Μελέτη των συνθηκών απομόνωσης και προσδιορισμού συγκεντρώσεων αντικαταθλιπτικών και αντιψυχωσικών φαρμάκων σε βιολογικά δείγματα
Authors: Πουλιόπουλος Αθανάσιος 
Published: September 2021

Στην παρούσα διατριβή πραγματοποιήθηκε η ανάπτυξη μεθόδων προσδιορισμού ψυχιατρικών φαρμάκων με σύγχρονες τεχνολογίες ανάλυσης και προκατεργασίας δείγματος. Αρχικά το ενδιαφέρον εστιάστηκε στο προσδιορισμό βενλαφαξίνης. Επιλέχθηκε η τεχνική της Μικροεκχύλιση Στερεάς Φάσης (Solid Phase Microextraction-SPME) σε συνδυασμό με την Αέρια Χρωματογραφία με ανιχνευτή αζώτου Φωσφόρου (Gas Chromatography with Nitrogen-Phosphorus Detector).Αρχικά έγινε βελτιστοποίηση των παραμέτρων ανάλυσης: συνθήκες ανάλυσης στο GC/NPD, επιλογή της κατάλληλης ίνας, του pΗ του διαλύματος, της προσθήκη άλατος, της θερμοκρασίας του θερμοστατικού λουτρού, ο χρόνος προθέρμανσης και ο χρόνος εκχύλισης. Τα αποτελέσματα καταδεικνύουν ότι η παραπάνω μέθοδος μπορεί σε ικανοποιητικό βαθμό να χρησιμοποιηθεί στην ανίχνευση και στον ποσοτικό προσδιορισμό της βενλαφαξίνης σε βιολογικά δείγματα θανατηφόρων περιστατικών (π.χ. αυτοκτονίες). Στην συνέχεια έμφαση δόθηκε στην ανάπτυξη και βελτιστοποίηση μεθόδου για τον προσδιορισμό 15 ευρέως συνταγογραφούμενων αντιψυχωτικών και αντικαταθλιπτικών φαρμάκων με υγρή χρωματογραφία σε συνδυασμό με φασματομετρία μαζών σε σειρά (LC-MS/ΜS) με στόχο την εφαρμογή της σε βιολογικά δείγματα κλινικών αλλά και νεκροτομικών περιστατικών. Μελετήθηκε η βελτιστοποίηση της ανάκτησης των φαρμάκων από ορό αίματος και μεταθανάτιο ολικό αίμα. Για την προκατεργασία εφαρμόστηκε η τεχνική QuEChERS και τα αποτελέσματα συγκρίθηκαν με την απλή μέθοδο πρωτεινικής καταβύθισης. Δοκιμάσθηκαν διαφορετικά πρωτόκολλα QuEChERS, δύο σταδίων αλλά και προσαρμοσμένα ενός σταδίου και παρουσιάζονται για πρώτη φορά αποτελέσματα απομόνωσης αυτών των φαρμάκων με προσαρμοσμένο πρωτόκολλο QuEChERS ενός βήματος. Ο διαχωρισμός των ενώσεων πραγματοποιήθηκε σε στήλη τύπου C-18 με χρωματογραφία υπερυψηλής πίεσης μέσα σε 11 min με βαθμωτή έκλουση ενώ η ανίχνευση και ποσοτικοποίηση γίνεται με την τεχνική SRM (selective reaction monitoring) σε φασματογράφο. Το βέλτιστο πρωτόκολλο προσαρμοσμένης QuEChERS ενός βήματος που περιλαμβάνει προσθήκη ακετονιτριλίου, ανθρακικού καλίου και θειικού μαγνησίου σε 100 μL δείγματος, ανάδευση, φυγοκέντριση και εξάτμιση, επιτυγχάνει ικανοποιητική ανάκτηση των 15 φαρμάκων της τάξεως του 85% και ταυτόχρονα τον ικανοποιητικό καθαρισμό του δείγματος από ενδογενείς παρεμποδίσεις, ενώ παρέχει απλότητα και σύντομους χρόνους χειρισμού του δείγματος. Επιπλέον πλεονεκτεί στους μικρούς όγκους απαιτούμενου δείγματος. Η μέθοδος ποσοτικού προσδιορισμού επικυρώθηκε και παρείχε ακριβή (+/- 8% ) και επαναλήψιμα (6% ) αποτελέσματα σε σύντομο χρονικό διάστημα, παράμετρο πολύ κρίσιμη για την εφαρμογή της σε περιστατικά που χρήζουν τοξικολογικής εξέτασης. Επιπλέον καλύπτει μεγάλο εύρος συγκεντρώσεων με δυνατότητα εφαρμογής της τόσο για την ανίχνευση υποθεραπευτικών χαμηλών συγκεντρώσεων, όσο και για τον έλεγχο τοξικών επιπέδων. Εφαρμόστηκε με επιτυχία για τον προσδιορισμό σε 13 περιστατικά για τον έλεγχο των επιπέδων των φαρμάκων σε ορό αίματος ασθενών υπό θεραπευτικό σχήμα καθώς και σε 9 περιστατικά μεταθανάτιων δειγμάτων αίματος και μπορεί να αποτελέσει αξιόπιστο και σημαντικό εργαλείο στην τοξικολογική ανάλυση.