bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
How the technical bodies build the city
Authors: Zitouni Benedikte , Tellier Céline
Published: January 2017

This article combines the results of two doctoral research papers and is the fruit of work carried out within the framework of a more global study on the elite in the city. Two sociologists relate the plans for the extension of the city by the road inspectorate in the 19th century and the creation of the underground by the Service Spécial d’Etudes of the STIB in the 20th century. Behind the scenes in the state departments, by dissecting the internal archives of the administration (correspondence, reports, notes and circulars), we discover that civil servants and, more specifically, the technical bodies have developed a practice of time allowing the step-by-step realisation of large-scale projects. Time is a tactical and flexible element in these cases, formulated and manipulated in order to prompt an expansion of the city and to ensure the irreversible commitment of the stakeholders involved. The conclusion shared by the two analyses carried out in parallel questions the idea that it is necessary to have powerful visions and authority for Brussels in order to face major urbanistic challenges. As an alternative, based on information from the history of organisations, the authors propose to examine the technical bodies and their knowledge and capacity to act as mediators.
Students with an immigrant background in Brussels and their first vote
Authors: Teney Céline , Jacobs Dirk
Published: January 2017

In recent years, Belgians with an immigrant background have become an important electoral force in Belgian cities and in particular in the Brussels-Capital Region. Literature on the choice of parties and the voting characteristics of Belgians with an immigrant background is, however, lacking. In this article, we shall present the first analysis of the electoral characteristics of young students with an immigrant background in the Brussels-Capital Region who were voting for the first time in 2007. We have attempted to determine whether pupils with a non-European immigrant background have a special electoral profile which cannot be explained by other sociodemographic characteristics, such as their socioeconomic status or their educational orientation. Contrary to our expectations, after controlling a series of mediating variables, the country of birth of the mother of young students, still has a significant impact on their voting intentions.
Social mix in public urban action in Brussels: project or political language?
Authors: Lenel Emmanuelle
Published: January 2017

After regaining momentum in the mid 1990s, the principle of social mix crystallised at the beginning of the 2000s in a political approach to “reinforce social cohesion”. Since then, it has become a watchword for public urban action in Brussels and elsewhere in Europe. This article endeavours to give an outline of the political and ideological context in which it takes place, as well as attempting to show what is included in the social mix “project” in the case of Brussels – its intentions, instruments and matters left unsaid – and the urban challenges it reveals.
Brussel en Washington: twee ingesloten federale hoofdsteden, twee vergelijkbare metropolitane experimenten?
Authors: Van Wynsberghe Caroline
Published: January 2017

Dit artikel sluit aan op een studiebezoek van de auteur in het kader van een vergelijking tussen Brussel en Washington. Het artikel toont aan dat de metropolitane benadering die thans voor Brussel wordt gevolgd, zeer atypisch is in vergelijking met de literatuur of het Amerikaanse voorbeeld van Washington, DC en veeleer voortvloeit uit een typisch Belgisch compromis dan uit de toepassing van klassieke modellen voor metropolitane samenwerking, die vaak de klemtoon leggen op het voluntarisme van de verschillende actoren. In het Brussels geval wordt de Hoofdstedelijke Gemeenschap “van bovenaf” opgelegd, ook al werd daarop aangedrongen door een aantal partijen die deelnamen aan de onderhandelingen over de federale staatshervorming. In tegenstelling tot wat in Amerika het geval is, heeft de federale overheid in geen enkele stimulans voorzien. De Brusselse Hoofdstedelijke Gemeenschap is dan ook een structuur sui generis, omdat ze niet bestemd is voor andere grote steden van het land, terwijl voor de metropolitane organisatie van Washington enkel een regel wordt toegepast die voor alle grote Amerikaanse steden geldt. De vergelijking legt ook de nadruk op de tijd die nodig is om samenwerking tot stand te brengen. In Washington bestaat er al meer dan 60 jaar een traditie van metropolitaan overleg, die geleidelijk tot stand is gekomen, te beginnen met de gebieden waar dat het meest voor de hand lag, namelijk het openbaar vervoer.
La mobilité quotidienne à Bruxelles : défis, outils et chantiers prioritaires
Authors: Hubert Michel , Lebrun Kevin , Huynen Philippe , Dobruszkes Frédéric
Published: January 2017

Tirant profit des données et analyses rassemblées dans les deux premiers Cahiers de l’Observatoire de la mobilité de la Région de Bruxelles-Capitale, cette note de synthèse actualise et développe considérablement la note des États généraux de Bruxelles parue en 2009 et propose de faire un état des lieux complet, mais surtout nuancé, de cette matière au cœur des compétences et des dépenses régionales. La première partie présente les principaux défis auxquels Bruxelles doit faire face. Ensuite, elle aborde les outils et enjeux institutionnels (les leviers d’action sont particulièrement complexes à Bruxelles et les rapports de forces entre acteurs puissants), avant de terminer par une analyse des convergences et divergences qui entourent deux chantiers que beaucoup s’accordent à considérer comme prioritaires pour Bruxelles : le développement du réseau ferré de la Société des Transports Intercommunaux Bruxellois (STIB) et l’exploitation du futur RER.
De rol van tijdelijk gebruik in de stedelijke (her)ontwikkeling: Brusselse voorbeelden
Authors: De Smet Aurelie
Published: January 2017

