Η επίδραση του κυβερνοχωρικού εκφοβισμού (Cyber bullying) στη συμπεριφορά και τον ύπνο παιδιών ηλικίας 13-16 ετών
Authors: Γκιομίση Αθανασία 
Published: September 2021

Ο σχολικός εκφοβισμός είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο γνωστό από πολύ παλιά. Η χρήση της νέας τεχνολογίας οδήγησε στην εμφάνιση μίας νέας μορφής εκφοβισμού, του ηλεκτρονικού. Ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός αποτελεί για κάποιους μία εξέλιξη της παλιότερης μορφής με μόνη βασική διαφορά το μέσο, που χρησιμοποιείται, ενώ για κάποιους άλλους ερευνητές είναι ένα εντελώς καινούριο φαινόμενο. Ένας αρκετά ολοκληρωμένος ορισμός είναι αυτός, που δίνεται από ένα οργανισμό κατά του ηλεκτρονικού εκφοβισμού και δηλώνει ότι cyberbullying είναι όταν ένα παιδί στην εφηβεία ή στην προεφηβεία βασανίζεται, απειλείται, παρενοχλείται, ταπεινώνεται, έρχεται σε αμηχανία ή στοχοθετείται από άλλο παιδί, στην εφηβεία ή στην προεφηβεία, μέσω ίντερνετ, διαδραστικών και ψηφιακών τεχνολογιών ή κινητών τηλεφώνων. Έχει πέντε βασικά χαρακτηριστικά: την ανισότητα δυνάμεων, την πρόθεση, την επανάληψη του φαινομένου, την ανωνυμία και τη δημοσιοποίηση του επεισοδίου. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν να διερευνηθεί η παρουσία του ηλεκτρονικού εκφοβισμού σε εφήβους ηλικίας 13-16 ετών στον ελληνικό χώρο. Η ηλικιακή ομάδα επιλέχθηκε καθώς σε αυτή την περίοδο της ζωής σχεδόν όλα τα παιδιά έχουν επαφή με το διαδίκτυο και επιπλέον συμπίπτει με τη μετάβαση από την παιδική ηλικία και την πρωτοβάθμια εκπαίδευση, στην εφηβεία και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Βασικός στόχος της έρευνας ήταν η μελέτη των επιπτώσεων, που έχει το φαινόμενο στην υγεία των εφήβων. Ελέγχθηκαν πιθανές αλλαγές στη διατροφή, στον ύπνο και στη συμπεριφορά και διερευνήθηκαν επεισόδια εμφάνισης ψυχοσωματικών εκδηλώσεων. Τέλος στόχος ήταν και η μελέτη του τρόπου αντιμετώπισης του φαινομένου και των επιπτώσεών του.Η μελέτη πραγματοποιήθηκε με τη χρήση ερωτηματολογίου, το οποίο μοιράσθηκε σε 24 σχολεία του Νομού και της πόλης της Θεσσαλονίκης και απαντήθηκε από 4504 μαθητές ηλικίας 13-16 ετών. Το ερωτηματολόγιο είχε 5 μέρη: 1)το πρώτο αφορούσε καταγραφή δημογραφικών χαρακτηριστικών, 2)το δεύτερο ερευνούσε τη χρήση του κινητού και του διαδικτύου, 3) το τρίτο αφορούσε το επεισόδιο ηλεκτρονικού εκφοβισμού και τα χαρακτηριστικά του, 4) το τέταρτο τις επιπτώσεις του επεισοδίου στον ύπνο, στη διατροφή και στη συμπεριφορά του μαθητή και 5) το πέμπτο μέρος διερευνούσε σε ποιο άτομο θα απευθυνόταν τα θύματα σε επόμενο επεισόδιο ενώ στο τέλος υπήρχε κενός χώρος για να προσθέσουν ελεύθερα ότι σχετικό σχόλιο ή πρόταση ήθελαν οι συμμετέχοντες. Από τη μελέτη προέκυψε ότι μέχρι την ηλικία των 14 ετών σχεδόν όλα τα παιδιά (98,6%) χρησιμοποιούν το διαδίκτυο και έχουν κινητό τηλέφωνο. Οι λόγοι χρήσης του διαδικτύου στο μεγαλύτερο ποσοστό είναι η ψυχαγωγία και η επικοινωνία.