Θεμελιώδεις αρχές του πειθαρχικού δικαίου της εκμετάλλευσης
Authors: Δημαρέλλης Κωνσταντίνος 
Published: August 2021

Η πειθαρχία συνιστά βασική παράμετρο για τη διαφύλαξη της λειτουργίας και της συνοχής ενός κοινωνικού συνόλου. Η εδραίωση της πειθαρχίας στην εκμετάλλευση διασφαλίζεται μέσω της θέσπισης των κανόνων πειθαρχίας και της τιμώρησης των πειθαρχικών παραβατών. Ο εργοδότης, ως φορέας της πειθαρχικής εξουσίας, νομιμοποιείται να επιβάλει κυρώσεις σε βάρος του πειθαρχικού παραβάτη και να μεταβάλει κατά τρόπο εξουσιαστικό και μονομερή τους όρους εργασίας ή να προβεί σε λύση της εργασιακής σχέσης. Επιπλέον, υποχρεούται να τηρήσει τα δικαιοκρατικά εχέγγυα που αποτρέπουν την καταχρηστική άσκηση της πειθαρχικής εξουσίας και εξασφαλίζουν την κρίση και τιμώρηση του πειθαρχικά διωκόμενου εργαζομένου με γνώμονα την προστασία του εργασιακού καθεστώτος και της ηθικής υπόστασής του. Το πειθαρχικό δίκαιο της εκμετάλλευσης είναι το σύνολο των κανόνων δικαίου που ρυθμίζουν την άσκηση της πειθαρχικής εξουσίας στην εκμετάλλευση. Θεσπίζεται μέσω του κανονισμού εργασίας, με συνέπεια να εξασφαλίζεται η ενιαία εφαρμογή του και συνακόλουθα ο καθολικός σεβασμός των εγγυήσεων που προβλέπει. Η πειθαρχική εξουσία υφίσταται, ασκείται και επιφέρει τις συνέπειές της, ανεξάρτητα αν θεσπίζονται ρητά κανόνες πειθαρχίας, δεδομένου ότι η πειθαρχική εξουσία είναι σύμφυτη με τις εργοδοτικές εξουσίες. Οι αρχές του πειθαρχικού δικαίου της εκμετάλλευσης, ούσες εναρμονισμένες με θεμελιώδεις συνταγματικές αρχές και βασικές πολιτειακές επιλογές, με σημαντικότερη το σεβασμό της αξιοπρέπειας του πειθαρχικά διωκόμενου εργαζομένου, καλούνται να υποκαταστήσουν την έλλειψη ενός ολοκληρωμένου νομοθετικού πλαισίου και να θέσουν ένα γενικά αποδεκτό πλαίσιο αξιολόγησης αντιπειθαρχικών συμπεριφορών και επιβολής πειθαρχικών κυρώσεων. Οι αρχές θέτουν κανόνες αναγκαστικού δικαίου που ρυθμίζουν συνολικά το πειθαρχικό φαινόμενο, από τη θέσπιση των πειθαρχικών παραπτωμάτων μέχρι την εκτέλεση της πειθαρχικής ποινής. Δεν πρόκειται για αναλογική εφαρμογή των αρχών άλλων δικαιικών κλάδων, αλλά συνιστούν γενικά παραδεδεγμένες στην έννομη τάξη αρχές, που εφαρμόζονται ευθέως στο πειθαρχικό δίκαιο της εκμετάλλευσης, προσαρμοσμένες στα χαρακτηριστικά και τις ανάγκες της πειθαρχικής δίκης. Η παράβαση των αρχών επιφέρει την ακυρότητα της πειθαρχικής απόφασης και των μεταβολών που επέρχονται στους όρους εργασίας του διωκομένου. Η σπουδαιότητα των συνεπειών της άσκησης της πειθαρχικής εξουσίας επιβάλλει την καταγραφή και συστηματική μελέτη των θεμελιωδών αρχών του πειθαρχικού δικαίου της εκμετάλλευσης, των αρχών, δηλαδή, που ρυθμίζουν κατά τρόπο γενικό και ομοιόμορφο την άσκηση της πειθαρχικής εξουσίας στην εκμετάλλευση. Πρόκειται για τις αρχές της πρόβλεψης, του τεκμηρίου αθωότητας του πειθαρχικά διωκόμενου εργαζομένου, της απολογίας του πειθαρχικά διωκόμενου εργαζομένου, της αναλογικότητας, της αιτιολογίας της πειθαρχικής απόφασης, της απαγόρευσης της διπλής πειθαρχικής δίωξης και τιμώρησης, της ταχείας ολοκλήρωσης της πειθαρχικής δίκης και του σεβασμού της προσωπικότητας του πειθαρχικά διωκόμενου εργαζομένου. Ο ανθρωποκεντρικός και προστατευτικός χαρακτήρας του εργατικού δικαίου ανάγεται σε κεντρική συνισταμένη της διαμόρφωσης των αρχών του πειθαρχικού δικαίου και της άσκησης της οιονεί δικαιοδοτικής πειθαρχικής εξουσίας. Η εδραίωση αξιοπρεπών όρων εργασίας και μάλιστα στο πλαίσιο μιας κυρωτικής διαδικασίας καθίσταται ακόμη πιο επιτακτική σε μία εποχή αμφισβήτησης και συμπίεσης των εργασιακών δικαιωμάτων.