СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ТАРИХШЫ-ҒАЛЫМДАРЫ ҚАУЫМДАСТЫҒЫНЫҢ ҒЫЛЫМИ КҮНДЕЛІКТІ ӨМІРІ (ХХ ҒАСЫРДЫҢ 90-ШЫ ЖЫЛДАРЫ)
Authors: АнисимоваИ Ю. , РамазановаФ С. , ТакижбаеваН З. 
Published: May 2024

Социальная роль историка не менялась со времён Геродота, считавшего главной целью истории стремление сохранить для человечества проделанный ценный опыт.Значение труда представителей исторической науки в любом обществе трудно переоценить –они закладывают фундамент исторического сознания, являются хранителями и проводникамидостоверных знаний о мире. Поэтому к изучению историка, его «жизненного мира», идеалов, социокультурной среды, в рамках «повседневной истории» –нового направления исторических исследований –обращается всё больше учёных. Научное сообщество историков г. Семипалатинска (с 2007 года –город Семей [1])90-х годов XXвека является объектом данного исследования, а предметом –научная повседневность («производственная сфера» деятельности учёных), реконструированная авторами на основеанализа ряда её составляющих: мотивации выбора профессии, социального самочувствия учёного, выбора научной проблематики, структуры времени, особенностей коммуникации в научной среде и др. В целом, ставится задача показать процесс трансформации научной повседневности учёных по мере осуществления ими профессиональной деятельности как результата внешних воздействий, внутреннего состояния сообщества учёных и индивидуальности историка.Историк трудится в конкретной социальной средеив конкретное социальное время, оказывающих влияние на его деятельность. Актуальность статьиобусловлена локальным и временным подходом к рассмотрению проблем научной повседневности.Выбор места и времени исследования не случаен: Семей –один из культурно-исторических центров не только Восточного Казахстана, но и всей республики:великие имена Абая, Шакарима, Мухтара Ауэзова, значимые для мировой культуры, связаны с историей города; обилиеисторических и археологических достопримечательностей;приоритетные позиции образования и просвещения. Представители исторической науки города переломных 90-х годов внесли свой вклад в развитие культуры, становление и развитие исторической науки нового независимого Казахстана. В выборе методологии и методов исследования предпочтение было отдано историко-антропологическому и генерационному подходам, связанным с изучением человеческого фактора в историии влияния социальной и культурной среды на личности учёных, составляющих поколение.Также применялись традиционные для истории проблемно-хронологический и историко-генетический методы, позволившие осветить этапы профессионального становления историков г. Семипалатинска во взаимосвязи с предшествующими поколениями, сделана попытка использования современных методик устной истории («oralhistory»).

