Γυναικεία δυναστικά πορτρέτα αυτοκρατορικής περιόδου από την Ελλάδα (τέλη 1ου αι. π.Χ. - 5ος αι. μ.Χ.)
Authors: Κωνσταντινίδης Παναγιώτης 
Published: August 2021

Στόχος της παρούσας μελέτης είναι η συγκέντρωση και παρουσίαση όλων των σωζόμενων μαρτυριών σχετικά με τα ολόγλυφα γυναικεία δυναστικά πορτρέτα αυτοκρατορικής περιόδου, που βρέθηκαν μέσα στα όρια του σημερινού ελληνικού κράτους. Το κείμενο διαρθρώνεται σε δέκα τμήματα (την Εισαγωγή, πέντε Κεφάλαια, τα Γενικά Συμπεράσματα, δύο Παραρτήματα, και τον Κατάλογο). Στην Εισαγωγή γίνεται προσπάθεια να οριοθετηθεί η μεθοδολογική προσέγγιση αναγνώρισης των ολόγλυφων δυναστικών γυναικείων πορτρέτων αυτοκρατορικής περιόδου από την Ελλάδα (τα οποία και εν τέλει συμπεριλήφθηκαν στον Κατάλογο), με παράλληλη προσπάθεια να φωτιστούν συνοπτικά οι επιμέρους «δυσκολίες» που η επικρατούσα αυτή μεθοδολογική προσέγγιση εμπεριέχει. Η προσπάθεια αυτή συμπληρώνεται από τη σύντομη παρουσίαση τόσο χαρακτηριστικών περιπτώσεων ιδιωτικών πορτρέτων – με την παράλληλη αντιδιαστολή τους με τα αντίστοιχα δυναστικά, τα οποία αποτελούν τα σημεία αφετηρίας για τη δημιουργία τους (στο Παράρτημα Α), όσο και των άλλων κατηγοριών πορτρέτων που εμφανίζονται στον ελλαδικό χώρο – και τη Μ. Ασία - κατά τη χρονολογική περίοδο που εξετάζουμε. Στη συνέχεια, από ένα ξεχωριστό κεφάλαιο αφιερώνεται σε έκαστο των επιμέρους τμημάτων ενός εικονιστικού έργου της αρχαιότητας (πορτρέτου). Στο Κεφάλαιο Α παρουσιάζονται διαχρονικά τα σωζόμενα από τον ελλαδικό χώρο πορτρέτα (εικονιστικές κεφαλές) εκάστου γυναικείου μέλους της αυτοκρατορικής οικογένειας, με ταυτόχρονη εικονογραφική και στιλιστική τους ανάλυση, ενώ στο Κεφάλαιο Β αντίστοιχη προσπάθεια γίνεται για τους σωζόμενους κορμούς των έργων. Το Κεφάλαιο Γ αναφέρεται στις βάσεις των μνημείων. Μετά την ταξινόμησή τους σε τυπολογικές κατηγορίες, αναλύονται θέματα κόστους, ανακύκλωσης των μνημείων, καθώς και των επιμέρους πληροφοριών που εξάγονται από τις σχετικές επιγραφές (τιμητικοί τίτλοι των εικονιζόμενων προσώπων, αναθέτες των έργων, αφορμές ανάθεσης, αναφορά στα ίδια τα έργα, τόποι ανάθεσης, γλώσσα των επιγραφών και σχετικά ζητήματα, καταδίκη μνήμης κ.ά.), αλλά και τα εκάστοτε σωζόμενα τεχνικά στοιχεία (τεχνική στήριξης των υπερκείμενων ανδριάντων). Στο Κεφάλαιο Δ επιχειρείται μια συνολική παρουσίαση των μνημείων κατά γεωγραφικές περιοχές ανίδρυσής τους, με ταυτόχρονη ανάλυση των επιμέρους προτάσεων χρονολόγησής τους, αλλά και, σε ορισμένες περιπτώσεις, των προτάσεων αναγνώρισης των τιμώμενων προσώπων. Επιπλέον, γίνεται αναφορά σε επιπρόσθετα αμφιλεγόμενα έργα, σε κατά τόπους μέλη του ιερατείου και σε προτάσεις ταύτισης ναϊκών κτισμάτων αφιερωμένων αποκλειστικά σε γυναικεία μέλη της αυτοκρατορικής οικογένειας. Στο Παράρτημα Β συγκεντρώνονται σε πίνακες οι σχετικές μαρτυρίες για νομισματικές κοπές πόλεων του υπό εξέταση γεωγραφικού χώρου, με παραστάσεις γυναικείων μελών του αυτοκρατορικού οίκου. Στο Κεφάλαιο Ε παρουσιάζονται συνοπτικά τόσο το καλλιτεχνικό περιβάλλον δημιουργίας των έργων (με αναφορά στις σωζόμενες επιγραφικές μαρτυρίες για ονόματα καλλιτεχνών), ενώ, παράλληλα, γίνεται προσπάθεια επισκόπησης της ευρύτερης καλλιτεχνικής δραστηριότητας του υπό εξέταση γεωγραφικού χώρου κατά την αυτοκρατορική περίοδο, ανά επιμέρους περιοχές, καθώς και της καλλιτεχνικής αλληλεπίδρασης και μετακίνησης καλλιτεχνών και εργαστηρίων την ίδια περίοδο εντός και πέρα από αυτόν. Η μελέτη συμπληρώνεται από Γενικά Συμπεράσματα και Κατάλογο των υπό εξέταση έργων (γλυπτών και βάσεων), όπου περιγράφονται ενδελεχώς, με ταυτόχρονη μελέτη των τεχνικών τους χαρακτηριστικών.