Η σχέση υποκειμενικής γνωστικής έκπτωσης και διατροφής στον ελληνικό πληθυσμό τρίτης ηλικίας
Authors: Βλάχος Γεώργιος 
Published: March 2022

Τα τελευταία χρόνια κερδίζει έδαφος η ιδέα της υποκειμενικής γνωστικής έκπτωσης (ΥΓΕ) ως υποψηφίου ισοδυνάμου του προκλινικού σταδίου της νόσου Alzheimer. Ως υποκειμενική γνωστική έκπτωση (subjective cognitive decline) ορίζουμε την (αυθόρμητη ή μη) αναφορά από ένα άτομο παραπόνων για εμμένουσα έκπτωση της μνήμης ή άλλων γνωστικών λειτουργιών σε σχέση με το προηγούμενο επίπεδο, χωρίς από την αντικειμενική εξέταση να προκύπτει νευρογνωστική διαταραχή (ήπια γνωστική διαταραχή ή κλινική άνοια), λαμβανομένων υπόψη της ηλικίας, του φύλου και του μορφωτικού επιπέδου. Η έκπτωση πρέπει επίσης να μη σχετίζεται με κάποιο οξύ συμβάν και να μην μπορεί να εξηγηθεί από άλλη νευρολογική, ψυχιατρική ή παθολογική νόσο, λήψη φαρμάκων ή ουσιών. Τα δεδομένα υποδηλώνουν ότι τα άτομα αυτά έχουν αυξημένο κίνδυνο νόσησης από άνοια στο μέλλον και συνιστούν ελκυστικό ερευνητικό στόχο, τόσο για επιδημιολογικές, όσο και παρεμβατικές μελέτες.Εφόσον η ΥΓΕ είναι παράγοντας κινδύνου για τη μετέπειτα εγκατάσταση κλινικής άνοιας, είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον να μελετηθούν οι παράμετροι που θα μπορούσαν να επηρεάσουν αυτήν την εξέλιξη. Ένας από τους πιο ενδιαφέροντες παράγοντες που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής είναι η διατροφή, η οποία προσφέρεται ως στόχος για την υιοθέτηση ευρείας κλίμακας στρατηγικών πρόληψης της γνωστικής έκπτωσης με καλή σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας. Καθώς η διεθνής βιβλιογραφία παρουσιάζει σημαντικές ελλείψεις στη μελέτη της σχέσης ΥΓΕ και διατροφής, η παρούσα διδακτορική διατριβή φιλοδοξεί να συνεισφέρει στην κάλυψη αυτού του κενού. Για το σκοπό αυτό, η εργασία στηρίχθηκε στα δεδομένα της μελέτης HELIAD [Hellenic Epidemiological Longitudinal Investigation of Aging and Diet (Νευροεκφυλιστικές και άλλες νευρολογικές νόσοι στον ελληνικό πληθυσμό – συχνότητες και παράγοντες κινδύνου)] και κινήθηκε σε δύο παράλληλους σχεδιασμούς:1.Συγχρονική μελέτη (cross-sectional), με στόχο τη διερεύνηση του επιπολασμού συγκεκριμένων ειδών ΥΓΕ και της σχέσης τους με ποικίλους παράγοντες, μεταξύ των οποίων και τη διατροφή·2.Προοπτική μελέτη (prospective cohort), με στόχο τη διερεύνηση της επίδρασης της διατροφής στην εξέλιξη της ΥΓΕ στο χρόνο.Τα παράπονα που σχετίζονται με ΥΓΕ αναδείχθηκαν με τη βοήθεια ενός δομημένου καταλόγου ερωτήσεων/θεμάτων για συζήτηση με το συμμετέχοντα. Η ΥΓΕ ταξινομήθηκε ανάλογα με το γνωστικό πεδίο στο οποίο ο συμμετέχων εντοπίζει προβλήματα, δηλαδή τη μνήμη, το λόγο, την οπτική-αντιληπτική και την επιτελική λειτουργία. Οι συμμετέχοντες θεωρήθηκαν θετικοί για ένα είδος ΥΓΕ σε περίπτωση τουλάχιστον μίας θετικής απάντησης στις ερωτήσεις του συγκεκριμένου γνωστικού πεδίου. Η συνολική βαθμολογία ΥΓΕ ορίστηκε ως ο αριθμός των αναφερόμενων γνωστικών πεδίων με ΥΓΕ και συνεπώς κυμαίνεται από 0 ως 4.Με βάση τα ευρήματα από το συγχρονικό σκέλος της μελέτης, η ΥΓΕ στον ελληνικό πληθυσμό ≥65 ετών είναι πολύ συχνή (84,6%) και εστιάζεται κυρίως στη μνήμη. Τα συμπτώματα άγχους και η ύπαρξη αγγειακού εγκεφαλικού κινδύνου σχετίζονται με αυξημένη πιθανότητα ΥΓΕ, ενώ προστατευτικό ρόλο φαίνεται να έχει η εκπαίδευση. Όσον αφορά τα είδη ΥΓΕ, σημειώνεται η επιβαρυντική δράση του γυναικείου φύλου, της γενετικής προδιάθεσης για γνωστική έκπτωση και της αυξημένης ενεργειακής πρόσληψης στην εμφάνιση υποκειμενικής έκπτωσης στη μνήμη. Η παρουσία συμπτωμάτων κατάθλιψης ή/και άγχους και η πρόοδος της ηλικίας συνδέονται επίσης με τα περισσότερα είδη ΥΓΕ.Αναλύοντας τα δεδομένα από την προοπτική παρακολούθηση του δείγματός μας, υπολογίσαμε ότι αρχική συμμόρφωση με το διατροφικό πρότυπο της μεσογειακής δίαιτας υψηλότερη κατά 10 μονάδες στην κλίμακα MDS (Mediterranean Diet Score) σχετίζεται με μείωση κατά 7% στην εξέλιξη της ΥΓΕ ανά έτος, και ότι κάθε επιπλέον μερίδα λαχανικών καθημερινά σχετίζεται με περιορισμό κατά 2,2% της προόδου της ΥΓΕ ανά έτος. Τα αποτελέσματά μας ενισχύουν την άποψη ότι η μεσογειακή δίαιτα δρα προστατευτικά έναντι ολόκληρου του συνεχούς της γνωστικής έκπτωσης, ξεκινώντας από τα πρώτα γνωστικά παράπονα. Η επιβεβαίωση των ευρημάτων αυτών και από άλλες μελέτες, ιδίως για συγκεκριμένες ομάδες τροφίμων, και η αποσαφήνιση των υποκείμενων μηχανισμών μπορεί να ενδυναμώσει το ρόλο της μεσογειακής δίαιτας ως εύκολα εφαρμόσιμης, χαμηλού κόστους και υψηλής αποτελεσματικότητας στρατηγικής πρόληψης που στοχεύει τους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου για γνωστική έκπτωση.