Μελέτη των γονιδίων NPC-1 και NPC-2, τα οποία σχετίζονται με τη νόσο Niemann-Pick τύπου C, σε επιλεγμένες υποομάδες του ελληνικού πληθυσμού
Authors: Μπουντουβή Ευαγγελία 
Published: September 2021

Εισαγωγή: Η νόσος Niemann-Pick τύπου C (NPC) είναι μια λυσοσωμιακή αυτοσωμική υπολειπόμενη, νευροσπλαχνική και νευροεκφυλιστική διαταραχή με ποικίλες και προοδευτικές κλινικές εκδηλώσεις. Οφείλεται σε μεταλλάξεις σε ένα από τα δύο γονίδια, NPC1 (~ 95% των οικογενειών) και NPC2. Σε αντίθεση με άλλους πληθυσμούς, τα δημοσιευμένα στοιχεία σχετικά με τη νόσο NPC στην Ελλάδα είναι σποραδικά.Μέθοδοι: Ο πληθυσμός της μελέτης αποτελείται από τρεις ομάδες: α) 37 άτομα με υψηλή κλινική υποψία για τη νόσο (SGs) -που επιλέχθηκαν από 10 νοσοκομεία της Ελλάδας, με τη βοήθεια ερωτηματολογίων συμπληρωμένων από τους θεράποντες ιατρούς τους, σε μία περίοδο 4 ετών- β) δύο ασθενείς με βιοχημική διάγνωση NPC και άτομα από την ευρύτερη οικογένειά τους (NPC/RG1-2), γ) 90 υγιή άτομα ελληνικής καταγωγής (CG). Η γονοτύπηση στην ομάδα SGs και στους NPC ασθενείς διενεργήθηκε με άμεση αλληλούχηση του NPC1 και -σε επιλεγμένες περιπτώσεις- του NPC2. Στοχευμένος γονιδιακός έλεγχος διεξήχθη στους συγγενείς των NPC ασθενών και στην ομάδα ελέγχου. Η προέλευση δύο νέων μεταλλάξεων μελετήθηκε με την ανάλυση επιλεγμένων εξονικών NPC1 πολυμορφισμών, οι οποίοι παρουσίασαν την υψηλότερη συχνότητα στις ομάδες SGs και CG, μέσω του λογισμικού Haplore.Αποτελέσματα: Συνολικά, ανιχνεύτηκαν 26 γενετικές αλλαγές, 24 στο NPC1 και 2 στο NPC2. Μεταξύ αυτών, τρεις ήταν παθογόνες μεταλλάξεις στο NPC1 [IVS23+3insT (c.3591+3insT), p.K1057R (c.3170A>G) και p.A1132Ρ (c.3394G>C)], δύο σπάνιες γενετικές αλλαγές αμφίβολης κλινικής σημασίας (c.709C>T, rs80358251 στο NPC1 και c.441+1G>Α, rs140130028 στο NPC2) και δύο νέες μη παθογόνες NPC1 αλλαγές (IVS 7-16C>T και IVS20+22G> C) σε εσονικές περιοχές. Οι δύο καινούριες NPC1 μεταλλάξεις [ c.3591+3insT, p.Κ1057Κ (c.3170A>G)] συνδέθηκαν με έναν μοναδικό απλότυπο. Η συχνότητα του πολυμορφισμού p.M642I (rs1788799) στην ομάδα ατόμων με υψηλή κλινική υποψία για τη νόσο (SGs) ήταν σημαντικά μεγαλύτερη σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Παράλληλα, μελετήθηκαν τα κλινικά, βιοχημικά και μοριακά χαρακτηριστικά των NPC ασθενών καθώς και οι μεταξύ τους συσχετίσεις. Ο ένας ασθενής εισήχθη σε πρώιμη θεραπεία μείωσης υποστρώματος και δεν παρουσίαζε εμφανή νευρολογική συμπτωματολογία 11,5 χρόνια μετά.Συμπεράσματα: Οι γενετικές αλλαγές στα γονίδια NPC1 και NPC2 μελετήθηκαν για πρώτη φορά σε άτομα Ελληνικής καταγωγής. Η συχνότητα και το είδος των συχνότερων εξονικών πολυμορφισμών βρίσκεται κατά βάση σε συμφωνία με αυτή άλλων ευρωπαϊκών πληθυσμών. Ο NPC ασθενής 1 ταυτοποιήθηκε ως σύνθετος ετεροζυγώτης για δύο νέες μεταλλάξεις [c.3591+3insT, p.Κ1057Κ (c.3170A>G)]. Η μετάλλαξη ματίσματος, IVS23+3insT, σε ομοζυγωτία συνδέθηκε με σοβαρό βιοχημικό και κλινικό φαινότυπο και η μετάλλαξη missense p.K1057R (c.3170A>G) με το τυπικό βιοχημικό πρότυπο. Η ανάλυση του απλότυπου των δύο νέων μεταλλάξεων IVS23+3insT και p.K1057R κατέδειξε ένα μοναδικό απλότυπο για την κάθε μία. Η διαχρονική παρακολούθηση του NPC ασθενούς 1, ετεροζυγώτη για τις ανωτέρω μεταλλάξεις, μπορεί να συμβάλει στην αποσαφήνιση της πιθανής επίδρασης της εισαγωγής της θεραπείας υποστρώματος, πριν την εμφάνιση νευρολογικής συμπτωματολογίας. Παράλληλα, Ο NPC ασθενής 2 ταυτοποιήθηκε ομόζυγος για το μεταλλαγμένο αλληλόμορφο p.Α1132Ρ, που συσχετίστηκε σε ομοζυγωτία με σοβαρό βιοχημικό φαινότυπο και την όψιμη βρεφική μορφή της νόσου. Ο ασθενής αυτός τέθηκε καθυστερημένα σε αγωγή με μιγλουστάτη και παρουσιάζει σαφή νευρολογική επιδείνωση. Στο πλαίσιο αυτό, και ως επέκταση της παρούσας μελέτης, λαμβάνει την φαρμακευτική ουσία 2-υδροξυ-προπυλ-κυκλδεξτρίνης μαζί με έναν ακόμη NPC ασθενή με θετικά αποτελέσματα.