Η γενεαλογία του Ιησού Χριστού στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιον κατά τον Ι. Χρυσόστομο και τους κόπτες εκκλησιαστικούς συγγραφείς από το Ι' αιώνα και εξής
Authors: Gerges Markos-Morgan 
Published: August 2021

Η παρούσα εργασία έχει τίτλο: « Η γενεαλογία του Ιησού Χριστού στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο κατά τον ι. Χρυσόστομο και τους Κόπτες εκκλησιαστικούς συγγραφείς από τον Ι΄ αιώνα και εξής». Με το θέμα αυτό συνδέονται πολλά ερωτήματα και δύσκολα ερμηνευτικά προβλήματα, στη λύση των οποίων συνέβαλαν οι Κόπτες εκκλησιαστικοί συγγραφείς και πατέρες, ακολουθώντας τα χνάρια των πατέρων της Εκκλησίας. Μερικά από τα προβλήματα αυτά είναι: α) η ιστορική αφετηρία της γενεαλόγησης γενικά, β) οι πηγές της γενεαλογίας γ) η σκοπιμότητα της τοποθέτησης της γενεαλογίας στην αρχή του ευαγγελίου του Ματθαίου, δ) ο λόγος της διαίρεσης της γενεαλογίας σε τρεις δεκατετράδες γενεών, ε) η μη συνέπεια της αρίθμησης στη δεύτερη δεκατετράδα, στ) η απουσία κάποιων βασιλέων από τη δεύτερη δεκατετράδα, ζ) η παρουσία στον κατάλογο επιλήψιμων προσώπων και κυρίως γυναικών κ.λπ. Τα επί μέρους συμπεράσματα της λεπτομερούς ανάλυσης του θέματος της παρούσας διατριβής μπορούμε να συνοψίσουμε ως εξής: 1) Οι κόπτες εκκλησιαστικοί συγγραφείς, αντιμετωπίζοντας τα προβλήματα που παρουσιάζει ο γενεαλογικός κατάλογος και καταβάλλοντας προσπάθεια να στηρίζονται στα δεδομένα της Βίβλου, στα δεδομένα δηλαδή της Παλαιάς και Κ. Διαθήκης, απλώνονται σε αναλύσεις και επισημάνσεις γενικότερες. Πέραν των καθαρά ερμηνευτικών αναγκών και στόχων: α) υπερασπίζονται, με βάση τον κατάλογο, γενικότερα τη δογματική διδασκαλία της εκκλησίας: λχ. Υποστηρίζουν ότι θεμελιώνει, μαζί με άλλα κείμενα της Κ. Διαθήκης, τα τρία αξιώματα του Χριστού: το βασιλικό, προφητικό και αρχιερατικό ή ό,τι οπλίζει την εκκλησία στον αγώνα της κατά των αιρέσεων (του Μάνεντα, του Μαρκίωνα, του Δοκητισμού, του Γνωστικισμού, του Ευτυχιανισμού, του Απολλιναρισμού, του Νεστοριανισμού και Πελαγιανισμού). β) ο λόγος τους δεν ήταν αποκλειστικά προσπάθεια επίλυσης των ερμηνευτικών προβλημάτων του γενεαλογικού καταλόγου, αλλά αποσκοπούσε να οικοδομήσει το πλήρωμα της εκκλησίας μέσα στις ειδικές συνθήκες και δυσκολίες στις οποίες ζούσε. 2) Η κυριαρχούσα ερμηνευτική αρχή στην προσπάθεια των Κοπτών για ερμηνευτική προσέγγιση του γενεαλογικού καταλόγου, χωρίς να αγνοείται η ιστορικοκριτική, είναι η αλληγορία. Η ερμηνευτική αυτή μέθοδος προσφέρεται, κατά την εκτίμηση των συγγραφέων που μας απασχόλησαν, για ηθική - πνευματική διδασκαλία των πιστών. 