Η εξέλιξη της φωνολογικής συνείδησης μαθητών από την Α' στην Β' τάξη δημοτικού σχολείου και η πρόσκτηση της αναγνωστικής δεξιότητας
Authors: Καρυώτης Θεόδωρος 
Published: August 2021

Την τελευταία, περίπου, εικοσαετία η έρευνα για τη μαθησιακή διαδικασία της ανάγνωσης, μετά την έρευνα των μεθόδων (δεκαετία '50 - '60) και της σχολικής ωριμότητας (δεκαετία '60 - '70), έχει περάσει στο πεδίο των μεταγλωσσολογικών ( m&eacute;talinguistiques, metalinguistics) και φωνολογικών λειτουργιών - ικανοτήτων των μαθητών. Ιδιαίτερα μελετάται η λειτουργία που ονομάζεται φωνολογική συνείδηση (conscience phonologique, phonological awareness). Στο συγκεκριμένο πεδίο ανήκει και η έρευνα, η οποία παρουσιάζεται με αυτήν τη διατριβή. Σκοπός της έρευνας είναι, κατ΄αρχήν, να διερευνηθούν οι σχέσεις μεταξύ των λειτουργιών της φωνολογικής συνείδησης και της ανάγνωσης. Να αποδειχθεί ο αιτιώδης ή μη χαρακτήρας αυτών των σχέσεων. Επίσης, να αξιολογηθούν οι φωνολογικές δοκιμασίες, ώστε να εμφανιστούν οι πολυτιμότερες γι' αυτή τη διαδικασία και αυτές που, ενδεχομένως, μπορούν να δώσουν προβλέψεις για μελλοντικά αποτελέσματα. Να μελετηθεί, τέλος, η επίδραση παραγόντων - παραμέτρων όπως το φύλο, η ηλικία, η σειρά γέννησης των υποκειμένων, όσον αφορά τη λειτουργία της φωνολογικής συνείδησης.Το δείγμα της έρευνας αποτέλεσαν 72 μαθητές της Α' τάξης του Λατσείου Δημοτικού Σχολείου του Κολλεγίου Ψυχικού. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε δυο κρίσιμους σταθμούς. Ο πρώτος σταθμός διεξήχθη από το Φεβρουάριο μέχρι το Μάρτιο του 1998 (οι μαθητές στην Α' τάξη) και ο δεύτερος σταθμός από το Φεβρουάριο μέχρι το Μάρτιο του 1999 (οι μαθητές στη Β' τάξη). Ως ερευνητικά εργαλεία χρησιμοποιήθηκαν: α. Ένα όργανο αξιολόγησης της φωνολογικής συνείδησης, αποτελούμενο από δέκα (10) φωνολογικές δοκιμασίες και μία (1) δοκιμασία ταχύτητας άρθρωσης ψευδολέξεων, το οποίο επιδόθηκε προφορικά στα υποκείμενα, με τη διαδικασία της κατευθυνόμενης συνέντευξης. β. Ένα όργανο αξιολόγησης της αναγνωστικής δεξιότητας, αποτελούμενο από τριάντα (30) δοκιμασίες, το οποίο επιδόθηκε γραπτά στα υποκείμενα. Η εργασία χωρίζεται σε δυο μέρη: θεωρητικό, που περιλαμβάνει την εισαγωγή και το πρώτο κεφάλαιο και ερευνητικό, που περιλαμβάνει τα τρία επόμενα κεφάλαια. Στο πρώτο μέρος καταγράφεται το θεωρητικό υπόβαθρο της μελέτης και αναδεικνύεται ο προβληματισμός της. Στο δεύτερο μέρος υπάρχει η περιγραφή της έρευνας και των αποτελεσμάτων. Στο δεύτερο κεφάλαιο περιγράφεται αναλυτικά η ερευνητική προσπάθεια σε όλα τα στάδιά της. Στο τρίτο κεφάλαιο γίνεται προσπάθεια συζήτησης και ερμηνείας των αποτελεσμάτων και στο τέταρτο κεφάλαιο εκτίθενται τα συμπεράσματα της έρευνας και οι προοπτικές που διαφαίνονται. Από την ανάλυση των δεδομένων προκύπτει, κατ' αρχήν, ότι υπάρχουν στενές σχέσεις μεταξύ των διαδικασιών ανάγνωσης και φωνολογικής συνείδησης και ότι, πιθανόν, οι δύο αυτές ικανότητες αναπτύσσονται παράλληλα και αλληλοδραστικά. Η μάθηση της ανάγνωσης φαίνεται να είναι πιο σημαντική· μάλλον δεν μπορεί να γίνει λόγος για αιτιώδη χαρακτήρα των σχέσεων αυτών. Εμφανίζονται φωνολογικές δοκιμασίες, πολύτιμες για τη διαδικασία, που φαίνεται να δίνουν προβλέψεις για μελλοντικά αποτελέσματα τόσο για τη φωνολογική συνείδηση όσο και για την ανάγνωση. Παράγοντες όπως φύλο, ηλικία, σειρά γέννησης των υποκειμένων δεν φαίνεται να επηρεάζουν την ανάπτυξη της φωνολογικής συνείδησης.