Υψηλή στρατηγική στον Ευρασιατικό χώρο
Authors: Μαργαρίτου Κωνσταντίνος 
Published: September 2021

Η διατριβή εξετάζει τη διαμορφωτική επιρροή της υψηλής στρατηγικής στο διεθνές σύστημα, συναρτήσει της συσχέτισής της με τη διαδικασία ολοκλήρωσης κρατικών μονάδων. Αντικείμενο μελέτης είναι η Ευρασιατική Ένωση (ΕΑΕ) και η ευρασιατική ολοκλήρωση συνδυαστικά με τη ρωσική υψηλή στρατηγική και τις αλληλεπιδράσεις της τελευταίας με αυτές των ΗΠΑ, της ΕΕ και της Κίνας κατά την περίοδο 1991 – 2019. Η θεωρία υψηλής στρατηγικής του Χ. Παπασωτηρίου, σχετικά με τη δημιουργία διεθνών οργανισμών από πλευράς των μεγάλων δυνάμεων ως μέσων ενίσχυσης της επιρροής τους στο πλαίσιο των υψηλών στρατηγικών τους, συνιστά την αναλυτική βάση, που προάγει τη διασύνδεση της υψηλής στρατηγικής με τη δημόσια διακυβέρνηση, τη διεθνή πολιτική οικονομία και τις διεθνείς σχέσεις προς τον σχηματισμό τριών νέων θεωριών βάσει των γενικών συμπερασμάτων. Αναλόγως, η διατριβή αναπτύσσεται σε τρία επίπεδα. Αρχικά, αναζητείται η ιστορική σύνδεση της ευρασιατικής ολοκλήρωσης με τη ρωσική υψηλή στρατηγική. Με αφετηρία τον σχηματισμό της Κοινοπολιτείας Ανεξάρτητων Κρατών (ΚΑΚ) πραγματοποιείται αναδρομή στις κυριότερες στιγμές έως την ίδρυση της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης (ΕΑΟΕ), όπως η πρόταση Ναζαρμπάγιεφ για τη συγκρότηση της ΕΑΕ, η πρωτογενής ανάπτυξη της ευρασιατικής ολοκλήρωσης υπό τον Πριμακόφ και η θεσμοποίησή της, υπό τον Πούτιν, μέσω της σύστασης της Ευρασιατικής Οικονομικής Κοινότητας (ΕΑΟΚ), του Οργανισμού της Συνθήκης Συλλογικής Ασφάλειας (ΟΣΣΑ) και του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης (ΟΣΣ). Δεδομένου του ελλείμματος δημοκρατίας και των οικονομικών ασυμμετριών των κρατών-μελών, αξιολογείται η εφικτότητα της ολοκλήρωσής τους στον θεσμικό και τον οικονομικό τομέα στο πλαίσιο της ρωσικής υψηλής στρατηγικής. Αφενός, ελέγχεται η αποτελεσματικότητα της διακυβέρνησης μέσω κριτηρίων, που έλκονται από τη σφαίρα της δημόσιας διοίκησης (διάκριση εξουσιών, πολυεπίπεδη διακυβέρνηση, λογοδοσία, δεσμευτικότητα κανόνων). Αφετέρου, εκτιμάται ο βαθμός οικονομικής σύγκλισης, βάσει του εύρους των πολιτικών σύμφωνα με τις θεωρίες «πλήρους» και «βαθιάς» ολοκλήρωσης. Διαπιστώνοντας υψηλή ανταποκρισιμότητα της Ένωσης στους δύο τομείς και λαμβάνοντας υπόψη τη λειτουργισμική και τη νεολειτουργισμική προσέγγιση, η ολοκλήρωση διαχέεται στα πεδία της ασφάλειας και της πολιτικής συνεργασίας, και η ΕΑΟΕ διασταυρώνεται με τον ΟΣΣΑ και τον ΟΣΣ, όπου τα κράτη-μέλη, επίσης, συμμετέχουν. Η ολοκλήρωση συντελείται μέσω διεθνών οργανισμών και, ως εκ τούτου, καθίσταται υποσύνολο της υψηλής στρατηγικής του κράτους που την προωθεί. Στην περίπτωση των ευρασιατικών οργανισμών, η ολοκλήρωση ταυτίζεται με την υψηλή στρατηγική της Ρωσίας. Από τη σκοπιά των διεθνών σχέσεων και, συγκεκριμένα, των θεωριών Gilpin και Watson, τα εγχειρήματα ολοκλήρωσης έχουν πολιτικούς στόχους και, με γνώμονα τη θεωρία του Waltz, τα κράτη αλληλεπιδρούν και επιλέγουν την ολοκλήρωση ως μέσο αύξησης ισχύος κατά τα συστημικά «πρότυπα». Τόσο κατά τον Gilpin όσο και τον Waltz οι αλληλεπιδράσεις των μονάδων επιφέρουν αλλαγές στο σύστημα. Επομένως, συμπεραίνεται ότι η υψηλή στρατηγική της ευρασιατικής ολοκλήρωσης είναι προϊόν αλληλεπιδράσεων. Ακολουθώντας το κρατούν πρότυπο της ευρατλαντικής ολοκλήρωσης, η Ρωσία, προκειμένου να βελτιώσει τη θέση της στο διεθνές σύστημα, στράφηκε στην Ευρασία και την Κίνα με την οποία εναρμόνισαν τις στρατηγικές τους επιδιώκοντας τη διαμόρφωση νέας παγκόσμιας τάξης. Προσαρμόζοντας στρατηγικά κείμενα των τεσσάρων δυνάμεων και ιστορικά γεγονότα στις τέσσερις αρχέτυπες στρατηγικές της θεωρίας του Παπασωτηρίου, προκύπτει πως οι τελευταίες αλληλεπιδρούν και ανακυκλίζονται, παράγοντας αναδιατακτικές δυναμικές μεταξύ των υποκειμένων που τις υιοθετούν και τροφοδοτώντας αλλαγές στην παγκόσμια διακυβέρνηση. Ως εκ τούτου, η υψηλή στρατηγική ανάγεται σε διαμορφωτική δύναμη του διεθνές συστήματος.