Ο ρόλος των μορίων προσκόλλησης σε καρκίνους της πεπτικής οδού
Authors: Χαραλαμπόπουλος Αλέξανδρος 
Published: August 2021

Η δημιουργία δεσμών προσκόλλησης μεταξύ των κυττάρων των πολυκύτταρων οργανισμών, είναι μια βασική διαδικασία με πρωτεύοντα ρόλο κατά την αρχική φάση της συγκρότησης των ιστών του οργανισμού, αλλά και στα μετέπειτα στάδια της εξέλιξής του, έως τον θάνατό του. Η ανάπτυξη και η φυσιολογική λειτουργία των ιστών, ελέγχονται από ένα σύνολο αλληλεπιδράσεων που συμβαίνουν είτε μεταξύ των κυττάρων, είτε μεταξύ κυττάρου και εξωκυττάριας θεμέλιας ουσίας. Οι αλληλεπιδράσεις αυτές πραγματοποιούνται από ουσίες που ονομάζονται μόρια προσκόλλησης. Τα μόρια αυτά κατατάσσονται σε πέντε οικογένειες υποδοχέων: τις καντερίνες, τις ιντεγκρίνες, τις σελεκτίνες, την γονιδιακή ύπεροικογένεια των ανοσοσφαιρινών και το μόριο CD44. Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια παρατηρείται μια έκρηξη γνώσεων γύρω από τα μόρια αυτά και η έρευνα ολοένα και εμβαθύνεται, ιδίως όσον αφορά στην νεοπλασματική και μεταστατική διαδικασία. Ο ρόλος των μορίων προσκόλλησης στους παραπάνω τομείς κρίνεται καθοριστικός και πιστεύεται πως είναι αυτός που στο μέλλον θα αποτελέσει σταθμό στην επιστήμη της ογκολογίας για την διάγνωση, την πρόγνωση, αλλά και την θεραπεία του καρκίνου. Στην παρούσα μελέτη ερευνάται ο ρόλος διαλυτών μορίων προσκόλλησης και ο ρόλος μορίων προσκόλλησης που εκφράζονται στα καρκινικά κύτταρα. Τα πρώτα προσδιορίζονται με την μέθοδο ELISA, ενώ τα τελευταία ανιχνεύονται με μέθοδο ανοσοϊστοχημείας. Το υλικό της μελέτης, αποτέλεσαν 54 ασθενείς με καρκίνο στομάχου (κατηγορία I), 56 ασθενείς με πρωτοπαθή καρκίνο ήπατος (κατηγορία II) και 78 ασθενείς με καρκίνο παχέος εντέρου (κατηγορία III). Σε όλες τις κατηγορίες ασθενών μελετήθηκαν μόρια εκφραζόμενα στα καρκινικά κύτταρα. Αυτά ήταν η Ε-καντερίνη και η προσφάτως ταυτοποιηθείσα από μέλη της ερευνητικής μας ομάδας dysadherin. Επιπλέον, στην κατηγορία II, μελετήθηκε και ο ρόλος της ομάδας των κατενινών (α-, β- και γ-κατενίνη). Στις κατηγορίες I και III των ασθενών μελετήθηκαν διαλυτά στον ορό μόρια προσκόλλησης και συγκεκριμένα τα μόρια προσκόλλησης Ε-καντερίνη, ICAM1, VCAM-1 και η Ε-σελεκτίνη. Σαν ομάδα ελέγχου χρησιμοποιήθηκαν 25 υγιείς εθελοντές. Τα επίπεδα στον ορό της Ε-καντερίνης, του ICAM-1 και του VCAM-1 ήταν σημαντικά υψηλότερα στους ασθενείς με αδενοκαρκίνωμα του στομάχου και στους ασθενείς με αδενοκαρκίνωμα του παχέος εντέρου, σε σχέση με την ομάδα ελέγχου και πριν από οποιοδήποτε είδος θεραπείας (ρ0.05). Η μέση τιμή της Ε-σελεκτίνης ήταν 44.1(39-55.3) ng/ml στην ομάδα των ασθενών με καρκίνο στομάχου και 44.2(33.2-54.4) ng/ml στην ομάδα των ασθενών με καρκίνο του παχέος εντέρου, σε σχέση με την μέση τιμή του 42.2 (39-45.2) ng/ml των ατόμων της ομάδας ελέγχου. Συμπερασματικά, όσον αφορά στα διαλυτά στον ορό μόρια προσκόλλησης