Επιστήμες της αγωγής και δημιουργική επίλυση προβλήματος
Authors: Παπαδομαρκάκης Ιωάννης 
Published: January 2014

Η ερευνητική υπόθεση της παρούσας διατριβής αφορά στο ερώτημα του κατά πόσο τα στελέχη της δημόσιας διοίκησης στην Ελλάδα αξιοποιούν τη δημιουργική και κριτική σκέψη τους προκειμένου να διαχειριστούν μία κρίση. Για τη διερεύνηση αυτού του ερωτήματος διεξήχθησαν συνεντεύξεις με στελέχη δημόσιας διοίκησης, τόσο της νησιωτικής, όσο και της ηπειρωτικής Ελλάδας. Οι συνεντεύξεις ήταν ημιδομημένες, δηλαδή στηρίχθηκαν σε ένα προκαθορισμένο πλαίσιο ερωτήσεων, οι οποίες όμως τέθηκαν προφορικά στα πρόσωπα τα οποία συμμετείχαν στη συνέντευξη επιτρέποντας την ελεύθερη και ελαστική προσέγγισή τους. Τα ερωτήματα δομήθηκαν με σκοπό να διερευνηθεί ο τρόπος με τον οποίο τα στελέχη της δημόσιας διοίκησης στην Ελλάδα διαχειρίζονται τις κρίσεις και ειδικότερα την κρίση της εκδηλωμένης δασικής πυρκαγιάς. Επιπλέον επιχειρήθηκε να αναφανεί: ο ρόλος και η λειτουργία της σχετικά νέας δομής των γραφείων πολιτικής προστασίας, ο ρόλος της ερευνητικής πανεπιστημιακής κοινότητας στη μάχη για τη διάσωση των ελληνικών δασών, ο ρόλος της διείσδυσης της σχετικής τεχνολογίας δασοδιαχείρισης και πυρόσβεσης στην ελληνική πραγματικότητα, η οργάνωση του θεσμού των εθελοντών, η αξιολόγηση του εξοπλισμού και της ικανότητας των εμπλεκομένων φορέων στο να αξιοποιούν τον εξοπλισμό, η ποιότητα επικοινωνίας μεταξύ των φορέων και των υπηρεσιών κατά τη διάρκεια της κρίσης, ο βαθμός δημιουργικής και κριτικής σκέψης που αξιοποιούν τα στελέχη της δημόσιας διοίκησης κατά τη διαχείριση μίας κρίσης, ο βαθμός ευθυγράμμισης με το ευρωπαϊκό κεκτημένο όσον αφορά στη δασοδιαχείριση, ο ρόλος της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στην αειφόρο διαχείριση των ελληνικών δασών. Προκειμένου να διαμορφωθεί και να υποστηριχτεί το παραπάνω ερευνητικό πλαίσιο, οργανώθηκε βιβλιογραφική έρευνα και καταρτίστηκε θεωρητικό πλαίσιο στη βάση του οποίου διατυπώθηκαν τα ερωτήματα της συνέντευξης. Το πρώτο κεφάλαιο της διατριβής εξετάζει το φαινόμενο της δημιουργικότητας και της κριτικής σκέψης. Η προσέγγιση αυτή εξυπηρετεί μία απόπειρα καινοτόμου μελέτης του πολυσχιδούς φαινομένου της διαχείρισης κρίσεων, καθώς εισαγάγει την παράμετρο της δημιουργικότητας σε ένα πεδίο που παραδοσιακά αναλύεται με διαφορετικά μεθοδολογικά εργαλεία. Δηλαδή, επιχειρείται η ανάλυση αυτών των δύο ιδιοτήτων ώστε να εξεταστεί στη συνέχεια η επίδραση - ή ο αντίκτυπος της απουσίας τους- στη διαχείριση κρίσεων.