Διερεύνηση συσχετίσεων μεταξύ κατάθλιψης, εικόνας σώματος και αυτοεκτίμησης σε πολυμεταγγιζόμενους ασθενείς με ομόζυγη β-μεσογειακή αναιμία
Authors: Κουκουρίκος Κωνσταντίνος 
Published: December 2023

Εισαγωγή : Η ομόζυγη ή μείζονα β - μεσογειακή αναιμία είναι ο συχνότερος τύπος της μεσογειακής αναιμίας, μια κληρονομική, γενετική διαταραχή που περιλαμβάνει αδυναμία παραγωγής επαρκούς αιμοσφαιρίνης, με αποτέλεσμα την εμφάνιση σοβαρής αναιμίας. Η ίδια η νόσος δημιουργεί σωματικές ανωμαλίες (μικρό ύψος, διαφοροποίηση προσώπου, υπογοναδισμό), που συγχρόνως με την θεραπευτική της προσέγγιση, που είναι οι συχνές μεταγγίσεις καθώς και την αποσιδήρωση, μπορεί να επιδράσουν αρνητικά στον ψυχισμό του ατόμου. Μπορεί να υπάρξει διαταραχή της αυτοαντίληψης, της γενικότερης ανάπτυξης και της κοινωνικοποίησης του ατόμου, με αποτέλεσμα την παρουσία συναισθηματικών, ψυχολογικών και συμπεριφορικών ανησυχιών. Σκοπός: Να διερευνηθούν οι συσχετίσεις μεταξύ κατάθλιψης, εικόνας σώματος και αυτοεκτίμησης πολυμεταγγιζόμενων ενήλικων ασθενών με ομόζυγη β – μεσογειακή αναιμία. Υλικό – Μεθοδολογία: Πρόκειται για μια συγχρονική μελέτη, στην οποία έλαβαν μέρος 295 πολυμεταγγιζόμενοι ασθενείς με ομόζυγή ή μείζονα β μεσογειακή αναιμία. Η συλλογή δεδομένων έγινε από το Φεβρουάριο 2022 μέχρι και τον Φεβρουάριο 2023. Για την συλλογή των δεδομένων και την μέτρηση των προς εξέταση παραμέτρων χρησιμοποιήθηκαν: ερωτηματολόγιο δημογραφικών στοιχείων, για την εκτίμηση ύπαρξης καταθλιπτικής συμπτωματολογίας η κλίμακα BDI-II (Beck Depression Inventory –II), για την αξιολόγηση της εικόνας σώματος η κλίμακα ASI-R (Appearance Schemas Inventory – Revised) και για την μέτρηση της αυτοεκτίμησης η κλίμακα Rosenberg Self-Esteem Scale (RSES). Η χρήση τους έγινε με την σύμφωνη γνώμη των συγγραφέων των κλιμάκων αυτών. Επίσης χρησιμοποιήθηκαν 6 ερωτήσεις ανοικτού τύπου, που σχεδιάστηκαν από τον ερευνητή, και αφορούσαν σε θέματα ψυχοσεξουαλικότητας και απόψεις ασθενών για την θεραπεία και τους επαγγελματίες υγείας που σχετίζονται με αυτή. Η στατιστική επεξεργασία των δεδομένων της έρευνας πραγματοποιήθηκε με το στατιστικό πρόγραμμα (Statistical Package for the Social Sciences, 25.0 (S.P.S.S) χρησιμοποιώντας μεθόδους περιγραφικής και επαγωγικής στατιστικής. Εφαρμόστηκε επίσης πολλαπλή γραμμική παλινδρόμηση, ενώ το επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας ορίστηκε στο 0,05. Αποτελέσματα: Τα σημαντικότερα από τα αποτελέσματα της μελέτης περιλαμβάνουν τα εξής στοιχεία: Το 58% (Ν=171) του δείγματος ήταν γυναίκες και το 42% (Ν=124) άνδρες. Παραπάνω από τους μισούς συμμετέχοντες είχαν ηλικία άνω των 37 ετών και πιο συγκεκριμένα, το 21% (Ν=62) ήταν από 37-40 ετών, το 25.1% (Ν=74) ήταν από 41-45 ετών και το 22% (Ν=65) ήταν άνω των 46 ετών. Το 47.8% (Ν=141) των συμμετεχόντων ήταν απόφοιτοι Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης και ακολουθούν με μικρότερο ποσοστό οι απόφοιτοι Τεχνολογικής Εκπαίδευσης (18.6%, Ν=55).