Η διαμόρφωση της βοσνιακής-μουσουλμανικής εθνικής ταυτότητας
Authors: Μουζακίτη Αγγελική 
Published: August 2021

Σκοπός της διατριβής είναι η διερεύνηση των ιδεολογικών και πολιτικών μηχανισμών που καθόρισαν την πορεία διαμόρφωσης της βοσνιομουσουλμανικής εθνικής ταυτότητας από το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα μέχρι και σήμερα. Βασικοί σταθμοί σε αυτή τη μακρά και αμφίσημη εθνοποιητική διαδικασία, η οποία συνεχίζει ακόμη και σήμερα να τροφοδοτεί την ακαδημαϊκή έρευνα, αλλά και τις πολιτικές διεργασίες στην ευρύτερη περιοχή, υπήρξαν αρχικά η ιδέα του Βοσνιακού έθνους δυτικού τύπου, το οποίο καλλιεργήθηκε και προωθήθηκε από τις αυστροουγγρικές αρχές στα τέλη του 19ου αιώνα, αργότερα η ιδεολογία του Μουσουλμανισμού, η οποία προπαγανδίστηκε από την κομμουνιστική ελίτ στη Γιουγκοσλαβία κατά τις δεκαετίες του ’60 και του ’70, και τέλος η ιδεολογική και εθνοπολιτική σύλληψη του Bošnjaštvo, η οποία προωθήθηκε ως επίσημη κρατική ιδεολογία στις μουσουλμανικές περιοχές της Κροατομουσουλμανικής Ομοσπονδίας, από το 1995 και εξής. Η σχέση πολιτικής και ιστοριογραφίας κατείχε καίριο ρόλο στη μεθοδολογική μας προσέγγιση, καθώς στην προκειμένη περίπτωση η εκάστοτε πολιτική ατζέντα καθόριζε και συνεχίζει να καθορίζει σε πολύ μεγάλο βαθμό τις κατευθύνσεις της ιστοριογραφικής παραγωγής και τους μηχανισμούς διαμόρφωσης της συλλογικής μνήμης των Βόσνιων Μουσουλμάνων. Τόσο κατά τη συλλογή και επεξεργασία των πρωτογενών πηγών και των δευτερογενών πηγών από τα αρχεία και τις βιβλιοθήκες στο Βελιγράδι και το Σαράγεβο όσο και κατά τη συγγραφή της εργασίας μας διαπιστώσαμε πως το ερώτημα σχετικά με το αν οι Βόσνιοι Μουσουλμάνοι συνιστούν πραγματικό ή τεχνητό έθνος είναι υπεραπλουστευτικό και παραπλανητικό. Περισσότερο μας απασχόλησαν ερωτήματα όπως τα ακόλουθα: Ποια ήταν τα προνεωτερικά στοιχεία πάνω στα οποία στηρίχθηκε η εθνοποιητική διαδικασία των Βόσνιων Μουσουλμάνων; Ποιος ήταν ο ρόλος του Ισλάμ; Πώς επηρέασαν οι ευρύτερες πολιτικές συνθήκες και δομές τη διαδικασία διαμόρφωσης, οριοθέτησης και μετασχηματισμού της βοσνιακής-μουσουλμανικής εθνικής ταυτότητας; Ποιες επιλογές και ποιοι στρατηγικοί στόχοι της πνευματικής και πολιτικής ελίτ κατά τη σοσιαλιστική, αλλά και κατά τη μετακομμουνιστική περίοδο αν οι Βόσνιοι Μουσουλμάνοι συνιστούν πραγματικό ή τεχνητό έθνος είναι υπεραπλουστευτικό και παραπλανητικό. Περισσότερο μας απασχόλησαν ερωτήματα όπως τα ακόλουθα: Ποια ήταν τα προνεωτερικά στοιχεία πάνω στα οποία στηρίχθηκε η εθνοποιητική διαδικασία των Βόσνιων Μουσουλμάνων; Ποιος ήταν ο ρόλος του Ισλάμ; Πώς επηρέασαν οι ευρύτερες πολιτικές συνθήκες και δομές τη διαδικασία διαμόρφωσης, οριοθέτησης και μετασχηματισμού της βοσνιακής-μουσουλμανικής εθνικής ταυτότητας; Ποιες επιλογές και ποιοι στρατηγικοί στόχοι της πνευματικής και πολιτικής ελίτ κατά τη σοσιαλιστική, αλλά και κατά τη μετακομμουνιστική περίοδο επηρέασαν καθοριστικά βασικές πτυχές της βοσνιακής-μουσουλμανικής εθνικής ιδεολογίας; Σε ποιο βαθμό οι ακαδημαϊκές και πολιτικές διαμάχες γύρω από το όνομα Μουσουλμάνος ή Bošnjak προσέδωσαν αντιφατικές διαστάσεις στο περιεχόμενο της εθνικής τους ταυτότητας; Κάτω από ποιες κοινωνικοοικονομικές, ιδεολογικές και πολιτικές προϋποθέσεις συσπειρώνονται οι μάζες γύρω από τη βοσνιακή-μουσουλμανική εθνική ιδεολογία και ποια τα βασικά πολιτικά αιτήματα αυτού του εθνικού κινήματος; Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά, αλλά και οι αντιφάσεις που διέπουν τη βοσνιακή-μουσουλμανική εθνική αφήγηση; Ποιος είναι ο ρόλος των «αντίπαλων» ιστορικών αφηγήσεων των Σερβοβόσνιων και των Κροατών της Βοσνίας στη διαμόρφωση του εθνικού ιστορικού λόγου των Βόσνιων Μουσουλμάνων; Ποιες ομοιότητες και ποιες διαφορές παρατηρούνται ανάμεσα στη βοσνιακή-μουσουλμανική εθνική ρητορική της σοσιαλιστικής περιόδου και σε αυτή της μετακομμουνιστικής περιόδου όσον αφορά την ιδεολογική και πολιτική χρήση του παρελθόντος; Πώς αποτυπώνεται η ιδέα της «χιλιόχρονης ιστορικής και πολιτικής συνέχειας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης» και του «αυτόχθονου βοσνιομουλμανικού λαού» στην ακαδημαϊκή και σχολική ιστοριογραφία, καθώς επίσης και στην εθνική ρητορική των ΜΜΕ;