bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Әдебиеттегі детектив жанры және Кемел Тоқаев шығармашылығы
Authors: Жунусова А.К. , Тұрысбек Р.С.
Published: February 2024

Қоғамның көлеңке жақтарын, адамның келеңсіз қырларын қылмыстық істер арқылы көрсететін детектив жанрының өзіндік тарихы мен тағылымы бар. Әлем әдебиетінде бұл жанр жан-жақты дамып, кең өріске шыққаны анық. Ал, қазақ әдебиетінде детектив жанры - бүгінгі күнге дейін зерттеле қоймаған жанр.  Детективті шығармалар қазіргі таңда біздің елде үлкен сұранысқа ие болып отыр. Аталған жанр біршама уақыт бойы әдебиеттану ғылымының назарынан тыс қалған көркем әдебиеттің бір саласы болып есептелінеді. Бұл мақалада қазақ әдебиетінің детектив жанрының дамуына айрықша үлес қосқан Кемел Тоқаев шығармалары негізге алынып, сюжеттік оқиғалары мен кейіпкерлер жүйесіне әдеби-теориялық талдаулар жасалады. Әрі әлем әдебиетіндегі шығармалардан айырмашылықтары мен ұқсастықтары, ерекшеліктері қарастырылып,  кейіпкерлер типі, характерлері кең көлемде зерделенеді. Әсіресе, оның «Қастандық», «Солдат соғысқа кетті» шығармалары шет ел әдебиетіндегі жазушы Эдгар Аллан По, түрік жазушысы Ахмет Үміт шығармаларымен салыстырылып, әр алуан мысал-деректер келтіріледі. Жазушы шығармаларының тақырыптық, көркемдік ерекшеліктері, жанрлық табиғаты дәйектеліп, қылмыскердің бағыты, іс-әрекеттері, психологиясы, жас ерекшелігі, ізкесушінің ізденістері сипатталады. Қоғамды жайлап бара жатқан қылмыстың адамға тигізер әсер-ықпалы туралы баяндалып, қаламгерлердің тақырыпты ашудағы даралық жəне ортақ стильдік белгілері анықталады. Жазушы өз шығармаларындағы келеңсіз оқиғаларды әрбір кейіпкерінің болмысы, іс-әрекеті арқылы ашып көрсетеді. Мақала авторлары тақырыпқа қатысты сыншы, ғалымдардың еңбектерінде айтылған ғылыми тұжырымдарды ескере отырып, өзідік ой пікірлерін қосады. Сонымен қатар, детектив жанрының кейбір ерекшеліктеріне тоқталып, жазушы шығармаларының ортақ тұстары, айырмашылықтары, өзіндік ерекшеліктері жайында қорытынды жасалады.
Елдес Омарұлының емле туралы көзқарастары
Authors: Маралбек Е.
Published: February 2024

Мақалада ХХ ғасыр басындағы көрнекті алаш қайраткері, ғалым, талантты лингвист, қазақ тіл білімінің негізін қалаушылардың бірі Елдес Омарұлының қазақ жазуы тақырыбындағы еңбектері талданады. Ғалымның ХХ ғасырдың 20-30 жылдар аралығында қазақ емлесінің күрделі мәселелеріне арналған мақалалары толық жинақталып, онда көтерілген жазу принциптері, ауызша тіл мен жазудың арақатынасы, әріптердің емлесі, түбір мен қосымшалардың емлесі, бірге және бөлек жазылатын сөздердің емлесі, интонация мен екпіннің жазумен байланысы, ономастикалық атаулардың жазылуы, терминдердің жазылуы сияқты қазақ жазуындағы ең өзекті тақырыптар туралы тұжырымдары толық талданады. Сондай-ақ ұстазы Ахмет Байтұрсынұлымен емле тақырыбы аясындағы ғылыми сабақтастығы мен өзіндік тың ізденістері салыстырыла талданып, қазақ емлесінің дамуына қосқан үлесі, бүгінге дейін қолданылып келе жатқан, бірақ ғылыми көпшілік біле бермейтін, оның есімімен байланысты емле ережелері туралы нақты дәлелдер келтіріледі. Бұл талдаулардың нәтижесінде бүгінгі таңдағы әліпби реформасы қарсаңында туындаған қазақ емлесінің түйткілді мәселелеріне ғалым еңбектерінен ғылыми дәйектемелер ұсынылады.
Certain specifics of the metaphorical representation of the concept "success" in American linguistic culture
Authors: Zharkynbekova Sh. K. , Zadanova E. В
Published: February 2024

The objective of the article is to analyze the metaphorical representation of the concept «success» in American linguistic culture. The material for the analysis is aphorisms, quotes, books on success in English. The study is based on the analysis of statements, in which the lexical unit «success», as well as its synonymic variants are considered as part of the metaphorical expression.

For American society «success» is one of the most important components of culture, so it is interesting to observe what place in the everyday consciousness of the American takes the advancement to success and how success is conceptualized by means of language. Consideration of the metaphorical content of the concept of «success» in different languages allows us to take a deeper look at its content and to describe the national and cultural peculiarities.

 The methodology for studying cultural dominants is in the form of sampling lexical, paremic, phraseological units, sayings and quotations from success literature, blogs, and the electronic Corpus of Contemporary American English.

The results of the study showed that the concept «success» metaphorically acts as an object, is likened to a living being, has a moving intentionality, is verbalized by a variety of metaphors, including ontological. The basic projections of the concept «success» were revealed. The frequency of projecting success through failure is several times higher than the number of other projections. This indicates that for the ordinary consciousness of the American, failure is one of the essential markers of success.
Художественные особенности романа палестинской писательницы И. Азим «Код исчезновения»: деколонизация теории травмы
Authors: Жумадилова А.Е. , Коптилеуова Д.Т.
Published: February 2024

