Επανεκτίμηση του επιπολασμού και του κινδύνου εκδήλωσης Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2 σε γενικό πληθυσμό της περιοχής Έβρου
Authors: Βεντούρη Σαραντούλα 
Published: May 2022

Η αύξηση του επιπολασμού του Σακχαρώδη Διαβήτη Τύπου 2 (Σ.Δ. Τ2) αποτελεί μείζον πρόβλημα Δημόσιας Υγείας. Σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν η επανεκτίμηση του επιπολασμού και του κινδύνου εκδήλωσης του Σ.Δ. Τ2 σε γενικό πληθυσμό της περιοχής Έβρου.Προς τον σκοπό αυτό, το έτος 2015-2016 μελετήθηκε τυχαίο δείγμα ενήλικου (M.O: 64.1±8,0) πληθυσμού 541 ατόμων (άνδρες: 239 και γυναίκες: 302) από τα χωριά (Λουτρά, Άνθεια, Αρείστινο, Δωρικό και Νίψα) της περιοχής Έβρου. Όλοι οι συμμετέχοντες εθελοντικά συμπλήρωσαν ερωτηματολόγιο. Το ερωτηματολόγιο συμπεριλάμβανε ερωτήματα που σχετίζονταν με παράγοντες εκδήλωσης της νόσου και πρόσδιδαν τους συμμετέχοντες πόντους (points) και συνολικό score (Finnish Type 2 Diabetes Risk Score) και ελέχθησαν για τις σωματομετρικές παραμέτρους (βάρος σώματος, ύψος, μέτρηση περιφέρειας κοιλιάς και ισχίων) αρτηριακή πίεση, Γλυκόζη Νηστείας (Γ.Ν) και Μεταγευματική Γλυκόζη (Μ.Γ) με ανακλασίμετρο. Από τη συμπλήρωση του ερωτηματολογίου με την αυτοαναφορά της νόσου 139 άτομα (25,7%) δήλωσαν ότι είχαν Σακχαρώδη Διαβήτη Τύπου 2 (γνωστός Σ.Δ. Τ2). Στα άτομα αυτά δε πραγματοποιήθηκε εργαστηριακή διερεύνηση. Tα υπόλοιπα 402 άτομα (74,3%) με μη διαγνωσμένο Σ.Δ. Τ2, ανάλογα με το συνολικό score, ταξινομήθηκαν σε 5 επίπεδα επικινδυνότητας εκδήλωσης Σ.Δ. Τ2 (Χαμηλό: score < 7, Αρκετά χαμηλό: score 7 - 11 , Μέτριο: score 12 – 14, Υψηλό: score 15-20 και Πολύ υψηλό επίπεδο: score ≥20). Σύμφωνα με τα κριτήρια του πρωτοκόλλου της μελέτης, τα άτομα με υψηλό (score 15-20) και πολύ υψηλό κίνδυνο (score≥20) εκδήλωσης Σ.Δ. Τ2 και τα άτομα με Γ.Ν. ≥ 100 - 125 mg/dl ή/ και Μ. Γ. >140 mg/dl, κλήθηκαν για εργαστηριακό έλεγχο για Σ.Δ. Τ2, τα οποία συνολικά ήταν 214 άτομα. Εξ' αυτών προσήλθαν 206 άτομα (38% του πληθυσμού της μελέτης), τα οποία υποβλήθηκαν σε Δοκιμασία Ανοχής Γλυκόζης (Oral Glucose Tolerance Test, O.G.T.T) για την εκτίμηση του επιπολασμού του Άγνωστου Σ.Δ. Τ2 και του Προδιαβήτη. Ακόμη, για την επανεκτίμηση του επιπολασμού του Σ.Δ. Τ2 για το χωρίο Λουτρά πραγματοποιήθηκε η ανάλυση (n=198) των στοιχείων της παλαιότερης μελέτης «Λουτρός 1» (έτος 2007- 2008). Ενώ από τα δεδομένα της παρούσας μελέτης πραγματοποιήθηκε ξέχωρη ανάλυση των συμμετεχόντων του χωριού Λουτρά (n=228) «Λουτρός 2». Ακολουθώντας την ίδια μεθοδολογία, με την αυτοαναφορά της νόσου 31 άτομα δηλ. το 15,7% (το έτος 2007-2008) και 70 άτομα δηλ. το 30,7% (το έτος 2015- 2016) δήλωσαν ότι είχαν Σ.Δ. Τ2. Στα άτομα αυτά, δε πραγματοποιήθηκε εργαστηριακός έλεγχος. Και τα άτομα με μη διαγνωσμένο Σ.