Μελέτη μεταβλητών για τη μετεγχειρητική παρακολούθηση, πρόγνωση, σχεδιασμό και ανταπόκριση στη θεραπευτική αγωγή ασθενών με μελάνωμα
Authors: Καρονίδης Αθανάσιος 
Published: September 2021

Σκοπός της έρευναςΗ πρωτεΐνη S100 είναι ο καλύτερα μελετημένος και ευρέως αποδεκτός ογκολογικός δείκτης μελανώματος. Η σπουδαιότητα της πρωτεΐνης S100B ως δείκτης για το κακόηθες μελάνωμα εστιάζεται στο ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί, εξυπηρετώντας πολλούς σκοπούς και κυρίως για την εκτίμηση της έκτασης της νόσου, την εκτίμηση της ανταπόκρισης στη θεραπεία, την πρόγνωση, την ανίχνευση μεταστάσεων και την παρακολούθηση στα πλαίσια του τακτικού ελέγχου (follow-up). Ο κύριος σκοπός της έρευνας είναι η αξιολόγηση της βιολογικής ‘συμπεριφοράς’ των μεταβλητών S100B – ιδιαίτερα - και LDH, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως ογκολογικοί δείκτες μελανώματος και να ερευνήσει πιθανές συσχετίσεις της πρωτεΐνης S100Β με παράγοντες και χαρακτηριστικά του πρωτοπαθούς όγκου του μελανώματος.Υλικό και ΜέθοδοςΑπό το 2012 έως και το 2015, 107 ασθενείς με μελάνωμα (54 άνδρες και 53 γυναίκες), διαγνωσμένο με αφαιρετική βιοψία, περιελήφθησαν στην έρευνα. Οι ασθενείς υποβλήθηκαν σε ευρεία εκτομή της πρωτοπαθούς εστίας και βιοψία του λεμφαδένα φρουρού (Setninel Lymph Node Biopsy SLNB). Στα περιστατικά που η SLNB ήταν ‘θετική’ για μελάνωμα, οι ασθενείς αυτοί υποβλήθηκαν σε λεμφαδενικό καθαρισμό του αντίστοιχου λεμφαδενικού σταθμού. 39 ασθενείς ήταν στο στάδιο Ι, 33 στο στάδιο ΙΙ, 26 στο στάδιο ΙΙΙ και 9 στο στάδιο ΙV. Από τους ασθενείς του σταδίου ΙΙΙ, οι 11 ήταν Ν1, οι 6 ήταν Ν2 και 9 ήταν Ν3. 5 ασθενείς είχαν πολλαπλά πρωτοπαθή μελανώματα. Καταγράφηκαν τα χαρακτηριστικά αυξημένου κινδύνου (NCCN ‘high risk features’) που είναι η εξέλκωση, η λεμφαγγειακή διήθηση και ο αριθμός μιτώσεων. Η επιβίωση των ασθενών ανά στάδιο καταγράφηκε. Στους ασθενείς πραγματοποιήθηκαν μετρήσεις της συγκέντρωσης στον ορό της πρωτεΐνης S100B και της γαλακτικής δεϋδρογενάσης (LDH) περιεγχειρητικά και κατά την τακτική παρακολούθηση. Πραγματοποιήθηκε στατιστική ανάλυση για τη διερεύνηση επιπέδων της πρωτεΐνης S100B ανά στάδιο, της συσχέτισής της με τις ανωτέρω παραμέτρους, καθώς και για να εκτιμηθεί η αξιοπιστία της πρωτεΐνης S100Β ως ογκολογικού δείκτη μελανώματος για την ανταπόκριση στη θεραπεία, την παρακολούθηση, την πρόγνωση και την επιβίωση. Ερευνήθηκε πιθανή συσχέτιση της S100B με την LDH.