Narrative production in high-functioning children with autism during the preschool period
Authors: Παπαδημητρίου Ειρήνη 
Published: September 2023

Εισαγωγή: Οι περισσότερες έρευνες σχετικά με την παραγωγή αφηγηματικού λόγου σε αυτιστικά παιδιά συγκρίνουν τις δεξιότητές τους με άλλες νευροαναπτυξιακές διαταραχές ή παιδιά τυπικής ανάπτυξης (ΤΑ). Παράλληλα, καθώς πολύ λίγες μελέτες έχουν διερευνήσει την παραγωγή αφηγηματικού λόγου σε αυτιστικά παιδιά στην προσχολική ηλικία, υπάρχουν περιορισμένα δεδομένα σχετικά με τις δυσκολίες που παρατηρούνται σε αυτές τις ηλικίες έτσι ώστε να αποτελούν συγκεκριμένους στόχους παρέμβασης και συνεπώς βέλτιστα αποτελέσματα. Σκοποί: Σκοπός της διατομεακή αυτής μελέτης ήταν η διερεύνηση της αναπτυξιακής εξέλιξη της παραγωγής αφηγηματικού λόγου στην προσχολική ηλικία και η εξαγωγή των παραμέτρων που αποτυπώνουν την μεγαλύτερη δυσκολία στις εξεταζόμενες ηλικίες με σκοπό την διαμόρφωση θεραπευτικών στόχων για την βελτίωση των αφηγηματικών δεξιοτήτων που είναι άμεσα συνδεδεμένες με τις μελλοντικές μαθησιακές και κοινωνικές δεξιότητες των αυτιστικών παιδιών. Οι στόχοι ήταν η διερεύνηση του: (1) πώς εξελίσσονται οι αφηγηματικές δεξιότητες στα αυτιστικά παιδιά προσχολικής ηλικίας (χωρισμένα σε τρείς διαδοχικές ηλικιακές ομάδες) στο επίπεδο της: α) μακροδομής και β) μικροδομής, και (2) αν υπάρχει θετική συσχέτιση μεταξύ γλωσσικών δεξιοτήτων, δεξιοτήτων Θεωρίας του Νου (ΘτΝ) και παραγωγής αφηγηματικού λόγου στις εξεταζόμενες ηλικιακές ομάδες. Mέθοδος: Συμμετέχοντες: 96 αυτιστικά παιδιά (76 αγόρια) αυτισμό (IQ >70; DSM-V Level 1) τριών ηλικιακών ομάδων: τεσσάρων, πέντε, και έξι ετών συμμετείχαν στην έρευνα. Η κάθε ηλικιακή ομάδα αποτελούνταν από 32 παιδιά (Mηλικίας =4.6, Mηλικίας =5.4, Mηλικίας =6.4, αντίστοιχα). Εργαλεία: Για τον έλεγχο των αφηγηματικών δεξιοτήτων χρησιμοποιήθηκαν δύο ιστορίες με εικόνες με την μορφή της αναδιήγησης. Τα αφηγήματα εξετάστηκαν ως προς την μακροδομή (μήκος αφηγήματος, οργάνωση επεισοδίων, ανάπτυξη χαρακτήρων και σύνολο των μονάδων πληροφόρησης, και τη μικροδομή (λεξιλογική πολυπλοκότητα και συντακτική πολυπλοκότητα). Παράλληλα αξιολογήθηκαν οι γλωσσικές δεξιότητές των παιδιών (γλωσσική αντίληψη και έκφραση), η αντίληψη και η ΘτΝ. Αποτελέσματα: Δεν παρατηρήθηκε αναπτυξιακή εξέλιξη στις στο επίπεδο της μικροδομής των ιστοριών που αναδιήγηθηκαν τα παιδιά. Παρατηρήθηκε σημαντική βελτίωση σε σχέση με το μήκος αφηγήματος των παιδιών που ήταν έξι ετών σε σχέση με τις μικρότερες ηλικιακές ομάδες και μπορούσαν ν ανακαλούν περισσότερες κύριες πληροφοριακές μονάδες της ιστορίας που άκουσαν. Παρ’ όλα αυτά ακόμη και τα παιδιών που ήταν έξι ετών όπως οι προηγούμενες ηλικιακές ομάδες παρουσίαζαν σημαντικές δυσκολίες στην οργάνωση των αφηγημάτων τους σε επίπεδο μακροδομής. Επίσης παρά την βελτίωση των δεξιοτήτων της ΘτΝ που παρατηρήθηκαν στις ομάδες των παιδιών που ήταν έξι ετών, τα εξάχρονα δεν μπόρεσαν να χρησιμοποιήσουν κατάλληλα τις δεξιότητες αυτές ώστε να εισαγάγουν σωστά τους χαρακτήρες του αφηγήματος ούτε για να αναφερθούν στην εσωτερική κατάσταση των χαρακτήρων της ιστορίας με αποτέλεσμα να επηρεάζεται σημαντικά η συνοχή των ιστοριών τους. Παρατηρήθηκαν επίσης πολύ λίγες θετικές συσχετίσεις μεταξύ γλωσσικών δεξιοτήτων και παραγωγής αφηγηματικού λόγου. Συγκεκριμένα στην ομάδα των παιδιών ηλικίας τεσσάρων ετών, ο αριθμός των κυρίων πληροφοριακών μονάδων που ανακλήθηκαν συσχετίζονταν σημαντικά με τη μορφοσυντακτική κατανόησή τους ενώ, στις μεγαλύτερες ηλικίες (πέντε και έξι ετών, αντίστοιχα) προέκυψε θετική συσχέτιση με την γραμματική επάρκεια. Η μοναδική συσχέτιση που βρέθηκε μεταξύ ΘτΝ και παραμέτρων μακροδομής ήταν αυτή μεταξύ της ΘτΝ και του αριθμού πληροφοριακών μονάδων που ανακλήθηκαν από τα παιδιά και των τριών ομάδων. Συμπεράσματα: Η παρούσα μελέτη ανέδειξε την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα σε αυτιστικά παιδιά για την διερεύνηση των αναπτυξιακών οροσήμων της αφηγηματικής ικανότητας τους και τον σχεδιασμό στόχων θεραπευτικής παρέμβασης. Η μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετώπισαν τα παιδιά της παρούσας μελέτης ήταν η αδυναμία τους να οργανώσουν τον αφηγηματικό λόγο τους, μια δυσκολία που φαίνεται να αποτελεί τον κύριο στόχο κάθε σχετικής θεραπευτικής παρέμβασης. Παρά τη βελτίωση των γλωσσικών τους δεξιοτήτων (όπως αυτές αξιολογήθηκαν από σταθμισμένες γλωσσικές δοκιμασίες) χάρη στην αναπτυξιακή ωριμότητα, τα πραγματολογικά ελλείματα φάνηκαν να επηρεάζουν σημαντικά οργάνωση των παραγόμενων ιστοριών και στις τρεις ηλικιακές ομάδες.