Sustainable supply chain management in the food industry
Authors: Μάστος Θεόφιλος 
Published: July 2024

Ο κύριος στόχος αυτής της διδακτορικής διατριβής είναι να διερευνήσει τις σχέσεις μεταξύ των κρίσιμων παραγόντων βιώσιμης διαχείρισης εφοδιαστικής αλυσίδας (Sustainable Supply Chain Management - SSCM), των πρακτικών SSCM και της απόδοσης SSCM στον κλάδο των τροφίμων. Η παρούσα διδακτορική διατριβή χωρίζεται σε τρία μέρη. Το πρώτο μέρος της έρευνας έχει στόχο να παρουσιάσει τη βιβλιογραφική ανασκόπηση γύρω από τις τρεις βασικές συνιστώσες του SSCM, δηλαδή τους κρίσιμους παράγοντες επιτυχίας του SSCM, τις κρίσιμες πρακτικές SSCM και την τελική απόδοση SSCM. Το δεύτερο μέρος παρουσιάζει την εμπειρική διερεύνηση των κρίσιμων παραγόντων επιτυχίας του SSCM, των κρίσιμων πρακτικών SSCM και της απόδοσης SSCM μέσω δύο μελετών περίπτωσης. Η πρώτη μελέτη περίπτωσης επικεντρώθηκε στον εντοπισμό των κρίσιμων παραγόντων για την επιτυχία του SSCM σε μικρές επιχειρήσεις τροφίμων. Σε αυτή τη μελέτη περίπτωσης, η αξιολόγηση κάθε παράγοντα πραγματοποιήθηκε με βάση τις περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της βιωσιμότητας σε μια ελληνική αλυσίδα εφοδιασμού κρέατος. Οι κρίσιμοι παράγοντες SSCM που εντοπίστηκαν ταξινομήθηκαν σε επίπεδο επιχείρησης, σε επίπεδο εφοδιαστικής αλυσίδας και σε επίπεδο εξωτερικού περιβάλλοντος. Το τελικό αποτέλεσμα προτείνει ένα εννοιολογικό πλαίσιο που βασίζεται σε ένα σύνολο προτάσεων που δείχνουν ποιοι είναι οι διευκολυντές και ποια τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι μικρές επιχειρήσεις τροφίμων στην εφαρμογή του SSCM σε μια αλυσίδα εφοδιασμού. Η δεύτερη μελέτη περίπτωσης στόχευσε στην ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου και ελέγξιμου μοντέλου SSCM στη βιομηχανία τροφίμων. Στη δεύτερη μελέτη περίπτωσης συμμετείχαν δύο εταιρείες υποδείγματα σε θέματα βιωσιμότητας στην ελληνική αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων, προκειμένου να διερευνηθούν οι τρεις κύριες συνιστώσες SSCM. Το τελικό αποτέλεσμα αυτής της μελέτης περίπτωσης προτείνει ένα ελέγξιμο μοντέλο που προσφέρει επαρκείς εξηγήσεις αναφορικά με το SSCM στη βιομηχανία τροφίμων και βασίζεται σε ένα σύνολο προτάσεων. Το τρίτο μέρος της διατριβής στοχεύει στην ανάπτυξη ενός εργαλείου μέτρησης για τους κρίσιμους παράγοντες SSCM, τις κρίσιμες πρακτικές SSCM και την απόδοση του SSCM και στην επικύρωσή του στη βιομηχανία τροφίμων. Μέσω της διενεργηθείσας ανασκόπησης της βιβλιογραφίας και των μελετών περίπτωσης εντοπίστηκαν οι σχετικές μεταβλητές και τα σχετικά στοιχεία μέτρησης, τα οποία αποτέλεσαν τη βάση για την ανάπτυξη του ερωτηματολογίου (εργαλείου μέτρησης) της ποσοτικής έρευνας. Πραγματοποιήθηκε έρευνα μέσω email σε 423 ελληνικές εταιρείες του κλάδου τροφίμων και ποτών. Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν υποβλήθηκαν σε επεξεργασία με τη χρήση διερευνητικής παραγοντικής ανάλυσης (Exploratory Factor Analysis - EFA) προκειμένου να εξαχθούν οι λανθάνουσες μεταβλητές των κρίσιμων παραγόντων SSCM, των πρακτικών SSCM και της απόδοσης SSCM. Η εγκυρότητα του προτεινόμενου εργαλείου επιβεβαιώθηκε μέσω επιβεβαιωτικής παραγοντικής ανάλυσης (Confirmatory Factor Analysis - CFA). Οι εξαγόμενοι κρίσιμοι παράγοντες SSCM είναι οι «κρίσιμοι παράγοντες βιωσιμότητας σε επίπεδο επιχείρησης» και οι «κρίσιμοι παράγοντες βιωσιμότητας σε επίπεδο αλυσίδας εφοδιασμού». Αντίστοιχα, οι εξαγόμενες κρίσιμες πρακτικές SSCM είναι η «συνεργασία στην εφοδιαστική αλυσίδα» και ο «στρατηγικός προσανατολισμός εφοδιαστικής αλυσίδας», ενώ οι παράγοντες απόδοσης SSCM είναι η «οικονομική απόδοση», η «κοινωνική απόδοση» και η «περιβαλλοντική απόδοση». Με βάση τα παραπάνω, και προκειμένου να διερευνηθούν οι σχέσεις μεταξύ των μη παρατηρούμενων παραγόντων του προτεινόμενου μοντέλου, αναπτύχθηκε ένα σύνολο ερευνητικών υποθέσεων που ελέγχθηκε εμπειρικά και επιβεβαιώθηκε με τη χρήση μοντέλων δομικών εξισώσεων (Structural Equation Modelling - SEM). Το μοντέλο που αναπτύχθηκε, παρέχει μια εμπειρική υποστήριξη για τη θετική σχέση μεταξύ των κρίσιμων παραγόντων SSCM, των πρακτικών SSCM και της απόδοσης SSCM. Πιο συγκεκριμένα, οι κρίσιμοι παράγοντες βιωσιμότητας σε επίπεδο επιχείρησης και οι κρίσιμοι παράγοντες βιωσιμότητας σε επίπεδο αλυσίδας εφοδιασμού, έχουν σημαντική θετική επίδραση στις δύο βασικές πρακτικές SSCM, δηλαδή στο στρατηγικό προσανατολισμό και τη συνεργασία στην εφοδιαστική αλυσίδα. Παρατηρείται επίσης μια θετική επίδραση μεταξύ του στρατηγικού προσανατολισμού της εφοδιαστικής αλυσίδας και της κοινωνικής και περιβαλλοντικής απόδοσης, και ομοίως, σημειώνεται μια θετική επίδραση μεταξύ της συνεργασίας στην εφοδιαστική αλυσίδα και της οικονομικής και περιβαλλοντικής απόδοσης. Η κοινωνική απόδοση βρέθηκε να έχει σημαντικό θετικό αντίκτυπο στην οικονομική απόδοση, ενώ η περιβαλλοντική απόδοση έχει θετικό αλλά μη σημαντικό αντίκτυπο στην οικονομική απόδοση. Το μοντέλο που αναπτύχθηκε είναι ειδικά σχεδιασμένο και επικυρωμένο για χρήση σε επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον κλάδο των τροφίμων. Οι σχέσεις που αναδεικνύονται μέσα από αυτό το μοντέλο, καθώς και τα αποτελέσματα των μελετών περίπτωσης, μπορούν να βοηθήσουν τα στελέχη των εταιρειών στην ορθότερη κατανομή κύριων πόρων και υποστήριξης, διατυπώνοντας παράλληλα τις απαραίτητες κατευθυντήριες γραμμές, πρακτικές και διαδικασίες. Τέλος, οι τρεις συνιστώσες SSCM που διερευνήθηκαν και αναπτύχθηκαν στα πλαίσια αυτής της διατριβής, προσφέρουν ένα πολύτιμο όργανο μέτρησης που μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο από επαγγελματίες του κλάδου που επιθυμούν να εφαρμόσουν SSCM όσο και από ερευνητές, οι οποίοι μπορούν να πειραματιστούν και να εφαρμόσουν τις προτεινόμενες κλίμακες σε άλλα ερευνητικά έργα ή να τις χρησιμοποιήσουν ως εργαλεία αξιολόγησης.