Πορνεία, παραβατικότητα και μηχανισμοί κοινωνικού ελέγχου στο όνομα της ηθικής και της δημόσιας υγείας στην περιοχή της Ροδόπης 1936-1944
Authors: Κουλιάκη Χρυσή 
Published: January 2024

Το ζήτημα της πορνείας, της απελευθερωμένης σεξουαλικότητας, που σχετιζόταν και με τη χαοτική ζωή των αστικών κέντρων, αποτέλεσαν εμπειρίες του Μεσοπολέμου για το κράτος, που απεδείχθησαν απειλητικές για την αύξηση εργατικού και πειθαρχημένου πληθυσμού. Η πορνεία, η πόρνη, η σεξουαλικότητα εκτός ότι δε σχετιζόταν με τον θεσμό της οικογένειας, θεωρήθηκε απειλή ηθικών, δεοντολογικών προτύπων, που έθεταν σε κίνδυνο την ίδια την ύπαρξη της ελληνικής και της βουλγαρικής κοινωνίας, όπως έδειξε η μελέτη της περίπτωσης της Ροδόπης 1936-1944. Τα νέα αδύναμα εθνικά κράτη της Ελλάδας και Βουλγαρίας που ξεπηδούσαν μέσα από τις αυτοκρατορίες στήριξαν την επιβίωσή τους στο εθνικό συναίσθημα ή μάλλον στον εθνικισμό, στην προσπάθεια ή μάλλον προσπάθειες σφυρηλάτησης δυνατής σχέσης κράτους και λαού. Ο ηγεμονικός λόγος ενδιαφέρθηκε για την επικράτησή του ως του ισχυρότερου έναντι του ανίσχυρου και αδύναμου, του εκθηλυμένου. Έτσι οι ηγέτες υπόσχονταν την εξασφάλιση της ευνομίας, τη διασφάλιση λειτουργίας νόμου και ηθικών κανόνων, ενώ κύριος σκοπός τους ήταν ο έλεγχος και η αντιμετώπιση κάθε πιθανής αντίστασης, ειδικά σε μια περιοχή που παρέμενε «ευαίσθητη» από την έναρξη της νεωτερικότητας των Βαλκανίων. Η γυναικεία πορνεία στην εξεταζόμενη περιοχή και περίοδο εργαλειοποιήθηκε για την εθνική συγκρότηση και οικοδόμηση του εθνικού αστικού κράτους με τη συμπερίληψη σε αυτό ενός χώρου που έκρυβε τα όνειρα και τις φιλοδοξίες του ηγεμονικού λόγου, του Μεταξά και του Μπορίς ΙΙΙ, ενώ σχετίστηκε με εθνικά οράματα, όπως αυτό της Μεγάλης Ιδέας της Βουλγαρίας. Η πορνεία και γυναικεία παραβατικότητα στη Ροδόπη του 1936-1940 και 1941-1944 σχετίστηκε και με το επιθυμητό πρότυπο της γυναίκας που ήθελαν οι φορείς του πατριαρχικού λόγου εξουσίας να διαμορφώσουν στη συγκεκριμένη εποχή και στη συγκεκριμένη περιοχή. Αποδεκτό και νόμιμο θεωρήθηκε μόνο ό,τι θα στόχευε στην αναπαραγωγή και εξυπηρετούσε επιδιωκόμενους στόχους κρατικής πολιτικής. Εκτός από τις πόρνες ο περιορισμός τέθηκε και στο ελευθεριάζον πνεύμα, που έχει τη δυνατότητα να οραματίζεται, να χειραφετείται, να βιώνει τη σεξουαλική απόλαυση χωρίς οικογενειακές δεσμεύσεις, περιορισμούς τεκνοποίησης και το αίσθημα του σεξουαλικού ρομαντισμού, που καθίσταται επικίνδυνο για την κατάρρευση των κάθε είδους περιορισμών και την υπερφαλάγγιση των “περιφράξεων” με κίνδυνο την αμφισβήτηση, την ανυπακοή, την απειθαρχία. Συνεπώς, η πόρνη, η σεξουαλική ελευθερία, το ελευθεριάζον πνεύμα συνδέθηκαν με την παράβαση, θεωρήθηκαν επικίνδυνα κι απειλές για την οικοδόμηση του αστικού κράτους, ενώ η ασθένεια που σχετίζεται με τη σεξουαλικότητα, η σύφιλη, αντιμετωπίστηκε και διώχθηκε ως η ασθένεια που θα κατάτρωγε τα θεμέλια για τη δημιουργία