Εκτίμηση της ποιότητας και της αποτελεσματικότητας του εσωτερικού ελέγχου
Authors: Μπόσκου Γεωργία 
Published: September 2021

Η πρόσφατη παγκόσμια οικονομική κρίση του 2007 και οι επιπτώσεις μεγάλων εταιρικών σκανδάλων έφεραν αλλαγές στο οικονομικό σκηνικό και ανακατατάξεις στη χρηματαγορά, τόσο σε διεθνές όσο και σε εθνικό επίπεδο. Αποτέλεσμα ήταν να έρθει στο προσκήνιο η ανάγκη δημιουργίας κινήτρων εξασφάλισης υψηλής ποιότητας προτύπων εσωτερικού και εξωτερικού ελέγχου. Ρυθμιστικοί κανονισμοί και νόμοι εστίασαν στην αύξηση των απαιτήσεων γνωστοποίησης που σχετίζονται με την εταιρική διακυβέρνηση. Αντικειμενικός σκοπός του εσωτερικού ελέγχου είναι η ενίσχυση της οικονομικής αξίας της επιχείρησης και η προάσπιση του εταιρικού συμφέροντος, μέσω του προληπτικού αλλά και του συμβουλευτικού του χαρακτήρα. Στις παρούσες ανταγωνιστικές και πολύπλοκες οικονομικές συνθήκες η αναγκαιότητα για ένα αξιόπιστο, αποτελεσματικό και ποιοτικό σύστημα εσωτερικού ελέγχου είναι πιο επίκαιρη παρά ποτέ. Η παρούσα διδακτορική διατριβή επιχειρεί να συμβάλλει στην κατεύθυνση αυτή, υλοποιώντας μοντέλα εκτίμησης της ποιότητας και της αποτελεσματικότητας του εσωτερικού ελέγχου και εντοπίζοντας παράγοντες που τις επηρεάζουν σε επιλεγμένες έρευνες της λογιστικής, της ελεγκτικής και της εταιρικής διακυβέρνησης μέσω τριών ερευνητικών προσεγγίσεων. Η πρώτη ερευνητική προσέγγιση ήταν η δημιουργία μοντέλων εκτίμησης της ποιότητας του εσωτερικού ελέγχου, εξορύσσοντας κείμενα που αναφέρονται στο σύστημα εσωτερικού ελέγχου τα οποία βρίσκονται στις δημοσίως διαθέσιμες Ετήσιες Οικονομικές Εκθέσεις Ελληνικών Εισηγμένων Εταιρειών. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι λέξεις σε γνωστοποιήσεις κειμένου μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την πρόβλεψη της Ποιότητας του Εσωτερικού Ελέγχου. Με χρήση δεδομένων κειμένου (όρων ή N-Grams) η μέση ακρίβεια ταξινόμησης κυμαίνεται από 79% έως 90%. Είναι αξιοσημείωτο ότι ο συνδυασμός των N-Grams και των χρηματο-οικονομικών μεταβλητών ήταν ο αποτελεσματικότερος, δεδομένου ότι η μέση επίδοση των επτά ταξινομητών αυξήθηκε στο 90.6%.Η δεύτερη ερευνητική προσέγγιση ήταν η αξιολόγηση της λειτουργίας του Εσωτερικού Ελέγχου των επιχειρήσεων, ιδιαίτερα των λειτουργιών που σχετίζονται με την κατάρτιση και γνωστοποίηση αξιόπιστων χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Για τον σκοπό αυτό εφαρμόστηκαν μέθοδοι εξόρυξης κειμένου (text mining) σε δεδομένα κειμένου που αφορούσαν στον εσωτερικό έλεγχο από τις Ετήσιες Εκθέσεις Εταιρειών Εισηγμένες στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών και ορίστηκαν 24 κριτήρια για την ποιότητα του εσωτερικού ελέγχου. Τα αποτελέσματα αποδεικνύουν ότι το μοντέλο είναι σε θέση να αξιολογήσει αποτελεσματικά την ποιότητα του εσωτερικού ελέγχου. Επιπλέον, η Ανάλυση Κύριων Συνιστωσών (PCA) χρησιμοποιείται για την επισήμανση σημαντικών διαδικασιών και εννοιών του μηχανισμού εσωτερικού ελέγχου. Η τρίτη ερευνητική προσέγγιση ήταν η εξέταση των αποκαλύψεων του εσωτερικού ελέγχου και της εταιρικής διακυβέρνησης στις Εισηγμένες Εταιρείες στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών για τα έτη 2014-15. Συγκεκριμένα, διερευνήθηκε εμπειρικά η επίδραση που έχουν: (α) οι αποκαλύψεις που αφορούν τη συμμόρφωση των εταιρειών όσον αναφορά στη λειτουργία του εσωτερικού ελέγχου, (β) η ορθή υιοθέτηση πρακτικών εταιρικής διακυβέρνησης στο συγκεκριμένο καθεστώς «συμμόρφωσης ή εξήγησης» καθώς και (γ) η επίδραση των δεδουλευμένων (accruals), στον τύπο της ελεγκτικής γνώμης που έχει εκδοθεί από τον εξωτερικό ελεγκτή (θετική γνώμη vs θετική γνώμη με θέματα έμφασης) και στον αριθμό των θεμάτων που έχουν αναγνωριστεί στη θετική γνώμη με θέματα έμφασης. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο εσωτερικός έλεγχος, οι αποκαλύψεις που σχετίζονται με αυτόν στις ετήσιες εκθέσεις και, κυρίως, η υιοθέτηση των προτεινόμενων αρχών εταιρικής διακυβέρνησης φαίνεται να έχουν επίδραση όχι μόνο στον τύπο της ελεγκτικής γνώμης που έχει εκδοθεί από τον εξωτερικό ελεγκτή (θετική γνώμη vs θετική γνώμη με θέματα έμφασης) αλλά και στον αριθμό των θεμάτων που έχουν περιλαμβάνονται στη θετική γνώμη με θέματα έμφασης.Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων υπόκειται στους περιορισμούς της ελληνικής πραγματικότητας, όπου η σχέση των ελεγκτών με τις εταιρείες-πελάτες τους είναι στενή και η τυποποίηση των ετήσιων εκθέσεων επιδέχεται σημαντικές βελτιώσεις. Τα αποτελέσματα της έρευνας μπορούν να φανούν χρήσιμα σε εσωτερικούς και εξωτερικούς ελεγκτές, οικονομικούς αναλυτές καθώς και ρυθμιστικές αρχές και να αποτελέσουν κίνητρο και αφετηρία για περαιτέρω έρευνα αναφορικά με την ποιότητα του εσωτερικού ελέγχου.