Συστημική και ολιστική προσέγγιση της βιοενέργειας από αγροτοβιομηχανικά απορρίμματα για ένα περιφερειακό σχήμα κυκλικής οικονομίας
Authors: Φυτιλή Δέσποινα 
Published: February 2024

Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα είναι η επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης ενόψει της κλιματικής κρίσης, της έλλειψης των πόρων, της υποβάθμισης των οικοσυστημάτων και της πληθυσμιακής αύξησης. H παρούσα διδακτορική μελέτη υπογραμμίζει την ανάγκη υιοθέτησης μιας συστημικής, ολιστικής και διεπιστημονικής προσέγγισης των συστημάτων παραγωγής βιοενέργειας από αγροτοβιομηχανικά απορρίμματα, με έμφαση στην Περιφέρεια Θεσσαλίας. Για μια συστημική προσέγγιση ζητήματα όπως οι εφαρμοζόμενες πολιτικές, η διαθέσιμη βιομάζα (είδος, ποσότητα, προέλευση), η τεχνολογία, η κοινωνία, η εκπαίδευση και η διακυβέρνηση θα πρέπει να ληφθούν υπόψη. Μια ολιστική μελέτη και οι προτεινόμενες διορθωτικές ενέργειες είναι ζωτικής σημασίας για την αντιμετώπιση των πολλαπλών προκλήσεων και δυσλειτουργιών του τρέχοντος συστήματος. Όλες οι διαστάσεις της βιωσιμότητας (περιβάλλον, οικονομία, κοινωνία) θα πρέπει να αντιμετωπιστούν λαμβάνοντας υπόψη την πολιτική και τη διακυβέρνηση. Παρά το γεγονός ότι η πρόκληση είναι μεγάλη, υπάρχει ένα μενού τεχνολογικών επιλογών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν κατάλληλα. Ωστόσο, είναι απαραίτητη μια ολιστική και συστημική προσέγγιση για την ανάπτυξη συστημικής σκέψης με στόχο τη δημιουργία διεπιστημονικής γνώσης, η οποία απαιτείται για την υποστήριξη της μετάβασης προς βιώσιμα συστήματα βιοενέργειας και γενικότερα. Η έρευνα που διεξάγεται στην παρούσα διατριβή εστιάζει στην ενεργειακή αξιοποίηση των απορριμμάτων αγροτοβιομηχανικής προέλευσης για τη βελτίωση της κυκλικότητας των πόρων. Αποτελεί καταρχήν μια διερευνητική έρευνα και ακολουθεί μια μεθοδολογική προσέγγιση που διερευνά ερωτήματα που δεν έχουν προηγουμένως μελετηθεί εις βάθος, περιλαμβάνει δε αναζητήσεις βιβλιογραφίας, ερωτηματολόγια, ομάδες εστίασης και ανάλυση περίπτωσης. Έγινε προσπάθεια να γίνει καλύτερη η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο μια αγροτοβιομηχανική περιοχή (Θεσσαλία) μπορεί να αναπτύξει ένα πλαίσιο κυκλικής οικονομίας και γι΄αυτό έχει μελετηθεί/προταθεί ένα νέο πολυδιάστατο πλαίσιο για εφαρμογή. Για την αξιολόγηση του πολυδιάστατου μοντέλου αρχικά συλλέχθηκαν πραγματικά δεδομένα από τις εν λειτουργία και υπό αδειοδότηση μονάδες βιοενέργειας της Θεσσαλίας και εν συνεχεία τα δεδομένα επεξεργάστηκαν για τον υπολογισμό του υφιστάμενου δυναμικού αγροτοβιομάζας στην Περιφέρεια Θεσσαλίας καθώς και την εκτίμηση του υφιστάμενου και μέγιστου ενεργειακού δυναμικού από την επεξεργασία όλης της βιομάζας. Ακολούθως εφαρμόστηκαν επιλεγμένοι δείκτες βιωσιμότητας (οικονομικοί, περιβαλλοντικοί και κοινωνικοί) στις μονάδες βιοενέργειας. Τέλος τα αποτελέσματα αξιολόγησης της βιωσιμότητας των μονάδων βιοενέργειας επεξεργάστηκαν και παρουσιάστηκαν υπό μορφή στατιστικών παραμέτρων σε συγκεντρωτικούς πίνακες και διαγράμματα ΄΄ραντάρ΄΄ για συγκριτική μελέτη και περαιτέρω σχολιασμό. Συμπερασματικά η παρούσα διδακτορική διατριβή δύναται να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής αναφορικά με τη διαδικασία καθορισμού γραμμών δράσης για την υιοθέτηση κυκλικών μοντέλων στην παραγωγή βιοενέργειας στην αγροτοβιομηχανία, προτείνοντας λύσεις για ένα συστημικό κυκλικό μοντέλο που θα προωθεί την εδαφική ανάπτυξη και που περιλαμβάνει πέντε βασικά στοιχεία στους τομείς της αλυσίδας αξιοποίησης αγροτοβιομηχανικών απορριμμάτων: πολυμετοχικούς φορείς και συμμετοχικά προγράμματα καινοτομίας με βάση την κοινότητα, κυκλική διακυβέρνηση και επιχειρηματικά μοντέλα για υψηλή δυνατότητα αναπαραγωγής και δυνατότητα επεκτασιμότητας, ολιστική οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική αξιολόγηση, γνώση και δημιουργία δεξιοτήτων, μεθοδολογία που επιτρέπει τη διαφανή ποσοτικοποίηση των οικονομικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών πτυχών.