Kültürel Din Pedagojisi
Authors: OKUMUŞLAR Muhiddin , BİLECİK Sümeyra 
Published: December 2019

Pedagojik yaklaşımların tespit edilmesinde, toplumsal yapı, ülkenin
politik durumu ve sosyal yapısı gibi pek çok faktör etkilidir. Bunlardan biri
de kültürdür. Bireyin yaşam biçimi üzerinde etkili olan kültür, düşünme ve
öğrenme biçimlerini de etkilemektedir. Bu durum kültür-pedagoji ilişkisinin
incelenmesini gerekli kılmaktadır. Pedagoji-kültür ilişkisinde, kültürel, çok
kültürlü ve kültürlerarası pedagojik yaklaşımlardan bahsedilebilir.
Pedagoji-kültür ilişkisini belirleyen ve bunun pratikte eğitim sistemlerine
yansımasına vesile olan şey ise yine ülkenin sosyo-politik durumudur. Bu
durumda kültür-pedagoji ilişkisinin ülkelerin kendi eğitim felsefeleri
doğrultusunda yorumlanması gerekliliği ortaya çıkar. Kültür, genel pedagojiyi
etkilediğinden din pedagojisi üzerinde de doğal olarak etkisi vardır. Buna
ilaveten kültür ve dinin ayrılmaz bütünlüğü dikkate alındığında kültürel din
pedagojisi olgusunun önemi ortaya çıkmaktadır. Bu çalışmayla kültür ve din
pedagojisi ilişkisinin Türkiye açısından yorumlanarak daha etkili bir din
pedagojisinin oluşturmasına kapı aralamak amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda,
kültürel pedagoji ve kültürel din pedagojisi kavramları
tanıtılmış ve Türkiye’de kültürel din pedagojisi geliştirmede temel meseleler
tespit edilmeye çalışılmıştır.Özet:
Günümüzde
pek çok toplumun açık toplum haline gelerek değiştiği gözlemlenmektedir. Açık
toplumlarda eğitim bir endoktrinasyon faaliyeti değildir. Bu durum eğitimde
bütün fikir, inanç ve kültürler dikkate alınarak bunlara uygun pedagojilerin geliştirilmesini
zorunlu kılar. Küreselleşme etkisiyle çok kültürlü yapının da pek çok toplumda
görüldüğü düşünülürse, etnik, dini ve kültürel çeşitliliğin eğitime yansımaları
gözetilmiş ve buradan kültürel pedagoji ihtiyacı doğmuştur. Din ile kültürün ayrılmaz bütünlüğü düşünüldüğünde, din pedagojisinde
kültür etkisinin gözetilmesi gerektiği söylenebilir. Ancak kültürel bir din
pedagojisinden bahsedilirken, din pedagojisi tanımlamasındaki dinin bir olgu
olarak mı ele alınacağı yoksa herhangi bir dinden mi bahsedildiği, bunlardan
birinin tercih edilmesiyle izlenen araştırmalarda hangi hususlara dikkat
edilmesi gerektiği, dinin kültür ile etkileşimi noktasından hareketle bir
pedagoji geliştirilecekse bunun kültürlerarası bir yaklaşımla mı yoksa tek bir
dinin kültür ile ilişkisi bağlamında mı ele alınması gerektiği cevaplanması
beklenen sorulardır. Yapılan bu araştırmayla bu soruların, kültürel din
pedagojisi çalışmalarına etkisinden bahsedilerek kültürel din pedagojisi
kavramının tanıtılması ayrıca kültürel din pedagojisi araştırmalarında
gözetilmesi gereken hususların ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Literatür
tarama yöntemiyle yapılan bu araştırma, bazı paradigmalar açısından kültürel
din pedagojisi kavramını incelemekle sınırlandırılmış, pratikte kültürel din
pedagojisi geliştirme noktasında herhangi bir öneri sunmayı sınırların dışında
bırakmıştır. Kavramın Türkiye açısından ifade ettiği anlamın imkân ve
sınırlılıkları ile birlikte tartışılmasının kültürel din pedagojisi
geliştirmenin esaslarına dikkat çekmesi bakımından alana ışık tutacağı
düşünülmektedir.Pedagojinin alanı eğitim kapsamı içine giren pek çok konu, olgu ve
fenomeni kapsadığından insanın varoluşu ve doğası ile ilgili genel ve evrensel
bir yapı oluşturduğu söylenebilir. Birey, insan oluşu yönüyle ortak özelliklere
sahip olsa da sosyal yönü nedeniyle bağlı olduğu kültürün bir parçasıdır ve bu
açıdan farklı kültürlere mensup bireyler -diğer bir ifade ile topluluklar,
cemaatler- birbirlerinden farklılık gösterirler. Kültürel farklılıklar olarak adlandırılan
bu özellikler, öğrenmeyi de etkilediği ve özgünleştirdiği için eğitim açısından
önem arz etmektedir. Çok kültürlü ve açık toplum yapısı içerisinde ise
birbirinden farklı kültürel özellikler gösteren kendine has öğrenme ve davranış
biçimlerinin aynı sınıf ortamında toplandığı bir ortamda eğitim öğretim
faaliyetlerinin asimilasyonist değil bu çeşitliliği koruyacak tarzda
sürdürülmesi ve bireyin kültürel özelliklerine bağlı olarak öğrenmesini
kolaylaştırma konusunda pedagojik ilkeler üzerinde düşünülmesi gerekliliği
kültürel pedagoji çalışmalarının temel amacını oluşturur. Etnik, yapı, din ve kültür bakımından daha fazla çeşitliliğe sahip
ülkelerde kültürler arası pedagojik yaklaşımla kültürel ve dini noktada
ortaklıklardan yola çıkılarak uzlaşı olanağı sağlayacak bir pedagojik yaklaşım
görülürken kültürün ve dinin birbirinden ayrıldığı noktalarda o din veya
kültürün mensuplarınca getirilen açıklamalar üzerinden farklılıklara değinilir.
