Η επίδραση της άσκησης στη λειτουργικότητα του άνω άκρου, στην εκτέλεση των δραστηριοτήτων καθημερινής ζωής (ΔΚΖ) και στην ποιότητα ζωής των ασθενών με συστηματικό ερυθηματώδη λύκο (ΣΕΛ)
Authors: Κεραμιώτου Κυριακή 
Published: February 2022

Σκοπός. Η διδακτορική διατριβή αποτελείται από 3 μέρη – δημοσιευμένες εργασίες. Στην 1η εργασία αξιολογήθηκαν η λειτουργικότητα και η εκτέλεση των ΔΚΖ των ασθενών με ΣΕΛ σε σύγκριση με υγιείς μάρτυρες, καθώς και πιθανές συσχετίσεις με δημογραφικά και σχετιζόμενα με τη νόσο χαρακτηριστικά. Η 2η εργασία ερευνά την επίδραση της άσκησης άνω άκρων στη λειτουργικότητα, στην εκτέλεση των Δραστηριοτήτων Καθημερινής Ζωής (ΔΚΖ) και στην ποιότητα ζωής των ασθενών με Συστηματικό Ερυθηματώδη Λύκο (ΣΕΛ). Στην 3η εργασία εξετάστηκε η σχέση μεταξύ του ερωτηματολογίου SLICC - Frailty Index (SLICC-FI) και των μετρήσεων λειτουργικότητας, εκτέλεσης ΔΚΖ και ποιότητας ζωής των ασθενών με ΣΕΛ. Μέθοδοι. Στην 1η εργασία, η λειτουργικότητα (δύναμη λαβής, συλληπτική δύναμη, επιδεξιότητα) και η εκτέλεση ΔΚΖ αξιολογήθηκαν σε 240 ασθενείς με ΣΕΛ και 122 υγιείς μάρτυρες εξομοιωμένους ως προς την ηλικία και το φύλο. Πραγματοποιήθηκε ανάλυση παλινδρόμησης για την αξιολόγηση των καθοριστικών παραγόντων που οδηγούν στην δυσλειτουργία των άνω άκρων. Στη 2η εργασία πραγματοποιήθηκε μία πιλοτική τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη ανοιχτή μελέτη, διάρκειας 24 εβδομάδων. Τα κριτήρια εισαγωγής περιλάμβαναν αρθραλγίες άνω άκρων, Disabilities of Arm, Shoulder and Hand (DASH) score>10 και σταθερή φαρμακευτική αγωγή για 3 μήνες. Οι ασθενείς χωρίστηκαν τυχαία στην ομάδα άσκησης ή στην ομάδα ελέγχου. Η ομάδα άσκησης εκτέλεσε ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα ασκήσεων, διάρκειας 30’ καθημερινά για 12 εβδομάδες. Και οι δύο ομάδες αξιολογήθηκαν στις 0, 6, 12 και 24 εβδομάδες ως προς την εκτέλεση των ΔΚΖ με τα ερωτηματολόγια DASH και HAQ, την δύναμη λαβής και τη συλληπτική δύναμη με τα εργαλεία Jamar dynamometer και pinch gauge αντίστοιχα, την επιδεξιότητα με το εργαλείο Purdue pegboard test, την ποιότητα ζωής με το ερωτηματολόγιο LUPUSQoL και τον πόνο με την κλίμακα VAS. Στην 3η εργασία εκτιμήθηκε ο δείκτης ευπάθειας (frailty index) σε 240 ασθενείς με ΣΕΛ με το ερωτηματολόγιο SLICC-FI, το οποίο ελέγχει το βαθμό ευπάθειας των ασθενών με ΣΕΛ με βάση την παρουσία 48 προβλημάτων υγείας (14 για ενεργό φλεγμονή, 14 για οργανική βλάβη, 6 για συννοσηρότητες και 14 για μειωμένη λειτουργικότητα, κινητικότητα, στάση υγείας και ψυχική υγεία). Ακολούθησε ανάλυση παλινδρόμησης για την αξιολόγηση της συσχέτισης μεταξύ του SLICC-FI με DASH, HAQ, grip strength, purdue και LUPUSQoL.