Strategies for teaching English as a third language in the culturally and linguistically diverse classroom
Authors: Παπαλεξάτου Ευαγγελία 
Published: November 2021

Η εξέλιξη της Αγγλικής ως διεθνούς γλώσσας και η αυξημένη κινητικότητα των λαών λόγω της παγκοσμιοποίησης κάνουν επιτακτική την ανάγκη να επαναπροσδιοριστούν οι καθιερωμένες προσεγγίσεις στην παραδοσιακή δομή του «έθνους» και να επαναξιολογηθούν και αναδομηθούν οι υπάρχουσες αντιλήψεις και πρακτικές για τη διαπολιτισμικότητα. Συγκεκριμένα στον τομέα της εκπαίδευσης, οι σχολικές τάξεις χαρακτηρίζονται από έντονη ετερότητα, η οποία μπορεί να εκδηλωθεί με ποικίλες μορφές, όπως είναι οι πολιτισμικά και γλωσσικά διαφοροποιημένοι μαθητές, οι μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, και / ή οι χαρισματικοί-ταλαντούχοι μαθητές. Ειδικότερα, διδακτικά και μαθησιακά περιβάλλοντα που αποτελούνται από πολιτισμικά και γλωσσικά διαφοροποιημένους μαθητές προϋποθέτουν ενδελεχή σχεδιασμό και επιμελή προετοιμασία του αναλυτικού προγράμματος και, παράλληλα, παροχή υψηλής ποιότητας διδασκαλίας της Αγγλικής γλώσσας.Με βάση τα προαναφερθέντα, και δεδομένου ότι παραμένει άγνωστος μέχρι στιγμής ο βαθμός στον οποίο οι Έλληνες εκπαιδευτικοί της Αγγλικής γλώσσας θεωρούνται επαρκώς καταρτισμένοι να διδάξουν την Αγγλική γλώσσα σε τρίγλωσσους μαθητές, καταγράφεται παγκοσμίως μια αυξανόμενη ζήτηση όχι μόνο για ικανούς ομιλητές της Αγγλικής γλώσσας, αλλά και για ικανούς εκπαιδευτικούς της Αγγλικής και για αποτελεσματική διδασκαλία της ξένης γλώσσας. Στόχο των εκπαιδευτικών πλέον δεν αποτελεί η μετάδοση μιας δεύτερης γλώσσας σε ένα μονόγλωσσο μαθητικό κοινό. Η νέα σχολική πραγματικότητα απαιτεί εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις προκειμένου να ικανοποιηθούν οι ανάγκες των διαφοροποιημένων μαθητικών πληθυσμών, οι οποίοι μεταφέρουν τις μητρικές τους γλώσσες και τον πολιτισμό τους στην τυπική σχολική τάξη. Στο πλαίσιο αυτό, η παρούσα διατριβή επιδιώκει αρχικά να περιγράψει την ισχύουσα κατάσταση στις σχολικές μονάδες της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας, όπου η Αγγλική διδάσκεται ως τρίτη γλώσσα σε δίγλωσσους μαθητές. Αναλυτικότερα, διερευνώνται οι απόψεις, καθώς και η κατάρτιση των Ελλήνων εκπαιδευτικών της Αγγλικής αναφορικά με τη διαπολιτισμικότητα και τις προσεγγίσεις καθώς επίσης και τις πρακτικές που υιοθετούν για να διδάξουν την Αγγλική ως τρίτη γλώσσα σε πολιτισμικά μεικτές τάξεις. Στη συνέχεια, η μελέτη διερευνά τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές για τη διδασκαλία της Αγγλικής γλώσσας σε μαθητές που μπορεί να διαφοροποιούνται εθνικά, φυλετικά και / ή γλωσσολογικά από τους μονόγλωσσους μαθητές στην μεικτή ελληνική τάξη. Με αυτόν τον τρόπο, υποθέτουμε ότι μπορούν να αναδειχθούν τυχόν αδυναμίες και κενά στη διδασκαλία, εκμάθηση και κατάκτηση της τρίτης γλώσσας. Παράλληλα, θεωρούμε ότι σε συνδυασμό με τη διερεύνηση των επαγγελματικών βιωμάτων των εκπαιδευτικών της Αγγλικής, μπορούν να κατατεθούν προτάσεις για την βέλτιστη επαγγελματική ανάπτυξή τους με απώτερο στόχο να ανταποκρίνονται εκείνοι στις ανάγκες αυτού του μοναδικού και ιδιαίτερου μαθητικού πληθυσμού. Υπό αυτό το πρίσμα, η παρούσα έρευνα φιλοδοξεί να καλύψει το κενό που παρατηρείται στην υπάρχουσα αρθρογραφία και βιβλιογραφία σχετικά με τη διδασκαλία της τρίτης γλώσσας στο ελληνικό εκπαιδευτικό πλαίσιο της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, παρέχοντας συγχρόνως προτάσεις για τη βελτίωση της παρούσας κατάστασης.