ПРОБЛЕМНОЕ ИСПОЛЬЗОВАНИЕ СОЦИАЛЬНЫХ СЕТЕЙ И ПСИХОЛОГИЧЕСКОЕ БЛАГОПОЛУЧИЕ ГОРОДСКИХ И СЕЛЬСКИХ ПОДРОСТКОВ КАЗАХСТАНА
Authors: Адаева А.А. , Слажнева Т.И. , Абдрахманова Ш.З. , Каусова Г.К. , Калмакова Ж.А. 
Published: October 2024

Введение. Аспекты психического благополучия подрастающего поколения представляют собой серьезную проблему. Анализ предикторов психического здоровья является ценным инструментом для эффективной профилактической работы. Глобальные тенденции, широкое распространение интернет-технологий приводят к активному участию детей и подростков в виртуальном пространстве. Однако бесконтрольное общение, особенно через интернет-мессенджеры и социальные сети, несет значительные риски для их здоровья. Цель исследования. Изучение негативного влияния проблемного использования социальных сетей на психическое здоровье подростков. Методы. Исследование обсервационное, аналитическое, поперечное. Данные были получены в ходе двух раундов исследования в Казахстане «Поведение детей школьного возраста в отношении здоровья» (Health Behaviour in School-aged Children, HBSC-2018, 2022 гг.) в соответствии с международным протоколом. С целью оценки возможного влияния проблемного использования социальных сетей на развитие негативных последствий в здоровье городских и сельских подростков, был использован многомерный метод статистического анализа – бинарная логистическая регрессия. Результаты. По результатам исследования 2018 года, у 6,9% опрошенных подростков обнаружены признаки проблемного использования социальных сетей. В 2022 году распространенность проблемного использования социальных сетей среди подростков выросла почти в 2 раза, достигнув 12,7%. Последнее исследование выявило существенное увеличение количества проблемных пользователей среди городских детей до 14,4% (10,2% в сельских районах, p<0,001, χ² = 26,9). В исследовании выявлено значительное увеличение шансов развития депрессии среди проблемных пользователей соцсетей: OR - 2,69; 95% ДИ 1,82-3,97 среди городских школьников; OR - 2,42; 95% ДИ 1,61-3,63 среди сельских. Обнаружена высоко статистически значимая связь между проблемным использованием социальных сетей и повышенной тревожностью подростков (OR - 2,85; 95% ДИ 2,26-3,59 в городе; OR - 2,70; 95% ДИ 1,96-3,71 - в селе) и низким уровнем стрессоустойчивости (OR - 2,76; 95% ДИ 1,79-4,26 в городе; OR - 1,56; 95% ДИ 0,77-3,16 в селе). Выводы. Высокая интенсивность использования социальных сетей имеет связь с ухудшением психического здоровья подростков. Исследование указывает на необходимость принятия мер в ответ на растущий уровень распространенности проблемного использования социальных медиа подростками и его негативное влияние на здоровье.

Introduction. The mental well-being aspects of the younger generation is a serious problem. Mental health predictors analysis is a valuable tool for effective preventive work. Global trends and the widespread use of Internet technologies lead to active involvement of children and adolescents in the virtual space. However, uncontrolled communication, especially through Internet messengers and social media networks, are exposed adolescents to risks of poor health. Aim of the study. To explore negative impact of problematic social media use on mental health of adolescents. Materials and methods. The study is observational, analytical, cross-sectional. The data were obtained during two rounds of the "Health Behavior of school-aged children" (Health Behavior in School-aged Children, HBSC-2018, 2022) study in Kazakhstan in accordance with the international protocol. In order to assess the possible impact of problematic use of social networks on the development of negative health consequences on urban and rural adolescents, a multidimensional method of statistical analysis was used – binary logistic regression. Results. According to the results of 2018 study, 6.9% of the surveyed adolescents showed signs of problematic use of social media networks. In 2022, the prevalence of problematic use of social media among adolescents increased almost 2-fold, reaching 12.7%. The latest study revealed a significant increase in the number of problem social media users among urban children to 14.4% (10.2% in rural areas, p<0.001, χ2 = 26.9). The study revealed a significant increase in the odds of depression among problematic social networks users: OR - 2.69; 95% CI 1.82-3.97 among urban schoolchildren; OR - 2.42; 95% CI 1.61-3.63 among rural ones. A highly statistically significant relationship was found between problematic use of social networks and increased anxiety in adolescents (OR - 2.85; 95% CI 2.26-3.59 in urban; OR - 2.70; 95% CI 1.96-3.71 in rural areas) and a low level of stress tolerance (OR - 2.76; 95% CI 1.79-4.26 in urban; OR - 1.56; 95% CI 0.77-3.16 in rural). Conclusions. The high intensity of social media networks use is associated with poor mental health of adolescents. The study points to the need to take measures in response to the growing prevalence of problematic use of social media by adolescents and its negative impact on health.

