Ενδοατομικοί και οικογενειακοί παράγοντες και η χρήση ιστοσελίδων κοινωνικής δικτύωσης στη ψυχολογική και κοινωνικοπολιτισμική προσαρμογή εφήβων μεταναστών
Authors: Τσινού Αρετή 
Published: May 2024

Η εφηβεία είναι η περίοδος μετάβασης από την παιδική στην ενήλικη ζωή, στη διάρκεια της οποίας συντελούνται βιοσωματικές, ψυχοσυναισθηματικές και κοινωνικές αλλαγές. Η πολυπλοκότητα αυτού του σταδίου σε συνδυασμό με τις συγκρούσεις ανάμεσα στη ταυτότητα και τη σύγχυση ρόλων καθιστά τους εφήβους ιδιαίτερα ευάλωτους σε θέματα ψυχικής υγείας. Ειδικότερα μάλιστα στην περίπτωση των εφήβων οι οποίοι διέρχονται ταυτόχρονα και από διεργασίες επιπολιτισμού, η επικινδυνότητα εμφάνισης προβλημάτων ψυχικής υγείας σε σχέση με τους γηγενείς συνομηλίκους τους, είναι ακόμα περισσότερο αυξημένη. Στο στάδιο αυτό οι έφηβοι εξερευνούν και παρατηρούν τον εαυτού τους μέσω της αλληλεπίδρασης με την οικογένεια και τους συνομηλίκους. Παράλληλα με τη διαμόρφωση της ταυτότητας του Εγώ, οι έφηβοι καλούνται να διερευνήσουν και να δεσμευτούν σε θέματα τα οποία αφορούν στην πολιτισμική ταυτότητα. Στα πλαίσια του σύνθετου αυτού σταδίου, η θεωρία του γονικού δεσμού παρέχει μια ιδιαίτερα χρήσιμη οπτική για την κατανόηση των αναπτυξιακών αλλαγών, των διεργασιών επιπολιτισμού και της διαπολιτισμικής προσαρμογής. Την ίδια στιγμή, η ψηφιακή τεχνολογία και ειδικότερα η ενασχόληση με τις ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης αποτελεί έναν ακόμα παράγοντα ο οποίος προβλέπει τη διαμόρφωση της ταυτότητας. Η ανάγκη για εγγύτητα και ανήκειν στην ομάδα των συνομηλίκων καλύπτεται πρωτίστως μέσα από τις αλληλεπιδράσεις, οι οποίες τα τελευταία έτη έχουν επεκταθεί από φυσικά, εκτός διαδικτύου περιβάλλοντα, σε περιβάλλοντα εικονικά και διαδικτυακά. Στα πλαίσια αυτά του απαιτητικού σταδίου της εφηβείας, των στρεσογόνων αλλαγών που επιφέρει η μετακίνηση σε μια άλλη χώρα και της ευαλωτότητας του εφήβου σε θέματα ψυχικής υγείας σχεδιάστηκε η παρούσα μελέτη. Συγκεκριμένα η διδακτορική διατριβή επιχείρησε να μελετήσει τους παράγοντες εκείνους οι οποίοι προβλέπουν την προσαρμογή του εφηβικού πληθυσμού, γηγενή και μεταναστευτικού. Συγκεκριμένα, διερευνήθηκε η σχέση του γονικού δεσμού, των κινήτρων χρήσης των ιστοσελίδων κοινωνικής δικτύωσης και της εθνοτικής ταυτότητας με την προσαρμογή και τον πολιτισμικό προσανατολισμό των εφήβων. Επιπρόσθετα, διερευνήθηκε ο διαμεσολαβητικός ρόλος της αυτοαποτελεσματικότητας, της μοναξιάς και της νοσταλγίας και ο ρυθμιστικός ρόλος της καταγωγής και της γενιάς στις ανωτέρω σχέσεις. Οι συμμετέχοντες/χουσες ήταν 380 μαθητές/τριες της Β’ και Γ’ τάξης Δημόσιων Γυμνασίων σχολείων της Αττικής (ΜΟ ηλικίας =14,4), γηγενείς (68,2%) και μετανάστες/ριες (31,8%). Οι έφηβοι/ες δεύτερης γενιάς αποτελούσαν το 75,2% των μεταναστών/ριων. Ο γονικός δεσμός αξιολογήθηκε σε δυο διαστάσεις, τη φροντίδα και την προστασία. Τα κίνητρα χρήσης των ιστοσελίδων κοινωνικής δικτύωσης τα οποία μελετήθηκαν ήταν η διασκέδαση, η διαφυγή, η επικοινωνία, το συναίσθημα, η συντροφιά, η ενημέρωση και η νοσταλγία-ανήκειν. Η προσαρμογή αξιολογήθηκε σε δυο διαστάσεις την ψυχολογική και την κοινωνικοπολιτισμική. Για τον έλεγχο των υποθέσεων της σχέσης των ανεξάρτητων μεταβλητών με τις εξαρτημένες και του διαμεσολαβητικού και ρυθμιστικού ρόλου των αντίστοιχων μεταβλητών εφαρμόστηκε η στατιστική μεθοδολογία των Μοντέλων Δομικών Εξισώσεων. Τα ευρήματα επιβεβαίωσαν τις υποθέσεις άμεσων προβλέψεων. Επιπρόσθετα, επιβεβαιώθηκαν οι υποθέσεις που αφορούσαν στο διαμεσολαβητικό ρόλο της αυτοαποτελεσματικότητας, της μοναξιάς και της νοσταλγίας, ενώ οι υποθέσεις μετριασμού με ρυθμιστικές μεταβλητές την καταγωγή και τη γενιά μετανάστευσης επιβεβαιώθηκαν εν μέρει. Τα ευρήματα συζητούνται μέσα στο πλαίσιο αναγνώρισης των παραγόντων που συνδέονται με τις συναισθηματικές και κοινωνικοπολιτισμικές δυσκολίες του εφήβου κατά τις διεργασίες της προσαρμογής και της διαχείρισης ψυχοπιεστικών καταστάσεων.