Потеря права на историческое присутствие и травматический опыт,преследующий семью Аля, проблематизируют определения принадлежности и идентичности. Данные понятия и травматическая память о палестинской истории пересмотрены в романе «Код исчезновения» 2014 года палестинской писательницы ИбтисамАзим. В этой статье рассматриваются художественные особенности этого романа ипоставлена под вопрос теория травмы в отношении трактовки палестинского опыта.Также оценивается релевантность теории для прослеживания образов главных героев: Аля, палестинца из Израиля, и его бабушки, первичного свидетеля Накбы 1948 года.Сделан краткий обзор литературы по теории травмы, а также проанализированы недостатки евроцентрического подхода к данной теории травмы, рассмотрена возможность деколонизации теории травмы в отношении палестинского опыта по роману«Код исчезновения» Ибтисам Азим, написанного в жанре психологического реализма.Согласно роману «Код исчезновения», травмирующие события передаются последующимпалестинским поколениям и, таким образом, сохраняют и поддерживают национальную идентичность меньшинства в Израиле. Это показывает, как травмирующие воспоминания могут служить формой сопротивления стиранию личной и коллективнойпамяти народов-меньшинств, в частности палестинцев. Для передачи палестинскогоопыта и, как мы считаем, деколонизации теории травмы писательницей использованыследующие художественные особенности психологического реализма: концентрация внимания на внутренней жизни героев, их размышлениях, чувствах, переживаниях, а сюжетромана служит основой для раскрытия их истинного внутреннего мира.
Язык, праздник ыhыах и гаплотип как показатели идентичности якутов в динамике культурного ландшафта Якутии: XIV-XXI вв.
Authors: Новгородов И.Н. , Яковлев А.И. , Яковлева К.М.
Published: February 2024

На фоне процессов научно-технической революции и глобализации многовнимания уделяется рискам и фобиям быстро изменяющегося современного мира и месту человека, коренного общества в нём. Указанные явления обнаруживаются и в Российской Федерации, а также в её субъектах, в том числе и в Республике Саха (Якутия). ВЯкутии происходят различные очевидные материальные изменения, которые требуютпристального внимания. Главным вопросом нашей статьи выступает проблема: еслипроисходит изменение культурного ландшафта у якутов, то приводит ли это к изменению их идентичности? В обсуждении использованы данные междисциплинарногоподхода: антропология, лингвистика, генетика. Использованы методы: сравнительнойлингвистики, популяционно-статистической генетики, включенное наблюдение, глубинное интервью и интерактивный диалог антропологии.Якуты мигрировали с юга на север, произошло коренное изменение культурного ландшафта с южного на северный. Значительное изменение культурного ландшафта в Якутии происходит, начиная с 1950-х гг., что приводит к изменению идентичности у отдельной, довольно скромной части якутов, проявляющееся прежде всего в языке, то есть всмене родного якутского языка на русский. Вместе с тем, начиная с 1991 г., происходитвозрождение и ревитализация традиционной культуры саха. Изменения генетическогосодержания якутов в виде набора гаплотипов не происходит. Обнаружение единственного преобладающего гаплотипа (как конструктивного элемента идентичности) N1c1 у 93% якутов свидетельствует о чрезвычайной генетической устойчивости саха, несмотряна продолжительные контакты с русским народом, начиная с XVII века.Авторы приходят к выводу, что вместе со значительной трансформацией культурного ландшафта с XIV по XXI в. происходит изменение идентичности у незначительнойчасти якутов. Вместе с тем развитие якутской идентичности выявляется в культурев виде ревитализации традиционных праздников, обрядов, верований, фольклора и т.п.,а также в появлении якутского кино. Наиболее консервативным элементом идентичности якутов выступает генетическое содержание в виде однообразного гаплотипа, а ненабора различных гаплотипов, что свидетельствует об отсутствии изменений в этойсфере.
Механизмы экспликации этнокультурной ауры автохтонного и переводного текста
Authors: Шахпутова З.Х. , Алефиренко Н.Ф. , Нуртазина М.Б.
Published: February 2024

В статье рассматривается проблема восприятия и понимания этнокультурной ауры художественного текста. Доказывается, что восприятие художественноготекста как совокупности этноязыковых образов требует эмоционального и интеллектуального включения реципиента в мысленный диалог с автохтонным миром текста.Подчеркивается значение предметно-чувственного восприятия для адекватной интерпретации концептуально значимых смыслов текста. Этноязыковыми образами, излучающими автохтонную ауру, представляются концепты «қоңыр күз» и «ақ жауын».Восприятие происходит посредством осмысления языковых средств, создающих в воображении предметно-чувственные образы. Внимание сосредоточено на создании в повестиэтноязыковых образов автохтонного художественного текста и на когнитивно-метафорических истоках его этнокультурной ауры. В ходе анализа выявлено, что пониманиетекста представляет собой поэтапный процесс, включающий эмоционально-чувственное восприятие образа на уровне ощущений, переживание как текстовосприятие на основе субъективного жизненного опыта (включение его в свое смысловое пространство)и интерпретацию как мысленное разложение целостного текста на его компонентыи мысленное соединение этих компонентов в целое. Лингвокультурологическая интерпретация ключевых концептов «жауын», «қоңыр», «күз» выявила индивидуально-авторский смысл дискурсопорождающего концепта «қоңыр күз», который метафорическираскрывается в тексте через образ белого дождя (ақ жауын). Определяются изобразительно-выразительные средства языка, способствующие воплощению рассматриваемыхэтноязыковых образов. Проведенный анализ позволил выявить имплицитно представленную в тексте концептуальную метафору «жизнь – извилистая дорога» как важнейший конституент нарративного дискурса повести.
Роллан Сейсенбаев идиостилінің аудармада берілуі («Құм кезген өліктер» романы бойынша)
Authors: Муханова Н. Ж.
Published: February 2024

Мақала Роллан Сейсенбаевтың «Құм кезген өліктер» романындағы идиостильдік белгілерін және оларды ағылшын тіліне аудару ерекшеліктерін қарастыруға арналған. Зерттеудің негізгі мақсаты – бұл романдағы идиостильдік ерекшеліктерді анықтауға бағытталған тиімді тәсілді табу, тексеру және идиостильдік белгілердің ағылшын тіліндегі аудармасына талдау жасау.

