Μεταμοσχεύσεις ιστών και οργάνων
Authors: Χριστοφέλη Αναστασία 
Published: August 2021

Σκοπός της έρευνας ήταν η διερεύνηση της ελληνικής πραγματικότητας σε σχέση με τα σημαντικότερα ηθικά, νομικά και δεοντολογικά προβλήματα που παρουσιάζονται στο χώρο των μεταμοσχεύσεων.Το υλικό της μελέτης αποτέλεσε: α) ανώνυμο ερωτηματολόγιο που διενεμήθηκε σε 106 ιατρούς 16 ΜΕΘ Νοσοκομείων της Αττικής, β) ανώνυμο ερωτηματολόγιο που διενεμήθηκε σε 501 άτομα στην Αθήνα, συγγενείς και επισκέπτες σε διάφορα νοσηλευτικά ιδρύματα.Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, αν και η πλειοψηφία των ιατρών θεωρεί σημαντικά τα ηθικά, δεοντολογικά (97,2%) και νομικά προβλήματα (95,3%) που μπορεί να παρουσιαστούν στην καθημερινή ιατρική πράξη, μόνο το 12,3% από αυτούς θεωρεί πως είναι καλά προετοιμασμένο για την αντιμετώπιση των νομικών προβλημάτων, ενώ για την αντιμετώπιση των ηθικών, δεοντολογικών θεμάτων το ποσοστό ανέρχεται στο 51,9%. Σχετική άγνοια δηλώνεται για τον Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας (41,5%) και για την υπάρχουσα νομοθεσία για τις μεταμοσχεύσεις (50%), παράλληλα δε η πλειονότητα υποστηρίζει πως δεν έχει ενημερωθεί κατά τη διάρκεια των σπουδών για ιατροκοινωνικά και νομικά ζητήματα των μεταμοσχεύσεων.Σημαντικό θεωρείται το εύρημα πως, ενώ μόνο το 70,8% ήξερε τον ορισμό του εγκεφαλικού θανάτου, το 95,3% δηλώνει πως τον αποδέχεται. Αντιφατικό θεωρείται πως, ενώ το 84% δηλώνει πως διάκειται θετικά απέναντι στις μεταμοσχεύσεις, μόνο το 65,1% δηλώνει προθυμία να δωρήσει όργανά του, ποσοστό που πέφτει στο 47,2% όταν αφορά στη δωρεά οργάνων οικείου προσώπου. Ποσοστό 78,3%, απήντησε πως πέραν της ιστοσυμβατότητας πρέπει να υπάρχουν και άλλα κριτήρια επιλογής ληπτών, διευκρινίζεται δε πως τα κριτήρια αυτά σε ένα ποσοστό 48% πρέπει να είναι ιατρικά.Στην ερώτηση, αν τα άτομα της Τρίτης Ηλικίας πρέπει να αποκλείονται από τις μεταμοσχεύσεις, ποσοστό 76,6% απήντησε όχι. Με την αναγκαιότητα ύπαρξης νόμου που θα απαιτούσε από τα νοσοκομεία να ερωτώνται σχετικά με τη δωρεά οργάνων οι συγγενείς των εγκεφαλικά νεκρών ασθενών που θα ήταν κατάλληλοι δότες συμφώνησε το 41,5%. Ποσοστό 50,9% των ερωτηθέντων ιατρών των ΜΕΘ, δήλωσε πως έχει λάβει μέρος σε μεταμοσχεύσεις.Στην ερώτηση αν θα προέβαιναν σε λήψη οργάνου δωρητή (κατόχου κάρτας), αν υπήρχε άρνηση των οικείων του, ποσοστό 62% απήντησε όχι.Σημαντικό θεωρείται και το ποσοστό 40,6% που ανέφερε πως δεν γνωρίζει αν είναι επιτρεπτή η χρήση των εμβρυϊκών ιστών στις μεταμοσχεύσεις.Ποσοστό 56% απήντησε πως δεν υπάρχει ηθικό δίλημμα όταν η προσφορά νεφρών γίνεται από μη συγγενείς ζώντες δότες.Η πλειοψηφία των ερωτηθέντων ιατρών, ποσοστό 89,6%, δήλωσε πως δεν πρέπει να υπάρχει αμοιβή για τους δότες.Στην ερώτηση αν υπάρχει στο Τμήμα σας συγκεκριμένη τακτική ενημέρωσης των συγγενών σχετικά με τη δυνατότητα δωρεάς οργάνων σε περίπτωση εγκεφαλικού θανάτου, ποσοστό 62,3% απήντησε όχι, ποσοστό που κρίνεται ως εξαιρετικά υψηλό. Αντιφατικά κρίνονται τα παρακάτω αποτελέσματα: ϊ) ποσοστό 36,8% των ιατρών των ΜΕΘ, δηλώνει πως δεν γνωρίζει σε ποιά θέματα δίνεται έμφαση κατά την ενημέρωση του ζώντα λήπτη,Ü) ποσοστό 43,4% δηλώνει πως γίνεται ενημέρωση του ζώντα λήπτη για τις παρενέργειες των φαρμάκων, για τα μετεγχειρητικά προβλήματα και για τους περιορισμούς στον τρόπο ζωής.