Ατομική δικονομική προστασία του καταναλωτή στο ελληνικό και το ευρωπαϊκό δίκαιο
Authors: Σημαιοφορίδου Κωνσταντίνα 
Published: November 2024

Η παρούσα μελέτη πραγματεύεται το ζήτημα της ατομικής δικονομικής προστασίας του καταναλωτή στο ελληνικό και το ευρωπαϊκό δίκαιο. Στόχος αυτής είναι η οριζόντια, ολιστική και συστηματική επισκόπηση του συνόλου των δικονομικών πτυχών της προστασίας του καταναλωτή, από το στάδιο της διαγνωστικής δίκης μέχρι την αναγκαστική εκτέλεση. Στο πρώτο κεφάλαιο αναλύεται η εξέχουσα θέση του δικαίου προστασίας του καταναλωτή στο τελολογικά διαμορφωμένο σύστημα κανόνων του ενωσιακού δικαίου. Στο δεύτερο και τρίτο κεφάλαιο προσεγγίζεται διεξοδικά το ζήτημα της έννοιας του καταναλωτή στο ενωσιακό δικονομικό δίκαιο (Κανονισμός 1215/2012, 1896/2006, 805/2004) και στο ελληνικό δίκαιο αντίστοιχα και προτείνεται, χάριν ασφάλειας δικαίου, η υιοθέτηση μίας ενιαίας και ομοιόμορφης έννοιας του καταναλωτή. Έχοντας ως θεμέλιο το σαφή προσδιορισμό της έννοιας του καταναλωτή, στο τέταρτο κεφάλαιο της μελέτης εξετάζονται οι διατάξεις του Κανονισμού 1215/2015 σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία. Γίνεται αναφορά στα προαπαιτούμενα εφαρμογής των άρθρων 17-19 του Κανονισμού για τις συμβάσεις των καταναλωτών, και αναλύονται διεξοδικά οι διατάξεις του ά. 18 του Κανονισμού, οι οποίες αφορούν στον καθορισμό της διεθνούς δικαιοδοσίας στις υποθέσεις των καταναλωτών όταν ο καταναλωτής επέχει θέση ενάγοντος ή εναγομένου. Στο πέμπτο κεφάλαιο της μελέτης μελετώνται οι διατάξεις του Κανονισμού 1215/2015 σχετικά με την παρέκταση της διεθνούς δικαιοδοσίας και τις αυστηρότερες προϋποθέσεις κύρους που θέτει το άρθρο 19 του Κανονισμού 1215/2012. Εξετάζεται το εξέχουσας σημασίας ζήτημα του επιτρεπτού ή μη του παράλληλου ελέγχου της τυχόν καταχρηστικότητας της ρήτρας παρέκτασης υπό την Οδηγία 93/13 για τις ρήτρες εκείνες που εξέρχονται του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 19. Αναλύονται όλα τα ζητήματα στο πλαίσιο της σιωπηρής παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας, με ιδιαίτερη έμφαση στον τρόπο της πρακτικής υλοποίησης στο εθνικό μας δίκαιο του καθήκοντος ενημέρωσης κατά το άρθρο 26§2 του Κανονισμού 1215/2012. Στο έκτο κεφάλαιο της διατριβής επισημαίνεται η μεγάλη δικαιοπολιτική σημασία των εξαιρετικών ρυθμίσεων του Κανονισμού σχετικά με την εκκρεμοδικία στις περιπτώσεις των καταναλωτικών διαφορών. Ακολούθως, στο έβδομο κεφάλαιο αναλύονται τα ζητήματα σχετικά με την αναγνώριση και εκτέλεση των αποφάσεων στο πλαίσιο του Κανονισμού, ενώ στο όγδοο κεφάλαιο αναλύεται διεξοδικά το κώλυμα άρνησης αναγνώρισης και εκτέλεσης μίας απόφασης που εκδόθηκε κατά παραβίαση των ά. 17-19 του Κανονισμού όταν ο καταναλωτής επέχει θέση εναγομένου (ά. 45§1 περ. ε’ Κανονισμού 1215/2012). Ιδιαίτερη έμφαση επί αυτού δίνεται στη δέσμευση του εθνικού δικαστή από τις «πραγματικές διαπιστώσεις του δικαστηρίου του κράτους προέλευσης», ως επιμέρους έκφανσης της απαγόρευσης αναθεώρησης (revision au fond) με διεξοδική ανάλυση της εν λόγω έννοιας, αλλά και την έκταση αυτής της δέσμευσης. Τέλος, στο ένατο κεφάλαιο της μελέτης εξετάζεται το σύνολο των δικονομικών ρητρών που ενδέχεται να τεθούν σε βάρος του καταναλωτή (:ρήτρες αντιστροφής βάρους απόδειξης, ρήτρες περιορισμού των αποδεικτικών μέσων, ρήτρες ομολογίας, ρήτρες προθεσμίας προς άσκηση αξιώσεων και ρήτρες αποκλειστικής διαιτησίας). Επιπλέον, αντιμετωπίζεται το ζήτημα του αυτεπαγγέλτου ελέγχου των καταχρηστικών ρητρών σε βάρος του καταναλωτή, το οποίο βρίσκεται στην αιχμή της επικαιρότητας της διαρκώς εξελισσόμενης νομολογίας του ΔΕΕ, με λεπτομερή επισκόπηση όλων των επιμέρους προβληματικών. Εντοπίζονται και εξειδικεύονται τα κατ’ ιδίαν πρόσφορα δικονομικά μέσα, στο πλαίσιο του αυτόνομου δικονομικού μας δικαίου, τα οποία καθιστούν εφικτό τον αυτεπάγγελτο έλεγχο των καταχρηστικών ρητρών.