the technical textile industry plays a significant role in the textile and apparel industry
and the technical textile subsector is one of the most dynamic, accounting for an increasing share of EU textile output.
In recent years, there has been a significant increase in the production of technical textiles in the EU, which in turn leads
to an increase in the environmental impact generated by the production and consumption of these products. The entire
process of producing technical textile items creates several forms of pollution in the air, water, and soil, as well as noise
and visual pollution and contributes significantly to global warming. At the same time, considerable volumes of textile
waste are created. The reduction of the environmental impact of technical textiles should be considered throughout their
life cycle and after their exit from use. In specialized literature, numerous solutions are presented that as viable for
clothing but are only partially transferable to technical textiles. This paper provides a review of these solutions,
highlighting the successfully applied ones in the case of technical textiles.
Professional skateboarding trousers design: according to the
three-dimensional kinematic analysis for varied skateboarding manoeuvres
Authors: WEI XIAO , ZHOU JIN
Published: March 2024

The popularity of skateboarding has caused an expansion of enthusiasts worldwide. Moreover, skateboarding is
becoming increasingly professional at an international level. Professional skateboarding trousers are regarded as critical
equipment and their design research should not be overlooked. This research aims to use motion capture to measure
the angular changes characteristics of critical lower limb joints in skaters during sports activities, measure the length of
the knee joint during actions, and establish a formula that describes the change characteristics between the angle and
the length. The formula would allow for a data reference when designing the elasticity at the knee joints of skateboarding
trousers. Thus, the initial step in this research methodology was to use a Vicon motion capture system to test and
analyse the kinematic characteristics of seven skaters in the squat, jump, ollie, pop shove it, heel flip, kickflip, and 180°
ollie. Based on the kinematic characteristics, the dynamic movements were broken down into static postures at 0°, 45°,
90°, 112.5°, and 135°. The body surface drawing method was then employed to measure changes in the knee joint body
surface dimensions of the subjects. Next, the experimental data were analysed to explore the relationship between
angle and length changes. Finally, the design was developed based on the data. Analysis and processing of the
experimental data yielded the following conclusions: (1) The most significant knee joint change characteristics during
skateboarding was the angle change observed during an ollie. (2) Knee joint skin stretch deformation is most evident in
the anterior mid-leg line y2. (3) The relationship between kinematics and the structural design of skateboarding trousers
was derived from the experimental data. Specifically, the equation for the relationship between angle change and length
change is given by y2 = 0.0442x + 23.906. (4) The results show that the extreme range of skin stretching in the anterior
midline is between –0.7 and 6.3 cm. Therefore, the loose design of the knee part of professional skateboarding trousers
should not exceed 6.3 cm. This research approach can offer an effective design solution for professional skateboard
trousers and can also be applied to other types of trousers.
Manejo neuroquirúrgico de absceso epidural post traumatismo craneoencefálico: a propósito de un caso
Authors: Lizarraga Valderrama Héctor Mijail , Fernández Chafloque Fernando , Michilot Ramos Luis
Published: March 2024

El traumatismo craneoencefálico es un evento ocasionado por la fuerza sobre el continente que guarda al contenido cerebral, que hace que la inercia ocasione lesiones por aceleración y desaceleración produciendo hemorragias y/o fracturas Estas pueden generar una serie de complicaciones como el absceso epidural que al estar muy cerca al cerebro constituye una emergencia, siendo complejo su manejo y seguimiento. En esta oportunidad mostramos el caso de un paciente con absceso epidural ocasionado por traumatismo craneoencefálico y manejo neuroquirúrgico, con buena evolución clínica.
Factores sociodemográficos y socioculturales que influyen en la donación de sangre en el Perú: resultados de una encuesta nacional, 2022
Authors: Almeyda Alcántara Juan Antonio , Fuentes Rivera Salcedo Teófilo José , Torres Lopez Jacklyn Karen , Riveros Salazar Joselyn Pamela , Nicho Machado Liliana Estefania , Pampa Espinoza Luis , Celada Padilla Alex , Bustamante Guevara José Carlos , Gendrau Acho Segundo Jackier , Fernández Fuentes Rosemary , Ramírez Aylas Mirian Paola , Huarcaya Damiano Jenifer , Quispicondor Arteaga Liz Esther , Barbeyto Toribio Irvin Adrian , Maydana Aguilar Katherine , Vílchez Enríquez Paola , Cerón Castañeda María del Carmen Gladys
Published: March 2024

Introducción: Los factores sociodemográficos y socioculturales influyen en la donación de sangre en diversos países, nuestro objetivo de estudio fue determinar cuáles son los factores que influyen en la donación de sangre en el Perú. El estudio: Se realizó un estudio observacional, transversal en personas entre 18 a 60 años a nivel nacional, se analizaron los datos mediante SPSS v.20 Hallazgos: La muestra de estudio fue de 739 personas, el 50,4% hombres; se determinó que hay buen conocimiento acerca de la donación de sangre con un porcentaje mayor al 50% de preguntas contestadas correctamente, así mismo existe una actitud positiva frente a la donación de sangre Conclusiones: Los factores socioculturales que influyen en la donación de sangre es el desconocimiento, un 40% de los participantes desconoce los requisitos básicos para ser donante de sangre, otro factor es la falsa creencia. al estar tomando medicamentos no se puede donar sangre (47%).
Inusual caso de Linfoma B Difuso de Células Grandes (NOS) Primario Cerebral asociado a hidrocefalia y manejo neuroquirúrgico
Authors: Lizarraga Valderrama Héctor Mijail , Fernández Chafloque Fernando , Michilot Ramos Luis Antonio
Published: March 2024

El linfoma cerebral primario es una variedad de linfoma no Hodgkin agresivo que se origina en el sistema nervioso central y se diagnostica cuando no hay evidencia de linfoma en ninguna otra parte del cuerpo. Aunque los linfomas sistémicos son más conocidos y estudiados, el linfoma cerebral primario ha sido menos comprendido debido a su baja frecuencia hasta hace algunas décadas. El tratamiento de esta enfermedad sigue siendo objeto de debate. En esta oportunidad se reporta el inusual caso de linfoma B de células grandes NOS asociada a hidrocefalia y su manejo.
Terapia com Clopidogrel e Genótipo
Authors: Marcus Vinícius Pereira de Matos
Published: March 2024

