ИСТОРИЯ СОВЕТСКОГО ДЕТСТВА: СОВРЕМЕННАЯ ЗАРУБЕЖНАЯ И ОТЕЧЕСТВЕННАЯ ИСТОРИОГРАФИЯ
Authors: Bekmagambetovа М. 
Published: November 2023

This article is one attempt to analyze contemporary scientific literature on Soviet childhood from an anthropological perspective. It should be noted that the institution of childhood as a scientific field is gaining momentum, but there is already a certain narrative. In the post-Soviet period, the scientific discourse of the history of childhood has expanded considerably. The purpose of this article is to conduct an analytical review of contemporary historical works devoted to the history of Soviet childhood. Results. At the present stage, there is a lack of comprehensive studies with a multifaceted and polybiographical approach, demonstrating assessments of changes in children's life experiences in different places, during different periods of Soviet history. The analysis of contemporary historiography of the raised problem allows us to distinguish three main groups of researches characterizing different aspects of the "Soviet project of childhood" and peculiarities of its realization in practice. The first group includes works that provide a cultural and historical analysis of Soviet childhood, mostly through works on Soviet everyday life. The second group of studies is devoted to the Soviet state policy in the field of childhood and its determinants. The next block demonstrates the socio-cultural institution of Soviet childhood in Kazakhstan. The generalizing tendency of all directions is the attempt to overcome the established myth of "happy Soviet childhood". Keywords: historical science, historiography, history of childhood, everyday life, public policy, ideology.

Данная статья одна из попыток осуществить анализ современной научной литературы по советскому детству с позиции антропологии. Надо отметить, что институт детства как научное направление набирает обороты, но уже имеется определенный нарратив. В постсоветский период научный дискурс истории детства значительно расширился. Цель данной статьи провести аналитический обзор современных истори-ческих работ, посвященных истории советского детства. Результаты. На современном этапе отсутствуют комплексные исследования с многосторонним и полибиографическим подходом, демонстрирующий оценки изменений в детском жизненном опыте, происходящем в разных местах, в разные периоды советской истории. Анализ современной историографии поставленной проблемы позволяет выделить три основные группы исследований, характеризующих разные аспекты «советского проекта детства» и особенности его реализации на практике. К первой группе относятся труды, где проводится культурно-исторический анализ советского детства, в основном через работы по советской повседневности. Вторая группа исследований посвящена советской государственной политике в области детства и определяющим ее факторам. Следующий блок демонстрирует социокультурный институт советского детства в Казахстане. Обобщающей тенденцией всех направлений является попытка преодолеть сложившийся миф «счастливого советского детства». Ключевые слова: историческая наука, историография, история детства, повседневность, государственная политика, идеология.

Бұл мақала антропология тұрғысынан кеңестік балалық шақ туралы заманауи ғылыми әдебиеттерді талдауға тырысудың бірі. Айта кету керек, балалық шақ институты ғылыми бағыт ретінде қарқын алуда, бірақ белгілі бір жетістіктер бар. Пост кеңестік кезеңде балалық шақ тарихының ғылыми дискурсы айтар-лықтай кеңейді. Бұл мақаланың мақсаты кеңестік балалық шақ тарихына арналған заманауи тарихи жұмыстарға аналитикалық шолу жасау. Нәтижелер. Қазіргі кезеңде кеңестік тарихтың әртүрлі кезең-дерінде әртүрлі жерлерде болып жатқан балалардың өмірлік тәжірибесіндегі өзгерістерді бағалауды көрсететін көп жақты және полибиографиялық тәсіл мен кешенді зерттеулер жоқ. Мәселенің заманауи тарихнамасын талдау "кеңестік балалық шақ жобасының" әртүрлі аспектілерін және оны іс жүзінде жүзеге асырудың ерекшеліктерін сипаттайтын үш негізгі зерттеу тобын анықтауға мүмкіндік береді. Бірінші топқа кеңестік балалық шақтың мәдени-тарихи талдауы, негізінен кеңестік күнделікті жұмыс арқылы жүргізілетін жұмыстар кіреді. Зерттеудің екінші тобы балалық шақтағы кеңестік мемлекеттік саясатқа және оны анықтайтын факторларға арналған. Келесі блокты Қазақстандағы кеңестік балалық шақтың әлеуметтік-мәдени институты көрсетеді. Барлық бағыттардың жалпылама тенденциясы - "бақытты кеңестік балалық шақ" мифін жеңуге тырысу. Кілт сөздер: тарих ғылымы, тарихнама, балалық шақ тарихы, күнделікті өмір, мемлекеттік саясат, идеология.