Διερεύνηση της προσβασιμότητας των υπηρεσιών υγείας από ασθενείς με κακοήθη νεοπλασματική νόσο και εκτίμηση της οικονομικής επιβάρυνσης του ΕΟΠΥΥ
Authors: Πρίφτης Χρήστος 
Published: November 2024

Εισαγωγή: Ο καρκίνος είναι σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας και επιφέρει αξιοσημείωτη οικονομική επιβάρυνση επηρεάζοντας τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης. Αντικείμενο: Δεδομένης της ελλιπούς πληροφόρησης (από ένα Εθνικό Μητρώο Νεοπλασιών) σχετικά με τη διαδρομή των ογκολογικών ασθενών στο σύστημα υγείας, η παρούσα διατριβή στοχεύει στη διερεύνηση του βαθμού ισότιμης χρήσης των πόρων υγειονομικής περίθαλψης από ογκολογικούς ασθενείς και στην εκτίμηση της συνεπαγόμενης δαπάνης υγείας από την οπτική γωνία του Εθνικού Οργανισμού Παροχής Υπηρεσιών Υγείας (ΕΟΠΥΥ) στην Ελλάδα. Μεθοδολογία: Διεξήχθη αναδρομική μελέτη με την αξιοποίηση ανωνυμοποιημένων διοικητικών δεδομένων υγειονομικής περίθαλψης που προέρχονται από τις βάσεις δεδομένων του ΕΟΠΥΥ και της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Κοινωνικής Ασφάλισης (ΗΔΙΚΑ). Τα δεδομένα αφορούν τους δικαιούχους περίθαλψης του ΕΟΠΥΥ οι οποίοι διεγνώσθησαν για πρώτη φορά το 2017 με καρκίνο του μαστού (BC), του πνεύμονα (LC), του προστάτη (PC) και του παχέος εντέρου (CRC). Μέσω δεδομένων χρήσης πόρων υγειονομικής περίθαλψης και της ανάπτυξης λογικών αλγορίθμων, προσδιορίστηκε αρχικά το πλήθος των νεοδιαγνωσθέντων ασθενών (βάσει ICD-10) το έτος 2017. Ακολούθως, υπολογίστηκε η συνολική και μέση άμεση υγειονομική δαπάνη σε σχέση με προσδιοριστικούς παράγοντες (ηλικία, φύλο, τόπος κατοικίας, συννοσηρότητες) και η γεωγραφική κινητικότητα ασθενών ανά τύπο φροντίδας και τύπο καρκίνου κατά την αρχική φάση της περίθαλψης δηλ. 12 μήνες μετά την αρχική διάγνωση. Το αμφίπλευρο επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας ορίστηκε ίσο με 0,05. Η ανάλυση των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με το IBM SPSS 21.0 (Statistical Package for Social Sciences).Αποτελέσματα: Για το έτος 2017, αναλύθηκαν αρχικά 100.317 νεοδιαγνωσθέντες ασθενείς όλων των τύπων καρκίνου (ICD=C*) στην Ελλάδα. Με την εφαρμογή κριτηρίων συμπερίληψης και απόρριψης προσδιορίστηκαν 25.634 νεοδιαγνωσθέντες ασθενείς (με τους τέσσερεις υπό μελέτη τύπους καρκίνου) ήτοι 8.305 ασθενείς με καρκίνο του μαστού, 6.605 ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονα, 5.886 ασθενείς με καρκίνο του προστάτη και 4.838 ασθενείς με καρκίνο του παχέος εντέρου. Η ζήτηση των υπό μελέτη τύπων καρκίνου αυξάνονταν με την αύξηση της ηλικίας των ασθενών (p<0.05). Η πλειοψηφία των ασθενών με καρκίνο του μαστού, του πνεύμονα και του παχέος εντέρου που διέμεναν σε νομούς με Πανεπιστημιακά νοσοκομεία (~60%) δεν χρειάστηκε να μετακινηθεί εκτός του τόπου κατοικίας τους για τη λήψη υγειονομικής φροντίδας. Επίσης, >66% των ασθενών με καρκίνο του προστάτη