Measuring market power in the greek manufacturing industry with emphasis in the food industry
Authors: Καλαντζή Μαρία 
Published: August 2021

Η κοινωνική ευηµερία µιας οικονοµίας µεγιστοποιείται όταν οι διάφοροι κλάδοι που την απαρτίζουν λειτουργούν ανταγωνιστικά. Σύµφωνα µε τη βιοµηχανική οργάνωση, οποιαδήποτε απόκλιση από τον τέλειο ανταγωνισµό οδηγεί σε διάφορες απώλειες για την εν λόγω οικονοµία, οι οποίες βέβαια επιφέρουν και ποικίλες κοινωνικές επιπτώσεις. Η εξέταση του βαθµού δύναµης της αγοράς (market power), η οποία αποτελεί τον βασικό στόχο της παρούσας διατριβής, είναι ζωτικής σηµασίας για τηνσωστή λειτουργία της οικονοµίας. Στο πλαίσιο της παρούσας διδακτορικής διατριβής πραγµατοποιείται µία προσπάθεια εκτίµησης του βαθµού δύναµης της αγοράς (market power) και των προσδιοριστικών της παραγόντων για είκοσι-ένα (21) κλάδους της ελληνικής µεταποιητικής βιοµηχανίας χρησιµοποιώντας στοιχεία της περιόδου 1983-2007. Επιπλέον, στόχος της εργασίας αυτής είναι ο υπολογισµός του βαθµού δύναµης της αγοράς (market power) των εννέα (9) κλάδων της ελληνικής βιοµηχανίας τροφίµων και ποτών κατά τη διάρκεια της περιόδου 1983-2007. Επίσης, υπολογίζεται το περιθώριο κέρδους (markup) και οι προσδιοριστικοί του παράγοντες για τους είκοσιένα κλάδους της ελληνικής µεταποιητικής βιοµηχανίας και τους εννέα κλάδους της ελληνικής βιοµηχανίας τροφίµων και ποτών κατά τη διάρκεια της περιόδου 1984-2007, καθώς και οι απώλειες ευηµερίας σε περίπτωση ύπαρξης ολιγοπωλιακής δύναµης στους εν λόγω κλάδους. Τέλος, στο πλαίσιο της εργασίας αυτής γίνεται υπολογισµός του επιπέδου τεχνικής αποτελεσµατικότητας καθώς και των προσδιοριστικών παραγόντων της τεχνικής αποτελεσµατικότητας για τους είκοσι-ένακλάδους της ελληνικής µεταποιητικής βιοµηχανίας και τους εννέα κλάδους της ελληνικής βιοµηχανίας τροφίµων και ποτών κατά τη διάρκεια της περιόδου 1984-2007. Τρεις διαφορετικές προσεγγίσεις, που βασίζονται στην µεθοδολογία της «νέας εµπειρικής βιοµηχανικής οργάνωσης», χρησιµοποιούνται για την µέτρηση του βαθµού δύναµης της αγοράς (market power) και την εξέταση των συνθηκών ανταγωνισµού γενικότερα. Η πρώτη, αφορά την προσέγγιση της «εικαζόµενης µεταβλητότητας» και παρέχει εκτιµήσεις σχετικά µε τον ακριβή βαθµό δύναµης τηςαγοράς (market power). Η δεύτερη, βασίζεται στην προσέγγιση των Hall-Roeger και εξετάζει τη δοµή της αγοράς και πιο συγκεκριµένα το περιθώριο κέρδους (markup). Η τρίτη προσέγγιση που αναπτύσσεται αποτελεί µια επέκταση της προσέγγισης των Hal-Roeger και παρέχει ταυτόχρονες εκτιµήσεις σχετικά µε το βαθµό δύναµης της αγοράς και το περιθώριο κέρδους. Μέσω της παρούσας εργασίας, επίσης, γίνεται προσπάθεια εκτίµησης των απωλειών ευηµερίας χρησιµοποιώντας ένα τυπικό µοντέλο ολιγοπωλίου. Επιπλέον, µετράται η τεχνική αποτελεσµατικότητα ακολουθώντας την τεχνική της «περιβάλλουσας ανάλυσης δεδοµένων» (data envelopment analysis or DEA), ενώ οι παράγοντες που την επηρεάζουν προσδιορίζονται βάσει του Αλγορίθµου 1 των Simar and Wilson. Ένα πολύ σηµαντικό σηµείο αυτής της διατριβής αποτελεί η εφαρµογή της µεθόδου «bootstrap»στις εµπειρικές εκτιµήσεις. Το παραπάνω παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί η εφαρµογή της συγκεκριµένης µεθόδου µπορεί να οδηγήσει στην ακριβή εκτίµηση της δειγµατικής κατανοµής χωρίς καµία υπόθεση για την κατανοµή του πληθυσµού από τον οποίο λαµβάνεται το δείγµα ούτως ώστε τα αποτελέσµατα των εµπειρικών εκτιµήσεων να είναι ιδιαίτερα αξιόπιστα. Τα εµπειρικά αποτελέσµατα αναδεικνύουν τόσο την παρουσία κάποιου βαθµού δύναµης της αγοράς όσο κι ενός περιθωρίου κέρδους σε όλους τους κλάδους της ελληνικής µεταποιητικής βιοµηχανίας και της ελληνικής βιοµηχανίας τροφίµων και ποτών κατά την διάρκεια της περιόδου 1983-2007. Γενικά, τα αποτελέσµατα δείχνουν ότι και η