Ο ρόλος της θεραπευτικής σχέσης στην ανάπτυξη του λόγου παιδιών με αυτισμό στο πλαίσιο συνεδριών μουσικοθεραπείας
Authors: Λάσχος Απόστολος 
Published: November 2023

Τα παιδιά με αυτισμό, ή με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ), συχνά παρουσιάζουν διαταραχές στη λεκτική επικοινωνία, στην κοινωνική επαφή με τους άλλους ανθρώπους με ελλιπή κοινωνικο-συναισθηματική αμοιβαιότητα, στην έναρξη και στη διατήρηση κοινωνικών σχέσεων, με συνοδεία επαναλαμβανόμενων στερεοτυπικών συμπεριφορών και περιορισμένων ενδιαφερόντων. Στην παρούσα μελέτη επιχειρείται η διερεύνηση της συμβολής της θεραπευτικής σχέσης παιδιών με αυτισμό με τον μουσικοθεραπευτή στην ανάπτυξη του λόγου τους και των επικοινωνιακών τους δεξιοτήτων σε ατομικές συνεδρίες ενεργητικής-διαδραστικής μουσικοθεραπείας. Πρωτίστως, πραγματοποιήθηκε μία εις βάθος μελέτη της διεθνούς βιβλιογραφίας για τον προσδιορισμό και τη λειτουργία της θεραπευτικής σχέσης σε πλαίσια της ψυχοθεραπείας και της μουσικοθεραπείας, με στόχο τον εντοπισμό των σχεσιακών παραγόντων, οι οποίοι συντελούν στη διαμόρφωση της θεραπευτικής σχέσης. Όπως διαπιστώθηκε, η θεραπευτική συμμαχία (therapeutic alliance) αποτελεί έναν σχεσιακό παράγοντα, κοινό σε κάθε θεραπευτική σχέση πελάτη-θεραπευτή στην ψυχοθεραπεία, ο οποίος δεν έχει μελετηθεί αρκετά στη μουσικοθεραπεία, ειδικά με παιδιά με αυτισμό, καθώς δεν εντοπίστηκαν σχετικές έρευνες. Επομένως, κύριο σκοπό της παρούσας έρευνας αποτέλεσε η διερεύνηση της ανάπτυξης της θεραπευτικής συμμαχίας παιδιών με αυτισμό με τον μουσικοθεραπευτή -και ερευνητή της παρούσας έρευνας- στην ενεργητική-διαδραστική μουσικοθεραπεία, Ουμανιστικής-Μουσικοκεντρικής κατεύθυνσης, με τη χρήση του κλινικού μουσικού αυτοσχεδιασμού καθώς και η διερεύνηση της συμβολής της θεραπευτικής συμμαχίας των παιδιών με αυτισμό με τον μουσικοθεραπευτή στην ανάπτυξη του λόγου και της επικοινωνίας τους. Σύμφωνα με τους ερευνητικούς σκοπούς της έρευνας, επιχειρήθηκε μία συμμετοχική έρευνα παρέμβασης με 5 παιδιά με αυτισμό και απουσία λόγου, 3 κορίτσια και 2 αγόρια, ηλικίας 3 και 4 χρόνων. Η παρέμβαση περιελάμβανε 15 συνεδρίες ενεργητικής-διαδραστικής μουσικοθεραπείας, Ουμανιστικής-Μουσικοκεντρικής κατεύθυνσης, με τη χρήση του κλινικού μουσικού αυτοσχεδιασμού, με το κάθε παιδί, η οποία πραγματοποιείτο σε εβδομαδιαία βάση και για διάστημα 5 μηνών. Όλες οι συνεδρίες βιντεοσκοπήθηκαν και η παρέμβαση αξιολογήθηκε για κάθε παιδί έπειτα από την ολοκλήρωσή της από 5 ανεξάρτητους αξιολογητές-μουσικοθεραπευτές. Ειδικότερα, οι αξιολογητές-μουσικοθεραπευτές αξιολόγησαν την παρέμβαση σε 3 διαφορετικές χρονικές στιγμές της παρέμβασης, στην 1η, στην 8η και στη 15η συνεδρία, μέσω των κλιμάκων: 1) Music Therapy Session Assessment Scale (MT-SAS), 2) Therapy Process Observational Coding System for Child Psychotherapy – Alliance Scale (TPOCS-A), και 3) Music Therapy Communication and Social Interaction Scale (Adaptation) (A-MTCSI). Στόχος ήταν να εντοπιστούν οι τυχόν διαφοροποιήσεις των παιδιών στη σχέση τους με τον μουσικοθεραπευτή και τις επικοινωνιακές τους δεξιότητες από την αρχή της παρέμβασης έως την ολοκλήρωσής της. Τα δεδομένα συλλέχθηκαν μέσω καταγραφής ημερολογίων (σημειώσεων πεδίου) και φορμών αξιολόγησης με τη χρήση των 3 προαναφερθέντων κλιμάκων. Για την ανάλυση των δεδομένων εφαρμόστηκε μία μεικτή προσέγγιση χρησιμοποιώντας ποσοτικές και ποιοτικές μεθόδους στο πλαίσιο του Σχεδίου Παράλληλης Σύγκλισης. Από την ανάλυση των ημερολογίων ανέκυψαν 5 Θέματα: 1) ανάδυση της μουσικότητας, 2) συναισθηματική ασφάλεια: ανάπτυξη του δεσμού, 3) μουσικο-συναισθηματική εναρμόνιση: ανάπτυξη της συνεργασίας, 4) μη λεκτική επικοινωνία και 5) λεκτική επικοινωνία. Τα ποιοτικά και ποσοτικά αποτελέσματα συγχωνεύτηκαν και λειτούργησαν συμπληρωματικά ώστε να εντοπιστούν οι συγκλίσεις και οι αποκλίσεις τους καθώς και για την όσο το δυνατόν πιο αξιόπιστη και εξακριβωμένη απόδοση των τελικών αποτελεσμάτων καθώς και για τη διαπίστωση της αποτελεσματικότητας της παρέμβασης που εφαρμόστηκε σχετικά με το θέμα που διερευνήθηκε. Όπως εντοπίστηκε, εκ του αποτελέσματος, υπήρξε ανάπτυξη του λόγου σε 4 από τα 5 παιδιά, με διαφορά στατιστικώς σημαντική (p<.05).