Әдіснама үш кезеңдік зерттеу сатыларын қамтиды: авторлық идиостильді талдауға арналған модельді құру; шығармадағы автордың идиостильдік белгілерін анықтау; идиостильдік белгілердің аудармада берілу жолдарын талдау. Идиостильдің психолингвистикалық моделі арқылы жазушы шеберлігі айқындалып, талданады және бұл модельдің тиімділігі сараланады. Көркем мәтінді тану мен қабылдау бейсаналық ізденіс әрекеті болып табылады және біз өзіміздің квазиобъектілік/көркемдік бейнемізді қабылдай отыра, жеке мағынаға толы және көркем шығарма жазушымен енгізілген бейне аламыз. Психолингвистикалық модель бейнелерге басты назар аударады, себебі кітапты оқығаннан кейін оқырманның жадында қалатын жалғыз нәрсе бейнелер болып келеді. Бұл модель аясында идиостиль көркем шығарманың бейнелерін құрайтын формальды элементтер рөлін атқарады. Мақаланың жаңалығы мен практикалық маңыздылығы автордың  өзі құрған психолингвистикалық модельді тексеруінде және ұсынылған модель көркем аударма барысында жазушының идиостилін анықтау және талдау үшін қолданыла алатындығында көрінеді. Аудармашылар автордың идиостилін сақтауына назар аударуы керек деген қорытынды жасадық, себебі оның көмегімен оқырмандардың санасында кейіннен қалатын бейнелер жасалады. Ғылыми мақаланың нәтижелері жазушылардың идиостилін одан әрі зерттеу үшін пайдалана алады.
Жиембет жырау толғауларындағы көшбасшылық идея
Authors: Әлтай А.Д. , Жалелов Д.С.
Published: February 2024

Мақалада Жиембет Бортоғашұлының мұрасы мен жыраулық өнердің синкреттілігін анықтап, саралау мақсат етілген. Жиембет Бортоғашұлы шығармашылығын негізге ала отырып, жыраулардың тұлғалық қасиетінің көп қырлылығын анықтау да   мақаламыздың негізгі зерттеу нысанына алынған. Жиембет жырау толғауларынан көрінетін көшбасшылық қасиетін жан-жақты саралап, әдеби талдау тұрғысынан тұжырымдар жасалды. Толғаулардың кезеңіне қарай айтылған тұстарына тоқталу арқылы  автор  бойындағы көшбасшылық қасиет зерттеушілер пікірлеріне сүйене отырып талданды.  

Асан қайғы, Сыпыра, Қазтуған, Доспамбет, Шалкиіз, Ақтамберді, Үмбетей, Тәтіқара, Бұқар жыраулардың шығармашылығындағы көшбасшылық идея Жиембет жыраудың да тұлғалық қасиетінде орын алған. Хандық дәуірде хандар кеңесшілерімен үнемі санасып, пікірін тыңдап, шешім қабылдайтын болған. Сол себепті жыраулардың хандық дәуірдегі рөлі орасан зор еді. Мақаламызда жыраудың тұлғалық қасиетіндегі көшбасшыға тән хан мен халықты байланыстыру, ханға оңтайлы жауап беру, шешім қабылдауға бағыттау, батырлардың ұрыс алдындағы шеберлігіне рухани тұрғыдан дем беру сынды құндылықтар  көрсетіліп, кең түрде талданды.  Талдау барысында жырау толғауларынан үзінділер негізінде мысалдар келтірілді.

Жиембет Бортоғашұлы тұлғалық болмысының бір қыры – көшбасшылығы. Жыраудың бізге жеткен толғаулары мақаланың негізгі дереккөзі және зерттеу нысанына айналады. Есім ханға қарата айтылған толғауларынан мысалдар келтіріліп, ғылыми түйіндеулер жасалды. Ғалым-зерттеушілердің дәлелді дәйектемелері мен пікірлері басшылыққа алынып, таңдаулы еңбектерге сілтеме берілді.
Моңғол тілі дыбыстарының махбод теориясы бойынша жіктелуі
Authors: Ганболд Д.
Published: February 2024

Мақалада Ежелгі Үндістанда заттардың және табиғаттың сан алуан құбылысын түсіндіріп келген махбод теориясының тіл білімінде де қолданылғандығы баяндалады. Бұл теория буддизм арқылы моңғол халқының наным-сеніміне ғана емес, тіл танымына да әсер етті. Сондықтан ең әуелі «ұлы бес элемент» деп аталатын терминнің және моңғол дәстүріндегі махбод теориясының негізгі мән-мағынасы талданады.

Моңғолдың дыбыс ілімінің дәстүрі шығыстық, соның ішінде ежелгі үнді, тибет тілдерінен және «Ганжуур», «Данжуур» топтамасынан аударылған шежірелерге, қытай, тибет, корей тіл білімінің туындыларына негізделеді. Моңғолдың оқымысты діндарларының, тілші ғалымдарының махбод теориясын қалай түсініп, тілдік дыбыстарды жіктеуде қандай ұғымдар мен терминдер қолданғанына назар аударады. Автордың пікірінше, аталған теорияға сәйкес моңғол тілі дыбыстарының  жіктелуі тілдік дыбыстардың жасалу жолының түпкі сипатын нақтылап берумен қатар дыбыстардың өзгеруі, дыбыс ағынындағы орны, заңдылығын түсінуге алғашқы қадам болды; бұл дыбыстық жіктелім буынға негізделгендіктен, дыбыстардың «бірге өмір сүруі» жағдайы, үйлесуі мен үндесімін нақты көруге жағымды жағдай жасады.

Мақаланың қорытындысында Үнді философиясындағы махбод теориясы негізінде қалыптасқан моңғол тілі дыбыстарының жіктелімінің төрт түрлі пайдасы анықталды.
Қазақ тілін оқыту үдерісінде қолданылатын тапсырма түрлері
Authors: Туякбаева Р.Р. , Ашенова А.Т. , Мансуров Н.Б.
Published: February 2024

