Κριτική θεώρηση της σύγχρονης μεθοδολογίας των επεμβάσεων αποκατάστασης στα αρχιτεκτονικά μνημεία της αρχαίας βυζαντινής και μεταβυζαντινής περιόδου
Authors: Μπίρταχας Παναγιώτης 
Published: September 2021

Είναι γνωστό στους εξειδικευμένους Αρχιτέκτονες Μηχανικούς- Αποκαταστάτες, που ασχολούνται με τις επεμβάσεις αποκατάστασης στα αρχιτεκτονικά μνημεία και σύνολα ότι οι διατυπωμένες αρχές, έτσι όπως αυτές καταγράφηκαν έως τώρα στις Διεθνείς Χάρτες (κυρίως στη Χάρτα της Βενετίας - 1964, στη Διακήρυξη του Άμστερνταμ - 1975 και στη Χάρτα της Ουάσινγκτον - 1987), διαμόρφωσαν τη σύγχρονη μεθοδολογία των επεμβάσεων, οριοθετώντας ένα σαφές και δεσμευτικό πλαίσιο επάνω στο οποίο θα πρέπει να κινούνται οι προσεγγίσεις και οι λήψεις αποφάσεων σχετικά με το θέμα της προστασίας των. Οι δεκαετίες του ’60, του ’70 και του ’80, με τις αντίστοιχες κατά σειρά προαναφερόμενες Χάρτες, ήταν εκείνες που χαρακτήρισαν το δεύτερο ήμισυ του 20ού αιώνα με την ανάπτυξη της θεωρίας των επεμβάσεων σε τέτοιο βαθμό πληρότητας, ώστε θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία εξέλιξης, κλείνοντας ένα κύκλο σκέψης, που πέρα από αυτόν, δεν θα μπορούσε να διατυπωθεί τίποτα το νέο. Δεν χωρεί αμφιβολία ότι τα τρία παραπάνω διεθνή κείμενα αρχών αποτελούν την ολοκλήρωση μιας σταδιακής εξέλιξης σκέψης επιφανών αρχιτεκτόνων και θεωρητικών της τέχνης, η καταγωγή της οποίας εντοπίζεται αποκλειστικά στον χώρο της Ιταλίας κατά το πρώτο ήμισυ του 20ού αιώνα.Η συγκεκριμένη χρονική περίοδος, δηλαδή αυτή πριν από την εμφάνιση της Χάρτας της Βενετίας, χαρακτηρίζεται από τρεις βασικούς παράγοντες: α) την ανάγκη να ξεπεραστεί ο απόηχος των ανακατασκευών, βασισμένων, ως γνωστόν, σε θεωρητικές προσεγγίσεις του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα και οι οποίες είχαν υιοθετηθεί, σε επίπεδο εφαρμογής, σε μεγάλο βαθμό και στον χώρο της Ιταλίας· β) την εμπειρία που προέκυψε από την αντιμετώπιση των μεγάλων καταστροφών που προκάλεσε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος στα αρχιτεκτονικά έργα και τα ιστορικά κέντρα των μεγάλων πόλεων της Ιταλίας, και γ) τη διατύπωση μίας νέας, σύγχρονης, στερεής θεωρητικής βάσης των επεμβάσεων αποκατάστασης ως απόρροιας ενός φιλοσοφικού συστήματος και κατ’ επέκταση αισθητικού σχήματος στις αρχές του 20ού αιώνα. Το καθοριστικό σημείο καμπής της εξέλιξης σε ό,τι αφορά τη διαμόρφωση αρχών αποκατάστασης ήταν χωρίς αμφιβολία η Χάρτα της Βενετίας. Η ωριμότητα και η πληρότητα, σε θεωρητικό επίπεδο, αυτού του σχεδιασμού μεθοδολογίας δράσεων δεν αμφισβητήθηκε πειστικά ποτέ έως σήμερα, αποδεικνύοντας έμπρακτα την ορθότητα του. Αντίθετα, δεν μπορούμε να ισχυριστούμε το ίδιο για το σκέλος που αφορά στην εφαρμογή αυτής της μεθοδολογίας. Συγκεκριμένα, παρατηρείται ότι σε πλήθος περιπτώσεων δεν υιοθετήθηκαν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο οι αρχές επέμβασης, παρά το δεδομένο της καθολικής αποδοχής τους. Η παρούσα έρευνα καλείται να διερευνήσει σε πρώτη φάση την αποτελεσματικότητα της Χάρτας της Βενετίας κάτω από το πρίσμα των σύγχρονων αναγκών, σε δεύτερη την αναδιατύπωση ορισμένου αριθμού αρχών και, τέλος, την ανάγκη σχηματισμού νέων. Όποιο και αν είναι το αποτέλεσμα αυτής της διερεύνησης, φαίνεται ότι η ενδεχόμενη επαναδιατύπωση της Χάρτας της Βενετίας θα λάβει τον χαρακτήρα εκσυγχρονισμού και όχι της απόλυτης ακύρωσής της.