Тарихшының әлеуметтік рөлі Геродоттың заманынан бері өзгерген жоқ, ол тарихтың басты мақсаты адамзат үшін жасалған құнды тәжірибені сақтауға деген ұмтылыс деп санады. Кез –келген қоғамдағы тарих ғылымы өкілдерінің еңбегінің маңыздылығын асыра бағалау қиын-олар тарихи сананың негізін қалады, әлем туралы сенімді білімнің сақтаушылары мен жетекшілері болып табылады. Сондықтан тарихшыны, оның "өмір әлемін", идеалдарын, әлеуметтік –мәдени ортасын зерттеуге "күнделікті тарих" аясында –тарихи зерттеулердің жаңа бағыты-көбірек ғалымдар жүгінуде. Тарихшылардың ғылыми қауымдастығы Семей қаласы (2007 жылдан бастап –Семей қаласы [1]) ХХ ғасырдың 90-жылдарында осы зерттеудің объектісі болып табылады, ал пән –авторлар оның бірқатар құрамдас бөліктерін талдау негізінде қайта құрған ғылыми күнделікті өмір (ғалымдар қызметінің"өндірістік саласы"): мамандықты таңдау мотивация-сы, ғалымның әлеуметтік әл-ауқаты, ғылыми проблематиканы таңдау, уақыт құрылымы, ғылыми ортадағы коммуникацияның ерекшеліктері және т.б. Тұтастай алғанда, ғалымдардың сыртқы әсерлері, ғалымдар қауымдастығының ішкі жағдайы және тарихшының даралығы нәтижесінде кәсіби қызметін жүзеге асыра отырып, олардың ғылыми күнделікті өмірінің өзгеру процесін көрсету міндеті қойылады.Тарихшы белгілі бір әлеуметтік ортада және оның қызметіне әсер ететін нақты әлеуметтік уақытта жұмыс істейді. Мақаланың өзектілігі ғылыми күнделікті мәселелерді қарастыруға жергілікті және уақытша көзқараспен байланысты. Зерттеудің орны мен уақытын таңдаукездейсоқ емес: Семей –Шығыс Қазақстанның ғана емес, бүкіл республиканың мәдени-тарихи орталықтарының бірі: әлемдік мәдениет үшін маңызды Абай, Шәкәрім, Мұхтар Әуезовтің ұлы есімдері қала тарихымен байланысты; тарихи және археологиялық көрікті жерлердің көптігі; білім мен ағартудың басым ұстанымдары. 90-шы жылдардағы бұрылыс қаласындағы тарих ғылымының өкілдері жаңа тәуелсіз Қазақстанның мәдениетін дамытуға, тарих ғылымының қалыптасуы мен дамуына өз үлестерін қосты. Зерттеудің әдіснамасы мен әдістерін таңдауда тарихтағы адами факторды және ұрпақты құрайтын ғалымдардың жеке басына Әлеуметтік және мәдени ортаның әсерін зерттеуге байланысты тарихи-антропологиялық және генеративті тәсілдерге басымдық берілді. Сондай-ақ, тарих үшін дәстүрлі проблемалық-хронологиялық және тарихи-генетикалық әдістер қолданылды, бұл Семей қаласының тарихшыларының алдыңғы Ұрпақтармен өзара байланыста кәсіби қалыптасу кезеңдерін жарықтандыруға мүмкіндік берді, ауызша тарихтың заманауи әдістерін қолдануға әрекет жасалды ("oral history").

The social role of the historian has not changed since the time of Herodotus, who considered the main goal of history to be the desire to preserve valuable experience for humanity. It is difficult to overestimate the importance of the work of representatives of historical science in any society –they lay the foundation of historical consciousness, are the keepers and conductors of reliable knowledge about the world. Therefore, more and more scientists are turning to the study of the historian, his "life world", ideals, socio–cultural environment, within the framework of "everyday history" –a new direction of historical research. Scientific Community of historians of Semipalatinsk (since 2007 –the city of Semey [1]) of the 90s of the XX century is the object of this study, and the subject is scientific everyday life (the "production sphere" of scientists' activities), reconstructed by the authors based on the analysis of a number of its components: motivation for choosing a profession, social well-being of a scientist, the choice of scientific issues, the structure of time, features of communication in the scientific environment , etc . In general, the task is to show the process of transformation of the scientific everyday life of scientists as they carry out their professional activities as a result of external influences, the internal state of the community of scientists and the individuality of the historian.The historian works in a specific social environment and at a specific social time that influencehis activities. The relevance of the article is due to the local and temporary approach to the consideration of the problems of scientific everyday life. The choice of the place and time of the study is not accidental: Semey is one of the cultural and historical centers not only of Eastern Kazakhstan, but also of the whole republic: the great names of Abai, Shakarim, Mukhtar Auezov, significant for world culture, are associated with the history of the city; the abundance of historical and archaeological sites; priority positions of education and enlightenment. Representatives of the historical science of the city of the crucial 90s contributed to the development of culture, the formation and development of historical science of the newly independent Kazakhstan. In choosing the methodology and research methods, preference was given to historical-anthropological and generational approaches related to the study of the human factor in history and the influence of the social and cultural environment on the personalities of scientists who make up the generation. Traditional historical problem-chronological and historical-genetic methods were also used, which made it possible to highlight the stages of professional formation of historians of Semipalatinsk in connection with previous generations, an attempt was made to use modern methods of oral history ("oral history").