Constructions of sexual and gender identities in institutional and everyday discourse
Authors: Μίχος Ιωάννης 
Published: May 2023

Η παρούσα διδακτορική διατριβή διερευνά τα επιχειρηματολογικά αποθέματα, τα διλήμματα και τις ταυτοτικές κατασκευές στην επιχειρηματολογία αναφορικά με διεκδικήσεις και δικαιώματα της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας σε θεσμικά, ακτιβιστικά και καθημερινά πλαίσια λόγου στην Ελλάδα, καθώς και τις ρητορικές και ιδεολογικές συνέπειες αυτών των κατασκευών. Η βιβλιογραφική επισκόπηση υπογραμμίζει τα ποικίλα πλαίσια διεκδίκησης και τα επιχειρηματολογικά αποθέματα που έχουν ιστορικά αναλυθεί στη μελέτη ΛΟΑΤΚΙ+ ζητημάτων και υποδεικνύει τα πολύπλευρα διλήμματα που εγείρουν. Αυτά περιλαμβάνουν ουσιοποιητικούς λόγους που τροφοδοτούν την κατασκευή κοινωνικών ταυτοτήτων ως συμπαγών, οριοθετημένων και αναλλοίωτων, προσεγγίσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που συχνά ενέχουν οικουμενικές συνδηλώσεις και την οπτική της σεξουαλικής πολιτειότητας που εστιάζει στην πολιτικοποίηση των ΛΟΑΤΚΙ+ ταυτοτήτων. Υποστηρίζεται ότι τα προαναφερθέντα πλαίσια δεν έχουν κατορθώσει να αποφύγουν εντάσεις και διλήμματα γύρω από το ενδεχόμενο ενσωμάτωσης σε ομο-κανονικές νόρμες, γεγονός που συνεπάγεται ανεπιθύμητες ιδεολογικές συνέπειες (π.χ., ομο-εθνικισμός), αλλά και την παραμέληση της περιπλοκότητας και των υπαρχουσών ανισορροπιών ισχύος εντός της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας. Οι στόχοι και τα ερωτήματα της διατριβής διαμορφώθηκαν υπό το πρίσμα των παραπάνω κοινωνικών επιστημονικών και πολιτικών εντάσεων, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες του ελληνικού κοινωνικο-ιστορικού πλαισίου. Ειδικότερα, διεξήχθησαν τρεις εμπειρικές μελέτες που εστίασαν σε διαφορετικά ρητορικά/επιχειρηματολογικά πλαίσια. Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν αναλύθηκαν αξιοποιώντας τις κατασκευές και τα αναλυτικά εργαλεία της Κριτικής Κοινωνικής Λογοψυχολογίας, επιτρέποντας την σύνθετη ανάλυση μικρο- και μακρο-κοινωνικών συνιστωσών. Η πρώτη μελέτη ανέλυσε μία ολομέλεια της ελληνικής βουλής αναφορικά με ένα νομοσχέδιο για την ταυτότητα φύλου και ανέδειξε την ευέλικτη κινητοποίηση κατασκευών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων καθώς και το διάφορο περιεχόμενο, όρια και αποδόσεις υπευθυνότητας αυτών σε διαφορετικές γραμμές επιχειρηματολογίας προσανατολισμένες στην επίτευξη ξεχωριστών ρητορικών στόχων. Η δεύτερη μελέτη ανέλυσε εννέα ατομικές συνεντεύξεις με ακτιβίστριες/στές της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, υποδεικνύοντας ποικίλες κατασκευές της «διαφοράς» μεταξύ ακτιβιστών. Η θετική αξιολόγηση της ενδοομαδικής διαφορετικότητας βασίστηκε σε πόρους αντλούμενους από τη φιλελεύθερη επιχειρηματολογική «δεξαμενή». Ακόμη και όταν η διάσπαση των ΛΟΑΤΚΙ+ υπο-ομάδων κατασκευάστηκε ως δυνητικά προβληματική, ουσιοποιητικά επιχειρήματα την κατέστησαν ως αναπόφευκτη. Ωστόσο, επιχειρήματα που επισήμαναν την ύπαρξη ενδοομαδικών ανισορροπιών δύναμης, προέκριναν ταυτόχρονα διαθεματικούς και συνεργατικούς ακτιβιστικούς στόχους. Η τρίτη μελέτη ανέλυσε καθημερινό λόγο που παράχθηκε στο πλαίσιο επτά ομάδων εστίασης στις οποίες συζητήθηκαν ΛΟΑΤΚΙ+ ζητήματα και επισήμανε διλήμματα γύρω από την ισότητα, δικαιοσύνη, διαφορά. Επιχειρήματα που αντλούσαν από την φιλελεύθερη ισότητα και διαφορετικότητα συχνά εμπλέκονταν με ομο-κανονικές και ομο-εθνικιστικές κοινωνικο-αποκλειστικές ιεραρχήσεις μεταξύ σεξουαλικών, έμφυλων και εθνικών κατηγοριών, συχνά κατασκευάζοντας «ομόφωνες» και «μη-προκλητικές» διεκδικήσεις και δράσεις ως καταλληλότερες. Ωστόσο, επιχειρήματα που αμφισβήτησαν τον ομο-εθνικισμό, τονίζοντας αποδυναμωτικές συνέπειες και το ενδεχόμενο να απομακρύνει από ριζοσπαστικούς στόχους και δράσεις, υπέδειξαν την ανάγκη για διαθεματικές διεκδικήσεις. Συνολικά, η άντληση από μία δεξαμενή φιλελεύθερων κατασκευών και αξιών φαίνεται να ενέχει (ιστορικά προσδιορισμένες, ενδεχόμενες) ενδυναμωτικές συνέπειες. Παράλληλα, ωστόσο, οι εν λόγω κατασκευές μπορούν δυνητικά να συμβάλουν στην αποπολιτικοποιήση και κανονικοποίηση των ΛΟΑΤΚΙ+ ζητημάτων. Οι «σπόροι» της κοινωνικής αλλαγής, από την άλλη πλευρά, κατευθύνονται προς την απαγκίστρωση από τη (φιλελεύθερη) πολιτική των ταυτοτήτων και την ταυτόχρονη ανάπτυξη ενός διευρυμένου πλαισίου που λαμβάνει υπόψη πιθανές διαθεματικές ταυτότητες και διεκδικήσεις, προσανατολίζεται ενεργά στη διαχείριση ανισορροπιών δύναμης και ενημερώνεται από τα άμεσα και τα ευρύτερα πλαίσια εντός των οποίων κινητοποιείται.