СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОГО НАДЗОРА ЗА ОСОБО ОПАСНЫМИ ИНФЕКЦИОННЫМИ БОЛЕЗНЯМИ В НЕЗАВИСИМОМ КАЗАХСТАНЕ: ЛИТЕРАТУРНЫЙ ОБЗОР
Authors: В.Р. Сабитова , Ш.Е. Токанова , С.С. Кырыкбаева 
Published: October 2024

Актуальность. По данным Всемирной организации здравоохранения в мире сохраняется напряженная эпидемическая ситуация по карантинным и особо опасным инфекциям. Перечень таких опасных заболеваний, актуальных для Казахстана, пополнился недавно распространившейся по всему миру коронавирусной инфекцией. Эпидемиологический надзор и контроль за опасными болезнями в современных условиях претерпевают изменения в связи с постановкой более сложных задач по созданию глобальной сети наблюдения и раннему выявлению инфекционных возбудителей, способных вызывать эпидемии, и разработкой ответных мер. Цель. Анализ деятельности санитарно-эпидемиологической службы Республики Казахстан в условиях распространения особо опасных инфекций, включая коронавирусную инфекцию за период с 1991 по 2020 годы по данным литературы. Стратегия поиска. Проведен поиск научных публикаций в поисковых системах PubMed, BMC, Medline, GoogleScholar, e-Library. Глубина - 30 лет. Критерии включения: публикации соответствующие глубине поиска (1991-2020гг.), на казахском, русском и английском языках; полнотекстовые эпидемиологические исследования. Критерии исключения: публикации с нечеткими выводами, повторно встречающиеся публикации, тезисы и материалы конференций, статьи с платным доступом. Всего проанализировано 144 публикации, из них 70 включены в данный обзор. Результаты. Анализ литературных источников показал, что противоэпидемиологическая служба Казахстана нуждается в дальнейшем совершенствовании её структуры с внедрением новых стратегий, основанных на четком видении перспективных целей, на основе применения современных научных и институциональных технологий развития. Результаты анализа также показали, что в последние годы отмечается позитивная динамика состояния санитарно-эпидемиологической ситуации по особо опасным инфекциям - зарегистрировано снижение по ряду значимых опасных заболеваний, а по некоторым вакциноуправляемым ставится приоритетная цель их полной ликвидации или элиминации. Выводы. На основании проведенного анализа можно сделать вывод, что система противоэпидемической службы Казахстана, в целом, находится на хорошем уровне, обладает высокой чувствительностью, достаточно своевременна и репрезентативна. Однако на фоне массового заболевания людей коронавирусной инфекцией существует необходимость продолжения модифицирования системы надзора. Поэтому дальнейшие научные разработки в этом направлении будут иметь особую актуальность и позволят выявить приоритетные направления для улучшения санитарно-эпидемиологической системы.

Relevance. According to the World Health Organization, a tense epidemic situation with regard to quarantine and especially dangerous infections remains in the world. The list of such dangerous diseases that are relevant for Kazakhstan has been replenished with the coronavirus infection that has recently spread throughout the world. Epidemiological surveillance and control of dangerous diseases in modern conditions are undergoing changes in connection with the setting of more complex tasks to create a global surveillance network and early detection of infectious pathogens that can cause epidemics and the development of response measures. Purpose. Analysis of the activities of the sanitary and epidemiological service of the Republic of Kazakhstan in the context of the spread of especially dangerous infections, including coronavirus infection for the period from 1991 to 2020, according to the literature. Search strategy. A search for scientific publications was carried out in the search engines PubMed, BMC, Medline, GoogleScholar, e-Library. The depth is 30 years. Inclusion criteria: publications corresponding to the depth of search (1991-2020), in Kazakh, Russian and English; full-text epidemiological studies. Exclusion criteria: publications with fuzzy conclusions, recurring publications, abstracts and conference proceedings, articles with paid access. A total of 144 publications were analyzed, of which 70 are included in this review. Results. The analysis of literary sources showed that the anti-epidemiological service of Kazakhstan needs to further improve its structure with the introduction of new strategies based on a clear vision of promising goals, based on the use of modern scientific and institutional development technologies. The results of the analysis also showed that in recent years there has been a positive trend in the state of the sanitary and epidemiological situation for especially dangerous infections - a decrease has been registered in a number of significant dangerous diseases, and for some vaccine-controlled diseases, the priority goal is to completely eliminate or eliminate them. Conclusions. Based on the analysis carried out, it can be concluded that the system of the anti-epidemic service in Kazakhstan, as a whole, is at a good level, has a high sensitivity, is sufficiently timely and representative. However, against the background of massive human disease with coronavirus infection, there is a need to continue to modify the surveillance system. Therefore, further scientific developments in this direction will be of particular relevance and will allow identifying priority areas for improving the sanitary and epidemiological system.