Δ. Τ2 ήταν 167 άτομα (84,3%) στη μελέτη «Λουτρός 1» και αντίστοιχα 158 άτομα (69,3%) στη μελέτη «Λουτρός 2». Σύμφωνα με τα κριτήρια του πρωτοκόλλου της παλαιότερης μελέτης « Λουτρός 1», τα άτομα με τιμές Γ.Ν ≥ 126 mg/dl ή Γ.Ν =100-125 mg/dl και συνολικό Score ≥20, υποβάλλονταν σε εργαστηριακό έλεγχο. Τα άτομα που πληρούσαν τα κριτήρια ήταν 38 άτομα (19,2%) στη μελέτη «Λουτρός 1» και αντίστοιχα 69 άτομα (30,3%) στη μελέτη «Λουτρός 2», τα οποία υποβλήθηκαν σε O.G.T.T για την εκτίμηση του Άγνωστου Σ.Δ. Τ2 και του Προδιαβήτη.Επίσης, στα 206 άτομα τα οποία πληρούσαν τα κριτήρια της παρούσας μελέτης, εκτιμήθηκε το λιπιδαιμικό προφίλ, η συχνότητα εμφάνισης του Μεταβολικού Συνδρόμου και ο καρδιαγγειακός κίνδυνος βάσει των απολιποπρωτεϊνών.Η εκτίμηση του επιπολασμού του Σ.Δ. Τ2 πραγματοποιήθηκε με τη μέθοδο της αυτόαναφοράς για το Γνωστό Σ.Δ. Τ2 και η διάγνωση του Άγνωστου Σ.Δ. Τ2 σύμφωνα με τα κριτήρια του Π.Ο.Υ. Για τη διάγνωση του Σ.Δ. Τ2 και του Προδιαβήτη (Διαταραγμένης Ανοχής Γλυκόζης – Δ.Α.Γ και Διαταραγμένης Γλυκόζης Νηστείας – Δ.Γ.Ν), αφού είχε προηγηθεί 3ημερη προετοιμασία (υψηλή κατανάλωση υδατανθράκων), πραγματοποιήθηκαν συνολικά 206 δοκιμασίες φόρτισης με γλυκόζη 75 gr (O.G.T.T) και φλεβική αιμοληψία σε δύο χρόνους (σε χρόνο 0΄ και 120΄), με τη προσέλευση των ατόμων μετά από ολονύκτια νηστεία (8 ωρών). Η ίδια μεθοδολογία είχε ακολουθηθεί και στην μελέτη «Λουτρός 1». Ο εργαστηριακός έλεγχος πραγματοποιήθηκε με τη χρήση Α.Μ.Κ.Α και η ανάλυση των δειγμάτων έγινε στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Αλεξανδρούπολης.Στα 206 άτομα (88 άνδρες δηλ. το 42,7% και 118 γυναίκες δηλ. 57,3%), τα οποία πληρούσαν τα κριτήρια της παρούσας μελέτης, πραγματοποιήθηκε λιπιδαιμικός έλεγχος για Cholesterol – CHOL, HDL-CHOL, LDL – CHOL και Tριγλυκεριδια (ΤG) και έλεγχος των απολιποπρωτεΐνων Apo-A1, Apo-B και Lp(a). Επιπλέον, εκτιμήθηκε η συχνότητα εμφάνισης του Μεταβολικού Συνδρόμου σύμφωνα με τα κριτήρια του W.H.O. 1999, N.C.E.P III 2001, N.C.E.P-R 2004, A.A.C.E 2002 και I.D.F 2006. Η εκτίμηση του καρδιαγγειακού κινδύνου έγινε με τον υπολογισμό του αθηρωματικού δείκτη Apo- B/ Apo –A1 και των τιμών της Lp (a).Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν:1.Για την περιοχή του Έβρου στο συνολικό δείγμα μελέτης 541 ατόμων επιπολασμό Σ.Δ. Τ2: 29,6% (γνωστό Σ.Δ. Τ2: 25,7% + άγνωστο Σ.Δ. Τ2: 3,9%) και Προδιαβήτη: 10,9 % (Δ.Α.Γ: 5,7%, Δ.Γ.Ν: 5,2% και Δ.Α.Γ + Δ.Γ.Ν: 6,3 %) και υψηλότερο επιπολασμό σε ηλικίες ≥65 ετών σε ποσοστό 80% για το έτος 2015-2016.2.Από το δείγμα 228 ατόμων για το χωριό Λουτρά επιπολασμό Σ.Δ. Τ2: 34,6 % (γνωστό Σ.Δ. Τ2: 30,7% + άγνωστος Σ.Δ. Τ2: 3,9 %) και Προδιαβήτη: 26,3% (Δ.Α.Γ: 3,1%, Δ.Γ.Ν: 23,2% και Δ.Α.Γ + Δ.Γ.Ν: 0,4%) για το έτος 2015-2016. 3.Από το δείγμα 198 ατόμων για το χωριό Λουτρά το έτος 2007- 2008 είχε εκτιμηθεί επιπολασμός Σ.Δ. Τ2: 21,6 % (γνωστός Σ.