Healthy aging
Authors: Γκοτζαμάνης Βίκτωρ 
Published: December 2023

Εισαγωγή: Η γήρανση του παγκόσμιου πληθυσμού έχει αυξήσει το επιστημονικό ενδιαφέρον γύρω από τον ορισμό της υγιούς γήρανσης και των παραγόντων που την επηρεάζουν. Σκοπός: Ο σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν να κατανοήσει καλύτερα την πολύπλοκη έννοια της υγιούς γήρανσης, να αναγνωρίσει τροχιές υγιούς γήρανσης και τους παράγοντες που τις επηρεάζουν, να εξετάσει τη σχέση μεταξύ υγιούς γήρανσης και νευρολογικών παθήσεων και να προτείνει στοχευμένες παρεμβάσεις για άτομα και συστήματα δημόσιας υγείας προς προώθηση της υγιούς γήρανσης. Μεθοδολογία: Τα δεδομένα της μελέτης HELIAD από τα δύο πρώτα κύματα αξιολόγησης, χρησιμοποιήθηκαν ως βάση για την παρούσα διατριβή. Αναπτύχθηκε ένας αντικειμενικός δείκτης υγιούς γήρανσης με χρήση μιας προσέγγισης βασισμένης στη θεωρία απόκρισης αντικειμένων (Item Response Theory-IRT). Ο δείκτης βασίστηκε σε επικυρωμένα ερωτηματολόγια που αξιολογούσαν τη λειτουργικότητα. Δημιουργήθηκαν τέσσερις τροχίες υγιούς γήρανσης, με βάση το αν ο δείκτης υγιούς γήρανσης των συμμετεχόντων ήταν πάνω (Υψηλή) ή κάτω (Χαμηλή) της διάμεσης τιμής κατά την αρχική αξιολόγηση και στην επανεξέταση, δηλαδή Υψηλή-Υψηλή, Υψηλή-Χαμηλή, Χαμηλή-Υψηλή και Χαμηλή-Χαμηλή, και συσχετίστηκαν με δυνητικούς παράγοντες χρησιμοποιώντας διάφορα μοντέλα παλινδρόμησης. Επιπλέον, χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα από το έργο Ageing Trajectories of Health: Longitudinal Opportunities and Synergies (ATHLOS) για να εξετάσουν τροχιές ειδικών πεδίων της γνωστικής λειτουργίας (παραγωγή λόγου και ταχύτητα επεξεργασίας) και τους παράγοντές τους. Τέλος, πραγματοποιήθηκε μια συστηματική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας για να εξετάσει την επίδραση των παρεμβάσεων φυσικής δραστηριότητας και διατροφής στη γνωστική λειτουργία των ηλικιωμένων. Αποτελέσματα: Όσον αφορά τις τροχιές της υγιούς γήρανσης που παρατηρήθηκαν στη μελέτη HELIAD, η κατανομή μεταξύ των ομάδων ήταν ως εξής: 34,3% ανήκαν στην ομάδα Υψηλή-Υψηλή, 15,7% στην ομάδα Υψηλή-Χαμηλή, 18,6% στην ομάδα Χαμηλή-Υψηλή και 31,4% στην ομάδα Χαμηλή-Χαμηλή. Η μελέτη αποκάλυψε ότι άτομα με υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο, έλλειψη καρδιαγγειακών νοσημάτων, χωρίς νοητική έκπτωση και χωρίς ευπάθεια εμφάνιζαν πιο ευνοϊκές τροχιές της υγιούς γήρανσης. Όσον αφορά τους παράγοντες τρόπου ζωής, βρέθηκε σημαντική σχέση μεταξύ μεγαλύτερης συμμόρφωσης με τη Μεσογειακή διατροφή και αυξημένης πιθανότητας να ανήκουν στις ευνοϊκές τροχιές. Επιπλέον, η ποιότητα του ύπνου φάνηκε να έχει σημαντικό ρόλο καθοριστικό ρόλο, με την καλύτερη ποιότητα του ύπνου να συσχετίζεται με μεγαλύτερη πιθανότητα να ανήκουν στην ομάδα Υψηλή-Υψηλή (p-value <0,001), ενώ η μεγαλύτερη διάρκεια ύπνου (8>ώρες) συσχετίστηκε αντίστροφα με την πιθανότητα να ταξινομηθούν στην ομάδα Υψηλή-Υψηλή (p-value <0,05). Τα αποτελέσματά μας υπογράμμισαν επίσης τη σημασία λανθανουσών και συχνά υποδιαγνωσθεισών νευρολογικών καταστάσεων, όπως η προδρομική νόσος του Πάρκινσον (pPD). Οι συμμετέχοντες με πιθανή/πιθανή pPD εμφάνισαν 78% μειωμένη πιθανότητα να ανήκουν στην Υψηλή-Υψηλή τροχιά (OR=0,22, 95%CI 0,06-0,79, p-value=0,02). Όσον αφορά τις τροχιές της παραγωγής λόγου και της ταχύτητας επεξεργασίας, αναγνωρίστηκαν τέσσερις λανθάνουσες ομάδες σε κάθε περίπτωση. Παράγοντες όπως το γυναικείο φύλο, η υψηλότερη εκπαίδευση, η ήπια επίπεδη φυσική δραστηριότητα, το να έχουν παντρευτεί και το υψηλότερο βιοτικό επίπεδο συσχετίστηκαν με μεγαλύτερη πιθανότητα να ανήκουν σε ευνοϊκή τροχιά, ενώ τα καρδιαγγειακά νοσήματα και τα συμπτώματα κατάθλιψης συσχετίστηκαν με χαμηλότερα σκορ εντός κάθε τροχιάς. Συμπεράσματα: Η υγιής γήρανση αποτελεί μία πολύπλοκη έννοια, που επηρεάζεται από διάφορους κοινωνικοοικονομικούς, κλινικούς και παράγοντες του τρόπου ζωής. Με βάση τα ευρήματα της έρευνάς μας, καταδεικνύεται ότι ορισμένες παρεμβάσεις μπορούν να συμβάλουν στην προώθηση μιας πορείας προς την υγιή γήρανση. Αυτές οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν την υιοθέτηση ενός υγιούς διατροφικού προτύπου, την ανάδειξη της σημασίας της ποιότητας ύπνου, την έγκαιρη ανίχνευση και διαχείριση κρυφών νευρολογικών διαταραχών, όπως η προδρομική νόσος του Πάρκινσον (pPD), καθώς και προληπτικά μέτρα για την πρόληψη και διαχείριση χρόνιων νόσων, όπως τα καρδιαγγειακά νοσήματα και η γνωστική έκπτωση. Μέσω αυτών των παρεμβάσεων, είναι πιθανό να βελτιωθούν οι προοπτικές επίτευξης υγιούς γήρανσης.