Contributions of systems - Theory to the understanding of therapy and health
Authors: Ivanovas Georg 
Published: January 2014

Τα τελευταία εκατό χρόνια σημειώθηκαν σημαντικές αλλαγές στο χώρο της επιστημονικής Επιστημολογίας. Η κυκλική λογική, η κυβερνητική και η συστημική θεωρία οδήγησαν σε μία εντελώς νέα αντίληψη όσον αφορά την οργάνωση και την αλληλεπίδραση. Αυτές οι γνώσεις παρόλα αυτά δεν έχουν βρει έως τώρα καμία εφαρμογή στην ιατρική σκέψη. Η ιατρική στηρίζεται ακόμη σε μεγάλο βαθμό στο μηχανικό μοντέλο, για να περιγράψει τις ανθρώπινες λειτουργίες. Αυτό το μοντέλο εφαρμόστηκε για πρώτη φορά πριν από 150 χρόνια περίπου, π.χ. από τον Bernard (1813- 1878). Βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στα χαρακτηριστικά που χρησιμοποιήθηκαν για να περιγράψουν τις λεγόμενες „συμβατικές μηχανές“, δηλαδή: • Συνθετικός ντετερμινισμός • Αναλυτικά καθοριζόμενος, όταν γνωρίζουμε τους χ και ψ μπορούμε να ανασυνθέσουμε τον συντελεστή φ • Ιστορικά ανεξάρτητος, π.χ. κάθε διαδοχή συντελεστών εξαρτάται από την προηγούμενη πράξη • Προβλεψιμότητα Οι λειτουργίες των ανθρώπων όμως δεν είναι ούτε ευθύγραμμες ούτε συμβατικές. Αυτό σημαίνει, ότι το θεωρητικό μοντέλο δεν μπορεί να εφαρμοστεί παρά μόνο περιορισμένα στις υπό παρατήρηση διαδικασίες. Στόχος της διατριβής είναι: α) να περιγράψει το σημερινό ιατρικό Παράδειγμα, που χαρακτηρίζεται ως αναγωγισμός β) να καταδείξει την ανεπάρκεια αυτής της διαδικασίας γ) να περιγράψει θεμελιώδη λογικά εργαλεία των τελευταίων 100 ετών και να παρουσιάσει την δυνατότητα χρησιμοποίησής τους στην ιατρική 2 δ) να παρουσιάσει τις αρχές της συστημικής θεωρίας και της κυβερνητικής για την ιατρική εν γένει ε) να αναλύσει συστημικές θεωρίες, όπως έχουν καταγραφεί στην εμπειρική ιατρική και να τις επαναπροσδιορίσει με μοντέρνους όρους, ζ) να αναπτύξει μία θεμελιώδη έννοια για μία συστημική ιατρική 1. Περιγραφή της σημερινής ιατρικής θεωρίας Το τρέχον ιατρικό πρότυπο χαρακτηρίζεται από δύο κύριες ιδιότητες. Κατά πρώτον, η σύγχρονη ιατρική βασίζεται στη μέτρηση, μέσω της οποίας οι παρατηρήσεις ποσοτικοποιούνται και τα πειράματα γίνονται συγκρίσιμα. Κατά δεύτερον, τα παρατηρούμενα φαινόμενα καταμερίζονται σε καθορισμένα τμήματα, ώστε να αντιμετωπιστεί η πολυπλοκότητα της ανθρώπινης φυσιολογίας και παθολογίας – μία διαδικασία που ονομάζεται αναγωγισμός. Υπό τις συνθήκες ενός τέτοιου πειραματικού μοντέλου, καθορίζεται ένα συγκεκριμένο εύρος παρατηρήσεων, στο οποίο οι παράμετροι και οι μεταβολές που εμφανίζουν μέσω παρεμβάσεων μπορούν να μετρηθούν με συνάφεια. Με αυτόν τον τρόπο εισάγονται οι έννοιες του αιτίου και του αποτελέσματος. Τόσο οι προσλαμβανόμενες περιγραφές όσο και τα μοντέλα που ανταποκρίνονται σε αυτές (η φυσιολογία, η παθολογία, η βιοχημεία, κα) προσδιορίζονται ως εξειδικεύσεις. Η σύγχρονη ιατρική μιλάει για «ειδικές» νόσους όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα, η μονοπυρήνωση και ο σακχαρώδης διαβήτης, γι’ αυτό και οι παρεμβάσεις σε αυτές τις παθολογίες λέγονται «ειδικές» θεραπείες, π.χ. η μεθοτρεξάτη στη ρευματοειδή αρθρίτιδα, η ινσουλίνη στο διαβήτη και οι νευροδιαβιβαστές στην κατάθλιψη. Ο Bateson ονόμασε αυτήν την εξειδικευμένη προσέγγιση συνειδητό σκοπό. Η έκφραση αναφέρεται σε μια αντίληψη κατά την οποία, μέσα σε ένα περίπλοκο οικολογικό πλαίσιο, τίθενται σαφώς καθορισμένοι στόχοι μέσω καθορισμένων παρεμβάσεων. (Bateson, 1972, σελ. 426-47). Ο συνειδητός σκοπός, υπό την αναγωγική σκοπιά, προϋθέτει εξ ορισμού ότι δεν λαμβάνονται υπόψη οι εσωτερικές και οι κυκλικές (recursive) αντιδράσεις του οργανισμού. Αυτό οδηγεί σε μια κατάσταση όπου ο επιστήμονας χρησιμοποιεί επιστημολογικά εργαλεία που στην πραγματικότητα δεν ανταποκρίνονται σε φυσικές διεργασίες. Η κατασκευή, δηλαδή, του ειδικού / μη ειδικού πλαισίου δεν αντιπροσωπεύει μια τελική αλήθεια, αλλά την προσέγγιση του παρατηρητή που επιτρέπει μόνο συγκεκριμένες παρατηρήσεις, αποκλείοντας άλλες. Με τον τρόπο αυτό όμως, η προβλεψιμότητα της καθορισμένης προσέγγισης περιορίζεται, μιας και πολλά λαμβάνουν χώρα έξω από το εύρος παρατήρησης, όσα δηλαδή χαρακτηρίζονται αναγκαστικά ως μη ειδικά. Υπάρχουν παρενέργειες που ονομάζονται μη ειδικές, όταν δεν προβλέπονται από το μοντέλο της φυσιολογίας. Όπως υπάρχουν και μη ειδικά νοσήματα χωρίς σαφώς ορισμένη παθολογία – το σύνδρομο χρόνιας κόπωσης είναι τέτοιο, παρά τις πολλές προσπάθειες να διατυπωθεί μια συγκεκριμένη υπόσταση. Και βεβαίως, υπάρχουν μη ειδικές θεραπείες