Κλινική, βιοχημική και ανοσολογική μελέτη ασθενών με αλκοολική πολυνευροπάθεια
Authors: Παπαντωνίου Μιχαήλ 
Published: November 2024

Είναι γνωστό ότι η χρόνια κατανάλωση αλκοόλ προκαλεί βλάβη στο περιφερικό νευρικό σύστημα. Η σχετιζόμενη με το αλκοόλ πολυνευροπάθεια θεωρείται μία συχνή, συμμετρική, αξονική αισθητικο-κινητική νευροπάθεια, με προεξάρχοντα στοιχεία αισθητικής και αυτόνομης βλάβης, που επηρεάζει τις λεπτές και τις μεγάλες νευρικές ίνες. Ο ακριβής παθογενετικός μηχανισμός που προκαλεί πολυνευροπάθεια είναι ακόμα υπό μελέτη, αλλά θεωρείται ότι προκύπτει από τη νευροτοξική επίδραση της αιθανόλης ή/και από διατροφικές ελλείψεις. Διάφορες μελέτες έδειξαν τη συσχέτιση μεταξύ μερικών βιοχημικών παραμέτρων και της αλκοολικής πολυνευροπάθειας, όπως η ηπατική δυσλειτουργία, αλλά τα διαθέσιμα δεδομένα που υποδεικνύουν τον ρόλο αυτών των ευρημάτων παραμένουν χωρίς σαφή συμπεράσματα, ενώ θεωρείται ειδικά περίπλοκη η διερεύνηση της συσχέτισης μεταξύ της θειαμίνης και του υδρογονανθρακικού μεταβολισμού, όπως και η διαπίστωση της έλλειψης θειαμίνης, στις περιπτώσεις κακής διατροφής. Επιπλέον, αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι η διαταραχή χρήσης αλκοόλ και η ηπατική νόσος από αλκοόλ παρουσιάζουν μη φυσιολογικές συγκεντρώσεις κυτοκινών που κυκλοφορούν, οι οποίες μπορούν να παίξουν κρίσιμο ρόλο στην παθογένεση των διαταραχών. Η υπόθεση ενός μονοπατιού που προκαλείται από το ανοσοποιητικό έχει προταθεί ως ένας πιθανός μοριακός μηχανισμός στην παθογένεση της περιφερικής νευροπάθειας που σχετίζεται με το αλκοόλ, αλλά τα υπάρχοντα δεδομένα που υποστηρίζουν αυτήν την υπόθεση παραμένουν ανεπαρκή. Παράλληλα, πολλές νευροφυσιολογικές τεχνικές, όπως οι Μελέτες Αγωγιμότητας Νεύρων, ο Ποσοτικοποιημένος Αισθητικός έλεγχος, η Συμπαθητική Δερματική Απάντηση και η βιοψίες δέρματος έχουν χρησιμοποιηθεί για την διάγνωση της πολυνευροπάθειας, ενώ διάφορες μελέτες έχουν χρησιμοποιήσει κλινικές κλίμακες νευροπάθειας σε ασθενείς με διάγνωση διαταραχής χρήσης αλκοόλ, οι οποίες έχουν κυρίως εφαρμοστεί για τη διαχείριση νευροπάθειας άλλων αιτιών, χωρίς αυτές να έχουν επικυρώθεί στην αλκοολική πολυνευροπάθεια. Ο σκοπός αυτής της διατριβής ήταν η μελέτη κλινικών, βιοχημικών και ανοσολογικών παραμέτρων σε ασθενείς με αλκοολική πολυνευροπάθεια, καθώς και η διερεύνηση πιθανών παθοφυσιολογικών και προγνωστικών δεικτών, έπειτα από νευροφυσιολογική συσχέτιση των ανωτέρω ευρημάτων. Ενενήντα ασθενείς με διάγνωση διαταραχής χρήσης αλκοόλ συμπεριλήφθηκαν σε αυτήν την μελέτη, μέσα σε μια περίοδο τριών ετών. Οι βιοχημικοί παράμετροι και οι κυτταροκίνες ορού [Ιντερλευκίνη-1β (IL-1β), Ιντερλευκίνη-6 (IL-6), Ιντερλευκίνη-8 (IL-8), Ιντερλευκίνη-10 και Παράγοντας Νέκρωσης Όγκων-άλφα (TNF-α)], καθώς και τα επίπεδα θειαμίνης αίματος, εξετάστηκαν κατά την εθελούσια εισαγωγή των ασθενών στο Τμήμα Απεξάρτησης της Α’ Ψυχιατρικής Κλινικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Κάθε ασθενής υποβλήθηκε στο ερωτηματολόγιο NSS και στην κλίμακα κλινικής εξέτασης NIS, τις οποίες ακολούθησε η διενέργεια Μελέτης Αγωγιμότητας Νεύρων, Ποσοτικοποιημένου Αισθητικού ελέγχου, κι ελέγχου Συμπαθητικής Δερματικής Απάντησης. Εξήντα άτομα, αντίστοιχης ηλικίας και φύλου, χωρίς διάγνωση διαταραχής χρήσης αλκοόλ και πολυνευροπάθειας, αποτέλεσαν την ομάδα ελέγχου.