Мақалада жоғары оқу орындарында «Қазақ тілі» пәнінен білім беру мен оқу үдерісінде қолданылатын тіл үйрету әдістемесі қарастырылады. Лексика-грамматикалық тапсырмаларды түсіндіру барысында цифрлық технологияларды қолдану мүмкіндігі көрсетіледі. Бүгінгі таңда цифрлық технологияларды қолдануға байланысты ақпараттар, ақпараттық ресурстар көптеп саналады. Қазақ тілін оқыту үдерісінде цифрлық технологияларды пайдалану мақсатында ресми сайттардағы ресурстарды қолданған тиімді деп санаймыз. Мақалада сабақ барысында ҚР БжҒМ сайтындағы «Пайдалы сілтемелерді» қолдану ұсынылады. Мәтінмен жұмыс жасауда білім алушылар жаңа сөз, сөз тіркестерінің мағынасын анықтап, түсіну үшін «Сөздік қор» айдарын тікелей пайдалануына болады. Сондай-ақ цифрлық технологияларды қолдана отырып, сабақ тақырыбына сәйкес алынған бейнематериалдағы ақпараттармен жұмыс жасау барысында жаңа сөздерді меңгеретіндей, айтылым бойынша өзіндік ой-пікір, көзқарасын білдіре алатындай, жазылымға байланысты сауаттылықты арттыратындай тапсырма түрлері ұсынылады. Сауаттылықты арттыру мақсатындағы жазылым тапсырмаларын орындауда «Қазақ тілінің орфографиялық электрондық базасын» қолданған тиімді. «Қазақ тілін»  оқыту үдерісінде жаңа технологияларды қолдану – білім алушының сөздік қорын кеңейтуге, ойын еркін жеткізе білуге, ақпараттарды сыни тұрғыдан талдауға, өз пікірін сауатты жаза білуге дағдыландырады.
Сарыарқа қазақтары фольклорлық мұрасының тәрбиелік мәні
Authors: Маулет А. , Сабырова Ә.С.
Published: February 2024

Мақалада Сарыарқа қазақтарының рухани мұрасы оның ішіндеғасырлар бойы атадан-балаға ауызша таралған фольклорлық мұраларының жиналу,сақталу, зерттелу мәселелеріне және осы құндылықтардың ұрпақ тәрбиесіне рөліқарастырылады. Сарыарқаны мекен еткен қазақтардың рухани мұрасы туралы әркезеңдегі жүргізілген ғылыми-зерттеу экспецидяиаларға шолу жасай отырып, қазақдаласын оның ішінде Сарыарқа даласын аралаған шетел саяхатшылары мен отандықғалымдарымыздың халқымыздың тұрмыс-тіршілігі мен этнографиялық жағдайынанмәлімет берген еңбектерінде, Сарыарқа өңіріндегі қазақтардың фольклорлықмұраларының озық үлгілерімен қоса (жоқтау, сыңсу, жарапазан, қара өлең, жұмбақ,жаңылтпаштар және т.б.) классик халық композиторлардың шығармалары,орындауышылық өнердің әртүрлі жанрларын ел арасынан жинап зерттегені анықкөрінеді. Ұлттық сипатқа ие Арқа қазақтарының фольклорлық мұралары аймақтық,этникалық қоныстану ерекшелігіне байланысты өзіндік сипатқа ие екені анық.Сондай-ақ еліміз тәуелсіздік алғаннан кейін, шетелден қандастарымыз көшіп келіпҚарағанды облысының елді-мекендеріне көптеп қоныстанды. Сол келген қандастарменбірге қазіргі жас ұрпақтың санасынан өшкіндеп бара жатқан, қазақтың әдет-ғұрыпсалт-дәстүріне, орындаушылық өнері мен этнографиялық құндылықтарыныңнышаны болған көптеген мұралар келді. Мақаланың ғылыми талдау бөлігінде,Сарыарқа өңірін мекендеген байырғы қазақтардың фольклорлық мұраларыныңүлгілері, қандастармен бірге келген құндылықтармен салыстырмалы қарасырылып,аймақтық-орындаушылыққа тән ортақ ерекшеліктері, ұлттық рухани тұтастықтұрғысынан тұжырымдалады. Мақалада берілген «қара өлең», «жарапазан», «жоқтау»,«жұмбақ», «жаңылтпаш» сияқты фольклорлық мұралар туралы құнды деректер,Сарыарқа қазақтарына жүргізілген ғылыми-зерттеу экспедиция барысында жиналғантың материалдар негізінде сұрыпталды.
Проблемы экологии личности как субъекта художественного текста (на материале романа Н. Веревочкина «Зуб мамонта. Летопись Мертвого города»)
Authors: Кайраткызы Д. , Баркибаева Р.Р. , Валикова О.А.
Published: February 2024

Настоящая статья посвящена актуальной междисциплинарнойпроблеме – экологии личности в контексте литературоведческого подхода. Экологияличности, исследующая феномен индивидуальной психической структуры,развивается в настоящее время в нескольких направлениях – от панэкологического,когда индивид осмысляется как часть окружающей среды, до психологического, когдаего уникальные личностные характеристики участвуют в протекании субъектныхинтеракционных процессов. Материалом для исследования данного явления можетстать и литература. Художественный текст, субъектная организация которогопредставляет собой данные для анализа, предоставляет нам типы личностей, которыецелесообразно исследовать с точки зрения личностной экологии. В данной работе мыпопытались продемонстрировать это на примере постмодернистского текста –произведения Н. Веревочкина «Зуб мамонта. Летопись мертвого города». Протагонистромана – классический образец дефекцитарной личности, преодолевающей собственныенегативные установки в контексте новой для себя социальной среды. Используя методмифопоэтического анализа и психологического комментирования, мы пришли к выводу,что герой современной казахстанской прозы – это личность с нарушенной внутреннейэкологией, восстановить которую способны лишь определенные обстоятельства(эксплицированные нами на уровне сюжетики).
Постмодернистік әдебиеттегі симулякр: генезисі мен зерттелуі
Authors: Айтуганова С.Ш. , Сарсембаева С.А.
Published: February 2024

Мақалада постмодернистік әдебиеттегі симулякр категориясының шығутегі, қалыптасуы және зерттелуі қарастырылады.«Симулякр» ұғымының дамуы антикалық кезеңде бастау алып, постмодернизмдәуірінде философ Ж.Батайдың негіздеуімен ғылыми айналымға енген. Термингеқатысты алғашқы ой-тұжырымдар грек ойшылдары Платонның, Эпикурдыңтрактаттары негізінде талданады. Антикалық кезең философиясында симулякрзаттың көшірмесі, репрезентациясы түрінде сипатталады. Кейіннен французғалымдары Ж.Батайдың, Ж.Делездің, Ж.Бодрийярдың зерттеу еңбектеріндесимулякр жаңа қырынан талданып, қазіргі заманғы философиялық, әлеуметтіксаяси жағдайды сипаттаудың кең контекстінде беріледі. Ж.Бодрийяр ұсынған«Симуляциялар мен симулякрлар» теориясы бойынша симулякрдың қоғамдағы,өнердегі, әдебиеттегі көрінісі мен қызметі талданады. Ресей ғалымдары М.Эпштейн,Н.Маньковская және О.Бычкованың симулякрлар теориясына қатысты ойтұжырымдары зерделенеді. Орыс әдебиеттанушысы М.Эпштейннің мақалаларыбойынша Кеңестік кезең идеяологиясының симулякрлар теориясымен өзара байланысықарастырылады. Философ, постмодернизмге қатысты бірқатар еңбектердің авторыН.Маньковскаяның зерттеу жұмыстарындағы симуляциялық қатынастардың дамусатылары жайлы пікірлері пайымдалады. Ғалым О.Бычкованың орыс әдебиетіндегісимулякрдың көркем мәтіндегі қызметі мен орнына қатысты тұжырымдарыталданады. Симулякрдың қазақ прозасындағы қолданысы әдебиеттанушы, PhDГ.Сәулембектің зерттеу еңбегі негізінде қарастырылады.
Көркем әдебиеттегі фэнтези жанрының шығу төркіні мен түрлері
Authors: Демесинова А.А.
Published: February 2024

