Επιχειρησιακή στρατηγική και ερευνητικές συνεργασίες
Authors: Τσακανίκας Άγγελος 
Published: August 2021

Στην παρούσα διατριβή μελετήσαμε τη συμμετοχή των ελληνικών επιχειρήσεων σε ερευνητικές συνεργασίες που έχουν πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών προγραμμάτων. Ξεκινήσαμε τη θεωρητική επισκόπηση προσπαθώντας να εντάξουμε το αντικείμενο μελέτης μας, τις ερευνητικές συνεργασίες, στο ευρύτερο σύνολο των συνεργασιών στις οποίες ανήκουν. Έτσι αφού αναλύσαμε τις αιτίες εμφάνισης αυτού του φαινομένου σε παγκόσμιο επίπεδο, εστιάσαμε στις πλέον δημοφιλείς μορφές - τις τελευταίες δύο δεκαετίες τουλάχιστον - τις στρατηγικές συμμαχίες. Οριοθετήσαμε τις συνεργασίες στην Έρευνα & Ανάπτυξη (Ε&Α) ως υποσύνολο αυτών των συμμαχιών και προτείναμε μία τυπολογία χαρακτηριστικών τους, με βάση την οποία αναλύσαμε και τις ερευνητικές συνεργασίες που εμείς εξετάζουμε, αποσαφηνίζοντας έτσι τη φύση τους. Αυτές λοιπόν είναι συγχρηματοδοτούμενες συνεργασίες βάσει ερευνητικού έργου (project based ventures), χωρίς δηλαδή να δημιουργείται ένας νέος οργανισμός και είναι μίγμα οριζόντιων και κάθετων συνεργασιών, με τις αυστηρά διεπιχειρησιακές όμως να αποτελούν μόλις το 15% του συνόλου. Είναι διεθνείς συνεργασίες, με μικρό ή και μεγάλο αριθμό συμμετεχόντων και έχουν βραχυ-μεσοπρόθεσμο χαρακτήρα (μέχρι 3 έτη). Η φύση της έρευνας που διεξάγεται επιγράφεται ως προανταγωνιστική, δηλαδή σε απόσταση από την αγορά και τα αποτέλεσματά της είναι ελεύθερα προσβάσιμα από τον καθένα, ‘’ανήκοντας” έτσι στον ευρύτερο δημόσιο χώρο (public domain). Στη συνέχεια αναλύσαμε τις κυριότερες θεωρητικές προσεγγίσεις των συνεργασιών σε Ε&Α, υιοθετώντας μία διάκριση σε τρία ρεύματα: α) τη θεωρία συναλλακτικού κόστους και ατελών συμβολαίων, β) τη θεωρία βιομηχανικής οργάνωσης και γ) τη δέσμη θεωριών στρατηγικού μάνατζμεντ. Προχωρώντας σε μία κριτική του τρόπου με τον οποίο χειρίζονται το ζήτημα της συνεργατικής Ε&Α, επιλέξαμε να υιοθετήσουμε την προσέγγιση των πόρων και ικανοτήτων από τη δέσμη του στρατηγικού μάνατζμεντ, θεωρώντας πως αυτή είναι η καταλληλότερη προσέγγιση για να ερμηνευθούν οι συγκεκριμένες συνεργασίες, στοχεύοντας όμως παράλληλα στην επιβεβαίωση αυτής της υπόθεσης μέσω της εμπειρικής ανάλυσης. Με την επισκόπηση της σχετικής εμπειρικής βιβλιογραφίας εντοπίσαμε τα σημεία όπου είτε υπάρχουν ελλείψεις ως προς την εφαρμογή ορισμένων υποθέσεων στην περίπτωση των Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων ή τα σημεία που χρήζουν περαιτέρω εμπειρικής υποστήριξης. Οι αναλύσεις τύπου εθνικών αξιολογήσεων με βασικό άξονα προβληματικής την πολιτική απόφαση για συνέχιση κάποιων προγραμμάτων ή όχι και οι μελέτες περιπτώσεων (case studies) που επικεντρώνονται όμως συνήθως σε επιτυχημένες περιπτώσεις (success stories), κυριαρχούν ως εμπειρικό υλικό. Η απουσία διαστρωματικής ανάλυσης και συγκριτικών αναλύσεων, όπως και η ελλιπής σύνδεση των συνεργασιών αυτών με διαστάσεις του εσωτερικού και εξωτερικού περιβάλλοντος της επιχείρησης είναι εμφανής στη διεθνή βιβλιογραφία και αυτή είναι σίγουρα μία κατεύθυνση όπου η διατριβή θεωρούμε ότι συνέβαλε. Στο επόμενο κεφάλαιο αναλύσαμε την ιστορική εξέλιξη της στρατηγικής της επιχείρησης, καταλήγοντας στην έννοια των πόρων και ικανοτήτων που ήλθε στο προσκήνιο κυρίως τις δύο τελευταίες δεκαετίες. Εξηγήσαμε πώς και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορούν αυτοί να αποτελέσουν πηγή απόκτησης ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος, αλλά και πώς μπορεί να διαμορφωθεί μία στρατηγική που να εστιάζει σε αυτούς. Εντάξαμε τις ερευνητικές συνεργασίες σε αυτό το πλαίσιο, ερμηνεύοντας τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η συμμετοχή σε μία ερευνητική συνεργασία, ενώ αναλύσαμε περαιτέρω την τεχνολογική και καινοτομική στρατηγική, θεωρώντας ότι αυτές οι διαστάσεις της στρατηγικής συνδέονται με τις ερευνητικές συνεργασίες, ολοκληρώνοντας έτσι το θεωρητικό τμήμα της διατριβής. Η εμπειρική ανάλυση που ακολούθησε κινήθηκε σε δύο διαστάσεις: η πρώτη αφορούσε στο επίπεδο των ερευνητικών συνεργασιών και των μακροσκοπικών χαρακτηριστικών τους, όπου προσπαθήσαμε να αναλύσουμε την τυπολογία των έργων στα οποία έχουν συμμετάσχει οι ελληνικές επιχειρήσεις. Εστιάσαμε την ανάλυσή μας κυρίως στη σύγκριση με τα έργα όπου συμμετείχαν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, ώστε να εντοπίσουμε ποιες είναι οι διακριτές διαφορές που χαρακτηρίζουν την ελληνική περίπτωση σε σχέση με χαρακτηριστικά που μπορούν να αποδοθούν στο σύνολο του πληθυσμού. Η δεύτερη διάσταση αφορούσε στην εξέταση της επίδρασης ενδογενών μεταβλητών (όπως η επιχειρησιακή, ανταγωνιστική και τεχνολογική στρατηγική) και εξωγενών (επιχειρηματικό περιβάλλον) στους στόχους, τα οφέλη και τα προβλήματα από τη συνεργασία. Η σύγκριση και πάλι με τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις προσέφερε τη δυνατότητα για χρήσιμα συμπεράσματα - σε μίκρο επίπεδο αυτή τη φορά -, εντοπίζοντας τις ομοιότητες και τις διαφορές των ελληνικών επιχειρήσεων σε σχέση με τους ευρωπαίους συνεργάτες τους. […]