БАЛАМАЛЫ КОММУНИКАЦИЯ ҚҰРАЛДАРЫМЕН AСБ БАР МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ СӨЙЛЕУІН ДАМЫТУ
Authors: Matayev B.A. 
Published: October 2023

The relevance of this article is due to the promotion of the interests of the scientific and practical community to the problem of speech development in pre-school children with autistic spectrum disorder (ASD) with the use of various methods, tools and technologies. The article is aimed at theoretically uncover and visually show the results of experimental work with methods of alternative communication (pictogram) for the development of speech of pre-school children with ASD. The authors tested the program of speech development by means of alternative communication (pictogram) with children of pre-school age with The authors tested the program of speech development by means of alternative communication (pictogram) with children of pre-school age with ASD. The study was based on a theoretical analysis that included historical, comparative and systemic analysis; the experimental part of the study was defined by three (establishing, shaping and controlling) stages of experiment with the application of empirical methods (observation, questionnaires, testing). As a result of research work showed that preschool children with ASD have changed in the sphere of communication with others, which affected not only alternative communication, but also oral communication. This article is intended for researchers in the field of science and practising professionals both psychologists and defectologists engaged in speech development problems of pre-school children with ASD. Keywords: autism spectrum disorder, speech development, alternative communication, pictograms, preschool age, children with ASD.

Бұл мақаланың өзектілігі әртүрлі әдістер, құралдар мен технологияларды қолдана отырып, аутестикалық спектрі (AСБ) бұзылған мектеп жасына дейінгі балаларда сөйлеуді дамыту проблемасына ғылыми және тәжірибелік қоғамдастықтың қызығушылығының артуына байланысты. Мақаланың мақсаты - АСБ бар мектеп жасына дейінгі балалардың сөйлеуін дамыту үшін баламалы коммуникация (пиктограмма) әдістерімен тәжірибелік-эксперименттік жұмыстың нәтижелерін теориялық тұрғыдан ашып көрсету. Авторлар AСБ бар мектеп жасына дейінгі балалармен баламалы коммуникация (пиктограмма) арқылы сөйлеуді дамыту бағдарламасын сынақтан өткізді. Бұл зерттеу тарихи, салыстырмалы және жүйелік талдауды қамтитын теориялық талдау негізінде жүргізілді; зерттеудің тәжірибелік-эксперименттік бөлігі эмпирикалық әдістерді (бақылау, сауалнама, тестілеу) қолдана отырып, эксперименттің үш (анықтаушы, қалыптастырушы және бақылау) кезеңдерімен анықталды. Зерттеу жұмысының нәтижесінде AСБ бар мектеп жасына дейінгі балалар ортамен қарым-қатынасында өзгерістер болғанын көрсетті, бұл тек балама қарым-қатынасқа ғана емес, сонымен қатар сөйлеу қарым- қатынасына да әсер етті. Бұл мақала ғылым саласындағы зерттеушілерге және АСБ бар мектеп жасына дейінгі балаларда сөйлеуді дамыту мәселелерімен айналысатын психологтардың да, дефектологтардың да арналған. Кілтті сөздер: аутизм спектрінің бұзылуы, тіл дамыту, балама байланыс, пиктограммалар, мектепке дейінгі жас, AСБ бар балалар.

Актуальностью данной статьи обусловлена увелечение интереса научного и практикующего сообщества к проблеме развития речи у детей дошкольного возраста с расстройством аутестичекого спектра (РАС) с применением различных методов, средств и технологий. Целью статьи является – теоретически расскрыть и наглядно показать результаты опытно- экспериментальной работы с методами альтернативной коммуникации (пиктограммы) для развития речи детей дошкольного возраста с РАС. Авторами апробирована программа развития речи по средствам альтернативной коммуникации (пиктограммы) с детьми дошкольного возраста с РАС. Данное исследование проводилась на основе теоретического анализа, которое включало в себя исторический, сопоставительный и системный анализ; опытно- экспериментальная часть исследования определялась тремя (констатирующий, формирующий и контрольный) этапами эксперимента с применением эмпирических методов (наблюдение, анкетирование, тестирование). В результате исследовательской работы показали, что детей дошкольного возраста с РАС произошли изменения в сфере коммуникации с окружающими, которое повлияло не только на альтернативное общение, но и на речевое общение. Данная статья предназначена для исследователей в области науки и практикующих специалистов как психологов, так и дефектологов занимающихся проблемами развития речи у детей дошкольного возраста с РАС. Ключевые слова: расстройство аутестичекого спектра, развитие речи, альтернативная коммуникация, пиктограммы, дошкольный возраст, дети с РАС.