Ανάπτυξη ολοκληρωμένου προγράμματος διαχείρισης υγρών βιομηχανικών αποβλήτων
Authors: Δεσποτίδου Μαρίνα 
Published: September 2021

Ο Ασωπός ποταμός θεωρείται ένας από τους πιο ρυπασμένους χείμαρρους. Η περιοχή που εκτείνεται βορειοανατολικά της κοίτης του παρουσιάζει έντονη βιομηχανική δραστηριότητα, η οποία σε συνδυασμό με την έλλειψη αναγκαίας υποδομής έχει ως συνέπεια σημαντικά περιβαλλοντικά προβλήματα.To κύριο πρόβλημα δημιουργήθηκε από την ανεξέλεγκτη κυρίως διάθεση επεξεργασμένων ή ανεπεξέργαστων υγρών βιομηχανικών αποβλήτων στον Ασωπό ποταμό ή τους παραποτάμους του.Στόχο της παρούσας διατριβής αποτέλεσε η αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης της βιομηχανικής δραστηριότητας στην ευρύτερη περιοχή Οινοφύτων και Σχηματαρίου σχετικά με την παραγωγή, επεξεργασία και διάθεση των υγρών βιομηχανικών αποβλήτων και των λυμάτων του προσωπικού τους και η εν συνεχεία αξιολόγηση των στοιχείων που συλλέχτηκαν σχετικά με (i) τους τύπους, το είδος και το πλήθος των υφιστάμενων βιομηχανικών κλάδων, (ii) την παραγωγική διαδικασία των βιομηχανικών μονάδων, (iii) την ποσότητα και ποιότητα των παραγομένων υγρών βιομηχανικών αποβλήτων, (iv) τους τρόπους/είδη μεθόδων επεξεργασίας των παραγόμενων υγρών αποβλήτων και (v)τις συνήθεις πρακτικές διάθεσης των επεξεργασμένων ή μη αποβλήτων με σκοπό την αποτίμηση της ισχύουσας κατάστασης και την εξαγωγή βασικών συμπερασμάτων. Ο προσδιορισμός αυτός ήταν απαραίτητος για να αποτυπωθεί η υφιστάμενη κατάσταση όσον αφορά στη συμβολή των βιομηχανικών απορρίψεων στη ρύπανση της περιοχής και να εξαχθούν συμπεράσματα σχετικά με την απόδοση των υφιστάμενων συστημάτων επεξεργασίας των υγρών βιομηχανικών αποβλήτων των βιομηχανικών μονάδων της ευρύτερης περιοχής. Από τα συμπεράσματα αυτά κατέστη εμφανής η ανάγκη δημιουργίας Κεντρικής Μονάδας Επεξεργασίας υγρών βιομηχανικών αποβλήτων γεγονός που αποτελεί και την πρόταση της παρούσας διατριβής, με στόχο την εξεύρεση λύσης στο έντονο και συνεχιζόμενο πρόβλημα.Στην παρούσα διατριβή γίνεται επίσης προσπάθεια αξιολόγησης εναλλακτικής πρότασης για μεταφορά και επεξεργασία, των παραγόμενων αποβλήτων στο Κέντρο Επεξεργασίας Λυμάτων της Μεταμόρφωσης της ΕΥΔΑΠ.Πρέπει να σημειωθεί ότι η ορθή διαχείριση των υγρών αποβλήτων θα βοηθήσει σημαντικά τόσο στην αποκατάσταση του Ασωπού ποταμού αλλά και στη γενικότερη αποκατάσταση και περιβαλλοντική αναβάθμιση της περιοχής και θα μειώσει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις οδηγώντας την περιοχή σε μια βιώσιμη ανάπτυξη. Στο Κεφάλαιο 1 γίνεται μία συνοπτική εισαγωγή στο πρόβλημα που έχει παρουσιαστεί στην ευρύτερη περιοχή του Ασωπού ποταμού, η οποία ορίζεται από τις περιοχές Σχηματαρίου και Οινόης του Δήμου Σχηματαρίου και τις περιοχές Οινοφύτων και Αγίου Θωμά του Δήμου Οινοφύτων, ενώ ταυτόχρονα παρουσιάζονται τα κοινωνικά και γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά της. Επίσης παρουσιάζονται στοιχεία του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος της ευρύτερης περιοχής.