Doordat de realisatie van ruimtelijke projecten meestal wordt voorafgegaan door een langdurige planningsfase, liggen stedelijke (her)ontwikkelingsgebieden er vaak gedurende een bepaalde periode schijnbaar nutteloos bij. Dit kan echter een negatieve invloed hebben op de omgeving. Bovendien is de aanwezigheid van “nutteloze ruimte” haast onaanvaardbaar gezien de grote vraag naar open en publieke ruimte. Dit artikel beschrijft hoe in het lopende onderzoek “The role of temporary use of waiting spaces in urban (re)development” wordt onderzocht of tijdelijk gebruik van deze plekken kan bijdragen tot de ontwikkeling van meer hedendaagse, flexibele en spontane manier van ruimtelijke ontwikkeling. Meer specifiek worden de 10 case studies beschreven aan de hand waarvan de huidige situatie en de bestaande mogelijkheden met betrekking tot tijdelijk gebruik in de concrete context van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest werden onderzocht. Doelstelling is de mogelijke rol van tijdelijk gebruik in de ruimtelijke planning van het Gewest op de agenda te zetten. Hiermee sluit deze bijdrage bij andere initiatieven die momenteel hierrond worden genomen zoals de organisatie van het colloquium “Tijdelijke Publieke Ruimte Tussen Flexibiliteit en Planning” en de masterclass rond “De Uitdaging van Tijdelijke Publieke Ruimtes” door het steunpunt ]pyblik[ in september 2013.
Doorstroming van de jongeren van het onderwijs naar de arbeidsmarkt in Brussel: bestuurlijke uitdagingen
Authors: Franssen Abraham , Carlier Donat , Benchekroun Anissa
Published: January 2017

Dualisering en afhaken op school, hoge werkloosheid bij laaggeschoolde jongeren en chronische bestaansonzekerheid wijzen op de problemen die jongeren ondervinden bij de doorstroming van het onderwijs naar de arbeidsmarkt. Deze synthese strekt ertoe de transitie van jongeren van de schoolbanken naar de arbeidsmarkt, van werkloosheid naar opleiding, van opleiding naar werk en op de arbeidsmarkt zelf beter in kaart te brengen. De synthese is gebaseerd op de werkzaamheden van het “Jongerenlabo”, dat gedurende twee jaar beleidsmakers, docenten, werkgevers, professionals uit het werkveld en natuurlijk ook werkloze jongeren bijeenbracht voor groepsanalyses. In eerste instantie wordt, na een korte schets van de situatie in Brussel en een nauwkeurigere omschrijving van de categorie “jongeren in transitie”, het desbetreffende overheidsbeleid onder de loep genomen. In tweede instantie wordt een gezamenlijke diagnose gesteld van de uitvoering van het overheidsbeleid in kwestie en de resultaten. Samen met de actoren die het beleid ten uitvoer leggen, worden enkele van de uitdagingen voor het beleid aangemerkt, dat meer op een “patchwork” van conflictueuze relaties dan op een coherente regeling lijkt. In derde instantie onderzoeken de auteurs, met het oog op de toekomst, de voorwaarden en mogelijkheden voor een adequater overheidsbeleid dat de doorstroming van jongeren van het onderwijs naar de arbeidsmarkt verbetert.Deze synthesenota is gebaseerd op de conclusies van het “eindseminarie van het jongerenlabo: de doorstroming van de jongeren van school naar werk” (http://www.youthlab.eu). Dit onderzoek, dat gesteund wordt door de DG Werkgelegenheid en Sociale Zaken van de Europese Commissie, is uitgevoerd in het kader van een partnerschap tussen de Université Saint-Louis – Bruxelles, Actiris en de CCFEE (Commission Consultative Formation Enseignement Emploi) en met drie andere openbare diensten voor arbeidsvoorziening: de Arbeitsmarktservice Österreich (AMS, Oostenrijk), de Bundesagentur für Arbeit (BA, Duitsland) en FOREM (Wallonië). De diverse actoren die betrokken zijn bij de doorstroming in het Brussels Gewest, hebben gedurende twee jaar meegewerkt aan het stellen van een diagnose en het uitstippelen van perspectieven. De inhoud van de synthesenota verbindt evenwel enkel de auteurs.
Culture et créativité : ébauche d’un instrument de mesure pour la métropole bruxelloise
Authors: Martens Birgitte , Dobbels Jelena , Amez Lucy , Ysebaert Walter
Published: January 2017

Au cours de la dernière décennie, la reconnaissance du rôle crucial joué par les secteurs culturels et créatifs (SCC) dans le développement économique régional n’a cessé de grandir. La Région de Bruxelles-Capitale, elle aussi, marque son intérêt pour ces secteurs et ressent la nécessité de disposer d’instruments de mesure permettant de recenser et de suivre leur impact et leurs activités. Le présent article répond à ce besoin en proposant une sélection d’indicateurs représentatifs de ces secteurs, centrée principalement sur la Région bruxelloise. Au contraire d’autres modèles de mesure, cette sélection a l’ambition d’être immédiatement applicable, en s’harmonisant au mieux avec des sources de données et les institutions bruxelloises existantes.
Financement régional des dépenses en recherche et développement
Authors: Devillé Hervé
Published: January 2017

Suite à la perte de compétitivité de la plupart des pays européens par rapport aux autres grandes puissances économiques depuis les années 70, l’Union européenne s’est fixé comme objectif, au sein de son programme « Europe 2020 », d’affecter à la recherche et développement (R&D) 3 % du PIB. La Belgique a décidé au sein de son programme national de réforme de suivre cet objectif. Cette analyse tente de mettre en évidence cet effort au niveau des entités fédérées de la Belgique sous certaines hypothèses de projections du PIB, des dépenses en R&D et de leur répartition entre secteur privé et public à l’horizon 2020. Dans le cadre des hypothèses retenues, la Région bruxelloise n’atteindrait globalement, qu’une intensité de 1,9 % du PIB à cette échéance, ce essentiellement suite une insuffisance de dépenses privées en R&D sur le territoire régional. La Région flamande atteindrait pratiquement l’objectif en 2020 et la Région wallonne le dépasserait grâce à une croissance importante de ses dépenses privées. Au niveau national, la Belgique atteindrait globalement l’objectif en 2020 grâce aux compensations, particulièrement en termes de dépenses privées, entre les régions wallonne et bruxelloise.
Regionalisering van de woonbonus: naar een beleid op maat van het Brussels Gewest?
Authors: Bernard Nicolas , Lemaire Valérie
Published: January 2017