ΑποτελέσματαΓια τους ασθενείς με μελάνωμα σταδίου Ι και ΙΙ οι συγκεντρώσεις στον ορό της S100B ήταν συνήθως εντός των 'φυσιολογικών' ορίων. Στο στάδιο ΙIΙ ήταν συνήθως ανεβασμένες και ανωτέρω των 'φυσιολογικών' ορίων. Στο στάδιο IV ήταν πολύ ανεβασμένες και πάνω από το όριο (>0.11μg/l), αλλά και σε σχέση με όλα τα άλλα προηγούμενα στάδια. Ασθενείς που ανήκαν προηγουμένως στο στάδιο ΙΙΙ και είχαν ήδη αυξημένες τιμές S100Β, έχουν αυξημένο κίνδυνο να εξελιχθούν σε στάδιο IV. Με την εξέλιξη και επέκταση της νόσου στο στάδιο IV, εμφάνισαν και σημαντικά μεγαλύτερες τιμές S100Β. Τα επίπεδα της S100B σχετίζονται με το λεμφαδενικό στάτους (Ν status) των ασθενών σταδίου ΙΙΙ. Οι τιμές της S100B στην έρευνα ήταν σημαντικά μεγαλύτερες για τα στάδια Ν3 και Ν2 συγκριτικά με το στάδιο Ν1, ενώ δεν καταγράφηκε στατιστικά σημαντική διαφορά ανάμεσα στα στάδια Ν3 και Ν2. Όσον αφορά τη συσχέτιση της S100B με τα ‘high risk features’ της NCCN, η πρωτεΐνη S100B παρουσίασε θετική συσχέτιση με τον αριθμό των μιτώσεων, αλλά ήταν πολύ ισχυρή μόνο για το στάδιο IV. Όταν υπάρχουν πολλά πρωτοπαθή μελανώματα στον ίδιο ασθενή, οι τιμές της S100Β δεν είναι ‘αθροιστικές’, αλλά διαμορφώνονται και αντανακλούν το στάδιο της νόσου το οποίο καθορίζεται από το πρωτοπαθές μελάνωμα με το πιο προχωρημένο στάδιο μεταξύ των μελανωμάτων που εντοπίζονται στον ίδιο ασθενή. Η επιβίωση ήταν σημαντικά χαμηλότερη για τους ασθενείς με στάδιο IV, συγκριτικά με όλα τα άλλα στάδια, ενώ τιμές S100Β ανώτερες ενός ‘αυθαίρετου’ ορίου 0,5μg/l, πέντε φορές του ανώτερου ‘φυσιολογικού’ ορίου (‘cutoff level’ 0.11μg/l), σχετίζονταν με αυξημένο ποσοστό θανάτου. Η LDH έχει αξία για τους ασθενείς σταδίου IV, αλλά δεν υπάρχει στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ των δύο μεταβλητών S100B και LDH.ΣυμπεράσματαΟι συγκεντρώσεις στον ορό της πρωτεΐνης S100B αντανακλούν το ‘φορτίο’ του όγκου (tumor load) και της νόσου, αποτελούν ένα αξιόπιστο δείκτη όγκου για την ανταπόκριση στη θεραπεία, την τακτική παρακολούθηση (follow-up), την πρόγνωση, την παρουσία μεταστάσεων και την επιβίωση και θα πρέπει να συμπεριλαμβάνονται στον εργαστηριακό έλεγχο κατά την τακτική παρακολούθηση ασθενών με μελάνωμα. Αυξημένες τιμές της S100B σχετίζονται με κακή πρόγνωση και χαμηλά ποσοστά επιβίωσης. Τα επίπεδα της S100B σχετίζονται με το στάδιο της νόσου και είναι ιδιαίτερα αυξημένα στο στάδιο IV. Ασθενείς σταδίου ΙΙΙ με αυξημένες τιμές S100Β, έχουν αυξημένο κίνδυνο να εξελιχθούν σε στάδιο IV. Γι αυτήν την κατηγορία των ασθενών οι ογκολόγοι ενδεχομένως θα πρέπει να επανασχεδιάσουν ή να τροποποιήσουν τη συμπληρωματική τους θεραπεία. Ο S100B είναι ανεξάρτητος προγνωστικός δείκτης σε σχέση με την LDH για όλα τα στάδια του μελανώματος.Η μέτρηση της συγκέντρωσης στον ορό της S100B αποτελεί ένα ‘ισχυρό’, ιδιαίτερα χρήσιμο και αξιόπιστο παράγοντα, προσφέροντας πολύτιμα ευρήματα για την εκτίμηση και τη διαχείρηση των ασθενών με μελάνωμα. Η μέτρηση της S100B είναι μια απλή και ασφαλής διαδικασία, συμφέρουσα όσον αφορά το οικονομικό κόστος και σε συνδυασμό με άλλες διαγνωστικές μεθόδους, αυξάνει τη διαγνωστική ακρίβεια για την καλύτερη αντιμετώπιση των μελανοπαθών.