Η αναγωγική σχέση στην αδικοπρακτική ευθύνη (άρθρο 927 ΑΚ)
Authors: Κατσογιάννου Χριστίνα 
Published: April 2022

Αντικείμενο της διατριβής είναι η εκ θεμελίων και εις βάθος προσέγγιση της αναγωγικής σχέσης του άρθρου 927 ΑΚ επί αδικοπρακτικής ευθύνης. Η διατριβή διαρθρώνεται σε δεκαεννέα παραγράφους και τέσσερα Κεφάλαια, ως εξής: Προοίμιο (§ 1. Praefatio), Κεφάλαιο Πρώτο (§§ 2-6), Κεφάλαιο Δεύτερο (§§ 7-9), Κεφάλαιο Τρίτο (§§ 10-14), Κεφάλαιο Τέταρτο (§§ 15-18) και Επιλογικές παρατηρήσεις-κατακλείδα (§ 19. Conclusio). Στο τέλος κάθε κεφαλαίου παρατίθεται σύνοψη των πορισμάτων στις παραγράφους υπό τον τίτλο Multum in parvo (§§ 6, 9, 14, 18). Τη μελέτη συμπληρώνουν πίνακες περιεχομένων, βραχυγραφιών, βιβλιογραφίας και παράρτημα με τις κυριότερες αλλοδαπές διατάξεις. Η εκπονηθείσα έρευνα επιχειρεί να δώσει απαντήσεις σε μια σειρά ερωτημάτων απτόμενων όλης της διαδρομής της αναγωγικής σχέσης, από τη σύστασή της, τη λειτουργία, την εξέλιξή της, την άσκηση της αναγωγικής αξίωσης και την παραγραφή της, μέχρι και τον τελικό επιμερισμό της ζημίας μεταξύ των μερών της. Στο πρώτο κεφάλαιο διαγράφεται η πορεία της αναγωγικής σχέσης από τη γένεσή της μέχρι την ικανοποίηση του ζημιωθέντος. Στο εισαγωγικό αυτό κεφάλαιο, η προσέγγιση του άρθρου 927 ΑΚ γίνεται κυρίως από τη σκοπιά της σχέσης και της αλληλεπίδρασής του με τις γενικές, ιδίως περί ενοχής εις ολόκληρον, διατάξεις. Ειδικότερα, διερευνάται εάν και κατά πόσον μπορεί να δικαιολογηθεί μια αναγωγή «δύο ταχυτήτων» επί παθητικής εις ολόκληρον ενοχής, όπως αυτή φαίνεται να συνάγεται από τη γραμματική διατύπωση των άρθρων 487 § 1 και 927 ΑΚ και γίνεται ερμηνευτικώς αποδεκτή. Εξετάζεται το ερώτημα αν πράγματι υφίσταται ουσιαστικός δικαιολογητικός λόγος για τη διακριτή αντιμετώπιση του γενικού περί αναγωγής κανόνα, εφαρμοστέου επί δικαιοπρακτικής αναγωγής, και της ειδικότερης διάταξης (lex specialis) περί αδικοπρακτικής αναγωγής, ως προς τα γενόμενα δεκτά περί τον χρόνο γένεσης της αναγωγής και του απαιτητού αυτής, συνεπώς, και περί το χρονικό σημείο έναρξης της παραγραφής της. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στην προκαταβολική άσκηση της αναγωγικής αξίωσης. Στο πλαίσιο αυτό, σκοπείται η ανεύρεση του συνεκτικού ιστού μεταξύ των πλειόνων κατ’ άρθρον 927 ΑΚ συνυποχρέων και του τρόπου με τον οποίον αυτός διαμορφώνει τον έναντι αλλήλων δεσμό, του είδους της σύνδεσης αυτής και των εξ αυτού απορρεουσών συνεπειών. Εξετάζεται, περαιτέρω, η δυνατότητα αποκλίσεων από τη στενή γραμματική διατύπωση του άρθρου 927 ΑΚ και αν καταλείπεται το περιθώριο στην ιδιωτική αυτονομία προς επικράτηση. Έπεται εγγύτερη θέαση της σχέσης εις ολόκληρον ευθύνης και αδικοπρακτικής αναγωγής με επιχειρηματολογία από την οικονομική ανάλυση του δικαίου υπέρ αλλά και κατά της μεταξύ τους σύνδεσης (ex ante θέαση). Η παράγραφος αυτή συμπληρώνεται από μια σύντομη παιγνιοθεωρητική προσέγγιση της αδικοπρακτικής κατανομής ως προς τα κριτήρια επιμερισμού (ex post θέαση). Στο δεύτερο κεφάλαιο ακολουθεί ιστορική και δικαιοσυγκριτική, αλλά και σε επίπεδο ευρωπαϊκής κωδικοποίησης, θεώρηση της αναγωγικής σχέσης επί αδικοπρακτικής ευθύνης. Στο τρίτο κεφάλαιο αναδεικνύεται η αναγωγική σχέση επί αδικοπρακτικής ευθύνης ως δεσμός δικαίου (vinculum juris), με τελολογική και φιλοσοφική θεώρηση της αδικοπρακτικής αναγωγής, διάγνωση της νομικής της φύσης και προσδιορισμό του πεδίου εφαρμογής της και του περιεχομένου της. Διερευνώνται, περαιτέρω, ζητήματα περί την παραγραφή της αναγωγικής αξίωσης. Στο τέλος του εν λόγω κεφαλαίου παρατίθενται βασικά δικονομικά ζητήματα με ουσιαστικό υπόβαθρο. Το τέταρτο κεφάλαιο αφιερώνεται στον επιμερισμό στο πλαίσιο της αδικοπρακτικής αναγωγικής σχέσης και τα κριτήρια της αδικοπρακτικής αναγωγής. Εξετάζεται ο τρόπος επιμερισμού στην αναγωγική σχέση ανά ειδικότερη μορφή θεμελιωτικής κατ’ άρθρον 926 ΑΚ αιτιότητας, καθώς και το ενδεχόμενο συνεκτίμησης περαιτέρω κριτηρίων αναγωγής, με πρόταση συγκεκριμένων ενδεικτών κατανομής, μεταξύ των οποίων και του βαθμού πιθανότητας συμβολής στην επαγωγή της ζημίας επί αναγωγής λόγω πιθανής αιτιότητας. Τέλος, διερευνάται τυχόν επίδραση στην αναγωγική σχέση της «χωλαίνουσας» ενοχής εις ολόκληρον, ενώ μελετάται και ο τρόπος επιμερισμού της ζημίας μεταξύ πλειόνων ζημιωσάντων επί συντρέχοντος πταίσματος του ζημιωθέντος.