Ποσοστό 16% των ερωτηθέντων απήντησε πως παρέχεται ψυχιατρική κάλυψη στο δότη και στο λήπτη πριν και μετά τη μεταμόσχευση από το νοσοκομείο ή το μεταμοσχευτικό κέντρο.Σημαντικό κρίνεται το παρακάτω εύρημα: 68% των ιατρών που έλαβαν μέρος στην έρευνα, δηλώνει πως δεν είναι ικανοποιημένο από την όλη διαδικασία διακίνησης των ανθρώπινων μοσχευμάτων στην Ελλάδα.Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, το 51% των ερωτηθέντων ιατρών δηλώνει πως θεωρεί βασικές αδυναμίες του συστήματος τις παρακάτω: την προσέγγιση - ενημέρωση και ψυχολογική υποστήριξη των συγγενών του πτωματικού δότη, την έλλειψη συντονισμού των ομάδων που λαμβάνουν μέρος στη διαδικασία μεταμόσχευσης, την πληρότητα του έντυπου υλικού καταγραφής στοιχείων και την ταχύτητα διεκπεραίωσης του ελέγχου ιστοσυμβατότητας.Το 50% των ιατρών των ΜΕΘ που ρωτήθηκαν δήλωσε πως τηρείται στο Τμήμα τους η υποχρέωση ανωνυμίας τόσο του δότη όσο και του λήπτη.Τα γενικά ποσοστά φανερώνουν πως η πλειοψηφία του ιατρικού προσωπικού (75,7%), είναι πρόθυμο να ενημερώσει τους συγγενείς ενός εγκεφαλικά νεκρού για τη δυνατότητα λήψης οργάνων για μεταμόσχευση, ενώ από όσους δήλωσαν απρόθυμοι να ενημερώσουν (21,7%), το 56,5% δηλώνει πως αυτό οφείλεται στην έλλειψη σχετικής εκπαίδευσης.Το 54,8% των ερωτηθέντων ιατρών πιστεύει πως δεν πρέπει να δοθούν κίνητρα οικονομικά ή ηθικά στους γιατρούς που συμμετέχουν με οποιονδήποτε τρόπο σε μια μεταμόσχευση.Όσον αφορά τη γενική κατανομή των απαντήσεων σε σχέση με τα αγχώδη συμπτώματα (αδυναμία συγκέντρωσης και προσοχής, ταχυπαλμία, ιδρώτες, αϋπνία κ.α.), τα συμπτώματα κατάθλιψης (στενοχώρια, λύπη, απαισιοδοξία κ.α.), το φόβο μήπως υποστούν επίθεση, το φόβο μήπως κατηγορηθούν ότι εμπλέκονται σε κυκλώματα παράνομης διάθεσης οργάνων, που νιώθουν οι ερωτώμενοι ιατροί, όταν πρέπει να ενημερώσουν τους συγγενείς ενός εγκεφαλικά νεκρού για τη δυνατότητα λήψης οργάνων για μεταμόσχευση, τα γενικά ποσοστά 54,7%, 48%, 64% και 58,5% αντίστοιχα, δηλώνουν πως δεν νοιώθουν τέτοια συναισθήματα.Η συντριπτική πλειοψηφία των ερωτηθέντων ιατρών, ποσοστό 67,9%, θεωρεί πως η ενημέρωση των συγγενών ενός εγκεφαλικά νεκρού για τη δυνατότητα λήψης μοσχευμάτων πρέπει να γίνεται από ομάδα ειδικών (γιατρών, ψυχολόγων, κλπ).Σε ότι αφορά στο κοινό, σχεδόν το σύνολο των ερωτηθέντων, ποσοστό 92%, απήντησε πως πιστεύει στο θεσμό των μεταμοσχεύσεων. Η πλειονότητα δε, (81,6%), απήντησε πως έχει ενημερωθεί από ή και από τα MME. Το 76,6% των ερωτηθέντων δεν πιστεύει ότι παίζουν αρνητικό ρόλο οι πολλές συζητήσεις μεταξύ επιστημόνων γύρω από τις μεταμοσχεύσεις. Στην ερώτηση ποιος μπορεί να γίνει δωρητής οργάνων - ιστών σώματος τόσο εν ζωή όσο και μετά θάνατον, ποσοστό 30,3% απήντησε οι υγιείς, ενώ ποσοστό 38,7% απήντησε όλοι. Στη διερεύνηση των γνώσεων του κοινού για την αναγκαιότητα ύπαρξης κάρτας δωρητή οργάνων για να γίνει κανείς δότης μετά θάνατον, 31,3% απήντησε ναι και 50,5% απήντησε όχι.