Πρότυπο μεθοδολογικό πλαίσιο για τη δυναμική αποτίμηση της βιώσιμης αστικής κινητικότητας
Authors: Σδουκόπουλος Αλέξανδρος 
Published: January 2022

Η Βιώσιμη Αστική Κινητικότητα είναι μια έννοια η οποία λόγω των διαχρονικών αξιών που ενσωματώνει και του σύνθετου και δυναμικού της χαρακτήρα, παραμένει πάντοτε εξαιρετικά επίκαιρη. Η Βιώσιμη Αστική Κινητικότητα αποτελεί το όραμα για κάθε αστική περιοχή, ενώ βρίσκεται και στον πυρήνα όλων των σύγχρονων οικουμενικών στόχων και νεοφυών ιδεών και τάσεων. Παρόλη την αναγνώριση του ρόλου που διαδραματίζει, η πραγμάτωση της Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας συνιστά μια φιλόδοξη πρόκληση, αναπόσπαστο κομμάτι της οποίας αποτελεί η παρακολούθηση και αξιολόγηση των επιμέρους της πτυχών μέσω της χρήσης κατάλληλων μεθοδολογικών προσεγγίσεων, όπως τα συστήματα δεικτών και οι σύνθετοι δείκτες. Στο πλαίσιο αυτό, η παρούσα διδακτορική διατριβή, αξιοποιώντας τα ευρήματα της εκτενούς βιβλιογραφικής ανασκόπησης —41 συστημάτων δεικτών, 34 σύνθετων δεικτών, και τέλος, των 2.640 δεικτών που τους απαρτίζουν— που πραγματοποιήθηκε στο πρώτο της μέρος και τα οποία ανέδειξαν τόσο τις βασικές κατευθύνσεις και τις καλές πρακτικές των υφιστάμενων μεθοδολογικών προσεγγίσεων όσο όμως και τα ερευνητικά κενά και τα αδύναμά τους σημεία, εισάγει ένα πρότυπο μεθοδολογικό πλαίσιο για τη δυναμική αποτίμηση της Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας. Το πρότυπο αυτό μεθοδολογικό πλαίσιο αναπτύσσει έναν νέο, εύληπτο, περιεκτικό και ολιστικό σύνθετο δείκτη Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας που συμβολίζεται με το ακρωνύμιο sumiX. Ο συνδυασμός των επιλογών που προτείνεται στα τέσσερα βασικά στάδια δόμησης του σύνθετου δείκτη στο πλαίσιο της παρούσας έρευνας ενσωματώνει τόσο τις καλές πρακτικές των υφιστάμενων μεθοδολογικών προσεγγίσεων όσο και λύσεις που διαφέρουν από την τετριμμένη επικρατούσα πρακτική και εφαρμόζεται για πρώτη φορά στον τομέα της Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας. Πιο συγκεκριμένα, ο sumiX στο πρώτο στάδιο υιοθετεί μια πολυεπίπεδη ιεραρχική δομή που περιλαμβάνει, πέρα από το τελικό ανώτατο επίπεδο, τρείς ακόμη στάθμες στις οποίες βρίσκονται οι τρείς παραδοσιακοί πυλώνες της Βιωσιμότητας, 24 θεματικές ενότητες δεικτών και 75 επιμέρους δείκτες Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας. Εν συνεχεία, στο δεύτερο στάδιο ο sumiX ενσωματώνει έναν συγκερασμό: α)καθιερωμένων δεικτών στον τομέα της Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας, β)νέων, προτεινόμενων δεικτών που αποτιμούν ζητήματα αιχμής ή φαινόμενα με ιδιαίτερο τοπικό ενδιαφέρον, και γ)υφιστάμενων δεικτών που προέρχονται από άλλους επιστημονικούς τομείς και προτείνονται για χρήση και στον τομέα της Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας. Ακολούθως, στο τρίτο στάδιο η προσέγγιση που εισάγεται κανονικοποιεί τους επιμέρους δείκτες χρησιμοποιώντας ένα εύρος συναρτήσεων κανονικοποίησης γραμμικής φύσης, στο οποίο συγκαταλέγονται συνεχείς και διακριτές, γνησίως μονότονες, μονότονες, και τέλος, μη-μονότονες συναρτήσεις. Οι συναρτήσεις αυτές συνδέονται/καθορίζονται από ρεαλιστικά, μεσοπρόθεσμου ορίζοντα, εύκολα αναθεωρήσιμα επιθυμητά/βιώσιμα και μη, κατώφλια που πηγάζουν από: νομοθετήματα, κείμενα πολιτικής, εκθέσεις οργανισμών, ερευνητικές εργασίες, εγχειρίδια σχεδιασμού κλπ. Τέλος, για τη στάθμιση της βαρύτητας των επιμέρους δεικτών και τη συνάθροισή τους στον sumiX (τέταρτο στάδιο), το προτεινόμενο μεθοδολογικό πλαίσιο αξιοποιεί τη θεωρία της ασαφούς λογικής και εν προκειμένω χρησιμοποιεί ένα σωρευτικό ασαφές δένδρο τριών βαθμίδων που αναπτύχθηκε στο περιβάλλον αριθμητικής υπολογιστικής MATLAB, το οποίο περιλαμβάνει 28 επιμέρους συστήματα ασαφούς συλλογιστικής τύπου Sugeno μηδενικής τάξης. Ολοκληρώνοντας, λαμβάνοντας υπόψη ότι η μετάβαση από τη θεωρία στην πράξη είναι αυτή που αναδεικνύει ζητήματα εφαρμοσιμότητας και αξιοπιστίας, ο σύνθετος δείκτης sumiX εφαρμόστηκε πιλοτικά στις περιοχές αρμοδιότητας των δήμων που συγκροτούν το Πολεοδομικό Συγκρότημα Θεσσαλονίκης, ήτοι των Δήμων Αμπελοκήπων-Μενεμένης, Θεσσαλονίκης, Καλαμαριάς, Κορδελιού-Ευόσμου, Νεάπολης-Συκεών, Παύλου Μελά και Πυλαίας-Χορτιάτη.