ФОРМИРОВАНИЕ ПОЗНАНИЯ СТУДЕНТОВ ЧЕРЕЗ ОБУЧЕНИЕ САГЕ Ж.БАЛАСАГУНА «ҚҰТТЫ БІЛІК»
Authors: AITENOVA D.O. , HULYA K.C. , MYNBAEVA A.P. , KHALIKOVА N.S. , BAITENOVA A.A. 
Published: October 2023

This research article examines the ways of formation and development of students’ thinking abilities through teaching the works of famous personalities of the Karakhan era. The methods and techniques aimed at discussion, development of thoughts, wise thoughts in sagas related to the activation of creativity of the individual in the era of Karakhan are shown. The teaching of the discipline is based on the mysterious plot of the great work of medieval Turkic culture, now included in the golden fund of world literature-”Kutty Vali” by Zhusup Balasagun, including the characteristic features of the teaching methodology of sagas, designed to show with the help of logical reasoning that the consciousness, customs and traditions of the peoples who lived on the Kazakh land ten centuries ago, so the same vividly hints at the genesis and features, too. Thanks to reading the saga of Zhusup Balasagun “Kutty bilik”, students are growing interest in spiritual value, fiction. From the saga, which continues to amaze and amaze with its elementary wisdom, students understand the origin of the people, their art, culture and literature, history and philosophy. When it comes to considering these important issues, it is necessary that all conditions for the improvement and development of their creative abilities be created through the teaching of the epic saga. Keywords: epoch, Karakhan, literature, spiritual values, genesis, epic, poetics, wisdom, art, culture,teaching of literature.

В статье рассматриваются методы формирования и развития мыслительных способностей студента через обучение дастана «Кутадгубилиг» Юсуф БаласагунаРассмотрены приемы, направленные на обсуждение дастанов, приключений, сравнение и развитие других загадочных событий, связанных с активизацией творчества личности. На основе структуры, содержания произведения, загадочного решения дастана, предусмотрено обучение студента правильному мышлению, критическому взгляду, наблюдательности. Также рассмотрены характерные черты и особенности методики преподавания философо-поэтических произведений в казахской аудитории. При разборе художественного текста определяются приемы характеристики персонажей, способы, которыми обучающиеся подчеркивают характер героя приводя аргументы к нему из текста. Данные методы для проявления интереса студентов к дастану. Представлены способы совместного решения студентами в аудитории загадок в произведении, развития у студентов навыков критического мышления в интересной и увлекательной форме. Ключевые слова: Эпоха, дастан, Карахан, литература, духовные ценности, генезис, эпика, поэтика, мудрость, искусство, культура, преподавание литературы.

Бұл зерттеу мақалада Қарахан дәуіріндегі белгілі тұлғалардың шығармаларын оқыту арқылы студенттердің ойлау қабілеттерін қалыптастыру және дамыту жолдары қарастырылады. Қарахан дәуіріндегі тұлғаның шығармашылығын белсендіруге байланысты дастандардағы ойтанымды, даналық ойларды талқылауға, дамытуға бағытталған әдіс-тәсілдер көрсетілген. Пәнді оқытуда ортағасырлық түркі мәдениетінің, қазір әлем әдебиетінің алтын қорына қосылған ұлы шығарма-Жүсіп Баласағұнның «Құтты білігінің» сырлы сюжеті, оның ішінде қазақ жерінде осыдан он ғасыр бұрын ғұмыр кешкен халықтардың сана-сезім,салт-дәстүрлерін генезисін қолмен қойғандай айқын меңзеп беретінін логикалық пайымдаулар арқылы ашып көрсетуге арналған дастандарды оқыту әдістемесінің өзіне тән белгілері мен ерекшеліктері де баяндалады. Студенттердің Жүсіп Баласағұнның «Құтты білік» дастанын оқу арқылы рухани құндылыққа, көркем әдебиетке деген қызығушылығы арта түседі. Білімалушылар оқыған сайын қарапайым даналығымен таңдандырып үйіре беретін дастаннан халықтың елдігін, өнерін, мәдениеті мен әдебиетінің, тарихы мен философиясының генезисин ұғынады. Осы маңызды мәселелерді қарастыра келгенде, эпикалық дастанды оқыту арқылы, олардың шығармашылық қабілеттерін шыңдауға, дамытуға толықтай жағдайы жасалынуы қажет. Кілтті сөздер: Дәуір, Қарахан, әдебиет, рухани құндылықтар, генезис, эпика, поэтика, даналық, өнер, мәдениет, әдебиетті оқыту.