In het kader van de zesde staatshervorming is de federale bevoegdheid voor de fiscaliteit van de hypothecaire kredieten voor de “enige eigen woning” onlangs overgedragen aan de Gewesten. Het systeem werd doorgaans “woonbonus” genoemd en toegekend aan een zeer groot aantal belastingplichtigen. Het is evenwel vatbaar voor diverse kritische opmerkingen. Het belastingvoordeel, dat in totaal verschillende tienduizenden euro’s per persoon bedraagt, wordt toegekend zonder enige inkomensvoorwaarde. Ook de meest welgestelden krijgen het voordeel, terwijl ze zelfs zonder dat duwtje in de rug eigenaar zouden zijn geworden. Tegelijkertijd maken de achtergestelde gezinnen er amper gebruik van om de eenvoudige reden dat de prijzen op de vastgoedmarkt voor hen onbetaalbaar zijn. De fiscale steun stimuleert de vraag en drijft de verkoopprijzen op, zodat uiteindelijk de verkoper en niet de koper het voordeel op zak steekt. Tot slot discrimineert de woonbonus alleenstaanden tegenover koppels, want ze krijgen maar de helft van het voordeel. Voor de Gewesten is het belangrijk, vooral in een periode van budgettaire besparingen, om de woonbonus te hervormen en onder meer om te vormen tot een socialer instrument. In de toekomst zou de woonbonus ook kunnen worden gekoppeld aan eisen op het vlak van gezondheid of energieprestaties van de woning of worden gereserveerd voor degenen die voor de eerste keer een woning kopen…
Évaluation des actions transversales du New Deal : des partenariats opérationnels au service de l’emploi des Bruxellois ?
Authors: Cipriano Sabrine , Fallon Catherine , Fastré Perrine , Halin Jordan
Published: January 2017

En 2011, partenaires sociaux et gouvernement bruxellois signent le New Deal, visant à renforcer la cohérence de la politique bruxelloise de l’emploi par la voie des partenariats entre les acteurs concernés, privés ou publics. L’évaluation de cette politique publique est une première en Région de Bruxelles-Capitale. Cet article pose un regard réflexif sur ses résultats, obtenus par des études de cas et des focus groups. Il dresse un bilan opérationnel des dispositifs de coordination mis en place, selon le point de vue des acteurs impliqués dans le New Deal : ces nouveaux modes de coopération révèlent-ils l’émergence d’une nouvelle gouvernance publique en Région bruxelloise ? Il montre que les mutations voulues par le New Deal dans la gouvernance entre acteurs bruxellois sont marquées par la volonté de transversalité de l’action publique, mais restent, in fine, limitées par le poids du découpage institutionnel qu’il prétend dépasser. La méthode de coordination, car trop informelle et dépendante des acteurs (ainsi que des personnes) en présence et de leurs moyens, gagnerait à être renforcée, tant pour assurer la pérennisation de la démarche que pour éviter que la coordination ne se résume à une seule juxtaposition d’acteurs.
Should there be an app for that? Inhibiting and contributing factors to the development of a mobile smart city strategy for Brussels
Authors: Walravens Nils
Published: January 2017

Today, more things than people are connected to the Internet, more mobile than fixed broadband subscriptions are active and more than 50% of the world’s population lives in cities. Smartphones and the mobile services and apps that run on them have become the predominant interface between citizens and the so-called “Smart City”. This however, poses difficulties for cities and local governments that are faced with a plethora of new challenges in a changing public service context. This paper provides nine inhibiting and contributing factors that form initial steps in re-thinking what cities in general, and Brussels specifically, should focus on in their efforts to becoming “smarter”, with mobile as a key starting point.
Gnawa-muzikanten in Brussel: een culturele herconfiguratie
Authors: Sechehaye Hélène , Weisser Stéphanie
Published: January 2017

Dit artikel bestudeert de muziekpraktijken van de Gnawa in Brussel vanuit de etnomusicologie. De Gnawa behoren tot een gemeenschap die afkomstig is uit Marokko. Ze hebben in hun muziekpraktijken nieuwe elementen geïntegreerd, wat zou kunnen worden verklaard door hun migratie naar het buitenland. Meer nog, de vergelijking met de situatie van andere diaspora wijst erop dat de situatie in Brussel uniek is. Men stelt niet alleen wijzigingen in de methodes om de muziek aan te leren en de combinatie van profane met rituele muziek vast, maar ook een diversificatie van de contexten waarin de Gnawa optreden. Dat brengt de Gnawa-muzikanten ertoe zich andere Marokkaanse muziekstijlen eigen te maken en ze aarzelen niet om daar inspiratie in te vinden voor hun gnawa-repertoire, dat in theorie niet openstaat voor de integratie van externe elementen. De Brusselse Gnawa betreuren niet dat ze door de migratie aan authenticiteit zouden hebben ingeboet, maar ze herdefiniëren hun muziekpraktijken en hun werkingswijzen door die aan te passen aan hun nieuwe leefomgeving. Zodoende ontwikkelen ze continu hun identiteit en brengen ze tegelijk een zeer specifiek cultureel en sociaal erfgoed tot stand op nieuwe grondgebieden.
Les jeunes enfants à Bruxelles : d’une logique institutionnelle à une vision systémique
Authors: Humblet Perrine , Amerijckx Gaëlle , Aujean Stéphane , Deguerry Murielle , Vandenbroeck Michel , Wayens Benjamin
Published: January 2017

