Usability of protein-rich secondary raw materials from leather industry as a feed supplement for laying hens
Authors: Anudari Munkhhbayar , Oyuntuya Baltsukh , Zolzaya Bayarsukh , Namjildorj Bayasgalan , Ariunsaikhan Tsoggerel , Erdenedolgor Erdene-Ochir , Gan-Erdene Tudev , Bayarjargal Munkhuu 
Published: February 2025

The purpose of this research work was to determine the possibility of using protein hydrolysate obtained from bovine hide lime splits as a feed supplement for laying hens. The experiment was conducted at the layer poultry farm of "Mogul Farm" LLC, and a total of 60 chickens were divided into three groups and fed with complete feed with different feed ingredients without difference in protein content for 21 days. Soybean meal with a protein content of 43% in the feed recipe of laying hens was partially replaced by protein hydrolysate from bovine hide lime splits. Two experimental diets containing different levels of protein hydroly-sate (Experiment-1 - 5% and Experiment-2 - 2.5%) were evaluated. The comparative study was performed as control with farms' complete staple feed. During the experimental period, adding 5% and 2.5% protein hydrolysate from bovine hide lime splits to laying hens feed resulted in an increase in egg laying rate respectively by 2.1% and 0.8% compared to the control group. Egg weight increased to a certain extent in the experimental group with 2.5% addition of protein hydrolysate, while the egg shape index did not change significantly in the experimental groups and the eggshell thickness increased by 0.1 mm. According to the Veterinary and sanitary laboratory result, the external appearance, air cell, yolk, albumen and shell parameters of the tested hens' eggs met the requirements of MNS 3244:1989 standard. The experimental groups required 0.2 kg less feed to hatch 10 eggs than the control group, indicating that its feed efficiency was higher. These results indicate that the protein hydrolysate from bovine hide lime splits can be used as feed additives for laying hens.
Арьс ширний үйлдвэрлэлээс гарч буй уурагт хоёрдогч түүхий эдийг өндөглөгч тахианы тэжээлийн нэмэлтээр ашиглах нь
Энэхүү судалгааны ажлаар арьс ширний үйлдвэрийн хоёрдогч түүхий эд болох үхрийн ширний хуулдсыг гүн боловсруулалтад оруулж, гарган авсан уургийн задрагийг өндөглөгч тахианы тэжээлийн нэмэлтээр ашиглах боломжийг тогтоохыг зорьсон.Туршилтыг “Могул Ферм” ХХК-ийн тахианы аж ахуйд явуулсан ба нийт 60 тахиаг гурван бүлэгт хуваарилж, тэжээлийн орцын ялгаатай боловч уургийн агууламжаараа ялгаагүй бүрэн найрлагат тэжээлээр 21 хоногийн турш тэжээсэн. Өндөглөгч тахианы тэжээлийн жорд ордог 43%-ийн уургийн агууламжтай шар буурцгийн гурилыг арьс ширнээс гаралтай уургийн задрагаар хэсэгчлэн орлуулж туршив.Туршилт-1 бүлгийн тахианы тэжээлд жингийн 5%, Туршилт-2 бүлэгт 2.5%-иар тус тус орлуулан нэмсэн бол хяналтын бүлгийн тахианд фермийн үндсэн тэжээлийг тавьж өгсөн. Туршилтын хугацаанд үхрийн ширний хуулдасны уургийн задрагийг тахианы тэжээлийн найрлагад 5% ба 2.5%-иар оруулснаар тахианы өндөглөлтийн хувь хяналтын бүлэгтэй харьцуулахад 2.1% ба 0.8%-иар өссөн үзүүлэлттэй байв. Уургийн задрагийг 2.5%-иар нэмсэн туршилтын бүлэгт өндөгний жин тодорхой хэмжээнд нэмэгдсэн бол өндөгний хэлбэрийн заалт туршилтын бүлгүүдэд төдийлөн өөрчлөгдөөгүй ба шохойн хальсны зузаан 0.1 мм-ээр нэмэгдсэн. Мал эмнэлэг, ариун цэврийн задлан шинжилгээний дүнгээр туршилтад хамрагдсан тахианы өндөгний гадаад байдал, хийн цэврүүний уут, шар уураг, цагаан уургийн байдал, шохойн бүрхүүлийн үзүүлэлтүүд MNS 3244:1989 стандартын шаардлагыг хангаж байв. Тэжээл төлцийг 10 өндгөнд зарцуулах тэжээлээр тооцоход туршилтын бүлгүүд хяналтын бүлгээс 0.2 кг бага тэжээл зарцуулсан бөгөөд тэжээл төлц сайтай байв. Эдгээр дүнгүүд нь үхрийн ширний хуулдаснаас гарган авсан уургийн задрагийг өндөглөгч тахианы тэжээлд шар буурцгийг хэсэгчлэн орлуулж ашиглах боломжтойг харуулж байна.
Түлхүүр үг: үхрийн ширний шохойн хуулдас, уургийн задраг, өндөгний жин, тэжээлийн төлц