QAN TƏZYİQ ÖLÇMƏ VASİTƏLƏRİNİN METROLOJİ XARAKTERİSTİKALARININ MÜƏYYƏNLƏŞDİRİLMƏSİ
Authors: Aysun Ağarzayeva, Maya Kərimova Aysun Ağarzayeva, Maya Kərimova 
Published: November 2022

Bu tədqiqatda qolda ölçmə aparmaq üçün avtomatik qan təzyiqi ölçmə cihazı hazırlanmışdır. Hazırlanmış qan təzyiqi ölçmə cihazı, həmçinin göstərici və nəzarət cihazı kimi istifadə edilmişdir. Bu cihazda qan təzyiqini proqnozlaşdırmaq üçün çox yayılmış bir ədədi analiz üsulu olan əyri uyğunlaşdırma üsulundan istifadə edilmişdir. Siqnalın işlənməsi üçün Rezistor-Kondensator (RC) və rəqəmsal filtrlərə üstünlük verilmişdir. Mütəxəssis nəzarəti altında 21 nəfər üzərində müxtəlif testlər aparılıb. Əldə edilən nəticələr göstərdi ki, sistolik və diastolik qan təzyiqi və ürək dərəcəsi dəyərləri üçün müvafiq olaraq 94,67%, 92,51% və 97,68% proqnoz dəqiqliyinə nail olmaq mümkün olmuşdur.
Məqalədə qan təzyiq ölçmə vasitələrinin insan həyatında rolu, müsbət və mənfi cəhətləri, eyni zamanda onların əvəz edilməsi üçün təklif olunan bir sıra təzyiq ölçmə vasitələri haqqında məlumat verilmiş və alternativ variantlar üçün ölçmə nəticələri göstərilmişdir. Bu yaxınlarda bir neçə tədqiqatda müxtəlif qan təzyiqi ölçmə cihazları təklif edilmişdir . Bu tədqiqatların birincisində xəstəxanaya yerləşdirilən xəstələr üçün hesabat sistemi hazırlanmışdır . Bu sistemdə xəstələrin təzyiqi və bədən istiliyi davamlı olaraq ölçülür və bu dəyərlər simsiz əlaqə vasitəsilə həkimlərinə göndərilir. Beş şəxs üzərində aparılan qan təzyiqi və bədən istiliyinin ölçülməsi OMRON qan təzyiqi ölçmə cihazı və klinik termometr ilə aparılan ölçmələrlə müqayisə edilmişdir. Nəticələr göstərdi ki, ölçmələrdə orta səhvlər qan təzyiqi üçün ±4 mmHg və bədən istiliyi üçün ±0,17°C olmuşdur. Sistolik qan təzyiqi (SBP) və diastolik qan təzyiqi (DBP) qiymətləndirilməsi üçün salınma amplitüdləri arasında müvafiq olaraq 0,55 və 0,85 sabit nisbətlərdən istifadə edilmişdir. İkinci tədqiqatda Android əsaslı smartfonların displey cihazı kimi istifadə edildiyi simsiz qan təzyiqi ölçmə cihazı hazırlanmışdır. Analoq filtrdən istifadə edən sistemlə 12 şəxs üzərində aparılan ölçmələr OMRON HEM-7111 və civə sfiqmomanometri ilə aparılan ölçmələrlə müqayisə edilib. SBP və DBP nəticələrinin müqayisəsi göstərdi ki, cihazın prototipi OMRON HEM-7111 ilə əldə edilənlərlə müqayisədə müvafiq olaraq 98,63% və 97,13%, digərləri ilə müqayisədə isə müvafiq olaraq 98,99% və 98% dəqiqliyə nail olub. civə sfiqmomanometri ilə əldə edilir. SBP və DBP dəyərləri əvvəllər müəyyən edilmiş hədd səviyyələrinin salınım siqnalları üzərində nöqtələr kimi müəyyən edilmişdir. Başqa bir araşdırmada isə iOS əməliyyat sisteminə malik mobil telefondan displey cihazı kimi istifadə edilmiş və simsiz qan təzyiqi ölçmə cihazı hazırlanmışdır. Hazırlanmış cihaz həm manşet simulyatoru vasitəsilə, həm də klinik şəraitdə sınaqdan keçirilib. 19 nəfər üzərində aparılan klinik testlərdə auskultasiya üsuluna əsasən SBP üçün 2,66 ± 2,71 mmHg və DBP üçün 3,42 ± 4,42 mmHg orta fərq əldə edilmişdir. AC siqnalında ən yüksək amplituda uyğun gələn pik nöqtədə (Pmax) DC siqnal dəyəri orta qan təzyiqi (MBP) dəyəri kimi müəyyən edilmişdir. AC siqnalları üçün DC siqnalında SBP və DBP dəyərlərinə uyğun gələn zirvələri aşkar etmək üçün 0,42 və 0,77 sabit nisbətlərdən istifadə edilmişdir. Son araşdırmada, e-sağlamlıq tətbiqləri üçün PC əsaslı qan təzyiqi ölçmə sistemi, e-BPMS təklif edilmişdir.
PC-nin göstərici və nəzarət cihazı kimi istifadə etdiyi e-BPMS 10 nəfərdə aparılan ölçmələr və OMRON qan təzyiqi ölçmə cihazı ilə müqayisə edilmişdir. Nəticələr SBP və DBP üçün orta faiz fərqinin müvafiq olaraq ±0,95% və ±1,32% olduğunu göstərdi. Qan təzyiqi Visual Basic 6.0 proqramlaşdırma dili ilə hazırlanmış interfeys vasitəsilə osilometrik metoddan istifadə etməklə hesablanmışdır. Yuxarıdakı tədqiqatlara əlavə olaraq İlhan və digərləri tərəfindən simsiz qan təzyiqi ölçmə cihazı hazırlanmışdır. Qan təzyiqinin qiymətləndirilməsi üçün üç müxtəlif alqoritmdən istifadə edilib və 38 nəfər üzərində müxtəlif testlər aparılıb. SBP və DBP üçün müvafiq olaraq 94,53% və 92,04% proqnoz dəqiqliyi əldə edilmişdir. Ürək dərəcəsi üçün 95,14% proqnoz dəqiqliyi müşahidə edildi. Başqa bir araşdırmada İlhan tərəfindən naqilsiz qan təzyiqi holteri yaradılmışdır . Qan təzyiqinin hesablanması üçün sadə təpəyə qalxma alqoritmi istifadə edilmişdir. Bu holter cihazı ilə müxtəlif yaş qruplarından 30 nəfər üzərində müxtəlif testlər aparılıb. Test nəticələri göstərdi ki, SBP və DBP üçün müvafiq olaraq 93,89% və 91,95% proqnoz dəqiqliyinə nail olunub. Ürək dərəcəsi üçün 97,66% proqnoz dəqiqliyi müşahidə edildi. Hər iki tədqiqatda mobil cihazlar ekran və idarəetmə cihazları kimi istifadə edilmişdir. Qan təzyiqini ölçən cihaz manjetə yerləşdirildi. Hər iki cihazda analoq filtrlər əvəzinə Rezistor-Kondensator (RC) və rəqəmsal filtrlərdən istifadə edilmişdir.
Açar sözlər: Təzyiq, təzyiq ölçmə vasitəsi, qan təzyiqinin ölçülməsi, qan təzyiqi ölçmə metodları, hipertoniya.