Административна реформа в условията на финансова криза в Гърция
Authors: Ιακωβίδης Ιωάννης 
Published: September 2021

Η μεταρρύθμιση είναι λέξη σύνθετη, γένους θηλυκού, γοητευτική και επομένως θα πρέπει να της δοθεί ιδιαίτερη σημασία και προσοχή, κάτι που στη χώρα μας δεν έχει γίνει τα τελευταία χρόνια ή ίσως καλύτερα θα έλεγα τις τελευταίες δεκαετίες. Η μεταρρύθμιση (reform) λοιπόν ως λέξη σύνθετη αποτελείται από τις λέξεις «μετά» και «ρύθμιση», δηλαδή σημαίνει κάτι που αλλάζει κάτι που εκ των υστέρων τροποποιείται, μετατρέπεται, ρυθμίζεται, επιλύει προβλήματα. Η έννοια δηλαδή παραπέμπει, σε ό,τι μετά-ρυθμίζεται οδηγώντας σε κάτι νέο, σε μια αλλαγή, όμως προς το καλύτερο, η οποία έρχεται ως επακόλουθο μιας ανάγκης για αλλαγή μιας κατάστασης, η οποία αποδείχθηκε λάθος, προβληματική, ελαττωματική ή το λιγότερο θα μπορούσαμε να πούμε ανεπαρκής για τα δεδομένα μιας συγκεκριμένης χρονικής στιγμής, αλλά και γενικότερα συγκυρίας. Η μεταρρύθμιση επιπλέον σημαίνει προσαρμογή σε μια κατάσταση, σε νέα δεδομένα, είναι πάντα θετική και αποσκοπεί στην καλύτερη λειτουργία ενός τρόπου, ενός μέσου, ενός συστήματος, προσδοκώντας κάτι περισσότερο, κάτι ποιοτικότερο, κάτι αποδοτικότερο για τους αποδέκτες μιας δράσης. H Μεταρρύθμιση, εξάλλου, σύμφωνα με τον Μπαμπινιώτη, είναι η μεταβολή ενός ρυθμού, ενός τρόπου λειτουργίας και οργάνωσης ενός συστήματος που έχει ως σκοπό την επίτευξη καλύτερου αποτελέσματος . Πραγματοποιήθηκαν αρκετές μεταρρυθμίσεις στη ροή της παγκόσμιας ιστορίας, σε πολλά επίπεδα και σε τομείς καθολικά διαφορετικούς μεταξύ τους. Έτσι, μεταρρύθμιση υπήρξε στη Θρησκεία με τον Μαρτίνο Λούθηρο και την Εκκλησιαστική Μεταρρύθμιση, μια κίνηση για την αναμόρφωση της Καθολικής Εκκλησίας που δημιούργησε τις προτεσταντικές εκκλησίες, μεταρρύθμιση υπήρξε στην Κοινωνία με τη Γαλλική Επανάσταση και τις πολιτικές ιδέες του Ζαν Ζακ Ρουσσώ , που επηρέασαν τη Γαλλική επανάσταση, η οποία κατήργησε τη Μοναρχία και αποτέλεσε σημείο αναφοράς για το μέλλον των κρατών της Ευρώπης, μεταρρύθμιση υπήρξε στην Εκπαίδευση με τις μεταρρυθμίσεις στα εκπαιδευτικά συστήματα, αλλά μεταρρύθμιση υπήρξε και πολύ νωρίτερα στην αρχαία Ελλάδα, στη δημοκρατική μεταρρύθμιση της Αθήνας, με τη Μεταρρύθμιση του Κλεισθένη.Βασικό στοιχείο αυτής της Διδακτορικής διατριβής είναι η διαπίστωση, μέσω της έρευνας και της παρουσίασης στοιχείων, της σχέσης που υπάρχει ανάμεσα στη Μεταρρύθμιση, τη Διοίκηση και την οικονομική κρίση που προέκυψε στην Ελλάδα από το έτος 2008, το πώς και με ποιο τρόπο η κρίση επηρέασε τη Διοικητική Μεταρρύθμιση αλλά και εάν τελικά έγινε ή όχι έως σήμερα κάποια Μεταρρύθμιση στη Διοίκηση ή απλώς είχαμε εξαγγελίες και ευχολόγια, κάτι που πολύ συχνά συμβαίνει στην Ελλάδα. Σημαντικό