ИСТОРИЯ ГЕОЛОГО-ПАЛЕОНТОЛОГИЧЕСКИХ ИССЛЕДОВАНИЙ, ПРОВОДИВШИХСЯ НА ТЕРРИТОРИИ АТЫРАУСКОЙ ОБЛАСТИ В XVIII-XX вв.
Authors: Назымбетова Г.Ш. 
Published: November 2023

Мақалада XVIII-XX ғасырлардағы Атырау өңірінде жүргізілген палеонтологиялық және геологиялық зерттеулердің тарихы қарастырылады. Атырау өңірінің палеонтологиялық және геологиялық үш жүз жылдық тарихының қайнар көздеріне талдамалық шолуды қамтиды. Еңбекте көптеген ғылыми баяндама-лар мен мақалаларды, 18-21 ғасырлардағы зерттеушілердің еңбектерін зерттеуге негізделген. Мұрағат материалдары, сирек кітаптар топтамалары, сондай-ақ палеонтологиялық коллекцияларының затбелгілері пайдаланылды. XVIII ғасырдың екінші жартысында бұл өлкеге көршілес елдердің қызығушылығы артып, өз мемлекеттерінің мүддесіне қажетті мәліметтерді жинаған саяхатшылар мен жекелеген табиғат зерттеу- шілері бұл аймақты белсенді түрде зерттей бастады. Бұл өлкеде тұратын халықтар, олардың тұрмысы мен тұрмыс-тіршілігі, саяси жағдайы туралы мағлұматтармен қатар, кейбір пайдалы қазбалардың пайдала-нылуы, олардың болуы, таралуы туралы да мәліметтер берді. XX ғасырда аймақтардың геологиялық құрылымы мен пайдалы қазбаларын зерттеу, геологиялық карталарын жасау, геологиялық барлау жұмыс-тарын жүргізу және кен орындарының жасын анықтау мақсатында облыстың жекелеген аймақтарына мақсатты зерттеулер жүргізілді. Атырау облысының аумағында әртүрлі ғылыми-зерттеу институттарының Бүкілресейлік мұнай- зерттеу геологиялық барлау институты (ВНИГРИ), КСРО ҒА Жанғыш қазбалар институты қазіргі кездегі А.В. Топчиев атындағы Мұнай-химиялық синтез институты, Бүкілодақтық геологиялық ғылыми-зерттеу институты (ВСЕГЕИ), КСРО ҒА Геология ғылымдары институты, Барлаудың геофизикалық әдістерінің Бүкілресейлік ғылыми-зерттеу институты (ВНИИГеофизика), Қазақстанның геологиялық басқармалары және т.б. ұйымдардың қызметкерлері әртүрлі тақырыпта зерттеулер жүргізді. Кілт сөздер: Атырау, геология, палеонтология, тарих, птридофиттер, остракодтар, фораминифера- лар, флора, фауна.

В статье рассматривается история палеонтологических и геологических исследований, проводив- шихся в Атырауской области в XVIII-XX вв. Включает аналитический обзор источников палеонто- логической и геологической трехсотлетней истории Атырауской области. Работа основана на изучении многих научных отчетов и статей, трудов исследователей 18-21 веков. Использованы архивные материалы, коллекции редких книг, этикетки палеонтологических коллекций. Во второй половине XVIII века интерес соседних стран к этому региону возрос, и путешественники и отдельные естествоиспытатели, собиравшие сведения, необходимые для интересов своих государств, стали активно изучать этот край. Помимо сведений о народах, проживающих в этом регионе, их образе жизни и образе жизни, политическом положении, они также предоставили сведения об эксплуатации некоторых полезных ископаемых, их существовании и распространении. В XX веке с целью изучения геологического строения и полезных ископаемых регионов, создания геологических карт, проведения геологоразведочных работ и определения возраста месторождений были проведены целенапраленные исследования отдельных районов региона. На территории Атырауской области сотрудники различных научно-исследовательских институтов проводили исследования по различным тематикам: Всероссийского института нефти и геологоразведки (ВНИГРИ), Института горючих ископаемых АН СССР, действующего Института нефтехимии Синтез имени А.В. Топчиев, Всесоюзный геологический научно-исследовательский институт (ВСЕГЕИ), Институт геологических наук АН СССР, Всероссийский научно-исследовательский институт геофизичес- ких методов исследования (ВНИИ Геофизика), геологические управления Казахстана и другие организации. Ключевые слова: Атырау, геология, палеонтология, история, птридофиты, острокоды, фораминиферы, флора, фауна.

The article discusses the history of paleontological and geological research conducted in the Atyrau region in the 18th-20th centuries. Includes an analytical review of the sources of the paleontological and geological three-hundred-year history of the Atyrau region. The work is based on the study of many scientific reports and articles, works of researchers of the 18th-21st centuries. Archival materials, collections of rare books, and labels from paleontological collections were used. In the second half of the 18th century, the interest of neighboring countries in this region increased, and travelers and individual naturalists, who collected information necessary for the interests of their states, began to actively study this region. In addition to information about the peoples living in this region, their way of life and way of life, political situation, they also provided information about the exploitation of some minerals, their existence and distribution. In the 20th century, in order to study the geological structure and minerals of the regions, create geological maps, carry out geological exploration and determine the age of deposits, targeted studies of certain regions of the region were carried out. On the territory of the Atyrau region, employees of various research institutes conducted research on various topics: All-Russian Petroleum Research Exploration Institute (VNIGRI), A.V. Topchiev Institute of Petrochemical Synthesis,Russian Geological Research Institute(VSEGEI), Russian Academy of Sciences Geological Institute of SB RAS, the All-Russian Research Institute of Geophysical Research Methods (VNIIGeophysics), geological departments of Kazakhstan and other organizations. Keywords: Atyrau, geology, paleontology, history, ptridophytes, ostracods, foraminifera, flora, fauna.