Παράγοντες που επηρεάζουν την απόδοση του δημόσιου νοσοκομειακού τομέα και προτάσεις αναδιάρθρωσης των νοσοκομείων
Authors: Τσαβαλιάς Κωνσταντίνος 
Published: September 2021

Εισαγωγή: Η επίτευξη υψηλής αποδοτικότητας απαιτεί τον προσδιορισμό των παραγόντων που διαμορφώνουν την απόδοση των νοσοκομειακών μονάδων καθώς αυτό συμβάλλει στον εντοπισμό και στον περιορισμό των πηγών που δημιουργούν ελλείμματα. Παρά το γεγονός ότι την τελευταία δεκαετία οι νοσοκομειακές κλίνες συρρικνώνονται και αναπτύσσονται σύγχρονες εξωνοσοκομειακές υπηρεσίες υγείας διεθνώς, η Ελλάδα απέκτησε έναν διογκωμένο νοσοκομειακό τομέα που ενδεχόμενα οφείλεται και στην υποχρηματοδότηση των δημόσιων πρωτοβάθμιων υπηρεσιών. Η οικονομική κρίση και οι απαιτήσεις του Μνημονίου επέβαλλαν την αναδιάρθρωση του ΕΣΥ που ήδη εφαρμόζεται.Αντικείμενο: Στα πλαίσια αυτά, η παρούσα διδακτορική διατριβή εστιάζει στην εκτίμηση της τεχνικής αποδοτικότητας των δημόσιων γενικών νοσοκομείων με σκοπό τη διερεύνηση των διαμορφωτών του βαθμού αποδοτικότητας και την κατάθεση ενδεικτικών προτάσεων αναδιάρθρωσης των νοσοκομείων που εμφάνισαν χαμηλή αποδοτικότητα. Πιο συγκεκριμένα, η μελέτη στοχεύει: α) στην ποσοτική εκτίμηση της αποδοτικότητας των νοσοκομειακών μονάδων, β) στην αξιολόγηση της αποδοτικότητας των δημόσιων νοσοκομείων, γ) στη βελτίωση της αποδοτικότητας μέσω της άριστης χρήσης των παραγωγικών συντελεστών και δ) στη διόρθωση των εμφανιζόμενων ελλειμμάτων αποδοτικότητας. Η μελέτη αποδοτικότητας μπορεί να αποτελέσει διοικητικό εργαλείο για τον εξορθολογισμό στη χρήση των παραγωγικών συντελεστών των νοσοκομείων και για τη μείωση του λειτουργικού κόστους.Μεθοδολογία: Για τη μέτρηση της αποδοτικότητας των δημόσιων γενικών νοσοκομείων (αφορά τα έτη 2010 και 2011, Ν=90), εφαρμόστηκε η Μέθοδος των Βέλτιστων Προτύπων με εισροές τις κλίνες, τον αριθμό των ιατρών, τον αριθμό του λοιπού προσωπικού και τις λειτουργικές δαπάνες και εκροές τον αριθμό των νοσηλευθέντων ασθενών, τον αριθμό των ημερών νοσηλείας, τον αριθμό των χειρουργικών επεμβάσεων και τον αριθμό των επισκέψεων σε ΤΕΠ, ΤΕΙ και Απογευματινά Ιατρεία. Επιλέχθηκε το μοντέλο της ελαχιστοποίησης των εισροών που δίνει έμφαση στη μείωση των εισροών για την επίτευξη του άριστου βαθμού σχετικής αποδοτικότητας δεδομένου ότι στόχος των δημόσιων νοσοκομείων είναι η βέλτιστη χρήση των παραγωγικών συντελεστών και όχι η αύξηση της ζήτησης. Επιπλέον πραγματοποιήθηκε ανάλυση Δεικτών Παραγωγικότητας στα Αποδοτικά και Μη Αποδοτικά νοσοκομεία και στο τελικό στάδιο της μελέτης πραγματοποιήθηκε Πολυμεταβλητή Γραμμική Παλινδρόμηση με εξαρτημένη μεταβλητή το βαθμό αποδοτικότητας DEA των νοσοκομείων και ανεξάρτητες μεταβλητές τους δείκτες παραγωγικότητας και τα εξωγενή χαρακτηριστικά των νοσοκομείων (μέγεθος, εκπαιδευτικός ρόλος και γεωγραφική τοποθεσία) των νοσοκομειακών μονάδων. Το επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας ορίστηκε ίσο με 0,05. Η ανάλυση των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με το IBM SPSS 19.0 και το Microsoft Office Excel 2007. Αποτελέσματα: Τα κυριότερα ευρήματα της μελέτης είναι τα εξής:Α) Τα νοσοκομεία εμφάνισαν μέσο έλλειμμα αποδοτικότητας 10% το 2010 και 15% το 2011. Η αποδοτικότητα μειώθηκε κατά 5,6%. Β) Τα αποδοτικά νοσοκομεία μειώθηκαν από 28 το 2010 σε 19 το 2011, ενώ τα μη αποδοτικά νοσοκομεία αυξήθηκαν από 62 το 2010 σε 71 το 2011Γ) Έντεκα νοσοκομεία ήταν πλήρως αποδοτικά και στα δύο έτη ενώ το Γ.