bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Blic sećanja - sećanja na izuzetne društveno-političke događaje
Authors: Dulanović Milena , Petrović Nebojša
Published: July 2016

Izrazito živa, precizna, detaljna i dugotrajna sećanja koja nastaju nakon nekog neočekivanog, značajnog i emocionalno snažnog događaja, poznata su pod nazivom blic sećanja. U radu je predstavljeno ispitivanje sećanja na dva izuzetna društveno-politička događaja u našoj zemlji, smrt nekadašnjeg predsednika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije Josipa Broza Tita i nekadašnjeg premijera Republike Srbije Zorana Đinđića. Uzorak čini 123 ispitanika, oba pola, iznad četrdeset godina starosti, iz pet gradova Srbije. Podaci su prikupljeni kroz polustandardizovani intervju koji je na osnovu prethodno prikupljenih teorijskih znanja o blic sećanjima oblikovan za potrebe ovog istraživanja. Kvalitativnom analizom odgovora ispitanika, samoprocenom sećanja i procenom od strane dva nezavisna procenjivača utvrđeno je da data sećanja zadovoljavaju neophodne karakteristike, kako bi ih odredili kao blic sećanja. Potvrđena je i vrlo visoka uverenost ispitanika u bogatstvo i 'živost' ovih sećanja, kao i njihova dugotrajnost. Rezultati ukazuju i na postojanje razlika u samoproceni sećanja u zavisnosti od pola ispitanika kao i stava prema ispitivanim političkim figurama, ali ne i od uzrasta i mesta stanovanja.
Dimenzije ličnosti Reformulisane teorije osetljivosti na potkrepljenje i atribucioni stilovi kao prediktori strategija prevladavanja stresa
Authors: Brdarić Dragana
Published: July 2016

Cilj ovog istraživanja je ispitivanje povezanosti dimenzija reformulisanog Grejovog modela ličnosti, atribucionih stilova i strategija prevladavanja stresa. Istraživanje je sprovedeno na uzorku od 274 ispitanika, studenata Univerziteta u Novom Sadu. Korišćeni su instrumenti: Indikator strategija prevladavanja (CSI), Upitnik za procenu osetljivosti na potkrepljenje (UOP) i Upitnik atribucionog stila (ASQ). Tri stila prevladavanja stresa – usmerenost na problem, traženje socijalne podrške i izbegavanje problema, predstavljali su kriterijumske varijable u multiploj analizi kovarijanse kojom je ispitivan doprinos atribucionih stilova u pozitivnim i negativnim situacijama i njihova interakcija, uz kontrolu doprinosa dimenzija ličnosti iz Grejovog modela. Rezultati pokazuju da značajne prediktore izbegavanja kao strategije prevladavanja stresa predstavljaju sistemi bihejvioralne aktivacije i blokiranja. Takođe, izbegavanje je povezano sa atribuiranjem negativnih događaja unutrašnjim, stabilnim i globalnim faktorima kao i sa interakcijom atribucija pozitivnih i negativnih događaja koja se može okarakterisati kao pesimističan atribucioni stil. Prediktor traženja socijalne podrške kao strategije prevladavanja stresa predstavlja Grejova dimenzija blokiranje. Dalje, dobija se da je traženje socijalne podrške povezano sa sklonošću ka atribuiranju negativnih događaja spoljašnjim, nestabilnim i specifičnim faktorima. Strategija usmerenosti na problem nije determinisana ni dimenzijama Grejovog modela, ni atribucionim stilovima. Rezultati istraživanja su generalno očekivani u okviru reformulisane teorije osetljivosti na potkrepljenje i u skladu sa rezultatima iz oblasti naučene bespomoćnosti.
Struktura polnih razlika u doživljaju stresa na radu
Authors: Popov Boris , Popov Stanislava
Published: July 2016

Ne postoji sasvim jasna slika o tome da li se i u kojim aspektima muškarci i žene razlikuju u doživljaju stresa na radnom mestu. Većina dosadašnjih istraživanja ukazuje na veću ugroženost žena u ovom domenu, ali postoje i oprečni rezultati. Problem se komplikuje kontrolom demografskih varijabli, jer se, u nekim slučajevima, polne razlike u doživljaju stresa na radu tada gube. Dve konkurentske hipoteze pokušavaju da objasne dobijene polne razlike: hipoteza o različitoj vulnerabilnosti i hipoteza o različitoj izloženosti stresorima. Cilj ovog istraživanja jeste ispitivanje postojanja polnih razlika zaposlenih u indikatorima stresa na radu. Istraživanjem takođe želimo da ispitamo da li eventualno dobijene razlike ostaju značajne kada se kontrolišu izvori stresa i druge demografske odlike. Stres na radu u ovom istraživanju operacionalizovan je preko nekoliko (pozitivnih i negativnih) mera: distres, izgaranje, potencijalna fluktuacija i organizacijska privrženost. Istraživanje je sprovedeno na prigodnom uzorku od 221 zaposlenog sa teritorije Srbije. Dobijeni rezultati ukazuju na postojanje polnih razlika u izraženosti nekih indikatora stresa (distres i instrumentalna privrženost) u korist žena. Iako razlike nisu velike, one ostaju stabilne i kada se kontrolišu izvori stresa, kao i kada se u model uključe ostale demografske odlike. Priroda većine dobijenih polnih razlika ide u prilog hipotezi o različitoj polnoj vulnerabilnosti na stresore. Izuzetak predstavlja nalaz da su stresu najpodložniji neoženjeni muškarci i udate žene sa najvišim nivoom obrazovanja, što je više u skladu sa hipotezom o različitoj izloženosti stresorima. Poslednji nalaz, pak, treba uzeti sa rezervom zbog malog broja ispitanika u grupi sa najvišim nivoom obrazovanja.
Samoafirmacija u službi održanja slike o sebi nakon pozitivne i negativne evaluacije ličnosti
Authors: Bodroža Bojana
Published: July 2016

