Γιώργος Σισιλιάνος
Authors: Χριστοπούλου Σταυρούλα 
Published: August 2021

Ο Γιώργος Σισιλιάνος (1920-2005) είναι ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του ελληνικού μουσικού μοντερνισμού. Η παρούσα διατριβή επικεντρώνεται σε δύο βασικούς στόχους. Πρώτον, τεκμηριωμένη βιογράφηση του συνθέτη, η οποία βασίζεται σε εκτεταμένη αρχειακή έρευνα και περιλαμβάνει την οικογενειακή του καταγωγή, τις σπουδές του, την προσωπική του ζωή και τη δράση του στον χώρο της δημόσιας μουσικής ζωής. Δεύτερον, ολοκληρωμένη παρουσίαση του έργου του συνθέτη που εστιάζει στην ανάλυση, την εκτέλεση και την πρόσληψη, καθώς και τις ιδεολογικές και αισθητικές παραδοχές που διαμόρφωσαν την, κατεξοχήν μοντερνιστική, στάση του. Επίσης, επιχειρείται η τοποθέτηση της ζωής, της δράσης και του έργου του συνθέτη στο ελληνικό και διεθνές ιστορικό και πολιτισμικό πλαίσιο. Τρία έργα από τη μεσαία δημιουργική περίοδο του Σισιλιάνου αναλύονται ενδελεχώς: α) το Κοντσέρτο για Ορχήστρα, έργο 12 (1954) (ανάλυση του 1ου και του 3ου μέρους), το πρώτο έργο στο οποίο χρησιμοποίησε τη δωδεκάφθογγη μέθοδο και το έργο με το οποίο καθιερώθηκε ως ένας νέος μοντερνιστής συνθέτης, β) το Τέταρτο Κουαρτέτο, έργο 28 (1967) στο οποίο κορυφώνεται η τάση του συνθέτη για εκτεταμένο προσυνθετικό σχεδιασμό και χρήση σειραϊκών τεχνικών, γ) οι Etudes Compositionnelles, έργο 32 (1974) στις οποίες συνυπάρχουν η σειραϊκή οργάνωση του υλικού με πιο ‘ελεύθερες’ τεχνικές (προετοιμασμένο πιάνο, απροσδιοριστία, χρήση δάνειου υλικού, κ.ά.). Η επιλογή των έργων έγινε με βάση τις τρεις αντίστοιχες τεχνικές που προέρχονται από τον μουσικό μοντερνισμό και με στόχο να καταδειχθούν οι βασικες επιρροές που δέχθηκε ο συνθέτης καθώς και ο τρόπος με τον οποίο τις ενσωμάτωσε στο έργο του. Εκτός απο τις τρεις διεξοδικές αναλύσεις, γίνεται αναφορά σχεδόν σε όλα τα έργα του συνθέτη και δίνεται κατά περίπτωση έμφαση στις συνθήκες κάτω από τις οποίες έγινε η σύνθεσή τους, στην τεχνική που έχει χρησιμοποιηθεί, σε θέματα εκφραστικού περιεχομένου και σε ζητήματα εκτέλεσης και πρόσληψης. Ειδικά σε ό,τι αφορά το ζήτημα της πρόσληψης έχει χρησιμοποιηθεί μεγάλος αριθμός μουσικοκριτικών σημειωμάτων –πολλά παρατίθενται αυτούσια– τα οποία συμβάλλουν στη σκιαγράφηση των διαφορετικών, συχνά αντίπαλων τάσεων που διαμόρφωσαν το περιβάλλον του συνθέτη. Η μουσική ταυτότητα του Σισιλιάνου διαμορφώθηκε σε μεγάλο βαθμό από τις επιρροές που δέχθηκε από τα σύγχρονα μουσικά ρεύματα έστω και αν δεν ακολούθησε δογματικά κανένα σπό αυτά και από την προσπάθειά του να προσδιορίσει το ελληνικό στοιχείο στο έργο του. Η ‘ελληνικότητα’ στο έργο του ανιχνεύεται κατ’ αρχάς στην προσέγγιση, με την πρόθεση της ριζικής ανανέωσης, της Εθνικής Σχολής και στη συνέχεια στην ενασχόλησή του με την αρχαία ελληνική γραμματεία, η οποία συνδέθηκε με τις δια βίου αναζητήσεις του και με την προσπάθειά του να δημιουργήσει ένα πεδίο συνάντησης του μουσικού μοντερνισμού και της ελληνικής αρχαιότητας. Οι αισθητικές και ιδεολογικές πτυχές της πορείας αυτής, που καθορίστηκε από την ανάγκη για προσωπική έκφραση, από τη συνεχή ‘αναμέτρηση’ με τη δυτική παράδοση και την αναζήτηση της εθνικής ταυτότητας, πάντα όμως τοποθετούμενης στο πλαίσιο της διεθνούς μουσικής κοινότητας, ‘φυσικού’ χώρου του Σισιλιάνου, γίνονται φανερές στα θεωρητικά κείμενα του συνθέτη, που έχουν χρησιμοποιηθεί στην παρούσα διατριβή. Ακόμα, η διατριβή περιλαμβάνει τον πλήρη αναλυτικό χρονολογικό Κατάλογο Έργων του συνθέτη και συμπληρώνεται από μια εκτενή δημοσίευση πηγών που μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο έρευνας για τους επόμενους μελετητές.