Ασφάλεια ενεργειακών δικτύων στην Ανατολική Mεσόγειο
Authors: Βιδάκης Ιωάννης 
Published: August 2021

Η παρούσα διατριβή αποτελεί αφενός μία εισαγωγική προσέγγιση, στο γενικότερο θεωρητικό προβληματισμό για την επιστημονική έρευνα και μελέτη, σε ζητήματα ενεργειακών πόρων και ενεργειακής ασφάλειας και αφετέρου μία μελέτη περίπτωσης για την ενεργειακή ασφάλεια της Τουρκίας. Εκπονήθηκε στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Σχολή Επιστημών της Διοίκησης, Τμήμα Ναυτιλίας και Επιχειρηματικών Υπηρεσιών, κατά την περίοδο 2009 - 2014. Σκοπεύει στην αρχική εξέταση, διερεύνηση και στη συσχέτιση ορισμένων βασικών όρων και αντικειμένων της επικαιρότητας: ενεργειακοί πόροι, δίκτυα ενέργειας, ενεργειακή ασφάλεια. Για την τεκμηρίωση των πορισμάτων της η εργασία παρουσιάζει συνοπτικά την «τεχνολογική ιστορία» των καυσίμων και τη σχέση τους με την διεθνή πολιτική. Πιο συγκεκριμένα, επικεντρώνεται αρχικά σε θέματα ενέργειας και ενεργειακής ασφάλειας και στη συνέχεια αφού εστιάζεται στα υποδείγματα της Γεωπολιτικής και της Γεωοικονομίας, προτείνει την εισαγωγή και την υιοθέτηση μίας τρίτης έννοιας, μίας νέας αντίληψης, της «Γεωενέργειας», αιτιολογώντας, επικυρώνοντας και βεβαιώνοντας ενδελεχώς την όλη υπόθεση. Ειδικότερα η ανακάλυψη και η διάδοση του πετρελαίου ως καυσίμου στον σύγχρονο κόσμο και η μετάβαση των κοινωνιών στους υδρογονάνθρακες (στρατηγικοί πόροι), είχε πολλαπλές επιπτώσεις. Ιστορικά, η ενεργειακή ασφάλεια ήταν κατά κύριο λόγο συνδεδεμένη με την προμήθεια πετρελαίου και με την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Ωστόσο η αυξανόμενη πολυπλοκότητα των ενεργειακών συστημάτων απαιτεί συστηματική και αυστηρή αφομοίωση και εμπέδωση, ενός ευρύτερου φάσματος από σημαντικά στοιχεία. Συνεπώς μία ανάλυση της ασφάλειας του πετρελαϊκού εφοδιασμού, δεν επαρκεί πλέον για την κατανόηση της κατάστασης της ενεργειακής ασφάλειας ενός κράτους. Πρωταρχικά όμως θα πρέπει να διερευνηθούν και να μελετηθούν τα τεράστια συμφέροντα στον χώρο των διεθνών κέντρων εξουσίας, καθώς η ενέργεια λόγω της σημαντικότητάς της, αποτελεί αντικείμενο ανταγωνισμού των Διεθνών Δυνάμεων: η εκμετάλλευση του πλούτου των φτωχών χωρών και οι αυξημένες οικονομικές ανισότητες εξακολουθούν να υπάρχουν, σηματοδοτώντας μεταξύ άλλων και την χρήση των ενεργειακών πηγών ως συντελεστών διατήρησης κυριαρχίας και υπεροχής στον πλανήτη. Θεωρείται ότι με την παρούσα εργασία και τη σχετική έρευνα, η οποία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιό της, επιχειρήθηκε να εξεταστεί ένα πολύ σημαντικό ζήτημα, αυτό του ρόλου της Τουρκίας στην ενεργειακή ασφάλεια, στην κατεύθυνση της διαμόρφωσης ενός νέου υποδείγματος, της «Γεωενέργειας». Τα αποτελέσματα τα οποία προέκυψαν επαλήθευσαν τον αρχικό προβληματισμό για το ενδιαφέρον και τη σημαντικότητα του θέματος. Αναλυτικότερα ο σκοπός της μελέτης αφορά στην κατηγοριοποίηση της ενέργειας και της ενεργειακής ασφάλειας ως αξόνων ισχύος και εξουσίας καθώς και στην εξέταση του ενεργειακού ρόλου της Τουρκίας στην περιοχή της Μέσης Ανατολής. Πρόσθετα παρουσιάζονται και αναδεικνύονται ορισμένα συναφή ζητήματα, όπως της πολυπλοκότητας του ενεργειακού τομέα, της ανάγκης σύνθετης προσέγγισης ανάλογων ζητημάτων, της συσχέτισης της ενέργειας με την οικονομία, τις διεθνείς σχέσεις και τη στρατηγική των χωρών. Όσον αφορά στα συμπεράσματα της έρευνας, προκύπτει ότι η ευρύτερη περιφέρεια της Μέσης Ανατολής θα συνεχίσει να είναι απολύτως ζωτικής σημασίας για την ενεργειακή ασφάλεια, η οποία έχει χαρακτηριστεί ως το μεγαλύτερο γεωστρατηγικό "παίγνιο" της επόμενης πεντηκονταετίας. Η Τουρκία ως χώρα της περιοχής αλλά με σημαντική έλλειψη ενεργειακών πόρων, φέρεται μεταξύ άλλων να επιδιώκει την ανάδειξή της όχι απλώς σε κράτος διέλευσης ενεργειακών πόρων αλλά σε κύριο ενεργειακό κόμβο και την αξιοποίηση και του ενεργειακού παράγοντα για την ουσιαστική ενίσχυση της ισχύος της. Ωστόσο η χώρα έχει σημαντικές αδυναμίες και μειονεκτήματα στον ενεργειακό τομέα που εμποδίζουν τις επιδιώξεις της και την επίτευξη της ενεργειακής της ασφάλειας. Όλες οι διαπιστώσεις της μελέτης καταδεικνύουν ορισμένες διαστάσεις μίας πραγματικότητας, οι οποίες αναμένεται να είναι δυναμικές, επιφέροντας κινδύνους αλλά και ευκαιρίες για το μέλλον. Το κυριότερο πόρισμα της εργασίας αναφέρεται όχι μόνο στην ισχυρή διασύνδεση της ενεργειακής ισχύος με την οικονομική και με την πολιτική – αλλά στην ενισχυμένη εξάρτηση των δύο τελευταίων από την πρώτη, ώστε να διαμορφώνει εστίες εντάσεων, διαμαχών και συρράξεων, στις περιπτώσεις όπου αποσταθεροποιούνται οι υφιστάμενες σχέσεις μεταξύ οικονομίας και ενέργειας.Η στροφή προς ενεργειακά ασφαλείς και περιβαλλοντικά φιλικές πηγές ενέργειας, αποτελεί μονόδρομο επιβίωσης και ασφαλούς ανάπτυξης για την ανθρωπότητα. Η παραγωγή ενέργειας με οικονομικά, ασφαλή, αποδοτικά και ανανεώσιμα κριτήρια, αποτελεί τη σύγχρονη οικολογική και τεχνολογική πρόκληση - θα πρέπει όμως πρώτα να αντιμετωπιστούν με επιτυχία τα τεράστια συμφέροντα στον ενεργειακό τομέα.