Modeling the impact of transit quality of service on user mode and route choices
Authors: Τσάμη Μαρία 
Published: January 2023

Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, οι μετακινούμενοι έχουν μια προσωπική βέλτιστη στρατηγική που σχετίζεται με τις επιλογές μετακίνησης που θα κάνουν. Έτσι σε κάθε σημείο απόφασης (π.χ. σε μια στάση λεωφορείου), οι επιλογές τους γίνονται με κριτήριο το μικρότερο συνολικό κόστος για αυτούς. Το κόστος δεν είναι απαραίτητα οικονομικό, αλλά αφορά μια γενικευμένη έννοια, προσωπική για κάθε μετακινούμενο και η ελαχιστοποίησή του μπορεί να αφορά τον αριθμό των μετεπιβιβάσεων για κάποιο ηλικιωμένο άτομο, τη συντομότερη χρονικά διαδρομή για κάποιον που μετακινείται προς στη δουλειά του, τη διαδρομή που διέρχεται από τα περισσότερα αξιοθέατα για κάποιον τουρίστα κ.ο.κ. Το κόστος αυτό, παρατηρούμε ότι σχετίζεται τόσο με τα κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά των χρηστών και τις προτιμήσεις/συνθήκες μετακίνησης αλλά και με κάποιους δείκτες ποιότητας. Έτσι, η παρούσα διδακτορική διατριβή απαντά στο ερευνητικό ερώτημα «Ποιοι δείκτες ποιότητας και πώς, επηρεάζουν τους χρήστες στην επιλογή μέσου και διαδρομής με τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς;», στοχεύοντας να εντοπίσει τις παραμέτρους ποιότητας που είναι ελκυστικές στο χρήστη των υπηρεσιών και να συμβάλλει στη δημιουργία ενός βιώσιμου αστικού δικτύου Μέσων Μαζικής Μεταφοράς, που με κατάλληλη διαχείριση θα έχει ανταγωνιστικές γραμμές και δίκτυα και θα συμβάλει στην αστική αποσυμφόρηση από την αλόγιστη χρήση του ιδιωτικού αυτοκινήτου.Στο πλαίσιο της παρούσας διδακτορικής διατριβής, πραγματοποιήθηκε εκτενής βιβλιογραφική ανασκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας γύρω από τα δύο σημαντικά θέματα που πραγματεύεται η παρούσα έρευνα, τον καταμερισμό της κυκλοφορίας στα μέσα και στα δίκτυα (μοντέλα, μεθοδολογίες) και την ποιότητα υπηρεσιών (μοντέλα, αναλύσεις, επιδράσεις). Βάση των θεωρητικών μοντέλων ποιότητας που εξετάστηκαν, αλλά και των κενών και αναγκών που εντοπίστηκαν για την αξιοποίησή τους στην ανάλυση της ποιότητας των υπηρεσιών των Μέσων Μαζικής Μεταφοράς, προτάθηκε ένα θεωρητικό μοντέλο εστιασμένο στην ανάλυση αυτών των αναγκών, το οποίο εντόπισε και τα υφιστάμενα κενά ποιότητας. Με βάση το θεωρητικό αυτό μοντέλο, υπάρχουν 5 κενά ποιότητας στις Δημόσιες Συγκοινωνίες τα οποία προκύπτουν από τις διαφοροποιήσεις μεταξύ: της σημαντικότητας που δίνουν και της ποιότητας που αναγνωρίζουν από τις παρεχόμενες υπηρεσίες οι χρήστες (Κενό 1), της σημαντικότητας που δίνουν και της ποιότητας που αναγνωρίζουν στις παρεχόμενες υπηρεσίες οι διαχειριστές (Κενό 2), της αντίληψης των διαχειριστών για την ποιότητα που αναγνωρίζουν οι χρήστες και της πραγματικής ποιότητας που αναγνωρίζουν οι χρήστες (Κενό 3), της σημαντικότατας που δίνουν οι χρήστες και της σημαντικότητας που δίνουν οι διαχειριστές στις παραμέτρους ποιότητας (Κενό 4) και της ποιότητας που αναγνωρίζουν οι χρήστες από τις παρεχόμενες υπηρεσίες και της αντίστοιχης ποιότητας που αναγνωρίζουν οι διαχειριστές (Κενό 5).