ТҮРКМЕНДЕРДІҢ ДИНГ МҰНАРАЛАРЫ (XIX ҒАСЫР МАТЕРИАЛДАРЫ НЕГІЗІНДЕ)
Authors: Атдаев С.Дж. , Маммедова Б.Дж. 
Published: September 2024

Крепости составляют неотъемлемую часть общественной, хозяйственной и политической жизни туркмен.Эффективную защиту от неприятеля и обзор окрестностей давали угловые башни. Небольшие укрепления возводились без башен или имели ее за пределами стен. Изолированные башни носили название«динг». Строились динги на приусадебных участках, а также на хлебных полях.Археологические работы в этом направлении были выполненыеще в середине XX века. Однако в дальнейшем исследование памятниковXVIII-XIX вв., за единичным исключением, можно сказать, не велось. Мы, в свою очередь, попытались взглянуть на эту проблему более обширнои внести свой вклад в освещение данного вопроса. Сведения о дингах часто встречаются в источниках XIX века. Изучение документов,записок и отчетов российских чиновников и военных инженеров,дает возможность создать общую картину рассматриваемой темы. Сопоставление археологического и источниковедческого материалаи их анализ позволят классифицировать типы и виды башен. Правильная оценка полученного результата поможет указать на их функционирование в военное время и бытовое назначение в обычнойбытовой жизни общества.Ключевые слова: башня, динг, крепость, кирпич-сырец, пахса, гуваляк, тумба, караульные вышки, полевые и приусадебные башенки

Бекіністер түркімендердің әлеуметтік, экономикалық және саяси өмірінің ажырамас бір бөлігін құрайды. Бұрыштық мұнаралартерриториялық аймақты толық бақылауда ұстау үшін және жаудан тиімді қорғануда маңыздылығы жоғары болды. Шағын бекіністермұнарасыз тұрғызылды немесе қабырғалардың сыртында бөлек салынды.Оқшауланған мұнаралар «динг» деп аталды. Дингтар жеке учаскелерде,сондай-ақ астық алқаптарында салынды. Бұл бағыттағы археологиялықжұмыстар XX ғасырдың ортасында жүргізілген болатын. Алайда, XVIII-XIX ғасырлардағы тарихи құнды ескерткіштердің бірі болған мұнаралар туралы терең зерттеулер жүргізілмегенін көруімізге болады. Біз өз кезегімізде бұл мәселенің тарихын тереңірек қарастырып, үлес қосуға тырыстық. Динг мұнаралары туралы мәліметтер XIX ғасырдағыдереккөздерінде жиі кездеседі. Ресейлік шенеуніктердің есеп жазбаларыжәне әскери инженерлердің құжаттары қарастырып отырған тақырыптыңжалпы көрінісін жасап, терең зерттеуе негіз болды. Археологиялық және бастапқы материалдарды салыстыру және оларды талдау мұнаралардыңтүрлері мен құрылысына қарай топтауға мүмкіндік береді. Алынғанзерттеу нәтижелерін дұрыс бағалау мұнаралардың соғыс уақытындағықызметін және қоғамның қарапайым күнделікті өміріндегі негізгі мақс айқындауға көмектесті.

Fortresses form an integral part of the social, economic and political life of the Turkmens. Corner towers provided effective protection from the enemy and visibility of the surrounding area. Small fortifications were built without towers or had them outside the walls. The isolated towers were called dings. Dings were also built on personal plots, as well as in grain fields.Archaeological work in this direction was carried out in the middle of the 20th century. However, further research into the monuments of the 18th-19thcenturies, with a single exception, was not carried out. We, in turn, tried to look at this problem more broadly and make our contribution to highlighting this issue. Information about dings is often found in sources of the 19th century. Studyingdocuments, notes and reports of Russian officials and military engineers makes it possible to create an overall picture of the topic under consideration. A comparison of archaeological and source material and their analysis will make it possible to classify the types of towers. A correct assessment of the result obtained will help indicate their functioning in wartime and their everydaypurpose in the ordinary everyday life of society.