Η συνταγογράφηση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας σε επιλεγμένες χώρες της Νότιας Ευρώπης
Authors: Καμέκης Απόστολος 
Published: September 2021

Τι είναι μέχρι τώρα γνωστό και οι στόχοι:Η πολυφαρμακία επιφέρει σημαντικό αντίκτυπο στην υγεία των ασθενών καθώς επίσης και στη δαπάνη για τα μη συνταγογραφούμενα φάρμακα (ΜΗΣΥΦΑ) που φέρουν σημαντικό βάρος όσον αφορά το κόστος θεραπείας. Η ανορθολογική συνταγογράφηση των φαρμάκων χωρίς ιατρική συνταγή στη γενική ιατρική αποτελεί κοινό χαρακτηριστικό των χωρών της Νότιας Ευρώπης. Πρόσφατα ευρήματα από ένα πρόγραμμα χρηματοδοτούμενο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (FP7), το «OTC SOCIOMED», που διεξήχθη σε επτά ευρωπαϊκές χώρες και έδειξε ότι οι γιατροί στις χώρες της Μεσογείου συνταγογραφούν φάρμακα σε μεγαλύτερο βαθμό σε σύγκριση με τους γιατρούς άλλων συμμετεχόντων Ευρωπαϊκών χωρών. Οι στόχοι αυτής της μελέτης, ήταν η αναφορά σε πιθανούς παράγοντες επηρεασμού της συμπεριφοράς των ασθενών σχετικά με την κατανάλωση φαρμάκων ιδίως των ΜΗΣΥΦΑ, στο πλαίσιο της πρωτοβάθμιας περίθαλψης. Υπό το φως αυτών των ευρημάτων, σχεδιάστηκε μία μελέτη σκοπιμότητας προκειμένου να διερευνηθεί η αποδοχή μιας πιλοτικής εκπαιδευτικής παρέμβασης σε σαφώς καθορισμένες περιοχές πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και στόχευε στους γενικούς ιατρούς. Μέθοδοι: Η μελέτη σχεδιάστηκε σε σαφώς καθορισμένες περιοχές πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας στην Κύπρο, την Τσεχία, τη Γαλλία, την Ελλάδα, τη Μάλτα και την Τουρκία. Οι ασθενείς κλήθηκαν να συμπληρώσουν ένα ερωτηματολόγιο που βασίστηκε στη Θεωρία της Προσχεδιασμένης Συμπεριφοράς (TPB), και η πληροφορία συλλέχθηκε μέσω προσωπικών συνεντεύξεων. Μια μελέτη σκοπιμότητας που χρησιμοποίησε μια εκπαιδευτική παρέμβαση σχεδιάστηκε χρησιμοποιώντας τη Θεωρία της Προσχεδιασμένης Συμπεριφοράς (TPB). Οι γενικοί ιατροί που συμμετείχαν σε κάθε χώρα και κατανεμήθηκαν τυχαία σε δύο ομάδες μελέτης για κάθε συμμετέχουσα χώρα. Η παρέμβαση περιελάμβανε πρόγραμμα ημερήσιας εντατικής εκπαίδευσης, ανάρτηση ανακοίνωσης με βασικά μηνύματα για τη συνταγογράφηση φαρμάκων στον χώρο εργασίας και τακτικές επισκέψεις εκπαιδευμένων επαγγελματιών στους χώρους εργασίας των συμμετεχόντων. Έχει χρησιμοποιηθεί σχεδιασμός μελέτης αξιολόγησης πριν και μετά την παρέμβαση με χρήση ποσοτικών και ποιοτικών δεδομένων. Το κύριο αποτέλεσμα αυτής της πιλοτικής παρέμβασης σκοπιμότητας ήταν να διερεθνηθεί αρχικά η μείωση της πρόθεσης των γενικών ιατρών για χορήγηση φαρμάκων μετά την εκπαιδευτική παρέμβαση καθώς και η αξιολόγηση της πρακτικότητας και αποδοχής αυτής από τους συμμετέχοντες γενικούς ιατρούς.Αποτελέσματα και συζήτηση: Τα αποτελέσματα που προέκυψαν από την ανάλυση ήταν ότι το ποσοστό των ασθενών που κατανάλωσαν συνταγογραφούμενα φάρμακα σε μια περίοδο 6 μηνών ήταν σταθερά υψηλό, κυμαινόμενο από 79% στην Τσεχία έως 82% στην Τουρκία έως 97% στη Μάλτα και 100% στην Κύπρο. Η αναφερόμενη κατανάλωση μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων κυμάνθηκε από 33% στην Τουρκία έως 92% στην Τσεχία και 97% στην Κύπρο. Τα προγνωστικά συμπεριφοράς της TPB εξήγησαν το 43% της μεταβλητότητας της πρόθεσης των ασθενών να καταναλώνουν φάρμακα στη Μάλτα και το 24% στην Ελλάδα, αλλά μόνο το 3% στην Τουρκία. Ο υποκειμενικός κανόνας ήταν ένας σημαντικός παράγοντας πρόβλεψης της πρόθεσης κατανάλωσης φαρμάκων και στις τρεις χώρες (Ελλάδα, Μάλτα και Τουρκία), ενώ η στάση απέναντι στην κατανάλωση ήταν ένας σημαντικός παράγοντας πρόβλεψης για την κατανάλωση φαρμάκων, αν χρειαζόταν.