Διγλωσσία στην ελληνορθόδοξη μειονότητα της Κωνσταντινούπολης
Authors: Ρομποπούλου Μαρία 
Published: September 2021

Η ιστορική θρησκευτική αλλά και γλωσσική ελληνορθόδοξη μειονότητα της Κωνσταντινούπολης, με θεσμοθετημένη, βάσει της διεθνούς Συνθήκης της Λωζάννης τη δίγλωσση εκπαιδευτική πολιτική, αντιμετωπίζει σήμερα μεγάλα προβλήματα λόγω της γλωσσικής ετερότητας του μαθητικού πληθυσμού των ελληνορθοδόξων μειονοτικών σχολείων. Γενικός στόχος της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι να καταγράψουμε και να ερμηνεύσουμε την κοινωνιογλωσσική κατάσταση του σημερινού μαθητικού πληθυσμού της ελληνορθόδοξης μειονότητας της Κωνσταντινούπολης, να αναδείξουμε τις ιδιαίτερες κοινωνιογλωσσικές και κοινωνικοπολιτισμικές συνθήκες που επηρεάζουν τη (δι)γλωσσική συμπεριφορά των μαθητών/τριών, να αποτυπώσουμε τις στάσεις των μαθητών/τριών απέναντι στις γλώσσες τους, την Ελληνική και την Τουρκική, και να διερευνήσουμε σε βάθος, εφαρμόζοντας τη μεθοδολογία της κοινωνιογλωσσολογικής προσέγγισης, τη χρήση των δύο γλωσσών της μειονότητας στην προσχολική, πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση στην Κωνσταντινούπολη, με επίκεντρο τη χρήση και την αξία που έχει η Ελληνική για τους μαθητές/τριες της ελληνορθόδοξης μειονότητας και τη δυνατότητα διατήρησής της ως μητρικής γλώσσας ή/και ως γλώσσας κοινωνικοποίησης. Τα δεδομένα της έρευνας συνελέγησαν, από τον Νοέμβριο του 2013 έως τον Μάιο του 2014, αφενός μέσω ερωτηματολογίου το οποίο διενεμήθη στους μαθητές/τριες των τριών ελληνορθοδόξων μειονοτικών Γυμνασίων/Λυκείων της Κωνσταντινούπολης και αφετέρου μέσω ημιδομημένων και ελεύθερων συνεντεύξεων με εκπαιδευτικούς και των τριών βαθμίδων καθώς και μέσω της μεθόδου της παρατήρησης της γλωσσικής συμπεριφοράς των μαθητών/τριών του Δημοτικού και Νηπιαγωγείου. Τα ερωτήματα του ερωτηματολογίου εντάσσονται σε επτά θεματικούς άξονες, τους εξής: i) κοινωνικοπολιτισμικό προφίλ των υποκειμένων, ii) οι γλωσσικές στάσεις, iii) η συχνότητα χρήσης της Ελληνικής και Τουρκικής, iv) η λειτουργικότητα της Ελληνικής και της Τουρκικής, v) οι γλωσσικές δεξιότητες των μαθητών/τριών των μειονοτικών ελληνορθοδόξων σχολείων της Κωνσταντινούπολης στην Ελληνική και Τουρκική (αυτοαξιολόγηση), vi) το συναισθηματικό δέσιμο με την Ελληνική και Τουρκική, vii) η δίγλωσση εκπαίδευση στην πράξη: διδασκαλία και εκμάθηση Ελληνικής και Τουρκικής. Από τα αποτελέσματα της έρευνάς μας, συνάγεται αφενός ότι η νέα γενιά της ελληνορθόδοξης μειονότητας της Κωνσταντινούπολης ολοένα και περισσότερο απομακρύνεται από την Ελληνική -ευρισκόμενη ταυτόχρονα σε "αμφιθυμία"- και καταβάλλει προσπάθεια να οικειοποιηθεί τη γλώσσα της πλειονότητας, δηλαδή την Τουρκική, για καθαρά κοινωνικοοικονομικούς λόγους. Ως εκ τούτου, φαίνεται πώς το δίγλωσσο ελληνόφωνο και τουρκόφωνο περιβάλλον της ελληνορθόδοξης μειονότητας αφενός μετατρέπεται σταδιακά σε μονόγλωσσο τουρκόφωνο, και αφετέρου για να ελπίσουμε στην αναστροφή της δυσοίωνης ως άνω κατάστασης, θα πρέπει να προσαρμόσουμε την εκπαιδευτική πολιτική που ακολουθείται στα ελληνορθόδοξα μειονοτικά σχολεία, στα νέα σχολικά δεδομένα προς χάριν τόσο της αποτελεσματικότερης διδασκαλίας και εκμάθησης της Ελληνικής ως μητρικής, αλλά και ως δεύτερης ή/και ως ξένης όσο και, εν τέλει, της διατήρησης της μητρικής γλώσσας του πυρήνα της ελληνορθόδοξης μειονότητας, των Ρωμιών της Πόλης.