Διερεύνηση του ρόλου του ασθενή στη διαδικασία λήψης κλινικών αποφάσεων κατά τη νοσηλεία του
Authors: Κολοβός Πέτρος 
Published: August 2021

Εισαγωγή: Η σύγχρονη πολιτική υγείας φέρνει τον ασθενή στο επίκεντρο της φροντίδας, αντανακλώντας την οργάνωση ενός δημοκρατικού και συνάμα υπεύθυνου συστήματος υγείας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ο ρόλος του ασθενή αποκτά μια νέα προοπτική, αυτή του καταναλωτή/πελάτη αλλά και του συνεργάτη, που ενισχύεται από τις ισχύουσες νομοθετικές, πολιτικές αλλά και επιστημονικές επιταγές τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και διεθνώς. Η διαδικασία της συμμετοχής του ασθενή είναι συνυφασμένη με τη νοσηλευτική σκέψη και πρακτική (νοσηλευτικές θεωρίες, πρωτοβάθμια νοσηλευτική, νοσηλευτική διεργασία) σε όλο το φάσμα της παρεχόμενης φροντίδας. Παρόλα αυτά, η μελέτη της συμμετοχής του ασθενή στη νοσηλευτική πρακτική είναι ανύπαρκτη στην Ελλάδα. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν η διερεύνηση του όρου της συμμετοχής, του επιθυμητού ρόλου και επιπέδου της συμμετοχής του ασθενή στο σχεδιασμό και την εφαρμογή της νοσηλευτικής του φροντίδας στο δευτεροβάθμιο επίπεδο, καθώς και της σημαντικότητάς της. Επιπλέον, η εκτίμηση της πληροφόρησης που παρέχει το νοσηλευτικό προσωπικό, και η περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν αυτή τη συμμετοχή. Μεθοδολογία: Το δείγμα της μελέτης αποτέλεσαν ασθενείς τμημάτων του παθολογικού και χειρουργικού τομέα, καθώς και νοσηλευτικό προσωπικό των αντίστοιχων τμημάτων, από τρία γενικά νοσοκομεία, την περίοδο από τον Απρίλιο του 2009 έως τον Σεπτέμβριο του 2010. Για τη συλλογή των δεδομένων αναπτύχθηκε εργαλείο δομημένης αυτοαναφοράς που στηρίχθηκε σε προηγούμενη μελέτη, αλλά και σε αναφορές στη βιβλιογραφία. Η συνέντευξη αποτέλεσε την κύρια μέθοδο συλλογής των δεδομένων για τους ασθενείς. Επιπλέον, καταγράφηκαν τα δημογραφικά χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων, τα κλινικά χαρακτηριστικά των ασθενών και τα στοιχεία εργασίας του νοσηλευτικού προσωπικού, ενώ ζητήθηκε να συμπληρώσουν και μια ανοικτή ερώτηση. Σε κάθε ενότητα του ερωτηματολογίου εφαρμόστηκε η τεχνική της παραγοντικής ανάλυσης. Ο στατιστικός έλεγχος t test, η μέθοδος της ανάλυσης διακύμανσης και ο έλεγχος του Welch χρησιμοποιήθηκαν για τη διερεύνηση της συσχέτισης μεταξύ των παραγόντων που προέκυψαν, και των χαρακτηριστικών του δείγματος, ενώ ο συντελεστής συσχέτισης r του Pearson για τη μελέτη της σχέσης μεταξύ των παραγόντων. Η στατιστική ανάλυση έγινε με τη βοήθεια του στατιστικού προγράμματος PASW Statistics 18.0. Σε όλες τις στατιστικές δοκιμασίες ως στατιστικά σημαντικό θεωρήθηκε το επίπεδο σημαντικότητας ίσο με 0.05. Αποτελέσματα: Η μέση ηλικία των ασθενών της μελέτης (ν=300) ήταν τα 55,4 έτη (±17,9 έτη). Η πλειονότητα