Βελτιστοποίηση της απόδοσης, της περιεκτικότητας και σύστασης της σιλυμαρίνης καθώς και άλλων ποιοτικών χαρακτηριστικών του σπόρου σε γηγενείς πληθυσμούς του φυτού Silybum marianum (L.) Gaertn. με τον έλεγχο της αζωτούχου λίπανσης
Authors: Λιάβα Βασιλική 
Published: March 2022

Το γαϊδουράγκαθο (Silybum marianum (L.) Gaertn.), είναι ένα ετήσιο ή διετές φυτό που θεωρείται κοινό ζιζάνιο τόσο σε καλλιεργούμενες όσο και σε ακαλλιέργητες εκτάσεις. Ωστόσο, πλέον καλλιεργείται σε πολλές Ευρωπαϊκές χώρες καθώς οι σπόροι του, οι οποίοι περιέχουν σιλυμαρίνη, έχουν σημαντική εμπορική αξία διότι χρησιμοποιούνται για την παραγωγή φαρμακευτικών προϊόντων. Σκοπός της διατριβής ήταν να διερευνηθεί η επίδραση γηγενών πληθυσμών και της αζωτούχου λίπανσης στην ανάπτυξη, την απόδοση και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του σπόρου. Πραγματοποιήθηκαν πειράματα στον αγρό και σε φυτοδοχεία σε τρεις καλλιεργητικές περιόδους. Στα πειράματα αγρού ακολουθήθηκε το πειραματικό σχέδιο των υποδιαιρεμένων τεμαχίων με 2 παράγοντες, 3 επαναλήψεις. Κύρια τεμάχια (1ος παράγοντας): γενετικό υλικό-γηγενείς πληθυσμοί με 2 επεμβάσεις την περίοδο 2018-2019 (Παλαιοντέρβενο, Μεσοποταμία) και 3 επεμβάσεις τις περιόδους 2019-2020, 2020-2021 (Παλαιοντέρβενο, Μεσοποταμία, Σπάτα). Υποτεμάχια (2ος παράγοντας): 6 επεμβάσεις λίπανσης (μάρτυρας, συμβατικό αζωτούχο λίπασμα σε επίπεδο 7,5 και 12,5 μονάδων N/στρ, σταθεροποιημένο αζωτούχο λίπασμα σε αντίστοιχα επίπεδα, οργανική λίπανση-κοπριά). Η «χωνεμένη» κοπριά εφαρμόστηκε στη δόση των 1300 κιλών/στρ. Χρησιμοποιήθηκαν τα λιπάσματα ασβεστούχος νιτρική αμμωνία (26-0-0, N-P2O5-K2O), νιτροθειϊκή αμμωνία (26-0-0 (+13S), N-P2O5-K2O) με αναστολέα νιτροποίησης DMPP. Τα αποτελέσματα του πειράματος ανέδειξαν χρήσιμα συμπεράσματα για την επίδραση των πληθυσμών και της αζωτούχου λίπανσης στην καλλιέργεια του γαϊδουράγκαθου. Για τα χαρακτηριστικά ύψος, διάμετρος της ροζέτας και ξηρό βάρος, οι μεγαλύτερες τιμές καταγράφηκαν στα Σπάτα, ενώ η συγκέντρωση της χλωροφύλλης α και β ήταν μικρότερη στο συγκεκριμένο πληθυσμό. Ακόμη, η απόδοση σε σπόρο που κυμάνθηκε από 72,65 έως 199 kg/στρ επηρεάστηκε σημαντικά από το γενετικό υλικό και το Παλαιοντέρβενο ήταν ο παραγωγικότερος πληθυσμός κατά την πρώτη και τρίτη καλλιεργητική περίοδο. Όσον αφορά τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του σπόρου, η μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε έλαιο καταγράφηκε στη Μεσοποταμία, ενώ η μέγιστη περιεκτικότητα (4,03-4,44%) και απόδοση σε σιλυμαρίνη (4,24-5,24 kg/στρ) παρατηρήθηκε στα Σπάτα όπου καταγράφηκαν και υψηλές τιμές στις σιλυβίνες Α και Β. Η εφαρμογή του συμβατικού και του σταθεροποιημένου λιπάσματος αύξησε τις τιμές των παραμέτρων ανάπτυξης, τα συστατικά της απόδοσης, την απόδοση σε σπόρο συγκριτικά με το μάρτυρα και την κοπριά, ενώ δεν επηρέασε την περιεκτικότητα των σπόρων σε έλαιο, σιλυμαρίνη και τα συστατικά της σιλυμαρίνης. Ωστόσο, τόσο η ανόργανη όσο και η οργανική λίπανση οδήγησαν σε υψηλότερες αποδόσεις σε έλαιο και σιλυμαρίνη, λόγω των αυξημένων αποδόσεων σε σπόρο. Πιο συγκεκριμένα, η εφαρμογή των αζωτούχων λιπασμάτων σε επίπεδο 12,5 μονάδων Ν/στρ αύξησε την απόδοση σε σιλυμαρίνη έως 40,78%. Γενικά, η εφαρμογή των αζωτούχων λιπασμάτων σε επίπεδο 12,5 μονάδων Ν/στρ επηρέασε περισσότερο την ανάπτυξη και την παραγωγικότητα του φυτού συγκριτικά με το χαμηλότερο επίπεδο αζώτου, ενώ δεν καταγράφηκαν διαφορές μεταξύ των δύο τύπων λιπασμάτων όταν εφαρμόστηκαν στην ίδια δόση. Συμπερασματικά, η επιλογή πληθυσμού είναι σημαντική για την επίτευξη υψηλών αποδόσεων και η αζωτούχος λίπανση μπορεί να συμβάλει στη μεγιστοποίηση της παραγωγικότητας της καλλιέργειας του γαϊδουράγκαθου.