Μελέτη της προγνωστικής αξίας των αδιποκινών και του -420C>G γονιδιακού πολυμορφισμού σε ασθενείς με οξύ ισχαιμικό αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο
Authors: Μπουζιανά Στυλιανή 
Published: September 2021

Οι δράσεις των αδιποκινών, μιας ομάδας πρωτεϊνών που παράγονται κυρίως από τον λιπώδη ιστό και από ανοσοκύτταρα, είναι πλειοτροπικές και έχουν συσχετιστεί με διάφορους μηχανισμούς που προάγουν τη συστηματική φλεγμονή και την αθηροσκλήρωση. Οι αδιποκίνες επίσης συμμετέχουν στην αιμοποίηση και ρυθμίζουν την ανοσιακή απόκριση, τα οποία εμπλέκονται στη διαδικασία της φλεγμονής. Ως αποτέλεσμα, οι αδιποκίνες έχουν συσχετιστεί με τον κίνδυνο για καρδιαγγειακή νόσο (ΚΑΝ), συμπεριλαμβανομένου του οξέος ισχαιμικού αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου (ΑΕΕ). Επίσης, οι αδιποκίνες έχουν συσχετιστεί και με αιματολογικούς δείκτες του περιφερικού αίματος, οι οποίοι έχουν μελετηθεί ως προς την προγνωστική τους αξία στο οξύ ισχαιμικό ΑΕΕ. Πρόσφατα, έχει στραφεί το ενδιαφέρον προς τη διερεύνηση της πιθανής σχέσης των πολυμορφισμών ενός νουκλεοτιδίου (SNPs) των γονιδίων που κωδικοποιούν τις αδιποκίνες με την ΚΑΝ. Μεταξύ αυτών είναι και ο -420C>G SNP του υποκινητή του RETN γονιδίου που κωδικοποιεί τη ρεζιστίνη, ο οποίος έχει συσχετιστεί με τα επίπεδα της ρεζιστίνης στον ορό. Σκοπός της διατριβής ήταν η διερεύνηση της προγνωστικής αξίας των κυριότερων αδιποκινών (αδιπονεκτίνη, λεπτίνη, ρεζιστίνη), του -420C>G SNP του υποκινητή του RETN και των αιματολογικών δεικτών του περιφερικού αίματος, στη βαρύτητα του οξέος ισχαιμικού ΑΕΕ και στην ενδονοσοκομειακή και μακροχρόνια έκβαση ασθενών με οξύ ισχαιμικό ΑΕΕ. Δευτερεύοντες στόχοι ήταν η διερεύνηση της πιθανής συσχέτισης του RETN -420C>G SNP με τα επίπεδα της ρεζιστίνης στον ορό και η πιθανή συσχέτιση των επιπέδων των κυριότερων αδιποκινών με τους αιματολογικούς δείκτες του περιφερικού αίματος σε ασθενείς με οξύ ισχαιμικό ΑΕΕ. Για τον σκοπό αυτό μελετήθηκαν προοπτικά διαδοχικοί ασθενείς, οι οποίοι νοσηλεύτηκαν στην Α΄ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική του Π.Γ.Ν.Θ. «ΑΧΕΠΑ» για οξύ ισχαιμικό ΑΕΕ. Οι αιματολογικοί δείκτες που ελέχθησαν ήταν ο αριθμός των λευκών αιμοσφαιρίων (WBC), ο απόλυτος αριθμός των ουδετεροφίλων (NC), ο απόλυτος αριθμός των λεμφοκυττάρων (LC), ο απόλυτος αριθμός των μονοκυττάρων (MC), ο αριθμός των ερυθρών αιμοσφαιρίων (RBC), η αιμοσφαιρίνη (Hb), ο αιματοκρίτης (Ht), ο αριθμός των αιμοπεταλίων (PC), ο μέσος όγκων των αιμοπεταλίων (MPV) και οι λόγοι MPV/PC (MPR), NC/LC (NLR) και PC/LC (PLR). Η βαρύτητα του ΑΕΕ στην εισαγωγή αξιολογήθηκε με τη νευρολογική κλίμακα National Institutes of Health Stroke Scale (NIHSS). Η ενδονοσοκομειακή έκβαση αξιολογήθηκε με την ενδονοσοκομειακή θνητότητα και τη λειτουργική εξάρτηση κατά την έξοδο από το νοσοκομείο, με τη χρήση της κλίμακας modified Rankin Scale (mRS). Ένα έτος μετά το εξιτήριο, η μακροχρόνια έκβαση αξιολογήθηκε τηλεφωνικά με τη δυσμενή έκβαση, την επίπτωση καρδιαγγειακών συμβαμάτων (μη θανατηφόρο οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου, μη θανατηφόρο οξύ ισχαιμικό ΑΕΕ και θανατηφόρα επεισόδια από ΚΑΝ) και την επίπτωση της ολικής θνητότητας. Τα επίπεδα των αδιποκινών και