Νεολιθική κεραμική από τον οικισμό Αυγής Καστοριάς
Authors: Κατσικαρίδης Νικόλαος 
Published: December 2021

Αντικείμενο της παρούσας διδακτορικής διατριβής αποτελεί η κεραμική του Νεολιθικού οικισμού Αυγής Καστοριάς, που ανασκάφηκε κατά τα έτη 2003-2008. Η κεραμική συνιστά ένα από τα βασικά αντικείμενα μελέτης, τόσο από την άποψη της τεχνολογίας, των τεχνικών που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή των αγγείων, όσο και από την άποψη της χρήσης/λειτουργίας και των υπόλοιπων χαρακτηριστικών και νοημάτων που αυτή εμπεριέχει για ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, από τις καθημερινές χρήσεις μέχρι τη χρήση σε τελετές, εορτές και ομαδικές συνεστιάσεις. Το δείγμα της μελέτης προήλθε από επιλεγμένα και ανεσκαμμένα κτίρια και αντίστοιχους ανοικτούς χώρους και των τριών αρχαιολογικά τεκμηριωμένων φάσεων του οικισμού της Αυγής. Στην εργασία λήφθηκαν υπόψη όλοι οι τρέχοντες θεωρητικοί προβληματισμοί αλλά και οι πλέον πρόσφατες μεθοδολογικές προσεγγίσεις για το ζήτημα της μελέτης ενός αρχαιολογικού υλικού, και συγκεκριμένα της νεολιθικής κεραμικής. Βασικούς ερευνητικούς στόχους της μελέτης αποτέλεσαν η τεχνολογία/παραγωγή των αγγείων, η πιθανή πρακτική χρήση και η κατανομή τους στο χώρο. Η μελέτη της τεχνολογίας και παραγωγής αποτέλεσε το πρώτο στάδιο έρευνας της κεραμικής του οικισμού της Αυγής, αφού είναι ουσιαστικά προαπαιτούμενο για την περαιτέρω ανάλυσή της. Στο στάδιο αυτό δόθηκαν απαντήσεις σε ερωτήματα σχετικά με το είδος και την ποσότητα των πρώτων υλών, τις τεχνικές που χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή, τη δευτερογενή επεξεργασία των επιφανειών, την όπτηση και τα διαφορετικά είδη διακόσμησης. Η προσέγγιση έγινε μέσω μακροσκοπικών παρατηρήσεων στο σύνολο της επιλεγμένης κεραμικής, έπειτα από την ψηφιακή καταγραφή και ανάλυση του υλικού. Παράλληλα, βασικός στόχος της παρούσας μελέτης, που συνιστά και το δεύτερο στάδιο ανάλυσης, ήταν η διερεύνηση της χρήσης των ποικίλων τύπων αγγείων στα διάφορα αρχαιολογικά σύνολα του οικισμού της Αυγής. Για το σκοπό αυτό αναλύθηκαν και συγκρίθηκαν οι συγκεκριμένοι χώροι που επιλέχθηκαν και αναφέρθηκαν παραπάνω, μέσα από τη μελέτη της κατανομής της κεραμικής στον άξονα του χώρου. Για τη μελέτη της χρήσης χρησιμοποιήθηκαν βιβλιογραφικές αναφορές από άλλες μελετημένες θέσεις της Νεολιθικής της Ελλάδας, αλλά και εθνογραφικές αναφορές σε σύγχρονες παραδοσιακές κοινωνίες, καθώς και η παρατήρηση αντίστοιχων ενδείξεων στο υπό μελέτη υλικό. Μέσα από την προσέγγιση της κατανομής των ιδιαίτερων τύπων και κατηγοριών κεραμικής στο χώρο στόχος ήταν να διαγνωστεί το ευρύτερο αρχαιολογικό περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτή εντοπίστηκε και κατ’ επέκταση να σκιαγραφηθεί το νοηματικό περιεχόμενο που αποκτούσε κάθε φορά μέσα σε διαφορετικά κοινωνικά περιβάλλοντα και συνάφειες. Παράλληλα έγινε προσπάθεια να συζητηθούν τα αγγεία ή όστρακα που βρέθηκαν σε δεύτερη χρήση σε διάφορα αρχαιολογικά σύνολα του οικισμού – ως υπόστρωμα πήλινων κατασκευών, επένδυση λάκκων, βαρίδια, αποστρογγυλεμένα όστρακα, ολοκληρώνοντας έτσι μια συνολική ματιά στις κύριες και δευτερεύουσες χρήσεις που μπορεί να έχει η κεραμική στα πλαίσια ενός νεολιθικού οικισμού. Η εργασία ολοκληρώθηκε με την αναζήτηση αρχαιολογικών παράλληλων στην περιοχή της Μακεδονίας και Θράκης, της Θεσσαλίας, αλλά και των γειτονικών προς Βορρά Βαλκανικών χωρών- Αλβανία, Βόρεια Μακεδονία (FYROM), Βουλγαρία.