Πολυνευροπάθεια διαγνώστηκε σε 54 ασθενείς (ποσοστό 60%), μεταξύ των οποίων, νευροπάθεια μεγάλων ινών διαπιστώθηκε σε 18 ασθενείς, νευροπάθεια λεπτών ινών σε 12 ασθενείς και νευροπάθεια μεγάλων και λεπτών ινών σε 24 ασθενείς. Χρησιμοποιώντας γραμμική παλινδρόμηση, βρήκαμε ότι υψηλότερα σκορ NSS και NIS συσχετίζονταν με χαμηλότερα ύψη του ασιθητικού δυναμικού ενεργείας του γαστροκνημιαίου νεύρου και της Συμπαθητικής Δερματικής Απάντησης. Βρήκαμε, επίσης, σημαντικά μεγάλύτερη διάρκεια κατάχρησης αλκοόλ στους ασθενείς με νευροπάθεια, χρησιμοποιώντας το Student's t-test (p= 0.024). Επιπλέον, εφαρμόνοντας την τιμή 4 ως κατώφλι του παθολογικού σκορ της NIS, χρησιμοποιώντας την ανάλυση ROC, προβλέψαμε την πλειοψηφία των ασθενών με νευροπάθεια μεγάλων ινών, επιβεβαιώνοντας 95.23% ευαισθησία και 93.75% ειδικότητα. Παράλληλα, βρήκαμε ότι οι υψηλές τιμές των ηπατικών ενζύμων και της γλυκόζης νηστείας κατά την εισαγωγή των ασθενών, συσχετίστηκαν σημαντικώς με τη διάγνωση της νευροπάθειας. Τα χαμηλότερα επιπέπδα της θειαμίνης αίματος (από τα επίπεδα αναφοράς) ανευρέθηκαν σε επτά ασθενείς και δε συσχετίστηκαν με τη διάγνωση της νευροπάθειας. Επιπροσθέτως, βρήκαμε ότι οι μέσες τιμές των συγκεντρώσεων των IL-1β, IL-6, IL-8 και TNF-α των ασθενών με διαταραχή χρήσης αλκοόλ ήταν υψηλότερες από αυτές της υγιούς ομάδας ελέγχου. Βρήκαμε επίσης ότι οι μέσες τιμές των συγκεντρώσεων IL-1β και IL-6 ήταν υψηλότερες στην ομάδα ασθενών με νευροπάθεια από τους ασθενείς χωρίς πολυνευροπάθεια και την υγιή ομάδα ελέγχου. Επιπλέον, διαπιστώσαμε ότι οι υψηλότερες τιμές συγκέντρωσης IL-1β και IL-6 συσχετίστηκαν με υψηλότερα επίπεδα ηπατικών ενζύμων.Η μελέτη αυτή επιβεβαίωσε ότι η περιφερική νευροπάθεια, με τη συμμετοχή μεγάλων και λεπτών νευρικών ινών, με συμμετρικό μηκο-εξαρτώμενο μοτίβο και αξονική βλάβη, είναι συχνή ανάμεσα στους ασθενείς με διαταραχή χρήσης αλκοόλ. Προτείνουμε ότι οι κλίμακες NSS και NIS θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την διαχείριση της νευροπάθειας στην κλινική πράξη, όταν ο απαραίτητος νευροφυσιολογικός έλεγχος δεν είναι διαθέσιμος. Η μελέτη μας, επίσης, προτείνει ότι η σχετιζόμενη με το αλκοόλ ηπατική δυσλειτουργία και η υπεργλυκαιμία δύναται να συνεισφέρουν ως παράγοντες κινδύνου της περιφερικής νευροπάθειας σε ασθενείς με διαταραχή χρήσης αλκοόλ, ενώ τα επίπεδα θειαμίνης αίματος δεν συσχετίζονται με τη νευροπάθεια, Προτείνουμε, επιπροσθέτως, ότι υψηλότερες συγκεντρώσεις κυκλοφορούσας IL-1β και IL-6 μπορεί να συμβάλλουν στην παθοφυσιολογία της περιφερικής νευροπάθειας που σχετίζεται με το αλκοόλ και ότι οι συγκεντρώσεις τους θα μπορούσαν να επηρεαστούν από τη χρόνο- και δόσο- εξαρτώμενη ηπατική δυσλειτουργία. Τέλος, προτείνουμε ότι τα ηπατικά ένζυμα, ο λόγος De Ritis, η IL-1β κι η IL-6 θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως βιοδείκτες για την εμφάνιση και την βαρύτητα της αλκοολικής πολυνευροπάθειας.