QUYULARIN KOMPRESSORLU QAZLİFT İSTİSMARI PROSESİ AVADANLIQLARININ TƏRKİBİNİN ƏSASLANDIRILMASI
Authors: Əhya Torabova, Xəyal Cəfərov Əhya Torabova, Xəyal Cəfərov 
Published: July 2024

Neft sənayesi neft yataqlarının axtarışını və kəşfiyyatını, neft quyularının qazılmasını və işlənməsini, neft və kondensat hasilini, neft və qazın yığılmasını, hazırlanmasını və nəqlini, yataqların işlənməsini və neft qazının emalını təmin edir. Neft sənayesində bütün fəaliyyət mərhələlərində, o cümlədən qazma və birbaşa neft hasilatı zamanı iş prosesinin normal fəaliyyətini təmin etmək üçün hər cür maşın və avadanlıqlardan istifadə olunur. Deməli, hasil edilən neft və qaz kondensatının kəmiyyət və keyfiyyəti istifadə olunan maşın və avadanlıqların keyfiyyət göstəricilərindən və onların texniki səviyyəsindən çox asılıdır. Bu məqsədlə elmi-istehsalat təşkilatları və neft sənayesi müəssisələri tədarük olunan maşın və avadanlıqların texniki səviyyəsinin yerli və xarici analoji maşınların ən yaxşı nümunələrinə uyğunluğunu qiymətləndirir, tədarük olunan avadanlıqlara elmi əsaslandırılmış texniki-iqtisadi tələblər hazırlayır. Neft sənayesində maşın və avadanlıqların keyfiyyəti məsələsi onların əsasında yaradılan normativ-texniki standartlaşdırma sənədlərinin keyfiyyət səviyyəsi ilə ayrılmaz şəkildə bağlıdır. Söhbət texniki şərtlərin, texniki şərtlərin, zavod, sənaye, respublika, dövlət standartlarının elmi-texniki səviyyəsindən gedir. Buna görə də maşın və avadanlıqların özlərinin texniki səviyyəsinin qiymətləndirilməsi ilə yanaşı, neft sənayesində elmi-texniki səviyyəsinin qiymətləndirilməsi istiqamətində də işlər aparılır. Neft sənayesində quyuların qazılmasından neft yataqlarının işlənilməsi üçün texnoloji proseslərə qədər bütün mərhələlərdə texnoloji proseslər mühüm rol oynayır. Standartlaşdırma obyekti seçilərkən texnoloji proseslərin standartlaşdırılması yeni istiqamətdir. Amma son vaxtlar neft və qaz hasilatı sahəsində elmi-texniki tərəqqi kifayət qədər elmi-tədqiqat fəaliyyətinin aparılmaması səbəbindən bir qədər donmuşdur. Neftin, qazın, suyun, kondensatın və ya onların qarışığının quyudan qaldırılması, o cümlədən layya suyun, qazın və soyuducu suyun vurulması bir hissəsi quyuya endirilən avadanlıqdan istifadə etməklə həyata keçirilir. Onun bir hissəsi səthdə, yəni quyunun ağzında, məsələn, milad ağacı və ya quyu yerində yerləşən manifolddur. Neft hasilatı üçün üç əsas üsulla: axarlı, qazlift və nasosla, müvafiq avadanlıq növləri hazırlanıb və axın üsulu, kompressorsuz və kompressorlu qazlift, çubuqlu quyu nasosları mexaniki və ya hidravlik sürücü, çubuqsuz nasoslar hidravlik piston, mərkəzdənqaçma və vintli elektrik nasosları quyuların istismarı üçün geniş istifadə olunur. Müxtəlif ölkələrdə və bölgələrdə sadalanan hər bir avadanlıq növündən istifadə nisbəti çox fərqlidir. Ölkəmizdə neft quyularının 70%-dən çoxu sorma çubuqlu nasoslarla, 20%-dən az hissəsi çubuqsuz nasoslarla, təxminən 10%-i isə fontan və qazlift üsulları ilə idarə olunur. Lakin hasil edilən neftin miqdarına görə birinci yeri axın üsulu tutur, onun köməyi ilə qaz yataqlarından neftin yarıdan çoxu və demək olar ki, bütün qaz çıxarılır.
Əksər hallarda axan istismar üsulu quyudan ən aşağı xüsusi xərclə ən böyük həcmdə neft hasil etməyə imkan verir. Odur ki, bu üsulla quyuların istismarı zamanı əsas vəzifələrdən biri quyunun uzunmüddətli axarının mümkünlüyünü təmin etməkdir ki, bu da fontan qaldırıcısının yüksək səmərəliliyini təmin etməklə lay enerjisindən rasional istifadə ilə bağlıdır.
Qazliftin tətbiqi sahələri dib təzyiqi yüksək olan yüksək məhsuldarlıqlı quyular, yüksək qaz faktorlu və dib təzyiqi doyma təzyiqindən aşağı olan quyular, qum quyuları (məhsulun tərkibində qum olan) quyuları, həmçinin çətin əldə edilən yerlərdə istismar olunan quyulardan ibarətdir. Qazlift yüksək texniki-iqtisadi səmərəliliyi, quyularda mexanizmlərin və sürtünmə hissələrinin olmaması, quyuya qulluq və istismarın tənzimlənməsinin asanlığı ilə xarakterizə olunur.
Açar sözlər: neft, quyu istismarı, qazlift üsulu, kimyəvi xassələrinin neft dispers sistemi, kompressor, tək cərgəli qaldırıcı.