ρόλο σε ότι αφορά τις Μεταρρυθμίσεις στη Διοίκηση παίζει η αδράνεια και η ακινησία που παρατηρείται σε πολλά οικονομικά και κοινωνικά συστήματα λόγω της αβεβαιότητας που έχει να κάνει με όσους πιθανότατα θα είναι κερδισμένοι ή στην αντίθετη περίπτωση χαμένοι μετά από κάποια θεσμική μεταρρύθμιση. Οι ωφελημένοι, μη γνωρίζοντας από πριν σε ποια κατηγορία θα υπαχθούν μετά από κάποια μεταρρύθμιση και ουσιαστικά ευρισκόμενοι σε κατάσταση αβεβαιότητας, πιθανότατα να είναι αντίθετοι προς κάποια πιθανή μεταρρυθμιστική πρόταση. Η Μεταρρύθμιση επίσης, συνδέεται, σε βαθμό που να εξαρτάται άμεσα, με περιόδους κρίσης, κυρίως οικονομικής φύσης, κατά τις οποίες οι κοινωνίες έρχονται αντιμέτωπες με τον εαυτό τους, προβάλλοντας τις αδυναμίες τους και τα προβλήματά τους και παράλληλα επιβάλλοντας αλλαγές μέσω της μεταρρύθμισης, προσδοκώντας απαντήσεις στα προβλήματα αλλά και νέες πολιτικές προοπτικές. Από την άλλη μεριά υπάρχει η κρίση η οποία θεωρείται ως μια κατάσταση θα λέγαμε απλής ανάγκης έως και έκτακτης ανάγκης και την οποία θα πρέπει κάποιος να αντιμετωπίσει και να επιδιώξει την ομαλοποίηση, την εξισορρόπησή της και εν τέλει την επίλυσή της. Είναι μια αιφνίδια κατάσταση που δημιουργεί ένα πρόβλημα το οποίο και πρέπει να αντιμετωπιστεί τη στιγμή της δημιουργίας του. Η κρίση έχει κάποιες φορές προειδοποιητικά σημάδια και άλλες φορές είναι κάτι το ξαφνικό και συμβαίνει σε επιχειρήσεις, σε μια οικογένεια, σε έναν οργανισμό, σε μια υπηρεσία αλλά ακόμη και σε μια ολόκληρη χώρα. Ο Robert Heath αναφέρει χαρακτηριστικά ότι μια κρίση μπορεί να έχει σημάδια προειδοποίησης αλλά και να συμβεί πολύ ξαφνικά. Η κρίση, όπως αναφέρθηκε παραπάνω μπορεί να εμφανισθεί σε διάφορους τομείς της πολιτικής, κοινωνικής, αλλά και οικονομικής λειτουργίας και σε κάθε περίπτωση έχει κάποια αναγνωριστικά χαρακτηριστικά. Στην οικονομία, συγκεκριμένα, η κρίση σχετίζεται με συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας, με τη φάση της καμπής στους κύκλους και με τις φάσεις ανόδου και καθόδου της οικονομικής δραστηριότητας. Η οικονομική δραστηριότητα λοιπόν όταν βρίσκεται σε φάση καθόδου και σε φάση έλλειψης δραστηριότητας λέμε ότι βρίσκεται σε περίοδο κρίσης δηλαδή είναι μια περίοδος που χαρακτηρίζεται από μια συνεχή και εντεινόμενη μείωση της οικονομικής δραστηριότητας που περιλαμβάνει όλα τα μακροοικονομικά μεγέθη της οικονομίας από το εθνικό προϊόν, τις τιμές αλλά βασικά και τις επενδύσεις. Η οικονομία γενικότερα χαρακτηρίζεται από διακυμάνσεις οι οποίες και ορίζονται ως οι διαδοχικές αυξομειώσεις της οικονομικής δραστηριότητας μέσα σε μια οικονομία. Ονομάζονται και κυκλικές διακυμάνσεις ή οικονομικοί κύκλοι όπως αναφέραμε και παραπάνω και συχνά αναφέρονται ως «bysiness