Το χριστιανικό ορθόδοξο φρόνημα των αγωνιστών του 1821
Authors: Γκέρτσιου Δάφνη 
Published: November 2023

Η εμβάθυνση στην προσωπικότητα και τον χαρακτήρα των ηρώων του 1821, μέσα από τη διάσταση της Ορθόδοξης πίστης, αποτελεί πτυχή που παραβλέφθηκε από την επιστημονική έρευνα στην πορεία των διακοσίων χρόνων από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης. Η εμβάθυνση αυτή είναι ένας καλός τρόπος και μια καλή αφορμή για να κατανοήσουμε τα γεγονότα της περιόδου, να αποφευχθούν οι παρανοήσεις και να απομακρυνθεί το πέπλο του μύθου που πολλές φορές αλλοιώνει την πραγματικότητα και επιβαρύνει τη ρεαλιστική και ψύχραιμη ματιά των γεγονότων. Η ορθόδοξη χριστιανική διάσταση στη ζωή και το έργο των πρωταγωνιστών της Επανάστασης, μας βοηθά να προσεγγίσουμε τον χαρακτήρα της ίδιας της Επανάστασης, τη νοοτροπία μιας ολόκληρης εποχής, τις συνήθειες, τις αξίες και τις σταθερές αναφορές, προβαίνοντας σε μια συνολική αξιολόγησή . Μας βοηθά να κατανοήσουμε τα βαθύτερα κίνητρα του αγώνα και να προσεγγίσουμε την ανθρώπινη και ταπεινή πλευρά των μεγάλων αναστημάτων του αγώνα. Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης βεβαιώνει τα παραπάνω, αναφέροντας ότι οι αγωνιστές έπιασαν τα όπλα πρωτίστως υπέρ πίστεως και έπειτα υπέρ πατρίδος. Σε μια εποχή που το θρησκευτικό πνεύμα υποτιμάται και βάλλεται, η ανάδειξη αυτού του στοιχείου της θρησκευτικής πίστης, ως πρωτεύοντος στην προσωπικότητα των πρωταγωνιστών της Επανάστασης, δίνει την αφορμή να στοχαστούμε, να αναλογιστούμε και να προβληματιστούμε σχετικά με ορισμένες στάσεις ζωής που ίσως δεν συμβαδίζουν με τον υλιστικό, χρησιμοθηρικό, μηχανιστικό, απόλυτα λογικό και καθόλου πνευματικό τρόπο της σύγχρονης ζωής . Θα περίμενε κανείς ότι η σχέση των αγωνιστών με την πίστη αποτελεί υπόθεση προσωπική, ιδιωτική, μυστική, όπως συμβαίνει ίσως και στην εποχή μας, αποτέλεσμα μιας προτεσταντικής αντίληψης που δυστυχώς μας επιβλήθηκε ως μιμητισμός με το πέρας λίγων μόνο ετών από την Επανάσταση. Σύμφωνα με την χριστιανική Ορθόδοξη αντίληψη, η πίστη είναι μυστική ως μυστήριο, αλλά δεν είναι κρυφή. Για τους αγωνιστές η πίστη αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της ύπαρξής τους, γι’ αυτό δεν χάνουν την ευκαιρία να την εκδηλώνουν απροκάλυπτα και φανερά σε όλες τις στιγμές του βίου τους· παραδέχονται ότι οτιδήποτε πετυχαίνουν το οφείλουν στην πρόνοια, στη μεσολάβηση και την ενίσχυση του Θεού, επικαλούνται τη θεία εύνοια πριν τη μάχη και δεν ξεχνούν να αποδώσουν ευχαριστίες και τιμές μετά την πολυπόθητη νίκη. Συμμετέχουν σε τελετές, προσεύχονται, αποδίδουν τιμές σε ιερείς και προστρέχουν στην πνευματική τους βοήθεια, επικαλούνται τους αγίους, εκδηλώνοντας μια οικειότητα και φιλικότητα προς αυτούς και δεν παραλείπουν να υπόσχονται τάματα και να κάνουν αφιερώσεις. Όλα αυτά συνηγορούν σε μία πηγαία και αυθεντική βίωση της χριστιανικής ορθόδοξης πίστης και λατρείας . Οι αγωνιστές παραδίδονται πλήρως στη θεία ασφάλεια και δικαιοσύνη, προβάλλουν ταπεινή αφοσίωση και συγκατανεύουν στην αγάπη και τους νόμους του Θεού. Φαίνεται ότι η πίστη τους στον Θεό αποτελεί συστατικό στοιχείο της ιδιοσυστασίας του προσώπου τους, καθορίζει την ύπαρξή τους, δίνει θεμελιώδη ταυτότητα στον χαρακτήρα τους και συνέχει ό,τι έχει σχέση με αυτόν: τις αποφάσεις τους, τις προσδοκίες, τους στόχους, την επικοινωνία και τις σχέσεις τους με τους άλλους, το αξιακό τους σύστημα, την κοσμοθεωρία τους, την οπτική, τις θέσεις και τις αρχές που έχουν για τη ζωή.