Το κουκλοθέατρο ως μέσον αγωγής και θεραπείας
Authors: Κουλουμπή-Πάλμου Βασιλική 
Published: September 2021

Στη διατριβή αυτή μελετάμε κατά πόσο μπορεί ο ερευνητής, με εργαλείο το κουκλοθέατρο, να βοηθήσει στην επίλυση ή στην ανακούφιση κάποιων προβλημάτων των παιδιών, που μπορεί να προκύψουν είτε από λόγους υγείας, είτε από μαθησιακές δυσκολίες.Οι δύσκολες καταστάσεις της υγείας του ατόμου -τόσο στους ενήλικες όσο και στα παιδιά- δημιουργούν διάφορες διαταραχές στη συμπεριφορά όπως φοβίες, άρνηση συνεργασίας με το ιατρικό προσωπικό, κατάθλιψη, διάσπαση προσοχής, χαμηλή αυτοεκτίμηση, απελπισία, απόσυρση και πολλά άλλα αρνητικά συναισθήματα, ενώ πολλοί ειδικοί επιστήμονες (Irwin, 1985, Gil, 1998, Carlson-Sabelli, 1998, Winnicot, 2000, Κoλλαϊτης, Τσιάντης, 2001, Woltmann, 2012) ισχυρίζονται, ότι η έγκαιρη αντιμετώπισή τους βοηθά αποτελεσματικά στην καλύτερη έκβαση της ασθένειας και σε συντομότερη ίαση.Επίσης, τα αλλόγλωσσα παιδιά νηπιακής ηλικίας που δεν έχουν κατακτήσει τη γλώσσα της χώρας υποδοχής, δυσκολεύονται τόσο στην επικοινωνία τους με τα άλλα παιδιά, όσο και στην απόκτηση γνώσεων και δεξιοτήτων που είναι απαραίτητες για την ομαλή ένταξή τους στο σχολικό και στο ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Όπως πολλοί παιδαγωγοί (Montessori, 1979, Freinet, 1970, Vygotsky, 1997, Χρηστάκης, 2013, Δροσινού, 2015) και ψυχολόγοι (Winnicot, 2000, Dolto, 2009, Συνοδινού, 1999) υποστηρίζουν, τα παιδιά που δυσκολεύονται να επικοινωνήσουν με το λόγο μπορεί να παρουσιάσουν μαθησιακές δυσκολίες ή διαταραχές συμπεριφοράς με την πάροδο του χρόνου. Και στον τομέα αυτό η πρώιμη παρέμβαση στην εκμάθηση της γλώσσας είναι πολύ σημαντική.Η εργασία εξετάζει δύο υποθέσεις, η πρώτη υπόθεση διερευνά αν το κουκλοθέατρο ως μέσον αγωγής μπορεί να καλλιεργήσει γλωσσικά και να μεταδώσει γνώσεις σε νήπια που αντιμετωπίζουν πρόβλημα κατανόησης της γλώσσας τόσο στο σχολικό όσο και στο ευρύτερο κοινωνικό τους περιβάλλον. Ερευνούμε την επίδραση του κουκλοθέατρου στη γλωσσική ανάπτυξη των παιδιών νηπιακής ηλικίας, καθώς και στην κατάκτηση διαφόρων δεξιοτήτων και στην απόκτηση γνώσεων και εμπειριών. Κατά πόσον το κουκλοθέατρο (με τη διττή του υπόσταση θέαμα-δράση), ως εργαλείο στα χέρια του παιδαγωγού-εμψυχωτή, μπορεί να βοηθήσει τον μικρό μαθητή στην προφορική κατανόηση και εκμάθησης της γλώσσας και να τον οδηγήσει στα μονοπάτια της κατάκτησης της γνώσης αβίαστα και ευχάριστα, δεδομένου ότι το παιδί επικοινωνεί καλύτερα με την κούκλα παρά με τον ενήλικα.Η δεύτερη υπόθεση διερευνά αν το κουκλοθέατρο μπορεί να λειτουργήσει ευεργετικά ως μέσον θεραπείας σε παιδιά που αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας. Ερευνούμε αν η ψυχαγωγία και η διασκέδαση, που προσφέρει το κουκλοθέατρο, επιδρούν ευεργετικά σε παιδιά που πάσχουν από νεοπλασματικές νόσους και που υποβάλλονται σε επώδυνες θεραπείες. Με εργαλείο το κουκλοθέατρο ψυχαγωγήσαμε αυτά τα παιδιά και τα βοηθήσαμε να εκφραστούν τα ίδια δημιουργικά, μέσα από τις διάφορες μορφές τέχνης που συμπεριλαμβάνει το κουκλοθέατρο δηλαδή ζωγραφική, πλαστική, μουσική, λογοτεχνία, δράμα, θέατρο κλπ. Ακόμη, μελετήσαμε πως μπορούμε να επιτύχουμε τη διέγερση θετικών σκέψεων και συναισθημάτων.Με τη θεατρική πράξη και ιδιαίτερα του κουκλοθέατρου βοηθήσαμε το «άρρωστο» παιδί να αντιμετωπίσει τις δύσκολες θεραπείες και επεμβάσεις που υποβάλλεταικαι τις επιπτώσεις που έχουν αυτές στη συμπεριφορά και γενικότερα στη διάθεσή του. Επίσης το παιδί με τις κατάλληλες τεχνικές του δράματος (συμβολικού παιχνιδιού και κουκλοθέατρου) οδηγήθηκε στην απομυθοποίηση των φόβων του και οπλίστηκε με δύναμη και αισιοδοξία.