Μελέτη των δομικών αλλοιώσεων του αμφιβληστροειδή στα διάφορα στάδια της νόσου Αlzheimer
Authors: Δεμιρτζόγλου Ιορδάνης 
Published: March 2022

Είναι γνωστό ότι διάφορες νευροεκφυλιστικές παθήσεις όπως η νόσος Alzheimer σε όλα της τα στάδια, η σκλήρυνση κατά πλάκας, η νόσος Πάρκινσον καθώς και η πλευρική αμυτοτροφική σκλήρυνση επηρεάζουν το πάχος και τον όγκο του αμφιβληστροειδή στην περιοχή της ωχράς κηλίδας και περί της οπτικής θηλής. Γίνεται προσπάθεια προκειμένου να ταυτοποιηθούν βιοδείκτες του αμφιβληστροειδή, ικανοί να καταστήσουν την οπτική τομογραφία συνοχής μία αξιόπιστη επικουρική εξεταστική μέθοδο στην πρώιμη διάγνωση ασθενών με Ήπια Νοητική Διαταραχή (ΗΝΔ). Αυτό είναι πολύ σημαντικό αν αναλογιστεί κανείς ότι ασθενείς με ΗΝΔ μεταπίπτουν σε νόσο Alzheimer και ότι η νόσος Alzheimer είναι η συνηθέστερη μορφή άνοιας στον κόσμο. Θα ήταν σημαντικό έγκαιρα να διαγνώσουμε τους ασθενείς με ΗΝΔ και να εντοπίσουμε επίσης έγκαιρα αυτούς που έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να μεταπέσουν σε νόσο Alzheimer ώστε έγκαιρα και στο μέτρο του δυνατού να ανακόψουμε την πορεία της νόσου, εκμεταλλευόμενοι τις δυνατότητες πρόληψης που διαθέτουμε. Προς αυτήν τη κατεύθυνση κινούμενοι, πολλοί ερευνητές στράφηκαν στη χρήση της οπτικής τομογραφίας συνοχής προς αναζήτηση τομογραφικών βιοδεικτών προς επίτευξη των παραπάνω στόχων. Στην περίπτωση ασθενών με ΗΝΔ τα αποτελέσματα των μελετών είναι αντικρουόμενα, ενώ σε ασθενείς αρχόμενου σταδίου νόσο Alzheimer η λέπτυνση του αμφιβληστροειδή θεωρείται σχεδόν δεδομένη.Προσπαθήσαμε με τη χρήση οπτικής τομογραφίας συνοχής υψηλής ευκρίνειας να διαπιστώσουμε αν και κατά πόσο το πάχος και ο όγκος του αμφιβληστροειδή μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως βιοδείκτες για την έγκαιρη διάγνωση και περαιτέρω παρακολούθηση ασθενών με ΗΝΔ, καθώς και να συσχετίσουμε αυτές τις αλλοιώσεις του αμφιβληστροειδή με το επίπεδο γνωστικής λειτουργίας.Με τη χρήση οπτικής τομογραφίας συνοχής υψηλής ευκρίνειας μετρήσαμε το πάχος της στιβάδας των νευρικών του αμφιβληστροειδή περί την οπτική θηλή, το πάχος και τον όγκο του αμφιβληστροειδή στις περιοχές της ωχράς κηλίδας, το πάχος του αθροίσματος των τριών έσω στιβάδων του αμφιβληστροειδή (στιβάδα νευρικών ινών+στιβάδα γαγγλιακών κυττάρων+έσω δικτυωτή στιβάδα= Σύμπλεγμα Γαγγλιακών Κυττάρων, ΣΓΚ) στην περιοχή της ωχράς κηλίδας, μετρήσαμε το ποσοστό εστιακής απώλειας όγκου του ΣΓΚ στην περιοχή της ωχράς κηλίδας, το ποσοστό γενικευμένης απώλειας όγκου του ΣΓΚ στην περιοχή της ωχράς κηλίδας και προσπαθήσαμε να συσχετίσουμε τα παραπάνω με το επίπεδο γνωστικής λειτουργίας.