Мақалада фэнтези жанрының шығу төркіні қарастырылып, шығармамазмұнына өзек болатын архетиптік сюжеттер мәселесі көтеріледі. Ғылымифантастика мен фэнтези жанрының жанрлық өзгешелік сипаттары айқындалады.Фэнтези жанрындағы өзгеше астралды, параллель әлемнің көркемдік шындықәлеміне айналып, өзінің көркемдік заңдылықтарымен өмір сүруінің алғышарттарытүйінделіп, тұжырымдар жасалады. Фэнтезидің ертегілерден өзгешелігі мұндағытаңғажайып оқиғалар суреттелетін әлемде қалыпты жағдай ретінде бейнеленіп,ақиқат шындықтағы табиғат заңдылығы сияқты жүйелі көрініс табады.Мақала мазмұнында әлем әдебиетіндегі және қазақ әдебиеті фэнтези жанрыныңкөрнектіөкілдерініңшығармаларынашолужасалады. Негізгібөлімдефэнтезижанрыныңғылыми анықтамасы, оның қазіргі кездегі негізгі жанрлық түрлері – эпикалық, басқашаатасақ, батырлық немесе қаһармандық фэнтези, ертегілік фэнтези, «қара» фэнтези,нормалық фэнтези, пародия фэнтезиі, қала фэнтезиі, ғылыми фэнтези, мистикалықфэнтези туралы тұжырымдар жасалады. Фэнтези жанрының тууына түрткі болғанмифологиялық сюжеттер мен эпикалық дастан-жырлардың көркемдік генезисіненазар аударылады. Фэнтези жанрындағы шығармалардың сюжеттік кеңістігіндегіреалды, мифологиялық, эпикалық, фантастикалық кеңістік сипаттары талданады.Қазақ фэнтезиінің қалыптасып, дамуына тоқтала келіп, оның көркемдік деңгейізерделенеді. Қорытынды бөлімде мақаладағы түйінді пікірлер сараланып, тұжырымдаржасалады. Қазіргі фэнтези жанрының алдында тұрған мақсат-міндеттер көрсетіледі
Бүгінгі фольклортану және Ахмет Байтұрсынұлының ауыз әдебиетін саралау ұстанымдары
Authors: Қасқабасов C.А. , Карипбаев Ж.Т. , Мырзабек А.К.
Published: February 2024

Осы мақалада қазақтың аса көрнекті ғалымы А. Байтұрсынұлының«Әдебиеттанытқыш» еңбегінде ауыз әдебиетін саралауға байланысты қолданғанғылыми ұстанымдары, өзінен кейінгі кеңестік және бүгінгі фольклортануғылымындағы ұстанымдар тұрғысынан пайымдауға қадам жасалды. Зерттеубарысында А. Байтұрсынұлының ауыз әдебиетіне байланысты пікірлері өззаманындағы теориялық ұстанымдарының ықпалы болғаны анықталды.Зерттеу әдісі ретінде тарихи-салыстырмалы және герменевтикалық әдістерқолданылды. Сонымен қатар, зерттеу барысында оның ғылыми парадигмасымен ұстанымдарына байланысты туындаған мәселелер анықталып, оның дінифакторға байланысты екеніне көрсетілді. Ауыз әдебиетіндегі жекелеген жанрларбойынша тиісті салыстырулар жасалып, Алаш, кеңестік және тәуелсіздік кезеңдерарасындағы көзқарастарға байланысты сабақтастықтар анықталды. Тарихи жәнезамана ағымына байланысты әдебиеттану мен фольклорда орын алған ғылымикөзқарастардың өзгеруіне байланысты А. Байтұрсынұлы ауыз әдебиетіне жатқызғанжанрларға байланысты өзгерістер болғаны айқындалды. Осы пайымдауларғабайланысты тиісті қортындылар мен тұжырымдар жасалды.
Особенности и основные проблемы аудиовизуального перевода
Authors: Калиева А.Г. , Жапарова А.Ж.
Published: February 2024

Статья посвящена аудиовизуальному переводу как отдельномувиду переводческой деятельности, его особенностям и трудностям. Особоевнимание уделено теме теоретического обоснования аудиовизуального переводаи его самым распространенным видам. В работе раскрывается содержаниепонятий «дублирование» и «субтитры» и рассматривается, какой из этих формаудиовизуального перевода предпочтительней. Выделяются и описываются проблемы,с которыми сталкиваются переводчики аудиовизуального перевода.Исследования в области аудиовизуального перевода значительно расширились в планеизучения и преподавания перевода в академических целях. Интерес к этой областиприводит к увеличению исследований по дублированию, субтитрам и в то же время поизучению лингвистических аспектов в дидактике аудиовизуального перевода. Авторприходит к выводу, что аудиовизуальный перевод отличается особой сложностью ипри данном переводе языковая эквивалентность может отойти на задний план.
Әшекей бұйым атауларының сөзжасамдық сипаты
Authors: Саликжанова Ш.Б.
Published: February 2024

Әшекей бұйымдар – бұл ғасырлар бойы дамып, қалыптасқан, бізге атадан балаға мұра етіп қалдырылған ұлттық өнер туындысы, дәстүрлі және халықтық өнердің сарқылмас көзі. Халық қолөнері қандай болмасын оның тарихы әлеуметтік құрылымымен, әдет-ғұрыптарымен, салт-дәстүрлерімен өрілген.