cycles». Έχει διαπιστώθηκε ότι οι οικονομικοί κύκλοι διαρκούν περίπου από 7 έως 11 χρόνια . Υπάρχει σύνδεση μεταξύ της κρίσης, για παράδειγμα στον οικονομικό τομέα, και της μεταρρύθμισης και των στοιχείων της έννοιας της κρίσης που με κάποιον τρόπο επηρεάζουν, θετικά ή αρνητικά τη μεταρρύθμιση σε ένα κράτος, αλλά και πώς; Στη λειτουργία του και σε επιμέρους στοιχεία της λειτουργίας του όπως για παράδειγμα η Διοίκηση ή η Δημόσια Διοίκηση; Προσπαθώντας να κατανοήσουμε την οικονομική κρίση στην Ελλάδα και την ανάγκη μεταρρυθμιστικής πολιτικής στη διοίκηση θα πρέπει να απαντήσουμε σε κάποια ερωτήματα τα οποία και θα μας κατευθύνουν στην πραγματοποίηση του σκοπού της έρευνα αυτής. Έτσι λοιπόν: Είναι η ανάγκη μεταρρύθμισης στη διοίκηση ένα από τα αποτελέσματα μιας κρίσης; και αν ναι, -Έχει υλοποιηθεί στην Ελλάδα μια τέτοια μεταρρύθμιση; -Τα τελικά αποτέλεσμά της είναι θετικά ή αρνητικά; -Ποιός ο ρόλος της οικονομικής κρίσης στη διαδικασία της μεταρρύθμισης; -Είναι η σημερινή δεινή οικονομική κατάσταση της χώρας συμπτωματική ή όχι; -Είναι ξαφνική και αναπάντεχη; Ή πρόκειται για μια ιστορική συνέχεια διαφόρων πολιτικών που ασκήθηκαν στο ελληνικό κράτος αλλά και της επιρροής των ξένων παραγόντων; -Πως συνδέεται η οικονομική κρίση με τη μεταρρύθμιση; -Έχει σχέση η πολιτική των κομμάτων και των προεκλογικών υποσχέσεων με την άσχημη οικονομική κατάσταση; Ποιος ο ρόλος της μεταρρυθμιστικής προσπάθειας στην εξυγίανση της διοίκησης και κατά συνέπεια της οικονομίας της χώρας; Δίνοντας απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα αλλά και σε άλλα που θα τεθούν κατά τη διάρκεια της έρευνας θα προσπαθήσουμε: 1. Να αποδώσουμε το ιστορικό περιβάλλον γύρω από το οποίο η χώρα οδηγήθηκε σε χρεοκοπία τις περιόδους 1827, 1843, 1893 και 1932 2. α περιγράψουμε και να αναλύσουμε την έννοια της μεταρρύθμισης στην Ελλάδα 3. Να αναλύσουμε την οικονομική κατάσταση της χώρας πριν τις χρεοκοπίες και κατά τη διάρκεια αυτών, αλλά και τη σημερινή και πως φτάσαμε ως εδώ 3.Να περιγράψουμε την πολιτική στο εσωτερικό της χώρας τόσο κατά τη διάρκεια των χρεοκοπιών όσο στη συνέχεια σήμερα 4. Να δείξουμε το ρόλο των Μεγάλων Δυνάμεων και του ξένου παράγοντα στις χρεοκοπίες της χώρας 5. Να περιγράψουμε τα βασικά στοιχεία που οδήγησαν την Ελλάδα στην οικονομική κρίση 6. Να συνδέσουμε την οικονομική κρίση με τη διοίκηση και με την αναγκαιότητα για την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων σε αυτήν, με σκοπό τη βελτίωση των δεικτών της οικονομίας 7.