Rad ispituje da li strategija samoafirmacije – afirmisanje sopstvene vrednosti u jednom domenu nakon što je evaluiran drugi domen ličnosti, može omogućiti efikasno suočavanje sa pozitivnom i negativnom evaluacijom bitne karakteristike ličnosti. Ključno pitanje u ovom istraživanju je da li su ljudi prvenstveno motivisani da održe pozitivnu sliku o sebi (tzv. motiv samoosnaživanja) ili postojeću sliku o sebi, bilo da je ona pozitivna ili negativna (tzv. motiv samopotvrđivanja). Cilj istraživanja bio je da se utvrdi da li će ljudi iskoristiti mogućnost samoafirmacije nakon pozitivne i negativne evaluacije da bi zadovoljili jedan od ova dva motiva i koji. Istraživanje se sastojalo iz eksperimenta u kom su ispitanice visokog i niskog samopoštovanja dobijale lažnu pozitivnu ili negativnu povratnu informaciju o uspehu na testu intelektualnih sposobnosti. Ispitivano je da li će nakon evaluacije intelektualnih sposobnosti doći do promene u samoproceni tri domena self koncepta: intelektualnom, fizičkom i socijalnom. Rezultati pokazuju da ni nakon pozitivne ni nakon negativne evaluacije kod osoba visokog samopoštovanja nije došlo do promene u samoproceni tri domena ličnosti, što sugeriše da je njihova slika o sebi stabilna i dobro definisana tj. da nije podložna kratkotrajnim fluktuacijama pod uticajem povremenih inkonzistentnih evaluacija. Osobe niskog samopoštovanja koje su navodno veoma uspešno uradile test inteligencije naknadno su se negativno afirmisale tj. umanjivale su sopstvenu fizičku privlačnost. Rezultat ukazuje da u domenu kognicije dominira motiv samopotvrđivanja, ali i sugeriše da je self koncept osoba niskog samopoštovanja nestabilniji i osetljiviji na informacije iz socijalne sredine nego self koncept osoba visokog samopoštovanja.
Relacije životnih ciljeva, bazičnih psiholoških potreba i dobrobiti
Authors: Ranđelović Kristina , Smederevac Snežana
Published: July 2016

Osnovni cilj istraživanja bio je ispitivanje odnosa između životnih ciljeva, bazičnih psiholoških potreba i dobrobiti, definisanih prema osnovnim pretpostavkama Teorije samoodređenja. Uzorak je obuhvatio 398 studenata (168 mladića i 230 devojaka), svih godina osnovnih akademskih studija i različitih fakulteta iz Niša, Kragujevca i Kosovske Mitrovice, starosti od 18 do 36 godina. Ekstrinzički i intrinzički ciljevi procenjivani su Upitnikom životnih ciljeva (AI), bazične psihološke potrebe Skalom bazičnih psiholoških potreba (BNSSL), a dobrobit Skalom opšteg zadovoljstva životom (SOZŽ) i Skalom smisla života (PIL). Relacije su ispitane primenom metoda strukturalnih jednačina, u kojoj su egzogene varijable ekstrinzički i intrinzički ciljevi, a endogene varijable psihološke potrebe i dobrobit. Rezultati pokazuju da model, koji podrazumeva indirektan uticaj intrinzičkih ciljeva na dobrobit, i to preko psiholoških potreba, kao i direktan i indirektan uticaj ekstrinzičkih ciljeva na dobrobit, ima donekle prihvatljivo slaganje sa empirijskim podacima (?2/df = 4.559; RMSEA = .095; RMSSR = .1354; CFI = .917). Međutim, uvođenjem veze između ekstrinzičkih i intrinzičkih ciljeva, teorijski model pokazuje zadovoljavajuće slaganje sa empirijskim podacima (?2/df = 2.963; RMSEA = .070; RMSSR = .0425; CFI = .955). Dobijeni rezultati u skladu su sa Teorijom samoodređenja.
Šta predviđa pozitivne, a šta negativne indikatore stresnog odgovora kod zaposlenih? Test modela organizacijskog zdravlja
Authors: Kalaj Valentina , Jelić Dragana , Berat Nevena , Popov Boris
Published: July 2016

U najvećem broju dosadašnjih istraživanja akcenat je stavljan isključivo na negativne indikatore stresnog odgovora kod zaposlenih (npr. distres). Nasuprot tome, model organizacijskog zdravlja pretpostavlja da je stres neophodno razumeti uzimajući u obzir kako pozitivne i negativne događaje na radu, tako i pozitivne i negativne indikatore stresnog odgovora. Cilj istraživanja je da testira dve hipoteze izvedene iz ovog modela: 1) pozitivni događaji na radu su u jačoj vezi sa vitalnošću, a negativni sa distresom i intenzitetom psihofizičkih simptoma; 2) na organizacijsku uspešnost utiču, kako pozitivni i negativni događaji na radu, tako i individualni indikatori stresnog odgovora.Na 193 zaposlena sa teritorije Srbije primenjeni su sledeći upitnici: Skala distresa, Upitnik opšteg zdravlja, Skala vitalnosti, Skala izvora stresa, Skala namere za napuštanje organizacije, a privrženost organizaciji ispitivana je jednim ajtemom. Uzorak je činilo 113 žena i 76 muškaraca (četvoro neizjašnjenih), starosti oko 40 godina (AS= 40.4, SD= 10.8).U predikciji distresa, značajna su oba prediktora (pozitivni i negativni događaji); u predviđanju psihofizičkih simptoma i vitalnosti od prediktora značajni su samo negativni događaji. Od organizacijskih indikatora, nameru za napuštanje organizacije značajno predviđaju negativni događaji i distres, a privrženost organizaciji pozitivni događaji i vitalnost. Rezultati daju ograničenu podršku modelu organizacijskog zdravlja. Iako je doprinos pozitivnih događaja na radu značajan u predikciji distresa, može se zaključiti da su negativni događaji na radu (tj. stresori) značajniji prediktor svih ispitivanih indikatora. U predikciji organizacijskih indikatora uspešnosti, rezultati su u skladu sa pretpostavkama modela, mada treba imati u vidu da nisu kontrolisane neke ličnosne varijable (npr. PA/ NA), koje bi mogle imati doprinos u objašnjenju ovih kriterijskih varijabli.
Can automatic thoughts and test anxiety explain school success and satisfaction in adolescents?
Authors: Miloseva Lence
Published: July 2016

School situation, especially the one in class, causes a certain level of anxiety in most children and adolescents and arouses thinking about testing, grades, accomplishments, and possible success and failure. Based on cognitive-behavioral model, this research aimed to explore possible developmental differences in the role that automatic thoughts and test anxiety have in explaining school success and satisfaction in adolescents; and to examine possible differences in prominence of the examined variables in relation to sex. The data were obtained in one primary and one secondary school in Stip, R. Macedonia, at the end of the second term of the 2010/2011 school year. The sample consisted of 110 students, aged 13-14 years, from the 7th and 8th grade of primary school, and 120 students, aged 15-16 years, from 1st and 2nd year of secondary school, of which 148 were female, and 82 male. We have used the adapted scale for the assessment of automatic thoughts during learning (Živčić-Bećirević, 2003); an adapted version of Spielberg’s Test Anxiety Inventory; Likert scale for satisfaction with themselves as students; and assessment of overall school success. All three types of negative thoughts were significant predictors of school success, while positive thoughts and negative thoughts related to fear of failure and fear of disappointing parents were significant predictors of student satisfaction as students. Girls have more negative thoughts related to fear of failure than boys do, which is also reflected on their higher test anxiety and they are at the same time less satisfied with their school achievements than boys. While there is no difference in the frequency of positive thoughts, older students have more negative thoughts than younger ones, as well as higher test anxiety. It is also notable that negative automatic thoughts related to fear of disappointing parents have significant effect on the success and satisfaction only in older group of students.
Sociodemografske karakteristike, socijalne distance i stereotipi kod studenata u Banjaluci
Authors: Haneš Olja
Published: July 2016

