Η συμβολή της ραδιοϊσοτοπικής τομογραφικής απεικόνισης (SPECT) με ⁹⁹ᵐTc-depreotide και ²⁰¹Tl-chloride στην εκτίμηση του καρκίνου του πνεύμονα
Authors: Μπούντας Δημήτριος 
Published: January 2014

Σκοπός της μελέτης: Η εκτίμηση και σύγκριση της διαγνωστικής αξίας της ραδιοϊσοτοπικής τομογραφικής απεικόνισης (SPECT) με ⁹⁹ᵐTc-depreotide και ²⁰¹Tl-chloride στη διάκριση μεταξύ καλοηθών και πνευμονικών βλαβών, η σύγκριση της επάρκειας της διαγνωστικής πληροφορίας των κλινικών στοιχείων και της αξονικής τομογραφίας θώρακος (ΑΤ) με αυτή των ραδιοϊσοτοπικών μελετών, υπό τη μορφή της υπολογιζόμενης πιθανότητας κακοήθειας και η αξιολόγηση της πρόσθετης διαγνωστικής αξίας που παρέχουν οι ραδιοϊσοτοπικές τεχνικές. Ασθενείς και μέθοδος: Τριαντατρείς ασθενείς οι οποίοι έφεραν 57 πνευμονικές βλάβες ύποπτες για κακοήθεια μελετήθηκαν με ΑΤ και SPECT θώρακος με ⁹⁹ᵐTc-epreotide και ²⁰¹Tl-chloride. Οι ραδιοϊσοτοπικές μελέτες πραγματοποιήθηκαν σε πρώιμη και καθυστερημένη φάση, 15 λεπτά και 3 ώρες μετά την ενδοφλέβια χορήγηση των ραδιοφαρμάκων. Οι εικόνες εκτιμήθηκαν οπτικά και ημιποσοτικά, με τον υπολογισμό του λόγου του μέσου αριθμού κρούσεων ανά pixel στην υπό διερεύνηση βλάβη, προ του αντίστοιχο λόγο στο υγιές πνευμονικό παρέγχυμα (tumor to normal, T/N). Για κάθε βλάβη υπολογίστηκε ο λόγος T/N για την πρώιη (early ratio, ER) και καθυστερημένη απεικόνιση (delayed ratio, DR), καθώς και ο δείκτης κατακράτησης (retention index, RI) του ραδιοφαρμάκου στη βλάβη [RI = ((DR-ER)/ER x 100]. Η τελική διάγνωση επιτεύχθηκε για όλες τις βλάβες που μελετήθηκαν, είτε με ιστολογική εξέταση αυτών, είτε με μακροχρόνια κλινική και απεικονιστική παρακολούθηση. Για όλες τις βλάβες υπολογίστηκε η πιθανότητα κακοήθειας που προκύπτει από τα κλινικά και ακτινολογικά χαρακτηριστικά τους, με βάση τα κλάσματα πιθανότητας (likelihood ratio, LR) των επί μέρους χαρακτηριστικών, όπως αυτά αναφέρονται στη βιβλιογραφία. Τα LR και οι αντίστοιχες πιθανότητες κακοήθειας υπολογίστηκαν και για τις ραδιοϊσοτοπικές εξετάσεις, για τους δύο τρόπους εκτίμησης, με βάση τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης. Οι πιθανότητες κακοήθειας που υπολογίστηκαν για την κλινική και ακτινολογική εκτίμηση και το συνδυασμό τους, για τις ραδιοϊσοτοπικές εξετάσεις, καθώς και τους συνδυασμούς αυτών με τα κλινικά και ακτινολογικά κριτήρια, συγκρίθηκαν μεταξύ τους. Αποτελέσματα: Εικοσιτρείς βλάβες αποδείχθηκαν κακοήθειας και 34 καλοήθεις. Κατά την οπτική εκτίμηση όλες οι κακοήθεις βλάβες εμφάνισαν πρόσληψη και των δύο ραδιοφαρμάκων, τόσο στην πρώιμη όσο και στην καθυστερημένη φάση κάθε μελέτης, με αποτέλεσμα η ευαισθησία και η αρνητική προγνωστική αξία της μεθόδου να είναι της τάξης του 100%. Εντούτοις, λόγω 11 ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων στη μελέτη με ²⁰¹Tl-chloride και 12 στη μελέτη με ⁹⁹ᵐTc-depreotide, η ειδικότητα των μεθόδων ήταν μη