Οι θεσμοί κεντρικής διοίκησης στα Συντάγματα των Ιονίων Νήσων επί Επτανήσου Πολιτείας (1800-1803) και η παραγωγή αρχείων
Authors: Καββαδία Αλεξάνδρα 
Published: April 2024

Δυνάμει της από 21 Μαρτίου 1800 Συνθήκης της Κωνσταντινούπολης μεταξύ του Αυτοκράτορα της Ρωσίας και του Οθωμανού Σουλτάνου, ιδρύεται το πρώτο ημιανεξάρτητο ομόσπονδο ελληνικό κρατίδιο στη νεότερη εποχή, η «Επτάνησος Πολιτεία», υπό την κυριαρχία των «Προστατιδών Δυνάμεων» Ρωσίας και Τουρκίας. Ακολουθεί η θέσπιση του Συντάγματος του 1800, γνωστού ως Βυζαντινού Συντάγματος, βάσει το οποίου τα Ιόνια Νησιά συγκροτούν μια ομοσπονδιακή κρατική ενότητα, ο χαρακτήρας του Πολιτεύματος είναι ολιγαρχικός και η διακυβέρνησή τους γίνεται από Ιόνιους Πολίτες. Οι Επτανήσιοι εναποθέτουν τις ελπίδες τους σε μια κεντρική εκτελεστική εξουσία, που καλείται Γερουσία και είναι υπεύθυνη για την διατήρηση του αριστοκρατικού χαρακτήρα της Πολιτείας. Το κάθε νησί διαθέτει ένα Γενικό Συμβούλιο για τις τοπικές του υποθέσεις. Το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι ανήκει στην αριστοκρατία των κληρονομικά ευγενών. Υπάρχει σύγχυση των τριών συνταγματικών εξουσιών (Εκτελεστική, Νομοθετική, Δικαστική) και το μόνο θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα που κατοχυρώνεται είναι αυτό της προστασίας της ιδιοκτησίας. Κατόπιν ισχυρών κοινωνικοπολιτικών αγώνων ιδίως μεταξύ ευγενών και νέας αστικής τάξης στις 23 Νοεμβρίου 1803 ψηφίζεται νέο Σύνταγμα ως Καταστατικός Χάρτης του κράτους. Αυτό αποτελεί μια προσπάθεια συμβιβασμού των αντικρουόμενων συμφερόντων ευγενών, ανερχόμενων αστών και αγροτών. Το Πολίτευμα είναι μεν ολιγαρχικό αλλά φιλελεύθερου τύπου. Σύμφωνα με αυτό η Επτάνησος Πολιτεία είναι μία και αριστοκρατική. Εγκαταλείπεται η ομοσπονδιακή δομή, που είχε υιοθετήσει το Σύνταγμα του 1800. Μόνον εκείνοι οι πολίτες που ανήκουν στους συνταγματικά ευγενείς έχουν το πολιτικό δικαίωμα δηλαδή το αυτό του εκλέγειν και εκλέγεσθαι το οποίο καθορίζεται από τα άρθρα του ίδιου του Συνταγματικού Κειμένου. Οι τρεις κύριες λειτουργίες της Πολιτείας προστατεύονται από το Σύνταγμα, ασκούνται από εκπροσώπους των Επτανησίων και είναι ανεξάρτητες μεταξύ τους. Ο θεσμός της Γερουσίας είναι η κεντρική Εκτελεστική Αρχή για την άσκηση της κεντρικής Διοίκησης της Πολιτείας και εξασφαλίζει την ενότητα των Ιονίων Νήσων. Κατοχυρώνεται μια σειρά θεμελιωδών ανθρώπινων δικαιωμάτων, στα οποία περιλαμβάνεται το άσυλο της κατοικίας, η προσωπική ελευθερία, η μη αναδρομικότητα των νόμων. Η Ελληνική γλώσσα ενισχύεται. Ουδείς δύναται να εκλέγεται σε ένα δημόσιο αξίωμα, εάν δεν είναι σε θέση να διαβάζει και να γράφει την κοινή ελληνική γλώσσα της Πολιτείας, καλουμένης «Έθνος». Το εν λόγω Σύνταγμα θεωρείται ως ένα συνταγματικό, πολιτικό, εθνικό και συνταγματικό επίτευγμα επειδή: α) γίνεται ελπίδα της ελληνικής επανάστασης για την απελευθέρωση του ελληνικού Έθνους και β) αποτελεί τον γεννήτορα του ελληνικού Συνταγματισμού, γιατί με τις εμπειρίες που δημιουργεί αφομοιώνεται από τον Ελληνικό Συνταγματικό. Τα Γενικά Αρχεία του Κράτους - Περιφερειακή Υπηρεσία Κέρκυρας, είναι μία από τις επτά οργανικές διευθυντικές μονάδες της Γενικής Διεύθυνσης της Κεντρικής Υπηρεσίας των Γενικών Αρχείων του Κράτους. Στους κόλπους της στεγάζει έναν πλουσιότατο όγκο αρχείων τεράστιας αξίας, πολλά από τα οποία μένουν ακόμη ανεξερεύνητα και αποτελούν πρόκληση για τον ερευνητή. Μέρος αυτών αποτελεί το Αρχείο της Ιονίου Γερουσίας, μέσα στο οποίο βρίσκονται τα Συνταγματικά Κείμενα των Συνταγμάτων που εφαρμόσθηκαν, καθώς και τα κείμενα Σχεδίων ανεφάρμοστων Συνταγμάτων. Στην παρούσα εργασία δημοσιεύονται τίτλοι διαχρονικών θησαυρών των Αρχείων Κέρκυρας, τίτλοι ψηφιοποιημένων αρχείων καθώς και τίτλοι αρχείων που αφορούν στους θεσμούς της Κεντρικής Διοίκησης της Επτανήσου Πολιτείας. Ακολουθεί ως Παράρτημα μεταγραφή και έκδοση του χειρόγραφου Ευρετηρίου των Θεσπισμάτων της Γερουσίας επί Επτανήσου Πολιτείας, το οποίο φυλάσσεται επιμελώς στα Αρχεία Κέρκυρας, φέρει τον αριθμό 13 και έχει τίτλο: Θεσπίσματα της Γερουσίας 1799-1807.