της υψηλής ευαισθησίας C-αντιδρώσας πρωτεΐνης (hsCRP) στην εισαγωγή προσδιορίστηκαν με τη μέθοδο των ενζυμικών ανοσοπροσροφητικών προσδιορισμών (ELISA), ενώ για την γονοτυπική ανάλυση και τον προσδιορισμό του RETN -420C>G SNP χρησιμοποιήθηκαν οι μέθοδοι της αλυσιδωτής αντίδρασης της πολυμεράσης και του πολυμορφισμού μήκους θραύσματος περιορισμού (PCR-RFLP). Η συσχέτιση μεταξύ του RETN -420C>G SNP και των καταληκτικών σημείων έγινε χρησιμοποιώντας τρία μοντέλα κληρονομικότητας (προσθετικό, επικρατές, υπολειπόμενο). Στην μελέτη εντάχθησαν 93 διαδοχικοί ασθενείς με οξύ ισχαιμικό ΑΕΕ (39,8% άνδρες, ηλικία 79,7±6,3 έτη). Η συχνότητα του C αλληλόμορφου ήταν 71% και του G αλληλόμορφου 29%, ενώ ο επιπολασμός των ομοζυγώτων CC, των ετεροζυγώτων CG και των ομοζυγώτων GG ήταν 50,5%, 40,9% και 8,6%, αντίστοιχα. Τα επίπεδα της ρεζιστίνης δεν σχετίστηκαν με τον RETN -420C>G SNP σε κανένα από τα τρία μοντέλα κληρονομικότητας (p>0,05). Σχετικά με τη βαρύτητα του ΑΕΕ, το G αλληλόμορφο του -420C>G SNP σχετίστηκε με πιο σοβαρό ΑΕΕ στο επικρατές μοντέλο κληρονομικότητας (p<0,05). Ο μόνος ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας για σοβαρό ισχαιμικό ΑΕΕ ήταν τα επίπεδα της hsCRP στον ορό [σχετικός κίνδυνος (RR, Risk Ratio) 1,43, 95% διάστημα εμπιστοσύνης (CI, Confidence Interval) 1,08-1,91, p<0,05)]. Οι ασθενείς που ήταν εξαρτημένοι στην έξοδο από το νοσοκομείο είχαν χαμηλότερα επίπεδα λεπτίνης στον ορό (p<0,05) και υψηλότερες τιμές WBC (p<0,05) και NC (p<0,05) κατά την εισαγωγή στο νοσοκομείο. Ανεξάρτητοι προγνωστικοί παράγοντες της λειτουργικής εξάρτησης κατά την έξοδο από το νοσοκομείο ήταν το προηγούμενο ιστορικό οξέος ισχαιμικού ΑΕΕ (RR 7,55, 95% CI 1,69-33,58, p<0,01), το NIHSS σκορ στην εισαγωγή (RR 1,47, 95% CI 1,17-1,84, p<0,001) και τα επίπεδα των τριγλυκεριδίων στον ορό (RR 0.98, 95% CI 0.96-0.99, p<0,05). Το G αλληλόμορφο του RETN -420C>G SNP σχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο θανάτου κατά τη διάρκεια της νοσηλείας στο επικρατές μοντέλο κληρονομικότητας (p<0,05). Ανεξάρτητοι προγνωστικοί παράγοντες της ενδονοσοκομειακής θνητότητας ήταν η συστολική αρτηριακή πίεση κατά την εισαγωγή (RR 1,09, 95% CI 1,01-1,19, p<0,05) και το NIHSS σκορ εισόδου (RR 1,26, 95% CI 1,08-1,48, p<0,005). Αναφορικά με τη μακροχρόνια έκβαση, οι ασθενείς που είχαν δυσμενή έκβαση ένα έτος μετά το εξιτήριο, είχαν λιγότερο συχνά το G αλληλόμορφο στον υπολειπόμενο τύπο κληρονομικότητας (p<0,05). Αυτοί οι ασθενείς είχαν υψηλότερα επίπεδα ρεζιστίνης ορού στην εισαγωγή στο νοσοκομείο (p<0,05), υψηλότερο NC (p<0,05), χαμηλότερο LC (p<0,05) και υψηλότερους λόγους NLR (p<0,05) και PLR (p<0,05). Στην πολυπαραγοντική ανάλυση, το mRS σκορ εξόδου ήταν ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου δυσμενούς έκβασης στο ένα έτος από το εξιτήριο (RR 2,78, 95% CI 1,54-5,00, p<0,001). Τα αυξημένα επίπεδα αδιπονεκτίνης στον ορό κατά την εισαγωγή στο νοσοκομείο προέβλεψαν την εμφάνιση ΚΑΝ κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους μετά το εξιτήριο (p<0,05) και ήταν και ο μόνος ανεξάρτητος παράγοντας πρόγνωσης των ΚΑΝ κατά την πολυπαραγοντική ανάλυση (RR 1,07, 95% CI 1,01-1,14, p<0,05). Οι ασθενείς που απεβίωσαν κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης είχαν επίσης υψηλότερα επίπεδα αδιπονεκτίνης στον ορό κατά την εισαγωγή συγκριτικά με τους ασθενείς που επέζησαν (p<0,05). Το NIHSS σκορ κατά την εισαγωγή προέβλεψε ανεξάρτητα την ολική θνητότητα κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους μετά τη νοσηλεία (RR 1,19, 95% CI 1,04-1,35, p<0,01). Σχετικά με τον έλεγχο της συσχέτισης των αιματολογικών δεικτών με τις κυριότερες αδιποκίνες, διαπιστώθηκε θετική συσχέτιση των επιπέδων της αδιπονεκτίνης με τον NLR (r=0,295, p=0,012) και τον PLR (r=0,378, p=0,001), ενώ αρνητική συσχέτιση με την Hb (r= -0,252, p=0,033). Οι δείκτες NLR (r=0,277, p=0,019) και PLR (r=0,240, p=0,043) σχετίστηκαν θετικά και με τα επίπεδα της hsCRP. Τα επίπεδα της ρεζιστίνης στον ορό συσχετίστηκαν θετικά με τον NC (r=0,278, p=0,018). Ο αριθμός των WBC (r=0,295, p=0,012) και ο NC (r=0,401, p<0,001) εμφάνισαν θετική συσχέτιση με τα επίπεδα της hsCRP. Σχετικά με τη λεπτίνη, κανένας από τους αιματολογικούς δείκτες του περιφερικού αίματος δεν φάνηκε να συσχετίζεται σημαντικά με τα επίπεδά της. Συμπερασματικά, το G αλληλόμορφο του RETN -420C>G SNP φαίνεται να σχετίζεται με βαρύτερο ΑΕΕ στην εισαγωγή και με αυξημένη ενδονοσοκομειακή θνητότητα μέσω προαγωγής της συστηματικής φλεγμονής. O RETN -420C>G SNP δεν φάνηκε να επηρεάζει τα επίπεδα της ρεζιστίνης στον ορό. Με τη σειρά τους, τα αυξημένα επίπεδα της ρεζιστίνης κατά την εισαγωγή φαίνεται να δρουν σαν προγνωστικός δείκτης δυσμενούς έκβασης ασθενών με οξύ ισχαιμικό ΑΕΕ στο ένα έτος μετά το εξιτήριο, λόγω βαρύτερης αναπηρίας στην έξοδο από το νοσοκομείο. Tα υψηλότερα επίπεδα λεπτίνης στην εισαγωγή στο νοσοκομείο ασθενών με οξύ ισχαιμικό ΑΕΕ συνδέονται με καλύτερη λειτουργική έκβαση στην έξοδο από το νοσοκομείο, λόγω λιγότερο σοβαρού ΑΕΕ. Tα υψηλότερα επίπεδα αδιπονεκτίνης στην εισαγωγή προβλέπουν ανεξάρτητα την εμφάνιση ΚΑΝ, κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους από την έξοδο από το νοσοκομείο. Όσον αφορά τους αιματολογικούς δείκτες, φαίνεται ότι οι υψηλότερες τιμές WBC και NC στην εισαγωγή προβλέπουν χειρότερη λειτουργική έκβαση ασθενών με οξύ ισχαιμικό ΑΕΕ στην έξοδο από το νοσοκομείο και ένα έτος μετά το εξιτήριο, λόγω βαρύτερου ΑΕΕ με μεγαλύτερου βαθμού συστηματική φλεγμονή. Επιπλέον, οι χαμηλότερες τιμές LC και οι υψηλότεροι NLR και PLR στην εισαγωγή, φαίνεται να συνδέονται με δυσμενέστερη έκβαση στο πρώτο έτος μετά το εξιτήριο λόγω σοβαρότερου βαθμού συστηματικής φλεγμονής και βαρύτερης αναπηρίας στην έξοδο από το νοσοκομείο. Αντίθετα, ο PC, MPV και ΜΡR δεν φαίνεται να προβλέπουν τη βαρύτητα, την ενδονοσοκομειακή και μακροχρόνια έκβαση ασθενών με οξύ ισχαιμικό ΑΕΕ. Oι αδιποκίνες φαίνεται να επηρεάζουν τα κυτταρικά στοιχεία του περιφερικού αίματος και να συνδέονται με αιματολογικούς δείκτες. Συγκεκριμένα, η αδιπονεκτίνη συσχετίστηκε θετικά με τον NLR και PLR, ενώ αρνητικά με την Hb. Επίσης, η ρεζιστίνη συσχετίστηκε θετικά με τον ΝC. Οι παραπάνω σχέσεις αντανακλούν τον ρόλο των αιματολογικών δεικτών ως βιοδεικτών της φλεγμονής και πιθανόν την καθοριστική επίδρασή τους στον αυξημένο κίνδυνο θρόμβωσης, στην παθοφυσιολογία και την πρόγνωση του οξέος ισχαιμικού ΑΕΕ, μέσω της δράσης των αδιποκινών και της φλεγμονής.