Η εγγραμματοσύνη σε θέματα υγείας γονέων παιδοχειρουργικών ασθενών
Authors: Καμπούρογλου Γεώργιος 
Published: September 2021

Παρά τη σημαντικότητά τους, η εγγραμματοσύνη σεθέματα υγείας, το άγχος των γονέων ή φροντιστών και η επιθυμίαενημέρωσής τους προεγχειρητικά, δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς σταπλαίσια της παιδοχειρουργικής. Το χαμηλότερο εκπαιδευτικό επίπεδο, οιμειονότητες και η χαμηλότερη κοινωνικοοικονομική κατάσταση έχουνσυνδεθεί με χαμηλότερα επίπεδα εγγραμματοσύνης σε θέματα υγείας. Τοάγχος των γονέων ή φροντιστών έχει συσχετισθεί με την εγγραμματοσύνησε θέματα υγείας, το φύλο, το εκπαιδευτικό επίπεδο και την επιθυμίαενημέρωσης προεγχειρητικά.Σκοπός: Σκοπός της μελέτης ήταν η μέτρηση των επιπέδωνεγγραμματοσύνης των γονέων ή φροντιστών παιδοχειρουργικών ασθενώνκαι του άγχους τους στα πλαίσια της παιδοχειρουργικής εξέτασης, ηδιερέυνηση της επιθυμίας ενημέρωσής τους προεγχειρητικά και τηςεπιθυμίας συμμετοχής τους στη λήψη αποφάσεων σχετικά με τιςπροτεινόμενες θεραπευτικές παρεμβάσεις από τον παιδοχειρουργό,καθώς και η συσχέτισή τους με κλινικά και κοινωνικοοικονομικά στοιχεία.Σκοπός επίσης ήταν η σύγκριση 2 κλιμάκων μέτρησης των επιπέδωνεγγραμματοσύνης σε θέματα υγείας στον ειδικό αυτό πληθυσμό.Υλικό και Μέθοδος: Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από τοΔεκέμβριο του 2016 έως και τον Ιούλιο του 2018, χρησιμοποιώντας δείγμαευκολίας από τα τακτικά εξωτερικά ιατρεία και την πτέρυγα νοσηλείας τωνΑ΄και Β΄Παιδοχειρουργικών κλινικών του Νοσοκομείου Παίδων «Η ΑγίαΣοφία», στην Αθήνα. Οι συμμετέχοντες γονείς ή φροντιστές κλήθηκαν νασυμπληρώσουν ένα ανώνυμο τυποποιημένο ερωτηματολόγιο μετά τηνπαροχή συναίνεσης κατόπιν ενημέρωσης. Έγινε καταγραφή τωνδημογραφικών και κοινωνικοοικονομικών χαρακτηριστικών τωνσυμμετεχόντων, αλλά και δημογραφικών και κλινικών δεδομένων τωνμικρών ασθενών. Επίσης, με τη χρήση κατάλληλων εργαλείων προσδιορίστηκαν : τα επίπεδα εγγραμματοσύνης των συμμετεχόντων(HLS-EU-Q16 & NVS), το άγχος τους και η επιθυμία ενημέρωσής τουςπροεγχειρητικά (Amsterdam Preoperative Anxiety and PreoperativeInformation Scale) και η επιθυμία συμμετοχής τους στη λήψηθεραπευτικών αποφάσεων για το παιδί τους (Control Preferences Scale).Για όλες τις αναλύσεις, η στατιστική σημαντικότητα ορίστηκε σεεπίπεδο p<0,05. Οι στατιστικές αναλύσεις πραγματοποιήθηκανχρησιμοποιώντας το SPSS Statistics για Macintosh (Version 24.0.Armonk, NY: IBM Corp.).Αποτελέσματα: Το 55,8% των 1000 συμμετεχόντων συνολικάπαρουσίασε επαρκή εγγραμματοσύνη σε θέματα υγείας, όπως μετρήθηκεαπό το HLS-EU-Q16, ενώ το 36,8% προβληματικά επίπεδαεγγραμματοσύνης σε θέματα υγείας και το 7,4% ανεπαρκή. Τααποτελέσματα της ανάλυσης πολλαπλής παλινδρόμησης δείχνουν ότι ηεγγραμματοσύνη σε θέματα υγείας συσχετίζεται με την εθνικότητα (β = -2,180, p <0,001), το είδος ασφάλισης υγείας των συμμετεχόντων (β = -0,461, p = 0,016), το μορφωτικό επίπεδο των συμμετεχόντων (β = 0,075, p< 0,001) και την ιδιότητα του επαγγελματία υγείας (β = 1,791, p <0,001).