Η συμβολή των ευρωπαϊκών συμβουλίων εργαζομένων στη δημιουργία οφέλους-κόστους σε εργαζόμενους και διοίκηση στις θυγατρικές φαρμακευτικές επιχειρήσεις πολυεθνικών ομίλων στην Ελλάδα
Authors: Τριανταφυλλίδου Ελένη 
Published: June 2023

Οι πολυεθνικές επιχειρήσεις αποτελούν πηγή καινοτομίας στη διάχυση νέων πολιτικών Διοίκησης Ανθρώπινου Δυναμικού και πρακτικών διαχείρισης Εργασιακών Σχέσεων. Μολονότι οι Εργασιακές Σχέσεις συνδέονται με τη Διοίκηση Ανθρωπίνων Πόρων, η μελέτη των Εργασιακών Σχέσεων μέσα σε πολυεθνικές επιχειρήσεις δεν έχει διερευνηθεί τόσο όσο η Διοίκηση Ανθρωπίνων Πόρων σε πολυεθνικές επιχειρήσεις. Η έρευνα καλύπτει και συμπληρώνει ένα σημαντικό κενό στη βιβλιογραφία σχετικά με τη συμβολή των Ευρωπαϊκών Συμβουλίων Εργαζομένων στη δημιουργία οφέλους-κόστους σε εργαζόμενους και διοίκηση στις θυγατρικές πολυεθνικών επιχειρήσεων στον φαρμακευτικό κλάδο στην Ελλάδα. Η διατριβή ακολουθεί διεπιστημονική προσέγγιση με τη συμβολή δύο επιστημονικών πεδίων του Μάνατζμεντ με έμφαση στη Διοίκηση των Ανθρωπίνων Πόρων και στην Οργανωσιακή Συμπεριφορά και της Νομικής. Τα Ευρωπαϊκά Συμβούλια Εργαζομένων (ΕΣΕ) διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των εργασιακών σχέσεων εντός των πολυεθνικών επιχειρήσεων ως φορείς που εκπροσωπούν τους ευρωπαίους υπαλλήλους μιας εταιρείας. Μια συμφωνία σύστασης ΕΣΕ πρέπει να καλύπτει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των κοινωνικών εταίρων σε επίπεδο εταιρείας καθώς και τους πόρους που διαθέτει το ΕΣΕ και είναι νομικά δεσμευτική. Αναφορικά με τα ΕΣΕ υφίσταται αρκετές απόψεις και θέσεις που σχετίζονται με την ικανότητά τους να βοηθούν την αποτελεσματική διοίκηση του ανθρώπινου δυναμικού εντός των πολυεθνικών επιχειρήσεων. Πολλά από αυτά που είναι γνωστά σχετικά με τις προσεγγίσεις του μάνατζμεντ για τα ΕΣΕ προέκυψαν από προσπάθειες αξιολόγησης των πιθανών οφελών των ΕΣΕ για τη διοίκηση των πολυεθνικών επιχειρήσεων. Ένας γενικός κατάλογος ευκαιριών ή πλεονεκτημάτων έχει καθιερωθεί εδώ και καιρό και παραμένει σε μεγάλο βαθμό αδιαμφισβήτητος. Αυτά τα οφέλη εστιάζονται σε μεγάλο βαθμό στα ΕΣΕ λειτουργώντας ως εργαλείο ανθρώπινου δυναμικού, χρήσιμο ίσως για την ενίσχυση της επικοινωνίας μεταξύ των εργαζομένων και της διοίκησης, την ενστάλαξη μιας εταιρικής κουλτούρας ή τη διευκόλυνση της οργανωσιακής αλλαγής. Πιθανά οφέλη που σχετίζονται με τα ΕΣΕ είναι η συμβολική αξία, η επίδραση στη δέσμευση των εργαζομένων, η αυξημένη εμπιστοσύνη, ο θετικός αντίκτυπος στη συγκριτική προτυποποίηση (benchmarking), η αυξημένη συνεργασία ή ανταγωνισμός μεταξύ των χώρων εργασίας, η δυνατότητα ανταλλαγής πληροφοριών με εκπροσώπους εργαζομένων, η βελτίωση της κατανόησης των λόγων των αποφάσεων της διοίκησης από τους εργαζόμενους, η πιο στενή συμμετοχή των εργαζομένων στην επιχείρηση, θετικά οφέλη από την ακρόαση απόψεων των εργαζομένων, η ανάπτυξη της εταιρικής κουλτούρας, η διευκόλυνση στην οργανωσιακή αλλαγή, η αύξηση της παραγωγικότητας και η βελτίωση στρατηγικού σχεδιασμού. Οι αντιληπτές αρνητικές συνέπειες των ΕΣΕ στις εργασιακές σχέσεις είναι ότι αυξάνουν τις προσδοκίες των εργαζομένων, αυξάνουν τη γραφειοκρατία, οδηγούν σε περιττές ακαμψίες στις σχέσεις των εργαζομένων, επιβραδύνουν τη λήψη διοικητικών αποφάσεων και οδηγούν σε παραβιάσεις του απορρήτου εμπιστευτικών δεδομένων. Σκοπός της εργασίας είναι να διερευνήσει αν τα Ευρωπαϊκά Συμβούλια Εργαζομένων (ΕΣΕ) που λειτουργούν σε θυγατρικές επιχειρήσεις πολυεθνικών ομίλων στην φαρμακευτική βιομηχανία στην Ελλάδα δημιουργούν οφέλη και κόστη για την διοίκηση και τους εργαζόμενους. Επιμέρους στόχοι της μελέτης είναι η διερεύνηση της συμβολής των ΕΣΕ στη δημιουργία οφέλους και κόστους για την πλευρά του μάνατζμεντ στις επιχειρήσεις, όπου λειτουργούν και στη δημιουργία οφέλους για την πλευρά των εργαζομένων στις επιχειρήσεις, όπου λειτουργούν. