Η επίδραση της τηλεμετρικής παρακολούθησης στην ποιότητα ζωής των ασθενών με χρόνια καρδιακή ανεπάρκεια
Authors: Μαστρογιάννης Δήμος 
Published: September 2021

Εισαγωγή: Η χρόνια καρδιακή ανεπάρκεια (ΧΚΑ) αποτελεί μία από τις μείζονες απειλές για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως. Η αντιμετώπισή της από ομάδα πολλών ειδικοτήτων είναι πολυδάπανη και μακροχρόνια. Οι ασθενείς με ΚΑ εισάγονται συχνά στο νοσοκομείο για νοσηλεία και παρά τη φαρμακευτική αντιμετώπιση και την ιατρονοσηλευτική φροντίδα, η πρόγνωση είναι δυσμενής. Η εξ αποστάσεως παρακολούθηση των ασθενών με ΧΚΑ φαίνεται ελπιδοφόρος και προσθέτει μεγάλα οφέλη στην ποιότητα ζωής, χωρίς να περιορίζεται μόνο σε αυτό το χώρο.Σκοπός: Η διερεύνηση της επίδρασης μίας παρέμβασης εξ αποστάσεως παρακολούθησης ασθενών με ΧΚΑ μέσω ασύρματων συσκευών καθημερινής καταγραφής του σωματικού βάρους, της αρτηριακής πίεσης, καρδιακών σφυγμών και ηλεκτροκαρδιογραφήματος, έπειτα από εκπαίδευσή τους από νοσηλευτή, στη σχετιζόμενη με την υγεία ποιότητα ζωής.Μεθοδολογία: Για την υλοποίηση της μελέτης επιλέχθηκε ο σχεδιασμός της διαχρονικής επισκόπησης με παρέμβαση και ομάδα ελέγχου. Ο πληθυσμός της μελέτης ήταν 60 ασθενείς με ΧΚΑ λειτουργικής κλάσης II έως IV κατά New York Heart Association (NYHA), υπό παρακολούθηση στο Ιατρείο Καρδιακής Ανεπάρκειας του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Λάρισας. Τα κριτήρια εισαγωγής ήταν ηλικία >18 ετών, φαρμακευτική αγωγή με αναστολέα του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτασίνης και με β-αναστολέα για τις τελευταίες 4 εβδομάδες, επίπεδα Β-νατριουρητικού πεπτιδίου >400 pg/ml, LVEF <40% και τεκμηριωμένη νοσηλεία για ΚΑ κατά το προηγούμενο έτος. Τα κριτήρια αποκλεισμού ήταν η διαστολική δυσλειτουργία της αριστερής κοιλίας (LVEF>40%), η ενεργός μυοκαρδιακή ισχαιμία, οι συγγενείς καρδιοπάθειες, σοβαρή συννοσηρότητα που περιορίζει το προσδόκιμο επιβίωσης, προγραμματισμένη μείζονα επέμβαση εντός 6μήνου και η συμμετοχή σε άλλη κλινική μελέτη ή σε άλλη υποομάδα της τρέχουσας μελέτης.Οι συμμετέχοντες είχαν μέση ηλικία 74.04 έτη (ΣΑ:6.83) και κατανεμήθηκαν τυχαία είτε σε ομάδα ελέγχου (n=29) η οποία έλαβε τη συμβατική θεραπεία και πλάνο παρακολούθησης σύμφωνα με τις τρέχουσες διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες, είτε σε ομάδα παρέμβασης (n=31) που εκπαιδεύτηκε από νοσηλευτή στη χρήση ασύρματων συσκευών για την εξ αποστάσεως παρακολούθηση.Για την επεξεργασία και ανάλυση των δεδομένων που συλλέχθηκαν, χρησιμοποιήθηκαν δύο λογισμικά πακέτα. Το πρώτο είναι το πρόγραμμα επεξεργασίας δεδομένων ερωτηματολογίου SF36v2 της εταιρείας Quality Metric και το δεύτερο είναι το πρόγραμμα Statistical Package for Social Sciences (SPSS) v.22 για περιβάλλον Windows.