Η εμπορία ανθρώπων στο πλαίσιο του διεθνούς και ευρωπαϊκού δικαίου προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου
Authors: Κυριαζή Σταματία 
Published: January 2014

Η εμπορία ανθρώπων είναι ποινικό αδίκημα που στρέφεται κατά προσώπων των θυμάτων, θίγοντας την αξιοπρέπεια και την ανθρώπινη άξια τους. Ωστόσο το φαινόμενο είναι πολυδιάστατο και άπτεται πολλών κλάδων δίκαιου και πολλών κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών φαινομένων. Η διατριβή επιδιώκει να αντιμετωπίσει το θέμα σφαιρικά και να αναδείξει τις δυο κύριες προσεγγίσεις ως προς την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων, την κατασταλτική και την ανθρωποκεντρική. Η πρώτη που επικράτησε μέχρι πρόσφατα εστιάζει στην ποινική καταστολή της εμπορίας ανθρώπων και επιδιώκει να την αντιμετωπίσει στο πλαίσιο της διαχείρισης της μετανάστευσης και της καταπολέμησης του οργανωμένου εγκλήματος. Η δεύτερη, αποδίδει έμφαση στην παραβίαση των θεμελιωδών δικαιωμάτων των θυμάτων που συντελείται στο πλαίσιο της εμπορίας ανθρώπων και υπογραμμίζει την προτεραιότητα που πρέπει να δοθεί στην προστασία τους, την αποκατάστασή τους και την πρόληψη του φαινομένου. Στο πρώτο μέρος της διατριβής, παρουσιάζονται τα χαρακτηριστικά της κατασταλτικής προσέγγισης όπως απορρέουν από τα κυρία εφαρμοστέα διεθνή κείμενα και το παράγωγο δίκαιο της ΕΕ και αναδεικνύονται οι ελλείψεις της προσέγγισης αυτής και η αδυναμία της να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά το φαινόμενο. Με αυτά τα δεδομένα στο δεύτερο μέρος εξετάζονται τα επιμέρους θεμελιώδη δικαιώματα του ανθρώπου που παραβιάζονται στο πλαίσιο της εμπορίας ανθρώπων και αναδεικνύονται οι υποχρεώσεις των κρατών να προστατεύσουν τα θύματα εμπορίας όπως αυτές απορρέουν από τα εφαρμοστέα κείμενα. Τέλος, αναδεικνύεται η στροφή της διεθνούς κοινότητας καθώς και της ΕΕ προς μια ανθρωποκεντρική προσέγγιση τόσο σε κανονιστικό όσο και σε θεσμικό επίπεδο. Η διεθνολογική προσέγγιση επελέγη δεδομένης της εμβέλειας και της σημασίας των προσφάτων κανονιστικών κείμενων που ρυθμίζουν το ζήτημα και του διασυνοριακού χαρακτήρα του αδικήματος. Στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου, η εμπορία ανθρώπων μελετάται σε παγκόσμιο και περιφερειακό επίπεδο. Ως προς το τελευταίο έμφαση αποδίδεται στον ευρύτερο χώρο της Ευρώπης δεδομένης της έντονης κανονιστικής ρύθμισης του φαινομένου στην Ευρώπη αλλά και της γεωγραφικής θέσης της Ελλάδας. Επειδή δε η ΕΕ έχει θεσπίσει και επικαιροποιήσει το κανονιστικό και θεσμικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση της εμπορίας ανθρώπων, έμφαση αποδίδεται και στη σχετική κοινοτική νομοθεσία. Η μελέτη λοιπόν εξετάζει την αντιμετώπιση π.χ. εμπορίας ανθρώπων διατρέχοντας τρία επάλληλα επίπεδα, το παγκόσμιο, το περιφερειακό και το κοινοτικό. Χρησιμοποιώντας ως πήγες τα διεθνή συμβατικά κείμενα το παράγωγο δίκαιο της ΕΕ, σχετικές εθνικές νομοθεσίες, μη δεσμευτικά κείμενα διεθνών οργανισμών, έρευνες, μελέτες και εκθέσεις οργάνων διεθνών οργανισμών της ΕΕ και μη κυβερνητικών οργανώσεων, πλήθος βιβλίων και σχετικών άρθρων καθώς και νομολογία διεθνών δικαιοδοτικών και οιονεί δικαιοδοτικών οργάνων, η διατριβή καταδεικνύει τις ελλείψεις της κατασταλτικής προσέγγισης και την ανάγκη υιοθέτησης ανθρωποκεντρικής προσέγγισης τόσο για την προστασία των θυμάτων, όσο και για την μέσω αυτής εξυπηρέτηση της ποινικής καταστολής του αδικήματος και της τιμωρίας των δραστών.