Η επίδραση οικονομικό-κοινωνικών δεικτών ανάπτυξης και δεικτών υπηρεσιών υγείας στην κατάσταση υγείας του πληθυσμού (κατά αιτίες νοσηρότητα και θνησιμότητα)
Authors: Ζησιμοπούλου Ορέστεια-Δήμητρα 
Published: March 2022

Σκοπός: Στόχος της παρούσας μελέτης ήταν η διερεύνηση των ενδεχόμενων επιδράσεων του κοινωνικού και οικονομικού περιβάλλοντος και της επάρκειας των υπηρεσιών υγείας στη νοσηρότητα και θνησιμότητα - συνολικά και κατά αιτίες. Η εξακρίβωση και αξιολόγηση αυτών των σχέσεων είναι απαραίτητη για τη γνώση των κοινωνικών και οικονομικών συνθηκών που διαμορφώνουν το επίπεδο υγείας, αλλά και για το σχεδιασμό της κοινωνικής και υγειονομικής πολιτικής. Υλικό – Μέθοδοι: Δυο παράλληλες μελέτες έλαβαν χώρα για να διερευνήσουν τη συσχέτιση της οικονομικής κατάστασης με τη θνησιμότητα και τη νοσηρότητα.Η πρώτη μελέτη αφορούσε την διερεύνηση των επιδράσεων του οικονομικού περιβάλλοντος στη θνησιμότητα στο σύνολο και κατά αιτίες νόσων, συνολικά και ανά φύλο στην Ελλάδα, μέσω μοντέλων γραμμικής παλινδρόμησης, με τη χρήση του δείκτη ανεργίας ως υποκατάστατο της οικονομικής κατάστασης και την χρήση των διαθεσίμων ετήσιων στοιχείων θνησιμότητας, από τις βάσεις του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) που αναλύθηκαν για την περίοδο από το 1995 έως και το 2016. Η δεύτερη μελέτη αφορούσε την περιγραφή της επίπτωσης που έχει το οικογενειακό εισόδημα των ατόμων, το οποίο χρησιμοποιήθηκε ως υποκατάστατο της κοινωνικοοικονομικής κατάστασης, στα χαρακτηριστικά υγείας και στην αξιοποίηση υγειονομικών πόρων ενός μεγάλου αντιπροσωπευτικού δείγματος πληθυσμού από την Θράκη, λαμβάνοντας υπόψη διάφορα κοινωνικο-δημογραφικά χαρακτηριστικά και συμπεριφορές υγείας των συμμετεχόντων. Ο πληθυσμός της μελέτης περιελάμβανε άτομα ηλικίας >18 ετών. Η επιλογή δείγματος βασίστηκε σε στρωματοποιημένη δειγματοληψία δύο σταδίων ανάμεσα σε όλους τους ενήλικες που κατοικούν στην περιοχή της Θράκης και πραγματοποιήθηκε στο χρονικό διάστημα από την 1η Σεπτεμβρίου του 2016 έως την 1η Μαΐου του 2019. Συλλέχθηκαν ερωτηματολόγια με τα αυτοαναφερθέντα κοινωνικά και δημογραφικά χαρακτηριστικά, χαρακτηριστικά που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής και την υγεία. Αξιολογήθηκαν επίσης τα χαρακτηριστικά ύπνου, με τη χρήση της κλίμακας μέτρησης ημερήσιας υπνηλίας Epworth, την κλίμακα αϋπνίας Athens, το δείκτη ποιότητας ύπνου Pittsburgh και το ερωτηματολόγιο Berlin, καθώς και η ψυχική υγεία, χρησιμοποιώντας την κλίμακα άγχους Zung (Zung Self-rating Anxiety Scale) και το ερωτηματολόγιο για την κατά-θλιψη του Beck (Beck Depression Inventory).Η στατιστική ανάλυση των δεδομένων έγινε με την χρήση του στατιστικού πακέτου "Statical Package for the Social Sciences" (SPSS), version 19.0 (IBM Corp., Ar-monk, NY, USA).