දත්ත රැස් කිරීම
Authors:   ශ්‍රි ලංකා තොරතුරු තාක්ෂණ ආයතනය , මාලබේ, සාලිය සී ඒ 
Published: February 2024

‘දත්ත රැස් කිරීම’ යන යෙදුම වෙනුවට, මතකයන් සිහිපත් කිරීම සහ අත්දැකීම් ප්‍රතිනිර්මාණය කිරීම වැනි ප්‍රභවයන් ඇතුළත් කිරීම සඳහා ‘අන්තර්ඥානය එක්රැස් කිරීම’ යන යෙදුම භාවිතා කරයි. සම්මුඛ සාකච්ඡා, විවෘත ප්‍රශ්නාවලි, සහභාගිවන්නන්ගේ නිරීක්ෂණ සහ අත්දැකීම් ප්‍රතිනිර්මාණය කිරීම වැනි ගුණාත්මක දත්ත එකතු කිරීමේ ක්‍රමවලට වඩා ප්‍රමාණාත්මක දත්ත එකතු කිරීමේ ක්‍රම ව්‍යුහගත ය. ප්‍රමාණාත්මක දත්ත එක්රැස් කිරීමේ ක්‍රමවලට - සජීව සමීක්‍ෂණ, ප්‍රශ්න පත්‍ර සමීක්‍ෂණ, ජංගම සහ කුටි සමීක්‍ෂණ, අන්වායාම අධ්‍යයන, වෙබ් අඩවි අන්තර්ග්‍රාහක, සජීව ඡන්ද විමසීම් සහ ආකෘති සහ ක්‍රමානුකූල නිරීක්ෂණ - යනාදී විවිධ ආකාරයේ සමීක්‍ෂණ ඇතුළත් වේ. දත්ත එක්රැස් කිරීම ප්‍රාථමික හා ද්විතීයික ප්‍රභවයන් හරහා කළ හැකි ය. ප්‍රාථමික මූලාශ්‍රයන් වන්නේ පර්යේෂකයා ඇතුළු සහභාගී වන පුද්ගලයින් වන අතර ද්විතීයික දත්ත වන්නේ ප්‍රකාශිත ලේඛන සහ ලේඛනාගාර වාර්තා ය. ගැඹුරු සම්මුඛ සාකච්ඡා බොහෝ විට අඩු සහභාගිවන්නන් සංඛ්‍යාවක් සමඟ ව්‍යුහගත, අර්ධ ව්‍යුහගත හෝ ව්‍යුහාත්මක නොවන ලෙස පවත්වනු ලැබේ. දුරකථන සම්මුඛ සාකච්ඡා වීඩියෝ සම්මන්ත්‍රණ නොමිලේ හෝ ඉතා අඩු පිරිවැයකින් ලබා ගත හැකි බැවින් දුරකථන සම්මුඛ සාකච්ඡා ද අද බහුල ව දක්නට ලැබේ. වර්තමානයේ zසූම්, ස්කයිප්, වයිබර්, වට්ස්ඇප් සහ මැසෙන්ජර් යනාදිය (Zoom, Skype, Viber, WhatsApp and Messenger etc.) සම්මුඛ පරීක්ෂණ සඳහා බහුල ව භාවිතා වේ. මුහුණට මුහුණ කරන සම්මුඛ සාකච්ඡා හා සසඳන විට දුරකථන සංවාද කෙටි වන අතර අඩු ගැඹුරක් හා විස්තාරණයක් සහිත වීමේ අවදානමක් පැවතිය හැකි ය. සමීක්‍ෂණ Surveys යනු පුද්ගල නියැදියකට ලබා දී ඇති යම් ආකාරයක ප්‍රශ්නාවලියක් මඟින් මාතෘකාවක් පිළිබඳ ප්‍රතිචාර ලබා ගන්නා විධික්‍රමයකි. සාම්පල සාමාන්‍යයෙන් විශාල වන නමුත් ප්‍රතික්‍රියා ගැඹුර බොහෝ විට නාභිගත කණ්ඩායම් හෝ සම්මුඛ සාකච්ඡා තරම් සංකීර්ණ නො වේ. පොදු පරිමාණයන් වන්නේ ලිකර්ට් වැනි පරිමාණයන් ය. නියැදි තෝරා ගැනීම් විවිධ නියැදිකරණ විධික්‍රම භාවිතා කරමින් කළ හැකි ය. ඒවා