Αρχαίοι αναλημματικοί τοίχοι
Authors: Μπιλής Θεμιστοκλής 
Published: September 2021

Αντικείμενο της διατριβής είναι η μελέτη των αρχαίων αναλημματικών τοίχων ως συμβολή στην αρχαία Οικοδομική. Η μελέτη έχει ως επίκεντρο ενδιαφέροντος τον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Το χρονικό πλαίσιο είναι ευρύ, από τα νεολιθικά παραδείγματα έως την εποχή του Αδριανού, γιατί σκοπός της έρευνας ήταν να διαπιστωθούν θέματα συνέχειας ή ασυνέχειας στον χρόνο ή διασύνδεσης διαφόρων παραδειγμάτων που βρίσκονται σε κοντινές ή απομακρυσμένες μεταξύ τους θέσεις. Λόγω της ευρύτητας του θέματος, η έρευνα επικεντρώθηκε σε συγκεκριμένες αντιπροσωπευτικές ή εν γένει αξιόλογες περιπτώσεις έργων, προκειμένου να διερευνηθούν ενδεχόμενες μεταξύ τους συνάφειες, βασικά χαρακτηριστικά και αρχές. Κάποια έργα ξεχωρίζουν για το μέγεθός τους, κάποια άλλα για τη σπάνια ή καινοτόμα μορφή τους. Η έρευνα εστίασε και σε κατασκευές που, όπως έδειξε η ανάλυση, έχουν αναλημματικό χαρακτήρα, αν και όχι απόλυτα φανερό με την πρώτη ματιά, όπως οι οχυρώσεις και οι θεμελιώσεις. Η συλλογή συγκεκριμένων περιπτώσεων δεν φιλοδοξεί να αποτελέσει εξαντλητικό κατάλογο (corpus) των σχετικών κατασκευών. Αποτελεί, όμως, το ισχυρό υπόβαθρο για την ιστορική και τεχνική μελέτη αυτών των έργων. Κατά την έρευνα το αρχιτεκτονικό σχέδιο αποτέλεσε το βασικό μέσο τεκμηρίωσης των αναλημματικών τοίχων και ερμηνευτικής παράστασης της εξέλιξής τους. Αρχικά, ο νεολιθικός αναλημματικός τοίχος θεμελιώνει τα χαρακτηριστικά που παραμένουν διαχρονικά σταθερά στις αγροτικές ξερολιθιές που βρίσκονται παντού στον ελληνικό χώρο. Στη συνέχεια, η μυκηναϊκή περίοδος αποτελεί αναμφισβήτητα περίοδο ακμής των αναλημμάτων. Η πρωτοφανής εφαρμογή των αναλημμάτων σε πλείστες εφαρμογές (οδικά έργα, φράγματα, οχυρώσεις, ταφική αρχιτεκτονική, θεμέλια ανακτόρων) διευρύνει σε μεγάλο βαθμό τις δυνατότητες παρουσίασης μνημείων που εντάσσονται στο θέμα της έρευνας. Την αρχαϊκή περίοδο επανεμφανίζεται για πρώτη φορά στην ηπειρωτική Ελλάδα μετά τα μυκηναϊκά χρόνια η μνημειακή αρχιτεκτονική, που υπηρετεί κυρίως τον προστάτη θεό της πόλεως-κράτους ή των πανελλήνιων ιερών. Ταυτόχρονα, χάρη στις εξελίξεις στη μεταλλοτεχνία ο σκληρός λίθος μετατρέπεται σε εύπλαστο εργαλείο έκφρασης, κάτι το οποίο εκφράζεται ιδιαίτερα στο μεγάλο ανάλημμα των Δελφών, έργο κομβικής σημασίας για τις μεταγενέστερες εξελίξεις. Μετά τους Περσικούς πολέμους η Αθήνα πρωταγωνιστεί πλέον τόσο στην πολιτική σκηνή της Ελλάδος όσο και στην υλοποίηση μεγαλεπήβολων οικοδομικών προγραμμάτων με προϋπόθεση την ανέγερση μεγάλων σε έκταση και σε ύψος αναλημμάτων. Την ελληνιστική περίοδο η διάδοση των ελληνικών τρόπων αρχιτεκτονικής έκφρασης σε υπερτοπική κλίμακα, με τον τρόπο που διαδόθηκε η κοινή ελληνική γλώσσα, και κυρίως η επένδυση του πλούτου της Ανατολής όχι μόνο για τους βασιλείς ή για τους θεούς, όπως συνέβαινε παλαιότερα, αλλά και για τους πολίτες μέσω της ίδρυσης των βασικών ελληνικών συστατικών της πόλεως (θέατρο, βουλευτήριο, γυμνάσιο) είχαν ως αποτέλεσμα αφενός τη γιγάντωση των παρεμβάσεων στο φυσικό περιβάλλον και αφετέρου την εφαρμογή καινοτομιών. Τη ρωμαϊκή εποχή παρατηρείται η εισαγωγή νέων τρόπων δομής που σταδιακά θα εκτοπίσουν τον αρχαίο ελληνικό αναλημματικό τοίχο βαρύτητας.