Osnovni problem ovog istraživanja svodi se na ispitivanje izraženosti etničkih predrasuda i socijalnih distanci studenata Filozofskog fakulteta u Banjaluci prema određenim etničkim grupama, kao i povezanosti istih sa pojedinim socio-demografskim karakteristikama ispitanika. Uzorak su činili 150 studenata Filozofskog fakulteta u Banjaluci, srpske nacionalnosti, starosti između 18 i 29 godina, sa prosjekom godina od 21.25. U istraživanju su primjenjeni sljedeći mjerni instrumenti: Upitnik sociodemografskih karakteristika (upitnik sadrži deset pitanja), Skala etničke distance (prilagođena Bogardusova skala socijalne distance) i Skala etničkih stereotipa (stereotipi su mjereni preko 14 bipolarnih atributa). Mete stereotipa su bile etničke grupe: Bošnjaci, Hrvati, Slovenci, Romi, Kinezi, Jevreji, Rusi. Dobijeni rezultati pokazuju da su prema Romima uočeni najnegativniji stereotipi (nekulturni, primitivni, nepošteni, drski, lijeni itd). Najizraženija distaca je prema Romima i to za odnos Da budemo u braku (M = 0.08) i Da budem u vezi sa njom/njim (M = 0.18). Rusi su okarakterisani najpozitivnijim osobinama. Žene generalno pokazuju pozitivnije stavove prema drugim nacijama u odnosu na muškarce gdje ispitanice pozitivnije opisuju Hrvate u odnosu na muške ispitanike, a postoji statistička značajnost i za etničke grupe Bošnjaci, Romi, Slovenci i Jevreji (p < .05). Uočava se da žene više prihvataju odnose sa Hrvatima i Bošnjacima od muškaraca. Ispitanici što su stariji više prihvataju odnose sa Kinezima, Slovencima i Jevrejima (p < .01). Ispitanici koji imaju rodbinu i prijatelje druge nacionalnosti pokazuju pozitivnije stavove i veće prihvatanje prema drugim etničkim grupama. Rodbinski i prijateljski krug se javlja kao najznačajniji faktor ublažavanja predrasuda. Iz rezultata je uočljivo da ispitanici čiji su roditelji boljeg materijalnog statusa pokazuju veće prihvatanje sa Bošnjacima, Romima, Kinezima i Slovencima, a najznačajnije su razlike u prihvatanju Roma i Kineza. Od praktičnih prijedloga smanjenja etničkih predrasuda moguće rješenje je u edukaciji mladih i veća međusobna povezanost mladih u BIH a i sa svijetom uopšte.
Topografija nepoštenja: mapiranje suprotnog pola crte ličnosti poštenje/skromnost
Authors: Međedović Janko
Published: July 2016

Novija emska leksička istraživanja pružila su empirijske dokaze da šest a ne pet faktora optimalno objašnjavaju variranje deskriptora ličnosti. Pored pet faktora koji su već izolovani u mnogobrojnim ranijim istraživanjima, strukturi se pridružuje crta Poštenja/Skromnosti. Ona je opisana pojmovima poput čestitost, iskrenost, lojalnost i skromnost. Prethodna istraživanja koja su se bavila šetofaktorskim leksičkim modelom ličnosti pokazala su da ova crta ličnosti ostvaruje negativne korelacije sa različitim oblicima amoralnog, neetičnog ili delinkventnog ponašanja. Cilj ovog istraživanja je precizno opisivanje negativnog pola domena Poštenja/Skromnosti. U tu svrhu je na uzorku ispitanika selektovanom iz studentske populacije (N = 345, 65% ispitanice ženskog pola) zadat veliki broj skala za koje postoje konceptualna ili empirijska očekivanja da bi mogla biti deo negativnog pola široke dispozicije Poštenja/Skromnosti. U pitanju su modaliteti subkliničke psihopatije, Amoralnosti, Dezintegracije, Militantnog ekstremizma i Negativne valence, zajedno sa skalom koja meri faktor Poštenja. Psihopatija je ispitivana pomoću inventara SRP 3, Amoralnost pomoću upitnika Amoral 9, Dezintegracija je merena skalom Delta 10, za ispitivanje Militantnog ekstremizma korišćen je MEMS a Negativna valenca je ispitivana pomoću istoimene skale iz upitnika Velikih pet + 2. Poštenje/Skromnost je mereno pomoću njegove operacionalizacije iz upitnika HEXACO-PI-R. Takođe je zadat i upitnik BFI koji ispituje crte iz modela Velikih Pet. Pomoću eksplorativne faktorske analize (metod maksimalne verodostojnosti) ekstrahovano je stabilno četvorofaktorsko rešenje koje objašnjava variranje analiziranih mera. Ova latentna struktura ima adekvatne indikatore podesnosti modela. Prvi ekstrahovani faktor predstavlja dimenziju Poštenje – Nepoštenje. Na njemu negativna zasićenja imaju sva četiri aspekta crte Poštenja, kao i sledeće kriterijumske varijable: Interpersonalna manipulacija (.81), Manipulativnost (.75), Površni afekat (.65), Brutalni resentiman (.57) i Apologija nasilja (.47). Dobijeni rezultati pokazuju da negativni pol faktora Poštenja najpreciznije opisuju manipulativne tendencije praćene brutalnim i destruktivnim dispozicijama koje se kognitivno osnažuju racionalizacijom i zagovaranjem nasilja kao legitimnog sredstva dolaženja do cilja. Klaster analiza pokazala je da se mogu pronaći dva taksona u uzorku ispitanika: jedan koga u većoj meri opisuju crte Poštenja i jedan opisan merama Nepoštenja. Ova dva klastera su validirana pomoću diskriminativne analize koja je pokazala da se dve grupe u najvećoj meri razlikuju po izraženosti crta Saradljivosti i Savesnosti iz modela Velikih pet, što je kongruentno sa prethodnim istraživanjima. Nalazi omogućuju dublje i preciznije razumevanje dispozicija ka amoralnim oblicima ponašanja ali imaju i praktični značaj u dijagnostici i radu sa osobama koje se upuštaju u delinkvenciju i kriminalitet.
Uloga potrebe za emocijama u pokazivanju ljubavi muškaraca i žena
Authors: Mihić Ivana , Huić Aleksandra
Published: July 2016