O artigo apresenta o clopidogrel, que é um agente antiplaquetário tienopiridina, de segunda geração, que se liga irreversivelmente ao seu receptor e inibe a ativação e agregação de plaquetas mediada pelo ADP (antagonista do receptor P2Y12), à diversidade do genótipo da resposta da população. O clopidogrel é um pró-fármaco que primeiro requer conversão hepática em um metabólito ativo pelo sistema do citocromo P450, antes que possa agir como um agente antiplaquetário. Uma vez ligado, o receptor é incapaz de se ligar ao ADP e a ativação das plaquetas, através desta via, é impedida de forma irreversível. Contudo, existe considerável variabilidade individual de resposta ao clopidogrel e a inibição de ADP na agregação de plaquetas, que vão desde menos de 10% de inibição a quase total inibição da agregação.
Estratégias para Preservação de Laringe no Câncer Localmente Avançado da Laringe e da Hipofaringe
Authors: Dálvaro Oliveira de Castro Júnior  , Ivan Marcelo Gonçalves Agra  , Larissa Matos Almeida Moura  , Alessandro Franciscon
Published: March 2024

O câncer de laringe (CL) representa 25% das neoplasias que acometem a região da cabeça e pescoço e aproximadamente 2% de todas as doenças malígnas. O câncer da hipofaringe (CH) é menos comum que o CL, com o número de casos estimado em 25% do total de CL. Os principais fatores de risco para o desenvolvimento dessas neoplasias são o tabagismo e o etilismo e o tipo histológico mais prevalente é o carcinoma escamocelular (CEC). A cirurgia, com ou sem radioterapia (RT), tem sido a estratégia de tratamento padrão do CL e do CH localmente avançado (estádios III e IV), porém, este procedimento implica no comprometimento da fala e na necessidade de traqueostomia definitiva, o que costuma interferir negativamente na qualidade de vida. Desta forma, abordagens terapêuticas que possibilitam a preservação da laringe têm sido pesquisadas, tendo como principal objetivo a manutenção de um órgão funcionante, com preservação da fala, da deglutição e de uma via aérea pérvia. Os pacientes com tumores localmente avançados, candidatos à preservação do órgão, são submetidos a tratamentos baseados em RT, usualmente associada à quimioterapia (QT) ou imunoterapia (IT). No entanto, para pacientes criteriosamente selecionados, podem ser indicadas ressecções parciais da laringe ou hipofaringe. Esses pacientes, preferencialmente, devem ser conduzidos a instituições especializadas e avaliados, antes do tratamento definitivo, por uma equipe multidisciplinar com experiência no tratamento de câncer de cabeça e pescoço. A definição do melhor tratamento deve ser individualizada e personalizada, baseada na experiência de cada instituição.
Histoplasmose Disseminada em Portador de Síndrome da Imunodeficiência Adquirida
Authors: Fernanda Rodrigues Costa  , Vitor Maia Teles Ruffini  , Juliane Penalva Costa Serra  , Itana Naiara Costa Ribeiro  , Morena Oliveira Costa  , Mateus Santana do Rosário
Published: March 2024

Histoplasmose é uma micose endêmica no Brasil, causada por Histoplasma capsulatum. A resposta imune ao Histoplasma é do tipo celular e leva a ativação dos macrófagos e controle da doença. Contudo, fungos podem manter-se viáveis no corpo por vários anos e serem reativados após imunossupressão. O relato trata de um paciente imunocomprometido por ser portador de SIDA (síndrome da imunodeficiência adquirida (SIDA), pelo que seu tratamento baseou-se nas recomendações do Clinical Practice Guidelines for the Management of Patients with Histoplasmosis, com início imediato de terapia antirretroviral (TARV).
Mielopatia Esquistossomótica: Relato de um Caso
Authors: Leila Silva Almeida Ismael  , Gabriel Xavier Pereira Souza  , Antônio Fernando Ribeiro da Silva Júnior  , Jamary Oliveira-Filho
Published: March 2024

A esquistossomose é uma doença parasitária causada por helmintos trematódeos do gênero Schistosoma. A esquistossomose é endêmica em vários estados brasileiros, incluindo a Bahia. Dentre as formas de apresentação da doença, o acometimento do sistema nervoso central é associado a importante potencial de morbidade, sendo a medula espinal o local mais frequentemente afetado no SNC. O nosso relato trata de paciente positivo para a doença pelo ELISA no LCR, além de resultado de biópsia de ampola retal com 02 ovos de Schistossoma Mansoni. Foi reralizada dose de prednisiona (60 mg/dia) e prescrito prazinquantel (60mg/Kg) em dose única. Paciente apresentou melhora progressiva de quadro neurológico e segue em acompanhamento ambulatorial na neurologia.
Disfunção do Quadril e Qualidade de Vida em Pacientes Portadores de Anemia Falciforme
Authors: Marcos Almeida Matos  , Luanne Lisle
Published: March 2024

A anemia falciforme é a doença hematológica mais prevalente na Bahia, no Brasil e no mundo. A anemia falciforme é produzida por um defeito genético que implica na produção de uma hemoglobina anormal, conhecida como hemoglobina s (ou falcêmica). A a doença é caracterizada por crises vaso-oclusivas que determinam complicações crônicas e agudas de toda ordem nos portadores desta condição. A disfunção do quadril ocasionada na anemia falciforme contribui para piorar ainda mais a qualidade de vida dos pacientes, especialmente na faixa etária pediátrica. Por este motivo, o objetivo deste estudo foi avaliar a qualidade de vida em pacientes portadores de anemia falciforme com disfunção do quadril.
Manejo da grangrena de Fournier: experiência de um hospital filantrópico de Salvador
Authors: Darlene Silva Azevedo
Published: March 2024

