Επίδραση της φυσικής δραστηριότητας στη σωματική και ψυχική ευεξία παιδιών και εφήβων με σακχαρώδη διαβήτη
Authors: Καζά Μαρία 
Published: July 2024

Εισαγωγή: Τα άτομα με Σακχαρώδη Διαβήτη Τύπου 1 (ΣΔ1) διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο από τον γενικό πληθυσμό να εμφανίσουν πρώιμες καρδιαγγειακές επιπλοκές. Η τακτική φυσική δραστηριότητα και η υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής αποτελούν τους βασικούς πυλώνες της πρόληψης της εμφάνισης συννοσηροτήτων και επιπλοκών που σχετίζονται με τον διαβήτη. Η άσκηση επιδρά άμεσα και θετικά στην γλυκαιμική ρύθμιση προάγοντας την έκκριση ινσουλίνης από τα β-παγκρεατικά νησιδιακά κύτταρα και αυξάνοντας την περιφερική πρόσληψη γλυκόζης από τους σκελετικούς μύες. Η μείωση των ημερήσιων αναγκών σε εξωγενή χορήγηση ινσουλίνης και η βελτιστοποίηση του γλυκαιμικού ελέγχου βελτιώνει την ποιότητα ζωής των ατόμων με ΣΔ1, την αυτοεκτίμηση, την ψυχική ευεξία, την συννοσηρότητα και τη θνησιμότητα που σχετίζεται με τον διαβήτη. Οι λιποκυτταροκίνες είναι μια υπεροικογένεια πρωτεϊνών κυτταρικής σηματοδότησης που παράγονται από τον λιπώδη ιστό και σχετίζονται με τη ρύθμιση του σωματικού βάρους και τον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Σκοπός:Ο σκοπός αυτής της μελέτης ήταν κατά πρώτον, να διερευνήσει την επίδραση της φυσικής δραστηριότητας, των διατροφικών συνηθειών και της ποιότητας ζωής σε παιδιά και εφήβους με ΣΔ1 στην διαβητική ρύθμιση, στο καρδιαγγειακό και βιοχημικό μεταβολικό προφίλ, και στα επίπεδα hs-CRP, IL-6, λεπτίνης και αδιπονεκτίνης του πληθυσμού υπό μελέτη. Κατά δεύτερον, αυτή η μελέτη είχε σκοπό να διερευνήσει τις πιθανές συσχετίσεις μεταξύ των υπό μελέτη λιποκυτταροκινών (λεπτίνη, αδιπονεκτίνη), της υψηλής ευαισθησίας c-αντιδρώσας πρωτεΐνης (hs-CRP) και της ιντερλευκίνης-6 (IL-6) με γνωστούς παράγοντες κινδύνου για το καρδιαγγειακό σύστημα (λιπιδαιμικό προφίλ, διαβητική ρύθμιση, παχυσαρκία, φυσική δραστηριότητα) σε παιδιά και εφήβους με ΣΔ1. Υλικά και Μέθοδοι: Αυτή η συγχρονική μελέτη περιελάμβανε 80 συμμετέχοντες (36 αγόρια και 44 κορίτσια) με ΣΔ1, ηλικίας (mean ± SD) 14.8 ± 3.4 ετών και διάρκεια νόσου (mean ± SD) 5.8 ± 4.03 ετών που παρακολουθούνταν στο Ιατρείο Διαβήτη και Μεταβολισμού της Β' Παιδιατρικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών, Νοσοκομείο Παίδων «Π & Α Κυριακού» Αθηνών.