ӘЗІРБАЙЖАНДАГЕОГРАФИЯНЫОҚЫТУ.ОҚУЛЫҚТАРМЕНМҰҒАЛІМДЕРГЕ ҚАТЫСТЫ МӘСЕЛЕЛЕР. ОҚЫТУ ӘДІСТЕМЕСІНІҢ ДАМУ ТАРИХЫ
Authors: VERDİYEVA M. 
Published: October 2023

It is the first time that the study of the history of teaching geography in secondary schools of Azerbaijan has become a subject of research. Author studies the establishment of schools in Azerbaijan, the involvement of children in the education process and the history of the place of geography as a new discipline in the school curricula. In addition, the author studies the teaching of geography by school grades and the number of hours per week compared to other school subjects. She studies the curricula of secondary schools in the former republics of the USSR, now independent states, and makes comparisons on the subject of geography. The present paper is also a study of the role of Azerbaijani intellectuals in writing textbooks based on the significance of personal development in acquiring geographical knowledge and skills. Author has provided the names of such intellectuals, as well as samples from their textbooks and teaching aids. Author has also explained the structure and content of the textbooks and their role in the independent acquisition of geographical knowledge and skills. Author analysed and studied the opening of new schools, the improvement of existing ones, the establishment and activities of educational societies to meet the growing demand for education in Azerbaijan since the 1900s. This includes the study of the practical measures taken at different times to provide schools with qualified teachers, the importance of organising training courses for teachers and establishing the Azerbaijan Men’s Institute and its subsequent transformation into a state pedagogical institute. The research covers the issues related to the teaching of geography, as well as the emergence and development of methodology of teaching. The methodology of acquiring geographical knowledge and skills in Azerbaijan has been studied under two groups: public methodology and scientific methodology. The research provides information on the dependence of economic activities of the Azerbaijani population on the methodology of studying the environment, making observations and conservative use of events and natural components, as well as the mechanism of transmission of this knowledge to the next generations. The development of scientific methodology has been studied on the basis of archival materials. Keywords: Azerbaijani schools, geography, geography textbooks, textbook problem, teacher problem.

Алғаш рет Әзірбайжандағы жалпы білім беретін мектептерде географияны оқыту тарихын зерттеу зерттеу пәні болды. Автор Әзірбайжанда мектептердің құрылуы, балаларды оқу үдерісіне тарту және географияның мектеп бағдарламаларындағы жаңа пән ретіндегі орнының тарихын зерттейді. Сонымен қатар, автор географияны мектеп сыныптары бойынша оқытуды және басқа мектеп пәндерімен салыстыра отырып, аптадағы сағат санын қарастырады. Бұрынғы КСРО республикаларының, қазіргі тәуелсіз мемлекеттердің орта мектептерінің оқу бағдарламаларын зерттеп, география пәнінен салыстырулар жасайды. Бұл мақалада географиялық білім мен дағдыларды меңгеруде тұлғаның дамуының маңыздылығына негізделген оқулықтар жазудағы Әзірбайжан зиялыларының рөлі де қарастырылған. Автор осындай зиялылардың есімдерін атай отырып, олардың оқулықтары мен оқу құралдарының үлгілерін келтірген. Сондай-ақ автор оқулықтардың құрылымы мен мазмұнын, географиялық білім мен дағдыны өз бетінше меңгерудегі рөлін түсіндірді. Автор 1900 жылдардан бастап Әзірбайжанның білімге деген өсіп келе жатқан сұранысын қанағаттандыру үшін жаңа мектептердің ашылуы, бұрыннан барларының жетілдірілуі, білім беру қоғамдарының құрылуы мен жұмыс істеуін талдап, зерттеген. Бұл мектептерді білікті ұстаздармен қамтамасыз ету үшін әр уақытта қабылданған практикалық шараларды зерделеу, мұғалімдерді даярлау курстарын ұйымдастырудың маңыздылығын және Әзірбайжан ерлер институтын құру және оны кейіннен мемлекеттік педагогикалық институтқа айналдыруды қамтиды. Зерттеуде географияны оқытуға байланысты мәселелер, сонымен қатар оқыту әдістерінің пайда болуы мен дамуы қарастырылған. Әзірбайжанда географиялық білім мен дағдыны меңгеру әдістемесі екі бағытта зерттелді: әлеуметтік әдіснама және ғылыми әдістеме. Зерттеуде Әзірбайжан халқының экономикалық белсенділігінің қоршаған ортаны зерттеу әдістемесіне, құбылыстар мен табиғи құрамдастарға бақылаулар жүргізуге және консервативті пайдалануына тәуелділігі, сондай-ақ бұл білімді келесі ұрпаққа беру механизмі туралы ақпарат берілген. Ғылыми әдістеменің дамуы мұрағат материалдары негізінде зерттеледі. Түйін сөздер: Әзірбайжан мектебі, география пәні, география оқулықтары, оқулықтар мәселесі, мұғалімдер мәселесі.

Впервые предметом исследования стало изучение истории преподавания географии в общеобразовательных школах Азербайджана. Автор исследует создание школ в Азербайджане, вовлечение детей в образовательный процесс и историю места географии как новой дисциплины в школьных программах. Кроме того, автор изучает преподавание географии по школьным классам и количеству часов в неделю по сравнению с другими школьными предметами. Она изучает учебные программы средних школ бывших республик СССР, ныне независимых государств, и проводит сравнения по предмету географии. Настоящая статья также является исследованием роли азербайджанской интеллигенции в написании учебников на основе значения личного развития в приобретении географических знаний и навыков. Автор привел имена таких интеллектуалов, а также образцы из их учебников и учебных пособий. Автор также разъяснил структуру и содержание учебников и их роль в самостоятельном приобретении географических знаний и умений. Автор проанализировал и изучил открытие новых школ, улучшение существующих, создание и деятельность образовательных обществ для удовлетворения растущего спроса на образование в Азербайджане с 1900-х годов. Это включает в себя изучение практических мер, предпринятых в разное время для обеспечения школ квалифицированными учителями, значение организации курсов повышения квалификации учителей и создание Азербайджанского мужского института и его последующее преобразование в государственный педагогический институт. Исследование охватывает вопросы, связанные с преподаванием географии, а также возникновением и развитием методики преподавания. Методология приобретения географических знаний и навыков в Азербайджане изучалась по двум направлениям: общественная методология и научная методология. В исследовании представлена информация о зависимости хозяйственной деятельности населения Азербайджана от методологии изучения окружающей среды, проведения наблюдений и консервативного использования явлений и природных компонентов, а также о механизме передачи этих знаний следующим поколениям. Развитие научной методологии изучено на основе архивных материалов. Ключевые слова: азербайджанская школа, предмет географии, учебники географии, проблема с учебниками, проблема с учителями.