Hoe kunnen we ouderenmis(be)handeling in België beter aanpakken?
Authors: Ricour Céline , Desomer Anja , Pouppez Céline , Primus-de Jong Célia , Vinck Imgard 
Published: January 2025

VOORWOORD 1 -- KERN BOODSCHAPPEN 3 -- SYNTHESE 6 -- 1. INLEIDING 11 -- 1.1. EEN ONDERSCHAT PROBLEEM, DAT ONVOLDOENDE WORDT AANGEPAKT 11 -- 1.2. DOELSTELLINGEN VAN DEZE STUDIE EN ONDERZOEKSVRAGEN 12 -- 1.3. METHODOLOGIE 12 -- 2. OUDERENMIS(BE)HANDELING 13 -- 2.1. WAT IS OUDERENMIS(BE)HANDELING? 13 -- 2.2. TYPES VAN MIS(BE)HANDELING 14 -- 2.3. RISICOFACTOREN 15 -- 2.3.1. Risico  en beschermende factoren op het niveau van de mis(be)handelde oudere 15 -- 2.3.2. Risicofactoren op het niveau van de pleger 16 -- 2.3.3. Risico  en beschermende factoren op het niveau van de familiale en/of sociale omgeving 16 -- 2.3.4. Risicos die verband houden met de zorg, verleend door professionals in een instelling of thuis 16 -- 2.3.5. Socioculturele risicos 16 -- 2.4. OORZAKEN VAN ONDERDETECTIE 17 -- 2.5. DOELTREFFENDHEID VAN DE INTERVENTIES 17 -- 3. BELGISCHE SITUATIE: ACTOREN EN GESPECIALISEERDE HULPVERLENING 18 -- 3.1. VLAANDEREN 18 -- 3.2. WALLONIË 20 -- 3.3. BRUSSEL 21 -- 3.4. DUITSTALIGE GEMEENSCHAP 22 -- 4. BELGISCHE SITUATIE: HET WETTELIJKE KADER TER BESCHERMING VAN OUDEREN 22 -- 4.1. REPRESSIEVE MAATREGELEN 23 -- 4.1.1. Strafrechtelijke inbreuken en - procedures 23 -- 4.1.2. Mogelijke alternatieven voor een strafrechtelijke sanctie 24 -- 4.1.3. Administratieve sancties tegen instellingen voor residentiële zorg en opvang van oudere personen of diensten voor thuiszorg 25 -- 4.1.4. Administratieve of deontologische sancties tegen zorgprofessionals 27 -- 4.2. NIET-REPRESSIEVE MAATREGELEN 27 -- 4.2.1. Onder bewind plaatsen 28 -- 4.2.2. De zorgvolmacht 28 -- 4.2.3. Bescherming tegen bepaalde financiële mis(be)handelingen 28 -- 4.2.4. Onderhoudsplicht 29 -- 4.2.5. Tijdelijk huisverbod 29 -- 4.3. OVER HET BEROEPSGEHEIM 29 -- 4.3.1. Specifieke situaties 31 -- 5. BELGISCHE SITUATIE: PLANNEN EN PROCEDURES 32 -- 5.1. NATIONALE ACTIEPLANNEN 32 -- 5.2. BELEIDSPLANNEN IN VLAANDEREN, WALLONIË EN BRUSSEL 33 -- 5.2.1. Vlaanderen 33 -- 5.2.2. Wallonië 33 -- 5.2.3. Brussel 34 -- 5.3. LOKAAL BELEID ROND OUDEREN 34 -- 5.4. INTERVENTIEPROCEDURES 34 -- 5.5. RICHTLIJN VOOR HUISARTSEN 35 -- 5.6. OPLEIDINGEN VOOR ZIEKENHUISPERSONEEL 35 -- 6. BELGISCHE SITUATIE: OVERZICHT VAN DE GEÏDENTIFICEERDE BELEMMERINGEN 36 -- 6.1. BELEMMERINGEN OP NIVEAU VAN DE EERSTE LIJN 36 -- 6.1.1. Onvoldoende opleiding en informatie 36 -- 6.1.2. Gebrek aan detectietools en procedures om mis(be)handeling aan te pakken 37 -- 6.1.3. Verwarring over het beroepsgeheim 37 -- 6.1.4. Gebrek aan respect voor de beslissingsautonomie van de oudere persoon 37 -- 6.1.5. Gebrek aan overlegmodel tussen professionals betrokken bij de zorg voor de oudere 38 -- 6.1.6. Gebrek aan communicatie en coördinatie tussen