Κλινική και γενετική μελέτη των όγκων εγκεφάλου στην παιδική ηλικία
Authors: Φιλιππίδου Μαρία-Χρυσάνθη-Σεβαστιανή 
Published: February 2025

Εισαγωγή: Οι όγκοι του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος [ΚΝΣ] παραμένουν η κύρια αιτία νοσηρότητας και θνησιμότητας σχετιζόμενης με τον καρκίνο στην παιδική ηλικία. Ένας από τους κύριους λόγους για αυτό είναι η έλλειψη ακρίβειας ως προς την ταξινόμηση αυτών των όγκων σε διακριτές οντότητες και υποομάδες. Για πολλά χρόνια, η διάγνωση των όγκων του ΚΝΣ βασιζόταν αποκλειστικά στα ιστολογικά και ανοσοϊστοχημικά χαρακτηριστικά τους. Η πρόσφατα, όμως, δημοσιευμένη ταξινόμηση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας [ΠΟΥ] για τους όγκους του ΚΝΣ αναγνωρίζει το προφίλ μεθυλίωσης του DNA ως επιθυμητό και, για ορισμένες περιπτώσεις, απαραίτητο διαγνωστικό εργαλείο συμπληρωματικό στη συμβατική ιστοπαθολογία. Στην Ελλάδα, όπως και σε πολλές άλλες χώρες, το προφίλ μεθυλίωσης DNA δεν είναι συνήθως διαθέσιμο. Μέθοδοι: Σε αυτή τη μελέτη, προσπαθήσαμε να αναλύσουμε τα κλινικά και γενετικά χαρακτηριστικά παιδιών και εφήβων με όγκους του ΚΝΣ που διαγνώστηκαν και/ή αντιμετωπίστηκαν στο τμήμα μας κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ 2013 και 2023. Επιλέξαμε προοπτικά εκείνους τους ασθενείς για τους οποίους υπήρχαν διαθέσιμα κλινικά, ιστολογικά και μοριακά αποτελέσματα εστιάζοντας κυρίως στην επίδραση του προφίλ μεθυλίωσης του DNA στην κλινική διαχείρισή τους. Στη μελέτη προστέθηκαν και ασθενείς από τα υπόλοιπα τμήματα της χώρας, εφόσον πληρούσαν τα ανωτέρω κριτήρια. Μέρος των αναλύσεων πραγματοποιήθηκαν στο Τμήμα Νευροπαθολογίας του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου της Χαϊδελβέργης, στα πλαίσια του προγράμματος συνεργασίας μεταξύ της Πανεπιστημιακής Ογκολογικής και Αιματολογικής Μονάδας [ΠΟΑιΜ] και του Γερμανικού Κέντρο Έρευνας Καρκίνου [DKFZ]. Αποτελέσματα: Συνολικά, συλλέξαμε στοιχεία από 125 ασθενείς με όγκους του ΚΝΣ και αναλύσαμε 130 δείγματα όγκων χρησιμοποιώντας την πιο πρόσφατη ισχύουσα έκδοση του ταξινομητή όγκων εγκεφάλου της Χαϊδελβέργης. Για πέντε ασθενείς, αναλύσαμε δείγματα όγκου τόσο από την αρχική διάγνωση όσο και την υποτροπή για να διερευνήσουμε την παρουσία παρόμοιων ή διαφορετικών μοριακών χαρακτηριστικών. Κατά την αρχική ανάλυση, το 80% [104/130] έλαβε βαθμονομημένες βαθμολογίες [Cs] ≥0,9 και μπορούσε να ταξινομηθεί σε μια καθιερωμένη οικογένεια/υποκατηγορία κατηγορίας μεθυλίωσης. Μεταξύ αυτών, τα αποτελέσματα μεθυλίωσης επιβεβαίωσαν [90/104, 86,5%], επιβεβαίωσαν και βελτίωσαν [50/104, 48%] ή άλλαξαν [10/104, 9,6%] την ιστολογική διάγνωση. Μόνο τέσσερα αποτελέσματα θεωρήθηκαν ως μη συνεισφέροντα στη διάγνωση [4/104, 3,9%]. Είκοσι έξι δείγματα όγκου έλαβαν Cs < 0,9. Παρά τις χαμηλές βαθμολογίες, τα αποτελέσματα μεθυλίωσης υποστήριξαν την αρχική διάγνωση αν και με χαμηλότερη αξιοπιστία στο 38,5% [10/26] και επικύρωσαν τη διάγνωση σε δύο όγκους με μη οριστική ιστοπαθολογία. Πρόσθετη ανάλυση t-κατανεμημένης στοχαστικής ενσωμάτωσης [t-SNE] επέτρεψε την πιθανή ταξινόμηση δώδεκα όγκων. Σε αναδρομική ανάλυση, εννέα δείγματα έλαβαν υψηλά Cs χρησιμοποιώντας τους νεότερους ταξινομητές όγκων εγκεφάλου, από τη στιγμή που έγιναν διαθέσιμοι. Επτά δείγματα αναλύθηκαν τυφλά και από κοινού στην Ελλάδα και το DKFZ, και αποδείξαμε εξαιρετική αναπαραγωγιμότητα της μεθόδου, υποστηρίζοντας τη δυνατότητα πραγματοποίησης του προφίλ μεθυλίωσης στο δικό μας εργαστήριο. Το προφίλ μεθυλίωσης επηρέασε την κλινική διαχείριση του 40% των ασθενών, τροποποιώντας τη διαστρωμάτωση, την πρόγνωση ή την θεραπευτική προσέγγιση. Χαρακτηριστικά παραδείγματα ασθενών που επωφελήθηκαν από την μοριακή τυποποίηση των όγκων, αποτέλεσαν οι ασθενείς με μυελοβλάστωμα και επενδύμωμα. Συμπεράσματα: Η μελέτη μας υποστηρίζει την ανάγκη ενσωμάτωσης του προφίλ μεθυλίωσης στη συνήθη διαγνωστική πρακτική των όγκων του ΚΝΣ σε παιδιά και εφήβους στη χώρα μας, και παράλληλα υπογραμμίζει τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ των ελληνικών και ευρωπαϊκών παιδοογκολογικών κέντρων για την παροχή της βέλτιστης δυνατής φροντίδας στους νεαρούς ασθενείς μας.