Ο ρόλος της οργάνωσης και διοίκησης για ένα αποτελεσματικό σχολείο
Authors: Παντελή Παντελής 
Published: September 2021

Αντικείμενο της παρούσας έρευνας αποτέλεσε η διερεύνηση των αντιλήψεων των εκπαιδευτικών για τα χαρακτηριστικά που βελτιώνουν την αποτελεσματικότητα του σχολείου δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Κύπρο υπό την οπτική της οργάνωσης και της διοίκησής του.Στο θεωρητικό μέρος της μελέτης αυτής γίνεται παρουσίαση των κυριότερων αρχών της διοικητικής επιστήμης. Επίσης μελετάται το θεσμικό πλαίσιο οργάνωσης και λειτουργίας του σχολείου δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Κύπρο.Τα δομικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά του σχολείου, αποτελούν τα βασικά πεδία διερεύνησης της αποτελεσματικότητας του σχολείου. Τα χαρακτηριστικά αυτά κωδικοποιούνται κάτω από τις κύριες συνιστώσες του σχολείου: την ηγεσία και τη διεύθυνση του σχολείου, την οργάνωση και τη δομή του σχολείου, τον εκπαιδευτικό και τη λειτουργία του σχολείου, το περιβάλλον και το κλίμα του σχολείου και τους μαθητές. Με βάση αυτά τα δεδομένα σχεδιάσθηκε και πραγματοποιήθηκε εμπειρική δειγματοληπτική έρευνα σε εκπαιδευτικούς δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε σχολεία της Κύπρου, με κύριο ερώτημα: ποια στοιχεία συνθέτουν το αποτελεσματικό σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και ποια οργανωτική και διοικητική πρακτική μπορεί να το κάνει πιο αποτελεσματικό;Τα εμπειρικά δεδομένα αναλύθηκαν και παρουσιάζονται με τη χρήση στατιστικής ανάλυσης και καταγράφονται σε πίνακες συχνοτήτων με τη μορφή αριθμητικής μεταβλητής και υπολογισμό στατιστικών μέτρων κεντρικής τάσης και διασποράς. Για την καλύτερη παρουσίαση της πολυδιάστατης όψης της σχολικής οργάνωσης και την κατανόηση του συστήματός της, παρουσιάζονται: συσχετισμοί των μερών της σχολικής οργάνωσης, κατάταξη των δηλώσεων για τον εννοιολογικό προσδιορισμό της αποτελεσματικότητας του σχολείου, οι ηγετικές μορφές συμπεριφοράς που προσδιορίζουν το αποτελεσματικό σχολείο και περιγράφουν την κατάσταση στο σχολείο, ανάλυση των δεδομένων με χρήση της μεθόδου της πολυδιαστατικής κλιμάκωσης και παραγοντικές αναλύσεις.Τα ευρήματα της έρευνας είναι σημαντικά γιατί μπορούν να συνεισφέρουν στον προσδιορισμό της αποτελεσματικότητας του σχολείου και βοηθούν στην αποτύπωση της οργανωτικής και διοικητικής πρακτικής, η οποία είναι αναγκαία σε κάθε προσπάθεια ενίσχυσης της αποτελεσματικότητας του σχολείου. Επίσης αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα των παραγόντων που συμβάλλουν στη δημιουργία αποτελεσματικού σχολείου.Τα κυριότερα ευρήματα της έρευνας συνοψίζονται στα ακόλουθα: Η αποτελεσματικότητα του σχολείου από εννοιολογική άποψη προσδιορίζεται σε μεγαλύτερο βαθμό κατά σειρά από:o το μαθητή,o το περιβάλλον και κλίμα του σχολείου,o τον εκπαιδευτικό και τη λειτουργία του σχολείου,o την ηγεσία – διεύθυνση του σχολείου καιo την οργάνωση και δομή του σχολείου. Η αποτελεσματικότητα του σχολείου σε ότι αφορά την κατάστασή του αποτυπώνεται κατά σειρά από:o τη λειτουργία του σχολείουo την ηγεσία και τη διεύθυνση του σχολείου το περιβάλλον και το κλίμα του σχολείου Οι εκπαιδευτικοί ιεραρχούν ως περισσότερο σημαντικά κατά σειρά:o την ηγεσία – διεύθυνση του σχολείουo τον εκπαιδευτικό και τη λειτουργία του σχολείουo την οργάνωση και δομή του σχολείουo το μαθητή,o το περιβάλλον και κλίμα του σχολείου, Όλα τα συστατικά στοιχεία του σχολείου προσδιορίζουν σε πολύ μεγάλο βαθμό την αποτελεσματικότητα του σχολείου, τόσο από εννοιολογική άποψη, όσο και στην πράξη αποτυπώνοντας την υπάρχουσα κατάσταση. Έτσι εγκυροποιείται η συστημική προσέγγιση του σχολείου και επιβεβαιώνεται η πολυπλοκότητα προσδιορισμού της αποτελεσματικότητας. Σε ότι αφορά τα ηγετικά στυλ συμπεριφοράς το αποτελεσματικό σχολείο προσδιορίζεται σε μεγαλύτερο βαθμό από το διαχειριστικό στυλ διοίκησης και ακολούθως από το συμμετοχικό – δημοκρατικό. Στην πράξη, σε ότι αφορά το ηγετικό στυλ, η κατάσταση αποτυπώνεται από την ανθρωπιστική μορφή συμπεριφοράς. Η τυποποίηση δε χαρακτηρίζει το σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης τόσο σε διοικητικά θέματα, όσο και σε θέματα διδασκαλίας και παιδαγωγικής προσέγγισης. Στη παραγοντική ανάλυση που έγινε ο πρώτος παράγοντας αναφέρεται στην ενεργοποίηση του μαθητή και γενικά στην ποιοτική εργασία που χρειάζεται να γίνεται και αφορά τις πραγματικές ανάγκες του και ο δεύτερος παράγοντας στην οργανωτική και διοικητική ικανότητα της διεύθυνσης του σχολείου. Υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης της αποτελεσματικότητας του σχολείου,σύμφωνα με τον εννοιολογικό προσδιορισμό και την αποτύπωση της υπάρχουσας κατάστασης.Ακόμη σημειώνεται:Η ιδιαιτερότητα της σχολικής οργάνωσης καθώς και η σημαντικότητα της διοίκησης στην αποτελεσματικότητα του σχολείου δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.Η πολυπλοκότητα της αποτελεσματικότητας του σχολείου, αφού οι εκπαιδευτικοί αποδίδουν σε πλήθος χαρακτηριστικών σημαντικό βαθμό συμμετοχής στην αποτελεσματικότητά του. Στα σχολεία έχουμε να κάνουμε κυρίως με ανθρώπους και για αυτό χρειάζεται να δίνεται ιδιαίτερη σημασία στη διοίκηση μέσω συναισθημάτων.Οι αποτελεσματικοί ηγέτες, κάνουν χρήση της επιρροής τους, ώστε να εμπνέουν και καθοδηγούν όλα τα μέλη της σχολικής οργάνωσης, εργαζόμενους και μαθητές και να ενεργούν κατά περίπτωση.Το αποτελεσματικό σχολείο προσδιορίζεται κατά πρώτο από τους μαθητές του,όμως η ηγεσία και η διεύθυνσή του το χαρακτηρίζουν.Πιστεύουμε ότι με την έρευνα προστίθεται ένα λιθαράκι στον καθορισμό και την εφαρμογή της εκπαιδευτικής πολιτικής, ώστε να έχουμε πιο αποτελεσματικά σχολεία.