Προσεγγίζοντας τη γλωσσική διδασκαλία στο γυμνάσιο ως διδακτική - μαθησιακή πρακτική τοποθετημένη στις αρχές της κριτικής Παιδαγωγικής
Authors: Σφακιανάκη Άννα 
Published: June 2021

Στη διατριβή αυτή αναπλαισιώνεται ο σχεδιασμός μιας ετήσιας έρευνας-δράσης που διενεργήθηκε το 2016-17 σε κεντρικό αστικό Γυμνάσιο στο μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, η υλοποίηση και η παρακολούθησή της καθώς και η αποτίμησή της σε κριτικό αναστοχαστικό πλαίσιο. Η έρευνα-δράση ήταν συμμετοχική και συνεργατική (3 εκπαιδευτικοί/φιλόλογοι και 67 μαθητές και μαθήτριες) και είχε στόχο αφενός την αποκωδικοποίηση και την κριτική αμφισβήτηση των αντιλήψεων και των υιοθετούμενων "δασκαλοκεντρικών" πρακτικών στο μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας και αφετέρου την παρακολούθηση της απόπειρας μετασχηματισμού τους στη βάση των ηθικών και ανθρωπιστικών αρχών της Κριτικής Παιδαγωγικής προκειμένου να εξακριβωθούν οι όροι, οι δυσκολίες αλλά και οι προοπτικές. Η ε-δ εστίασε στα ΔΕΠΠΣ και ΑΠΣ του 2003, στα σχολικά βιβλία της Νεοελληνικής Γλώσσας για το Γυμνάσιο, στην καταγραφή των παραμέτρων του σχολικού συγκείμενου, στις προσωπικές εκπαιδευτικές θεωρίες και ταυτότητες των εκπαιδευτικών και των μαθητών/τριών στην αρχή και το τέλος της ε-δ. Η συμμετοχική έρευνα – δράση η οποία διενεργήθηκε επιμερίζεται σε τρεις φάσεις. Η πρώτη ήταν εισαγωγική/ αναγνωριστική φάση που στόχευε στη συλλογή δεδομένων για την διερεύνηση του σχολικού πλαισίου. Στη φάση αυτή καταγράφηκαν οι προσωπικές θεωρίες των εμπλεκόμενων εκπαιδευτικών καθώς και οι απόψεις και οι στάσεις των μαθητών/μαθητριών σε κριτικά θέματα. Η δεύτερη φάση, η φάση των παρεμβάσεων, αξιοποίησε τα δεδομένα της πρώτης φάσης και στόχευσε μέσα από 5 επιμέρους κύκλους στη δημιουργία περιβαλλόντων μάθησης όπου κριτικά θέματα και διαλογικές πρακτικές αναδείκνυαν τις αρχές και τους στόχους της Κριτικής Παιδαγωγικής. Η τρίτη φάση ήταν φάση απολογισμού και στόχευε στην αξιολόγηση της παρέμβασης μέσα από αναστοχαστικές κριτικές προσεγγίσεις και στην εξαγωγή συμπερασμάτων για την προώθηση μιας εναλλακτικής διδακτικής-μαθησιακής οπτικής για την ενδυνάμωση και χειραφέτηση των υποκειμένων στηριγμένης στην Κριτική Παιδαγωγική και την έρευνα-δράση. Η ανάλυση των δεδομένων στηρίχτηκε στη θεματική ανάλυση (Braun & Clarke, 2006, 2012· Clarke & Braun, 2013· Clarke, Braun & Hayfield, 2015) και την Κριτική Ανάλυση Λόγου (Fairclough, 2003). Τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας συζητούνται στο πλαίσιο: α. της ανάπτυξης συνεργατικής δράσης τριών εκπαιδευτικών του ίδιου σχολείου κατά τον σχεδιασμό, τη διεξαγωγή και την αναστοχαστική αποτίμηση, β. του μετασχηματισμού των αρχικών θεωριών, των στάσεων και της επαγγελματικής ανάπτυξής τους μέσω της κριτικής συνειδητοποίησης γ. του μετασχηματισμού των απόψεων των μαθητών/τριών πάνω σε σύγχρονα κοινωνικά και πολιτισμικά ζητήματα στο πλαίσιο των χειραφετητικών πρακτικών της Κριτικής Παιδαγωγικής. Η διατριβή αποτελείται από δύο βασικά μέρη, το Θεωρητικό που αναφέρεται στην Κριτική Παιδαγωγική, την έρευνα-δράση και τη σύζευξή τους και το Ερευνητικό που περιγράφει τις τρεις φάσεις της έρευνας, το εναλλακτικό Αναλυτικό Πρόγραμμα που δημιουργήθηκε με βάση τις αρχές της ΚΠ, τα αποτελέσματα από την ανάλυση των δεδομένων που συλλέχθηκαν, τον συνολικό αναστοχαστικό απολογισμό της έρευνας, τα συμπεράσματα/προτάσεις για μια δημοκρατική, απελευθερωτική και χειραφετητική εκπαίδευση.