Δερεύνηση του ανοσοβιοχημικού προφίλ ασθενών με έκπτωση των γνωσιακών λειτουργιών και συσχέτιση με τα νευροψυχιατρικά συμπτώματα
Authors: Σταμούλη Ευαγγελία 
Published: September 2021

Εισαγωγή: Η άνοια και ειδικότερα η νόσος Alzheimer αποτελεί μια νόσο της τρίτης ηλικίας, με διαρκώς αυξανόμενο επιπολασμό και μεγάλη ατομική, κοινωνική και οικονομική επιβάρυνση. Η φροντίδα του ευάλωτου αυτού πληθυσμού αποτελεί πλέον προτεραιότητα και οι έρευνες επικεντρώνονται στην ανεύρεση μεθόδων για πιο έγκυρη διάγνωση και πιο αποτελεσματικές θεραπείες. Από τις υπάρχουσες ενδείξεις,φαίνεται πως η φλεγμονή κατέχει κεντρικό ρόλο στην παθογένεια της νόσου και θα ήταν πολύτιμη η ανίχνευση ειδικών παραγόντων φλεγμονής στην περιφέρεια, ως δείκτες διάγνωσης και παρακολούθησης της νόσου.Μεθοδολογία: Μελετήθηκαν συνολικά 128 άτομα, 105 ασθενείς με νόσο Alzheimerκαι 23 υγιείς μάρτυρες. Οι ασθενείς χωρίστηκαν αρχικά σε δύο ομάδες, με βάση τη λήψη ([ΥΘ]) ή όχι ([ΑΘ]) αναστολέα ακετυλοχολινεστεράσης (AChEI) και συγκρίθηκαν μεταξύ τους και με ομάδα μαρτύρων. Έξι μήνες μετά την έναρξη της θεραπείας με AChEI μια υποομάδα των [ΑΘ] επανεκτιμήθηκε κλινικά και εργαστηριακά, ενώ μετά την παρέλευση πενταετίας επανεκτιμήθηκε η βαρύτητα της νόσου στο σύνολο των ασθενών. Η κλινική εξέταση περιελάμβανε σωματομετρικές μετρήσεις (ΔΜΣ, περιφέρεια μέσης, περιφέρεια ισχίων), αριθμό σφύξεων και αρτηριακή πίεση σε καθιστή και όρθια θέση. Χρησιμοποιήθηκαν ψυχομετρικές κλίμακες για την εκτίμηση των γνωστικών λειτουργιών (Mini Mental StateExamination, MMSE), της λειτουργικότητας (Alzheimer's Disease CooperativeStudy-Αctivities of Daily Living, ADCS-ADL), του σταδίου της νόσου (ClinicalDementia Rating, CDR, Global Deterioriation Scale, GDS) και για την ανίχνευση καταθλιπτικών (Cornell Scale for Depression in Dementia, CSDD) και νευροψυχιατρικών συμπτωμάτων (Neuropsychiatric Inventory, NPI).Με βάση τη σύγχρονη βιβλιογραφία μελετήθηκαν προφλεγμονώδεις κυτοκίνες (IFNγ,IL-6, IL-1β, TNFα), λιπιδαιμικοί παράγοντες (ApoA-I, Lp(α), anti-oxLDL), μόρια προσκόλλησης (VCAM-1, ICAM-1) και ο δείκτης φλεγμονής CRP. Για τον προσδιορισμό των κυτοκινών επιλέχτηκε η ανοσοενζυμική μέθοδος κηλίδας(Enzyme-Linked-Immuno-SPOT, ELISPOT), η οποία ανιχνεύει την παραγωγή κυτοκινών από περιφερικά πολυμορφοπύρηνα κύτταρα αίματος. Θεωρείται πιο ευαίσθητη και ακριβής μέθοδος για τον προσδιορισμό των κυτοκινών σε σύγκριση με τη μέθοδο ELISA, η οποία έχει χρησιμοποιηθεί στις περισσότερες από τις προηγούμενες μελέτες. Οι υπόλοιποι παράγοντες προσδιορίστηκαν στο πλάσμα των συμμετεχόντων με τη μέθοδο ELISA.Αποτελέσματα: Η έκκριση όλων των κυτοκινών διέφερε σε στατιστικά σημαντικό βαθμό, τόσο μεταξύ ασθενών και μαρτύρων, όσο και στους ίδιους ασθενείς μετά τη λήψη του AChEI. Η μείωση της έκκρισης των IFNγ και TNFα σχετίστηκε με τη βελτίωση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων, ενώ η μείωση της IL-6 σχετίστηκε με τη βελτίωση των νευροψυχιατρικών συμπτωμάτων. Από τους υπόλοιπους παράγοντες,μόνο τα επίπεδα της apoA-I μειώθηκαν μετά τη θεραπεία με AChEI. Τα επίπεδα τωνanti-oxLDL συσχετίστηκαν θετικά με τις κλίμακες MMSE και ADCS, ενώ τα επίπεδα του sICAM-1 με τη διάρκεια της νόσου. Τα επίπεδα της Lp(α) και του sVCAM-1 σχετίστηκαν με τη βαρύτητα της νόσου. Η CRP δεν έδειξε να σχετίζεται με καμία παράμετρο της νόσου. Η λήψη αντιψυχωσικής αγωγής σχετίστηκε με χειρότερη πρόγνωση, ενώ η βαρύτητα της νόσου και η εμφάνιση νευροψυχιατρικών συμπτωμάτων σχετίστηκαν με αυξημένη θνητότητα.Συμπεράσματα: Η παρατηρούμενη σημαντική διαφορά στην έκκριση των κυτοκινώνασθενών και μαρτύρων καταδεικνύει ότι η φλεγμονή είναι παρούσα στη ΝΑ και πιθανώς ενέχεται ενεργά στην παθογένειά της. Μετά τη χορήγηση αναστολέα της ακετυλοχολινεστεράσης η έκκριση των κυτοκινών μειώθηκε, χωρίς ωστόσο να φτάσει στα επίπεδα των υγιών μαρτύρων. Η παρατηρούμενη συσχέτιση μεταξύ της μείωσης των καταθλιπτικών και νευροψυχιατρικών συμπτωμάτων και της μείωσης της έκκρισης των κυτοκινών είναι πολύ σημαντική και θέτει νέα ερωτήματα προς διερεύνηση για το ρόλο των κυτοκινών τόσο στη ΝΑ, όσο και στην κατάθλιψη.