Μελέτη μοριακών παραμέτρων στον καρκίνο του θυρεοειδούς για την αναγνώριση δεικτών πρόβλεψης ευαισθησίας σε στοχευμένη θεραπεία
Authors: Χαραλάμπους Ελπίδα 
Published: August 2021

Στην παρούσα μελέτη έγινε διερεύνηση των αυξητικών μοριακών οδών και των επιμέρους μορίων που εμπλέκονται στην καρκινογένεση του θυρεοειδούς με στόχο την αναγνώριση πιθανών διαγνωστικών δεικτών, αλλά και δεικτών πρόβλεψης ευαισθησίας σε συγκεκριμένους θεραπευτικούς αναστολείς (μικρομοριακούς αναστολείς κινασών). Επιλέχθηκαν δείκτες που αφορούν στις μοριακές οδούς που έχουν αναφερθεί ότι φέρουν γενετικές/λειτουργικές αλλαγές στον καρκίνο του θυρεοειδούς και αποτελούν φαρμακευτικούς στόχους. Υλικά και μέθοδοι: Εξετάστηκαν συνολικά 20 κυτταρικές σειρές και 220 δείγματα ασθενών, εκ των οποίων 139 είχαν χαρακτηριστεί ως θηλώδη καρκινώματα (PTC), 16 ως θυλακιώδη (FTC), 34 ως μυελοειδή (MTC), 14 ως αναπλαστικά (ATC), 11 ως χαμηλής διαφοροποίησης (PDTC) και 5 ως μη καρκινικός ιστός (NCTT). Στα δείγματα έγινε γονοτυπική ανάλυση με Real Time PCR και ταυτοποίηση αλληλουχίας (direct sequencing) καθώς και ανάλυση σχετικής mRNA έκφρασης με Real Time PCR για τα γονίδια EGFR και HER2 και τις εναλλακτικά ματισμένες ισομορφές τους, για το γονίδιο της HSP90 και τα mRNA γονιδίων που σχετίζονται με αυτήν, καθώς και σειράς γονιδίων, τα οποία κωδικοποιούν πρωτεΐνες που σχετίζονται με την αγγειογένεση. Ακόμα, ελέγχθηκε η έκφραση τριών miRNA (MIRN146b, MIRN221, MIRN222), που φαίνεται να σχετίζονται με τον καρκίνο του θυρεοειδούς, με in situ υβριδισμό και Real Time PCR. Επιπλέον, μελετήθηκε η επίδραση δύο αναστολέων κινασών της τυροσίνης [vandetanib (ZD6474, Zactima™, AstraZeneca, Wilmington, DE) και το Sunitinib (SU 11248, Sutent®, Pfizer, New York, NY σε καρκινικές κυτταρικές σειρές θυρεοειδούς. Αποτελέσματα: Η μετάλλαξη V600E του BRAF βρέθηκε στο 38% περίπου του συνόλου των δειγμάτων (50.8% των θηλωδών καρκινωμάτων), ποσοστό που συμφωνεί με προηγούμενες μελέτες, ενώ RET/PTC αναδιατάξεις, ανιχνεύθηκαν μόλις στο 8,33% των δειγμάτων. Εντοπίστηκαν διαφορές στη σχετική έκφραση του EGFR με χρήση ανιχνευτών που στοχεύουν διαφορετικές περιοχές στο EGFR mRNA (μετάγραφο για το εξόνια 10-11 και 15-17). Τα αναπλαστικά καρκινώματα φάνηκε ότι έχουν σημαντικά διαφορετικό προφίλ έκφρασης της HER2. που φαίνεται να αυξάνεται, και της var3 του EGFR, που φαίνεται να μειώνεται, συγκριτικά με τον μη καρκινικό ιστό (p=0,006 και p=0,00105 αντίστοιχα). Ο ίδιος ιστολογικός τύπος παρουσίαζε διαφορές στο αγγειογενετικό προφίλ που ελέγχθηκε σε σχέση με τους