ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ҒЫЛЫМДА МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ЭМОЦИОНАЛДЫ ИНТЕЛЛЕКТІСІН ЗЕРТТЕУ МӘСЕЛЕСІ
Authors: Ногаева А.К. 
Published: January 2024

В статье представлен обзор основных направлений исследования эмоционального интеллекта казахстанских ученых, которые рассматривают данный психологический феномен на разных возрастных этапах и различных профессиональных сферах деятельности (Н.С. Ахтаева, З.Б. Мадалиева, А.А. Төлегенова, А.Т. Камзанова, Ж.Н. Әбдімуса и др.). Выявлено, что эмоциональный интеллект дошкольников остается наименее изученным в казахстанской психологической мысли (А.А. Төлегенова, А.Қ. Ноғаева, О.С. Сангилбаев, М.М. Байбекова, М.Б. Берлибаева, Н.С. Жұбаназарова, Н.С. Тленчиева), что требует большего внимания к изучению данной проблемы. Опираясь на методологические подходы возрастной психологии такие как феномен «зоны ближайшего развития» и механизм интериоризации (Л.С. Выготоского), принцип детерминизма и концепцию отношений (С. Л. Рубинштейн, В.Н. Мясищев), концепцию совместно-диалогической познавательной деятельности (С.М. Джакупов) нами был разработан дизайн исследования по изучению взаимосвязи между эмоциональным интеллектом родителей и детей. В пилотажном исследовании приняли участие 25 дошкольников и 25 родителей (матерей). Использовался следующий диагностический инструментарий: Роттердамская шкала эмоционального интеллекта, REIS (К. Пекаа, А. Беккер, Д. ван де Линден и М. Борн, 2018) и опросник «Характер проявлений эмпатических реакций и поведения у детей» (А.М. Щетинина). Результаты исследования выявили достоверные взаимосвязи между развитием ряда показателей эмоционального интеллекта родителей (матерей), таких как идентификация и понимание эмоций, и развитием эмпатических реакций у дошкольников. Ключевые слова: эмоциональный интеллект, распознавание эмоций, эмоциональный интеллект дошкольников, эмпатические реакции дошкольников.

Мақалада осы психологиялық құбылысты әртүрлі жас кезеңдерінде және әртүрлі кәсіби қызмет салаларында қарастыратын қазақстандық ғалымдардың эмоционалдық интеллектісін зерттеудің негізгі бағыттарына шолу берілген (Н. С. Ахтаева, З.Б. Мадалиева, А. А. Төлегенова, А. Т. Камзанова, ж. Н. Әбдімус және т. б.). Мектеп жасына дейінгі балалардың эмоционалды интеллектісі Қазақстандық психологиялық ойда аз зерттелгені анықталды (А.А. Төлегенова, А. Қ. Ногаева, О. С. Сангилбаев, М. М. Байбекова, М. Б. Берлибаева, Н. С. Жұбаназарова, Н. С. Тленчиева), бұл мәселені зерттеуге көп көңіл бөлуді қажет етеді. Жас психологиясының әдіснамалық тәсілдеріне сүйене отырып, мысалы, "жақын даму аймақтары" феномені және интериоризация механизмі (л. с. Выготский), детерминизм принципі және қарым-қатынас тұжырымдамасы (С. Л. Рубинштейн, В. Н. Мясищев), бірлескен диалогтық танымдық іс-әрекет тұжырымдамасы (С. М. Жақыпов), Біз эмоционалды байланыстарды зерттеу үшін ата-аналар мен балалардың ақыл-ойына зерттеу дизайнын жасадық. Аэробатикалық зерттеуге 25 мектеп жасына дейінгі бала және 25 ата-ана (ана) қатысты. Зерттеуде келесі диагностикалық құралдар қолданылды: Роттердам эмоционалды интеллект шкаласы, REIS (К. Пекаа, А. Беккер, Д. ван де Линден және М. Борн, 2018) және "балалардағы эмпатикалық реакциялар мен мінез-құлық көріністерінің сипаты" сауалнамасы (А. М. Щетинина). Зерттеу нәтижелері ата-аналардың (аналардың) эмоцияларды анықтау және түсіну сияқты бірқатар эмоционалды интеллект көрсеткіштерінің дамуы мен мектеп жасына дейінгі балалардағы эмпатикалық реакциялардың дамуы арасындағы сенімді байланыстарды анықтады. Түйінді сөздер: эмоционалды интеллект, эмоцияны тану, мектеп жасына дейінгі балалардың эмоционалды интеллектісі, мектеп жасына дейінгі балалардың эмпатикалық реакциялары

The article presents an overview of the main areas of research of emotional intelligence of Kazakhstani scientists who consider this psychological phenomenon at different age stages and various professional fields of activity (N.S. Akhtayeva, Z.B. Madalieva, A.A. Tolegenova, A.T. Kamzanova, Zh.N. Abdimusa, etc.). It was revealed that the emotional intelligence of preschoolers remains the least studied in Kazakh psychological thought (A.A. Tolegenova, A.K. Nogaeva, O.S. Sangilbayev, M.M. Baibekova, M.B. Berlibayeva, N.S. Zhubanazarova, N.S. Tlencieva), which requires more attention to the study of this problem. Based on methodological approaches of age psychology such as the phenomenon of the "zone of proximal development" and the mechanism of interiorization (L.S. Vygotosky), the principle of determinism and the concept of relationships (S. L. Rubinstein, V.N. Myasishchev), the concept of co-dialogic cognitive activity (S.M. Dzhakupov), we have developed a research design to study the relationship between emotional the intelligence of parents and children. 25 preschoolers and 25 parents (mothers) took part in the pilot study. The following diagnostic tools were used: Rotterdam Scale of Emotional Intelligence, REIS (K. Pekaa, A. Becker, D. van de Linden and M. Born, 2018) and the questionnaire "The nature of manifestations of empathic reactions and behavior in children" (A.M. Shchetinina). The results of the study revealed significant correlations between the development of a number of indicators of emotional intelligence of parents (mothers), such as identification and understanding of emotions, and the development of empathic reactions in Keywords: emotional intelligence, emotion recognition, emotional intelligence of preschoolers, empathic reactions of preschoolers.