Ο Δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ), το μεταβολικό προφίλ, οι σωματομετρικές παράμετροι, η σωματική σύσταση που αξιολογήθηκε με ζυγαριά βιοηλεκτρικής εμπεδομέτρησης και το επίπεδο φυσικής δραστηριότητας αξιολογήθηκαν (με χρήση βηματομέτρων) για την μελέτη της επίδρασής τους στη λεπτίνη ορού, την αδιπονεκτίνη, την IL-6 και την hs-CRP. Η φυσική δραστηριότητα αξιολογήθηκε με βηματόμετρα (συνολικός αριθμός βημάτων/εβδομάδα) και ερωτηματολόγιο. Οι διατροφικές συνήθειες και η ποιότητα ζωής αξιολογήθηκαν με ερωτηματολόγιο. Αποτελέσματα: Στους ασθενείς της παρούσας μελέτης τα επίπεδα λεπτίνης συσχετίστηκαν με τον ΔΜΣ (βήτα = 0.184, p < 0.001), την αναλογία λόγου μέσης/ισχίου (βήτα = -2.017, p = 0.022), την λιποπρωτεΐνη-C χαμηλής πυκνότητας (LDL-C) (βήτα = 0.021, p = 0.005), και την λιπώδη μάζα (βήτα = 14.07, p < 0.001). Η αδιπονεκτίνη συσχετίστηκε με την αναλογία μέσης προς ύψος (βήτα = 0.048, p = 0.006), τον ΔΜΣ (βήτα = -0.056, p = 0.005) και την μυϊκή μάζα (βήτα = -0.013, p = 0.020). Ενδιαφέρον εύρημα αποτελεί η συσχέτιση της hs-CRP με το σωματικό βάρος (βήτα = 0.035, p < 0.001), τον ΔΜΣ (βήτα = 0.186, p < 0.001), την λιπώδη μάζα (βήτα = 5.2859, p = 0.004) και την μυϊκή μάζα (βήτα = 0.027, p = 0.008). Η στατιστική ανάλυση με μοντέλα πολλαπλής παλινδρόμησης για την μυϊκή μάζα παρουσίασε συσχετίσεις της με την log hs-CRP (βήτα = -1.237, p = 0.014) και την ανάστροφη IL-6 (βήτα = 18.57, p = 0.01). Τα μοντέλα πολλαπλής παλινδρόμησης για την λιπώδη μάζα παρουσίασαν συσχετίσεις της με τη φυσική δραστηριότητα (συνολικό αριθμό βημάτων ανά εβδομάδα) (βήτα = -3.90 x 10-7, p = 0.027), την ανάστροφη IL-6 (βήτα = -0.1572, p = 0.009 ), και την λεπτίνη εις το τετράγωνο (βήτα = 0.0077, p = 0.03).Κατά την ποσοτικοποίηση του συνολικού βαθμού φυσικής δραστηριότητας είκοσι (25%) παιδιά ήταν πάνω από το 75ο εκατοστημόριο (ομάδα υψηλής σωματικής δραστηριότητας), ενώ 40 (50%) και 20 (25%) ήταν μεταξύ 25ου και 75ου εκατοστημόριου (ομάδα ενδιάμεσης σωματικής δραστηριότητας), καθώς και κάτω από το 25ο εκατοστημόριο, αντίστοιχα (ομάδα χαμηλής σωματικής δραστηριότητας). Στην ομάδα ενδιάμεσου επιπέδου φυσικής δραστηριότητας, η σωματική δραστηριότητα συνδέθηκε αρνητικά με την οικογενειακή κατάσταση των συμμετεχόντων (παραδοσιακή οικογένεια, μονογονεϊκή, διαμονή με τον παππού και την γιαγιά, με άλλους ή μόνος/η του) (p = 0.013), με τα επίπεδα φερριτίνης (p = 0.031), λιποπρωτεΐνης(α) [Lp(a)] (p = 0.016), και τα επίπεδα της λεπτίνης εις το τετράγωνο (p= 0.040). Κατά τη σύγκριση των ομάδων με ακραία επίπεδα υψηλής φυσικής δραστηριότητας έναντι χαμηλής ή καθόλου άσκησης παρουσιάστηκε μια αρνητική συσχέτιση με τον αριθμό των ημερήσιων μετρήσεων γλυκόζης (p = 0.047) στην ομάδα υψηλής δραστηριότητας. Ωστόσο, στην ομάδα με μη έντονη άσκηση, η αυξημένη σωματική δραστηριότητα συσχετίστηκε θετικά με τα επίπεδα