ικανοποιητική, 67.6% και 64.7%, αντίστοιχα. Κατά την ημιποσοτική εκτίμηση, οι λόγοι ER και DR και των δύο ραδιοφαρμάκων, καθώς και ο RI του ⁹⁹ᵐTc-depreotide, ήταν στατιστικά σημαντικά υψηλότεροι στις κακοήθεις από ότι στις καλοήθεις βλάβες. Με βάση τη ROC ανάλυση των ημιποσοτικών δεικτών ER και DR, καθορίστηκαν τιμές κατωφλίου για κακοήθεια, με τη χρήση των οποίων παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση της ειδικότητας των μεθόδων (91.2%, p<0.01), χωρίς στατιστικά σημαντική μείωση της ευαισθησίας, σε σύγκριση με την οπτική εκτίμηση. Δεν παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά στη διαγνωστική ικανότητα μεταξύ των ημιποσοτικών δεικτών ER και DR των δύο ραδιοφαρμάκων. Κατά τη σύγκριση των πιθανοτήτων κακοήθειας, δεν παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ της πιθανότητας που υπολογίζεται από τα κλινικοακτινολογικά στοιχεία και την οπτική εκτίμηση και των δύο ραδιοφαρμάκων, του συνδυασμού αυτής με τα κλινικοακτινολογικά στοιχεία, καθώς και με την ημιποσοτική εκτίμηση του ²⁰¹Tl-chloride. Αντίθετα, ο συνδυασμός των κλινικοακτινολογικών δεδομένων με την ημιποσοτική εκτίμηση και των δύο ραδιοφαρμάκων, καθώς και η ημιποσοτική εκτίμηση του ⁹⁹ᵐTc-depreotide μόνη της, εμφάνισαν στατιστικά σημαντική διαφορά, σε σύγκριση με την πιθανότητα που υπολογίστηκε μόνο από τα κλινικοακτινολογικά δεδομένα. Η ημιποσοτική μελέτη του ⁹⁹ᵐTc-depreotide ειδικά, εξάλειψε τα μη διαγνωστικά αποτελέσματα (ενδιάμεση πιθανότητα), ενώ κατέταξε ορθώς στη χαμηλή πιθανότητα το 25% των βλαβών που είχαν χαρακτηριστεί ως υψηλής πιθανότητας για κακοήθεια. Συμπεράσματα: Τα αποτελέσματα της μελέτης δείχνουν ότι η SPECT απεικόνιση, τόσο με ⁹⁹ᵐTc-depreotide, όσο και με ²⁰¹Tl-chloride, προσφέρει ισοδύναμη και υψηλή διαγνωστική αξία στη διάκριση του καρκίνου του πνεύμονα από καλοήθεις πνευμονικές εξεργασίες. Η ποσοτικοποίηση της καθήλωσης των δύο ραδιοφαρμάκων αυξάνει σημαντικά την ειδικότητα των εξετάσεων, μειώνοντας τα ψευδώς θετικά αποτελέσματα και ως εκ τούτου τις μη αναγκαίες επεμβατικές διαγνωστικές τεχνικές. Η διαγνωστική αξία των κλινικών και ακτινολογικών δεδομένων, με βάση τον υπολογισμό της πιθανότητας κακοήθειας των βλαβών που μελετήθηκαν, δεν κρίνεται ικανοποιητική. Σαφώς επαρκέστερη πληροφορία αντλείται από το συνδυασμό των παραπάνω στοιχείων με τις ημιποσοτικές ραδιοϊσοτοπικές μελέτες, ενώ η πληρέστερη διαγνωστική πληροφορία προέρχεται από την ημιποσοτική ανάλυση της τομογραφικής μελέτης με ⁹⁹ᵐTc-depreotide. Η διαγνωστική αξία της τελευταίας αναδεικνύεται ειδικότερα στις βλάβες ενδιάμεσης, αλλά και υψηλής πιθανότητας κακοήθειας. Η χρήση των ραδιοϊσοτοπικών μελετών και ο κατάλληλος συνδυασμός τους με τα κλινικά και ακτινολογικά δεδομένα, συμβάλλουν σημαντικά στην επάρκεια της διαγνωστικής πληροφορίας και στην αποτελεσματική διαγνωστική προσέγγιση των ασθενών με πνευμονικές βλάβες υπό διερεύνηση.