Κατόπιν ελέγχου των κριτηρίων κανονικής ή μη κατανομής, ομοιογένειας διακύμανσης, επιπέδου μέτρησής τους και ανεξαρτησίας των διαφορετικών συμμετεχόντων και ανάλογα με τα αποτελέσματα, για τη συσχέτιση των μεταβλητών χρησιμοποιήθηκαν οι συντελεστές συσχέτισης του Pearson (r) και του Spearman (rs), για τη σύγκριση δύο ανεξάρτητων ομάδων η δοκιμασία t-test (independent groups) και η δοκιμασία Mann-Whitney, για τη σύγκριση μίας ομάδας σε δύο διαδοχικές χρονικές στιγμές η δοκιμασία paired t-test και η δοκιμασία Wilcoxon Signed-Rank test και για τη σύγκριση περισσότερων από δύο ανεξάρτητων ομάδων η δοκιμασία ANOVA και η δοκιμασία Kruskal-Wallis test.Στην παρούσα μελέτη χρησιμοποιήθηκε η Ελληνική μετάφραση του ερωτηματολογίου Quality of Life SF36v2 και Minnesota Living with Heart Failure (MLHF) για τη χρήση των οποίων εξασφαλίστηκε η προβλεπόμενη άδεια. Η μελέτη διεξήχθη σε συμφωνία με τους κανόνες-αρχές που έχουν ορισθεί από τη Συνδιάσκεψη του Ελσίνκι. Για τον έλεγχο της εγκυρότητας των ερωτηματολογίων MLHF και SF36v2 πραγματοποιήθηκε αξιολόγηση της εγκυρότητας περιεχομένου, της εγκυρότητας εννοιολογικής κατασκευής με διερευνητική ανάλυση παραγόντων και δοκιμασίες συγκλίνουσας και διακρίνουσας εγκυρότητας, της εγκυρότητας όψης. Για τον έλεγχο της αξιοπιστίας των ερωτηματολογίων MLHF και SF36v2 πραγματοποιήθηκε αξιολόγηση με έλεγχο της αξιοπιστίας ελέγχου-επανελέγχου, της αξιοπιστίας ημίσεων τμημάτων και της αξιοπιστίας εσωτερικής συνέπειας. Οι ευρεθείσες τιμές ήταν καλές έως ικανοποιητικές.Αποτελέσματα: Από τους 60 συμμετέχοντες, οι 43 ήταν άνδρες (71.7%) και 17 γυναίκες (28.3%). Οι 48 ήταν παντρεμένοι (82.8%), δύο ανύπαντροι (3.4%) και οκτώ χήροι (13.8%). Η πλειοψηφία (74.1%) είχε χαμηλό μορφωτικό επίπεδο (έως απολυτήριο δημοτικού), οι περισσότεροι ήταν συνταξιούχοι (82.1%) και μόνο 12 συμμετέχοντες (21.1%) ήταν σε θέση να φροντίσουν μόνοι τους τον εαυτό τους. Κατά την έναρξη, δεν υπήρχε διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων ως προς τη βαθμολογία στο ερωτηματολόγιο MLHF και στο ερωτηματολόγιο SF36. Κατά την επανεξέταση στους 12 μήνες, οι τιμές της ομάδας ελέγχου στο ερωτηματολόγιο MLHF επιδεινώθηκαν, ενώ οι τιμές της ομάδας παρέμβασης βελτιώθηκαν, χωρίς, ωστόσο, να σημειωθεί στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ τους. Οι τιμές της ομάδας ελέγχου στο ερωτηματολόγιο SF36 εμφάνισαν επιδείνωση σε 5 κλίμακες (PF, RP, VT, SF και RE) και στις δύο διαστάσεις (PCS και MCS) και βελτίωση σε 3 κλίμακες (BP, GH και MH). Οι τιμές της ομάδας παρέμβασης στο ερωτηματολόγιο SF36 εμφάνισαν βελτίωση σε όλες τις κλίμακες και διαστάσεις, ενώ, παράλληλα, μεταξύ των ομάδων παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά που ευνοεί την ομάδα παρέμβασης, σε 5 κλίμακες (PF p=0.030, BP p=0.048, GH p=0.029, SF p=0.036, MH p=0.014, 1-sided) και σε μία διάσταση (PCS p=0.046, 1-sided) του ερωτηματολογίου SF36.