Παρεμβάσεις αντιμετώπισης της επαγγελματικής εξουθένωσης σε νοσοκομειακά περιβάλλοντα
Authors: Αγγελοπούλου Παρασκευή 
Published: November 2021

Η παρούσα διδακτορική διατριβή αποτελεί πρωτότυπη ερευνητική ιδέα αναφορικά με τον σχεδιασμό και την εφαρμογή παρεμβάσεων θετικής ψυχολογίας για την αντιμετώπιση της επαγγελματικής εξουθένωσης των επαγγελματιών υγείας εντός των κλινικών περιβαλλόντων εργασίας τους. Πιο συγκεκριμένα, η διατριβή μελέτησε το σχεδιασμό, την εφαρμογή και την αποτελεσματικότητα παρεμβάσεων θετικής ψυχολογίας με απώτερο σκοπό την ενδυνάμωση ή/και ανάπτυξη της ψυχικής ανθεκτικότητας των επαγγελματιών υγείας υπό τη μορφή ανοικτών ομαδικών συναντήσεων με τους συμμετέχοντες εντός των κλινικών περιβαλλόντων εργασίας τους.Τα ειδικότερα ερευνητικά ερωτήματα στα οποία αποσκοπούσε να απαντήσει η παρούσα διατριβή αφορούν: 1) Ποιοι τύποι μη- κλινικών παρεμβάσεων έχουν εφαρμοστεί σε νοσοκομειακά περιβάλλοντα και ποια είναι η αποτελεσματικότητά τους; 2) Ποια είναι η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων για την αύξηση της ψυχικής ανθεκτικότητας των ιατρών; 3) Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε μια μονοχρονική παρέμβαση για την αύξηση των θετικών συναισθημάτων σε επαγγελματίες υγείας; Και 4) Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε επαναλαμβανόμενες παρεμβάσεις θετικής ψυχολογίας για την αύξηση της ψυχικής ανθεκτικότητας των επαγγελματιών υγείας σε κλινικά περιβάλλοντα; Η παρούσα διατριβή χωρίζεται σε τέσσερις μελέτες. Η πρώτη μελέτη αφορά τη διερευνητική βιβλιογραφική ανασκόπηση ως προς την ύπαρξη και καταγραφή των ειδών μη-κλινικών συναντήσεων που πραγματοποιούνται εντός και εκτός του κλινικού περιβάλλοντος μεταξύ των επαγγελματιών υγείας ή/και του ιατρο-νοσηλευτικού προσωπικού. Από τα αποτελέσματα της μελέτης έγινε κατανοητό ότι οι μη-κλινικές συναντήσεις αναπτύχθηκαν ως μια απώτερη προσπάθεια προώθησης μιας κουλτούρας ασφάλειας ασθενών μέσα στα νοσοκομειακά περιβάλλοντα. Λαμβάνοντας υπόψη το παραπάνω αποτέλεσμα, και σε συνδυασμό με την αναδυόμενη γνώση στο χώρο της Θετικής Ψυχολογίας για αντιμετώπιση της επαγγελματικής εξουθένωσης των επαγγελματιών υγείας και βελτίωση της ασφάλειας ασθενών, δημιουργήθηκε το ερώτημα για την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων που ήδη εφαρμόζονται σε δείγμα ιατρών για την αύξηση της ψυχικής τους ανθεκτικότητας. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η δεύτερη μελέτη αφορούσε μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση της διεθνούς ερευνητικής βιβλιογραφίας αναφορικά με την αποτελεσματικότητα εφαρμογής των παρεμβάσεων για την ενδυνάμωση της ψυχικής ανθεκτικότητας των ιατρών προκειμένου να ενημερώσουμε το σχεδιασμό και την εφαρμογή των παρεμβάσεων που σκοπεύαμε να υιοθετήσουμε στη συνέχεια. Οι προηγούμενες δύο ανασκοπήσεις ενημέρωσαν τον σχεδιασμό μιας πρώτης πιλοτικής παρέμβασης επαγγελματικής αναγνώρισης που εφαρμόστηκε σε δείγμα επαγγελματικών υγείας που εργάζονται στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας. Από τα αποτελέσματα της παρέμβασης υποδεικνύεται ότι οι συμμετέχοντες ανέφεραν περισσότερα αισθήματα κυριαρχίας (ότι είχαν τον έλεγχο), αισθήματα ενθουσιασμού, περηφάνειας και έμπνευσης μετά τη λήψη της παρέμβασης. Τα δεδομένα αυτά υπογραμμίζουν τη σημαντικότητα της παροχής θετικής ανατροφοδότησης στη ψυχική ευεξία των επαγγελματιών υγείας. Στη συνέχεια, αντλήσαμε από τα δεδομένα της πιλοτικής παρέμβασης για το τελικό σχεδιασμό και την εφαρμογή παρεμβάσεων θετικής ψυχολογίας που εφαρμόσαμε σε δείγμα των επαγγελματιών υγείας σε κλινικά περιβάλλοντα (Β’ Μαιευτική- Γυναικολογική Κλινική του ΓΝΘ «Ιπποκράτειο» και Κέντρο Υγείας Νέας Μηχανιώνας) με απώτερο σκοπό την ενδυνάμωση ή/και ανάπτυξη της ψυχικής ανθεκτικότητας των συμμετεχόντων. Ειδικότερα, οι παρεμβάσεις εφαρμόστηκαν υπό τη μορφή μη-κλινικών ομαδικών συναντήσεων εντός των κλινικών περιβαλλόντων εργασίας των επαγγελματιών υγείας, είχαν διάρκεια μία ώρα περίπου και συχνότητα εφαρμογής ανά μία φορά το μήνα για τη Β’ Μαιευτική- Γυναικολογική Κλινική και ανά μία φορά την εβδομάδα για το Κέντρο Υγείας Νέας Μηχανιώνας. Τα δεδομένα συλλέχθηκαν με τη χρήση ερωτηματολογίων που χορηγήθηκαν κατά την έναρξη και λήξη των παρεμβάσεων, καθώς και από τη χρήση ημερολογίων που οι συμμετέχοντες συμπλήρωναν πριν την έναρξη των ημερήσιων παρεμβάσεων. Από την ανάλυση των δεδομένων φάνηκε μια στατιστικώς σημαντική αύξηση της ψυχικής ανθεκτικότητας στους συμμετέχοντες του Κέντρου Υγείας Νέας Μηχανιώνας μετά τη λήψη της παρέμβασης. Συνολικά, τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για το σχεδιασμό μελλοντικών παρεμβάσεων θετικής ψυχολογίας σε δείγμα επαγγελματιών υγείας μεγαλύτερης διάρκειας και συχνότητας. Ενώ νέες πολιτικές υγείας θα μπορούσαν να λάβουν σοβαρά υπόψη τους τα συνολικά αποτελέσματα από την εφαρμογή των παρεμβάσεων αυτών για τον επανασχεδιασμό των συστημάτων υγείας και της ασφάλειας ασθενών και εργαζομένων σε αυτά.