Bolşevik İhtilalinin Ardından Osmanlı Devleti’nin Rusya’daki Yeni Rejime Bakışı
Authors: Günay Nejla 
Published: November 2019

Rusya, XX. yüzyıl başlarında iç ve dış politikasında yeni durumlarla&nbsp;karşılaştı. İçerde Rus halkı, XIX. yüzyıl sonlarında rejim karşıtı&nbsp;hareketler başlatmıştı. Dış politikada ise Berlin Antlaşması’ndan&nbsp;sonra Balkan devletlerinin bağımsızlık hareketlerinde Rusya’nın oynadığı&nbsp;rolü göz önüne alan İngiltere, bu devletin Anadolu ve Asya’da&nbsp;etkin olmasını istemediğinden Rusya’yı Anadolu ve Kafkasya’da meşgul&nbsp;etmek için Ermenileri kışkırttı. Ayrıca Uzak Doğu’da Japonya’yı&nbsp;Rusya’ya karşı girişebileceği bir savaş için teşvik edip destekledi. Bütün&nbsp;bunlar sonucunda Rusya’nın 1890’dan itibaren Ermeni tebaası ile&nbsp;ilişkileri bozuldu. XX. yüzyılın başında Kafkasya’da Ermeni-Azerbaycan&nbsp;Türkleri ve Gürcüler arasında çok ciddi çatışmalar yaşandı. Bu&nbsp;çatışmalarda sosyalizmi savunan işçi sınıfının çok büyük etkisi oldu.&nbsp;Rusya, 1905 yılında da Japonya karşısında giriştiği savaşı kaybetti.&nbsp;Politik zorluklar yaşayan Rus Çarlığı Meşrutiyet rejimini ilan etmek&nbsp;zorunda kaldı. Rusya’nın kendisi için bir tehdit olmaktan çıktığını gören&nbsp;İngiltere, bundan sonra Almanya’ya karşı Rusya ile ittifak kurdu.&nbsp;Bu iki devlet Fransızları da yanlarına alarak Birinci Dünya Savaşı’na&nbsp;birlikte girdi.Birinci Dünya Savaşı esnasında savaşın getirdiği ağır yük&nbsp;Rusya’nın iç işlerindeki karışıklıkları artırdı. Siyasi görüş ayrılıkları&nbsp;baş gösteren ekonomik sıkıntılarla daha da belirginleşti ve başlangıçta&nbsp;halk hareketleri olarak başlayan olaylar, Bolşeviklerle Menşeviklerin&nbsp;birlikte hareket ettiği büyük bir ihtilale dönüştü. Mart 1917’de başlayan olaylar, Rus Çarı II. Nicholas’ın tahtından feragat etmesine 25&nbsp;Ekim1917’de Petrograd Garnizonunun Bolşeviklere katılıp aynı gece&nbsp;II. Sovyet Kongresi’nde Bolşevik Programı’nın onaylanmasına kadar&nbsp;sürdü.Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı sırasında en büyük&nbsp;düşmanlarından biri olan Çarlık Rusya’sıydı. Dolayısıyla Rusya’da&nbsp;meydana gelen bu rejim değişikliği Osmanlı Devleti’nin cephedeki&nbsp;düşmanlarından birini azaltsa da beraberinde bazı yeni problemler&nbsp;getirdi. Bolşevik İhtilali’nden sonra Osmanlı Devleti’ne sığınan mülteciler&nbsp;boyutu birçok araştırmacının dikkatini çekmiş ve bu konuda&nbsp;çeşitli akademik çalışmalar yapılmıştır. Bunlara B. Bakar, K. Acar ve&nbsp;U. Karadoğan’ın çalışmaları örnek gösterilebilir:Görüldüğü üzere bu konuyla ilgili çalışmalar genellikle İstanbul’a&nbsp;gelen Rus mülteciler üzerinde yoğunlaşmaktadır. Oysaki mülteciler&nbsp;meselesi Osmanlı Devleti için Bolşevik ihtilalinin sonuçlarından sadece&nbsp;biridir. Bu araştırmanın kapsamı Bolşevik İhtilali’nden sonra&nbsp;Osmanlı-Rusya ilişkileridir. Araştırmada iki konuya odaklanılacaktır:&nbsp;İlk bölümde Bolşevik İhtilali’nden sonra yeni hükûmet kuruluncaya&nbsp;kadar devam eden belirsizlik döneminde Osmanlı hükûmeti ve Osmanlı&nbsp;aydınlarının Rusya’daki gelişmelere nasıl baktığı incelenecektir.&nbsp;İkinci bölümde ise; Osmanlı Devleti’nin bu ihtilal sebebiyle karşılaştığı&nbsp;problemler ele alınacaktır. Bu problemler arasında; Osmanlı&nbsp;Devleti’nin doğu ve batı bölgelerinde ortaya çıkan salgın hastalıklar,&nbsp;Trabzon limanından Rusya’ya gönderilen mallar, piyasalarda görülen&nbsp;Rus parası istilası, bazı Rus askerlerinin doğu sınırından Osmanlı’ya&nbsp;sığınması, Rusya’ya kaçırılan asâr-ı atika, Osmanlı-Rus sınırında karşılaşılan&nbsp;bazı olaylar ve sığınanların muhasım devlet tebaasından sayılıp&nbsp;sayılmayacağı gibi konular vardır. Osmanlı yöneticilerinin, değişik&nbsp;konularda karşı karşıya kalınan bu problemlere ne gibi çözümler getirdiği&nbsp;de araştırmanın kapsamında yer alacaktır. Bu şekilde Osmanlı&nbsp;elitinin Rusya’daki yeni rejime bakışının ne olduğunun ortaya konması&nbsp;amaçlanmaktadır.Bu çalışmada; Başbakanlık Osmanlı Arşivi belgeleri ana kaynak&nbsp;olarak kullanılacaktır.