Αναλυτικότερα, στο πρώτο κεφάλαιο επιχειρείται ο ορισμός τόσο της δημιουργικότητας, όσο και της κριτικής σκέψης, προκειμένου να πλαισιωθεί θεωρητικά η παράμετρος που εισήχθη στο ερευνητικό πρόβλημα. Μέσω της ιστορικής αναδρομής που αφορά στη θέαση της δημιουργικότητας από τους μελετητές, παρουσιάζεται η εξέλιξη του συγκεκριμένου ερευνητικού πεδίου, οι αντιπαραθέσεις μεταξύ των ερευνητών και η ωρίμανση του πεδίου ως τις μέρες μας. Για την κριτική σκέψη παρατίθενται τα σχετικά κριτήρια που είναι αποδεκτά από τους ερευνητές για τον εντοπισμό της μεταξύ των νοητικών δραστηριοτήτων και επιχειρείται ο συσχετισμός της κριτικής σκέψης με την παιδαγωγική επιστήμη, ο τρόπος δηλαδή με τον οποίο η εκπαίδευση καλείται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση κριτικής σκέψης στους εκπαιδευόμενους. Τέλος, το πρώτο κεφάλαιο προσεγγίζει τον εννοιολογικό συσχετισμό και τη συγκριτική μελέτη της κριτικής σκέψης και της δημιουργικότητας, εντοπίζοντας αλληλοκαλυπτόμενα χαρακτηριστικά, διαφορές και εννοιολογικές συγκλίσεις. Το δεύτερο κεφάλαιο ερευνά το φαινόμενο της ηγεσίας, εστιάζοντας στις ποιότητες και τη λειτουργία του δημιουργικού ηγέτη. Επιχειρείται δηλαδή ο συσχετισμός του περιεχομένου του πρώτου κεφαλαίου με το πεδίο της ηγεσίας. Η έννοια «ηγεσία» οριοθετείται εννοιολογικά και παρατίθενται οι δόκιμοι σχετικοί ορισμοί. Μετά την αποσαφήνιση του όρου «ηγεσία» και «ηγέτης», το δεύτερο κεφάλαιο εστιάζει στην έννοια ενός συγκεκριμένου τύπου ηγέτη, αυτού του δημιουργικού ηγέτη αναλύοντας συστηματικά τα ερευνητικά μοντέλα που οριοθετούν το φαινόμενο της δημιουργικής ηγεσίας, περιγράφοντας ενδελεχώς το «προφίλ» του. Το δεύτερο κεφάλαιο στοχεύει στην αντιπαράθεση των χαρακτηριστικών του συμβατικού και του δημιουργικού ηγέτη, στον εντοπισμό των μεταξύ τους διαφοροποιήσεων, στην ανάδειξη των πλεονεκτημάτων του δημιουργικού ηγέτη, αλλά και στην υπογράμμιση της αυξανόμενης ανάγκης παρουσίας δημιουργικών ηγετών για την αντιμετώπιση των σύγχρονων, πολύπλοκων κρίσεων. Έμφαση αποδίδεται στην απόπειρα απόδειξης συσχετισμού μεταξύ αποτελεσματικού ηγέτη και δημιουργικότητας, δηλαδή της ανάδειξης της δημιουργικότητας ως συστατικού της επιτυχούς ηγεσίας. Ειδική μνεία γίνεται τόσο στον «κύκλο του επιτεύγματος», την εννοιολογική του οριοθέτηση και τη θέση του στο ερευνητικό πεδίο του φαινομένου της ηγεσίας, όσο και στον ιδανικό επιχειρησιακό σχεδιασμό. Ουσιαστική είναι η πτυχή του δεύτερου κεφαλαίου η οποία εστιάζει στη διαχείριση κρίσεων. Ειδικά, για το φαινόμενο της ηγεσίας, η διαχείριση κρίσεων αποδεικνύεται ότι είναι νευραλγικής σημασίας, καθώς πρόκειται για τη δράση εκείνη κατά την οποία καλείται ο ηγέτης να προβεί σε ορθή λήψη αποφάσεων, σε δημιουργική επίλυση προβλήματος, σε ταχύ, αποτελεσματικό επιχειρησιακό σχεδιασμό. Στο τρίτο κεφάλαιο, επιχειρείται ανάλυση της διάστασης του περιβάλλοντος και της αειφορίας, προλειαίνοντας εννοιολογικά το τέταρτο κεφάλαιο, δηλαδή τη μελέτη περίπτωσης της διαχείρισης – από μέρους των στελεχών της δημόσιας διοίκησης - περιβαλλοντικών κρίσεων και, συγκεκριμένα, των δασικών πυρκαγιών. Ως εκ τούτου, το τρίτο κεφάλαιο αναπτύσσει τις έννοιες της περιβαλλοντικής διαχείρισης, της αειφόρου ανάπτυξης και της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Η περιβαλλοντική διαχείριση «ανατέμνεται» στις επιμέρους διαστάσεις