Dans le système fédéral belge, les matières liées aux personnes sont une compétence communautaire et non pas régionale. Mais ces matières, comme l’enseignement ou la culture, bien que gérées dans un cadre francophone ou néerlandophone sont pourtant des enjeux majeurs pour Bruxelles. Les notes de synthèse du Brussels Studies Institute ont déjà à plusieurs reprises abordé les enjeux de matières essentiellement communautaires dans une perspective bruxelloise, notamment en rassemblant les informations et statistiques pour construire un état des lieux consolidé à l’échelle régionale. Après l’enseignement obligatoire, l’enseignement supérieur et dans une certaine mesure la formation professionnelle, la cinquième note de synthèse publiée dans le numéro 91 de la revue Brussels Studies poursuit dans cette voie en abordant la question de la situation des jeunes enfants, de la naissance à 6 ans.
La dramatique histoire de Léon et Camille : essai de géographie littéraire le long des boulevards bruxellois
Authors: Debroux Tatiana , Brogniez Laurence , Decroly Jean-Michel , Loir Christophe
Published: January 2017

L’analyse spatiale d’un texte littéraire publié à la moitié du 19e siècle offre de redécouvrir le genre de la littérature panoramique et les riches informations qu’elle peut apporter sur le contexte urbain qui l’a vu naître. A travers un essai de géographie littéraire basé sur le récit singulier d’une romance contrariée, nous souhaitons montrer l’apport d’une réflexion interdisciplinaire autour de l’espace et des productions artistiques, qui gagnent à être interrogés au prisme l’un de l’autre. Le récit étudié ici est construit autour des boulevards bruxellois et de leur fréquentation sociale : l’analyse des lieux, de la temporalité, du parcours des personnages et leur traduction cartographique révèle la structuration socio-spatiale de la ville dans son ensemble. Elle offre aussi de précieuses informations concernant les usages de l’espace et ses représentations, que ne permettent pas d’approcher les sources historiques traditionnelles.
Jeunesses bruxelloises : entre diversité et précarité
Authors: Sacco Muriel , Smits Wendy , Kavadias Dimo , Spruyt Bram , d’Andrimont Caroline
Published: January 2017

Présentée de façon thématique, cette note de synthèse a pour objectif de dresser un portrait des jeunes bruxellois, tant francophones que néerlandophones, de 12 à 25 ans à partir d’une grande diversité de données et recherches scientifiques publiées depuis 2005. La complexité institutionnelle et linguistique caractérisant à la fois le contexte bruxellois et la production des recherches rend ce type d’exercice tout à fait nécessaire. Cet état des lieux des connaissances sur les jeunes bruxellois permet de prendre conscience de leur extraordinaire diversité et de leurs nombreuses vulnérabilités, ainsi que du travail à accomplir pour combler les lacunes et améliorer les informations disponibles pour les acteurs de terrain. C’est pourquoi cette note constitue également une proposition d’agenda de recherches.
De Brusselse jeugd: tussen diversiteit en kwetsbaarheid
Authors: Sacco Muriel , Smits Wendy , Spruyt Bram , Kavadias Dimo , d’Andrimont Caroline
Published: January 2017

Deze synthesenota, voorgesteld als een thematische nota, strekt ertoe een portret te maken van zowel de Nederlandstalige als Franstalige Brusselse jongeren van 12 tot 25 jaar aan de hand van een groot aantal diverse gegevens en wetenschappelijke werken die sinds 2005 zijn gepubliceerd. De complexe situatie op het vlak van de instellingen en het gebruik van de talen, die zowel de Brusselse context als de onderzoeken kenmerkt, vereist een dergelijke synthese. Dit overzicht van de kennis over de Brusselse jongeren vestigt de aandacht op hun buitengewone diversiteit en grote kwetsbaarheid, alsook op het werk dat nog moet worden uitgevoerd om de lacunes weg te werken en de beschikbare gegevens voor de actoren te velde te verbeteren. Daarom is deze synthesenota eveneens een voorstel van onderzoeksagenda.
Brussels youth: between diversity and lack of security
Authors: Sacco Muriel , Smits Wendy , Spruyt Bram , Kavadias Dimo , d’Andrimont Caroline
Published: January 2017

Presented in a thematic manner, the aim of this synopsis is to paint a picture of French- and Dutch-speaking Brussels youth between the ages of 12 and 25, based on a great diversity of data and academic research published since 2005. The institutional and linguistic complexity which characterises the situation in Brussels and the production of research makes this type of exercise absolutely necessary. This inventory of knowledge regarding youth in Brussels sheds light on their extraordinary diversity and their vulnerability, as well as on the work to be carried out in order to fill the gaps and improve the information available for the stakeholders in the field. This synopsis therefore also constitutes a proposed research agenda.
The Tivoli sustainable neighbourhood: a new way of building the city in Brussels?
Authors: Bilande Arnaud , Dal Cynthia , Damay Ludivine , Delmotte Florence , Neuwels Julie , Schaut Christine , Wibrin Anne-Laure
Published: January 2017

