Δημοκρατική Εκπαίδευση
Authors: Δήμιζα Σταματίνα 
Published: August 2021

Στην παρούσα εργασία, κεντρικό ερευνητικό αντικείμενο αποτελεί η διερεύνηση των απόψεων και των εκπαιδευτικών πρακτικών που υιοθετούν και εφαρμόζουν αντίστοιχα οι νηπιαγωγοί, σχετικά με την καλλιέργεια των δημοκρατικών αξιών στη σχολική τάξη. Η σύγχρονη πολυπολιτισμική πραγματικότητα αλλά και η κρίση αξιών που χαρακτηρίζει τη σύγχρονη δημοκρατία αναδεικνύουν την αναγκαιότητα για την προώθηση των δημοκρατικών αξιών μέσω της εκπαίδευσης με σκοπό την αναζωογόνηση της δημοκρατίας. Το σχολείο, ιδιαίτερα η προσχολική βαθμίδα, ως η πρώτη επίσημη αγωγή και εκπαίδευση των παιδιών, θεωρείται ότι μπορεί να καλλιεργήσει στους μικρούς μαθητές αξίες ικανές να διαμορφώσουν μελλοντικούς συνειδητοποιημένους και ενεργούς πολίτες. Η παρούσα μελέτη – έρευνα στηρίζεται στην αντίληψη, ότι ένα σύγχρονο δημοκρατικό σχολείο θα μπορούσε να μετουσιωθεί σε φυτώριο πολιτειακών αρετών , που θα προωθεί και θα καλλιεργεί στα μικρά παιδιά δημοκρατικές αξίες που θα διαμορφώσουν τους αυριανούς πολίτες. Ως θεωρητικό εργαλείο που θα στηρίξει ερμηνευτικά το εμπειρικό μέρος της εργασίας, χρησιμοποιείται η θεωρία της δομοποίησης, του Giddens. (1979) Η θεωρία της δομοποίησης και η έννοια της δυαδικότητας της δομής του Giddens, (1993) πιστεύουμε ότι είναι κατάλληλη για την ερμηνεία των απόψεων και των πρακτικών των δρώντων υποκειμένων (στην περίπτωσή μας των εκπαιδευτικών), που λειτουργούν στο συγκεκριμένο πλαίσιο της ελληνικής εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Θα υποστηριχθεί ότι η θεωρία του Giddens πληροί τις προϋποθέσεις για τη μελέτη και ανάλυση των απόψεων των νηπιαγωγών, ως δρώντων υποκειμένων, που σχηματίζουν και ταυτόχρονα μετασχηματίζουν τις απόψεις και τις πρακτικές τους μέσα σε δεδομένα δομικά εκπαιδευτικά και εργασιακά πλαίσια, τα οποία, σύμφωνα με τον Giddens, δεν καθορίζουν απολύτως τη δράση τους αλλά της προσδίδουν δυνατότητες υπέρβασής τους. Η διερεύνηση των δημοκρατικών αξιών, έτσι όπως αυτές προκύπτουν από βασικές θεωρητικές προσεγγίσεις περί Δημοκρατίας, επιχειρείται μεθοδολογικά με την ανάλυση και ερμηνεία του λόγου των νηπιαγωγών. Πρόκειται δηλαδή για μια ποιοτική έρευνα με μεθοδολογικό εργαλείο αυτό των ημι- δομημένων συνεντεύξεων σε ένα δείγμα είκοσι νηπιαγωγών του Νομού Αττικής. Πλην της ανάλυσης των συνεντεύξεων πραγματοποιήθηκε επιπλέον, ανάλυση περιεχομένου κειμένων σχετικών με το νηπιαγωγείο, προκειμένου να πλαισιωθεί πολυπρισματικά η μεθοδολογία της έρευνας. Πρόκειται συγκεκριμένα για τα κείμενα: Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών για το Νηπιαγωγείο (2001), Εγχειρίδιο Δραστηριοτήτων για Νηπιαγωγούς (2008) και Οδηγός Εκπαιδευτικού για το πρόγραμμα σπουδών του νηπιαγωγείου (2011). Από το σύνολο των επίσημων κειμένων που προορίζονται για το Νηπιαγωγείο επιλέχθηκαν τα προαναφερόμενα, καθώς είναι αντιπροσωπευτικά για την προσχολική εκπαίδευση και χρησιμοποιούνται ευρέως από τους/τις νηπιαγωγούς. Τα ευρήματα που προέκυψαν από την έρευνά μας, αφενός καταδεικνύουν την ανεπαρκή ενεργοποίηση της πολιτείας σε θέματα προώθησης προγραμμάτων που άπτονται της δημοκρατικής εκπαίδευσης, και, αφετέρου, αναδεικνύουν την ελλιπή κατάρτιση των νηπιαγωγών για την αποτελεσματική προαγωγή της δημοκρατικής εκπαίδευσης. Ωστόσο, παρά την έλλειψη κατάρτισης, υπήρχαν νηπιαγωγοί που πληρούσαν τη θεώρηση του Giddens περί των δρώντων υποκειμένων. Πιο συγκεκριμένα, υπήρχαν νηπιαγωγοί που υπερέβησαν τις υφιστάμενες δομές και χωρίς να γνωρίζουν σε λεπτομέρειες το περιεχόμενο της δημοκρατικής εκπαίδευσης, έδρασαν δομοποιητικά. Η δράση των υποκειμένων κατά τον Giddens δύναται όχι απλά να αναπαραγάγει, αλλά και να ανασχηματίζει τη δομή. Στην περίπτωσή μας, κάποιοι νηπιαγωγοί προσπαθούν να εμφυσήσουν δημοκρατικές αξίες στα παιδιά, όπως ο διάλογος, η ισότητα και ο σεβασμός, χωρίς να γνωρίζουν πως φέρνουν εις πέρας την ουσία της δημοκρατικής εκπαίδευσης, με δεδομένο ένα ανεπαρκές εκπαιδευτικό και εργασιακό πλαίσιο προς την κατεύθυνση της δημοκρατικής εκπαίδευσης.