Μελέτη της συχνότητας και βαρύτητας των επιπλοκών της ενδιάμεσης β-μεσογειακής αναιμίας σε Έλληνες ασθενείς
Authors: Γεωργακοπούλου Θεανώ 
Published: January 2014

Με σκοπό τη μελέτη της κλινικής εικόνας και των επιπλοκών της ενδιάμεσης β-ΜΑ στον Ελληνικό πληθυσμό και τη συσχέτισή τους με τα μοριακά και αιματολογικά ευρήματα, μελετήσαμε 98 ασθενείς με κλινική εικόνα ενδιάμεσης β-ΜΑ, 94 (95,9%) από τους οποίους είχαν δύο μεταλλάξεις για βthal ή δβ γονίδια ενώ 4 (4,1%) ήταν ετεροζυγώτες β-ΜΑ με συνύπαρξη τριπλασιασμένου α γονιδίου (ααα/αα ή ααα/ααα). Η ηλικία διάγνωσης κυμάνθηκε από τη βρεφική ως την ενήλικη ζωή, η παρούσα μέση ηλικία ήταν 27,3±11,5 έτη και οι ασθενείς παρακολουθήθηκαν για μεγάλο χρονικό διάστημα ως και 25 χρόνια. Οι ασθενείς ταξινομήθηκαν με βάση τα κριτήρια που χρησιμοποιεί η Κλινική μας σε δυο κλινικούς φαινοτύπους (Ι1 βαρύς, Ι2 ήπιος) με διακριτή τη διαφορά τους στην κλινική βαρύτητα. Η ταξινόμηση υποβοήθησε σημαντικά τη σύγκριση των κλινικών, αιματολογικών και μοριακών ευρημάτων. Η ηλικιακή σύνθεση των δυο ομάδων ασθενών ήταν συγκρίσιμη. Από τη συσχέτιση με τα μοριακά ευρήματα των ασθενών μας καταδεικνύεται ότι η βαρύτητα του κλινικού φαινότυπου σχετίζεται κυρίως με το είδος και τη βαρύτητα των μεταλλάξεων και του β-γονότυπου και την ακολουθούμενη διαταραχή της βιοσύνθεσης των αιμοσφαιρινικών αλυσίδων. Η μεγάλη πλειοψηφία των μεταλλάξεων 61,8% είναι β+ (σιωπηρές, β++ και β+) μεταλλάξεις με ικανό βαθμό σύνθεσης της β αλυσίδας. Η συχνότερη μετάλλαξη είναι η IVSI-6 (17,8%) και ακολουθούν οι IVSI-110 (14,1%), -101 (9,4%), CD39 (9,4%), IVSI-1 (8,4%) και IVSII-1 (6,3%). Χαρακτηριστική είναι η διαφοροποίηση του τύπου και της συχνότητας των μεταλλάξεων μεταξύ των ασθενών με ήπια (Ι2) και βαριά (Ι1) ενδιάμεση β-ΜΑ. Στην ήπια ενδιάμεση β-ΜΑ επικρατούν οι σιωπηρές και πολύ ήπιες μεταλλάξεις (-101, +6, IVSI-6, -87, polyA, -28) που καλύπτουν το 45,6% των μεταλλάξεων στην ομάδα Ι2. Στη βαριά ενδιάμεση β-ΜΑ (Ι1) επικρατούν β+ μεταλλάξεις και κυρίως μεταλλάξεις που επάγουν τη σύνθεση γ αλυσίδας και προάγουν τη σύνθεση εμβρυϊκής αιμοσφαιρίνης όπως η μετάλλαξη IVSII-1 και κυρίως οι μεταλλάξεις της (δβ)0 ΜΑ και η δ0β+ Corfu. Στη μελέτη μας η επίδραση της συνύπαρξης της α-ΜΑ που βρέθηκε σε ποσοστό 6,4% των ασθενών, στην βελτίωση της βαρύτητας της κλινικής τους εικόνας δεν φαίνεται να είναι ουσιαστική εκτός από τη σπάνια περίπτωση ασθενούς με συνύπαρξη ομόζυγης