Συγκεκριμένα, δίνονται στοιχεία για την πληθυσμιακή εξέλιξη και πυκνότητα της ευρύτερης περιοχής καθώς και το οικιστικό δίκτυο, την κοινωνική υποδομή, το σχετικό θεσμικό καθεστώς, τα δίκτυα υποδομής, την τεχνική υποδομή γενικότερα και επιπλέον δίνονται συνοπτικά στοιχεία για διάφορους παραγωγικούς τομείς που έχουν αναπτυχθεί στην ευρύτερη περιοχή. Τέλος παρουσιάζεται μία σύντομη ιστορική αναδρομή το σχετικό θεσμικό καθεστώς.Στο Κεφάλαιο 2 παρουσιάζονται εν συντομία πληροφορίες για την παραγωγή των βιομηχανικών αποβλήτων, για τις μεθόδους επεξεργασίας και διάθεσής τους καθώς και οι Βέλτιστες Διαθέσιμες Τεχνικές (Best Available Techniques), όπως ορίζονται βάσει της Οδηγίας για τιs βιομηχανικές εκπομπές (οδηγία IED 2010/75/EU) που αντικατέστησε την οδηγία IPPC 96/61/ΕΚ (Integrated Pollution Prevention Control), που μπορούν να εφαρμοσθούν στις βιομηχανίες της εξεταζόμενης περιοχής. Η Οδηγία 96/61/ΕΚ αναφέρεται στην εφαρμογή ενός συστήματος ολοκληρωμένου ελέγχου και πρόληψης της ρύπανσης. Το σύστημα αυτό σκοπεύει στην ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων στο περιβάλλον από τις βιομηχανικές δραστηριότητες με την υιοθέτηση και εφαρμογή των Βέλτιστων Διαθέσιμων Τεχνικών (ΒΔΤ).Στο Κεφάλαιο 3 αναλύεται η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε για την υλοποίηση της παρούσας διατριβής. Το πρώτο στάδιο περιέλαβε την αποτύπωση της υφιστάμενης βιομηχανικής δραστηριότητας στην υπό εξέταση περιοχή με (i) τη δημιουργία διαχειριστικών εργαλείων, (ii) τον προσδιορισμό και την απογραφή -καταγραφή των βιομηχανικών μονάδων. Το δεύτερο στάδιο περιελάμβανε (i) τη διεξαγωγή δειγματοληψιών και (ii) χημικών αναλύσεων με στόχο την αξιολόγηση των μεθόδων επεξεργασίας που χρησιμοποιούν οι βιομηχανικές δραστηριότητες της εξεταζόμενης περιοχής.Το τρίτο στάδιο περιελάμβανε την αξιολόγηση όλων των συλλεχθέντων στοιχείων και την κατάταξή τους ανά βιομηχανικό - βιοτεχνικό κλάδο ώστε μέσω αυτών να διερευνηθεί η βέλτιστη λύση για τη διαχείριση των βιομηχανικών αποβλήτων της υπό εξέταση περιοχής. Στο πλαίσιο αυτό αξιολογείται εναλλακτική πρόταση για μεταφορά των αποβλήτων στο ΚΕΛ Μεταμόρφωσης της ΕΥΔΑΠ ενώ διερευνάται βάσει των αποτελεσμάτων ο σχεδιασμός κεντρικής μονάδας επεξεργασίας η οποία και προτείνεται να δημιουργηθεί στην περιοχή. Στο Κεφάλαιο 4 εμφανίζονται τα αποτελέσματα από την αποτύπωση των παραγωγικών διαδικασιών των βιομηχανικών και βιοτεχνικών μονάδων στην υπό εξέταση περιοχή. Αναλυτικότερα η αποτύπωση περιέλαβε ως κύριες δράσεις τη συγκέντρωση στοιχείων από πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές και την αξιολόγησή τους για την αποτίμηση της ισχύουσας κατάστασης και την εξαγωγή βασικών συμπερασμάτων σχετικά με (i) τους τύπους, το είδος και το πλήθος των υφιστάμενων βιομηχανικών κλάδων, (ii) την παραγωγική διαδικασία των βιομηχανικών μονάδων, (iii) την ποσότητα και ποιότητα των παραγομένων υγρών βιομηχανικών αποβλήτων, (iv) τους τρόπους/είδη μεθόδων επεξεργασίας των παραγόμενων υγρών αποβλήτων και (v)τις συνήθεις πρακτικές διάθεσης των επεξεργασμένων ή μη αποβλήτων. Καταγράφηκαν 378 βιομηχανικές και βιοτεχνικές δραστηριότητες, ορισμένες εκ των οποίων έχουν σημαντική παραγωγή υγρών αποβλήτων με ποικίλο ρυπαντικό φορτίο εξαρτώμενο από το είδος της παραγωγικής μονάδας.