bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Ewolucja i funkcje idei narodu w Serbii od schyłku XVIII wieku
Authors: Gil Dorota
Published: October 2017

The evolution and functions of the idea of the nation in Serbia from the twilight of eighteenth centuryThis article represents an attempt to describe the functionalisation of the notion of the nation – as an ideological category and theoretical factor which justifies the integrative mechanics in Serbian sociocultural life. It constitutes an elementary point of reference for the historical, philosophical, theological and cultural considerations from the end of eighteenth century. Its understanding, depending on circumstances, can deal with ethnic identity (linguistic-territorial and religious), or have a mystical-nationalistic or socioeconomic dimension. The examples presented herein, taken from the texts of the Serbian thinkers of these various orientations demonstrate that emphasising the biological, ideological or spatial‑linguistic components often results in their inaccurate application and ideologisation. Among the manifestations of national auto-identification presented as characteristically Serbian are the confessional (with an Orthodox distinguishing feature), Slavonic-romantic, folkloristic‑ethnographic, naturalistic-ethical, organic‑organicistic, as well as messianic‑missionist conceptions. Many of them have an eclectic nature and are marked with historical mythology (also nationalistic ethnopsychology), therefore only some are socioculturally objective. Ewolucja i funkcje idei narodu w Serbii od schyłku XVIII wieku W artykule rozpatrywana jest problematyka funkcjonalizacji pojęcia narodu jako kategorii ideowej oraz czynnika teoretycznego uzasadniającego mechanizmy integracyjne w serbskim życiu społeczno-kulturalnym. Stanowi ono elementarny semantyczny punkt odniesienia dla refleksji historycznej, filozoficznej, teologicznej i kulturowej od końca XVIII wieku. Jego rozumienie w zależności od okoliczności może mieć wymiar tożsamości etnicznej (językowo-terytorialnej i religijnej), mistyczno-nacjonalistyczny lub socjoekonomiczny. Analizowane przykłady pochodzą z tekstów serbskich myślicieli tych rozmaitych orientacji (aż do współczesności) i pokazują, że akcent stawiany na składniki biologiczne, ideologiczne lub lingwistyczno-przestrzenne często wiąże się z niedokładnym ich zastosowaniem i ideologizacją. Jako charakterystyczne dla Serbii manifestacje autoidentyfikacji narodowej przedstawia się między innymi takie koncepcje, jak: wyznaniowa z wyróżnikiem prawosławia oraz romantyczno-słowiańska, folklorystyczno‑etnograficzna, naturalistyczno-etyczna, organiczno-organicystyczna, mesjanistyczno-misjonistyczna. Wiele z nich ma naturę eklektyczną i zabarwioną mitologią historyczną (także nacjonalistyczną etnopsychologią) i tylko niektóre cechuje socjokulturowy obiektywizm.
Słowianie w Historii powszechnej Teofilakta Simokatty – bizantyńska perspektywa aksjologiczna
Authors: Kotłowska Anna
Published: October 2017

Slavs in Theophylact Simocatta’s „Universal History” – a Byzantine axiological perspectiveThe Universal History of Theophylact Simocatta constitutes a very important source for the history of the Later Roman Empire, especially within the context of appearance of the Avars and the Slavs in the Balkans. This article confirms the high reliability and great value of Theophylact’ s narrative concerning the Slavs in the last two decades of the sixth century. In the second part, some new remarks have been given, which argue for the authenticity of the famous episode about Slavs “living at the end of the Western Ocean” (6.2). Moreover, the author is firmly convinced that the so-called Western Ocean should be identified with the Baltic Sea. Słowianie w Historii powszechnej Teofilakta Simokatty – bizantyńska perspektywa aksjologiczna Historia powszechna Teofilakta Simokatty stanowi bardzo istotne źródło do dziejów późnego Cesarstwa Rzymskiego, m.in. w kontekście pojawienia się Awarów i Słowian na Bałkanach. Przedłożony artykuł potwierdza wysoką wiarygodność i faktograficzne znaczenie narracji Teofilakta odnośnie do Słowiańszczyzny ostatnich dwóch dziesięcioleci VI wieku. Druga część artykułu zawiera nową argumentację na rzecz autentyczności słynnego epizodu o Słowianach „mieszkających przy krańcu zachodniego Oceanu”. Autorka jest przekonana, że tzw. „zachodni Ocean” należy utożsamić z Morzem Bałtyckim.
Les cours parisiens d’Adam Mickiewicz et l’idée de religion universelle
Authors: Szymański Tomasz
Published: October 2017

Adam Mickiewicz’s Paris lectures and the idea of universal religionThe first half of nineteenth century in France brings the development of several currents of thought that are trying to find a solution to the problems affecting society in this period (pauperisation, crisis of traditional values, oppressed nations). Catholic traditionalists, Illuminati, utopian socialists and humanitarians often formulate the idea of a universal religion, derived from a primal revelation and evolving through the ages, or the idea of a new religion of the future. The aim of the article is to situate in that wider context Mickiewicz’s Paris Lectures and the convictions of the Polish poet on Slavic religion and Messianism. The text is divided into two parts, corresponding to the key aspects of the topic: the first part talks about the search for a revelation preceding the Judeo-Christian revelation, and the second one concerns the announcement of a new revelation, which completes and fulfills the former one. Prelekcje paryskie Adama Mickiewicza i idea religii uniwersalnejPierwsza połowa XIX wieku przynosi we Francji rozwój wielu nurtów usiłujących znaleźć rozwiązanie problemów trawiących społeczeństwo w tym okresie (pauperyzacja, kryzys tradycyjnych wartości, ucisk ludów europejskich). Katoliccy tradycjonaliści, iluminiści, socjaliści utopijni i humanitaryści często formułują ideę uniwersalnej religii, wywodzącej się z pierwotnego objawienia i rozwijającej się w procesie dziejowym, lub też ideę nowej religii przyszłości. Celem artykułu jest usytuowanie w tym kontekście prelekcji paryskich Adama Mickiewicza oraz poglądów polskiego wieszcza na temat religii Słowian i mesjanizmu. Tekst podzielony jest na dwie części, odpowiadające dwóm kluczowych aspektom zagadnienia: pierwsza część mówi o szukaniu objawienia poprzedzającego objawienie judeochrześcijańskie, druga zaś dotyczy zapowiedzi nowego objawienia, stanowiącego dopełnienie tego ostatniego.
Kształtowanie się idei narodu na ziemiach słoweńskich – zarys wybranych problemów
Authors: Kubik Damian
Published: October 2017