µεταποιητική βιοµηχανία και η βιοµηχανία τροφίµων και ποτώνλειτουργούν υπό συνθήκες ατελούς ανταγωνισµού έχοντας ως συνέπεια την ύπαρξη απωλειών ευηµερίας για τους εν λόγω κλάδους. Επιπλέον, στην περίπτωση της ελληνικής µεταποιητικής βιοµηχανίας, ανάµεσα στους παράγοντες που επηρεάζουν τη δύναµη της αγοράς και το περιθώριο κέρδους σε επίπεδο κλάδου είναι ο αριθµός των επιχειρήσεων, η µεταβλητή εντάσεως εργασίας και το µέγεθος του κλάδου, ενώ ανάµεσα στους προσδιοριστικούς παράγοντες της δύναµης της αγοράς και του περιθωρίου κέρδους διαχρονικά συγκαταλέγονται ο αριθµός των επιχειρήσεων, η µεταβλητή εντάσεως εργασίας και η ανάπτυξη. Στην περίπτωση της ελληνικής βιοµηχανίας τροφίµων και ποτών τα εµπειρικά αποτελέσµατα δείχνουν ότι ανάµεσα στους προσδιοριστικούς παράγοντες του περιθωρίου κέρδους είναι ο αριθµός των επιχειρήσεων, η µεταβλητή εντάσεως κεφαλαίου και το µέγεθος του κλάδου. Πιο συγκεκριµένα, τα εµπειρικά αποτελέσµατα φανερώνουν ότι ο βαθµός δύναµης της αγοράς και το περιθώριο κέρδους είναι µεγέθη αντιστρόφως ανάλογα του αριθµούτων επιχειρήσεων και της µεταβλητής εντάσεως εργασίας. Κατά συνέπεια, όσο µεγαλύτερος είναι ο αριθµός των επιχειρήσεων σε ένα κλάδο, τόσο χαµηλότερος είναι ο βαθµός δύναµης της αγοράς και το περιθώριο κέρδους. Επίσης, οι κλάδοι που είναι περισσότερο εντάσεως εργασίας έχουν χαµηλότερο βαθµό δύναµης της αγοράς και περιθώριο κέρδους. Ένα επιπρόσθετο συµπέρασµα που εξάγεται µέσα από τη µελέτη και την ερµηνεία των εµπειρικών αποτελεσµάτων είναι ότι ο βαθµός δύναµης της αγοράς και το περιθώριο κέρδους σχετίζονται θετικά µε το µέγεθος του κλάδου, την ανάπτυξη και τη µεταβλητή εντάσεως κεφαλαίου. Πιο συγκεκριµένα, όσο µεγαλύτερο είναι το µέγεθος του κλάδου, τόσο µεγαλύτερα είναι η δύναµη της αγοράς και το περιθώριο κέρδους. Επίσης, χρήσιµο συµπέρασµα της ερµηνείας των εµπειρικών αποτελεσµάτων είναι το ότι η ανάπτυξη φαίνεται να οδηγεί σε υψηλότερο επίπεδο δύναµης της αγοράς και περιθώριο κέρδους. Ακόµα, οι κλάδοι που είναι περισσότερο εντάσεως κεφαλαίου εµφανίζονται να έχουν υψηλότερο περιθώριοκέρδους. Σε ό,τι αφορά την παράµετρο της τεχνικής αποτελεσµατικότητας τα αποτελέσµατα της παρούσας διατριβής δείχνουν ότι - κατά µέσο όρο - όλοι οι κλάδοι της ελληνικής µεταποίησης και της ελληνικής βιοµηχανίας τροφίµων και ποτών είναι τεχνικά αναποτελεσµατικοί κατά τη διάρκεια της περιόδου 1984-2007. Ωστόσο, στην περίπτωση της ελληνικής µεταποιητικής βιοµηχανίας, και για την προαναφερθείσα χρονική περίοδο, η συγκεκριµένη παράµετρος παρουσιάζει µία πτωτική τάση, ενώ στην περίπτωση της ελληνικής βιοµηχανίας τροφίµων και ποτών η τάση αυτή είναι αυξητική. Επιπλέον, η αξιολόγηση των αποτελεσµάτων της παρούσας εργασίας φανερώνει ότι, τόσο για την ελληνική µεταποίηση όσο και τη βιοµηχανία τροφίµων και ποτών, ανάµεσα στους παράγοντες που επηρεάζουν την τεχνική αποτελεσµατικότητα είναι το µέγεθος του κλάδου, η ανάπτυξη, η παραγωγικότητα του κεφαλαίου και της εργασίας καθώς και η µεταβλητή εντάσεως εργασίας. Πιοσυγκεκριµένα, µπορεί µέσω των αποτελεσµάτων να υποστηριχθεί ότι οι προαναφερθείσες µεταβλητές - το µέγεθος του κλάδου, η ανάπτυξη, η παραγωγικότητα του κεφαλαίου και της εργασίας και η µεταβλητή εντάσεως εργασίας - επηρεάζουν θετικά την τεχνική αποτελεσµατικότητα. Με άλλα λόγια, µια αύξηση στο µέγεθος ενός κλάδου θα οδηγήσει σε υψηλότερο επίπεδο τεχνικήςαποτελεσµατικότητας. Επίσης, η ανάπτυξη βελτιώνει την τεχνική αποτελεσµατικότητα ενός κλάδου. Επιπρόσθετα, µια αύξηση της παραγωγικότητας του κεφαλαίου ή/και της εργασίας µπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερα επίπεδα τεχνικής αποτελεσµατικότητας. Τέλος, µια αύξηση της µεταβλητής εντάσεως εργασίας µπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της τεχνικής αποτελεσµατικότητας.