Η πορεία των γνωστικών και εκτελεστικών δεξιοτήτων στους συχνότερους τύπους άνοιας
Authors: Τσιακίρη Άννα 
Published: August 2021

Σκοπός:Κύριος σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν η μελέτη της εξέλιξης τωνγνωστικών, λεκτικών και μη λεκτικών δοκιμασιών, καθώς και τωνεκτελεστικών δεξιοτήτων στην ήπια γνωστική διαταραχή και σε ασθενείς μεδιαφορετικούς τύπους άνοιας. Επιπρόσθετος στόχος αποτέλεσε η μελέτη τηςεπίδρασης του ρόλου της εκπαίδευσης ως ανεξάρτητου παράγοντα στηνεξέλιξη της πορείας των δοκιμασιών που μελετήθηκαν στην ήπια γνωστικήδιαταραχή και σε ομάδα ασθενών με Νόσο Alzheimer, σε αυστηράεπιλεγμένους ασθενείς χωρίς αγγειακούς παράγοντες κινδύνου. Μέθοδος:Συμπεριλήφθησαν 105 ασθενείς με διάγνωση ήπια γνωστικήδιαταραχή (ΗΓΔ), πιθανή νόσο Alzheimer (ΝΑ), αγγειακή άνοια (ΑΑ) καιμετωποκροταφική άνοια (ΜΤΚΑ). Κριτήρια ένταξης στη μελέτη ήταν: ηλικίατων συμμετεχόντων > από τα 50 έτη, η καλή χρήση της ελληνικής γλώσσας,ικανότητα κατανόησης και διατήρησης της προσοχής σε ένα ελάχιστα δυνατόεπίπεδο για τη σωστή ανταπόκριση στις ψυχομετρικές δοκιμασίες, ιστορικόγνωστικής έκπτωσης για τουλάχιστον 6 μήνες πριν την είσοδο στη μελέτη καιεπίδοση στη γνωστική δοκιμασία MMSE 90 > 18. Στις ομάδες της ΗΓΔ, της ΝΑκαι της ΜΤΚΑ αποκλείσθηκαν ασθενείς με αγγειακούς παράγοντες κινδύνου. Κάθε συμμετέχων υποβλήθηκε σε μια σειρά κλινικών εκτιμήσεων,όπως έχουν προταθεί από Consortium to Establish a Registry for AD(CERAD) και σε μια ημι- δομημένη συνέντευξη για την ανίχνευσηνευροψυχιατρικών συμπτωμάτων. Τα ψυχομετρικά εργαλεία πουχρησιμοποιήθηκαν ήταν η κλίμακα Cambridge Cognitive Examination(CAMCOG), η Δοκιμασία Boston Naming Test (ΒΝΤ), η Δοκιμασία Pyramidsand Palm Trees (PPT), η γνωστικό-συμπεριφορική κλίμακα FunctionalCognitive Assessment Scale (FUCAS), η Κλίμακα Λειτουργικής Αξιολόγησηςτων Συμπτωμάτων Άνοιας (Functional Rating Scale of Symptoms ofDementia-FRSSD), η Γηριατρική Κλίμακα Κατάθλιψης (GDS), τονευροψυχιατρικό Ερωτηματολόγιο NPI (Neuropsychiatric Inventory) και ηκλίμακα Hamilton. Οι συμμετέχοντες εκτιμήθηκαν στην πλήρη σειρά τωνδοκιμασιών του πρωτοκόλλου σε αρχικό στάδιο, έπειτα από 6 και 12 μήνες(σύνολο 18μηνη παρακολούθηση). Στο δεύτερο μέρος της μελέτης, ως υπομελέτη, αξιολογήθηκαν τααποτελέσματα στη βάση του επιπέδου εκπαίδευσης των συμμετεχόντων στις2 ομάδες, στην ΗΓΔ και στη ΝΑ με συνολική διάρκεια παρακολούθησης 12μήνες.