sectoren 39 -- 6.1.7. Gebrek aan personeel 40 -- 6.2. BELEMMERINGEN OP NIVEAU VAN DE GESPECIALISEERDE ORGANISATIES EN DIENSTEN 40 -- 6.3. BELEMMERINGEN OP NIVEAU VAN DE SLACHTOFFERS 41 -- 6.4. BELEMMERINGEN OP NIVEAU VAN DE MANTELZORGERS 41 -- 6.5. BELEMMERINGEN OP NIVEAU VAN DE OVERHEID 42 -- 6.5.1. Geen specifieke actieplannen 42 -- 6.5.2. Onvoldoende steun voor de woonzorgcentra 43 -- 6.5.3. Regionale verschillen op gebied van werking en mentaliteit 43 -- 6.6. BELEMMERINGEN OP NIVEAU VAN DE MAATSCHAPPIJ 43 -- 7. ANALYSE VAN DE BESTAANDE DETECTIETOOLS 44 -- 7.1. LIJST VAN DE DETECTIETOOLS IN DE BELGISCHE LANDSTALEN 44 -- 7.2. VOORUITZICHTEN VOOR BELGIË 46 -- 7.2.1. Geen enkele tool is bruikbaar in alle situaties 46 -- 7.2.2. Naar de ideale tool? 47 -- 8. STRATEGIEËN VOOR VROEGTIJDIGE INTERVENTIE. 6 LANDEN ONDER DE LOEP GENOMEN 49 -- 8.1. AUSTRALIË 49 -- 8.2. CANADA 50 -- 8.3. FRANKRIJK 50 -- 8.4. NEDERLAND 51 -- 8.5. VERENIGD KONINKRIJK 51 -- 8.6. VERENIGDE STATEN 51 -- 8.7. CONCLUSIE VOOR BELGIË 51 -- 9. ANALYSE VAN HET PREVENTIEBELEID IN 3 LANDEN 54 -- 9.1. INVOEREN VAN WETGEVENDE EN ADMINISTRATIEVE MAATREGELEN 54 -- 9.2. VERBETERING VAN DE PRAKTIJKEN IN DE INSTELLINGEN VOOR RESIDENTIËLE ZORG EN OPVANG VAN OUDERE PERSONEN 55 -- 9.3. SENSIBILISERING EN OPLEIDING VAN PROFESSIONALS 56 -- 9.4. SENSIBILISERING VAN HET GROTE PUBLIEK 56 -- 9.5. STEUN AAN DE MANTELZORGERS 57 -- 9.6. STRIJD TEGEN LEEFTIJDSDISCRIMINATIE 58 -- 9.7. DE AUTONOMISERING VAN OUDEREN 58 -- 9.8. CONCLUSIE 59 -- 10. PISTES TER VERBETERING VAN HET GLOBALE BELEID ROND OUDERENMIS(BE)HANDELING IN BELGIË 60 -- 10.1. INZETTEN OP DE ACTOREN VAN DE EERSTE LIJN 60 -- 10.1.1. Een stappenplan opstellen 60 -- 10.1.2. Praktische en efficiënte detectietools ter beschikking stellen 61 -- 10.1.3. De kennis van de eerstelijnsprofessionals verbeteren 63 -- 10.1.4. De bestaande toegangspoorten versterken 65 -- 10.1.5. Het multidisciplinaire overleg ook mogelijk maken voor ouderenmis(be)handeling 67 -- 10.1.6. Een referentiepersoon aanstellen voor alle professionals uit de gezondheidszorg en hulpverlening 68 -- 10.2. DE INTERSECTORALE AANPAK ONDERSTEUNEN 68 -- 10.2.1. Intersectorale platformen en akkoorden 69 -- 10.2.2. Family Justice Centres 69 -- 10.3. MAATREGELEN NEMEN OP NIVEAU VAN DE MAATSCHAPPIJ IN HAAR GEHEEL 70 -- 10.3.1. Strijden tegen leeftijdsdiscriminatie op alle niveaus 70 -- 10.3.2. Het grote publiek sensibiliseren over ouderenmis(be)handeling 70 -- 10.3.3. De werking van de instellingen voor residentiële zorg en opvang van oudere personen en thuiszorg herzien 71 -- 10.3.4. De mantelzorgers beter ondersteunen 72 -- 10.3.5. Het gebruik van niet-repressieve maatregelen versterken 73 -- 10.3.6. De registratie van gegevens inzake ouderenmis(be)handeling systematiseren en centraliseren 73 -- 10.3.7. Onderzoek aanmoedigen 74 -- 11. STAPPENPLAN 75 -- AANBEVELINGEN 79