Εμπλοκή μαθητών/τριών με νευροαναπτυξιακές διαταραχές σε περιστατικά σχολικής βίας
Authors: Δημητρίου Δημήτριος 
Published: July 2024

Πολλές έρευνες τα τελευταία χρόνια έχουν ως επίκεντρο τη σχολική βία και εξετάζουν διαστάσεις για την κατανόηση του φαινομένου (Αρτινοπούλου, κ.ά., 2023). Μια από αυτές τις διαστάσεις είναι και οι μαθητές/τριες με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, οι οποίοι/ες αντιμετωπίζουν περισσότερες δυσκολίες στο σχολείο σε σχέση με τους/τις τυπικούς/ές μαθητές/τριες και έχουν περισσότερες πιθανότητες να εκδηλώσουν /ή και να δεχτούν βία (Θεμελή, 2013˙ Θάνος, 2016). Οι έρευνες που ασχολούνται με την εμπλοκή των μαθητών/τριών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες σε περαστατικά βίας είναι λίγες (Αρτινοπούλου, κ.ά., 2023) και εστιάζουν συνήθως σε ορισμένες κατηγορίες παιδιών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή στη θυματοποίησή τους (Rose et al., 2009˙ Swearer et al., 2010˙ Rose et al., 2011˙ Κοκκιάδη & Κουρκούτας, 2016). Η παρούσα έρευνα προσπαθεί να συμβάλλει στην κάλυψη του κενού αυτού. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να εξετάσει την εμπλοκή (εκδήλωση βίας και θυματοποίηση) σε περιστατικά βίας μαθητών/τριών με νευροαναπτυξιακές διαταραχές. Εξετάζει τη συχνότητα εκδήλωσης βίας και θυματοποίησης γενικά, ως προς την ένταση και τις διάφορες μορφές τόσο για τους/τις τυπικούς/ές μαθητές/τριες όσο και για τους μαθητές/τριες με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και νευροαναπτυξιακές διαταραχές, για κάθε κατηγορία ξεχωριστά (ΔΕΠ-Υ, διαταραχές φάσματος αυτισμού, ειδικές μαθησιακές δυσκολίες και διαταραχές λόγου και ομιλίας). Επίσης, εξετάζει τους παράγοντες εκδήλωσης βίας και θυματοποίησης κάθε κατηγορίας μαθητών/τριών με νευροαναπτυξιακές διαταραχές και τις πρακτικές που χρησιμοποιούν οι εκπαιδευτικοί για την αντιμετώπισή τους. Δείγμα της έρευνας αποτέλεσαν 342 εκπαιδευτικοί, οι οποίοι/ες δίδασκαν σε μαθητές/τριες με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Επιλέχθηκε η ποσοτική προσέγγιση και ως μέσο συλλογής των δεδομένων χρησιμοποιήθηκε το ερωτηματολόγιο. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας η ακραία βία είναι «καθόλου» συχνό φαινόμενο για όλες τις μορφές βίας και για όλες τις εξεταζόμενες κατηγορίες μαθητών/τριών. Οι τυπικοί/ές μαθητές/τριες του σχολείου εκδηλώνουν πιο συχνά βία γενικά αλλά και ήπια, μεσαίας έντασης και ακραία βία σε σχέση με τους/τις μαθητές/τριες με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και νευροαναπτυξιακές διαταραχές. Οι μαθητές/τριες με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες εκδηλώνουν «λίγο» συχνά βία και δεν διαφοροποιούνται από τους/τις μαθητές/τριες με νευροαναπτυξιακές διαταραχές. Οι πιο συχνές μορφές βίας είναι η ήπια σωματική και λεκτική βία. Οι παράγοντες που συμβάλλουν στην εκδήλωση βίας από τους/τις μαθητές μαθήτριες με νευροαναπτυξιακές διαταραχές αφορούν στα ειδικά χαρακτηριστικά των μαθητών/τριών με νευροαναπτυξιακές διαταραχές, στις σχολικές υποδομές, στο αναλυτικό πρόγραμμα και στις πρακτικές των εκπαιδευτικών. Οι τυπικοί/ες μαθητές/τριες συνολικά του σχολείου θυματοποιούνται σε μεγαλύτερο βαθμό από τους μαθητές/τριες με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και από τις επιμέρους ομάδες των μαθητών/τριών με νευροαναπτυξιακές διαταραχές. Οι διαφορές αυτές είναι σε στατιστικά σημαντικό επίπεδο, εκτός της διαφοράς με τους μαθητές/τριες με διαταραχές λόγου και ομιλίας. Οι πιο συχνές μορφές θυματοποίησης είναι η σωματική και λεκτική βία. Οι παράγοντες που επιδρούν «αρκετά» στη θυματοποίηση των μαθητών αφορούν στα ειδικά χαρακτηριστικά των μαθητών/τριών με νευροαναπτυξιακές διαταραχές. Οι πρακτικές που χρησιμοποιούν οι εκπαιδευτικοί είναι συμπεριληπτικές, εστιάζουν στην ευαισθητοποίηση των μαθητών/τριών και αξιοποιούν μεθόδους που λαμβάνουν υπόψη τα ειδικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα των μαθητών/τριών με νευροαναπτυξιακές διαταραχές.