Στατιστική, συνοπτική και δυναμική μελέτη επεισοδίων εξαιρετικής βροχόπτωσης στον ευρύτερο ευρωπαϊκό χώρο
Authors: Καραγιαννίδης Αθανάσιος 
Published: January 2014

Στην παρούσα διατριβή μελετώνται τα στατιστικά, συνοπτικά και δυναμικά χαρακτηριστικά επεισοδίων εξαιρετικής βροχόπτωσης στον ευρύτερο Ευρωπαϊκό χώρο. Χρησιμοποιούνται ημερήσια δεδομένα βροχόπτωσης, καθώς και δεδομένα συνοπτικών και δυναμικών παραμέτρων για την περίοδο 1958-2000. Οι θερινοί μήνες, οι οποίοι συγκεντρώνουν πολλές περιπτώσεις θερμικών καταιγίδων, αποκλείονται από την μελέτη. Ο εντοπισμός των επεισοδίων γίνεται με την βοήθεια ενός αυστηρού κριτηρίου επιλογής, το οποίο αποκλείει τις θερμικές καταιγίδες που μπορεί να εκδηλωθούν κατά το υπόλοιπο του έτους, ενώ παράλληλα διαχωρίζει την «περίπτωση» από το «επεισόδιο» εξαιρετικής βροχόπτωσης. Οι περιοχές που συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο αριθμό επεισοδίων εξαιρετικής βροχόπτωσης είναι ο ευρύτερος Ελληνικός χώρος, ο ευρύτερος χώρος των Άλπεων και η Ιβηρική χερσόνησος. Από την μελέτη των στατιστικών χαρακτηριστικών της εξαιρετικής βροχόπτωσης προκύπτουν τα εξής: Στατιστικώς σημαντική πτωτική τάση καταγράφεται για το σύνολο της μελετούμενης περιοχής, η οποία σταματά στα μέσα της δεκαετίας του ’70. Οι τάσεις που εμφανίζουν διάφορες υποπεριοχές της Ευρωπαϊκής ηπείρου παρουσιάζουν διαφοροποίηση κατά γεωγραφικό πλάτος. Πτωτικές τάσεις σημειώνονται σε περιοχές νοτιότερα των 43ο, και ανοδικές σε περιοχές βορειότερα των 45ο. Η συχνότητα εκδήλωσης εξαιρετικών βροχοπτώσεων είναι υψηλότερη κατά τους Φθινοπωρινούς αλλά και τους Εαρινούς μήνες. Η αύξηση του υψομέτρου έχει ως γενικό αποτέλεσμα την αύξηση της εξαιρετικής βροχόπτωσης. Η μελέτη των μέσων τιμών μιας σειράς επιλεγμένων συνοπτικών και δυναμικών μεγεθών των επεισοδίων εξαιρετικής βροχόπτωσης, δείχνει ότι: Κατά την διάρκεια επεισοδίων εξαιρετικής βροχόπτωσης, ενισχύονται σημαντικά όλα τα κυκλωνικά χαρακτηριστικά πάνω από τις μελετούμενες περιοχές. Οι αυξημένες τιμές σχετικής υγρασίας που καταγράφονται στην κατώτερη τροπόσφαιρα, συνδυάζονται με τις ισχυρές ανοδικές κινήσεις που κυριαρχούν στην μέση τροπόσφαιρα, με αποτέλεσμα την εκδήλωση ισχυρών βροχοπτώσεων. Τα υφεσιακά συστήματα της Ελλάδας και της Ιβηρικής χερσονήσου, φτάνουν στην ώριμη φάση τους κατά την τελευταία ημέρα των επεισοδίων. Αντίθετα, στα συστήματα των Άλπεων, η μετατροπή δυναμικής ενέργειας σε κινητική συνεχίζεται έως και την τελευταία ημέρα. Το σύνολο σχεδόν των επεισοδίων σχετίζεται με μια μόνο τροποσφαιρική διαταραχή, με εξαίρεση τα επεισόδια διάρκειας τριών ημερών που εκδηλώνονται στην δυτική Ιβηρική χερσόνησο, τα οποία φαίνεται ότι σε μεγάλο ποσοστό τους οφείλονται σε δύο διαταραχές, που επηρεάζουν διαδοχικά την περιοχή. Από την αναλυτική μελέτη στην συνοπτική και μέση κλίμακα τριών αντιπροσωπευτικών επεισοδίων προκύπτουν τα παρακάτω: Η επικράτηση ισχυρών επιφανειακών ρευμάτων από θαλάσσιες περιοχές προς την χέρσο, μπορεί να προκαλέσει σημαντικές βροχοπτώσεις, στις παράκτιες κυρίως ζώνες. Το γεγονός οφείλεται στον συνδυασμό της συνεχούς τροφοδοσίας με υδρατμούς, της ισχυρής επιφανειακής σύγκλισης, και των εξαναγκασμένων ανοδικών κινήσεων. Οι εξαιρετικές βροχοπτώσεις οφείλονται πολύ συχνά σε ψυχρά μέτωπα, λόγω της σημαντικής έκλυσης αστάθειας κατά την διέλευση αυτών. Η κατανομή του πεδίου του σχετικού στροβιλισμού δεν σχετίζεται άμεσα με τις ζώνες ισχυρής βροχόπτωσης, παρά το γεγονός ότι, οι περιοχές επικράτησης θετικού σχετικού στροβιλισμού ταυτίζονται με τις περιοχές κυκλωνικής κυκλοφορίας. Σε κάποιες περιπτώσεις τα υφεσιακά συστήματα είναι δυνατόν να διατηρήσουν την ισχύ τους, ακόμη και αφού φτάσουν στο ώριμο στάδιο της ανάπτυξής τους. Η απαιτούμενη ενέργεια μπορεί να προέλθει από τα μεγάλα ποσά αισθητής και λανθάνουσας θερμότητας, με τα οποία τροφοδοτεί η σχετικώς θερμότερη θάλασσα, τα υπερκείμενα τροποσφαιρικά στρώματα. Οι Άλπεις και η Ιβηρική χερσόνησος είναι δυνατόν να λειτουργήσουν κυκλογενετικά, υπό τις κατάλληλες συνοπτικές συνθήκες. Τέλος, τα αποκομμένα χαμηλά με «ψυχρή λίμνη» που δημιουργούνται στην Ιβηρική χερσόνησο, παρουσιάζουν αργή ανατολική κίνηση ή και οπισθοδρόμηση προς δυτικά, λόγω της κυκλοφορίας εμποδισμού που επικρατεί συχνά στην τροπόσφαιρα της περιοχής.