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε με τους ακολούθους τρόπους: (Α) Βιβλιογραφική Έρευνα, (Β) Συνεντεύξεις με στελέχη του μάνατζμεντ, στελέχη της διεύθυνσης ανθρωπίνων πόρων (HR), με μέλη του ΕΣΕ (EWC) και εκπροσώπους των συνδικαλιστικών οργανώσεων, (Γ) Μελέτη και ανάλυση των συμφωνιών σύστασης των ΕΣΕ με στόχο την άντληση στοιχείων για τη δομή και τη σύνθεση του ΕΣΕ, τις συναντήσεις και το νομικό καθεστώς της λειτουργίας τους. Κριτήριο επιλογής των Οργανισμών που συμμετέχουν στην έρευνα είναι να ανήκουν στον φαρμακευτικό κλάδο, να διαθέτουν θυγατρική εταιρεία στην Ελλάδα και να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας 2009/38/ΕΚ/6.5.2009 για το δικαίωμα των εργαζομένων στην ενημέρωση και διαβούλευση σε κοινοτικής κλίμακας επιχειρήσεις και ομίλους επιχειρήσεων, η οποία ενσωματώθηκε στην ελληνική έννομη τάξη με τον ν. 4052/2012 (ΦΕΚ 41/1.3.2012, τ. Β΄). Με βάση τα ευρήματα της έρευνας προκύπτει ότι τα ΕΣΕ αποτελούν ευκαιρία για την προώθηση διεθνών επαφών και ανταλλαγής απόψεων και για τη δημιουργία της αίσθησης του «ανήκειν» σε μια διεθνή εταιρεία. Συμβάλλουν στην ανταλλαγή πληροφοριών και απόψεων με τους εκπροσώπους των εργαζομένων, στο διάλογο και στην προώθηση πνεύματος συνεργασίας και στην ανάπτυξη εταιρικής κουλτούρας και ως ένα βαθμό υποστηρίζουν την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών εντός του επιχειρηματικού ομίλου. Ωστόσο, δεν γίνεται ομόφωνα αποδεκτό ότι αποτελούν πλατφόρμα για ενοποιημένη επικοινωνία, διευκολύνουν τη διατμηματική επικοινωνία, συμβάλλουν στην ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής πολιτικής ανθρώπινου δυναμικού και ότι συντελούν στην αύξηση της διαφάνειας των αποφάσεων και τη συνοχή του Οργανισμού. Αν και τα ΕΣΕ είναι ένα σώμα πληροφόρησης και διαβούλευσης των εργαζομένων και όχι της διοίκησης μιας εταιρείας, σε αρκετές περιπτώσεις η διοίκηση της εταιρείας χρησιμοποιεί το ΕΣΕ ως μηχανισμό για την υποτίμηση της συνδικαλιστικής παρουσίας εντός της επιχείρησης. Τα ΕΣΕ προωθούν εργασιακά ζητήματα και προβλήματα που υπάρχουν συλλογικά, αλλά όταν οι πολυεθνικές αποφασίζουν να αναδιαρθρώσουν ένα τμήμα που οδηγεί σε μεγάλη απώλεια θέσεων εργασίας και πρέπει να ληφθούν μέτρα για τη μείωση των αρνητικών επιπτώσεων, τα αποτελέσματα των ενεργειών των ΕΣΕ ήταν ελάχιστα. Συμπερασματικά, τα ΕΣΕ θεωρούνται συμβατικά ιδρύματα φιλικά προς την εργασία, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ταυτόχρονα ως φιλικά προς τους εργοδότες εργαλεία Διοίκησης Ανθρώπινου Δυναμικού. Τα ΕΣΕ έχουν τη δυνατότητα να συμβάλουν στην αύξηση της δέσμευσης σε όλο το ανθρώπινο δυναμικό και να χρησιμεύσουν ως όχημα για την επέκταση και την προώθηση της συνειδητοποίησης της εταιρικής κουλτούρας. Με συντονισμένη προσπάθεια από την πλευρά της κεντρικής διοίκησης, τα EΣΕ μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μέσο επικοινωνίας της ανάγκης για αναδιάρθρωση, της οικοδόμησης εταιρικής κουλτούρας, του συντονισμού μιας ευρωπαϊκής στρατηγικής πολιτικής ανθρώπινου δυναμικού (HR) και της προώθησης της συνεργασίας στις σχέσεις των εργαζομένων.