β-ΜΑ και αιμοσφαιρινοπάθειας Η. Σε 4 ετεροζυγώτες β-ΜΑ ασθενείς, η επιβάρυνση του κλινικού φαινοτύπου οφείλονταν σε συνύπαρξη τριπλασιασμένου α γόνου σε ετερόζυγη (ααα/αα) ή ομόζυγη κατάσταση (ααα/ααα). Στη διάγνωση οι ασθενείς διατηρούσαν ικανοποιητικά επίπεδα αιμοσφαιρίνης με μέση τιμή αιμοσφαιρίνης 8,0±1,5 gr/dl για τους ασθενείς Ι1 και 9,0±1,5 gr/dl για τους ασθενείς Ι2 (p<0,01). Την αιμοσφαιρίνη διάγνωσης διατήρησαν οι περισσότεροι μέχρι τον τελευταίο έλεγχο. Σε πρόγραμμα συστηματικών μεταγγίσεων μπήκε 26,5% των ασθενών. Οι περισσότεροι διέκοψαν τις μεταγγίσεις μετά τη σπληνεκτομή και σήμερα μεταγγίζεται συστηματικά το 8,2%. Ένα από τα συχνότερα κλινικά και υπερηχογραφικά ευρήματα ήταν η σπληνομεγαλία (89,1%). Σε σπληνεκτομή υποβλήθηκε 62,2% των ασθενών. Η οστεοπόρωση ήταν το σημαντικότερο κλινικό εύρημα (89,8%). Εξωμυελική αιμοποίηση βρέθηκε σε 18,4% των ασθενών με κύρια εντόπιση παρασπονδυλικά και αμφοτερόπλευρα στην θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Ο βαθμός αιμοσιδήρωσης εκτιμήθηκε με την τιμή της φερριτίνης. Οι αμετάγγιστοι χωρίς αποσιδήρωση ασθενείς είχαν μέση τιμή φερριτίνης 466,4±687,1 μg/L (16,0-3097,0), οι ευκαιριακά μεταγγιζόμενοι χωρίς αποσιδήρωση 723,8±588,3 μg/L (112,0-2489,0) και οι ασθενείς με τακτικές μεταγγίσεις και αποσιδήρωση 1130,7±637,7 μg/L (412,0-3441,0). Σε υποδόρια αποσιδήρωση υποβάλλονταν το 36,7% των ασθενών. Το 73,5% των ασθενών είχε ήπιο ίκτερο, το 16,3% μέτριο και 10,2% βαρύ. Η σωματική ανάπτυξη των ασθενών ήταν στην πλειοψηφία φυσιολογική και μόνο 6,1% είχε ύψος <3η Ε.Θ. Η συχνότερη ενδοκρινική διαταραχή ήταν ο υποκλινικός υποθυρεοειδισμός με ποσοστό 22,8% ενώ ακολουθούσε ο υπογοναδισμός 18,8% και η διαταραχή του μεταβολισμού της γλυκόζης με 9,2%. Χολολιθίαση παρουσίασε το 39,8% των ασθενών ενώ σε χολοκυστεκτομή υποβλήθηκε το 45,9% σε μέση ηλικία 21,1±8,8 έτη. Από τον υπερηχοκαρδιογραφικό έλεγχο, διαταραχή της συσταλτικότητας της αριστερής κοιλίας (κλάσμα εξώθησης <55% ή κλάσμα βράχυνσης <30%) διαπιστώθηκε σε 7,4% ασθενείς. Συμπερασματικά η ενδιάμεση β-ΜΑ παρουσιάζει μια μεγάλη κλινική, αιματολογική και μοριακή ετερογένεια στον Ελληνικό πληθυσμό και οφείλει την καλοήθη κλινική της πορεία κυρίως στην ύπαρξη ήπιων β+ μεταλλάξεων. Ο γονοτυπικός χαρακτηρισμός αποτελεί προϋπόθεση ολοκληρωμένης διάγνωσης και συμβάλλει στην πρόγνωση, την πρόληψη και τον καθορισμό θεραπείας σε παιδιά που πάσχουν από ενδιάμεση β-ΜΑ.