INTRODUÇÃO: a Gangrena de Fournier (GF) é uma doença pouco diagnosticada, com alto índice de morbimortalidade. As causas podem ser idiopáticas ou estar associada a fatores predisponentes, entre estes, o trauma local. As manifestaçõos clínicas caracterizam-se por lesões mínimas até comprometimento dos planos fasciais profundos. Estabelecendo o diagnóstico, a conduta inicial é a estabilização do paciente, o uso do antibiótico de largo espectro, seguido do desbridamento cirúrgico até a segunda parte do tratamento, que consiste na terapia nutricional e, principalmente, nos cuidados com a ferida. OBJETIVO: relatar o caso de um paciente com diagnóstico de Fratura de Quadril decorrente de acidente automobilístico, que evoluiu com GF, em um Hospital Filantrópico de Salvador (HFS), visando discutir os aspectos relacionados ao manejo de enfermagem referente à área afetada, para bom êxito no processo cicatricial da lesão. MÉTODO: trata se de um relato de caso, referente a um paciente com GF, interno da UTI de um HFS, avaliando a evolução clínica e complicações durante o manejo de enfermagem na região afetada. RESULTADOS: a GF para uma evolução favorável é o reconhecimento precoce, o desbridamento cirúrgico, acompanhados de uma terapia com antibióticos de amplo espectro e o manejo da enfermagem referente aos cuidados com as lesões. CONCLUSÃO: apesar da gravidade da GF, medidas terapêuticas já adotadas, juntamente com o manejo da equipe de enfermagem nos cuidados com o paciente e, em especial, com a ferida, demonstraram-se bastante eficazes no controle da doença, permitindo reconstrução cirúrgica das áreas atingidas, a fim de diminuir a morbimortalidade da doença.
Sprawozdanie z wystawy
Authors: Burkiewicz Łukasz
Published: March 2024

Sprawozdanie z wystawy: „Misjonarz ze Śląska. O. Paul Joachim Schebesta SVD (1887–1967). Pionier badań wśród Pigmejów i Negrytów” (9–22 XII 2019, organizatorzy: Wydział Teologii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Muzeum Misyjno-Etnograficzne Księży Werbistów w Pieniężnie, Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, Biblioteka Główna UPJPII)
Transwersalna racjonalność jako teoria relacji międzykulturowych
Authors: Winiarska Paulina
Published: March 2024

Przeobrażenia w sferze kulturowej – takie jak choćby globalizacja – powodują, że badacze są zmuszeni wypracować nowe, spójne podejście, aby w obliczu konfrontacji z innością/ różnorodnością religijną, językową, obyczajową, aksjologiczną nie zatracić odrębności kulturowej narodów. Rozwiązaniem tego problemu może być koncepcja, która z jednej strony będzie umożliwiać względną autonomię poglądów we wszystkich domenach ludzkiego życia, a z drugiej strony będzie poszerzać przestrzeń międzykulturowych dyskursów. Te dwa powody wydają się w sposób wystarczający uzasadniać wprowadzenie do teorii badań nad kulturą pojęcia transwersalnej racjonalności.

Celem niniejszego artykułu jest zaprezentowanie tej właśnie koncepcji, której twórcą jest amerykański badacz C.O. Schrag. Możemy postawić tezę, że dzięki użyciu koncepcji transwersalnej racjonalności da się podjąć badania nad indywidualnym intelektualnym rozwojem człowieka, ale też może ona posłużyć do badań nad rozwojem kulturowym społeczności.

W koncepcji C.O Schraga transwersalność jest dynamiką, która napędza działanie komunikacyjne. Człowiek jako „wielowymiarowy sprawca” działa w obszarze sfer kulturowych, do których zaliczane są: religia, moralność, sztuka i nauka, tworząc wspólnotę mającą zawsze wymiar etyczny. Jak dowodzi Schrag, szereg interakcji (dyskursywnych, interpretacyjnych, transwersalnych) na poziomie mikro- i makrospołecznym buduje relacje międzykulturowe.
Współczesna tajwańska literatura aborygeńska jako narzędzie ekspresji tożsamości kulturowej na przykładzie twórczości Sakinu Ahronglonga
Authors: Targosz Tobiasz
Published: March 2024

Rozkwit literatury aborygeńskiej wiąże się na Tajwanie bezpośrednio z rozwojem ruchu domagającego się praw dla ludności autochtonicznej w latach 90. ubiegłego wieku. Zasadnicze znaczenie miały w tym przypadku prawa do kultywowania własnej tożsamości kulturowej, do używania rdzennego języka oraz do rdzennej ziemi i zasobów naturalnych. W niniejszym artykule poprzez antropologiczną analizę tajwańskiej literatury aborygeńskiej na przykładzie zbioru opowiadań Dzik, latająca wiewiórka i Sakinu autorstwa pisarza z ludu Paiwan – Sakinu Ahronglonga – podjęta została próba przedstawienia współczesnej sytuacji tajwańskich Aborygenów oraz ich walki o poszanowanie praw kulturowych, zwyczajów i etnicznej tożsamości.
Od izolacji do wspólnoty
Authors: Latoch-Zielińska Małgorzata
Published: March 2024

Problematyka artykułu wpisuje się w nurt badań interdyscyplinarnych nad wielokulturowością i budowaniem wspólnoty w kontekście środowisk etnicznych w Brazylii. Przedmiotem obserwacji uczyniono działania Związku Etnicznego w regionie Ijuí w południowej Brazylii. Szczególną uwagę poświęcono historii polskiego osadnictwa w tym kraju, co pozwoliło na wyciągnięcie wniosków dotyczących statusu Polonii w tym wieloetnicznym i wielokulturowym społeczeństwie. Poczynione obserwacje uprawniają do stwierdzenia, iż w procesie kształtowania wspólnot etnicznych, w tym polskiej, grupy te przeszły drogę od izolacji i zamknięcia do otwarcia się i współpracy. Zauważono, iż dużą rolę w procesie zachowania tożsamości narodowej i kulturowej polskich emigrantów odegrał Kościół, zarówno w początkowym okresie osadnictwa polskiego, jak i współcześnie. Obecna polityka rządu brazylijskiego realizuje ideę wspierania wielokulturowego i wieloetnicznego społeczeństwa. Polacy w Brazylii sygnalizują konieczność kontaktu z krajem przodków, jego językiem i kulturą, dlatego niezwykle cenne są wszelkie inicjatywy mające na celu pomoc w zachowaniu tożsamości narodowej, doskonaleniu umiejętności posługiwania się językiem polskim i budowaniu poczucia więzi z polską kulturą (dawną i współczesną).
Materialne i niematerialne dziedzictwo Europy Środkowej w praktykach Międzynarodowego Centrum Kultury w Krakowie
Authors: Weżgowiec Barbara
Published: March 2024