Η βαθμολογία συνολικού άγχους του δείγματος (n=664)κυμαίνονταν μεταξύ 4 και 20 στην κλίμακα APAIS, με μέση τιμή (± SD)13,99 (± 3,95). Είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι το 79,8% τωνσυμμετεχόντων ταξινομείται ως υψηλού άγχους, εμφανίζοντας σκορμεγαλύτερο ή ίσο του 11. Το σκορ επιθυμίας ενημέρωσης των γονέων ήφροντιστών στα τακτικά εξωτερικά παιδοχειρουργικά ιατρεία κυμάνθηκεμεταξύ 2 και 10 και η μέση τιμή ± SD ήταν 8 ± 1,88. Το άγχος των γονέωνή φροντιστών βρέθηκε να σχετίζεται αρνητικά με το σκορεγγραμματοσύνης σε θέματα υγείας (β = -0,277, p <0,001) και το επίπεδοεκπαίδευσης των γονέων ή φροντιστών (β = -0,685, p = 0,002). Αντίθετα,βρέθηκε να συνδέεται θετικά με τη βαρύτητα της χειρουργικής παθολογίαςτου παιδιού (β = 0,47, p = 0,031) και την επιθυμία για ενημέρωση τωνγονέων ή φροντιστών προεγχειρητικά (β = 0,908, ρ <0,001). Επιπλέον, οι γυναίκες βρέθηκαν περισσότερο αγχωμένες από τους άνδρες (β = 1.573, p<0.001).Σχετικά με την επιθυμία συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων για τηνπροτεινόμενη από τον παιδοχειρουργό θεραπεία, η πιο συχνή επιλογή τωνσυμμετεχόντων ήταν η συναπόφαση με το γιατρό (34,2 %). Η παθητικήσυμμετοχή ή συνεργασία με τον παιδοχειρουργό και ο αποκλειστικάπαθητικός ρόλος προτιμήθηκαν από την πλειοψηφία των συμμετεχόντων(44,6 %), υποδεικνύοντας ότι σχεδόν οι μισοί γονείς ή φροντιστές δενήθελαν να συμμετέχουν ενεργά στη λήψη αποφάσεων σχετικά με τηθεραπεία του παιδιού τους. Η επιθυμία για ενημέρωση (p<0,01), τοεπίπεδο εκπαίδευσης (p<0,05), το φύλο (p<0,05) και η εθνικότητα(p<0,05), φάνηκαν να είναι προγνωστικοί παράγοντες για την επιθυμίασυμμετοχής στη λήψη αποφάσεων στο μελετώμενο πληθυσμό.Σχετικά με τη σύγκριση των εργαλείων μέτρησης της εγγραμματοσύνης σε θέματα υγείας (HLS-EU-Q16 και NVS), βρέθηκαν τα ακόλουθα στο μελετώμενο πληθυσμό (n=336) : Αν ένας γονέας ή φροντιστής κατατάσσεται ως επαρκούς εγγραμματοσύνης με βάση το NVS εργαλείο, το 100% κατατάσσεται επίσης ως επαρκούς εγγραμματοσύνης στο HLS-EU-Q16. Επίσης, μόνο 5% των γονέων ή φροντιστών που κατατάσσονται ως επαρκούς εγγραμματοσύνης στο HLS EU- Q16, στο NVS κατατάσσονται σε μικρότερη κατηγορία. Πρόκειται περί γνωστούceiling effect του εργαλείου HLS-EU-Q16, μικρότερο σαφώς από άλλααντίστοιχα εργαλεία. Κατά την αξιολόγηση των σκορ των δύο εργαλείωνως απόλυτες τιμές και όχι ανά κατηγορίες, παρατηρείται συσχέτιση μεταξύτους καλύτερη από ότι σε μελέτες στο γενικό πληθυσμό. (Spearman rho 0,408).Συμπεράσματα: Σχεδόν το 50% των γονέων ή φροντιστών παρουσίασανπροβληματικά ή ανεπαρκή επίπεδα εγγραμματοσύνης σε θέματα υγείας. Ηπλειονότητα των γονέων ή φροντιστών παρουσιάζει υψηλά επίπεδαάγχους, ενώ προτιμά παθητικούς ρόλους ή να συναποφασίσει με τονπαιδοχειρουργό σχετικά με την προτεινόμενη θεραπεία. Τα εργαλεία μέτρησης των επιπέδων εγγραμματοσύνης λειτουργούν σωστά στον ειδικόαυτό πληθυσμό. Η εγγραμματοσύνη σε θέματα υγείας είναι έναςσημαντικός παράγοντας στην παιδοχειρουργική και θα πρέπει ναλαμβάνεται υπόψη κατά τις προεγχειρητικές εκτιμήσεις και τη θεραπείατων παιδιών.