Προσδιορισμός των ρύπων στις λεκάνες απορροής που μεταφέρονται με τους χειμμάρους σε υγροτόπους του νομού Μαγνησίας
Authors: Γάτσιος Φώτιος 
Published: March 2023

Στο Νομό Μαγνησίας πραγματοποιήθηκε τριετής έρευνα (1998-2000) με σκοπό να προσδιοριστούν οιρύποι στις λεκάνες απορροής, που μεταφέρονται με τους χειμάρρους σε υγροτόπους. Κατά τη διάρκειατων ετών 1998, 1999 και 2000 ελήφθησαν δείγματα υδάτων από τους οκτώ μεγαλύτερους χειμάρρουςτου Νομού Μαγνησίας που εκβάλλουν στον Παγασητικό κόλπο (Πλατανόρεμα Κορώπης, ΒρίκοναςΛεχωνίων, Κραυσίδωνας, Ξηριάς Βόλου, Χολόρεμα Αλμυρού, Ξηριάς Αλμυρού, Κακόρεμα καιΠλατανόρεμα Πλατάνου). Η συχνότητα των δειγματοληψιών καθορίστηκε από την ένταση τωνκαιρικών φαινομένων και κυρίως από τις βροχοπτώσεις. Από την έρευνα αυτή προέκυψε ότι τα ύδατατου χειμάρρου Ξηριά Βόλου επιβαρύνουν τον Παγασητικό κόλπο με υψηλές συγκεντρώσεις φθορίου,βρωμίου, νιτρικών ιόντων και βαρέων μετάλλων. Ο χείμαρρος Ξηριάς Αλμυρού ρυπαίνει τονΠαγασητικό κόλπο κυρίως με νιτρικά ιόντα. Το έτος 1999 στα ύδατα του χειμάρρου Ξηριά Βόλου το Fπροσδιορίστηκε σε τιμές συγκεντρώσεων που κυμάνθηκαν από 0,2 mg L-1μέχρι 8,45 mg L-1, το Brαπό 1,52 mg L-1μέχρι 45,6 mg L-1και τα NO3 από 5,07 μέχρι 158,7 mg L-1. Στα ύδατα του χειμάρρουΞηριά Αλμυρού τα NO3 προσδιορίστηκαν σε συγκεντρώσεις που κυμάνθηκαν από 10,5 mg L-1μέχρι67 mg L-1. Το έτος 2000 στα ύδατα του χειμάρρου Ξηριά Βόλου οι τιμές των συγκεντρώσεων του Fκυμάνθηκαν από 0,1 mg L-1μέχρι 2,08 mg L-1, του Br από 0,5 mg L-1μέχρι 27 mg L-1και των NO3 από10,5 mg L-1μέχρι 36,6 mg L-1. Στα ύδατα του χειμάρρου Ξηριά Αλμυρού τα NO3 προσδιορίστηκαν σεσυγκεντρώσεις 20,8 mg L-1. Οι τιμές των συγκεντρώσεων των βαρέων μετάλλων ήταν μικρότερες απότις επιτρεπτές τιμές, σε όλα τα δείγματα των υδάτων των χειμάρρων Ξηριά Βόλου και Ξηριά Αλμυρού,κατά τα έτη 1998, 1999 και 2000. Οι ανώτατες τιμές συγκεντρώσεων των βαρέων μετάλλων στα ύδαταείναι για το Cd 5 μg L-1, για το Pb 50 μg L-1, για το Mn 50 μg L-1και για το Cu 100 μg L-1(Ε.Ε. 80/77815.7.80). Το έτος 1999 ελήφθησαν δείγματα εδάφους από τις λεκάνες απορροής των χειμάρρων τουνομού Μαγνησίας. Από την ανάλυση των δειγμάτων αυτών διαπιστώθηκε ότι τα εδάφη των λεκανώναπορροής Ξηριά Βόλου και Ξηριά Αλμυρού επιβαρύνονται από ποσότητες F, Br και NO3 αντίστοιχα. Η πεδιάδα της πρώην λίμνης Κάρλας και η περιοχή του Αγίου Γεωργίου Βελεστίνου επιβαρύνονταιαπό ρύπους που κυμάνθηκαν ως εξής : F (από 5,2 mg F kg-1ξ.