Συστηματική του γένους Anthemis και των δορυφορικών γενών Anacyclus, Cladanthus, Leucanthemum, Matricaria, Tanacetum και Tripleurospermum (Anthemideae, Asteraceae) στην Ελλάδα
Authors: Γούλα Αικατερίνη 
Published: February 2025

Ο κλάδος των Anthemideae (Asteraceae), στον οποίο ανήκουν τα γένη Anthemis, Anacyclus, Cladanthus, Leucanthemum, Matricaria, Tanacetum και Tripleurospermum, χαρακτηρίζεται από πληθώρα ταξινομικών προβλημάτων. Στα πλαίσια μιας προσπάθειας συμβολής σε μια ορθότερη ταξινόμηση των προαναφερθέντων γενών στην Ελλάδα, στην παρούσα διατριβή συνδυάζονται διαφορετικές μέθοδοι προσέγγισης, όπως η κλασική μορφολογική προσέγγιση, η μορφομετρία, η καρυολογική ανάλυση και η φυλογένεση με βάση μοριακούς δείκτες. Βάσει των αποτελεσμάτων μας, στην Ελλάδα εντοπίζονται 84 είδη και υποείδη των γενών Anthemis, Anacyclus, Cladanthus, Cota, Leucanthemum, Matricaria, Tanacetum και Tripleurospermum. Οι μεγαλύτερες ταξινομικές αλλαγές της παρούσας διατριβής αφορούν τα γένη Anthemis και Tripleurospermum, ενώ για τα υπόλοιπα γένη φαίνεται ότι τα είδη που υπάρχουν στην Ελλάδα δεν αντιμετωπίζουν σημαντικά ταξινομικά προβλήματα. Οι αλλαγές αυτές συνοψίζονται στα εξής: 1) τρία νέα, ενδημικά taxa που ανήκουν στο γένος Anthemis ανακαλύφθηκαν και περιγράφηκαν, η Anthemis rigida subsp. antri-neptuni, η A. serpentinica και η Α. pasiphaes, 2) πέντε taxa των γενών Anthemis και Tripleurospermum καταγράφηκαν ως νέα για τη χλωρίδα της Ελλάδας, 3) πέντε taxa των γενών Anthemis και Tripleurospermum αξιολογήθηκαν ταξινομικά και έγιναν αποδεκτά ως αυτόνομα και όχι ως συνώνυμα άλλων taxa, 4) έξι taxa προτείνεται να διαγραφούν από την ελληνική χλωρίδα, είτε γιατί θεωρούνται συνώνυμα άλλων taxa ή επειδή προέκυψαν μετά από λανθασμένη αναγνώριση, 5) δύο taxa θα πρέπει να αλλάξουν ταξινομική βαθμίδα (από είδος σε υποείδος και αντίστροφα), και 6) προτείνονται δύο νέοι ονοματολογικοί συνδυασμοί. Η εξάπλωση των taxa της παρούσας διατριβής ερευνήθηκε ενδελεχώς και κατασκευάστηκαν χάρτες της εξάπλωσης του κάθε taxon στην Ελλάδα. Η γνωστή εξάπλωση δεκατεσσάρων taxa διευρύνθηκε μετά την προσθήκη νέων περιοχών στις οποίες εντοπίστηκαν κατά την εκπόνηση της διατριβής. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τέσσερα taxa, τα οποία είτε είναι ενδημικά της Ελλάδας, είτε ήταν νωρίτερα γνωστά από μία ή πολύ λίγες θέσεις. Οι μορφομετρικές αναλύσεις συνέβαλαν στην ορθότερη ταξινόμηση δύσκολων και προβληματικών ομάδων. Με τις στατιστικές αυτές αναλύσεις που βασίστηκαν είτε μόνο σε ποσοτικούς (Ανάλυση Κύριων Συνιστωσών, PCA), είτε σε ποσοτικούς και ποιοτικούς χαρακτήρες (Παραγοντική Ανάλυση σε Μεικτά Δεδομένα, FMAD), έγινε περισσότερο εμφανής η διάκριση συγγενικών και μορφολογικά πολύ κοντινών taxa και κατανοήθηκε καλύτερα το εύρος της μορφολογικής τους ποικιλότητας. Όσον αφορά τα καρυολογικά αποτελέσματα, είκοσι ένας αριθμοί χρωμοσωμάτων έγιναν για πρώτη φορά γνωστοί στα πλαίσια της παρούσας διατριβής και είκοσι τρεις καρυότυποι κατασκευάστηκαν για πρώτη φορά, δεκαέξι από τους οποίους αφορούν ελληνικά ενδημικά taxa. Δεκαοκτώ καρυότυποι κατασκευάστηκαν για πρώτη φορά από ελληνικούς πληθυσμούς. Ο βασικός αριθμός χρωμοσωμάτων που βρέθηκε σε όλα τα taxa που μελετήθηκαν καρυολογικά είναι ο x = 9, ο κοινότερος δηλαδή εντός του κλάδου των Anthemideae. Πολυπλοειδίες καταγράφηκαν στο γένος Tripleurospermum και στην Anthemis sect. Hiorthia, όπου για πρώτη φορά εντοπίστηκε δεκαπλοειδής αριθμός χρωμοσωμάτων. Η συμβολή των μοριακών φυλογενετικών αναλύσεων στην ταξινόμηση του γένους Tripleurospermum στην Ελλάδα, βάσει των μοριακών δεικτών ITS και ETS, ήταν ενθαρρυντική για την πραγματοποίηση περαιτέρω αναλύσεων με αξιοποίηση περισσότερων περιοχών του γονιδιώματος ή νέων τεχνικών. Τέλος, εντοπίστηκαν τα απειλούμενα taxa και αυτά ιδιαίτερου ενδιαφέροντος, όπως τα σπάνια ή περιορισμένης εξάπλωσης taxa, όσα προστατεύονται από εθνικά ή ευρωπαϊκά νομοθετήματα, ενώ το σύνολο των taxa που μελετήθηκαν αξιολογήθηκε με βάση τα κριτήρια της IUCN.