Λατρείες ηρώων στις αγορές της αρχαιότητας
Authors: Τζαβελοπούλου Αικατερίνη 
Published: January 2014

Η παρούσα μελέτη εξετάζει τη λατρεία των ηρώων στις αγορές της αρχαιότητας. Πρόκειται για ένα σημαντικό για την αρχαιολογική και θρησκειολογική έρευνα θέμα που χαρακτηρίζεται για το πλούσιο και πολυποίκιλο υλικό του. Η θεώρηση του αντικειμένου βασίζεται στη συνεξέταση των γραμματειακών και επιγραφικών κειμένων και των ανασκαφικών δεδομένων, ορισμένων αδημοσίευτων, που αποτελεί και την πρωτοτυπία του θέματος, καθώς οι παλαιότερες μελέτες επικεντρώθηκαν μόνο σε μία από τις δύο κατηγορίες. Η συνεξέτασή τους οδηγεί σε σημαντικά πορίσματα σχετικά με την τέλεση της ηρωολατρείας κατά την αρχαιότητα και τη σχέση της με την εκάστοτε πολιτική που την υπαγόρευε. Η έρευνα περιορίζεται γεωγραφικά στον Ελλαδικό, Αιγαιακό και Μικρασιατικό χώρο και επεκτείνεται χρονικά από τους ύστερους γεωμετρικούς έως τους πρώιμους ρωμαϊκούς χρόνους. Η μελέτη διαρθρώνεται σε δύο μέρη, των οποίων προτάσσεται μια σύντομη εισαγωγή. Το πρώτο και μεγαλύτερο σε έκταση μέρος αποτελείται από τέσσερα κεφάλαια, που εξετάζουν την ιστορία της έρευνας της ηρωολατρείας και της αγοράς, τη λατρεία των ηρώων μέσα από τις γραμματειακές, τις επιγραφικές μαρτυρίες και τα ανασκαφικά δεδομένα και συνοψίζουν τα πορίσματα της εργασίας. Το δεύτερο μέρος περιλαμβάνει δύο καταλόγους των γραπτών μαρτυριών και των ανασκαφικών δεδομένων, εκτενή βιβλιογραφία και τρία ευρετήρια επιγραφικών μαρτυριών, γραμματειακών μαρτυριών και κυρίων ονομάτων, τοπωνυμίων, βασικών όρων - εννοιών. Τέλος ακολουθεί παράρτημα, στο οποίο παρατίθενται ένας χάρτης και 108 εικόνες. Η μελέτη μας καθιστά σαφή την άμεση σύνδεση της ηρωολατρείας με την ίδρυση και την εξέλιξη του θεσμού της πόλης-κράτους και με το συμβολισμό της αγοράς, ως κέντρου αυτής. Η ταυτότητα των ηρώων και οι προς τιμήν τους τελετουργικές πρακτικές, καθώς και η τυπολογία των μνημείων, η θέση τους, ο προσανατολισμός και η λειτουργία τους ήταν άμεσα συνυφασμένα με τη θρησκευτική, κοινωνική και πολιτική ζωή των αρχαίων ελληνικών πόλεων. Μέσω της ηρωολατρείας η κάθε πόλη εξέφραζε την ευσέβειά της, καθορίζοντας ταυτόχρονα την ταυτότητά της και διαμορφώνοντας τους δεσμούς συνοχής των πολιτών της. Όλοι οι παραπάνω, λοιπόν, λόγοι ευνόησαν την επιλογή της αγοράς ως χώρου ίδρυσης των μνημείων και τέλεσης της λατρείας προς τιμήν των ηρώων κατά την αρχαιότητα. Κατά την παρούσα έρευνα συλλέξαμε, επεξεργαστήκαμε και συνθέσαμε ένα μεγάλο και ετερόκλητο υλικό. Η εξέταση των γραπτών πηγών έδωσε πορίσματα σχετικά με τα μνημεία και τις τελετουργικές πρακτικές προς τιμήν των ηρώων στις αγορές φωτίζοντας παραμέτρους, στις οποίες δεν είχε δοθεί έως τώρα σημασία. Παράλληλα η εργασία αυτή με τη μελέτη του ανασκαφικού υλικού, που δεν είχε ποτέ παρουσιαστεί συνθετικά από την έρευνα, προχώρησε σε σημαντικά συμπεράσματα σχετικά με τις τελετουργικές πρακτικές στα ηρώα. Επιπλέον, νέα δεδομένα για την έρευνα προέκυψαν από την κριτική σύνθεση των στοιχείων εκείνων των μνημείων, για τα οποία έχουμε μόνο απλές εκθέσεις των ανασκαφών. Για όλους τους παραπάνω λόγους θεωρούμε ότι η παρούσα εργασία συμβάλλει ουσιαστικά στη γνώση της λατρείας ηρώων στις αγορές της αρχαιότητας και γενικότερα της ελληνικής θρησκείας.