Exploring the rhythmic abilities of pre-school children
Authors: Δρακουλάκη Αικατερίνη 
Published: January 2022

Η παρούσα διατριβή επικεντρώνεται στη θεωρητική και πειραματική σχέση μεταξύ γλωσσικών και μουσικών δεξιοτήτων. Η γλώσσα και η μουσική είναι κεντρικές ανθρώπινες ιδιότητες και η φύση τους έχει προβληματίσει φιλοσόφους, γνωστικούς (νευρο-)επιστήμονες, γλωσσολόγους και μουσικολόγους. Στην παρούσα διατριβή προτείνεται ένα θεωρητικό πλαίσιο πάνω στο οποίο μπορεί να χαρτογραφηθεί η θεωρητική και πειραματική έρευνα γύρω από τη γλώσσα και τη μουσική. Αυτό το πλαίσιο περιλαμβάνει αφενός προσεγγίσεις οι οποίες εξετάζουν τη γλώσσα και τη μουσική σε σχέση με έναν εξιδανικευμένο ακροατή/ομιλητή με εσωτερικευμένες γλωσσικές και μουσικές αναπαραστάσεις, και αφετέρου προσεγγίσεις οι οποίες εξετάζουν τη γλώσσα και τη μουσική σε σχέση με την (ακουστική) επεξεργασία σε πραγματικό χρόνο. Έχει βρεθεί ότι οι μουσικές δεξιότητες των παιδιών συσχετίζονται με τις γλωσσικές τους δεξιότητες, τόσο στην τυπική όσο και στη μη τυπική ανάπτυξη. Επιπλέον η ρυθμική προέγερση φαίνεται να διευκολύνει τις γλωσσικές δοκιμασίες όπως οι κρίσεις γραμματικότητας, σε παιδιά τόσο τυπικής όσο και μη τυπικής ανάπτυξης. Τρία ζητήματα χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης: (α) η φύση της σχέσης μεταξύ γλωσσικών και μουσικών δεξιοτήτων, καθώς κάποια από τα προηγούμενα ευρήματα έχουν εστιάσει στη σύνδεση δεξιοτήτων ρυθμικής αντίληψης και δεξιοτήτων σύνταξης από τη μία και δεξιοτήτων μελωδικής αντίληψης και φωνολογικής ενημερότητας από την άλλη· (β) η συνεισφορά γενικών γνωστικών δεξιοτήτων, όπως η μνήμη εργασίας και η προσοχή, ιδιαίτερα σε σχέση με τις διαφορετικές τροπικότητες (ακουστική – οπτικοχωρική)· (γ) η επαναληψιμότητα και η επέκταση του παραδείγματος της ρυθμικής προέγερσης συμπεριλαμβάνοντας δοκιμασίες κρίσης γραμματικότητας και κατανόησης αναφορικών προτάσεων υποκειμένου και αντικειμένου. Διερευνήθηκε επίσης η πιθανή εμπλοκή των γονεϊκών στάσεων και πεποιθήσεων γύρω από την έκθεση στη μουσική και τη μουσική εκπαίδευση.Συμπεριλήφθηκαν στην έρευνα 22 παιδιά τυπικής ανάπτυξης με μέσο όρο ηλικίας 5 ετών και 6 μηνών από δημόσια και ιδιωτικά νηπιαγωγεία και δημοτικά σχολεία στην Αθήνα. Σχεδιάστηκε ένα πειραματικό πρωτόκολλο πέντε (5) συνεδριών ώστε να αξιολογηθούν λεπτομερώς οι γλωσσικές, γνωστικές και μουσικές δεξιότητες των παιδιών καθώς και η επίδοσή τους σε δοκιμασίες ρυθμικής προέγερσης. Η πρώτη συνεδρία είχε ως στόχο να αξιολογήσει τη μη λεκτική νοημοσύνη, το προσληπτικό λεξιλόγιο και τις δεξιότητες επανάληψης προτάσεων. Η γλωσσική συνεδρία συμπεριέλαβε αξιολογήσεις παραγωγής και κατανόησης μορφοσύνταξης και σύνταξης καθώς και δεξιοτήτων φωνολογικής ενημερότητας. Η γνωστική συνεδρία περιελάμβανε αξιολογήσεις φωνολογικής, λεκτικής και οπτικοχωρικής μνήμης εργασίας καθώς και οπτικοχωρικής συντηρούμενης προσοχής. Η μουσική συνεδρία συμπεριέλαβε αξιολογήσεις στη μελωδική διάκριση, τη ρυθμική διάκριση και τη ρυθμική αντίληψη.