Συμπληρωματικές μορφές κοινωνικής ασφάλισης μισθωτών
Authors: Μπάκαβου Μαρία 
Published: August 2021

Αντικείμενο της παρούσας διατριβής είναι οι συμπληρωματικές μορφές κοινωνικής ασφάλισης των μισθωτών. Ο όρος αφορά κάθε μορφή ασφαλιστικού συστήματος που χορηγεί συνταξιοδοτικές παροχές πέραν της κύριας σύνταξης, το οποίο μπορεί να είναι δημόσιο ή ιδιωτικό, υποχρεωτικής ή προαιρετικής υπαγωγής, να λειτουργεί με βάση το διανεμητικό ή το κεφαλαιοποιητικό σύστημα και να ιδρύεται δυνάμει συλλογικών συμφωνιών μεταξύ εργαζομένων και εργοδοτών ή με πρωτοβουλία της μίας μόνο πλευράς. Τα συστήματα αυτά γνωρίζουν μεγάλη ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια και λειτουργούν συμπληρωματικά προς τα δημόσια διανεμητικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης μέσα στα πλαίσια της έννομης τάξης. Η δημιουργία και η επέκτασή τους οφείλονται στις εγγενείς αδυναμίες των δημόσιων διανεμητικών συστημάτων (δημογραφικές μεταβολές, αύξηση προσδόκιμου ζωής, μερική απασχόληση και ανασφάλιστη εργασία, δημοσιονομικές πιέσεις στους κρατικούς προϋπολογισμούς και προβλήματα χρηματοδότησης) και στην ανάγκη να βρεθούν νέες, αξιόπιστες πηγές που να εγγυώνται το εισόδημα των συνταξιούχων και ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης. Στο πρώτο κεφάλαιο παρουσιάζονται οι τύποι των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης των ευρωπαϊκών χωρών, όπως αναπτύχθηκαν μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και αναλύονται τα κυριότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν, που κατέστησαν αναγκαία την εισαγωγή μεταρρυθμίσεων. Παρουσιάζεται επίσης το σύστημα των τριών πυλώνων ασφάλισης, που προτείνεται ως η ιδεατή λύση στα εγγενή προβλήματα των δημόσιων κοινωνικοασφαλιστικών συστημάτων και η εφαρμογή του στην πράξη στον ευρωπαϊκό χώρο, η οποία διαμορφώνεται τόσο σε σχέση με τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε χώρας, όσο και σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση και την επιρροή που ασκεί στις κρατούσες οικονομικές και κοινωνικές αντιλήψεις στα κράτη μέλη. Στο δεύτερο κεφάλαιο εκτίθεται η ευρωπαϊκή νομοθεσία και νομολογία που αφορούν τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης και τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα των σε αυτά υπαγόμενων πολιτών. Το τρίτο κεφάλαιο εστιάζει στην επικουρική ασφάλιση, ως μορφή συμπληρωματικής ασφάλισης, όπως λειτουργεί στη χώρα μας. Η ιδιομορφία της επικουρικής ασφάλισης στην Ελλάδα, σε σχέση με άλλες χώρες, είναι ότι ανήκει στο δημόσιο, υποχρεωτικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, υπάγεται δηλαδή στον πρώτο πυλώνα. Αναλύεται η ιστορία του θεσμού, η φύση της επικουρικής ασφάλισης και η θέση της στο ασφαλιστικό σύστημα, καθώς και οι αλεπάλληλες τροποποιήσεις του νομοθετικού πλαισίου που τη διέπει, με αποκορύφωμα τον νόμο 4052/2012, που εισήγαγε, για πρώτη φορά στην ελληνική έννομη τάξη, το σύστημα της νοητής κεφαλαιοποίησης. Στο τέταρτο κεφάλαιο εξετάζονται τα συμπληρωματικά συστήματα του δεύτερου πυλώνα, που στον ελληνικό χώρο λειτουργούν είτε με τη μορφή των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης, είτε με τη μορφή των αλληλοβοηθητικών σωματείων, που αποτελούν την παλαιότερη χρονικά (και για αυτό πιο ατελή) μορφή προαιρετικής –συμπληρωματικής ασφάλισης στη χώρα. Τέλος, η παρούσα διατριβή κλείνει με την παρουσίαση των συστημάτων του τρίτου πυλώνα, όταν εκδηλώνονται σε συλλογικό επίπεδο (ομαδική ασφάλιση προσωπικού επιχείρησης), λόγω της στενής τους συνάφειας με το δεύτερο πυλώνα, αλλά και επειδή και αυτά αποτελούν μία συμπληρωματική μορφή ασφάλισης.