Ο δείκτης αξιοπιστίας Cronbach’s alpha για την κλίμακα της κατάθλιψης BDI-II ήταν 0.936 και για την κλίμακα αυτοεκτίμησης Rosenberg, ήταν 0.926, τιμές ιδιαίτερα υψηλές που δηλώνουν υψηλή αξιοπιστία. Τέλος, για τις υποκλίμακες του ερωτηματολόγιου πεποιθήσεων σχετικά με την εμφάνιση (ASI-R), οι επιμέρους δείκτες Cronbach’s alpha ήταν άνω του 0.70 και συγκεκριμένα: για την υποκλίμακα Self-Evaluative Salience (Αυτοαξιολόγηση) 0.837, για την υποκλίμακα Motivational Salience ( Κινητοποίηση) α=0.764 και για την συνολική κλίμακα Composite ASI-R Score 0.820.Η μέση τιμή της κλίμακας BDI- II για την κατάθλιψη στο σύνολο του δείγματος, ήταν 15.98, υποδηλώνοντας ήπια διαταραχή κατάθλιψης. Ωστόσο ένα ποσοστό 35% (Ν=103), παρουσίαζε μέτρια, σοβαρή και ακραία κατάθλιψη. Ως προς το ερωτηματολόγιο της αυτοεκτίμησης (RSES) η μέση τιμή του δείγματος ήταν 17.69, συνεπώς φαίνεται ότι ήταν σε μέτρια επίπεδα. Για την κλίμακα της εικόνας σώματος ASI-R, η μέση τιμή για κάθε υποκλίμακα ήταν: για την υποκλίμακα Self-Evaluative Salience 3.08, για την υποκλίμακα Motivational Salience 3.27 και για την συνολική κλίμακα Composite ASI-R Score 3.16, συνεπώς φαίνεται ότι οι συμμετέχοντες παρουσιάζονται κάπως ουδέτεροι σε σχέση με την ενασχόλησή τους με την εξωτερική τους εμφάνιση. Για τις απαντήσεις σε σχέση με τις ερωτήσεις ανοικτού τύπου φάνηκε ότι στην ερώτηση «Πώς αισθάνεστε στη θέα του γυμνού σας σώματος;», το 43.7% (Ν=129) απάντησε ότι αισθάνεται θετικά συναισθήματα, ενώ αυξημένο ήταν το ποσοστό αυτών που εξέφρασαν ουδέτερα συναισθήματα (23.7%). Στην ερώτηση «Πιστεύετε ότι η εμφάνιση σας σας καθιστά λιγότερο θηλυκή ή λιγότερο αρρενωπό και αν ΝΑΙ γιατί;», η πλειονότητα (67.5%, Ν=199) απάντησε ότι η εμφάνισή τους δεν τους/τις καθιστά λιγότερο αρρενωπούς ή λιγότερο θηλυκές, απάντηση που δείχνει ισχυρή αυτοεκτίμηση. Για την ερώτηση «Πιστεύετε ότι η εμφάνιση σας, σας καθιστά λιγότερο σεξουαλικά επιθυμητή/ό και αν ΝΑΙ γιατί;», η πλειονότητα (62%, Ν=183) απάντησε ότι η εμφάνισή τους δεν τους καθιστά λιγότερο σεξουαλικά επιθυμητούς.Για τις απόψεις τους σχετικά με την θεραπεία που υποβάλλονται, οι περισσότεροι εξέφρασαν αρνητικά συναισθήματα (50.8%, Ν=150) ενώ για την εργασία των νοσηλευτών είχαν πολύ θετική άποψη (89.5%, Ν=263) και μόνο 10 συμμετέχοντες είχαν αρνητική άποψη. Συμπεράσματα: Από την μελέτη προκύπτει ότι τα άτομα με υψηλή αυτοεκτίμηση παρουσιάζουν μειωμένα επίπεδα κατάθλιψης, δεν συνηθίζουν να ορίζουν τον εαυτό τους και την αυτοεκτίμησή τους βάσει της φυσικής τους εμφάνισης και προσέχουν συχνότερα την εμφάνισή τους. Επίσης, φαίνεται ότι η κατάθλιψη συνδέεται και με τις πεποιθήσεις για την εμφάνιση καθώς άτομα με κατάθλιψη συνηθίζουν να ορίζουν τον εαυτό τους και την αυτοεκτίμησή τους βάσει της φυσικής τους εμφάνισης αλλά δεν προσέχουν την εμφάνισή τους. Τέλος, τα άτομα που ορίζουν τον εαυτό τους με βάση την εμφάνιση τους τείνουν να προσέχουν περισσότερο την εξωτερική τους εμφάνιση.