Kültürel ve dini farklılıkların çatışmaya sebep olmaması için birlikte yaşama
unsurlarına vurgu yapılır ve böylelikle de farklılıklara rağmen çeşitliliğe
saygı temeli üzerinden gelişmiş bir pedagojik yaklaşım ortaya çıkar.Türkiye’de ise toplumsal yapı gereği kültürler arası bir yaklaşımın yanı
sıra kültürel bir pedagojiye de ihtiyaç duyulduğundan, din pedagojisi ve kültür
ilişkisinin Batıdakinden farklı olarak kurgulanması gerekliliği doğmaktadır.
Türkiye açısından bakıldığında merkezinde İslam teolojisinin yer aldığı bir
İslam din pedagojisinden bahsedilebilir. Ancak bunu bir zorunluluk olarak
düşünmemek gerekmektedir. Akademik ve yazınsal alanda, dini bir olgu olarak ele
almak ya da İslam dini olarak düşünmek yapılacak araştırmanın niteliğine göre
değişecektir. İslam dini özelinde düşünüldüğünde İslam dininin temel kaynakları olan
Kur’an ve hadis merkezli bir pedagoji oluşturulacak olsa da ayet ve hadislerin
yorumunda farklılıkların ortaya çıkması, bu yorumlarda kültür etkisinin de
olması kültürel İslam din pedagojisinin oluşmasına yol açmaktadır. Özel bir din
pedagojisi alanı olarak İslam din pedagojisinden kültürel etkilerden, örtünme
biçimleri, halk nezdinde dini kabul edilen ancak kültürel etkilerle oluşmuş
mevlit vb. gibi ritüeller örnek gösterilerek bahsedilebilir. Mezhepler de dinin
yoruma açık kısımlarındaki farklılıklardan oluşması bakımından mezheplerin
tercihinde kültürün büyük bir etkisi olduğundan bahsedilebilir. Bu bağlamda
birbirinden farklı metodolojiler izleyerek farklı düşünme biçimleriyle
hükümlere varan mezheplerin farklı pedagojiler oluşturacağı söylenebilir. Bu
durumda İslam din pedagojisinin mezhebe bağlı olmaksızın genel bir metodojiyle
ve mezhepsel bağlamda daha özel metodolojik yaklaşımlarla olmak üzere iki
şekilde oluşturulabileceği söylenebilir. Ülkemizin çok kültürlü yapısında mezheplerin de etkisi olduğu
düşünüldüğünde çok kültürlü bir din pedagojisi oluşturulmak isteniyorsa,
Avrupa’daki gibi dinlerin değil mezheplerin farklılığından yola çıkılmalıdır.
Mezhep farklılıkların bir ayrışma unsuru değil, yorum zenginliği olduğu dikkate
alındığında da mezheplerin bu farklılıklarına vurgu yapılmasında bir sakınca
görülmemelidir. Bu bakış açısıyla kültürel bir İslam din pedagojisinden
bahsedilebilir.

Kültürel ya da kültürlerarası din pedagojisini temellendirmekten
bahsederken bu hususu yalnızca mezheplere dayandırarak açıklamak konunun
kapsamını sınırlandırmaktadır. Zira coğrafi bölgeler arasındaki farklılıklar,
geleneksel ya da modern yaklaşımlar gibi farklılıkların her biri üzerinden
pedagoji inşa etmekten bahsetmek mümkündür. Bu farklılıkların her birini tespit
ederek üzerinde çalışmak daha etkili bir din eğitimine de katkı sağlayacaktır.
Bu çerçeveden bakıldığında ülkemizde kültürel bir din pedagojisinden
bahsedebilmek ve kültür pedagoji ilişkisini kurgulayabilmek için toplumda
mevcut olan dinlerin yapısının dikkate alınması gerekliliğinin yanı sıra
kültürel çeşitliliğin mahiyetinin de göz önünde bulundurulması ihtiyacı
belirmektedir.