In Brussels and elsewhere, the reference to sustainable development has made its way in public policies. With its 400 housing units, its park and an economic centre dedicated to “green” companies, the “Tivoli” sustainable neighbourhood project is one of the most ambitious projects under way in the Brussels territory. In 2012, researchers from Université Saint-Louis – Bruxelles (USL-B), Université libre de Bruxelles (ULB), Université catholique de Louvain (UCL) and associations such as Periferia – in charge of participation in the Tivoli project – carried out an in vivo study of the project. This article summarises part of the “Quartiers durables” group’s work based on four themes: 1) the reorganisation of public action and “governance”; 2) participation at the heart of the sustainable project; 3) the connections between architecture and the model of the sustainable city; and 4) the appropriation of sustainable living in two other projects in Brussels. For the authors, the Tivoli project reveals (new?) approaches which question more broadly the methods of building the contemporary city.
Beheer van de verkeerslichten als basis voor mobiliteitskeuzes: strategische uitdagingen van een technisch instrument
Authors: Brandeleer Céline , Ermans Thomas
Published: January 2017

Dit artikel gaat dieper in op het systeem voor verkeerslichtenbeïnvloeding waarvan het openbaar vervoer in Brussel gebruikmaakt. Deze technische voorziening zorgt voor de temporele herverdeling van het gebruik van de ruimte ten voordele van het openbaar vervoer en moet de bestendige daling van de commerciële snelheid van de voertuigen van de Maatschappij voor het Intercommunaal Vervoer te Brussel (MIVB) beteugelen en dus besparingen op de exploitatiekosten realiseren. Ons doel: deze technische voorziening toelichten en de onderliggende beleidsmatige uitdagingen op het vlak van ruimtelijk beheer onder de aandacht brengen. In de kern van alle discussies rond verkeerslichtenbeïnvloeding staat uiteraard de kwestie van de respectieve plaats van het openbaar vervoer en de auto rekening houdend met de zeer hoge verkeerscongestie. Met deze benadering willen we ook de aandacht vestigen op het weinig zichtbare werk van het bestuur (Brussel Mobiliteit in dit geval) dat erin slaagt om tot compromissen te komen, met telkens voor- en nadelen, opdat een project goed zou werken in het Brusselse “ecosysteem”.
Sur les traces de la Première Guerre mondiale à Bruxelles
Authors: Jaumain Serge , Jourdain Virginie , Amara Michaël , Benvindo Bruno , Bouchat Pierre , Bousmar Eric , Charon Arnaud , Eggerickx Thierry , Gybels Elisabeth , Kesteloot Chantal , Klein Olivier , Mihail Benoît , Steffens Sven , Tallier Pierre-Alain , Tousignant Nathalie , Vaesen Joost
Published: January 2017

Le centenaire de la Première Guerre mondiale a remis cette période sous les feux des projecteurs. Le retentissement médiatique des premières commémorations a été tout à fait inédit, voire surprenant, pour un conflit longtemps resté dans l’ombre d’une Seconde Guerre mondiale plus meurtrière encore. Si tout portait à croire que la Grande Guerre n’était plus qu’un lointain souvenir, force est de constater qu’elle fait encore l’objet d’une réelle curiosité de la part du grand public. Ce centenaire a aussi engendré une multitude de publications dont beaucoup s’inscrivent dans le renouveau des recherches historiques sur la Première Guerre mondiale en cours depuis une grosse vingtaine d’années. Le cas de la Belgique, théâtre de combats et territoire presque totalement occupé, a été abondamment étudié. Par contre si une série de travaux récents ont pris Bruxelles pour cadre d’analyse, une synthèse globale spécifiquement consacrée à la capitale fait encore défaut. Cette première note synthétise donc les traces matérielles et les héritages immatériels du conflit à Bruxelles. L’ambition n’est dès lors pas de retracer l’histoire de Bruxelles pendant la Première Guerre mondiale, ni même de présenter les derniers travaux sur ce sujet mais de répondre à quelques questions simples que se posent aujourd’hui les Bruxellois : que reste-t-il de la Première Guerre mondiale dans la capitale ? Qui s’y intéresse et pourquoi ? Quelles résonances ce conflit a-t-il encore aujourd’hui dans les mémoires bruxelloises ? Comment se répercutent-elles dans l’espace urbain ? En d’autres mots, cette note prend le parti de renverser la temporalité historique pour observer le résultat opéré par le tri du temps.
Philippe Vandermaelen, Mercator de la jeune Belgique
Authors: Silvestre Marguerite
Published: January 2017

Cet article présente les conclusions d’un livre édité concomitamment par la Bibliothèque royale de Belgique : Philippe Vandermaelen, Mercator de la jeune Belgique. Histoire de l’Établissement géographique de Bruxelles et de son fondateur. Cette publication est l’aboutissement de vingt-cinq années de recherche au sein de la section des Cartes & Plans, dépositaire de l’exceptionnelle collection cartographique et documentaire de l’Établissement géographique de Bruxelles. L’article et l’ouvrage auquel il se réfère restituent la vie du géographe visionnaire, dans un cheminement chronologique où l’axe principal est sa production cartographique (méthodologie, collaborations, levés, nivellements, gestion commerciale, etc.) pour aboutir à un passage de témoin au Dépôt de la Guerre, futur Institut géographique national. Il ouvre aussi, dans une démarche transversale, les portes des différentes créations institutionnelles de Vandermaelen : le centre de documentation, la galerie d’histoire naturelle, l’école de lithographie et l’École Normale, le musée ethnographique, l’organisation d’expéditions scientifiques.
Philippe Vandermaelen, de Mercator van het jonge België
Authors: Silvestre Marguerite
Published: January 2017