The formation of the idea of the nation in the Slovene lands – an outline of selected problemsThe paper summarises the most significant phases of formation of the Slovenian nation from the sixteenth century to the present. Special attention is paid to the analysis of historical sources and selected scientific studies. Kształtowanie się idei narodu na ziemiach słoweńskich – zarys wybranych problemów Artykuł podsumowuje najistotniejsze etapy kształtowania się narodu słoweńskiego począwszy od XVI wieku aż do czasów współczesnych. Szczególną uwagę poświęcono analizie źródeł historycznych i wybranych studiów naukowych.
„В името на Кирил и Методий“. Кирило-методиевската идея и социалистическата пропаганда
Authors: Найденова [Naĭdenova] Десислава [Desislava]
Published: October 2017

“In the name of Cyril and Methodius”: The Cyrillo-Methodian idea and the socialist propagandaThe paper aims to describe and analyze the dynamics of transformation undergone by the symbolism of the Cyrillo-Methodian oeuvre in the socialist propaganda in Bulgaria. The work and lives of the two saints represent the different national paradigms and state priorities before and after 1944. In the years from 1878 to 1944, St. Cyril and Methodius became a symbol of Bulgarian national identity. They were used in political propaganda to justify the Bulgarian territorial claims in the Balkans in an attempt to achieve the national ideal. On the contrary, after the socialist propaganda during the years of World War II, the Cyrillo-Methodian work became a symbol of Slavic unity and solidarity with the Soviet Union. The idea of Cyril and Methodius as a symbol of internationalism and fraternal unity of the Slavic peoples was developed by socialist propaganda in the years after 1944 and has in fact dominated the scientific interpretations of their work from that time on.The paper is based on unpublished communist addresses from the feast of St. Cyril and Methodius in 1942 and 1943 and other documents from the Central State Archives in Sofia and the Scientific Archives of the Bulgarian Academy of Sciences. „W imię Cyryla i Metodego”. Idea cyrylometodejska i propaganda socjalistyczna Celem artykułu są opis i analiza dynamiki transformacji symboliki misji cyrylometodejskiego w propagandzie socjalistycznej w Bułgarii. Dzieło i życie śś. Cyryla i Metodego wpisują się w różne paradygmaty narodowe i priorytety państwowe przed i po roku 1944. W okresie od 1878 do 1944 roku stali się oni symbolem bułgarskiej tożsamości narodowej. Ich figury są używane w propagandzie politycznej, aby uzasadnić bułgarskie pretensje terytorialne na Bałkanach w dążeniu do osiągniecia narodowego ideału. Natomiast w wyniku propagandy socjalistycznej w czasie II wojny światowej dzieło Braci Sołuńskich staje się symbolem Słowiańszczyzny i solidarności ze Związkiem Radzieckim. Idea cyrylometodejska jako symbol internacjonalizmu i braterskiej jedności z narodami słowiańskimi zostaje rozwinięta w propagandzie socjalistycznej po 1944 roku. Dominuje ona też w interpretacjach naukowych z tego okresu.Artykuł powstał w oparciu o niepublikowane przemowy komunistyczne z okazji święta śś. Cyryla i Metodego w roku 1942 i 1943 oraz inne dokumenty z Centralnego Archiwum Państwowego w Sofii i Archiwum Naukowego Bułgarskiej Akademii Nauk.
Praktyczne i teoretyczne plusy późnej standaryzacji (na przykładzie języka macedońskiego)
Authors: Topolińska Zuzanna
Published: October 2017

Theoretical and practical benefits of late standardization (the example of Macedonian language)The author underlines the importance of the Macedonian language for the research of spontaneous linguistic evolution in the multiethnic and multilingual territories with the language of the administration foreign to the local linguistic communities. She analyzes both causes and results of the Macedonian processes of grammaticalization at the level of the noun phrase and at the sentential level and states that they concern information most important for successful communication and that they all lead to the transfer of the categorical formants from postposition to anteposition and – most often – from the morphological to the syntactic level. Praktyczne i teoretyczne plusy późnej standaryzacji (na przykładzie języka macedońskiego) Autorka wyjaśnia wyjątkowe znaczenie języka macedońskiego dla badań spontanicznej ewolucji języka w środowisku multietnicznym i multilingwalnym, w sytuacji, gdy język administracji jest obcy dla nosicieli lokalnych dialektów. Badaczka analizuje przyczyny i rezultaty procesów gramatykalizacji, charakterystycznych dla języka macedońskiego na poziomie grupy imiennej oraz na poziomie zdania. Stwierdza, że dotyczą one informacji kluczowej dla udanego przebiegu aktu komunikacji językowej oraz że sprowadzają się one na ogół do przerzucania formantów kategorialnych z postpozycji do prepozycji i – najczęściej – z poziomu morfologicznego na poziom syntaktyczny.
„Povrat h krščanskemu mišljenju in življenju” Cilji in metode Krekovega krščansko socialnega gibanja
Authors: Šuler-Galos Jasmina
Published: October 2017

