МЕКТЕП ГЕОГРАФИЯСЫН ОҚЫТУДА ҚҰЗЫРЕТТІЛІК ЖӘНЕ ПӘНАРАЛЫҚ ТӘСІЛДІ ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІН ЗЕРТТЕУ
Authors: САРСЕБАЕВА А.М. , АБДИМАНАПОВ Б.Ш. , УСЕНОВ Н.Е. , ИСАКОВ Е.Д. 
Published: October 2023

Глобализация и переход к информационному обществу, а также экологические и социальные изменения, вызывают необходимость изучения широкого спектра проблем, которые включают в себя сложное сочетание явлений и процессов современного образования, проведение специальных исследований объединяющих традиционные дисциплины. Это вызвано тем, что при планировании образовательного и учебного процесса очень важно интегрировать глубокие знания, полученные по отдельным предметам и применять междисциплинарный подход к обучению в условиях среднего образования. В этой связи, исследования в области география и естественных наук были направлены на изучение компетентностного подхода и междисциплинарных особенностей и условий, объединяющих образовательные технологии. В соответствии с поставленной целью, исследования по изучению эффективности использования компетентностного и междисциплинарного подхода в преподавании школьной географии определялись методами теоретического анализа, систематизации, оценки, опроса и кодирования. В проведенном опросе приняли участие 52 учителя средних школ Алатауского района города Алматы, которые ответили на девять поставленных вопросов. Для содержательного анализа полученных ответов, каждый респондент был помечен кодом от P1 до P52. Результаты проведенного опроса показали, что 84,6% учителей географии считают приемлемым проведение занятий на основе междисциплинарного принципа, 11,5% учителей считают, что принцип частично приемлемы, 3,9% ответили что нет необходимости. На вопрос о компетентности учителей в области междисциплинарного образования 55,8% респондентов указали, что они не компетентны в междисциплинарном образовании, 19,2% - частично компетентны, а 25% - компетентны. На ряду с этим, небольшая группа учителей географии придерживается мнения, что уроки географии на недостаточном уровне используют компетентностный подход и междисциплинарный метода обучения. Это мнение, конечно, не было связано с географическими темами, но было связано с особенностями современной учебной программы, которой придерживается отечественная система образования. Таким образом, преподавание уроков географии с использованием компетентностного и междисциплинарного подхода может улучшить когнитивное развитие и абстрактное мышление учащихся, творчество и навыки решения проблем в рамках интеграции различных дисциплин. Однако, учителям для проведения занятий на основе компетентностного и междисциплинарного подхода необходимо заранее составить с учителями- предметниками тематический план, разработать методику и разработать плановую подготовку. Ключевые слова: география, методика обучения, компетентностный подход, междисциплинарное обучение, оценка эффективности.

