Διδακτικές επιδράσεις της μοντεσσοριανής μεθόδου στη γνωστική ανάπτυξη από την προσχολική στην πρωτοσχολική ηλικία
Authors: Σιαβίκη Αθανασία 
Published: January 2024

Η μέθοδος Montessori προσφέρει μια εναλλακτική προσέγγιση στη δημόσια και ιδιωτική παρεχόμενη εκπαίδευση. Σε διεθνές επίπεδο, έχουν πραγματοποιηθεί πολυάριθμες έρευνες οι οποίες διερευνούν την αποτελεσματικότητα της μεθόδου τόσο σε επίπεδο ανάπτυξης γνωστικών όσο και κοινωνικοσυναισθηματικών δεξιοτήτων σε παιδιά με και χωρίς ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, η μέθοδος Montessori εφαρμόζεται κυρίως στην προσχολική και πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Οι ερευνητικές προσπάθειες για τη διερεύνηση της επίδρασης της μεθόδου σε μαθητές των ηλικιών αυτών στη χώρα μας είναι σημαντικά πιο περιορισμένες απ’ ότι σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Στο πλαίσιο αυτό, ο εμπλουτισμός της ερευνητικής βιβλιογραφίας αναφορικά με τη διερεύνηση της επίδρασης της μεθόδου στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα μπορεί να αξιοποιηθεί ενισχυτικά στην κατεύθυνση βελτίωσης των υφιστάμενων διδακτικών πρακτικών για τη βελτίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων. Βάσει των προαναφερθέντων, κύριος στόχος εκπόνησης της παρούσας έρευνας ήταν να διερευνηθεί η επίδραση της μεθόδου Montessori στη γνωστική ανάπτυξη σε επίπεδο πρώιμης μαθηματικής και γλωσσικής ικανότητας σε διάφορους γλωσσικούς τομείς όπως η φωνολογική επίγνωση, η ακουστική κατανόηση, η γνώση λεξιλογίου, ο αφηγηματικός λόγος, η μορφολογική επίγνωση, ο πραγματισμός, καθώς και οι αναδυόμενες δεξιότητες γραμματισμού (γνώση γραμμάτων και επινοημένη γραφή) σε ελληνόφωνα παιδιά 4-7 ετών κατά το χρονικό διάστημα διεξαγωγής των μετρήσεων. Το δείγμα της έρευνας αποτελούνταν από εκατό σαράντα δύο (142) μαθητές, εξήντα οκτώ (68) από την ιδιωτική «Μοντεσσοριανή Σχολή Ζαφρανά», η οποία εξειδικεύεται και εφαρμόζει συστηματικά τη μέθοδο Montessori εδώ και δεκαετίες σε παιδιά ηλικίας 3-6 ετών και εβδομήντα τέσσερις (74) από τυπικά εκπαιδευτικά πλαίσια, εκατό δεκαεννιά (119) γονείς και είκοσι τέσσερις (24) εκπαιδευτικούς των συμμετεχόντων παιδιών στο Δ. Καλαμαριάς στην Ανατολική Θεσσαλονίκη. Η δειγματοληψία πραγματοποιήθηκε από τον ίδιο δήμο στον οποίο λειτουργεί και η Μοντεσσοριανή Σχολή ώστε κατά το δυνατόν να αποφευχθούν σημαντικές αποκλίσεις στο κοινωνικοοικονομικό και μορφωτικό επίπεδο των γονέων/κηδεμόνων των μαθητών του συνολικού δείγματος. Τα δεδομένα που αφορούν τους γονείς των παιδιών συλλέχθηκαν μέσω ερωτηματολογίου, η αξιολόγηση της Πρώιμης Μαθηματικής Ικανότητας πραγματοποιήθηκε με το «Κριτήριο Πρώιμης Μαθηματικής Επάρκειας της Ουτρέχτης», ενώ η αξιολόγηση των γλωσσικών δεξιοτήτων μέσω ενός τυποποιημένου ψηφιακού εργαλείου που ονομάζεται «Λογόμετρο». Η συνολική διάρκεια χορήγησης των δύο εργαλείων ήταν ενενήντα (90) λεπτά για κάθε μαθητή. Οι απόψεις των εκπαιδευτικών συλλέχθηκαν μέσω δομημένων συνεντεύξεων. Τα αποτελέσματα έδειξαν στατιστικά σημαντική διαφορά του Επιπέδου Πρώιμης Μαθηματικής Ικανότητας μεταξύ της ερευνητικής ομάδας και της ομάδας ελέγχου για τα παιδιά της προνηπιακής ηλικίας, του νηπιαγωγείου και της Α΄ τάξης του δημοτικού. Επιπλέον, τα μικρότερα (προπρονήπια) και μεγαλύτερα παιδιά της ερευνητικής ομάδας (Α΄ δημοτικού) εμφάνισαν στατιστικά σημαντική υψηλότερη επίδοση Γλωσσικής Ικανότητας σε διαφορετικούς γλωσσικούς τομείς. Η πλειοψηφία των γονέων των παιδιών δήλωσε ότι η μέθοδος Montessori θα μπορούσε να βελτιώσει τις ακαδημαϊκές επιδόσεις των παιδιών και σχεδόν το ίδιο ποσοστό συμφωνεί με την εφαρμογή προγραμμάτων διδασκαλίας Montessori σε ανώτερες βαθμίδες εκπαίδευσης. Επιπλέον, η πλειοψηφία των συμμετεχόντων εκπαιδευτικών έχει θετική γνώμη για τη μέθοδο Montessori και τον θετικό αντίκτυπό της στις ακαδημαϊκές επιδόσεις των παιδιών. Η παρούσα έρευνα πραγματοποιήθηκε το σχολικό έτος 2021-2022.