Στρατηγικός αιφνιδιασμός
Authors: Νιζάμης Κωνσταντίνος 
Published: December 2024

Περίληψη Η παρούσα διδακτορική διατριβή, εισάγει μια νέα οπτική για το φαινόμενο του στρατηγικού αιφνιδιασμού, προτείνοντας την μελέτη του με βάση μια θεωρία τεσσάρων υποθέσεων. Ειδικότερα, θεωρούμε ότι η μέχρι τώρα μελέτη του φαινομένου εκκινούσε από το διακριτό σημείο της στρατιωτικής επίθεσης, και επικεντρωνόταν είτε στο πως αυτή σχεδιάστηκε και εκτελέστηκε από την πλευρά του επιτιθέμενου, είτε στο πώς τα θύματα απέτυχαν να προβλέψουν την επίθεση και να προετοιμαστούν για αυτήν. Ωστόσο, στο σύγχρονο διεθνές περιβάλλον, έχει πλέον συντελεστεί η μετατροπή του στρατηγικού αιφνιδιασμού, από μια απλή αρχή του πολέμου, η οποία χρησιμοποιείται αποκλειστικά στην κατάρτιση ενός σχεδίου στρατιωτικής στρατηγικής, σε εργαλείο της υψηλής στρατηγικής ενός κράτους, τα αποτελέσματα του οποίου δεν περιορίζονται πια στο πεδίο της μάχης, και δεν αφορούν αποκλειστικά την στρατιωτική στρατηγική, αλλά την γενικότερη υψηλή στρατηγική μιας χώρας. Ως εκ τούτου, στο πλαίσιο της παρούσας διατριβής θεωρούμε ότι ναι μεν η κορωνίδα του στρατηγικού αιφνιδιασμού είναι η στρατιωτική επίθεση, η οποία πραγματοποιείται στη συγχώνευση στρατηγικού και επιχειρησιακού επιπέδου, αλλά το φαινόμενο δεν εξαντλείται σε αυτήν. Η στρατιωτική επίθεση αυτή καθαυτή δεν συνιστά τον στρατηγικό αιφνιδιασμό, αλλά την κορύφωσή του. Στην παρούσα διατριβή κατανοείται ως η τελική πράξη μιας σταδιακής διαδικασίας, η οποία έχει ξεκινήσει πριν από πολύ καιρό, και η μελέτη του θα πρέπει να αρχίζει από την χρονική στιγμή κατά την οποία αλλάζει πλήρως η αντίληψη του επιτιθέμενου για το διεθνές περιβάλλον, την θέση του εντός αυτού και την προβολή αυτής της θέσης στο μέλλον. Η προτεινόμενη θεωρία συνιστάται από τις παρακάτω υποθέσεις : 1η Υπόθεση. Ο αιφνιδιασμός είναι συστημικό φαινόμενο. Προκύπτει από την αλλαγή των συσχετισμών ισχύος. 2η Υπόθεση. Ο στρατηγικός αιφνιδιασμός εδράζεται στο δόγμα της έμμεσης προσέγγισης. 3η Υπόθεση. Ο στρατηγικός αιφνιδιασμός είναι μια διαδικασία που εκτυλίσσεται σε τρείς κύριες φάσεις, και συνίσταται από την πολιτική παραπλάνηση, τον τεχνολογικό αιφνιδιασμό και τον στρατιωτικό αιφνιδιασμό. 4η Υπόθεση. Σε κάθε φάση της διαδικασίας του αιφνιδιασμού είναι διαφορετικά τα κύρια σφάλματα που ευθύνονται για την αποτυχία των υπηρεσιών πληροφοριών και της προειδοποίησης, και διαφορετικοί οι υπεύθυνοι της αποτυχίας. Η αποτυχία προειδοποίησης, εκκινά σε υψηλό στρατηγικό και πολιτικό επίπεδο, και γίνεται αθροιστικά δυσκολότερη για κάθε επόμενο επίπεδο. Εν κατακλείδι, η αποκοπή ενός στιγμιότυπου από την γενικότερη εικόνα -όσο δραματικού και αν είναι- παρότι βοηθά στην λεπτομερή και ενδελεχή ανάλυσή του, παραμελεί άλλες διαστάσεις, που είναι απαραίτητες για μια ολοκληρωμένη κατανόησή του. Η αντιμετώπιση του φαινομένου του στρατηγικού αιφνιδιασμού ως μια διαδικασία, η οποία περιγράφει συνολικά το φαινόμενο, λαμβάνοντας υπόψη και τους δύο δρώντες, αιφνιδιάζοντα και αιφνιδιαζόμενο, αποτελεί την βάση της προτεινόμενης θεωρίας, η οποία εξηγεί το συνολικό φαινόμενο του στρατηγικού αιφνιδιασμού και όχι απλώς της τελικής του φάσης, της στρατιωτικής επίθεσης, και η οποία πιστεύουμε μπορεί να συνεισφέρει στην κατανόηση και πρόβλεψη του φαινομένου στο μέλλον. Η προτεινόμενη θεωρία, αντλεί από τα διδάγματα της ρεαλιστικής θεωρίας των διεθνών σχέσεων, την στρατηγική της έμμεσης προσέγγισης και από την υπάρχουσα βιβλιογραφία περί των παθολογιών της πληροφόρησης (intelligence) και των αιτιών της αποτυχίας των υπηρεσιών πληροφοριών, να προβλέψουν έγκαιρα και να προειδοποιήσουν για τις επερχόμενες επιθέσεις. Για την δοκιμή της θεωρίας, εξετάστηκαν δύο εμβληματικές περιπτώσεις στρατηγικού αιφνιδιασμού, η επίθεση της Ιαπωνίας εναντίον των ΗΠΑ, στο Πέρλ Χάρμπορ το 1941 και η επίθεση της Αιγύπτου και της Συρίας κατά του Ισραήλ, τον Οκτώβριο του 1973.