Οι αετωματικές συνθέσεις των πελοποννησιακών ναών του 4ου αιώνα π.Χ.
Authors: Μοστράτος Γεώργιος 
Published: August 2021

Η διδακτορική διατριβή αποσκοπεί στη διερεύνηση του θεματολογίου, της εικονογραφίας, της ερμηνείας και της αποκαταστάσεως των αετωματικών συνθέσεων των πελοποννησιακών ναών του 4ου αιώνα π.Χ. Αποτελείται από οκτώ ενότητες: στην εισαγωγική ενότητα (Ι) αναπτύσσονται οι στόχοι της μελέτης, η μεθοδολογία και η ιστορία της έρευνας. Ακολουθούν έξι ενότητες, σε καθεμία από τις οποίες παρουσιάζεται ένας ναός ή ιερό: II. Κλασικό Ηραίον του Άργους, III. Ναός Αθηνάς Μακίστου, IV. Nαός Αρτέμιδας Τρικλαρίας (;), V. Ναός Απόλλωνα Μαλεάτα και Ναός Ασκληπιού στην Επίδαυρο, VI. Ναός Αθηνάς Αλέας στην Τεγέα και VII. Προβληματικές Αποδόσεις Γλυπτών σε Αετωματικές Συνθέσεις: το Μητρώον της Ολυμπίας. Σε κάθε ενότητα προτάσσεται μία εισαγωγική υποενότητα αναφορικά με την ιστορική και αρχιτεκτονική εξέλιξη του τεμένους, σχολιάζονται οι γραπτές πηγές − ιδίως η μαρτυρία του περιηγητή Παυσανία, όπως και η επιγραφική μαρτυρία − και γίνεται αναφορά σε τοπικούς μύθους και θρησκειολογικά ζητήματα, τα οποία σχετίζονται με το ιερό και έχουν αντίκτυπο στην επιλογή του εικονογραφικού προγράμματος του ναού. Στη συνέχεια, παρουσιάζονται τα σημαντικότερα κατάλοιπα των εναετίων γλυπτών και των ακρωτηρίων και, κατόπιν, επιχειρείται αποκατάσταση της συνθέσεώς τους. Κάθε ενότητα καταλήγει σε συμπεράσματα. Κατακλείδα της διδακτορικής διατριβής αποτελεί η ενότητα των γενικών συμπερασμάτων (VIII). Συνολικώς, τα βασικά χαρακτηριστικά των αετωματικών συνθέσεων των πελοποννησιακών ναών του 4ου αιώνα π.Χ. θα μπορούσαν να συνοψισθούν ως εξής:1. Διατήρηση παραδοσιακού θεματολογίου, ορισμένων εικονογραφικών προτύπων και στοιχείων τεχνικής ως αποήχου των εναετίων συνθέσεων του 5ου αιώνα π.Χ. (Ηραίον Άργους, ναός της Αθηνάς Μακίστου).2. Επιλογή μυθολογικών θεμάτων με τοπική και συνάμα πανελλήνια απήχηση (Ηραίον Άργους, ναοί της Αθηνάς Μακίστου και της Αθηνάς Αλέας).3. Αλληγορικό περιεχόμενο των μυθολογικών θεμάτων υπό το φως των κοινωνικοπολιτικών συμφραζομένων της εποχής (επιδαύρειος ναός του Ασκληπιού).4. Αλληγορικό περιεχόμενο των μυθολογικών θεμάτων αναφορικά με την τραγική μοίρα των θνητών (επιδαύρειος ναός του Ασκληπιού, ναός της Αθηνάς Αλέας).5. Επιλογή μυθολογικού θεματολογίου, το οποίο ενισχύει το γόητρο της πόλεως-κράτους και συμβάλλει στην έξαρση της τοπικής συνειδήσεως (Ηραίον Άργους, ναοί της Αθηνάς Μακίστου και της Αθηνάς Αλέας).6. Τάση για αποσυσχέτιση του μυθολογικού θεματολογίου από τη λατρευόμενη θεότητα και την πόλη-κράτος (επιδαύρειος ναός του Ασκληπιού).7. Τάση για εξάλειψη θεϊκών επιφανειών στον άξονα του αετώματος και ταυτόχρονη στροφή του ενδιαφέροντος της πολιτείας και της κοινωνίας προς τον κόσμο των ηρώων (δυτικό αέτωμα του αργείου Ηραίου και του ναού της Αθηνάς Μακίστου, επιδαύρειος ναός του Ασκληπιού, ναός της Αθηνάς Αλέας).8. Τάση για επιτυχέστερο νοηματικό συσχετισμό ανάμεσα στις εναέτιες συνθέσεις και τα υπερκείμενα ακρωτήρια (επιδαύρειος ναός του Ασκληπιού, ναός της Αθηνάς Αλέας).9. Τάση για τρισδιάστατη απόδοση του χώρου μέσω του συνωστισμού, των υπερθέσεων και της λοξής τοποθετήσεως των μορφών σε σχέση προς το οριζόντιο γείσο του αετώματος, πιθανότατα λόγω της επιδράσεως της μεγάλης ζωγραφικής (επιδαύρειος ναός του Ασκληπιού, ναός της Αθηνάς Αλέας).10. Τάση για εγκατάλειψη της σταδιακής μειώσεως της κλίμακας των μορφών από το κέντρο προς τις γωνίες του αετώματος και αύξηση της κλίμακάς τους είτε στο κέντρο των κερκίδων (δυτικό αέτωμα του επιδαύρειου ναού του Ασκληπιού) είτε στις γωνίες (δυτικό αέτωμα του ναού της Αθηνάς Αλέας).