ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ-ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕРДЕГІ ОҚЫТУШЫСЫНЫҢ КӘСІБИЛІГІ МӘСЕЛЕСІ
Authors: KARIYEV A.D. , ZELVYS R. , ISKAKOVA М.О. 
Published: October 2023

The article is devoted to one of the actual problems of modern education, in particular, the problem of developing the professional qualities of the personality of a university teacher. The authors analyze the understanding of professionalism in the psychological and pedagogical research of foreign and Kazakh scientists. In our research we use the following definition: “professionalism is a combination of professional competence, professional orientation and professionally important qualities of a teacher”. The authors present the characteristics of a “professional person”, where such a person should be capable of self-organization, as well as should be able to identify and solve problems. An important aspect of professional development, as the authors note, is its psychological support. That is, the development of such qualities as professional consciousness, thinking, a positive vision of the world, confidence and self-competence. However, after analyzing the initial situation, the authors believe that at universities, in particular, at the technical ones, the educational process is not always based on an understanding of the need for psychological and pedagogical support of a future specialist. To solve the problem, experimental work was organized and carried out, the main method of research was the “survey” and the author’s questionnaire. The questionnaire was based on five criteria, each of which reveals the psychological invariants of professionalism and non- professionalism of the individual. The article presents main results of the study. Measures for the development of motivation and the desire for professional development are proposed. The authors believe that the relevant activities should be implemented in the professional training of students, which in the future will contribute to a more efficient and high-quality professionalization process. Keywords: professionalism, personality, teacher, professional person, professional consciousness, self-development, self-competence.

Мақала қазіргі білім берудің өзекті мәселелерінің біріне, атап айтқанда университет оқытушысының жеке басының кәсіби қасиеттерін дамыту мәселесіне арналған. Мақалада шетелдік және қазақстандық ғалымдардың психологиялық-педагогикалық зерттеулеріндегі «кәсібилік» ұғымы талданды және «Кәсібилік - бұл оқытушының кәсіби құзыреттілігінің, кәсіби бағыттылығының және кәсіби маңызды қасиеттерінің жиынтығы» деген анықтама берілді. Авторлар «кәсіби адам» сипаттамасын ұсынады және ол өзін-өзі ұйымдастыруға қабілетті, мәселені анықтай және шеше білуі керек деп айқындалады. Авторлардың ойынша кәсіби дамудың маңызды сәті - оның психологиялық қолдалуы, яғни, кәсіби сана, ойлау, әлемді позитивті көру, сенімділік және аутокомпетенттілік сияқты қасиеттерді дамыту. Алайда, бастапқы жағдайды талдағаннан кейін авторлар университеттерде, атап айтқанда техникалық профильде, оқу процесі әрдайым болашақ маманға психологиялық-педагогикалық қолдау қажеттілігін түсінуге негізделмейді деп санайды. Қойылған мәселені шешу үшін эксперименттік жұмыс ұйымдастырылып жүргізілді, зерттеудің негізгі әдісі «сауалнама» және авторлық сауалнама болды. Сауалнама 5 сұрақтан тұрды, олардың әрқайсысы жеке тұлғаның кәсібилігі мен кәсіби еместің психологиялық инварианттарын ашады. Мақалада зерттеу нәтижелері келтірілген. Мотивацияны дамыту және кәсіби дамуға ұмтылу бойынша іс-шаралар ұсынылды. Авторлар тиісті іс-шаралар студентті кәсіби даярлау кезінде қажет және жүзеге асырылуы керек деп санайды, бұл болашақта кәсібилендірудің тиімді және сапалы процесіне ықпал етеді деп тұжырымдайды. Түйінді сөздер: кәсіпқойлық, тұлға, оқытушы, кәсіби адам, кәсіби сана, өзін-өзі дамыту, аутокомпетенттілік.

Статья посвящена одной из актуальных проблем современного образования, в частности проблеме развития профессиональных качеств личности преподавателя ВУЗа. Проанализировано понятие «профессионализм» в психолого-педагогических исследованиях зарубежных и казахстанских ученых. Дано следующее определение «профессионализм - это совокупность профессиональной компетентности, профессиональной направленности и профессионально важных качеств преподавателя». Авторами представлена характеристика «Человек-профессионал», где такой «человек» должен быть способен к самоорганизации, уметь выявлять и решать поставленную проблему. Важным моментом профессионального становления, как отмечают авторы, является его психологическое сопровождение. То есть развитие таких качеств как профессиональное сознание, мышление, позитивное видение мира, уверенность и аутокомпетентность. Однако, проанализировав исходную ситуацию авторы считают, что в вузах, в частности технического профиля, не всегда учебно-воспитательный процесс строится на понимании необходимости психолого-педагогического сопровождения будущего специалиста. Для решения поставленной проблемы, организована и проведена экспериментальная работа, основным методом исследования стал «опрос» и авторская анкета. Опросник состоял из 5 критериев, каждый из которых раскрывает психологические инварианты профессионализма и непрофессионализма личности. В статье представлены результаты проведенного исследования. Предложены мероприятия по развитию мотивации и стремлении к профессиональному развитию. Авторы считают, что соответствующие мероприятия необходимо и нужно реализовывать при профессиональной подготовке студента, что в будущем будет способствовать более эффективному и качественному процессу профессионализации. Ключевые слова: профессионализм, личность, преподаватель, человек-профессионал, профес- сиональное сознание, саморазвитие, аутокомпетентность