„Return to Christian thought and life”: the objectives and methods of Janez Krek's Christian-social movementThe turn of the twentieth century in Slovenian culture was marked by a movement, later dubbed “political Catholicism.” The cultural and economic narrative which arose from the movement was in the long term of much greater importance than the political objectives of the Catholic movement itself. The aim of this article is to describe the narrative from the point of view of its most prominent representative, Janez Evangelist Krek (1865–1917).Doctor Krek’s conservative social reforms were able to become one of the pillars of the Slovenian collective consciousness solely because they could be bent to conform to the recurring cultural templates used by the Slovenian society to accept and reshape changes since as early as the beginning of nineteenth century. The imagery constituted by these templates is termed domestic in the article. This is to mean that it is based upon pre-modern cultural capital and traditional survival strategies. Doctor Krek’s work is proof of the ease with which domestic imagery “swallowed” modernity and “spat it out” onto the fringe of society, into the sphere of technical developments, which was then used to protect conservative values and institutions. Paradoxically, it was only in this form that the domestic imagery allowed for the relatively easy acceptance of socialism after World War II. „Powrót do chrześcijańskiego myślenia i życia”. Cele i metody chrześcijańsko-społecznego ruchu Janeza Evangelisty Kreka Na przełomie XIX i XX wieku w kulturze słoweńskiej silnie zaznaczył się ruch później nazwany politycznym katolicyzmem. Bardziej niż postulaty polityczne tego ruchu na rozwój kolektywnej świadomości Słoweńców wpłynęła towarzysząca mu narracja łącząca wątki gospodarcze z kulturowymi. Celem artykułu jest opisanie tej narracji z punktu widzenia jej najważniejszego przedstawiciela – Janeza Evangelisty Kreka (1865–1917).Konserwatywne i prowadzone w duchu społeczno-chrześcijańskim reformy doktora Kreka mogły stać się konstytutywną częścią słoweńskiej świadomości kolektywnej tylko dlatego, że zostały one dopasowane do powtarzających się wzorców, za pomocą których społeczeństwo słoweńskie przynajmniej od początku XIX wieku przyjmowało i adaptowało nowe idee. Imaginarium ukształtowane przez takie wzorce jest w artykule nazwane „swojskim”, ponieważ opiera się na przednowoczesnym kapitale kulturowym i tradycyjnych strategiach przetrwania. Z zadziwiającą łatwością imaginarium „swojskości”, obserwowane w artykule z punktu widzenia działalności doktora Kreka, odsunęło na bok znaczące postulaty nowoczesności, skupiając się na osiągnięciach techniki, które często służyły do przechowywania konserwatywnych wartości i instytucji. W postaci „swojskiej nowoczesności” imaginarium to, paradoksalnie, umożliwiło stosunkowo bezkonfliktowe przyjęcie socjalizmu po II wojnie światowej.
Wokół źródeł słowiańskich narracji dualistycznych
Authors: Kuczyńska Marzanna
Published: October 2017

On the Slavic sources of the dualist narrationsA review of the new anthology Średniowieczne herezje dualistyczne na Bałkanach. Źródła słowiańskie. (2015). (Minczew, G., Skowronek, M. & Wolski, J. M. Ed.). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. The volume, whose title translates Medieval dualist heresies in the Balkans. The Slavic sources, includes the most important source literature for studying dualist heresies. The carefully selected texts provide recipients with the most fundamental and most interesting fragments of the works from which they come, while the extensive and abundant commentaries explain even the most complicated problems concerning the history of dualism and dualist doctrines. Wokół źródeł słowiańskich narracji dualistycznychRecenzja nowej antologii Średniowieczne herezje dualistyczne na Bałkanach. Źródła słowiańskie, opracowanie, przekład i komentarz Georgi Minczew, Małgorzata Skowronek, Jan M. Wolski. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2015, ss. 267. W zbiorze zamieszczono wybór najważniejszej literatury źródłowej z zakresu herezji dualistycznych. Starannie dobrane teksty prezentują najważniejsze i najbardziej interesujące fragmenty dzieł na omawiany temat. Rozbudowane komentarze objaśniają fundamentalne i najbardziej skomplikowane problemy dotyczące historii dualizmu i jego doktryny.
Zamurowana niewiasta, Odyseusz i Bułgarska Wielkanoc. Tonczo Żeczew w poszukiwaniu mitu konserwatywnego
Authors: Szwat-Gyłybowa Grażyna
Published: October 2017

The immured woman, Odysseus and Bulgarian Easter: Toncho Zhechev and the quest for a conservative mythThis article reflects on Bulgarian Easter, or Bulgarian Passions, a 1975 book by the Bulgarian humanist Toncho Zhechev, once regarded in Communist Bulgaria as a call for a return to traditional values. Zhechev’s quasi-conservative ideological turn (which in formal terms ran counter to the precepts of Marxist ideology) was based, among other things, on a complex and richly layered reinterpretation of Izvorat na belonogata, a poem by Petko R. Slaveykov (The Spring of the White-Legged Girl, 1873), and on its revitalisation of the myths of the immured woman and of Odysseus. The way Zhechev positively reinvented a manufactured archaic tradition as a mainstay of primeval wisdom and mysticism offers an interesting testimony to the quest for a concept of “integral traditionalism” in a form that was reconcilable with the progressism of the Zhivkov era. Zamurowana niewiasta, Odyseusz i Bułgarska Wielkanoc. Tonczo Żeczew w poszukiwaniu mitu konserwatywnego W artykule podejmuję refleksję nad książką bułgarskiego humanisty Tonczo Żeczewa Bułgarska Wielkanoc albo namiętności bułgarskie (1975), która w komunistycznej Bułgarii zdobyła status dzieła głoszącego ideę powrotu do wartości tradycyjnych. Dokonany przez niego (formalnie rzecz biorąc – wbrew ideologii marksistowskiej) quasi-konserwatywny zwrot światopoglądowy oparty został m.in. na dosyć złożonej, wielowarstwowej reinterpretacji poematu Petka R. Sławejkowa Źródło Białonogiej (1873) oraz na rewitalizacji mitów zamurowanej niewiasty oraz Odyseusza. Dowartościowanie przez Żeczewa wynalezionej tradycji archaicznej jako ostoi pierwotnej mądrości i mistyki stanowi interesujące świadectwo poszukiwań takiej idei „tradycjonalizmu integralnego”, która byłaby do pogodzenia z progresizmem epoki żiwkowskiej.
Konflikt i wojna jako „bicz Boży” w literaturze bułgarskiego średniowiecza
Authors: Kuczyńska Marzanna
Published: October 2017

