Grammatical and lexical development in migrant primary school children
Authors: Ολιούμτσεβιτς Κωνσταντίνα 
Published: November 2023

Στόχος της παρούσας διατριβής είναι να διερευνήσει την κατάκτηση και διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης γλώσσας (Γ2) σε παιδιά πρωτοβάθμιας δημοτικής εκπαίδευσης με προσφυγικό υπόβαθρο. Τα τελευταία χρόνια, ο αριθμός των προσφύγων παγκοσμίως είναι απαράμιλλος, περιλαμβάνοντας ένα αξιοσημείωτο ποσοστό ανήλικων ατόμων (UNHCR, 2021). Το προφίλ των παιδιών προσφύγων συνήθως περικλείει χαρακτηριστικά όπως η ελάχιστη ή ακόμα και ανύπαρκτη εξοικείωση με την τυπική εκπαίδευση (Brown et al., 2006). Συνεπώς, οι μαθητές/τριες με προσφυγικό υπόβαθρο μπορεί να αντιμετωπίσουν δυσκολίες στο νέο σχολικό περιβάλλον, ενώ οι εκπαιδευτικοί φαίνεται να αντιμετωπίζουν επίσης προκλήσεις προκειμένου να ανταποκριθούν στις ανάγκες των μαθητών/τριών τους (Yaşar & Amac, 2018). Με απώτερο στόχο την παροχή κατευθυντήριων γραμμών στους/στις εκπαιδευτικούς που εργάζονται με παιδιά προσφύγων, η παρούσα διατριβή επιχειρεί να ρίξει φως σε γλωσσικές δυνατότητες και προκλήσεις αυτών των μαθητών/τριών καθώς και σε κατάλληλες διδακτικές προσεγγίσεις. Λαμβάνοντας υπόψη προηγούμενη βιβλιογραφία και εκπαιδευτικές προεκτάσεις, η διατριβή εστιάζει, ειδικότερα, στην διερεύνηση των Γ2 αφηγηματικών ικανοτήτων, του Γ2 νοητικού λεξικού, και της αποτελεσματικότητας τεχνικών διδασκαλίας Γ2 λεξιλογίου. Συνολικά συμμετείχαν 104 παιδιά ηλικίας 7-13 ετών περίπου, που φοιτούσαν στο πλαίσιο της ελληνικής τυπικής εκπαίδευσης, σχηματίζοντας δύο ομάδες. Η Γ2 ομάδα αποτελούνταν από 53 μαθητές/τριες που είχαν προσφυγικό υπόβαθρο, παρακολουθούσαν τάξεις υποδοχής, και των οποίων οι πρώτες γλώσσες (Γ1) ήταν αραβικά, φαρσί, και κουρδικά. Η Γ1 ομάδα περιελάμβανε 51 μαθητές/τριες με ελληνικά ως Γ1 που παρακολουθούσαν γενικές τάξεις. Και οι δύο ομάδες ολοκλήρωσαν μια σειρά δοκιμασιών που διερευνούσαν γλωσσικά και γνωστικά χαρακτηριστικά. Πληροφορίες που προέκυψαν από αυτές τις δοκιμασίες διερευνήθηκαν ως προς το εάν έπαιζαν σημαντικό ρόλο στις επιδόσεις των παιδιών στις κύριες πειραματικές δοκιμασίες· τη δοκιμασία αναδιήγησης ΜΑΙΝ (Gagarina et al., 2012), μια δοκιμασία λεξικής συσχέτισης (Fitzpatrick, 2006), τις τεχνικές διδασκαλίας λεξιλογίου που περιελάμβαναν κάρτες, παντομίμα, και χρήση συγκειμενικών ενδείξεων. Ένας άλλος παράγοντας που εξετάστηκε ήταν η πιθανή επίδραση του μέρους του λόγου μιας λέξης (δηλ. ουσιαστικών έναντι ρημάτων), όσον αφορά τα μοτίβα λεξικής συσχέτισης και την αποτελεσματικότητα μιας διδακτικής τεχνικής. Συγκριτικές αναλύσεις για τις μελέτες αφήγησης και λεξικής συσχέτισης αποκάλυψαν ορισμένες αποκλίσεις μεταξύ της Γ2 και της Γ1 ομάδας. Ωστόσο, η Γ2 και η Γ1 ομάδα είχαν επίσης συγκρίσιμες επιδόσεις σε διάφορα επίπεδα των δοκιμασιών αφήγησης και λεξικής συσχέτισης, παρά το γεγονός ότι τα Γ2 παιδιά είχαν χαμηλό επίπεδο επάρκειας στα ελληνικά. Ένας παράγοντας που αποκαλύφθηκε ότι επηρεάζει επιδόσεις σε επίπεδο αφήγησης και λεξικής συσχέτισης για την Γ2 ομάδα ήταν οι Γ2 δεξιότητες γλωσσομάθειας. Όσον αφορά τα ευρήματα από τη μελέτη που επικεντρώθηκε στη διδασκαλία Γ2 λεξιλογίου, κατέδειξαν την αποτελεσματικότητα των καρτών και της παντομίμας. Αν και δεν βρέθηκε παρόμοιο αποτέλεσμα για την παρέμβαση που αφορούσε συγκειμενικές ενδείξεις, η ηλικία των Γ2 παιδιών έπαιζε ρόλο στη βελτίωση που έδειξαν στο λεξιλόγιο μετά την παρέμβαση. Τέλος, όσον αφορά το ζήτημα του μέρους του λόγου των λέξεων, βρέθηκε ότι επηρεάζει την επίδοση στην δοκιμασία λεξικής συσχέτισης αλλά όχι την αποτελεσματικότητα των διδακτικών παρεμβάσεων.