Διαπιστώσαμε σε ασθενείς με ΗΝΔ στατιστικά σημαντική μείωση του συνολικού πάχους της στιβάδας των νευρικών του αμφιβληστροειδή περί της οπτικής θηλής (Mann-Whitney test, p: 0.001, μέσος όρος πάχους RNFL overall σε ασθενείς με ΗΝΔ 35.53μm και σε υγιή άτομα 55.40μm), στατιστικά σημαντική μείωση της στιβάδας των νευρικών ινών του αμφιβληστροειδή στο κροταφικό τεταρτημόριο της οπτικής θηλής (Mann-Whitney test, p:0.001, μέσος όρος πάχους RNFL temporal σε ασθενείς με ΗΝΔ 35.63μm και σε υγιή άτομα 55.13μm). Επίσης, η εργασία μας κατέγραψε στατιστικά σημαντική αύξηση του ποσοστού (%) εστιακής απώλειας όγκου του συμπλέγματος τω γαγγλιακών κυττάρων στην περιοχή της ωχράς κηλίδας σε ασθενείς με ΗΝΔ συγκριτικά με υγιή άτομα (Mann-Whitney test, p: 0.001, ποσοστό απώλειας σε ασθενείς με ΗΝΔ 47,50% και σε υγιή άτομα 19,50%).Χρησιμοποιώντας τη στατιστική δοκιμασία Spearman’s rho σε ασθενείς με ΗΝΔ δε διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ μείωσης του πάχους και του όγκου των στιβάδων του αμφιβληστροειδή και του επιπέδου γνωστικής λειτουργίας. Αντίθετα, χρησιμοποιώντας την ίδια στατιστική δοκιμασία σε υγιή άτομα ελέγχου βρέθηκε στατιστικά σημαντική θετική συσχέτιση μεταξύ του πάχους και του όγκου του αμφιβληστροειδή και του επιπέδου γνωστικής λειτουργίας. Πιο συγκεκριμένα, βρέθηκε στατιστικά σημαντική θετική συσχέτιση μεταξύ:- πάχους (μm) του έσω άνω (correlation coefficient r, συντελεστής συσχέτισης r: 0.821, p: 0.001), έσω ρινικού (r: 0.593, p: 0.006), έσω κάτω (r: 0.529, p: 0.017) και έσω κροταφικού τεταρτημορίου της ωχράς κηλίδας (r: 0.731, p: 0.0001, του έξω άνω (r: 0.685, p:0.001) και έξω κροταφικού (r: 0.738, p: 0.001) τεταρτημορίου της ωχράς κηλίδας.- όγκου (mm3) του έσω άνω (r: 0.576, p: 0.008), έσω ρινικού (r: 0.720, p: 0.001), έσω κάτω (r: 0.647, p: 0.002) και έσω κροταφικού (r: 0.494, p: 0.027)τεταρτημορίου της ωχράς κηλίδας, του έξω άνω (r: 0.684, p: 0.001) και έξω κροταφικού (r: 0.829, p:0.001) τεταρτημορίου της ωχράς κηλίδας. - πάχους (μm) στιβάδας νευρικών ινών στο κροταφικό τεταρτημόριο πειθηλαία (RNFL temporal)(r: 0.683, p: 0.001)- μέσου πάχους (average thickness) (μm) στιβάδας συμπλέγματος γαγγλιακών κυττάρων (Retinal Nerve Fiber Layer+Ganglion Cell Layer+Inner Plexiform Layer=Ganglion Cell Complex, GCC) (r: 0.701, p:0.001)- πάχους(μm) GCC στις άνω περιοχές της ωχράς κηλίδας (r: 0.774, p:0.001)- ποσοστού(%) γενικευμένης απώλειας όγκου συμπλέγματος γαγγλιακών κυττάρων (Ganglion Cell Complex Global Volume Loss, GVL%)στην περιοχή της ωχράς κηλίδας (r: 0.720, p: 0.002) – και επιπέδου γνωστικής λειτουργίας σε υγιή άτομα της ομάδας ελέγχουΗ οπτική τομογραφία συνοχής αποτελεί μία εύκολη, οικονομική και φιλική προς τον ασθενή εξεταστική μέθοδο. Απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση προς προσδιορισμό αξιόπιστων βιοδεικτών που θα βοηθούν στην έγκαιρη διάγνωση και παρακολούθηση της νόσου.