Μεθοδολογία οικονομικών ενέργειας για την ανάλυση και σχεδιασμό πολιτικών νέας ενεργειακής βιομηχανίας στην Ελλάδα
Authors: Καρασίμου Μαρία 
Published: February 2022

Οι περιορισμοί που επιβάλλονται από την κλιματική αλλαγή (Net Zero by 2050 - που στοχεύει σε μηδενισμό εκπομπών διοξειδίου του άνθρακος έως το 2050), η ελάττωση των διαθέσιμων ενεργειακών πόρων, το διεθνές οικονομικό περιβάλλον και το διαρκώς αυστηρότερο κανονιστικό πλαίσιο, ιδίως σε Ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο, προτάσσουν την ανάγκη ανάπτυξης νέων υποδομών παραγωγής ενέργειας. Για την Ελλάδα αυτό είναι ένα τεράστιο έργο, συγκρινόμενης εμβέλειας και σημασίας με τις μεταπολεμικές προσπάθειες να δημιουργήσει τη Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού (Δ.Ε.Η.), η οποία είναι σήμερα η μεγαλύτερη βιομηχανία της χώρας. Η Δ.Ε.Η. από τη δεκαετία του 1950 βασίστηκε κατά κύριο λόγο, στην αξιοποίηση υδροηλεκτρικών έργων και λιγνιτικών μονάδων, καθώς και στην δημόσια χρηματοδότηση μέσω ενός οικονομικού μοντέλου οριζόντιας και κάθετης ιδιοκτησίας (μονοπωλίου) για την παραγωγή της ενέργειας και την ανάπτυξη – κοστοβόρων - δικτύων μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας. Στο νέο οικονομικό τοπίο των διασυνδεδεμένων συστημάτων μεγάλης ισχύος με εθνικά και δια-περιφερειακά – υπερεθνικά σχέδια, το συγκεκριμένο μοντέλο, επεκτείνεται σε δομές αγορών που διαχωρίζουν την παραγωγή ενέργειας από την μεταφορά, την διανομή και την εμπορία, (βλ. Οδηγία 2009/72/ΕΚ) δημιουργώντας πολλαπλές ζεύξεις με δίκτυα πληροφορίας (internet) και ευφυών συστημάτων. Η νέα ενεργειακή βιομηχανία θα υπόκειται στους περιορισμούς και τα όρια που θέτουν τόσο οι στόχοι απομείωσης εκπομπών, όσο και η μεταβλητότητα των τιμών των καυσίμων και των νέων εργαλείων χρηματοδότησης, που θα αποτελούνται από ένα μίγμα δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων. Στην συγκεκριμένη διατριβή εξετάζουμε τα ενεργειακά, τεχνολογικά και οικονομικά δεδομένα των τελευταίων δύο δεκαετιών που συμπίπτουν χρονικά με την σταδιακή «φιλελευθεροποίηση» της ελληνικής αγοράς ενέργειας – ο πιο κρίσιμος παράγοντας στον στρατηγικό αναπτυξιακό σχεδιασμό της χώρας. Η ανάλυση των δεδομένων οδηγεί στο συμπέρασμα πως μια παρατεταμένη ανοδική πορεία στο κόστος εισαγομένων καυσίμων (ενεργειακή κρίση) παράγει έντονες πιέσεις στο εμπορικό ισοζύγιο της χώρας (balance of payments) αυξάνοντας ταυτόχρονα το εμπορικό αλλά και το δημοσιονομικό έλλειμα με αποτέλεσμα την εμφάνιση στοιχείων που σηματοδοτούν κρίση χρέους (debt crisis). Η αιτιοκρατική σχέση μεταξύ ενεργειακής κρίσης και κρίσης χρέους οδηγεί σε αναζήτηση μοντέλων αγορών ενέργειας όπου οι επιλογές ενεργειακής πολιτικής και η μεταβλητότητα στο κόστος του ενεργειακού μίγματος απαιτεί σχεδιασμούς ευρύτερης χρονικής διάρκειας (life-cycle) και στρατηγικές αντιστάθμισης και εξισορρόπησης κινδύνου. Λαμβάνοντας υπόψη τις απαιτήσεις του πλαισίου εφαρμογής της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, δηλαδή την ανάγκη ολοκληρωμένης ψηφιακής λειτουργίας και παρακολούθησης των συστημάτων-δικτύων ηλεκτρισμού και την γεωγραφική – νησιωτική και ορεινή - ιδιαιτερότητα της χώρας, αναφορικά με τις υποδομές παραγωγής, μονάδων αποθήκευσης και δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας. Το προτεινόμενο μοντέλο στοχεύει στη ορθολογική ανάπτυξη επιλογών ενεργειακής πολιτικής και τον βέλτιστο προγραμματισμό με αξιόπιστη εκτίμηση επενδυτικών ροών και απόδοσης κεφαλαίου.