Διαφοροποίηση του περιβάλλοντος διαβίωσης ως μέσου βελτίωσης της ελεγχόμενης εκτροφής της τσιπούρας Sparus aurata
Authors: Μπατζίνα Άλκηστις 
Published: August 2021

Ο εμπλουτισμός του περιβάλλοντος ορίζεται ως η τροποποίηση εκείνη του περιβάλλοντος διαβίωσης η οποία έχει ως αποτέλεσμα τη βελτίωση των βιολογικών λειτουργιών των ζώων που βρίσκονται σε αιχμαλωσία και αποσκοπεί στην εξασφάλιση των «ψυχολογικών» αναγκών των ζώων αλλά και στην έκφραση της φυσικής τους συμπεριφοράς. Η πλειοψηφία των εργασιών που σχετίζονται με την επίδραση του εμπλουτισμού του περιβάλλοντος στα ψάρια επικεντρώνεται στην εφαρμογή ενός πιο σύνθετου περιβάλλοντος. Για παράδειγμα, έχει παρατηρηθεί ότι η προσθήκη ζωντανών ή πλαστικών φυτών, διαφόρων ειδών υποστρωμάτων ή ακόμα και η εισαγωγή νέων αντικειμένων βελτιώνουν την ικανότητα ανεύρεσης τροφής των εκτρεφόμενων ψαριών που προορίζονται για απελευθέρωση στο φυσικό περιβάλλον, ενώ αυξάνονται οι πιθανότητες επιβίωσης των ψαριών μετά την απελευθέρωσή τους. Επιπλέον, η διαφοροποίηση του περιβάλλοντος μπορεί να αυξήσει, να μειώσει ή να μην επηρεάσει την επιθετική συμπεριφορά διαφόρων ειδών εκτρεφόμενων ψαριών και να βελτιώσει ή να μην έχει επίδραση στην ανάπτυξη. Ο εμπλουτισμός του περιβάλλοντος μπορεί επίσης να βελτιώσει την ικανότητα αντίληψης Θηλαστικών αλλά και των ψαριών. Ειδικά στην περίπτωση των ψαριών, η διαφοροποίηση του περιβάλλοντος επηρεάζει το μέγεθος και τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό του εγκέφαλου, που μπορεί να συμβάλλουν σε μια πιο εύπλαστη συμπεριφορά και καλύτερη ικανότητα αντίληψης και μάθησης.Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι να διερευνηθεί το κατά πόσο η διαφοροποίηση του περιβάλλοντος διαβίωσης της τσιπούρας Sparus aurata μπορεί να αποτελέσει ένα μέσο εμπλουτισμού του περιβάλλοντος και να βελτιώσει την εντατική εκτροφή της. Έτσι, σχεδιάστηκαν και πραγματοποιήθηκαν πέντε πειράματα.Στο πρώτο πείραμα, διαπιστώθηκε ότι όταν άτομα τσιπούρας (ηλικίας 1+) εκτράφηκαν (84 ημέρες) σε δεξαμενές με Κυανό ή Ερυθροκαφέ υπόστρωμα (ΚΥ και ΕΚΥ αντίστοιχα) βελτιώθηκαν τα χαρακτηριστικά της ανάπτυξής τους (ζων βάρος, ολικό και σταθερό μήκος, ειδικός ρυθμός ανάπτυξης, % αύξηση του ζώντος βάρους) και η αξιοποίηση της τροφής (συντελεστής εκμετάλλευσης της τροφής). Επιπλέον, τα ψάρια του ΚΥ παρουσίασαν καλύτερο συντελεστή ευρωστίας και αυξημένη περιεκτικότητα σε ω-3 πολυακόρεστα λιπαρά οξέα σε δείγμα του ραχιαίου μυϊκού ιστού τους σε σχέση με τα ψάρια των άλλων επεμβάσεων. Ακόμη, παρατηρήθηκε μειωμένη επιθετικότητα στα ψάρια του ΚΥ και ΕΚΥ καθώς επίσης και διαφοροποίηση στα επίπεδα των νευροδιαβιβαστών