Χωρικός προγραμματισμός και πολιτισμός
Authors: Ασήμος Παναγιώτης 
Published: August 2021

Η σημασία της πολιτιστικής ανάπτυξης για την ποιοτική αναβάθμιση της ζωής μιας κοινωνίας είναι αναμφισβήτητη. Για το λόγο αυτόν τα ζητήματα που σχετίζονται με τον πολιτισμό αποκτούν έντονο ενδιαφέρον στην εποχή μας. Η παρούσα διατριβή εξετάζει και θέτει την έννοια του πολιτισμού ως αντικείμενο έρευνας σε σχέση με τη εγγραφή του στο χώρο. Αρχικά, διατυπώνεται και διευκρινίζεται σε επιστημολογικό επίπεδο η έννοια του πολιτισμού και εξετάζεται με ποιόν τρόπο αυτός αποκτά πρακτικές διαστάσεις με τη μορφή πολιτιστικών δραστηριοτήτων. Οι τελευταίες πραγματοποιούνται και στεγάζονται σε συγκεκριμένους χώρους, δηλαδή σε επιμέρους κατηγορίες εγκαταστάσεων, οι οποίες χωροθετούνται και κατανέμονται γεωγραφικά, συνιστώντας τη σύγχρονη πολιτιστική υποδομή κάθε τόπου.Το βασικό πρόβλημα που καταγράφεται στην Ελλάδα, είναι η έλλειψη επικαιροποιημένης πληροφορίας και γνώσης της υφιστάμενης εικόνας της πολιτιστικής υποδομής των διοικητικών και γεωγραφικών ενοτήτων της, δηλαδή μιας «τράπεζας δεδομένων» για τις πολιτιστικές εγκαταστάσεις, η οποία να αναφέρεται στο χαμηλότερο οικιστικό επίπεδο, αυτό των οικισμών. Η παρούσα εργασία συμβάλει στην κατεύθυνση αυτή, καθώς καταγράφει, χαρτογραφεί και αναλύει το τοπίο της σύγχρονης πολιτιστικής υποδομής στη Βόρεια Ελλάδα, δηλαδή στις περιφέρειες Δυτικής Μακεδονίας, Κεντρικής Μακεδονίας και Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης. Η συλλογή των στοιχείων βασίζεται σε πρωτογενείς καταγραφές, που έγιναν μέσω διαφορετικών τύπων ερωτηματολογίων με απογραφική μονάδα κάθε μεμονωμένο οικισμό των πρώην «Καποδιστριακών» Ο.Τ.Α. στους 16 νομούς της Βόρειας Ελλάδας. Παράλληλα, αναλύονται τα δημογραφικά, οικονομικά, κοινωνικά και μορφωτικά χαρακτηριστικά του πληθυσμού, ώστε να αποτελέσουν το απαραίτητο υπόβαθρο για την ερμηνεία της παραγωγής των πολιτιστικών δραστηριοτήτων.Βασικός στόχος της διατριβής είναι η εξαγωγή συμπερασμάτων για την παραγωγή και χωροθέτηση των δραστηριοτήτων (λειτουργιών) πολιτισμού, καθώς και για την ερμηνεία της υφιστάμενης χωρικής κατανομής των πολιτιστικών εγκαταστάσεων. Η συνολική διερεύνηση στοχεύει επίσης στην εξαγωγή πρωτότυπων και μεταξύ τους συγκρίσιμων πολεοδομικών δεικτών, που καθορίζουν την πολιτιστική ιεραρχία των οικισμών του οικιστικού δικτύου, σε επίπεδο νομών, περιφερειών και του συνόλου της Βόρειας Ελλάδας. Τα αναλυτικά δεδομένα (π.χ. πίνακες, χάρτες) και τα σχετικά πορίσματα συνιστούν ένα συνολικά διαχειρίσιμο αρχείο πολιτισμού για κάθε νομό και περιφέρεια, το οποίο εύκολα μπορεί να επικαιροποιείται και να μεταβάλλεται ανάλογα με τις εκάστοτε διοικητικές μεταβολές και αναδιαρθρώσεις. Επίσης, τα στοιχεία αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη λογική της γενικότερης ανάπτυξης της Μακεδονίας και Θράκης, καθώς η πολιτιστική υποδομή αποτελεί τοπικό πόρο και εμπεριέχει την αναπτυξιακή διάσταση, στη λογική του προγραμματισμού, του σχεδιασμού και της εφαρμογής πολιτικών στα πλαίσια της ενδυνάμωσης του πολιτιστικού τουρισμού. Η τελευταία προτείνεται να επιτευχθεί μέσα από τη δημιουργία «πολιτιστικών δικτύων», τα οποία συνιστώνται κατά τόπους από συγκεκριμένες κατηγορίες πολιτιστικών εγκαταστάσεων της σύγχρονης πολιτιστικής υποδομής (π.χ. υπαίθρια αμφιθέατρα, μουσεία, λαογραφικές συλλογές, πολιτιστικά και συνεδριακά κέντρα), σε συνδυασμό με αξιόλογα δείγματα πολιτιστικής κληρονομιάς και με επιλεγμένους τουριστικούς προορισμούς.