Business unit slack resources
Authors: Χατζοπούλου Εριφίλη-Χριστίνα 
Published: September 2021

Ο κυρίαρχος ρόλος των οργανισμών με πολλές επιχειρηματικές μονάδες στην παγκόσμια επιχειρηματική σκηνή τους οδήγησε στο επίκεντρο αυξημένης προσοχής, τόσο στους επιχειρηματικούς όσο και στους ακαδημαϊκούς κύκλους. Κεντρικό ρόλο στη διαχείριση αυτών των οργανισμών έχουν οι μηχανισμοί ελέγχου και η αυτονομία των επιχειρηματικών μονάδων. Από τη μια μεριά, μέσω της λειτουργίας ενός συστήματος ελέγχου το οποίο παρακολουθεί και αξιολογεί τις επιδόσεις των επιχειρηματικών μονάδων, τα κεντρικά γραφεία προσπαθούν να διασφαλίσουν την επίτευξη των εταιρικών στόχων. Από την άλλη μεριά, μέσω της αποκεντροποίησης της λήψης αποφάσεων από τα κεντρικά γραφεία προς τις επιχειρηματικές μονάδες, παρέχεται στους διευθυντές των επιχειρηματικών μονάδων η αυτονομία να ανταποκριθούν στην τοπική αγορά και να αναλάβουν επιχειρηματικές πρωτοβουλίες οι οποίες μπορούν να αποβούν ωφέλιμες για όλο τον οργανισμό. Η επίτευξη ισορροπίας μεταξύ του ελέγχου που ασκείται από τα κεντρικά γραφεία και της αυτονομίας που εκχωρείται στις επιχειρηματικές μονάδες ήταν και συνεχίζει να είναι μια μεγάλη πρόκληση για την ανώτερη διοίκηση των οργανισμών αυτών.Παρά τη σπουδαιότητα τόσο του ελέγχου όσο και της αυτονομίας στη διαχείριση των οργανισμών με πολλές επιχειρηματικές μονάδες, η γνώση μας αναφορικά με την αποτελεσματικότητα των επίσημων μηχανισμών ελέγχου σε συνδυασμό με την αυτονομία των επιχειρηματικών μονάδων είναι περιορισμένη. Προκειμένου να παράσχει επιπλέον στοιχεία στο παραπάνω θέμα, η παρούσα διδακτορική διατριβή αποσκοπεί να εξετάσει την αποτελεσματικότητα των επίσημων μηχανισμών ελέγχου, μέσω της επίδρασης αυτών στους μη-δεσμευμένους πλεονάζοντες πόρους της επιχειρηματικής μονάδας (uncommitted slack resources). Για την ανώτερη διοίκηση, η συγκέντρωση μη-δεσμευμένων πλεοναζόντων πόρων στο επίπεδο της επιχειρηματικής μονάδας μπορεί να μειώσει το διαθέσιμο κεφάλαιο για μεταφορά εντός του οργανισμού (Mudambi, 1999) και να παράσχει στους διευθυντές της επιχειρηματικής μονάδας πόρους που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την υλοποίηση ωφελιμιστικών πρωτοβουλιών (Jensen, 1986). Ως εκ τούτου, οι πόροι αυτοί στο επίπεδο της επιχειρηματικής μονάδας θα έπρεπε να είναι οι ελάχιστοι δυνατοί. Ωστόσο, για τους, οι μη-δεσμευμένοι πλεονάζοντες πόροι μπορούν να θεωρηθούν ότι διευκολύνουν την προσαρμογή της επιχειρηματικής μονάδας στις τοπικές συνθήκες, την καινοτομία και την επιδίωξη επιχειρηματικών ευκαιριών. Επομένως, όταν οι διευθυντές της επιχειρηματικής μονάδας ασκούν τη διακριτική τους ευχέρεια στη λήψη αποφάσεων, είναι πολύ πιθανόν να τείνουν να συγκεντρώσουν τέτοιους πλεονάζοντες πόρους.Στη βάση των παραπάνω, η παρούσα διδακτορική διατριβή αποσκοπεί να απαντήσει στα ακόλουθα ερωτήματα:(a)Ποιά είναι η σχέση των επίσημων μηχανισμών ελέγχου με τους μη-δεσμευμένους πλεονάζοντες πόρους της επιχειρηματικής μονάδας; Για την απάντηση αυτής της ερώτησης, δυο βασικές κατηγορίες επίσημων μηχανισμών ελέγχου εξετάστηκαν: αυτοί που βασίζονται στον έλεγχο των αποτελεσμάτων (output-based controls) και αυτοί που βασίζονται στον έλεγχο της συμπεριφοράς (behavior-based controls), οι οποίοι επίσης διακρίνονται περαιτέρω στην άμεση επίβλεψη και τον έλεγχο μέσω διαδικασιών.