ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ҚОҒАМДЫҚ БІРЛЕСТІКТЕР МЕН САЯСИ ПАРТИЯЛАРДЫҢ 1980 ЖЫЛДАР СОҢЫ – 2000 ЖЫЛДАР БАСЫНДА ҚҰРЫЛУ ТАРИХЫ БОЙЫНША ОТАНДЫҚ МҰРАҒАТ МАТЕРИАЛДАРЫ
Authors: Лапин Н.С. 
Published: November 2023

В статье представлен обзор основных архивных источников по истории становления общественных и политических объединений (партий) в Казахстане. Авторами проведена работа фондами отечественных архивов и выявлены новые документы. Проблема истории формирования общественно- политических объединений, становление многопартийности в современной истории получила свое развитие в отечественной и зарубежной историографии. За годы Независимости опубликованы обобщающие работы известных политологов, историков в которых исследуются конкретные вопросы, связанные с партийным строительством и историей отдельных партий. Авторы попытались показать полную картину архивных дел и документов по политическим партиям. Как показало исследование основной объем архивных источников по истории партий и объединений храниться в Архиве Президента РК и Национальном архиве РК. Кроме того была проведена работа в других архивах. В целом выявленные архивные материалы показывают, каким образом шло становление и развитие многопартийности, какой был механизм создания и функционирования общественных объединений. В архивах хранятся значительное количество партийных документов, материалов отдельных партий. Материалы исследуемых архивов особенно АП РК и НА РК имеют большой потенциал для изучения истории политических институтов Казахстана периода Независимости. Ключевые слова: общественные объединения, партии, архивы, исторический источник.

Мақалада Қазақстандағы қоғамдық-саяси бірлестіктердің (партиялардың) қалыптасу тарихы бойынша негізгі мұрағаттық дереккөздерге шолу жасалған. Авторлар отандық мұрағат қорларында жұмыс жүргізіп, жаңа құжаттарды анықтады. Қоғамдық-саяси бірлестіктердің қалыптасу тарихы, қазіргі заманғы тарихта көппартиялылықтың қалыптасуы мәселелері отандық және шетелдік тарихнамада даму үстінде. Тәуелсіздік жылдарында белгілі саясаттанушылардың жалпылама еңбектері жарияланды, онда партиялық құрылысқа және жекелеген партиялардың тарихына қатысты нақты мәселелер зерттеледі. Авторлар мақалада саяси партиялар туралы мұрағат істері мен құжаттардың толық бейнесін беруге тырысты. Зерттеу көрсеткендей, партиялар мен бірлестіктер тарихы бойынша мұрағаттық дереккөздердің негізгі көлемі Қазақстан Республикасы Президент архивінде және Қазақстан Республикасы Ұлттық мұрағатында сақтаулы. Сонымен қатар, басқа да мұрағаттарда жұмыстар жүргізілді. Жалпы, ашылған мұрағат материалдары көппартиялық жүйенің қалыптасуы мен дамуының қалай өткенін, қоғамдық бірлестіктердің құрылуы мен қызмет ету тетігі қандай болғанын көрсетеді. Мұрағаттарда партиялық құжаттардың, жекелеген партиялардың материалдарының едәуір саны сақталады. Зерттеліп отырған мұрағат материалдарының, әсіресе Қазақстан Республикасы Президент архивы мен Қазақстан Республикасы Ұлттық архивының материалдарының Тәуелсіздік кезеңіндегі Қазақстандағы саяси институттар тарихын зерттеуде әлеуеті зор. Кілт сөздер: қоғамдық бірлестіктер, партиялар, мұрағаттар, тарихи деректер.

The article presents an overview of the main archival sources on the history of the formation of public and political associations (parties) in Kazakhstan. The authors carried out work by the collections of domestic archives and identified new documents.The authors tried to show a complete picture of archival affairs and documents on political parties. According to the research, the bulk of archival sources on the history of parties and associations are stored in the Archive of the President of the Republic of Kazakhstan and the National Archive of the Republic of Kazakhstan. The work has also been done in other archives. In general, the identified archive materials show how the multiparty system was established and developed, what was the mechanism for the establishment and functioning of public associations. The archives contain a significant number of party documents, materials of individual parties. The materials of the studied archives, especially the Archive of the President of the Republic of Kazakhstan and the National Archive of the Republic of Kazakhstan, have great potential for studying the history of political institutions in Kazakhstan during the period of Independence. Keywords: public associations, parties, archives, historical source.