Η συμμετοχική συνεργασία των πολιτικών οργάνων, του ανθρώπινου δυναμικού της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και της τοπικής κοινωνίας, προς επίτευξη Βιώσιμης ανάπτυξης αγροτουρισμού - οικοτουρισμού στην ευρύτερη περιοχή της λίμνης Κάρλας
Authors: Τρακάλα Γεωργία 
Published: March 2024

Η παρούσα διδακτορική διατριβή, αφορά στην υποστήριξη της λήψης αποφάσεων σε επίπεδο διοίκησης και διαχείρισης (Oργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης, κεντρική Κυβέρνηση, Φορείς Δημοσίου), της υπαίθρου, των φυσικών πόρων και του ανθρώπινου δυναμικού, ως μελέτη περίπτωσης στην αξιολόγηση των δυνατοτήτων μετεξέλιξης μέρους των αγροτικών δραστηριοτήτων, γύρω από το οικοσύστημα της λίμνης Κάρλας, σε αγροτουριστικές - οικοτουριστικές. Με δεδομένο λοιπόν ότι, ο αγροτουρισμός αποτελεί ένα σημαντικό και πολύτιμο εργαλείο για την βιώσιμη ανάπτυξη σε πολλές αγροτικές περιοχές και συμβάλλει θετικά στην κουλτούρα των τοπικών κοινοτήτων που δέχονται επισκέπτες, ενώ, ευαισθητοποιεί τις κοινότητες ως προς την πολιτιστική και οικονομική αξία του τοπίου και των οικοτόπων τους, αναμφίβολα θεωρείται, ως ένα ισχυρό μέσον για τη διαφοροποίηση των δραστηριοτήτων στις αγροτικές περιοχές, παρέχοντας μια βιώσιμη εναλλακτική πρόταση.Παράλληλα, ο οικοτουρισμός θεωρείται μια αντίστοιχη αναπτυξιακή δραστηριότητα, που χρησιμοποιείται για τη στρατηγική διατήρησης και την οικονομική ανάπτυξη. Για το λόγο αυτό, πολλές χώρες τον ενστερνίζονται για βιώσιμη ανάπτυξη, καθόσον, επιτρέπει την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη της τοπικής κοινότητας παρέχοντάς της μια εναλλακτική και βιώσιμη πηγή διαβίωσης, καλύπτοντας δύο (2) κύριους στόχους του οικοτουρισμού, δηλαδή, •τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος και• την ευημερία των τοπικών κοινωνιών.Επομένως, ο αγροτουρισμός – οικοτουρισμός προτείνεται, ως εναλλακτική λύση για την τοπική και περιφερειακή ανάπτυξη της ευρύτερης περιοχής της λίμνης Κάρλας, γιατί αφενός μεν, βοηθά στη μείωση της υποαπασχόλησης στον αγροτικό τομέα, αφετέρου δε, συμβάλλει στην ενίσχυση του οικογενειακού εισοδήματος και συνεπώς, προωθεί την κοινωνικοοικονομική υποστήριξη και αναμόρφωση των τοπικών αγροτικών κοινοτήτων.Ο Δήμος Κιλελέρ, αλλά και ειδικότερα η ευρύτερη περιοχή της λίμνης Κάρλας, θεωρήθηκε, ως σημαντικός αναπτυξιακός πόλος βιώσιμης ανάπτυξης που διαθέτει σημαντικό χωρικό πλεονέκτημα, ώστε να διαδραματίσει ένα στρατηγικό και πολυεπίπεδο ρόλο στην περιοχή και να καταστεί συντελεστής μιας βιώσιμης ανάπτυξης, στο τρίπτυχο, κοινωνία - οικονομία - περιβάλλον, προς όφελος των τοπικών κοινωνιών και μάλιστα προς την κατεύθυνση του αγροτουρισμού – οικοτουρισμού, ως ιδανική μελέτη περίπτωσης.Η πρόκληση του ανασχεδιασμού των προτεραιοτήτων στους αγροτικούς οικισμούς της περιοχής, αποτελεί βασική επιδίωξη, έτσι ώστε, να προωθηθεί η εναρμόνιση των περιοχών τους με τους στόχους της AGENTA 2030, όπως αυτές αναφέρονται, για την ευημερία, την προσωπική ασφάλεια, την καινοτομία και την απασχόληση των νέων, με δραστηριότητες που είναι συμβατές με το φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον της περιοχής. Ο βασικός σκοπός της παρούσας διατριβής, ο οποίος αποτελεί και τον βασικό κορμό της, αφορά στην διερεύνηση και αξιολόγηση των απόψεων κατοίκων και επισκεπτών της περιοχής ενδιαφέροντος για τη δυνατότητα ανάπτυξης του αγροτουρισμού – οικοτουρισμού στην ευρύτερη περιοχή και ενσωμάτωση των αποτελεσμάτων σε επίπεδο διοίκησης και διαχείρισης από τους ΟΤΑ, κεντρική κυβέρνηση και δημόσιους φορείς.