Międzynarodowe Centrum Kultury w Krakowie to instytucja, która od lat działa na rzecz popularyzacji i ochrony dziedzictwa kulturowego Europy Środkowej. Celem niniejszego artykułu jest pokazanie specyfiki tej instytucji oraz ukazanie różnorodności działań podejmowanych przez MCK: od wystaw, przez działania edukacyjne w postaci prelekcji i warsztatów, po konferencje i publikacje (o charakterze popularyzatorskim i naukowym).

Zestawiając te działania, w których MCK pokazuje zarówno twórczość konkretnych artystów, jak i przybliża historię oraz dziedzictwo poszczególnych narodów, a wreszcie sięga do idei i fenomenów (takich jak Kresy czy mit Galicji), które są istotnym elementem kulturowej spuścizny Europy Środkowej, ukazuję, że działania te wpisują się w humanistyczne myślenie o dziedzictwie kulturowym. Pokazuję też korelację między tematyką organizowanych wystaw i innych wydarzeń a miejscem, czyli miastem, w którym działa MCK. Wszystkie te przykłady potwierdzają, że MCK, jako autorski projekt, jest nowoczesną instytucją o interdyscyplinarnym podejściu i charakterze. Pełni ono funkcję zarówno muzeum, jak i placówki edukacyjno-naukowej oraz dyplomatycznej – dbając (w myśl polityki „soft power”) o budowanie dobrosąsiedzkich relacji między Polską i innymi państwami z tej części kontynentu.

Prezentowane praktyki są potwierdzeniem realizacji misji MCK, którą jest kształtowanie i propagowanie nowego podejścia do europejskiego dziedzictwa: z jednej strony akcentującego kwestie tożsamości, tradycji i rodzimości poszczególnych kultur, z drugiej – otwartego na dialog międzykulturowy, będący istotnym wyzwaniem i znakiem współczesności.
Mediolingwistyka czy medioznawstwo lingwistyczne?
Authors: Laskowska Małgorzata , Marcyński Krzysztof , Szerszeń Paweł
Published: March 2024

Celem artykułu jest określenie współczesnych związków lingwistyki, w tym zwłaszcza lingwistyki stosowanej, z medioznawstwem. Autorzy wskazali obszary przenikania się obydwu dyscyplin oraz ich subdyscyplin, ukazując możliwości współpracy lingwistów i medioznawców, w tym współpracy o naturze interdyscyplinarnej. W artykule odniesiono się do takich aspektów działalności naukowej, jak: przedmiot i podmiot badań poznawczej pracy naukowej, aspekt koncepcyjny, aspekt metodologiczny oraz aspekt teleologiczny).
Niedopasowanie kompetencji w organizacjach o zróżnicowanej wielkości
Authors: Jarecki Wojciech , Kunasz Marek
Published: March 2024

W pracy poddano analizie stopień dopasowania kompetencji w organizacjach w zależności od wielkości badanego podmiotu. Praca ma charakter teoretyczno-empiryczny. Analizy empiryczne niedopasowań kompetencyjnych koncentrują się głównie na grupie absolwentów studiów wyższych, rzadko są prowadzone w przedsiębiorstwach w kontekście dopasowań zespołu do znaczenia poszczególnych kompetencji przy zatrudnianiu. Tekst wpisuje się w powyższą lukę. Zaprezentowano w nim wybrane koncepcje teoretyczne niedopasowań kompetencji oraz wyniki badań empirycznych na grupie przedsiębiorstw różnej wielkości, które przeprowadzono w ramach projektu realizowanego przez Uniwersytet Szczeciński, a finansowanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Badania pokazały, że obraz oceny zespołów pracowniczych badanych podmiotów odpowiada postrzeganiu przez respondentów znaczenia rozpatrywanych kompetencji i cech osobowych. Mediana ocen znaczenia kompetencji i cech osobowych przy zatrudnianiu i ocen potencjału istniejącego zespołu nie wskazuje na istotne różnice w grupach przedsiębiorstw wyodrębnionych ze względu na ich wielkość, choć różnice takie ujawniają się już na szczeblu poszczególnych rozpatrywanych wiązek kompetencji.
Does a Post-modern Consumer Need the Sacred?
Authors: Kinal Jarosław , Bochenek Krzysztof
Published: March 2024

In the age of post-modernity the religious and ethical awareness of societies are undergoing devaluation. We are witnessing walking away from religiosity and the denial of its values. Religiosity is replaced with “metaphysical” sacralised consumerism and the worship of the body, which are seen as a shorter route to heaven. As the response to the fall of traditional values, a new form of spirituality is emerging. It is based on distance, rejection and going beyond empty and compulsive consumerism. Thanks to that an individual is able to regain self-determination and one’s own humanity.
Działania rewitalizacyjne w przestrzeni Łemkowszczyzny
Authors: Żaliński Adam
Published: March 2024

