Η διδασκαλία της κοινωνιολογίας της εκπαίδευσης στα Π.Τ.Δ.Ε. και οι εκπαιδευτικοί της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης
Authors: Διαμαντής Κωνσταντίνος 
Published: August 2021

Αντικείμενο της διδακτορικής διατριβής αποτελεί η διερεύνηση ενός γνωστικού τομέα των προγραμμάτων σπουδών στα Π.Τ.Δ.Ε., δηλ. αυτού που αφορά το περιεχόμενο της διδασκαλίας της κοινωνιολογίας της εκπαίδευσης, σε συσχέτιση με τις εκπαιδευτικές και κοινωνικές αντιλήψεις, άρα, έμμεσα, με τις διδακτικές και παιδαγωγικές πρακτικές εκπαιδευτικών απόφοιτων των Τμημάτων αυτών, αναφορικά με όψεις της αναπαραγωγικής λειτουργίας του σχολείου. Η διερεύνηση της διδασκαλίας της κοινωνιολογίας της εκπαίδευσης επιχειρείται μέσα από την ανάλυση του επίσημου περιεχομένου των σχετικών μαθημάτων που διδάχτηκαν στα Π.Τ.Δ.Ε., όπως αυτό αποτυπώνεται σε αντιπροσωπευτικό δείγμα έντεκα (11) διδακτικών συγγραμμάτων, τα οποία έχουν διανεμηθεί και αποτελέσει περιεχόμενο των εν λόγω μαθημάτων στα Τμήματα αυτά τη χρονική περίοδο 1984-2004. Η ανάλυση αφορά τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται τρία βασικά στοιχεία της εκπαιδευτικής διαδικασίας, τα οποία συμπυκνώνουν, την κυρίαρχη αναπαραγωγική λειτουργία του σχολείου. Συγκεκριμένα, η ανάλυση αφορά τον τρόπο που ορίζονται και τη λειτουργία που αποδίδεται, κατά τη διαπραγμάτευση των σχετικών θεμάτων στα εν λόγω διδακτικά συγγράμματα, στις σχολικές γνώσεις και το αναλυτικό πρόγραμμα, στην αξιολόγηση των μαθητών καθώς και τον τρόπο με τον οποίο εξηγείται σ’ αυτά η διαφοροποιημένη σχολική επίδοση και αποτυχία των μαθητών στο σχολείο. Η διερεύνηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών αντιλήψεων των εκπαιδευτικών καθώς και των διδακτικών τους πρακτικών αφορά την εξήγηση, από αυτούς, των αιτίων της σχολικής αποτυχίας των μαθητών τους και τους τρόπους διδακτικής της αντιμετώπισης. Επίσης, η διερεύνηση αφορά τις οπτικές των εκπαιδευτικών σχετικά με το σύστημα αξιολόγησης των μαθητών και την κοινωνιολογική γνώση, την οποία οι ίδιοι έχουν αποκομίσει από την αρχική κοινωνιολογική τους εκπαίδευση, σχετικά με τα αίτια στα οποία οφείλεται η σχολική αποτυχία των μαθητών. Τα δεδομένα αυτά έχουν προκύψει μέσα από την πραγματοποίηση ημιδομημένων συνεντεύξεων σε τυχαία επιλεγμένο δείγμα εκπαιδευτικών της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης (15 δασκάλες και 15 δάσκαλοι), οι οποίοι είχαν παρακολουθήσει τη διδασκαλία της κοινωνιολογίας της εκπαίδευσης στα Π.Τ.Δ.Ε. κατά τη διάρκεια των πανεπιστημιακών τους σπουδών. Από την ανάλυση και συσχέτιση των δυο «κατηγοριών δεδομένων» προκύπτει το συμπέρασμα ότι υπάρχει μια σαφής σχέση συνάφειας ανάμεσα στις λειτουργιστικές και στενά ψυχοπαιδαγωγικές θεωρητικές οπτικές, οι οποίες κυριαρχούν στο περιεχόμενο της διδασκαλίας της κοινωνιολογίας της εκπαίδευσης, σχετικά με τις σχολικές γνώσεις, την αξιολόγηση και τη σχολική αποτυχία των μαθητών και στις λειτουργιστικές οπτικές και τις κοινωνικά ουδέτερες διδακτικές και παιδαγωγικές πρακτικές των εκπαιδευτικών για τα ίδια ζητήματα. Όπου οι διδακτικές και παιδαγωγικές πρακτικές και οι αντιλήψεις των εκπαιδευτικών παρουσιάζουν διαφοροποιήσεις από το περιεχόμενο της αρχικής τους εκπαίδευσης, αυτές εναρμονίζονται σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό με τον επίσημο τρόπο παρουσίασης και διδασκαλίας των σχολικών γνώσεων και των διδακτικών βιβλίων, με το θεσμικό τρόπο λειτουργίας του σχολείου και διεκπεραίωσης της εκπαιδευτικής διαδικασίας και με το ισχύον σύστημα αξιολόγησης των μαθητών.Κατά συνέπεια, οι κοινωνικές αντιλήψεις και πρακτικές των εκπαιδευτικών δε συγκροτούνται σε κοινωνικό «κενό» ή αποκλειστικά στο επίπεδο των «ατομικών επιλογών» των εκπαιδευτικών. Αυτές αποτελούν (σε σημαντικό βαθμό) το αποτέλεσμα (εκτός της αρχικής τους εκπαίδευσης) και των υφιστάμενων θεσμικών (δηλαδή κοινωνικών, ιδεολογικών και πολιτικών) περιορισμών και προϋποθέσεων λειτουργίας του δημοτικού σχολείου.