Ε-καντερίνη, ICAM-1 και VCAM-1, αποτελούν δυνητικώς ισχυρούς προγνωστικούς δείκτες για τον καρκίνο του στομάχου και του παχέος εντέρου, ενώ ο ρόλος της Ε-σελεκτίνης χρήζει περαιτέρω διερεύνησης με επιπλέον μελέτες, έτσι ώστε να διαμορφώσει ένα πιθανό ρόλο ως καρκινικός/προγνωστικός δείκτης στους ανωτέρω ασθενείς. Στα μελετώμενα με ανοσοϊστοχημεία μόρια και συγκεκριμένα στους ασθενείς με καρκίνο στομάχου, παρατηρήθηκε έντονη χρώση για την dysadherin κυρίως στα διηθητικά καρκινικά κύτταρα. Η μειωμένη έκφραση Ε-καντερίνης σχετίζεται με προχωρημένο στάδιο της νόσου, ενώ επιβεβαιώνεται το γεγονός ότι ο διαχύτου τύπου γαστρικός καρκίνος, σε αντίθεση με τον εντερικού τύπου, παρουσιάζει σε μεγάλο ποσοστό μειωμένη έκφραση Ε-καντερίνης. Προς έκπληξή μας, δεν παρατηρήθηκε συσχέτιση μεταξύ της Ε-καντερίνης και της dysadherin στην ομάδα των ασθενών με καρκίνο στομάχου. Στην κατηγορία των πρωτοπαθών όγκων του ήπατος παρατηρήθηκε μειωμένη μεμβρανική χρώση για την Ε-καντερίνη τόσο στα ηπατοκυτταρικά καρκινώματα, όσο και στα χολαγγειοκαρκινώματα, ενώ παρατηρήθηκε αύξηση της χρώσης για τις α-, β- και γ-κατενίνες στα ηπατοκυτταρικά καρκινώματα, σε αντίθεση με τα χολαγγειοκαρκινώματα που παρατηρήθηκε μείωση της χρώσης των κατενινών. Έκφραση της dysadherin παρατηρήθηκε στο 7,6% των ηπατοκυτταρικών καρκινωμάτων, τα οποία είχαν ταυτοχρόνως και σημαντική ελάττωση της έκφρασης της Ε-καντερίνης και στο 59% των χολαγγειοκαρκινωμάτων. Όπως και στην κατηγορία I, έτσι και εδώ δεν παρατηρήθηκε συσχέτιση μεταξύ της έκφρασης της Ε-καντερίνης και της dysadherin. Στην κατηγορία III, στην πρωτοπαθή εστία, έκφραση dysadherin παρατηρήθηκε στο 42%, ενώ μειωμένη έκφραση Ε-καντερίνης παρατηρήθηκε στο 45% των περιπτώσεων που μελετήθηκαν. Στις λεμφαδενικές μεταστάσεις το 33% και το 81% των περιπτώσεων εξέφραζαν dysadherin και Ε-καντερίνη αντίστοιχα. Όπως και στις προηγούμενες δύο κατηγορίες, έτσι και σε αυτήν δεν παρατηρήθηκε συσχέτιση μεταξύ της έκφρασης της Ε-καντερίνης και της dysadherin στην πρωτοπαθή εστία. Σε αυτή την κατηγορία ασθενών όμως, παρατηρήθηκε αντίστροφη συσχέτιση της έκφρασης της Ε-καντερίνης και της dysadherin στην λεμφαδενική μετάσταση. Τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν διαφορετικούς μηχανισμούς που επιδρούν στην έκφραση της Ε-καντερίνης στην πρωτοπαθή εστία και στην αντίστοιχη λεμφαδενική της μετάσταση. Τα ευρήματα αυτής της μελέτης δείχνουν ότι τα περιγραφέντα μόρια προσκόλλησης και αντιπροσκόλλησης παίζουν σημαντικό ρόλο στην παθογένεση του καρκίνου του στομάχου, του ήπατος και του παχέος εντέρου, χωρίς κανείς να μπορεί να αποκλείσει τον σημαίνοντα ρόλο τους και σε άλλους καρκίνους πλην αυτών της πεπτικής οδού. Τα μόρια αυτά, μπορεί να χρησιμοποιηθούν στο μέλλον σαν χρήσιμοι διαγνωστικοί και προγνωστικοί βιοδείκτες που θα καθοδηγούν μια πιο επιτυχημένη θεραπευτική στρατηγική.