Η ανάπτυξη του θρησκευτικού - προσκυνηματικού τουρισμού στα νησιά του Βορείου Αιγαίου
Authors: Πουλάκη Πανωραία 
Published: September 2021

Αντικείμενο της παρούσας διδακτορικής διατριβής με τίτλο «Η Ανάπτυξη του Θρησκευτικού -Προσκυνηματικού Τουρισμού στα νησιά του Βορείου Αιγαίου» είναι η διερεύνηση και ερμηνεία των απόψεων και αντιλήψεων των εμπειρογνωμόνων του τουρισμού αναφορικά με τις προοπτικές ανάπτυξης του θρησκευτικού-προσκυνηματικού τουρισμού στην Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου και ειδικότερα στα νησιωτικά συμπλέγματα Λέσβο, Σάμο και Χίο. Ο κύριος στόχος της έρευνας είναι να καταστεί εφικτή η ζητούμενη αξιοποίηση των ευρημάτων της εμπειρικής έρευνας αναφορικά με την ανάπτυξη του θρησκευτικού-προσκυνηματικού τουρισμού στην ακριτική Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου. Ως γνωστόν, η τουριστική ανάπτυξη νησιωτικών περιοχών αποτελεί αντικείμενο έντονου προβληματισμού λόγω της γεωγραφικής ιδιομορφίας που τις χαρακτηρίζει.Ο σκοπός της συγκεκριμένης διατριβής είναι να αναπτυχθεί ο θρησκευτικός-προσκυνηματικός τουρισμός στα νησιά του Βορείου Αιγαίου στο πλαίσιο της ενδογενούς τουριστικής ανάπτυξης αναδεικνύοντας μια ιδιαίτερη περιοχή με πλούσια ιστορική και θρησκευτική κληρονομιά λαμβάνοντας υπόψη και τα προβλήματα που αντιμετωπίζει λόγω της νησιωτικότητας και της γεωγραφικής απομόνωσης. Ο θρησκευτικός-προσκυνηματικός τουρισμός μπορεί να αποτελέσει μοχλό οικονομικής ανάπτυξης, καθώς ως δραστηριότητα αξιοποιεί το πολιτιστικό κεφάλαιο του παρελθόντος.Η διατριβή περιλαμβάνει δύο μέρη, που αποτελούνται συνολικά από οκτώ κεφάλαια. Ειδικότερα, στο πρώτο μέρος της διατριβής επιχειρείται η προσέγγιση του θεωρητικού υπόβαθρου ανάπτυξης του θρησκευτικού-προσκυνηματικού τουρισμού τόσο σε διεθνές, όσο και σε εθνικό επίπεδο και ειδικότερα στα νησιά της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου. Αρχικά παρουσιάζεται ο θρησκευτικός-προσκυνηματικός τουρισμός ως ειδική μορφή τουρισμού και δίνεται έμφαση στο εννοιολογικό περιεχόμενό του, στην ιστορική εξέλιξη του προσκυνηματικού ταξιδιού και στη σχέση του με τον πολιτιστικό. Επισημαίνεται η διάκριση που έχει επιχειρηθεί από πολλούς ερευνητές ανάμεσα στον θρησκευτικό τουρισμό και το προσκύνημα με έμφαση στα κίνητρα που εμπεριέχει το θρησκευτικό υπόβαθρο. Ακολουθεί η ιστορική εξέλιξη του θρησκευτικού-προσκυνηματικού τουρισμού σε παγκόσμια και εθνική κλίμακα και γίνεται λόγος για τα προσκυνήματα και τα ιερά θρησκευτικά κέντρα. Πραγματοποιείται παράλληλη αποτύπωση των θρησκευτικών, ιστορικών και πολιτιστικών μνημείων των νησιών της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου, καθώς διαθέτουν σπουδαία πολιτιστική κληρονομιά. Καταγράφεται η προσφορά και η ζήτηση, καθώς και η υπάρχουσα πολιτική ανάπτυξης του τουρισμού γενικά στην ακριτική Περιφέρεια. Ο εν λόγω θεωρητικός στόχος προσεγγίζεται με τα δευτερογενή στοιχεία που προέκυψαν από την διεθνή και ελληνική βιβλιογραφία και αρθρογραφία. Στο δεύτερο μέρος της διατριβής παρουσιάζεται το εμπειρικό πεδίο έρευνας που διεξήχθη με την εφαρμογή της