Η φωτογραφία στην Ελλάδα 1970-2000
Authors: Κατσαρίδου Αργυρή 
Published: August 2021

Η παρούσα διδακτορική διατριβή επιχειρεί να εξετάσει τον θεωρητικό και θεσμικό λόγο που αναπτύχθηκε στην Ελλάδα μέσα σε τρεις δεκαετίες, από το 1970 έως το 2000. Η εισαγωγή περιλαμβάνει μία αναδρομή στις φωτογραφικές θεωρίες, ανάλυση του θεωρητικού πλαισίου που θα χρησιμοποιηθεί καθώς και επισκόπηση της ελληνικής βιβλιογραφίας για τη φωτογραφία. Στο πρώτο κεφάλαιο εξετάζεται ο θεωρητικός λόγος της Ελληνικής Φωτογραφικής Εταιρείας (ΕΦΕ), του μόνου μέχρι τη δεκαετία του 1970 επίσημου φωτογραφικού φορέα με συνεχή δράση. Ο θεωρητικός λόγος της ΕΦΕ αναλύεται μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της ερασιτεχνικής «φωτογραφικής λέσχης», που ενισχύει τα ειδυλλιακά και απολιτικά θέματα, αλλά και την «ελληνικότητα», κυρίαρχο ιδεολόγημα της ελληνικής τέχνης για πολλές δεκαετίες του 20ου αιώνα. Το δεύτερο κεφάλαιο επικεντρώνει στην αλλαγή του θεωρητικού παραδείγματος που συντελείται στα μέσα της δεκαετίας του 1970, με την εμφάνιση μιας νέας γενιάς φωτογράφων και θεωρητικών στην Ελλάδα. Με επιρροές από τις μετανεωτερικές θεωρήσεις του φωτογραφικού μέσου, θεωρητικοί όπως ο Νίκος Παναγιωτόπουλος, ο Δημοσθένης Αγραφιώτης και ο Κωστής Αντωνιάδης εναντιώνονται στη ρεαλιστική αντίληψη της φωτογραφίας ως «καθρέφτη της πραγματικότητας», πιστεύουν στην ιδιοτυπία του φωτογραφικού μέσου και τάσσονται, εμφανώς, υπέρ μιας διεπιστημονικής προσέγγισης της φωτογραφίας, αναγνωρίζοντας τη σύνθετη φύση της. Παράλληλα, οι τρεις αυτοί θεωρητικοί του φωτογραφικού μέσου διατυπώνουν θεωρήσεις για θέματα ταυτότητας, όπου συνοπτικά αναδεικνύονται δύο άξονες, η νεοελληνική μικροαστική πραγματικότητα και η ευρωπαϊκή διάσταση. Το τρίτο κεφάλαιο πραγματεύεται τον λόγο που αναπτύσσεται στους φωτογραφικούς θεσμούς στις δεκαετίες 1980 και 1990, όπως ο Διεθνής Μήνας Φωτογραφίας στην Αθήνα, καθώς η Φωτογραφική Συγκυρία στη Θεσσαλονίκη. Στις διοργανώσεις αυτές δύο τάσεις της φωτογραφίας ανιχνεύονται, δηλαδή η «φωτογραφία των φωτογράφων» και η «φωτογραφία των εικαστικών». Ο εμφανής εκλεκτικιστικός χαρακτήρας της παραγωγής όμως παραβλέπεται, στο πλαίσιο δημιουργίας μιας «εθνικής» ελληνικής φωτογραφικής σχολής. Επιμέρους ιδεολογήματα όπως η νεότητα, η τεχνολογία και η παγκόσμια ειρήνη αλληλοδιαπλέκονται για να ισχυροποιήσουν τον θεσμικό λόγο για τον πολιτισμό. Η ελληνική φωτογραφία «κατασκευάζεται» ως σχολή για να λειτουργήσει ως μεταφορά της προόδου και της συμπόρευσης με τη Δύση. Το τέταρτο κεφάλαιο εξετάζει την πολιτιστική πολιτική για τη φωτογραφία, όπως αυτή τουλάχιστον εξαγγέλλεται στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Παρότι η «εθνική πολιτική» δεν υλοποιείται στο σύνολό της, νέοι θεσμοί δημιουργούνται με κυριότερο το Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης (1997). Στον θεσμικό λόγο της δεκαετίας του 1990, η φωτογραφία αναδεικνύεται ως αμιγώς εικαστικό είδος, γεγονός που συνάδει άλλωστε και με το είδος φωτογραφίας που καλλιεργείται την ίδια εποχή. Στο πλαίσιο συστηματικότερης προσπάθειας προώθησης της σύγχρονης ελληνικής φωτογραφίας εντός και εκτός των συνόρων, διοργανώνονται εκθέσεις όπως αυτές του Γιάννη Σταθάτου και του Βαγγέλη Ιωακειμίδη. Μέσα στη δεκαετία αυτή, η ‘Νέα Ελληνική Φωτογραφία’, εφευρίσκεται ως είδος και θεσμοθετείται. Με κρατική υποστήριξη αναζητά να αναπτύξει μια «οικονομία της φωτογραφίας» και νομιμοποιείται εκ των υστέρων ως εθνική σχολή.