Οι έμφυλες αναπαραστάσεις στα μαθήματα της Γλώσσας και της Μελέτης Περιβάλλοντος των δύο πρώτων τάξεων του Δημοτικού
Authors: Αλεξόπουλος Παναγιώτης-Χρήστος 
Published: November 2021

Τα σχολικά εγχειρίδια επιδρούν στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του ατόμου και της ταυτότητας του φύλου του, αφού το περιεχόμενό τους βασίζεται στην κυρίαρχη ιδεολογία της κοινωνίας, αντανακλώντας τις υπάρχουσες αντιλήψεις για τους ρόλους των φύλων, αλλά και για ποικίλες ευρύτερες πτυχές της κοινωνικής πραγματικότητας. Έτσι, οι λόγοι (discourses) των σχολικών εγχειριδίων είναι ένα σημαντικό μέσο που επιδρά στη διαμόρφωση των ταυτοτήτων των μαθητών, επιδρώντας στην κατασκευή των έμφυλων ταυτοτήτων μέσα από τη σύνδεση συγκεκριμένων συμπεριφορών με κάποιο από τα δύο φύλα. Στο πλαίσιο αυτό, η παρούσα έρευνα είχε ως βασικό σκοπό την εξέταση των αναπαραστάσεων των δύο φύλων στα εγχειρίδια Γλώσσας και Μελέτης Περιβάλλοντος της Α΄ και της Β΄ δημοτικού, που διδάσκονται από το σχολικό έτος 2006-2007. Επιπρόσθετα, σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν να εξεταστεί ο τρόπος που οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί προσεγγίζουν τις αναπαραστάσεις των δύο φύλων μέσα από τις πρακτικές που ακολουθούν, αλλά και να αναδειχθούν οι απόψεις τους για τους ρόλους των δύο φύλων. Έτσι, σύμφωνα με την παραπάνω στοχοθεσία, αρχικά εφαρμόστηκε η ερευνητική προσέγγιση της Ανάλυσης Περιεχομένου, όπου μέσα από έναν εκτενή αριθμό κατηγοριών ανάλυσης που περιλήφθηκαν, διερευνήθηκαν οι έμφυλες αναπαραστάσεις στα εγχειρίδια Γλώσσας και Μελέτης Περιβάλλοντος της Α΄ και Β΄ δημοτικού. Ακολούθως, σε ένα σώμα γλωσσικών κειμένων των εγχειριδίων Γλώσσας των δύο αυτών τάξεων, πραγματοποιήθηκε μία παράλληλη διερεύνηση των έμφυλων αναπαραστάσεων, μέσα από την προσέγγιση της Κριτικής Ανάλυσης Λόγου (Critical Discourse Analysis), προκειμένου να προσεγγιστούν ολόπλευρα οι πιθανές έμφυλες αναφορές και να αναδειχθεί η ιδεολογία που τις δομεί και τις παράγει. Στη συνέχεια, πραγματοποιήθηκε παρατήρηση σε εκπαιδευτικούς της Α΄ δημοτικού, προκειμένου να εξεταστούν οι πρακτικές που ακολουθούν κατά τη διδασκαλία τους αναφορικά με τις έμφυλες αναπαραστάσεις στα γλωσσικά εγχειρίδια. Τέλος, στους ίδιους/ες συμμετέχοντες/ουσες εκπαιδευτικούς πραγματοποιήθηκαν ατομικές ημιδομημένες συνεντεύξεις, μέσα από τις οποίες διερευνήθηκαν οι απόψεις τους για τα δύο φύλα, αλλά και για τον τρόπο αναπαράστασής τους στα σχολικά εγχειρίδια. Από την ερευνητική διαδικασία διαπιστώθηκε μία σαφής αναπαραγωγή των παραδοσιακών έμφυλων αναπαραστάσεων στα εγχειρίδια Γλώσσας και Μελέτης Περιβάλλοντος της Α΄ και Β΄ δημοτικού. Πιο συγκεκριμένα, από τη μία οι άνδρες προβάλλονται με έντονη δραστηριοποίηση κυρίως στο δημόσιο πεδίο δράσης, όπου παρουσιάζονται σε ενέργειες μέσα από υλικές κυρίως διαδικασίες. Στον αντίποδα, οι γυναίκες δείχνουν λιγότερο δραστήριες, αφού παρουσιάζονται μέσα από νοητικές ή συσχετιστικές διαδικασίες. Επιπρόσθετα, οι συμμετέχοντες/ουσες εκπαιδευτικοί, αν και φάνηκαν πρόθυμοι/ες να δράσουν στην κατεύθυνση της άμβλυνσης των παραδοσιακών έμφυλων αναπαραστάσεων ανεξάρτητα από το φύλο τους, οι εκπαιδευτικές πρακτικές στις οποίες προβαίνουν για να προσεγγίσουν τις έμφυλες αναπαραστάσεις δεν συνάδουν με τις απόψεις τους για το ίδιο θέμα. Ειδικότερα, αδυνατούν κατά τη διδασκαλία τους να εντοπίσουν τις παραδοσιακές έμφυλες αναπαραστάσεις των εγχειριδίων και να τις προσεγγίσουν με έναν ισότιμο τρόπο, παρόλο που πιστεύουν το αντίθετο, φανερώνοντας μία διάσταση μεταξύ του τρόπου που προσεγγίζουν τα δύο φύλα μέσα στα σχολικά εγχειρίδια και των απόψεων που εκφράζουν για τις εκπαιδευτικές τους πρακτικές.