Παιδική πολιτειότητα και ανοικτές τεχνολογίες
Authors: Νάκου Αλεξάνδρα 
Published: February 2025

Το σχολείο αποτελεί μέρος της κοινωνίας το οποίο διαχρονικά λειτουργεί σε συνάρτηση με αυτή και τις αλλαγές στις οποίες υπόκειται. Είναι σημαντικό εκτός από τη γνώση που θα λάβει κάθε μαθητής και μαθήτρια στο σχολείο να τους δοθεί η ευκαιρία να ζήσουν με βιωματικό τρόπο τι σημαίνει και τι πρεσβεύει η έννοια της Δημοκρατίας και της ενεργής συμμετοχής για τους ίδιους/ίδιες προσωπικά αλλά και για την εξέλιξη του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου. Στην πρώτη βαθμίδα της υποχρεωτικής εκπαίδευσης στη χώρα μας, δηλαδή στο νηπιαγωγείο, κάθε παιδί αναπτύσσει, εξελίσσει και εμπλουτίζει τις κοινωνικές δεξιότητες, που εν μέρει έλαβε ως μέλος μιας οικογένειας. Στον μικρόκοσμο της σχολικής τάξης και στο πρώτο κοινωνικό σύνολο που δραστηριοποιείται, εφαρμόζει και ανατροφοδοτείται διαρκώς σε σχέση με όσα έμαθε στον οικογενειακό του κύκλο, έτσι ώστε να ανταποκριθεί στον κοινωνικό και πολιτικό ρόλο του ως μέλος ενός μαθητικού τμήματος, ενός σχολικού οργανισμού, μίας δημοτικής ενότητας ή πόλης. Μέσα σε αυτό το εκπαιδευτικό και κοινωνικό πλαίσιο μαθαίνει να διαχειρίζεται τους συμβιβασμούς και τις συγκρούσεις, που συνεπάγεται η οργανωμένη κοινωνικά ζωή. Στην εποχή που ζούμε, είναι σημαντικό το σχολείο να λειτουργεί ως κοιτίδα δημοκρατικής και συμμετοχικής οργάνωσης, όπου η έμφυτη τάση του παιδιού να εμπλέκεται ενεργά σε καθημερινές καταστάσεις, ενισχύεται και ισχυροποιείται, έτσι ώστε ως ενήλικας να επιδεικνύει μία ιδιαίτερη πολιτική ετοιμότητα με έμφυτα και επίκτητα αντανακλαστικά δημοκρατικής ικανότητας και αντίληψης. Είναι σημαντικό το σχολείο από τη μικρή ηλικιακή ομάδα των μαθητών/τριών της προσχολικής αγωγής να δημιουργεί συνθήκες προβληματισμού σε σχέση με καθημερινά πρακτικά θέματα που αντιμετωπίζει η σχολική κοινότητα, να σχεδιάζει το πλαίσιο που επιτρέπει στα παιδιά να αναλάβουν ενεργό ρόλο και δράση για το σχολικό κτήριο αλλά και τις οργανωμένες δραστηριότητες του ωρολογίου προγράμματος που τα αφορά αφήνοντάς τους το περιθώριο να δοκιμάσουν έμπρακτά δημοκρατικές τεχνικές και πρακτικές. Η παρούσα διατριβή περιγράφει τα στάδια ανάπτυξης της εργαλειοθήκης δημοκρατίας του Νηπιαγωγείου Ροδόπολης Αττικής, δηλαδή τη συλλογική πορεία προς τη συνδιαμόρφωση ενός οργανωμένου τρόπου λειτουργίας με στοιχεία αυτοδιαχείρισης της σχολικής τάξης με στόχο την έμπρακτη απόδοση του ρόλου του ενεργού πολίτη στον/στη μαθητή/τρια. Η εργαλειοθήκη αυτή, η οποία προέκυψε μέσα από έναν ανοικτό σχεδιασμό, περιλαμβάνει πρακτικές εφαρμογές, και εργαλεία συμμετοχικού σχεδιασμού για την αυτό-οργάνωση της τάξης του νηπιαγωγείου. Επιπλέον, θέτει σε σημαντική θέση την έννοια της τεχνολογίας και της πρωτότυπης κατασκευής που οι μαθητές/τριες χρησιμοποίησαν ως μέσο αλλά και ως υλικό για τη δημιουργία των δικών τους τεχνουργημάτων και εν τέλει ως δυναμικό εργαλείο αυτό-οργάνωσης και διαβούλευσης με την τοπική κοινότητα, τον σύλλογο γονέων αλλά και το Δημοτικό Σχολείο της Ροδόπολης. Στο πλαίσιο της παρούσας διατριβής, με βάση τα παραπάνω σχεδιάστηκαν και αναπτύχθηκαν κατάλληλες μαθησιακές εμπειρίες, οι οποίες ενσωματώθηκαν στο υποχρεωτικό αλλά και προαιρετικό ωρολόγιο πρόγραμμα του νηπιαγωγείου, αποτελώντας τη βάση για την καλλιέργεια της άμεσης συμμετοχικής δημοκρατίας και της ενεργής πολιτειότητας ως μία ιδεολογία που θα εξελιχθεί σε φιλοσοφία και τρόπο ζωής. Τα αποτελέσματα της έρευνας αλλά και οι απόψεις των γονέων κρίθηκαν ως δεδομένα ιδιαίτερα ενθαρρυντικά και σημαντικά καθώς τόνισαν το ενδιαφέρον των παιδιών για συμμετοχή σε συλλογικές δημοκρατικές δράσεις, ενώ παράλληλα ανέδειξαν την καλλιέργεια μίας μορφής δημοκρατικής νοημοσύνης που εκφράστηκε στο οικογενειακό περιβάλλον με αυθόρμητο τρόπο. Η συγκεκριμένη εκπαιδευτική προσέγγιση βρίσκεται σε πλήρη εναρμόνιση με τους γενικότερους εκπαιδευτικούς στόχους σε παγκόσμιο επίπεδο σύμφωνα με τους οποίους το παιδί τίθεται στο επίκεντρο των εξελίξεων όχι πλέον ως παθητικός δέκτης αλλά ως συνδιαμορφωτής σε θέματα που το αφορούν άμεσα. Υπό αυτό το πρίσμα, διαφαίνεται πως η εργαλειοθήκη Δημοκρατίας εισάγει μια νέα προοπτική στην καλλιέργεια της πολιτειότητας στο νηπιαγωγείο, αποτελώντας ένα απτό και απεικονιστικό τρόπο εγκαθίδρυσης της αφηρημένης έννοιας της Δημοκρατίας μέσα στο άμεσο σχολικό περιβάλλον των παιδιών. Επιλέγοντας και χρησιμοποιώντας τις προτάσεις, τα μέσα και τα εργαλεία που εμπεριέχονται σε αυτή, η σχολική τάξη μεταμορφώνεται από σύνολο ατόμων σε μία «κοινωνία πολιτών» με σημείο αναφοράς το Νηπιαγωγείο της τοπικής κοινότητας της Ροδόπολης.