УРОВЕНЬ ОСВЕДОМЛЕННОСТИ В ВОПРОСАХ ТУБЕРКУЛЕЗА НАСЕЛЕНИЯ И КЛЮЧЕВЫХ ГРУПП РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН
Authors: А.М. Арингазина , Н.Н. Айтамбаева , Л.З. Назарова , Г.Т. Алимбекова , Ш.Ш. Исмаилов , М.М. Аденов , П.М. Джазыбекова , Г.А. Мусабекова , Э.А. Аликеева 
Published: October 2024

Введение: Туберкулез остается одной из актуальных проблем здравоохранения, как во всем мире, так и в Казахстане. Несмотря на положительную динамику эпидемиологической ситуации по туберкулезу, в Казахстане остаются нерешенными проблемы роста случаев лекарственно-устойчивых форм туберкулеза, регистрация запущенных случаев, отрывы от лечения. Определенные трудности оказания медицинской помощи регистрируются и в ключевых группах населения. Исследование уровня осведомленности о туберкулезе населения в целом и отдельных его групп позволит оптимизировать вопросы информирования населения о туберкулезе с целью изменения отношения и поведения жителей страны к туберкулезу, снижению стигмы и дискриминации. Цель - изучить уровень осведомленности, отношения, поведения населения Республики Казахстан в вопросах туберкулеза. Материалы и методы:Данное исследование является одномоментным социологическим исследованием методом опроса с заполнением анкет и методом глубинного интервьюирования. За основу в качестве инструмента исследования взят пример опросника, рекомендованный ВОЗ в Руководстве «A guide to developing knowledge, attitude and practice surveys» (2008г.). Анкеты разработаны отдельно для каждой группы респондентов и представлены на казахском и русском языках. Количество респондентов - 3700 человек: общее население; лица, живущие с ВИЧ (ЛЖВ); лица, употребляющие наркотики (ЛУН); внутренние мигранты (ВМ); медицинские работники (МР). Статистический анализ - Stata: Release 15. Категориальные переменные рассчитывались как доли (%) и количественные непрерывные переменные – как средние величины. Результаты: Оценки, свидетельствующие о понимании серьёзности проблемы заболевания туберкулёз, значительно чаще распространены среди ЛЖВ (77%) и ЛУН (86%), чем среди внутренних мигрантов (64%) и общего населения (69%). Представители ЛЖВ (71%) и ЛУН (75%) сообществ чаще, чем общее население (57%) и внутренние мигранты (58%), оценивают проблему туберкулёза в Казахстане, как «очень серьёзную». Осведомленность об основных симптомах и признаках туберкулёза выше среди ЛЖВ и ЛУН, они значительно чаще, чем общее население и внутренние мигранты называли основные симптомы заболевания. ЛЖВ и ЛУН чаще называли воздушно-капельный путь передачи заболевания (94%), чем респонденты из числа общего населения (79%) и внутренних мигрантов (78%). О передачи заболевания через общую посуду и через совместное поедание одного блюда, чаще отмечали ЛЖВ, ЛУН и общее население, чем внутренние мигранты. Тот факт, что любой человек может быть инфицирован туберкулёзом, чаще отмечали ЛЖВ (93%) и ЛУН (89%), чем общее население (86%) и внутренние мигранты (73%). Выводы: Результаты исследования осведомленности населения о ТБ показали, что в целом население имеет определенные знания о туберкулезе, и отмечают основными источниками информации о ТБ телевидение, медицинских работников, членов семьи и друзей. Это свидетельствует о том, что для усиления информирования населения о ТБ необходимо делать упор на данные методы информирования. Исследование показало, что доминирующее большинство целевых групп исследования (82%-95%) обратятся в медицинские организации в случае подозрения на туберкулёз. Также почти каждый десятый ЛЖВ (12,5%) обратятся в Центры СПИД по своему месту жительства. Сравнительно низкая обращаемость в медицинские организации наблюдается среди внутренних мигрантов, несмотря на то, что 82% обратятся в медицинские организации, 10% займутся самолечением, 6% обратятся к целителям, ещё 6% пойдут за лекарствами в аптеку, т.е. по сути так же займутся самолечением.

