Γεωμετρία της παραμόρφωσης και κινηματική ανάλυση στη μεσοελληνική αύλακα
Authors: Βαμβακά Αγνή 
Published: January 2014

Η Μεσοελληνική Αύλακα (ΜΑ) είναι μία λεκάνη που εκτείνεται στη Βόρεια Ελλάδα και Αλβανία, με μήκος μεγαλύτερο των 200 χλμ. και πλάτος 30-40 χιλιομέτρων. Η λεκάνη είναι συνδεδεμένη με τις διεργασίες της Αλπικής ορογένεσης. Αναπτύχθηκε από το Μέσο Ηώκαινο έως το Άνω Μειόκαινο, παράλληλα στις Ελληνίδες ζώνες ΒΒΔ-ΝΝΑ διεύθυνσης, μεταξύ των Εξωτερικών μη μεταμορφωμένων ζωνών (Απούλια μικρο-πλάκα) και των Εσωτερικών μεταμορφωμένων Ελληνίδων ζωνών (Πελαγονικό ηπειρωτικό τέμαχος). Η λεκάνη χαρακτηρίζεται από τη σημαντική σε έκταση ανάπτυξη, το μεγάλο πάχος των ιζηματογενών σχηματισμών (περίπου έως 4 χιλιόμετρα σε κατακόρυφες τομές), τις πολύπλοκες δομές, και τις πολυάριθμες μεταβολές στις ιζηματογενείς φάσεις και τα πάχη των αποθέσεων κατά μήκος και εγκάρσια του άξονα της λεκάνης. Οι ιζηματογενείς φάσεις περιλαμβάνουν δελταϊκά κροκαλοπαγή, αλλουβιακά κορήματα, ψαμμίτες και αργίλους υποθαλάσσιων ριπιδίων (τουρβιδίτες), δελταϊκούς και πλημμυρικού πεδίου, και αμμούχα ιζήματα υφαλοκρηπίδας. Όλα αυτά καθιστούν τη Μεσοελληνική Αύλακα ως τη μεγαλύτερη και πιο σημαντική λεκάνη του τελευταίου ορογενετικού σταδίου («μολασσικού-τύπου» λεκάνη) των Ελληνίδων. Οι προηγούμενες εργασίες πάνω στη ΜΑ ασχολήθηκαν κυρίως με τη χαρτογράφηση των σχηματισμών (π.χ. Brunn, 1956, 1960; Savoyat and Lalechos, 1969, 1972; Mavridis and Matarangas, 1979), την αναγνώριση και ανάλυση των ιζηματογενών φάσεων (π.χ. Desprairies, 1979; Papanikolaou et al. 1988; Wilson, 1993; Doutsos et al. 1994; Zelilidis et al. 2002), τη χρονολόγηση των σχηματισμών μέσω παλαιοντολογικών στοιχείων (π.χ. Zygogiannis and Muller 1982; Barbieri 1992; Zelilidis et al. 1997), και σχετικά πιο πρόσφατα με το δυναμικό υδρογονανθράκων και την ερμηνεία γεωφυσικών δεδομένων (Kontopoulos et al. 1999; Zelilidis et al. 2002). Έτσι έχει ήδη λάβει χώρα κάποια μελέτη πάνω στην προέλευση των ιζημάτων της λεκάνης, σχετικά με τις παρατηρούμενες λιθολογικές φάσεις και ιζηματολογικούς δείκτες προέλευσης, αλλά παρόλα αυτά, δεν έχει πραγματοποιηθεί κανένας συσχετισμός μεταξύ της ιζηματογένεσης και της υφιστάμενης τεκτονικής στα πετρώματα του υποβάθρου που περιβάλλουν τη λεκάνη. Ο κύριος στόχος της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η μελέτη των τεκτονικών στοιχείων στην ευρύτερη περιοχή της Μεσοελληνικής Αύλακας, ώστε να κατανοηθεί η τεκτονική της εξέλιξη από το χρόνο σχηματισμού της λεκάνης έως σήμερα. Η νεότερη θερμική ιστορία του Πελαγονικού τεμάχους που οριοθετεί τη λεκάνη στα ανατολικά, καθώς και η προέλευση των κλαστικών ιζημάτων της ΜΑ, μελετήθηκαν με τη μέθοδο θερμοχρονολόγησης των ιχνών σχάσης σε απατίτες και ζιρκόνια (ΙΣΑ και ΙΣΖ). Η ανάλυση των ιχνών σχάσης εφαρμόστηκε σε δείγματα του Πελαγονικού καλύμματος κατά μήκος του ανατολικού περιθωρίου της λεκάνης, και στους ιζηματογενείς σχηματισμούς στο νότιο τμήμα της λεκάνης όπου αποκαλύπτεται ολόκληρη η στρωματογραφική ακολουθία των σχηματισμών της Μεσοελληνικής αύλακας, από το Ηώκαινο έως το Μειόκαινο. Δειγματοληψία πραγματοποιήθηκε επίσης και στο δυτικό τμήμα της λεκάνης, με σκοπό τη μελέτη της προέλευσης των ιζημάτων και σε αυτήν την περιοχή, καθώς και τον έλεγχο κάποιας πιθανής αναθέρμανσης συνδεδεμένης με τεκτονική δραστηριότητα. Η ταχεία ιζηματογένεση, τουλάχιστον κατά περιόδους, όπως αυτή υποδεικνύεται από το μεγάλο όγκο των αποθέσεων που συγκεντρώθηκαν κατά την περιορισμένη διάρκεια ανάπτυξης της λεκάνης, εξετάζεται εδώ σε σχέση με την εκταφή του Πελαγονικού ηπειρωτικού τεμάχους (τεκτονική δραστηριότητα και τη διάβρωση των πετρωμάτων του υποβάθρου) και την ιστορία βύθισης της λεκάνης. Η συσχέτιση μεταξύ των αποτελεσμάτων από τα ΙΣΑ από το υπόβαθρο (Πελαγονική ζώνη) και από το ιζηματογενές υλικό πλήρωσης της λεκάνης συντέλεσε στον έλεγχο της σχέσης μεταξύ περιοχής προέλευσης και απόθεσης των ιζημάτων, και έδωσε στοιχεία για την εξέλιξη της Πελαγονικής ζώνης για την περίοδο μετά το Παλαιόκαινο - Ηώκαινο που χαρακτηρίζει την «Ελληνική» ορογένεση. Τα στοιχεία που προκύπτουν από την ανάλυση των ιχνών σχάσης στους απατίτες των ιζημάτων της ΜΑ (ηλικίας απόθεσης Ηωκαίνου έως και Μειοκαίνου), χαρακτηρίζονται από δύο κύριες ομάδες ηλικιών ΙΣΑ (Ηωκαίνου και Ανώτερου Κρητιδικού-Παλαιοκαίνου), και επιβεβαιώνουν το γειτονικό στη ΜΑ Πελαγονικό ηπειρωτικό τέμαχος ως τη πηγή προέλευσης των κλαστικών υλικών. .....................................................................................................................................................................................................