Διερεύνηση της ποιότητας ζωής σε ασθενείς με καρκίνο του στόματος που υποβλήθηκαν σε χειρουργική επέμβαση και συμπληρωματική ακτινοθεραπεία
Authors: Παλητζήκα Δήμητρα 
Published: May 2024

Εισαγωγή: Ο καρκίνος του στόματος, ο οποίος αντιπροσωπεύει την 6η πιο κοινή κακοήθεια και την 15η κύρια αιτία θανάτου παγκοσμίως αποτελεί ένα ιδιαίτερα σημαντικό πρόβλημα υγείας, λόγω της συνδεόμενης με αυτόν νοσηρότητας και θνησιμότητάς. Η χειρουργική επέμβαση αποτελεί την πλέον χρησιμοποιούμενη μέθοδο για τη θεραπεία της νόσου, η οποία αποσκοπεί τόσο στη μακρόχρονη επιβίωση του ασθενούς όσο και στην εξασφάλιση της καλύτερης δυνατής ποιότητας ζωής του. Η ποιότητα ζωής αποτελεί θεμελιώδους σημασίας παράγοντα στον καρκίνο του στόματος, καθώς η αξιολόγησή της παρέχει πληροφορίες σχετικά με την ψυχοκοινωνική ευημερία των ασθενών και τις επιπτώσεις της νόσου και της θεραπείας της, αποτελώντας ένα σημαντικό εργαλείο για την αξιολόγηση της έκβασης σε συνδυασμό με τη θνησιμότητα, τη νοσηρότητα, την επιβίωση και τα ποσοστά υποτροπής. Σκοπός: Η παρούσα εργασία αποσκοπεί στην καταγραφή της ποιότητας ζωής σε ασθενείς με καρκίνο στόματος πριν τη χειρουργική επέμβαση και στην αξιολόγηση της μεταβολής της μετά την επέμβαση και συγκεκριμένα 3, 6, και 12 μήνες μετά το τέλος της επικουρικής θεραπείας (χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία). Υλικό και μέθοδος: Πρόκειται για μια διαχρονική προοπτική μελέτη κοόρτης, η οποία διεξήχθη στη Στοματική και Γναθοπροσωπική Χειρουργική Κλινική, μεγάλου δημόσιου γενικού νοσοκομείου της βόρειας Ελλάδας, με τη συμμετοχή 137 ασθενών. Οι ασθενείς συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο με ερωτήσεις σχετικά με τα κοινωνικοδημογραφικά και κλινικά χαρακτηριστικά τους, ειδικά σχεδιασμένο για τους σκοπούς της παρούσας εργασίας, την ελληνική έκδοση του Ερωτηματολογίου Ποιότητας Ζωής του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Έρευνας και Θεραπείας για τον Καρκίνο EORTC QLQ-C30, έκδοση 3.0 (European Organisation for Research and Treatment of Cancer Quality of Life Questionnaire) και τη συμπληρωματική κλίμακα που αφορά τον καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου, QLQ-H&N3, τη Γενική Κλίμακα Λειτουργική Εκτίμησης της Θεραπείας για τον Καρκίνο, FACT-G (Functional Assessment of Cancer Therapy scale - General) καθώς και την Κλίμακα αξιολόγησης της λειτουργικής κατάστασης Karnofsky. Για την στατιστική ανάλυση των δεδομένων χρησιμοποιήθηκε το λογισμικό SPSS PASW 25.011 Αποτελέσματα: Η ποιότητα ζωής των ασθενών παρουσίασε πτώση και η αναφορά κλινικών συμπτωμάτων αυξήθηκε κατά τους πρώτους μήνες μετά την υποβολή σε χειρουργική επέμβαση για την θεραπεία της νόσου, ενώ μετά από 12 μήνες αποκαταστάθηκε. Το εκπαιδευτικό επίπεδο και το φύλο δε συσχετίστηκαν με στατιστικώς σημαντικό τρόπο με την αξιολόγηση της ποιότητας της ζωής από τους ασθενείς σε αντίθεση με εντόπιση και το στάδιο της νόσου καθώς και με τις εφαρμοζόμενες μεθόδους εκτομής των λεμφαδένων. Από τις απαντήσεις των συμμετεχόντων καταδείχθηκε μια στατιστικά σημαντική διαφοροποίηση όσον αφορά την επίδραση της εντόπισης του καρκίνου, στις απαντήσεις των συμμετεχόντων σε δύο παράγοντες του του ερωτηματολογίου QLQ-HN35: στον παράγοντα ΗΝ-Κοινωνικές επαφές (Η=17,89, p=0,001), στην 1η μέτρηση, και τον παράγοντα ΗΝ-Συμπληρώματα διατροφής (Η=22,49, p=0,000), στην 4η μέτρηση. Επίσης, στην 3η μέτρηση παρατηρήθηκε μια στατιστικά σημαντική θετική συσχέτιση μεταξύ του σταδίου της νόσου με τον παράγοντα Κόπωση (Rho=0,400, p=,0,000) και τον παράγοντα Πόνος (Rho=0,431, p=0,000), του ερωτηματολογίου EORTCQLQ-30 καθώς και με με τον παράγοντα Γενική λειτουργικότητα του ερωτηματολογίου FACT-G (Rho=-0,377, p=0,001). Η μέθοδος εκτομής λεμφαδένων (εκλεκτική ή ριζική, επίπεδα I-V - MRND I-V) συσχετίστηκε στην 3η μέτρηση, στον παράγοντα Αντίληψη του ερωτηματολογίου EORTCQLQ-30 (U=493,0, p=0,001), με τους συμμετέχοντες που υποβλήθηκαν σε εκλετική μέθοδο εκτομής λεμφαδένων να αναφέρουν καλύτερη Αντίληψη (Μ.Ο.=93±15,5), συγκριτικά με αυτούς που υποβλήθηκαν σε ριζική (Μ.Ο.=85,5±13,6). Συμπεράσματα: Ο καρκίνος και η θεραπεία του σηματοδοτούν πλήθος αλλαγών στη ζωή των ασθενών οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ποιότητα ζωής αυτών και κατ΄ επέκταση τα αποτελέσματα της θεραπείας και την έκβαση τους. Η αξιολόγηση της ποιότητας της ζωής των ασθενών μπορεί να συμβάλλει στην πρόβλεψη των προβλημάτων που αυτοί βιώνουν και να βοηθήσει στο σχεδιασμό των παρεμβάσεων εκείνων που θα συμβάλλουν στη μείωση του αντίκτυπου της νόσου και των θεραπευτικών παρεμβάσεων και τη βελτίωση της μετέπειτα ζωής αυτών.