Development of linguistic tools to investigate consumers' sensory perception and emotional response to food
Authors: Παναγιώτου Μαλαματένια 
Published: February 2023

Η παρούσα διδακτορική διατριβή συμβάλλει στο πεδίο των αισθητηριακών σπουδών παρουσιάζοντας έρευνα σχετικά με την κατανάλωση τροφίμων και την μέτρηση συναισθημάτων. Σκοπός της διατριβής είναι να προσφέρει εκτεταμένη κριτική ανάλυση των υπαρχουσών μεθόδων ανάπτυξης γλωσσαρίων συναισθημάτων και γλωσσικών εργαλείων μέτρησης συναισθημάτων που προκαλούνται από την κατανάλωση τροφίμων και ποτών, καθώς και να παρουσιάσει τη διαδικασία ανάπτυξης ελληνικού γλωσσαρίου συναισθημάτων σχετικών με το τρόφιμο και τη χρήση του ως εργαλείο μέτρησης συναισθημάτων που προκαλούνται από την κατανάλωση τροφίμων. Αυτό το γλωσσάριο συναισθημάτων που αναπτύχθηκε ειδικά για τον Έλληνα καταναλωτή είναι το πρώτο στο είδος του. Η παρουσίαση των υπαρχόντων γλωσσαρίων συναισθημάτων και των γλωσσικών ερωτηματολογίων μέτρησης συναισθημάτων είναι πλήρης και συνοδεύεται από κριτική ανάλυση. Παρουσιάζονται τα βασικά στοιχεία της ανάπτυξης γλωσσικών εργαλείων και της μέτρησης συναισθημάτων. Οι διαθέσιμες μέθοδοι και τεχνικές μέτρησης συναισθημάτων και στατιστικής ανάλυσης των δεδομένων από γλωσσικά εργαλεία παρουσιάζονται με τα προτερήματα και τα μειονεκτήματά τους. Η εναλλακτική της χρήσης ερωτηματολογίων με εικονίδια προσώπου (emoji) αντί λέξεων επίσης παρουσιάζεται εν συντομία, καθώς φαίνεται να είναι η νέα τάση. Αν και υπάρχουν αρκετά γλωσσάρια συναισθημάτων και διαθέσιμα εργαλεία μέτρησης συναισθημάτων στα Αγγλικά και σε άλλες γλώσσες, διαγνώστηκε η ανάγκη να αναπτυχθούν τέτοια γλωσσάρια και εργαλεία στα Ελληνικά για τον Έλληνα καταναλωτή. Το πρώτο βήμα για την κάλυψη αυτής της ανάγκης ήταν να μεταφραστεί υπάρχον Αγγλικό εργαλείο στα Ελληνικά και να ελεγχθεί η εφαρμογή του με Έλληνες καταναλωτές. Το εργαλείο έδωσε ικανοποιητικά αποτελέσματα, καθώς έδωσε διαφοροποίηση μεταξύ των τροφίμων που ελέγχθηκαν, αλλά οι συμμετέχοντες ανέφεραν ότι πολλές από τις λέξεις-συναισθήματα που περιλαμβάνονταν στο εργαλείο ήταν ακατάλληλες για τρόφιμα. Έτσι, προέκυψε η ανάγκη να αναπτυχθεί γλωσσάριο συναισθημάτων στα Ελληνικά εξ αρχής.Η διαδικασία δημιουργίας του γλωσσαρίου παρουσιάζεται σε λεπτομέρεια. Για το γλωσσάριο αυτό, δεν χρησιμοποιήθηκαν προϋπάρχουσες λίστες συναισθημάτων, καθώς δεν υπήρχαν για την ελληνική γλώσσα. Χρησιμοποιήθηκαν γλωσσικές πηγές, όπως λεξικά και θησαυροί, αλλά και δεδομένα από καταναλωτές -φυσικούς ομιλητές της Ελληνικής- που συλλέχθηκαν μέσω ερωτηματολογίων. Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο της μεθοδολογίας είναι η χρήση του Παγκόσμιου Ιστού ως σώμα κειμένων και του Instagram ως γλωσσικής πηγής.