Μελέτη γνωστικών διαταραχών και ψυχοπαθολογίας σε ασθενείς με χρόνια ιογενή ηπατίτιδα
Authors: Καραϊβάζογλου Αικατερίνη 
Published: August 2021

Υπόβαθρο: Έρευνες έχουν δείξει ότι η χρόνια ιογενής ηπατιτιδα συνιστά ένα μείζον πρόβλημα υγείας παγκοσμίως, το οποίο συνδέεται με σοβαρές σωματικές και νευροψυχολογικές επιπλοκές, διαταράσσει την ευημερία των ασθενών και επιβάλλει σημαντικό οικονομικό και ψυχοκοινωνικό φορτίο στις οικογένειες και τους παρόχους υγείας. Τόσο η χρόνια ηπατίτιδα Β (HBV) όσο και η χρόνια ηπατίτιδα C (HCV) μπορούν να οδηγήσουν σε διαταραχή στη γνωστική και ψυχολογική λειτουργικότητα και να μειώσουν σημαντικά την ποιότητα ζωής (ΠΖ) των ασθενών, από τα πρώιμα στάδια της νόσου, πριν την εμφάνιση της κίρρωσης. Εντούτοις, παραμένουν αρκετά ερωτήματα να απαντηθούν σχετικά με την ακριβή φύση των παρατηρούμενων νευροψυχολογικών ελλειμμάτων, τις συσχετίσείς τους και τον αντίκτυπό τους στην καθημερινή διαβίωση.Σκοπός: Στόχος της τρέχουσας έρευνας είναι να αξιολογήσει τη γνωστική επίδοση, την ψυχολογική λειτουργικότητα και την ΠΖ ασθενών με χρόνια ηπατίτιδα Β και C σε σύγκριση με υγιείς μάρτυρες και να ανιχνεύσει συσχετίσεις μεταξύ των παρατηρούμενων ελλειμμάτων και δημογραφικών, βιολογικών και ψυχοκοινωνικών παραμέτρων.Μέθοδος: Η γνωστική λειτουργικότητα αξιολογήθηκε με μια συστοιχία νευροψυχομετρικών δοκιμασιών που εκτιμούν διακριτούς τομείς των γνωστικών λειτουργιών, συμπεριλαμβανομένων της λεκτικής ευχέρειας, της λεκτικής μνήμης/μάθησης, της ψυχοκινητικής ταχύτητας, της προσοχής και των επιτελικών λειτουργιών. Η ψυχολογική λειτουργικότητα αξιολογήθηκε με την Ελληνική έκδοση του Ερωτηματολογίου Κατάθλιψης του Beck (BDI-II), η κόπωση μετρήθηκε με την Ελληνική έκδοση της Κλίμακας Κατάθλιψης της Λειτουργικής Αξιολόγησης της Θεραπείας Χρονίων Παθήσεων (FACIT-F) και η ΠΖ εκτιμήθηκε με την Ελληνική έκδοση της Βραχείας Μορφής 36 της Έρευνας Υγείας (SF36).Αποτελέσματα: Η τρέχουσα έρευνα διεξήχθη σε δύο σκέλη. Κατά το πρώτο σκέλος συμμετείχαν 81 άτομα, 32 ασθενείς με χρόνια HCV λοίμωξη, 29 με χρόνια HBV λοίμωξη και 20 υγιείς μάρτυρες. Ασθενείς και μάρτυρες δε διέφεραν ως προς την ηλικία, το μορφωτικό επίπεδο, τα επίπεδα κατάθλιψης και κόπωσης. Επιπλέον, χρησιμοποιήθηκαν αυστηρά κριτήρια για να αποκλεισθούν παράγοντες κινδύνου για γνωστική έκπτωση. Η επίδοση των χρόνιων HCV ασθενών ήταν σημαντικά χειρότερη από των υγιών μαρτύρων στη λεκτική μνήμη/μάθηση και τη λεκτική προσοχή. Οι HBV και HCV ασθενείς εμφάνισαν παρόμοια επίπεδα γνωστικής δυσλειτουργίας, εύρημα που υποδηλώνει ότι τα παρατηρούμενα ελλείμματα