Η πολιτική αγωγή στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση (νηπιαγωγείο και δημοτικό σχολείο) μεταπολεμικά στην Ελλάδα
Authors: Μουσένα Ελένη 
Published: August 2021

Η εκπαίδευση για την ιδιότητα του πολίτη –Citizenship Education- αποτελεί βασικόσκοπό των σύγχρονων εκπαιδευτικών συστημάτων. Περιλαμβάνει τη μεθοδική καλλιέργειατων πολιτικών αξιών και τη σπουδή των κοινωνικών και πολιτικών θεσμών, με απώτεροστόχο την ανάπτυξη αυτόνομης και δημοκρατικής προσωπικότητας. Αντικείμενο τηςπαρούσας μελέτης αποτελεί η Πολιτική Αγωγή στην Ελλάδα κατά το δεύτερο ήμισυ τουεικοστού αιώνα (Μεταπολεμική περίοδος, Δικτατορίας, Μεταπολίτευσης). Διερευνώνται ταερωτήματα: Ποιο είναι το status του μαθήματος της πολιτικής αγωγής, κατά την εξεταζόμενηπερίοδο και σε σχέση με το κοινωνικο-ιστορικό του πλαίσιο. Ποιες ρυθμίσεις θεσμοθετήθηκαν αναφορικά με τα αναλυτικά προγράμματα και τασυνοδευτικά υλικά του μαθήματος για το Νηπιαγωγείο και το Δημοτικό σχολείο. Ποιες εκπαιδευτικές πρακτικές εφαρμόζονται στα Νηπιαγωγεία για τηνκοινωνικοποίηση των παιδιών και την ανάπτυξη πολιτικών αξιών. Ποιο είναι το ιδεολογικό περιεχόμενο των διδακτικών εγχειριδίων των μαθημάτων«Αγωγή του Πολίτη» και «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή».Διερευνώνται δύο βασικές υποθέσεις. Σύμφωνα με την πρώτη, το περιεχόμενο τωναναλυτικών προγραμμάτων και των σχολικών βιβλίων της πολιτικής αγωγής, είναισυντηρητικό αποσκοπώντας στην αναπαραγωγή του κοινωνικο-πολιτικού συστήματος. Ηδεύτερη υποστηρίζει ότι οι πολιτικές αξίες που καλλιεργούνται έχουν άμεση σχέση με τιςκοινωνικές συνθήκες και τον ιδεολογικό χαρακτήρα της εκάστοτε πολιτικής εξουσίας. Η διερεύνηση των υποθέσεων οδηγεί, στην αναγνώριση των μοντέλων πολιτικής αγωγής, με ταοποία διαμορφώνονται σε πολίτες οι Έλληνες μαθητές, καθώς και στην αναγνώριση τωνουσιαστικών χαρακτηριστικών της πολιτικής αγωγής, της περιόδου που εξετάζουμε.Οι πηγές των δεδομένων είναι κατά βάση πρωτογενείς. Αναλύονται εισηγητικέςεκθέσεις και νόμοι για την εκπαίδευση, διατάγματα και υπουργικές αποφάσεις, εγκύκλιεςδιαταγές, τα επίσημα αναλυτικά προγράμματα του Νηπιαγωγείου και του Δημοτικού Σχολείουκαι τα σχολικά εγχειρίδια των μαθημάτων με την τεχνική της ανάλυσης περιεχομένουγραπτών κειμένων. Οι κατηγορίες ανάλυσης είναι: Οικογένεια, Σχολείο, Θρησκεία,Πολίτευμα, Έθνος, Δικαιώματα και Υποχρεώσεις. Σε μια δευτέρου επιπέδου κατηγοριοποίησητης ανάλυσης έχουμε τις κατηγορίες: Αυτονομία, Πολιτική Ταυτότητα, Διαφορετικότητα. Για τοΝηπιαγωγείο εξετάζεται η διαδικασία της κοινωνικοποίησης των παιδιών και τηςοικοδόμησης της ταυτότητας ενός αυτόνομου, διαπολιτισμικού και ενεργού πολίτη, μέσα απότο αναλυτικό πρόγραμμα των Κοινωνικών Επιστημών καθώς και το κρυφό αναλυτικόπρόγραμμα. Εφαρμόζεται η την τεχνική της συνέντευξης σε νηπιαγωγούς.Από την ανάλυση συμπεραίνεται ότι σε ότι αφορά στα μοντέλα πολιτικής αγωγήςαναπτύσσονται το λειτουργικό και το ερμηνευτικό μοντέλο, με διαφορές μόνο στην έντασητων χαρακτηριστικών τους. Όσον αφορά στο ιδεολογικό περιεχόμενο η πολιτική αγωγήπερνάει από το επίπεδο των γενικά διακηρυγμένων αρχών των αναλυτικών προγραμμάτων,στο επίπεδο της αναλυτικής γνωστικής προσέγγισης, μέσω ενός ανεξάρτητου διδακτικούαντικειμένου. Συμπεραίνεται, ότι από κοινού η ιδέα του έθνους, της θρησκείας και τηςπαράδοσης αποτελούν τα κύρια ιδεολογικά στηρίγματα για τη συνοχή της ελληνικήςκοινωνίας, και είναι αυτά που ενισχύονται εις βάρος των ιδεών της δημοκρατίας, με τηνέννοια της πολιτικής ταυτότητας, του ορθολογικού λόγου και του δικαίου. Διαπιστώνεταισημαντική διαφοροποίηση στη συχνότητα εμφάνισης αυτών των στοιχείων σε κάθε ιστορικήπερίοδο.