Ερευνούμε επίσης κατά πόσον το κουκλοθέατρο με τα κατάλληλα κείμενα και δραστηριότητες της ομάδας, μπορεί να μεταδώσει θετικά μηνύματα για τη ζωή και να αλλάξει προς το καλύτερο τη διάθεση του παιδιού για ζωή και για συνεργασία με το ιατρικό προσωπικό του νοσοκομείου.Στη μεθοδολογία εξετάσαμε το δείγμα που αποτελείτο από 24 παιδιά: 10 παιδιά, ηλικίας 5 - 12 ετών, που πάσχουν από νεοπλασματικές νόσους και 14 αλλόγλωσσα νήπια ηλικίας 5-6 ετών.Προς το σκοπό αυτό λειτούργησε εργαστήρι κουκλοθέατρου σε δύο χώρους, οι οποίοι διαμορφώθηκαν καταλλήλως σε εντευκτήρια, τα οποία περιελάμβαναν τη σκηνή του κουκλοθέατρου, καρέκλες, τραπεζάκια και υλικά ζωγραφικής και χειροτεχνίας.Με βάση τη μεθοδολογία της συμμετοχικής παρατήρησης, χρησιμοποιήσαμε την Άτυπη Παιδαγωγική Αξιολόγηση (ΑΠΑ) με Λίστες Ελέγχου Βασικών ∆εξιοτήτων με τις οποίες μετρήσαμε τις μεταβολές στις γλωσσικές δεξιότητες και τις συναισθηματικες δεξιότητες.Στα αποτελέσματα βρήκαμε ότι τα παιδιά της πειραματικής ομάδας και στα δύο πλαίσια παρουσίασαν αξιόλογη βελτίωση σε όλους τους τομείς ανάπτυξης του προγράμματος. Για τα νήπια σημειώνουμε ότι η απόκτηση δεξιοτήτων ήταν από ικανοποιητική έως άριστη σύμφωνα με τις Λίστες Ελέγχου Βασικών ∆εξιοτήτων στη Μαθησιακή Ετοιότητα. Συγκεκριμένα ο προφορικός λόγος φάνηκε να αναπτύσσεται ικανοποιητικά με τη χρήση της γλώσσας, το ίδιο πολύ καλή ήταν και η κατανόησή της. Η συναισθηματική οργάνωση αναδείχτηκε με την άριστη ομαδική συνεργασία και το ενδιαφέρον για μάθηση και την απόκτηση γνώσεων. Επίσης ικανοποιητική ήταν και η επαφή των παιδιών με την πολιτιστική μας παράδοση, μέσω ειδικών λαογραφικών κειμένων και την παρουσίαση αυτών με κουκλοθέατρο. Για τα παιδιά που ήταν σε θεραπεία για νεοπλασματικές νόσους, σημειώνουμε ότι παρουσίασαν αξιοσημείωτη βελτίωση τόσο στην ελαχιστοποίηση των συμπτωμάτων του θεραπευτικού τους σχήματος, όσο και στη λειτουργικότητά τους. Επίσης τα παιδιά αυτής της ομάδας ήταν πιο αισιόδοξα και περισσότερο συνεργάσιμα με το ιατρό-νοσηλευτικό προσωπικό.Στα συμπεράσματα σημειώνουμε ότι η παιδαγωγική παρέμβαση με εργαλείο το κουκλοθέατρο υποστηρίζει τα αλλόγλωσσα νήπια στην κατάκτηση της γλώσσας και τους δίνει τη δυνατότητα να εκφράσουν τα συναισθήματά τους. Επίσης τα βοηθά να αποκτήσουν γνώσεις και δεξιότητες απαραίτητες για τη μετέπειτα φοίτησή τους στο ∆ημοτικό σχολείο και την ομαλή ένταξή τους στην κοινότητα. Ακόμη, η θεραπευτική παρέμβαση με εργαλείο το κουκλοθέατρο φαίνεται ότι είναι αποτελεσματική για τα παιδιά με καρκίνο. Πρωτίστως τα ψυχαγωγεί και τα βοηθά μέσα από θετικές σκέψεις και συναισθήματα να αποκτήσουν άμυνες προκειμένου να ανταπεξέλθουν στη δύσκολη κατάσταση που βιώνουν. Επίσης με την εμπλοκή των ίδιων των παιδιών ως δημιουργών κούκλας, σκηνικών, σεναρίων και παραστάσεων, μπορούν να εκφραστούν απομυθοποιώντας και ίσως ξεπερνώντας κάποιους από τους φόβους που τους προκαλεί η ασθένεια, να συνεργαστούν με το ιατρικό προσωπικό και γενικότερα να γίνουν πιο λειτουργικά. Επιπλέον αυτή η λειτουργικότητα των παιδιών επιδρά θετικά και στον ψυχισμό των γονιών τους, οι οποίοι ζουν μέσα σε μια διαρκή αγωνία για την έκβαση της ασθένειας και η οποία αγωνία καθιστά και αυτούς πολλές φορές μη λειτουργικούς.