Εκτίμηση επιπέδου γνώσεων - αγωγής υγείας οικογενειακού περιβάλλοντος παιδιών με βρογχικό άσθμα
Authors: Μαρινάρου Άννα 
Published: August 2021

Το πρόγραμμα εκπαίδευσης είναι σύμφωνα με διεθνείς ομοφωνίες αναπόσπαστο μέρος της θεραπευτικής παρέμβασης και αντιμετώπισης του παιδικού βρογχικού άσθματος. Δεν υπάρχει πλέον αμφιβολία ότι η επιτυχής αντιμετώπιση-έλεγχος της νόσου εξαρτώνται σε σημαντικό βαθμό από τις γνώσεις τις οποίες θα αποκτήσουν και τη συμμόρφωση που θα επιδείξουν τόσο το ασθματικό παιδί όσο και οι γονείς του. Παράλληλα η αγωγή υγείας-παιδεία με την έννοια της εκπαίδευσης αλλά και της υιοθέτησης νέων συμπεριφορών αποτελεί το μοναδικό μέσο πρόληψης του παιδικού βρογχικού άσθματος (πρωτογενής, δευτερογενής και τριτογενής πρόληψη). Η εκπαίδευση και κατανόηση του άσθματος παρουσιάζει αρκετές δυσκολίες. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν η εκτίμηση του επιπέδου γνώσεων οικογενειών παιδιών με βρογχικό άσθμα η διερεύνηση των συνηθειών τους καθώς και η συσχέτιση του επιπέδου γνώσεων με κοινωνικο-δημογραφικά χαρακτηριστικά και τη διαμόρφωση συμπεριφοράς. Υλικό της μελέτης αποτέλεσαν μέλη οικογένειας 192 ασθματικών παιδιών που προσήλθαν στα εξωτερικά ιατρεία του παιδιατρικού τμήματος του Γενικού Νομαρχιακού Νοσοκομείου Κερκύρας κατά το έτος 2004, λόγω ασθματικού παροξυσμού του παιδιού τους. Στους γονείς χορηγήθηκε έντυπο ερωτηματολόγιο με 47 κύριες ερωτήσεις οι οποίες ομαδοποιήθηκαν σε α) ερωτήσεις μη γνωστικού περιεχομένου (δημογραφικά στοιχεία, ατομικό και οικογενειακό ιστορικό) β) γνωστικές ερωτήσεις θεωρητικού περιεχομένου οι οποίες αφορούν βασικές γνώσεις για την φύση, εξέλιξη της νόσου τους εκλυτικούς και επιβαρυντικούς παράγοντες γ) γνωστικές ερωτήσεις πρακτικού περιεχομένου οι οποίες αφορούν τις γνώσεις των γονέων σε πρακτικά ζητήματα σχετικά με την αντιμετώπιση της νόσου δ) ερωτήσεις τροποποίησης περιβάλλοντος-συμπεριφοράς και ε) ερωτήσεις αξιολόγησης της αντίληψης των γονέων για την βαρύτητα της νόσου, την αντιμετώπισή της και την ενημέρωσή τους. Περίπου το 60% των παιδιών της μελέτης μας ήταν άρρενα και 40% θήλεα. Ο μέσος όρος ηλικίας ήταν 6,8 έτη με std dev. 3,2 χρόνια. Η μέση ηλικία έναρξης των συμπτωμάτων ήταν 1,8 χρονών με std dev. 1,96 και εύρος 0,5 - 12 χρόνων. Η πλειοψηφία των παιδιών 67,7% έπασχαν από διαλείπον άσθμα, 21,4% από ήπιο, 8,3% από μέτριο και 2,6% από βαρύ άσθμα. Ατομικό ιστορικό ατοπίας παρουσίαζαν το 42,4% των παιδιών ενώ οικογενειακό ιστορικό ατοπίας αναφέρθηκε στο 56,2% των περιπτώσεων. Το μεγαλύτερο ποσοστό των γονέων ήταν μέσοι υπάλληλοι- μικροεπιχειρηματίες (53,7% των πατέρων και 39,6% των μητέρων). Το 35,4% των μητέρων ήταν άνεργες και 32,6% των πατέρων εργάτες-τεχνίτες. Το μικρότερο ποσοστό ήταν οι