λιποπρωτεΐνης-c υψηλής πυκνότητας (HDL-c) (p = 0.048). Τα υψηλότερα επίπεδα φυσικής δραστηριότητας συσχετίστηκαν με το σωματικό βάρος (βήτα = -0.053, p < 0.001), την περίμετρο μέσης (βήτα = -0.077, p <0.001), το ΔΜΣ (βήτα = -0.167, p = 0.009), τη μυϊκή μάζα (βήτα = −0.0619, p = 0.001) και τα επίπεδα της HDL-C (βήτα = 0.039, p = 0.033). Η ποιότητα ζωής συσχετίστηκε θετικά με το σωματικό βάρος (βήτα = 5.49511, p = 0.002), την περίμετρο μέσης (βήτα = 6.593345, p = 0.012), τη μυϊκή μάζα (βήτα = 7.324088, p < 0.001) και τη διάρκεια νόσου αναφορικά με τον ΣΔ1 (βήτα = 19.22442, p = 0.005). Το λιπιδαιμικό προφίλ συσχετίστηκε θετικά με την κατανάλωση γλυκών και σοκολάτας (Spearman’ s rho = 0.3486, Prob > |t| = 0.0025), ενώ η κατανάλωση λαχανικών (Spearman’ s rho = -0.2458, Prob > |t|= 0.0290) και η κατανάλωση λευκού γάλακτος (Spearman’ s rho = -0.2295, Prob > |t| = 0.0419) συσχετίστηκαν αρνητικά με την αναλογία μέσης/ύψους. Συμπεράσματα: Η παρούσα μελέτη σε παιδιά και εφήβους με ΣΔ1 αναφέρει ότι 60 στους 80 συμμετέχοντες (75%) παρουσιάζουν υψηλό ή ενδιάμεσο βαθμό φυσικής δραστηριότητας. Διαπιστώθηκε μια θετική συσχέτιση της λεπτίνης με την LDL-C, το ΔΜΣ, τη λιπώδη μάζα και την περίμετρο ισχίου και μια αρνητική συσχέτιση της αδιπονεκτίνης με το ΔΜΣ και τη μυϊκή μάζα. Είναι ενδιαφέρον ότι η hs-CRP συσχετίστηκε θετικά με την HbA1c, τη λιπώδη μάζα και το ΔΜΣ. Ως εκ τούτου, προτείνουμε ότι η λεπτίνη, η αδιπονεκτίνη και η hs-CRP θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως προγνωστικοί δείκτες καρδιαγγειακού κινδύνου σε παιδιά με ΣΔ1. Επιπλέον, τα ευρήματα αυτής της μελέτης είναι ενδεικτικά του ευεργετικού ρόλου της άσκησης σε παιδιά και εφήβους με ΣΔ1, ο οποίος επιτυγχάνεται κυρίως με τη βελτίωση του καρδιομεταβολικού τους προφίλ, μέσω της βελτίωσης του λιπιδαιμικού προφίλ [HDL-c, Lp(a)] και των επιπέδων λεπτίνης, όπως επίσης και με τη μείωση της χρόνιας συστηματικής φλεγμονώδους απόκρισης (φερριτίνη) με αποτέλεσμα τη μείωση της συνολικής νοσηρότητας που προκαλείται από το ΣΔ1. Τέλος, οι υψηλότερες βαθμολογίες στα ερωτηματολόγια ποιότητας ζωής και κατ’ επέκταση η καλύτερη ποιότητα ζωής φαίνεται να σχετίζεται με μεγαλύτερης ηλικίας παιδιά και μεγαλύτερη διάρκεια διαβήτη. Οι ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες επηρέασαν δυσμενώς το λιπιδαιμικό προφίλ και τη σωματική σύσταση των νέων με ΣΔ1. Συνεπώς από τα ευρήματα της μελέτης αυτής διαφαίνεται ότι η σωματική άσκηση και η υγιεινή διατροφή έχουν σημαντική επίδραση στη σωματική σύσταση, τη διαβητική ρύθμιση, τους καρδιαγγειακούς δείκτες και την ποιότητα ζωής των παιδιών και εφήβων με ΣΔ1.