ИЗ ИСТОРИИ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ АЛАШСКОЙ ИНТЕЛЛИГЕНЦИИ В СОЗДАНИИ НАЦИОНАЛЬНО-ОБЩЕСТВЕННОЙ ОРГАНИЗАЦИИ –КАЗАХСКИХ КОМИТЕТОВ
Authors: Махаева А.Ш. 
Published: May 2024

Мақалада Алаш зиялыларының ұлттық-қоғамдық ұйым –Қазақ комитеттерін құрудағы қызметінің тарихы қарастырылады. Қазақ комитеттері Алаш қозғалысы аясында 1917 жылы Фераль революциясынан кейін құрылып, Азамат соғысы басталғанға дейін өз қызметін жалғастырды. Қазақкомитеттері қысқа уақыт өмір сүргеніне қарамастан, ХХ ғасырдың басындағы Қазақстанның қоғамдық-саяси өмірінде маңызды рөл атқарды. Қазақ комитеттері ХХ ғасырдың басындағы Алаш зиялыларының қоғамдық-саяси қызметінің жемісі болып табылады. Сонымен қатар, Қазақ комитеттерінің қызметі Алаш қайраткерлерінің іскерлігінің, жоғары саяси сауаттылығының, ұйымдастырушылық қабілетінің көрсеткіші болып табылады. Ақпан буржуазиялық-демократиялық революциясынан кейін қазақ комитеттерін құру Қазақстандағы ұлттық-мемлекеттік құрылым мәселесін шешудің алғашқы нақты әрекеті болды. Дереккөзі ретінде архив құжаттары, сол тұстағы «Қазақ», «Бірлік туы», «Сарыарқа» секілді мерзімді баспасөз материалдары, сондай-ақ Қазақ комитеттерінің қызметіне қатысқан, Кеңестік билік жылдары қуғын-сүргінге ұшыраған ұлт зиялыларының еңбектері пайдаланылды.Сонымен қатаралаш зиялыларының ұлттық-қоғамдық ұйым –қазақ комитеттерін құрудағы қызметі тарихына қатысты деректер жан –жақты талданған. Автор қазақ халқының зиялы қауымының қазақ елі үшін қызметін қазақ комитеттеріарқылы саралаған.

The article examines the history of the activity of the Alash intelligentsia in the formation of a national public organization -the Kazakh Committees. Kazakh committees were formed within the framework of the Alash movement after the Ferala Revolution, in 1917, and continued their activities until the outbreak of the Civil War. Despite the short period of existence, Kazakh committees played a significant role in the socio-political life of Kazakhstan at the beginning of the twentieth century. Kazakh committees are the fruit of the socio-political activity of the Alash intelligentsia of the early XX century. In addition, the activity of Kazakh committees is an indicator of the ability, high political literacy, organizational abilities of Alash figures. The creation of the Kazakh Committees after the February bourgeois-democratic Revolution was the first real attemptto solve the issue of the national state structure in Kazakhstan. Many of the national intelligentsia were repressed during the Soviet period for their participation in the Alash movement.Archival documents, materials of the periodical press of that timeas «Kazakh», «Birlik Tuy», «Saryarka», etc., as well as the works of the national intelligentsia who participated in the activities of the Kazakh committees that were subjected to repression during the Soviet era were used as a source.In addition, the data on the history of the activities of the Alash intelligentsia in the creation of national public organizations-Kazakh committees are analyzed in detail. The author analyzed the activities of the intelligentsia of the Kazakh people for theKazakh country through the Kazakh committees.

В статье рассматривается история деятельности Алашской интеллигенции в создании национально-общественной организации –Казахских комитетов. Казахские комитеты образовались в рамках Алашского движения после Феральской революции, в 1917 г. и продолжали свою деятельность до начала Гражданской войны. Несмотря на краткий промежуток времени существования Казахские комитеты играли значительную роль в общественно-политической жизни Казахстана начала ХХ века. Казахские комитеты являются плодом общественно-политической деятельности Алашской интеллигенции начала XX века. Кроме того, деятельность Казахских комитетов является показателем умения, высокой политической грамотности, организационных способностей Алашских деятелей. Создание Казахских комитетов после Февральской буржуазно-демократической революции стало первой реальной попыткой решения вопроса национально-государственного устройства в Казахстане. В качестве источника использованы архивные документы, материалы периодической печати того времени как «Казак», «Бирлик туы», «Сарыарка», а так же труды национальной интеллигенции, участвовавшей в деятельности Казахских комитетов, подвергшихся репрессии в годы Советской власти. Также всесторонне проанализированы данные, касающиеся истории деятельности алашской интеллигенции в создании казахских комитетов-национально –общественных организаций. Автор проанализировал деятельность интеллигенции казахского народа для казахской страны через казахские комитеты.