Conflict and war as the “whip of God” in the literature of the Bulgarian Middle AgesThe article focuses on the motif of war as a tool for the realization of God’s plans for people and the sign of His reward, and above all the penalty for human misdeeds, so called “whip of God”. The forms of the presence of the idea of God’s whip, his literary images and the functions it implements, are analyzed. The analysis was carried out on the material of the Bulgarian literature from 10th-15th century. Konflikt i wojna jako „bicz Boży” w literaturze bułgarskiego średniowiecza Przedmiotem zainteresowania w artykule jest motyw wojny jako narzędzia realizacji Bożych planów wobec ludzi i znaku Jego nagrody, a przede wszystkim kary za ludzkie przewinienia, tzw. „bicz Boży”. Analizowane są formy obecności idei „bicza Bożego”, jego literackie wyobrażenia i funkcje, jakie realizuje. Analizę przeprowadzono na materiale bułgarskiego piśmiennictwa X–XV wieku.
Българската реформация? За хибридизацията на идеите в процеса на модернизацията на културата
Authors: Drzewiecka Ewelina
Published: October 2017

Bulgarian Reformation? On hybridization of ideas in the process of modernization of cultureThe paper raises the question of the Bulgarian notion of Reformation both as a particular historical event and its local reinterpretations and adaptations. The focus is on the history of the concepts of “Reformation” and “Protestant propaganda” in Bulgarian culture as well as on the cultural influences of the protestant thought in nineteenth-century Bulgaria. Particular interest is given to the Bulgarian scientific discourse, especially the Marxist one, as a dominant in the Bulgarian historiography. The paper studies in depth the case of Todor Ikonomov (1835–1892), a Bulgarian enlightener involved in religious and Church matters during the National Revival, perceived as an example of meaningful hybridization of ideas of Protestant and Enlightenment origins. The main question is about the relation between secular and religious power, and thus between religion and nation, as a sign of the Modern thinking. Bułgarska reformacja? O hybrydyzacji idei w procesie modernizacji kultury W artykule podjęto problem bułgarskiego rozumienia reformacji zarówno w sensie wydarzenia historycznego, jak i jego lokalnych reprezentacji i adaptacji. Przedmiotem uwagi jest historia pojęć „reformacja” i „propaganda protestancka” w kulturze bułgarskiej, jak również wpływy myśli protestanckiej w Bułgarii w XIX wieku. Szczególne miejsce poświęcono bułgarskiemu dyskursowi naukowemu, zwłaszcza marksistowskiemu jako dominującemu w bułgarskiej historiografii. Szczegółowo przeanalizowano przypadek Todora Ikonomowa (1835–1892), bułgarskiego działacza na rzecz oświecenia narodu, który w okresie odrodzenia zaangażowany był w sprawy religijne i kościelne. Jego poglądy zostają uznane za przykład znaczącej hybrydyzacji idei o protestanckiej i oświeceniowej proweniencji. Stawiane w konkluzji pytanie dotyczy relacji między władzą świecką i religijną, a także – między religią a narodem – jako wyrazem myślenia nowoczesnego.
Widmo krąży po Europie. Korczulańska Szkoła Letnia jako wyspa wolnego myślenia i przestrzeń dialogu
Authors: Wróblewska-Trochimiuk Ewa
Published: October 2017

A spectre is haunting Europe: The Korčula Summer School as a freethinking island and space for dialogue The Korčula Summer School and the journal Praxis associated with it occupy an important place on the map of Yugoslav intellectual history in the nineteen-sixties and seventies. Philosophers, sociologists and representatives of other professions considered the issues of Socialism, revolution, the idea of self-government. These direct contacts with Western intellectuals were not only an important contribution to the Yugoslav philosophical thought, but also constituted an input to the contemporary Western intellectual life.The aim of the article is to present the complex inter-institutional and interpersonal network by which the Yugoslav achievements of the so-called Praxis group became part of the European heritage. In this way, studying wandering ideas shows the Yugoslav culture to be not only receptive, but also creative and innovative. Widmo krąży po Europie. Korczulańska Szkoła Letnia jako wyspa wolnego myślenia i przestrzeń dialogu Na mapie jugosłowiańskiej historii intelektualnej istotne miejsce zajmują Korczulańska Szkoła Letnia (Korčulanska ljetna škola) i związane z nią czasopismo „Praxis”. W ich ramach filozofowie i socjologowie, a także przedstawiciele innych profesji, w latach 60. i 70. XX wieku podejmowali refleksję nad zagadnieniem socjalizmu, rewolucji, idei samorządności. Ożywione kontakty z zachodnimi intelektualistami stanowiły nie tylko istotny wkład w lokalną myśl intelektualną, ale także promieniowały na świat zachodni, gdzie również były dyskutowane i rozwijane.Celem artykułu jest zaprezentowanie licznych i skomplikowanych sieci międzyinstytucjonalnych i międzyludzkich, dzięki którym jugosłowiański dorobek filozoficzny tzw. grupy Praxis, stał się częścią dziedzictwa europejskiego. W ten sposób badanie idei wędrownych pokazuje, że kultura jugosłowiańska miała nie tylko charakter receptywny, ale także generowała idee istotne dla Europy Zachodniej.
Oświecenie w Chorwacji – zmiana paradygmatu? Od zubażającego monomitu do wyzwalającej polimityczności
Authors: Boguska Anna
Published: October 2017