υπόλοιπους ιστολογικούς τύπους. Παρατηρήθηκε επίσης ότι η RET κινάση δεν εκφράζεται στην πλειονότητα των ιστολογικών τύπων που μελετήθηκαν, με εξαίρεση τα μυελοειδή καρκινώματα. Επιπλέον, ήταν διαφορετικό το προφίλ έκφρασης μεταξύ ιστολογικών δειγμάτων και κυτταρικών σειρών, στο σύνολο σχεδόν των μορίων που μελετήθηκαν. Θετικότητα και για τα 3 miRs που μελετήθηκαν, παρατηρήθηκε μόνο σε θυρεοειδικά καρκινώματα (p<0.00001 σε σχέση με τους όγκους διαφορετικής ιστολογικής προέλευσης). Ανάμεσα στα θυρεοειδικά καρκινώματα, το προφίλ υπερέκφρασης και των 3 miR ήταν σημαντικά συχνότερα θετικό σε PTCs σε σχέση με τα MTCs (p=0.007) και τα ATCs (p=0.0001). Οι TKIs vandetanib και sunitinib, κατέστειλαν τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό, χωρίς όμως να οδηγήσουν σε απόπτωση. Παρατηρήθηκε παροδική αναστολή της φωσφορυλίωσης των MAP και ΜΕΚ κινασών, καθώς και αλλαγή στη σχετική έκφραση της DUSP6 (φωσφατάση διπλής ειδικότητας 6) και της THBS1 (θρομβοσπονδίνη 1). Δεν παρατηρήθηκε συνέργεια με άλλα χημειοθεραπευτικά. Συμπεράσματα: Η μετάλλαξη V600E του BRAF είναι χαρακτηριστική για τα PTC, αλλά όχι σε συχνότητα τέτοια που να επιτρέπει τη χρήση της ως διαγνωστικού τεστ ρουτίνας στον καρκίνο του θυρεοειδούς. Οι διαφορές που παρατηρήθηκαν στα ATC σχετικά με την έκφραση ισομορφών των EGFR/HER2, οι οποίες αποτελούν ενδογενείς FIER αναστολείς ίσως θα πρέπει να ληφθούν υπ’ όψη κατά το σχεδίασμά μελετών με εξωγενείς αναστολείς αυτών των υποδοχέων. Επιπλέον, τα ATC παρουσιάζουν χαρακτηριστικό αγγειογενετικό προφίλ έκφρασης που πιθανώς συνδέεται με την επιθετική τους συμπεριφορά και ίσως αποτελέσει στόχο για φαρμακευτική αναστολή, ενώ τα PTC και MTC χαρακτηρίζονται από σημαντικές αλλαγές έκφρασης των γονιδίων για τις HSP90 πρωτεΐνες, οι οποίες ίσως συμμετέχουν στην ανάπτυξη αυτών των όγκων. Τεχνικά, φαίνεται ότι είναι σημαντική η επιλογή της θέσης πάνω στο mRNA του στόχου ενίσχυσης με real time PCR για τον προσδιορισμό σχετικής γονιδιακής έκφρασης. Το προφίλ υπερέκφρασης και των τριών miRsl46b/221/222 φαίνεται ότι χαρακτηρίζει τα PTC και σχετίζεται πιθανόν με καλύτερη βιολογική συμπεριφορά, ενώ μπορεί να διερευνηθεί in situ με την μέθοδο που αναπτύχθηκε στην παρούσα μελέτη. Οι TKIs vandetanib και sunitinib αναστέλλουν τον πολλαπλασιασμό καρκινικών κυττάρων θυρεοειδούς in vitro χωρίς να οδηγούν σε απόπτωση, αναστέλλοντας παροδικά την φωσφορυλίωση των MAP και ΜΕΚ κινασών, πιθανόν μέσω παρέμβασης της DUSP6 φωσφατάσης. Ο μηχανισμός αυτός παρουσιάζει ενδιαφέρον και χρήζει περαιτέρω διερεύνησης.