Hempseed Helva, a Traditional Turkish Dessert That Fails to Be Forgotten, and Its Evaluation in Terms of Sustainable Tourism
Authors: BADEM Abdullah 
Published: October 2023

Orta Asya’dan günümüze sürekli gelişim gösteren Türk mutfağında birçok yemek çeşidi bulunmaktadır. Her bir grubun ayrı bir değere sahip olduğu yemekler; çorbalar, et yemekleri, pilavlar, sarmalar, dolmalar, börekler, çörekler, tatlılar
vb. olarak sıralanabilir. Kendine özgü birçok tatlısı bulunan Türk mutfağında, helvaların ayrı bir önemi vardır. Bu çalışma ile Konya’ya özgü bir lezzet olan, unutulmaya yüz tutan, kenevir helvasının yapımı ve diğer özellikleri
belirlenmiş, sürdürülebilir turizm için ekonomi, kültür ve beslenme yönünden kısa bir değerlendirmesi yapılmıştır. Nitel araştırma yöntemi olan bu araştırmada, amaçlı örnekleme yöntemiyle, Konya’da ikamet eden/Konya’lı, çalışmaya
gönüllü katılan, 10 kadın ve 11 erkek olmak üzere toplam 21 kişi seçilmiştir. Katılımcılara 14 adet yarı yapılandırılmış soru, Mayıs 2021 tarihinde, birebir görüşmede sorulmuştur. Kayıtlar transkript edilerek veriler tasnif edilmiş,
veri işlemede betimleme metodu tercih edilmiştir. Konya’da kenevir helvasının, halen az da olsa yapıldığı, helva yapımı ile ilgili bilgilerin yeni nesile aktarımının sınırlı olduğu görülmüştür. Kenevir helvası eskiden sadece pekmez
ile kenevir ya da susamla karıştırılarak yapılırken, günümüzde imkânların artması ile birlikte ceviz, badem, fındık ve fıstık kullanımı ile beslenme açısından daha zengin bileşimli olarak yapıldığı belirlenmiştir. Önceden helvanın
Türk toplumunda daha yaygın tüketildiği bilinmektedir. Helvaların yaygın tüketildiği, Selçuklu Döneminden Osmanlı Dönemi sonuna kadar görülen helva sohbetlerine benzer bir ortamda, kenevir helvasının tüketildiği tespit edilmiştir.
Helva, arabaşı yemeği ile birlikte, daha çok kış aylarında, özellikle arabaşı çorbasının ardından da tüketilmektedir. Kenevir helvasının sosyal bir iletişim ve etkileşim aracı olduğu, adeta “bir gastronomi seremonisi” ile yenildiği,
yapımından yenileceği ana kadar sohbet, hikâye ve şakaların bulunduğu bir duruma sahip olduğu belirlenmiştir. UNESCO’nun Somut olmayan kültürel mirasın korunması sözleşmesine göre korunması istenen sadece yemeğin yapımı olmayıp
kullanılan araç gereç, usta çırak ilişkisi, yemeğin yapıldığı mekândan servisine kadar geçen süreç dâhil yeme eylemi ve sonrası gerçekleştirilen ritüel ile kültürel pratiklerinin de korunması istenmektedir. Araştırmada kullanılan
sorular, bu kapsamda, kültürel miras korunurken sahip olunması gereken bilgiyi temin etmeye yöneliktir. UNESCO’nun toplantılarında belirtilen ve amaçları arasında sayılan hedeflerden birisi de kültürel miras ve mutfak kimliğine
sürdürülebilirlik kapsamında sahip çıkmaktır. Sürdürülebilir turizm bağlamında, hem kültürel, hem ekonomik, hem beslenme, hem de sosyal etki yönünden değerlendirildiğinde, özgün bir tatlı olan kenevir helvasının gastronomik seromonisinin
canlandırılarak Konya Mutfağının tanıtımında kullanılması, atalarımızdan gelen zengin somut olmayan kültürel miras yaşatılması ve gelecek nesillere aktarılması gerekmektedir. Ayrıca yapımında kullanılan kenevir, kuruyemişler ve
pekmezin etkisi ile kenevir helvasının enerji değeri yüksek ve sağlıklı olduğunun öne çıkarılması gerektiği düşünülmektedir.