δεν είναι ειδικά για τον HCV. Η γνωστική ικανότητα των HCV ασθενών συσχετίσθηκε με το στάδιο της ίνωσης και τα επίπεδα κόπωσης, αλλά όχι με το βαθμό της φλεγμονής, τα επίπεδα τρανσαμινασών, το γονότυπο και τη βαρύτητα της κατάθλιψης. Τέλος, αφού σταθμίσθηκαν ως προς την ηλικία και το μορφωτικό επίπεδο, οι κιρρωτικοί και οι μη κιρρωτικοί ασθενείς εμφάνισαν παρόμοια γνωστική επίδοση και ανέφεραν αντίστοιχα επίπεδα κόπωσης και καταθλιπτικής συμπτωματολογίας.Κατά το δεύτερο σκέλος της μελέτης, αξιολογήθηκαν 84 ασθενείς, 45 με χρόνια ηπατίτιδα Β και 39 με χρόνια ηπατίτιδα C ως προς την ΠΖ. Δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων στις κύριες δημογραφικές μεταβλητές. Συνολικά, οι ασθενείς με χρόνια ιογενή ηπατίτιδα ανέφεραν έκπτωση σε όλους τους τομείς της ΠΖ σε σύγκριση με το γενικό πληθυσμό, όπως απεκάλυψε η σύγκριση με κανονιστικά δεδομένα από τον Ελληνικό πληθυσμό. Οι HBV ασθενείς ανέφεραν παρόμοια ΠΖ με τους HCV ασθενείς. Κλινικές παράμετροι, όπως η δραστηριότητα της λοίμωξης (τιμές τρανσαμινασών, συμπτώματα), ιστολογικά ευρήματα (το στάδιο της ίνωσης και ο βαθμός της φλεγμονής), καθώς και τα επίπεδα κόπωσης και καταθλιπτικής συμπτωματολογίας βρέθηκαν να συνδέονται σημαντικά με την ΠΖ. Η πολυπαραγοντική ανάλυση έδειξε ότι η μεγαλύτερη ηλικία και τα αυξημένα επίπεδα κόπωσης συνδέθηκαν στενά με τη σωματική συνιστώσα της ΠΖ, ενώ τα επίπεδα καταθλιπτικής συμπτωματολογίας και κόπωσης συσχετίσθηκαν στενά με την ψυχική συνιστώσα της ΠΖ.Συμπεράσματα: Οι ασθενείς με χρόνια ιογενή ηπατίτιδα εμφανίζουν σημαντική έκπτωση στη λεκτική μνήμη/μάθηση και τη λεκτική προσοχή και αναφέρουν αυξημένα επίπεδα κόπωσης και φτωχή ΠΖ σε σύγκριση με υγιείς μάρτυρες. Τα επίπεδα κόπωσης καθορίζουν σε σημαντικό βαθμό τη γνωστική επίδοση και τη σφαιρική ΠΖ, ενώ οι βαθμολογίες στις κλίμακες κατάθλιψης σχετίζονται μόνο με την ψυχική συνιστώσα της ΠΖ. Οι HBV και HCV ασθενείς εμφάνισαν παρόμοια επίπεδα έκπτωσης στη γνωστική λειτουργικότητα και την ΠΖ, εντούτοις, η ανάλυσή μας απεκάλυψε ένα πιθανό, διακριτό μοτίβο συσχετίσεων για καθένα από τους δύο ιούς, υποδηλώνοντας ότι η νευροψυχολογική δυσλειτουργία διαμεσολαβείται από διαφορετικό παθογενετικό μηχανισμό στην περίπτωση της HCV και της HBV λοίμωξης. Τα αποτελέσματά μας προσθέτουν χρήσιμα δεδομένα όσον αφορά τη σύνθετη αλληλεπίδραση μεταξύ ηπατικής φλεγμονώδους διεργασίας, εμπλοκής του κεντρικού νευρικού συστήματος και της δράσης σχετιζόμενων ψυχοκοινωνικών παραγόντων που προκαλούν το συνολικό φάσμα των σωματικών, γνωστικών και ψυχολογικών εκδηλώσεων της χρόνιας ιογενούς ηπατίτιδας.