Από την εκτεταμένη έρευνά μας, συγκεντρώθηκαν συνολικά 507 ερωτηματολόγια, (257 των επισκεπτών και 250 των κατοίκων) και πραγματοποιήθηκε η στατιστική επεξεργασία και ανάλυση των πρωτογενών δεδομένων, μέσω του στατιστικού πακέτου SPSS, 27.0.Μέσα από την έρευνα υποστηρίχθηκε η SWOT ανάλυση της περιοχής και επίσης, η καταγραφή της υφιστάμενης κατάστασης, για την λήψη μέτρων προς βελτίωση της οικολογικής κατάστασης, ενώ διερευνήθηκαν και άλλες σημαντικές παράμετροι, όπως ο ρόλος της τοπικής αυτοδιοίκησης, των συλλογικών οργάνων, της κοινωνίας των πολιτών, καθώς και η συμβολή της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στην επίτευξη βιώσιμης ανάπτυξης. Μέσω της ποσοτικής και στατιστικής ανάλυσης των ερωτηματολογίων εξετάστηκαν τα εξής ερευνητικά ερωτήματα: (α) Ποια είναι η επικρατούσα (υφιστάμενη) κατάσταση στην ευρύτερη περιοχή της λίμνης Κάρλας; (β) Ποια μέτρα κρίνονται απαραίτητα για τη βελτίωση (και αποκατάσταση) της οικολογικής κατάστασης της περιοχής; (γ) Κάτω από ποιες προϋποθέσεις, η συμμετοχική συνεργασία των πολιτικών οργάνων, του ανθρώπινου δυναμικού της τοπικής Αυτοδιοίκησης και της τοπικής κοινωνίας, μπορεί να συμβάλλει στην επίτευξη βιώσιμης ανάπτυξης αγροτουρισμού – οικοτουρισμού στην περιοχή; (δ) Η Περιβαλλοντική εκπαίδευση, μπορεί να συμβάλλει στην επίλυση τοπικών περιβαλλοντικών ζητημάτων, με την εκπαίδευση των πολιτών για ενεργή και αποτελεσματική συμμετοχή στη βιώσιμη ανάπτυξη; (ε) Υπάρχουν διαφοροποιήσεις στις προτιμήσεις, τόσο των κατοίκων όσο και των επισκεπτών, ανάλογα με το φύλο, την ηλικία το μηνιαίο τους εισόδημα και το μορφωτικό τους επίπεδο;Τα κύρια αποτελέσματα και συμπεράσματα της έρευνας αφορούν, στην υιοθέτηση μορφών εναλλακτικού τουρισμού όπως, αγροτουρισμός - οικοτουρισμός, ως ένα σημαντικό εργαλείο για τη βιώσιμη ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών και την αύξηση της περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης των κατοίκων και των επισκεπτών. Επίσης, προκύπτει ως αναγκαιότητα η λήψη γενναίων ελκυστικών μέτρων και κινήτρων (οικονομικών, κοινωνικών κ.λπ.), από πλευράς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και του Κράτους, με στόχο την αντιμετώπιση της μείωσης του αγροτικού πληθυσμού και της αναχαίτισης των νέων μας, σε μετακινήσεις προς τα αστικά κέντρα, ενώ, η ανάδειξη της λίμνης Κάρλας, ως Μητροπολιτικού κόμβου, για τη διασύνδεση του ορεινού τόξου Κισσάβου – Μαυροβουνίου – Πηλίου, θα αναβαθμίσει οικολογικά και πολιτισμικά την ευρύτερη περιοχή. Αποτελεί θέμα ζωτικής σημασίας, να συμμετέχουν ενημερωμένοι και ευαισθητοποιημένοι πολίτες, καθώς και τα συλλογικά όργανα διοίκησης των δημόσιων φορέων, στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, προκειμένου να επιλέγουν επαρκώς ή και να ιεραρχούν τις ανάγκες και τα μέτρα που θα εφαρμοστούν σχετικά με την αειφόρο – βιώσιμη ανάπτυξη της περιοχής και ειδικότερα για τα πλεονεκτήματα του οικολογικού τουρισμού.