Στο Κεφάλαιο 5 εξετάζονται οι μέθοδοι επεξεργασίας και παρουσιάζονται τα αποτελέσματα των χημικών αναλύσεων των δειγμάτων υγρών αποβλήτων που συλλέχθηκαν. Αξιολογούνται τα διαφορετικά συστήματα επεξεργασίας που εφαρμόζουν οι βιομηχανικές και βιοτεχνικές μονάδες, για την επεξεργασία των παραγόμενων αποβλήτων τους, ανάλογα με τη δυναμικότητα της παραγωγικής διαδικασίας κάθε βιομηχανικής μονάδας και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά καθώς και το υδραυλικό φορτίο των παραγόμενων αποβλήτων. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι στο σύνολο των τριακοσίων εβδομήντα οκτώ βιομηχανικών και βιοτεχνικών μονάδων (378) που καταγράφηκαν στην ευρύτερη εξεταζόμενη περιοχή (εκ των οποίων είκοσι τρεις (23) μονάδες βρίσκονταν εκτός λειτουργίας και πέντε (5) μονάδες υπό ανέγερση), οι εκατόν τριάντα βιομηχανικές μονάδες (130) παράγουν απόβλητα λόγω της παραγωγικής τους διαδικασίας, ενώ εξήντα πέντε (65) από αυτές (μονάδες με παραγωγή υγρών αποβλήτων) διαθέτουν συστήματα επεξεργασίας των αποβλήτων τους. Σε πενήντα πέντε (55) αντιπροσωπευτικές μονάδες εξ΄ αυτών που παράγουν απόβλητα διενεργήθηκαν δειγματοληψίες και αντίστοιχες χημικές αναλύσεις. Στο Κεφάλαιο 6 παρουσιάζεται η πρόταση για τη δημιουργία Κεντρικής Μονάδας Επεξεργασίας Αποβλήτων στην υπό εξέταση περιοχή. Αρχικά παρουσιάζονται συνοπτικά τα συνολικά υφιστάμενα δεδομένα των βιομηχανικών μονάδων που καταγράφηκαν στην περιοχή στο πλαίσιο της παρούσας διατριβής. Ο προσδιορισμός των υδραυλικών φορτίων των παραγόμενων αποβλήτων, καθώς και το φορτίο των ρυπαντικών παραμέτρων αποτελούν τη βάση για το σχεδιασμό της Κεντρικής Μονάδας Επεξεργασίας (ΚΜΕ) και του Κεντρικού Αποχετευτικού Δικτύου των Βιομηχανιών (ΚΑΔΒ).Στη συνέχεια πραγματοποιείται ο υπολογισμός των συνολικών υφιστάμενων ρυπαντικών φορτίων για όλους τους κλάδους βιομηχανικής δραστηριότητας που έχουν αναπτυχθεί έως σήμερα στην υπό εξέταση περιοχή. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι τα υδραυλικά και ρυπαντικά φορτία που εκτιμήθηκαν στην παρούσα διατριβή απεικονίζουν την υφιστάμενη κατάσταση στην ευρύτερη περιοχή. Ο σχεδιασμός της Κεντρικής Μονάδας Επεξεργασίας (ΚΜΕ) πραγματοποιείται με βάση τις οριακές τιμές εκπομπών των ρυπαντικών φορτίων, όπως προβλέπονται από τον Κανονισμό Διάθεσης σε υπονόμους της ΕΥΔΑΠ.Στο Κεφάλαιο 7 αξιολογείται η πρόταση μεταφοράς και διάθεσης των βιομηχανικών αποβλήτων στο Κέντρο Επεξεργασίας Λυμάτων της ΕΥΔΑΠ στην Μεταμόρφωση. Συγκεκριμένα στο κεφάλαιο αυτό περιγράφεται ο τρόπος λειτουργίας του ΚΕΛΜ, αξιολογούνται τα δεδομένα λειτουργίας και καταγράφονται τα λειτουργικά του προβλήματα.Τέλος στο Κεφάλαιο 8 παρουσιάζονται τα συμπεράσματα της παρούσας διατριβής καταλήγοντας στην τελική πρόταση της δημιουργίας ενός ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης των υγρών αποβλήτων που περιλαμβάνει τη συλλογή, τη μεταφορά και την επεξεργασία των παραγόμενων υγρών αποβλήτων σε κεντρική μονάδα επεξεργασίας υγρών βιομηχανικών αποβλήτων που προτείνεται να δημιουργηθεί στην περιοχή Ασωπού