Łemkowszczyzna to przestrzeń działań o charakterze rewitalizacyjnym. Niemniej pozostaje ona obszarem o bardzo zróżnicowanym stanie zachowania dziedzictwa jej dawnych mieszkańców. Celem artykułu jest przedstawienie przypadku społecznej odbudowy dzwonnicy w nieistniejącej wsi Polany Surowiczne. W związku z tym wykorzystano wybrane koncepcje teoretyczne zaczerpnięte z psychologii środowiskowej, teorii przestrzeni i pamięcioznawstwa oraz wskazano na inne możliwości interpretacji podejmowanych działań, w szczególności odnoszące się do wartości i fenomenologii. Bazą źródłową studium są publiczne wypowiedzi inicjatora odbudowy dzwonnicy i oficjalne materiały dokumentujące projekt odbudowy. Analizowany przypadek jest ciekawy ze względu na społeczny charakter podejmowanych działań rewitalizacyjnych.
Rok 1920. Dzienniki Stanisławy Serafińskiej spisane na Koryznówce w Wiśniczu
Authors: Pachowicz Anna
Published: March 2024

Rok 1920 Dzienniki Stanisławy Serafińskiej spisane na Koryznówce w Wiśniczu (Dzienniki Rok 1920 Stanisława Serafińska – tytuł z okładki) opublikowane zostały z inicjatywy oddziału Muzeum Okręgowego w Tarnowie: Muzeum Pamiątek po Janie Matejce „Koryznówka” w Nowym Wiśniczu.

Są pierwszym wydaniem tego tekstu w całości i stanowią istotny przyczynek uzupełniający lukę zarówno w historii regionu, jak również w historii dziejów opisywanych rodzin. Lektura Dzienników pozwala poznać nastawienie społeczności małopolskiej do działań politycznych krajowych i międzynarodowych oraz wydarzeń z 1920 r.
Dostęp do informacji a poziom wiedzy wśród pokolenia X i Z na przykładzie Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w Warszawie
Authors: Król Magdalena B.
Published: March 2024

Artykuł prezentuje wyniki badania przeprowadzonego w 2001 r. wśród przedstawicieli pokolenia X i badania przeprowadzonego w 2021 r. wśród przedstawicieli pokolenia Z. Celem podjętych badań było znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy nieograniczony dostęp do informacji w Internecie ma wpływ na wzrost poziomu wiedzy wśród przedstawicieli pokolenia Z o najbardziej prestiżowych wydarzeniach kultury wysokiej na przykładzie Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Badaniem ankietowym objęci zostali studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego i Politechniki Krakowskiej.
Miejsca poza miejscami
Authors: Pisarek Adam
Published: March 2024

Artykuł dotyczy wybranych typów naukowych i ochronnych praktyk przestrzennych. Autor interesuje się polskimi parkami narodowymi jako miejscami wytwarzania wiedzy o przyrodzie, zadaje pytania, w jaki sposób środowisko zostało przystosowane do tej funkcji i jak to przystosowanie było związane z dużo ogólniejszymi tendencjami do podejmowania pracy w terenie i wdrażania procedur laboratoryjnych w obrębie nauk przyrodniczych na przełomie XIX i XX w. Artykuł zawiera analizy wyselekcjonowanych projektów polskich przyrodników, działaczy i pracowników parków narodowych aktywnie dążących do nadania naukowego statusu działaniom z zakresu ochrony przyrody.

Wyniki przeprowadzonych badań pozwalają wyciągnąć wnioski mówiące, że parki narodowe to miejsca pogranicza, w których testowane są różne sposoby wytwarzania i wykorzystywania zdobytej wiedzy. Jawią się też jako złożone asamblaże, w których wybrane narzędzia i ramy epistemiczne technonauki okrzepły w znaturalizowanych formułach przestrzennych wypływających z przyjęcia określonych założeń ontologicznych w świecie składającym się z wielu światów. Autor dowodzi, że parki narodowe, będące wynikiem procesu terytorializacji przyrody, ukształtowały się jako miejsca poza miejscami, które mediują między terenowymi i laboratoryjnymi modalnościami produkcji wiedzy technonaukowej.
Przemoc domowa w pandemii COVID-19
Authors: Ławska Wioletta , Makara-Studzińska Marta
Published: March 2024

Przemoc w rodzinie najczęściej dotyka najsłabszych, którzy nie potrafią sami się obronić. Pandemia COVID-19 stworzyła warunki do jej występowania. Celem pracy był przegląd aktualnej literatury naukowej na temat przemocy domowej podczas pandemii w latach 2020–2021. Przeanalizowano doniesienia pod względem przyjętego kryterium, czyli występowania przemocy wobec kobiet, dzieci i osób starszych, oraz poddano je krytycznej ocenie. W analizowanym okresie znaleziono ok. 200 artykułów zawierających wyszukiwane hasła. Do pełnej analizy zakwalifikowano 37 artykułów. Wyłoniono doniesienia z różnych krajów na świecie. Pandemia wpłynęła na zwiększenie przemocy domowej, ale odnotowano rzadsze próby szukania pomocy. Czynnikami spustowymi były: wysoki poziom negatywnych emocji, obciążenie obowiązkami domowymi, utrata pracy, zła sytuacja finansowa, środki psychoaktywne.
A Linguistic Analysis of Sexism-Related Hate Speech in Social Media
Authors: Bugajska Anna , Dziedzic Paulina
Published: March 2024

The aim of this article is to present the functioning of a dual algorithm/human analysis and to investigate the means with which to study hate speech, especially sexism-related hate speech, in the online environment, focusing on social media comments and hashtags. Another aim is to investigate new linguistic trends in contemporary online hate speech that can be revealed via quantitative hate speech analysis. In the first part, the concept of hate speech is briefly introduced in a linguistic context. In the second part, an example of a Twitter hashtag is analyzed. In the third part, an algorithm for the identification of sexism-related hate speech from the corpus available at hatespeechdata.com is discussed. The article demonstrates the methods of evaluating selected types of online content for the presence of hate speech. It is made evident that algorithm-based hate speech qualification is an insufficient tool for identifying hate speech and that qualitative analysis by a trained linguist is necessary.
Edytorial
Authors: Burkiewicz Łukasz
Published: March 2024

Oddajemy do Państwa rąk kolejny zeszyt „Perspektyw Kultury”. Aktualny numer naszego kwartalnika jest związany z wieloaspektową, kulturoznawczą i historyczną refleksją nad obecnością stroju w kulturze na przestrzeni wieków, której został poświęcony dział tematyczny. Jego redakcji podjęły się Panie Profesor Beata Bigaj-Zwonek, Izabela Kaczmarzyk i Monika Stankiewicz-Kopeć z Instytutu Kulturoznawstwa i Dziennikarstwa Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie. Temat okazał się niezwykle popularny i wzbudził ogromne zainteresowanie, stąd i sam dział, jak i cały numer, jest najobszerniejszy w kilkunastoletniej historii czasopisma.

