Το αυτοσχέδιο οικολογικό θέατρο ως εκπαιδευτικό εργαλείο ευαισθητοποίησης της περιβαλλοντικής συνείδησης μαθητών του δημοτικού
Authors: Ανδρικοπούλου Ευανθία 
Published: September 2021

Στις μέρες μας θεωρείται επιτακτική η ανάγκη για την προώθηση της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης των μαθητών, με στόχο την δημιουργία αυριανών πολιτών με αίσθηση περιβαλλοντικής ευθύνης, περιβαλλοντικό ήθος, και οικολογική συνείδηση. Το εκπαιδευτικό σύστημα θέλοντας να ακολουθήσει και – ακόμα καλύτερα – να ενισχύσει αυτή την επιταγή θα πρέπει να στραφεί σε ριζικές αλλαγές και επικαιροποιήσεις των εκπαιδευτικών μεθόδων και διδακτικών εργαλείων που χρησιμοποιούνται από τους εκπαιδευτικούς και να προταθούν εναλλακτικές μέθοδοι διδασκαλίας που βασίζονται στην βιωματική μάθηση και την αλληλεπίδραση. Μια από αυτές τις μεθόδους είναι και η χρήση θεατρικών τεχνικών, ένα εκπαιδευτικό εργαλείο το οποίο εμπιστεύονται ολοένα και περισσότερο οι εκπαιδευτικοί σε μια ποικιλία γνωστικών αντικειμένων. Σύμφωνα με την βιβλιογραφική μελέτη, έρευνες στο εξωτερικό με μαθητές Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η χρήση θεατρικών τεχνικών στην εκπαίδευση συμβάλλει σημαντικά στο ενδιαφέρον των μαθητών για συμμετοχή και δράση αναφορικά με το περιβάλλον και τον κόσμο γύρω τους. Το νέο θεατρικό είδος που συνδυάζει τις τέχνες του θεάτρου με τις περιβαλλοντικές ανησυχίες και ευαισθησίες ονομάζεται «οικολογικό θέατρο» (eco theatre), και τα θεατρικά έργα ή δρώμενα που επιμορφώνουν για τα περιβαλλοντικά θέματα και προάγουν την οικολογία, χαρακτηρίζονται ως «οικολογικά θεατρικά έργα» (ecodramas), είτε πρόκειται για συγγραφή θεατρικών κειμένων από θεατρικούς συγγραφείς, είτε για αυτοσχέδια θεατρικά δρώμενα που δημιουργούνται από μαθητές μέσα στην τάξη κατά την εκπαιδευτική διαδικασία. Στην Ελλάδα δεν έχει διερευνηθεί η σύνδεση του αυτοσχέδιου οικολογικού θεάτρου με την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και τα όποια αποτελέσματα από την εισαγωγή στη διδασκαλία για το περιβάλλον μιας διδακτικής μεθόδου που έχει ως βασικό της εργαλείο θεατρικές δραστηριότητες με οικολογικό περιεχόμενο.BΣκοπός της συγκεκριμένης έρευνας είναι να διερευνήσει κατά πόσο η εφαρμογή του αυτοσχέδιου οικολογικού θεάτρου ως εκπαιδευτικού εργαλείου μπορεί να συμβάλλει στην ευαισθητοποίηση της περιβαλλοντικής συνείδησης των μαθητών του δημοτικού. Τα ερευνητικά ερωτήματα της έρευνας είναι αν η εφαρμογή του αυτοσχέδιου οικολογικού θεάτρου στο πλαίσιο της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης μαθητών δημοτικού : (1) ενισχύει την ικανότητα κατανόησης βασικών αρχών και ιδεών της οικολογίας, περισσότερο από ότι ο παραδοσιακός τρόπος διδασκαλίας, (2) συμβάλλει στην υιοθέτηση στάσεων και αξιών φιλικών προς το περιβάλλον και (3) ποιες είναι οι απόψεις των εκπαιδευτικών που εφαρμόζουν περιβαλλοντικά προγράμματα για το διδακτικό μοντέλο κατά το οποίο γίνεται χρήση θεατρικών τεχνικών στο πλαίσιο της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης μαθητών δημοτικού. Προκειμένου να δοθούν απαντήσεις στα παραπάνω ερευνητικά ερωτήματα σχεδιάστηκαν δυο στάδια υλοποίησης της έρευνας, από τις αρχές του 2015 μέχρι το καλοκαίρι του 2017. Κατά το πρώτο στάδιο της έρευνας πραγματοποιήθηκε διδακτική παρέμβαση (τεσσάρων (04) μηνών), κατά το σχολικό έτος 2014-15, με τη μέθοδο της έρευνας – δράσης σε είκοσι οκτώ (28) μαθητές της Ε΄ τάξης του δημοτικού (ηλικίας 10-11 ετών). Καθώς η περιβαλλοντική συνείδηση αποτελεί μια συνένωση γνώσεων, στάσεων και συμπεριφορών, στο τέλος της παρέμβασης ερευνήθηκαν, μέσω ειδικά διαμορφωμένων ερωτηματολογίων που συμπληρώθηκαν από τους μαθητές πριν και μετά την παρέμβαση, μετρήσιμες αλλαγές σχετικά με τις γνώσεις, τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές τους, αφού εξοικειώθηκαν με τις εναλλακτικές διδακτικές τεχνικές που περιλάμβαναν την υλοποίηση θεατρικών δραστηριοτήτων με οικολογικό περιεχόμενο κατά την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Το δεύτερο στάδιο της έρευνας πραγματοποιήθηκε κατά το σχολικό έτος 2016-17, με τη συμμετοχή τριακοσίων τριάντα (330) εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης που εφαρμόζουν Περιβαλλοντικά Προγράμματα στις σχολικές μονάδες που υπηρετούν και έχουν εφαρμόσει θεατρικές τεχνικές έστω μια φορά στο πλαίσιο των προγραμμάτων αυτών. Οι εκπαιδευτικοί συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο σαράντα εννέα (49) ερωτήσεων σχετικά με τη χρήση θεατρικών τεχνικών ως διδακτικό εργαλείο μέσα στην τάξη προκειμένου να προωθηθούν οι αρχές της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Τα αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν ότι, όταν η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση βασίζεται σε δραματικές δραστηριότητες, έχει σημαντικό αντίκτυπο και στους τρεις βασικούς τομείς της ανθρώπινης συμπεριφοράς (Γνωστικός τομέας, Συναισθηματικός τομέας, Ψυχοκινητικός τομέας) των μαθητών. Ενισχύει την επινοητικότητα, τη βαθιά κατα-νόηση, την ενσυναίσθηση, την προθυμία για συμμετοχή σε κοινωνικές ενέργειες, την κατανομή των ευθυνών και της δέσμευσης, την ευαισθησία. Επιπλέον, η έρευνα δείχνει ότι οι Έλληνες εκπαιδευτικοί, όπως και οι ομόλογοι τους σε όλο τον κόσμο, είναι πρόθυμοι να εφαρμόσουν εναλλακτικές διδακτικές στρατηγικές, όπως θεατρικές τεχνικές, στις αίθουσες διδασκαλίας τους και επίσης μέσω αυτών να εξυπηρετήσουν και να διαδώσουν σημαντικές ανθρωπιστικές και περιβαλλοντικές αξίες. Αρκεί να είναι καλά εκπαιδευμένοι, επαρκώς παρακινημένοι, εμπνευσμένοι και υποστηριγμένοι προκειμένου οι δραματικές δραστηριότητες στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση να έχουν τον προαναφερθέντα αντίκτυπο.