της, δηλαδή στην οικονομική, στην οικολογική και στην ηθική διάσταση, που την αφορούν. Εξετάζονται τα πλεονεκτήματα και οι στόχοι μίας ολοκληρωμένης περιβαλλοντικής διαχείρισης. Παρουσιάζονται οι βασικοί περιβαλλοντικοί δείκτες και τα διεθνώς αναγνωρισμένα περιβαλλοντικά πρότυπα, στο πλαίσιο των οποίων δρουν οι οικολογικά βιώσιμοι οργανισμοί. Το κεφάλαιο αυτό σκοπό έχει να παρουσιάσει τα χαρακτηριστικά του οργανισμού εκείνου που θεωρείται οικολογικά αποδεκτός, τις προδιαγραφές που πρέπει να πληροί προκειμένου να χαρακτηριστεί περιβαλλοντικά μη βλαπτικό και τις προϋποθέσεις που σχετίζονται με την ύπαρξή του. Επιπλέον, το κεφάλαιο αναλύει την έννοια της αειφορικής διαχείρισης των οργανισμών και τα χαρακτηριστικά του προσανατολισμού τους στην αειφόρο ανάπτυξη. Το κεφάλαιο αυτό αποτελεί φυσική συνέχεια του προηγούμενου κεφαλαίου περί ηγεσίας, καθώς επιχειρεί να αναδείξει τα χαρακτηριστικά εκείνα στο όραμα ενός ηγέτη, αλλά και στη διαχείριση ενός οργανισμού, που τον καθιστούν αειφόρο ή μη. Το ίδιο κεφάλαιο επεκτείνεται στην περιβαλλοντική εκπαίδευση καθώς γίνεται αποδεκτός ο ρόλος της εκπαίδευσης στη διάδοση και εμπέδωση της οικολογικής νοοτροπίας. Στην κατακλείδα του ιδίου κεφαλαίου αντιπαρατίθενται οι έννοιες της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και της Εκπαίδευσης για την Αειφόρο Ανάπτυξη, αναδεικνύοντας τις ομοιότητες και τις διαφοροποιήσεις. Το επόμενο κεφάλαιο ασχολείται με τη μελέτη περίπτωσης των δασικών πυρκαγιών, όσον αφορά στη διαχείριση κρίσεων επιχειρώντας μία ολιστική προσέγγιση των δασικών πυρκαγιών και παραθέτοντας ένα όσο γίνεται ευρύτερο θεωρητικό πλαίσιο. Επιχειρείται, δηλαδή, να αποδοθεί η πολυδιάσταση φύση του φαινομένου, με αφετηρία τον ορισμό και την οριοθέτηση της έννοιας «δασική πυρκαγιά». Το κεφάλαιο διαρθρώνεται στις φάσεις πριν από, κατά τη διάρκεια και μετά τις δασικές πυρκαγιές, προτείνοντας μία μελέτη του φαινομένου συνολικά, σε όλα του τα στάδια. Οι αιτίες των δασικών πυρκαγιών κατηγοριοποιούνται σε ανθρωπογενείς και μη και διακλαδίζονται περαιτέρω σε σύνθετες υποκατηγορίες. Αναλύονται εκτενώς οι αιτίες που σχετίζονται με ανθρωπογενείς εσκεμμένες ενέργειες, αλλά και με ενέργειες ατυχηματικές. Εξετάζονται οι κοινωνικές- οικονομικές παράμετροι του φαινομένου που οδηγούν σε δασικές πυρκαγιές, ο ρόλος της ελληνικής νομοθεσίας που σχετίζεται με τα δάση, η δομή λειτουργίας στους δημόσιους φορείς που σχετίζονται με τη δασοδιαχείριση και τη δασοπροστασία. Ειδική μνεία γίνεται στη μεθοδολογία και στα εργαλεία πρόληψης δασικών πυρκαγιών. Σε αυτό το σημείο, εκτενή θέση καταλαμβάνει η αναφορά στην παρούσα τεχνολογία η οποία έχει αναπτυχθεί για τη δασοπροστασία και την πυρόσβεση και συνιστά ένα εξαιρετικό βοηθητικό εργαλείο. Επιπλέον, εκτενώς παρουσιάζεται η έννοια του εθελοντισμού, οι υπάρχουσες δομές στην Ελλάδα, το πλαίσιο λειτουργίας τους και ο ρόλος τους στην καταστολή των πυρκαγιών. Για το στάδιο της