Να δείξουμε την επιρροή και την ανάμειξη των πολιτικών κομμάτων και των ακολουθούμενων πολιτικών των κυβερνήσεων, στην εμφάνιση της οικονομικής κρίσης και να αποδείξουμε την ανάγκη μεταρρυθμίσεων στη διοίκηση. H μεθοδολογία που θα χρησιμοποιηθεί στη συγκεκριμένη έρευνα είναι ποιοτική ανάλυση δεδομένων. Πιο συγκεκριμένα θα γίνει βιβλιογραφική ανασκόπηση των περιόδων των χρεοκοπιών αλλά και της σημερινής οικονομικής κατάστασης με ανάλυση γραπτού υλικού. Συγκεκριμένα θα χρησιμοποιηθούν έντυπα της εποχής, βιβλιογραφικές αναφορές, ιδρυτικά καταστατικά, εφημερίδες της εποχής, εφημερίδες της Κυβέρνησης, τότε και σήμερα, και άλλες πηγές με σαφή αναφορά και ανάλυση. Η ίδια μέθοδος θα χρησιμοποιηθεί και για την σημερινή κατάσταση, τόσο για την παρουσίαση όσο και για την υποστήριξη της θέσης του συγγραφέα, που είναι ότι η σημερινή δεινή οικονομική και διοικητική κατάσταση στην Ελλάδα, είναι αποτέλεσμα των κακών πολιτικών επιλογών όλων των κυβερνήσεων, ακόμη από την ίδρυση του νέου Ελληνικού κράτους. Η θέση, επίσης, που υποστηρίζεται με την διατριβή είναι ότι η διοικητική μεταρρύθμιση και ειδικότερα η μεταρρύθμιση στη δημόσια διοίκηση είναι απολύτως αναγκαία και μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της οικονομικής κατάστασης της Ελλάδας και στην έξοδο από την κρίση. Παράλληλα, θα αποτυπώσουμε και την πραγματικότητα, που δεν είναι άλλο από την εξαγγελία μεταρρυθμίσεων στη διοίκηση με σκοπό τη βελτίωση της λειτουργίας του κράτους προς όφελος και της οικονομίας. Στην ουσία βέβαια οι μεταρρυθμίσεις αυτές είτε δεν γίνονται είτε εφαρμόζονται σε πολύ μικρό βαθμό με αποτέλεσμα να μην έχουν την προσδοκώμενη αποτελεσματικότητα, καθιστώντας τες τις περισσότερες φορές αναποτελεσματικές και οδηγώντας τη σκέψη στην λάθος παραδοχή ότι τελικά οι μεταρρυθμίσεις δεν βελτιώνουν την άσχημη κατάσταση της οικονομίας. Η διασύνδεση της λειτουργίας της δημόσιας διοίκησης με την εφαρμογή μεταρρυθμιστικών μέτρων και την αδυναμία εφαρμογής τους στην Ελλάδα, αποτυπώνεται σε έκθεση του ΟΟΣΑ (2011) στην οποία σημειώνεται ότι «η εμφανής αδυναμία διαδοχικών ελληνικών κυβερνήσεων για την εφαρμογή μέτρων που θεσπίστηκαν μπορεί να αναχθεί σε σημαντικές αδυναμίες στη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης. Ειδικότερα, η κεντρική διοίκηση στην Ελλάδα μαστίζεται από την αναποτελεσματικότητα των δομών, την ανεπαρκή πρόσβαση σε πληροφορίες και την έλλειψη συντονισμού. Αυτά τα προβλήματα ήταν ανέκαθεν του ελληνικού συστήματος πολύ πριν από τη χρηματοπιστωτική κρίση, με σημαντικό κόστος για την οικονομία και την κοινωνία». Οι πηγές δεδομένων για τη σημερινή κατάσταση στην οποία περιήλθε η χώρα προέρχονται από πρόσφατη βιβλιογραφία, σχετική νομοθεσία, αλλά και από τον έντυπο και ηλεκτρονικό τύπο. Θα γίνει ανάλυση των αποτελεσμάτων με σύγκριση των περιόδων χρεοκοπίας της χώρας στο παρελθόν και της σημερινής κατάστασης, με ανάπτυξη και ανίχνευση των δεδομένων. Επίσης, θα γίνει προσπάθεια πρόβλεψης.