Ενδοθηλιακά προγονικά κύτταρα και περιφερική νευροπάθεια σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2
Authors: Δημητρακοπούλου Ναταλία 
Published: February 2022

Η υπεργλυκαιμία αποτελεί τον κύριο παράγοντα που συμβάλλει στην ανάπτυξη της διαβητικής περιφερικής νευροπάθειας (ΔΠΝ) στους ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) τύπου 2, καθώς επιδρά στα νευρικά κύτταρα και προκαλεί μικροαγγειοπάθεια στα μικρά αγγεία των περιφερικών νεύρων (στα αγγεία του ενδονευρίου, του περινευρίου και του επινευρίου). Κύριος συντελεστής της νευρικής βλάβης θεωρείται το οξειδωτικό στρες και οι δραστικές μορφές οξυγόνου (reactive oxygen species, ROS) φαίνεται ότι διαταράσσουν την αγγειοδιαστολή στα αγγεία του επινευρίου οδηγώντας με τον τρόπο αυτό σε αγγειοσύσπαση και λειτουργική ισχαιμία του νευρικού ιστού. Τα ενδοθηλιακά προγονικά κύτταρα (endothelial progenitor cells, EPCs) διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ομοιόσταση των τροφικών αγγείων των νεύρων (vasa nervorum), καθώς ελαττωματικοί μηχανισμοί στην επιδιόρθωση του ενδοθηλίου και στη νεοαγγειογένεση πιθανώς συμβάλλουν ακόμη περισσότερο στην ισχαιμία του νευρικού ιστού. Υπό φυσιολογικές συνθήκες τα EPCs κινητοποιούνται από το μυελό των οστών στο σημείο της βλάβης όπου παράγουν διάφορους αγγειογενετικούς και νευροτροφικούς παράγοντες ή διαφοροποιούνται σε ώριμα ενδοθηλιακά κύτταρα και συντονίζουν την επανενδοθηλιοποίηση και τη νεοαγγειογένεση.Από πολλές μελέτες έχει δειχθεί ότι ο αριθμός των EPCs είναι μειωμένος σε ασθενείς με ΣΔ και μειώνεται ακόμη περισσότερο όταν συνυπάρχουν μακροαγγειακές επιπλοκές. Μολαταύτα, η συσχέτιση της δυσλειτουργίας των EPCs με τις διαβητικές μικροαγγειακές επιπλοκές είναι πιο σύνθετη και όχι εκτενώς μελετημένη και ο ρόλος των EPCs στη διαβητική περιφερική νευροπάθεια (ΔΠΝ) δεν έχει διερευνηθεί.Ο σκοπός της συγχρονικής αυτής μελέτης ήταν να αναζητηθούν διαφορές στον αριθμό των κυκλοφορούντων προγονικών κύτταρων (circulating progenitor cells, CPCs) και σε 6 φαινότυπους των προγονικών ενδοθηλιακών κυττάρων (endothelial progenitor cells, EPCs) στον ορό ασθενών με ΣΔ τύπου 2, με και χωρίς ΔΠΝ. Εξετάσθηκαν συνολικά 105 άτομα χωρίς κλινική μακροαγγειακή νόσο: 50 ασθενείς με ΣΔ2 και ΔΠΝ, 30 ασθενείς με ΣΔ2 χωρίς ΔΠΝ, και 25 υγιείς μάρτυρες. Η μέτρηση των CPCs και των 6 διαφορετικών φαινοτύπων EPCs έγινε με κυτταρομετρία ροής. Για την ταυτοποίηση των διαφορετικών φαινοτύπων των EPCs χρησιμοποιήθηκαν διάφοροι συνδυασμοί δεικτών: CD45dim/CD34⁺,CD45dim/CD34⁺/CD309⁺,CD45dim/CD34⁺/CD31⁺, CD45dim/CD34⁺/CD309⁺/CD31⁺,CD45dim/CD34⁺/CD309⁺/CD133⁺ CD45dim/CD34⁺/CD309⁺/CD133⁺/CD31⁺. Ταυτόχρονα μετρήθηκαν τα επίπεδα των: αυξητικού παράγοντα αγγειακού ενδοθηλίου (vascular endothelial growth factor, VEGF), προερχόμενου από κύτταρα του στρώματος παράγοντα-1 (stromal cell-derived factor 1, SDF-1), μόριου προσκόλλησης αγγειακού κυττάρου-1 (vascular cell adhesion protein-1, VCAM-1), μόριου διακυτταρικής προσκόλλησης-1 (intracellular radhesion molecule-1, ICAM-1) και του παράγοντα νέκρωσης των όγκων (tumor necrosis factor, TNFa) στον ορό των εξεταζομένων και οι μετρήσεις έγιναν με διαθέσιμα στο εμπόριο αντιδραστήρια. Δεν παρατηρήθηκε διαφορά στον αριθμό των CPCs μεταξύ των 3 ομάδων εξεταζομένων, ενώ όλοι οι μελετηθέντες φαινότυποι των EPCs διέφεραν σε στατιστικά σημαντικό βαθμό ανάμεσα στις 3 ομάδες. Οι ασθενείς με ΣΔ2 και ΔΠΝ είχαν στατιστικά σημαντικά υψηλότερο αριθμό των 5 φαινοτύπων EPCs σε σύγκριση με τους ασθενείς με ΣΔ2 χωρίς ΔΠΝ, καθώς επίσης στατιστικά σημαντικά υψηλότερο αριθμό EPCs σε σχέση με τους υγιείς μάρτυρες. Οι τιμές των VEFG, VCAM-1, ICAM-1 και TNFa δε διέφεραν ανάμεσα στις 3 ομάδες, ωστόσο οι ασθενείς με ΔΠΝ είχαν στατιστικά σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα SDF-1 σε σχέση με τους υγιείς μάρτυρες.Συμπερασματικά, αρκετοί φαινότυποι EPCs είναι αυξημένοι σε ασθενείς με ΔΠΝ σε σύγκριση με ασθενείς χωρίς ΔΠΝ και σε σύγκριση με υγιείς μάρτυρες, ενώ συγχρόνως τα επίπεδα SDF-1 είναι μειωμένα στους ασθενείς με ΔΠΝ. Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι η ΔΠΝ πιθανώς σχετίζεται με διαταραχή στη μεταναστευτική ικανότητα των EPCs και στην ικανότητα τους για προσκόλληση, σχηματισμό αποικιών και ενσωμάτωση στο ενδοθήλιο που έχει υποστεί βλάβες.