Η "κερκίδα" ως πεδίο πρόσληψης, αναπαράστασης και επιτέλεσης του πολιτικού
Authors: Μπολάκης Σπυρίδων 
Published: January 2024

Στην παρούσα διατριβή επιχειρήσαμε να διερευνήσουμε την επιτέλεση του πολιτικού εντός του οπαδικού πεδίου – κατά τον όρο του Bourdieu – την τελευταία 15ετία στην Ελλάδα, εστιάζοντας σε ένα ανεπαρκώς μελετημένο υποσύνολο, τους οπαδούς που πρόσκεινται στον ευρύτερο χώρο της αριστεράς και αυτοπροσδιορίζονται ως αντιφασίστες, αναζητώντας απαντήσεις από τα κάτω, από τα δρώντα υποκείμενα, τους/τις συνομιλητές/ριές μας, μέλη οπαδικών συνδέσμων και ταυτόχρονα ακτιβιστές/ριες αντιφασίστες/ριες, που δέχθηκαν να μοιραστούν σκέψεις και εμπειρίες. Στην προσπάθεια ολόπλευρης μελέτης του αντικειμένου, συνδυάσαμε διαφορετικές τεχνικές συλλογής των ερευνητικών δεδομένων: συνεντεύξεις βάθους, ανάλυση τεκμηρίων, παρατήρηση. Αξιοποιήσαμε, επίσης, εργαλεία προερχόμενα από διαφορετικά θεωρητικά ρεύματα, συγκροτώντας μια ερμηνευτική προσέγγιση βασισμένη στις θέσεις του Weber για την κοινωνιολογική κατανόηση και τη σημασία του υποκειμενικού νοήματος, αλλά και στην «επιτελεστικότητα» όπως αναλύεται με τη φεμινιστική μεταστρακτουραλιστική ματιά της Butler και ενσωματώνεται στο πεδίο των οπαδών του αθλητισμού από τις Osborne & Coombs. Λάβαμε επίσης υπόψη τις ιδιαιτερότητες της κερκίδας ως «θύλακα» κατά τον όρο του Elias και ως σχετικά αυτόνομου πεδίου κατά τον Bourdieu, καθώς και τις ευρύτερες κοινωνικές συγκρούσεις σε πολλαπλά επίπεδα – πολιτική, οικονομία, κουλτούρα, κοινωνικό γόητρο, διαφυλικές σχέσεις, κτλ. – σύμφωνα με σύγχρονες συγκρουσιακές προσεγγίσεις, επηρεασμένες, μεταξύ άλλων, από τον Gramsci, τον Foucault, τον Bourdieu και τη φεμινιστική κριτική. Τοιουτοτρόπως, η προσέγγισή μας εστίασε στην υποκειμενική διάσταση της κοινωνικής δράσης, δίχως να αγνοεί το δομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτή διαμορφώνεται, τόσο στο μικροεπίπεδο, δηλαδή τον μικρόκοσμο των οπαδικών κοινοτήτων, όσο και στο μακροεπίπεδο, δηλαδή τις ευρύτερες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες και τις σχέσεις εξουσίας που τις διέπουν. Σύμφωνα με τα ερευνητικά ευρήματα, παρά την εφαρμογή αυστηρών μέτρων για την εγκαθίδρυση του δόγματος «no politica”, το οποίο στην πραγματικότητα σημαίνει απλά την πολιτική διαχείρισή της κερκίδας σύμφωνα με τα συμφέροντα των ποδοσφαιρικών ομοσπονδιών και των διοικήσεων των ΠΑΕ, η υβριδική ταυτότητα «αντιφασίστας οπαδός» συχνά κυριαρχεί στα πέταλα των ποδοσφαιρικών κερκίδων στην Ελλάδα, γεγονός που αποτελεί απόρροια του αντι-αστυνομικού και αντι-κρατικού habitus των οπαδών, της δραστηριοποίησης πολιτικοποιημένων οπαδών εντός της κερκίδας, και της συμμετοχής αρκετών οπαδών στις πολιτικές διαμαρτυρίες και συγκρούσεις της τελευταίας δεκαπενταετίας στην Ελλάδα. Οι αντιφασιστικές οπαδικές κοινότητες, παρότι δεν αποτελούν πολιτικές συλλογικότητες με τη στενή έννοια του όρου, εκμεταλλευόμενες την οργάνωσή τους και το κοινωνικό τους κεφάλαιο, αναδεικνύονται σε υπολογίσιμους φορείς αντιφασιστικού λόγου και δράσης. Για τους πολιτικοποιημένους οπαδούς, όπως οι συνομιλητές/ριές μας, η οπαδική ταυτότητα έπεται ιεραρχικά της πολιτικής, η κοινωνική πραγματικότητα και οι κοινωνικές ανάγκες νοούνται ως προφανώς υπέρτερες των οπαδικών προτιμήσεων, ενώ οι οπαδικές αντιπαλότητες δεν έχουν καμία θέση και κρίνονται ως απαράδεκτες στους πολιτικούς χώρους. Ωστόσο, η μεγάλη πρόκληση για τις αντιφασιστικές οπαδικές κοινότητες, δεν είναι η υπέρβαση των οπαδικών αντιπαλοτήτων, αλλά του σεξισμού. Μολονότι στα γυναικεία οπαδικά γκρουπ και στις αντιφασιστικές οπαδικές κοινότητες αναδύονται ψήγματα αμφισβήτησης της επικρατούσας σεξιστικής νοοτροπίας σε συνθήματα και συμπεριφορές, οι αντι-σεξιστικές και αντι-ομοφοβικές δράσεις βρίσκονται ακόμη σε εμβρυακό στάδιο, ενώ η κερκίδα παραμένει ένας χώρος, όχι απλώς ανδροκρατούμενος, αλλά χώρος ανταγωνισμού αρρενωποτήτων μεταξύ αντίπαλων οπαδών, όπου κυριαρχούν άκρως σεξιστικά και ομοφοβικά συνθήματα και οι γυναίκες οπαδοί καλούνται να προσαρμοστούν σε πατριαρχικά πρότυπα, προκειμένου να κερδίσουν το σεβασμό.