δεν χρειάστηκε να μετακινηθεί εκτός του τόπου κατοικίας για τη λήψη υγειονομικής φροντίδας παρότι ένα μικρότερο ποσοστό (<58% ) διαμένει σε νομούς με πανεπιστημιακά νοσοκομεία. Με βάση τον δείκτη ικανοποίησης εσωτερικής ζήτησης (Internal Demand Satisfaction Index - IDSI) υπηρεσιών παρατηρήθηκε ότι οι περιφέρειες της Αττικής (IDSI:28) και της Κεντρικής Μακεδονίας (IDSI: 22) ικανοποιούν σε μεγαλύτερο βαθμό τη ζήτηση για νοσηλείες στις οποίες συμπεριλαμβάνονται οι αντινεοπλασματικές θεραπείες, χειρουργικές επεμβάσεις ενώ στον αντίποδα βρίσκονται οι περιφέρειες της Στερεάς Ελλάδας (IDSI:-80) και των Ιονίων Νήσων (IDSI:-79).Αντίστοιχα για τις συνεδρίες ακτινοθεραπειών ο μεγαλύτερος δείκτης ικανοποίησης εσωτερικής ζήτησης παρατηρήθηκε στη περιφέρεια Αττικής (IDSI:-80) και Κεντρικής Μακεδονίας (IDSI:19) ενώ η μικρότερη παρατηρήθηκε στο Νότιο Αιγαίο (IDSI:-104) και την Δυτική Μακεδονία (IDSI:-102). Η υψηλότερη μέση δαπάνη ανά ασθενή κατά τη δωδεκάμηνη περίοδο παρακολούθησης μετά τη διάγνωση καταγράφηκε για την αντιμετώπιση του καρκίνου του πνεύμονα (€9.666, SD: 13.296), του καρκίνου του μαστού (€7.527, SD: 10.720), και του καρκίνου του παχέος εντέρου (€6.317, SD: 6.775) ενώ η χαμηλότερη μέση δαπάνη υπολογίστηκε για τους ασθενείς με καρκίνο του προστάτη (€2.611, SD: 3.516). Η δαπάνη για αντινεοπλασματικές θεραπείες ήταν ο κύριος διαμορφωτής των συνολικών δαπανών υγείας (48,6%) σε όλους τους τύπους καρκίνου ακολουθούμενη από τη δαπάνη για τη διενέργεια χειρουργικών επεμβάσεων (16,2%). Σημαντικές διαφοροποιήσεις καταγράφηκαν στη διαμόρφωση της άμεσης υγειονομικής δαπάνης μεταξύ ασθενών με ίδιο τύπο καρκίνου αλλά διαφορετικές περιφέρειες διαμονής. Συγκεκριμένα, οι ασθενείς με καρκίνο του μαστού και του πνεύμονα από την Κρήτη κατέγραψαν τις υψηλότερες μέσες δαπάνες [Μαστός: €8.599 Κρήτη vs €7.527 μ.ο Ελλάδος (p_value = 0,051) και Πνεύμονας: €11.068 Κρήτη vs €9.666 μ.ο Ελλάδος (p_value = 0,04)]. Αντίστοιχα, η υψηλότερη μέση δαπάνη μεταξύ των ασθενών με καρκίνο του προστάτη υπολογίστηκε για τους ασθενείς που διέμεναν στην περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας [€ 3.506 vs €2.611 μ.ο Ελλάδος (p_value = 0,002). Συμπεράσματα: Στη παρούσα διατριβή αναδείχτηκε η σκοπιμότητα χρήσης διοικητικών δεδομένων υγειονομικής περίθαλψης, (σε περιπτώσεις απουσίας Μητρώου Νεοπλασιών), για την αξιολόγηση της προσβασιμότητας των ογκολογικών ασθενών στις κατάλληλες φροντίδες υγείας και την εκτίμηση της αντίστοιχης οικονομικής επιβάρυνσης για τον ΕΟΠΥΥ. Τα αποτελέσματα που προέκυψαν αναμένεται ότι θα συμβάλουν στον αποτελεσματικότερο ανασχεδιασμό των πολιτικών διαχείρισης του καρκίνου στη χώρα. Ωστόσο, απαιτείται περαιτέρω έρευνα ώστε να καταστεί δυνατή η αξιολόγηση της αποδοτικότητας της δαπάνης σε σχέση με τα επιτευχθέντα κλινικά αποτελέσματα για να διασφαλιστεί η βέλτιστη κατανομή των πόρων υγειονομικής περίθαλψης.