Η εικονική και επαυξημένη πραγματικότητα ως υποστηρικτικά εργαλεία για μία οικουμενική εκπαίδευση σε μεταναστευτικές κοινωνίες
Authors: Κούρτης Ιωάννης 
Published: July 2024

Η παρούσα έρευνα έχει ως βασικό της στόχο να εξετάσει αν και με ποιον ή ποιους τρόπους η τεχνολογία εκτεταμένης πραγματικότητας και ειδικότερα η εικονική και η επαυξημένη πραγματικότητα είναι σε θέση να αποκαλύψουν, να επηρεάσουν και να διαμορφώσουν τα νοητικά μοντέλα των χρηστών τους γύρω από το πολυδιάστατο κοινωνικό φαινόμενο της μετανάστευσης. Αν είναι σε θέση οι τεχνολογίες αυτές να ευαισθητοποιήσουν και να παρακινήσουν τους χρήστες τους, ώστε να θελήσουν να ενημερωθούν περαιτέρω για το προσφυγικό ζήτημα. Αν μπορούν να επηρεάσουν θετικά τον τρόπο που εκλαμβάνεται ο «Άλλος» και αν έχουν τη δυνατότητα να κινητοποιήσουν τους χρήστες τους, ώστε να υιοθετήσουν μια ενεργή κοινωνικά στάση απέναντι στο συγκεκριμένο κοινωνικό πρόβλημα. Τέλος, η έρευνα εξετάζει αν δημιουργούν οι συγκεκριμένες τεχνολογίες ως μέσα μαζικής επικοινωνίας συνθήκες που ευνοούν τον κριτικό μιντιακό γραμματισμό και τις κατάλληλες αρθρώσεις για τη μετανάστευση. Για να γίνει αυτό δημιουργήθηκαν δύο συνθέσεις που αναπαριστούν μία προσφυγική μετακίνηση μέσω θαλάσσης (μία ως προσομοίωση εικονικής πραγματικότητας και μία ως σύνθεση επαυξημένης πραγματικότητας) με τις οποίες το δείγμα της έρευνας (600 κάτοικοι της Ελλάδας από 18 έως 70 ετών), αφού ήρθε σε επαφή, κλήθηκε να περιγράψει το περιεχόμενό τους και να αναπτύξει τις σκέψεις του σχετικά με το κοινωνικό ζήτημα που εξετάζεται. Τα αποτελέσματα, τα οποία προέκυψαν από την εφαρμογή της μεθόδου της Ανάλυσης Λανθανουσών Κλάσεων, έδειξαν ότι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της εικονικής πραγματικότητας ενεργοποίησαν πολλούς απολιτικοποιημένους χρήστες αρκετά, ώστε να ζητήσουν να αλληλεπιδράσουν με τους εικονικούς πρόσφυγες. Ωστόσο, η διάθεσή τους αυτή δεν μεταφράστηκε σε επιθυμία για δράση έξω από τα ψηφιακά περιβάλλοντα. Οι απολιτικοί χρήστες, ακόμα και αυτοί που έδειξαν έντονο τεχνολογικό ενδιαφέρον, δεν μπόρεσαν να εμβαθύνουν στο προσφυγικό και εστίασαν περισσότερο σε τεχνικά ζητήματα, αλλά και σε επιφανειακότερες παραμέτρους του κοινωνικού φαινομένου που εξετάζεται. Δεν μπόρεσαν να φτάσουν στη ρίζα του προβλήματος και να το συνδέσουν με ένα παγκόσμιο πλαίσιο εξελίξεων και σχέσεων αλληλεξάρτησης, ενώ επίσης δεν μπόρεσαν να διακρίνουν σχεδόν κανένα ίχνος ατομικής ευθύνης. Αντίθετα, τα άτομα που είχαν πολιτική παιδεία, υπερασπιζόμενα την αξία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως προσανατολισμό ζωής και δράσης, εξέφρασαν έντονα ηθικά και πολιτικά συναισθήματα, συνέδεσαν το προσφυγικό με παγκόσμιες σχέσεις εκμετάλλευσης, ανέφεραν την προσωπική τους ευθύνη απέναντι στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τόνισαν την ανάγκη εξάλειψης των αιτιών της εξαναγκασμένης φυγής και εκδήλωσαν ενδιαφέρον για ανάληψη κοινωνικής δράσης, με σκοπό τη βοήθεια των ατόμων με μεταναστευτικό υπόβαθρο και την ενημέρωση των συμπολιτών τους πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα. Στα άτομα, δηλαδή, με πολιτική παιδεία τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των τεχνολογιών εκτεταμένης πραγματικότητας λειτούργησαν πολλαπλασιαστικά, ενώ όσο πιο προκατειλημμένοι ήταν οι χρήστες σε σχέση με το προσφυγικό τόσο λιγότερη ήταν και η επίδραση των μέσων επάνω τους. Τα ευρήματα της έρευνας δείχνουν ότι οι τεχνολογίες εκτεταμένης πραγματικότητας έχουν τη δυνατότητα να αποκαλύψουν σε βάθος τα νοητικά μοντέλα των χρηστών τους πάνω στο προσφυγικό, αλλά και να αποτελέσουν ένα βοηθητικό εργαλείο για την ενίσχυση της κοινωνικής ευαισθησίας απέναντι σε ευάλωτες ομάδες ανθρώπων. Ωστόσο από μόνες τους, χωρίς την κατάλληλη εκπαιδευτική ένταξή τους δεν μπορούν να διαμορφώσουν ανθρώπους πολιτικά και κοινωνικά ευαισθητοποιημένους, βαθιά σκεπτόμενους και κοινωνικά δραστήριους.