АРХЕОЛОГИЯЛЫҚ АРТЕФАКТІЛЕРДІ 3D СКАНЕРЛЕУДІҢ ӘДІСТЕМЕСІ ЖӘНЕ ТӘЖІРИБЕСІ
Authors: Бекзатқызы И. 
Published: January 2025

Археологиялық артефактілерді 3D модельдеу – мәдени мұраны толық зерттеуге және сақтауға мүмкіндік беретін нысандардың сандық көріністерін құру процесі. Қазіргі уақытта археологиялық зерттеулерде 3D модельдеудің екі технологиясы белсенді қолданылады, олар сканерлеу (лазерлік сканерлер және құрылымдық жарық сканерлері) және фотограмметрия. Мақала сканерлеу әдісі арқылы археологиялық нысандардың үш өлшемді моделін құру әдістемесіне арналған. Мақаланың мақсаты – археологиялық артефактілерді сканерлеу тәжірибесімен бөлісу, құрылымдық жарық сканерімен жұмыс істеу әдістемесін сипаттау және алынған нәтижелер мен модельдерді көпшілікке ұсыну.А.Х. Марғұлан атындағы Археология институты жүзеге асыратын «Ежелгі және  орта  ғасырлардағы  Қазақстан: археологиялық дереккөздерді жүйелеу және талдау» бағдарламасы аясында әртүрлі археологиялық артефактілерді сканерлеу бойынша жұмыстар жүргізілді. Ұсынылған мақалада археологиялық артефактілерді құрылымдық жарық сканерінің көмегімен сканерлеудің әмбебап әдісі келтірілген. Көлемі мен ою-өрнектері әр түрлі музей эскпонаттарын үш өлшемді сканерлеу әдістері жан-жақты сипатталған. Музей эскпонаттарының үш өлшемді суреттерінің мысалында әртүрлі түстегі және өлшемдегі археологиялық артефактілерді сканерлеуге арналған негізгі нұсқаулықтар берілген. Құрылғы қате орнатылған жағдайда немесе сканерленетін нысанның физикалық қасиеттеріне байланысты сканерлеу кезінде жиі кездесетін қателіктердің мысалдары келтірілген. Модельді құрудың сканерлеуден бастап оны Sketchfab сайтына жүктеуге дейінгі барлық кезеңдері орындалған. Қазақстан ғылымындағы ахуалды талдау бүгінгі таңда жекелеген ғылыми институттар мен орталықтар археологиялық зерттеулерде 3D технологияларын қолданудың бастапқы кезеңінде екендігін көрсетті.

3D моделирование археологических артефактов – это процесс создания цифровых представлений объектов, который позволяет детально изучать и сохранять культурное наследие. В настоящее время в археологических исследованиях активно применяются две технологии 3D моделирования: сканирование (лазерные сканеры и сканеры структурированного подсвета) и фотограмметрия. Статья посвящена методике получения трехмерных археологических артефактов с помощью сканирования.Цель данной статьи – поделиться опытом сканирования археологических артефактов, описать методику работы со сканером структурированного подсвета и представить полученные результаты и модели широкой общественности.В рамках программы «Казахстан в древности и средневековье: систематизация и анализ археологических источников», реализуемой Институтом археологии им. А.Х. Маргулана, были проведены работы по сканированию разнотипных археологических артефактов. В предлагаемой статье приводится универсальная методика сканирования археологических артефактов при помощи сканера структурированного подсвета. Подробно изложены методики трехмерного сканирования музейных эскпонатов разных размеров и типов орнаментации. Были пройдены все этапы построения модели: от сканирования до загрузки ее на сайт Sketchfab.На примере трехмерных изображений музейных эскпонатов даются основные рекомендации для сканирования археологических артефактов различных цветов и размеров. Приводятся примеры наиболее распространенных ошибок, появляющихся при сканировании в результате неправильных настроек оборудования либо из-за физических свойств сканируемых объектов. Анализ ситуации в казахстанской науке показал, что на сегодняшний день отдельные научные институты и центры находятся на начальном этапе применения 3D-технологий в археологических исследованиях.

3D modeling of archaeological artifacts involves creating digital representations of objects for detailed study and preservation of cultural heritage. Two key technologies used are scanning (laser and structured light scanners) and photogrammetry. This article focuses on the methodology for creating 3D models using structured light scanning.The purpose is to share expertise in scanning archaeological artifacts, detail the methodology, and present results to the public. Conducted under the program "Kazakhstan in Antiquity and the Middle Ages: Systematization and Analysis of Archaeological Sources" by the Margulan Institute of Archaeology, the work involved scanning various artifact types.The article outlines a universal method for scanning artifacts with structured light scanners, covering methodologies for museum exhibits of different sizes and ornamentation. The process—from scanning to uploading models on Sketchfab—is detailed. Recommendations for scanning artifacts of various colors and sizes are provided, alongside common errors caused by improper equipment settings or object properties.An analysis highlights that Kazakhstani scientific institutions are in the early stages of adopting 3D technologies for archaeological research.