Зергерлік бұйымдар – бойында көркем образдардың өзіндік ерекшелігін мұқият сақтаған жәдігер және қанша ғасыр өткеніне қарамастан, ол ұрпақтан-ұрпаққа мұра ретінде беріліп келеді. Бұл өнер біздің ұлттық мәдениетімізде ерекше құндылықтар болып қана қоймайды, сонымен қатар бір жағынан, тіліміздің бай лексикалық қорынан орын алады. Екінші жағынан-рухани, философиялық, эстетикалық көзқарастар көрсеткіші ретінде өскелең ұрпақты ұлттық рухта тәрбиелеуде, халық шығармашылығын, дәстүрлерді меңгеруде өте маңызды. Біздің ұлттық мәдениетіміздегі қолданбалы өнер халқымыздың тарихының, оның ұлттық бірегейлігінің, дүниетанымының үйлесімді дамуын көрсетеді.

Зерттеудің мақсаты – зергерлік бұйым атауларының сөзжасамдық сипатын ашу. Мақалада осы мақсатқа сай талдау жасалады,  соның негізінде зергерлік бұйымға қатысты аталымдардың көпшілігі аналитикалық тәсіл арқылы жасалғаны дәйектеледі. Біздің тілімізде  кейбір әшекей атаулары сирек қолданылатындықтан көнерген сөздер қатарынан орын алатын жағдайлар бар, кейде олардың мағынасын тек мәтін шеңберінде түсінуге болады. Сондықтан сәндік бұйым атауларына лингвистикалық талдаулар жасаудың маңызы зор екендігі айтылады.
Художественные средства создания пейзажа в национальной литературе и станковой живописи Казахстана XX в.
Authors: Личман Е.Ю.
Published: February 2024

В статье исследуется проявление психологизма при создании А.С.Пушкиным образа главного героя в романе «Евгений Онегин». Рассматривается сохранение этого же метода казахским классиком Абаем при переводе отрывков «Письмо Татьяны к Онегину»,  «Письмо Онегина Татьяне» из романа на казахский язык. Творческий перевод иноязычным поэтом дополнен своим вариантом видения конца жизненного пути пушкинского героя из романа в стихах.  Казахским поэтом создано «Предсмертное письмо Онегина». Таковое отсутствует в сюжете пушкинского оригинала. Мотивируется создание варианта «Предсмертное письмо Онегина» Абаем Кунанбаевым. Проблемы переводов Абаем отрывков из пушкинского произведения в отечественном литературоведении исследованы до этого А.С.Калмурзаевым, К Жумалиевым, Ш.Елеукеновым, С.Фомичёвым, Г.Бельгером.

Нами рассматривается абаевская рецепция пушкинского героя, влияние на казахского поэта художественного стиля Пушкина при отображении обыденного конфликта и психологии, порожденных воздействием среды и социальных отношений, взаимоотношений между мужчиной и женщиной.  Акцентируется внимание читателя на особенности социально-исторического развития казахского общества, национальной картины мира, индивидуального таланта акына.

Анализируется общее и индивидуальное в психологическом отображении, воспроизведении образа Онегина в художественном стиле А.С.Пушкина и Абая Кунанбаева.

Предполагается, что сравнение художественных стилей двух классиков будет способствовать познанию творческой индивидуальности, неповторимости казахского гения и его места в общем развитии литературы, национальной и мировой.
The linguopragmatic aspect of the theatrical review in the British press
Authors: Avazbakiyeva F.R. , Beisembayeva Zh.A. , Nygmetova B.D. , Aldaberdikyzy A.
Published: February 2024

The purpose of the study is to investigate the linguopragmatic aspect of the theatrical review in the British press. The term “review” is often used for a comprehensive analysis of several types of writing, including a review of international news, a review of book novelties; reviews of various forms of art (theatrical, cinematic etc.) and science (popular science). Media coverage of the theater, particularly in the form of theatrical reviews, need particular language tools due to the specialized nature of its themes and aims. The consideration of linguistic means and their role in the creation of a multifunctional theatrical review appears to be relevant due to the fact that it touches on a wide variety of issues. Some of the issues include genre contamination, the interaction of media and advertising, cultural and aesthetic concerns, as well as general main trends in the stylistics of the language used in theatrical discourse. Within the framework of the investigation, theatrical reviews in the British press are analyzed from a linguistic perspective. Particular focus is placed on the linguistic characteristics of reviews, as well as the manners in which the critic's personality and the image of his audience are conveyed through the written word.
Қазақ тіліндегі көк концептісінің лингвомәдени сипаты
Authors: Алкая Е. , Пансат Ж.М. , Халикова Н.С.
Published: February 2024

Мақалада көк концептілік өрісі туралы ақпарат беріліп, концептуалдық талдау түрлері қарастырылады. Концептілер жүйесі ұлт мәдениетін зерттеуге жол ашатын элемент ретінде зерттеу нысанына алынады. Қазақ халқының ғаламның тілдік бейнесін көк концептісі арқылы тану жолдары талданды. Ғылыми мақаланың мақсаты – көк концептісінің семантикалық және құрылымдық жағынан дамуы мен тілдік бірліктерде қолданылуын зерттеу және іріктелген ұғым-түсініктердің концептуалдық мазмұнын когнитивтік аспектіде анықтау. Осы мақсатқа жету үшін концепт, концептілік өріс, ғаламның тілдік бейнесі ұғымдарына беріліп жүрген ғылыми анықтамаларға тоқталып, солардың негізінде концептіге автор тарапынан өзіндік жеке анықтама берілді. Көк концептісінің когнитивті дискурстағы (тұрақты тіркестер, бата-тілек, проза, поэзия) көрінісі нақты тілдік деректер арқылы айқындалды. Көк концептісінің танымдық және лингвомәдени сипатын анықтайтын макроконцептілерге талдау жасалды. Көк концептісін анықтайтын тілдік деректер концептуалдық-семантикалық, лингвомәдениеттанымдық талдау әдістері арқылы зерттеледі. Қазақ тіліндегі түр-түс атаулары әлемін жан-жақты терең білудің практикалық маңызы зор. Соның ішінде көк концептісі мен одан туындаған тіркестердің табиғатын зерттеудің нәтижесі қазақ тілі лексикологиясы, семасиология, фразеология, когнитивтік тіл білімі, лингвомәдениеттану т.б. салаларын оқытуға қажетті құнды материал болып саналады.
Ergonomic learning of the language of the urban environment
Authors: Yerbulatova I. K. , Кurmanova B.Kh. , Magauova A.T. , Almurzina S.S.
Published: February 2024

The proposed article contains the materials of the currently ongoing ergonomic research focused on the development of the problem of ergodesign design related to the study of the phenomenon of human visual comfort when perceiving fragments of the urban environment. The terminological meaning of the word "ergonym" was found from the very beginning of the 20th century when there was no fixed concept yet. For this reason, the semantic meaning was inaccurate due to the greater flow of linguists and their opinion. But through the practical part, the authors managed to exclude similar onyms, thereby expanding the onomastic field. The practical part of the article consisted in the study of local ergonyms of the urban center of Western Kazakhstan, denoting objects serving motor vehicles.

