Μικρό βάρος γέννησης, ενδομήτριο στρες και πρώιμη λοίμωξη
Authors: Παπαδοπούλου Ζωή 
Published: December 2021

Το μητρικό στρες, το άγχος ή η κατάθλιψη που μπορεί να βιώνει η μητέρα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης αποτελούν δυσμενές ενδομήτριο περιβάλλον για το έμβρυο και έχουν συσχετιστεί με το μικρό βάρος γέννησης και τον πρόωρο τοκετό. Το μικρό βάρος γέννησης και η προωρότητα, αποτελούν παράγοντες κινδύνου για νοσηρότητα και θνησιμότητα του νεογνού και μπορεί να είναι αποτέλεσμα των πρώιμων στρεσογόνων εμπειριών που έχει βιώσει το έμβρυο επηρεάζοντας τη μετέπειτα ζωή του. Το ενδομήτριο στρες είναι ένας σημαντικός παράγοντας που επηρεάζει την ανάπτυξη του εμβρύου και διαμορφώνει την απόκρισή του στο στρες, η οποία ρυθμίζεται από το αυτόνομο νευρικό σύστημα και τον άξονα Υποθαλάμου-Υπόφυσης-Επινεφριδίων. Το ενδομήτριο στρες διαμορφώνει το εμβρυϊκό επιγενετικό προφίλ, που σε συνδυασμό με το γενετικό προφίλ του κάθε ατόμου καθορίζει την ευαισθησία του ή την ανθεκτικότητά του στο στρες. Η συγκεκριμένη μελέτη επικεντρώθηκε στη γενετική και επιγενετική συγκεκριμένων γονιδίων που έχουν συσχετιστεί με τον πρόωρο τοκετό, το μικρό βάρος του νεογνού και το στρες. Οι πολυμορφισμοί του γονιδίου MBL2 πιθανόν να αποτελούν δείκτη αυξημένης προδιάθεσης για πρόωρο τοκετό ή νεογνό με μικρό βάρος γέννησης καθώς επίσης και κίνδυνο εμφάνισης νεογνικών λοιμώξεων, ενώ οι πολυμορφισμοί των γονιδίων FKBP5 και SLC6A4 έχουν συσχετιστεί με την απόκριση στο στρες. Επίσης, ανάλογα με τα επίπεδα στρες που δέχεται το κάθε άτομο αλλά και την διαχείρισή του, μπορεί να αλλάζει η κατάσταση της μεθυλίωσης του DNA του γονιδίου FKBP5. Τέλος, το γονίδιο HLA-G, του οποίου μελετήθηκαν τα επίπεδα μεθυλίωσης εκφράζεται στον πλακούντα και επηρεάζει την ανοσολογική απόκριση του οργανισμού. Εκτός από το στρες κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, κάποιες μητέρες, μετά τον τοκετό έχουν πιθανότητα να εμφανίσουν επιλόχειο κατάθλιψη. Πρόκειται για μια σοβαρή ψυχική διαταραχή που επηρεάζει περίπου το 15% των γυναικών και συνήθως εμφανίζεται μέσα στον πρώτο χρόνο μετά τον τοκετό. Αυτή η μορφή κατάθλιψης επηρεάζει εκτός από τη μητέρα, και την ανάπτυξη του νεογνού, το οποίο εκλαμβάνει τα ερεθίσματα και διαμορφώνει ανάλογα τον τρόπο ανταπόκρισης. Οι ακριβείς μοριακοί μηχανισμοί της επιλόχειου κατάθλιψης δεν είναι ακόμα πλήρως κατανοητοί. Τον πληθυσμό μελέτης αποτελούσαν 83 καλά χαρακτηρισμένα δείγματα νεογνών. Η ομάδα μικρού βάρους γέννησης/προωρότητας αποτελούνταν από 51 δείγματα, ενώ η ομάδα φυσιολογικού βάρους/τελειόμηνου τοκετού από 32 δείγματα (μάρτυρες). Πειραματικά, πραγματοποιήθηκε ανάλυση πολυμορφισμών των γονιδίων MBL2, FKBP5 και SLC6A4, και ανάλυση των επιπέδων μεθυλίωσης DNA των γονιδίων FKBP5 και HLA-G. Προκειμένου να διερευνήσουμε πιθανούς μηχανισμούς και αλλαγές που εμπλέκονται στην επιλόχειο κατάθλιψη, μελετήσαμε σε ορό αίματος δειγμάτων μίας καλά χαρακτηρισμένης ομάδας γυναικών που εμφάνισαν επιλόχειο κατάθλιψη (n=18) και μίας ομάδας γυναικών απουσία αυτής της διάγνωσης (μάρτυρες) (n=17). Για την μελέτη χρησιμοποιήθηκε μία πλατφόρμα στοχευμένης μεταβολομικής που βασίζεται στην τεχνολογία της φασματομετρίας μάζας και στην οποία μετρήθηκαν τα επίπεδα περίπου 300 μεταβολιτών. Στη μελέτη των νεογνών, παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων δειγμάτων για τον πολυμορφισμό rs1800451 του γονιδίου MBL2, κάτι που ενισχύεται μέσω της διερεύνησης συσχέτισης του πολυμορφισμού αυτού με τα στοιχεία προωρότητας ή/και μικρού βάρους γέννησης που χαρακτηρίζουν το δείγμα. Η συσχέτιση αυτή επιβεβαιώνεται και σε άλλες μελέτες της πρόσφατης βιβλιογραφίας. Παράλληλα, παρατηρήθηκε μια αυξημένη τάση εμφάνισης του αλληλομόρφου «κινδύνου» Τ του γονιδίου FKBP5 στην ομάδα των πρόωρων νεογνών. Επίσης, το G αλληλόμορφο του πολυμορφισμού rs25531 του γονιδίου SLC6A4 εμφανίζεται μόνο στα πρόωρα νεογνά και καθόλου στην ομάδα μαρτύρων. Τα αποτελέσματα αυτά, φαίνεται ότι συμφωνούν με τη βιβλιογραφία καθώς τόσο το Τ αλληλόμορφο (rs1360780) όσο και οι πολυμορφισμοί του γονιδίου SLC6A4 έχουν συσχετιστεί με στρεσογόνες καταστάσεις (κατάθλιψη, μητρική αποστέρηση κ.ά). Η ανάλυση μεθυλίωσης DNA του γονιδίου HLA-G, η έκφραση του οποίου έχει επιπτώσεις στην άμυνα του οργανισμού, έδειξε ότι δύο θέσεις της περιοχής ανάλυσης έχουν μειωμένα επίπεδα μεθυλίωσης DNA στο δείγμα των πρόωρων νεογνών. Στον πληθυσμό μελέτης της επιλόχειου κατάθλιψης παρατηρήθηκαν αλλαγές στα επίπεδα μεταβολιτών που σχετίζονται με μονοπάτια βιοσύνθεσης αμινοξέων, στερολών, καθώς και με το οξειδωτικό στρες. Πιο συγκεκριμένα, παρατηρήθηκαν αλλαγές στα επίπεδα της δισουλφιδικής γλουταθειόνης, της ATP και του αδενυλοηλεκτρικού. Τα αποτελέσματα αυτά υποδεικνύουν πως οι αλλαγές στα επίπεδα των μεταβολιτών είναι ανιχνεύσιμες και σε περιφερικό υλικό, γεγονός που μπορεί να αξιοποιηθεί έτσι ώστε να έχουμε πιο έγκαιρη διάγνωση της νόσου. Από τα παραπάνω ευρήματα, συμπεραίνουμε ότι η έκθεση ενός οργανισμού σε στρεσογόνους παράγοντες κατά τα πρώιμα στάδια της ζωής του, και ιδιαίτερα προγεννητικά, είναι καθοριστική. Τα αποτελέσματα της μελέτης αυτής φαίνεται να συμφωνούν με αυτά μελετών σε αντίστοιχες ομάδες πληθυσμών που έχουν βιώσει στρεσογόνες καταστάσεις.