Πνευματική ιδιοκτησία και δίκαιο καταναλωτή
Authors: Κοκοτσάκη Ευαγγελία 
Published: August 2021

Με την παρούσα διατριβή προσεγγίζονται ορισμένοι κανόνες του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας από την πλευρά των καταναλωτών. Παράλληλα επιχειρείται η εφαρμογή διατάξεων του δικαίου του καταναλωτή, στις συναλλαγές με αντικείμενο προστατευόμενο από την πνευματική ιδιοκτησία, σε περιπτώσεις συγκρούσεων που προκύπτουν στην πράξη, αλλά και η σύνθεση των διαφορετικών προσεγγίσεων, με στόχο την εξισορρόπηση συμφερόντων, μέσω της θεμελιώδους συνταγματικής αρχής της αναλογικότητας. Η μελέτη χωρίζεται σε δύο μέρη. Το Πρώτο Μέρος αφορά τη σχέση των δύο κλάδων δικαίου διαχρονικά, κυρίως δε τη θέση των καταναλωτών εντός του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας. Εξετάζεται λοιπόν η έμμεση προστασία των συμφερόντων τους, μέσω των ορίων και περιορισμών των δικαιωμάτων του δημιουργού και των λοιπών δικαιούχων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αρχή της ανάλωσης της εξουσίας (δικαιώματος) διανομής (ά.3§1δ Ν. 2121/1993), με παράλληλη επισκόπηση της ψηφιακής ανάλωσης, καθώς και στην εξαίρεση (περιορισμό) του δικαιώματος αναπαραγωγής για λόγους ιδιωτικής χρήσης (άρθρο 18 Ν. 2121/1993). Κατά τα λοιπά ερευνάται η σημασία ορισμένων άλλων περιορισμών για τους καταναλωτές (π.χ. η χρήση έργων στις βιβλιοθήκες).Το Δεύτερο Μέρος ασχολείται με την εξέλιξη των σχέσεων μεταξύ καταναλωτών και δικαιούχων, τη μετάβαση από τη μαζική διάθεση ενσωματωμένων σε υλικούς φορείς έργων, στην παροχή τους ως ψηφιακού περιεχομένου και τον τεχνολογικό και συμβατικό έλεγχο αυτού μέσω των DRM. Το Δίκαιο του Καταναλωτή, προσεγγίζεται ως παράλληλα εφαρμοστέος κλάδος δικαίου σε τρεις (3) βασικούς πυλώνες: α) Το δίκαιο των Γ.Ο.Σ. (άρθρο 2 Ν. 2251/1994, σε συνδυασμό με ΑΚ 332), όπου ερευνάται η πιθανή αδιαφάνεια των όρων. β) Τους κανόνες πληροφόρησης των καταναλωτών, όπου καίριας σημασίας είναι τα νέα άρθρα 3-4η Ν.2251/1994 που προβλέπουν πλέον ρητά υποχρεώσεις ενημέρωσης περί χρήσης των TPM και των συνεπειών τους στο ψηφιακό περιεχόμενο, ενώ σπουδαίος παραμένει ο ρόλος των άρθρων 9Α- 9ΣΤ για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, ιδίως σε περιπτώσεις έλλειψης διαλειτουργικότητας και αποκλεισμού χρήσης λόγω γεωγραφικών περιορισμών. γ) Την ανταπόκριση του προϊόντος στις εύλογες προσδοκίες των καταναλωτών, όπου το δίκαιο της πώλησης αποτελεί την κύρια νομική βάση για τη θεμελίωση αξιώσεων, μεταξύ αυτών και αποκατάστασης της επελθούσης ζημίας, συμπληρωματικά εφαρμόζεται σε ορισμένες περιπτώσεις το άρθρο 6 Ν.2251/1994 περί ευθύνης παραγωγού ελαττωματικού προϊόντος, ενώ εξεταστέο παραμένει το δίκαιο προστασίας των προσωπικών δεδομένων, όταν προσβάλλεται η ιδιωτικότητα των καταναλωτών (π.χ. παρακολούθηση χρήσης δημιουργικού περιεχομένου). Συμπερασματικά η σκέψη για προστασία του καταναλωτή, στα πλαίσια του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας φαίνεται ξένη και δεν μπορούσε μέχρι σήμερα να θεμελιωθεί. Το δίκαιο ωστόσο αυτό δεν μπορεί να ιδωθεί διαχωρισμένο από τα έννομα πολιτιστικά συμφέροντα της ολότητας. Η ένταξη των συμφερόντων των καταναλωτών στο δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας συντελεί στην επίτευξη του στόχου της Ε.Ε. για αναγωγή τους σε κυρίαρχους παράγοντες της εσωτερικής αγοράς. Μία ατομικιστική προσέγγιση του δικαίου της πνευματικής ιδιοκτησίας πρέπει να είναι και σήμερα η βάση δικαιολόγησης του θεσμού αυτού. Το δίκαιο προστασίας των καταναλωτών προσθέτει μία άλλη οπτική γωνία στην ερμηνεία των εξαιρέσεων, ενώ μπορεί να γίνει εργαλείο βελτίωσης της νομικής θέσης τους, συμβάλλοντας δραστικά στην ισορροπία των δικαιωμάτων και συμφερόντων των μερών.