Εκτίμηση του προβλήματος της εφηβικής παχυσαρκίας στο νομό Λαρίσης
Authors: Πατσοπούλου Άννα 
Published: August 2021

Εισαγωγή: Η αυξανόμενη παχυσαρκία στην εφηβεία αποτελεί ένα παγκόσμιο πρόβλημα δημόσιας υγείας. Σκοπός της παρούσας μελέτης του προγράμματος «Feeding Exercise Trial in Adolescents (FETA)» είναι: α) στην αρχική φάση, η διερεύνηση του επιπολασμού της παχυσαρκίας των εφήβων και των γονέων τους στην περιοχή της Λάρισας και β) στη δεύτερη φάση, η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του προγράμματος FETA.Μέθοδος: Στην αρχική φάση το δείγμα αποτελούνταν από 816 έφηβους, ηλικίας 12-18 ετών και τους γονείς τους από 17 γυμνάσια και λύκεια της Λάρισας. Κατά τις επισκέψεις στα σχολεία πραγματοποιήθηκαν ανθρωπομετρικές μετρήσεις καθώς και μετρήσεις αρτηριακής πιέσεως. Οι μαθητές συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια που περιλάμβαναν τα δημογραφικά χαρακτηριστικά και την τροποποιημένη μορφή των ερωτηματολογίων Parental Authority Questionnaire (PAQ), του Parent-Initiated Motivational Climate Questionnaire-2 (PIMCQ-2) και του Family Eating and Activity Habits Questionnaire (FEAHQ). Οι γονείς συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο δημογραφικών και ανθρωπομετρικών στοιχείων καθώς και το FEAHQ. Στη δεύτερη φάση 181 υπέρβαροι και παχύσαρκοι έφηβοι (ηλικίας 12-16 ετών) πήραν μέρος και χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες μελέτης («Διατροφή & Άσκηση», «Άσκηση» και ελέγχου), ενώ 150 έμειναν μέχρι το τέλος των 3 μηνών του προγράμματος αλλά και 3 μήνες μετά το πέρας αυτού. Η ομάδα «Άσκηση» εφάρμοσε ένα 45λεπτό πρόγραμμα εκπαίδευσης στοχευόμενο στη φυσική άσκηση, ενώ η ομάδα που εφάρμοσε το πρόγραμμα «Διατροφή & Άσκηση» πριν το πρόγραμμα της φυσικής άσκησης συμμετείχε σε 10-15λεπτές συνεδρίες στοχευόμενες στη διατροφή που μπορούσαν να τις παρακολουθήσουν και οι γονείς. Όλοι οι έφηβοι συμμετείχαν σε ανθρωπομετρικές μετρήσεις, σε κινητικές δοκιμασίες και καταγραφή οικογενειακών συνηθειών (FEAHQ) μαζί με τους γονείς τους. Το Epi Info χρησιμοποιήθηκε για την καταγραφή των δεδομένων και το στατιστικό πακέτο SPSS για τη στατιστική ανάλυση. Καταγράφηκε ο μέσος όρος αλλά και οι συχνότητες ποσοτικών μεταβλητών. Με τον δείκτη Cronbach’s alpha coefficient καταγράφηκε η αξιοπιστία των ερωτηματολογίων PAQ, PIMCQ και FEAHQ. Δεχτήκαμε ως βαθμό σημαντικότητας p-value λιγότερο από 0.05 (p<0.05). Αποτελέσματα: Τα αποτελέσματα της αρχικής φάσης έδειξαν ότι το 75.2% των εφήβων είχαν φυσιολογικό Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ), το 2.6% των εφήβων ήταν λιποβαρή, το 18% υπέρβαρα και 4.2% παχύσαρκα. Όσον αφορά τους γονείς, το 76.3% των πατέρων και 39.2% των μητέρων ήταν υπέρβαροι ή παχύσαρκοι. Η πολυπαραγοντική ανάλυση λογιστικής παλινδρόμησης έδειξε ότι το υπερβολικό βάρος ή η παχυσαρκία στην εφηβεία σχετίζεται με το φύλο (αγόρι), το ΔΜΣ της μητέρας, το μορφωτικό επίπεδο της μητέρας, τη συνήθεια να τρώνε ενώ χωρίς να πεινάνε, τη συνήθεια να τρώνε το φαγητό στα δωμάτια εκτός από την κουζίνα και τον τύπο του πατέρα που κινητοποιείται με την ανησυχία για την αποτυχία. Τα αποτελέσματα της δεύτερης φάσης (κλινική δοκιμή-παρέμβαση) έδειξαν ότι οι ομάδες «Άσκηση» και «Διατροφή & Άσκηση» μείωσαν σημαντικά (p < 0.001) το μέσο όρο του ΔΜΣ (-1.1, 95% CI: 1.3,-0.8 και -1.4, 95% CI: -1.7, -1.2 αντίστοιχα), της περιφέρειας μέσης, της συστολικής και διαστολικής αρτηριακής πίεσης, τους παλμούς ανά λεπτό και της κινητικής δοκιμασίας των 50μ. σπριντ στους 3 μήνες, ενώ η μεγαλύτερη μείωση του ΔΜΣ παρατηρήθηκε στους 6 μήνες ( -2.3, 95% CI: -2.6, -2,0 και -3.1, 95% CI: -3.3, -2.8). Σημαντικές αλλαγές στην συνολική βαθμολογία FEAHQ επιτεύχθηκαν μόνο στην ομάδα «Διατροφή & Άσκηση», τόσο στους 3 όσο και στους 6 μήνες.Συμπεράσματα: Η κλινική δοκιμή FETA είχε ως αποτέλεσμα σημαντική βελτίωση των τιμών του ΔΜΣ σε υπέρβαρους και παχύσαρκους εφήβους, αύξησης της δραστηριότητας τους και βελτίωσης των διατροφικών συνήθειών των οικογενειών, όπου διατηρούνται και 3 μήνες μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος. Συζήτηση: Οι μελλοντικές παρεμβάσεις πρέπει να εστιάζουν τόσο στους γονείς όσο και στα παιδιά, λαμβάνοντας υπόψη το ρόλο της γονικής μέριμνας, για την πρόληψη της παχυσαρκίας των εφήβων.