Σύγχρονες Εκδοχές του Προσφυγικού Ζητήματος
Authors: Οικονόμου Μαρίνα , Μαρούγκα Μίνα , Παβέλη Γεωργία , Κουνιάκη Ευγενία , Παρασκευά Μαρία , Φουντουλάκη Γεωργία , Αθανασοπούλου Δήμητρα , Παπαθανασίου Χρυσοβαλάντης , Παντελίδου Στέλλα , Μάντζαρη Αναστασία , Γκιωνάκης Νίκος , Μοσκώφ Αμίνα , Παπαδόπουλος Ρένος , Λάβδας Μιχάλης , Αραβίδου Ελευθερία , Salah Rateb Abu , Καλαντζή - Αζίζι Αναστασία , Αναστασίου Θεοδώρα , Βαζούκης Χαράλαμπος , Τσικαλάκη Όλγα , Κρασανάκης Στέλιος , Χονδρός Παναγιώτης , Καλδάνη Μαρία , Παρθενίδης Φώτης , Ευθυμιοπούλου Ευθυμία , Μπουγέα Αναστασία , Λάβδας Κωνσταντίνος , Ρήγκος Ιωάννης 
Published: January 2023

Προσφυγική κρίση, μια κρίση με τραγικές επιπτώσεις για τους πληθυσμούς που παρασύρονται από τη δίνη του πολέμου και της αναγκαστικής φυγής αλλά και αιτία σοβαρών κλυδωνισμών για τις χώρες υποδοχής. Σε αυτό το σκηνικό, όπου πρωταγωνιστούν η βία του πολέμου και η οδύνη της προσφυγιάς, έρχονται να προστεθούν η ξενοφοβία και ο ρατσισμός. Η παρούσα επιστημονική έκδοση επιχειρεί να ρίξει φως σε κάποιες απ’ τις εκφάνσεις του πολύπτυχου προσφυγικού ζητήματος. Ιστορικές αναφορές αλλά και πτυχές, όπως αυτές που άπτονται του κοινωνικού στίγματος και των στάσεων απέναντι στον «Ξένο» αποτέλεσαν ένα μέρος της εισαγωγής και του γενικότερου προβληματισμού. Στις μέρες μας, άλλωστε, ο Ξένος ως απειλή μαστίζει ακόμα την κοινωνία μας, παρά τις φωνές, τις συλλογικότητες, τις δομές και τις κινήσεις αλληλεγγύης και στήριξης των προσφύγων, που κάθε άλλο παρά λίγες είναι. Αναλογιζόμενοι, παράλληλα, τις δυσμενείς συνθήκες μεταχείρισης των προσφύγων, το τραύμα του ξεριζωμού από την πατρίδα αλλά και τις πολλαπλές επιπτώσεις του προσφυγικού προβλήματος στην παγκόσμια κοινότητα βασικό στόχο της έκδοσης αποτέλεσε η διείσδυση στις κοινωνικές, πολιτικές και ηθικές διαστάσεις, που εκλαμβάνει το προσφυγικό ζήτημα ως σημαντικό κοινωνικό φαινόμενο και όχι μόνο ως απαρτιζόμενο από μεμονωμένα και περιστασιακά γεγονότα. Η θεματολογία, που επιλέχθηκε, βασίζεται κυρίως σε αυτήν την παραδοχή. Συγκεκριμένα, η παρούσα έκδοση περιλαμβάνει πέντε ευρείες θεματικές, όπως διαμορφώνονται από διαχρονικές προκλήσεις αλλά και σύγχρονες προσεγγίσεις τόσο σε ατομικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Στην πρώτη ενότητα με τίτλο «Ιστορικές Καταγραφές Και Παρούσα Συνθήκη Των Στάσεων Απέναντι Στους Πρόσφυγες», εκκινούμε από την αρχαιοελληνική σκέψη, συνδέοντας την έννοια της ικεσίας και του ασύλου από τα χρόνια του Αισχύλου, φτάνοντας στις πλέον σύγχρονες αναφορές σχετικά με τις στάσεις μας σήμερα, έτσι όπως αυτές αποτυπώνονται από την έρευνα που παρουσιάζεται σε αυτήν την