The Enlightenment in Croatia – the change of paradigm?: From impoverished monomyth to liberated polymyth The paper is an attempt at a synthetic presentation of the discourse that took place in twentieth-century literary studies on the idea of the Enlightenment in Croatia. The author recognizes the model of conservative and Catholic Enlightenment centered on the North of the country, which is constructed in these studies, as a variant that impoverishes the reality of the 18th century, and propounds (referring to the Otto Marquard’s idea about the necessity that all communities are rooted in many histories) to extend the reflection on the Enlightenment in Croatia also to its south Dalmatian and Dubrovnik variant. She proposes to study the Enlightenment in non-Western countries to a lesser extent through the prism of socio-political and economic determinants, and more by tracking mental history and cultural flows. Such a mental path allows redefining the Enlightenment in Croatia focusing on its cosmopolitanism and liberalization. Oświecenie w Chorwacji – zmiana paradygmatu? Od zubażającego monomitu do wyzwalającej polimityczności Artykuł jest próbą syntetycznej prezentacji dyskursu, jaki się toczył w dwudziestowiecznych opracowaniach historycznoliterackich nad ideą oświecenia w Chorwacji. Autorka uznaje skonstruowany na ich łamach model konserwatywnego i katolickiego oświecenia, którego centrum stanowiła Północ kraju, za wariant zubażający osiemnastowieczną rzeczywistość i postuluje (powołując się na marquardowską myśl o konieczności trwania społeczeństw w wielu historiach) rozszerzenie refleksji na temat oświecenia w Chorwacji o jego południowy, dalmatyńsko-dubrownicki wariant. Przedkłada również propozycję badania oświecenia w krajach niezachodnich w mniejszym stopniu przez pryzmat uwarunkowań społeczno-politycznych oraz gospodarczych, w większym zaś poprzez śledzenie historii mentalnej oraz przepływów kulturowych, co jej zdaniem pozwala na redefinicję oświecenia w Chorwacji w kierunku jego kosmopolityzacji i liberalizacji.
Synekdocha literatury chorwackiej
Authors: Pieniążek-Marković Krystyna Barbara
Published: October 2017

A Synecdoche of Croatian LiteratureA review of the five-volume work comprising an anthology of texts along with critical commentaries: Cvelferica, panonizam, pismo književnosti, znanosti i kulture (Cvelferica, Panonism, text of literature, education, and culture), volumes 1–5, Društvo hrvatskih književnika, Cvelferija–Osijek 2015. Synekdocha literatury chorwackiej Recenzja pięciotomowego dzieła, na które składają się poprzedzone krytycznymi omówieniami antologie tekstów: Cvelferica, panonizam, pismo književnosti, znanosti i kulture (Cvelferica, panonizm, tekst literatury, nauki i kultury), tomy 1–5, Društvo hrvatskih književnika, Cvelferija–Osijek 2015.
Kręte drogi sufich. Turecko-bałkańskie wątki sufickiej koncepcji „drogi” we współczesnej odsłonie (na wybranych przykładach literackich)
Authors: Kaim Agnieszka Aysen
Published: October 2017

The twisting paths of the sufis – the Turkic-Balkan motifs in the sufi ‘tariqa’ concept in selected examples of contemporary literary works The first part of this paper summarises how Sufi brotherhoods formed in the Balkans with some references to their Turkic-Ottoman sources. Islamic mystical movements constituted part of the Islamisation initiatives in the territories occupied by the Ottoman Empire: mystical teaching was apparently more successful among the local people than conservative Islam. Crypto-Christianism was a typical phenomenon among converted Slavs. Orders using the language of symbolic tales (like the Bektashi) involved some Christian rites. The orders which proved most popular were the Mevlevi, Naqshbandi, Chalwati and Bektashi, which are still active in some parts of the Balkans. Their role also reconciled the national thought of newly forming national identities in the Balkans. In the novels Death and the Dervish by Meša Selimović and Konak by Ćamil Sijarić, the mystical idea of the Arab tariqa (tarika), i.e. „path,” meets the modern literary concepts of fate and the search for truth and sense of life. The paper constitutes an attempt to present how these two aesthetics have been unwoven into modern literary texts. Kręte drogi sufich. Turecko-bałkańskie wątki sufickiej koncepcji „drogi” we współczesnej odsłonie (na wybranych przykładach literackich) Tekst jest próbą przybliżenia mistycznej koncepcji drogi tarika i jej realizacji przez różne bractwa sufickie (m.in. bektaszytów, mewlewitów, malamitów, chalwetytów, nakszbandytów), które z Anatolii rozprzestrzeniły się na Bałkany. Praca odwołuje się do znanych postaci derwiszy, zarówno tych z epoki literatury świętych podbojów islamu, jak i tych wykreowanych postaci zasłużonych derwiszy noszących cechy chrześcijańskich „świętych”. W części analitycznej tekst podejmuje interpretację współczesnych literackich kreacji ascetów i mistyków oraz realizowania przez nich koncepcji „drogi”. Służy temu analiza poszczególnych wątków z powieści Mešy Selimovicia Derwisz i śmierć i Sijaricia Ćamila Ja, eunuch. Całość jest próbą przyjrzenia się na wybranych przykładach, jak i czy współczesna literatura południowosłowiańska splata koncepcję literacką z filozofią mistycyzmu bałkańskiego, tworząc oryginalne, autorskie odsłony.
Cykl apokaliptycznych egzegez wizji proroka Daniela w kontekście doktrynalnego sporu wschodniego chrześcijaństwa z judaizmem (na materiale kodeksu BN 12245)
Authors: Stradomski Jan
Published: October 2017

