Στρατηγικές διαχείρισης των ζώων και κοινωνικές πρακτικές στην 5η και 4η χιλ. π.Χ. στην Κεντρική Μακεδονία
Authors: Καδή Δομνίκη 
Published: January 2024

Η παρούσα διδακτορική διατριβή έχει ως στόχο τη διερεύνηση της σχέσης των ανθρώπων με τα ζώα κατά τη Μέση και τη Νεότερη Νεολιθική περίοδο στην κεντρική Μακεδονία, μέσω της μακροσκοπικής μελέτης των ζωικών καταλοίπων δύο πρόσφατα ανασκαμμένων οικισμών, της Κορώνειας (τέλη Αρχαιότερης - αρχές Μέσης Νεολιθικής) και του Κυπαρισσιού Βασιλικών (Νεότερη Νεολιθική Ι). Ο οικισμός της Κορώνειας κατατάσσεται τυπολογικά στους επίπεδους-εκτεταμένους οικισμούς ενώ το Κυπαρίσσι αποτελεί μια ιδιόμορφη περίπτωση, καθώς συνδυάζει στοιχεία των επίπεδων-εκτεταμένων οικισμών και των οικισμών με μορφή γηλόφου (τούμπες). Οι κύριοι άξονες βάσει των οποίων οργανώνεται η ανάλυση των δεδομένων είναι: 1) η ταφονομική ιστορία των ζωοαρχαιολογικών συνόλων, 2) η επεξεργασία και η κατανάλωση των σφαγίων, 3) οι πρακτικές απόρριψης ή/και απόθεσης των ζωικών καταλοίπων και 4) οι στρατηγικές διαχείρισης του ζωικού κεφαλαίου. Και στα δύο σύνολα κυριαρχούν τα εξημερωμένα παραγωγικά είδη. Στο Κυπαρίσσι επικρατούν τα πρόβατα ενώ στην Κορώνεια οι αναλογίες των βοοειδών, των χοίρων και των προβάτων είναι ισορροπημένες. Η άγρια πανίδα και πιο συγκεκριμένα τα ελαφοειδή έχουν ιδιαίτερη σημασία στον οικισμό της Κορώνειας, ενώ προέκυψαν ενδείξεις που υποστηρίζουν την παρουσία σημαντικού αριθμού άγριων βοοειδών. Στο Κυπαρίσσι αντιθέτως υπήρχε προτίμηση στα μικρού μεγέθους θηράματα (π.χ. λαγός). Τα δημογραφικά προφίλ των οικόσιτων παραγωγικών ειδών παραπέμπουν σε κτηνοτροφία που εστίαζε στην παραγωγή κρέατος, χωρίς να μπορεί να αποκλειστεί η συμπληρωματική εκμετάλλευση των δευτερογενών προϊόντων (γάλα, τρίχωμα) των μηρυκαστικών. Τα δημογραφικά δεδομένα της Κορώνειας και του Κυπαρισσιού ταιριάζουν με το κυρίαρχο μοντέλο της νεολιθικής κτηνοτροφίας, το οποίο συνδυάζει ένα σύστημα εντατικής κτηνοτροφικής εκμετάλλευσης μικρής κλίμακας, με την αρόσιμη καλλιέργεια. Τα σφάγια των οικόσιτων παραγωγικών ειδών υπόκεινται σε ιδιαίτερα εντατική επεξεργασία. Τα οστά τους θρυμματίζονταν συστηματικά για την εξαγωγή του μυελού. Η διαδικασία αυτή σε κάποιες περιπτώσεις διευκολυνόταν από τη έκθεση των οστών στην θερμότητα ανοιχτής φωτιάς. Τα σφάγια των βοοειδών και των αιγοπροβάτων επιμεριζόταν σε μεγάλα τεμάχια. Ο πιθανότερος τρόπος προετοιμασίας ήταν το ψήσιμο σε ανοιχτή φωτιά. Η έντονη ορατότητα του συγκεκριμένου τρόπου μαγειρέματος και το μέγεθος των μερίδων συνεπάγεται την συμμετοχή μιας ευρείας κοινωνικής ομάδας. Τα σφάγια των χοίρων διαχωριζόταν σε περισσότερα και μικρότερα τμήματα. Η προετοιμασία των σφαγίων των χοίρων κατά κανόνα συνέβαινε στο πλαίσιο μικρότερης κλίμακας επεισοδίων κατανάλωσης. Η πλειονότητα των ζωικών καταλοίπων του Κυπαρισσιού προήλθε από τις επιχώσεις απορριμματικών λάκκων, από τον ανοιχτό χώρο απόρριψης και από τους υπαίθριους χώρους καθημερινών δραστηριοτήτων. Στην Κορώνεια οι οικιστικοί και οι αποθηκευτικοί λάκκοι με το πέρας της αρχικής τους χρήσης, μετατράπηκαν σε χώρους απόρριψης ενώ αντίστοιχα μεγάλος αριθμός οστών προήλθε από τα οικιστικά στρώματα. Η επιλεκτική απόρριψη των ζωικών καταλοίπων σε διαφορετικούς χώρους επισημαίνει την ύπαρξη διάκρισης μεταξύ των διαφορετικών περιστάσεων κατανάλωσης τροφής και ειδικότερα του κρέατος.