CUMHURBAŞKANLIĞI SİSTEMİNDE OMBUDSMAN DENETİMİ: İDARENİN KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU TARAFINDAN DENETLENMESİ
Authors: FENOĞLU Hasan Tahsin 
Published: August 2018

Devletin

denetlenmesi konusunda yedi adet denetim mekanizması sayılabilir. Bunlar

yasamanın, yürütmenin,&nbsp; yargının,

medyanın, STK’larının,&nbsp; uluslararası

denetim mekanizmalarının ve kamu denetçiliği kurumunun denetimidir. Diğer

mekanizmalarla denetim sorunu çözülemediği için dünyanın büyük çoğunluğu

ombudsmanlık denetimi sistemine geçmiştir. Osmanlı’daki ombudsmanlığın tam

karşılığı olarak 13 tane kurumun olduğu belirtilebilir ki bunlar: ihtisap

kurumu,&nbsp; şurta kavramı, çarşı-pazar

görevlisi, divan, divan-ı mezalim, kadı’l-kudatlık, kazaskerlik, kadılık,

ahilik, fütüvvet, Meşveret/şura ilkesi ve Uzlaştırma Heyeti ve Sulh Meclisi’dir.&nbsp;

ABD gibi başkanlık

sistemi ile yönetilen ülkeler ile diğer ülkelerde kategorik ayrı bir

ombudsmanlık sistemi yoktur. Ülkeler arasındaki ombudsmanlık sistemlerinin

farklılığı, farklı siyasal-sosyal-ekonomik-tarihsel gibi yapısal ve hukuki

sistemlerinden kaynaklanmaktadır. Ayrıca ombudsmanlık kararlarının bir anlamda

bağlayıcı olmaması olumlu olarak yorumlanabilir; belki de bu yapısı,

Ombudsmanlığı Türkiye’nin en tatlı kurumu haline getirebilir. Kararlarının

yaptırım gücünün bir anlamda olmaması nedeniyle idare organları, ombudsmanlığa

daha olumlu bakacaklardır.&nbsp;

Türkiye’de 16

Nisan 2017 sonrasındaki anayasa değişikliği sonucunda ombudsmanlığı doğrudan

olmasa da dolaylı etkileyen bazı sonuçlar olduğu söylenebilir.&nbsp; 16 Nisan 2017 öncesindeki eski süreç ve 16 Nisan sonrasındaki yeni süreçle ilgili on önemli sonuç

vardır. Bunlar (1) Cumhurbaşkanının artık yürütmeyi tek başına temsil etmesi,

Başbakanlık ve Bakanlar Kurulunun olmamasıdır. (2) Devlet Denetleme Kuruluna

idari soruşturma yetkisinin ve Türk Silahlı Kuvvetlerini de denetleme

yetkisinin verilmesidir. (3) Cumhurbaşkanı Kararnamelerinin etkili biçimde

yeniden düzenlenmesidir. (4) Bütçe ve kesin hesap konusudur; artık geçici bütçe

ve enflasyona göre bütçe kavramları vardır. (5) Vesayet odaklarının

denetlenmesi, gereken önlemin alınması, (6)&nbsp;

Olağanüstü hal kanun hükmünde kararnamelerinin Mecliste 3 ay içerisinde

kabul edilmezse, çıkarılmamış sayılmasıdır. (7) Askerî Yargıtay, AYİM ve Askeri

Mahkemelerin kaldırılmasıdır. (8) Cumhurbaşkanına karşı etkili soruşturma

açılmasının kabul edilmesi, Anayasanın 125 inci maddesinin 2. Fıkrasının ilga

edilmesidir. (9) TBMM’nin HSK’ya 7 üye seçmesi, (10) TBMM’nin asli görevine

dönüyor olması ve kanun tasarısı kavramının Anayasadan çıkarılmasıdır.&nbsp;

16 Nisan 2017

sonrasındaki yeni süreçteki bu 10

anayasal değişimin, denetim açısından Türkiye’de şu sonuçlara yol açması

beklenebilir; (1) Artık yeni sistemle birlikte bürokrasi hızlanabilir ve

kararlar daha hızlı alınabilir. (2) Artık bürokrasi, ilerlemek isteyen

Türkiye’nin hızı düşüremeyebilir ve hızlanan yürütme organına adım uydurmak

zorunda kalabilir. (3) Devlet Denetleme Kurulunun da askeriyeyi ve idareyi

soruşturmasının olumlu sonuçları olacaktır. (4) ”Bugün git yarın gel” felsefesi

sona erebilir. Bürokrasi ehliyet ve liyakata dayalı olarak geliştirilebilir.

(5) İnovasyonlar artabilir. (6) Hantallık ve mükerrerlik reforme edilebilir.

Bakanlıklarda ve üniversitelerde mükerreren iş yapan birimler varsa, bu konuda

bir değişim gelebilir. (7) Cumhurbaşkanı kararnameleri ile idarenin yeniden

düzenlenmesi sağlanabilir. Bütün bu nedenlerle yeni dönemde ombudsmanlığın

görevi, yetkisi ve sorumluluğu artabilir. Ombudsmanlık, vites yükselten

Türkiye’de, hızlı gelişime ayak uydurmak durumunda kalacaktır.