ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ЖОҒАРЫ ОҚУ ОРЫНДАРЫНДА БОЛАШАҚ МАМАНДАРДЫҢ ГЕОЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚҰЗЫРЕТТЕРІН ЖОБАЛАУ МОДЕЛІ
Authors: Akylbekov K.A. , Kaimuldionova K.D. , Karbayeva Sh.Sh. 
Published: October 2023

Qualified human resources and scientific base are the most important factors in the age of global competition. This is due to the fact that modern production requires economically literate, competitive, professionally trained specialists from graduates. That’s why, in order to determine the optimal conditions for the economic education of young people, teacher education is faced with the task of changing the entire education system, supplementing it with new content, using new modern methods, innovative methods and tools of educational activities. In order to improve the system, a variety of disciplines and elective courses are being introduced into the educational practice of schools and technical secondary schools that meet the needs of a market economy. In this regard, one of the key tasks of secondary schools is to prepare graduates for full-fledged professional activities. A full-fledged professional activity includes: the formation of students' mobility, the ability to quickly respond to changes in market conditions; the formation of economic consciousness, the ability to use economic terminology, that is, the formation of economic, including geo-economic competence of the individual. The article proposes one of the possible approaches for developing a design model to determine the formation of geo-economic competencies of a graduate. The designed model allows assessing the level of competence formation at school and for each educational program implemented by vocational education organizations, and also ensures the development of students' abilities for self-improvement and self-development. Key words: globalization, design, model, universities, students, competence, competencies, economic competence, geo-economic competence.

Ғаламдық бәсекелестік кезеңінде білікті адами ресурстар мен ғылыми база ең маңызды факторлар болып табылады. Бұл қазіргі заманғы өндіріс түлектерден экономикалық сауатты, бәсекеге қабілетті, кәсіби дайындығы бар мамандарды талап етуімен байланысты. Сондықтан педагогикалық білім берудің алдында жастарға экономикалық білім берудің оңтайлы жағдайларын анықтауда барлық білім беру жүйесін өзгерту, оны жаңа мазмұнмен толықтыру, жаңа заманауи әдістерді, инновациялық әдістемелерді және білім беру іс-әрекетінің құралдарын қолдану сияқты міндеттерді шешу мәселелерін қойып отыр. Осы мақсат тұрғысынан мектептегі және жоғары кәсіптік білім берудің оқу практикасына нарықтық экономиканың қажеттіліктеріне жауап беретіндей түрлі оқу пәндері мен элективті курстар енгізілуде. Осыған байланысты кәсіптік білім берудің өзекті міндеттерінің бірі түлектерді толыққанды кәсіби қызметке даярлау болып табылады. Толыққанды кәсіби қызмет білім алушылардың ұтқырлығын, нарықтық жағдайдың өзгеруіне тез жауап беру қабілетін қалыптастыруды; экономикалық сананы қалыптастыруды, экономикалық терминологияны қолдана білуді, яғни тұлғаның экономикалық, оның ішінде геоэкономикалық құзіреттілігін қалыптастыруды қарастырады. Мақалада түлектің геоэкономикалық құзыреттерінің қалыптасуын анықтау үшін жобалау моделін даярлау тәсілдерінің бірі ұсынылған. Жобалау моделі мектепте және кәсіби білім беру ұйымдарында жүзеге асырылатын әрбір білім беру бағдарламасы үшін құзіреттіліктің қалыптасу деңгейін бағалауға мүмкіндік береді. Сондай-ақ білім алушылардың өзін-өзі жетілдіру және өзін- өзі дамыту қабілеттерін жетілдіруді қамтамасыз етеді. Түйін сөздер: ғаламдану, жобалау, модель, жоғары оқу орындары, білім алушылар, құзырет, құзыреттілік, экономикалық құзыреттер, геоэкономикалық құзыреттілік.

В эпоху глобальной конкуренции наиболее важными факторами являются квалифицированные человеческие ресурсы и научная база. Это связано с тем, что современное производство требует экономически грамотных, конкурентоспособных, профессионально подготовленных специалистов. Поэтому перед педагогическим образованием ставится решать такие задания, как трансформация всей системы образования, наполнение ее новым содержанием, использование новых современных методов, инновационных методик и средств образовательной деятельности в создании оптимальных условий экономического просвещения молодежи. С этой целью в учебную практику школьного и высшего профессионального образования внедряются различные учебные предметы, элективные курсы, отвечающие потребностям рыночной экономики. В связи с этим, одной из актуальных задач профессионального образования является подготовка выпускников к полноценной профессиональной деятельности. Полноценная профессиональная деятельность предусматривает формирование у обучающихся мобильности, способности быстро реагировать на изменения условий на рынке; формирование экономического сознания, умения оперировать экономической терминологией, т.е. формирование экономической, в т.ч. геоэкономической компетентности личности. В статье предложен один из возможных подходов разработки проектирования модели для определения сформированности геоэкономических компетенций выпускника. Проектированная модель позволяет оценить уровень сформированности компетенции в школе и для каждой образовательной программы, реализуемой организациях профессионального образования, а также обеспечивает развитие способностей обучающихся к самосовершенствованию и саморазвитию. Ключевые слова: глобализация, проектирование, модель, вузы, обучающиеся, компетентность, компетенция, экономическая компетентность, геоэкономическая компетент- ность.