Η οικονομική κρίση και οι επιπτώσεις στο σύστημα υγείας και στους δείκτες υγείας του ελληνικού πληθυσμού
Authors: Τσιρωνά Χριστίνα 
Published: February 2023

Εισαγωγή: Η οικονομική κρίση έχει ασκήσει καταλυτική επιρροή στο σύστημα υγείας της χώρας και στο επίπεδο υγείας του ελληνικού πληθυσμού με τις συνέπειες να διαφαίνονται τόσο στην ισότιμη χρήση και πρόσβαση των πολιτών στις υπηρεσίες υγείας όσο και στις δαπάνες υγείας των νοικοκυριών. Καθώς η ελληνική κοινωνία βιώνει έντονα τις αλλαγές από τις επιπτώσεις της κρίσης, έντονος είναι και ο προβληματισμός της επιστημονικής κοινότητας σχετικά με τις κοινωνικές ανισότητες που παρουσιάζουν οι ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες.Σκοπός: Στόχο της διατριβής αποτέλεσε η διερεύνηση της χρήσης και πρόσβασης των πολιτών στις υπηρεσίες υγείας και η παρουσίαση των επιπτώσεων της ύφεσης στις δαπάνες υγείας των νοικοκυριών, ώστε να αναδειχθεί ο βαθμός της ισότιμης πρόσβασης στο δημόσιο σύστημα υγείας.Μεθοδολογία: Για τη συλλογή των δεδομένων χρησιμοποιήθηκε ειδικά σχεδιασμένο ερωτηματολόγιο βασισμένο σε δύο προγενέστερα εργαλεία το οποίο διαμορφώθηκε με τη συνδρομή εμπειρογνωμόνων του υγειονομικού τομέα. Το δείγμα της έρευνας ήταν πανελλαδικό και αποτελούνταν από 1.919 άτομα τα οποία συμμετείχαν στις τηλεφωνικές συνεντεύξεις. Για την επιλογή του δείγματος εφαρμόστηκε η μέθοδος της στρωματοποιημένης δειγματοληψίας από τους τηλεφωνικούς καταλόγους του ΟΤΕ του 2014, κατά γεωγραφική περιοχή, σε μια προσπάθεια αντιπροσώπευσης των διαφορετικών γεωγραφικών περιοχών προκειμένου να επιτευχθεί η αντιπροσωπευτικότητα του δείγματος ως προς τον ενήλικο ελληνικό πληθυσμό. Η επεξεργασία των αποτελεσμάτων έγινε με τη χρήση του στατιστικού προγράμματος SPSS και χρησιμοποιήθηκαν οι αναλύσεις της γραμμικής και της λογιστικής παλινδρόμησης.Αποτελέσματα: Τo 48% των ερωτώμενων βρέθηκε να έχει κάποιο χρόνιο πρόβλημα υγείας (το 22,7% αφορούσε σε καρδιολογικό πρόβλημα ή ευρύτερα πρόβλημα του κυκλοφορικού συστήματος και το 20,7% σε ενδοκρινολογικό πρόβλημα) για το οποίο είναι απαραίτητη η τακτική λήψη φαρμάκων. Σχετικά με τις επισκέψεις στις διαφορετικές ειδικότητες ιατρών αλλά και τον τύπο των πρωτοβάθμιων υπηρεσιών που επιλέχθησαν από τους χρήστες υπηρεσιών υγείας, το 16,9% (n=325) επισκέφτηκε παθολόγο και οι περισσότεροι μη συμβεβλημένο ιδιώτη (n=112) και συμβεβλημένο ιδιώτη (n=142).Όσον αφοορά στη χρήση οδοντιατρικών υπηρεσιών υγείας βρέθηκε ότι, σχεδόν οι μισοί συμμετέχοντες (49,5%) επισκέφτηκαν ιδιωτικό οδοντιατρείο. