Afturköllun og breyting á stjórnvaldsákvörðun
Authors: Hreinsson Páll 
Published: November 2023

Í þessari grein er fjallað um þær heimildir sem afturköllun getur byggst á. Í stjórnsýslurétti hefur hugtakið afturköllun verið notað um það þegar stjórnvald, að eigin frumkvæði, tekur aftur löglega og gilda ákvörðun sína sem þegar hefur verið birt. Í meginatriðum getur afturköllun átt sér stað á grundvelli þrenns konar heimilda: 1) Þannig getur afturköllun farið fram á grundvelli lagaheimilda. Í greininni eru raktir helstu flokkar lögfestra lagaheimilda. 2) Þá getur afturköllun átt sér stað á grundvelli skilyrðis sem fram kemur í leyfinu um heimild til afturköllunar við nánar tilgreindar aðstæður. 3) Loks getur afturköllun farið fram á grundvelli almennra óskráðra meginreglna stjórnsýsluréttarins um afturköllun. Hinar óskráðu meginreglur um afturköllun eiga einvörðungu við um matskenndar ákvarðanir sem stjórnvöld hafa tekið þar sem þeim er falið með lögum stjórnsýslulegt mat. Þessar meginreglur fela í sér að fram skal fara mat á þeim hagsmunum sem vegast á í málinu. Á eina vogarskálina fara oftast almannahagsmunir sem mæla með því að leyfi sé afturkallað en á hina vogarskálina fara hagsmunir málsaðila sem mæla því í mót, svo sem réttmætar væntingar hans, góð trú og sjónarmið um fjárútlát sem hann hefur lagt í vegna leyfisins og hvort hann er byrjaður að hagnýta sér leyfið o.fl. Ef knýjandi almannahagsmunir, svo sem líf og heilbrigði manna, vega þyngra en hagsmunir málsaðila er leyfið afturkallað. Ef hagsmunir málsaðila vega hins vegar þyngra en almannahagsmunir sem teflt er fram, svo sem samræmi í stjórnsýslu, eru ekki skilyrði fyrir afturköllun. Meginreglan um réttmætar væntingar málsaðila og meðalhófsreglan leiða til þess að þeim mun meira íþyngjandi sem afturköllun er fyrir málsaðila þeim mun veigameiri verði hinir opinberu hagsmunir að vera svo þeir geti réttlætt afturköllun. Stjórnsýslulögin gilda um meðferð mála um afturköllun og skal afturköllun framkvæmd með nýrri stjórnvaldsákvörðun.

Afturköllun. Óskráðar meginreglur stjórnsýsluréttar. Málsmeðferð. Stjórnsýslulög. Stjórnvaldsákvörðun.

REVOCATION AND AMENDING AN ADMINISTRATIVE DECISION
Páll Hreinsson, president of the EFTA Court and research professor at the University of Iceland Faculty of Law

Abstract:
This article addresses the sources upon which a revocation can be based. In administrative law, the notion of revocation has been used for the situations where an administrative authority, on its own initiative, revokes its own lawful and valid decision which has already been published. Principally, a revocation can take place on the basis of three types of sources: 1) A revocation can occur on the basis of an authorisation laid down by law. In the article, the main categories of such authorisations laid down by law are listed. 2) Revocation can also occur on the basis of a condition laid down in the licence itself, which provides that it may be revoked in certain circumstances. 3) Finally, revocation can be based on the general unwritten principles of administrative law concerning revocation. The unwritten principles on revocation only concern discretionary decisions taken by administrative authorities, where they are obliged by law to conduct an administrative assessment. These principles entail that an assessment shall be conducted concerning the competing interests at stake. Often, on the one hand, the public interest may suggest that a licence should be revoked but on the other, the interests of the party at issue may suggest otherwise, such as the party’s legitimate expectations, good faith and considerations concerning financial expenditure by the party because of the licence and whether he has already begun utilising the licence etc. If compelling public interests, such as the life and health of human beings, are weightier than the interests of the party, the licence is revoked. If the interests of the party must be accorded more weight than the public interest, which is at issue, e.g. consistency in the administration, there are not sufficient grounds for revocation. The principle of legitimate expectations of a party and the principle of proportionality lead to the conclusion that the more onerous a revocation may be for a party, the weightier must the public interest be in order to justify a revocation. The administrative act applies in proceedings concerning revocation and a revocation shall take place by the adoption of a new administrative decision.

Revocation. General principles of administrative law. Procedure. Administrative Act. Administrative decision.