Εφαρμογή εργαλείων διοίκησης υπηρεσιών υγείας
Authors: Ανδρούτσου Λορένα 
Published: November 2022

Ο σκοπός της διδακτορικής διατριβής είναι να μετρήσει την αποδοτικότητα και την παραγωγικότητα στα δημόσια νοσοκομεία της περιφέρειας Θεσσαλίας για τα έτη 2002 έως 2006 χρησιμοποιώντας το μοντέλο της Περιβάλλουσας Ανάλυσης δεδομένων - Data Envelopment Analysis DEA και την επέκταση του μοντέλου αυτού με το Malmquist Productivity Index. Αποτελεί την πρώτη εμπειρική προσπάθεια που επιχειρεί να εξετάσει την αποδοτικότητα των νοσοκομείων μεταξύ ομοιογενών και ετερογενών δευτεροβάθμιων κλινικών σε μία υγειονομική περιφέρεια της Ελλάδας.Αποτυπώνεται με σαφήνεια η παραγωγικότητα των ομοιογενών δευτεροβάθμιων κλινικών χρησιμοποιώντας το μοντέλο Malmquist Productivity Index και η αποδοτικότητα των δευτεροβάθμιων κλινικών όλων των νοσοκομείων στην Περιφέρεια Θεσσαλίας χρησιμοποιώντας το μοντέλο της DEA, για τα έτη 2002 έως 2006. Εμφανίζονται εκτενώς οι μεταβολές στην αποδοτικότητα και την παραγωγικότητα των δευτεροβάθμιων κλινικών στην προσπάθεια της δικαιότερης κατανομής των περιορισμένων πόρων και τη διασφάλιση του έλεγχου διοίκησης. Ως προς την μέθοδο της έρευνας εξετάζεται η αποδοτικότητα και η παραγωγικότητα των κλινικών σε σχέση με τη χρήση της τεχνολογίας, και πως αυτή επηρεάζει την απόδοση της όσο αφορά στον αριθμό των νοσηλευομένων και τις ημέρες νοσηλείας τους. Ως εισροές χρησιμοποιήθηκαν, το ανθρώπινο δυναμικό των κλινικών (ιατρικό -ειδικοί και ειδικευόμενοι - καθώς και νοσηλευτικό προσωπικό που απασχολείται σε κάθε κλινική) και ως κεφάλαιο χρησιμοποιηθήκαν τα κρεβάτια για την μέτρηση της αποδοτικότητας. Ως εκροές χρησιμοποιήθηκε ο αριθμός των νοσηλευόμενων ασθενών και οι ημέρες νοσηλείας των κλινικών αυτών. Τα δεδομένα συγκεντρώθηκαν από τα αρχεία των νοσοκομείων. Τα νοσοκομεία της μελέτης ανήκουν στο Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS). Η ανάλυση της DEA έχει προσανατολισμό εξόδου (οutput oriented) και υποθέτει σταθερές CRS – (Constant returns to scale) και μεταβλητές αποδόσεις κλίμακας VRS – (variable returns to scale) ενώ ο δείκτης παραγωγικότητας Output Malmquist υπολογίζεται υποθέτοντας οι κλινικές έχουν τεχνολογία παραγωγής με κλίμακα μεταβλητών αποδόσεων (VRS). Κάθε νοσοκομειακή κλινική αποτελεί μια μονάδα που μετατρέπει τις εισροές σε εκροές και αναφέρεται ως Decision Making Unit (DMU) από άποψη της ειδικότητας της περίθαλψης που παρέχεται στους ενδονοσοκομειακούς ασθενής. Η μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε στο μοντέλο Malmquist Productivity Index (ΜΙ) για την ομοιογένεια των δεδομένων και την εγκυρότητα των αποτελεσμάτων μέτρησε τις 7 ομοιογενείς κλινικές που λειτουργούν στα 5 νοσοκομεία της περιφέρειας Θεσσαλίας. Ο δείκτης Malmquist περιλαμβάνει 175 ομοιογενή DMUs.Η μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε στην DEA ανάλυση περιλαμβάνει επίσης παραμέτρους ομοιογενείας για να μπορέσει να γίνει μια πιο αξιόπιστη σύγκριση των στοιχείων, γι’αυτό δημιουργήθηκαν δύο ξεχωριστά μοντέλα DEA. Τα δύο μοντέλα προσμετράνε την αποδοτικότητα σε 2 υπο-ομάδες, DMUs (B1) περιλαμβάνοντας τις κλινικές του παθολογικού τομέα και DMUs (B2) του χειρουργικού τομέα. Η αποδοτικότητα της κάθε υπο-ομάδας κλινικών υπολογίσθηκε ξεχωριστά σε οριζόντια (across) (ομοιογενείς κλινικές) και σε ενδονοσοκομειακή (intra) - (ετερογενείς κλινικές) διάσταση των νοσοκομείων. Η ομάδα A, περιλαμβάνει 25 παθολογικά και 150 χειρουργικά DMUs, συνολικά 175 ομοιογενή DMUs. Η ομάδα B, αποτελείται από 70 παθολογικά και 195 χειρουργικά DMUs, συνολικά 265 ετερογενή DMUs. Τα αποτελέσματα με την DEA έδειξαν ότι οι ομοιογενείς χειρουργικές και παθολογικές κλινικές που θεωρούνται στην συγκεκριμένη μελέτη ως μονάδες λήψης απόφασης DMUs και αποτελούνται από 81 DMUs