Introduction: Tuberculosis remains one of the pressing health problems, both throughout the world and in Kazakhstan. Despite the positive dynamics of the epidemiological situation with regard to tuberculosis, in Kazakhstan there are still unresolved problems of an increase in cases of drug-resistant forms of tuberculosis, registration of neglected cases, and treatment interruptions. Certain difficulties in the provision of medical care are also recorded in key populations. The study of the level of awareness of tuberculosis among the population in general and its individual groups will optimize the issues of informing the population about tuberculosis in order to change the attitude and behavior of residents of the country towards tuberculosis, reduce stigma and discrimination. The aim is to study the level of awareness, attitudes, behavior of the population of the Republic of Kazakhstan in matters of tuberculosisү Materials and Methods: This study is a one-stage sociological study using the survey method with filling out questionnaires and the method of in-depth interviewing. The research tool is based on an example of a questionnaire recommended by WHO in “A guide to developing knowledge, attitude and practice surveys” (2008). The questionnaires were developed separately for each group of respondents and are presented in Kazakh and Russian languages. Number of respondents - 3700 people: general population; people living with HIV (PLHIV); people who use drugs (PWUD); internal migrants (BM); medical professionals (MR). Statistical analysis - Stata: Release 15. Categorical variables were calculated as shares (%) and quantitative continuous variables - as averages. Results:Assessments indicating an understanding of the severity of the problem of tuberculosis are much more common among PLHIV (77%) and PWUD (86%) than among internal migrants (64%) and the general population (69%). Representatives of PLHIV (71%) and PWUD (75%) communities more often than the general population (57%) and internal migrants (58%) assess the problem of tuberculosis in Kazakhstan as “very serious”. Awareness of the main symptoms and signs of tuberculosis is higher among PLHIV and PWUD, they were much more likely than the general population and internal migrants to name the main symptoms of the disease. PLHIV and PWUD more often named airborne transmission of the disease (94%) than respondents from the general population (79%) and internal migrants (78%). The transmission of the disease through shared dishes and through joint eating of one dish was more often reported by PLHIV, PWUD and the general population than by internal migrants. The fact that anyone can be infected with tuberculosis was more often reported by PLHIV (93%) and PWUD (89%) than by the general population (86%) and internal migrants (73%). Conclusions: The results of the TB awareness survey showed that the general population has some knowledge about TB, and the main sources of information about TB are indicated by television, health workers, family members and friends. This indicates that in order to strengthen the awareness of the population about TB, it is necessary to focus on these methods of communication. The study showed that the overwhelming majority of the target groups of the study (82% -95%) will turn to medical organizations in case of suspicion of tuberculosis. Also, almost every tenth PLHIV (12.5%) will turn to AIDS Centers at their place of residence. A relatively low number of visits to medical organizations is observed among internal migrants, despite the fact that 82% will turn to medical organizations, 10% will self-medicate, 6% will turn to healers, another 6% will go to the pharmacy for medicines, i.e. in fact, they will also self-medicate.