Δ. Τ2: 15,6% + άγνωστος Σ.Δ. Τ2: 6 %) και Προδιαβήτη:13,1% (Δ.Α.Γ: 11,6%, Δ.Γ.Ν:1,5% και Δ.Α.Γ + Δ.Γ.Ν: 8,6% ). 4.Για το χωριό Λουτρά αύξηση κινδύνου εκδήλωσης Σ.Δ. Τ2: κατά 58,9% στο πέρας της 8ετίας.5.Για τους παράγοντες καρδιομεταβολικού κινδύνου στο δείγμα 541 ατόμων) τα αποτελέσματα έδειξαν:α) Παχυσαρκία:Το 52,7% του συνολικού δείγματος μελέτης να ταξινομείται σε παχύσαρκους με Δείκτη Μάζας Σώματος (Δ.Μ.Σ) ≥ 30 kg/m2 (54,4% των ανδρών και 51% των γυναικών) με τους άνδρες να προπορεύονται κατά 3,4 % έναντι των γυναικών, σε υπέρβαρα: Δ.Μ.Σ 25-30 kg/m2 το 33,2% (32,6% των ανδρών και 33,8% των γυναικών), με τις γυναίκες να προπορεύονται κατά 1,2% και σε φυσιολογικούς/ λιποβαρείς Δ.Μ.Σ < 25kg/m2 το 14,1% (13% των ανδρών και το 15,2% των γυναικών) με τις γυναίκες να προπορεύονται 2,2% έναντι των ανδρών. Κεντρική Παχυσαρκία: To 86,8% των γυναικών και το 58,6 % των ανδρών βρέθηκαν να έχουν τιμές μέτρησης περιφέρειας της μέσης ≥ 88 cm και ≥ 102 cm, αντίστοιχα. Ενώ το 97,7 % των γυναικών και το 85,8% των ανδρών είχαν τιμές περιφέρειας ≥ 80 cm και ≥ 94 cm, αντίστοιχα. Κατανομή λιπώδους ιστού: Με το πηλίκο περιφέρειας/ ισχίων (Waist Hip Ratio, WHR) για τους άνδρες WHR ≥0,90: το 95,4% των ανδρών και για τις γυναίκες WHR ≥ 0,85 το 2% των γυναικών) και αντίστοιχα με τιμές για τους άνδρες WHR ≥ 1,0 το 50,6% των ανδρών και για τις γυναίκες WHR ≥0,90 το 72,8 % των γυναικών βρέθηκαν να έχουν κεντρική κατανομή του λιπώδους ιστού.β) Υπέρταση: Το 66,9% του δείγματος ήχε υπέρταση, με το 58,8% υπό αντι-υπερτασική αγωγή. Από τους λοιπούς από τη μέτρηση της Αρτηριακής Πίεσης (Α.Π) βρέθηκαν με αυξημένες τιμές Συστολικής Α.Π ≥ 140 mm Hg το 42,6% των ατόμων και εξ αυτών το19,7% με αυξημένες τιμές και της Διαστολικής Α.Π ≥90 mmHg.6.Λιπιδαιμικό προφίλ στα 206 άτομα: σε οριακά υψηλές τιμές CHOL 200 – 239 mg/dl ήταν το 32,5% των ατόμων και το 13,6% σε υψηλές τιμές CHOL ≥ 240 mg/dl. Το 10,2 % των γυναικών σε μη επιθυμητές τιμές HDL – CHOL<45 και το 3,4% των ανδρών με τιμές HDL – CHOL<35. Το 5,9% του δείγματος είχε LDL – CHOL ≥ 160 mg/dl. Συνολικά το 19,5% των ατόμων βρέθηκε να έχουν υπερτριγλυκεριδαιμία με το 18% να έχουν οριακά υψηλές τιμές TG (200 - 499 mg/dl) και το 1.5% βαριά υπερτριγλυκεριδαιμία (TG ≥ 500 mg/dl).7.Μεταβολικό Σύνδρομο στο δείγμα 206 ατόμων: Υψηλή συχνότητα (92,2%) εμφάνισης του Μεταβολικού Συνδρόμου με τη χρήση των κριτηρίων του Μεταβολικού Συνδρόμου A.A.C.E 2002, έναντι των λοιπών κριτηρίων. Και 100% συσχέτιση της διάγνωσης του Μεταβολικού Συνδρόμου κατά A.A.C.E 2002 με τα αποτελέσματα διάγνωσης του Άγνωστου Σ.Δ. Τ2, καθώς, αναγνωρίζεται το σύνολο των 19 ατόμων με Άγνωστο Σ.Δ. Τ2 να έχει Μεταβολικό Σύνδρομο. Και 90,3% συσχέτιση μεταξύ της διάγνωσης Μεταβολικού Συνδρόμου και της Δ.Α.Γ, καθώς, αναγνωρίζονται τα 28 άτομα με Δ.Α.Γ από το σύνολο των 31 διαγνωσμένων με Δ.