අහඹු (random), අරමුණුගත (purposive) සිට සුවපහසු (convenient) සාම්පල දක්වා පරාසයක පවතී. සෑම විටම සහභාගිවන්නන් කිහිප දෙනෙකු සමඟ නියමු පරීක්‍ෂණයක් කර ප්‍රශ්නාවලිය පරීක්ෂා කිරීම කළ යුතු ය. ප්‍රශ්නාවලිය සහ උපදෙස් මාලාව පිළිබඳ විස්තර පැහැදිලි ව සැපයිය යුතු ය. පර්යේෂණයේ පරමාර්ථය, එය පිරවීමට කොපමණ කාලයක් ගතවේ ද, නිර්නාමික ද එසේ නැතහොත් රහස්‍ය ද, සහභාගීත්වය සඳහා ලබා දෙන දිරි ගැන්වීම්, ප්‍රතිචාර භාර දීමේ කාලවකවානු යන කරුණු පැහැදිලි ව ඉදිරිපත්පත් කළ යුතු ය. සමීක්ෂණය සඳහා සහභාගිවන්නන්ට දිරි දීමනාවක් ලබා දීම බොහෝ විට ඵලදායී වේ. නිරීක්ෂණ දත්ත රැස් කිරීමට බොහෝ ක්‍රම තිබේ. ස්වාභාවික නිරීක්ෂණ (සහභාගී නොවන හෝ ප්‍රතික්‍රියාශීලී නො වන) naturalistic observation (non-participant or non-reactive): මානවවංශවේදය සහ සහභාගීත්ව නිරීක්‍ෂණය (ethnography and participant observation). නිරීක්‍ෂකයින් සතර වර්ගයකි. විවෘත ව සහභාගීවන්නා (announced participant); නිරීක්‍ෂණයට ලක් වන්නන් නිරීක්‍ෂණයට ලක් වන බව දනී. රහසිගත ව සහභාගීවන්නා (unannounced participant); නිරීක්‍ෂණයට ලක් වන්නන් නිරීක්‍ෂණයට ලක් වන බව නො දනී. විවෘත නිරීක්‍ෂකයා (announced observer). ඔවුන් නිරීක්‍ෂණය වන බව දනී. රහසිගත නිරීක්‍ෂකයා (undercover observer), නිරීක්‍ෂණයට ලක් වන්නන් ඔවුන් නිරීක්‍ෂණය වන බව නො දනී. මානවවංශවේදය: ප්‍රජාවක් තුළ කතිකාවන්, සිදුවීම්, චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර සහ සන්නිවේදනයන් විමර්ශනය කිරීම හෝ එම ප්‍රජාව තුළ සිටින පුද්ගලයින් සමූහයක් නිරීක්ෂණය කිරීම මෙහි දී සිදු වේ. ස්වයං මානවවංශවේදය ක්‍රමවේදය ව්‍යාපෘතියට අවශ්‍ය වන බලපෑම් සහ සාක්ෂි සඳහා දැඩි සැලකිල්ලෙන් හා අවධානයෙන් තෝරා ගත යුතු ය. මානවවංශවේදී දත්ත එක්රැස් කිරීමේ දී අවධානය යොමු කළ යුතු වැදගත් කරුණු අතරට ක්ෂේත්‍රයක් තෝරා ගැනීම, කාල රාමු සැකසීම, ප්‍රවේශය ලබා ගැනීම, දැනුවත් කැමැත්ත ලබා ගැනීම (අදෘශ්‍යමාන වීම, සහයෝගය ගොඩනඟා ගැනීම සහ අනන්‍යතාවය හැසිරවීම) සහ නිරීක්ෂණයෙන් ඉවත් වීමේ යාන්ත්‍රණයක් (exit mechanism) සැලසුම් කොට තිබිය යුතු ය. පර්යේෂකයා විසින් සටහන් තබා