Potreba za emocijama predstavlja generalnu tendenciju ka prilaženju ili izbegavanju emocija i emotivnih sadržajima i situacijama. Istraživanje prikazano ovim radom jedno je od prvih u kom se uloga potrebe za emocijama posmatra u kontekstu socijalnih relacija, u ovom slučaju braka. Cilj istraživanja bio je da se proceni značaj potrebe za emocijama za doživljaj bliskosti u partnerskoj vezi, način pokazivanja ljubavi i percepciju partnerovih načina pokazivanja ljubavi. Takođe, ispitivane su i rodne razlike u strukturi potrebe za emocijama, te u relacijama ranije pomenutih varijabli. Uzorak istraživanja činilo je 456 parova. Primenjena je skraćena verzija Skale potrebe za emocijama (Huić, 2012), Skala ljubavi (Braiker & Kelley, 1979) i Skala pokazivanja ljubavi (Huić, Kamenov i Jugović, 2010). Rezultati potvrđuju dvofaktrsku strukturu potrebe za emocijama i kod muškaraca i kod žena. Dimenzija prilaženja emocijama pozitivno korelira sa doživljajem bliskosti u braku i većim brojem različitih načina pokazivanja ljubavi partneru, dok obrnuto važi za dimenziju izbegavanja emocija. Izraženija potreba za prilaženjem emocijama takođe vodi tendenciji da se primećuje više različitih načina na koji partner pokazuje ljubav. Rezultati ukazuju na to da potreba za emocijama igra značajnu ulogu u bračnoj relaciji i otvaraju značajna pitanja za dalja istraživanja. Istovremeno, uočene razlike između muškaraca i žena impliciraju značaj razmatranja rodne perspektive u daljim studijama potrebe za emocijama.
Povezanost podele posla i stava prema rodnim ulogama sa zadovoljstvom brakom zaposlenih supružnika
Authors: Mihić Vladimir , Filipović Bojana
Published: July 2016

Prikazano istraživanje je imalo za cilj ispitivanje bračnog zadovoljstva u kontekstu podele posla u okviru porodice. Ispitane su razlike u bračnom zadovoljstvu partnera u zavisnosti od podele posla u domaćinstvu i stavova bračnih partnera prema rodnim ulogama. U istraživanju je učestvovalo 446 ispitanika, odnosno 223 partnera iz brakova u kojima oba supružnika imaju zaposlenje. Bračno zadovoljstvo je mereno jednim ajtemom sa devet nivoa zadovoljstva. Skalom Podele posla u kući su ispitivane tri vrste posla koje se obavljaju u okviru porodice, a to su rutinski i povremeni poslovi vezani za održavanje doma i posao koji podrazumeva brigu o deci. Stavovi prema rodnim ulogama mereni su skalom Stavovi prema rodnim ulogama (ATGR). Rezultati ukazuju na veće bračno zadovoljstvo osoba muškog roda. Uočava se tradicionalna podela posla. Žene obavljaju više rutinskih poslova, dok muškarci obavljaju više povremenih poslova. Briga o deci i dalje u najvećoj meri pripada majkama. Suprotno načinu na koji dele posao, ispitanici većinom imaju egalitarne stavove. Oni smatraju da bi oba partnera trebalo da imaju jednaka prava, obaveze i odgovornosti. Osobe ženskog pola imaju egalitarnije stavove u odnosu na svoje partnere. Na kraju, egalitarni stavovi, kao i ređe obavljanje rutinskih poslova pokazali su se kao značajni korelati bračnog zadovoljstva.
Validacija egzistencije faktora drugog reda u Cattellovom inventaru ličnosti 16pf
Authors: Selimović Alija , Tomić Selimović Ljubica , Hasković Mujo
Published: July 2016

Prema podacima o broju objavljenih radova, Catttelov upitnik 16PF je najviše korišteni instrument za ekspolaraciju 'normalne' ličnosti. Pored odlike da instrument ima potvrđenu kros-kulturnu validnost, te da je standardiziran na velikom broju ispitanika, instrument su od samih početaka pratile i kontroverze o problematičnoj faktorskoj strukturi i to naročito kada je riječ o faktorima drugog reda. Iskazani ambigvitet među radovima koji su tretirali inventar 16PF, doveo je do problema ovog rada koji se može sažeti na pitanje egzistencije opštih faktora inventara ličnosti 16PF, peto izdanje. Glavni cilj ispitivanja jeste provjeriti koliko je faktorska struktura drugog reda kongruentna sa Cattellovim pretpostavkama. Ispitivanje je provedeno na uzorku studenata iz Tuzle i Sarajeva (N = 512, prosječne starosti M = 21.74, SD = 3.72). Inventar je pokazao relativno skromne metrijske osobine u domenu primarnih faktora. Koeficijenti pouzdanosti imali su raspon između α = .47 i α = .73. Od svih supskala, jedino faktori H i Q2 imaju zadovoljavajuću pouzdanost. U ispitivanju strukture drugog reda ekstrahirana su ukupno 4 faktora uz promax soluciju koji zajedno objašnjavaju oko 54% varijanse. Prvi faktor koji objašnjava oko 20% varijanse mogao bi se identifikovati kao Introverzija. Drugi faktor koji objašnjava oko 13% varijanse uslovno odgovara faktoru Samokontrola. Treći faktor objašnjava oko 11% varijanse i može se uslovno odrediti kao Blaga narav. Četvrti faktor objašnjava oko 10% varijanse i najsličniji je Cattellovom faktoru Nezavisnost. Cattellov peti faktor Anksioznost nije potvrđen. Može se konstatovati da instrument u cjelini ima loše mjerne osobine te da nije u cjelini potvrđena faktorska struktura koju su pretpostavili autori inventara.
Relacije shvatanja o ljudskoj prirodi i radu i preferencije stila rukovođenja
Authors: Mitrić-Aćimović Dragana , Vujić Dobrila , Dostanić Jelena
Published: July 2016

U radu su prikazani rezultati istraživanja relacija shvatanja o ljudskoj prirodi i radu i preferencije stila rukovođenja, izvršenog na prigodnom uzorku od 288 zaposlenih – 217 izvršilaca i 71 rukovodilaca, u više preduzeća različite veličine i vlasničke strukture. Shvatanja o ljudskoj prirodi i radu, posmatrana kroz model Steersa i Portera (Steers & Porter, 1987) merena su prilagođenom skalom na bazi ovog modela. Stil rukovođenja je posmatran kroz dve dimenzije: autokratsko – demokratsko i orijentacija ka ljudima – orijentacija ka zadacima, a meren upitnikom za menadžere STIL–RUK neznatno modifikovanim za potrebe ovog istraživanja. Multipla regresiona analiza pokazala je da su shvatanja o čoveku kao društvenom biću i čoveku kao stvaralačkom biću prediktori preferencije demokratskog rukovođenja i orijentacije ka ljudima, dok shvatanje o čoveku kao racionalno-ekonomskom biću nije značajan prediktor preferencije određenog stila rukovođenja. Rezultati pokazuju i da žene više biraju demokratski stil rukovođenja, a rukovodioci orijentaciju na zadatke. Godine starosti i radnog staža nisu u korelaciji sa preferiranim stilom rukovođenja. Iz rezultata proističe zaključak da naši zaposleni koji imaju uverenje o ljudima i prirodi rada u skladu sa tradicionalnom školom, ne preferiraju odgovarajući praktičan pristup rukovođenju, kao što se moglo i očekivati. Rezultati su u skladu sa nalazima ranijih istraživanja, budući da su se dve od tri vrste posmatranih shvatanja o ljudskoj prirodi pokazale samo kao korelati stila rukovođenja.
Prevladavanje stresa u starosti
Authors: Živković Tamara , Petrović Jelica
Published: July 2016

