BİG DATA OBYEKTLƏRİNİN XASSƏLƏRİNİN BƏZİ XARAKTERİSTİKALARI
Authors: Vidadi Əlizadə, Faiq Hacıyev Vidadi Əlizadə, Faiq Hacıyev 
Published: March 2023

Son illərdə böyük data texnologiya ilə maraqlananların tez-tez eşitdiyi anlayışlar arasındadır. İnternetdən istifadə edən hər bir fərdin böyüməsinə və inkişafına töhfə verən böyük verilənlər; Müşahidələrdən, tədqiqatlardan, axtarış motorlarından, bloqlardan, forumlardan, sosial mediadan və bir çox başqa mənbələrdən əldə edilən məlumatların mənalı və işlənilə bilən formasıdır. Biz bu yazıda böyük data ilə bağlı maraq doğuran məsələlərə toxunduq.
Böyük verilənlər, xüsusilə şirkətlərin müştəri davranışlarını araşdıraraq, doğru qərarların verilməsinə və strategiyaların hazırlanmasına mühüm töhfələr verir. Əldə olan məlumatlar ən sadə və işlək hala gətirildikdən sonra müqayisə üsulu ilə bu məlumatlar arasındakı əlaqələr yoxlanılır və aralarındakı əlaqələr aşkarlanır. Bu yolla qəbul ediləcək qərarların nəticələrini proqnozlaşdırmaq olar. Məlumatlardakı müxtəlif nöqtələrin yerlərinin dəyişdirilməsi ilə yaradılan simulyasiyalarla fərqli qərarlara reaksiyalar görülə bilər.
Böyük verilənlərin təhlili sayəsində təşkilatlar real müştəri davranışına əsaslanaraq məlumatları dəqiq qiymətləndirə və onu çox faydalı alətə çevirə bilərlər.
Böyük verilənlər tamamilə real məlumatların təhlilinə əsaslandığı üçün xərclərin azaldılması, düzgün kanallara xərclənməsi, əməyə qənaət edilməsi və gözləntilərə cavab verən məhsulların hazırlanması kimi bir çox fərqli sahədə düzgün qərarlar qəbul etməyə imkan verir.
Böyük verilənlər hər sahədə, xüsusilə bankçılıq və pərakəndə satış kimi müştəri davranışının böyük əhəmiyyət kəsb etdiyi və izlənilməsi lazım olan sektorlarda istifadə edilə bilər. Son illərdə böyük verilənlərin əhəmiyyəti dövlətlər tərəfindən dərk edilmiş və müxtəlif sahələrdə istifadə olunmağa başlamışdır. Səhiyyə sahəsində; Xəstəliklərin erkən diaqnostikası və ya dərmanların inkişafı üçün istifadə edilən böyük məlumat, cinayətlərin qarşısını almaq və ya təhsil sistemində təkmilləşdirmələr etmək üçün də istifadə edilə bilər.
Böyük verilənlər 5 əsas komponentdən ibarətdir.
Müxtəliflik: Tərtib edilən məlumatların əksəriyyəti fərqli quruluşlara malikdir. Mobil cihazlardan, planşetlərdən, kompüterlərdən, müxtəlif əməliyyat sistemlərindən və ya dillərdən gələn məlumatlar müxtəlif quruluşların yaranmasına səbəb olur.
Sürət: Zaman keçdikcə artan texnoloji bacarıqlar əldə olunan məlumatların həcminin, yerinə yetiriləcək əməliyyatların sayının və növünün eyni formada artımına səbəb olur.
Həcm: Ötən on ildə məlumatların həcmi qırx dəfədən çox artıbdır, lakin informasiyanın saxlanılması xərcləri 1.5 dəfə artıb. Bu durum əldə olunan informasiyaların düzgün və əlverişli qorunması üçün olduqca yaxşı redaktə tələb olunduğunun göstəricisidir.
Dəqiqlik: Məlumatlarla bağlı son illərdə gündəmə gələn digər bir məsələ məlumatların təhlükəsizliyi və dəqiqliyi olmuşdur. Əldə edilən məlumatlara kim tərəfindən və hansı şəraitdə baxılacağı və bu məlumatlardan hansının məxfi saxlanmalı olduğu diqqətlə öyrənilməli olan məsələlərdir.
Dəyər: Böyük verilənlərin ən vacib komponenti dəyərdir. Əldə edilən və emal edilən məlumatlar təşkilata dəyər qatdığı müddətcə məna kəsb edir. Bu səbəbdən böyük verilənlərin təhlilini və simulyasiyalarını düzgün qurmaq və böyük verilənlərdən istifadə edən təşkilata fayda vermək prioritetdir.
Açar sözlər: Böyük verilənlərin əsas kompanentləri, 5V, Big data obyektləri, Müxtəliflik, Həcm, Sürət, Dəqiqlik, Dəyər.