Οι μεσαίες βαθμολογίες πρόθεσης στις ομάδες παρέμβασης μειώθηκαν, μετά την εκπαιδευτική παρέμβαση, σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Η περιγραφική ανάλυση των σχετικών ερωτημάτων έδειξε υψηλή γενική αποδοχή και αντιληπτή πρακτικότητα του προγράμματος παρέμβασης από γενικούς ιατρούς, με διάμεση βαθμολογία πάνω από 5 σε μια επταβάθμια κλίμακα Likert. Συμπεράσματα: Η εν λόγω διδακτορική διατριβή δείχνει ότι παραμέτροι όπως οι πεποιθήσεις των ασθενών και η επιρροή από την οικογένεια και τους φίλους μπορεί να είναι καθοριστικοί παράγοντες για την εξήγηση των υψηλών ποσοστών κατανάλωσης φαρμάκων. Παράγοντες που επηρεάζουν τη συμπεριφορά των ασθενών στην κατανάλωση φαρμάκων μπορεί να βοηθήσουν στη διαμόρφωση προτάσεων πολιτικής βάσει στοιχείων και να ενημερώσουν πρωτοβουλίες και παρεμβάσεις που αποσκοπούν στην αύξηση της κατάλληλης χρήσης φαρμάκων. Επίσης είναι ιδιαίτερα επίκαιρη, καθώς ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες αντιμετωπίζουν σήμερα οικονομική κρίση, ενώ ταυτόχρονα οι γιατροί και οι φαρμακοποιοί φαίνεται να παρέχουν φάρμακα σε μεγάλο αριθμό ασθενών συχνά ως αποτέλεσμα της κοινωνικής πίεσης. Η μελέτη σκοπιμότητας, που παρουσιάστηκε στην εν λόγω διατριβή παρά τους περιορισμούς της, θα μπορούσε να παράσχει πολύτιμες πληροφορίες για μια σπουδαία μελέτη. Οι ποιοτικές μελέτες και η ανάλυση των εμπειρικών δεδομένων μπορεί να αποδειχθούν πολύτιμες για την επισήμανση τομέων έρευνας, οι οποίοι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά το σχεδιασμό τέτοιων δοκιμών. Αυτή η μελέτη παρέμβασης υπογράμμισε επίσης τις υψηλές προσδοκίες των γιατρών για καθοδήγηση και κατάρτιση και αυτό θα μπορούσε να είναι ένα βασικό ζήτημα στις μεταρρυθμίσεις της υγειονομικής περίθαλψης που συζητούνται και εφαρμόζονται σήμερα στις χώρες της Νότιας Ευρώπης. Το σημαντικότερο είναι ότι η τρέχουσα παρέμβαση δοκιμάστηκε σε διάφορες περιοχές και ότι ένα προτεινόμενο πλαίσιο παρέμβασης έχει αξιολογηθεί ως εφικτό, καλά αποδεκτό και πρακτικό στο περιβάλλον του πολυάσχολου χώρου υγειονομικής περίθαλψης. Η μελέτη παρέχει περαιτέρω λειτουργική δομή για τον καθορισμό και την αξιολόγηση παρεμβάσεων που στοχεύουν σε παρόμοιες συμπεριφορές σε επαγγέλματα υγείας και σε άλλους κλάδους. Εισάγει κοινά πρότυπα αξιολόγησης και εργαλεία που μεταφράζονται σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες, κατάλληλα για τη μέτρηση της αποτελεσματικότητας των τρεχουσών παρεμβάσεων και της εφαρμογής τους σε άλλες ρυθμίσεις. Οι ερευνητές έχουν πλέον πρόσβαση σε εκπαιδευτικό εργαλείο παρέμβασης με σχετικές μεθοδολογίες και μέσα για μια μελλοντική εφαρμογή σε μεγάλη κλίμακα, για να αλλάξουν την υπάρχουσα κατάσταση σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, επιτρέποντας τον ουσιαστικό περιορισμό των φαρμακευτικών δαπανών. Επιπλέον, παρέχει στοιχεία στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής σχετικά με τις μελλοντικές δράσεις πολιτικής που στοχεύουν στις δεξιότητες γιατρών και τις συνταγογραφικές συμπεριφορές στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας. Μπορεί επίσης να παράσχει καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο διαχείρισης της συμπεριφοράς του ιατρού και την πρόληψη της παράλογης συνταγογράφησης φαρμάκων στις εγκαταστάσεις πρωτοβάθμιας φροντίδας, μέσω δανεισμού θεωρητικών δομών από τις επιστήμες συμπεριφοράς. Το σύνολο των αποτελεσμάτων θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε προπτυχιακές, μεταπτυχιακές και συνεχείς ιατρικές σπουδές, για τη βελτίωση της ιατρικής πρακτικής. Τέλος μπορεί να συμβάλει θετικά ως προς την πολύπλευρη μεταξύ εθνικών και ευρωπαϊκών φορέων χάραξης πολιτικής σχετικά με τον μακροπρόθεσμο προγραμματισμό για την παροχή και την κατανάλωση φαρμάκων .