Στρατηγικές πολιτιστικής διαχείρισης στο ελληνικό κοινό κλασικής μουσικής και όπερας
Authors: Χατζηχρήστου Ναυσικά 
Published: August 2021

Διανύουμε μια εποχή που ο λόγος περί κρίσης στο χώρο της έντεχνης δυτικής μουσικής έχει γιγαντωθεί τόσο στον υπόλοιπο δυτικό κόσμο όσο και στην Ελλάδα. Οι παράγοντες που οδήγησαν στη λεγόμενη κρίση είναι πολυποίκιλοι, όμως συνδετικό στοιχείο αποτελεί ότι στην πλειοψηφία τους σχετίζονται με το κοινό. Για τον λόγο αυτό, στόχο της διδακτορικής διατριβής αποτελεί η άρθρωση στρατηγικών πολιτιστικής διαχείρισης για την αρτιότερη επικοινωνία των πολιτιστικών φορέων και καλλιτεχνών με το κοινό τους. Αρχικό μέσο για την επίτευξη του στόχου πρόσφερε η δημιουργία μιας εκτεταμένης βάσης δεδομένων μέσα από την συλλογή ουσιωδών πληροφοριών για τους ακροατές. Αυτή υλοποιήθηκε χάρη στη διεξαγωγή εμπειρικής έρευνας κοινού με δομημένο ερωτηματολόγιο συνδυάζοντας στοιχεία ποσοτικής και ποιοτικής μεθόδου. Η έρευνα υποστηρίχθηκε από το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και την Εθνική Λυρική Σκηνή, αποφέροντας συνολικό έγκυρο δείγμα 809 ερωτηματολογίων που αναλύθηκαν με το στατιστικό πρόγραμμα SPSS. Η βάση περιλαμβάνει δεδομένα που αφορούν κάθε στάδιο της πολιτιστικής συμμετοχής του κοινού: το υπόβαθρο που φέρουν τα άτομα πριν την απόφαση συμμετοχής (δημογραφικά χαρακτηριστικά και κληρονομημένο πολιτισμικό κεφάλαιο), τις αντιλήψεις και ανάγκες που καθορίζουν τη συμμετοχή (ψυχογραφικά χαρακτηριστικά, πολύ-καταναλωτικές συμπεριφορές, προσωπικά και κοινωνικά οφέλη, κίνητρα συμμετοχής, κριτήρια επιλογής παραστάσεων), τα εμπόδια που ορθώνονται στην συχνότερη συμμετοχή, και τέλος τις εμπειρίες που μορφώνονται μετά τη συμμετοχή (προτιμήσεις μουσικών ειδών, εποχών και συνθετών, εύρος μουσικών γνώσεων, συνήθειες ιδιωτικής συμμετοχής και τρόπος ενημέρωσης). Καταγράφηκαν, επίσης, οι ελεύθερες απόψεις του κοινού για την μουσική ζωή της χώρας. Η ενδελεχής ανάλυση κάθε προαναφερόμενου παράγοντα επιτεύχθηκε με το φιλτράρισμα σύγχρονων θεωριών από τις επιστήμες της κοινωνιολογίας, της πολιτιστικής διαχείρισης, της μουσικολογίας, του μάρκετινγκ, της οικονομίας και της ψυχολογίας σε μια προσπάθεια συντονισμού με τις πρόσφατες εξελίξεις στο ερευνητικό πεδίο της πολιτιστικής διαχείρισης. Ως αποτέλεσμα, η έρευνα κομίζει μια πληθώρα πολυδιάστατων ευρημάτων για την κατανόηση του ευρύτερου μουσικού τοπίου της χώρας, μέσα από έναν διεπιστημονικό προσανατολισμό. Προαπαιτούμενο για την άρθρωση προτάσεων πολιτιστικής διαχείρισης ήταν η τμηματοποίηση του κοινού που πραγματοποιήθηκε σε έξι ομάδες με βάση τη συχνότητα παρακολούθησης συναυλιών και παραστάσεων: τρεις για την κλασική μουσική και τρεις για την όπερα. Ο διαχωρισμός κατέληξε στη δημιουργία ξεχωριστών προφίλ για κάθε μία από τις έξι υποκατηγορίες ακροατών, προσφέροντας, για πρώτη φορά στην Ελλάδα, την εις βάθος κατανόηση διακριτών συμπεριφορών μεταξύ περιστασιακών και φανατικών μελών έκαστου μουσικού είδους, και ορίζοντας, παράλληλα, διαφορετικούς τρόπους διαχείρισής των. Η ολιστική πρόταση πολιτιστικής διαχείρισης βασίστηκε στο μοντέλο ανάπτυξης κοινού μέσα από τις διεργασίες τριών κλάδων που βρίσκονται σε συνεργασία: του προγραμματισμού, του μάρκετινγκ και της εκπαίδευσης. Έτσι, οι προτάσεις της διδακτορικής διατριβής για την κατανόηση, προσέγγιση, διατήρηση, ενεργοποίηση και αύξηση της συμμετοχής μιας επιλεγμένης υποομάδας του κοινού, φωτίζουν έναν δρόμο για την ανάπτυξη και των υπόλοιπων υποομάδων, και συνιστούν ένα εργαλείο βοήθειας για τους μουσικούς οργανισμούς και φορείς της χώρας μας.