Svrha ovog istraživanja bila je da se ispitaju razlike u stilovima prevladavanja stresa u starosti uzimajući u obzir sociodemografske varijable: pol, nivo obrazovanja i bračno stanje. Uzorak je prikupljen tokom prve polovine 2012. godine i činilo ga je 288 starih osoba sa teritorije Vojvodine, od toga 106 ispitanika muškog pola i 177 ispitanika ženskog pola. Prosečna starost ispitanika bila je 72.89 godine (SD = 6.26). Najmlađi ispitanik ima 64 godine, a najstariji 91 godinu. Od instrumenata je korišćen Indikator strategija prevladavanja (CSI – Coping Strategies Indicator: Amirkhan, 1990). Početni skup varijabli činilo je 34 stavke upitnika za procenu mogućih načina suočavanja sa problemima, ali je on sveden na manji broj varijabli prema teorijskim pretpostavkama. Faktorizacijom upitnika dobijena su tri glavna faktora: Prevladavanje usmereno na problem, Traženje podrške i Izbegavanje, dok su kao sociodemografske varijable korišćeni: pol, nivo obrazovanja i bračno stanje. Dobijeni rezultati pokazuju da ne postoje razlike u primeni prevladavanja usmerenog na problem i izbegavanja kao stilova prevladavanja stresa u starosti između muških i ženskih ispitanika, ali su se razlike između ove dve grupe ispitanika javile kada je reč o traženju podrške kao stilu prevladavanja. Rezultati ukazuju na razlike kada se radi o primeni na problem usmerenog prevladavanja stresa u starosti među grupama ispitanika različitog nivoa obrazovanja. Takođe, analizom varijanse utvrđeno je da se grupe ispitanika podeljene s obzirom na bračno stanje statistički značajno razlikuju u primeni na problem usmerenog prevladavanja i izbegavanja kao stilova prevladavanja stresa u starosti.
Prediktori izborne apstinencije mladih u Srbiji
Authors: Pavlović Zoran
Published: July 2016

U radu se analizira znac
Modeli latentnog rasta u longitudinalnim istraživanjima
Authors: Teovanović Predrag
Published: July 2016

Cilj rada je da čitaocu konceptualno, grafički, matematički i kroz primere strukture rezultata predstavi postavke osnovnog modela latentnog rasta (LGM), koji su deo opštijeg okvira modelovanja strukturalnim jednačinama (SEM), a potom i da ga upozna sa ekstenzijama osnovnog modela, ukaže na prednosti u odnosu na tradicionalne tehnike i upozori na postojeća ograničenja, srodne pristupe i informiše o nalazima studija, čiji su podaci modelovani latentnim faktorima za koje se pretpostavlja da stoje u osnovi kako opšte, tako i specifičnih razvojnih putanja (trajectories).
Poduzorkovanje, samouzorkovanje, postupak 'univerzalnog noža' i njihova upotreba u postupcima za statističku analizu multivarijacionih podataka
Authors: Purić Danka , Opačić Goran
Published: July 2016

Za primenjivanje bilo kog statističkog postupka analize podataka (analize varijanse, linearne korelacije, linearne regresije itd.) potrebno je da bude ispunjen niz pretpostavki, uglavnom u vezi sa distribucijom varijabli. Ukoliko jedna ili više ovih pretpostavki nisu ispunjene, procena parametra, koju dobijamo primenom analize, nije adekvatna. Metode poduzorkovanja nude se kao rešenje za prevazilaženje ovog problema, jer je za njihovo korišćenje potrebno napraviti samo jednu pretpostavku, a to je da podaci koje imamo u razumnoj meri predstavljaju populaciju iz koje su uzeti. Metodama poduzorkovanja se iz postojećeg, dostupnog uzorka ispitanika kreira veći broj novih poduzoraka. Na ovaj način se dobijaju empirijske distribucije željenih statistika, na osnovu kojih je moguće adekvatno proceniti parametre. U tekstu će biti predstavljeni metoda samouzorkovanja (bootstrapping) i postupak 'univerzalnog noža' (jackknifing), koji spadaju u širu klasu postupaka poduzorkovanja. Najčešća varijanta postupka 'univerzalnog noža' ponekad se naziva i metodom 'izostavi jednog' jer podrazumeva pravljenje novih poduzoraka izbacivanjem jedne po jedne jedinice iz izvornog uzorka. Na ovaj način dobija se onoliko poduzoraka koliko je bilo jedinica u izvornom uzorku. U slučaju samouzorkovanja poduzorci se kreiraju nasumičnim biranjem jedinica iz izvornog uzorka sa vraćanjem, tako da svi poduzorci budu jednake veličine kao i izvorni uzorak. Kod metode samouzorkovanja broj poduzoraka je obično veoma veliki (preko 1000). Na primeru kanoničke diskriminacione analize prikazano je kako upotreba postupaka poduzorkovanja može u značajnoj meri izmeniti dobijene ocene parametara i zaključke istraživača, a detaljno je objašnjeno i kako se obe metode izvode u statističkom paketu IBM SPSS Statistics.
Analiza vremena reakcije modelovanjem linearnih mešovitih efekata
Authors: Radanović Jelena , Vaci Nemanja
Published: July 2016

Cilj ovog članka je da ilustruje modelovanje vremena reakcije korišćenjem linearnih mešovitih efekata. Ova analiza je ponuđena kao alternativa standardnoj obradi tehnikama iz porodice generalnih linearnih modela. Detaljno su prikazane karakteristike vremena reakcije, kao najčešće korišćene zavisne varijable u različitim psihološkim eksperimentima. Vreme reakcije uglavnom ne ispunjava preduslove za primenu parametrijskih statističkih postupaka, kao što su normalnost distribucije, nezavisnost opservacija i homogenost varijansi. U takvim situacijama pribegava se različitim transformacijama i eliminaciji sirovih vrednosti, kao i primeni robusnijih statističkih procedura, kakav je Metod linearnih mešovitih efektata. Posebna prednost prikazane analize je i to što omogućava modelovanje slučajnih efekata, na primer, ispitanika i stimulusa. Na ovaj način uzimaju se u obzir dodatni izvori varijabilnosti sadržani u vremenu reakcije, a dobijene rezultate moguće je generalizovati na druge objekte istraživanja. Ovo je kod standardnih analiza iz porodice generalnih linearnih modela otežano zbog korišćenja proseka po ispitanicima i po stimulusima i primene F1 × F2 testiranja razlika. U radu je prikazano i poređenje modela različitog stepena kompleksnosti korišćenjem indeksa fita. Ovim je proverena opravdanost uvođenja dodatnih parametara u model. Na samom kraju, prikazana je statistička kritika modela, koja je potvrdila podesnost krajnjeg modela datim podacima.
Kognitivno-afektivni regulatorni mehanizmi kao medijatori između dimenzija afektivne vezanosti i depresije
Authors: Čačić Sandra , Gavrilov-Jerković Vesna
Published: July 2016

