Η διαδρομή του Ελληνικού Συναγερμού από την ίδρυσή του ως την αδρανοποίησή του, 1951-1956
Authors: Καραγεώργος Δημήτριος 
Published: August 2021

Αντικείμενο της διατριβής είναι η διαδρομή του Ελληνικού Συναγερμού από την ίδρυσή του στις αρχές Αυγούστου του 1951 ως την αδρανοποίησή του στις αρχές του 1956. Η παρουσία του Ελληνικού Συναγερμού αποτέλεσε τομή στα πολιτικά πράγματα της χώρας καθώς σηματοδότησε την έναρξη μιας μακρόχρονης περιόδου σταθερών μονοκομματικών κυβερνήσεων όπως επίσης και την συγκρότηση της κεντροδεξιάς σε ενιαίο κομματικό φορέα. Η μελέτη εξετάζει αρχικά τις συνθήκες υπό τις οποίες οδηγήθηκε σε παραίτηση από την αρχιστρατηγία ο Στρατάρχης Αλέξανδρος Παπάγος ο οποίος κατόπιν προχώρησε στην ίδρυση του Ελληνικού Συναγερμού, ενός σχηματισμού που εξ αρχής κατέδειξε ιδιαίτερη δυναμική στην κοινωνία. Ο Συναγερμός αναδείχθηκε πρώτο κόμμα με μεγάλη διαφορά στις πρώτες εκλογές όπου συμμετείχε (Σεπτέμβριος 1951) υπολείφθηκε όμως με μικρή διαφορά του κοινοβουλευτικού αθροίσματος των δύο κυρίαρχων κομμάτων του Κέντρου (ΕΠΕΚ και ΚΦ), παρέμεινε στην αντιπολίτευση και έκτοτε πολιτεύθηκε ως κυβέρνηση εν αναμονή μέχρι τις επόμενες εκλογές που δεν άργησαν συνεπεία της ασθενούς και εμβριθούς εσωτερικών αντιθέσεων κυβερνητικής πλειοψηφίας. Η θριαμβευτική επικράτηση του Συναγερμού στις νέες εκλογές (Νοέμβριος 1952) επέτρεψε στη νέα κυβέρνηση υπό τον Στρατάρχη Παπάγο να κυβερνήσει αδιατάρακτα τα επόμενα τρία χρόνια και να προωθήσει ριζικές μεταρρυθμίσεις σε όλους τους τομείς της κυβερνητικής δραστηριότητας, μερικές εκ των οποίων καθόρισαν την πορεία της χώρας για πολλά χρόνια. Κορυφαία παρέμβαση στην οικονομία ήταν η ριζική υποτίμηση της δραχμής σε σχέση με το δολλάριο που έθεσε τις βάσεις για την ανάπτυξη τα επόμενα χρόνια. Σημαντικές παρεμβάσεις ήταν ακόμα οι συγχωνεύσεις των τραπεζών, η πλήρης απελευθέρωση των εισαγωγών, η μείωση του αριθμού των δημοσίων υπαλλήλων, η πολιτική προσέλκυσης ξένων κεφαλαίων, το «κόψιμο» των τριών μηδενικών από τα χαρτονομίσματα και η εξασφάλιση ευρωπαϊκών πιστώσεων για την χρηματοδότηση μεγάλων παραγωγικών έργων στη χώρα. Στην εξωτερική πολιτική η κυβέρνηση προώθησε την σύναψη Βαλκανικού Συμφώνου με την Τουρκία και την Γιουγκοσλαβία που αργότερα μετεξελίχθηκε σε συμμαχία, παραχώρησε στρατιωτικές διευκολύνσεις και βάσεις στις ΗΠΑ σε μια ενέργεια που σταθεροποίησε τον φιλοατλαντικό προσανατολισμό της Ελλάδας και ανακίνησε το Κυπριακό ύστερα από δεκαετίες στασιμότητας, βασικά με την κατάθεση δύο διαδοχικών προσφυγών (1954 και 1955) στον ΟΗΕ και την διακριτική συνδρομή της στον ένοπλο αγώνα της ΕΟΚΑ που ξεκίνησε στις αρχές Απριλίου του 1955· με τις ενέργειές της η κυβέρνηση του Συναγερμού προώθησε το Κυπριακό εγγύτατα σε μια ικανοποιητική λύση που τελικά δεν επιτεύχθηκε λόγω αβελτηρίας της κυπριακής πλευράς. Επίσης εκτίθενται κορυφαία γεγονότα που συνέβησαν κατά τη διάρκεια της θητείας του Συναγερμού όπως η αποχώρηση του στενότερου συνεργάτη του Παπάγου Σπ. Μαρκεζίνη αρχικά από την κυβέρνηση (Απρίλιος 1954) και κατόπιν από τον Συναγερμό με 22 βουλευτές (Νοέμβριος 1954) μέσα σε έντονα συγκρουσιακό κλίμα και οι βανδαλισμοί που συνέβησαν σε βάρος των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης και της Σμύρνης. Τέλος παρατίθεται το τελευταίο τρίμηνο της διακυβέρνησης του Συναγερμού υπό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή που επιλέχθηκε από τον βασιλιά μετά τον θάνατο του Παπάγου στις αρχές Οκτωβρίου 1955, έδωσε νέα πνοή στον Συναγερμό και προχώρησε στην ίδρυση της ΕΡΕ στις αρχές του 1956 επιφέροντας έτσι την αδρανοποίηση του Ελληνικού Συναγερμού.