Η αξιοποίηση της ιστορίας και της φιλοσοφίας της επιστήμης στη διδασκαλία των φυσικών επιστημών
Authors: Πάπαρου Φλώρα 
Published: August 2021

Η παρούσα εργασία αποτελεί μια πρόταση εισαγωγής της ιστορίας και της φιλοσοφίας της επιστήμης στηδιδασκαλία των φυσικών επιστημών που επικεντρώνεται στην αξιοποίηση ιστορικών επιστημονικώνοργάνων και ιστορικών πειραμάτων. Συνίσταται σε ένα σύνολο διδακτικών προτάσεων, πουεφαρμόστηκαν στο Μουσείο Φυσικής της Χίου, στο διάστημα 2003-8 και είχαν ως αντικείμενο τηδιδακτική αξιοποίηση συλλογής ιστορικών επιστημονικών οργάνων. Περιλαμβάνει επίσης ένα σύνολοδραστηριοτήτων που σχεδιάστηκαν ως προέκταση του εφαρμοσμένου προγράμματος με στόχο τηνεμβάθυνση στο περιεχόμενό του.Η διδακτική μας παρέμβαση, επιδιώκοντας την πλήρωση του χάσματος ανάμεσα στην άτυπη και τηντυπική εκπαίδευση,φιλοδοξεί να αρθρώσει λόγο, τόσο στο πεδίο της επικοινωνίας της επιστήμης, όσοστο πεδίο της διδακτικής των φυσικών επιστημών. Απαντώντας σε ερωτήματα που ο απλός επισκέπτηςθα είχε σχετικά με το «τι είναι τα αντικείμενα αυτά» και «ποια η σημασία τους», προτείνει τη διδασκαλίατης επιστήμης σε ένα ολιστικό πλαίσιο, που συνδυάζει τη μάθηση με την ψυχαγωγία, την περιπλάνηση σεεπιστημονικά ερωτήματα με την ανάδειξη θεμάτων της ιστορίας της μεθοδολογίας και της φύσης τηςεπιστήμης.Όπως αναλύεται στο Α΄ Μέρος της παρούσας εργασίας, η διδακτική μας πρόταση εμπνέεται από τοφως που η σύγχρονη ιστοριογραφία έχει ρίξει στα ιστορικά επιστημονικά όργανα, θεωρώντας τα ωςπολύτιμους ιχνηλάτες της ιστορίας και τεκμήρια διαυγούς αποτύπωσης της επιστημονικής σκέψης.Εμπνέεται, επίσης, από την αναβάθμιση του ρόλου του πειράματος από τη φιλοσοφία της επιστήμης, ηοποία το αντιμετωπίζει σήμερα ως διαδικασία με νοητικές, πρακτικές, κοινωνικές και πολιτισμικέςσυνιστώσες. Επηρεάζεται, τέλος, από ρεύματα στο χώρο της διδακτικής των φυσικών επιστημών πουεπιδιώκουν την «μετάφραση» σύγχρονων προβληματισμών στο χώρο της ιστορίας και της φιλοσοφίαςτης επιστήμης σε άξονες σχεδιασμού προγραμμάτων σπουδών και δραστηριοτήτων.Η διδακτική μας πρόταση είναι πολύμορφη. Αναπτύσσεται, παράλληλα, ως πρότασηκατασκευασμένη για επιτόπια διδασκαλία και ως υλικό εξ αποστάσεως εκπαίδευσης. Στo Β΄ Μέρος τηςπαρούσας εργασίας αναλύεται το γενικό σκεπτικό που διέπει τον σχεδιασμό της και η δομή των δύοκύριων διαφορετικών μορφών δράσεων που περιλαμβάνει, που είναι οι «πειραματικές διαλέξεις» και οι«διαδρομές εξερεύνησης». Παράλληλα, ενότητες δράσεων με κέντρο τις αντλίες κενού και τιςηλεκτροστατικές μηχανές του Μουσείου περιγράφονται αναλυτικά ως εκπαιδευτικά σενάρια, μέσα απόστοιχεία που αφορούν στο περιεχόμενο, στην εφαρμογή και αξιολόγησή τους, στην προσαρμογή τους σεδιαφορετικά είδη κοινού. Ακόμα, για την πρώτη από τις δύο αυτές ενότητες εξετάζονται οι δυνατότητεςμετατροπής τους σε μαθητοκεντρικές δράσεις μεγαλύτερης διάρκειας που να μπορούν να εφαρμοστούνως επέκταση του προγράμματος του Μουσείου σε διαφορετικά εκπαιδευτικά περιβάλλοντα.Έχοντας ως βάση στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η διδακτική μας παρέμβαση επέτρεψε στο ΜουσείοΦυσικής της Χίου να δώσει ένα στίγμα στην τοπική, εθνική και διεθνή εκπαιδευτική κοινότητα,υποστηρίζουμε ότι οι αρχές που διέπουν το σχεδιασμό της συνιστούν προοπτική για τη διδασκαλία τωνφυσικών επιστημών.