υγιούς έθνους. Στην ιδιότυπη περιοχή της Ροδόπης οι εκσυγχρονιστικές προσπάθειες προόδου βασίστηκαν σε πολιτικές που αφορούσαν τους πληθυσμούς ή μάλλον την ποικιλία των πληθυσμών, με τακτικές επιτήρησης κι ελέγχου, με καθεστώτα και διοικήσεις συγκεντρωτικού χαρακτήρα εξουσιών, στη διάρκεια τόσο της ελληνικής όσο και της βουλγαρικής διοίκησης. Το πολιτικό αδιέξοδο και ο παρηκμασμένος αστικός κόσμος του Μεσοπολέμου της δεκαετίας του ‘30 ευνόησαν την ανάδειξη σημαινόντων προσώπων-ηγετών κι ένα καθεστώς που συνδύαζε τον θεσμό του Βασιλιά και τη Δικτατορία, που προσπαθούσε να εξασφαλίσει την ύπαρξη του με έναν πατερναλιστικό λόγο, με αστυνόμευση, με τοπικές αρχές, με πολιτικές που πρόβαλλαν την επιτυχία της λειτουργίας του κράτους δικαίου μέσω του προπαγανδιστικού τύπου. Ο τύπος έγινε μέσο κρατικής πολιτικής και εκθείαζε τα εκσυγχρονιστικά έργα και την κοινωνική πολιτική της, με κατασκευές ιδεατών γυναικείων ρόλων που θα εξυπηρετούσαν τις ανάγκες της αυστηρής πατριαρχικής κοινωνίας ενός αστυνομευόμενου έθνους-και υπό την ελληνική και τη βουλγαρική διοίκηση/ βουλγαρική κατοχή de facto-μέσω κανόνων και νόμων για τη σεξουαλικότητα, μέσω ιατρικοποιημένου λόγου, καταπίεσης σεξουαλικής ζωής, αποκλεισμού της πόρνης και της πορνείας. Ως προς την πολιτική που εφαρμόστηκε στα σύνορα με τον μειονοτικό πομακικό πληθυσμό, η μεταξική πολιτική της ελληνικής διοίκησης και η βουλγαρική διοίκηση, για την εξασφάλιση κοινωνικής ηρεμίας, τα κατέστησε «διαχωριστική γραμμή», επανδρωμένα με στρατό και αστυνομικά τμήματα, ενσαρκώνοντας τον κυρίαρχο εξουσιαστικό λόγο με τον χωροφύλακα, τον στρατιώτη, νομιμοποιώντας το δικαίωμα της κυριαρχίας τους στο όνομα μιας ηθικής, που περιλάμβανε και την αφροδίσια ηθική και την επιβολή της, δικαιολογούσε την καταπίεση ή ακόμη και τη βία. Η πορνεία, συνδέθηκε με τη χαλάρωση των ηθών και τις κρίσεις της προπολεμικής περιόδου, τις οικονομικές συνθήκες της εποχής του Μεσοπολέμου και της συγκεκριμένης περιοχής με το χαμηλό οικονομικό επίπεδο και τον προσφυγικό πληθυσμό, τη φτώχεια, την ανεργία. Ωστόσο, παρά τα κρούσματα ασθενών με σύφιλη, οι πληροφορίες για το ζήτημα της πορνείας προκύπτουν δια της σιωπής. Ακόμη και ο τύπος της εποχής για τα θέματα αφροδισιακού βίου μίλησε δια της σιωπής ή έμμεσα, επειδή ακριβώς αυτά τα θέματα σχετίζονται με τον ιδιωτικό και εσωτερικό βίο. Οι ανησυχίες και οι προκλήσεις που συνδέονταν με την άνιση ενσωμάτωση της περιοχής στην παγκόσμια καπιταλιστική οικονομία και τις παράλληλες διαδικασίες κοινωνικοοικονομικού μετασχηματισμού σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο εκφράζονταν όλο και περισσότερο με τη γλώσσα του εθνικισμού και εκτονώνονταν σε ξενοφοβικές επιθέσεις κατά θρησκευτικών ή εθνοτικών μειονοτήτων. Πίσω από το μήνυμα "τάξη και πολιτισμός", ο εθνοτικός εθνικισμός αναδύθηκε και επιβλήθηκε ως ηγεμονική ιδεολογία και νομιμοποιητικό πλαίσιο για την άσκησή του.