πυρόσβεσης παρατίθενται τα διαφορετικά επικρατούντα μοντέλα, από το προληπτικό στο επεμβατικό και επισημαίνονται οι διαφοροποιήσεις τους. Ειδικής μνείας χαίρει ο ρόλος των τοπικών κοινωνιών που διαβιούν σε περιδασικές περιοχές. Οι συνέπειες των δασικών πυρκαγιών επεκτείνονται από τις αμιγώς περιβαλλοντικές, σε αυτές που επαφίενται στην οικονομία, την ανθρώπινη ψυχολογία και το κοινωνικό αντίκτυπο. Το κεφάλαιο των δασικών πυρκαγιών ολοκληρώνεται με ένα εκτενές συμπέρασμα το οποίο επιχειρεί να ανακεφαλαιώσει το σχετικό θεωρητικό πλαίσιο εστιάζοντας στα νευραλγικά του σημεία και προβαίνοντας σε σχολιασμό. Το πέμπτο κεφάλαιο εκθέτει τα μεθοδολογικά εργαλεία της παρούσας διατριβής και υποστηρίζει θεωρητικά την επιλογή τους έναντι άλλων εργαλείων. Περιγράφονται οι στόχοι της έρευνας, τα κριτήρια επιλογής του δείγματος των συμμετεχόντων (στελέχη δημόσιας διοίκησης), τα κριτήρια επιλογής του τρόπου συλλογής δεδομένων (ημιδομημένη συνέντευξη), οι συνθήκες διεξαγωγής των συνεντεύξεων, τα γεωγραφικά / πολιτικά κριτήρια επιλογής των νομών τα στελέχη των οποίων συμμετείχαν στην έρευνα, οι ερωτήσεις που αξιοποιήθηκαν ως γνώμονας για τις ημιδομημένες συνεντεύξεις, τα λογισμικά στατιστικής επεξεργασίας των δεδομένων τα οποία συνελέγησαν. Στο έκτο κεφάλαιο παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της στατιστικής επεξεργασίας των δεδομένων που προέκυψαν από την απομαγνητοφώνηση των συνεντεύξεων. Τα αποτελέσματα απεικονίζονται με στατιστικούς πίνακες και συγκριτικά γραφήματα, αλλά και με σχολιασμό των απεικονισθέντων ευρημάτων. Το σημείο σύγκρισης είναι οι απαντήσεις μεταξύ στελεχών της δημόσιας διοίκησης (δημάρχων) και συνεργατών τους (αντιδήμαρχοι).Στο έβδομο κεφάλαιο ακολουθείται η ίδια δομή με αυτή του έκτου κεφαλαίου, αλλά το σημείο σύγκρισης είναι οι απαντήσεις μεταξύ στελεχών και συνεργατών δημόσιας διοίκησης για την ηπειρωτική Ελλάδα και αυτών για τη νησιωτική Ελλάδα. Ακολουθεί το τελευταίο κεφάλαιο με τα συμπεράσματα όπως προκύπτουν από την ανάλυση περιεχομένου των ημιδομημένων συνεντεύξεων. Από τις τοποθετήσεις των στελεχών και συνεργατών νησιωτικής και ηπειρωτικής Ελλάδας ανακύπτουν αρκετά συμπεράσματα γενικής φύσης, τα οποία απεικονίζουν τις αντιλήψεις των συμμετεχόντων για τη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών. Επιχειρώντας σε αυτήν την περίληψη εργασίας μία συνοπτική παρουσίαση αυτών των συμπερασμάτων, αξίζει να σταθούμε στα εξής κεντρικά σημεία: από τις ημιδομημένες συνεντεύξεις προκύπτει μία χαρτογράφηση των απόψεων που διατηρούν τα στελέχη και οι συνεργάτες ΟΤΑ για τις αιτίες των δασικών πυρκαγιών. Αρχικά επιχειρήθηκε να εντοπιστεί το σύστημα αντιλήψεων το οποίο διατηρούν τα στελέχη και οι συνεργάτες για τη φύση του θεσμού της πολιτικής προστασίας, για την επάρκεια της στελέχωσής του, για την καταλληλότητά του να αντεπεξέρχεται σε καταστροφές, για την αποτελεσματικότητα και συχνότητα στις συνεργασίες του με