Μοντέλα διασφάλισης ποιότητας στη διοίκηση σχολικών μονάδων της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης
Authors: Καπλάνη Γιαννούλα 
Published: August 2023

Τα τελευταία χρόνια γίνεται ολοένα και πιο επιτακτική η ανάγκη για βελτίωση της ποιότητας της παρεχόμενης εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Οι όποιες προσπάθειες, μικρές ή μεγάλες χαρακτηρίστηκαν από αστοχίες και αναβολές, αφού ουσιαστικά δεν κατάφεραν ποτέ να αποτυπώσουν με σαφήνεια την αποτελεσματικότητα των ενεργειών τους, ώστε να προσφέρουν ένα αποθετήριο τεχνογνωσίας, το οποίο να διαχέεται διαχρονικά, κάθετα και οριζόντια σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης. Οι πολιτικές δυνάμεις παρά την υποστήριξη που λαμβάνουν από την Ε.Ε. απέφυγαν να ακολουθήσουν με γενναιότητα μια κοινή πορεία, έναν στρατηγικό σχεδιασμό που να στοχεύει καίρια στον πυρήνα των βελτιωτικών δράσεων, με διάθεση υπευθυνότητας, αλληλεγγύης, συνεργασίας και αποφασιστικότητας. Η διαφορετική αυτή οπτική αποτυπώνεται διαχρονικά στην εκπαιδευτική διαδικασία, με τους εκπαιδευτικούς να αδυνατούν να κληροδοτήσουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο και τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους, το δικό τους μαθησιακό αποτύπωμα στους άμεσα επωφελούμενους, δηλαδή τους μαθητές και τις μαθήτριές τους. Η κουλτούρα ποιότητας μεταξύ των μελών της εκπαιδευτικής ιεραρχίας συνοδεύεται συχνά με επιφυλακτικότητα και, έτσι, σε συνδυασμό με την απουσία ουσιαστικών επιμορφωτικών δράσεων, αναστέλλονται οι προοπτικές για καινοτομία και δημιουργικότητα. Επικοινωνιακά κενά, ελλιπής σχεδιασμός εκπαιδευτικών δράσεων και αόριστα χρονοδιαγράμματα απέδειξαν ότι μπορούν να καταστούν σημαντικά εμπόδια στην υλοποίηση βελτιωτικών δράσεων για τη διοικητική, εκπαιδευτική και παιδαγωγική διαδικασία που επιτελείται μέσα σε μια σχολική μονάδα. Κλειδί για την αντιμετώπιση όλων των παραπάνω αποτελεί ο εντοπισμός του κατάλληλου μοντέλου διασφάλισης ποιότητας για την εκπαίδευση, το οποίο να βασίζεται στις αρχές της Διοίκησης Ολικής Ποιότητας, αλλά και ο ορθός τρόπος εφαρμογής του.Η παρούσα έρευνα, λοιπόν, σκοπό έχει να αναδείξει ένα συγκεκριμένο μοντέλο, το ευρωπαϊκό μοντέλο διασφάλισης ποιότητας EFQM, το οποίο έχει ήδη δοκιμαστεί στην εκπαίδευση από άλλες - κυρίως ευρωπαϊκές - χώρες, και να υποστηρίξει την αποτελεσματικότητά του στις σχολικές μονάδες της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης της Ελλάδας (Νηπιαγωγεία και Δημοτικά Σχολεία). Για τον σκοπό αυτό διεξάγεται ποσοτική έρευνα σε διευθυντές-ντριες/ προϊστάμενους-ες, αλλά και σε εκπαιδευτικούς των σχολικών μονάδων της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην Ελλάδα (Νηπιαγωγεία και Δημοτικά Σχολεία). Η έρευνα διεξήχθη σε πανελλαδικό επίπεδο μέσω της συγκέντρωσης ενός αντιπροσωπευτικού δείγματος 498 ερωτηματολογίων. Πιο συγκεκριμένα, συγκεντρώθηκαν 231 ερωτηματολόγια από διευθυντές-ντριες/προϊσταμένους-ες και 267 από εκπαιδευτικούς. Το ερωτηματολόγιο που τους χορηγήθηκε μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας διεξαγωγής ερευνών Question Pro ήταν το EFQM (European Foundation for Quality Management), προσαρμοσμένο στην ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα. Σημαντικά ευρήματα συλλέχθηκαν, επίσης, από τη συγκριτική μελέτη των ερωτηματολογίων των διευθυντών-ντριών/προϊστάμενων με τα αντίστοιχα των εκπαιδευτικών.Ειδικότερα, η παρούσα έρευνα σκοπό έχει να παρουσιάσει και να επικυρώσει το πλαίσιο εφαρμογής του μοντέλου EFQM, αλλά και να συνδέσει τα Κριτήρια Προϋποθέσεις (Ηγεσία, Στρατηγική, Άνθρωποι, Μέσα & Πόροι και Διαδικασίες: Διοικητικές, Εκπαιδευτικές και Παιδαγωγικές) με τα Αποτελέσματα (Αποτελέσματα Γονέων & Μαθητών-τριών, Αποτελέσματα Ανθρώπων, Αποτελέσματα Κοινωνίας και Συνολικά Αποτελέσματα Σχολικής Μονάδας), αντανακλώντας την ετοιμότητα και την αποτελεσματικότητα της σχολικής μονάδας κατά τη διαδικασία της αυτοαξιολόγησης. Με βάση προηγούμενες προσεγγίσεις που χρησιμοποίησαν το μοντέλο SmartPLS στην εκπαίδευση, η έρευνα παρέχει ευρήματα για το πώς τα βασικά κριτήρια του EFQM συνδέονται μεταξύ τους, όταν εφαρμόζονται στο πλαίσιο της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Τα ευρήματα τεκμηριώνουν ότι τα κριτήρια EFQM συνδέονται, όντως, τόσο άμεσα όσο και έμμεσα. Η επικύρωση του προτεινόμενου μοντέλου υποστηρίζει ότι το συγκεκριμένο, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο για συνεχή αξιολόγηση, μέτρηση και βελτίωση των διαδικασιών διαχείρισης των σχολικών μονάδων της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, προκειμένου να επιτευχθούν τα κατάλληλα βελτιωτικά μέτρα στα Συνολικά Αποτελέσματα. Η ποιοτική έρευνα που ακολούθησε σε στελέχη της εκπαίδευσης, διευθυντές-ντριες/προϊστάμενους-ες και σε εκπαιδευτικούς, σκοπό είχε να μετρήσει τις συχνότητες και τα ποσοστά εμφάνισης των φαινομένων της ποσοτικής έρευνας που προηγήθηκε, όπως επίσης και να αναλύσει ή να εξηγήσει τους λόγους εμφάνισης των δεδομένων αυτών.