Brojna su istraživanja koja pokazuju da je afektivna vezanost u odraslom dobu povezana sa mentalnim zdravljem. Savremeni pristupi afektivnoj vezanosti postuliraju da ova povezanost nije direktna nego da je posredovana različitim psihološkim procesima i regulatornim mehanizmima. Osnovni cilj aktuelnog istraživanja je provera pretpostavke da je relacija između dimenzija afektivne vezanosti, odnosno izbegavanja i anksioznosti sa jedne strane i depresije kao stanja sa druge strane, posredovana različitim psihološkim mehanizmima iz domena iracionalnih i racionalnih uverenja, anksioznih misli i strategija regulacije afekta. U istraživanju je učestvovala 231 odrasla osoba (134 ženskog pola) iz nekliničke populacije, prosečne starosti 39 godina. Rezultati ukazuju da veza između dimenzija afektivnog vezivanja i depresivnog stanja nije direktna, već se ostvaruje preko kognitivno-afektivnih regulatornih mehanizma. Katastrofiranje i zdravstvena zabrinutost se izdvajaju kao opšti, nespecifični medijatori sa najvećim efektom, koji objašnjavaju kako relaciju dimenzije anksioznosti, tako i relaciju dimenzije izbegavanja i depresivnosti. Kao specifični medijatori se izdvajaju racionalna uverenja u relaciji izbegavanja i depresivnosti i pozitivno refokusiranje u relaciji dimenzije anksioznosti i depresivnosti u smislu da je povezanost izbegavanja i depresivnosti posredovana sniženim racionalnim uverenjima, odnosno da je povezanost između dimenzije afektivnog vezivanja – anksioznosti i depresivnosti kao stanja, posredovana smanjenim pozitivnim refokusiranjem. Sve medijacije su potpune.
Načini pokazivanja ljubavi, bliskost i zadovoljstvo u homoseksualnim vezama: značaj afektivne vezanosti
Authors: Brkić Nina , Mihić Ivana , Karić Tijana , Jerković Ivan
Published: July 2016

Teorija afektivne vezanosti individualne razlike opisuje preko razlika u obrascima afektivne vezanosti koji se kod odraslih prepoznaju u interpersonalnim relacijama. Osobe sa nesigurnim obrascem vezanosti imaju negativnu sliku o drugima, koja potom utiče na negativnu percepciju ponašanja partnera i na očekivanje negativnog ponašanja partnera u odnosu na posvećivanje pažnje, brigu i poverenje, čime se narušava i zadovoljstvo vezom. Cilj ovog rada bila je provera primenjivosti opisanog teorijskog modela afektivne vezanosti na muškarce iz homoseksualne populacije u Srbiji. Uzorak je činilo 100 muškaraca u stabilnim homoseksualnim vezama. Ispitana je povezanost obrazaca afektivne vezanosti sa načinima pokazivanja ljubavi, percipiranom bliskošću sa partnerom i zadovoljstvom partnerskom relacijom. Ispitana je i prediktorska uloga navedenih varijabli u odnosu na zadovoljstvo partnerskom relacijom. Rezultati ukazuju na veću učestalost nesigurnih obrazaca afektivne vezanosti u odnosu na podatke iz heteroseksualne populacije. Razlika je naročito uočljiva kod preokupiranog obrasca (51% uzorka). Ispitanici sa sigurnim obrascem vezanosti percipiraju viši stepen ljubavi u vezama i zadovoljniji su svojom vezom. Struktura razlika u načinima pokazivanja ljubavi između sigurno vezanih i preokupirano vezanih ispitanika nije ukazala na značajne razlike. U odnosu na zadovoljstvo u partnerskoj relaciji nisu pronađeni značajni efekti doživljaja ljubavi u relaciji i načina pokazivanja ljubavi. Samostalni značajni efekat na zadovoljstvo vezom ostvaruje anksioznost i to tako da viši stepen anksioznosti ispoljavaju ispitanici koji su manje zadovoljni vezom.
VALIDACIJA UPITNIKA LIČNOSTI BFI-10 – KRATKE FORME INVENTARA VELIKIH PET
Authors: Pejić Mina , Tenjović Lazar , Knežević Goran
Published: July 2016

U ovom istraživanju proveravana je validnost desetoajtemskog upitnika BFI-10, namenjenog proceni crta ličnosti iz modela Velikih pet. Ispitivanje je obavljeno na uzorku od 112 ispitanika i njima bliskih osoba (N = 203). Proveravana je pouzdanost ukupnih rezultata na skalama upitnika, kao i konvergentna, divergentna i prediktivna validnost. Skale Otvorenost i Saradljivost pokazale su nižu pouzdanost od ostalih. Prosečna interkorelacija skala domena iznosila je .16 i govori u prilog divergentne validnosti upitnika. Konvergentna validnost proverena je: (1) korelacijama rezultata na skalama upitnika BFI-10 sa rezultatima na skalama poznatog upitnika NEO PI-R koje služe za procenu sličnih konstrukata (Mr = .61); (2) korelacijama mera samoprocene dobijenih na BFI-10 sa procenama od strane dveju bliskih osoba muškog i ženskog pola (Mr = .37). Prediktivna validnost upitnika potvrđena je značajnim korelacijama sa rezultatima na Upitniku za procenu svakodnevnog ponašanja. Rezultati sugerišu da je upitnik BFI-10 moguće koristiti za grubu procenu bazičnih crta ličnosti u istraživanjima u kojima je neophodno korišćenje izuzetno kratkih skala i u kojima procena ličnosti nije osnovni cilj.
FAKTORI VULNERABILNOSTI ZA POSTTRAUMATSKI STRESNI POREMEĆAJ KOD ŽRTAVA PARTNERSKOG ZLOSTAVLJANJA
Authors: Padejski Nada , Biro Mikloš
Published: July 2016

