Μελέτη της διαπληθυσμιακής ποικιλότητας της συμπεριφοράς αναπαραγωγής και του σπερματικού ανταγωνισμού στο εδώδιμο σαλιγκάρι Helix aspersa
Authors: Γαρεφαλάκη Μαρίνα-Έλενα 
Published: August 2021

Το αντικείμενο της παρούσας διατριβής αφορά στην διερεύνηση της διαπληθυσμιακής ποικιλότητας της συμπεριφοράς αναπαραγωγής και του σπερματικού ανταγωνισμού στο εδώδιμο σαλιγκάρι Cornu aspersum, που είναι ένα ταυτόχρονα ερμαφρόδιτο χερσαίο πνευμονοφόρο γαστερόποδο. H διερεύνηση της συμπεριφοράς αναπαραγωγής των ζώων έχει αφ’ενός μεν οικονομικό ενδιαφέρον διότι στοχεύει στη βελτίωση της παραγωγής των εκτρεφόμενων ειδών, και αφ’ ετέρου θεωρητικό ενδιαφέρον που έγκειται στην προσέγγιση της αναπαραγωγικής βιολογίας και συμπεριφοράς από εξελικτική σκοπιά για την κατανόηση των μηχανισμών που ρυθμίζουν την επιβίωση και την αναπαραγωγική τους επιτυχία. Στη διατριβή αυτή μελετήθηκαν συνολικά έντεκα πληθυσμοί που διέφεραν ως προς τις μικροκλιματικές συνθήκες των ενδιαιτημάτων (υγρασία) από την Κρήτη και την Ήπειρο. Τα ζώα τοποθετήθηκαν σε κοινές για όλους τους πληθυσμούς εργαστηριακές συνθήκες και καταγράφηκαν: α) η συμπεριφορά αναπαραγωγής, β) η βιολογία αναπαραγωγής και γ) ο σπερματικός ανταγωνισμός. Ο σπερματικός ανταγωνισμός μελετήθηκε συγκεκριμένα σε σχέση με α) τη συμπεριφορά αναπαραγωγής, β) τη δομή του αναπαραγωγικού συστήματος συμπεριλαμβανομένης και της δομής της σπερματοθήκης και γ) την ταυτοποίηση της πατρότητας των απογόνων που προέρχονται από πολλαπλές συζεύξεις. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η συμπεριφορά αναπαραγωγής του είδους παρουσιάζει διαπληθυσμιακή ποικιλότητα που αντανακλά την ικανότητά του να προσαρμόζεται σε διαφορετικά ενδιαιτήματα. Ιδιαίτερα, οι πληθυσμοί που προέρχονταν από τα πιο απρόβλεπτα ως προς τον παράγοντα της υγρασίας ενδιαιτήματα, έτειναν να κατανείμουν περισσότερο στο χρόνο όλες τις δραστηριότητες της αναπαραγωγής (συζεύξεις, ωοαποθέσεις, εκκολάψεις), προκειμένου να αυξήσουν τις πιθανότητες της αναπαραγωγικής επιτυχίας. Η αναπαραγωγική απόδοση που εκφράζεται με τη γονιμότητα της θηλυκής λειτουργίας (αριθμός αβγών) παρουσίασε διαπληθυσμιακή ποικιλότητα και φαίνεται να σχετίζεται με το ύψος του κελύφους αλλά και με τον αριθμό των συζεύξεων. Ο αριθμός τον αβγών που αποτίθενται φαίνεται να συνδέεται ισχυρά με την εκκολαπτική επιτυχία και με την αρχική βιωσιμότητα των νεοεκκολαφθέντων. Ο σπερματικός ανταγωνισμός είναι έντονος σε πληθυσμούς που πραγματοποιούν πολλαπλές συζεύξεις καθώς αυτές πραγματοποιούνται κατά κύριο λόγο με διαφορετικά άτομα του ίδιου πληθυσμού. Επιπλέον, ο σπερματικός ανταγωνισμός αντανακλάται στη μεγάλη μορφομετρική διακύμανση των δομών του αναπαραγωγικού συστήματος που ελέγχουν τη βιωσιμότητα του αλλοσπέρματος. Η σύνθετη μορφολογία της σπερματοθήκης στο Cornu aspersum που περιλαμβάνει δηλαδή έναν απλό χώρο γονιμοποίησης και ποικίλο αριθμό τυφλών σωληναρίων όπου αποθηκεύεται το αλλόσπερμα, φαίνεται να σχετίζεται με την ευρύτερη αναπαραγωγική συμπεριφορά του. Τέλος, άμεσες ενδείξεις για τη δράση του σπερματικού ανταγωνισμού προέρχονται από την ταυτοποίηση της πατρότητας των απογόνων που έδειξε ότι οι πολλαπλές συζεύξεις με διαφορετικούς συντρόφους οδηγούν σε πολλαπλή πατρότητα των απογόνων. Παράλληλα, εντοπίσθηκε μία συνιστώσα της συμπεριφοράς αναπαραγωγής (σειρά σύζευξης), και ένα δομικό χαρακτηριστικό του αναπαραγωγικού συστήματος που αφορά στην αρσενική λειτουργία (μήκος επίφαλλου), ως παράγοντες που καθορίζουν την αναπαραγωγική επιτυχία της αρσενικής λειτουργίας. Συμπερασματικά, τα αποτελέσματα της παρούσας διατριβής δείχνουν ότι η υιοθέτηση εναλλακτικών στρατηγικών αναπαραγωγικής συμπεριφοράς σε ενδιαιτήματα με διαφορετικές μικροκλιματικές συνθήκες από το Cornu aspersum παρέχει στο είδος αυτό την ικανότητά να προσαρμόζεται σε διαφορετικά περιβάλλοντα.