αγρότες (7,4% και 3,6%) και οι επιστήμονες (6,3% και 6,8%). Όσον αφορά το μορφωτικό επίπεδο 3,1% ήταν οι απόφοιτοι δημοτικού-γυμνασίου, 35% περίπου απόφοιτοι λυκείου και περίπου 62% απόφοιτοι ανώτερης και ανώτατης ακαδημαϊκής εκπαίδευσης. Μεγάλο ποσοστό γονέων ήταν συστηματικοί καπνιστές (66,8% των πατέρων και 48,4% των μητέρων), ενώ στο 76% των οικογενειών υπάρχει τουλάχιστον ένας καπνιστής γονέας. Οι άντρες αποδείχτηκε να είναι βαρύτεροι καπνιστές με μεγαλύτερο χρονικό διάστημα καπνισματικής συνήθειας. Το κάπνισμα αποτελεί τον πιο καλά αναγνωρισμένο εκλυτικό (σε ποσοστό 85,7%) και επιβαρυντικό παράγοντα (σε ποσοστό 98,4%) του άσθματος από τους γονείς, η γνώση όμως αυτή δεν επηρεάζει την καπνιστική συνήθεια, όπως προκύπτει από την ανάλυση των αποτελεσμάτων. Επίσης ούτε το οικογενειακό ιστορικό ατοπικής νόσου αλλά ούτε και η βαρύτητα άσθματος του παιδιού επηρεάζουν την καπνιστική συνήθεια. Το επίπεδο θεωρητικών γνώσεων των γονέων καταδεικνύεται μέτριο και ανεξάρτητο από την βαρύτητα άσθματος του παιδιού, τη συχνότητα επισκέψεων και εισαγωγών στο νοσοκομείο, αντιμετώπιση από πιο εξειδικευμένο ιατρό και το κοινωνικοοικονομικό και μορφωτικό επίπεδο της μητέρας και το ιστορικό ατοπικής νόσου. Γραπτές οδηγίες αντιμετώπισης ασθματικής κρίσης έχει μόνο το 16,3% των ερωτηθέντων. Το επίπεδο πρακτικών γνώσεων των γονέων ήταν ακόμη πιο απογοητευτικό και ανεξάρτητο με το κοινωνικοοικονομικό και μορφωτικό επίπεδο της μητέρας και του πατέρα και την βαρύτητα νόσου. Θετική συσχέτιση υπάρχει με το οικογενειακό ιστορικό ατοπίας, τις επισκέψεις-εισαγωγές στο νοσοκομείο και αντιμετώπιση από πιο εξειδικευμένο ιατρό. Το επίπεδο τροποποίησης περιβάλλοντος-συμπεριφοράς ήταν και αυτό μέτριο και ανεξάρτητο από όλους τους προαναφερθέντες παράγοντες εκτός της αντιμετώπισης από ειδικό ιατρό. Η μόνη παράμετρος που βρέθηκε να συσχετίζεται με όλους τους τομείς γνώσης-παιδείας (θεωρητικές - πρακτικές - τροποποίησης) είναι η διάρκεια νόσου του παιδιού πάνω από 5 χρόνια. Το συνολικό γνωστικό score (θεωρητικό και πρακτικό) συσχετίζεται ελαφρά μόνο με το score τροποποίησης συμπεριφοράς-περιβάλλοντος. Οι γονείς υποεκτιμούν τη βαρύτητα νόσου του παιδιού τους ενώ υπερεκτιμούν τις γνώσεις τους γύρω από το άσθμα. Η πλειοψηφία όμως δηλώνουν πρόθυμοι να παρακολουθήσουν ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης για το άσθμα. Συμπερασματικά η μελέτη αυτή καταδεικνύει ότι οι γνώσεις των γονέων είναι πτωχές, η εκπαίδευση τους πλημμελής και η καπνιστική συνήθεια μείζων πρόβλημα στις οικογένειες των ασθματικών παιδιών καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη ευαισθητοποίησης όσων ιατρών ασχολούνται σοβαρά με το παιδικό άσθμα αλλά και κοινωνικών φορέων στην επίλυση αυτών των προβλημάτων.