Αξιολόγηση στρατηγικών επιλογών Ελλάδας και Τουρκίας στο κυπριακό ζήτημα και ο ρόλος των Μεγάλων Δυνάμεων
Authors: Μπίτσης Γεώργιος 
Published: December 2022

Το θέμα της διατριβής είναι η «Αξιολόγηση Στρατηγικών Επιλογών Ελλάδας και Τουρκίας στο Κυπριακό Ζήτημα και ο Ρόλος των Μεγάλων Δυνάμεων. Μία Ρεαλιστική Προσέγγιση». Οι θεωρητικοί πυλώνες πάνω στους οποίους βασίζεται η διατριβή είναι ο νεοκλασικός ρεαλισμός, η υψηλή στρατηγική και η θεωρία της έξυπνης ισχύος. Η θεωρητική παραδοχή που γίνεται στην παρούσα διατριβή είναι ότι οι απόφασεις εξωτερικής πολιτικής της Ελλάδας και της Τουρκίας στο Κυπριακό ζήτημα από το 1954 έως το 1998 είναι αποτέλεσμα τόσο συστημικών μεταβλητών που έχουν να κάνουν με την πολιτική και τα συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων καθώς και με την διεθνή υποστήριξη που αυτές παρείχαν στις στρατηγικές επιλογές Ελλάδας και Τουρκίας όσο και μεταβλητών πρώτου και δευτέρου επιπέδου που αφορούν τη δυνατότητα των ηγετών αποτελεσματικής διάγνωσης του διεθνούς περιβάλλοντος για την χάραξη και υλοποίηση μίας αποτελεσματικής (υψηλής) στρατηγικής. Η βασική υπόθεση εργασίας είναι ότι οι στρατηγικές επιλογές της Ελλάδας και της Τουρκίας στο Κυπριακό Ζήτημα από το 1954 έως το 1998 χαρακτηρίζονται από στοιχεία υψηλής στρατηγικής όπως αυτή προσδιορίζεται από το υπάρχον θεωρητικό κεκτημένο. Η εναλλακτική της υπόθεση είναι ότι «Οι στρατηγικές της Ελλάδας και της Τουρκίας στο Κυπριακό Ζήτημα από το 1954 έως το 1998 δεν χαρακτηρίζονται από στοιχεία υψηλής στρατηγικής και εμπίπτουν στο μοντέλο της «επείγουσας στρατηγικής» (Emergent Strategy) όπως αυτό περιγράφεται στο θεωρητικό υπόβαθρο. Επίσης εξετάζονται και δευτερεύουσες υποθέσεις εργασίας που σχετίζονται την σύνδεση του βαθμού εγκυρότητας των στρατηγικών επιλογών με την αποτελεσματικότητα, την σύγκριση της καταλληλότητας της έξυπνης ισχύος και της «έξυπνης χρήσης της ισχύος» ως πλαίσια ανάλυσης των ελληνικών και στρατηγικών επιλογών στο κυπριακό ζήτημα καθώς και την επίδραση των συστημικών μεταβλητών στην αποτελεσματικότητα των ελληνικών και τουρκικών στρατηγικών επιλογών στο κυπριακό ζήτημα. Για την εξέταση των υποθέσεων εργασίας επιλέχθηκε το κυπριακό ζήτημα ως εμπειρικό υπόβαθρο και πιο συγκεκριμένα τρεις περιπτωσιολογικές μελέτες : 1954-1959, 1963-1974, 1974-1998. Χρησιμοποιήθηκε η μεθοδολογία της εστιασμένης δομημένης σύγκρισης, κατά την οποία τέθηκαν συγκεκριμένα ερωτήματα, κοινά για όλες τις περιπτώσεις τα οποία καθοδήγησαν την έρευνα στο πεδίο της ιστορίας, για την άντληση των απαντήσεων. Η καινοτομία της παρούσας διατριβής συνοψίζεται στα εξής: (α) Τονίζει τη σχέση μεταξύ της θεωρίας Διεθνών Σχέσεων και της στρατηγικής ανάλυσης, και φωτίζει τη θεωρητική αλυσίδα Πολιτικός Ρεαλισμός- Υψηλή Στρατηγική – Έξυπνη Ισχύς, (β) Εξετάζει επισταμένως τις στρατηγικές επιλογές της Ελλάδας και της Τουρκίας στο κυπριακό ζήτημα από το 1954 έως το 1998 ώστε να εντοπίσει την ύπαρξη στοιχείων υψηλής στρατηγικής, (γ) Αξιολογεί με μεθοδικό τρόπο τις στρατηγικές επιλογές της Ελλάδας και της Τουρκίας στο κυπριακό ζήτημα από το 1954 έως το 1998 θέτοντας παράλληλα τις βάσεις για την οικοδόμηση ενός μοντέλου αξιολόγησης στρατηγικών επιλογών, προϊόν του οποίου θα είναι τόσο ο βαθμός εγκυρότητας όσο και ο βαθμός αποτελεσματικότητας αυτών καθώς και τα εξαγόμενα «Lessons Learned» σε κάθε περίπτωση. Εμπλουτίζει τα κριτήρια αξιολόγησης της υψηλής στρατηγικής εισάγοντας το κριτήριο της κατάλληλης χρήσης του συνδυασμού συντελεστών ισχύος αναλόγως του πλαισίου, (δ) Εισάγει το μοντέλο της «έξυπνης χρήσης της ισχύος» ως εναλλακτικό της «έξυπνης ισχύος» για την ανάλυση του τρόπου χρήσης της ισχύος στο πλαίσιο των στρατηγικών επιλογών.