Αξιολόγηση αποτελεσματικότητας εκπαιδευτικού προγράμματος σε νοσηλευτές στην αντιμετώπηση μαζικών καταστροφών
Authors: Πεσιρίδης Θεόδωρος 
Published: August 2021

Εισαγωγή: Η πολυπλοκότητα των καταστροφών που παρατηρείται στη σύγχρονη εποχή απαιτεί άρτια καταρτισμένους νοσηλευτές. Η έλλειψη βασικής εκπαίδευσης στη Νοσηλευτική Καταστροφών είχε ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη πολλών εκπαιδευτικών πρωτοβουλιών, η αποτελεσματικότητα των οποίων, στις περισσότερες περιπτώσεις δεν έχει τεκμηριωθεί επιστημονικά.Σκοπός: Σκοπός της μελέτης ήταν η ανάπτυξη εκπαιδευτικού προγράμματος στην παροχή φροντίδας κατά τη διάρκεια καταστροφών, η εφαρμογή του σε νοσηλευτές εργαζόμενους σε δημόσια νοσοκομεία και η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς του. Επιπρόσθετοι στόχοι της μελέτης ήταν η εκτίμηση της γνώσης των νοσηλευτών αλλά και της πρόθεσης συμπεριφοράς τους στην παροχή φροντίδας σε πληγέντες από καταστροφές.Υλικό & Μέθοδος: Για την εκτίμηση της γνώσης και πρόθεσης συμπεριφοράς πραγματοποιήθηκε συγχρονική μελέτη σε τυχαίο δείγμα 245 νοσηλευτών. Για τη διερεύνηση της αποτελεσματικότητας της εκπαιδευτικής παρέμβασης, συνολικής διάρκειας 8 ωρών, πραγματοποιήθηκε τυχαιοποιημένη πειραματική μελέτη, τύπου Eναλλακτής Επανάληψης (Switching Replications) σε 207 νοσηλευτές. Και οι δύο ομάδες της μελέτης παρακολούθησαν το πρόγραμμα, με τη διαφορά ότι η αρχική ομάδα ελέγχου στη συνέχεια γίνεται ομάδα παρέμβασης και αυτή. Η αξιολόγηση της απόδοσης των συμμετεχόντων διενεργήθηκε με ερωτηματολόγιο που αναπτύχθηκε για τους στόχους της μελέτης σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία. Τα δεδομένα αναλύθηκαν με το Statistical Package for Social Sciences (SPSS), v. 20 για Windows. Η στατιστική ανάλυση περιελάμβανε ανάλυση διασποράς, έλεγχο x2, έλεγχο t-test, ανάλυση διασποράς για επαναλαμβανόμενες μετρήσεις ενώ η διατάξιμη λογιστική ανάλυση χρησιμοποιήθηκε για τις διατάξιμες μεταβλητές. Το επίπεδο της στατιστικής σημαντικότητας για τον έλεγχο των υποθέσεων ορίσθηκε σε p<0,05.Αποτελέσματα: Η μέση συνολική βαθμολογία γνώσης (δείκτης γνώσης) των νοσηλευτών σε θέματα διαχείρισης της παροχής φροντίδας ήταν 6.43 (ΤΑ 2.8) (εύρος συνολικής βαθμολογίας 0-19 βαθμοί). Η μέση συνολική βαθμολογία της πρόθεσης συμπεριφοράς των νοσηλευτών να μετέχουν σε καταστροφές ήταν 17.59 (ΤΑ 3.5) (εύρος συνολικής βαθμολογίας 3-21 βαθμοί). Υψηλότερο δείκτη γνώσης παρουσίασαν οι νοσηλευτές που είχαν παρακολουθήσει σχετικά εκπαιδευτικά προγράμματα στο παρελθόν (p<0.001). Η πολυμεταβλητή γραμμική παλινδρόμηση με εξαρτημένη μεταβλητή την πρόθεση συμπεριφοράς έδειξε ότι, οι νοσηλευτές με αυξημένα επίπεδα υποκειμενικών προτύπων συμπεριφοράς, αντιλαμβανόμενου ελέγχου αλλά και υψηλότερο δείκτη γνώσης ήταν πιθανότερο να ανταποκριθούν συμμετέχοντας στην παροχή φροντίδας σε καταστροφές, εξηγώντας το 70% της διακύμανσης της μεταβλητότητας.Η εκπαιδευτική παρέμβαση είχε ως τη αποτέλεσμα βελτίωση της γνώσης. Η μέση τιμή του δείκτη γνώσης ήταν υψηλότερη στην ομάδα παρέμβασης αμέσως μετά την παρακολούθηση του προγράμματος [0.86 (TA: 0.10)]απ’ ότι πριν [0.34 (ΤΑ:0.15 )] (p<0.001). Η μέση τιμή του δείκτη γνώσης 4-5 μήνες μετά την εκπαιδευτική παρέμβαση ήταν χαμηλότερη [0.72 (0.15)] (p<0.001) σε σχέση με τη μέτρηση αμέσως μετά την παρέμβαση αλλά στατιστικά σημαντικά υψηλότερη (p<0.001) σε σχέση με τη μέτρηση πριν την παρακολούθηση του εκπαιδευτικού προγράμματος. Οι συμμετέχοντες στην αρχική ομάδα ελέγχου δεν εμφάνισαν καμία αλλαγή στο δείκτη γνώσης στις χρονικές στιγμές 1 [0.36 (ΤΑ:0.14)] και 2 [0.36 (ΤΑ: 0.17)] και έπειτα και από την εξουδετέρωση των συγχυτών, ο δείκτης γνώσης εμφάνισε στατιστικά σημαντικά μεγαλύτερη αύξηση στην ομάδα παρέμβασης σε σχέση με την ομάδα ελέγχου (p<0,001).Αναφορικά με την αυτοεκτίμηση της ικανότητας ανταπόκρισης, η ομάδα παρέμβασης εμφάνισε στατιστικά σημαντικά μεγαλύτερη αύξηση σε σχέση με την ομάδα ελέγχου (p=0,002) μετά και από την εξουδετέρωση των συγχυτών. Σε σχέση με το χρόνο, η αυτοεκτίμηση της ικανότητας ανταπόκρισης στην ομάδα παρέμβασης ήταν στατιστικά σημαντικά μεγαλύτερη στις χρονικές στιγμές 2 (p<0.001) και 3 (p<0.001) σε σχέση με την χρονική στιγμή 1, δηλαδή η παρέμβαση αύξησε την αυτοεκτίμηση ικανότητας ανταπόκρισης των νοσηλευτών αλλά και τη διατήρησε μήνες μετά.Αναφορικά με την πρόθεση συμπεριφοράς και τις τρεις μεταβλητές πρόβλεψης της πρόθεσης συμπεριφοράς, δηλαδή τις στάσεις, τα υποκειμενικά πρότυπα συμπεριφοράς και τον αντιλαμβανόμενο έλεγχο για τη συμπεριφορά, δε βρέθηκε να υπάρχει στατιστικά σημαντική επίδραση της εκπαιδευτικής παρέμβασης (p>0.05).Συμπεράσματα: Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα με τίτλο «Βασικές γνώσεις, νοσηλευτικές ικανότητες και δεξιότητες στην ετοιμότητα αντιμετώπισης καταστροφών», διάρκειας 8 ωρών, το οποίο εφαρμόστηκε σε νοσηλευτές δημόσιων νοσοκομείων ήταν αποτελεσματικό ως προς την αύξηση της γνώσης και της αυτοεκτίμησης των νοσηλευτών.