To collect onomastic research material, the following methods and techniques were used: sociolinguistic and psycholinguistic methods, level analysis when studying the linguistic characteristics of onyms; as well as general scientific methods, primarily modeling and experiment. The results of the study confirm the hypothesis that the language situation has a huge impact on the processes of formation of ergonymic space and, as a sociolinguistic phenomenon, reflects the level of the ethnic and cultural component of society
Хұсрау-Шырын» поэмасы және түркі халықтарының эпикалық мұрасы
Authors: Сағымжанова Т.Б. , Сағындық Н.Б. , Алкая Е.
Published: February 2024

Мақалада ислам мәдениеті кезіндегі түркі өркениеті жетістіктері мен шығыстық классикалық әдебиет үрдісін сабақтастырдық. Шығыстық қисса-дастандарды зерттеуші-ғалым А. Қыраубаева қисса-дастандар хақында олардың тууы мен қалыптасуы тұрғысынан талдай келіп, қисса-дастан жанрының ежелгі әдебиетімізде ХІІІ-ХІҮ ғасырларда туып, ХІХ ғасырдың екінші жартысы мен ХХ ғасырдың бірінші жартысында дамып-қалыптасқанын дәлелдейді. Мақаланың негізгі идеясына айналған шығыстық қисса-дастандардың арасынан ең бастысы ретінде «Хұсрау-Шырынды» алғанымызбен, сол дәуірдегі бірқатар еңбектер де талданды. Өйткені, түркі халықтарының эпикалық мұрасын құрайтын тарихтың терең қойнауы бәрімен тығыз байланысты.

Мақаланың негізгі бөлімі шығыстық қисса-дастандар мен ғашықтық жырлар өзіндік стилі мен сюжет дамуы қалыптасқан жанр ретінде тарих қойнауынан нәр алып, ХХ ғасырдың басына дейін жалғасқан сөз өнерінің үлкен бір саласы екендігін ұғындырады.

Қорытынды бөлімде қазақтың терең тарихындағы  ғашықтық дастандарындағы ұқсастықтары мен негізін салыстырмалы түрде қарастыра отырып түйін шығарамыз. Әлемдік ғылымның зерттеу нысанына айналған шынайылық пен фольклордың арасындағы байланыстың қаншалықты нығыз орналасқанына қорытынды бөлім нақты анықтама береді.
About One Linguistic Problem
Authors: Polyakov O. M.
Published: February 2024

Introduction. The article continues a series of publications on R-linguistics and is dedicated to the ternary hypothesis and the problem of modeling the world associated with it. The essence of the ternary hypothesis is based on the assumption that any natural language does not use verbs with arity (valency) above three. This hypothesis creates an epistemological problem, the essence of which lies in the mismatch between the constraints of the dimensionality of thinking and the dimensionality of some phenomena and processes of the surrounding world. The indicated problem is directly related to language, since language reflects human thinking and the structure of the world model.

Methodology and sources. The results obtained in the previous parts of the series are used as research tools. To develop the necessary mathematical representations for verbs with high valence, the categorization axioms formulated earlier in the series are used.

Results and discussion. It has been shown that cases of multiple indirect objects are related to data dependencies in the sentence. Methods of categorization have been developed for ternary relations and relations with higher arity. It has been demonstrated that even in this case, all conditional categorizations and conditional verbs can be reduced to a single categorization.

Conclusion. The ternary hypothesis and the ternary problem are formulated. Based on the study of data dependencies, it is shown that the ternary hypothesis is most likely true for all natural languages. Based on the study of methods of categorizing relations with arity higher than three, it is demonstrated that in this case linguistic spaces show stability regardless of the location of categories in the sentence, which makes it possible to describe highdimensional interactions using subordinate clauses. Thus, the appearance of subordinate clauses in all languages of the world is associated with the need to describe highdimensional interactions in the world model human.
Armenian Diaspora of Mordovia: Socio-Cultural Portrait (Experience of Sociological Analysis)
Authors: Barinova O. N. , Kuzina O. N. , Manaeva I. V.
Published: February 2024

Introduction. The relevance of studying national diasporas in Russia is due to the intensification of ethno-confessional contradictions in the near abroad and the expansion of migration flows. The importance of the issues of adaptation and integration of migrants within the framework of established regional societies increases, a certain conflict potential within diasporas is fixed. The scientific novelty consists in the fact that the data of the sociological study of the Armenian Diaspora for 2023 was introduced into scientific circulation. The purpose of the article is to describe the  sociocultural portrait of the Armenian Diaspora in the conditions of a multi-ethnic and multi-confessional region (Republic of Mordovia).

Methodology and sources. The genre of the sociological portrait in the framework of the study of society involves a comprehensive description of society, a systematic analysis of its basic characteristics. The authors compiled a sociocultural portrait of the Armenian diaspora, and at the same time emphasized the problems of adaptation and integration of Armenians into the multiethnic space of the region.

Results and discussion. The primary data were the results of two waves of sociological research in 2017 and 2023, conducted by employees of the State Institution of the Republic of Moldova «Scientific Center for Socio-Economic Monitoring». 185 respondents were interviewed in 2017 and 285 in 2023. The sample is targeted, the recruitment of respondents was carried out through regional diaspora networks, as well as by the «snowball» method. As a result, the features of the settlement of the Armenian Diaspora, employment and labor practices are identified. The article characterizes the ethnic and confessional attitudes of the diaspora, and also reveals the specifics of social identity and linguistic attitudes.