εξωτερικούς φορείς. Ανακύπτει το συμπέρασμα ότι η πλειοψηφία των συμμετεχόντων στην έρευνα αποτιμά το θεσμό της πολιτικής προστασίας θετικά, εκφράζουν ικανοποίηση για την καταλληλότητα του προσωπικού που στελεχώνει τα γραφεία και δηλώνουν ότι διατηρούν εποικοδομητική συνεργασία με τους επιστημονικούς εξωτερικούς συνεργάτες. Παρόλα αυτά, παρατηρούν ότι ο θεσμός είναι ακόμη ανώριμος, ότι επιβάλλεται ένας σημαντικός αριθμός διορθωτικών επεμβάσεων στον τρόπο λειτουργίας και ότι κυρίως απαιτείται δέσμευση περισσότερων κρατικών κονδυλίων, ώστε να εξασφαλιστεί η μελλοντική απρόσκοπτη λειτουργία και η επίτευξη των στόχων του θεσμού. Στο ίδιο πλαίσιο υπογραμμίζεται η ανησυχία που αφορά την επίδραση της τρέχουσας οικονομικής κρίσης στη λειτουργία του θεσμού, καθώς ήδη τα κονδύλια βαίνουν συνεχώς μειούμενα. Στη συνέχεια οι συμμετέχοντες τοποθετούνται σχετικά με τις αιτίες των δασικών πυρκαγιών στην περιοχή τους. Συγκεκριμένα, απέδωσαν τις δασικές πυρκαγιές σε ανθρωπογενείς και φυσικές αιτίες. Προέβησαν σε διάκριση μεταξύ των ανθρωπογενών ατυχηματικών και των ανθρωπογενών εσκεμμένων δράσεων. Κατονόμασαν με έμφαση μεταξύ των εσκεμμένων τους εμπρησμούς με στόχο την παράνομη οικοπεδοποίηση και την αυθαίρετη δημιουργία βοσκοτόπων. Επίσης, έγινε εκτεταμένη συζήτηση από αρκετούς συμμετέχοντες για τη λειτουργία παράνομων χωματερών σε περιδασικές περιοχές και για την αυθαίρετη ξύλευση, η οποία αναμένεται να αυξηθεί με τις τρέχουσες τιμές πετρελαίου, αν δε λάβει μέτρα η πολιτεία. Τέλος, στις αιτίες αναφέρθηκε συστηματικά η έλλειψη εθνικού δασολογίου και το τρέχον νομικό πλαίσιο το οποίο ευνοεί τις αυθαιρεσίες. Εστιάζοντας στις αιτίες των δασικών πυρκαγιών, τέθηκε στους συμμετέχοντες το θέμα προς συζήτηση των καταστροφικών δασικών πυρκαγιών στην Αττική, το 2009, κατά τις οποίες οι πυροσβέστες δε γνώριζαν πώς να μεταβούν στις εστίες της πυρκαγιάς. Κατά τη συζήτηση αυτής της θεματικής υπογραμμίστηκαν ειδικά αιτίες για το μέγεθος που μπορεί να λάβουν οι δασικές πυρκαγιές, μεταξύ των οποίων αναφέρθηκε η πλημμελής συνεργασία μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων, το ασαφές πλαίσιο αρμοδιοτήτων, οι χρονοτριβές που δημιουργούνται εξαιτίας της απουσίας λειτουργικού πρωτοκόλλου δια-υπηρεσιακής επικοινωνίας.Έχει ενδιαφέρον το γεγονός ότι οι συμμετέχοντες κάλυψαν σε εύρος και βάθος τις αιτίες για τις δασικές πυρκαγιές, δημιουργώντας ένα πλήρες φάσμα θεματικής πλαισίωσης.Καθώς η παρούσα έρευνα στηρίζεται στις θεωρίες ηγεσίας για να προσεγγίσει τη διαχείριση κρίσεων, οι συμμετέχοντες ερωτήθησαν κατά πόσο αισθάνονται έτοιμοι να ανταποκριθούν στις ανάγκες διαχείρισης μίας δασικής πυρκαγιάς και τους δόθηκε η ευκαιρία να επισημάνουν τις θετικές και τις αρνητικές εκφάνσεις αυτού του ρόλου. Συγκεκριμένα, εντόπισαν τα οφέλη της σύγχρονης τεχνολογίας στον αγώνα κατά των πυρκαγιών, εντόπισαν το ρόλο του εθελοντισμού και της τοπικής κοινωνίας, των άρτια καταρτισμένων