Θειολογικές, ηθικές και παιδαγωγικές προεκτάσεις του αρχαίου δράματος
Authors: Πλατυπόδης Λαμπρινός 
Published: November 2021

Στην ανά χείρας διδακτορική διατριβή καταγράφονται, σχολιάζονται και αξιολογούνται τα σημαντικότερα, κατά τη γνώμη μας, χωρία της αρχαίας δραματικής ποίησης τα οποία θειολογούν παιδαγωγώντας και εξανθρωπίζουν ηθικολογώντας, υπό την έποψη της παιδαγωγικής επιστήμης και της φιλοσοφίας. Συγκεκριμένα μέσω της ανάλυσης των τραγωδιών του Αισχύλου Ἀγαμέμνων, Χοηφόροι, και Εὐμενίδες αναδεικνύεται και τεκμηριώνεται η παιδαγωγική θειολογία και η ηθική ανθρωπολογία του ποιητή καθώς και η συμβολή της σ΄έναν ηρακλείτειο κόσμο αντιθέσεων και συγκρούσεων, που τελικώς επικρατεί το καλό. Ακολούθως στις τραγωδίες Αἴας και Φιλοκτήτης του Σοφοκλή επισημαίνεται ο έντονος παιδαγωγικός χαρακτήρας και η φιλοσοφικό-θεολογική διάσταση των ιδεών του ποιητή, που ως κύριο στόχο είχαν τη διάπλαση του πολίτη που θα ήταν σε θέση σηκώσει στους ώμους του την υπόθεση της ευημερίας και της ανάπτυξης της πόλης του. Στην προσέγγιση των τραγωδιών του Ευριπίδη Ἑκάβη, Τρωάδες και Ἀνδρομάχη αναδεικνύεται η ριζοσπαστική παιδαγωγική θειολογία του ποιητή καθώς και οι μεταηθικές διαστάσεις των ιδεών του, επί τη βάσει των νεώτερων φιλοσοφικών ρευμάτων, μέσα από την προσέγγιση της οντολογίας του κακού καθώς και της ηθικής και παιδαγωγικής διάστασής του. Το κακό κατά τον Ευριπίδη δεν ταυτίζεται τόσο με τις ιδέες, αλλά με τα συναισθήματα που παρήγαγε. Η ανηθικότητα των προσώπων και η εμπλοκή τους στην επικράτεια του κακού τον απασχολούσε περισσότερο ως πηγή αρνητικών συναισθημάτων, παρά ως αιτία και αποτέλεσμα της ανατροπής της ηθικής τάξης. Η αντιμετώπιση του κακού από τον ποιητή παραπέμπει στη θεώρηση του κακού από τον Σπινόζα, που το κακό δεν προσδιορίζεται από τις ιδέες που συνιστούν το περιεχόμενό του, αλλά από τα συναισθήματα που αυτό προκαλεί στους ανθρώπους που πλήττει. Τέλος στους Ἀχαρνεῖ(ῆς)ς του Αριστοφάνη επισημαίνονται οι διδακτικές προθέσεις και στοχεύσεις του ποιητή, ο οποίος διδάσκει ότι η δημοκρατία, η ειρήνη και γενικότερα οι πόλεις κινδυνεύουν όχι μόνο από τους δημαγωγούς και τους πολεμοκάπηλους, αλλά και από τους όψιμους προασπιστές τους, που στην αρχή του αγώνα τους ενδύονται μετ΄ επιμελείας την στολή του προασπιστού της πόλης και μόλις αποκτήσουν δύναμη απεκδύονται το μασκάρεμά τους και επιδίδονται στην κατασπάραξη της λείας τους, όπως συμβαίνει στις πόλεις που παρακμάζουν, τις φλεγμαίνουσες και τις πόλεις ὑῶν κατά Πλάτωνα.Η ανάδειξη της θειολογικής, ηθικής και παιδαγωγικής διάστασης της αρχαίας τραγωδίας και κωμωδίας συνδράμει τα μέγιστα στην προσέγγιση του αξιακού σύστηματος που καθόριζε τη συμπεριφορά του Αθηναίου πολίτη των κλασικών χρόνων, του καλοῦ κἀγαθοῦ, του ζωντανού κυττάρου της αθηναϊκής δημοκρατίας, του πολίτη που τηρούσε τους νόμους, υπέτασσε τις ατομικές του επιδιώξεις στην ευημερία του κοινωνικού συνόλου και απέφευγε συμπεριφορές και πράξεις ανομίας και ύβρεως, ως ευσεβής και δίκαιος άνθρωπος. Σήμερα που τα κράτη επενδύουν περισσότερο στην εκπαίδευση και λιγότερο στην παιδεία, η εντρύφηση στον πολυδιάστατο δραματικό λόγο και φιλοσοφικό στοχασμό του Αισχύλου, Σοφοκλή, Ευριπίδη και Αριστοφάνη και η παραγωγή εργασιών που αναδεικνύουν τον θειολογικό, ηθικό και παιδαγωγικό χαρακτήρα των έργων τους, δύνανται να συμβάλλουν στην ανάσχεση της παγκόσμιας πολιτικής, οικονομικής και πολιτιστικής κατάρρευσης και παράλληλα στην αναγέννηση των πανανθρώπινων ιδανικών του κλασικού ελληνισμού.