Series of eschatological exegeses in prophet Daniel’s visions in the context of the doctrinal dispute of Eastern Christianity and Judaism (about the manuscript BN 12245) The Bible’s Book of Daniel, along with commentaries of St. Hippolytus of Rome, belongs to the most important sources of Christian knowledge about the end of the world and the Final Judgment. In the medieval Old Church Slavonic literature, the Book of Daniel functions not only as a part of the Old Testament canon (separately or with comments), but it is also present in historiography, and in particular in apocryphal literature. Prophet Daniel and his vision of four beasts are also the basis for preparation of new eschatological texts where the threads of the doctrinal dispute with Judaism are noticeable. Such writings include a series of visions of Prophet Daniel with commentaries, rarely encountered in Cyrillic manuscripts, featured in Codex BN 12245. The article presents a textological, historical and literary analysis of the text. Cykl apokaliptycznych egzegez wizji proroka Daniela w kontekście doktrynalnego sporu wschodniego chrześcijaństwa z judaizmem (na materiale kodeksu BN 12245) Biblijna Księga Daniela, wraz z komentarzami św. Hipolita Rzymskiego, należy do ważniejszych źródeł wiedzy chrześcijan na temat końca świata i Sądu Ostatecznego. W średniowiecznej literaturze cerkiewnosłowiańskiej materiał Księgi Daniela funkcjonuje nie tylko jako część korpusu kanonicznych pism Starego Testamentu (osobno lub z komentarzami), ale obecny jest też w historiografii, a zwłaszcza w literaturze apokryficznej. Postać proroka Daniela i jego wizja czterech bestii są też bazą opracowywania nowych tekstów o tematyce eschatologicznej, w których widoczne są wątki doktrynalnego sporu z judaizmem. Do takich pism zalicza się rzadko spotykany w rękopisach cyrylickich cykl komentowanych wizji proroka Daniela, jaki znajduje się w kodeksie BN 12245. W artykule przedstawiono analizę tekstologiczną i historycznoliteracką zabytków.
Kulturologiczne aspekty życia rodzinnego Vuka Karadžicia w świetle jego korespondencji
Authors: Nowak-Bajcar Sylwia
Published: October 2017

Cultural aspects of Vuk Karadžić’s family life in the light of his correspondenceThe source material for the study, which is the correspondence between Anna and Vuk Karadžić, spouses coming from different cultures, was used to highlight the issues of legitimacy of the fear of cultural difference of the Orient. The cultural sphere of family life (manifested in particular by the status of the child) becomes herein an excuse to touch upon the question of whether and to what extent the legal system governing family relations in Serbia after the period of the Ottoman rule was different from the civil codes in Western Europe. Kulturologiczne aspekty życia rodzinnego Vuka Karadžicia w świetle jego korespondencji Materiał źródłowy, jakim jest korespondencja Anny i Vuka Karadžiciów, małżonków wywodzących się z odmiennych kręgów kulturowych, posłużył do wydobycia problematyki zasadności lęku „Zachodu” przed odmiennością kulturową Orientu. Sfera kultury życia rodzinnego (manifestowana szczególnie poprzez status dziecka) stanowi w niniejszym tekście pretekst do postawienia pytania o to, czy i w jakiej mierze system prawny regulujący relacje rodzinne w potureckiej Serbii odbiegał od kodeksów cywilnych na Zachodzie Europy.
Gnoza Judasza
Authors: Jocz Artur
Published: October 2017

The Judas gnosis A review of the new monograph in Slavic cultural studies: Ewelina Drzewiecka, Herezja Judasza w kulturze (po)nowoczesnej. Studium przypadku, Kraków: Universitas, 2016. Gnoza Judasza Recenzja nowej monografii z zakresu kulturoznawstwa slawistycznego: Ewelina Drzewiecka, Herezja Judasza w kulturze (po)nowoczesnej. Studium przypadku, Kraków: Universitas, 2016.
Bułgarscy międzywojenni interpretatorzy Freuda
Authors: Ciesielska Ida
Published: October 2017

Bulgarian Interwar Interpreters of FreudThis article aims at analysing views of the so-called “orthodox” Bulgarian psychoanalysts. The discussed subject-matter is used to infer a set of intellectual trends that influenced the formation of the interwar period anthropological and philosophical discourse that centred around the categories of the body, sexuality, gender and femininity. The analysis of the selected research material is intended to provide context for and a source of understanding of certain complex interwar projects of religious and philosophical character. Bułgarscy międzywojenni interpretatorzy FreudaCelem tego artykułu jest analiza myśli tzw. ortodoksyjnych bułgarskich psychoanalityków. Podejmowana tematyka służy ukonstytuowaniu pewnego zestawu prądów intelektualnych, które wpłynęły na kształtowanie się międzywojennego dyskursu o charakterze antropologiczno-filozoficznym, а w którego centrum stanęły kategorie ciała, seksualności, płci i kobiecości. Analiza wybranego materiału badawczego ma posłużyć za kontekst i źródło zrozumienia niektórych złożonych międzywojennych projektów o charakterze religijno-filozoficznym.
La diffusione delle opere antilatine di Nilo Cabasilas in manoscritti russi nel XVII secolo
Authors: Scarpa Marco
Published: October 2017

The Spread of Neilos Kabasilas’s Anti-Latin Treaties in Russian Manuscripts in the 17th Century In the 17th century, Neilos Kabasilas’s anti-Latin works, along with Gregory Palamas’s Contro Becco, were considerably widespread in Russia. The first copy was made for Arseniĭ Sukhanov in the 1630s, another copy – supplemented with several polemical texts – was then prepared for the Patriarchal Library. Four manuscripts are associated with the activity of the monks Simon Azar’in, Efrem Kvašnin and Sergij Šelonin, who were in Moscow in the 1640s, and are perhaps related to the question of the religious confession of Prince Valdemar, who was designated to marry the Tsar’s daughter. In mid-seventeenth century another manuscript appeared in Ukraine, marked at that time by the controversies which followed the Union of Brest. In the 1660s, two copies were made in the Solovetskiĭ Monastery. At the end of the century, Archbishop Atanasiĭ Kholmogorskij, involved in the controversy over Christ’s presence in the Eucharist, made further three copies of these works. Four manuscripts from the first half of the eighteenth century testify in their turn to the interest of particular individuals in this collection of texts on the Procession of the Holy Spirit. Rozpowszechnienie antyłacińskich traktatów Nila Kabazylasa w rękopisach ruskich w XVII wieku W XVII wieku antyłacińskie traktaty Nila Kabazylasa, obok Contro Becco Grzegorza Palamasa, były dość dobrze rozpowszechnione na Rusi. Pierwszy odpis został przygotowany przez Arsenija Suchanowa w latach trzydziestych XVII wieku. Drugi wzbogacony o kilka tekstów polemicznych powstał dla biblioteki patriarchalnej. Cztery kolejne rękopisy wiążą się z działalnością przebywających w latach czterdziestych w Moskwie mnichów Simona Azarina, Efrema Kwasznina i Sergija Szelonina i odsyłają prawdopodobnie do sprawy wyznania księcia Waldemara, kandydata na męża dla carskiej córki. W połowie XVII wieku tekst pojawia się na naznaczonych polemikami wyznaniowymi po unii brzeskiej ziemiach ukraińskich. W latach sześćdziesiątych dwa odpisy powstają w Monastyrze Sołowieckim. Pod koniec stulecia, zaangażowany w polemiki wokół obecności Chrystusa w Eucharystii, arcybiskup Atanasy Chołmogorski dokonuje kolejnych trzech odpisów. Cztery odpisy z pierwszej połowy XVIII wieku świadczą natomiast o zainteresowaniu indywidualnych osób zbiorem tekstów o pochodzeniu Ducha Świętego.
Friendship Quality in Adolescents With ADHD
Authors: Rokeach Alan , Wiener Judith
Published: October 2017

