Η νοηματοδότηση της εμπειρίας του καρκίνου του μαστού
Authors: Κούτρη Ιφιγένεια 
Published: August 2021

ΠερίληψηΤα τελευταία χρόνια έχει δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στη μελέτη της διεργασίας της νοηματοδότησης της χρόνιας και σοβαρής ασθένειας. Σύμφωνα με την αφηγηματική προσέγγιση, οι αφηγήσεις για την ασθένεια αποτελούν το βασικό μέσο με το οποίο οι γυναίκες αποδίδουν νόημα στην εμπειρία του καρκίνου του μαστού. Στόχος της παρούσας έρευνας ήταν η διερεύνηση της διεργασίας της νοηματοδότησης της εμπειρίας του καρκίνου του μαστού μέσα από τη μελέτη των αφηγήσεων των γυναικών. Συγκεκριμένα, διερευνήθηκε το είδος των αφηγήσεων που οι γυναίκες κατασκευάζουν για την ασθένεια. Επιπλέον, διερευνήθηκε η αλληλεπίδραση της αφήγησης για την ασθένεια με την ευρύτερη αφήγηση για τον εαυτό, καθώς και με το ευρύτερο πολιτισμικό και κοινωνικό πλαίσιο, στο οποίο κατασκευάζονται οι αφηγήσεις, δίνοντας έμφαση στην ανάδειξη των στοιχείων που αφορούν την ελληνική κοινωνία. Οι συμμετέχουσες της έρευνας ήταν 15 γυναίκες που είχαν διαγνωστεί με καρκίνο του μαστού σταδίου Ι- ΙΙΙ, δεν είχαν παρουσιάσει υποτροπή ή μετάσταση της νόσου και απείχαν ένα έως οκτώ χρόνια από τη διάγνωση. Η συλλογή του υλικού έγινε χρησιμοποιώντας τη μέθοδο της αφηγηματικής συνέντευξης. Για την ανάλυση του υλικού χρησιμοποιήθηκε μια σύνθεση από διαφορετικές έννοιες και διαφορετικά εργαλεία αφηγηματικής ανάλυσης. Από την ανάλυση των συνεντεύξεων διακρίνονται τέσσερις βασικοί αφηγηματικοί τύποι, που δομούν οι γυναίκες για την ασθένεια του καρκίνου του μαστού, οι οποίοι βασίζονται σε μια χαρακτηριστική για τον καθένα πλοκή. Στον πρώτο αφηγηματικό τύπο η ασθένεια νοηματοδοτείται ως μια πρόκληση και ως αφορμή για σημαντικές προσωπικές αλλαγές. Ο εαυτός μετά την ασθένεια παρουσιάζεται ως βελτιωμένος σε σχέση με τον εαυτό πριν την ασθένεια. Στο δεύτερο αφηγηματικό τύπο η ασθένεια νοηματοδοτείται ως μια παρένθεση στη ζωή και οι γυναίκες μιλούν για την επιστροφή τους στον εαυτό που είχαν πριν την ασθένεια. Στον τρίτο αφηγηματικό τύπο η ασθένεια νοηματοδοτείται ως είσοδος σε μια «ζωή στο μεταίχμιο», και ο εαυτός παραμένει μεταξύ της αίσθησης ότι είναι υγιής αλλά και της αίσθησης ότι είναι καρκινοπαθής. Τέλος, στον τέταρτο αφηγηματικό τύπο η ασθένεια δεν καταλαμβάνει σημαντική θέση, νοηματοδοτείται ως ένα από τα πολλά γεγονότα της ζωής και ο εαυτός παρουσιάζεται αλώβητος από την ασθένεια. Τα στοιχεία του ελληνικού κοινωνικού και πολιτισμικού πλαισίου που αναδεικνύονται συχνότερα στις αφηγήσεις είναι η θρησκευτικότητα, οι κοινωνικές αντιλήψεις για τον καρκίνο του μαστού και ο ρόλος της γυναίκας ως φροντιστή της οικογένειας. Η παρούσα έρευνα προτάσσει δύο νέους αφηγηματικούς τύπους, τον αφηγηματικό τύπο όπου η ασθένεια νοηματοδοτείται ως η είσοδος σε μια «ζωή στο μεταίχμιο» και τον τύπο όπου η ασθένεια νοηματοδοτείται ως ένα από τα πολλά γεγονότα της ζωής. Τα ευρήματα αυτά κατά πρώτον θέτουν στο προσκήνιο την ανάγκη αναγνώρισης του γεγονότος ότι η νοηματοδότηση της εμπειρίας της ασθένειας μπορεί να χαρακτηρίζεται από συνεχείς αντιφάσεις χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρόκειται για μια ατελή ή αποτυχημένη διεργασία και κατά δεύτερον θέτουν υπό αμφισβήτηση την καθολικότητα της έννοιας της βιογραφικής ρήξης ως πλαίσιο ερμηνείας της εμπειρίας του καρκίνου του μαστού. Θεωρούμε ότι τα αποτελέσματα έχουν κλινικές προεκτάσεις όσον αφορά το σχεδιασμό κατάλληλων παρεμβάσεων υποστήριξης που θα ανταποκρίνονται στις ανάγκες των γυναικών. Τέλος, πιστεύουμε ότι τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης θα συμβάλλουν στη θεωρητική συζήτηση σχετικά με τη σύνδεση των δύο κύριων προσεγγίσεων, της αφηγηματικής και της γνωστικής, στη μελέτη της νοηματοδότησης του καρκίνου του μαστού.