Αυτοαντίληψη - αυτοεκτίμηση γονέων ενηλίκων κρατουμένων χρηστών
Authors: Βλαχογεωργάκη Αναστασία 
Published: November 2022

Ο ρόλος της οικογένειας στη χρήση ουσιών καθώς και στη διαδικασία απεξάρτησης έχει μελετηθεί και έχει αξιολογηθεί ως καθοριστικός. Πολλές έρευνες έχουν αποδείξει την κεντρικής σημασίας επίδραση της δυναμικής της οικογένειας στην ανάπτυξη συμπεριφορών εξάρτησης και παραβατικότητας από τα νεαρά μέλη της. Το φαινόμενο της εξάρτησης είναι πολυδιάστατο και πολυεπίπεδο, με τραγικές συνέπειες σε όλους τους τομείς της ζωής των εξαρτημένων και των οικογενειών τους. Συνήθης συνέπεια της χρήσης ουσιών και του τρόπου ζωής που «εξαναγκάζεται» να κάνει ο χρήστης είναι η σχεδόν αναπόφευκτη εμπλοκή με το νόμο. Μοιραία όμως και αρκετά συχνά αυτή η εμπλοκή έχει ως κατάληξη τον εγκλεισμό. Σκοπός αυτής της ποιοτικής έρευνας είναι να εξετάσει την επίδραση που έχει ο εγκλεισμός του χρήστη στην οικογένειά του. Η έρευνα εστιάζει στον τρόπο που οι ίδιοι οι γονείς αξιολογούν τον εαυτό τους, στους ρόλους που έχουν κεντρική σημασία για τη ζωή τους, όπως ο ρόλος του γονιού, του συζύγου, του εργαζόμενου καθώς και του ανθρώπου μέσα σε ένα πλέγμα κοινωνικών, φιλικών και συγγενικών σχέσεων. Παράλληλα η έρευνα μελετά τις διαχρονικές αντιλήψεις, σκέψεις και συναισθήματα για θέματα που σχετίζονται με τη φυλακή και τη χρήση ουσιών. Τέλος, οι συμμετέχοντες στην έρευνα αναδεικνύουν τα συναισθήματα και τις προσδοκίες που είχαν κατά την πρώτη τους επαφή με το Κέντρο Οικογενειακής Υποστήριξης του Θεραπευτικού Προγράμματος στο οποίο συμμετέχουν. Στην έρευνα συμμετείχαν εθελοντικά οκτώ άτομα (πέντε γυναίκες και τρεις άνδρες), μέλη του Κέντρου Οικογενειακής Υποστήριξης του Θεραπευτικού Προγράμματος «ΕΝ ΔΡΑΣΕΙ». Όλοι οι συμμετέχοντες είναι γονείς ενηλίκων χρηστών, τα παιδιά των οποίων, κατά την περίοδο που διεξήχθη η έρευνα, ήταν κρατούμενοι σε κάποιο σωφρονιστικό ίδρυμα, για κατοχή και διακίνηση ναρκωτικών. Το μέγεθος της μελέτης δεν επιτρέπει γενικεύσεις σε σχέση με τα αποτελέσματα και εδώ χρειάζεται να τονιστεί ο τοπικός και ενδεικτικός χαρακτήρας της. Ως μεθοδολογικό εργαλείο επιλέχτηκε η Ομαδικά Εστιασμένη Συνέντευξη (Focus Group), η οποία αποτελεί «μία τεχνική που προέρχεται από την ομαδική θεραπεία […] η οποία θεωρήθηκε κατάλληλη για εφαρμογή στη διερεύνηση ειδικών κοινωνικών ομάδων…Η έμφαση δίνεται στην ομάδα, στην αλληλεπίδραση των μελών της καθώς και στις δυναμικές αλληλεπίδρασης, που αναπτύσσονται κατά τη διάρκεια της συνάντησης» (Πουλόπουλος X. και Τσιμπουκλή A., 1995). Τα αποτελέσματα της έρευνας ανέδειξαν τον καταλυτικό τρόπο με τον οποίο επιδρά ο εγκλεισμός του χρήστη στην αυτοαντίληψη και αυτοεκτίμηση των γονιών. Όπως ειπώθηκε από τους ίδιους τους γονείς, αισθάνονται ότι το ποινικό σύστημα, αλλά και η κοινωνία στο σύνολό της, τους θεωρεί ενόχους και υπεύθυνους για ό,τι έχει συμβεί. Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, οι γονείς νιώθουν ότι, μεγεθύνοντας η κοινωνία τη δική τους ενοχή, τους τιμωρεί πιο σκληρά ακόμη και από τους ίδιους τους έγκλειστους, τοποθετώντας τους στο περιθώριο και στην απομόνωση και πολλαπλασιάζοντας έτσι τα ήδη σοβαρά, λόγω της εξάρτησης, προβλήματά τους. Επίσης, αυτό που διαφαίνεται από την έρευνα είναι ο σοβαρός κλονισμός που έχει υποστεί η ψυχική υγεία ορισμένων, με έντονα τα καταθλιπτικά στοιχεία σε μια κρίσιμη φάση της ζωής τους όπως είναι η μέση ηλικία. Επομένως είναι σημαντική η ύπαρξη ενός θεραπευτικού πλαισίου που δεν τους θεωρεί απλώς το «μέσον» για την επιτυχημένη θεραπευτική πορεία του έγκλειστου χρήστη, αλλά εστιάζει στις δικές τους ανάγκες και τους στηρίζει στην δαιδαλώδη πορεία τους να αποφύγουν τη συντριβή και την «απόγνωση» (Eriksson, 1963,1968) και να ανακτήσουν την αυτοαξία τους.