Badini Kurdish modal particles dê and da: procedural semantics and language variation
Authors: Unger Christoph 
Published: December 2018

In this paper I review a semantic analysis of the Badini Kurdish modal particles dê and da (Unger, 2012). This analysis claims that the modal particles are procedural indicators in the sense of Blakemore (2002) triggering cognitive inferential procedures relating to assessing the speaker's commitment to the veracity of the communicated content and to the speaker's reliability for making true claims about the eventualities described. Since audiences interpret utterances for optimal relevance following a path of least effort (Sperber and Wilson 1995), these minimal clues for constraining the pragmatic interpretation process are enough to guide audiences arriving at the temporal, modal and aspectual interpretations intended by the speaker. I argue that the standard Kurmanji particle wê triggers slightly different procedures than Badini dê. These differences provide semantic explanations to variation in Northern Kurdish dialects with respect to the indication of future time and with reference to possible but non-factual worlds.Pirtikên raweyî yên dê û da di kurdiya badînî de: semantîka prosedûrî û cudatiyên zimanî ya navxweyîDi vê meqaleyê de ez vedigerime ser tehlîleke semantîk (Unger, 2012) a pêştir li ser pirtikên raweyî (modal particles) yên dê û da di kurdiya badînî de. Îdiaya vê tehlîlê ew e ku ev pirtikên raweyî nîşanên prosedûrî ne, li dû pênaseya Blakemore (2002), ku rê li ber prosedûrên hişî yên bimenakirinê vedikin ku ew prosedûr fikrekê didin derheqê pabendiya axêverî bi rastbûna muhtewayê axiftinê û derheqê pêbaweriya axêverî ji bo derbirîna gotinên rast li ser encam û muhtewayê axiftinê. Ji ber ku guhdar bêjeyan bi awayê herî zêde pêwendîdar û bi serfkirina kêmtirîn hewlan şîrove dikin (Sperber û Wilson, 1995), ev serben û nîşanên mînîmal yên destnîşankirina çeperên proseya şîrovekirina mercî bes in ku guhdar bikarin pê bigihine wan şîroveyên demî, raweyî û aspektî ku mebesta axêver in. Herwiha diyar dibe ku pirtika wê ya kurmanciya standard prosedûrên hinek cudatir ji yên dê ya badînî feal dike. Ev cudatî ye li pişt cihêrengiya zaravayên kurmanciyê ya di nîşandana dema tê de û di amajeya bi cîhanên mumkin lê ne waqi’î. ئامرازەکانی پەیوەندیدار بە کردار، دێ و دا لە کوردیی بادینیدا: ماناناسی ڕێکاری و جیاوازی زمانی لەم وتارەدا هەوڵ دەدەم پێداچوونەوەیەکم بۆ شیکاری ماناناسیانەی ئامرازەکانی پەیوەندیدار بە کردار لە کوردیی بادینیدا وەکوو دێ و دا هەبێت (ئانگر، ٢٠١٢). ئەم شیکارییە داخوازی ئەوە دەکات کە ئامرازەکانی پەیوەندیدار بە کردار بەو مانایەی کە لای بلەکمۆر (٢٠٠٢) هەیانە دەورێکی نیشاندەری ڕێکارییانەیان هەیە و بەم واتایە ئەو پرۆسە زانینیانەی کە ئەنجامێکیان لێ دەکەوێتەوە پەیوەندییان لەگەڵ بەراوردکردنی دەربەستبوونی ئاخێوەران، ڕاستیەتی ئەو بەستێنەی کە پەیوەندی چێ دەکات و هەروەها باوەڕپێکراوی ئاخێوەران بۆ سازدانی داخوازیگەلێکی ڕاست سەبارەت بەو ڕووداوانەی کە وەسف کراون هەیە. چونکە بیسەرەکان قسەکان لە ڕێگەیەکەوە ڕاڤە دەکەن کە بەباشترین شێوە پەیوەندی لەگەڵ ساز بکەن و هەروەها کەمەترین هەوڵی بۆ بدرێت (سپێربر و وێڵسن ١٩٩٥)، ئەم نیشانە بچووکانە کە پرۆسەی ڕاڤەیەکی کارەکی بەدەستەوە دەدەن بۆ ڕێنوێنی ئەو بیسەرانە بەس دەکەن کە بە چەند ڕاڤەیەکی کاتی، پەیوەندیدار بە کردار و کاتی ڕووداوەکانەوە دەگەن و ئاخێوەران مەبەستیانە. من بەڵگە دەهێنمەوە کە لە کرمانجی ستاندارددا ئامرازی وێ، بە بەراورد لەگەڵ دێ لە بادینیدا، دەبێتە هۆی چەند شێوازێکی نەختێک جیاواز. ئەم جیاوازییانە چەند لێکدانەوەیەکی ماناناسیانە دەستەبەر دەکەن و بەمگوێرەیە جۆراوجۆری زارەکانی کوردیی باکور لە ڕێگەی ئاوڕدانەوە لە نیشانەکانی دواڕۆژ و سەرچاوەدان بە چەند جیهانێکی گونجاو بەڵام ناواقێع دابین دەکرێت.