Πλουτάρχου Ερωτικός
Authors: Τέντα Ζωΐτσα 
Published: September 2021

Η παρούσα διδακτορική διατριβή έχει ως αντικείμενό της την εξέταση των σημαντικότερων όψεων του φιλοσοφικού διαλόγου του Πλουτάρχου με τον τίτλο Ἐρωτικός. Στην αρχή παρατίθεται μία σύντομη βιογραφία του Χαιρωνιέως, η οποία εισάγει, από τις πρώτες σελίδες, τον αναγνώστη στο ιστορικό πλαίσιο και στον φιλοσοφικό προβληματισμό του διαλόγου καταδεικνύοντας τους τρόπους με τους οποίους διαμορφώθηκε η πνευματική συγκρότηση του συγγραφέως στο ποικίλο και διπολικό (Ελλάδα- Ρώμη) πλαίσιο της πρώιμης αυτοκρατορικής εποχής. Στην εισαγωγή της διατριβής που ακολουθεί γίνεται σύντομη αναφορά στην ιστορική διαδρομή του κειμένου, στην παράδοση των σωζόμενων χειρογράφων και στην ιστορία των διαδοχικών εκδόσεων του διαλόγου. Στο πρώτο και το δεύτερο κεφάλαιο αντίστοιχα αναλύεται διεξοδικά το αφηγηματικό και το τοπογραφικό πλαίσιο του διαλόγου. Το φιλοσοφικό υπόβαθρο του έργου αναπτύσσεται λεπτομερώς στο τρίτο κεφάλαιο. Τονίζεται σε αυτό η θεμελίωση των ιδεών του κειμένου στην πλατωνική ερωτική θεωρία και επισημαίνονται τα σημεία στα οποία διαφοροποιήθηκε ο Πλούταρχος σε σχέση με το φιλοσοφικό πρότυπό του, οδηγούμενος τελικώς σε μία σύνθεση με έντονη την προσωπική του σφραγίδα. Στο τρίτο επίσης κεφάλαιο αναλύεται η επίδραση της στωικής φιλοσοφίας στην ανάπτυξη των ιδεών του διαλόγου. Αναφέρονται οι διανοητές της Στοάς, των οποίων το έργο αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τον Πλούταρχο. Παράλληλα εξετάζονται οι στωικές ιδέες που χρησιμοποιούνται από τον Πλούταρχο ως επιχειρήματα για την απόδειξη δικών του θέσεων. Στο ίδιο κεφάλαιο παρουσιάζεται αναλυτικά η κριτική που ασκείται από τον Πλούταρχο στην ερωτική ιδεολογία των επικουρείων φιλοσόφων. Οι επικούρειες απόψεις ήταν διατυπωμένες στο κείμενο από τον Λακεδαιμόνιο Ζεύξιππο αλλά δε διασώθηκαν λόγω μιας εκτεταμένης lacuna στο κείμενο. Το γεγονός αυτό χρησιμοποιήθηκε εδώ ως αφετηρία για την ανασύσταση του χαμένου λόγου με βάση την απάντηση του Πλουτάρχου, που ακολουθεί τη lacuna και τα κείμενα στα οποία αναπτύσσονται οι θέσεις των οπαδών του Κήπου σχετικά με τον έρωτα και τον γάμο. Στο ίδιο κεφάλαιο επισημαίνεται επίσης ότι, παρά την αντίθεσή του προς τις ιδέες των επικουρείων, ο Πλούταρχος χρησιμοποιεί επιμέρους επιχειρήματα της σχολής τους, προκειμένου να προάγει την αποδεικτική διαδικασία των θέσεών του. Αντικείμενο του τέταρτου κεφαλαίου της διατριβής αποτελεί η λεπτομερής ανάλυση της ρητορικής και φιλοσοφικής αντιπαράθεσης ανάμεσα στους θιασώτες των ομοφυλοφιλικών δεσμών και τους οπαδούς του συζυγικού έρωτα. Εξετάζονται εδώ οι ρητορικές στρατηγικές των δύο πλευρών καθώς και τις ιδεολογικές καταβολές τους. Καταδεικνύεται ότι επιδίωξη του συγγραφέως δεν ήταν η υποβάθμιση του, διαδεδομένου στην αρχαιότητα, θεσμού της παιδεραστίας ή η απεμπόλησή του ως παιδαγωγικού μέσου αλλά η «αναβάθμιση» και η καταξίωση των ετεροφυλοφιλικών σχέσεων στη συνείδηση των συγχρόνων του. Τέλος, στο πέμπτο κεφάλαιο της διατριβής παρέχεται μία συνοπτική περιγραφή της κοινωνικής θέσης της γυναικών κατά την πρώιμη ρωμαϊκή αυτοκρατορική εποχή και αναπτύσσεται ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται οι γυναίκες στον Ἐρωτικό. Αναλυτική αναφορά γίνεται στην πρωταγωνίστρια της ερωτικής ιστορίας του διαλόγου, την Ισμηνοδώρα, στη συγκρότηση της προσωπικότητάς της, στις τολμηρές πρωτοβουλίες της, στην ιδιότυπη δράση της αλλά και στις δύο Γαλάτισσες ηρωίδες, οι οποίες χρησιμοποιούνται ως χαρακτηριστικά παραδείγματα (exempla) για την τεκμηρίωση των θέσεων του διαλόγου. Η διατριβή ολοκληρώνεται με την παράθεση εκτενούς και αναλυτικής βιβλιογραφίας, η οποία περιλαμβάνει τόσο τις αρχαίες πηγές όσο και τις σύγχρονες μελέτες που χρησιμοποιήθηκαν για τη συγγραφή της.