Ανάπτυξη νέων ποικιλιών μαλακού σιταριού (Triticum aestivum L.) προσαρμοσμένων σε συστήματα μειωμένων εισροών ή οργανικής καλλιέργειας
Authors: Κορπέτης Ευάγγελος 
Published: October 2024

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται σημαντική αύξηση της παγκόσμιας γεωργικής γης που αξιοποιείται μέσω της οργανικής καλλιέργειας. Ωστόσο, η θέση της οργανικής γεωργίας στην παγκόσμια οικονομία θα καθοριστεί από το αν μπορεί να είναι ή να γίνει οικονομικά ανταγωνιστική σε σχέση με τη συμβατική. Αυτό εξαρτάται κυρίως από την παραγωγικότητά της, τη μείωση του κόστους παραγωγής, αλλά και τη ζήτηση για τα προϊόντα της, καθώς και από το πως αντιλαμβάνονται οι καταναλωτές τις υψηλότερες τιμές των οργανικών προϊόντων σε σχέση με τις θετικές επιπτώσεις της οργανικής γεωργίας τόσο στο περιβάλλον, όσο και στη δημόσια υγεία. Σκοπός της παρούσης εργασίας είναι η διασαφήνιση της αναγκαιότητας εφαρμογής των μεθόδων βελτίωσης σε οργανικό περιβάλλον (Οργανική Βελτίωση), ώστε να αναπτυχθούν ποικιλίες μαλακού σιταριού με υψηλή παραγωγικότητα και προσαρμοστικότητα σε συστήματα οργανικής καλλιέργειας ή/και χαμηλών εισροών. Συγκεκριμένα, αξιολογήθηκε η αποτελεσματικότητα δύο διαφορετικών μεθοδολογικών προσεγγίσεων βελτίωσης, της γενεαλογικής μεθόδου (Pedigree method) και της ομαδικής αναπαραγωγής (Bulk method) στην ανάπτυξη ποικιλιών που θα προσαρμόζονται σε συστήματα μειωμένων εισροών ή οργανικής καλλιέργειας. Αξιοποιήθηκε ντόπιο και ξένο, παραδοσιακό και βελτιωμένο γενετικό υλικό μαλακού σιταριού με ενδοποικιλιακή επιλογή αλλά και μετά από εφαρμογή διασταυρώσεων και εφαρμόστηκε μονόδρομο σχήμα επιλογής και αξιολόγησης (οργανικό vs συμβατικό) αλλά και εναλλαγής περιβαλλόντων, ώστε να διαπιστωθεί η δυναμική ομοιόστασης και προσαρμοστικότητας γενοτύπων μαλακού σιταριού, με την προοπτική αξιοποίησής τους σε περιβάλλοντα οργανικής καλλιέργειας ή χαμηλών εισροών. Για την επιλογή του γενετικού υλικού εκκίνησης ακολουθήθηκε η κλασική μέθοδος επιλογής γονέων με βάση τη φαινοτυπική συμπληρωματικότητά τους για ιδιαίτερα χαρακτηριστικά (αγροκομικά και ποιότητας κόκκων), η οικογεωγραφική απόσταση (διαφορετική προέλευση) και η κυτταρογενετική δομή των ποικιλιών λαμβάνοντας υπόψη την παρουσία της χρωμοσωμικής μετατόπισης 1BL.1RS. Ακολούθησαν δύο προγράμματα διασταυρώσεων. Στο πρώτο εφαρμόστηκε γενεαλογική επιλογή σε κυψελωτή διάταξη στις δύο επόμενες γενεές (F1:2, F2:3) και οι επιλεγμένοι γενότυποι (οικογένειες) αξιολογήθηκαν και επιλέχθηκαν για άλλες δύο γενεές (F3:4, F4:5) σε πειραματικό σχήμα τυχαιοποιημένων πλήρων ομάδων, με στόχο τη δημιουργία καθαρών σειρών. Στο δεύτερο εφαρμόστηκε ομαδική αναπαραγωγή στις δύο επόμενες γενεές (F1:2, F2:3) και αξιολόγηση σε πειραματικό σχήμα τυχαιοποιημένων πλήρων ομάδων, με στόχο τη δημιουργία μείγματος καθαρών σειρών. Οι δύο μέθοδοι βελτίωσης οδήγησαν σε γενετικό υλικό στατιστικώς υπέρτερο ή ανάλογου δυναμικού με τους μάρτυρες. Ωστόσο, απαιτείται απογονικός έλεγχος στις επόμενες γενεές, ώστε να σταθεροποιηθεί το γενετικό υλικό, καθώς και περαιτέρω αξιολόγηση, για να εκτιμηθεί η αντοχή τους σε ασθένειες, καθώς και η ποιότητα των κόκκων τους στο περιβάλλον της οργανικής καλλιέργειας. Τα αποτελέσματα της εργασίας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι, οι πρώτες επιλογές στο διασπώμενο υλικό, για ποικιλίες που προορίζονται για καλλιέργεια υπό οργανικές συνθήκες, μπορούν να γίνουν σε συμβατικά περιβάλλοντα, συμβαδίζοντας με τις προτάσεις του European Consortium for Organic plant breeding για πενταετή τουλάχιστον βελτίωση υπό οργανικές συνθήκες και κρατώντας ταυτόχρονα χαμηλότερο κατά 34% το κόστος ανάπτυξης νέων ποικιλιών μαλακού σιταριού συγκριτικά με τα οργανικά περιβάλλοντα. Θα μπορούσε να προταθεί σχήμα βελτίωσης με κυψελωτή γενεαλογική επιλογή κατά τις πρώτες γενεές F2-F4 σε περιβάλλον συμβατικής διαχείρισης και αξιολόγηση των οικογενειών με τις τελικές επιλογές από τη γενεά F5 και περαιτέρω στο τελικό περιβάλλον - στόχο της καλλιέργειας, δηλαδή το οργανικό ή των χαμηλών εισροών.