συνεργατών τους, του άρτια καταρτισμένου σώματος της πυροσβεστικής, και της προηγούμενης προσωπικής τους εμπειρίας ως στελεχών. Στον αντίποδα όμως, αναφέρουν την πολύπλοκη φύση του φαινομένου των δασικών πυρκαγιών, τις επιβαρυντικές κλιματολογικές συνθήκες (ξηρασία και ισχυροί άνεμοι), την ανεπαρκή χρηματοδότηση και εξοπλισμό του πυροσβεστικού σώματος, την ανεπαρκή στελέχωση των υπηρεσιών δασοπροστασίας και πυρόσβεσης και τον ασθενή ρόλο της ισχύουσας νομοθεσίας.Καθώς η παρούσα εργασία απέδωσε ιδιαίτερο ρόλο στη δημιουργική και την κριτική σκέψη κατά την ενάσκηση του φαινομένου της ηγεσίας, οι συμμετέχοντες κλήθησαν να αναφέρουν το βαθμό σύμφωνα με τον οποίο αξιοποιούν τη διαίσθησή τους έναντι της εμπειρίας τους, κατά τη διαχείριση μίας δασικής πυρκαγιάς. Στην πλειοψηφία τους οι μετέχοντες προέταξαν την εμπειρία και αναφέρθηκαν στη διαίσθηση με επιφύλαξη και προβληματισμό. Συνάγει επομένως ο αναγνώστης ότι η υιοθέτηση της δημιουργικής και κριτικής σκέψης πραγματοποιείται σε μικρό βαθμό, με ότι αυτό συνεπάγεται για τη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών.Τα στελέχη ΟΤΑ και οι συνεργάτες τους κλήθηκαν να συζητήσουν τις προληπτικές δράσεις τις οποίες οργανώνουν προς αποφυγή της εκδήλωσης δασικών πυρκαγιών. Σε αυτό το πλαίσιο απαριθμούν πληθώρα παραδοσιακών μέτρων πρόληψης όπως οι περιπολίες, η εγκατάσταση υδατοδεξαμενών, η διάνοιξη δασικών οδών για τη διέλευση πυροσβεστικών οχημάτων, η διάνοιξη αντιπυρικών ζωνών, ο καθαρισμός της εύφλεκτης ξηρής βλάστησης, οι πύργοι παρακολούθησης και η αυξημένη ετοιμότητα ανάλογα με τα μετεωρολογικά δελτία που δίνουν το βαθμό επικινδυνότητας εκδήλωσης δασικών πυρκαγιών. Παρόλα αυτά, ενδιαφέρον έχει να σημειωθεί ότι οι μετέχοντες εκφράζουν την ανησυχία τους για την ανεπάρκεια των στρατηγικών πρόληψης. Υπογραμμίζουν το γεγονός ότι στην Ελλάδα έμφαση δίδεται στην πυρόσβεση και όχι στην πρόληψη, με τραγικά επακόλουθα όχι μόνο περιβαλλοντικής, αλλά και δημοσιονομικής φύσης. Να αναφερθεί ότι οι μετέχοντες στην έρευνα αποδεικνύονται εξίσου ενημερωμένοι και για τα αίτια, και για της στρατηγικές πρόληψης των δασικών πυρκαγιών, χωρίς όμως να σημαίνει ότι οι γνώσεις τους εφαρμόζονται.Η ημιδομημένη συνέντευξη επιχειρεί στη συνέχεια να εντοπίσει τις προτάσεις των στελεχών/συνεργατών για τη βελτίωση της αντιμετώπισης των δασικών πυρκαγιών, αλλά και τις προτάσεις τους για την ανάγκη αλλαγών στις ισχύουσες πρακτικές. Συχνά εντοπίστηκε μία αλληλοεπικάλυψη μεταξύ των προτάσεών τους για την εισαγωγή νέων πρακτικών και των προτάσεών τους για την κατάργηση υπαρχουσών πρακτικών. Αυτό το σημείο των προτάσεων εισαγωγής καινοτόμων πρακτικών και κατάργησης ακατάλληλων, αποτελεί ίσως το πλέον ενδιαφέρον σημείο της παρούσας έρευνας, τουλάχιστον από την επιστημονική άποψη της δασοδιαχείρισης. Οι συμμετέχοντες προτείνουν, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία εθνικού δασολογίου, την αναδιάρθρωση