υποθέτοντας VRS, αποτελώντας το 46% του συνολικού δείγματος (175 DMUs), και 47 DMUs υποθέτοντας CRS αποτελώντας το 27% αντίστοιχα. Οι ετερογενείς χειρουργικές και παθολογικές κλινικές DMUs διαχρονικά αποτελούνται από 126 DMUs υποθέτοντας VRS αποτελώντας το 47% του συνολικού δείγματος (265 DMUs) και 106 DMUs υποθέτοντας CRS αποτελώντας το 40% αντίστοιχα. Η μέση αποδοτικότητα για το διάστημα 2002-2006 για τις ομοιογενείς παθολογικές κλινικές υποθέτοντας VRS είναι 89%, και CRS 85%, και για τις χειρουργικές υποθέτοντας VRS είναι 80%, και για CRS 77%. Για τις ετερογενείς παθολογικές κλινικές η μέση αποδοτικότητα αντιστοιχεί σε 87% υποθέτοντας VRS και 84% υποθέτοντας CRS, αντιστοίχως στις χειρουργικές κλινικές 79% υποθέτοντας VRS και 74% υποθέτοντας σε CRS. Η μέση αποδοτικότητα και στις δύο ομαδοποιήσεις ομοιογενών και ετερογενών κλινικών δεν εμφανίζει διαφορές και η τάση υποθέτοντας είτε VRS είτε CRS εμφανίζει την ίδια πορεία στα γραφήματα διαχρονικά, με τα δύο πρώτα έτη (2002, 2003) να έχουμε αύξουσα μέση αποδοτικότητα, φθίνουσα τα δύο επόμενα έτη (2004, 2005) και αύξουσα ξανά το τελευταίο έτος (2006). Σύμφωνα με τη συνολική εικόνα του δείκτη παραγωγικότητας Malmquist Productivity Index παρατηρήθηκε ότι όλες οι κλινικές διαχρονικά παρουσίασαν πρόοδο. Το μεγαλύτερο δείκτη παραγωγικότητας ΜΙ εμφάνισαν οι γυναικολογικές κλινικές (1.257) για όλη την χρονική περίοδο υπό εξέταση και την δεύτερη μεγαλύτερη ανάπτυξη παρουσίασαν οι ουρολογικές κλινικές (1.157). Όλες οι κλινικές διαχρονικά εμφάνισαν πρόοδο στην τεχνολογική αποδοτικότητα εκτός από τις παθολογικές κλινικές οι οποίες εμφάνισαν πτώση με γεωμετρικό μέσο της τάξεως του 6.5%. Όλες οι κλινικές διαχρονικά εμφάνισαν πρόοδο στην τεχνολογική αποδοτικότητα εκτός από τις παθολογικές κλινικές οι οποίες εμφάνισαν πτώση με γεωμετρικό μέσο της τάξεως του 6.5%. Την μεγαλύτερη τεχνολογική μεταβολή στην τεχνική αποδοτικότητα παρουσίασαν οι γυναικολογικές κλινικές με γεωμετρικό μέσο ίσο με 48.4%, την δεύτερη θέση κατέχουν οι παιδοχειρουργικές κλινικές με 26.2% και την τρίτη οι οφθαλμολογικές με 22.1%. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η τεχνική αποδοτικότητα ποικίλει μεταξύ των κλινικών και δεν ακολουθεί πάντα την τάση μεταβολής της παραγωγικότητας. Επίσης εμφανίστηκαν σημαντικές διαφορές στην παραγωγικότητα μεταξύ των κλινικών αλλά και του χρόνου αξιολόγησης τους. Επίσης εντοπίστηκαν σημαντικές μεταβολές της παραγωγικότητας που σχετίζονται με την μεταβολή της τεχνικής αποδοτικότητας και της αποδοτικότητας μεγέθους που επηρέασαν τις κλινικές σε μη αποδοτικές συμπεριφορές. Ακόμη σε μερικές περιπτώσεις διαπιστώθηκε και η επιρροή της τεχνολογικής προόδου στην αύξηση της παραγωγικότητας.Τα συμπεράσματα αυτής της έρευνας συγκλίνουν με τα ευρήματα και τη μεθοδολογία των λοιπών ερευνών καταλήγοντας ότι η παραγωγικότητα καθώς και η αποδοτικότητα στα νοσοκομεία και ακόμη περισσότερο στις κλινικές χρειάζεται βελτίωση. Όπως διαπιστώνεται η αποδοτικότητα είναι αναγκαία διάσταση αξιολόγησης γιατί εκτιμά την απόδοση των κλινικών με βάση τα ελάχιστα όρια εισροών και μέγιστα όρια εκροών. Στη βάση του προβληματισμού αυτού, η Υ.ΠΕ. Θεσσαλίας μπορεί να εκφράσει την ανάγκη μεταβολών στο πεδίο δραστηριότητας των νοσοκομείων της, αναπτύσσοντας εξειδικευμένες υπηρεσίες σε κάποια νοσοκομεία ή και ενισχύοντας τις περιφερειακές ροές με στόχο την βελτίωση της παραγωγικότητας και της αποδοτικότητας . Από την εκπόνηση της παρούσας διδακτορικής διατριβής προκύπτει ότι με τις μεθόδους DEA και Malmquist Productivity Index η μέτρηση της αποδοτικότητας και της παραγωγικότητας των νοσοκομείων του ΕΣΥ σε μικροοικονομικό επίπεδο μπορούν να συμβάλουν στην αξιολόγηση λειτουργίας των νοσοκομείων και στον εντοπισμό των βέλτιστων πρακτικών ανά υγειονομική περιφέρεια.