Rad istražuje odnos između pretraumatskih, peritraumatskih i posttraumatskih faktora i posttraumatskih psihopatoloških posledica, u cilju nalaženja faktora vulnerabilnosti za razvoj posttraumatskog stresnog poremećaja kod žrtava partnerskog zlostavljanja. Na uzorku od 41 ispitanice, starosti od 18 do 63 godine, koje su zbog izloženosti partnerskom zlostavljanju tokom ispitivanja boravile u skloništu za žrtve nasilja, primenjeni su instrumenti: Upitnik opštih podataka, Upitnik za procenu trauma u detinjstvu, inventar ličnosti Velikih pet plus dva, Upitnik za procenu nasilja nad ženama, Upitnik za procenu strategija prevladavanja (The Ways of Coping Questionnaire – Revised, WC-R), Skala za procenu ruminativnih odgovora (Ruminative Response Scale, RRS), Inventar za procenu supresije „Beli medved” (The ‘White Bear’ Suppression Inventory, WBSI), Upitnik za procenu interpersonalne podrške (The Interpersonal Support Evaluation List, ISEL) i PTSP ček lista – verzija za civile (The PTSD Checklist – Civilian version, PCL-C). Serijom hijerarhijskih regresionih analiza ispitana je struktura predikcije simptoma posttraumatskog stresnog poremećaja na osnovu pretraumatskih, peritraumatskih i posttraumatskih faktora. Rezultati ukazuju da dimenzija ličnosti Neuroticizam i ruminativni stil, kao kognitivna strategija prevladavanja, predstavljaju faktore koji utiču na razvoj simptoma posttraumatskog stresnog poremećaja nakon izloženosti partnerskom zlostavljanju. Nalazi istraživanja pokreću pitanja o međusobnom uticaju izdvojenih faktora vulnerabilnosti.
REDUKOVANJE PREOPERATIVNE ANKSIOZNOSTI KOD DECE: ULOGA RODITELJSKOG PONAŠANJA
Authors: Dukić Olja , Mihić Ljiljana , Okanović Predrag , Srdanović Maraš Jelena , Krstić Tatjana
Published: July 2016

Osnovni cilj istraživanja je bio da se utvrdi veza između ponašanja roditelja i preoperativne anksioznosti kod dece. Teorijski okvir rada predstavlja Proksimo-distalni model ponašanja dece tokom akutnih medicinskih procedura. Prema modelu, registrovana ponašanja se dele na ona koja produbljuju uznemirenost (distres ponašanja), i ona koja olakšavaju prevladavanje stresne situacije (koping ponašanja). Proveravano je na koji način su ponašanja roditelja koja podstiču koping i distres kod dece povezana sa stepenom izraženosti preoperativne anksioznosti dece. Ispitivanjem je obuhvaćeno 99 dijada roditelj-dete. Uključena su deca predškolskog uzrasta (3‒6 godina) koja su imala zakazanu operaciju krajnika na Institutu za zdravstvenu zaštitu dece i omladine Vojvodine. Ponašanje dece i roditelja je mereno i snimano video-kamerom u četiri situacije: na odeljenju, pre primljenog sedativa, posle primljenog sedativa i tokom separacije od roditelja. Posmatrana je međusobna povezanost roditeljskog ponašanja i dečije anksioznosti kroz različite vremenske tačke pri čemu su podaci analizirani tzv. “Actor-Partner Interdependence” modelom. Modeli koji su ispitivali povezanost ponašanja roditelja koja podstiču koping i ponašanja roditelja koja podstiču distres na preoperativnu anksioznosti dece, pokazuju zadovoljavajuće indekse fita (za koping: chi-square (8) = 9.07, ns; CFI = .99; RMSEA = .04 (.00‒.13); za distres: chi-square (8) = 9.42, ns; CFI = .99; RMSEA = .04 (.00‒.13.) Dobijeni rezultati sugerišu da je preoperativna anksioznost kod dece u kasnijim fazama procedure pod uticajem ispoljene preoperativne anksioznsoti u prethodnim fazama procedure. Suprotno očekivanjima, ponašanja roditelja su bila reakcija na preoperativnu anksioznost dece, a ne obrnuto. Ponašanja roditelja koja podstiču koping i distres dece a pri čemu prethode dečijem ponašanju, nisu bila povezana sa stepenom izraženosti preoperativne anksioznosti.
UPITNIK BODH (BES, OSVETOLJUBIVOST, DOMINACIJA, HOSTILNOST): NOVI UPITNIK ZA PROCENU AGRESIVNOSTI
Authors: Dinić Bojana , Mitrović Dušanka , Smederevac Snežana
Published: July 2016

Polaznu osnovu za konstruisanje upitnika za procenuagresivnosti BODH predstavljali su rezultati dobijeni analizomzajedničke strukture skala za procenu agresivnosti/prijatnostiiz upitnika ličnosti koji proističu iz različitih paradigmi i modela(Big Five Inventory – BFI, IPIP-HEXACO-PI-R, Velikih pet plusdva – VP+2, Zuckerman–Kulhman Personality Questionnaire –III – Revised – ZKPQ–III–R, Upitnik osetljivosti na potkrepljenje– UOP i Multidimensional Personality Questionnaire – MPQ). UIstraživanju 1 faktorskom analizom izdvojena su četiri faktora kojisu imenovani kao Bes, Osvetoljubivost, Dominacija i Hostilnost.Na osnovu uvida u dominantni sadržaj tih faktora i korelacijakoje ostvaruju s dimenzijama Eysenckovog PEN modela iBuss-Perryjevog Upitnika agresije, formulisane su stavke kojereferiraju na ekstrahovane faktore. U Istraživanju 2 potvrđenaje četvorofaktorska struktura Upitnika, i na osnovu analize, podmodelom Teorije odgovora na stavke, zadržane su stavke snajboljim metrijskim karakteristikama. Na osnovu informativnostiskala, zaključeno je da su sve supskale, osim Hostilnosti,diskriminativnije u domenu prosečnih i iznadprosečnih skorova,dok je Hostilnost diskriminativna u širem rasponu osobine.Konstruktna validnost upitnika BODH potvrđena je u Istraživanju3 preko korelacija sa skalama inventara HEXACO-PI-R i Buss-Perryjevog Upitnika agresije. Polne razlike postoje samo nasupskali Osvetoljubivost, koja u odnosu na ostale supskale imanajvišu korelaciju s fizičkom agresijom.
INTELIGENCIJA I ŠKOLSKO POSTIGNUĆE U SVETLU NASLEDNIH I SREDINSKIH ČINILACA
Authors: Nikolašević Željka , Bugarski-Ignjatović Vojislava , Milovanović Ilija , Raković Sara
Published: July 2016

