ƏMƏYİN TƏHLÜKƏSİZLİYİ STANDARTLARININ ÜMUMİ TƏLƏBLƏRİ
Authors: Məhəmməd Tanrıverdiyev, Rafiq Hacıyev Məhəmməd Tanrıverdiyev, Rafiq Hacıyev 
Published: December 2022

Əməyin mühafizəsi standartları sistemi təhlükəsiz əmək şəraitinin təmin edilməsinə, iş zamanı işçilərin həyat və sağlamlığının qorunmasına yönəlmiş təşkilati, texniki, metroloji, sanitar və gigiyenik xarakterli tələbləri, normaları və qaydaları ehtiva edən qarşılıqlı əlaqəli standartlar toplusudur. Əməyin mühafizəsi standartlarının məqsədi təhlükəsiz iş şəraitinin standartlaşdırılması sahəsində dövlətlərin əlaqələndirilmiş siyasətini həyata keçirməyə yönəlmiş bir-biri ilə əlaqəli standartlar toplusunu yaratmaqdır. Əməyin mühafizəsi aşağıdakılara yönəlməlidir: bütün peşələrdə işçilərin fiziki, əqli və sosial rifahının ən yüksək dərəcəsini artırmaq və qorumaq; işçilər arasında onların iş şəraiti ilə əlaqədar sağlamlıqdan yayınma hallarının qarşısını almaq; öz işlərində işçilərin qorunmasıç sağlamlığa mənfi təsir göstərən amillər nəticəsində yaranan risklərdən qorunmaq. Fərdi qoruyucu vasitələr bu təhlükələrin bir çoxundan qorunmağa kömək edə bilər. Əməyin mühafizəsi üzrə sanitar-gigiyenik tədbirlər əlverişli iş şəraitinin təmin edilməsi və peşə xəstəliklərinin qarşısının alınması məqsədilə işçilərin zərərli və təhlükəli istehsal amillərinə məruz qalma səviyyəsinin azaldılmasına yönəlmiş işlərin aparılmasından ibarətdir.
Əməyin mühafizəsi sahəsində metroloji təminat - iş yerində təhlükəli və zərərli istehsal amillərinin parametrlərinə nəzarət etmək üçün həyata keçirilən ölçmələrin vəhdətini və tələb olunan dəqiqliyini təmin etməyə yönəlmiş təşkilati və texniki tədbirlərin, qayda və qaydaların, texniki vasitələrin məcmusudur.
Əməyin mühafizəsi sahəsində metroloji təminat üzrə idarələrin əsas vəzifələri bunlardır:
 Təhlükəli və zərərli istehsal amillərinin parametrlərinin ölçülməsi vəziyyətinin, fərdi qoruyucu vasitələrin keyfiyyət göstəricilərinin sistemli təhlilinin təşkili və onun əsasında bu işin təkmilləşdirilməsi üzrə tədbirlərin işlənib hazırlanması;
 Təhlükəli və zərərli istehsal amillərinin parametrlərinə, fərdi mühafizə vasitələrinin keyfiyyət göstəricilərinə nəzarət etmək üçün müasir metodların və ölçü vasitələrinin yaradılması və tətbiqi üzrə işlərin təşkili;
 Müəyyən edilmiş qaydada təsdiq edilmiş tapşırıqlara uyğun olaraq əməyin mühafizəsi standartlarının və digər normativ texniki sənədlərin işlənib hazırlanması və həyata keçirilməsi;
 Yeni hazırlanmış və mövcud ölçmə vasitələrinin və təhlükəli və zərərli istehsal amillərinin parametrlərinin və fərdi mühafizə vasitələrinin keyfiyyət göstəricilərinin ölçülməsi üsullarının metroloji sertifikatlaşdırılmasının təşkili;
 Ölçü vasitələrinin istehsalına, vəziyyətinə, istifadəsinə və təmirinə müəyyən edilmiş qaydada təsdiq edilmiş standartları ilə metrologiya tələblərinə uyğunluğuna şöbə yoxlanışının və nəzarətinin təşkili;
 Əməyin mühafizəsi sahəsində metrologiya üzrə kadrların hazırlanması və ixtisasının artırılması üzrə işin təşkili.
Əmək qanunvericiliyinə uyğun olaraq, hər bir işçiyə işin yerinə yetirilməsi və iş zamanı xəsarət alanlara ilk tibbi yardımın göstərilməsi, əməyin mühafizəsi üzrə brifinq, iş yerində təcrübə keçmək, əməyin mühafizəsi tələbləri üzrə bilikləri yoxlamaq üçün təhlükəsiz üsullar öyrədilməlidir. İşəgötürən bu tədbirlərin keçirilməsinə və təşkilinə görə məsuliyyət daşıyır, lakin onun bu səlahiyyətləri məsul mütəxəssislərə və ya əməyin mühafizəsi xidmətlərinə həvalə etmək imkanı var.
Əməyin mühafizəsi işçilərin həyat və sağlamlığının təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə işlənib hazırlanmış və həyata keçirilən tədbirlər sistemi kimi başa düşülməlidir.
Beləliklə, əməyin mühafizəsinin yaxşılaşdırılması tədbirləri sadəcə bir formallıq deyil, işçilərin xəsarət alma ehtimalını və onlarda peşə xəstəliklərinin inkişafını azaltmaq üçün demək olar ki, əsas üsuldur. Eyni şey qəza, fövqəladə hallar, istehsalat qəzaları risklərinin azaldılmasına da aiddir. Bundan əlavə, iş yerlərinin müasirləşdirilməsi, yenidən təchiz edilməsi, əmək şəraitinin təhlükəsizliyinin yaxşılaşdırılması kimi tədbirlər işçilər üçün stimul və motivasiya, onların məhsuldarlığının artırılması amilidir. Bu, onu deməyə imkan verir ki, gələcəkdə əməyin mühafizəsinin, işçilərin əmək şəraitinin müasirləşdirilməsinə və yaxşılaşdırılmasına qoyulan investisiyalar nəinki öz bəhrəsini verəcək, həm də böyük gəlirlər gətirəcək.
Açar sözlər: Əməyin təhlükəsizliyi, sağlamlığın qorunması, təhlükəsizlik, risk.