Αποτελέσματα. Στην 1η εργασία η συγχρονική μελέτη περιλάμβανε 240 ασθενείς με ΣΕΛ (90% γυναίκες, μέση (ΤΑ) ηλικία: 47,63 (13,01), διάμεση διάρκεια νόσου (IQR): 9 (4-16). Όλες οι μεταβλητές της λειτουργικότητας των χεριών και της εκτέλεσης ΔΚΖ ήταν σημαντικά μειωμένες σε ολόκληρη την κοόρτη του SLE ακόμη και στην υποομάδα ασθενών με χαμηλή ενεργότητα νόσου (LLDAS) (n=157), σε σύγκριση με υγιή άτομα (p<0,05).Ο πόνος στις αρθρώσεις, που συχνά υποτιμάται στον ΣΕΛ, ήταν ο κύριος καθοριστικός παράγοντας της λειτουργικότητας και εκτέλεσης ΔΚΖ σε μοντέλα πολλαπλής παλινδρόμησης. Επιπλέον, η ηλικία συσχετίστηκε με τη δύναμη λαβής και τα purdue scoreς, το φύλο με τη δύναμη λαβής, η αρθρίτιδα με DASH και HAQ και η χρήση ανοσοκατασταλτικών με DASH, HAQ και δύναμη λαβής. Ομοίως, στους ασθενείς σε LLDAS, οι επώδυνες αρθρώσεις συσχετίστηκαν με DASH και HAQ, ηλικία με δύναμη λαβής και purdue score (p<0,001), το φύλο με δύναμη λαβής και τα ανοσοκατασταλτικά με HAQ και δύναμη λαβής. Στη 2η εργασία αναλύθηκαν δεδομένα από 32 ασθενείς που κατανεμήθηκαν στην ομάδα άσκησης και από 30 ασθενείς στην ομάδα ελέγχου. Παρατηρήθηκε σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων σε ποσοστιαίες αλλαγές του DASH, του HAQ, της δύναμης λαβής, της συλληπτικής δύναμης, των τομέων του LupusQoL σωματική υγεία και κόπωση και του VAS score από την έναρξη στις 6, 12 και 24 εβδομάδες και από την έναρξη στις 12 εβδομάδες για το τεστ επιδεξιότητας (p<0,001). Δεν παρατηρήθηκε αλληλεπίδραση μεταξύ της άσκησης και της δραστηριότητας της νόσου ή της χρήσης φαρμάκων κατά την έναρξη και κατά την περίοδο παρατήρησης.Στην 3η εργασία η μέση τιμή (ΤΑ) του SLICC-FI ήταν 0,09 (0,06). Σαράντα τρεις (17,9%) ασθενείς ταξινομήθηκαν ως εύρωστοι, 105 (43,8%) ως σχετικά λιγότερο υγιείς, 77 (32,1%) ως λιγότερο υγιείς και 15 (6,2%) ως ευπαθείς. Σε μονοπαραγοντική ανάλυση, το SLICC-FI συσχετίστηκε σημαντικά με το DASH και το HAQ με μια αντίστροφη συσχέτιση με τη δύναμη λαβής, τη συλληπτική δύναμη και όλα τα purdue scoreς (όλα p<0,001). Βρέθηκε αρνητική συσχέτιση μεταξύ του SLICC-FI και όλων των τομέων του LupusQoL (όλα p<0,001). Όλες οι συσχετίσεις παρέμειναν στατιστικά σημαντικές στην πολυπαραγοντική ανάλυση παλινδρόμησης, μετά από στάθμιση για την ηλικία, τη διάρκεια της νόσου, το SLEDAI-2K, το SLICC, την ανοσοκατασταλτική αγωγή, τα κορτικοστεροειδή και το Charlson score.Συμπεράσματα. Η λειτουργικότητα και η εκτέλεση των ΔΚΖ είναι σημαντικά μειωμένες στον ΣΕΛ, ακόμη και σε ασθενείς με χαμηλή ενεργότητα νόσου (LLDAS), υποδηλώνοντας την ανάγκη αξιολόγησης και αντιμετώπισής τους στην κλινική πρακτική. Η άσκηση των άνω άκρων βελτιώνει σημαντικά τη λειτουργία των χεριών, τον πόνο, την απόδοση της καθημερινής δραστηριότητας και την ποιότητα ζωής στον ΣΕΛ. Το SLICC-FI συσχετίζεται ανεξάρτητα με την μειωμένη λειτουργικότητα, την εκτέλεση των ΔΚΖ και την μειωμένη ποιότητα ζωής και μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό ασθενών που χρειάζονται πρόσθετες παρεμβάσεις πέρα από τη συνήθη φροντίδα.