Objective: This study compared the quality of friendships (same- and other-sex) in adolescents with and without ADHD, across age and gender. Method: A community sample of 115 participants (61 ADHD, 54 Comparison), ages 13 to 18, completed a questionnaire assessing perceived levels of social support and negative interactions experienced in their friendships. Results: Ratings of friendship social support diminished across age in youth with ADHD, but increased in typically developing youth. Adolescents with and without ADHD, however, did not differ on ratings of negative interactions experienced in their friendships. Compared with males, females rated their friendships to be more supportive, irrespective of ADHD status. Adolescents with and without ADHD rated their same-sex friendships to be simultaneously more supportive and more conflictual than their other-sex friendships. Conclusion: Assessments of adolescents with ADHD should include a careful examination of their social functioning with particular attention devoted to the quality of their friendships.
Systemic Inflammation Induced by microRNAs: Endometriosis-Derived Alterations in Circulating microRNA 125b-5p and Let-7b-5p Regulate Macrophage Cytokine Production
Authors: Nematian Sepide E , Mamillapalli Ramanaiah , Kadakia Trisha S , Majidi Zolbin Masoumeh , Moustafa Sarah , Taylor Hugh S
Published: October 2017

Context

Endometriosis is characterized by aberrant inflammation. We previously reported increased levels of microRNA (miRNA) 125b-5p and decreased levels of miRNA Let-7b-5p in serum of patients with endometriosis.

Objective

Determine the regulatory function of miRNAs 125b-5p and Let-7b-5p on production of proinflammatory cytokines in endometriosis.

Design

Case-control study.

Setting

University hospital.

Patients

Women with (20) and without (26) endometriosis; human U937 macrophage cell line.

Intervention

Sera were collected from surgically diagnosed patients and differentiated U937 cells that were transfected with miRNAs 125b-5p and Let-7b-5p mimics and inhibitor.

Main Outcome Measures

Enzyme-linked immunosorbent assay for tumor necrosis factor-α (TNF-α), interleukin (IL)-6, IL-8, and IL-1β levels and quantitative real-time polymerase chain reaction for expression of miRNAs 125b-5p and Let-7b-5p in sera of patients with and without endometriosis. Transfected macrophages were evaluated for expression of inflammatory cytokines, intracellular production, and secretion of these cytokines.

Results

We noted substantial elevation of TNF-α, IL-1β, and IL-6, marked upregulation of miRNA 125b, and considerable downregulation of Let-7b in sera of patients with endometriosis vs control. There was a positive correlation between miRNA 125b levels and TNF-α, IL-1β, and IL-6 and a negative correlation between miRNA Let-7b levels and TNF-α in sera of patients with endometriosis. Transfection experiments showed a noteworthy upregulation of TNF-α, IL-1β, IL-6, and IL-8 in macrophages transfected with miRNA 125b mimic or Let-7b inhibitor. The secreted cytokine protein levels and intracellular imaging studies closely correlate with the messenger RNA changes.

Conclusions

Endometriosis-derived miRNAs regulate macrophage cytokine production that contributes to inflammation associated with this condition.
An immunofluorescence assay for extracellular matrix components highlights the role of epithelial cells in producing a stable, fibrillar extracellular matrix
Authors: Qureshi Omar S. , Bon Hélène , Twomey Breda , Holdsworth Gill , Ford Kirsty , Bergin Marianne , Huang Linghong , Muzylak Mariusz , Healy Louise J. , Hurdowar Vanessa , Johnson Timothy S.
Published: October 2017

Activated fibroblasts are considered major drivers of fibrotic disease progression through the production of excessive extracellular matrix (ECM) in response to signals from damaged epithelial and inflammatory cells. Nevertheless, epithelial cells are capable of expressing components of the ECM, cross-linking enzymes that increase its stability and are sensitive to factors involved in the early stages of fibrosis. We therefore wanted to test the hypothesis that epithelial cells can deposit ECM in response to stimulation in a comparable manner to fibroblasts. We performed immunofluorescence analysis of components of stable, mature extracellular matrix produced by primary human renal proximal tubular epithelial cells and renal fibroblasts in response to cytokine stimulation. Whilst fibroblasts produced a higher basal level of extracellular matrix components, epithelial cells were able to deposit significant levels of fibronectin, collagen I, III and IV in response to cytokine stimulation. In response to hypoxia, epithelial cells showed an increase in collagen IV deposition but not in response to the acute stress stimuli aristolochic acid or hydrogen peroxide. When epithelial cells were in co-culture with fibroblasts we observed significant increases in the level of matrix deposition which could be reduced by transforming growth factor beta (TGF-β) blockade. Our results highlight the role of epithelial cells acting as efficient producers of stable extracellular matrix which could contribute to renal tubule thickening in fibrosis.
A rim-and-spoke hypothesis to explain the biomechanical roles for cytoplasmic intermediate filament networks
Authors: Quinlan Roy A. , Schwarz Nicole , Windoffer Reinhard , Richardson Christine , Hawkins Tim , Broussard Joshua A. , Green Kathleen J. , Leube Rudolf E.
Published: October 2017

