Στρατηγικές επιβίωσης και κοινωνικής προσαρμογής των αιτούντων άσυλο και αναγνωρισμένων προσφύγων στην Ελλάδα
Authors: Παρδαλίδης Θεοδόσιος 
Published: August 2021

Η παρούσα διατριβή αποτελεί μία απόπειρα μελέτης των πληθυσμών που αιτούνται άσυλο και των αναγνωρισμένων προσφύγων στην Ελλάδα, μεταξύ των ετών 1998 και 2013. Η ερευνητική διαδικασία και η ερμηνεία των ερευνητικών ευρημάτωνσυνδυάζει πρακτικές και θεωρητικές πηγές από διαφορετικούς χώρους των κοινωνικών επιστημών, όπως η ανθρωπολογία, η κοινωνιολογία, και η πολιτική οικονομία. Η παρούσα διατριβή αποτελεί, μεταξύ άλλων, μία αναλυτική καταγραφή της ζωής των ατόμων που αιτούνται άσυλο και των αναγνωρισμένων προσφύγων σε αστικά κέντρα, αλλά και στην επαρχία, και χρησιμοποιεί μεθόδους ποιοτικής ανάλυσης, για να δομήσει μία εθνογραφική ματιά στις συμπεριφορές, την οικονομική δραστηριότητα, τον βιοπορισμό τους, αλλά και τη δυναμική τους μέσα στα κοινωνικά δρώμενα της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας.Η μεθοδολογία που επιλέχθηκε για τη πραγματοποίηση της έρευνας είναι αυτή της έρευνας πεδίου, και τα βασικά μεθοδολογικά εργαλεία είναι αυτό της συμμετοχικής παρατήρησης (participant observation), καθώς, επίσης, και αυτό της εθνογραφικής προσέγγισης. Η συλλογή των δεδομένων έγινε μέσω της μεθόδου της μελέτης περιπτώσεων (case studies). Επίσης, με τη χρήση των υπολοίπων μεθόδων της ποιοτικής ανάλυσης (qualitative research), κυρίως των τμηματικά δομημένων συνεντεύξεων (semi-structured interviews), συστηματοποιήθηκε η αντιπαραβολή των δεδομένων, τόσο σε σχέση με τους δείκτες κοινωνικής ενσωμάτωσης των Ager και Strang (2004), όσο και με την εθνογραφική αφήγηση των στρατηγικών επιβίωσης των προσφύγων του δείγματος.Μέσα στα πλαίσια της διατριβής αυτής, επιχειρείται να καταγραφεί η καθημερινή ζωή, οι δραστηριότητες, οι στρατηγικές βραχυχρόνιας επιβίωσης και μακροχρόνιου βιοπορισμού των όσων αιτούνται άσυλο, αλλά και ορισμένων αναγνωρισμένων προσφύγων, στην Ελλάδα, μέσα από το πρίσμα μίας εθνογραφικής προσέγγισης. Καταγράφεται το οδοιπορικό του ταξιδιού τους προς την Ευρώπη και την Ελλάδα, το πέρασμα των συνόρων, και ο τρόπος με τον οποίο επιχείρησαν να κάνουν τα πρώτα βήματα τους, μέσα στο περιβάλλον της ελληνικής κοινωνίας. Μελετάται ο ρόλος των κοινωνικών δικτύων διασποράς των προσφύγων, και τα αίτια που οδήγησαν τους ανθρώπους του δείγματος να εγκατασταθούν στην Ελλάδα. Αναζητούνται οιστρατηγικές και οι δεξιότητες που αναπτύσσονται από τις κοινότητες των προσφύγων και των ατόμων που αιτούνται για άσυλο στη πόλη, προκειμένου να λύσουν και να υπερβούν τα καθημερινά ζητήματα της επιβίωσης τους αλλά και αυτές τις στρατηγικές που τους βοηθούν να χαράξουν τις πιο μακροχρόνιες επιδιώξεις τους. Επίσης, σκιαγραφούνται οι συσχετισμοί της κοινότητας με την υπόλοιπη ελληνική κοινωνία, και οι τρόποι αλληλεπίδρασης με τα μέλη της κοινωνίας αυτής. Εξετάζονται οι εσωτερικές δομές της κοινότητας, οι σχέσεις μεταξύ των γενεών, τα δίκτυα συνεργασίας μεταξύ των προσφύγων, αλλά και οι μεταξύ τους συγκρούσεις, και ανταγωνισμοί πάνω στα ζητήματα πρόσβασης σε οικονομικές δραστηριότητες. Τέλος, γίνεται μια απόπειρα σύνοψης της απεικόνισης των προσφύγων, των αόρατων αυτών οντοτήτων, στον ελληνικό δημόσιο λόγο, και τις προβληματικές που αναδεικνύονται μέσα από αυτόν.