Numer, który Państwo przeglądacie, jest bogaty w treści. Nie chodzi tutaj tylko o liczbę tekstów, ale również ich różnorodność tematyczną. Znajduje się w nim 38 tekstów, z czego 23 stanowią dział tematyczny, a pozostałe mieszczą się w stałych działach czasopisma: „Zarządzanie i marketing” oraz „Varia”. Cztery testy znajdują się również w dziale „Recenzje” (2) i „Sprawozdania” (2).

Mamy nadzieję, że niniejszy numer spotka się z zainteresowaniem. Życzymy przyjemnej i pożytecznej naukowo lektury!
Editorial
Authors: Burkiewicz Łukasz
Published: March 2024

We are presenting you with another issue of Perspectives on Culture. The current issue of our quarterly is related to a multifaceted cultural and historical reflection on the presence of costume in culture over the centuries, to which topic a thematic section has been devoted. The editing work was undertaken by Professors: Beata Bigaj-Zwonek, Izabela Kaczmarzyk and Monika Stankiewicz-Kopeć of the Institute of Cultural Studies and Journalism at the Ignatianum University in Cracow. The topic proved to be extremely popular and aroused great interest, hence the section itself, as well as the entire issue, is the most extensive one in the journal’s several-year history.

The issue you are reviewing is rich in content, which is not just about the number of texts, but also their thematic diversity. It contains 38 texts, 23 of which are within the thematic section, and the rest fall under the regular sections of the magazine: Management and Marketing and Varia. There are also four texts in the Reviews (2) and Reports (2) sections.

We hope you will find this issue interesting. We wish you a pleasant and useful reading.
Strój, ubiór, kostium jako symbole kulturowe
Authors: Bigaj-Zwonek Beata , Kaczmarzyk Izabela , Stankiewicz-Kopeć Monika
Published: March 2024

Na przestrzeni wieków odzienie – mówiąc najogólniej o wszelkich odmianach ubiorów, strojów czy kostiumów – zyskało wiele funkcji, stając się jednym z najbardziej reprezentatywnych wyznaczników kultury. Ubiory, stroje, kostiumy w całej swojej diachronicznej i synchronicznej złożoności – poza ich ściśle pragmatycznym, utylitarnym wymiarem – pełnią bowiem funkcję swoistych symbolicznych markerów jasno i jednoznacznie określających odgrywaną przez kogoś w danej chwili rolę społeczną, a także odzwierciedlających aprobatę bądź sprzeciw wobec obowiązującej hierarchii wartości i dominujących wzorów kulturowych. Ubranie, a szczególnie strój czy kostium, ujmowane jako integralna całość lub też jako ich poszczególne elementy, mimo swojej materialności są bowiem nasycone tym, co niematerialne wartościami estetycznymi, jak również właśnie znaczeniami symbolicznymi, komunikującymi (bardziej lub mniej bezpośrednio) tożsamość, poglądy, system przynależności do określonego kręgu kulturowego, warstwy społecznej, grupy zawodowej czy subkulturowej. Odzież może bowiem hierarchizować bądź egalitaryzować: wyróżniać kogoś na tle innych lub pozwolić mu się zamaskować, może ujednolicać, zacierać różnice, wskazywać na społeczny prestiż lub poślednią funkcję pełnioną w danej społeczności, ujawniać pragnienia, tęsknoty, marzenia i aspiracje, a także wpisywać się w dyskurs pomiędzy wzorotwórczymi centrami kulturowymi a satelickimi peryferiami z ich kompleksami bądź buntem wobec tego, co nie jest własne i rodzime, czego konsekwencją bywa współcześnie zwrot ku etnicznym źródłom postrzegania siebie i otaczającego świata.
Łach, mundur i szminka
Authors: Chłap-Nowak Ewa Justyna
Published: March 2024

Przedmiotem tego studium są doświadczenia wojenne kobiet z II Rzeczypospolitej, więzionych i zesłanych w głąb Związku Sowieckiego po jego agresji na Polskę w 1939 r. Istotnym novum tego ujęcia jest przedstawienie owych doświadczeń poprzez udokumentowane w literackich świadectwach (pamiętnikach, opowiadaniach, poezji) przemiany, jakich doznawały na owej drodze ubrania, elementy stroju – od butów do szminki. Charakterystyczne dla owych doświadczeń pozbawienie wyboru stroju, zredukowanie jego funkcji do podstawowego zabezpieczenia organizmu przed wyziębieniem (częściej) lub przegrzaniem (w czasie pracy pod palącym słońcem kazachskiego lata w stepie) ukazane są w kontraście z modą kobiecą w II Rzeczypospolitej przed rokiem 1939. Podkreślone zostaje znaczenie przytoczonych w studium świadectw w kontekście tak często podejmowanej dziś kwestii znaczenia ubioru „w teatrze życia społecznego”, jego funkcji jako „narzędzia konstruowania i komunikowania tożsamości jednostkowej”. Pojawia się istotne pytanie badawcze: czy wojna i nastawiony na podeptanie godności ludzkiej system totalitarnej opresji, jakiego doświadczały niekiedy w najbardziej ekstremalnym stopniu autorki przytaczanych świadectw, kwestionują całkowicie owe znaczenia i funkcje, czy przeciwnie – uwypuklają je przez przebijającą w owych relacjach tęsknotę za wyjściem poza tę jedynie „termiczną”, utylitarną funkcję stroju? Interesujące okazuje się także ukierunkowanie owych tęsknot w stronę munduru, symbolu istotnej tożsamości jednostkowej – we wspólnocie (polskiej, żołnierskiej), jako znaku odzyskanej i manifestowanej godności, ale także w stronę funkcji podkreślającej, jak przed wojną, indywidualną urodę, gust, możliwość „autokreacji” za pomocą elementów stroju, która została tak radykalnie zaprzeczona, odebrana przez totalitarny system sowieckich represji i wojennej nędzy.
Ubiory, ludzie i sieci społeczne w „Regestrze a spisku wszystkich rzeczy pańskich” podskarbiego koronnego Mikołaja Szydłowieckiego z 1525 roku
Authors: Januszek-Sieradzka Agnieszka
Published: March 2024

