Establishment of a development stimulating environment to promote the correction of the cognitive activity of mentally handicapped children
Authors: Κατέρης Αθανάσιος 
Published: April 2022

Τα παιδιά ή οι έφηβοι με νοητική αναπηρία αποτελούν μια ιδιαίτερα δύσκολη κατηγορία μαθητών στις συμπεριληπτικές ή στις τάξεις ειδικής αγωγής. Επειδή χαρακτηρίζονται από σημαντικούς περιορισμούς και στη διανοητική τους λειτουργία και στην προσαρμοστική τους συμπεριφορά, έχουν ανάγκη από κατάλληλα μαθησιακά περιβάλλοντα και εκπαιδευτικές στρατηγικές ώστε να μορφωθούν. Ευθύνη των εκπαιδευτικών είναι να δημιουργήσουν τα περιβάλλοντα που θα προωθήσουν τη γνωστική τους ικανότητα και θα διευκολύνουν τη μάθησή τους. Διάφορες έρευνες έχουν δείξει ότι όταν αυτά τα παιδιά τοποθετούνται σε μια τάξη με επαρκή φωτισμό, θερμοκρασία, ποιότητα αέρα και μειωμένο επίπεδο θορύβου, μπορούν να συγκεντρωθούν περισσότερο στο μάθημα. Επιπλέον, ένα ελκυστικό, τακτικό και οργανωμένο περιβάλλον στην τάξη με προσεκτικά τακτοποιημένα καθίσματα μπορεί να διευκολύνει τη μάθησή τους και να επηρεάσει θετικά τη συμπεριφορά τους. Ωστόσο, πολύ πιο σημαντική για την ανάπτυξη και την πρόοδό τους είναι μια θετική και υποστηρικτική ατμόσφαιρα στην τάξη στην οποία αισθάνονται ασφαλείς και αποδεκτοί τόσο από το δάσκαλό τους όσο και από τους συμμαθητές τους και αναμένεται να επιτύχουν ανάλογα με τις δυνατότητές τους. Σε τέτοια μαθησιακά περιβάλλοντα θα πρέπει να παρέχονται στους μαθητές με διανοητική αναπηρία ευκαιρίες μάθησης μέσω ποιοτικής διδασκαλίας προσαρμοσμένης στις ανάγκες τους, μέσω της χρήσης κατάλληλου εκπαιδευτικού υλικού και τεχνολογίας και μέσω συμμετοχής σε διάφορους τύπους δραστηριοτήτων, όπως παιχνίδι, δραστηριότητες εικαστικών τεχνών, μουσική, χορός και δράμα. Εκτός όμως από την αξία του κατάλληλου περιβάλλοντος για την προώθηση της γνωστικής τους δραστηριότητας που περιγράφεται στη βιβλιογραφία, αξίζει να βρούμε πώς οι εκπαιδευτικοί της καθημερινής σχολικής ζωής, ένας εκ των οποίων είναι και ο ερευνητής, προσπαθούν να δημιουργήσουν το βέλτιστο περιβάλλον. Εξάλλου, αυτοί είναι που θα εφαρμόσουν ό,τι προτείνει η θεωρία. Τέτοιες έρευνες έχουν ήδη διεξαχθεί σχετικά με το φυσικό, ψυχοκοινωνικό ή παιδαγωγικό περιβάλλον χωριστά. Ως εκ τούτου, υπάρχει ανάγκη για μια πιο ολοκληρωμένη άποψη των αντιλήψεων και των πρακτικών τους σχετικά με τη δημιουργία ενός κατάλληλου περιβάλλοντος που μπορεί να ενισχύσει τη γνωστική δραστηριότητα των μαθητών με διανοητική αναπηρία. Για το σκοπό αυτό, κατασκευάστηκε ερωτηματολόγιο από τον ερευνητή, το οποίο διανεμήθηκε σε δείγμα 105 εκπαιδευτικών ειδικής αγωγής που εργάζονται σε σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της περιφερειακής ενότητας Λάρισας στην Ελλάδα. Η ποσοτική και ποιοτική ανάλυση και ερμηνεία των απαντήσεων έδωσε μια σαφή απεικόνιση των αντιλήψεων και των πρακτικών των ερωτηθέντων σχετικά με τη δημιουργία ενός αναπτυξιακού περιβάλλοντος που ενισχύει τη γνωστική δραστηριότητα των παιδιών με νοητική αναπηρία. Συνέβαλε επίσης στη δημιουργία ενός μοντέλου αναπτυξιακού περιβάλλοντος για τη διόρθωση της γνωστικής δραστηριότητας των μαθητών με νοητική αναπηρία, που προέκυψε από τις προτάσεις των συμμετεχόντων για τη δημιουργία του κατάλληλου περιβάλλοντος για την προώθηση της γνωστικής δραστηριότητας των παιδιών με νοητική αναπηρία. Αυτό το μοντέλο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως οδηγός για κάθε εκπαιδευτικό με μαθητές με νοητική αναπηρία στην τάξη του. Παράλληλα, διδάσκοντας σε τμήματα ένταξης ως εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής Φυσικών Επιστημών, ο ερευνητής πραγματοποίησε ένα πείραμα με παρεμβάσεις που σχετίζονται με τη διάταξη της τάξης και τη χρήση κινούμενων σχεδίων και προσομοιώσεων υπολογιστή ως μέσο διδασκαλίας, με στόχο να ενισχύσει τη συμμετοχή των μαθητών ενός τμήματος ένταξης στο μάθημα και να τους βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση των διδασκόμενων εννοιών της Φυσικής. Τα αποτελέσματα τόσο της έρευνας όσο και του πειραματισμού έδειξαν ότι, παρόλο που οι μαθητές με νοητική αναπηρία δεν θα σταματήσουν να είναι διανοητικά ανάπηροι, μπορούν να φτάσουν στο μέγιστο των δυνατοτήτων τους, εάν διδαχθούν σε κατάλληλο περιβάλλον.