Dit artikel stelt de conclusies voor van een boek dat mede werd uitgebracht door de Koninklijke Bibliotheek van België: Philippe Vandermaelen, Mercator de la jeune Belgique. Histoire de l’Établissement géographique de Bruxelles et de son fondateur. Deze publicatie is het resultaat van 25 jaar onderzoek binnen de afdeling Kaarten & Plannen, waar de buitengewone cartografische en documentaire collectie van het Établissement géographique de Bruxelles wordt bewaard. Het artikel en het boek waarnaar het verwijst, vertellen het levensverhaal van de visionaire geograaf volgens een chronologisch verloop met als rode draad zijn cartografische productie (methodologie, samenwerkingen, opmetingen, nivelleringen, commercieel beheer, enz.) tot de overdracht naar de Dépôt de la Guerre, het latere Nationaal Geografisch Instituut. Het geeft ook een transversaal overzicht van de verschillende institutionele creaties van Vandermaelen: het documentatiecentrum, de natuurhistorische galerij, de school voor lithografie en de normaalschool, het etnografisch museum en de organisatie van wetenschappelijke expedities.
Que deviennent les quartiers centraux à Bruxelles ?
Authors: Van Criekingen Mathieu
Published: January 2017

Au cours de la dernière décennie, l’accès au logement des ménages à faibles revenus dans les quartiers centraux de Bruxelles s’est sensiblement compliqué. Dans le même temps, de multiples signes de réinvestissement y devenaient clairement perceptibles. Cet article propose une interprétation de ces transformations actuellement en cours à Bruxelles en termes de gentrification. L’analyse repose en particulier sur l’étude de données migratoires : qui quitte les quartiers bruxellois en voie de gentrification, et pour aller où (à Bruxelles et en dehors) ? Les résultats obtenus indiquent que, même si la gentrification à Bruxelles traduit (encore) l’émergence de quartiers plus « branchés » que « chics », cette dynamique est (déjà) très sélective socialement. En effet, différents types de migrants quittent les quartiers centraux, mais les lieux de destination de ces mouvements de populations diffèrent nettement selon le profil social de ces migrants.
The Brussels metropolis: developments between Lille and Berlin?
Authors: Van Wynsberghe Caroline
Published: January 2017

The least known of the different scenarios being debated for Brussels are probably those for the development of a metropolis or an urban community. In their minimalist versions, both scenarios can be envisaged without requiring institutional reform and without touching the borders of Brussels, which makes them less “onbespreekbaar” – depending on the interlocutor – than enlargement of the city, co-management, or the European district. Lille’s development is based on two territories: the urban community that groups 85 municipalities and the metropolis that transcends state borders. Berlin and Brandenburg have explored a merger, but the project was blocked by a referendum. However, various types of formal “metropolitan”-type cooperation have been put in place. The four scenarios resulting from these two cities offer lessons for the development of Brussels.
Brussels as the capital of a Europe of the regions?
Authors: Huysseune Michel , Jans Theo
Published: January 2017

Brussels has acquired international capital status for regional and local lobbying. The establishment of a representation to the EU in Brussels has become the standard for regions (and, to a lesser extent, local authorities) from EU Member States. The activities of these representations present a specific profile that partly distinguishes them from classic interest groups and lobbies. They were established for a variety of reasons, such as seeking funding, playing a political role at EU level, and raising the region’s profile and connecting with networks and a supranational community in the proximity of the EU institutions. The offices’ goals and activities have since converged and they now all seek to inform, network, lobby, liaise, and market for their regions. Regions with legislative powers concentrate more on influencing EU policies, which their preferential access to the European Council and Commission allows them to do so effectively. Because of the diversified range of functions that regional offices fulfil, they are relevant and useful to their home regions and likely to be permanent fixtures in Brussels.
Een terugblik op vijftien jaar VGC-beleid (1989‑2004)
Authors: Witte Els
Published: January 2017

In deze bijdrage wordt een eerste aanzet gegeven om het beleid van de Vlaamse Gemeenschapscommissie te duiden tijdens de periode 1989‑2004. Daartoe wordt het discours geanalyseerd van de hoofdactoren, dit wil zeggen de ministers die samen het College vormen en de parlementsleden die in de Raad zetelen. De Beleidsverklaringen en de notulen van de vergaderingen dienen als uitgangspunt van de analyse. Deze lectuur verschaft interessante informatie over de wijze waarop de hoofdactoren de instelling, haar functies en haar plaats in het Brussels model percipiëren en vooral over de wijze waarop ze hun sociaal-culturele bevoegdheden willen invullen en over de waarden die daarbij een rol spelen.
Looking back on fifteen years of FCC policy (1989‑2004)
Authors: Witte Els
Published: January 2017

This contribution is a first impetus to explain the policy of the Flemish Community Commission during the period 1989‑2004. To this end the discourse of the main actors is analysed, i.e. the ministers who together form the Board and the members of parliament who have a seat in the Council. The Policy statements and the minutes of the meeting are the basis of this analysis. This literature provides interesting information about how the main actors perceive the institution, its functions and its place in the Brussels model, and mainly the way how they want to interpret their social-cultural powers and the values that play a role in all this.
Het gebruik van de gemeentelijke administratieve sancties door de Brusselse gemeenten
Authors: De Hert Paul , Meerschaut Karen , Gutwirth Serge , Vander Steene Ann
Published: January 2017

Met de wetten van 1999 en 2004 betreffende de invoering van gemeentelijke administratieve sancties (kortweg GAS-wetgeving) hebben gemeenten nieuwe juridische instrumenten gekregen om overlastfenomenen krachtdadiger te kunnen aanpakken. Voortaan kunnen gemeenten voor gedragingen die een inbreuk uitmaken op de openbare orde (netheid, veiligheid en rust) of die “openbare overlast” veroorzaken, een bestuurlijke sanctie tot 250 euro opleggen. In deze bijdrage wordt nagegaan hoe de 19 gemeenten van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest dit lokaal “overlastrecht” invullen. Vastgesteld wordt dat er veel verschillen zijn op het vlak van zowel de inhoud, de procedure en modaliteiten van de gemeentelijke administratieve sancties (bemiddeling, de vaststelling, bedragen), als van de keuze voor beboeting of bestraffing. Hoewel de facto een zekere uniformisering van het Brussel – se politie – en veiligheidswezen heeft plaatsgevonden en het Gewest hier en daar bijstuurt, heeft het Brussels Gewest behoefte aan een grotere institutioneel verankerde regierol.
L’Expo 58 et le « tout à l’automobile »
Authors: Hubert Michel
Published: January 2017