Artykuł został oparty na archiwalnym inwentarzu mobiliów (ubiorów, tkanin, dodatków, wyrobów ze złota i srebra) Mikołaja Szydłowieckiego, podskarbiego wielkiego koronnego (1515–1532), kasztelana sandomierskiego (1515), starosty radomskiego (1507–1532), olsztyńskiego (1523). Nie jest to tylko wykaz tego, co podskarbi ma, ale także rejestr tego, co miał, a co już nie jest w jego posiadaniu z powodu tak przeróbek odzieży, jak i na skutek przekazywania ruchomości innym osobom. To ważna właściwość tego inwentarza, która w znacznej mierze decyduje o jego unikatowości. Rejestr ten ma charakter spisu aktualnego i praktycznie użytkowanego, a nie jedynie dokumentacyjnego. Zasób ujętych w rejestrze informacji jest więc znacząco szerszy niż zazwyczaj w przypadku ruchomości mobiliów, zwłaszcza w kontekście historii poszczególnych przedmiotów, określanej w literaturze socjologicznej jako „życie rzeczy”. Dobrze uchwytne jest nadawanie im „drugiego życia”, czyli przekształcanie gotowych ubiorów poprzez ich prucie i ponowne wykorzystywanie poszczególnych części do naprawy, wykończenia czy ozdobienia innych części garderoby. Drugi z tych aspektów to wykorzystywanie ubiorów i tkanin w stosunkach międzyludzkich, tworzeniu i utrzymywaniu sieci społecznych, budowaniu relacji klientalnych, a w końcu korzystanie z nich w propagandzie własnej pozycji i prestiżu. Łącznie w inwentarzu Mikołaja Szydłowieckiego zostało wymienionych 160 gotowych ubiorów i tekstylnych dodatków. Spośród wszystkich ujętych w tym rejestrze ubrań w posiadaniu podskarbiego pozostawało 109, czyli 68%. Z 51 ubiorów (32%), które nie należały już do Szydłowieckiego, 49 zostało podarowanych, a dwa pożyczone innym osobom. Z owych 160 ujętych w rejestrze 17 (10,5%) pochodziło z podarunków dla podskarbiego. „Drugie życie” otrzymało 12 ze 160 ubiorów spisanych w rejestrze (7,5%).
W gorsecie czy w surducie?
Authors: Stachura-Lupa Renata
Published: March 2024

Artykuł ukazuje związek między strojem kobiecym a procesami modernizacyjnymi zachodzącymi w Europie w XIX wieku. Autorka koncentruje się na dyskursie emancypacyjnym i kobietach, które tak jak francuska pisarka George Sand i grono jej polskich naśladowczyń zrywały z tradycyjnym wizerunkiem kobiety i zakładały męskie stroje. W Polsce z interpretacją stylu życia Sand, noszącej męską garderobę, nie radzili sobie jej pierwsi biografowie, piszący o autorce Indiany w związku z Fryderykiem Chopinem. Kobieta w surducie, z cygarem lub fajką w ręku w ocenie przeciwników emancypacji była awanturnicą, szukającą poklasku. Kompromitowała nie tylko siebie, ale i ideę emancypacyjną. Do oskarżeń o szukanie atencji i taniej sensacji dochodziły zarzuty o podłożu seksualno-erotycznym: o bezwstydności, rozwiązłości, zgniliźnie moralnej. Eliza Orzeszkowa znała i ceniła twórczość Sand. Sama unikała mówienia o swoim życiu prywatnym. W Kilku słowach o kobietach (1870), rozprawie fundamentalnej dla dalszego rozwoju ruchu emancypacyjnego w Polsce, krytyce poddała awanturnice, sawantki i kobiety lwice, które ideę równouprawnienia sprowadzają do zachowań naruszających społeczne normy. W swoim programie emancypacyjnym opowiedziała się za poszanowaniem rodziny, małżeństwa i norm moralno-obyczajowych.
„O strojach dawnych i o teraźniejszej tego wieku modzie” w ujęciu Jakuba Kazimierza Haura (1632–1709)
Authors: Stuchlik-Surowiak Beata
Published: March 2024

Artykuł przybliża dzieło Jakuba Kazimierza Haura zatytułowane Skład albo skarbiec znakomitych sekretów ekonomiej ziemiańskiej wydane po raz pierwszy w roku 1693. Jest to bardzo obszerna, licząca ponad pięćset stron, księga, w której autor zawarł szereg informacji z najróżniejszych dziedzin – rolnictwa, meteorologii, astrologii, medycyny, higieny, weterynarii, sztuk plastycznych, geografii i prawa, a także garść porad dotyczących kulinariów, wychowywania dzieci, czytelnictwa, łowiectwa czy zabezpieczania się przed czarami. Na kartach tego dzieła znalazła swoje miejsce także tematyka związana ze strojami. Te fragmenty tekstu podzielił autor na trzy kategorie. Pierwszą stanowią rozważania o historii ubioru zarówno w Polsce, jak i w innych krajach, drugą – informacje o XVII-wiecznej modzie na terenie Rzeczypospolitej, trzeci obszar rozważań Haura obejmuje natomiast praktyczne porady dotyczące czyszczenia odzieży i dbania o nią. W utworze wyraźnie daje o sobie znać skłonność autora do dydaktyzmu, szczególnie w tych fragmentach, w których krytykuje on Polki za nadmierne uleganie dyktatowi mody i ślepe naśladownictwo obcej kultury. Niezależnie jednak od tego XVII-wieczny autor postrzega strój jako ważny element codzienności i zaleca o niego dbać, przy czym niektóre zamieszczone w dziele porady dotyczące konserwacji odzieży nie straciły do dziś aktualności.
Strój modnej damy w zwierciadle polskiej satyry oświeceniowej
Authors: Kowal Jolanta
Published: March 2024