του δείγματος ήταν άνδρες με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, ενώ το 64,9% χαρακτήρισε την κατάσταση της υγείας του καλή ή πολύ καλή. Η μέση τιμή της νοσηλείας ήταν οι 6,5 ημέρες (± 5,7 ημέρες) μέχρι την πραγματοποίηση της συνέντευξης. Το νοσηλευτικό προσωπικό των αντίστοιχων τμημάτων ανταποκρίθηκε σε ποσοστό 65,3% (ν=181), με μέση ηλικία τα 36,7 έτη (± 7,9). Το 67,4% διέθετε τίτλο τριτοβάθμιας νοσηλευτικής εκπαίδευσης και το 19,3% κατείχε θέση ευθύνης στο συγκεκριμένο τμήμα. Η συμμετοχή περιγράφηκε ως η διαδικασία της επικοινωνίας πληροφοριών και η απόκτηση, έτσι, απαραίτητων γνώσεων, καθώς, και η ενίσχυση της ατομικής υπευθυνότητας και η δυνατότητα για επιρροή στη λήψη των αποφάσεων για τη φροντίδα του ασθενή. Η πλειονότητα των ασθενών προτίμησε την υιοθέτηση παθητικού ρόλου στην επικοινωνία του με το νοσηλευτή, ενώ το φύλο, η ηλικία και το μορφωτικό επίπεδο βρέθηκε να επηρεάζουν την επιλογή αυτή. Συμμετοχή του ασθενή στο σχεδιασμό και την εφαρμογή της νοσηλευτικής του φροντίδας καταγράφηκε σε μέτριο επίπεδο, αν και αξιολογήθηκε ως ιδιαίτερα σημαντική από την πλειονότητα των ερωτηθέντων. Η ηλικία και το μορφωτικό επίπεδο του ασθενή από τη μια και η ηλικία και τα έτη προϋπηρεσίας του νοσηλευτικού προσωπικού από την άλλη βρέθηκαν να επηρεάζουν την εκτίμηση του επίπεδου της συμμετοχής αλλά και της σημαντικότητάς της. Το τμήμα νοσηλείας των ασθενών δεν παρουσίασε καμία στατιστικά σημαντική συσχέτιση με την εκτίμηση του επιπέδου της συμμετοχής. Αν και οι ασθενείς χαρακτήρισαν την πληροφόρηση που έλαβαν από το νοσηλευτικό προσωπικό αρκετή, εντούτοις αναγνωρίστηκε η ανάγκη για περισσότερη πληροφόρηση ποιοτικά και ποσοτικά. Τέλος, στην παρούσα μελέτη περιγράφηκαν και οι παράμετροι που επηρεάζουν το επίπεδο της συμμετοχής του ασθενή και βρέθηκε να σχετίζονται όχι μόνο με τον ασθενή αλλά το νοσηλευτικό προσωπικό και την ίδια τη διαδικασία της φροντίδας. Συμπεράσματα: Τα ευρήματα της παρούσας μελέτης περιγράφουν τις διαστάσεις της συμμετοχής του ασθενή στο σχεδιασμό και την εφαρμογή της νοσηλευτικής του φροντίδας στο δευτεροβάθμιο επίπεδο, συμβάλλοντας έτσι στη θεωρητική θεμελίωση του όρου στη σύγχρονη νοσηλευτική βιβλιογραφία. Αν και οι ασθενείς επιθυμούν τον παθητικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων και το επίπεδο της συμμετοχής των ασθενών έχει βρεθεί μικρό, είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι είναι επιθυμητή η μεγαλύτερη εμπλοκή του ασθενή, αφού φαίνεται να γίνεται αντιληπτή η σπουδαιότητα της ενεργού συμμετοχής του ασθενή στη λήψη αποφάσεων που σχετίζονται με τη νοσηλευτική του φροντίδα. Το γεγονός αυτό ενθαρρύνει και διευκολύνει την υιοθέτηση της συμμετοχής στη καθημερινή κλινική πρακτική, ενώ συνάδει και με την ασθενοκεντρική προσέγγιση της παρεχόμενης φροντίδας.