του εγκέφαλου. Η απασχόληση των ψαριών με τον πυθμένα της δεξαμενής παρατηρήθηκε σε όλες τις επεμβάσεις ανεξάρτητα από την παρουσία του υποστρώματος. Η γενική εικόνα (ανάπτυξη, συμπεριφορά) των ψαριών στις δεξαμενές με Πράσινο υπόστρωμα (ΠΥ) δεν παρουσίασε σημαντικές διαφοροποιήσεις από αυτή των δεξαμενών Χωρίς υπόστρωμα (ΧΥ). Η φυσιολογία των ψαριών όπως εκτιμήθηκε από τις παραμέτρους του πλάσματος του αίματος και του ήπατος που αναλύθηκαν, ήταν παρόμοια μεταξύ των επεμβάσεων.Στο δεύτερο πείραμα, μελετήθηκε κατά πόσο τα ευεργετικά αποτελέσματα του Κυανού και Ερυθροκαφέ υποστρώματος μπορούν να είναι εμφανή ακόμα και όταν η τσιπούρα εκτρέφεται σε διαφορετικές πυκνότητες (98 ημέρες). Σε αυτό το πείραμα χρησιμοποιήθηκαν άτομα τσιπούρας διαφορετικής γενιάς και ηλικίας (0+). Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, παρατηρήθηκε ότι τα ψάρια στις δεξαμενές με ΚΥ παρουσίασαν καλύτερη ανάπτυξη (ζων βάρος, ειδικός ρυθμός ανάπτυξης, % αύξηση του ζώντος βάρους), μειωμένη επιθετικότητα, καλύτερη ποιότητα ραχιαίου μυϊκού ιστού ως προς την περιεκτικότητά του σε ω-3 πολυακόρεστα λιπαρά οξέα και μεταβολές στα επίπεδα των νευροδιαβιβαστών του εγκέφαλου. Αντίθετα, τα ψάρια των δεξαμενών με ΕΚΥ αν και παρουσίασαν όμοια αποτελέσματα με αυτά των ψαριών με ΚΥ, δεν παρουσίασαν βελτίωση στην ανάπτυξη. Η φυσιολογία των ψαριών δεν επηρεάστηκε (παράμετροι πλάσματος αίματος και ήπατος, σύσταση σώματος).Στα πρώτα δύο πειράματα, διαπιστώθηκε η θετική επίδραση του χρωματιστού υποστρώματος χαλικιού στην τσιπούρα. Σκοπός του τρίτου πειράματος είναι να διερευνηθούν οι πιθανές επιλογές της τσιπούρας ως προς τα υποστρώματα που είχαν χρησιμοποιηθεί στα προηγούμενα πειράματα. Για το σκοπό αυτό, πραγματοποιήθηκαν δοκιμές προτίμησης σε συνδυασμούς ανά δύο των υποστρωμάτων που χρησιμοποιήθηκαν στα προηγούμενα πειράματα και της επέμβασης ΧΥ. Οι δοκιμές προτίμησης πραγματοποιήθηκαν σε άτομα δύο διαφορετικών ηλικιών (0+ και 2+) ώστε τα αποτελέσματα να συνεκτιμηθούν με αυτά των μακροχρόνιων πειραμάτων. Επίσης, οι δοκιμές έγιναν στα ψάρια ατομικά και σε ομάδες των επτά ατόμων ώστε να εκτιμηθεί η πιθανή εμπλοκή των κοινωνικών σχέσεων στην προτίμησή τους. Στις δοκιμές των τριών υποστρωμάτων με την επέμβαση ΧΥ, παρατηρήθηκε σαφής προτίμηση του ΚΥ ή του ΕΚΥ και απόρριψη του ΠΥ για τα ψάρια και των δύο ηλικιών. Στις δοκιμές μεταξύ των υποστρωμάτων, τα μεγαλύτερα ψάρια προτίμησαν το ΚΥ έναντι του ΕΚΥ ή του ΠΥ, ενώ επέλεξαν το ΕΚΥ μόνο στην περίπτωση που το ΚΥ δε δινόταν ως επιλογή. Αντίθετα, τα ψάρια μικρότερης ηλικίας δεν επέλεξαν μεταξύ του ΚΥ και του ΕΚΥ ή του ΠΥ, ενώ προτίμησαν το ΕΚΥ έναντι του ΠΥ. Επίσης, οι επιλογές των ψαριών δε διέφεραν όταν δοκιμάζονταν ατομικά ή σε ομάδες.Λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα των τριών προηγούμενων πειραμάτων, το επόμενο πείραμα επικεντρώθηκε στο ΚΥ. Σκοπός του τέταρτου πειράματος ήταν να αποσαφηνιστεί η φύση της θετικής επίδρασης του Κυανού υποστρώματος (φυσική παρουσία ή/και χρώμα) και η πιθανή εμπλοκή του φωτεινού περιβάλλοντος στα αποτελέσματα. Για το σκοπό αυτό άτομα τσιπούρας (ηλικίας 0+) εκτράφηκαν σε δεξαμενές με ΚΥ, με τη Φωτογραφία του Κυανού υποστρώματος (ΦΚΥ) ή δεξαμενές ΧΥ (75 ημέρες). Διαπιστώθηκε ότι τα ψάρια του ΚΥ είχαν καλύτερη ανάπτυξη (ζων βάρος, ειδικός ρυθμός ανάπτυξης) και αξιοποίηση της τροφής (συντελεστής εκμετάλλευσης της τροφής), ενώ παρουσίασαν τη χαμηλότερη επιθετικότητα. Οι παράμετροι του αίματος και η δομή του αμφιβληστροειδούς χιτώνα δεν επηρεάστηκαν από τις επεμβάσεις. Επίσης, η φυσιολογία, τα χαρακτηριστικά της ανάπτυξης και η επιθετικότητα των ψαριών στις δεξαμενές με ΦΚΥ δε διέφεραν από των ψαριών του ΧΥ.Τέλος, στο πέμπτο πείραμα μελετήθηκε η πιθανή επίδραση του ΚΥ στην αντίδραση στο stress της τσιπούρας. Το πείραμα σχεδιάστηκε με στόχο τη μελέτη της επίδρασης κατά τη διάρκεια εφαρμογής οξέος stress και κατά την επαναφορά των ψαριών μέσω δεικτών πρωτογενούς και δευτερογενούς αντίδρασης. Άτομα τσιπούρας (ηλικίας 0+) εκτράφηκαν (75 ημέρες) σε δεξαμενές με ή χωρίς ΚΥ και στη συνέχεια υποβλήθηκαν σε stress συνωστισμού για 30, 60 ή 90 λεπτά. Επίσης μελετήθηκε η επαναφορά των ψαριών στις αρχικές συνθήκες ύστερα από 2, 6 ή 24 ώρες. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, τα ψάρια που εκτράφηκαν σε δεξαμενές με ΚΥ παρουσίασαν καλύτερα χαρακτηριστικά ανάπτυξης και μειωμένη επιθετικότητα κατά τη διάρκεια της πειραματικής περιόδου. Επιπλέον, το ΚΥ διαφοροποίησε την αντίδραση στο stress της τσιπούρας.Συμπερασματικά, τα αποτελέσματα της παρούσας Διδακτορικής Διατριβής υποδεικνύουν ότι το Κυανό υπόστρωμα, μέσω της φυσικής του παρουσίας και όχι μόνο του χρώματός του είναι ευεργετικό για την ελεγχόμενη εκτροφή της τσιπούρας Sparus aurata, αφού βελτιώνει τα παραγωγικά της χαρακτηριστικά αλλά και αυτά που σχετίζονται με τη συμπεριφορά της, τροποποιώντας τις κοινωνικές σχέσεις των ψαριών. Η χρήση του Κυανού υποστρώματος σαν ένας αποτελεσματικός τρόπος εμπλουτισμού του περιβάλλοντος που προάγει την ευζωία της τσιπούρας, ενισχύεται περαιτέρω από την προτίμηση του ψαριού για το υπόστρωμα αυτό. Θεωρείται ενθαρρυντικό ότι μια τόσο απλή διαφοροποίηση στο περιβάλλον εκτροφής των ψαριών (όπως το ΚΥ) μπορεί να έχει πολλαπλά οφέλη τόσο για το ψάρι όσο και για τον παραγωγό.