Mane, tekel, fares
Authors: Ruszar Józef 
Published: February 2024

Wstęp zatytułowany W cieniu Biblii przedstawia założenia metodologiczne całej pracy, podkreśla wagę doświadczenia historycznego, które ukształtowało twórczość Tadeusza Różewicza (chodzi o „śmierć bliźniego” jako korelat „śmierci Boga”), a także doniosłą rolę podstawowego archetekstu jego liryki odnoszącej się do zagadnień metafizycznych, czyli Biblii, a w szczególności Ewangelii.Zbrodnia i płacz Kaina. „Lament” antonimem „Wiedzy radosnej” Friedricha Nietzschego – wyjaśnia, jak użycie biblijnych wątków oraz zaprzeczonych symboli chrześcijańskich służy wypowiedzeniu stanowczego antycredo poety zawiedzionego przez Opatrzność oskarżoną o nieprzeciwstawianie się złu (głównie wojny) i brak obrony sprawiedliwych. Sztandarowy wiersz Lament, będący grą z katolicką i europejską tradycją, został także skonfrontowany z Nietzscheańską ideą „śmierci Boga”.Mane, tekel, fares. Zanik świętości i zanik Polskiego Państwa Podziemnego w wierszu „serce podchodzi do gardła” – jest metaforycznym rozliczeniem z bolesnymi momentami biografii, które – jak niezagojone rany – zostawiły ślad w psychice poety. Interpretacja wiersza wskazuje na autolustracyjny charakter utworu napisanego w piętnaście lat po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Poeta niezbyt dokładnie przedstawia swoją biografię, w szczególności dezercję z oddziału AK i poparcie dla komunistycznej władzy. W artykule starano się zwrócić uwagę na dramat ówczesnych decyzji i wewnętrzne pęknięcie osobowości. Pośrednio wskazano również na konieczność napisania nowej historii literatury polskiej XX wieku z punktu widzenia wolnej Polski i odkłamanie wizji odziedziczonej z PRL.Zaprzeczone ojcostwo. „Syn marnotrawny (z obrazu Hieronima Boscha)” – przedstawia eschatologiczne wątki pozwalające na dramatyczne odczytanie ekfrastycznego wiersza w świetle ewangelicznej przypowieści z akcentem na jej eschatologiczny sens.Niemożliwe odpuszczenie grzechów. „Biel” Tadeusza Różewicza (z tomu „Nic w płaszczu Prospera”) – bada tytułowy utwór z wykorzystaniem metodologii religioznawczej i ukazuje, jak Różewicz przy pomocy zaprzeczonej symboliki biblijnej przedstawia aborcję jako nowy „mit etiologiczny”, będący początkiem swego rodzaju „założycielskiego kultu” dla „nowej cywilizacji śmierci” stworzonej przez „nowego człowieka”.Spóźniony na paruzję? *** „Einst hab ich die Muse gefragt” – omawia apokaliptyczne wątki w poezji Różewicza w świetle idei „Boga odchodzącego / oddalonego” oraz rozpaczliwej eschatologii człowieka pozbawionego wiary, żyjącego w „śmieciowym świecie”, z nawiązaniem do poezji Hölderlina oraz Heideggerowskiej idei unicestwienia humanitas przez stechnicyzowaną cywilizację.Epifania współczesnego Piłata. „Widziałem Go”– przedstawia głębokie odczytanie przesłania Ewangelii, domagającej się zauważania Jezusa w każdym bliźnim, nawet w zapijaczonym kloszardzie. Dopowiedzenie omawia również wiersz Obcy, proponujący wizję niespodziewanej paruzji.Różewicz kontra Miłosz. „Zaćmienie światła” i inne wiersze – prezentuje kolejne etapy ataku Różewicza na Czesława Miłosza, jaki miał miejsce na przełomie XX i XXI wieku. Przedmiotem sporu była różna wizja Boga oraz odmienne spojrzenie na religię. Różewicz rozumie religię jako praxis i sprzeciwia się spekulacjom intelektualnym w kwestii wiary – stąd konflikt, opisany z punktu widzenia Różewicza.Zakończenie zatytułowane Ewangelia wzajemnego opuszczenia zwraca uwagę na kierunek ewolucji współczesnej myśli postsekularnej ze wskazaniem jej wpływu na poezję Różewicza.