Χρυσά κοσμήματα κατά την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου και την Αρχαϊκή περίοδο σε αρχαιολογικά περιβάλλοντα
Authors: Παπαδοπούλου Ζαχαρούλα 
Published: February 2025

Η παρούσα διδακτορική διατριβή αποτελεί μελέτη των χρυσών και επίχρυσων κοσμημάτων, που έχουν βρεθεί στις Κυκλάδες και χρονολογικά εντάσσονται στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου και στην Αρχαϊκή περίοδο. Στόχος της μελέτης είναι η διερεύνηση της χρυσοχοΐας της εποχής στις Κυκλάδες, και η κατανόηση των τοπικών κοινωνιών μέσω της δημιουργίας και χρήσης των χρυσών κοσμημάτων. Τα χρυσά κοσμήματα εκλαμβάνονται στη μελέτη ως πολύτιμα αντικείμενα, αντικείμενα προσωπικού στολισμού, καλλιτεχνικά και τεχνικά δημιουργήματα, προϊόντα, και λατρευτικές και ταφικές προσφορές. Κρατώντας την εν δυνάμει πολλαπλή σημασία τους ως ερμηνευτικό πλαίσιο, η έρευνα κινήθηκε πρώτα διασαφηνίζοντας το περιβάλλον εύρεσής τους, και στη συνέχεια επικεντρώθηκε στα ίδια τα αντικείμενα. Η πρώτη ενότητα της μελέτης εξετάζει τα αρχαιολογικά δεδομένα από τα νησιά των Κυκλάδων, όπου εντοπίστηκαν χρυσά κοσμήματα. Γίνεται ανασκόπηση των ευρημάτων και των στοιχείων που σχετίζονται με την κάθε περιοχή και κοινωνία της εποχής. Στην έρευνα εντάσσεται σημαντικό σύνολο αδημοσίευτων χρυσών και επίχρυσων κοσμημάτων από ιερό της αρχαίας Κύθνου. Τα κατάλοιπα του νησιού και του ιερού εξετάζονται λεπτομερέστερα, συσχετίζονται τα αντικείμενα με το περιβάλλον απόθεσής τους, και αποκομίζονται πληροφορίες για τη χρήση των κοσμημάτων, τα εργαστήρια χρυσοχοΐας και την τοπική κοινωνία. Στη δεύτερη ενότητα, η μελέτη πραγματεύεται τα κοσμήματα. Δημιουργείται τυπολογία, αναλύονται τα αντικείμενα με βάση τα μορφολογικά και τεχνικά χαρακτηριστικά τους, και εντοπίζονται παράλληλα ευρήματα κυρίως από το Αιγαίο και τον ελλαδικό χώρο, αλλά και την ευρύτερη περιοχή της ανατολικής Μεσογείου. Έτσι, προσδιορίζεται η χρονολόγηση και η γεωγραφική τοποθέτησή τους, γίνεται επισκόπηση της εξάπλωσης του κάθε τύπου, και εντοπίζονται επιρροές και συνδέσεις. Το σημαντικότερο δεδομένο που προκύπτει από αυτή την εργασία είναι η συνοχή μεταξύ των κυκλαδικών κοσμημάτων της Αρχαϊκής εποχής, και ο προσδιορισμός χαρακτηριστικών, τα οποία μπορούν να αναγνωριστούν ως κυκλαδικά. Τεκμηριώνεται επομένως επαρκώς η ύπαρξη κυκλαδικής χρυσοχοΐας. Ταυτόχρονα, εντοπίζονται εργαστήρια χρυσοχοΐας κατά το δεύτερο μισό του 7ου αι. π.Χ. και κατά τον 6ο αι. π.Χ. που συνδέουν την παραγωγή τους με διαφορετικά νησιά των Κυκλάδων. Οι παραγωγές αυτές έχουν τεχνοτροπικές διαφορές, που υποδεικνύουν τον μεταξύ τους διαχωρισμό. Συγχρόνως όμως διαθέτουν αρκετά κοινά στοιχεία, ώστε να μπορούν να ενταχθούν σε κοινό πολιτισμικό και καλλιτεχνικό πλαίσιο ως προϊόντα κυκλαδικών εργαστηρίων.Εντοπίζεται επομένως στη χρυσοχοΐα μία τάση για δημιουργία τοπικής διαφοροποιημένης ταυτότητας. Η τάση αυτή εμφανίζεται σε διάφορες εκφάνσεις του υλικού πολιτισμού στον ελλαδικό χώρο κατά την Αρχαϊκή περίοδο, και συσχετίζεται με ασφάλεια πλέον με τις κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις της εποχής. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των χρυσών κοσμημάτων, ως προσωπικά και πολύτιμα αντικείμενα, δημιουργούν μία πολύ ευνοϊκή συνθήκη για τη διερεύνηση αυτού του φαινομένου. Εξάγονται έτσι συμπεράσματα για τις κοινωνίες της εποχής, και ταυτόχρονα γίνεται αντιληπτό το γεγονός πως η κοσμηματοποιΐα και η χρυσοχοΐα αποτελούν τομείς που αντικατοπτρίζουν κοινωνικές εξελίξεις, όχι μόνο μέσω της χρήσης των κοσμημάτων αλλά και μέσω της διαμόρφωσης και εξάπλωσης της ίδιας της τέχνης.