The impact of CLIL and EFL instruction on learners' WM and executive functions
Authors: Κωνσταντινίδου Παρθένα 
Published: October 2023

Το θέμα της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι να διερευνήσει εάν δύο μορφές δίγλωσσης εκπαίδευσης υπό τις συνθήκες που εφαρμόζονται στο ελληνικό εκπαιδευτικό πλαίσιο μπορούν να επιδράσουν σε συγκεκριμένες γνωστικές δεξιότητες των μαθητών. Η διγλωσσία σε αυτήν την έρευνα δεν καλύπτει την ισοβαρή διγλωσσία, καθώς αναφέρεται σε μαθητές που δεν είναι εξίσου ικανοί στις δύο γλώσσες. 72 «δίγλωσσα» παιδιά με την ελληνική ως Γ1 και την αγγλική ως Γ2 ηλικίας 10 ετών εξετάστηκαν σε τρία διαφορετικά πειράματα αφού χωρίστηκαν σε διαφορετικές ομάδες. Ερευνήθηκαν πρωτίστως αν η έκθεση στη διδασκαλία CLIL, ο διαφορετικός βαθμός έκθεσης στη διδασκαλία CLIL και, τέλος, ο διαφορετικός βαθμός έκθεσης στην διδασκαλία της Αγγλικής Γλώσσας επηρεάζουν τη γνωστική λειτουργία των νέων Ελλήνων μαθητών. Οι κύριες γνωστικές μεταβλητές που εξετάστηκαν είναι η Εργαζόμενη Μνήμη (WM) και ειδικότερα τα υποσυστήματά της, δλδ το Φωνολογικό Κύκλωμα, το Οπτικοχωρικό Σημειωματάριο και ο Κεντρικός Επεξεργαστής (Baddeley & Hitch, 1974). Επιπλέον, η επίδοση (ακρίβεια) των μαθητών σε έργα Προσθενεργούς και Οπισθενεργούς Παρεμβολής καθώς και η αντίστασή που επέδειξαν στις παρεμβολές αυτές μετρώνται για να εξαχθούν συμπεράσματα σχετικά με τις εκτελεστικές τους λειτουργίες, ειδικότερα σχετικά με την αναστολή και την επιλεκτική προσοχή (Bialystok & Feng, 2009). Από όσο γνωρίζουμε, η επίδραση της διδασκαλίας CLIL στις συγκεκριμένες εκτελεστικές λειτουργίες σε ένα ανάλογο δίγλωσσο εκπαιδευτικό πλαίσιο (Γ1 Ελληνικά_Γ2 Αγγλικά) δεν έχει ερευνηθεί ποτέ στο παρελθόν. Οι κύριες υποθέσεις εργασίας είναι ότι η έκθεση των μαθητών στη διδασκαλία CLIL, η εντατική έκθεση στην διδασκαλία CLIL και η εντατική έκθεση στα Αγγλικά ως Γ2 θα έχουν θετική επίδραση στις γνωστικές δεξιότητες των νεαρών μαθητών. Πληθώρα μελετών έχει διερευνήσει την επίδραση της εμπειρίας της διγλωσσίας στη γλώσσα και τις γνωστικές μας ικανότητες (Bialystok, 2016). Επιπλέον, συγκριτικές μελέτες εξέτασαν την επίδραση της διδασκαλίας CLIL και της διδασκαλίας της Αγγλικής ως ξένης γλώσσας στην ίδια τη γλώσσα (Merikivi & Pietilä, 2014). Οι έρευνες που πραγματοποιήθηκαν τα τελευταία δέκα χρόνια έχουν ένα κοινό εύρημα, πως η συνολική γλωσσική ικανότητα των μαθητών που εκτίθενται στην CLIL επηρεάζεται θετικά από το πλαίσιο «δίγλωσσης εκπαίδευσης» που προωθεί η διδασκαλία CLIL (Bialystok, 2016; Lorenzo & Moore, 2010). Επιπρόσθετα, οι μελέτες σχετικά με την επίδραση της CLIL ή οποιασδήποτε μορφής δίγλωσσης εκπαίδευσης στη γνώση του περιεχομένου που διδάσκεται είναι πολύ περιορισμένες (Dalton-Puffer, 2011; Mattheoudakis, Alexiou & Ziaka, 2018). Αυτό που έχει ερευνηθεί ακόμη λιγότερο είναι αν το πλεονέκτημα που έχει ένας δίγλωσσος στις εκτελεστικές του λειτουργίες εμφανίζεται επίσης σε μαθητές που εκτίθενται σε προγράμματα Γ2 διαφορετικής έντασης, όπως είναι η διδασκαλία CLIL ή η εντατική διδασκαλία της αγγλικής ως ξένης γλώσσας (Ευσταθιάδη & Ματθαιουδάκης, 2022). Συνολικά, τα αποτελέσματα αυτής της διατριβής είναι παραπάνω από ενθαρρυντικά, καθώς υποστηρίζουν ότι η διδασκαλία CLIL και συγκεκριμένα η εντατική έκθεση στη διδασκαλία CLIL μπορούν να ενισχύσουν ορισμένες γνωστικές δεξιότητες σε νεαρούς μαθητές. Η αντίσταση στην προσθενεργό και οπισθενεργό παρεμβολή, που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στον εκτελεστικό έλεγχο, φαίνεται να σχετίζεται με την μία μορφή δίγλωσσης εκπαίδευσης που εξετάζεται, δηλαδή τη διδασκαλία CLIL (Cenoz, 2015; Moore & Nikula, 2016). Ωστόσο, ο διαφορετικός βαθμός έκθεσης στη διδασκαλία της Αγγλικής Γλώσσας, μια άλλη μορφή δίγλωσσης εκπαίδευσης βάσει σύγχρονων αναφορών (Baker & Wright, 2021), δεν φαίνεται να επιδρά στον εκτελεστικό έλεγχο (Lynch, 2017; Uriel, 1953). Τέλος, σε συμφωνία και με προηγούμενες μελέτες που δεν βρήκαν στοιχεία θετικού συσχετισμού μεταξύ διγλωσσίας και εργαζόμενης μνήμης, αυτή η διατριβή αποτυγχάνει να συσχετίσει τη διδασκαλία CLIL και την διδασκαλία της αγγλικής ως ξένης γλώσσας με οποιοδήποτε από τα υποσυστήματα της εργαζόμενης μνήμης. Αυτή η διατριβή παρέχει νέα δεδομένα για το ρόλο της διδασκαλίας CLIL ως μορφή δίγλωσσης εκπαίδευσης στην γνωστική ανάπτυξη των μαθητών. Τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας αποκαλύπτουν για πρώτη φορά ότι η εκμάθηση σε δύο γλώσσες είναι ωφέλιμη όχι μόνο για την ανάπτυξη της γλώσσας και της γνώσης του περιεχομένου αλλά και της γνωστικής λειτουργίας του εγκεφάλου, γεγονός που μπορεί να έχει επιπτώσεις στην εκπαίδευση των δίγλωσσων μαθητών στο σύνολό τους.