Social and spatial mobility of immigrants in Greece
Authors: Φρατσέα Λουκία-Μαρία 
Published: February 2023

Η μελέτη της κοινωνικής κινητικότητας βρίσκεται στο επίκεντρο της κοινωνικής έρευνας και ιδιαίτερα στις μεταναστευτικές σπουδές η κοινωνική θέση και η κοινωνική κινητικότητα συνδέονται άρρηκτα με τις πληθυσμιακές μετακινήσεις. Παρότι παραδοσιακά η αγορά εργασίας ήταν το βασικό πεδίο εμπειρικής διερεύνησης της κοινωνικής κινητικότητας των μεταναστών, οι πρόσφατες θεωρητικές προσεγγίσεις φέρνουν στο προσκήνιο και άλλους παράγοντες κοινωνικού διαχωρισμού - όπως η φυλή, η εθνικότητα, το φύλο και το νομικό καθεστώς - που συχνά διαδραματίζουν αποφασιστικό ρόλο στον καθορισμό των ευκαιριών και των διαδρομών των μεταναστών στην αγορά εργασίας. Αυτό το σκέλος της βιβλιογραφίας έχει μετατοπίσει την εστίαση της συζήτησης πέρα από τις «αντικειμενικές» ερμηνείες της κοινωνικής κινητικότητας που σχετίζονται με την αγορά εργασίας, για να συμπεριλάβει υποκειμενικές αξιολογήσεις της κοινωνικής κινητικότητας. Αυτές οι προσεγγίσεις στη μελέτη της κοινωνικής κινητικότητας των μεταναστών έχουν προσθέσει νέα οπτική στις υπάρχουσες συζητήσεις και θέτουν υπό αμφισβήτηση τους ορισμούς της κοινωνικής κινητικότητας που ορίζονται μονοσήμαντα εντός των ορίων του έθνους-κράτους. Παρά το γεγονός ότι από τη δεκαετία του 1990 ένας αυξανόμενος όγκος μελετών έχει επικεντρωθεί στην ενσωμάτωση των μεταναστών στην αγορά εργασίας, στα χαρακτηριστικά απασχόλησης και στις συνθήκες διαβίωσης τόσο στις αστικές όσο και στις αγροτικές περιοχές, η κοινωνική και γεωγραφική κινητικότητα των μεταναστών δεν αποτέλεσε αντικείμενο συστηματικής μελέτης. Η παρούσα διατριβή συμβάλλει στη συζήτηση για την κοινωνική και γεωγραφική κινητικότητα των μεταναστών στην Ελλάδα και στοχεύει στην ανάλυση των τρόπων με τους οποίους οι μετανάστες αξιολογούν και αποδίδουν νόημα στην κοινωνική και γεωγραφική κινητικότητα τους και την κοινωνική τους θέση. Εστιάζοντας σε τρεις ομάδες μεταναστών - Αλβανούς, Ρουμάνους και Μπαγκλαντεσιανούς μετανάστες- που ζουν σε αστικές (Αθήνα) και αγροτικές περιοχές και μικρότερες πόλεις (Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας), η διατριβή αρχικά διερεύνησε και στη συνέχεια συνέκρινε τις κοινωνικο-γεωγραφικές διαδρομές των μεταναστών καθώς διαπερνούν τα σύνορα έως την άφιξή τους στην Ελλάδα και τις μετέπειτα διαδρομές εντός της χώρας, μαζί με τις στρατηγικές και τις πρακτικές τις οποίες υιοθετούν για να βελτιώσουν την κοινωνική τους θέση στη χώρα προέλευσης ή/και προορισμού τους, τόσο σε σχέση με τον τόπο εκκίνησης και την κοινωνική ομάδα στην οποία αισθάνονται ότι ανήκουν, όσο και κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους. Μεθοδολογικά, υιοθετήθηκε η προσέγγιση των μεικτών μεθόδων, που συνδυάζει ποιοτικές και ποσοτικές μεθόδους, με έμφαση στον ποιοτικό σχεδιασμό και την ποιοτική συλλογή δεδομένων. Η ανάλυση βασίστηκε σε πολλαπλές πηγές δεδομένων για να διασφαλίσει την εγκυρότητα και την αξιοπιστία της ανάλυσης: βιογραφικές συνεντεύξεις, εθνογραφικές παρατηρήσεις, συνεντεύξεις με προνομιακούς πληροφορητές, στατιστικά δεδομένα και εκθέσεις. Συνολικά έγιναν πολλαπλές συνεντεύξεις με 68 μετανάστες (23 Αλβανοί, 24 Ρουμάνοι και 21 Μπαγκλαντεσιανοί) και με τρεις προνομιακούς πληροφορητές μεταξύ 2017 και 2021, στην Αθήνα (αστική περιοχή) και σε χωριά και μικρές πόλεις της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας. Η έρευνα δείχνει ότι οι γεωγραφικές μετακινήσεις των μεταναστών είναι μεταβαλλόμενες και αλληλένδετες, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία της μελέτης της κινητικότητας και ακινησίας ως πολύπλοκες διαδικασίες. Ρίχνει φως τόσο στις μετακινήσεις και στα αγκυροβόλια των μεταναστών στις αστικές και αγροτικές περιοχές σε μία διαεθνική προσέγγιση, καθώς και στη σχέση μεταξύ των διαδρομών των υποκειμένων και των διαδρομών των μελών του νοικοκυριού. Η κοινωνική θέση είναι μια πολυδιάστατη έννοια, καθώς για την υποκειμενική ερμηνεία των διαδρομών στο χώρο χρειάζεται να ληφθούν υπόψη οι υλικές αλλά και οι μη υλικές διαστάσεις της. Οι αφηγήσεις των μεταναστών αποκαλύπτουν και τους διάφορους τύπους σύγκρισης που οι ίδιοι κάνουν σε διαφορετικές χωρικές και χρονικές κλίμακες, μεταξύ της κοινωνικής τους θέσης στη χώρα καταγωγής τους και στην Ελλάδα και σε σχέση με άλλες κοινωνικές ομάδες, καταδεικνύοντας με τον τρόπο αυτό τη σχεσιακή διάσταση των υποκειμενικών ερμηνειών των κοινωνικών και γεωγραφικών διαδρομών τους κατά τη διάρκεια του κύκλου ζωής.