Ν. Κέρκυρας ήταν πρώτο στην κατάταξη και στα δύο έτη.Δ) Τη χαμηλότερη αποδοτικότητα για το 2010 εμφάνισε το Γ.Ν. Ρεθύμνου και για το 2011 το Γ.Ν. Άμφισσας.Ε) Συνολικά, 55 νοσοκομεία εμφάνισαν μείωση της αποδοτικότητάς τους, 24 νοσοκομεία αύξησαν την αποδοτικότητά τους ενώ 11 νοσοκομεία παρέμειναν με άριστη τεχνική αποδοτικότητα.ΣΤ) Για το 2010, τα μεσαία νοσοκομεία (101-400 κλίνες) ήταν τα πιο αποδοτικά σε σχέση με τα μικρά (<100 κλίνες) και τα μεγάλα (>401 κλίνες). Για το 2011 τα μεγάλα νοσοκομεία ήταν πιο αποδοτικά σε σχέση με τα υπόλοιπα.Ζ) Τα νοσοκομεία που χαρακτηρίστηκαν «οριοθέτες» εμφάνισαν καλύτερους δείκτες αξιοποίησης των διαθέσιμων πόρων σε σχέση με τα νοσοκομεία με χαμηλή τεχνική αποδοτικότητα και σε σχέση με το δείγμα των νοσοκομείων συνολικά. Η) Τα πέντε νοσοκομεία που κατατάχθηκαν στις πρώτες θέσεις αποδοτικότητας με τη μεγαλύτερη συχνότητα ανά δείκτη παραγωγικότητας ήταν το Γ.Ν. Κέρκυρας, το Γ.Ν. Μαιευτήριο Ελ. Βενιζέλου, το Γ.Ν.Α. Λαϊκό, το Π.Γ.Ν. Αττικόν και το Γ.Ν. Πτολεμαΐδας Μποδοσάκειο.Θ) Στην πολυμεταβλητή γραμμική παλινδρόμηση που πραγματοποιήθηκε βρέθηκε αρνητική σχέση της μέσης διάρκειας νοσηλείας με την αποδοτικότητα (p=0,001), θετική σχέση της αποδοτικότητας με την πληρότητα (p<0,001), ενώ τα μη αστικά νοσοκομεία εμφάνισαν υψηλότερη μέση αποδοτικότητα σε σχέση με τα αστικά κατά 5% (p=0,02).Συμπεράσματα: Η πλειοψηφία των νοσοκομείων του δείγματος εμφάνισαν έλλειμμα αποδοτικότητας, υποδηλώνοντας την ανάγκη ανακατανομής των υγειονομικών πόρων (κλίνες, ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό και εξορθολογισμός των λειτουργικών δαπανών) με σκοπό την αύξηση της αποδοτικότητας. Tα περιθώρια βελτίωσης της αποδοτικότητας είναι αξιοσημείωτα και μπορούν να καλυφθούν με τη μείωση της μέσης διάρκειας νοσηλείας και την αύξηση της πληρότητας καθώς αποτελούν σημαντικούς παράγοντες διαμόρφωσης της αποδοτικότητας, κάτι που επιβεβαιώνεται και από την ελληνική και διεθνή βιβλιογραφία. Άλλα μέσα βελτίωσης της αποδοτικότητας είναι η αυτόνομη διαχείριση των προμηθειών από τα νοσοκομεία, η επίτευξη του άριστου μεγέθους και εύρους υπηρεσιών μέσω της κατάργησης αναξιοποίητων κλινών ή της συνένωσης κλινικών με πληρότητα <50% και η μετατροπή νοσοκομείων με χαμηλούς δείκτες αποδοτικότητας σε μονάδες παροχής εξωνοσοκομειακών υπηρεσιών (π.χ. Μονάδες Ανακουφιστικής Φροντίδας). Επιπρόσθετα, δεδομένου ότι η Ελλάδα έχει περισσότερα νοσοκομεία αναλογικά με τους κατοίκους σε σχέση με την Ε.E., διαθέτει πληθώρα ιατρών, παρουσιάζει μεγάλες ελλείψεις νοσηλευτών, ξεπερνά την Ευρωζώνη στη συνολική δαπάνη για νοσοκομειακή περίθαλψη κατά 0,8% του ΑΕΠ και η δημόσια δαπάνη για εξωνοσοκομειακές υπηρεσίες περίθαλψης αντιστοιχεί στο ήμισυ (ως % του ΑΕΠ) της αντίστοιχης στην Ευρωζώνη, είναι εμφανές ότι οι δυνατότητες αναδιάρθρωσης του δημόσιου νοσοκομειακού τομέα είναι μεγάλες.