μεθόδου Delphi στα νησιά Λέσβο, Σάμο και Χίο από τον Απρίλιο του 2016 έως τον Απρίλιο του 2017 με την υλοποίηση δύο γύρων ερωτήσεων, ώστε να εξεταστούν οι ερευνητικές υποθέσεις που σχετίζονται με την ανάπτυξη του θρησκευτικού-προσκυνηματικού τουρισμού στην Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου. Στην παρούσα έρευνα επιλέχθηκαν εμπειρογνώμονες που έχουν σχέση με την ανάπτυξη του θρησκευτικού-προσκυνηματικού τουρισμού, από τον χώρο της Εκκλησίας, της Πολιτείας και των Τουριστικών Πρακτορείων, με σκοπό να επισημανθούν οι προοπτικές ανάπτυξης της συγκεκριμένης ειδικής μορφής. Καταγράφονται αναλυτικά τα βήματα της ερευνητικής διαδικασίας με την εφαρμογή της μεθόδου Delphi και ακολουθεί η παράθεση των ευρημάτων που προέκυψαν από την Περιγραφική Στατιστική, τη Διμεταβλητή Ανάλυση (Διερεύνηση Συσχετίσεων ανά δύο Μεταβλητές), τον Συντελεστή Συσχέτισης Spearman και την Πολυμεταβλητή Ανάλυση, (Ανάλυση κατά Συστάδες), με τη χρήση του Στατιστικού Πακέτου SPSS 23 (Statistical Package for Social Sciences). Η διατριβή ολοκληρώνεται με την καταγραφή των συμπερασμάτων του θεωρητικού υπόβαθρου και του εμπειρικού πλαισίου και τα προτεινόμενα μέτρα πολιτικής για την ανάπτυξη του θρησκευτικού-προσκυνηματικού τουρισμού στην ακριτική Περιφέρεια, όπως προέκυψαν από τις απαντήσεις των ειδικών σε θέματα τουρισμού. Η παρούσα διατριβή επιχειρεί να διερευνήσει τις προοπτικές ανάπτυξης του θρησκευτικού-προσκυνηματικού τουρισμού σε μια νησιωτική Περιφέρεια με ποικίλες ιδιαιτερότητες, την ακριτική Περιφέρεια του Βορείου Αιγαίου. Η εκτενής δευτερογενής βιβλιογραφική και αρθρογραφική έρευνα καταδεικνύει τη σημαντική έλλειψη ερευνών που έχουν διεξαχθεί με αντικείμενο την αναπτυξιακή προσέγγιση αυτής της συγκεκριμένης μορφής τουρισμού στην Ελλάδα. Η επιστημονική συμβολή και η πρωτοτυπία της έρευνας έγκειται στα ακόλουθα κύρια σημεία: 1) Εξετάζεται για πρώτη φορά, μέσω του πεδίου έρευνας, η δυνατότητα ανάπτυξης του θρησκευτικού-προσκυνηματικού τουρισμού στην Ελλάδα και ειδικότερα στα νησιωτικά συμπλέγματα του Βορείου Αιγαίου. 2) Εξάγονται σημαντικά ευρήματα και συμπεράσματα, που προκύπτουν από τη γενική σύγκλιση απόψεων όλων των εμπειρογνωμόνων που δύνανται να συγκροτήσουν ένα πλαίσιο στρατηγικού σχεδιασμού συμβάλλοντας στην αειφόρο ανάπτυξη της περιοχής. Συμπερασματικά, οι προτάσεις και τα μέτρα πολιτικής, που προέκυψαν από την εμπειρική έρευνα, εφόσον ενταχθούν σε ένα ολοκληρωμένο και εξειδικευμένο πρόγραμμα τουριστικής ανάπτυξης, μπορούν να υλοποιηθούν σταδιακά και να συμβάλουν αποφασιστικά στην τουριστική ανάπτυξη της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου. Προς την κατεύθυνση αυτή, απαιτείται η συνεργασία όλων των αρμοδίων φορέων της Περιφέρειας για την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των φυσικών και πολιτιστικών πόρων που διαθέτουν τα νησιά της. Με τον κατάλληλο προγραμματισμό και τις στρατηγικές συνιστώσες ο θρησκευτικός-προσκυνηματικός τουρισμός δύναται να αποτελέσει την κινητήρια δύναμη της οικονομίας για την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου.