Οι κοινωνίες της Εποχής του Σιδήρου στην Κεντρική Μακεδονία μέσα από τα αρχαιοβοτανικά κατάλοιπα, διατροφικές συνήθειες, αγροτικές πρακτικές και χρήση του χώρου
Authors: Γκατζόγια Ευγενία 
Published: February 2023

H ανθρώπινη διαβίωση με βάση τα φυτά στη βόρεια Ελλάδα κατά την Εποχή του σιδήρου (11ος- 6/5ος αι. π.Χ. περίπου) αποτελεί το ερευνητικό αντικείμενο της παρούσας διατριβής που εξετάζεται μέσα από τα αρχαιοβοτανικά κατάλοιπα. Οι οικιστικές αποθέσεις από όπου προέρχεται το πρωτογενές αρχαιοβοτανικό υλικό χρονολογούνται στην Εποχή του σιδήρου (ΠΕΣ: 1100/750- 700 π.Χ. και προχωρημένη ΕΣ: 700-480 π.Χ.) προερχόμενο από τρεις οικισμούς, αποκαλούμενες τράπεζες (ή τραπεζιόσχημα πλατώματα): το Καραμπουρνάκι, την Τούμπα Θεσσαλονίκης και την Πολίχνη. Οι οικισμοί αποτελούσαν, κατά τους ιστορικούς χρόνους, κάποια από τα «προκασσάνδρεια» πολίσματα στον ανατολικό μυχό του Θερμαϊκού κόλπου όπου αναπτύχθηκε το αστικό πολεοδομικό συγκρότημα της Θεσσαλονίκης. Οι αρχαιοβοτανικές μελέτες στην Κεντρική Μακεδονία για την ΕΣ είναι λίγες και η παρακάτω εργασία έρχεται να καλύψει ένα μεγάλο κενό στην έρευνα της γεωργοκτηνοτροφίας την Εποχή του Σιδήρου.Η παρούσα μελέτη επιχειρεί να προσεγγίσει διάφορες όψεις της ανθρώπινης δραστηριότητας στους οικισμούς αυτούς όπως αυτές αποτυπώνονται στα απανθρακωμένα φυτικά κατάλοιπα. Διάφορες όψεις της καθημερινής ζωής των κατοίκων της περιοχής που διερευνώνται είναι οι γεωργοκτηνοτροφικές δραστηριότητες και η επεξεργασία των φυτών για την κάλυψη ποικίλων αναγκών του ανθρώπου, όπως η διατροφή, η καύσιμη ύλη, η ζωοτροφή. Η χρήση του χώρου (χώροι αποθήκευσης, απορριμμάτων κ.α.) καθώς και η χρήση της γης (πρακτικές καλλιέργειας, τρόποι βόσκησης κ.α.) αποτελούν ακόμη κάποια από τα ερευνητικά πεδία της παρούσας εργασίας και εξερευνώνται μέσα από τα αρχαιοβοτανικά κατάλοιπα. Η μελέτη στηρίζεται σε τρεις βασικούς μεθοδολογικούς άξονες: στην συλλογή και στην επεξεργασία δειγμάτων χώματος (π.χ. επίπλευση και διαλογή, προσδιορισμοί των φυτών), στην ανάλυση (ποσοτικοποίηση, στατιστική, χωρική, παλαιοοικολογική) και στην ερμηνεία των δεδομένων. Η ανασύνθεση όψεων της καθημερινής ζωής θα επιχειρηθεί τόσο σε επίπεδο οικισμού όσο και στην ευρύτερη περιοχή μέσα από ήδη δημοσιευμένα αρχαιοβοτανικά δεδομένα από άλλους οικισμούς στην περιοχή, από αυτόχθονους οικισμούς (π.χ. Καστανά) καθώς και από τις αποικίες (π.χ. Άργιλος), στα παράλια και στην ενδοχώρα. Θα μπορέσουν έτσι να εντοπιστούν κοινές πρακτικές αλλά και διαφοροποιήσεις στο χώρο και το χρόνο ως προς τις διατροφικές επιλογές και τις αγροτικές πρακτικές, διαφοροποιήσεις τα αίτια των οποίων θα αναζητηθούν στο μικροπεριβάλλον κάθε περιοχής καθώς και στα ιδιαίτερα πολιτισμικά χαρακτηριστικά του κάθε οικισμού. Κατά τη διάρκεια της Εποχής του Σιδήρου συντελέστηκαν διάφοροι κοινωνικοοικονομικοί μετασχηματισμοί που οδήγησαν στη διαμόρφωση ενός νέου πολιτιστικού τοπίου που αποδεικνύεται από τα αρχαιολογικά δεδομένα όπως η ίδρυση νέων οικισμών, η αύξηση του πληθυσμού, η ίδρυση αποικιών στα παράλια της κεντρικής Μακεδονίας. Η παρούσα αρχαιοβοτανική μελέτη έδειξε ότι την Εποχή του Σιδήρου μια μεγάλη ποικιλία φυτικών ειδών συνεχίστηκε να χρησιμοποιείται, τα περισσότερα από τα οποία ήταν ήδη γνωστά από τη Νεολιθική και την Εποχή του Χαλκού. Αν και διατηρήθηκαν ορισμένες κοινές παραδόσεις και συνέχειες με το παρελθόν όσον αφορά τη χρήση των φυτών, παρατηρούνται κάποιες διαφορές στον πιο έντονο ρόλο ορισμένων ειδών δημητριακών και φρούτων. Οι επιλογές των καλλιεργειών, οι χρήσεις των φυτών και η μετακίνηση των τροφίμων αποκαλύπτονται μέσα από αυτήν την μελέτη, σε ένα τοπίο που άλλαζε θεμελιωδώς με την εμφάνιση στην ύστερη αρχαϊκή/πρώιμη κλασική περίοδο καλά οργανωμένων ελληνικών πόλεων, την αύξηση των επαφών και ένα πιο οργανωμένο εμπόριο με το υπόλοιπο Αιγαίο.