Ασφαλιστική υποκατάσταση (άρθρο 14 Ν. 2496/1997)
Authors: Γκέγκας Ιωάννης 
Published: November 2023

Σκοπός της διατριβής είναι η ερμηνεία του άρθρου 14 ν. 2496/1997, αναφορικά με την ασφαλιστική υποκατάσταση: έναν μηχανισμό νόμιμης εκχώρησης της αξίωσης αποζημίωσης του λήπτη της ασφάλισης κατά τρίτου –υπεύθυνου για την πρόκληση του ασφαλισμένου κινδύνου και της ασφαλιστικής ζημίας– στον ασφαλιστή. Η εισαγωγή παρουσιάζει, συνοπτικά, τη λειτουργία αυτού του μηχανισμού και γίνονται ορισμένες δίκαιο-συγκριτικές παρατηρήσεις. Κατόπιν, η διατριβή διαρθρώνεται σε δύο μέρη. Στο Α΄ μέρος (§§ 3 - 5) αναλύεται ο τρόπος της αποκατάστασης των ζημιών στο πεδίο της ασφάλισης ζημίας και η αρχή της απαγόρευσης πλουτισμού του λήπτη της ασφάλισης (αποζημιωτική αρχή) με κεντρικό άξονα την ασφαλιστική υποκατάσταση. Τούτη, όπως διαπιστώνεται, είναι ένας «τέλειος» μηχανισμός εξισορρόπησης δύο κύριων αρχών του δικαίου: της απαγόρευσης πλουτισμού επ’ ευκαιρία της ζημίας και της ευθύνης. Το Β΄ μέρος (§§ 6 - 14) επεξεργάζεται –σε βάθος– το σύνολο των ρυθμίσεων του άρθρου 14 ΑσφΝ. Στην § 6 προσεγγίζεται ιστορικά η ασφαλιστική υποκατάσταση, που ξεκίνησε να ρυθμίζεται νομοθετικά στην Ευρώπη τον 19ο αιώνα, όταν πλέον γινόταν αποδεκτή η δυνατότητα «νόμιμης εκχώρησης απαίτησης». Η § 7 επικεντρώνεται στη νομοθετική ρύθμιση της ασφαλιστικής υποκατάστασης στην Ελλάδα με τη συγκριτική επισκόπηση παλαιού και νέου δικαίου. Η § 8 επικεντρώνεται στη νομική φύση της ασφαλιστικής υποκατάστασης, η οποία ορθά υποστηρίζεται ότι είναι περίπτωση νόμιμης εκχώρησης· ωστόσο, ο ασφαλιστής δεν αποκτά δικαίωμα αναγωγής κατά του τρίτου. Αναφέρονται οι διάφορες διατάξεις του ΑΚ για την εκχώρηση απαιτήσεων που εφαρμόζονται ευθέως ή αναλογικά. Μεταξύ άλλων, διατυπώνεται η θέση ότι ορθά, όπως υποστηρίζεται, δεν εφαρμόζονται αναλογικά τα άρθρα 460 και 461 ΑΚ. Όμως, ο τρίτος που κατέβαλε στον λήπτη της ασφάλισης καλόπιστα την αποζημίωση, αν και καταβλήθηκε το ασφάλισμα, προστατεύεται εξαιτίας της ύπαρξης φαινόμενου δίκαιου. Η § 9 αναδεικνύει το πεδίο εφαρμογής και η § 10 τις προϋποθέσεις της ασφαλιστικής υποκατάστασης: καταβολή ασφαλίσματος κατά τον ΑσφΝ και το ασφαλιστήριο συμβόλαιο· ύπαρξη αξίωσης προς αποζημίωση του λήπτη της ασφάλισης κατά του τρίτου. Αξιώσεις χωρίς αποζημιωτικό χαρακτήρα αναλογικά εκχωρούνται στον ασφαλιστή, αν υπάρχει κίνδυνος πλουτισμού του λήπτη της ασφάλισης. Προσεγγίζεται, επίσης, ερμηνευτικά η έννοια του «τρίτου» και η παρ. 2 περί των προσώπων που «προστατεύονται» –υπό προϋποθέσεις– από την ασφαλιστική υποκατάσταση. Η § 11 αφορά τη μερική ασφαλιστική υποκατάσταση και αναφέρονται περιπτώσεις που δύναται να οδηγήσουν σε αυτήν. Η § 12 αφιερώνεται στις έννομες συνέπειες της ασφαλιστικής υποκατάστασης και, πιο ειδικά, στις σχέσεις μεταξύ λήπτη της ασφάλισης, ασφαλιστή και τρίτου. Η § 13 πραγματεύεται την παρ. 3 για την υποχρέωση διαφύλαξης του δικαιώματος του λήπτη της ασφάλισης –και άλλων προσώπων– κατά του τρίτου μέχρι την υποκατάσταση του ασφαλιστή. Γίνεται εκτενής ανάλυση των εννοιών της «απώλειας» και «βλάβης» του δικαιώματος και των έννομων συνεπειών τους στην ασφαλιστική υποκατάσταση. Ακολουθεί στη συνεχεία η ratio της ρύθμισης, το αντικείμενό, η νομική φύση, το χρονικό πεδίο εφαρμογής, το περιεχόμενο και η παράβασή της και η ειδική ρύθμιση της παρ. 4 για τις επαγγελματικές ασφαλίσεις. Το Β΄ μέρος ολοκληρώνεται με την § 14 και την αναστολή συμπλήρωσης παραγραφής (παρ. 5). Η διατριβή κλείνει με τον επίλογο (§ 15), όπου εκτίθενται τα πορίσματα της έρευνας.