Έλεγχος της διασφάλισης ποιότητας και της συχνότητας επανάληψης πανοραμικών και κεφαλομετρικών ακτινογραφιών στην Οδοντιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών
Authors: Ζαννίκου Μαργιέττα 
Published: January 2014

Σύμφωνα με τους κανόνες ακτινοπροστασίας, αναφορικά με την οδοντιατρική ακτινολογία είναι αναγκαίο η ακτινογραφία να λαμβάνεται με τη μικρότερη δόση που είναι λογικά εφικτή και να διασφαλίζεται ότι οι απαραίτητες πληροφορίες που περιέχονται στο ακτινογράφημα έχουν αποκτηθεί και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη διατήρηση και τη βελτίωση της υγείας του ασθενούς. Τα οφέλη από την επίτευξη διασφάλισης ακτινογραφικής ποιότητας περιλαμβάνουν επίσης οικονομία σε υλικό και χρόνο. Με την εφαρμογή ενός προγράμματος ανάλυσης της συχνότητας των απορριπτέων και επαναλαμβανόμενων ακτινογραφιών καταγράφονται τα φιλμς που απορρίπτονται και επαναλαμβάνονται σε καθημερινή βάση. Με τον όρο ανάλυση των απορριπτέων και επαναλαμβανόμενων ακτινογραφιών ορίζεται η οργανωμένη προσπάθεια προκειμένου να διασφαλιστεί η λήψη ακτινογραφιών που να συνδυάζουν επαρκείς διαγνωστικές πληροφορίες με τη λιγότερη δυνατή έκθεση του ασθενούς στην ακτινοβολία και με το χαμηλότερο δυνατό κόστος. Η ανάλυση των απορριπτέων και επαναλαμβανόμενων ακτινογραφιών δίνει μία ένδειξη των κυριοτέρων αιτιών χαμηλής ποιότητας και τονίζει σημαντικές πηγές ακτινογραφικών σφαλμάτων που επιδέχονται βελτιώσεις. Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι να δώσει μία λεπτομερή ανάλυση των διαφόρων παραμέτρων που οδηγούν στην απόρριψη των φιλμς και να αξιολογήσει τη συχνότητα των επαναλήψεων στο Ακτινολογικό Εργαστήριο του Τομέα Διαγνωστικής και Ακτινολογίας Στόματος της Οδοντιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Η παρούσα μελέτη ήταν η πρώτη που διεξήχθη στο συγκεκριμένο τμήμα. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ανάλυσης της απόρριψης και επανάληψης των φιλμς τα απορριπτέα και επαναλαμβανόμενα φιλμς καταγράφονταν σε καθημερινή βάση μέχρι να συγκεντρωθούν τα απαραίτητα δεδομένα για τη στατιστική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων. Το προσωπικό που ασχολήθηκε με τη λήψη των ακτινογραφιών διαιρέθηκε σε δύο ομάδες. Η πρώτη ομάδα περιελάμβανε μεταπτυχιακούς φοιτητές της οδοντιατρικής ακτινολογίας που ήταν στον πρώτο κύκλο εκπαίδευσης, ενώ η δεύτερη ομάδα περιελάμβανε μεταπτυχιακούς φοιτητές οι οποίοι ανήκαν στο δεύτερο κύκλο σπουδών. Τα δεδομένα καταγράφηκαν σε ειδικό έντυπο συλλογής πληροφοριών και κατηγοριοποίησης των σφαλμάτων. Αναλυτικά τα στάδια της μεθοδολογίας περιελάμβαναν: ποιοτικό έλεγχο των υγρών του εμφανιστικού μηχανήματος με τη χρήση ειδικής συσκευής, ανίχνευση της διαρροής φωτός στο σκοτεινό θάλαμο, διατήρηση των κασσετών σε καθαρή και κατάλληλη κατάσταση, καθώς και έλεγχο διαρροής φωτός και καλής επαφής φιλμ-ενισχυτικής πινακίδας, καταγραφή των δεδομένων σε καθημερινή βάση, καθημερινή καθαριότητα των επιφανειών εργασίας και των διαφανοσκο-πείων, καθώς επίσης και καθημερινή έκθεση του δοκιμαστικού φιλμ για σύγκριση με το φιλμ αναφοράς. Οι πληροφορίες που καταγράφηκαν περιελάμβαναν στοιχεία που αναφέρονταν τόσο στον εξοπλισμό όσο και στην εκάστοτε εφαρμοζόμενη τεχνική. Τα μη αποδεκτά πλακίδια που αξιολογήθηκαν αφορούσαν εξωστοματικές προβολές και συγκεκριμένα πανοραμικές και κεφαλομετρικές. Η συλλογή των απορριπτέων και επαναλαμβανόμενων φιλμς και ο διαχωρισμός τους ανάλογα με το είδος του σφάλματος έγινε σε ειδικά καθορισμένο χώρο. Για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του προγράμματος ελέγχου ποιότητας έχουν καθοριστεί αποδεκτά όρια. Το αποδεκτό ποσοστό απόρριψης και επανάληψης πρέπει να είναι μικρότερο του 10%. Το ιδανικό ποσοστό κυμαίνεται περίπου στο 5%. Τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης έδειξαν ότι οι συχνότητες απόρριψης και επανάληψης των ακτινογραφιών βρίσκονται μέσα σε αποδεκτά όρια. Ο συνολικός αριθμός των ακτινογραφιών που αποτέλεσε το δείγμα της κύριας μελέτης ήταν 1481 πανοραμικές και 78 κεφαλομετρικές. Αναλυτικότερα, οι ευρεθείσες συχνότητες επανάληψης σε αυτή την τελευταία μελέτη ήταν 1,3% για τις πανοραμικές και 10% για τις κεφαλομετρικές ακτινογραφίες. Η συχνότητα απόρριψης ήταν 1% για τις πανοραμικές ακτινογραφίες, ενώ για τις κεφαλομετρικές η αντίστοιχη συχνότητα ήταν 3,7%. Το σύνολο των πανοραμικών ακτινογραφιών που αποτέλεσε το δείγμα στην πιλοτική μελέτη ήταν 261, ενώ ο αριθμός των κεφαλομετρικών ήταν 10. O αριθμός των επαναλήψεων στην πιλοτική μελέτη ήταν 8 πανοραμικές, ενώ ο αριθμός των απορριπτέων ήταν 2 πανοραμικές ακτινογραφίες. Από το σύνολο των 10 κεφαλομετρικών που συγκεντρώθηκαν στην πιλοτική μελέτη μόνο μία ακτινογραφία απορρίφθηκε. Αναλυτικότερα, στην παρούσα μελέτη σφάλματα διαφόρων αιτιών όπως παραμονή ξένων σωμάτων, μηχανικά σφάλματα (γραμμώσεις από τους κυλίνδρους του εμφανιστηρίου, ύπαρξη στατικού ηλεκτρισμού, σημάδια από ακάθαρτα ή υγρά χέρια, κακή χρήση των φιλμς), διπλή έκθεση καθώς και τα σφάλματα τοποθέτησης ήταν οι πιο συχνές αιτίες επανάληψης...