AZƏRBAYCANDA XÜSUSİ İQTİSADİ ZONALARIN İQTİSADİ İNKİŞAFDA ROLU
Authors: Elşad Səmədzadə, Emil Osmanov Elşad Səmədzadə, Emil Osmanov 
Published: June 2024

Xüsusi İqtisadi Zonalar (XİZ) bütün dünyada iqtisadi inkişaf siyasətlərinin ayrılmaz tərkib hissəsinə çevrilmişdir. Xüsusi İqtisadi Zonalar sərmayə, innovasiya və ticarət arasında qarşılıqlı əlaqə yaradaraq, qlobal miqyasda iqtisadi artımın və inkişafın əsas vasitə kimi çıxış edib. Azərbaycanın bu modeli tədbiq etməsi onun dayanıqlı iqtisadi inkişafını və xarici investisiyaların cəlb edilməsini əsas siyasi məqsədi olduğunu vurğulayır. Bu məqalədə Azərbaycanın iqtisadi inkişaf fəaliyyətində XİZ-lərin rolunun təhlilini təqdim edir.
Azərbaycandakı XİZ-lər hökumətin iqtisadi inkişafa dəstək vermək üçün müqayisəli üstünlüklərdən istifadə edərək, iqtisadiyyatın şaxələndirilərək inkişafının hədəfləndiyi nümayiş etdirilir. Azərbaycanda XİZ-lərin inkişafı istehsal, infrastruktur və informasiya texnologiyaları kimi qeyri-neft sektorlarını inki.af etdirməklə neft və qaz gəlirlərindən asılılığı azaltmaq üçün istifadə olunan strategiyalardan biridir. XİZ-lər həmçinin texnologiyanın transferlərindən və bacarıqların inkişafında mühüm rol oynayır. Digər ölkələrin böyük şirkətlərini cəlb etməklə və yerli müəssisələrlə tərəfdaşlığı inkişaf etdirməklə, XİZ-lər qabaqcıl texnologiyaların və idarəetmə təcrübələrinin artmasını asanlaşdırır. Bu, yerli imkanların və Azərbaycan iqtisadiyyatının ümumi rəqabət qabiliyyətinin artırılmasına töhfə verir. Bundan əlavə, XİZ-lər iqtisadi fəaliyyətləri və investisiyaları paytaxt Bakıdan kənarda digər regionlara bölüşdürməklə regional inkişafda mühüm rol oynayır və beləliklə, balanslaşdırılmış regional artımı təşviq edir. Bu coğrafi dağılma şəhər-kənd fərqlərinin aradan qaldırılmasına kömək edir və inklüziv iqtisadi inkişafı təşviq edir.
Məqalədə Azərbaycanda yerləşən xüsusi iqtisadi zonaların və onları rezidentləri təhlil edilərək, ümumi iqtisadi inkişafdakı rolu əks olunmuşdur. Təhlil əsasən Azərbaycanda yerləşən əsas xüsusi iqtisadi zonalar olan sənaye parkları təhlili obyekti olaraq seçilmişdir. Həmin sənaye parklarının yaradılması, rezidentlərinin sayı, investisiya qoyluşu, yaradılmış iş yerləri və digər aspektlər əsas götürülmüşdür. Əldə olunan nəticələr göstərirki, Azərbaycanda xüsusi iqtsadi zonalar uğurlu şəkildə tədbiq olunur və müəyyən illər ərzində isthesal olunan məhsul həcminə, yaradılmış iş yerlərinə görə, investisiya qoyluşuna və başqa bir sıra aspektlərə görə artış müşhidə edilir. Lakin, həmin artışlar ümumi iqtisadiyyat həcminə görə çox kiçikdir. Bunun əsas səbəblərindən biri, Azərbaycandakı xüsusi iqtisadi zonalar tam potensial həcmi ilə fəaliyyət göstərmir və ən böyük xüsusi iqtisadi zona olan Ələt Azad İqtisadi Zonası hələki, fəaliyyət başlamaması ilə əlaqədardır.
Yekun olaraq, Xüsusi İqtisadi Zonalar Azərbaycanın iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi və inkişafı strategiyası üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Gələcəyə nəzər salsaq, XİZ-lər daha da genişlənmə, innovasiyalar və əməkdaşlıq vəd edir, Azərbaycanı davamlı iqtisadi artıma və çiçəklənməyə doğru irəliləmək üçün imkanlar təklif edir. Bu hərtərəfli araşdırma vasitəsilə məqalə Azərbaycanda iqtisadi inkişafın dinamikasını və burada XİZ-lərin rolunu anlamaq istəyən siyasətçilər, investorlar və tədqiqatçılar üçün dəyərli fikirlər təklif edir.
Açar sözlər: Azərbaycan, Xüsusi İqtisadi Zonalar, iqtisadi inkişaf, Ələt Azad İqtisadi Zona, sənaye parkları.