Ο ρόλος της αγωγής υγείας για τον έλεγχο της παιδικής παχυσαρκίας
Authors: Αγγελόπουλος Πέτρος 
Published: January 2014

Τα ποσοστά της παχυσαρκίας στην παιδική ηλικία και στην εφηβεία αυξάνονται παγκοσμίως με ανησυχητικό ρυθμό. Η καταγραφή των προβλημάτων και η αναγνώριση των παραγόντων που οδηγούν ή σχετίζονται με αυτήν έχουν πλέον αναγνωριστεί και αποτελούν το πρώτο βήμα στο σχεδιασμό αποτελεσματικότερων εκπαιδευτικών παρεμβάσεων. Αρχικός στόχος της παρούσας διατριβής ήταν η καταγραφή του επιπολασμού της παιδικής παχυσαρκίας και υπέρτασης, των διατροφικών παραγόντων και των χαρακτηριστικών του τρόπου ζωής που σχετίζονται με την παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα (Ιωάννινα και Κρήτη). Απώτερος στόχος ήταν ο σχεδιασμός και η εφαρμογή εκπαιδευτικής παρέμβασης, η οποία ήταν βασισμένη στην εκτίμηση των παραπάνω παραγόντων και τέλος η αξιολόγηση της εκπαιδευτικής παρέμβασης για την πρόληψη της παιδικής παχυσαρκίας και υπέρτασης. Η μελέτη υλοποιήθηκε σε δυο περιοχές της ηπειρωτικής και νησιωτικής Ελλάδας στο νομό Ιωαννίνων και στους νομούς Ηρακλείου και Λασιθίου στην Κρήτη. Συμμετείχαν 26 σχολεία με συνολικό δείγμα 646 μαθητών πέμπτης (5ης) τάξης δημοτικού σχολείου από την περιοχή των Ιωαννίνων και 522 παιδιά ηλικίας 10-12 ετών συμμετείχαν από 20 σχολεία αστικών περιοχών (νομός Ηρακλείου) και 7 σχολεία αγροτικών περιοχών (νομός Λασιθίου) της Κρήτης. Τα στοιχεία που συλλέχθηκαν από τα παιδιά περιελάμβαναν κοινωνικοοικονομικά, ανθρωπομετρικά και διαιτολογικά στοιχεία, καταγράφηκε η σωματική δραστηριότητα, η καρδιοαναπνευστική ικανότητα, η ποιότητα της διατροφής, καθώς και ορισμένοι ψυχολογικοί και συμπεριφοριστικοί δείκτες. Επιπλέον έγινε σχεδιασμός των ερωτηματολογίων με βάση τη Θεωρία της Σχεδιασμένης Συμπεριφορά (ΘΣΣ), για να βρεθούν οι ανασταλτικοί παράγοντες στην υιοθέτηση υγιεινών διατροφικών συμπεριφορών και στην αύξηση της σωματικής δραστηριότητας. Από τη μελέτη βρέθηκαν υψηλά ποσοστά υπέρβαρου, παχυσαρκίας και υπέρτασης, τόσο στο νομό Ιωαννίνων όσο και στην Κρήτη. Η αξιολόγηση της ποιότητας της διατροφής έδειξε ότι η πλειοψηφία των μαθητών είχε διατροφή που «χρειάζεται βελτίωση». Με βάση τα αποτελέσματα αυτά αλλά και της ΘΣΣ σχεδιάστηκε ετήσια εκπαιδευτική παρέμβαση που υλοποιήθηκε στο χώρο του σχολείου με ειδικά διαμορφωμένο πρόγραμμα και εκπαιδευτικό υλικό για τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς. Στην παρέμβαση συμμετείχαν και οι γονείς των μαθητών της ομάδας παρέμβασης με υποστηρικτικό ρόλο στην απόκτηση υγιεινών συνηθειών και στην υιοθέτηση αυξημένης σωματικής δραστηριότητας κατά τον ελεύθερο χρόνο. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η εφαρμογή του προγράμματος παρέμβασης βοήθησε τους μαθητές να αυξήσουν το χρόνο για φυσική δραστηριότητα και αυτό με τη σειρά του φαίνεται να επέδρασε σε δείκτες υγείας όπως ο ΔΜΣ και η ΑΠ που βελτιώθηκαν σημαντικά στους μαθητές των σχολείων παρέμβασης. Επιπλέον βρέθηκε ότι η αυξημένη πρόσληψη ενέργειας, η παρακολούθηση τηλεόρασης, τα χαμηλά επίπεδα καρδιοαναπνευστικής ικανότητας, η υψηλότερη συχνότητα γευμάτων γρήγορου φαγητού (σε χώρους ταχυεστιατορίων) και η αποφυγή λήψης πρωινού συσχετίζονται θετικά με την αύξηση του ΔΜΣ των μαθητών. Αντίθετα, η αυξημένη φυσική δραστηριότητα κατά τον ελεύθερο χρόνο φαίνεται να έχει ευεργετική επίδραση στην εμφάνιση παχυσαρκίας. Συμπερασματικά αναφέρουμε ότι τα θετικά αποτελέσματα της παρούσας μελέτης παρέχουν ενθαρρυντικές ενδείξεις για τη σημασία των εκπαιδευτικών παρεμβάσεων αγωγής υγείας στην επιτυχή αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου για παχυσαρκία και αρτηριακή υπέρταση.