Жаһандану және ақпараттық қоғамға көшу, сондай-ақ экологиялық және әлеуметтік өзгерістер қазіргі заманғы білім беру құбылыстары мен процестерінің күрделі үйлесімін, дәстүрлі пәндерді біріктіретін арнайы зерттеулер жүргізуді қамтитын көптеген мәселелерді зерттеу қажеттілігін тудырады. Бұл білім беру және оқу процесін жоспарлау кезінде жеке пәндер бойынша алынған терең білімді біріктіру және орта білім беру жағдайында оқытуға пәнаралық тәсілді қолдану өте маңызды болғандықтан туындайды. Осыған байланысты география және жаратылыстану ғылымдары саласындағы зерттеулер құзыреттілік тәсілді және білім беру технологияларын біріктіретін пәнаралық ерекшеліктер мен жағдайларды зерттеуге бағытталған. Мақсатқа сәйкес мектеп географиясын оқытуда құзыреттілік және пәнаралық тәсілді қолданудың тиімділігін зерттеу теориялық талдау, жүйелеу, бағалау, сауалнама және кодтау әдістерімен анықталды. Жүргізілген сауалнамаға Алматы қаласы Алатау ауданының орта мектептерінің 52 мұғалімі қатысып, қойылған тоғыз сұраққа жауап берді. Алынған жауаптарды мазмұнды талдау үшін әр респондент P1-ден P52-ге дейінгі кодпен белгіленді. Сауалнама нәтижелері география мұғалімдерінің 84,6% - ы пәнаралық қағидат негізінде сабақ өткізуді қолайлы деп санайтынын, мұғалімдердің 11,5% - ы бұл қағида ішінара қолайлы деп санайтынын, 3,9% - ы жауап бергенін көрсетті. Пәнаралық білім беру саласындағы мұғалімдердің құзыреттілігі туралы сұраққа респонденттердің 55,8% - ы пәнаралық білім беруде құзыретті емес, 19,2% - ы ішінара құзыретті, ал 25% - ы құзыретті екенін көрсетті. Сонымен қатар, география мұғалімдерінің шағын тобы география сабақтары жеткіліксіз деңгейде құзыреттілік тәсіл мен пәнаралық оқыту әдістерін қолданады деген пікірде. Бұл пікір, әрине, географиялық тақырыптармен байланысты емес, бірақ отандық білім беру жүйесі ұстанатын заманауи оқу бағдарламасының ерекшеліктерімен байланысты болды. Осылайша, құзыреттілік және пәнаралық тәсілді қолдана отырып, география сабақтарын оқыту оқушылардың когнитивті дамуы мен дерексіз ойлауын, шығармашылығын және әртүрлі пәндерді біріктіру шеңберінде проблемаларды шешу дағдыларын жақсарта алады. Алайда, мұғалімдер құзыреттілік және пәнаралық тәсіл негізінде сабақ өткізу үшін пән мұғалімдерімен алдын-ала тақырыптық жоспар құрып, әдістеме жасап, жоспарлы дайындықты әзірлеуі керек. Түйін сөздер: география, оқыту әдістемесі, құзыреттілік тәсіл, пәнаралық оқыту, тиімділікті бағалау.

Globalisation and the transition to an information society, as well as environmental and social change, have stimulated the study of a wide range of issues involving a complex combination of phenomena and processes in the education system, as well as research that integrates traditional disciplines. This is due to the fact that it is very important to integrate in-depth knowledge from individual subjects and to take an interdisciplinary approach to learning in the classroom when planning the educational process. Therefore, the research data, geography and natural sciences were aimed at exploring interdisciplinary areas integrating educational technologies. In accordance with the purpose of the study, the effectiveness of using the interdisciplinary approach in teaching school geography was determined by methods of theoretical analysis, systematization, evaluation, questioning and coding. Fifty-two teachers in the Alatau district of Almaty city voluntarily responded to a questionnaire of 9 questions. Each respondent was coded from P1 to P52 for meaningful analysis of the responses. The gender distribution of respondents was 73% female and 27% male teachers. Analyzing the results, 84.6% of geography teachers responded that geography lessons were suitable for interdisciplinary education, 11.5% responded that they were partially suitable and 3.9% were not sure. Also, when asked about teachers’ competence in interdisciplinary education, 55.8% of respondents indicated that geography teachers are not competent in interdisciplinary education, 19.2% are partially competent and 25% are competent. In addition, a small group of geography teachers is of the opinion that a geography lesson is not sufficient to use the interdisciplinary teaching method. This opinion, of course, is not related to geographical topics, but rather to peculiarities of modern curriculum adhered by domestic education system. Thus, teaching geography lessons using an interdisciplinary approach can improve cognitive development, abstract thinking, creativity and problem-solving skills through an integrated approach across disciplines. However, teachers need to develop a thematic plan in advance together with subject teachers, develop a methodology and make a plan for preparing lessons using an interdisciplinary approach. Keywords: geography, teaching methodology, competency approach, interdisciplinary learning, effectiveness assessment.