Cudzoziemski strój oświeceniowej damy modnej, podobnie jak męski frak, był synonimem bezrefleksyjnego naśladownictwa obcych polskiej kulturze wzorów obyczajowych. Zjawisko to wielokrotnie krytykowano w ówczesnych tekstach publicystycznych i literackich, w tym również w satyrze. Tytułowy problem zaprezentowany został w niniejszym artykule na przykładzie trzech utworów satyrycznych autorstwa Elżbiety Drużbackiej, Ignacego Krasickiego i Jana Gorczyczewskiego. Ich zróżnicowana przynależność czasowa (faza prekursorska, dojrzała i schyłkowa epoki polskiego oświecenia) pokazuje, iż manifestująca się w stroju modnych dam fascynacja kulturą znad Sekwany była zjawiskiem eksponowanym w literaturze już od schyłku czasów saskich aż po epokę postanisławowską. Co przy tym znamienne i co poświadcza lektura wskazanych utworów, damy z elit – w ubiorach, zachowaniu, zainteresowaniach – chciały również naśladować szlachcianki i tak nowa kultura rozpowszechniona w Warszawie przenikała za ich sprawą na prowincję. W ocenie wielu ówczesnych intelektualistów, w tym także literatów, nowa moda była zjawiskiem groźnym, szkodliwym społecznie, któremu należało przeciwdziałać. Lubowanie się w zbytkach, egoizm, próżność, lenistwo, głupota, bezrefleksyjność, czasem lekkomyślność i brak doświadczenia, a częściej wyrachowanie i nadmierne ambicje to katalog wad najczęściej przypisywanych modnym damom. Badawczy ogląd wymienionych tekstów potwierdza fakt, że oświeceniowa satyra w znaczącym stopniu przyczyniła się do utrwalenia stereotypowego wizerunku modnej damy, przywiązującej nadmierną wagę do swojego strojnego wyglądu. Spod satyrycznego pióra autorów wyłania się również każdorazowo krytyczna refleksja, iż ta snobistyczna, bezkrytyczna pogoń za francuszczyzną odbywała się bez oglądania się na konsekwencje nie tylko finansowe, ale i kulturowe.
„Kazałem więc na łeb na szyję, by mnie krawiec stroił” – rzecz o realnych i duchowych kreacjach Juliusza Słowackiego
Authors: Świder-Pióro Aneta
Published: March 2024

W artykule – głównie w odniesieniu do listów powstałych na przestrzeni emigracyjnej twórczości Juliusza Słowackiego – ukazane zostały zależności między garderobą poety, a jego egzystencjalnym, duchowym i twórczym progresem. Poszczególne cezury rozwoju przybliżają wizerunki poety-dandysa, żywego trupa w czarnym tużurku, wojażera realizującego podróż życia oraz mistyka porzucającego świat „glansowanych rękawiczek”. W kontekście zaprezentowanego wywodu pojawia się również wątek Mickiewiczowski – antynomiczny wobec prezentowanej myśli Słowackiego o stroju traktowanym w kategorii człowieczego „ja”.
Strój ludowy jako nośnik nastrojów społecznych w międzywojennej twórczości wybranych malarzy austriackich
Authors: Bigaj-Zwonek Beata
Published: March 2024

Artykuł dotyczy zagadnienia roli ubioru w budowaniu przekazu o określonej treści/wydźwięku przez wybranych artystów tworzących w okresie międzywojennym w regionach Austrii, takich jak Tyrol. Twórcy ci – związani z ekspresjonizmem, modernizmem – odnosili się w różny sposób do ówczesnej sytuacji polityczno-społecznej. Celem artykułu jest m.in. wskazanie na powody sięgania po motyw stroju regionalnego, ludowego czy chłopskiego oraz zarysowanie schematu, w którym łączy się on z treścią artystycznej wypowiedzi oraz ekspresją przekazu. W artykule wyróżniono twórczość Albina Eggera-Lienza, którego historia stanowi ciekawy przykład determinantów wyborów motywów w obrazowaniu malarskim, a także pokazuje, jak m.in. kwestia ubioru może wpływać na późniejszy odbiór dorobku artystycznego.

Artykuł, przygotowany na podstawie kwerend muzealnych i literatury przedmiotu, zawiera m.in. wniosek, że motywy chłopskie, ludowe występują często w sytuacjach, w których pożądane są akcenty pierwotne, rytmu przyrody i pracy zgodnej z naturą, tradycji, wartości rodzinnych i rodzimych. Wybory strojów/ubiorów związanych z regionami i wsią towarzyszą przewrotom politycznym, robotniczym i ludowym, mogą też pojawiać się w sytuacjach zagrożenia. W przypadku nurtów ekspresjonistycznych, szczególnie u artystów pracujących w regionach, mogą one podbijać siłę przekazu, m.in. przez akcentację prawdziwości zachowań i siły przyrody, która wyznacza naturalny ład. Wielokrotnie akcenty chłopskie, w tym strój ludowy, łączą się wtedy z motywami religijnymi. Jednakże ubiór regionalny, wątki wiejskie i krajobrazowe mogą także towarzyszyć sztuce w okresach konfliktów i stanowić swoisty sposób schronienia przed uciskiem świata lub dawać wyraz złowrogiej „ciszy przed burzą”.

Problemem, który również został tu zarysowany, jest kwestia recepcji ubioru chłopskiego/ludowego w kraju, który miał związki z nazizmem, w związku z czym sprawa stroju łączy się z promowaną ówcześnie polityką kulturalną państwa – nieraz zgodnie z oczekiwaniami artystów, ale niejednokrotnie również przez przypadek i nałożenie się różnorakich okoliczności – i wpływa na ocenę samych twórców oraz ich dzieł.