Η τελευταία συνεδρία συμπεριέλαβε δύο δοκιμασίες ρυθμικής προέγερσης: μιας δοκιμασίας κρίσης γραμματικότητας και μιας δοκιμασίας αντιστοίχησης πρότασης εικόνας με την κατανόηση αναφορικών προτάσεων. Επαναλάβαμε προηγούμενα ευρήματα δείχνοντας συσχετίσεις μεταξύ γλωσσικών και μουσικών δεξιοτήτων, πιο συγκεκριμένα μεταξύ παραγωγής μορφοσύνταξης και φωνολογικής ενημερότητας από τη μία και ρυθμικής αντίληψης από την άλλη. Επιπλέον, βρήκαμε συσχετίσεις μεταξύ γλωσσικών δεξιοτήτων που δεν είχαν συμπεριληφθεί σε προηγούμενη έρευνα συσχέτισης, όπως η επανάληψη προτάσεων και η επανάληψη ψευδολέξεων. Βρήκαμε περιορισμένο ρόλο του προσληπτικού λεξιλογίου και της κατανόησης μορφοσύνταξης και σύνταξης σε σχέση με τις μουσικές/ρυθμικές δεξιότητες, σε αντίθεση με προηγούμενη έρευνα. Παρομοίως, η μελωδική διάκριση δεν συσχετίστηκε με καμία από τις γλωσσικές δεξιότητες, σε αντίθεση με προηγούμενη έρευνα. Εκτός από την επανάληψη ψευδολέξεων, η λεκτική βραχυπρόθεσμη μνήμη και μνήμη εργασίας δεν συσχετίστηκαν με την παραγωγή μορφοσύνταξης ή τη ρυθμική αντίληψη. Η οπτικοχωρική βραχυπρόθεσμη μνήμη συσχετίστηκε τόσο με την παραγωγή μορφοσύνταξης όσο και τη ρυθμική αντίληψη, καθώς και με δοκιμασίες φωνολογικής ενημερότητας, όπως αναφέρεται και σε προηγούμενη έρευνα. Όταν συγκρίθηκαν οι συσχετίσεις μεταξύ ακουστικών/λεκτικών και οπτικοχωρικών γνωστικών δεξιοτήτων δεν βρέθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο. Η ρυθμική προέγερση δεν είχε αποτέλεσμα ούτε για τις κρίσεις γραμματικότητας ούτε για τη δοκιμασία αντιστοίχησης πρότασης-εικόνας και προτείνουμε πιθανούς παράγοντες σχετιζόμενους με την ηλικία και τα ερεθίσματα που χρησιμοποιήθηκαν σε προηγούμενες μελέτες. Γενικά, εφαρμόσαμε ένα ερευνητικό πρωτόκολλο με ποικίλες αξιολογήσεις γλωσσικών, γνωστικών και μουσικών δεξιοτήτων και επεκτείναμε ένα πρωτόκολλο ρυθμικής προέγερσης. Επαναλάβαμε προηγούμενα ευρήματα και δείξαμε την εμπλοκή άλλων γενικών γνωστικών μηχανισμών, οι οποίοι μπορούν να διαλευκάνουν περαιτέρω τις γλωσσικές και μουσικές δεξιότητες των παιδιών σε μελλοντική έρευνα. Η παρούσα εργασία αποτελεί μια βάση για διερεύνηση διαδικασιών μνήμης και προσοχής από τη μία και γλωσσικών και γνωστικών δεξιοτήτων από την άλλη σε παιδιά με αναπτυξιακές και γενετικές διαταραχές που έχουν δυσκολίες τόσο σε συγκεκριμένες (γλωσσικές-μουσικές) όσο και σε γενικές (γνωστικές) δεξιότητες.