Η εξέλιξη της τεχνολογίας του μαρμάρου και οι εφαρμογές της στην αρχιτεκτονική από την αρχαϊκή έως την ελληνιστική εποχή στη Μακεδονία και τη Θράκη
Authors: Ραφαηλίδου Σουλτάνα 
Published: August 2021

Σκοπός της διατριβής ήταν η μελέτη των εφαρμογών της τεχνολογίας του μαρμάρου στην αρχιτεκτονική της Μακεδονίας και Θράκης από την αρχαϊκή έως την Ελληνιστική εποχή και η εξαγωγή συμπερασμάτων, τα οποία βασίζονται στην εξέλιξή της. Η διατριβή περιλαμβάνει πέντε κεφάλαια, από τα οποία τα δύο πρώτα αναφέρονται στα μάρμαρα της βόρειας Ελλάδας και στα εργαλεία λατόμευσης, επεξεργασίας και τοποθέτησης. Τα επόμενα τρία κεφάλαια εξετάζουν την τεχνολογία του μαρμάρου στις εξεταζόμενες εποχές. Σε αυτά τεκμηριώνεται ότι η τεχνολογία του μαρμάρου επηρεάζεται σημαντικά από το κοινωνικοπολιτιστικό, οικονομικό και πολιτικό πλαίσιο της κάθε εποχής, το οποίο καθορίζει και τα διαφορετικά κέντρα επιρροής. Οι τρόποι λατόμευσης του μαρμάρου και οι μορφολογικές επιρροές στα κτίρια μαρμάρου σχετίζονται άμεσα με τα τεχνικά χαρακτηριστικά και τις κατασκευαστικές μεθόδους των καλλιτεχνικών αυτών κέντρων. Ακολουθούνται οι δρόμοι διάδοσης της τεχνογνωσίας του μαρμάρου, αναφέρονται οι εξαγωγές και οι εισαγωγές του μαρμάρου και τεκμηριώνεται με αντιπροσωπευτικά παραδείγματα η εξέλιξη της τεχνολογίας του μαρμάρου. Tα μνημεία κατατάσσονται σε κατασκευές 1. εξ ολοκλήρου μαρμάρινες, 2. με επιλεκτική χρήση μαρμάρου και 3. με απομιμήσεις μαρμάρου. Με την κατασκευαστική και μορφολογική ανάλυση των αρχιτεκτονικών μελών, από τη θεμελίωση έως τη στέγη, εξετάζονται τα τεχνικά στοιχεία, που αφορούν στην επεξεργασία, την τοποθέτηση και τη συναρμογή και τα οποία τίθενται σε άμεση σχέση με τα μορφολογικά και στυλιστικά στοιχεία. Η χρήση μαρμάρου στην εξεταζόμενη περιοχή άρχισε λίγο μετά το 680π.Χ. στη Θάσο, αποικία της Πάρου. Η Ιωνικονησιωτική επιρροή διήρκεσε μέχρι την υστεροαρχαϊκή περίοδο, οπότε, λόγω και της κοινής Περσικής κατάκτησης, παρατηρείται αλλαγή και η επιρροή προέρχεται από τα πολιτιστικά κέντρα της Ιωνίας και της Αιολίδας. Ο ρόλος της Θάσου κατά την αρχαϊκή εποχή είναι πρωτοποριακός, τόσο στις εξαγωγές, όσο και στις κτιριακές εφαρμογές του μαρμάρου. Οι επαφές της Μακεδονικής βασιλικής αυλής με τον πολιτισμό και την τεχνολογία της νότιας Ελλάδας κατά την κλασική περίοδο οδήγησαν σταδιακά στη δημιουργία τοπικής αρχιτεκτονικής παράδοσης, που παρουσιάζει σημαντικές κατασκευαστικές και μορφολογικές καινοτομίες. Οι μικρασιατικές επιρροές συνυπάρχουν με τις Αττικές σε πρωτοποριακά κτίρια, όπως το Φιλίππειο και το Πρόπυλο του Τεμένους, το οποίο πιθανότατα κατασκευάσθηκε από τον περίφημο Σκόπα στο ιερό των Μεγάλων Θεών στη Σαμοθράκη. Η νέα τάξη πραγμάτων μετά την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου επηρεάζει σημαντικά την αρχιτεκτονική και την τεχνολογία του μαρμάρου κατά την Ελληνιστική περίοδο. Εντατικοποιείται και συστηματικοποιείται η λατόμευση του μαρμάρου σε σχέση με τις προηγούμενες περιόδους. Παρατηρείται σημαντική πρόοδος σε θέματα επίλυσης, με επιστημονικό τρόπο, στατικών προβλημάτων σε κτίρια μαρμάρου και των θεμελιώσεων σε προβληματικά εδάφη, καθώς και στη χρήση γεωμετρικών χαράξεων, που στηρίζονται στα μαθηματικά και τη γεωμετρία. Τα με αυτόν τον τρόπο κατασκευασμένα κτίρια της Ελληνιστικής εποχής στη Μακεδονία και Θράκη, επιδρούν στην αρχιτεκτονική της Μ. Ασίας, αλλά και σε άλλες περιοχές, που σε προηγούμενες εποχές κατείχαν την πρωτοκαθεδρία σε θέματα πρωτοπορίας.