Η ησυχαστική πνευματικότητα στο έργο του Νικοδήμου του Αγιορείτη
Authors: Γκρέκας Αρίσταρχος-Βασίλειος 
Published: August 2021

Kατά την ερευνητικά διαδικασία, την επεξεργασία και την συγγραφική δραστηριότητα αναδείχθηκαν τα παρακάτω σημεία πρωτοτυπίας:Ορίστηκε με σαφήνεια η έννοια, οι θεολογικές προϋποθέσεις και αρχές της πνευματικότητας που αποτέλεσε την βάση της προσέγγισης της έννοιας της ησυχαστικής πνευματικότητας.Αναδείχθηκαν τα θεολογικά κριτήρια της ησυχαστικής πνευματικότητας.Αποδεικνύεται ο καθαρά ησυχαστικός προσανατολισμός της πνευματικότητας του Νικοδήμου.Εντοπίστηκαν και επεξεργάστηκαν οι ομοιότητες στο πνευματικό περιβάλλον και τις συνθήκες του 14ου αιώνα με την εποχή του Νικοδήμου.Επίσης αναδείχθηκε πως η ησυχαστική πνευματικότητα τόσο τον 14ο αιώνα όσο και τη εποχή του Νικοδήμου ενέπνευσε τους ορθοδόξους οικοδομώντας την ενότητα, την βιωσιμότητα και το ασφαλέστατο πνευματικό κριτήριο της πνευματικής ζωής. Εντοπίστηκαν οι ομοιότητες στις κύριες αιτίες της ησυχαστικής έριδας και της έριδας των κολλυβάδων όπως και ομοιότητες στην αντιμετώπιση σύμφωνα με τα κριτήρια της ησυχαστικής πνευματικότητας.Αποδείχθηκε πως ο Νικόδημος ήταν πρωτοπόρος στην ησυχαστική πνευματικότητα και εκφραστής της πατερικής παράδοσης στην εποχή του.Αναδείχτηκε η διδασκαλία του Νικοδήμου σχετικά με την ηθική ζωή του χριστιανού και η αξία του εκκλησιασμού, όπως και το ήθος των πιστών μέσα στην Εκκλησία.Επίσης εντοπίστηκε πως η φυσική διδασκαλία μέσα από την τήρηση των εντολών και την εξάσκηση των αρετών οδηγεί στην στη θεία εμπειρία και στη θεωρία.Σύμφωνα με τον Νικόδημο η πνευματική ζωή έχει τα ίδια κριτήρια και αφορά όλους τους Χριστιανούς δηλαδή όλο το πλήρωμα της εκκλησίας είτε είναι Αρχιερείς, κληρικοί, μοναχοί ή λαϊκοί. Αναλύθηκαν τα κριτήρια της ησυχαστικής πνευματικότητας τα οποία αποτελούν τις ασφαλείς προϋποθέσεις πνευματικής προόδου για όλα τα στάδια πνευματικής ζωής.Επισημάνθηκε ότι η άσκηση στα πλαίσια της ησυχαστικής πνευματικότητας είναι μια δυναμική προσπάθεια για την πνευματική τελείωση. Τονίστηκε η αξία της Εξομολόγησης ως ολοκλήρωση της μετάνοιας μέσα από τις συμβουλές για τον πνευματικό και για τον μετανοούντα. Η άσκηση προσεγγίστηκε ως πνευματική παιδαγωγία που οδηγεί στη θεραπεία.Έγινε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση της διδασκαλίας του Νικοδήμου σχετικά με την προσευχή τόσο την κοινή αλλά και την κατά μόνας νοερά και καρδιακή προσευχή.Εντοπίστηκε η αξία της μετάνοιας, της εξομολόγησης, της προσευχής ως μέσα κάθαρσης που οδηγούν στη ένωση με το Θεό.Αναδείχθηκε η καθαρότητα ως προϋπόθεση φωτισμού και εμπειρικής γνώσης του Θεού-Θέωσης.Ερευνήθηκε η σύνδεση της πράξης με θεωρία μέσα στην Εκκλησία όπως την αποτύπωσε ο Νικόδημος σύμφωνα με ησυχαστικά θεολογικά κριτήρια. Αναλύθηκε πως οι πρακτικές αρετές ολοκληρώνονται από τις ψυχικές και νοερές που οδηγούν στις θεωρητικές. Παρουσιάστηκε με σαφήνεια η αναφορά του Νικοδήμου στα δύο είδη θεωριών την κατ’ επιβολή και την κατά παραδοχή. Αναδείχθηκε ότι στο βάπτισμα, στο Χρίσμα με το Άγιο Μύρο και την Θεία Κοινωνία δίνονται πνευματικές κατευθύνσεις προς τους πιστούς για την μετά του μυστηρίου συμπεριφορά τους. Επίσης σημειώθηκε ότι με την εργασία των αρετών ενεργοποιείται η χάρη των μυστηρίων.Τονίστηκε το μυστήριο Θείας Ευχαριστίας σύμφωνα με την ησυχαστική προσέγγιση ως πνευματική τροφή που καθαρίζει, αγιάζει και ενώνει με τον Θεό.Επιβεβαιώθηκε οτι οι μεταφράσεις του Νικοδήμου ξενόγλωσσων έργων είναι ορθόδοξα προσαρμοσμένες σύμφωνα με τα κριτήρια και θεολογικές προϋποθέσεις της ησυχαστικής πνευματικότητας.Στα πλαίσια ησυχαστικής πνευματικότητας ο Νικόδημος δημιούργησε και χρησιμοποίησε υμνογραφικά και αγιολογικά κείμενα της Εκκλησίας δημιουργώντας το κατάλληλο λειτουργικό όχημα για την πνευματική αναγέννηση της εποχής τους. Αναδείχθηκε η άμεση σχέση της ησυχαστικής πνευματικότητας με τους νεομάρτυρες, τόσο κατά την προετοιμασία του μαρτυρίου όσο και μετά, με την τιμή των νεομαρτύρων.Τονίστηκε η μόνιμη σχεδόν παρότρυνση του Νικοδήμου προς το πληρώμα της Εκκλησίας για διαρκή μελέτη πνευματικών έργων, ακολουθιών βίων αγίων, για ενίσχυση στον πνευματικό αγώνα.Εντοπίστηκε ότι ο Νικόδημος συνδύασε τον παραδοσιακό ησυχασμό με την θύραθεν παιδεία και τις επιστημονικές γνώσεις της εποχής του.Επιπροσθέτως, ερευνήθηκε η κατανόηση της ησυχαστικής πνευματικότητας του Νικοδήμου από τη σύγχρονη θεολογία, γεγονός που τον κατέστησε ιδιαίτερα δημοφιλή άγιο στην εποχή μας.