3) Η μελέτη της γενεαλογίας έδωσε στους Κόπτες εκκλησιαστικούς συγγραφείς τη δυνατότητα να επαναλάβουν απόψεις παλαιοτέρων πατέρων και ιδιαίτερα του Χρυσοστόμου και στη συνέχεια να υπογραμμίσουν την πολύπλευρη σκοπιμότητα και σημασία της, κατ’ αρχάς όχι μόνο μέσα στο ίδιο το ευαγγέλιο του Ματθαίου και γενικότερα στην Κ. Διαθήκη, αλλά και στην όλη διδασκαλία της εκκλησίας. Η σκοπιμότητα της γενεαλογίας έγκειται, κατά τους πατέρες που μελετήσαμε, εν συντομία στα εξής: α) να προβάλλει τον Χριστό ως πρόσωπο ιστορικό, για το οποίο διαθέτουμε πλήρη γνώση των προγόνων του και της καταγωγής του. Παράλληλα είναι προφανής ο τονισμός της πλήρους ανθρώπινης φύσης του Ιησού και εμφανής ο απολογητικός και διδακτικός στόχος που είναι ή προσπάθεια επιβεβαίωσης και αντίστοιχα η θεμελίωση, πάνω στην ιστορικότητα του προσώπου του, της πίστης σ’ αυτό. β) να καταδείξει στους Ιουδαίους, που ήταν οι κύριοι αναγνώστες του ευαγγελίου του Ματθαίου, ότι ο Ιησούς Χριστός είναι σπλάγχνο από τα σπλάγχνα τους. Κατ’ επέκταση αυτός, ως υιός Δαυίδ, ανήκει δικαιωματικά στους κληρονόμους του θρόνου του και ως υιός Αβραάμ στους αποδέκτες των επαγγελιών του Θεού. Ό,τι σχετίζεται μαζί του έγινε σύμφωνα με τις εξαγγελίες της Π. Διαθήκης. γ) να συνδέσει, σύμφωνα με τα προηγούμενα, στενά την Π. Διαθήκη και τα ιερά της πρόσωπα με την Καινή, της οποίας η γενεαλογία αποτελεί εισαγωγή και προμετωπίδα. δ) να υπομνήσει προφανώς και μάλιστα καταγγελτικά, ότι αυτός ο προκαταγγελθείς στην Π. Διαθήκη Μεσσίας είναι αυτός που οι Ιουδαίοι εσταύρωσαν. Καταγγελτικά ή ελεγκτικά εις βάρος των Ιουδαίων, με στόχο όμως τη μετάνοια, λειτουργεί κατά τους Κόπτες ερμηνευτές: i) το γεγονός ότι στη γενεαλογία συνυπάρχουν καλοί και κακοί, πράγμα που σημαίνει ότι η έλευση του Χριστού δεν αποτελεί κατάκτηση των Ιουδαίων αλλά δωρεά του Θεού, ii) η υπόμνηση των αδύνατων σημείων της ιουδαϊκής ιστορίας (αιχμαλωσία κ.λ.π.), τα οποία ωστόσο δεν ματαίωσαν την εκπλήρωση των υποσχέσεων του Θεού προς αυτούς και iii) η συναρίθμηση στον κατάλογο γυναικών είτε αλλοεθνών είτε μη καλής διαγωγής πράγμα που αποσκοπεί να δείξει ότι ο Θεός, δια του Χριστού, ανοίγεται στα έθνη και δεν δεσμεύεται από τον περιούσιο λαό του. Η τελευταία διαπίστωση δίνει ευκαιρία στους Κόπτες ερμηνευτές να τονίσουν γενικά ότι η παρουσία των ως άνω γυναικών υπογραμμίζει το γεγονός ότι ο Χριστός προσέλαβε αδιακρίτως τον όλο άνθρωπο, ακόμη και τον αμαρτωλό, και τον δικαίωσε. 4) Πέραν της πολλαπλούς σκοπιμότητας και λειτουργίας που η γενεαλογία επιτελεί στο ευαγγέλιο του Ματθαίου και γενικότερα στο σώμα της Κ. Διαθήκης η ερμηνευτική προσπάθεια του γενεαλογικού καταλόγου από τους Κόπτες συγγραφείς τους έδωσε την ευκαιρία στα έργα τους να κάνουν λόγο για τρεις βασικές πτυχές της θεολογίας του Ματθαίου: α) θεολογία του ελέους β) θεολογία της δικαιοσύνης και παιδαγωγίας γ) θεολογία της εκπλήρωσης των επαγγελιών και συνεπώς της εμπιστοσύνης.