ҚАЗІРГІ БІЛІМ БЕРУ КОНТЕКСТІНДЕГІ АУДАНБЕК КӨБЕСОВТІҢ ЕҢБЕКТЕРІ НЕГІЗІНДЕ ӘЛ-ФАРАБИДІҢ МАТЕМАТИКАЛЫҚ МҰРАСЫ
Authors: АКЖОЛОВА А.А. , БИДАЙБЕКОВ Е.Ы. , КАМАЛОВА Г.Б. , ОШАНОВА Н.Т. 
Published: October 2023

Аль-Фараби – один из основоположников прогрессивной общественно-философской мысли на мусульманском Востоке, ученый с мировым именем, известный как «Аристотель Востока». Он оставил после себя богатейшее научное наследие, в том числе и в области математики, оказавшее огромное влияние на дальнейшее развитие мировой науки. Преобладающая часть его математических трудов впервые обнаружена и достаточно глубоко изучена сравнительно недавно известным фарабистом, казахстанским ученым в области истории математики и педагогики исламского Востока Ауданбеком Кубесовым и отражена в многочисленных его работах. В статье раскрывается интеллектуальное содержание математического наследия великого ученого Абу Насра аль-Фараби, представленного в трудах А.Кубесова, его дидактический потенциал. Обоснована целесообразность включения его в систему школьного и высшего педагогического информатико- математического образования. Рассмотрены возможности использования при обучении интерактивной среды GeoGebra с целью повышения и мотивации к обучению, и эффективности освоения уникальных алгоритмов решения геометрических задач на построение с помощью циркуля и линейки на плоскости и в пространстве, а также алгоритмов построения таблицы тригонометрическим функций, описанных в математических трудах ученого. Ключевые слова: геометрия аль-Фараби, задачи на построение, трисекция угла, GeoGebra, три- гонометрия аль-Фараби, теория музыки аль-Фараби

Әл-Фараби – мұсылман Шығысындағы прогрессивті қоғамдық-философиялық ойлардың негізін қалаушылардың бірі, «Шығыс Аристотелі» деген атпен танымал, әлемге әйгілі ғалым. Ол өзінен кейін әлемдік ғылымның одан әрі дамуына зор ықпал еткен математика саласына да бай ғылыми мұра қалдырды. Оның математикалық еңбектерінің басым бөлігін салыстырмалы түрде белгілі фарабист, ислам Шығысының математика және педагогика тарихы саласы бойынша қазақстандық ғалымы Ауданбек Көбесов тапқан, терең зерттеген және оның көптеген еңбектерінде көрініс тапқан. Мақалада А.Көбесовтың еңбектерінде ұсынылған ұлы ғалым Әбу Насыр әл-Фарабидің математикалық мұрасының зияткерлік мазмұны, оның дидактикалық әлеуеті ашылады. Оны мектептегі және жоғары педагогикалық информатика-математикалық білім беру жүйесіне енгізудің орындылығы негізделген. Оқуға ынталандыру және оны арттыру мақсатында GeoGebra интерактивті ортасын оқытуда қолданудың мүмкіндіктері, циркуль мен сызғыштың көмегімен құрылатын жазықтықтағы және кеңістіктегі геометриялық есептерді шешудің алгоритмдерін, сондай-ақ, ғалымның математикалық еңбектерінде сипатталған тригонометриялық функциялар кестесін құрудың алгоритмдерін меңгерудің тиімділігі қарастырылады. Түйін сөздер: Әл-Фарабидің геометриясы, есептің құрылуы, трисекция бұрышы, GeoGebra, әл- Фарабидің тригонометриясы, әл-Фарабидің музыка теориясы.

Al-Farabi is one of the founders of progressive social and philosophical thought in the Muslim East, a world- renowned scientist is known as the “Aristotle of the East”. He left behind a rich scientific legacy, including the field of mathematics, which had a huge impact on the further development of world science. The predominant part of his mathematical works was first discovered and studied quite deeply relatively recently by the famous Farabist, Kazakh scientist in the field of the history of mathematics and pedagogy of the Islamic East Audanbek Kubesov and is reflected in his numerous works. The article reveals the intellectual content of the mathematical heritage of the great scientist Abu Nasr al-Farabi, presented in the works of A.Kubesov, his didactic potential. The expediency of including it in the system of school and higher pedagogical computer science and mathematics education is substantiated. The possibilities of using the interactive GeoGebra environment in teaching are considered in order to increase both motivation for learning and the effectiveness of mastering unique algorithms for solving geometric problems for constructing using compasses and rulers on a plane and in space, as well as algorithms for constructing a table of trigonometric functions described in the mathematical works of the scientist. Keywords: Al-Farabi geometry, construction tasks, angle trisection, GeoGebra, al-Farabi trigonometry, al- Farabi music theory.