ε. μέχρι 300 mg F kg-1ξ.ε.), Br (από 0,1mg F kg-1ξ.ε. μέχρι 70 mg F kg-1ξ.ε.) και Ν (από 1,58 mg Ν kg-1ξ.ε. μέχρι 133,6 mg Ν kg-1ξ.ε.).Κατά το έτος 2000 ελήφθησαν 100 δείγματα εδάφους στην ευρύτερη περιοχή της λεκάνης απορροήςτου χειμάρρου Ξηριά Βόλου. Η περιοχή αυτή βρίσκεται στο νοτιότερο τμήμα της λεκάνης απορροήςτης πρώην λίμνης Κάρλας, εκτός από ένα τμήμα, όπου κατασκευάζεται ο νέος μεγάλος ταμιευτήραςτων υδάτων της λίμνης Κάρλας. Η περιοχή μελέτης καταλαμβάνει έκταση 112.500 στρεμμάτων. Ηλεκάνη απορροής του χειμάρρου Ξηριά Βόλου διαπιστώθηκε ότι είναι η κυριότερη πηγή ρύπανσης τουΠαγασητικού κόλπου. Οι θέσεις δειγματοληψίας ορίστηκαν με τη μέθοδο της τυχαίας δειγματοληψίας.Η μέθοδος αυτή παρέχει αξιόπιστα αποτελέσματα κατά τη διαδικασία της γεωστατιστικήςεπεξεργασίας με τη χρήση των Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (GIS). Επίσης σε εδάφη τηςλεκάνης απορροής του χειμάρρου Ξηριά Βόλου προσδιορίστηκαν οι τιμές των συγκεντρώσεων τωνχημικών ρύπων (νιτρικά, νιτρώδη, φωσφορικά, βαρέα μέταλλα κ.α) ως και οι χημικές ιδιότητες αυτών(pH, EC, μηχανική σύσταση, οργανική ουσία, CEC, ESP, υδραυλική αγωγιμότητα κ.α). Από τη μελέτητων αποτελεσμάτων διαπιστώνεται ότι τα εδάφη της λεκάνης απορροής του χειμάρρου Ξηριά Βόλουείναι επιβαρυμένα με F (8,2 mg F kg-1ξ.ε. μέχρι 333 mg F kg-1ξ.ε.), Br ( 0,1 mg Br kg-1ξ.ε. μέχρι 77,3mg Br kg-1ξ.ε.), NO3 ( 0,7mg ΝΟ3 kg-1ξ.ε. μέχρι 2199 mg ΝΟ3 kg-1ξ.ε.) και βαρέα μέταλλα. Οιυψηλότερες τιμές συγκεντρώσεων των βαρέων μετάλλων προσδιορίστηκαν στην περιοχή του ΑγίουΓεωργίου Βελεστίνου, χωρίς όμως οι τιμές αυτές να είναι υψηλότερες από τις επιτρεπτές. Οι ρύποιφθόριο, βρώμιο και νιτρικά ιόντα προσδιορίστηκαν σε υψηλές τιμές συγκεντρώσεων στα εδάφη τηςπεριοχής της πρώην λίμνης Κάρλας. Στην ίδια περιοχή παρατηρήθηκε υποβάθμιση των εδαφώνεξαιτίας της επέκτασης της αλκαλίωσης με νάτριο, η τιμή του ESP κυμάνθηκε από 0,1 μέχρι 21,8. Μετη δημιουργία των 24 θεματικών ψηφιακών χαρτών καθορίστηκαν τα γεωγραφικά όρια της λεκάνηςαπορροής του χειμάρρου Ξηριά Βόλου (κύρια υπεύθυνη) για τη ρύπανση των υγροτόπων. Οι θεματικοίψηφιακοί χάρτες αναμένεται να αποτελέσουν ένα σημαντικό βοήθημα για περαιτέρω έρευνα στηνπεριοχή, καθώς υπάρχει η δυνατότητα συνεχούς ανανέωσης της βάσης δεδομένων και παράλληλαεπαλήθευσης και διόρθωσης των προβλέψεων του βαθμού ρύπανσης της περιοχής.