Για την επίτευξη του σκοπού και των στόχων που αναφέρθηκαν χρησιμοποιήθηκε μικτή μεθοδολογία έρευνας. Ως εργαλεία συλλογής ερευνητικών δεδομένων χρησιμοποιήθηκαν το ερωτηματολόγιο, το οποίο διανεμήθηκε σε 93 εν ενεργεία εκπαιδευτικούς Αγγλικής γλώσσας πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας και η ημι-δομημένη συνέντευξη, στην οποία συμμετείχαν 12 εκπαιδευτικοί Αγγλικής γλώσσας. Η ανάλυση των δεδομένων βασίστηκε στο κοινωνικο-κονστρουβιστικό πλαίσιο και στις θεωρίες που το διέπουν, σε συνδυασμό με τη σχετική βιβλιογραφία που αφορά στην εκμάθηση και διδασκαλία της δεύτερης και τρίτης γλώσσας. Τα ευρήματα της έρευνας τόσο από τα ερωτηματολόγια όσο και από τις συνεντεύξεις δεν συγκλίνουν. Ενώ κατέστη εμφανές από τα ερωτηματολόγια ότι η πλειονότητα των εκπαιδευτικών έχουν θετική στάση απέναντι στους γλωσσικά και πολιτισμικά διαφοροποιημένους μαθητές τους, και χρησιμοποιούν διάφορες γενικές μεθοδολογικές πρακτικές, εντούτοις οι συμμετέχοντες απέφυγαν να αναφερθούν σε συγκεκριμένες βασικές στρατηγικές οι οποίες -βάσει ερευνών- αποδεδειγμένα συμβάλλουν στην επιτυχή διδασκαλία και εκμάθηση της τρίτης γλώσσας.Επίσης, παρά το γεγονός ότι οι εκπαιδευτικοί έχουν επίγνωση των πλεονεκτημάτων της πολυγλωσσίας στους μαθητές, η πλειοψηφία αυτών δεν περιλαμβάνει την μητρική τους γλώσσα στην διδασκαλία- παραβλέποντας με αυτόν τον τρόπο τα πιθανά οφέλη μιας τέτοιας στάσης- και αντ’ αυτού επιλέγουν είτε τη δεύτερη (Ελληνικά) είτε την τρίτη (Αγγλικά) γλώσσα. Παρ’ όλα αυτά, εκλαμβάνουν τις μητρικές γλώσσες των μαθητών ως έρεισμα και τις χρησιμοποιούν ως μέσο για την πιο ομαλή εκμάθηση της επιπρόσθετης γλώσσας. Επιπλέον, τα ευρήματα δείχνουν ότι οι εκπαιδευτικοί αντιλαμβάνονται κατά κύριο λόγο το ρόλο τους ως πολιτισμικοί διαμεσολαβητές αλλά δεν έχουν απόλυτη εμπιστοσύνη στις στρατηγικές που χρησιμοποιούν, η πλειοψηφία των οποίων επίσης συναρτάται με τους διάφορους πολιτισμούς που συνυπάρχουν στην τάξη. Αυτό υποδηλώνει την επίπονη προσπάθεια των εκπαιδευτικών να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις του εκάστοτε σχολικού πλαισίου και να το διαχειριστούν αποτελεσματικά.Με βάση όσα έχουν προαναφερθεί, η έρευνα προτρέπει στην αναθεώρηση ή ακόμα και στον εκσυγχρονισμό των διαπολιτισμικών πρακτικών στην ξενόγλωσση τάξη, αλλά και του ευρύτερου νομοθετικού πλαισίου που προσδιορίζει τη διδασκαλία της Αγγλικής γλώσσας σε τρίγλωσσους μαθητές στο Ελληνικό εκπαιδευτικό πλαίσιο. Επιπρόσθετα, τα ευρήματα της έρευνας υποδεικνύουν την επιτακτική ανάγκη η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών να αντικαταστήσει την απλή αναφορά σε θεωρητικές αρχές ή την σπάνια αξιοποίηση ακόμα και την παράλειψη συγκεκριμένων στρατηγικών με ένα συμπαγές επιμορφωτικό πλαίσιο ειδικά σχεδιασμένο για Έλληνες εκπαιδευτικούς της Αγγλικής γλώσσας, το οποίο θα συμπεριλαμβάνει νέες πρωτοβουλίες και κατευθύνσεις για την πρακτική εφαρμογή αποτελεσματικών στρατηγικών διδασκαλίας της τρίτης γλώσσας. Ιδιαίτερα τα ποιοτικά δεδομένα τονίζουν τον κεντρικό ρόλο των εκπαιδευτικών σε μελλοντικές μεταρρυθμιστικές διαδικασίες. Σε αυτά οι εκπαιδευτικοί υποστηρίζουν ότι η επιθυμητή αλλαγή θα έρθει μόνο εάν αναπτυχθούν επιμορφωτικά πλαίσια με συνοχή και εάν δημιουργηθούν εκπαιδευτικές κοινότητες μεταξύ εκπαιδευτικών και εμπειρογνωμόνων. Μια τέτοια μορφή επαγγελματικής ανάπτυξης ίσως έχει σημαντική επίδραση στην ανάπτυξη πιο ισότιμων μαθησιακών περιβαλλόντων καθώς επίσης και στην παροχή ίσων ευκαιριών προς όλους τους μαθητές ώστε να κατακτήσουν μια ξένη ή επιπρόσθετη γλώσσα.