Ατομικές διαφορές και ηλεκτρονική εκπαίδευση
Authors: Τσιάνος Νικόλαος 
Published: August 2021

Το αντικείμενο της διατριβής αφορά στην ενσωμάτωση των ατομικών διαφορών στο χώρο της διαδικτυακής εκπαίδευσης, με στόχο τη βελτιστοποίηση της μαθησιακής διαδικασίας με απτά και μετρήσιμα οφέλη για τους εκπαιδευόμενους, γεφυρώνοντας το χάσμα ανάμεσα στην καταγραφή των ατομικών διαφορών από τη μία και το σχεδίασμά και εφαρμογή προσωποποιημένων διδακτικών προσεγγίσεων από την άλλη. Πιο συγκεκριμένα, η έρευνα εστιάζει σε δύο διακριτά, πλην όμως αλληλοσυνδεόμενα αντικείμενα. Το πρώτο εξ' αυτών είναι η διερεύνηση του ρόλου των ατομικών διαφορών στη μάθηση, με σκοπό την ενίσχυση της θεωρητικής βάσης των προσαρμοζόμενων εκπαιδευτικών υπερμέσων μέσω της σκιαγράφησης ενός πλαισίου περιγραφής των αντίστοιχων συνεπειών για την εκπαίδευση. Το πλαίσιο αυτό προσδοκάται ότι θα συνεισφέρει σε νέες μελλοντικές κατευθύνσεις της έρευνας πάνω στη μελέτη, μοντελοποίηση, και ενσωμάτωση των ατομικών γνωστικών χαρακτηριστικών στα διαδικτυακά εκπαιδευτικά περιβάλλοντα. Το δεύτερο κύριο ερευνητικό αντικείμενο είναι η κατάρτιση, εφαρμογή και αξιολόγηση μιας προτεινόμενης μεθόδου προσωποποίησης εντός ενός προσαρμοζόμενου εκπαιδευτικού περιβάλλοντος βάσει των ατομικών διαφορών στη χωρητικότητα της εργαζόμενης μνήμης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη για την επεξεργασία της πληροφορίας γνωστική παράμετρο. Πάνω σε αυτή τη βάση, μελετώνται σε θεωρητικό επίπεδο μία σειρά παραγόντων που συνδέονται με τη ψυχομετρική νοημοσύνη, δηλαδή νοητικές ικανότητες όπως η ρέουσα νοημοσύνη, η χωρική ικανότητα, και η λεκτική κατανόηση, καθώς και παράμετροι όπως το γνωστικό/μαθησιακό στυλ και οι παράγοντες προσωπικότητας. Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στην δομή της εργαζόμενης μνήμης, καθώς μελετώνται και περιγράφονται τα σημαντικότερα μνημονικά μοντέλα που έχουν διαχρονικά προταθεί, καθώς και η συναφής θεωρία του γνωστικού φόρτου. Το αποτέλεσμα της θεωρητικής αυτής προσέγγισης είναι η κατάρτιση μίας σειράς προτεινόμενων διδακτικών μεθόδων υπό τη μορφή τεχνικών προσωποποίησης στο πεδίο των προσαρμοζόμενων υπερμέσων, με στόχο τη βελτιστοποίηση των διαδικτυακών εκπαιδευτικών συστημάτων υπό όρους απόδοσης των εκπαιδευομένων, ανεξάρτητα από τα εγγενή τους χαρακτηριστικά. Να σημειωθεί ότι η μελέτη των νοητικών αυτών ικανοτήτων και λοιπών παραγόντων, πλην της εργαζόμενης μνήμης βεβαίως, έχει αμιγώς θεωρητικό χαρακτήρα, καθώς αποσκοπεί κατά κύριο λόγο στην τεκμηρίωση της σημασίας των ατομικών διαφορών στη μάθηση, καθώς και στη σκιαγράφηση ενός ευρύτερου πλαισίου για την διεύρυνση των δυνατοτήτων προσωποποίησης των εκπαιδευτικών υπερμέσων. Σε κάθε περίπτωση, η σημαντικότερη συνεισφορά της διατριβής είναι ότι οι προταθείσες πάνω στην εργαζόμενη μνήμη τεχνικές προσωποποίησης αξιολογήθηκαν εμπειρικά με την εφαρμογή μεθοδολογίας από το χώρο της πειραματικής ψυχολογίας, προκειμένου να στοιχειοθετηθεί η αποτελεσματικότητα τους μέσω της συμμετοχής των ίδιων των εκπαιδευομένων - αντίθετα με τη συνήθη πρακτική στο χώρο των προσαρμοζόμενων υπερμέσων που ως επί το πλείστον συνίσταται από μεθόδους τεχνικής αξιολόγησης. Συγκεκριμένα, οι κύριες υποθέσεις της έρευνας ήταν οι ακόλουθες: 1. Υπάρχουν διαφορές στην απόδοση ανάμεσα στους εκπαιδευομένους εντός μίας διαδικτυακής εκπαιδευτικής εφαρμογής που να μπορούν να αποδοθούν στην χωρητικότητα της εργαζόμενης μνήμης, όπως αυτή μετράται μέσω από αντίστοιχα έργα σε ηλεκτρονική μορφή; 2. Μπορούν οι κατάλληλες τεχνικές προσωποποίησης να αυξήσουν την (ενδεχομένως) χαμηλότερη απόδοση των εκπαιδευομένων με χαμηλότερη χωρητικότητα εργαζόμενης μνήμης; Συνεπώς, μέσω μίας πειραματικής διαδικασίας σε ένα δείγμα 230 ατόμων εξετάστηκε τόσο το εύρος της διαφοράς ανάμεσα στην απόδοση των χρηστών με διαφορετικές νοητικές ικανότητες, όσο και η δυνατότητα αύξησης της απόδοσης όσων έχουν μικρότερη χωρητικότητα εργαζόμενης μνήμης. Τα εμπειρικά ευρήματα δικαιώνουν την προσέγγιση που υιοθετήθηκε και το θεωρητικό πλαίσιο που διαμορφώθηκε, καθώς όχι μόνο οι εκπαιδευόμενοι απέδωσαν σύμφωνα με τις αρχικές υποθέσεις (δηλαδή η μικρότερη χωρητικότητα είχε ως συνέπεια τη χαμηλότερη απόδοση), αλλά η εφαρμογή των προτεινόμενων τεχνικών προσωποποίησης είχε ως αποτέλεσμα την εξίσωση της απόδοσης του συνόλου των εκπαιδευόμενων. Συγκεκριμένα, οι εκπαιδευόμενοι με χαμηλή χωρητικότητα ωφελήθηκαν σημαντικά, κάτι το οποίο δεν παρατηρήθηκε στην περίπτωση της μέσης/υψηλής χωρητικότητας - μπορεί λοιπόν να υποστηριχθεί ότι η προτεινόμενη από την παρούσα έρευνα μεθοδολογία στοιχειοθετήθηκε επαρκώς σε εμπειρικό επίπεδο. Γενικά, η συγκεκριμένη προσέγγιση μπορεί να χαρακτηριστεί ως καινοτόμος, καθώς στοχεύει στην ενίσχυση και την διεύρυνση της γνωστικό-παιδαγωγικής βάσης της διαδικτυακής εκπαίδευσης βάσει της μετουσίωσης των απολήξεων των θεωριών γνωστικών ικανοτήτων σε έναν πληροφοριακό μηχανισμό προσαρμογής της διδασκαλίας, με έναν τρόπο που δεν έχει επαναληφθεί, θεωρητικά ή εμπειρικά, στο παρελθόν.