Η επίδραση της αστικής και περιαστικής γεωργίας στην οικονομία και τη βιωσιμότητα της Περιφέρειας Θεσσαλίας
Authors: Γκάτσικος Αλέξανδρος 
Published: June 2021

Η κλιματική αλλαγή είναι γεγονός και η επακόλουθη καταπόνηση των υδάτων επηρεάζει άμεσα την οικονομία και κυρίως τον αγροτικό τομέα, ο οποίος εξαρτάται ευθέως από τη διαθεσιμότητα του νερού. Η Περιφέρεια Θεσσαλίας, μια κατεξοχήν αγροτική οικονομία, αντιμετωπίζει προβλήματα λειψυδρίας αλλά και υποβάθμισης των υδάτων λόγω υπεράρδευσης για την υποστήριξη των καλλιεργειών και κατ' επέκταση απειλούνται η οικονομική και περιβαλλοντική βιωσιμότητα της περιοχής. Η αστική και περιαστική γεωργία δίνουν μια λύση για την οικονομική ανθεκτικότητα των τοπικών οικονομιών καθώς υποστηρίζουν τις μικρές (τοπικές) εφοδιαστικές αλυσίδες τροφίμων, ενισχύουν την κοινωνική συνοχή και προστατεύουν το περιβάλλον μέσω χρηστής διαχείρισης των φυσικών πόρων. Ως εκ τούτου, στην παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάστηκε η επίδραση της αστικής και περιαστικής γεωργίας στην οικονομία και τη βιωσιμότητα της Περιφέρειας Θεσσαλίας. Για την αξιολόγηση της οικονομικής βιωσιμότητας, διερευνήθηκε η οικονομική διάρθρωση της περιοχής και δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στον κλάδο της γεωργίας και στις επιμέρους καλλιέργειες και κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις που την αποτελούν. Ταυτόχρονα εκτιμήθηκε το υδατικό αποτύπωμα και το υδατικό εμπορικό ισοζύγιο της τοπικής οικονομίας ούτως ώστε να αποκαλυφθούν οι κυρίαρχοι κλάδοι στη σχέση νερό-οικονομία και η επίδραση στην περιβαλλοντική βιωσιμότητα της Περιφέρειας Θεσσαλίας. Για τις ανάγκες της εργασίας κατασκευάστηκε ένα περιφερειακό υπόδειγμα εισροών-εκροών με σκοπό την εκτίμηση διάφορων δεικτών (πολλαπλασιαστές, ελαστικότητες, εμπορικό ισοζύγιο) και την αξιολόγησή τους με βάση το παράδοξο του Leontief. Το υπόδειγμα επεκτάθηκε ως προς την κατανάλωση νερού για την κατασκευή ενός υδατικού υποδείγματος εισροών-εκροών και παράλληλα παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά οι υδατικοί πολλαπλασιαστές Ε-Ε που χρησιμοποιήθηκαν για την ακριβέστερη εκτίμηση του υδατικού αποτυπώματος ως αποτέλεσμα του φαινομένου της αναπήδησης. Το φαινόμενο της αναπήδησης αποτελεί μια έμμεση αύξηση κατανάλωσης των φυσικών πόρων λόγω τεχνολογικών βελτιώσεων που αυξάνουν την αποδοτικότητα ενός κλάδου και συνεπώς το διαθέσιμο εισόδημα και την απασχόληση. Για το λόγο αυτό αναπτύχθηκαν τρία σενάρια που αφορούν μία Δράση του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης 2014-2020 η οποία στοχεύει στην εξοικονόμηση νερού λόγω τεχνολογικών βελτιώσεων στην αρδευόμενη γεωργία. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο κλάδος των Τροφίμων, Ποτών και Καπνού είναι ο πιο σημαντικός για την τοπική οικονομία και αυτός με την καλύτερη προοπτική. Οι αγροτικοί κλάδοι είναι επίσης σημαντικοί όχι τόσο άμεσα, καθώς παρουσιάζουν χαμηλή αποδοτικότητα και προοπτική, όσο έμμεσα αφού αποτελούν την πρώτη ύλη για τον κλάδο των Τροφίμων, Ποτών και Καπνού. Από περιβαλλοντικής πλευράς, η πρόσθετη κατανάλωση νερού στην οικονομία λόγω αυξημένης αποδοτικότητας νερού (φαινόμενο της αναπήδησης) υποτιμάται σημαντικά χωρίς την εφαρμογή των υδατικών πολλαπλασιαστών Ε-Ε. Το πρώτο σενάριο, που είναι και το πιο ρεαλιστικό, αναφέρει ότι η εξοικονόμηση νερού κατά 8,75% λόγω βελτιωμένων αρδευτικών συστημάτων θα επιφέρει μια μείωση στο υδατικό αποτύπωμα της Περιφέρειας Θεσσαλίας κατά 3%. Το δεύτερο σενάριο που προϋποθέτει σχεδόν το 70% του προϋπολογισμού της Δράσης και αναφέρει ότι η εξοικονόμηση νερού κατά 45% λόγω βελτιωμένων αρδευτικών συστημάτων θα επιφέρει μια μείωση στο υδατικό αποτύπωμα της Περιφέρειας Θεσσαλίας κατά 15%. Τέλος, το τελευταίο σενάριο που απορροφά το σύνολο σχεδόν του προϋπολογισμού της Δράσης αναφέρει ότι η εξοικονόμηση νερού κατά 60% λόγω βελτιωμένων αρδευτικών συστημάτων θα επιφέρει μια μείωση στο υδατικό αποτύπωμα της Περιφέρειας Θεσσαλίας κατά 20%. Συμπερασματικά, η Περιφέρεια Θεσσαλίας είναι άμεσα εξαρτώμενη από τη διαθεσιμότητα νερού για να παραμείνει βιώσιμη. Η μετακύλιση σε λιγότερο υδροβόρες και πιο κερδοφόρες καλλιέργειες είναι προς όφελος τόσο της τοπικής οικονομίας όσο και του περιβάλλοντος. Ανάλογα με τη γονιμότητα των εδαφών το σκληρό σιτάρι, η μηδική και τα Οπωροκηπευτικά είναι οι πιο αξιόλογες επιλογές. Επιπλέον, η βελτίωση των τεχνολογικών διαδικασιών σε μεγάλη κλίμακα είναι απαραίτητη για την επίτευξη αυτών των στόχων και θα έχει ευεργετικά αποτελέσματα σε οικονομικό και περιβαλλοντικό επίπεδο.