คติชนในพิธีสมรสของชาวบันนังสาเรง : เอกภาพ ความเป็นสากลและการทดแทนเชิงหน้าที่ของสังคมมุสลิมสมัยใหม่
Authors: เจริญราษฎร์ วาริด 
Published: January 2025

ที่และวัตถุประสงค์: บันนังสาเรงเป็นชุมชนที่มีการปฏิสังสรรค์กันระหว่างแนวคิดตามวัฒนธรรมท้องถิ่นดั้งเดิมกับแนวคิดตามหลักการของศาสนาอิสลามอย่างเข้มข้น ลักษณะดังกล่าวปรากฏอย่างชัดเจนในคติชนที่เป็นพิธีกรรมในประเพณีสมรส โดยคติชนเหล่านี้มีส่วนธำรงสังคมท้องถิ่นด้วยโครงสร้างหน้าที่อันสลับซับซ้อน แต่ยังขาดการศึกษาวิเคราะห์เชื่อมโยงระหว่างคติชนกับระบบโครงสร้างทางสังคม งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ระบบโครงสร้างหน้าที่ ได้แก่ เอกภาพเชิงหน้าที่ ความเป็นสากลเชิงหน้าที่ และการทดแทนเชิงหน้าที่ของคติชนในพิธีสมรสชาวมุสลิมชุมชนบันนังสาเรง จังหวัดยะลา เพื่อนำเสนอต้นแบบในการใช้ข้อมูลคติชนเพื่อธำรงสังคมท้องถิ่น และเป็นการบันทึกข้อมูลคติชนที่สำคัญของชาวบันนังสาเรงไว้เป็นมรดกทางวัฒนธรรม  
วิธีการศึกษา: งานวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการเก็บรวบรวมข้อมูลภาคสนามในพิธีสมรส 4 พิธี ระหว่างเดือนมกราคมถึงเดือนเมษายน พ.ศ. 2567 ด้วยการสังเกตอย่างมีส่วนร่วม การสัมภาษณ์ การสนทนากลุ่ม ร่วมกับการศึกษาค้นคว้าจากข้อมูลเอกสารที่เกี่ยวข้อง ผู้วิจัยวิเคราะห์ข้อมูลที่ได้จากการเก็บรวบรวมข้อมูลตามวัตถุประสงค์และขอบเขตการวิจัยด้วยวิธีพรรณนาวิเคราะห์ จากนั้นตรวจสอบความสมบูรณ์ของผลการวิเคราะห์ว่าตอบคำถามวิจัยตามวัตถุประสงค์ได้ชัดเจนหรือไม่ เพื่อเก็บรวบรวมข้อมูลเพิ่มเติมสำหรับการวิเคราะห์ข้อมูลให้ละเอียด ลึกซึ้ง และนำข้อมูลทั้งหมดมาวิเคราะห์ตามวัตถุประสงค์การวิจัยด้วยกรอบแนวคิดโครงสร้างหน้าที่  
ผลการศึกษา:  ผลการวิจัยพบว่าคติชนในพิธีสมรสของชาวบันนังสาเรงมีเอกภาพเชิงหน้าที่จากระดับความสัมพันธ์ในการบูรณาการ 3 ลักษณะ ได้แก่ 1) ความสัมพันธ์เชิงอำนาจ 2) ความสัมพันธ์แบบเครือญาติ และ 3) ความสัมพันธ์ในการใช้ทรัพยากรส่วนรวม ผลการวิเคราะห์ความเป็นสากลเชิงหน้าที่ พบว่าคติชนในพิธีสมรสมีความเป็นสากลเชิงหน้าที่ 2 ลักษณะ ได้แก่ 1) หน้าที่ชัดแจ้ง จำแนกเป็น การรวมกำลังคนเพื่อใช้แรงงานและระดมความคิด การแจ้งและยืนยันสถานะภาพของคู่บ่าวสาว การระดมทุนช่วยเหลือเจ้าภาพ การกำหนดพฤติกรรมของคู่บ่าวสาว การสร้างความเป็นสิริมงคล การสร้างความบันเทิงใจ และ 2) หน้าที่แอบแฝง จำแนกเป็น การสร้างบรรยากาศแห่งความสำรวม การสลายความขัดแย้ง การแสดงความสามารถและความภาคภูมิใจในศิลปะท้องถิ่น ส่วนผลการวิเคราะห์การทดแทนเชิงหน้าที่ ปรากฏการทดแทน 2 ลักษณะ ได้แก่ 1) การทดแทนเชิงหน้าที่ตามแนวคิดสังคมมุสลิมสมัยใหม่ และ 2) การทดแทนเชิงหน้าที่เพื่อให้สอดคล้องกับวิถีชีวิตในปัจจุบัน ผลการวิจัยสะท้อนบทบาทหน้าที่ของคติชนในระบบโครงสร้างชุมชนบันนังสาเรงซึ่งเป็นสังคมมุสลิมสมัยใหม่  
การประยุกต์ใช้:  ผลการวิจัยในครั้งนี้แสดงให้เห็นบทบาทเชิงโครงสร้างหน้าที่ของคติชนในพิธีมงคลสมรสต่อระบบสังคมมุสลิมสมัยใหม่ เป็นแนวทางในการวิเคราะห์และประยุกต์ใช้คุณลักษณะของคติชนเพื่อธำรงอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมในสังคมที่มีความแตกต่างอย่างสันติ นอกจากนี้ผลการวิจัยยังเป็นการบันทึกข้อมูลคติชนที่สำคัญของชาวบันนังสาเรงไว้เป็นมรดกทางวัฒนธรรม   
บทสรุป: การวิเคราะห์คติชนในพิธีสมรสชาวมุสลิมชุมชนบันนังสาเรงซึ่งเป็นระบบสังคมมุสลิมสมัยใหม่โดยใช้แนวคิดโครงสร้างหน้าที่ พบว่าชุมชนบันนังสาเรงเป็นระบบสังคมซึ่งประกอบด้วยคติชนในพิธีสมรสเป็นส่วนประกอบย่อย ๆ คติชนเหล่านี้ยึดเหนี่ยวและมีความสัมพันธ์กับสิ่งต่าง ๆ ทั้งความสัมพันธ์เชิงอำนาจระหว่างอัลลอฮ์กับมนุษย์ ความสัมพันธ์แบบเครือญาติของสมาชิกในชุมชน และความสัมพันธ์ในการใช้ทรัพยากรส่วนรวมร่วมกัน จนเกิดเป็นเอกภาพเชิงหน้าที่ซึ่งธำรงระบบสังคมมุสลิมสมัยใหม่เอาไว้อย่างมีเสถียรภาพ ผลการศึกษายังพบว่าคติชนในพิธีสมรสของชาวบันนังสาเรงมีความเป็นสากลเชิงหน้าที่ หน้าที่เหล่านี้ปรากฏทั้งหน้าที่ชัดแจ้งและหน้าที่แอบแฝง นอกจากนี้ยังพบการทดแทนเชิงหน้าที่ตามแนวคิดสังคมมุสลิมสมัยใหม่ และการทดแทนเชิงหน้าที่เพื่อให้สอดคล้องกับวิถีชีวิตในปัจจุบัน ซึ่งการทดแทนเชิงหน้าที่เพื่อให้สอดคล้องกับวิถีชีวิตในปัจจุบันนั้นอาจทำให้คติชนบางประเภทสูญหายไป ผลการศึกษาครั้งนี้สามารถนำไปขยายผลใช้ประโยชน์ได้จริงโดยเฉพาะอย่างยิ่งในสังคมมุสลิมสมัยใหม่