Conclusion. The socio-cultural portrait of the Armenian Diaspora in Mordovia is quite static and differs in already formed features. The social well-being of Armenians in Mordovia is generally positive. Positive assessments prevail in the perception of the financial situation, relations with the local society, and respect for their rights. The integration processes taking place in the Armenian Diaspora are characterized by a high degree of expression and positive dynamics, but do not imply complete assimilation. Integration occurs with varying degrees of intensity in specific areas of everyday life, such as economic, social, cultural and political.
Formation of a Positive Image of People with Disabilities in Modern Russian Media as the Basis for their Social Inclusion
Authors: Margyan Ya. A. , Rocheva Ya. S. , Shavonin A. L.
Published: February 2024

Introduction. The social policy of the Russian state is aimed at involving socially vulnerable groups of the population in all spheres of social life. One of the most important mechanisms of social inclusion is the formation of a positive image of people with disabilities in modern Russian media. Studying the features of the representation of people with disabilities in various types of media will form the basis for their future sociological monitoring and the creation of a positive image of people with disabilities in Russian society.

Methodology and sources. The methodological basis of the study is the works of Russian and foreign sociologists devoted to the problems of social inclusion of people with disabilities. An integrative and inclusive approach is substantiated to ensure a transition from solving situational problems to the comprehensive implementation of inclusive practices for people with disabilities. The main research method is qualitative content analysis of articles from federal media and social media.

Results and discussion. The conducted research and comparison of its results with a previously performed analysis of the representation of people with disabilities in the federal media made it possible to identify the main features of the formation of a positive image of people with disabilities in social media in accordance with the principles of social inclusion. In social media, the image of people with disabilities, more often than in traditional media, is constructed through the stories of individual representatives of this social group, a description of their life and everyday life. Such an approach, according to the authors, is a more effective tool for the social inclusion of people with disabilities than materials about the social group as a whole and the benefits provided to them, which more often appear in traditional media. Also, a special approach requires studying the comments under the main materials, which are the main difference between social media and traditional media.

Conclusion. Based on the author's comparative research, conclusions are drawn about differences in the representation of people with disabilities in traditional media and social media. Based on these findings, directions for improving the activities of Russian media in creating a positive image of people with disabilities are formulated, and recommendations for further study of the representation of people with disabilities in the media are presented.
Reflection of Gus Dur Thoughts and Movements in The View of Cirebon Figures
Authors: Maskur Musa Muhammad , Minanur Rahman Muhammad , Fauzi Rizki
Published: February 2024

The influence of one’s leadership is influenced by charisma and a lifelong struggle to be a leader. Leaders who have a good profile will always be an encouragement and inspiration for change, even after the leader has long died. To achieve this, a leader must be able to realize the vision in the reality of life. The purpose of this study is to explain the reflection of Gus Dur’s thoughts and movements in the view of Cirebon figures. The method used in this research is library research with a descriptive qualitative approach. A literature review of various relevant sources, such as books, journals, and other scientific articles, is used to collect data. The results showed that K.H. Abdurrahman Wahid, commonly known as Gus Dur, produced many ideas and thoughts with the movements he made. These ideas and thoughts are not only for the benefit of a group; they are for the benefit of humanity, especially the Indonesian nation. Many of Gus Dur’s ideas and thoughts, especially regarding humanity, were produced, including the indigenous Islam, pluralism, and defending minorities. Some of the ideas and thoughts produced by Gus Dur were reflected in a movement. As a result, the Indonesian people, including Cirebon figures, can continue to reflect their ideas and thoughts in the form of movements in their daily lives.
Art-Historical Analysis of Selected Sacred Sufi Paintings in Kano, Nigeria
Authors: Nasidi Nadir A.
Published: February 2024

‘Iconoclasm’, which may simply be defined as the destruction of artworks as a result of hatred towards them is a common phenomenon in all the three major Abrahamic desert religions; Judaism, Christianity and Islam. Because Islam frowns at representational art, especially sculptures in the round, many Muslim artists pursue and develop their creativity in the elegant Arabic calligraphic embellishments used to adorn the walls of mosques, palaces and the covers of Islamic books. However, despite the growing nature of iconoclasm amongst mainstream Muslims, the Sufis see no harm in visually and artistically representing their saints and hermits as a way to honour them and seek their barakah (blessings). It is on this basis that this paper examines selected sacred Sufi paintings of Kano, Nigeria. Relying heavily on oral interviews and written sources this paper traces the historical development of sacred Sufi paintings in Kano, Nigeria, focusing largely on the art historical appreciation and contextualization of such paintings. The paper also found out that despite the importance of sacred Sufi paintings in the reconstruction of history, they receive little or no scholarly attention.
PERGESERAN FUNGSI HADIS DI MEDIA SOSIAL
Authors: Perdana Tazkia Anugraheni , Alfika Inayatul Masruroh
Published: February 2024

Social media plays a big role in the process of mediatising hadith in Indonesia. Instagram, Tiktok and Twitter are the social media used by most Indonesians. In the digital era, hadith is conveyed through these social media. The delivery is considered more effective because it can reach more audiences. This paper aims to see how the mediatisation of hadith on social media, especially in Indonesia, as well as the response of netizens to the mediatisation of hadith spread on social media. The results of this study show that the form of hadith mediatisation on social media is influenced by the goals and intentions of the account owner. The purpose and intention of the account owner are reflected in the hadith and narrative used in the content. Meanwhile, hadith content that has a lot of responses from netizens is content that tends to blend the Islamic Shari'ah derived from hadith with the reality in society.
KOMUNITAS SAMIN DALAM PUSARAN PERUBAHAN DARI PETANI MENJADI PEKERJA URBAN
Authors: Rosyid Moh
Published: February 2024

This paper describes the attitude of youth Samin community in Kudus Central Java. Data collected by interview, observation, and literature was analyzed using a qualitative descriptive approach. Result, Samin is Javanese ethnic community the originally driven by Ki Samin against invaders in Blora, Central Java. Its existence extends to city Kudus until now. Youth Samin community in Kudus attitude the see changes in parental attitude from famers came urban workers. The result (1) follow a lifestyle now and (2)no longer a farmer, and (4) younger generation idol a millennial profession. The impact, want to be an urban and worker become urban worker.