Το γλωσσάριο συναισθημάτων που δημιουργήθηκε χρησιμοποιήθηκε στη συνέχεια ως εργαλείο μέτρησης συναισθημάτων με διάφορες κατηγορίες τροφίμων ώστε να ελεγχθεί η ικανότητά του να διακρίνει μεταξύ διαφορετικών κατηγοριών τροφίμων και μεταξύ τροφίμων της ίδιας κατηγορίας. Το εργαλείο ελέγχθηκε και σε διαδικτυακές έρευνες και σε έρευνες με φυσική παρουσία, με και χωρίς γευστική δοκιμή τροφίμου και αποδείχτηκε αποτελεσματικό. Το νέο ελληνικό εργαλείο στη συνέχεια συγκρίθηκε με το αγγλικό εργαλείο και την ελληνική του απόδοση στις ίδιες τροφικές κατηγορίες σε Έλληνες καταναλωτές. Το νέο ελληνικό εργαλείο επίσης συγκρίθηκε με υπάρχον εργαλείο με εικονίδια προσώπου (emoji) αντί λέξεων στις ίδιες τροφικές κατηγορίες, ώστε να ελεγχθούν ομοιότητες και διαφορές, καθώς και πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα κάθε μεθόδου. Η βιβλιογραφία για το πεδίο των αισθητηριακών σπουδών είναι σχεδόν εξ ολοκλήρου στα Αγγλικά. Η ανάγκη να αποδοθεί η ορολογία του πεδίου της αισθητηριακής ανάλυσης στα Ελληνικά διαπιστώθηκε εξ αρχής. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκε το Διεθνές Πρότυπο ISO 5492:2009 ως οδηγός. Το εγχείρημα δεν ήταν εύκολο, καθώς η ορολογία του πεδίου χρησιμοποιείται και από επαγγελματίες του χώρου, αλλά και από μη ειδικούς -καταναλωτές που συμμετέχουν σε έρευνες αισθητηριακής ανάλυσης. Οι αρχές που ακολουθήθηκαν βασίστηκαν στο ελληνικό πρότυπο για τον σχηματισμό όρων ΕΛΟΤ 402 και οι μεταφραστικές τεχνικές που αξιοποιήθηκαν είχαν βάση το Διεθνές Πρότυπο ISO 704:2000. Η διαδικασία απόδοσης της ορολογίας του πεδίου παρουσιάζεται σε λεπτομέρεια, όπως και θέματα που προέκυψαν με συγκεκριμένους όρους και πώς αυτά αντιμετωπίστηκαν. Το γλωσσάριο συναισθημάτων που αναπτύχθηκε μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μέτρηση συναισθημάτων που προκαλεί η κατανάλωση τροφίμων σε Έλληνες καταναλωτές. Οι όροι-συναισθήματα που προκαλεί κάθε τροφική κατηγορία και κάθε συγκεκριμένο προϊόν μπορούν να αξιοποιηθούν κατά τη διαδικασία παραγωγής προϊόντων, στη συσκευασία και για προωθητικούς σκοπούς. Το γλωσσάριο που δημιουργήθηκε μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί σε μελέτες καταναλωτή για τη διερεύνηση προτιμήσεων και αναγκών, αλλά και για τον εντοπισμό ομάδων-στόχων, δηλαδή ομάδων καταναλωτών στους οποίους θα μπορούσε να απευθύνεται ένα προϊόν.Η παρούσα διατριβή γράφτηκε υπό γλωσσολογική και λεξικογραφική οπτική. Στην έρευνα που διεξήχθη εφαρμόστηκαν νέες τάσεις στη γλωσσολογία και τη λεξικογραφία και η εργασία αυτή αποτελεί εφαρμογή της λεξικογραφίας για ειδικούς σκοπούς.