ການແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດທາງດ້ານເສດຖະກິດໂດຍຄະກຳມະການ
Authors: ສ.ຜາບມີໄຊ ຄໍາພູ , ແກ້ວພົມພັກດີ ຈັນທະພອນ , ໄຊມຸງຄຸນ ເພັດສະໄໝ , ສີວິໄລ ຄຳໃຜ່ , ອຸ່ນວິໄລ ໄພວັນ , ທອງພັກດີ ກິກົງ , ປອດບູລີ ແຟນກ້າ 
Published: December 2024

ການແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງທາງດ້ານເສດຖະກິດດ້ວຍຄະນະກໍາມະການ ແມ່ນວິທີການແກ້ໄຂບັນຫາທີ່ມີຂໍ້ຂັດແຍ່ງທາງດ້ານເສດຖະກິດ ຊຶ່ງຂໍ້ພິພາດທາງດ້ານຜົນປະໂຫຍດລະ ຫວ່າງນິຕິບຸກຄົນດ້ວຍກັນ, ນິຕິບຸກຄົນກັບບຸກຄົນ ຫຼື ກັບການຈັດຕັ້ງ, ບຸກຄົນກັບການຈັດຕັ້ງທັງພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງ ປະເທດທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກການລະເມີດສັນຍາທາງດ້ານເສດ ຖະກິດ ຫຼື ການດຳເນີນທຸລະກິດ, ທີ່ພາໃຫ້ເກີດມີຄວາມເສຍຫາຍໃຫ້ແກ່ສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດຂອງຄູ່ກໍລະນີຝ່າຍໃດຝ່າຍໜຶ່ງ ຊຶ່ງຄວາມເສຍຫາຍໄດ້ເກີດຂຶ້ນນັ້ນພາໃຫ້ມີການຮ້ອງຟ້ອງ ຫຼຶີ ຮ້ອງຂໍ ເພຶີ່ອໃຫ້ມີການພິຈາລະນາແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງທາງດ້ານເສດຖະກິດໂດຍຄະນະກຳມະການຂອງສູນ ຫຼຶີ ຫ້ອງການແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງທາງດ້ານເສດຖະກິດ (ADR) ການເຄຶີ່ອນໄຫວນອກລະບົບສານ ເປັນການແກ້ໄຂຂໍ້ພິພາດທາງດ້ານຜົນປະໂຫຍດທີ່ເກີດຈາກການລະເມີດຂໍ້ຜູກພັນໃນສັນຍາ, ບົນພຶີ້ນຖານຄວາມຕຶີ່ນຕົວສະໝັກໃຈຂອງຄູ່ກໍລະນີໃຫ້ແກ້ໄຂ ຊຶ່ງຄູ່ກໍລະນີທີໄດ້ກຳນົດໄວ້ໃນສັນຍາ ຫຼຶີ ພາຍຫຼັງທີ່ມີຂໍ້ຂັດແຍ່ງເກີດຂຶີ້ນແລ້ວຄູ່ກໍລະນີໄດ້ສະໝັກໃຈ  ຮ້ອງຂໍໃຫ້ສູນ ຫຼຶີ ຫ້ອງການແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງທາງດ້ານເສດຖະກິດພິຈາລະນາແກ້ໄຂ ເວົ້າລວມແລ້ວຂໍ້ຂັດແຍ່ງທີ່ນໍາມາແກ້ໄຂນັ້ນ ແມ່ນຂໍ້ຂັດແຍ່ງ ຢູ່ໃນຂົງເຂດເສດຖະກິດ-ການຄ້າ ໄດ້ກໍານົດໄວ້ໂດຍມີການຮ້ອງຂໍໃຫ້ພິຈາລະນາແກ້ໄຂຈາກຄູ່ກໍລະນີຝ່າຍໃດຝ່າຍໜຶ່ງ ຫຼຶີ ທັງສອງຝ່າຍດວ້ຍການຕັດສີນໂດບຄະນະກຳມະການ ແມ່ນຮູບການໜຶ່ງຂອງການແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງດ້ວຍການຕົກລົງຂອງຜູ້ຕັດສິນ ຫຼື ຄະນະກໍາມະການຕັດສີນຕໍ່ຂໍ້ຂັດແຍ່ງຂອງຄູ່ກໍລະນີ ຄະນະກໍາມະການຕັດສິນ ຊອກຫາວິທີທາງອອກໃຫ້ຄູ່ກໍລະນີສາມາດຢຸດຕິຂໍ້ຂັດແຍ່ງນໍາກັນໄດ້ດ້ວຍການນຳໃຊ້ເທັກນິກ, ບົດຮຽນ, ປະສົບການ ແລະ ຄວາມສາມາດຂອງຄະນະກຳມະການ ແນ່ໃສ່ຊຸກຍູ້ໃຫ້ຄູ່ກໍລະນີຕຶີ່ນຕົວ ແລະ ຕົກລົງແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມສະໝັກໃຈ ທີ່ສາມາດປະຕິບັດໄດ້ໂດຍຄູ່ກໍລະນີເອງ ຈຳນວນຄະນະກຳມະ ການຕັດສິນຕ້ອງເປັນຈຳນວນຄີກຄື: 3 ທ່ານ, 5 ທ່ານ ຫຼື 7 ທ່ານ, ການແກ້ຂໍ້ຂັດແຍ່ງໂດຍການຕັດສິນຕ້ອງປະຕິບັດຕາມຫຼັກການ 