การศึกษาประสิทธิภาพของยา จากการเปลี่ยนยาทีโนโฟเวียร์ เป็นยา อะบาคาเวียร์เปรียบเทียบกับยาโลพินาเวียร์/ริโทนาเวียร์ ในผู้ป่วย ติดเชื้อเอชไอวี ที่มีภาวะไตเสื่อมจากยาทีโนโฟเวียร์ ที่ 24 สัปดาห์: การวิจัยแบบสุ่ม แบบเปิด และศึกษาไปข้างหน้าหลายศูนย์
Authors:   , ส่งอำไพ นพพร 
Published: September 2023

ที่มาและความสำคัญ: ยาต้านไวรัสเอชไอวีที่มีส่วนประกอบของยาทีโนโฟเวียร์ ไดโซพรอกซิล ฟูมาเรท (Tenofovir Disoproxil Fumarate: TDF) ทำให้เกิดการทำงานของไตบกพร่อง และนำไปสู่การหยุดยาทีโนโฟเวียร์ สูตรยาทดแทนในผู้ป่วยที่มีการทำงานของไตบกพร่องคือ สูตรยาที่มียาอะบาคาเวียร์เป็นส่วนประกอบ หรือสูตรยาโลพินาเวียร์/ริโทนาเวียร์ เป็นต้น แต่ในปัจจุบันยังไม่มีการศึกษาเปรียบเทียบระหว่างการเปลี่ยนยาทีโนโฟเวียร์เป็นยาอะบาคาเวียร์กับยาโลพินาเวียร์/ริโทนาเวียร์ ในผู้ป่วยติดเชื้อเอชไอวีที่มีการทำงานของไตบกพร่องจากยาทีโนโฟเวียร์

ผู้ป่วยและวิธีวิจัย: การวิจัยเชิงทดลองแบบสุ่ม แบบเปิด และศึกษาไปข้างหน้า ศึกษาเปรียบเทียบประสิทธิภาพของยาจากการเปลี่ยนยาทีโนโฟเวียร์เป็นยาอะบาคาเวียร์กับยาโลพินาเวียร์/ริโทนาเวียร์ ในผู้ป่วยติดเชื้อเอชไอวีที่มีการทำงานของไตบกพร่องจากยาทีโนโฟเวียร์ ที่ 24 สัปดาห์ โดยศึกษาในผู้ป่วยติดเชื้อเอชไอวีที่ได้รับยาต้านไวรัสและมีปริมาณไวรัสน้อยกว่า 40 ตัวต่อลูกบาศก์มิลลิลิตร และมีการทำงานของท่อไตส่วนต้นบกพร่องจากยาทีโนโฟเวียร์ และ/หรือมีการลดลงของอัตราการกรองที่ไตมากกว่าร้อยละ 10 เมื่อเทียบกับก่อนได้รับยาทีโนโฟเวียร์ ผู้ป่วยจะได้รับการสุ่มเลือกเปลี่ยนเป็นยาอะบาคาเวียร์ซึ่งประกอบด้วย ยาสูตรผสมอะบาคาเวียร์ 600 มิลิกรัม กับลามิวูดีน 300 มิลลิกรัม (Kivexa ®,ABC/3TC) รับประทาน 1 เม็ด วันละ 1 ครั้ง ร่วมกับยาเอฟฟาไวเรนซ์ 600 มิลลิกรัม(EFV, 600) รับประทาน 1 เม็ดวันละ 1 ครั้ง หรือเปลี่ยนเป็นยาโลพินาเวียร์/ริโทนาเวียร์ ซึ่งประกอบด้วยยา ยาโลพินาเวียร์ 200 มิลลิกรัม/ริโทนาเวียร์ 50 มิลลิกรัม (Kaletra®, LPV/r) รับประทาน 2 เม็ด ทุก 12 ชั่วโมง หรือ ยาโลพินาเวียร์ 100 มิลลิกรัม/ริโทนาเวียร์ 25 มิลลิกรัม(Aluvia®, LPV/r) รับประทาน4 เม็ด ทุก 12 ชั่วโมง ร่วมกับยา lamivudine (3TC, 150) รับประทาน 1 เม็ด ทุก 12 ชั่วโมง การทำงานของท่อไตส่วนต้นบกพร่องนิยามโดยตรวจพบความผิดปรกติมากกว่า หรือเท่ากับสองข้อขึ้นไป จากจำนวนปัจจัยดังต่อไปนี้ คือ hyperphosphaturia, nondiabetic glycosuria, hyperuricosuria, proteinuria

ผลการวิจัย: จากการศึกษาผู้ป่วยเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2561 - เดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2562 ที่โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ มีผู้ป่วยจำนวน 87 คน และได้รับการคัดเลือกแบบสุ่มให้เปลี่ยนเป็นยาอะบาคาเวียร์ 24 คน และยาโลพินาเวียร์/ริโทนาเวียร์ 23 คน ประสิทธิภาพในการเปลี่ยนยาทีโนโฟเวียร์เป็นยาอะบาคาเวียร์สามารถรักษาระดับไวรัสได้จำนวน 21 คน คิดเป็นร้อยละ 87.5 ไม่ต่างกับการได้รับการเปลี่ยนยาเป็นยาโลพินาเวียร์/ริโทนาเวียร์ จำนวน 19 คน คิดเป็นร้อยละ 82.6 (P-value=0.635) ที่ 24 สัปดาห์ จากการศึกษานี้ตรวจพบผู้ป่วยดื้อยาเอชไอวีที่เกิดการดื้อยาต้านไวรัสเอชไอวี จำนวน  1 ราย ในกลุ่มที่เปลี่ยนยาเป็นอะบาคาเวียร์ การเปลี่ยนแปลงของการทำงานไตพบว่าไม่มีความเแตกต่างกันของอัตราการกรองที่ไต (eGFR), fractional excretion (FE) of phosphate, renal tubular reabsorption of phosphate (TmP/GFR), fractional excretion (FE) of uric และ UPCI  ที่ 24 สัปดาห์  การเปลี่ยนแปลงของระดับไขมันในเลือด พบว่ามีระดับไขมันไตรกลีเซอร์ไรด์ที่สูงในกลุ่มที่ได้รับยาโลพินาเวียร์/ริโทนาเวียร์มากกว่ากลุ่มที่ได้รับยาอะบาคาเวียร์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (ร้อยละ 91.32 VS ร้อยละ 20.46 ; p-value=0.001).

สรุปผลวิจัย: จากการศึกษาไม่พบความแตกต่างกันของประสิทธิภาพของยา จากการเปลี่ยนยาทีโนโฟเวียร์เป็นยาอะบาคาเวียร์ กับยาโลพินาเวียร์/ริโทนาเวียร์ ในผู้ป่วยติดเชื้อเอชไอวีที่มีภาวะไตเสื่อมจากยาทีโนโฟเวียร์ ที่ 24 สัปดาห์