Στην ομάδα παρέμβασης, οι άνδρες ωφελήθηκαν στατιστικά σημαντικά σε 4 κλίμακες (PF p=0.024, BP p=0.029, VT p=0.019, SF p=0.038, 1-sided) και σε μία διάσταση (PCS p=0.013, 1-sided) του ερωτηματολογίου SF36. Βελτίωση, επίσης, εμφάνισαν οι συμμετέχοντες ηλικίας 70-80 ετών στην κλίμακα VT (p=0.044), οι παντρεμένοι στις κλίμακες PF (p=0.037, 1-sided), VT (p=0.025) και στη διάσταση PCS (p=0.017, 1-sided), οι ασθενείς λειτουργικής τάξης II κατά NYHA στις κλίμακες BP (p=0.033, 1-sided), VT (p=0.014, 1-sided) και στη διάσταση PCS (p=0.037, 1-sided), οι συνταξιούχοι στην κλίμακα VT (p=0.011) και στη διάσταση PCS (p=0.042, 1-sided), οι ασθενείς που τους φροντίζει συγγενής στις κλίμακες PF (p=0.022, 1-sided) VT (p=0.014, 1-sided) και στη διάσταση (PCS p=0.023, 1-sided), οι υπέρβαροι στην κλίμακα VT (p=0.042, 1-sided), οι καπνιστές στην διάσταση MCS (p=0.009, 1-sided) και οι μη καπνιστές στην κλίμακα VT (p=0.003, 1-sided), οι μη υπερτασικοί στις κλίμακες PF (p=0.032, 1-sided), GH (p=0.014, 1-sided), VT (p=0.009, 1-sided) και στη διάσταση PCS (p=0.028, 1-sided), οι ασθενείς με ιστορικό ελεύθερο ΣΔ στις κλίμακες PF (p=0.013, 1-sided), GH (p=0.048, 1-sided), VT (p=0.025, 1-sided) και στη διάσταση PCS (p=0.010, 1-sided), οι ασθενείς με ιστορικό ελεύθερο CABG στις κλίμακες PF (p=0.009, 1-sided), RP (p=0.049, 1-sided), VT (p=0.004, 1-sided) και στη διάσταση PCS (p=0.018, 1-sided) και οι ασθενείς με ιστορικό ελεύθερο ΟΕΜ στις κλίμακες RP (p=0.044, 1-sided) και VT (p=0.014, 1-sided), αναφορικά του ερωτηματολογίου SF36. Αντίστοιχα, στην ομάδα παρέμβασης, οι τιμές στο ερωτηματολόγιο MLHF εμφάνισαν στατιστικά σημαντική βελτίωση στους ασθενείς με ιστορικό CABG (p=0.041) και στους ασθενείς με ιστορικό ΟΕΜ (MLHF-PD, p=0.035).Συμπεράσματα-Προτάσεις: Από την παρούσα μελέτη διεφάνη ότι η εξ αποστάσεως παρακολούθηση ασθενών με ΧΚΑ με υιοθέτηση ασύρματων συσκευών μέτρησης βάρους, ΑΠ και ΗΚΓ, μπορεί να συμβάλλει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής ένα έτος μετά την έναρξη της παρέμβασης. Τα ευρήματα της παρούσης μελέτης είναι σε συμφωνία με εκείνα της διεθνούς βιβλιογραφίας, υποδηλώνοντας την αναγκαιότητα της προσθήκης της μεθόδου εξ αποστάσεως παρακολούθησης στην τρέχουσα πρακτική, η οποία είναι σε θέση να έχει ευνοϊκή επίδραση και κάνει επιτακτική τη συμμετοχή των νοσηλευτών στο σχεδιασμό και στην υλοποίηση παρεμβάσεων αντιμετώπισης αυτής της ομάδας ασθενών με πιο σφαιρικό και αποτελεσματικό τρόπο.