Αποτελέσματα:Στο πρώτο μέρος της μελέτης καταγράφηκαν οι επιδόσεις στιςδοκιμασίες και η εξέλιξή τους στις 4 ομάδες: ασθενείς με ΗΓΔ, με ΝΑ, με ΑΑ,και με ΜΤΚΑ. Οι μεταβλητές που μελετήθηκαν με τρείς διαδοχικές μετρήσειςήταν γνωστικές, λεκτικές και μη λεκτικές, και εκτελεστικές δεξιότητες,Στην υπομελέτη μελετήθηκε ο ρόλος της εκπαίδευσης ως ανεξάρτητουπαράγοντα στην εξέλιξη της πορείας δοκιμασιών στην ΗΓΔ και στη ΝΑ, όπουαποκλείσθηκαν ασθενείς με αγγειακούς παράγοντες κινδύνου. Συμπεράσματα:Στην ΗΓΔ:Παρατηρήθηκε πως ένα μεγάλο ποσοστό (62,5%) δεν παρουσίασεεπιδείνωση, σύμφωνα με την επίδοση στις νευροψυχολογικές δοκιμασίες, ενώένα μικρό ποσοστό (6,25%) πληρούσε τα κριτήρια για τη διάγνωση ΝΑ στηντελευταία αξιολόγηση. Παρατηρήθηκε επιδείνωση σε συγκεκριμέναυποσυστήματα της μνήμης: εργαζόμενη μνήμη, σημασιολογική μνήμη καιεπεισοδιακή μνήμη. Στην ΝΑ:Η μεταβολή στις γνωστικές δεξιότητες υποδεικνύει μία πιο “γρήγορη”(στατιστικά σημαντική) επιδείνωση στο σύνολο της μνήμης και συγκεκριμέναστα υποσυστήματα: οπτικοχωρικής μνήμης, σημασιολογικής μνήμης, άδηληςμνήμης, επεισοδιακής μνήμης, εργαζόμενης μνήμης. Στην ΑΑ:Δυσλειτουργίες επιβεβαιώθηκαν στους τομείς: σημασιολογική μνήμη,εργαζόμενη μνήμη, οπτικοχωρική μνήμη, αφαιρετικός συλλογισμός,δυσλειτουργία των εκτελεστικών δεξιοτήτων, το οποίο μπορεί να εξελιχθεί σεσύνδρομο και αποτελεί κύριο χαρακτηριστικό της υποφλοιώδης αγγειακήςάνοιας, αλλαγές στη διάθεση και στην προσωπικότητα.Στην ΜΤΚΑ:Παρατηρήθηκε επιδείνωση στην προσωπική και κοινωνική συμπεριφορά, στησημασιολογική μνήμη, ιδιαίτερα στην ικανότητα κατονομασίας, στον αφαιρετικό συλλογισμό, στις οπτικοκατασκευαστικές ικανότητες, στηνεργαζόμενη μνήμη, ιδιαίτερα στις εκτελεστικές δεξιότητες, στην κριτικήικανότητα συνοδευόμενη από σημαντικές αλλαγές στην προσωπικότητα.Η μελέτη της επίδρασης της εκπαίδευσης σε ασθενείς με ΗΓΔ έδειξεπως το επίπεδο εκπαίδευσης επηρεάζει την επίδοση σε λεκτικές και μηλεκτικές δοκιμασίες με την πάροδο του χρόνου. Οι ασθενείς με χαμηλόεπίπεδο εκπαίδευσης είχαν χειρότερη επίδοση από τους ασθενείς με ανώτεροή ανώτατο επίπεδο. Αυτά τα ευρήματα επιβεβαιώνουν τη θεωρία τουγνωστικού αποθέματος, το οποίο μπορεί να μεταβάλλει την κλινική εκδήλωσητης άνοιας και να επηρεάσει την επίδοση στις νευροψυχολογικές δοκιμασίεςστους ασθενείς με ΗΓΔ. Η μελέτη της επίδρασης του επιπέδου εκπαίδευσηςσε ασθενείς με ΝΑ έδειξε ότι από το επίπεδο εκπαίδευσης επηρεάστηκε ηπορεία της επιδείνωσης μόνο στις λεκτικές δοκιμασίες. Ο ρόλος τηςεκπαίδευσης στην πορεία της επιδείνωσης της νόσου μετά την κλινική τηςεμφάνισης είναι θέμα περαιτέρω συζήτησης και έρευνας.