Σε ποσοστό 59,4% οι έφηβοι έχουν πέσει θύματα ηλεκτρονικού εκφοβισμού και το 63,1% των περιστατικών ήταν μέσω του κινητού τηλεφώνου. Οι μισοί μαθητές, που υπήρξαν θύματα δεν ήξεραν την ταυτότητα του δράστη ενώ το 70% δήλωσε ότι το αντιμετώπισαν μόνοι τους και μόλις 15 στους 100 το είπαν στους γονείς τους.Η πλειοψηφία των μαθητών ανέφερε ότι δεν αντιμετώπισαν προβλήματα διατροφής, ύπνου και συμπεριφοράς. Παρόλα αυτά υπήρξαν και 2 στους 10, που αλλοιώθηκε η ποιότητα ή η ποσότητα του ύπνου τους ενώ και 16,2% δήλωσαν ότι άλλαξε η ποιότητα ή η ποσότητα των γευμάτων τους. Ακόμη 18 στους 100 εφήβους, που είχαν πέσει θύματα ηλεκτρονικού εκφοβισμού, παρουσίασαν ψυχοσωματικές εκδηλώσεις-όπως ταχυκαρδία, κεφαλαλγία, ναυτία - που οι ίδιοι τις συσχέτισαν με το περιστατικό ενώ ένα μικρό ποσοστό δήλωσε ότι άλλαξε η καθημερινότητά του σε διάφορους τομείς, όπως η χρήση του διαδικτύου, οι σχέσεις με τους φίλους και το άλλο φύλο και η διάθεση για το σχολείο. Επίσης πάνω από 1 στα 10 θύματα δήλωσαν πως σκέφτηκαν να κάνουν κακό στον εαυτό τους, 14,4% δήλωσαν ότι θέλουν να κάνουν κακό στους άλλους και πάνω από 15% ανέφεραν ότι είναι πιο νευρικοί και μαλώνουν με τους δικούς τους περισσότερο. Τέλος στην υποθετική ερώτηση εάν ξανά συνέβαινε παρόμοιο περιστατικό σε ποιον θα απευθυνόταν περίπου 1 στους 2 απάντησε και πάλι σε κανένα.Στη συγκριτική μελέτη των δύο φύλων δεν προέκυψαν στατιστικά σημαντικές διαφορές. Επίσης σημαντικές διαφορές δεν προέκυψαν ούτε όταν συγκρίθηκαν οι διάφορες τάξεις-άρα και ηλικίες- μεταξύ τους, αλλά και ούτε όταν συγκρίθηκαν μαθητές από την Ελλάδα σε σχέση με αλλοδαπούς μαθητές. Καταλήγοντας συμπεραίνουμε ότι η χρήση του διαδικτύου είναι εξαιρετικά διαδεδομένη στην εφηβική ηλικία και οι κίνδυνοι, που αυτή ελλοχεύει, πολλοί. Η συχνότητα του ηλεκτρονικού εκφοβισμού στους εφήβους της Ελλάδας είναι υψηλή και συμπίπτει με αυτές άλλων χωρών. Τα συγκεκριμένα περιστατικά ευτυχώς σε μικρό ποσοστό αλλά παρόλα αυτά υπαρκτό, μπορούν να επηρεάσουν τη διατροφή, τον ύπνο και τη συμπεριφορά κάποιων παιδιών. Το φαινόμενο επομένως αυτό είναι ιδιαιτέρως ανησυχητικό και θα πρέπει να ευαισθητοποιήσει όλους όσους εμπλέκονται στη φροντίδα υγείας αλλά και στην εκπαίδευση των νέων.