Ο ταφικός τύμβος της μικρής Δοξιπάρας-Ζώνης νομού Έβρου
Authors: Τερζοπούλου Δόμνα 
Published: August 2021

Στην παρούσα διδακτορική διατριβή παρουσιάζονται τα ανασκαφικά δεδομένα και τα κτερίσματα από τις τέσσερις καύσεις νεκρών του ταφικού τύμβου της Μικρής Δοξιπάρας-Ζώνης, ενός επιβλητικού ταφικού μνημείου της Θράκης των αυτοκρατορικών χρόνων. Ο μεγάλος χωμάτινος λόφος κατασκευάστηκε σταδιακά από τις αρχές έως τα μέσα του 2ου αι. μ.Χ. για να καλύψει τις καύσεις τριών ανδρών και μιας γυναίκας. Πολυάριθμα μεταλλικά, γυάλινα και πήλινα κτερίσματα συνόδευαν τους νεκρούς. Πέντε άμαξες μαζί με τα υποζύγιά τους, πέντε επιπλέον άλογα και ένας σκύλος τάφηκαν δίπλα τους. Τα ανασκαφικά δεδομένα και η τυπολογική κατάταξη των κτερισμάτων χρησιμοποιούνται ως αφετηρία για τη μελέτη όλων των στοιχείων που συναποτελούσαν το ταφικό σύνολο, καθώς η ανασκαφική μαρτυρία αποδυναμώνεται και χάνει τη νοηματική της πολυσημία, εάν τα επιμέρους στοιχεία του τύμβου αποσυνδεθούν και οι καύσεις με τα κτερίσματά τους εξεταστούν αποκομμένες από τα συνευρήματά τους. Υπό το πρίσμα αυτό συνεξετάζονται οι καύσεις, οι ομάδες των κτερισμάτων, η ανέγερση του τύμβου και η προσφορά αλόγων και αμαξών, μολονότι οι άμαξες και οι ταφές των αλόγων έχουν εξαιρεθεί από την αναλυτική παρουσίαση του ανασκαφικού υλικού. Ένας από τους βασικoύς στόχους της εργασίας είναι η διατύπωση μιας απάντησης στο ερώτημα: γιατί επιλέχθηκαν τα συγκεκριμένα αντικείμενα για να συνοδεύσουν τους νεκρούς του τύμβου; Προκειμένου να απαντήσουμε στο ερώτημα θα πρέπει να γνωρίζουμε όχι μόνο ποια ήταν τα αντικείμενα αυτά, αλλά και που κατασκευάστηκαν, πόσο περίπου κόστιζαν, πως έφτασαν στη Θράκη, ποια ήταν η λειτουργική και η συμβολική τους αξία. Η διερεύνηση της πολιτισμικής, κοινωνικής και εθνοτικής ταυτότητας των νεκρών του τύμβου αποτελεί ένα ακόμη από τα ερευνητικά ζητούμενα. Όσον αφορά την εθνοτική ταυτότητα των νεκρών του τύμβου, ο γενικός όρος Θράκες, είναι ο μόνος που είμαστε σε θέση να χρησιμοποιήσουμε, γνωρίζοντας ότι απέχουμε πολύ από τη διατύπωση ενός ολοκληρωμένου ορισμού για το τι σήμαινε ο όρος Θράκας κατά τη διάρκεια της αυτοκρατορικής εποχής. Σε σχέση με την κοινωνική θέση των νεκρών, οι διαπιστώσεις είναι λιγότερο δύσκολες καθώς στο ταφικό μνημείο αποτυπώνονται κύρος, ευμάρεια και υψηλή κοινωνική θέση. Σε αυτό συνηγορούν όλα τα επιμέρους τμήματα του συνόλου: η χωροθέτηση και το μέγεθος του χωμάτινου λόφου, το είδος των ταφών, η ποιότητα και η ποσότητα των κτερισμάτων και, φυσικά, η παρουσία των αμαξών και των αλόγων. Ο τύμβος βρισκόταν σε μια περιοχή που είχε μακραίωνη παράδοση στην κατασκευή τύμβων, στις καύσεις των νεκρών και στην προσφορά αλόγων και οχημάτων προς τους νεκρούς, η οποία συνεχίστηκε μετά τη ρωμαϊκή κατάκτηση. Η διατήρηση αυτής της ιδιοτυπίας και ο εμπλουτισμός των κτερισμάτων με πολύτιμα αντικείμενα εισαγωγής, μας βοηθούν να ανιχνεύσουμε τον συγκερασμό μεταξύ των παλαιότερων εθίμων και των νεωτεριστικών στοιχείων που συνόδευσαν την προσάρτηση της Θράκης στην αυτοκρατορία. Στην ανύψωση μεγάλων τύμβων του 1ου-2ου αι. μ.Χ. με πλούσιες ταφές και άμαξες, διακρίνεται η εφαρμογή μιας συγκεκριμένης κοινωνικής στρατηγικής για την προβολή δικαιωμάτων στην ιδιοκτησία, κατά τη διάρκεια μιας εποχής ανταγωνιστικών διεκδικήσεων για τον καταμερισμό της γης στη Θράκη.