Η έννοια της περιπλάνησης στη σύγχρονη τέχνη
Authors: Μαργαρίτη Ελεάνα 
Published: August 2021

Στόχος της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι να διερευνήσει την έννοια της περιπλάνησης και να ανιχνεύσει τις επιρροές της πρακτικής της στη μοντέρνα και σύγχρονη εικαστική δημιουργία. Η εργασία αναπτύσσεται σε δύο μέρη, στο πρώτο αναλύονται οι θεωρητικές προσεγγίσεις στην πρακτική της περιπλάνησης και στο δεύτερο μελετώνται συγκεκριμένα παραδείγματα εικαστικής δημιουργίας που σχετίζονται με την περιπλάνηση, όπως αυτά δεξιώνονται σε διαφορετικό ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο. Αρχικά αναλύεται το διήγημα Ο άνθρωπος του πλήθους του Έντγκαρ Άλαν Πόε, πρόδρομος του κατά Μποντλέρ πλάνητα και προσδιορίζονται οι βασικές πτυχές του flâneur. Ειδικότερα μέσω της αφήγησης του Μπένγιαμιν ο πλάνητας συσχετίζεται με τον φυσιολόγο και τον ντεντέκτιβ, αλλά και με το συλλέκτη, τον αρχαιολόγο και τον φιλότεχνο. Στη συνέχεια εξετάζεται η έννοια της περιπλάνησης όπως διαμορφώνεται όταν αποδεσμευτεί από τα χωρικά πλαίσια. Πιο συγκεκριμένα αναλύεται το ατελές Σχέδιο εργασίας περί στοών, του Μπένγιαμιν. Το θεωρητικό μέρος ολοκληρώνεται με μία εισαγωγή στη φιλοσοφική σκέψη του Ζίλ Ντελέζ, ειδικότερα στην έννοια του ριζώματος.Στο πρώτο κεφάλαιο του δεύτερου μέρους αναλύεται το έργο των προδρόμων Constantin Guys, Édouard Manet και των ιμπρεσιονιστών. Τονίζεται η συμβολή τους στη νεωτερικότητα κυρίως λόγω της θεματική τους επιλογής -της αποτύπωσης του εφήμερου- αλλά και η κριτική τους απέναντι στη σύγχρονή τους κοινωνία. Ακολούθως εξετάζεται το κίνημα Καταστασιακή Διεθνής και συγκεκριμένα οι πρακτικές της ψυχογεωγραφίας και του dérive. Η περιπλάνηση των Καταστασιακών λειτούργησε ως βασική στρατηγική στην αντίδρασή τους ενάντια στην «κοινωνία του θεάματος». Στη συνέχεια αναλύεται το έργο σύγχρονων εικαστικών που έχουν ενστερνιστεί την πρακτική της περιπλάνησης, οι Vito Acconci, Sophie Calle, Francis Alÿs και Janet Cardiff. Υποστηρίζεται ότι η πρακτική της περιπλάνησης θολώνει τα όρια τέχνης και ζωής, αμφισβητεί τα περιχαρακωμένα εικαστικά μέσα και εξελίσσεται από οπτική δραστηριότητα σε συνολική αισθητηριακή εμπειρία. Στο δεύτερο κεφάλαιο εξετάζονται εικαστικοί που χρησιμοποιούν την τεχνική της συλλογής, οι Marcel Duchamp, Joseph Cornell, Marcel Broodthaers, Gerhard Richter και Susan Hiller. Η πιο σημαντική προσφορά του καλλιτέχνη-συλλέκτη είναι η οριστική κατάρριψη των περιοριστικών ορίων των καλλιτεχνικών μέσων και τομέων, η πλήρης κατάλυση της προστατευτικής εσωτερικότητας του έργου τέχνης, αλλά και η θεσμική κριτική.Ο ρακοσυλλέκτης στον Μπένγιαμιν είναι ένας «αστικός αρχαιολόγος». Στα έργα του Mark Dion που εξετάζονται στη συνέχεια τα όρια μεταξύ τέχνης και αρχαιολογίας καταλύονται, ενώ είναι σαφής η κριτική στο θεσμό του μουσείου.Στο τελευταίο κεφάλαιο της διατριβής αναπτύσσεται η σχέση της περιπλάνησης με τον επιμελητή έκθεσης και τον φιλότεχνο. Τονίζεται η σημασία πρόσληψης του εικαστικού έργου που πλέον αποζητά ένα θεατή που το ολοκληρώνει.Καταλήγουμε ότι ο περιπλανώμενος, άλλοτε ως δημιουργός, διαμεσολαβητής έως και αποδέκτης της σύγχρονης τέχνης, αποτελεί αναπόσπαστο μέλος της καλλιτεχνικής παραγωγής και καταλύτης της καλλιτεχνικής πρόσληψης, ενώ η ίδια η περιπλάνηση συνιστά μέθοδο συνεχούς ‘γίγνεσθαι’ και διαρκούς αμφισβήτησης.