Στη συνέχεια, μετά από ενδελεχή βιβλιογραφική ανασκόπηση, επιλέχθηκαν οι προς εξέταση δείκτες ποιότητας και στήθηκε πιλοτική έρευνα, όπου αξιολογήθηκε η ποιότητα υπηρεσιών που αναγνωρίζουν τόσο οι χρήστες των Μέσων Μαζικής Μεταφοράς όσο και οι Διαχειριστές τους καθώς και η σημαντικότητα των δεικτών που αναγνωρίζουν καθώς και οι προσδοκίες τους αναφορικά με το επίπεδο ποιότητας που επιθυμούν. Οι 26 δείκτες ποιότητας που επιλέχθηκαν, ανήκαν σε 11 κατηγορίες ποιότητας που σχετίζονται με: τα χαρακτηριστικά της διαδρομής, τα χαρακτηριστικά της υπηρεσίας, την αξιοπιστία, την άνεση, την καθαριότητα, το κόστος, την πληροφόρηση, την ασφάλεια, το προσωπικό, την εξυπηρέτηση πελατών και την προστασία του περιβάλλοντος.Η έρευνα αυτή είχε ως στόχο να εντοπιστεί τα 5 κενά ποιότητας μεταξύ των χρηστών και των διαχειριστών ΜΜΜ. Η έρευνα αυτή διεξήχθη παράλληλα σε χρήστες και διαχειριστές, από 3 ελληνικές πόλεις (Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Βόλο), συλλέγοντας τις εκτιμήσεις τους. Στην έρευνα αυτή ταυτοποιήθηκαν οι δείκτες ποιότητας με τη μεγαλύτερη επίδραση στους χρήστες και εντοπίστηκε παράλληλα το υφιστάμενο κενό μεταξύ παρεχόμενης και επιθυμητής ποιότητας υπηρεσιών στα ΜΜΜ. Παρατηρήσαμε ότι η επιθυμητή ποιότητα είναι κατά κανόνα μεγαλύτερη από την ποιότητα που αναγνωρίζουν οι χρήστες αλλά και οι πάροχοι/διαχειριστές των μεταφορικών υπηρεσιών, ενώ το επίπεδο ικανοποίησης στους δείκτες ποιότητας που εξετάστηκαν παρουσιάζει διαφοροποιήσεις μεταξύ χρηστών και διαχειριστών, όπου σε κάποιους δείκτες ποιότητας είχαν μεγαλύτερο δείκτη ικανοποίησης οι χρήστες και σε άλλους οι διαχειριστές. Η έρευνα αυτή ταυτοποίησε τα κενά που εντοπίστηκαν και αποτυπώθηκαν στο θεωρητικό μοντέλο.Στη συνέχεια αναπτύχθηκε ένα δέντρο απόφασης επισημαίνοντας τις σχέσεις/ αλληλουχίες μεταξύ των δεικτών ποιότητας (λαμβάνοντας υπόψη τόσο τις αξιολογήσεις σημαντικότητας όσο και του επιπέδου παρεχόμενων υπηρεσιών που αναγνωρίζουν οι χρήστες) και σειρά κοινωνικό- οικονομικών χαρακτηριστικών και χαρακτηριστικών μετακινήσεων, στη συνολική αξιολόγηση της υπηρεσίας. Το δέντρο έδειξε ότι για την επίτευξη της καλύτερης δυνατής αξιολόγησης της υπηρεσίας από τους χρήστες, υπάρχουν ορισμένες απαιτήσεις που σχετίζονται με τη συχνότητα της υπηρεσίας, της καθαριότητα του εσωτερικού του οχήματος, τη διαθεσιμότητα πληροφοριών μέσω τηλεφώνου/ μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και ασφάλειας. Τα ευρήματα αυτής της έρευνας έδειξαν ότι η απαιτούμενη ποιότητα είναι γενικά υψηλότερη από την ποιότητα που αναγνωρίζεται τόσο από τους χρήστες όσο και από τους διαχειριστές των υπηρεσιών. Επιπρόσθετα, ο βαθμός ικανοποίησης από τους δείκτες ποιότητας που εξετάστηκαν, ήταν διαφορετικός για κάθε δείκτη μεταξύ των χρηστών και των διαχειριστών.