КОМПЛЕКСНЫЙ АНАЛИЗ ПРИЧИН И ПОСЛЕДСТВИЙ ЯДЕРНЫХ КАТАСТРОФ СЕМИПАЛАТИНСКОГО ИСПЫТАТЕЛЬНОГО ПОЛИГОНА И АЭС ФУКУСИМА-1
Authors: А.К. Муканова 
Published: October 2024

Введение. Ядерные катастрофы имеют комплексные причины и сопровождаются широким спектром результатов – от медико-демографических и экономических до культуральных. Сравнение их в этом плане представляет интерес в плане предотвращения и сокращения степени ущерба в будущем. Цель исследования:Осуществить оценку ведущих причин, механизмов, медико-социальных и культуральных последствий ядерных инцидентов, связанных с функционированием Семипалатинского испытательного ядерного полигона и аварией на атомной электростанции Фукусима-1. Материалы и методы:Дизайн исследования – аналитический обзор. Материалы исследования включали открытые информационные источники (печатные издания, информацию из сети Internet), а также сведения, полученные из архивов НИИ радиационной медицины и экологии НАО МУС. Охват открытых данных составляет 10 лет, архивных источников – все сроки их формирования (с 1953 г.). Результаты исследования:Представлен комплекс данных об истории проблемы и факторов риска; сути катастрофы; известных социально-медицинских, демографических, социально-экономических последствиях; первичной реакции населения и системы власти; окончательной реакции населения; выводы о связи культуральных особенностей с последствиями катастрофы в сравнительном аспекте между трагедией Семипалатинского испытательного полигона и катастрофой на АЭС Фукусима-1. Определено наличие существенных различий по сущности и масштабам катастроф и комплекс моментов сходства в отношении социально-политических и культуральных причин и влиянию ситуаций на население. Заключение: Учет культуральных аспектов трагедий Семипалатинского ядерного полигона и аварии на АЭС Фукусима-1 необходим для предотвращения подобных ситуаций и снижения наносимого ущерба.

Introduction. Nuclear disasters have complex causes and are accompanied by a wide range of outcomes, from medical demographic and economic to cultural. Comparing them in this regard is of interest in terms of preventing and reducing the degree of damage in the future. Aim: To assess the leading causes, mechanisms, medical, social and cultural consequences of nuclear incidents associated with the operation of the Semipalatinsk nuclear test site and the accident at the Fukushima-1 nuclear power plant. Materials and methods: Study design - analytical review. The research materials included open information sources (printed publications, information from the Internet), as well as information obtained from the archives of the Research Institute of Radiation Medicine and Ecology of the NAO ICC. The coverage of open data is 10 years, archival sources - all the periods of their formation (since 1953). Results of the study: A set of data on the history of the problem and risk factors is presented; essence of the disaster; known socio-medical, demographic, socio-economic consequences; the primary reaction of the population and the system of power; the final reaction of the population; conclusions about the relationship of cultural characteristics with the consequences of the disaster in a comparative aspect between the tragedy of the Semipalatinsk test site and the disaster at the Fukushima-1 nuclear power plant. The presence of significant differences in the nature and scale of disasters and a set of similarities in relation to socio-political and cultural causes and the impact of situations on the population are determined. Conclusion: Taking into account the cultural aspects of the tragedies of the Semipalatinsk nuclear test site and the accident at the Fukushima-1 nuclear power plant is necessary to prevent such situations and reduce the damage caused.

Кіріспе. Ядролық апаттар күрделі себептерге ие және медициналық демографиялық және экономикалықтан мәдениге дейін кең ауқымды нәтижелермен бірге жүреді. Осыған байланысты оларды салыстыру болашақта зиянның алдын алу және оның дәрежесін төмендету тұрғысынан қызығушылық тудырады. Зерттеудің мақсаты: Семей ядролық сынақ полигонының жұмысына және «Фукусима-1» атом электр станциясындағы апатқа байланысты ядролық оқиғалардың жетекші себептерін, механизмдерін, медициналық, әлеуметтік және мәдени салдарын бағалау. Материалдар мен әдістер: Оқу дизайны – аналитикалық шолу. Зерттеу материалдарына ашық ақпарат көздері (басылған басылымдар, Интернеттен алынған ақпарат), сондай-ақ ҰАО ҒЗИ Радиациялық медицина және экология ғылыми-зерттеу институтының мұрағатынан алынған мәліметтер кірді. Ашық мәліметтерді қамту 10 жыл, мұрағаттық дереккөздер – олардың барлық қалыптасу кезеңдері (1953 жылдан бастап). Зерттеу нәтижелері: Мәселе тарихы және қауіп факторлары туралы деректер жиынтығы ұсынылған; апаттың мәні; белгілі әлеуметтік-медициналық, демографиялық, әлеуметтік-экономикалық салдары; халықтың алғашқы реакциясы және билік жүйесі; халықтың соңғы реакциясы; Семей полигонындағы қайғылы оқиға мен «Фукусима-1» атом электр станциясындағы апаттың салыстырмалы аспектісінде мәдени сипаттамалардың апат салдарымен байланысы туралы қорытындылар. Апаттардың сипаты мен ауқымында елеулі айырмашылықтардың болуы және әлеуметтік-саяси және мәдени себептерге және жағдайлардың халыққа әсер етуіне қатысты ұқсастықтар жиынтығы анықталады. Қорытынды: Семей ядролық полигонындағы қайғылы оқиғалардың және «Фукусима-1» атом электр станциясындағы апаттың мәдени аспектілерін ескере отырып, мұндай жағдайлардың алдын алу және келтірілген залалды азайту қажет.