Η περιφερειακή οργάνωση κατά την πρώιμη βυζαντινή περίοδο (4ος-6ος αιώνας)
Authors: Δρακούλης Δημήτριος 
Published: January 2014

Σκοπός της διατριβής είναι η συμβολή στη διερεύνηση της περιφερειακής οργάνωσης του συστήματος των οικισμών στις περιοχές της “ανατολικής ρωμαϊκής αυτοκρατορίας” (ΑΡΑ) κατά την πρώιμη βυζαντινή περίοδο (ΠΒΠ). Ως περιφερειακή οργάνωση εννοείται το διοικητικό σύστημα διακυβέρνησης της ΑΡΑ με πέντε βαθμίδες ιεραρχικής οργάνωσης: α) αυτοκρατορία, β) διαίρεση σε περιφέρειες-Διοικήσεις, γ) διαίρεση των Διοικήσεων σε μικρότερες περιφερειακές ενότητες-επαρχίες, δ) πόλεις και ε) κώμες-χωρία μέσα σε κάθε Επαρχία. Το σύστημα περιλαμβάνει 3048 μονάδες ανάλυσης, οικισμούς όλων των ιεραρχικών βαθμίδων και αποδίδει μέσα από γεωγραφικά-χωρικά και πολιτισμικά-ιστορικά κριτήρια ανάλυσης τα διακριτικά τους γνωρίσματα. Η διατριβή έχει ως αντικείμενο τη μελέτη της περιφερειακής οργάνωσης των οικισμών της ΑΡΑ στην ΠΒΠ, με έμφαση στον 6ο αιώνα. Τέθηκε ως στόχος, η χαρτογραφική αναπαράσταση των περιφερειών της ΠΒΠ και η δημιουργία χαρτών, που οριοθετούνται από δεδομένα πολιτικής γεωγραφίας και περιγράφονται με δεδομένα φυσικής και πολιτισμικής γεωγραφίας. Μέσα από τη δημιουργία ιστορικών τομών στον 4ο, 5ο και 6ο αι. εξετάστηκαν οι διαχρονικοί διοικητικοί περιφερειακοί μετασχηματισμοί στην ΠΒΠ. Ως στόχος τέθηκε επίσης, η δημιουργία βάσης δεδομένων πολιτισμικής και γεωγραφικής πληροφορίας για το σύνολο των οικισμών, όπου καταγράφηκε η περίοδος ίδρυσης, η διαχρονική παρουσία κάθε οικισμού, με τις ιστορικές μεταβολές της ονομασίας, η σύγχρονη ονομασία και κράτος. Η διατριβή αποδίδει το σύνολο των περιφερειακών τοπίων της ΑΡΑ, συμβάλει στην ανάδειξη της περιφερειακής οργάνωσης των οικισμών στην ΠΒΠ και εμπλουτίζει τη διαχρονική μελέτη των οικισμών της ανατολικής Μεσογείου και του πολιτισμού της. Αποτελείται από τρία μέρη: Μέρος Ι: Εισαγωγικά δεδομένα, Μέρος ΙΙ: Η περιφερειακή δομή της αυτοκρατορίας, Μέρος ΙΙΙ: Γενικά συμπεράσματα. Μέρος Ι: Στο κεφ. Α΄ δίνεται η επιστημονική οπτική, καθορίζονται οι σκοποί, τα αντικείμενα και οι στόχοι (Α.1), το περιεχόμενο (Α.2), οι πρωτογενείς πηγές (Α.3), και η μεθοδολογία, με περιγραφή των τεχνικών χαρτογράφησης και πινακοποίησης (Α.4). Στο ίδιο μέρος, περιλαμβάνεται και το ιστορικό πλαίσιο της ΠΒΠ. (κεφ. Β΄) με τις βασικές κοινωνικοοικονομικές και πολιτικές παραμέτρους. Το κεφ. Γ΄ αναφέρεται στη γεωμορφολογία και στην οργάνωση της αυτοκρατορίας (διοικητικά όρια, παραγωγικές δραστηριότητες και χωρική διοικητική ιεραρχία-πολιτική και εκκλησιαστική). Μέρος ΙΙ: Το κεφ. Δ΄ πραγματεύεται την περιφερειακή δομή της αυτοκρατορίας και επιμερίζεται στην μελέτη της οργάνωσης των 64 Επαρχιών σε κάθε μία από τις έξι Διοικήσεις. Το επίπεδο εσωτερικής περιγραφής κάθε Διοίκησης και Επαρχίας αναφέρεται σε μεταβλητές που αφορούν στη διοικητική διαίρεση, στη γεωμορφολογία, στους οικισμούς (τρία επίπεδα: πρωτεύουσες, πόλεις και κώμες-χωρία). Δημιουργούνται δύο κατηγορίες μεταβλητών με ιστορικά-πολιτισμικά στοιχεία και γεωγραφικά- χωρικά στοιχεία. Το σύνολο των 3.048 οικισμών και η καταγραφή των μεταβλητών κατά το διαχρονικό και συγχρονικό άξονα επιτρέπει με τη βοήθεια του λογισμικού SPSS, στατιστικής φύσης παρατηρήσεις και δομικές συσχετίσεις των μεταβλητών ανάλυσης. Τα δεδομένα συμπληρώνονται χαρτογραφικά με 90 χάρτες με βάση το οδικό δίκτυο (3 μεταβλητές) και την επιμέρους γεωμορφολογία. Μέρος ΙΙΙ: Στο κεφ. Ε΄ περιγράφονται τα συμπεράσματα της περιφερειακής οργάνωσης των έξι Διοικήσεων. Στο κεφ. Στ΄ πραγματοποιείται παρουσίαση συμπερασμάτων για τη γενική εικόνα της Αυτοκρατορίας (υποκεφ. Στ.1) και ακολουθεί η διάρθρωση του οδικού δικτύου (υποκεφ. Στ.2). Καταλήγει με το δίκτυο των οικισμών (υποκεφ. Στ.3), όπου διατυπώνονται τελικές παρατηρήσεις στατιστικής φύσης για ην περιφερειακή οργάνωση των οικισμών και την στατική και δυναμική του συστήματος. Η διάρθρωση του δικτύου οικισμών εκφράζεται με μια προσπάθεια μοντελοποίησης. Καταγράφονται επίσης βασικές στατιστικές συσχετίσεις σχετικά με την ιεραρχία των οικισμών και τις διάφορες παραμέτρους (περίοδος ίδρυσης οικισμών, μορφολογία εδάφους, οδικό δίκτυο, συγκοινωνιακά χαρακτηριστικά).