Late Jurassic-Early Cretaceous shallow water sediments on the top of the Tethyan ophiolites of the Hellenides (Northern Greece)
Authors: Κωστάκη Γεωργία 
Published: March 2024

Νέες στρωματογραφικές και βιοστρωματογραφικές έρευνες που συνδυάσθηκαν με τεκτονική ανάλυση, πραγματοποιήθηκαν σε ιζηματογενείς σχηματισμούς και μείγματα (mélanges) που βρίσκονται τόσο πάνω όσο κάτω από τους Ιουρασικούς οφιόλιθους της βόρειας Ελλάδας. Κάθε σχηματισμός σχετίζεται με την τοποθέτηση των οφιολίθων επάνω στο Πελαγονικό περιθώριο (ή περιθώρια) στις Ελληνίδες. Ο στόχος της μελέτης τους είναι η κατανόηση ζητημάτων που αφορούν την προέλευση των οφιολίθων, τον χρόνο και την κατεύθυνση της τεκτονικής τοποθέτησής τους επάνω στο Πελαγονικό περιθώριο (ή περιθώρια), την γεωδυναμική εξέλιξη του Ωκεανού της Νεο-Τηθύος και την ενδεχομένη ύπαρξη ενός ανεξάρτητου Ωκεανού της Πίνδου ή της βαθιάς Λεκάνης Πίνδου. Σημαντική είναι η εύρεση κλαστών ρηχής θάλασσας ηλικίας Κιμμεριδίου-Τιθωνίου, καθώς αποκαλύπτει την εξέλιξη μιας Άνω Ιουρασικής ανθρακικής πλατφόρμας, η οποία αποτέθηκε αρχικά πάνω στους οφιόλιθους κατά τη διάρκεια της πρώιμης - Άνω Ιουρασικής περιόδου, θέτοντας το ανώτατο όριο της οφιολιθικής τοποθέτησης. Τέτοιοι κλάστες, που προέρχονται από τη διάβρωση των πετρωμάτων της ανθρακικής πλατφόρμας, εντοπίστηκαν: 1) Εντός δευτερογενώς επανα-αποτιθέμενων ανθρακικών ιζημάτων στο Αβδέλλα mélange και σε Άνω Ιουρασικά - Κάτω Κρητιδικά ασβεστο-κλαστικά ιζήματα πάνω στο Κόζιακας mélange. 2) Επιπλέον, βρέθηκαν εντός μιας Κάτω Κρητιδικής ιζηματογενούς ακολουθίας που αποτελείται από ροές μαζών πάνω στους οφιολίθους του Βαρδάρη-Αξιού. 3) Επίσης, μπορούν να αναγνωριστούν σε Κάτω Κρητιδικούς επικλυσιγενείς σχηματισμούς που επικάθονται ασύμφωνα στους οφιόλιθους του Βούρινου. Συνεπώς, ο εντοπισμός αυτών των κλαστών ρηχής θάλασσας, οι οποίοι κατανέμονται σε διαφορετικά αποθετικά περιβάλλοντα που σχετίζονται με τους οφιόλιθους, τόσο στις δυτικές όσο και στις ανατολικές περιοχές της Πελαγονικής Ζώνης, ορίζει ότι προέρχονται από την ιδία παλαιογεωγραφική πηγή. Αυτή η συσχέτιση υποδηλώνει την ανάπτυξη μιας εκτεταμένης Άνω Ιουρασικής ανθρακικής πλατφόρμας ρηχής θάλασσας πάνω στους επωθημένους οφιόλιθους, σφραγίζοντας αυτό το τεκτονικό γεγονός, επιβεβαιώνοντας την ύπαρξη ενός ενιαίου οφιολιθικού καλύμματος. Επιπλέον, η μικροφασική ανάλυση και η χρονολόγηση κωνοδόντων των ανθρακικών εξωτικών μπλοκ που βρίσκονται ενσωματωμένα στα Μέσης - Άνω Ιουρασικής ηλικίας mélanges Αβδέλλα και Κόζιακα, οδήγησε στην ανακατασκευή ενός ολοκληρωμένου Μέσο - Άνω Τριαδικού σχηματισμού ηπειρωτικού περιθωρίου ανοιχτής θάλασσας. Αυτή η ανακατασκευή αντικατοπτρίζει την ανθρακική ακολουθία Hallstatt και κυρίως μοιράζεται ομοιότητες με ιζηματογενείς σχηματισμούς στη δυτική οροσειρά της Πίνδου δυτικά της Πελαγονικής που ανήκουν στη Ζώνη της Πίνδου και αναφέρονται ως Hallstatt/Πίνδος στρωματογραφική ακολουθία. Η ακολουθία Hallstatt θεωρείται πως αρχικά αποτέθηκε κατά μήκος του εξωτερικού ηπειρωτικού περιθωρίου κατά τη διάρκεια της Μέσο Τριαδικής έως Κάτω Ιουρασικής περιόδου, διαμορφώνοντας το ανατολικό παθητικό περιθώριο της Αδριατικής, με τον Ωκεανό της Νεο-Τηθύος να τοποθετείται στα ανατολικά της. Τεκτονικές παρατηρήσεις που πραγματοποιήθηκαν, συμβατές με αυτές άλλων ερευνητών, αναγνωρίζουν μια κύρια προς τα δυτικά κινηματική Άνω Ιουρασικής ηλικίας, συνδεδεμένη με την τοποθέτηση των οφιόλιθων πάνω στην Πελαγονική. Επομένως, προτείνεται ότι η Hallstatt/Πίνδος στρωματογραφική ακολουθία αποτελεί ένα Μέσο – Άνω Ιουρασικό τεκτονικό κάλυμμα το οποίο προήλθε από τα ανατολικά της Πελαγονικής, και το οποίο ωθήθηκε και πτυχώθηκε έντονα προς τα δυτικά στο μέτωπο των επωθημένων οφιολίθων της Νεο-Τηθύος. Συνεπώς, συμπεραίνεται η ύπαρξη ενός μόνο ωκεανού, αυτού της Νεο-Τηθύος στα ανατολικά της Πελαγονικής, η οποία θεωρείται αναπόσπαστο τμήμα της Αδριατικής πλάκας, χωρίς τη διακοπή της από την ύπαρξη ενός ανεξάρτητου Τριαδικού - Ιουρασικού Ωκεανού της Πίνδου ή μίας Τριαδικής - Ιουρασικής βαθιάς Λεκάνης Πίνδου.