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της πολυμεταβλητής λογιστικής παλινδρόμησης, προέκυψε ότι υπάρχει στατιστικά σημαντική σχέση μεταξύ ηλικίας (p<0,001), κοινωνικοοικονομικής τάξης (p=0,032), ασφάλισης υγείας (p<0,001), φύλου (p=0,02) και επίσκεψης σε ιδιωτικό οδοντιατρείο.Επιπρόσθετα, το 10,5% δήλωσε ότι νοσηλεύτηκε σε δημόσιο νοσοκομείο με συχνότερη αιτία εισαγωγής το καρδιολογικό πρόβλημα (13,9%), ενώ το 2,7% νοσηλεύτηκε σε ιδιωτικό νοσοκομείο με συχνότερη αιτία εισαγωγής τον τοκετό (17,3%). Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της πολυμεταβλητής λογιστικής παλινδρόμησης, προέκυψε ότι υπάρχει στατιστικά σημαντική σχέση μεταξύ ηλικίας (p=0,008), χρόνιου προβλήματος υγείας (p<0,001) και εισαγωγής σε δημόσιο νοσοκομείο.Το 9,6% (n=184) των συμμετεχόντων επισκέφτηκε το Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών (ΤΕΠ) για πρόβλημα υγείας που δεν ήταν δυνητικά απειλητικό για τη ζωή με σημαντικότερες αιτίες το γεγονός ότι δεν ήξεραν που αλλού να πάνε (55,4%) και την αδυναμία κάλυψης του οικονομικού κόστους σε άλλες υπηρεσίες υγείας (17,9%). Αναφορικά με τις δαπάνες υγείας των ελληνικών νοικοκυριών, η πλειοψηφία (66,8%) κατέβαλε συνολικά 0-150€ από τον οικογενειακό προϋπολογισμό για πρωτοβάθμιες υπηρεσίες υγείας, το 88,3% κατέβαλε συνολικά 0-150€ για οδοντιατρικές υπηρεσίες ενώ για νοσοκομειακές υπηρεσίες υγείας οι περισσότεροι (76,9%) κατέβαλαν συνολικά 0-200€ από την τσέπη. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της πολυμεταβλητής λογιστικής παλινδρόμησης, προέκυψε ότι υπάρχει στατιστικά σημαντική σχέση μεταξύ φύλου (p=0,001), χρόνιου προβλήματος υγείας (p<0,001), ασφάλισης υγείας (p=0,007) και ποσού για πρωτοβάθμιες υπηρεσίες υγείας. Όσον αφορά στις άτυπες πληρωμές, προέκυψε ότι, το 36,7% κατέβαλε «φακελάκι» σε γιατρό δημόσιου νοσοκομείου και το μέσο ποσό για την πρώτη εισαγωγή ήταν €457,8. Επιπλέον, το 16% έδωσε φιλοδώρημα ή δώρο (όχι «φακελάκι») σε νοσηλευτές/μαίες στην πρώτη εισαγωγή και το μέσο ποσό ήταν €35,2, ενώ για τραυματιοφορείς το ποσοστό και το μέσο ποσό ήταν 9,1% και €23,3 αντιστοίχως. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της πολυμεταβλητής λογιστικής παλινδρόμησης, προέκυψε ότι οι διαμένοντες σε αστικές περιοχές έχουν περισσότερες πιθανότητες καταβολής άτυπης πληρωμής σε γιατρό δημόσιου νοσοκομείου σε σχέση με τους διαμένοντες σε αγροτικές περιοχές.Σχετικά με την πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας, το 19,1% δήλωσε ότι αντιμετώπισε κάποιο πρόβλημα. Τα συχνότερα προβλήματα αφορούσαν στα Τακτικά Εξωτερικά Ιατρεία δημόσιου νοσοκομείου (43,4%), στα ΤΕΠ δημόσιου νοσοκομείου (17,2%) και στους ιδιώτες γιατρούς ασφαλιστικού οργανισμού (16,9%). Οι σημαντικότερες δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι ερωτώμενοι ήταν ο μεγάλος χρόνος αναμονής (54,9%), η έλλειψη προσωπικού (23,5%), η αδιαφορία και ο ρατσισμός του ιατρονοσηλευτικού προσωπικού (22,4%). Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της πολυμεταβλητής λογιστικής παλινδρόμησης προέκυψε ότι, οι γυναίκες σε σχέση με τους άντρες, οι ασθενείς με χρόνιο πρόβλημα υγείας σε σχέση με αυτούς που δεν έχουν κάποιο χρόνιο πρόβλημα υγείας και όσοι ανήκουν στη χαμηλότερη κοινωνικοοικονομική τάξη, σχετίζονται με αυξημένες πιθανότητες αντιμετώπισης προβλήματος στην πρόσβαση και χρήση των υπηρεσιών υγείας.Σχεδόν οι μισοί συμμετέχοντες (47,7%) δήλωσαν ανικανοποίητες ανάγκες υγείας με σημαντικότερες αιτίες την αυτοεκτίμηση ότι δεν πρόκειται για σοβαρό ζήτημα υγείας και συνεπώς δεν είναι απαραίτητη η επίσκεψη σε κάποια υπηρεσία υγείας (31,4%), την αναμονή για βελτίωση της κατάστασης υγείας (17,7%) και το κόστος (17,4%). Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της πολυμεταβλητής λογιστικής παλινδρόμησης προέκυψε ότι, οι γυναίκες σε σχέση με τους άνδρες, οι ασθενείς με χρόνιο πρόβλημα υγείας σε σχέση με αυτούς που δεν έχουν κάποιο χρόνιο πρόβλημα υγείας, οι διαμένοντες εκτός μεγάλων αστικών κέντρων σε σχέση με τους διαμένοντες στα μεγάλα αστικά κέντρα είχαν περισσότερες πιθανότητες για ανικανοποίητες ανάγκες υγείας.Τέλος, το 7,3% δεν αγόρασε κάποιο φάρμακο λόγω κόστους μολονότι υπήρξε ανάγκη, ενώ το 27,7% διέκοψε οριστικά τη λήψη φαρμάκου λόγω κόστους. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της πολυμεταβλητής λογιστικής παλινδρόμησης προέκυψε ότι, όσοι δεν έχουν δημόσια ασφάλιση υγείας σε σχέση με αυτούς που έχουν, οι ασθενείς με χρόνιο πρόβλημα υγείας σε σχέση με αυτούς που δεν έχουν κάποιο χρόνιο πρόβλημα υγείας και όσοι ανήκουν στη χαμηλότερη κοινωνικοοικονομική τάξη, σχετίζονται με αυξημένες πιθανότητες μη λήψης κάποιου φαρμάκου λόγω αδυναμίας αγοράς.Συμπεράσματα: Η οικονομική κρίση έχει υπονομεύσει και την πρόσβαση των πολιτών στις υπηρεσίες υγείας κυρίως των ευάλωτων πληθυσμιακών ομάδων, διευρύνοντας με αυτό τον τρόπο τις ανισότητες μεταξύ διαφορετικών κοινωνικοοικονομικών ομάδων. Παράμετροι ανισοτήτων αποτέλεσαν χαρακτηριστικά όπως το φύλο, η ηλικία, ο τόπος διαμονής, η ύπαρξη χρόνιας ασθένειας, το χαμηλό κοινωνικοοικονομικό επίπεδο και η ασφάλιση υγείας. Αναδυκνύεται λοιπόν, επιτακτική η ανάγκη υιοθέτησης εθνικών πολιτικών υγείας, μέσα από τις οποίες θα προστατεύονται οι ευάλωτες κοινωνικές ομάδες που πλήττονται περισσότερο και θα αποσκοπούν στην αναβάθμιση των υπηρεσιών υγείας.