Αποτελέσματα: Από την πρώτη μελέτη, παρατηρήθηκε ισχυρή αρνητική συσχέτιση μεταξύ της ανεργίας και της θνησιμότητας από όλες τις αιτίες, με την αύξηση της ανεργίας να συνδέεται σε μείωση της θνησιμότητας από όλες τις αιτίες. Ειδικότερα, κοιτώντας τη θνησιμότητα κατά αιτίες νόσων παρατηρήθηκε ότι η ίδια αρνητική συσχέτιση παραμένει ανάμεσα στην ανεργία και τη θνησιμότητα από ατυχήματα, από καρδιακές νόσους και από εγκεφαλικά. Επιπλέον φάνηκε ότι η αύξηση της ανεργίας οδηγεί σε μείωση της θνησιμότητας και από βίαιες επιθέσεις, μετά από την προσαρμογή για τους άλλους κοινωνικο-οικονομικούς δείκτες. Η βρεφική και περιγεννητική θνησιμότητα φαίνεται να μην επηρεάζονται από τη μεταβολή στο ποσοστό της ανεργίας, αλλά να συνδέονται με τη μεταβολή του κατά κεφαλήν ΑΕΠ. Συγκεκριμένα, στη μελέτη μας φάνηκε ότι η αύξηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ συνδέεται με μείωση των δυο αυτών δεικτών. Αντίθετα, η αύξηση της ανεργίας συνδέθηκε με αύξηση της θνησιμότητας από αυτοκτονίες, από διαβήτη και από πεπτικό έλκος.Από τη δεύτερη μελέτη φάνηκε ότι το χαμηλότερο επίπεδο εισοδήματος συσχετίστηκε με υψηλότερη εμφάνιση υψηλής κατανάλωσης αλκοόλ (p=0,030), χαμηλή προσκόλληση στη μεσογειακή διατροφή (p=0,016), χαμηλή σωματική δραστηριότητα (p<0,001) και είτε σύντομη (<6 ώρες) είτε μακριά (>8 ώρες) διάρκεια νυχτερινού ύπνου (p<0,001). Μετά την προσαρμογή ως προς τα κοινωνικο-δημογραφικά χαρακτηριστικά και τον τρόπο ζωής, τα άτομα με το χαμηλό εισόδημα είχαν υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άγχους (aOR=1,97, p=0,017), κατάθλιψης (aOR=4,88, p<0,001), δυσλιπιδαιμίας (aOR=2,50, p=0,007), διαβήτη (aOR=3,58, p<0,001), παχυσαρκίας (aOR=1,97, p=0,038), καρδιαγγειακής νόσου (aOR=3,04, p=0,015) και διαταραχών ύπνου, καθώς και για χρήση πρωτοβάθμιας (aOR=3,56, p=0,017) και δευτεροβάθμιας (aOR=2,49, p=0,010) περίθαλψης σε σύγκριση με τα άτομα με υψηλό εισόδημα.Συμπεράσματα: Η πρώτη μελέτη καταδεικνύει ότι όντως η μεταβολές στις οικονομικές συνθήκες έχουν επίπτωση στην υγεία των πολιτών, με την αύξηση της ανεργίας να συνδέεται με μείωση της συνολικής θνησιμότητας. Ωστόσο φαίνεται πως αν διερευνηθούν οι επιμέρους αιτίες θνησιμότητας μεμονωμένα, η σχέση αυτή μπορεί να μεταβάλλεται, με άλλους δείκτες να κινούνται με την ίδια φορά και με άλλους με αντίθετη, το οποίο αποτελεί ενδιαφέρον σημείο περαιτέρω διερεύνησης. Επιπλέον, το χαμηλό εισόδημα είναι ένας σημαντικός παράγοντας, ο οποίος επηρεάζει αρνητικά την υγεία των ατόμων μέσω διαφορετικών οδών, όπως είναι η υιοθέτηση επιβλαβών καθημερινών συνηθειών. Μεγάλης κλίμακας προοπτικές μελέτες είναι απαραίτητες για την επαλήθευση αυτών των συσχετίσεων με μεθοδολογικά πιο τεκμηριωμένο τρόπο.