Η μουσική δραματουργία της ελληνικής όπερας
Authors: Γεροθανάση Σταματία 
Published: August 2021

Η διατριβή εστιάζει σε αναλυτικές και ερμηνευτικές προσεγγίσεις της δραματουργίας και των τεχνικών σύνθεσης σε επιλεγμένες όπερες των συνθετών Nικόλαου Χαλικιόπουλου Μάντζαρου, Παύλου Καρρέρ, Σπυρίδωνος Φιλίσκου Σαμάρα και Μάριου Βάρβογλη. Στη διατριβή μελετάται η έννοια της μουσικής δραματουργίας που αφορά στην αλληλεπίδραση παραμέτρων του ποιητικού κειμένου, του δραματικού κειμένου και η αντανάκλασή τους στη μουσική. H έρευνα προτείνει μία μεθοδολογία μελέτης των παραμέτρων της μουσικής δραματουργίας που δεν αποτελεί μία αμετάβλητη και αυστηρά προκαθορισμένη συνταγή ανάλυσης αλλά προκύπτει και εξαρτάται από τις ιδιαιτερότητες του κάθε έργου και το οπερικό πλαίσιο στο οποίο ανήκει. Η μεθοδολογία που χρησιμοποιείται έχει ως αφετηρία τη μελέτη του ρόλου της λειτουργίας της μουσικής στη δημιουργία των διαφόρων μελοποιημένων ειδών. Το λιμπρέτο αποτελεί τον σκελετό ή το πλαίσιο πάνω στο οποίο βασίζεται το μουσικό οικοδόμημα και το δράμα δομείται βάσει μουσικών παραμέτρων. Η διεπιστημονική φύση της μουσικοδραματουργικής ανάλυσης οδήγησε στη συστηματοποίηση του υλικού βάσει δύο κατηγοριών μελέτης: τη δομική-μορφολογική ανάλυση του μουσικού κειμένου και τη μελέτη - ανάλυση του ποιητικού κειμένου. Η δομική-μορφολογική ανάλυση του μουσικού κειμένου αφορά στη μελέτη της μακροδομικής μουσικής διάρθρωσης του μουσικοδραματουργικού οικοδομήματος και στη μελέτη της μορφολογικής διάρθρωσης των επιμέρους μορφών των οποίων η δομή καθορίζεται από την πλοκή του δράματος και την εκάστοτε οπερική παράδοση. Η συνδυαστική - συγκριτική μελέτη των δεδομένων της δομικής - μορφολογικής ανάλυσης του μουσικού κειμένου και της ανάλυσης του ποιητικού κειμένου αφορούν στη μουσικοποιητική ανάλυση. Τα αποτελέσματα της μουσικοποιητικής ανάλυσης αποτελούν τη βάση της μουσικοδραματουργικής ανάλυσης η οποία επιπλέον αφορά και στην ανάλυση των παραμέτρων του δραματικού κειμένου. Για τη συστηματοποίηση των μουσικών, ποιητικών και δραματικών παραμέτρων χρησιμοποιήθηκαν πίνακες που επιτρέπουν τη σύσταση συμπερασμάτων σχετικά με τους τρόπους με τους οποίους οι συγκεκριμένοι συνθέτες χειρίζονται μουσικές παραμέτρους όπως το μουσικό ρυθμό, το μέτρο και τη ρυθμική αγωγή/τέμπο, τις αρμονικές διασυνδέσεις, τα μελωδικά και ρυθμικά δομικά μοτίβα, τα υπενθυμητικά και καθοδηγητικά μοτίβα, τη δυναμική, τις ενδείξεις για τη χροιά του ήχου και την εκφορά του, την ενορχήστρωση, τις μουσικές δομές και μορφές με σκοπό να αποδώσουν μουσικοδραματουργικά: τη δομή, τη μορφή, το περιεχόμενο του ποιητικού κειμένου και τις σκηνικές οδηγίες, την πλοκή, το θέμα και τα μοτίβα του δράματος, τις παραμέτρους του δραματικού κειμένου, την ένταση του λιμπρέτου (dramatic tension), τις δομές του χώρου και του χρόνου, το τοπικά εθνικό παραδοσιακό χρώμα.Η μελέτη των παραμέτρων της μουσικής δραματουργίας αναδεικνύει, σε κάθε έργο ξεχωριστά, τις ιδιαίτερες τεχνικές σύνθεσης οι οποίες ενοποιούν το μουσικοδραματουργικό σύνολο και με τον τρόπο αυτό συμβάλλει στην κατανόηση του προσωπικού ιδιώματος και της μουσικοδραματουργικής τεχνικής των παραπάνω συνθετών καθώς και στην ανάδειξη υφολογικών στοιχείων που δεν έχουν μελετηθεί μέχρι πρότινος. Τα αποτελέσματα της έρευνας συνέβαλαν στην ανάδειξη: (α) της ποικιλομορφίας των επιδράσεων των έργων, (β) της συστηματικής χρήσης εθνικού παραδοσιακού μουσικού υλικού ως έκφραση εθνικού στοιχείου, (γ) των μουσικοδραματουργικών ιδιοτήτων τους για την πρόσληψη του περιεχομένου τους και κατά συνέπεια την εύστοχη σκηνική παρουσίασή τους. Η καταγραφή των γνωρισμάτων και τα συμπεράσματα απώτερο σκοπό έχουν να συνεισφέρουν στην προσπάθεια ένταξης των έργων αυτών στο ρεπερτόριο της Ελλάδας αλλά και όχι μόνο.