Η συγκρότηση και η λειτουργία της μικτής μορφωτικής ελληνοτουρκικής επιτροπής και η σημασία τους για τη μειονοτική εκπαίδευση στην Ελλάδα και την Τουρκία
Authors: Γραμματίκας Χρήστος 
Published: September 2021

Στο πρώτο μέρος της εργασίας, αναλύεται το ιστορικό πλαίσιο της περιόδου που προηγήθηκε της υπογραφής της Μορφωτικής Συμφωνίας του 1951. Ειδικότερα αναλύονται οι εξελίξεις αναφορικά με την ελληνοτουρκική προσέγγιση μεταξύ των ετών 1923-1951 και τις μειονότητες στη Θράκη και την Κωνσταντινούπολη, με έμφαση στην εκπαίδευση. Έπειτα εξετάζεται η ελληνοτουρκική μορφωτική συνεργασία πριν το 1951 και ειδικότερα ο ρόλος που διαδραμάτισαν οι ελληνοτουρκικοί σύνδεσμοι φιλίας. Αναλύεται διεξοδικά ο τρόπος λειτουργίας και το έργο των Συνδέσμων της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης, της Κρήτης και της Κομοτηνής, καθώς και της Κωνσταντινούπολης και η ιδιαίτερη συμβολή τους, στην καλλιέργεια κλίματος εμπιστοσύνης και φιλίας μεταξύ των δύο λαών. Ακολουθεί μια αναλυτική παρουσίαση του κειμένου της Μορφωτικής Συμφωνίας και ένας απολογισμός της σημασίας του, μέσα κυρίως από τις σκέψεις και απόψεις που έχουν κατατεθεί, στη σχετική βιβλιογραφία. Τα επόμενα τρία μέρη της εργασίας, αποτελούνται από δύο κεφάλαια το καθένα και παρουσιάζουν μεταξύ τους όμοια δομή. Αρχικά εξετάζονται οι συνεδριάσεις των μικτών ελληνοτουρκικών επιτροπών και έπειτα αναλύονται τα αποτελέσματά τους, στο διάστημα τριών αντίστοιχων υποπεριόδων (1951-1959, 1959-1967, 1967-1974). Η χρονική αυτή διαίρεση, οφείλεται στη διαπίστωση ότι, η πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων, πέρασε κατά την εξεταζόμενη στην εργασία περίοδο (1951-1974), από τρεις φάσεις διακυμάνσεων, σε καθεμιά από τις οποίες πραγματοποιήθηκε αρχικά μια απόπειρα βελτίωσης των σχέσεων, την οποία όμως διαδέχθηκε σύντομα η όξυνση. Διαπιστώθηκε ότι οι μικτές ελληνοτουρκικές επιτροπές συνεδρίαζαν αποκλειστικά στις περιόδους που οι ελληνοτουρκικές σχέσεις βρίσκονταν σε ομαλότητα. Η διάρθρωση της ύλης, διαιρείται επίσης, εκτός από την εγκάρσια χρονική κατάτμηση και σε μια οριζόντια, θεματική, που διαπερνά τα τρία αυτά μέρη της εργασίας, στη βάση του σχήματος «θεωρία - πράξη». Ο μορφωτικός διάλογος αποτελεί το θεωρητικό τρόπον τινά σκέλος, ενώ οι ασκηθείσες εκπαιδευτικές παρεμβάσεις που βασίστηκαν στις συστάσεις και τα συμπεράσματα των επιτροπών, συνιστούν την εφαρμογή των πορισμάτων του διαλόγου αυτού. Η δέσμη εκπαιδευτικών παρεμβάσεων που εισήγαγε η Μορφωτική Συμφωνία του 1951, απασχόλησε στην εξεταζόμενη περίοδο επανειλημμένως τις δύο χώρες, όχι μόνο στο πλαίσιο των συναντήσεων των Μικτών Επιτροπών που προβλέπονταν από τη Μορφωτική Συμφωνία αλλά και σε άλλα επίσημα και ανεπίσημα εναλλακτικά φόρουμ ελληνοτουρκικού διαλόγου. Όλες αυτές οι ελληνοτουρκικές επαφές με πεδίο ενασχόλησης μορφωτικής φύσης ζητήματα, συνεξετάζονται στην εργασία υπό τον τίτλο «ελληνοτουρκικός μορφωτικός διάλογος», που υιοθετείται για πρώτη φορά στην εργασία αυτή. Τέλος, οι επιτροπές που εντοπίστηκαν κατά την εξεταζόμενη περίοδο, μελετήθηκαν και από άποψη «τυπολογίας». Προέκυψε, λοιπόν, ένα πολύχρωμο «ψηφιδωτό», από μικτές ελληνοτουρκικές επιτροπές, στελεχωμένες από τεχνοκράτες της εκπαίδευσης και διπλωμάτες, πολυμελείς και διμελείς, επίσημες και ανεπίσημες, διαρκούς και ad hoc χαρακτήρα. Αναφορικά με την ασκηθείσα μειονοτική εκπαιδευτική πολιτική, εξετάζεται στην εργασία, μόνο η έκταση της εφαρμογής που έτυχαν από τις δύο χώρες, τα σχετικά πορίσματα των μικτών επιτροπών. Έτσι, αναλύεται η εκπαιδευτική πολιτική η οποία ασκήθηκε σε θέματα όπως αυτά των μετακλητών εκπαιδευτικών και των σχολικών βιβλίων, ενώ άλλα ζητήματα που δεν απασχόλησαν συστηματικά τις σχετικές ελληνοτουρκικές διαπραγματεύσεις παραλείπονται. Τέλος, σχετικά με τις μορφωτικές ανταλλαγές που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ των δύο κρατών, επιχειρήθηκε η παρουσίαση των ευρημάτων, στη βάση κοινών θεματικών αξόνων (θέατρο, λογοτεχνία, κινηματογράφος, διαλέξεις, εκδρομές, δημοσιογραφία) και η συνεξέτασή τους με τις γενικότερες εξελίξεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις της ίδιας περιόδου.