Ευριπίδη Ικέτιδες
Authors: Μήττα Χρυσάνθη 
Published: February 2025

Αντικείμενο της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η δραματουργική ανάλυση της τραγωδίας του Ευριπίδη Ικέτιδες. Επιχειρείται μια συνολική αποτίμηση, η οποία, όμως, γίνεται με μια ανανεωμένη ματιά, που βασίζεται σε σύγχρονες θεωρητικές προσεγγίσεις και κυρίως σε μια συνολική θέαση του δράματος, όχι δηλαδή απλώς ως κειμένου αλλά ως παράστασης. Ειδικότερα, εξετάζεται η συμπλοκή της γραπτής αποτύπωσης του λόγου (κείμενο) με την επιτέλεση, τις παραμέτρους της εκφώνησης και τη σκηνική πραγμάτωση (ὄψις). Κύρια εστίαση της μελέτης είναι η διέγερση των συναισθημάτων μεταξύ των κεντρικών χαρακτήρων αλλά και του εσωτερικού και εξωτερικού ακροατηρίου. Στην εισαγωγή επισημαίνεται, κατ’ αρχάς, το ερευνητικό αντικείμενο και στη συνέχεια η μεθοδολογία. Συγκεκριμένα, τονίζεται ότι η ανάλυση είναι πρωτίστως φιλολογική. Η πρωτοτυπία της διατριβής, ωστόσο, έγκειται στην αξιοποίηση της σύγχρονης συστηματικής εργασίας πάνω στα συναισθήματα και τη λειτουργία τους στην αρχαία λογοτεχνία, καθώς και της επιτέλεσης –κυρίως του Χορού– με μεθοδολογικό εργαλείο το μοντέλο του Claude Calame. Επιπροσθέτως, δίνεται και ιδιαίτερη έμφαση στη μεταφορά με βάση τις μελέτες των Lakoff και Johnson, ενώ τονίζεται και η μελέτη των διακειμένων για την ενδελεχή εξέταση του έργου. Τέλος, παρατίθεται το status quaestionis και τα κύρια ζητήματα της έρευνας. Η ανάλυση της τραγωδίας πραγματοποιείται ανά ενότητες. Στην πρώτη ενότητα, παρουσιάζονται το σκηνικό του δράματος και το σύνθετο εναρκτήριο ταμπλώ, καθώς και η σημασία της τελετουργίας. Γίνεται, επίσης, εμφανής η σύγκρουση του κόσμου του λόγου με το συναίσθημα, ωστόσο, καταδεικνύεται πως τα όρια μεταξύ τους συγχέονται. Έτσι, αναδεικνύεται εξ αρχής η υφέρπουσα ειρωνεία που διατρέχει το έργο. Επιπροσθέτως, μελετώνται οι συγκινησιακές αντιδράσεις των ηρώων και του Χορού, καθώς και η επιτέλεση, η διαμεσολάβηση και η πολυφωνία του τελευταίου και επιχειρείται η διακειμενική προσέγγιση της ανταπόκρισης στην ικεσία. Στη δεύτερη ενότητα, εξετάζονται ο κόσμος της πόλεως, τα θέματα του πολιτεύματος και του πολέμου, η Αθηναϊκή πολιτεία, το ερμηνευτικό πρόβλημα του Επιτάφιου Λόγου, καθώς και η σύγκρουση της πόλεως με τον οἶκον. Τα παραπάνω θέματα αναδεικνύονται με τη μελέτη του αγώνα λόγων του Θησέα και του Κήρυκα, της αγγελικής ρήσης, του Επιτάφιου λόγου, αλλά και των Στασίμων και του Α΄ Κομμού. Ας σημειωθεί ότι παρουσιάζεται η «ορθόδοξη» ανάγνωση ορισμένων θεμάτων και επεισοδίων της ενότητας, καθώς και η ειρωνική προσέγγισή τους και προκρίνεται η τελευταία. Επιπροσθέτως, αναπαριστάται το εντυπωσιακό πολυάνθρωπο σκηνικό στην ορχήστρα στον Α΄ Κομμό και στο Δ΄ Επεισόδιο. Αναλύονται, παράλληλα, τα συναισθήματα που διαποτίζουν την ενότητα και εφαρμόζεται και πάλι το μοντέλο του Calame ως προς την παρουσίαση των χορικών. Στην τρίτη ενότητα, εξετάζονται η σκηνή της ηρωικής αυτοκτονίας της Ευάδνης και το ειρωνικό της πλέγμα, καθώς και η πολιτική κατακλείδα με τον λόγο του Θησέα και την εμφάνιση της θεάς Αθηνάς, ιχνηλατώντας, παράλληλα, στον πολιτικό αυτόν επίλογο την υφέρπουσα ειρωνεία σε συνδυασμό με την παρουσίαση του prima facie εγκωμιαστικού χαρακτήρα της σε ορισμένα σημεία. Εδώ, επιπροσθέτως, προσεγγίζεται διακειμενικά η αυτοθυσία και παρουσιάζονται τα σκηνικά ζητήματα του Β΄ Κομμού – αλλά και η εκτέλεση του θρήνου, όπως και στον Α΄ Κομμό. Αναλύονται αναλογικά τα συναισθήματα και η χορική φωνή και διαμεσολάβηση. Ακολουθεί η μελέτη του ἐλέου, του φόβου και της καθάρσεως. Στα συμπεράσματα γίνεται ανακεφαλαίωση και παρουσίαση νέων, που προκύπτουν από την ενδελεχή εξέταση του έργου.