6 ພື້ນຖານຄື: 1. ຄວາມສະໝັກໃຈຂອງຄູ່ກໍລະນີ, 2. ການຮັບປະກັນຄວາມຍຸຕິທໍາ, ວ່ອງໄວ ແລະ ສອດຄ່ອງກັບກົດໝາຍ, 3. ຄວາມສະເໝີພາບຂອງຄູ່ກໍລະນີ, 4. ຄວາມເປັນເອກະລາດ, ທ່ຽງທໍາແລະ ໂປ່ງໃສ ຂອງຜູ້ໄກ່ເກ່ຍ,ຄະນະກໍາມະການໄກ່ເກ່ຍ, ຜູ້ຕັດສີນ ແລະ ຄະນະກໍາມະການຕັດສີນ, 5. ພາສາທີ່ນຳໃຊ້ ແລະ 6. ການຮັບປະກັນຄວາມລັບ. ບຸກຄົນ, ນິຕິບຸກຄົນ ຫຼື ການຈັດຕັ້ງ ທັງພາຍໃນ ຫຼື ຕ່າງປະເທດທີ່ມີຈຸດປະສົງແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງທາງດ້ານເສດຖະກິດ ຕາມຂັ້ນຕອນດັ່ງນີ້ 1. ຕ້ອງຍື່ນຄຳຮ້ອງຂໍ, 2. ປະກອບເອກະສານ, 3. ການພິຈາລະນາຄຳຮ້ອງຂໍ, 4. ການສົ່ງໝາຍເຊີນ, 5.  ການສົ່ງຄໍາແກ້ຄໍາຮ້ອງຂໍ, 6. ການພິສູດຂໍ້ມູນ, ຫຼັກຖານ ແລະ 7. ແຕ່ງຕັ້ງຄະນະກຳມະ ການຫຼັງຈາກໄດ້ຮັບຄຳຮ້ອງຂໍແລ້ວ ພາຍໃນເວລາ 15 ວັນລັດຖະການ ສູນ ຫຼື ຫ້ອງ ການແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງ ຕ້ອງກວດ ກາເບິ່ງສຳນວນຄຳຮ້ອງຂໍ ແລະ ອອກໝາຍ ເພື່ອເຂົ້າມາຮັບເອົາຄຳຮ້ອງຂໍ ພ້ອມທັງປຶກສາ ຖ້າວ່າຄູ່ກໍລະນີຝ່າຍໃດໜຶ່ງຫາກບໍ່ມາຕາມໝາຍເຊີນໂດຍບໍ່ມີເຫດຜົນ ຄຳຮ້ອງຂໍດັ່ງກ່າວ ກໍຈະບໍ່ຖືກພິຈາລະນາ ແລະ ສົ່ງສຳນວນຄຳຮ້ອງຂໍຄືນໃຫ້ແກ່ຜູ້ຮ້ອງຂໍ, ການສົ່ງໝາຍເຊີນ ແລະ ສະເໜີເປັນລາຍລັກອັກສອນຕໍ່ຜົນຂອງການພິສູດຂໍ້ມູນ, ຫຼັກຖານຫຼືຊັກຖາມຜູ້ຊ່ຽວຊານ ຫຼື ຜູ້ຊຳນານງານ ແລະ ໃຫ້ຄະນະກຳມະການອອກຄຳຕັດສິນ ແລະ ຂໍສະເໜີໄປຍັງສານເພື່ອອອກຄໍາຊີ້ຂາດເພື່ອເຮັດການປະຕິບັດຜົນການແກ້ໄຂຂໍ້ແຍ່ງໃຫ້ມີປະສິດທິພາບ ແລະ ປະສິດທິຜົນສູງ ໃນເມື່ອມີຄຳຊີ້ຂາດຂອງສານປະຊາຊົນ ມີຜົນບັງຄັບປະຕິບັດທັນທີ ແລະ ບໍ່ສາມາດຂໍອຸທອນໄດ້. ການສ້າງຄວາມເຂັ້ມແຂງໃຫ້ສູນແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງທາງດ້ານເສດຖະກິດ ໃນໄລຍະຜ່ານມາໄດ້ສຳເລັດການອອກບັນດານິຕິກຳທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ແລະ ປັບປຸງກົດໝາຍ ດັ່ງນີ້ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງທາງດ້ານເສດຖະກິດ ຊຶ່ງສະພາແຫ່ງຊາດພິຈາລະນາຮັບ ຮອງຢ່າງເປັນທາງການແລ້ວ ໃນເດືອນ ມິຖຸນາ 2018.
ດຳລັດການແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງຂັ້ນບ້ານ ສະບັບເລກທີ 626/ລບ,​ລົງວັນທີ 22 ຕຸລາ 2021, ດຳລັດການແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງທາງດ້ານເສດຖະກິດເອກະຊົນ ສະບັບເລກທີ293/ລບ,​ ລົງວັນທີ 29 ສິງຫາ 2022, ຄໍາແນະນໍາວ່າດ້ວຍການປະ ຕິ ບັດຜົນຂອງການແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງທາງດ້ານເສດຖະກິດ ສະບັບເລກທີ 299/ກຍ,​ ລົງວັນທີ 12 ພຶດສະພາ 2023.
ຄໍາສໍາຄັນ: ການແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງ, ດ້ານເສດຖະກິດ, ໂດຍຄະນະກຳມະການ ແລະ ຄວາມສະມັກໃຈ.