Alors qu’il fallut plus de quarante ans pour réaliser la jonction ferroviaire Nord-Midi, à peine trois années furent nécessaires pour métamorphoser profondément la ville de Bruxelles et en faire l’une des capitales européenne les plus motorisées. L’Expo 58 a joué un rôle accélérateur essentiel dans ce mouvement. Après avoir explicité les circonstances qui ont conduit au « tout-à-l’automobile » à Bruxelles, l’auteur s’interroge sur les difficultés de la reconversion de Bruxelles à un modèle de développement urbain moins dépendant de l’automobile. Le scénario tendanciel pour 2015 que nous prédit la Région de Bruxelles-Capitale annonce une écrasante domination de la voiture sur l’ensemble de la zone dite RER. La perspective de la situation de crise qui en découlera constitue une chance à saisir pour inverser la tendance. Au moment où un nouveau tournant technologique est en marche, seuls un plan d’investissement massif dans le transport collectif urbain bruxellois et l’insertion de celui-ci dans un système de gestion et d’information situé à une échelle fonctionnelle appropriée (zone RER) pourraient constituer le pendant des plans de développement du réseau routier qui ont marqué trois décennies au départ de l’Expo 58. Une telle politique ne pourra faire l’économie d’une réflexion sur les conditions de circulation et de stationnement du trafic routier, sur le coût externe du transport automobile et sur la contribution de celui-ci au financement des transports publics. Elle ne pourra davantage se faire sans la mise en place de dispositifs de participation citoyenne. La perte d’attractivité des espaces urbains dégradés par les grandes infrastructures routières du passé peut être combattue, comme le montrent les exemples de régénération urbaine mis en œuvre à Boston et à Madrid.
The master plans: what comes next?
Authors: Delmotte Florence , Hubert Michel , Tulkens Francois
Published: January 2017

The master plan was designed in the framework of the 2002 Regional Development Plan (RDP) as the preferred tool for the development of the fourteen “areas of regional interest”. The plan thus made a triple promise: better coordination of public action, effective public/private partnerships (PPPs) and true democratic participation. The tool was implemented for the first time during the last regional legislature, and is evaluated here based on an empirical study of several cases including the emblematic case of the state administrative district, as well as an afternoon meeting to discuss the results. The authors feel that the administrative complexity, the opposing interests of the public and private sectors, and the difficulty to establish true participation on behalf of inhabitants jeopardise the efficiency of a tool which – when all is said and done – is not binding. But they do not confine themselves to this acknowledgment of (partial) failure. Instead of recommending the elimination of this mechanism, they outline proposals to improve it. Although the ‘master plan’ tool is headed in the right direction, it calls for other advancements towards urban management which is more democratic, more effective, respectful of collective interests and beneficial for the future of the city.
Réguler les inscriptions scolaires à Bruxelles
Authors: Cantillon Estelle
Published: January 2017

Cet article se veut une contribution aux réflexions concernant la politique d’inscriptions scolaires la mieux adaptée aux besoins de la Région de Bruxelles-Capitale. A cette fin, nous recadrons dans un premier temps le débat actuel sur les inscriptions scolaires en distinguant les objectifs politiques poursuivis, de la procédure qui met en œuvre ces objectifs et en argumentant que l’analyse de ces deux aspects peut être entreprise de façon indépendante. Dans un deuxième temps, nous décrivons les enjeux spécifiques auxquels fait face la Région en ce qui concerne les inscriptions scolaires. Enfin, nous nous décrivons deux scénarios d’objectifs possibles et de hiérarchisation possible de ceux-ci. Nous proposons ensuite une procédure qui permette d’atteindre aux mieux ces objectifs. L’idée ici est de bâtir sur le débat actuel et les enjeux spécifiques de Bruxelles afin d’illustrer les arbitrages politiques nécessaires et les aspects pratiques de leur mise en œuvre.
European funds in Brussels: from principles to practices
Authors: Hubert Gaëlle
Published: January 2017

The present article focuses on the way in which the Brussels Region uses European Structural Funds – in particular the European Regional Development Fund (ERDF) – in view of carrying out several economic and social projects in its territory. It attempts to analyse the evolution of ERDF programmes in Brussels from 2000 to 2013 and takes a critical look at the so-called “regional policy” in this area. The latter is having a hard time getting through the institutional barriers and is characterised by strong inequalities between stakeholders – during the elaboration of programmes as well as in the implementation of projects – despite approaches based on partnership and integration which characterise the European Funds. By taking the European Funds in Brussels as an example, this article examines the logic of “concrete public action”, between strategic policy and incremental process, and between formal procedures and the concrete practices of stakeholders.
Wie is gebaat bij de beleidsmaatregelen die de aankoop van de gezinswoning in Brussel ondersteunen?
Authors: Romainville Alice
Published: January 2017