Өзектілігі. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша әлемде карантиндік және ерекше қауіпті инфекцияларға қатысты эпидемиялық ахуал сақталуда. Қазақстан үшін өзекті осындай қауіпті аурулардың тізімі жақында бүкіл әлемге таралған коронавирустық инфекциямен толықты. Қазіргі жағдайда қауіпті ауруларды эпидемиологиялық қадағалау және бақылау жаһандық қадағалау желісін құру және эпидемия тудыруы мүмкін инфекциялық қоздырғыштарды ерте анықтау бойынша күрделірек міндеттер қоюға және ден қою шараларын әзірлеуге байланысты өзгерістерге ұшырайды. Мақсаты. Әдебиеттерге сәйкес 1991 - 2020 жылдар аралығындағы ерекше қауіпті инфекциялардың, оның ішінде коронавирустық инфекцияның таралуы жағдайындағы Қазақстан Республикасының санитарлық-эпидемиологиялық қызметінің қызметін талдау. Іздеу стратегиясы. Ғылыми басылымдарды іздеу PubMed, BMC, Medline, GoogleScholar, электрондық кітапхана іздеу жүйелерінде жүргізілді. Тереңдігі 30 жыл. Қосу критерийлері: іздеу тереңдігіне сәйкес басылымдар (1991-2020 жж.), Қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде; эпидемиологиялық зерттеулер. Шеттету критерийлері: түсініксіз қорытындылары бар басылымдар, қайталанатын басылымдар, тезистер мен конференция материалдары, ақылы қол жетімді мақалалар. Барлығы 144 басылым талданды, оның 70 осы шолуға енгізілген. Нәтижелер. Әдеби дереккөздерді талдау Қазақстанның эпидемиологиялық қызметіне заманауи ғылыми және институционалдық даму технологияларын қолдану негізінде перспективалық мақсаттарға нақты көзқарас негізінде жаңа стратегияларды енгізу арқылы оның құрылымын одан әрі жетілдіру қажет екенін көрсетті. Талдау нәтижелері көрсеткендей, соңғы жылдары санитарлық-эпидемиологиялық ахуалдың жағдайында ерекше қауіпті инфекциялардың оң динамикасы байқалды - бірқатар маңызды қауіпті аурулардың төмендеуі тіркелді, ал кейбір вакциналармен бақыланады аурулардың басым бағыттары - оларды толығымен жою немесе жою. Қорытынды. Талдау негізінде Қазақстандағы эпидемияға қарсы қызмет жүйесі, жалпы алғанда, жақсы деңгейде, жоғары сезімталдыққа ие, жеткілікті уақытылы және өкілді болып табылады деген қорытынды жасауға болады. Алайда коронавирустық инфекциямен жаппай адам ауруы аясында қадағалау жүйесін өзгертуді жалғастыру қажет. Сондықтан осы бағыттағы ғылыми әзірлемелер ерекше өзекті болады және санитарлық-эпидемиологиялық жүйені жетілдірудің басым бағыттарын анықтауға мүмкіндік береді.