(b)Ποιά είναι η σχέση της αυτονομίας της επιχειρηματικής μονάδας με τους μη-δεσμευμένους πλεονάζοντες πόρους της επιχειρηματικής μονάδας;Επιπρόσθετα, τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να αναγνωρίζεται ο ρόλος των κοινωνικών δομών και σχέσεων ως μηχανισμών που μπορούν να συμπληρώσουν (Martinez, & Jarillo, 1989) ή να αντικαταστήσουν (Granovetter, 1985) τους επίσημους μηχανισμούς ελέγχου στη διαχείριση των επιχειρηματικών μονάδων. Για την εκτίμηση της συνεισφοράς των κοινωνικών δομών και σχέσεων, η συσχέτιση των επίσημων μηχανισμών ελέγχου και της αυτονομίας με τους μη-δεσμευμένους πλεονάζοντες πόρους εξετάζεται επίσης και παρουσία: i) των κοινωνικών ελέγχων, ii) της δικτύωσης των ανώτατων διευθυντικών στελεχών της επιχειρηματικής μονάδας εντός του οργανισμού, και iii) της εμπιστοσύνης που θεωρούν ότι απολαμβάνουν τα ανώτατα διευθυντικά στελέχη της επιχειρηματικής μονάδας από τα στελέχη των κεντρικών γραφείων. Για την εξέταση των παραπάνω σχέσεων, συλλέχθηκαν δεδομένα μέσω δομημένου ερωτηματολογίου το οποίο συμπληρώθηκε κατά τη διάρκεια προσωπικών συνεντεύξεων με τα μέλη της ανώτατης διευθυντικής ομάδας 151 θυγατρικών ξένων και ελληνικών ομίλων στην Ελλάδα.Τα αποτελέσματα των αναλύσεων, βάσει της μεθόδου Structural Equation Modeling, καταδεικνύουν συνοπτικά ότι:(1)(1)Οι μηχανισμοί που βασίζονται στον έλεγχο της συμπεριφοράς είναι αποτελεσματικοί στη μείωση των μη-δεσμευμένων πλεονάζοντων πόρων στο επίπεδο της επιχειρηματικής μονάδας. Επιπλέον, η άμεση επίβλεψη βρέθηκε πως είναι πιο αποτελεσματική σε σχέση με τον έλεγχο μέσω διαδικασιών. Η ανάλυση των δεδομένων αποκάλυψε περαιτέρω ότι οι μηχανισμοί αυτοί επηρεάζουν τους μη-δεσμευμένους πλεονάζοντες πόρους έμμεσα μέσω του περιορισμού της αυτονομίας της επιχειρηματικής μονάδας.(2)(2)Η αυτονομία της επιχειρηματικής μονάδας στη λήψη αποφάσεων σχετίζεται θετικά και σημαντικά με τους μη-δεσμευμένους πλεονάζοντες πόρους της επιχειρηματικής μονάδας.(3)(3)Οι μηχανισμοί που βασίζονται στα αποτελέσματα σχετίζονται θετικά και σημαντικά με τους δεσμευμένους πλεονάζοντες πόρους της επιχειρηματικής μονάδας.(4)Παρουσία των κοινωνικών ελέγχων, όπως είναι η υιοθέτηση κοινού οράματος, η αποτελεσματικότητα της άμεσης επίβλεψης ενισχύεται, ενώ η επίδραση των ελέγχων βάσει των αποτελεσμάτων στους μη-δεσμευμένους πλεονάζοντες πόρους μετατρέπεται από θετική σε αρνητική. (5)Όσο μεγαλύτερος είναι ο βαθμός δικτύωσης των ανώτατων διευθυντικών στελεχών της επιχειρηματικής μονάδας εντός του οργανισμού και όσο περισσότερη εμπιστοσύνη θεωρούν ότι απολαμβάνουν από τα στελέχη των κεντρικών γραφείων, τόσο η άμεση επίβλεψη χάνει την αποτελεσματικότητά της ενώ ταυτόχρονα οι πιο απρόσωποι μηχανισμοί ελέγχου μέσω των διαδικασιών γίνονται πιο αποτελεσματικοί. Συνολικά, τα παραπάνω αποτελέσματα προσφέρουν μερικά ενδιαφέροντα ευρήματα αναφορικά με την αποτελεσματικότητα των επίσημων μηχανισμών ελέγχου, τη σχέση της αυτονομίας με τους μη-δεσμευμένους πλεονάζοντες πόρους της επιχειρηματικής μονάδας, καθώς και τον ρόλο των κοινωνικών ελέγχων, της δικτύωσης και της εμπιστοσύνης.