ФАКТЫ, КАСАЮШИЕСЯ ИСТОРИИ КАЗАХСТАНА В ДРЕВНЕТЮРКСКИХ ПИСЬМАХ
Authors: Нағимов Ш. 
Published: September 2023

МақалаVIII ғасырда жазылған ежелгі түркілік ескеркіштердегі деректердің Қазақстан тарихына қатысына арналған.Евразияның ұлан байтақ кеңістігінде VI ғасырда құрылған Ежелгітүркі мемлекеті екі ғасырдан кейін Батыс және Шығыс түркі қағанаттары болып бөлініп, түрлі ішкі және сыртқы фактор-лардың нәтижесінде ұсақ бірлестіктерге ыдырап кетті. Дамуының алғашқы кезеңінде алып империя болған Түркі Елі өздеріне көршілес орналасқан жужандарды, қытайлықтарды бағындырып, халқынының әл-ауқатын үнемі жақсартып отырды. Түркілер өз территориясын кеңейту мақсатында көрші мемлекет-термен қиян-кескі соғыстар жүргізіп, ірі табыстарға жетті. Ежелгі Түркі қағанатындаболған тарихи оқи-ғалар , олардың аса ірі тас бағаналарға жазып қалдырған Орхон-Енисей хаттарында сақталып, біздің зама-нымызға дейін жетті. Ежелгі түркі жазба мұралары қазіргі түркі тектес халықтардың бәріне ортақ көне түркі әдеби тілінде жазылған. Ол кезде сонау Сібірден бастап Орта Азия мен Қазақстан аймағы тұтастай Түркі қағандығының қол астына қараған болатын. Сондықтан қазіргі қазақтарды ежелгі түркілердің тікелей ұрпақтары деп есептеуге болады. Себебі, Білге қаған, Құлтегін, Тоныкөкке арналған жазбалардан көптеген лауазымдардың қазақ тіліне ұқсас атаулары мен қазақ сөздерін кездестіруге болады.

Статья посвящена истории Казахстана в древнетюркских источниках, написанных в VIII веке. На необъятных просторах Евразии древнетюркское государство, созданное в VI веке, спустя два столетия разделилось на западные и восточные тюркские каганаты и распалось на мелкие объединения в результате различных внутренних и внешних факторов. На первом этапе своего развития Тюркская страна, ставшая гигантской империей, подчинила себе соседних жужан, китайцев и постоянно улучшала благосостояние своего народа. С целью расширения своей территории тюрки вели ожесточенные войны с соседними государствами и добились больших успехов. Исторические события, происходившие в древнетюркском каганате, сохранились в их Орхоно-Енсейских письмах, написанных на крупнейших каменных колоннах, и дошли до наших дней. Древнетюркское письменное наследие написано на древнетюркском литературном языке, общем для всех народов современного тюркского происхождения. В то время, начиная с Сибири, территория Средней Азии и Казахстана в целом относилась ктюркскому каганату. Поэтому современных казахов можно считать прямыми потомками древних тюрков. Потому что в записях, посвященных Бильге Каган, Култегин, Тоныкок, можно встретить названия многих должностей и тюркские слова, схожые с казахским языком.

The article is sanctified to history of Kazakhstan in the древнетюркских sources written in the VIII century. On boundless spaces of Eurasia there is the древнетюркское state created in the VI century, after two centuries divided into western and east turkicкаганаты and disintegrated on shallow associations as a result of different internal and external factors. On the first stage of the development the Turkic country, becoming a giant empire, subordinated to itself nearby жужан, the Chinese and constantly improved welfare of the people. With the purpose of expansion of the territoryтюрки conducted bitter wars with the nearby states and obtained great successes. Historical events taking place in древнетюркскомкаганатеwere saved in their Орхоно-Енсейских the letters written on the largest lithoidal columns, and send on to our days. Древнетюркское writing heritage is written in древнетюркском literary language general for all people of modern turkic origin. At that time, since Siberia, territory of Middle Asia and.