Επίδραση της μετακινούμενης κτηνοτροφίας στην ποικιλότητα, τη δομή και τη διάρθρωση του λιβαδικού τοπίου
Authors: Ράπτη Δήμητρα 
Published: September 2021

Στην περιοχή της Μεσογείου, η μετακινούμενη κτηνοτροφία είναι μία πρακτική η οποία έχει επηρεάσει την εξέλιξη των τοπίων και έχει δημιουργήσει περιοχές μεγάλης αξίας. Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρήθηκε εγκατάλειψη της υπαίθρου και μείωση των παραδοσιακών δραστηριοτήτων και συνεπώς και της μετακινούμενης κτηνοτροφίας. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να μελετηθεί η επίδραση της μετακινούμενης κτηνοτροφίας στην ποικιλότητα σε επίπεδο πεδίου και τοπίου σε συνδυασμό με τις κοινωνικοοικονομικές μεταβολές. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε το 2013-2014 σε δύο πεδινές και δύο ορεινές περιοχές, στους Νομούς Λάρισας και Χαλκιδικής, όπου τα ζώα παραμένουν κατά τη διάρκεια των χειμερινών μηνών και στο όρος Βέρμιο και στο νομό Γρεβενών στις οποίες τα ζώα μετακινούνται κατά τους θερινούς μήνες. Για την επίτευξη του σκοπού αυτού έγινε συλλογή των σχετικών δημογραφικών δεδομένων. Σε κάθε περιοχή μελέτης ελήφθησαν δείγματα εδάφους σε δύο βάθη και προσδιορίστηκαν, το pH, ο C και η οργανική ουσία, καθώς και μακροστοιχεία και ιχνοστοιχεία του εδάφους. Μετρήθηκε η υπέργεια βιομάζα της ποώδους και της ξυλώδους βλάστησης στα βοσκόμενα λιβάδια και σε προστατευμένα τμήματα (κλωβοί) και εκτιμήθηκε το ποσοστό χρησιμοποίησης. Επίσης, μετρήθηκε η φυτοκάλυψη και υπολογίστηκε η σύνθεση της βλάστησης. Για τον υπολογισμό της ποικιλότητας σε επίπεδο ειδών χρησιμοποιήθηκαν δείκτες ποικιλότητας, ομοιομορφίας και κυριαρχίας ειδών. Για τον προσδιορισμό της β - ποικιλότητας χρησιμοποιήθηκαν δείκτες ομοιότητας. Για τον προσδιορισμό των μεταβολών των χρήσεων/κάλυψης γης σε επίπεδο τοπίου χρησιμοποιήθηκαν αεροφωτογραφίες του 1945, δασικοί ορθοφωτοχάρτες του 1986 και δορυφορικές εικόνες από το Google Earth του 2015, ενώ στη συνέχεια υπολογίστηκαν οι δείκτες χωρικής διάρθρωσης της δομής των τοπίων (Landscape metrics). Σύμφωνα με τα αποτελέσματα οι τέσσερις περιοχές μελέτης παρουσίασαν διαφορές στην περιεκτικότητα του εδάφους σε θρεπτικά συστατικά, η οποία μειώνεται με το βάθος στις περισσότερες περιπτώσεις. Η βραχυχρόνια προστασία από τη βόσκηση οδήγησε σε μεγαλύτερη υπέργεια βιομάζα της ποώδους βλάστησης και σε μεγαλύτερη ποικιλότητα και ομοιομορφία ειδών με μικρότερη τάση κυριαρχίας. Αντίθετα η μακροχρόνια προστασία από τη βόσκηση οδήγησε σε πύκνωση και κυριαρχία της ξυλώδους βλάστησης για την περιοχή της Συκιάς σε βάρος της ποώδους. Η φυτοκάλυψη δε φαίνεται να επηρεάστηκε από τη βόσκηση καθώς παρέμεινε σε υψηλά επίπεδα και στις τέσσερις περιοχές μελέτης. Από την εφαρμογή των δεικτών ομοιότητας προέκυψε ότι οι δύο ορεινές και οι δύο πεδινές περιοχές παρουσίασαν ομοιότητες μεταξύ τους αντίστοιχα. Από τη μελέτης της διαχρονικής μεταβολής των χρήσεων/ κάλυψης γης (1945 - 2015) των τεσσάρων περιοχών μελέτης προέκυψε μείωση των ποολίβαδων και των αραιών και ενδιάμεσων θαμνώνων και δασών προς όφελος των πυκνών, προκαλώντας παράλληλα μείωση της ποικιλότητας και της ετερογένειας του τοπίου. Η μετακινούμενη κτηνοτροφία είχε θετική επίδραση τόσο σε επίπεδο πεδίου (σύνθεση της βλάστησης), όσο και σε επίπεδο τοπίου (δομή και διάρθρωση) για την περιοχή του Σμόλικα, καθώς τόσο το γενικό τοπίο, όσο και τα ποολίβαδα διατηρήθηκαν σε καλύτερη κατάσταση.