Het beleid dat het Brussels Gewest voert om de aankoop van de gezinswoning te steunen, is bestemd voor bepaalde categorieën van gezinnen en voor bepaalde wijken van het centrum en de eerste kroon. Met de verschillende steunmaatregelen kanaliseert het Gewest privé-investeringen naar bepaalde volkswijken die het aantrekkelijker wil maken voor particuliere projectontwikkelaars en een bevolking met een hoger inkomen.Volgens de analyse worden de instrumenten die bestemd zijn voor gezinnen met een middelgroot inkomen, hoofdzakelijk gebruikt in de centrumwijken, in het bijzonder langs het kanaal, terwijl de steunmaatregelen voor de armste gezinnen veeleer leiden tot migraties vanuit de centrumwijken naar het westen van het Gewest.De steunmaatregelen hebben ervoor gezorgd dat de situatie van veel gezinnen verbeterd is, maar tot nu toe hadden ze een vrij beperkt succes.Op lokaal vlak kunnen de migraties waartoe ze leiden, evenwel aanzienlijke sociale gevolgen hebben, te meer daar een deel van de wijken in kwestie al te maken heeft met gentrificatie en forse huurprijsstijgingen.
Vijftig jaar kantoorproductie in Brussel
Authors: Dessouroux Christian
Published: January 2017

Dit artikel geeft een overzicht van de ruimtelijke ontwikkeling van de kantoorproductie in Brussel tijdens de laatste vijftig jaar. Door de forse afname van de werkgelegenheid in de landbouw en daarna in de industrie is het kantoor de arbeidsplaats bij uitstek geworden van de werknemers in het Brussels Gewest (twee derde van de ongeveer 724 000 werknemers). De constante ruimtelijke uitbreiding van de kantooroppervlakte staat symbool voor de uitbreiding van de tertiaire sector en de economische welvaart van de hoofdstad, maar is tegelijk ook een oorzaak van haar kwetsbaarheid en complexiteit. De historische analyse van de kantoorproductie wijst op een tegelijk centrifugale, asymmetrische en polycentrische ruimtelijke ontwikkeling.Deze studie, waartoe de aanzet werd gegeven in het kader van het “Overzicht van het kantorenpark”, werd uitgevoerd met het oog op de publicatie van het collectieve werk Brussel, haar kantoren en bedienden, uitgegeven door de directie Studies en Planning van het Ministerie van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Het werk, dat een twintigtal bijdragen, een originele cartografie en een groot aantal illustraties bevat, behandelt de veelvuldige facetten van de kantoorproductie, die een grote stempel heeft gedrukt op de naoorlogse geschiedenis van Brussel.
Commuting to Brussels: how attractive is “free” public transport?
Authors: De Witte Astrid , Macharis Cathy
Published: January 2017

Brussels is facing huge challenges in the field of mobility which, if not tackled, will have a large impact on both the environment and the economy. With one vehicle for less than two inhabitants, the city of Brussels has one of the highest motorization rates in Europe. Over the past decade, several Belgian cities have been experimenting with “free” public transport based on the concept of a third payer system to stimulate the use of public transport instead of the car. This study explores the modal shift potential of this measure for commuters in Brussels by means of a large scale survey. The results indicate that there is still a margin for a further modal shift away from car use, but in order to make public transport more attractive to car users the price paid by the commuter should be lowered, the quality and capacity of the public services should be improved and the mobility policy of the companies should be adjusted in favour of public transport.
Pendelen naar Brussel: hoe aantrekkelijk is “gratis” openbaar vervoer?
Authors: De Witte Astrid , Macharis Cathy
Published: January 2017

Op het vlak van mobiliteit staat Brussel voor enorme uitdagingen, die – als ze niet worden aangegaan – een grote impact zullen hebben zowel op het milieu als op de economie. Met één voertuig voor minder dan twee inwoners behoort Brussel tot de steden met de hoogste motoriseringsgraad in Europa. De voorbije tien jaar hebben verschillende Belgische steden geëxperimenteerd met “gratis” openbaar vervoer, gebaseerd op het concept van het “derdebetalersysteem”, om mensen aan te moedigen het openbaar vervoer te gebruiken in plaats van de wagen. Aan de hand van een grootschalige enquête wil deze studie nagaan wat het modal-shiftpotentieel is van die maatregel voor pendelaars in Brussel. Uit de resultaten blijkt dat er nog steeds een marge is voor een verdere modal shift ten nadele van het autogebruik. Om het openbaar vervoer echter aantrekkelijker te maken voor wagengebruikers zou de prijs die de pendelaar ervoor betaalt, moeten worden verminderd en zouden de kwaliteit en de capaciteit van de openbare diensten moeten worden verbeterd. Ook zou het mobiliteitsbeleid van bedrijven moeten worden aangepast ten voordele van het openbaar vervoer.
Bruxelles capitale de l’Europe : un choix écologiquement défendable ?
Authors: Van Parijs Philippe , Van Parys Jonathan
Published: January 2017

Ce qui fait d’une ville une bonne capitale dépend de multiples critères. La prise de conscience écologique conduit à accorder plus d’importance à l’un d’entre eux : la localisation plus ou moins centrale au sein du territoire. Quelle ville européenne répond le mieux à ce critère ? Le choix de Bruxelles comme capitale de l’Union européenne est-il susceptible de résister à la croissance de son importance ? Et à la poursuite de l’élargissement vers l’Est ? Pour répondre à ces questions, cet essai définit quatre centres de gravité – « diplomatique », « démographique », « métropolitain » et « citoyen » – et mobilise des bases de données et techniques de calcul nouvellement disponibles.Dans le cadre de l’Europe des 27, Prague arrive en tête du point de vue « diplomatique », Francfort du point de vue « démographique », Luxembourg du point de vue « métropolitain » et Bruxelles du point de vue « citoyen ». Dans un scénario maximaliste d’élargissement vers l’Est, ce quatuor est remplacé par Vienne, Munich, Strasbourg et Bruxelles. Le quatrième critère, le plus favorable à Bruxelles, est aussi, à première vue, le plus instable. L’essai se termine par une réflexion sur les mécanismes susceptibles d’assurer que Bruxelles garde la « centralité citoyenne » que les hasards de l’histoire lui ont conféré.