Η κίνηση για τη δημιουργία ορθόδοξης εθνικής εκκλησίας στην Τουρκία
Authors: Τσικαλάκης Γεώργιος 
Published: August 2021

Η περίπτωση της τουρκορθόδοξης Εκκλησίας δεν είναι η γραφική περίπτωση ενός ιερέα από το Κεσκίν Μαντέν ούτε η μελέτη μιας σχισματικής εκκλησίας, αλλά ένα ιστορικό πολιτικό παρασκήνιο με φόντο τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.Η εισαγωγή, περιλαμβάνει, απαντήσεις για την περιοχή της Καππαδοκία, τα όρια της, την ιδιόμορφη εκκλησιαστική φυσιογνωμίας, τις διαφορετικές ορθόδοξες (Ρωμαίικες) γλωσσικές κοινότητες, τη διαμόρφωση της εθνικής συνείδησης. Γίνεται μια αναφορά μικρή στο θέμα των Γκαγκαούζων ενώ κλείνει με την ιστορική πορεία από την οθωμανική αυτοκρατορία στο κίνημα των Νεότουρκων.Στο πρώτο κεφάλαιο αναλύονται τα ζητήματα που έχουν να κάνουν με την ίδια την περιοχή της Καππαδοκίας και τη δράση του νεοτουρκικού κινήματος εκεί. Καταδεικνύει την κατάσταση των χριστιανικών κοινοτήτων, τις πιέσεις που δέχονται, έως την εποχή προ της εκλογής στο Οικουμενικό Θρόνο του Μελετίου Μεταξάκη, το πρόσωπο του παπά Ευθύμ και τις διαδικασίες για την δημιουργία προϋποθέσεων σύστασης εκκλησιαστικού οργανισμού. Στο επόμενο κεφάλαιο γίνεται εκτενή αναφορά στην προσπάθεια να λειτουργήσει ο θεσμός της κρατικής εκκλησίας στην Καισάρεια. Οι εξελίξεις αλλάζουν τροπή με την εκλογή στον Οικουμενικό θρόνο του Μελετίου. Η εκλογή αυτή εξοργίζει τις Νεοτουρκικές αρχές οι οποίες αλλάζουν στάση και αυξάνουν τις πιέσεις για την δημιουργία της τουρκορθόδοξης εκκλησίας. Στο τρίτο κεφάλαιο αναλύεται μια δύσκολη ιστορική περίοδο. Της μικρασιατικής καταστροφής και της μεταβολής της θέσης του Οικουμενικού Πατριαρχείου μέσα στην Τουρκία. Περιγράφονται οι διαδικασίες δημιουργίας εθνικής εκκλησίας, μεταφέρονται στην Πόλη. Η δράση του παπά Ευθύμ στην Κωνσταντινούπολη και οι πιέσεις της Άγκυρας στους χριστιανούς της Ανατολίας. Την ίδια περίοδο ο παπά Ευθύμ βλέπει την εξουσία του να μεγαλώνει και ο ίδιος να γίνεται αδίστακτος. Η προσαρμογή του Οικουμενικού Πατριαρχείου στη νέα πραγματικότητα γίνεται ακόμα δυσκολότερη μ’ έναν κληρικό ανεξέλεγκτο που έχει επιπλέον την προστασία της αστυνομίας. Η εκλογή τελικά του Πατριάρχη Γρηγορίου Ζερβουδάκη θα σηματοδοτήσει το πέρασμα από την εθναρχική εκκλησία στο νέο τουρκικό κράτος και αποτελεί την πρώτη εκλογή θρησκευτικού αρχηγού στη σύγχρονη Τουρκίας. Το τέταρτο κεφάλαιο αναφέρεται στη στάση του παπά Ευθύμ στην Κωνσταντινούπολη μετά την εκλογή του Πατριάρχου Γρηγορίου. Η συμπεριφορά του παπά Ευθύμ έχει εκτραχυνθεί και η επίθεση του προς το Πατριαρχείο δείχνει ότι δεν υπολογίζει σε καμιά είδους εξουσία. Η κατάληψη της Παναγίας Καφφατιανής στο Γαλατά, δεν είναι το αποτέλεσμα μια ενδοκοινοτικής σύγκρουσης, αλλά το μέσον για την διάσπαση της Ρωμαίικης κοινότητας της Πόλης. Η μεταφορά της έδρα της αυτοαποκαλούμενης Τουρκορθόδοξης εκκλησίας από την Καισάρεια στην Πόλη και δει στον Γαλατά, δείγμα της υποβάθμισης του ρόλου του παπά Ευθύμ.Το τελευταίο κεφάλαιο έχει τη μορφή επιμέτρου. Ήταν αναγακίο να δοθεί η προοπτική του θέματος και να παρουσιαστούν οι δράσεις και οι κινήσεις σκοπιμότητας του παπά Ευθύμ για να φέρει σε δύσκολη θέση το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Αναπτύσσονται επίσης τα γεγονότα έως την πατριαρχεία του Πατριάρχου Αθηναγόρα. Τα παραρτήματα που συνοδεύουν την εργασία, σκοπό έχουν να επιβεβαιώσουν σημαντικές πληροφορίες που δεν μπορούσαν να συμπεριληφθούν στο κυρίως σώμα της διατριβής. Κείμενα του παπά Ευθύμ, κατάλογο εντύπων της εποχής σε Αθήνα και Κωνσταντινούπολη, φωτογραφικό παράρτημα που έγινε για να παρουσιάσει υλικό της περιόδου.