Η "γλώσσα των νέων" ως υφολογικός πόρος όλων των ηλικιών στον λόγο τηλεοπτικών σειρών
Authors: Σαλτίδου Θεοδώρα 
Published: September 2021

Η «ετερογλωσσία» στον λόγο των ΜΜΕ (Androutsopoulos 2010) καθιστά αυξανόμενη την αξιοποίηση των γεωγραφικών και κοινωνικών ποικιλιών μιας γλώσσας. Από τις ποικιλίες αυτές, ιδιαιτέρως έντονη παρουσία στον λόγο της ελληνικής τηλεόρασης έχει η λεγόμενη «γλώσσα των νέων», η οποία λειτουργεί πλέον ως «υφολογικός πόρος» (Coupland 2007) όλων των ηλικιών. Στο πλαίσιο αυτό, αντλώντας από ένα συνδυαστικό πλαίσιο ανάλυσης από την κοινωνιογλωσσολογία της μυθοπλασίας (Stamou 2018, Androutsopoulos 2012), την κοινωνικοπολιτισμική γλωσσολογία (Bucholtz & Hall 2005), την εθνομεθοδολογία (Sacks 1992) και τη διεπιδραστική κοινωνιογλωσσολογία (Gumperz 2001), η παρούσα διδακτορική διατριβή διερεύνησε την κοινωνιογλωσσική αναπαράσταση της νεανικής ταυτότητας μέσω της λειτουργίας των νεανικών ιδιωμάτων ως «υφολογικού πόρου» για όλες τις ηλικίες (παιδιά δημοτικού, εφήβους, νέους, μεσήλικες, ηλικιωμένους) στις δημοφιλείς οικογενειακές κωμωδίες περιστάσεων της ιδιωτικής τηλεόρασης Ευτυχισμένοι Μαζί, Παιδική Χαρά, Άκρως Οικογενειακόν, Singles 2, Στο Παρά Πέντε, Πενήντα-Πενήντα. Με βάση το προτεινόμενο μοντέλο από τον Androutsopoulos (2012) για την κοινωνιογλωσσολογική ανάλυση της γλωσσικής ποικιλότητας στα μυθοπλαστικά κείμενα, μελετήσαμε την κοινωνιογλωσσική κατασκευή των νεανικών ταυτοτήτων στο μακρο-, μεσο- και μικρο-επίπεδο, ώστε να εντοπίσουμε τα βασικά στοιχεία της «γλώσσας των νέων» τα οποία χρησιμοποιούν οι χαρακτήρες (ανάλυση ρεπερτορίου), με ποιον τρόπο τη χρησιμοποιούν αλλά και τι είδους χαρακτήρες (καλοί, κακοί κτλ.) δομούνται μέσω αυτής (ανάλυση χαρακτήρα). Στο μικρο-επίπεδο (ανάλυση σκηνών), ακολουθώντας τις Bucholtz & Hall (2005), μελετήσαμε 20 σκηνές με ρητό ή άρρητο μεταπραγματολογικό λόγο (π.χ. μεταγλωσσικά σχόλια), στις οποίες νέοι ή μη χαρακτήρες εμπλέκονται σε νεανικά σενάρια. Καταλήξαμε ότι η κατασκευή της νεότητας/νεανικότητας σε αυτές τις σειρές αναπαράγει τη στερεότυπη (ενήλικη) άποψη για τους νέους και τον τρόπο ομιλίας τους, αντλώντας στοιχεία από τον «λόγο της εφηβείας» (Bucholtz 2002), ενώ η χιουμοριστική πλαισίωση (Dynel 2011) των σειρών υπονομεύει τον «διαφημιστικό λόγο της διαρκούς εφηβείας» (Gennaro 2013). Παράλληλα, δεδομένης της ιδεολογικής λειτουργίας των τηλεοπτικών σειρών ως «μεταπραγματολογικής πρακτικής» υπεύθυνης για την «εγγραφή» (Agha 2003, 2007) γλωσσικών ποικιλιών, όπως η «γλώσσα των νέων», στη συνείδηση των τηλεθεατών, μέσω της διατύπωσης απόψεων για την κοινωνική σημασία της γλώσσας (π.χ. πώς (πρέπει να) μιλούν οι νέοι), συμπεριλάβαμε δεδομένα από δέκα συνεντεύξεις τηλεθεατών που ανήκουν στις ‘μεσαίες’ ηλικιακές ομάδες (νέοι, μεσήλικες). Στόχος ήταν να διερευνήσουμε τις αντιλήψεις τους για την κατασκευή των νεανικών ταυτοτήτων και τον τρόπο αναπαράστασης των νεανικών ιδιωμάτων, που χρησιμοποιούνται από μη νέους χαρακτήρες (παιδιά, ηλικιωμένους), σε δύο από τις έξι υπό ανάλυση σειρές, υπό το πρίσμα των κυρίαρχων λόγων για τη νεότητα, τη νεανικότητα, τη μέση και τρίτη ηλικία. Παρατηρήθηκε, λοιπόν, ότι η ελληνική τηλεόραση κατασκευάζει διαφορετικές εκδοχές της νεότητας, αναπαράγοντας, ωστόσο, τους κυρίαρχους λόγους για «ατελή» νεότητα/ νεανικότητα αλλά και τον ηλικιακό ρατσισμό. Τέλος, λειτουργώντας ως μια «τεχνολογία βιο-εξουσίας» (Pechtelidis & Stamou 2017), επιδιώκει να διαμορφώσει εν πολλοίς απολιτίκ, ανώριμους και επιρρεπείς στον καταναλωτισμό τηλεθεατές —και πολίτες.