Özel yeteneklilerin Bilimsel Yaratıcılıkları Konusunda Yapılan Çalışmaların İncelenmesi
Authors: CEVHER AYDIN Aliye Hilal 
Published: September 2023

Bu çalışmanın amacı üstün yeteneklilerin bilimsel yaratıcılığı konusunda 1998-2022 yılları arasındaki akademik yayınların sistematik olarak incelenip değerlendirilmesi ve bu alandaki çalışmaların demografik yapılarının ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Web of Science (WoS), Scopus, ERIC ve Science Direct bilimsel veri tabanlarından “gifted*” ve "scientific creativity*” anahtar kelimeleri kullanılarak taranmış 31 adet çalışma oluşturmaktadır. Çalışmada bibliometrik ve sistematik derleme yöntemi birlikte kullanılmıştır. Çalışmaya dahil edilen yayınlardan elde edilen veriler doküman tarama yöntemi ile toplanmıştır. Elde edilen verilere içerik analiz yöntemi ve bibliometrik analiz yöntemi uygulanmıştır. Elde edilen bulgulara göre, yayınların dönemsel bir eğiliminin olmadığı, bazı yıllarda ilgili konuda yayına rastlanılmadığı, 2010 ve 2021 yıllarında ise yayın sayılarının zirve seviyelere ulaştığı görülmektedir. En fazla yayın yapılan ülke Türkiye olmuştur. İncelenen yayınlar arasında en fazla tercih edilen dergi Gifted And Talented International olmuştur. Üstün yeteneklilerin bilimsel yaratıcılığına yönelik yapılan çalışmaların yayımlandığı dergileri toplam atıf sayısına göre ele aldığımızda birinci sırada High Ability Studies dergisi yer almıştır. Yayınlarda en çok tercih edilen anahtar kelime Scientific Creativity olmuştur. Yayınlarda tercih edilen konular; Ghassip (2010) Üretken Endüstriyel Modeli üzerine tartışma, davranışçı bakış açısı ile bilimsel yaratıcılık, bilimsel yaratıcılığa dürtüsel yatkınlık, münih üstün yetenek modeli, münih dinamik yetenek başarı modelinin tanımlanması, bilimsel yaratıcılığı yordayan değişkenler, üstün yeteneklilerin bilimsel yaratıcılığı ile ilgili tanımlama ve kriter belirleme, üstün yeteneklilerde bilimsel yaratıcılığı geliştirmedir. Yayınlardan elde edilen sonuçlar; Ghassip’in modeli tüm araştırmalar tarafından desteklenmiştir, yaratıcı ve yeni davranışları kontrol eden değişkenler araştırılmalıdır, üstün yetenekli bireyler bilgiyi ulaşmaya değil, bilgiyi oluşturmaya içgüdüsel olarak yatkındırlar, bilimsel yetenek, bireyin kişiliğine, sosyal ve psikolojik durumuna, yeterliliğine ve performansına bağlıdır. Hayal gücü, bilimsel girişkenlik, zaman, genel zekâ, duygusal zekâ, akademik bilgi, düşünme stilleri, okul iklimi, motivasyon, fen yeteneği, akademik katılım, veli ve öğretmen desteği, akademik benlik, öğretmenlerin bilimsel yaratıcılık düzeyleri, sanatsal yaratıcılık, fetem ve proje tabanlı öğretim değişkenlerindeki pozitif yönlü gelişmeler bilimsel yaratıcılık düzeyini arttırır. Içsel motivasyon, bilgelik, özerklik ve inisiyatif uygunluk, yenilik, düşünceli olma, ilginçlik ve zekâ, bilimsel yaratıcılığı gelişkin bireylerde olması gereken özelliklerdir. Yaratıcılığı gelişkin bireyler deneyler yapmayı, sorular sormayı, zor sorunları çözmek için mantıklı düşünmeyi ve fikirleri paylaşmayı tercih ederler. Bilimsel yaratıcılığı ebeveynler öğrenme, öğretmenler düşünme ve öğrenciler deney yapma olarak algılar. Beyin fırtınası, zihin haritası çıkarma, altı şapkalı düşünme tekniği, morfolojik analiz gibi teknikler yaratıcı düşünmeyi geliştirir. Marjinal geçmişe sahip, düşük gelirli, dezavantajlı üstün yetenekli bireyler için STEM temelli okul ve fakülteler desteklenmelidir. Okul giriş sınavları matematik ve sözel yetenek ölçümlerinin dışında yaratıcı ölçümler olmalıdır. Yetenekli öğrenciler için hızlandırma ve sınıf atlatma prosedürü geliştirilmelidir. Üstün yetenekli ancak başarısız öğrencilerin, Martin'in bilişsel-davranışçı programı ile akademik katılımı arttırılarak başarı düzeyi geliştirilebilir. Anomalik durumlar, meydan okuyucular, argümantasyon gibi yenilikçi teknik ve enstrumanlar kullanılarak üstün yeteneklilerin bilimsel yaratıcılık düzeyi geliştirilebilir.