του νομικού πλαισίου που διέπει τη δασοπροστασία και την κύρωση για τις ενέργειες κατά των δασών, την αναμόρφωση των υπηρεσιών που είναι αρμόδιες για τη δασοδιαχείριση και πυρόσβεση με τρόπο ώστε να βελτιωθεί το πρωτόκολλο της μεταξύ τους επικοινωνίας και συνεργασίας, αλλά και να απαλειφθούν τα σφάλματα σχεδιασμού. Προτείνονται δράσεις σύγκλισης με το ευρωπαϊκό κεκτημένο και κοινές ασκήσεις ελληνικών και ευρωπαϊκών δασικών και πυροσβεστικών υπηρεσιών. Προτείνεται η έμφαση στη διά βίου κατάρτιση του εμπλεκόμενου προσωπικού αυτών των υπηρεσιών, η υιοθέτηση σύγχρονης τεχνολογίας τόσο της πρόληψης δασικών πυρκαγιών, όσο και της κατάσβεσής τους. Συζητήθηκαν τρόποι αύξησης του ιδιωτικού τομέα στη δασοδιαχείριση μέσω της παροχής δυνατότητας για αειφόρο εκμετάλλευση και υπογραμμίστηκε ο συσχετισμός κέρδους και κινήτρων δασοπροστασίας. Εμφατικά υπογραμμίστηκε η αλλαγή της νοοτροπίας των Ελλήνων όσον αφορά την αντιμετώπισή τους για το δάσος, μέσω της εκπαίδευσης, αλλά και της ενημέρωσης. Αναφέρθηκε η ανάγκη αύξησης της συνεργασίας με τους επιστημονικούς φορείς ώστε ο σχεδιασμός της δασοδιαχείρισης να μην αποτελεί αντικείμενο πολιτικής ηγεσίας, αλλά κυρίως επιστημονικής ηγεσίας. Εντοπίστηκε η ανάγκη δέσμευσης περισσότερων κονδυλίων για την πρόληψη και όχι αποκλειστικά για την πυρόσβεση.Κατά τη διεξαγωγή της ημιδομημένης συνέντευξης επιχειρήθηκε ο εντοπισμός και αξιολόγηση του εξοπλισμού πυρανίχνευσης και δασοπροστασίας και η ποσοτική του ανάλυση για το σύνολο του δείγματος της έρευνας. Επίσης, συζητήθηκε αναλυτικά ο ρόλος του εθελοντισμού, οι στρατηγικές ενίσχυσης του θεσμού και βέλτιστης αξιοποίησής του.Επίσης, μελετήθηκαν οι ακολουθούμενες πρακτικές για την προστασία των πληγέντων από τις δασικές πυρκαγιές, ο εντοπισμός των παγίων μέτρων και η ανάδειξη των προτάσεων για τη βελτίωση ανακούφισης πυροπλήκτων. Επίσης, αναλύθηκαν οι μέθοδοι ανάπλασης των καμένων δασικών περιοχών, συζητήθηκαν τα βέλτιστα σενάρια, η ανάγκη υιοθέτησης του επιστημονικού σχεδιασμού από επαΐοντες, η επιτακτική ανάγκη νομοθετικής διαφύλαξης των καμένων περιοχών και αποτροπής των αυθαιρεσιών, η έκταση και η φύση των αντιδιαβρωτικών και αντιπλημμυρικών έργων.Τέλος, επιχειρήθηκε ένας επίλογος σε κάθε ημιδομημένη συνέντευξη, ο οποίος στηρίχθηκε στην παρουσίαση του συνολικού σχεδιασμού διαχείρισης δασικών πυρκαγιών, για τις τρεις φάσεις: της πρόληψης, της πυρόσβεσης και της αποκατάστασης. Σε αυτό το τελικό στάδιο οι συμμετέχοντες επεχείρησαν να αναδείξουν τις έννοιες – κλειδιά στον σχεδιασμό.Μετά την παράθεση της βιβλιογραφίας που χρησιμοποιήθηκε για την περάτωση της παρούσας εργασίας, παρατίθεται παράρτημα το οποίο περιλαμβάνει γλωσσάρι όρων που σχετίζονται με τις δασικές πυρκαγιές, αλλά και την ισχύουσα ελληνική νομοθεσία που σχετίζεται με τη δασοδιαχείριση και τη δασοπροστασία. Σημειώνεται ότι το κεφάλαιο των πυρκαγιών συμπεριλαμβάνει κριτική αξιολόγηση αυτών των νομοθετημάτων.