έκδοση για πρώτη φορά. Ακολούθως, δυο έγκριτοι ιστορικοί ερευνητές καταγράφουν ρατσιστικές συμπεριφορές απέναντι στους εκπατρισμένους της Μικρασιατικής καταστροφής, αλλά και την προσφορά προς αυτούς, όπως έλαβε χώρα, σε ευαγή ιδρύματα της Σμύρνης. Η διείσδυση στα βιώματα μιας πρόσφατης καταστροφής που συγκλόνισε ολόκληρη την Ελλάδα, μας διαφωτίζει σχετικά με τον ρατσισμό και τη φροντίδα ως παρελθοντικά φαινόμενα, ανοίγοντας ένα «παράθυρο» συγκρίσεων με το σήμερα. Στη δεύτερη ενότητα, με τίτλο «Το Βίωμα Των Επαγγελματιών Που Δραστηριοποιούνται Στο Πεδίο Του Προσφυγικού: Προκλήσεις & Αφηγήσεις» οι συγγραφείς εξετάζουν τόσο την τραυματική εμπειρία καθαυτή, που βιώνουν οι μετακινούμενοι πληθυσμοί, όσο και την επίδραση που φέρει, ως το ζήτημα της εθνικής αλλά και της προσωπικής ταυτότητας, τόσο για τις κοινωνίες υποδοχής όσο και για τις κοινωνίες προέλευσης. Εδώ, οι ερευνητές εντρυφούν σε δομικά ζητήματα, που είναι σε θέση να μετασχηματίσουν εκ βάθρων προσωπικές και συλλογικές ταυτότητες, άρα συστήματα ολόκληρα. Στην τρίτη ενότητα με τίτλο «Τραύμα, Εκπατρισμός, Συλλογική Μνήμη & Ταυτότητα» αποτυπώνεται η απαιτητική εργασία αλλά και οι προκλήσεις που βιώνουν οι εργαζόμενοι στην προσπάθειά τους να ανακουφίσουν πληθυσμούς που έχουν έρθει αντιμέτωποι με τα πλέον σκληρά βιώματα. Δευτερογενές τραύμα, burn-out και υποστελέχωση είναι κάποιες μόνο από τις προκλήσεις, με τις οποίες οι ειδικοί ψυχικής υγείας, έρχονται συχνά αντιμέτωποι, με έκδηλες τις επιπτώσεις στην εργασία αλλά και την προσωπική τους ζωή και λειτουργικότητα. Στην τέταρτη ενότητα με τίτλο «Παρεμβάσεις στους Προσφυγικούς Πληθυσμούς: Σύγχρονες Καλές Πρακτικές», εκλεκτοί επιστήμονες, παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των παρεμβάσεών τους, μέσα από σύγχρονες αλλά και  παλαιότερες  πρακτικές, που υλοποιούν μέσα σε ένα πλαίσιο ισχυρών προκλήσεων και απαιτήσεων. Τέλος, στην πέμπτη ενότητα με τίτλο «Σύγχρονες Προκλήσεις στο Μέτωπο του Προσφυγικού», θίγονται κάποιοι από τους πλέον επίκαιρους προβληματισμούς στο προσφυγικό πεδίο, όπως η πρόσβαση των προσφύγων στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας κατά την περίοδο της πανδημίας, τα ζητήματα διαπολιτισμικότητας στην υποστήριξη ασυνόδευτων ανηλίκων, αλλά και μια πρόκληση που θα μας απασχολήσει έντονα εφεξής, αυτή των προσφυγικών ροών εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής. Ελπίζουμε η παρούσα επιστημονική έκδοση να αποτελέσει το έναυσμα για να ανοίξει ένας νέος δρόμος κατανόησης του μείζονος προβλήματος του προσφυγικού, ένας δρόμος προς τον αποστιγματισμό και την ουσιαστική ανθρωπιστική μεταχείριση των προσφύγων.