Γυρεοτοπία σε φυσικά και ανθρωπογενή περιβάλλοντα
Authors: Χαραλαμπόπουλος Αθανάσιος 
Published: September 2021

Η μελέτη της αερομεταφερόμενης γύρης παρέχει περιβαλλοντική πληροφορία για την ποιότητα του ατμοσφαιρικού περιβάλλοντος και την κατάσταση της βλάστησης, αλλά συμβάλλει και στην πρόληψη για τη δημόσια υγεία, καθώς η γύρη είναι πρόξενος αλλεργικών συμπτωμάτων. Στην παρούσα διατριβή διερευνήθηκε το τρίπτυχο: ‘βλάστηση που παράγει γύρη’ – ‘γύρη που παράγεται’ – ‘γύρη που μεταφέρεται στην ατμόσφαιρα’. Πιο συγκεκριμένα, σε διαφορετικές περιοχές του αστικού συγκροτήματος της Θεσσαλονίκης, τόσο στο ίδιο επίπεδο όσο και καθ’ ύψος, καταγράφηκε το ατμοσφαιρικό φορτίο γυρεοκόκκων με σταθερό και φορητό ογκομετρικό συλλέκτη, εκτιμήθηκε η γυρεοπαραγωγή ανεμόφιλων ξυλωδών ειδών σε περιοχές διαφορετικής έκθεσης ή/και υψομέτρου και αναζητήθηκαν οι σχέσεις γύρης-βλάστησης στο αστικό (Θεσσαλονίκη) και στο φυσικό (Εθνικό Πάρκο Ολύμπου) περιβάλλον. Παρατηρήθηκε ότι οι συγκεντρώσεις διαφοροποιούνται χωρικά, τόσο σε οριζόντιο επίπεδο όσο και καθ’ ύψος. Στην κλίμακα ενός ψηλού κτηρίου (~30 m), οι συγκεντρώσεις είναι περίπου τριπλάσιες χαμηλά (1,5 m) σε σχέση με ψηλά, ενώ στην κλίμακα ενός ψηλού βουνού, ο πλούτος των εκπροσωπούμενων taxa και οι συγκεντρώσεις αερομεταφερόμενης γύρης μειώνονται κατά τη μετάβαση από τα χαμηλά στα μεγάλα υψόμετρα. Παρά ταύτα, τα ίδια αφθονότερα taxa καταγράφονται και στο αστικό και στο φυσικό περιβάλλον, αλλά με διαφορετικές αφθονίες και σειρά κατάταξης. Η συνολική διάρκεια της περιόδου κυκλοφορίας γύρης μειώνεται κατά τη μετάβαση από το αστικό στο φυσικό περιβάλλον και από τα χαμηλά στα μεγάλα υψόμετρα. Η παραγωγή γύρης ποικίλει έντονα από είδος σε είδος κυρίως σε μικρές κλίμακες ανάλυσης (επίπεδο άνθους, ταξιανθίας) και από έτος σε έτος για την πλειοψηφία των taxa. Όμως, σε μεγαλύτερες κλίμακες (επίπεδο μονάδας κόμης ή ατόμου) για τα είδη του ίδιου γένους, οι τιμές είναι ανάλογες. Γενικότερα, στο επίπεδο ατόμου, η παραγωγή των ειδών που μελετήθηκαν κυμαίνεται κατά μέσο όρο μεταξύ 108 έως 1011. Η τοπική βλάστηση υπερκαθορίζει το τοπικό ατμοσφαιρικό φορτίο γύρης και για τα κυρίαρχα taxa γύρης με ξυλώδεις εκπροσώπους στην πόλη (Cupressaceae, Olea, Pinaceae, Platanus, Ulmus) ποσοτικοποιήθηκε η σχέση αερομεταφερόμενης γύρης και αφθονίας των φυτών που τα παράγουν, γεγονός που επιτρέπει προβλέψεις για αλλαγές στη γύρη όταν είναι γνωστή η αφθονία των φυτών και αντίστροφα. Η Θεσσαλονίκη μπορεί να χαρακτηριστεί ως ήπιου κινδύνου σε σχέση με την αερομεταφερόμενη γύρη και τις επιπτώσεις στην υγεία, ενώ η επιβάρυνση είναι μεγαλύτερη από τη γύρη των εκπροσώπων των Cupressaceae, Olea, Pinaceae, Platanus, Quercus, Urticaceae. Με βάση τα ανωτέρω ευρήματα, για το σχεδιασμό των χώρων πρασίνου στη Θεσσαλονίκη, αλλά και στις άλλες πόλεις, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ο παράγοντας ‘αλλεργίες’ και να αποφεύγεται η φύτευση όπως και να ελέγχεται η εξάπλωση εισβολικών-επεκτατικών ειδών με έντονη αλλεργιογόνο δράση, πολύ περισσότερο όταν η συγκέντρωση της αερομεταφερόμενης γύρης τους έχει φθάσει σε υψηλά επίπεδα. Παράλληλα, είναι απαραίτητη η τοποθέτηση περισσότερων του ενός συλλεκτών σε μια πόλη, ώστε να καλύπτονται περιοχές που διαφέρουν έντονα μεταξύ τους και να παρέχονται ακριβέστερες πληροφορίες για την ποιότητα του ατμοσφαιρικού περιβάλλοντος τοπικά. Tαυτόχρονα, είναι σημαντική η διεξαγωγή σύγχρονων μελετών για την ευαισθησία του πληθυσμού της πόλης, στη γύρη που κυκλοφορεί σε αυτήν.