Α.Γ να έχουν Μεταβολικό Σύνδρομο.8.Εκτίμηση δεικτών για εκδήλωση καρδιαγγειακών νοσημάτων στο δείγμα 206 ατόμων: Σε υψηλό επίπεδο επικινδυνότητας εκδήλωσης καρδιαγγειακών νοσημάτων εκτιμήθηκε ότι βρίσκονται, βάσει του αθηρωματικού δείκτη Apo- B/ Apo –A1 το 19,43% του δείγματος και βάσει των τιμών της Lp (a) το 33% .Από τα αποτελέσματα διαπιστώνεται ότι τα στοιχεία της παρούσας μελέτης για τον επιπολασμό Σ.Δ. Τ2 συμφωνούν με τα στοιχεία του IDF. Παρά ταύτα, η αυξητική τάση της νόσου του Σ.Δ. Τ2 γίνεται εμφανής στη μελέτη όπως και τις άλλες μελέτες ανά την Ελλάδα. Όσον αφορά τους παράγοντες καρδιομεταβολικού κινδύνου στην ομάδα της παχυσαρκίας ταξινομείται άνω του ½ του πληθυσμού της μελέτης, γεγονός το οποίο συνηγορεί με τα πανελλαδικά στοιχεία από άλλες μελέτες. Σε αντίθεση με τα αποτελέσματα της μελέτης, όπου δείχνουν ότι οι άνδρες έχουν τη πρωτιά στη παχυσαρκία και οι γυναίκες στην ομάδα των υπέρβαρων. Με αυξημένη εναπόθεση κοιλιακού λίπους και για τα δύο φύλα του πληθυσμού της μελέτης και σχεδόν διπλάσια αύξηση της κεντρικής παχυσαρκίας στο γυναικείο πληθυσμό σε σχέση με τα στοιχεία από άλλες μελέτες. Επίσης, σε υψηλά επίπεδα επιπολασμού υπέρτασης κατατάσσεται άνω του ½ του πληθυσμού της μελέτης, στοιχεία που συνηγορούν με τα πανελλαδικά στοιχεία από άλλες μελέτες. Επιπροσθέτως, από τις μετρήσεις της Α.Π ανιχνεύτηκε σημαντικό ποσοστό άγνωστης υπέρτασης στο πληθυσμό μελέτης. Όσον αφορά, το λιπιδαιμικού προφίλ του πληθυσμού προκύπτει αύξηση της υπερχοληστερολαιμιας (CHOL), αύξηση των μη επιθυμητών επίπεδων HDL – CHOL<45 στις γυναίκες έναντι αυτών των ανδρών HDL – CHOL<35. Στοιχεία αντίθετα, με τα ως πρότινος περιορισμένα ελληνικά δεδομένα. Ακόμη, το ¼ του πληθυσμού της μελέτης ταξινομείται σε οριακά υψηλά και υψηλά επίπεδα LDL – CHOL. Επίσης, διαπιστώθηκε υψηλή εμφάνιση των παραμέτρων του Μεταβολικού Συνδρόμου στο πληθυσμό της μελέτης γεγονός το οποίο συνηγορεί με τα πανελλαδικά στοιχεία από άλλες μελέτες. Επιπλέον, διαπιστώθηκε υψηλότερη συχνότητα εμφάνισης του Μεταβολικού Συνδρόμου με τη χρήση των κριτηρίων AACE, 2002 και υψηλή συσχέτιση τους με τη διάγνωση του Σ.Δ. Τ2. Επιπρόσθετα, στη μελέτη παραθέτονται στοιχεία για ανεξάρτητους προγνωστικούς δείκτες αύξησης του φορτίου της αθηροσκλήρωσης από τις απολιποπρωτεϊνες Apo- B, Apo –A1 και Lp (a) και υπολογίζεται ο καρδιαγγειακός κίνδυνος, βάσει του αθηρωματικού δείκτη Apo- B/ Apo –A1 και των τιμών της Lp (a), στοιχεία που δεν έχουν μελετηθεί ευρύτερα για τον ελληνικό πληθυσμό.Συνοψίζοντας, η παρούσα μελέτη διαθέτει νέα στοιχεία για τον επιπολασμό του Σ.Δ. Τ2 καθώς, και τον υψηλό κίνδυνο εκδήλωσης της νόσου αλλά και των συναφών παραγόντων καρδιομεταβολικού κινδύνου για τη περιοχή του Έβρου, τα οποία είναι αναγκαία για την οργάνωση στοχευμένων πολιτικών πρόληψης και θεραπείας.