Кіріспе. Өскелең ұрпақтың психикалық әл-ауқаты аспектілері күрделі мәселе болып табылады. Психикалық денсаулықты болжаушылардың талдауы тиімді профилактикалық жұмыстың құнды құралы болып табылады. Ғаламдық тенденциялар, интернет технологиялардың кең таралуы балалар мен жасөспірімдердің виртуалды кеңістікке белсенді қатысуына әкеледі. Алайда бақылаусыз қарым-қатынас, әсіресе интернет-мессенджерлер мен әлеуметтік желілер арқылы байланыс олардың денсаулығына айтарлықтай қауіп төндіреді. Зерттеу мақсаты. Әлеуметтік желілерді проблемалы қолданудың жасөспірімдердің психикалық денсаулығына кері әсерін зерттеу. Әдістері. Обсервациялық, аналитикалық, көлденең зерттеу. Деректер халықаралық хаттамаға сәйкес Қазақстандағы "Мектеп жасындағы балалардың денсаулыққа қатысты мінез-құлқы" (Health Behaviour in School-aged Children, HBSC-2018, 2022 жж.) зерттеуінің екі раунды барысында алынды. Қалалық және ауылдық жасөспірімдердің денсаулығындағы жағымсыз салдардың дамуына әлеуметтік желілерді проблемалы пайдаланудың ықтимал әсерін бағалау мақсатында статистикалық талдаудың көп өлшемді әдісі екілік логистикалық регрессия қолданылды. Нәтижелері. 2018 жылғы зерттеу нәтижелері бойынша сауалнамаға қатысқан жасөспірімдердің 6,9%-ынан әлеуметтік желілерді проблемалы пайдалану белгілері анықталды. 2022 жылы жасөспірімдер арасында әлеуметтік желілерді проблемалы пайдаланудың таралуы шамамен 2 есе өсіп, 12,7%-ға жетті. Соңғы зерттеу қалалық балалар арасында проблемалы пайдаланушылар санының 14,4%-ға дейін айтарлықтай өскенін анықтады (10,2%-ы ауылдық аудандарда, p<0,001, χ² = 26,9). Зерттеу әлеуметтік желілерді проблемалы пайдаланушылар арасында депрессияның даму мүмкіндігінің едәуір артқанын анықтады: қалалық оқушылар арасында OR - 2,69; 95% ДИ 1,82-3,97; ауылдық оқушылар арасында OR - 2,42; 95% ДИ 1,61-3,63. Әлеуметтік желілерді проблемалы пайдалану мен жасөспірімдердің қатты мазасыздығы (қалада OR - 2,85; 95% ДИ 2,26-3,59; ауылда OR - 2,70; 95% ДИ 1,96-3,71) және стресске төзімділік деңгейінің төмендігі (қалада OR - 2,76; 95% ДИ 1,79-4,26; ауылда OR - 1,56; 95% ДИ 0,77-3,16) арасында жоғары статистикалық маңызды байланыс табылды. Тұжырым. Әлеуметтік желілерді пайдалану қарқындылығының жоғары болуына жасөспірімдердің психикалық денсаулығының нашарлауы байланысты. Зерттеу жасөспірімдердің әлеуметтік желілерді проблемалы пайдалануының таралу деңгейінің жоғарылауына және оның денсаулыққа теріс әсеріне жауап ретінде әрекет ету қажеттілігін көрсетеді.