Αισθητική αξιολόγηση του δασικού τοπίου με τη χρήση γνωσιακών μοντέλων και ο ρόλος της δασοκομίας στη διατήρηση και αναβάθμισή του
Authors: Παπαδόπουλος Ιάκωβος 
Published: September 2021

Κύριος στόχος της παρούσας διατριβής ήταν η αισθητική αξιολόγηση του δασικού τοπίου μέσω γνωσιακών μεθόδων, βάσει της θεωρητικής προσέγγισης επεξεργασίας των περιβαλλοντικών πληροφοριών. Πλήθος 30 ζευγών ενδοδασικών τοπίων με κάθε ζεύγος να περιλαμβάνει ένα τοπίο με τυπικά εφαρμοσμένο δασοκομικό χειρισμό και το συμπληρωματικό του χωρίς τον χειρισμό αυτό, αξιολογήθηκε από δείγμα 550 ατόμων. Οι μισοί από τους συμμετέχοντες, που ήταν κυρίως φοιτητές, είχαν λειτουργική σχέση με το δάσος, ενώ οι υπόλοιποι μισοί, δεν είχαν τη σχέση αυτή. Άνδρες και γυναίκες ήταν επίσης ακριβώς διαμοιρασμένοι, συνολικά, και σε κάθε υποομάδα ατόμων του δείγματος. Οι παράγοντες που εξετάσθηκαν μέσω συμπλήρωσης ερωτηματολογίων ήταν η ελκυστικότητα ως εξαρτημένη μεταβλητή και η συνοχή, ποικιλότητα, βαθμός προσανατολισμού και προκαλούμενη εξερευνητική τάση ως ανεξάρτητες. Τα τοπία παρουσιάσθηκαν μέσω προβολέα σε κατάλληλες για το σκοπό αυτό αίθουσες. Η ανάλυση των δεδομένων βάσει πολλαπλής αμφικλινούς παλινδρόμησης κατέδειξε ότι η χρησιμοποιούμενη θεωρητική προσέγγιση μέσω των προτεινόμενων παραγόντων, μπορεί πράγματι να προβλέψει σε εξαιρετικά ικανοποιητικό βαθμό τις αισθητικές αξιολογήσεις, ερμηνεύοντας ποσοστό άνω του 80% της μεταβλητότητας της ελκυστικότητας. Σημαντικότεροι προβλεπτικοί παράγοντες αισθητικών αξιολογήσεων ήταν μακράν των υπολοίπων, η εξερευνητική διάθεση και η συνοχή. Οι παράμετροι του προσανατολισμού και ποικιλότητας διαπιστώθηκαν ναι μεν στατιστικά σημαντικοί, πλην όμως μέσου έως χαμηλού μεγέθους και σαφώς χαμηλότερης μοναδικής κατά περίπτωση συνεισφοράς επί της εξήγησης της συνολικής διακύμανσης της ελκυστικότητας του τοπίου. Η κατά τρεις παράγοντες ανάλυση της διακύμανσης, αποκάλυψε τόσο ομοιότητες όσο και διαφορές, με παρόμοια αποτελέσματα στις εξεταζόμενες παραμέτρους. Γενικώς, τοπία απεικονίζοντα συστάδες στις οποίες είχε διενεργηθεί δασοκομικός χειρισμός, αξιολογήθηκαν σημαντικά υψηλότερα σε σχέση με τα τοπία συστάδων χωρίς τον ανάλογο δασοκομικό χειρισμό. Στην αξιολόγηση της ποικιλότητας, διαπιστώθηκε ότι οι εκτιμήσεις δε διέφεραν σημαντικά αναφορικά με τη διενέργεια ή μη δασοκομικού χειρισμού. Άτομα χωρίς λειτουργική σχέση με το δάσος, εκτίμησαν σημαντικά υψηλότερα τους παράγοντες αισθητικής κρίσης σε σχέση με τα άτομα που είχαν λειτουργική σχέση με το δάσος. Οι άνδρες επίσης, αξιολόγησαν σημαντικά υψηλότερα τις διερευνούμενες μεταβλητές σε σχέση με τις γυναίκες. Σε όλες τις περιπτώσεις, εκτός των κυρίων επιδράσεων, αλληλεπιδράσεις παραγόντων δεν εντοπίσθηκαν. Διατυπώνεται συγκεκριμένη αιτιολόγηση επί των σχετικών αποτελεσμάτων τα οποία γενικώς επιβεβαιώνονται από τα αντίστοιχα υφιστάμενα ερευνητικά δεδομένα. Συνηγορούν επίσης στο ότι η πολυλειτουργική και δια της φυσικής οδού διενεργούμενη δασοκομία, έτσι όπως προσεγγίζεται στη χώρα μας, σε καθολικό ουσιαστικά βαθμό δρομολογεί τοπιακό αποτέλεσμα υψηλών αισθητικών αξιολογήσεων. Συμπερασματικά, συνθήκες ελεγχόμενης φυσικότητας φάνηκε ότι σχετίζονται σημαντικά, θετικά και ισχυρά με υψηλότερες αισθητικές αξιολογήσεις. Σε εφαρμοσμένο επίπεδο, συνοπτικά διαπιστώθηκε ότι: Χωρικός καθορισμός των κυριάρχων στοιχείων του δασικού τοπίου (π.χ. τοπία συστάδων με συνθήκες φωτεινής ή χαλαρής συγκόμωσης), σημεία εστίασης της προσοχής (π.χ. χαρακτηριστικής μορφής γηραιά δένδρα, κέντρα αναγέννησης), οπτική προσβασιμότητα προς παρότρυνση εξακρίβωσης συμπερασματικής αλλά μη αυτονόητης πληροφορίας (π.χ. δασογενή κράσπεδα, διάκενα), καθώς και ευνοϊκές συνθήκες προσπελασιμότητας και κίνησης σε χωροχρονικό επίπεδο (π.χ. μέση πυκνότητα υπορόφου), αποτελούν παράγοντες που μπορούν να ληφθούν υπόψη στον εκάστοτε εφαρμόσιμο δασοκομικό χειρισμό. Καταληκτικώς, επιχειρείται ο εντοπισμός κοινών σημείων αναφοράς μεταξύ αντικειμενικών και υποκειμενικών μεθόδων εκτίμησης της ποιότητας του δασικού τοπίου.