Кіріспе: Туберкулез бүкіл әлемде, сондай-ақ Қазақстанда да денсаулық сақтаудың өзекті мәселелерінің бірі болып қалуда. Туберкулез бойынша эпидемиологиялық жағдайдың оң динамикасына қарамастан, Қазақстанда туберкулездің дәріге төзімді түрлері жағдайларының өсу проблемалары, асқынған жағдайларды тіркеу, емдеуден қол үзу жағдайлары шешілмеген күйінде қалып отыр. Халықтың негізгі топтарында медициналық көмек көрсетудің белгілі бір қиындықтары тіркеледі. Жалпы халықтың және оның жекелеген топтарының туберкулез туралы хабардар болу деңгейін зерттеу ел тұрғындарының туберкулезге қатынасы мен мінез-құлқын өзгерту, стигма мен кемсітушілікті азайту мақсатында халықты туберкулез туралы хабардар ету мәселелерін оңтайландыруға мүмкіндік береді. Мақсаты – Қазақстан Республикасы халқының туберкулез мәселелеріндегі хабардарлық деңгейін, қарым-қатынасын, мінез-құлқын зерделеу. Материалдар мен әдістер: Бұл зерттеу сауалнамаларды толтыру және терең сұхбаттасу әдісі арқылы бір мезеттік әлеуметтік зерттеу болып табылады. Зерттеу құралы ретінде ДДҰ-ның «A Guide to developing knowledge, attitude and practice surveys» (2008ж.) нұсқаулығында ұсынылған сауалнамасы мысал негізінде алынды. Сауалнама респонденттердің әрбір тобы үшін жеке әзірленді және қазақ және орыс тілдерінде ұсынылды. Жалпы респонденттердің саны - 3700 адам; АИТВ-мен өмір сүретін адамдар (АИТВӨА); есірткі қолданатын адамдар (ЕҚА); ішкі мигранттар (ІМ); медицина қызметкерлері (МҚ). Статистикалық талдау үшін Stata: Release 15 пакеті қолданылды. Категориялдық айнымалылар үлес (%) және сандық үздіксіз айнымалылар – орташа мәндер ретінде есептелді. Нәтижелері: Туберкулез ауруы проблемасының ауырлығын түсінетіндігін куәландыратын бағалау бойынша – ішкі мигранттар (64%) мен жалпы халық (69%) арасындағы көрсеткіштерге қарағанда АИТВӨА (77%) және ЕҚА (86%) үлесі едәуір жоғары. АИТВӨА (71%) және ЕҚА (75%) қоғамдастықтарының өкілдері жалпы халыққа (57%) және ішкі мигранттарға (58%) Қарағанда Қазақстандағы туберкулез проблемасын «өте ауыр» деп бағалайды. Туберкулездің негізгі белгілері мен симптомдары туралы ақпарат АИТВӨА мен ЕҚА арасында жоғары, олар жалпы халық пен ішкі мигранттарға қарағанда аурудың негізгі белгілерін жиі атады. Жалпы халықтың (79%) және ішкі мигранттар (78%) арасындағы респонденттерге қарағанда АИТВӨА мен ЕҚА аурудың ауалы-тамшылы жолын жиі атады (94%). Аурудың жалпы ыдыс-аяқ арқылы және бір тағамды бірге жеу арқылы таралуын ішкі мигранттармен салыстырғанда АИТВӨА, ЕҚА және жалпы халық жиі атап өтті. Кез-келген адамның туберкулезбен ауыруы мүмкін екендігі туралы жалпы халыққа (86%) және ішкі мигранттарға (73%) қарағанда, АИТВӨА (93%) және ЕҚА (89%) хабардар екендігі байқалды. Қорытынды: халықтың ТБ туралы хабардарлығын зерттеу нәтижелері жалпы халықтың туберкулез туралы белгілі бір білімі бар екенін көрсетті және ТБ туралы негізгі ақпараттың көздері теледидар, медицина қызметкерлері, отбасы мүшелері мен достары екендігін атап өтті. Бұл халықты ТБ туралы ақпараттандыруды күшейту үшін ақпараттандырудың осы аталған әдістеріне баса назар аудару қажеттілігін айқындайды. Зерттеу нәтижелері мақсатты зерттеу топтарының басым көпшілігі (82%-95%) туберкулезге күдік туындаған жағдайда ғана медициналық ұйымдарға жүгінетінін көрсетті. Сондай-ақ әрбір оныншы АИТВӨА (12,5%) өздерінің тұрғылықты жері бойынша ЖИТС орталықтарына жүгінеді. Респондеттердің 82% медициналық ұйымдарға жүгінгенін атап өтсе де, медициналық ұйымдарға жүгінудің салыстырмалы түрде төмен деңгейі ішкі мигранттар арасында байқалады, олардың 10% өзін-өзі емдеумен айналысады, 6% емшілерге жүгінеді, тағы 6% дәрі-дәрмектер үшін тікелей дәріханаға жүгінеді, яғни іс жүзінде олар өздігінен емделушілер болып саналады.