Η αξιοποίηση των αναλογιών όπως αναφαίνονται στις κοινωνικές αναπαραστάσεις και η εξέλιξή τους για τη δόμηση της ιστορικής σκέψης από μαθητές της τελευταίας τάξης της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης
Authors: Καραγιάννη Ελένη 
Published: September 2021

Η παρούσα διδακτορική διατριβή επικεντρώνεται στη μελέτη της συμβολής, της λειτουργίας και των διαρκών μετασχηματισμών του αναλογικού συλλογισμού στη δόμηση και την εξέλιξη της ιστορικής σκέψης των μαθητών/τριών δύο τμημάτων της Στ΄ τάξης Δημοτικού σχολείου της ευρύτερης περιοχής της Αθήνας. Οι αναλογίες συγκροτούν τις κοινωνικές αναπαραστάσεις και είναι συστατικά της κοινωνικής νόησης που διαμορφώνεται από τη συμμετοχή του ατόμου στις διάφορες κοινωνικές ομάδες και τις πολιτισμικές τους αναφορές. Ειδικότερα, πρόκειται για μία έρευνα ποιοτικού χαρακτήρα (έρευνα-δράση), η οποία προτάσσοντας την παραδοχή ότι κάθε υποκείμενο ιδιοποιείται την ιστορική γνώση χάρη στα νοητικά του εργαλεία, την επιλέγει, την τροποποιεί, την οργανώνει, τη συνδέει με όσα ήδη γνωρίζει, επιδιώκει να ελέγξει τις ερευνητικές υποθέσεις. Η συγκεκριμένη μελέτη αποτελείται από δύο κύρια μέρη. Το πρώτο μέρος καλύπτει το θεωρητικό πλαίσιο της μελέτης. Το δεύτερο μέρος περιλαμβάνει την ερευνητική διαδικασία που εφαρμόστηκε. Στο πρώτο μέρος επιχειρείται η επιστημολογική τεκμηρίωση της μελέτης μέσα από την παράθεση των σύγχρονων θεωριών της Διδακτικής της ιστορίας και των ερωτημάτων που θέτει. Αναδεικνύεται επίσης η ιδιαιτερότητα της ιστορικής σκέψης και εξετάζεται το περιεχόμενό της με βάση τις σύγχρονες επιστημολογικές οπτικές. Παράλληλα, επιχειρείται η υποστήριξη του επιχειρήματος ότι οι αναλογίες, όπως διαπιστώνονται στις κοινωνικές αναπαραστάσεις, είναι δυνατόν να αξιοποιηθούν και να λειτουργήσουν με στόχο τη συγκρότηση ιστορικής γνώσης και σκέψης. Η ερευνητική διαδικασία που ακολουθείται στη μελέτη στηρίζεται κυρίως: α. στη χρησιμοποίηση της ερευνητικής/διδακτικής παρέμβασης, η οποία αποτελείται από τη συγκρότηση ομάδας έρευνας, την εξοικείωση/εμπλοκή των μελών της σε μία αυστηρά οργανωμένη μαθησιακή διαδικασία (διδακτικό/παιδαγωγικό συμβόλαιο), την αποτίμηση των αποτελεσμάτων με σύγκριση, αφενός των επιδόσεων της ομάδας έρευνας πριν (pro-test) και μετά (post-test) τη διδακτική παρέμβαση και αφετέρου των επιδόσεων της ομάδας έρευνας με τις αντίστοιχες της ομάδας ελέγχου και β. την επιδίωξη της ανάπτυξης στους/στις μαθητές/τριες συγκεκριμένων διανοητικών δεξιοτήτων, με άξονα, τηρουμένων των αναλογιών, τις μαθησιακές απαιτήσεις που δημιουργεί η «ιστορία-πρόβλημα»: δεξιότητα διατύπωσης ερωτημάτων και υποθέσεων εργασίας, συγκέντρωσης, ελέγχου, επιλογής και αξιολόγησης πληροφοριών, ανάδειξης των διαμεσολαβήσεων των ιστορικών πηγών, τεκμηρίωσης, συγκρότησης εξηγητικού/ ερμηνευτικού λόγου, διαλόγου για την επιλογή της εγκυρότερης ερμηνείας στη βάση της σύμπτωσης υποθέσεων εργασίας και ερευνητικών πορισμάτων. Τέλος, αναφέρονται προτάσεις αξιοποίησης των αναλογιών στη διδασκαλία της ιστορίας, οι οποίες: ι. σχετίζονται με πρακτικές/διδακτικές εφαρμογές σε παρόμοιες περιπτώσεις μαθητών /τριών με αυτές του δείγματος και οδηγούν σε μετασχηματισμό των αυθόρμητων αναλογιών που διατυπώνουν και σε εξέλιξή τους σε ιστορική σκέψη και ιι. συνδέονται στενά με τις στρατηγικές και πρακτικές που ακολουθούνται ευρύτερα για το μετασχηματισμό των Κ.Α.