Αναγνωστική ευχέρεια σε μαθητές με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες
Authors: Γιαζιτζίδου Σοφία 
Published: November 2021

Στόχος στην παρούσα έρευνα ήταν η περιγραφή έξι γνωστικών και γλωσσικών δεξιοτήτων που συνδέονται με την αναγνωστική ευχέρεια, της ορθογραφικής επεξεργασίας και της αναγνωστικής ευχέρειας μαθητών/τριών τυπικής ανάπτυξης Β’ και Ε’ τάξης δημοτικού, μαθητών/τριών Αυξημένου Κινδύνου Εμφάνισης Δυσλεξίας (ΑΚΕΔ) Β’ τάξης και μαθητών/τριών με δυσλεξία Ε’ τάξης. Επιπλέον, στην έρευνα εξετάστηκε η σχέση αυτών των γνωστικών και γλωσσικών δεξιοτήτων και της ορθογραφικής επεξεργασίας με τα διαφορετικά επίπεδα (λέξεις, ψευδολέξεις, κείμενο) και συνθήκες (ηχηρή, σιωπηρή) εξέτασης της αναγνωστικής ευχέρειας στις ίδιες ομάδες μαθητών/τριών που μαθαίνουν ανάγνωση σε μια διαφανή ορθογραφία. Στην έρευνα συμμετείχαν συνολικά 256 μαθητές/τριες, εκ των οποίων οι 196 ήταν μαθητές/τριες τυπικής ανάπτυξης Β’ και Ε’ τάξης, οι 32 μαθητές/τριες ΑΚΕΔ Β’ τάξης και οι 28 μαθητές/τριες με δυσλεξία Ε’ τάξης. Κάθε δεξιότητα εξετάστηκε με δυο έως έξι έργα προκειμένου να διερευνηθεί σε βάθος και σφαιρικά. Ο έλεγχος t-test έδειξε ότι οι μαθητές/τριες ΑΚΕΔ και με δυσλεξία διέφεραν στατιστικώς σημαντικά από τους τυπικής ανάπτυξης ομηλίκους τους σε όλες τις δεξιότητες, με τις διαφορές να είναι σημαντικές τόσο στη Β’, όσο και στην Ε’ τάξη. Το πρότυπο, ως προς το μέγεθος διαφοράς, διατηρήθηκε σταθερό, με τις μεγαλύτερες διαφορές να εμφανίζονται κατά σειρά στη φωνολογική επίγνωση, τη μορφολογική επίγνωση, την ταχεία κατονομασία και την ταχύτητα επεξεργασίας. Όσον αφορά τη σχέση μεταξύ των δεξιοτήτων που εξετάστηκαν και της αναγνωστικής ευχέρειας, οι αναλύσεις ιεραρχικής γραμμικής παλινδρόμησης και οι αναλύσεις διαμεσολαβητικής παλινδρόμησης έδειξαν ότι στους μαθητές/τριες τυπικής ανάπτυξης η φωνολογική επίγνωση συνέβαλε σημαντικά στην αναγνωστική ευχέρεια λέξεων, ψευδολέξεων, κειμένου και τη σιωπηρή αναγνωστική ευχέρεια, με τη βαρύτητα όμως αυτής της συνδρομής να μειώνεται από τη Β’ στην Ε’ τάξη. Στην Ε’ τάξη η συμβολή της μορφολογικής επίγνωσης ενισχύθηκε, με τη μορφολογία σύνθεσης και την παραγωγική μορφολογία να παρουσιάζουν σημαντικό ρόλο. Επίσης, η φωνολογική επίγνωση διαμεσολαβούσε τη σχέση της μορφολογικής επίγνωσης με την αναγνωστική ευχέρεια, με τη διαμεσολαβητική επίδραση να αποδυναμώνεται στην Ε’ τάξη. Ο ρόλος της ταχείας κατονομασίας αναδείχθηκε σημαντικός σε όλα τα επίπεδα εξέτασης της αναγνωστικής ευχέρειας, με τη βαρύτητά του να ενισχύεται επίσης στην Ε’ τάξη. Οι αντίστοιχες αναλύσεις για τους μαθητές/τριες ΑΚΕΔ και με δυσλεξία έδειξαν ότι η φωνολογική επίγνωση ασκούσε σημαντική συμβολή μόνο στην αναγνωστική ευχέρεια ψευδολέξεων και κειμένου, ενώ η μορφολογική επίγνωση συνέβαλε σημαντικά στην αναγνωστική ευχέρεια μόνο μέσω της διαμεσολάβησης της φωνολογικής επίγνωσης και στις δυο τάξεις. Η ταχύτητα επεξεργασίας αναδείχθηκε σε ισχυρό προβλεπτικό δείκτη της αναγνωστικής ευχέρειας σε αυτήν την ομάδα μαθητών/τριών. Τέλος, η έρευνα ανέδειξε τον σταθερό και ισχυρό ρόλο της ορθογραφικής επεξεργασίας στην αναγνωστική ευχέρεια σε όλες τις ομάδες μαθητών/τριών. Το σύνολο των αποτελεσμάτων της έρευνας αναδεικνύει τον καίριο ρόλο της φωνολογικής επίγνωσης στην αναγνωστική ευχέρεια, ακόμη και στις τελευταίες τάξεις του δημοτικού σε μια διαφανή ορθογραφία, όταν αυτή εξετάζεται με έργα αυξημένων απαιτήσεων φωνολογικής επεξεργασίας. Επίσης, αναδεικνύει τον σημαντικό ρόλο των μορφημάτων, τα οποία φαίνεται να λειτουργούν ως «μονάδες επιτάχυνσης» της ανάγνωσης. Τα ευρήματα της έρευνας προσφέρουν συγκεκριμένα στοιχεία για σχεδιασμό διδακτικών προτάσεων, οι οποίες μπορούν να αξιοποιηθούν σε μαθητές/τριες με και χωρίς δυσλεξία για την καλλιέργεια της αναγνωστικής ευχέρειας, καθώς και στοιχεία για την ανίχνευση της δυσλεξίας από τις πρώτες έως τις τελευταίες τάξεις του δημοτικού σε μια διαφανή ορθογραφία.