Inteligencija i školsko postignuće, kao tesno vezani, ispitivani su zajedno od najranijih empirijskih istraživanja ovih konstrukata. Međutim, tek rezultati bihejvioralno-genetičkih studija pružaju potpunu sliku o faktorima koji utiču na inteligenciju i školski uspeh, specifikujući etiologiju njihovog odnosa. Osnovni cilj ovog istraživanja usmeren je na procenu genetskih i sredinskih faktora koji utiču na kovariranje među merom opšte intelektualne sposobnosti i osnovnoškolskog i srednjoškolskog uspeha. Istraživanje je obuhvatilo 340 parova blizanaca oba pola, od toga 168 monozigotnih i 172 dizigotna blizanca, u starosnoj dobi 18–44 godine. Udeo pojedinih izvora kovariranja između ispitivanih fenotipa testiran je multivarijantnim biometrijskim metodom. Uvid u fenotipske korelacije opšte intelektualne sposobnosti, uspeha u osnovnoj školi i uspeha u srednjoj, ukazuje da je reč o konstruktima koji međusobno umereno koreliraju (.33–.53). Opšti/zajednički genetski uticaj objašnjava najveći deo kovarijanse školskog uspeha (kako u osnovnoj, tako i u srednjoj školi) i opšte intelektualne sposobnosti, što govori u prilog pretpostavci da isti set gena određuje etiologiju individualnih razlika na ispitivanim varijablama. Objašnjenju korelacije između uspeha u osnovnoj i uspeha u srednjoj školi umereno doprinose i mere opšte/zajedničke deljene sredine. Pored nedeljenih sredinskih uticaja, ono što razlikuje ispitivane konstrukte jesu uticaji specifičnih genetskih faktora, koji su jedinstveni za svaki konstrukt.
SOCIJALNE KARAKTERISTIKE DECE KOJA USPOSTAVLJAJU PRIJATELJSKE DIJADE
Authors: Trbojević Jovana , Petrović Jelica
Published: July 2016

Uspostavljanje prijateljske dijade predstavlja razvojni zadatak dece i indikator je socijalne adaptacije koja ima relevantnu ulogu u celokupnom razvoju individue. S obzirom na to da je prijateljstvo, pre svega, socijalni odnos, ovo istraživanje se bavilo pitanjem da li postoje razlike u socijalnim karakteristikama dece sa i bez prijatelja na ranom osnovnoškolskom uzrastu. Kao relevantne varijable po kojima bi se razlikovala deca koja imaju prijatelja i deca koja nemaju prijatelja, uzete su prosocijalno ponašanje, socijalna prihvaćenost i socijalni uticaj koji ujedno predstavljaju indikatore socijalne adaptacije. Uzorak se sastojao od 101 deteta, koja su podeljena u dve grupe (deca koja imaju prijatelja = 54; deca koja nemaju prijatelja = 47). Razdvajanje dece u grupe koje imaju i koje nemaju prijatelja je izvršeno na osnovu sociometrijskog postupka. Pored sociometrijskog postupka, primenjena je i Skala procene prosocijalnog ponašanja ‒ forma za učiteljice. Rezultati pokazuju da postoji statistički značajna razlika između dve grupe dece po pitanju svih indikatora socijalne adaptacije. Rezultati ukazuju da deca koja imaju prijatelja ranije ispunjavaju razvojni zadatak formiranje prijateljske dijade i pokazuju viši stepen socijalne adaptacije.
KARAKTERISTIKE NOSILACA ULOGA U ELEKTRONSKOM MALTRETIRANJU
Authors: Opsenica Kostić Jelena , Panić Tanja , Cakić Vanja
Published: July 2016

Istraživanje je sprovedeno s ciljem izdvajanja uloga učesnika u elektronskom maltretiranju, posebno uloge svedoka koja je u prethodnim istraživanjima često zanemarivana. Drugi cilj je bio ispitivanje nekih faktora rizika od uključenosti u elektronsko maltretiranje, a s obzirom na pripadnost određenoj ulozi u elektronskom maltretiranju. Uzorak je obuhvatio 285 učenika iz Sremske Mitrovice (141 mladić, 144 devojaka), uzrasta od 15 do 19 godina. U istraživanju je korišćen Revidiran inventar elektronskog maltretiranja (RCBI), zajedno sa kratkim upitnikom kojim se meri način i dužina vremena provedenog na internetu i roditeljska uključenost u vreme provedeno na internetu. Pored toga, primenjena je i kratka forma inventara Velikih pet plus dva za ispitivanje bazičnih dimenzija ličnosti. Na osnovu skorova na RCBI, ispitanici su podeljeni u pet grupa, odnosno uloga: oko 40% ispitanika ne učestvuje u maltretiranju ni na koji način, 14.7% ispitanika su svedoci, a za oko 45% ispitanika se može reći da su uključeni u maltretiranje kao nasilnici (6%), žrtve (13%) i nasilnici-žrtve (26%). U cilju predikcije pripadnosti nekoj od sačinjenih grupa, na osnovu određenih karakteristika ponašanja na internetu, roditeljske kontrole i osobina ličnosti, primenjena je multinominalna logistička regresija. Iako je model značajan, sve grupe se međusobno značajno ne razlikuju po ispitivanim varijablama. U odnosu na grupu adolescenata koji nisu uključeni u elektronsko maltretiranje, grupa nasilnika većinu vremena za računarom provodi na društvenim mrežama, uz višu roditeljsku kontrolu vremena provedenog na internetu. Grupa žrtava se ne razlikuje značajno od grupe neuključene u maltretiranje po ispitivanim varijablama, dok grupa svedoka izveštava o nižoj kontroli i interesovanju roditelja za vreme provedeno na internetu. Grupu nasilnika-žrtava karakteriše veći broj mladića, viša negativna valenca, niži neuroticizam i veća roditeljska kontrola/ograničavanje vremena provedenog na internetu.
SOCIJALNI STATUS I NASILNO PONAŠANJE UČENIKA OSNOVNE ŠKOLE – EFEKTI NA AKADEMSKO POSTIGNUĆE
Authors: Janošević Marko , Petrović Boban
Published: July 2016

Izučavanje faktora koji su povezani sa akademskim postignućem važna je istraživačka tema u društvu čiji se obrazovni sistem nalazi u evidentnoj krizi. Pri tome, socijalni status i nasilno ponašanje učenika zauzimaju posebno važno mesto jer omogućavaju uvid u specifična ponašanja i dinamiku odnosa u jednoj mikrosredini kao što je odeljenjska zajednica. Ovo istraživanje ima za cilj da doprinese razumevanju odnosa tri varijable od izuzetnog značaja u školskom kontekstu: akademskog postignuća, socijalnog statusa učenika i nasilnog ponašanja.Uzorku od 174 učenika osmog razreda iz četiri osnovne škole (52% devojčica; 52% učenika iz velikog grada) apliciran je upitnik namenjen ispitivanju vršnjačke procene sociometrijske i opažene popularnosti, kao i nasilnog ponašanja – fizičkog, verbalnog i relacionog. Akademsko postignuće je operacionalizovano kroz prosek ocena na kraju sedmog razreda. Obrada podataka bazirana je na hijerarhijskoj regresionoj analizi, sa akademskim postignućem kao kriterijumskom varijablom.Rezultati su pokazali da se ispitivanim varijablama objašnjava oko 27% varijanse akademskog postignuća, pri čemu najsnažnije efekte ostvaruju sociometrijska prihvaćenost (β = .12, p < .05), sociometrijska odbačenost (β = -.22, p < .01), opažena nepopularnost (β = -.15, p < .05), i fizičko nasilje (β = -.30, p < .01). Rezultati istraživanja implikativni su za unapređenje školske prakse.