ගැනීම හෝ සහභාගිවන්නන්ගේ අවසරය ඇති ව පටි ගත කරන ලද සම්මුඛ සාකච්ඡා ප්‍රතිචාර සාරාංශ ගත කිරීමේ දී කරන ලද සාකච්ඡා ගණන, සාකාච්ඡා පැවැත් වූ ආකාර අනුව, වැය කළ කාලය, එක්රැස් කර ගත් දත්ත ප්‍රමාණය යනාදිය සවිස්තර ව ඉදිරිපත් කිරීමෙන් දත්ත එක්රැස් කිරීමේ ක්‍ෂේත්‍ර ක්‍රියා පටිපාටිය ගැන විශ්වාසයක් ගොඩ නැංවිය හැකි අතර, දත්තවල වලංගු බව ඉස්මතු කළ හැකි ය. දත්ත කළමනාකරණය කිරීමේ පහසුවටත්, දත්ත විශ්ලේෂණය කිරීමේ ප්‍රවේශයටත් උද්ගාමී ක්‍රමවේදයට අනුව සම්මුඛ සාකච්ඡා ප්‍රතිචාර වර්ග කිරීම දත්ත පරිහරණය කිරීමට පහසුකම් සළසයි. බාධා රහිත දත්තවලට පර්යේෂකයාගේ මැදිහත් වීමෙන් තොරව වන අතර ලේඛන සාක්‍ෂි, භෞතික සාක්‍ෂි සහ සංරක්‍ෂිත විශ්ලේෂණ ඇතුළත් වේ. භෞතික මිනුම් දත්ත නම් ස්වාභාවික වර්ධනයන් (කෞතුකාගාර වැනි natural accretion), පාලිත වර්ධනයන් (අන්තර්ජාලය භාවිතය වැනි controlled accretion), ස්වාභාවික ඛාදනය (natural erosion) සහ පාලිත ඛාදනය (වැනි controlled erosion) සම්බන්ධ මිනුම් යනාදියයි. වර්තන වාර්තා (Running records): වාර්ෂික වාර්තා, අධ්‍යක්‍ෂ මණ්ඩල රැස්වීම් වාර්තා, ක්‍රියාකාරී වාර්තා සහ දේශපාලන හා අධිකරණ වාර්තා වැනි ආයතනික ලේඛන. කථාංග වාර්තා (Episodic records): මෙම වාර්තා වඩාත් පෞද්ගලික ය; පුද්ගලික දින පොත්, ලිපි පණිවිඩ යනාදිය. දෘශ්‍ය මාධ්‍යයට ඡායාරූප, කාටූන්, සිතියම්, ප්‍රස්තාර, ලාංඡන සහ රූප සටහන් වැනි ද්විමාන නිශ්චල දෘශ්‍ය රූප ඇතුළත් වේ. දෘශ්‍ය පර්යේෂණ ක්‍රම ඓතිහාසික ව පශ්චාත්-ප්‍රත්‍යක්‍ෂමූල සම්ප්‍රදායේ කොටසක් ලෙස දැකගත හැකි අතර, ඡායාරූප වැනි දෘශ්‍ය දත්ත යථාර්ථවාදී ආඛ්‍යානයකට සහාය දැක්වීම සඳහා සත්‍ය සාක්‍ෂි ලෙස භාවිතා කරයි. මේ සඳහා දෘශ්‍ය අන්තර්ගත විශ්ලේෂණය (visual content analysis), ලක්ෂණ මීමංසාව (semiotics) සහ විවේචනාත්මක දෘශ්‍ය විශ්ලේෂණය (critical visual analysis) වේ. න්‍යායාත්මක ප්‍රවේශයන් (Theory-based): මෙම ප්‍රවේශයන්ට කලා න්‍යාය (art theory), විලාසිතා සහ ඇඳුම (fashion and dresses), ලක්ෂණ මීමංසාව (semiotics) හා වාග්ලංකාරය (rhetoric) හා විවේචනාත්මක දෘශ්‍ය විශ්ලේෂණය (critical visual analysis) වැනි සෞන්දර්යය ඇතුළත් වේ.