Ακολούθως, και προκειμένου να διερευνηθεί η σχέση μεταξύ της ικανοποίησης των χρηστών από την ποιότητα υπηρεσιών των ΜΜΜ και την πρόθεσή τους να χρησιμοποιήσουν τις υπηρεσίες, διεξήχθη μια δεύτερη έρευνα. Αυτή τη φορά, επιλέχθηκε μια τυπική ελληνική πόλη, μεσαίου μεγέθους, η πόλη του Βόλου. Η έρευνα αυτή, διεξήχθη στο πλαίσιο μια έρευνας καταγραφής των μετακινήσεων των κατοίκων σε μια τυπική εργάσιμη μέρα, όπου οι πολίτες κλήθηκαν να δηλώσουν το επίπεδο ικανοποίησής του από τις παρεχόμενες υπηρεσίες ΜΜΜ μαζί με την πρόθεσή τους να χρησιμοποιήσουν/χρησιμοποιήσουν περισσότερο τις υπηρεσίες μετά την ποιοτική αναβάθμισή τους.Με βάση τα ευρήματα των δυο ερευνών και τη γνώση της αλληλουχίας και τη συμμετοχή των παραμέτρων ποιότητας για τις διαφορετικές κατηγορίες μετακινούμενων, στη διαμόρφωση της συνολικής ποιότητας (από το δέντρο απόφασης), οι μεταβλητές «κλειδιά», επιλέχθηκαν ώστε να εξεταστούν σε μεγαλύτερο βάθος και να διερευνηθεί πλέον η επίδρασή τους στην επιλογή μέσου και διαδρομής. Έτσι στήθηκαν διαφορετικά σενάρια επιπέδου ποιότητας υπηρεσιών για να εξεταστούν στην τελευταία εστιασμένη έρευνα της παρούσας μελέτης, που υλοποιήθηκε στην πόλη της Θεσσαλονίκης και προσομοιώνει τη συμπεριφορά χρηστών επιλεγμένης λεωφορειακής γραμμής, της λεωφορειακής γραμμής κορμού του δικτύου του Ο.Α.Σ.Θ. Νο 3 (Νέος Σιδηροδρομικός Σταθμός-ΙΚΕΑ).Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας κατέδειξαν τη σημαντικότητα των παραμέτρων ποιότητας που εξετάστηκαν και την επιρροή που έχουν στις αποφάσεις των χρηστών να αλλάξουν μεταφορικό μέσο ή διαδρομή.Τα ευρήματα της παρούσας διδακτορικής διατριβής, αποτελούν ένα καινοτόμο και ιδιαίτερα χρήσιμο διαχειριστικό εργαλείο και πλαίσιο αναφοράς για τη βιώσιμοτητα των Μέσων Μαζικής Μεταφοράς και την βέλτιστη λήψη αποφάσεων από τους διαχειριστές των υπηρεσιών.Το μοντέλο πρόβλεψης των αποφάσεων των χρηστών που υλοποιήθηκε στα πλαίσια της παρούσας διδακτορικής εργασίας, μπορεί δυναμικά, σε οποιοδήποτε σημείο συντρέχουν οι εξεταζόμενες συνθήκες ποιότητας, να προβλέψει τις αποφάσεις και τελικά τον καταμερισμό των χρηστών της υπηρεσίας. Αποτελεί ένα αξιόπιστο εργαλείο για την πρόβλεψη του καταμερισμού σε δεδομένες συνθήκες αλλά και για τη διαχείριση των συνθηκών ποιότητας και πληροφόρησης ώστε να αυξηθεί το επίπεδο ικανοποίησης των υφιστάμενων και δυνητικών χρηστών και να περισσότεροι χρήστες να προσέλθουν στην υπηρεσία.