Textbook images of keratin intermediate filament (IF) networks in epithelial cells and the functional compromization of the epidermis by keratin mutations promulgate a mechanical role for this important cytoskeletal component. In stratified epithelia, keratin filaments form prominent radial spokes that are focused onto cell-cell contact sites, i.e. the desmosomes. In this Hypothesis, we draw attention to a subset of keratin filaments that are apposed to the plasma membrane. They form a rim of filaments interconnecting the desmosomes in a circumferential network. We hypothesize that they are part of a rim-and-spoke arrangement of IFs in epithelia. From our review of the literature, we extend this functional role for the subplasmalemmal rim of IFs to any cell, in which plasma membrane support is required, provided these filaments connect directly or indirectly to the plasma membrane. Furthermore, cytoplasmic IF networks physically link the outer nuclear and plasma membranes, but their participation in mechanotransduction processes remain largely unconsidered. Therefore, we also discuss the potential biomechanical and mechanosensory role(s) of the cytoplasmic IF network in terms of such a rim (i.e. subplasmalemmal)-and-spoke arrangement for cytoplasmic IF networks.
Actin assembly mechanisms at a glance
Authors: Rottner Klemens , Faix Jan , Bogdan Sven , Linder Stefan , Kerkhoff Eugen
Published: October 2017

The actin cytoskeleton and associated motor proteins provide the driving forces for establishing the astonishing morphological diversity and dynamics of mammalian cells. Aside from functions in protruding and contracting cell membranes for motility, differentiation or cell division, the actin cytoskeleton provides forces to shape and move intracellular membranes of organelles and vesicles. To establish the many different actin assembly functions required in time and space, actin nucleators are targeted to specific subcellular compartments, thereby restricting the generation of specific actin filament structures to those sites. Recent research has revealed that targeting and activation of actin filament nucleators, elongators and myosin motors are tightly coordinated by conserved protein complexes to orchestrate force generation. In this Cell Science at a Glance article and the accompanying poster, we summarize and discuss the current knowledge on the corresponding protein complexes and their modes of action in actin nucleation, elongation and force generation.
Considering the future direction of children's and young people's nursing
Authors: Clark Sonya , Glasper Alan , Richardson Jim
Published: October 2017

Sonya Clark, Senior Lecturer in Children's Nursing at Queen's University Belfast, Emeritus Professor Alan Glasper, from the University of Southampton and Jim Richardson, Senior Lecturer in Children's Nursing at Kingston University and St George's, University of London, discuss the concerns of the academic community
Management of angina in primary care
Authors: Merriel Samuel W D
Published: October 2017

Angina pectoris is chest pain due to insufficient coronary artery blood flow and/or increased myocardial oxygen demand. In 2012, angina affected 3.05% of men and 1.79% of women in the UK. Stable angina is a chronic disease that can progress to unstable angina or myocardial infarction. Lifestyle modification, medications, and cardiac intervention/cardiothoracic surgery all play a part in its management. Patients with angina are mostly managed in primary care, where the focus of care is on maintaining quality of life and preventing disease progression.
How can you cut patient waiting times?
Authors: Hancock Dave
Published: October 2017

Recent surveys have shown that patients are most dissatisfied with the time it takes to get an appointment. With GP recruitment failing to meet the GP Forward View targets, can practice managers help alleviate the problem?
Potensi sinbiotik lokal terhadap respon imun non spesifik udang vaname (Litopenaeus vannamei)
Authors: Ramadhani Indri Saputri , Harpeni Esti , Tarsim Tarsim , Santoso Limin
Published: October 2017

The aims of the study were to examine the exact percentage of prebiotics in sinbiotics, administered through feed, so as to enhance nonspecific immune responses in white shrimp. The sweet potato extract was used as prebiotic, combined with local isolated Bacillus sp. D2.2 as a probiotic applied simultaneously as a synbiotic. The feed was treated with 0% sinbiotic treatment (treatment A / control), 0% prebiotic and 6% probiotics (B treatment), 2% prebiotic and 6% probiotics (treatment C), 4% prebiotics and 6% probiotics (treatment D). Examination of nonspecific immune responses to shrimp included total hemocyte count (THC), phagocytosis activity (AP), phagocytosis index (IP), phenoloxidase activity (PO), and superoxide dismutase activity (SOD). Observation of the non-specific immune response of vaname shrimp after treatment showed that treatment C was the best prebiotic  to increase non-specific immune response in vaname shrimp.Penelitian ini bertujuan untuk mempelajari persentase prebiotik yang tepat dalam sinbiotik, yang diberikan melalui pakan, sehingga dapat meningkatkan respon imun nonspesifik pada udang vaname. Dalam penelitian ini digunakan ekstrak tepung ubi jalar sebagai prebiotik, dikombinasikan dengan isolat lokal Bacillus sp. D2.2 sebagai probiotik yang diaplikasikan secara bersamaan sebagai sinbiotik. Pakan yang diberikan adalah pakan dengan perlakuan 0% sinbiotik (perlakuan A/kontrol), 0% prebiotik dan 6% probiotik (perlakuan B), 2% prebiotik dan 6% probiotik (perlakuan C), 4% prebiotik dan 6% probiotik (perlakuan D). Pemeriksaan respon imun nonspesifik pada udang meliputi total hemocyte count (THC), aktivitas fagositosis (AF), indeks fagositosis (IF), aktivitas phenoloxidase (PO), dan aktivitas superoxide dismutase (SOD). Pengamatan pada respon imun non spesifik udang vaname setelah diberi perlakuan menunjukan bahwa perlakuan C merupakan persentase prebiotik terbaik untuk meningkatkan respon imun non spesifik pada udang vaname.