Το 53,3% του κοινού πιστεύει πως ένας δωρητής οργάνων (κάτοχος κάρτας δωρητού) μπορεί να αλλάξει την απόφασή του. Στη διερεύνηση των γνώσεων του κοινού για το πότε θεωρείται κάποιος νεκρός, ποσοστό 49,9% απήντησε “όταν σταματήσει η καρδιά".Στις ερωτήσεις “είστε πρόθυμος να γίνετε δωρητής οργάνων ενώ είστε ζωντανός, σε στενό συγγενικό σας πρόσωπο” και “είστε πρόθυμος να γίνετε δωρητής οργάνων μετά θάνατον", οι καταφατικές απάντήσεις αντίστοιχα είναι 78,6% και 69,5%.Το 79% του κοινού, δηλώνει πρόθυμο να συγκατατεθεί στη λήψη οργάνων ενός οικείου του προσώπου με εγκεφαλικό θάνατο, εάν ο ίδιος είχε δηλώσει ότι το επιθυμεί. Αντίθετα, εάν δεν γνωρίζει την επιθυμία του το ποσοστό αυτό πέφτει στο 29,5%.Το 60,3% του κοινού, ένα σημαντικά μεγάλο ποσοστό, πιστεύει ότι μπορεί να συμβούν παραλείψεις στη θεραπευτική αγωγή και φροντίδα, ενώ δεν έχει εξαντληθεί κάθε ελπίδα για επιβίωση, εν όψη μεταμόσχευσης.Ποσοστό 38,7% των ερωτηθέντων πιστεύει πως τα μοσχεύματα πρέπει να είναι από ζωντανούς και πτωματικούς δότες. Ποσοστό 57% όσων έδωσαν την παραπάνω απάντηση έχουν πάνω από 12 έτη εκπαίδευσης.Σημαντικό θεωρείται το ποσοστό 41,5%, που δηλώνει πως δεν γνωρίζει τη θέση της Εκκλησίας για τις μεταμοσχεύσεις.Σε ότι αφορά σε ειδικές ομάδες πληθυσμού:•το 66,9% του κοινού πιστεύει ότι ένα πνευματικά καθυστερημένο άτομο δεν θα μπορούσε από ηθική άποψη να γίνει δότης εν ζωή,•ποσοστό 72,8% δηλώνει πως ένας φυλακισμένος θα μπορούσε να γίνει δωρητής οργάνων εν ζωή,•Οι απόψεις του κοινού διΐστανται σε ότι αφορά στην προσφορά ενός οργάνου (π.χ. νεφρού) από έναν ανήλικο στον αδελφό του. Ποσοστό 48,5% θεωρεί πως είναι ηθικά αποδεκτή ενώ ποσοστό 41,1 % πιστεύει πως δεν είναι. •Τα πράγματα διαφέρουν στην περίπτωση που η μεταμόσχευση αφορά αναγεννώμενο ιστό (π.χ. μυελό των οστών), πάλι από ανήλικο στον αδελφό του, καθώς το 76% του κοινού συμφωνεί.•Η γνώμη του κοινού δεν είναι ξεκάθαρη σε ότι αφορά στη χρήση εμβρυϊκών ιστών από διακοπές κυήσεων, για μεταμοσχεύσεις. Ποσοστό 36,3% πιστεύει πως είναι επιτρεπτή, 25,1% θεωρεί ότι δεν είναι, ενώ 35,9% δηλώνει πως δεν γνωρίζει.•Η πλειοψηφία του κοινού, ποσοστό 76%, δηλώνει πως τα άτομα της Τρίτης Ηλικίας δεν πρέπει να αποκλείονται ως λήπτες από τις μεταμοσχεύσεις.Ένα αρκετά μεγάλο ποσοστό, 36,7%, δηλώνει πως δεν γνωρίζει αν ο υποψήφιος δότης (αν και εγκεφαλικά νεκρός), ενδέχεται να πονέσει κατά τη λήψη οργάνου.Ποσοστό 28,3% πιστεύει ότι κατά τη λήψη οργάνου μπορεί να κακοποιηθεί το σώμα του υποψήφιου δότη. Το μεγαλύτερο ποσοστό των ερωτηθέντων, 86,2%, δηλώνει πως δεν πρέπει να ανταμείβονται υλικά οι ζωντανοί δότες.Ιδιαίτερα εντυπωσιακά κρίνονται τα παρακάτω ευρήματα :• ποσοστό 63,9% πιστεύει ότι γίνεται εμπορία οργάνων στη χώρα μας και• ποσοστό 55,9% πιστεύει ότι δεν υπάρχει διαφάνεια στις αποφάσεις επιλογής των ληπτών.Συμπεραίνεται πως η ελλιπής εκπαίδευση και ενημέρωση των ιατρών και του κοινού για ζητήματα μεταμοσχεύσεων αποτελεί μια βασική αιτία μη επέκτασης του θεσμού.