Η ανάδειξη των ιδιαίτερων φυσικών και πολιτιστικών χαρακτηριστικών της ευρύτερης περιοχής του Δήμου Κιλελέρ και η διαφοροποίησή του από τις άλλες περιοχές, αξιοποιώντας και προβάλλοντας τον όρο «εδαφική διαφοροποίηση», όσον αφορά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά (προϊόντα, τοπία, πολιτισμός), προτείνεται, ως δυναμικός παράγοντας των πολιτικών της τοπικής ανάπτυξης, για την ενίσχυση της «ταυτότητας» και της «επωνυμίας του τόπου μας». Η επιδίωξη απόκτησης από το Δήμο Κιλελέρ, ενός δυναμικού, αυθεντικού και συλλογικού «brand- name», στο οποίο να αποτυπώνεται η αγροτική του ταυτότητα, αλλά και η καθημερινότητα της τοπικής κοινωνίας, ως συγκριτικό πλεονέκτημα, έναντι άλλων περιοχών, αποτελεί μια νέα πρόκληση και πρόταση, αλλά και πολιτική ευρείας καθιέρωσης.Επιπλέον, τα αποτελέσματα της παρούσας εκτεταμένης έρευνας, παρέχουν τις βασικές πληροφορίες για την αντιμετώπιση και τη δημιουργία δημόσιας συζήτησης για βιώσιμη, ολοκληρωμένη τουριστική ανάπτυξη στην περιοχή, όπως ζητείται από τους εθνικούς, περιφερειακούς και τοπικούς στόχους για μια συνδυασμένη βελτίωση του τουρισμού και της φύσης-πολιτισμού, όπου: Μεταξύ άλλων προτάσεων, προτείνονται η αναβάθμιση, η καταγραφή και πιστοποίηση παλαιών μονοπατιών και διαδρομών και επισημαίνονται οι οικοτουριστικές δραστηριότητες για τη λίμνη Κάρλα. Οι προτεινόμενες οικολογικές διαδρομές επιλέγονται και σχεδιάζονται για να υποστηρίξουν ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για όλο τον χρόνο, στην περιοχή της λίμνης.Από την έρευνα προκύπτει επίσης ότι, η διοίκηση και διαχείριση που ασκείται από τους Δήμους και την περιφέρεια Θεσσαλίας αποτελεί σημαντικό μοχλό εξωστρέφειας και βιώσιμης ανάπτυξης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Έχουν πλέον τη δυνατότητα να διαδραματίσουν ουσιαστικό ρόλο, όσον αφορά τη δικτύωση και τη συνεργασία των Ο.Τ.Α. τόσο σε τοπικό, όσο και σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, αφενός μεν για τον σχεδιασμό βιώσιμων και καινοτόμων έργων, αφετέρου δε, για την εξεύρεση και αξιοποίηση χρηματοδοτικών πηγών, που θα αφορούν στην εξυπηρέτηση των αναπτυξιακών τους στόχων και την προαγωγή του τοπικού δημοσίου συμφέροντος.Επιπρόσθετα, τα αποτελέσματα της παρούσας διατριβής αποτελούν μια πρώτη προσπάθεια χωρικής αναγνώρισης και αξιολόγησης των τύπων οικοσυστημάτων που υπάρχουν στην περιοχή, παράλληλα με τις προτιμήσεις διαχείρισης και ανάπτυξης για τη χάραξη και την ανάδειξη προτεραιοτήτων για την ανάπτυξη του οικολογικού και πολιτιστικού τουρισμού σε τοπική κλίμακα, με τελικό στόχο την επιστημονικά τεκμηριωμένη υποστήριξη της λήψης διαχειριστικών και πολιτικών αποφάσεων, σε όλα τα επίπεδα διοίκησης και διακυβέρνησης.Από τα αποτελέσματα επίσης και κύρια από τη ζήτηση κατοίκων και επισκεπτών για την αναβάθμιση του περιβάλλοντος της ευρύτερης περιοχής, οι λύσεις βασισμένες στη φύση (Nature Based Solutions - NBS), προκρίνονται περισσότερο από ποτέ (λόγω και των πρόσφατων καταστροφικών πλημυρών), ως το νέο μοντέλο προστασίας, πρόληψης και αποκατάστασης, πάνω στο οποίο θα λαμβάνονται αποφάσεις και θα καθοδηγούνται οι πολιτικές για την περιοχή. Με τις παραπάνω σκέψεις, η συμμετοχική συνεργασία των συλλογικών πολιτικών οργάνων, του ανθρώπινου δυναμικού της τοπικής Αυτοδιοίκησης του ιστορικού Δήμου Κιλελέρ και της τοπικής κοινωνίας, μέσα από μια υπεύθυνη ορθολογική διοίκηση και διαχείριση, θα συμβάλλει αποτελεσματικά στην επίτευξη Βιώσιμης ανάπτυξης αγροτουρισμού – οικοτουρισμού στην ευρύτερη περιοχή της λίμνης Κάρλας, με πολλαπλά οφέλη για την τοπική μας κοινωνία, την οικονομία και περιφερειακή ανάπτυξη.