Το αυτοβιογραφικό στοιχείο στο έργο του Γρηγορίου Ναζιανζηνού
Authors: Αρχοντίδης Στυλιανός 
Published: December 2021

Η παρούσα διατριβή πρωτοτυπεί και επιχειρεί να διερευνήσει εμπεριστατωμένα το πλούσιο αυτοβιογραφικό στοιχείο στο εκτενέστατο έργο του Γρηγορίου Ναζιανζηνού, ποίηση, επιστολογραφία και ρητορικούς λόγους. Αυτή η πρωτοτυπία, η οποία λειτουργεί ταυτόχρονα και ως ένας βασικός στόχος της διατριβής, πιστοποιείται, γιατί τα ήδη υπάρχοντα μελετήματα προσεγγίζουν το συγκεκριμένο ζήτημα ακροθιγώς και περιορίζονται σε κάποιες γενικές επισημάνσεις που αφορούν κυρίως τα πιο γνωστά αυτοβιογραφικά ποιήματα του Γρηγορίου. Μάλιστα ακόμα και η μετάφραση των αυτοβιογραφικών ποιημάτων του Γρηγορίου στην αγγλική γλώσσα έγινε σχετικά πρόσφατα, το 2003. Ακόμα ένας στόχος της διατριβής είναι να διατυπώσει τεκμηριωμένες απαντήσεις σχετικά με το ερώτημα γιατί ο Γρηγόριος ακολουθεί μία συνήθεια των εθνικών συγγραφέων με τη σύνθεση αυτοβιογραφικού λόγου και πρωτοτυπεί στο έργο του ως χριστιανός, ποια είναι δηλαδή τα αίτια και ταυτόχρονα οι στόχοι των αυτοβιογραφικών του έργων. Αξιοσημείωτο είναι ότι για τη σύνθεση της διατριβής υιοθετήθηκε η κειμενοκεντρική μέθοδος. Με την κειμενοκεντρική μέθοδο πρωταγωνιστικό ρόλο για την προσέγγιση των προσωπικών θεμάτων του Γρηγορίου διαδραματίζει το ίδιο το κείμενό του και δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στον τρόπο έκφρασης και στο ύφος που επιλέγει ο Γρηγόριος, ο οποίος γίνεται και ο πρώτος βιογράφος της ζωής του.Ως προς τη δομή της η εν λόγω διατριβή συντίθεται από τρία μέρη: το πρώτο μέρος είναι το γραμματολογικό και έχει τον τίτλο: «η αυτοβιογραφική γραφή στην αρχαιότητα και στο έργο του Γρηγορίου Ναζιανζηνού». Σ’ αυτό το μέρος θίγεται η έννοια της αυτοβιογραφίας και των βασικών της χαρακτηριστικών και παρουσιάζεται η αυτοβιογραφική παραγωγή από την πρώιμη μέχρι και την ύστερη αρχαιότητα, την εποχή του Γρηγορίου. Στη συνέχεια ακολουθεί η γενική αποτίμηση του αυτοβιογραφικού στοιχείου στα συγγράμματα του Γρηγορίου, η γλωσσική μορφή των γραμματειακών ειδών του και οι καινοτομίες που προσθέτει ο Γρηγόριος στην αυτοβιογραφική γραφή. Το δεύτερο μέρος της διατριβής είναι το θεματολογικό και ονομάζεται «οι βασικοί θεματικοί άξονες του αυτοβιογραφικού στοιχείου στον Ναζιανζηνό». Το δεύτερο μέρος διαιρείται σε τρία κεφάλαια και είναι το εκτενέστερο. Ο βασικός λόγος σύνθεσης τριών κεφαλαίων για την παρουσίαση και την ανάλυση των θεμάτων σχετικά με τον βίο του Γρηγορίου είναι η αντίληψη ότι ο Γρηγόριος κατηγοριοποιεί με έμμεσο τρόπο και παραθέτει το αυτοβιογραφικό του υλικό, στηριζόμενος στο εξής τρίπτυχο: τις διαπροσωπικές του σχέσεις, τα θέματα που αφορούν τη δράση του ως ιεράρχη και τα καθαρά προσωπικά του ζητήματα. Το τρίτο και τελευταίο μέρος της διατριβής είναι το αξιολογικό, γι’ αυτό και λέγεται «Αξιολόγηση του αυτοβιογραφικού στοιχείου στον Γρηγόριο Ναζιανζηνό». Στην αρχή προσεγγίζονται τα μοτίβα της αυτοβιογραφικής του γραφής, τα πιο σημαντικά θέματα περιεχομένου και μορφής που επαναλαμβάνονται σε πολλά σημεία του έργου του και αποτελούν ορόσημα για τη ζωή του Γρηγορίου. Στη συνέχεια αναλύονται τα αίτια και οι στόχοι του αυτοβιογραφικού στοιχείου στον Γρηγόριο, και σύμφωνα με την προσωπική κατάθεση του Γρηγορίου στο ποίημά του «Εις τα έμμετρα», αλλά και σύμφωνα με τους μελετητές. Στο τέλος παρουσιάζεται και ερμηνεύεται η πολυμορφία που αφορά τη στάση που υιοθετούν οι σύγχρονοι μελετητές έναντι του αυτοβιογραφικού στοιχείου στο έργο του Γρηγορίου και κατατίθεται η προσωπική μας άποψη επί του συγκεκριμένου ζητήματος.