Χαρτογράφηση της εκτροφής μικρών μηρυκαστικών στην Ελλάδα
Authors: Λιανού Δάφνη 
Published: August 2023

Η παρούσα διατριβή αποσκοπεί στη χαρτογράφηση της εκτροφής μικρών μηρυκαστικών στην Ελλάδα, μέσω της συλλογής, από εκτροφές προβάτων και αιγών σε όλη τη χώρα, πληροφοριών και δειγμάτων για λεπτομερή επεξεργασία. Οι ειδικοί στόχοι της διατριβής είναι οι ακόλουθοι. (α) Η ανάπτυξη, χρήση και παρουσίαση ενός λεπτομερούς ερωτηματολογίου για τη συλλογή δεδομένων από εκτροφές προβάτων / αιγών, (β) Η συλλογή και η παρουσίαση λεπτομερών πληροφοριών σχετικά με τις υποδομές, το ζωικό κεφάλαιο, τα παραγωγικά χαρακτηριστικά, τις νοσολογικές καταστάσεις, τη διαχείριση υγείας, τη διατροφή και το ανθρώπινο δυναμικό και, συνακόλουθα, η λεπτομερής χαρτογράφηση των εκτροφών προβάτων / αιγών σε όλη την Ελλάδα, (γ) Η διερεύνηση της περιεκτικότητας σε λίπος και πρωτεΐνες στο γάλα της παγολεκάνης, ο προσδιορισμός παραγόντων που δυνητικά την επηρεάζουν, η μελέτη του αριθμού των σωματικών κυττάρων και της ολικής μεσόφιλης χλωρίδας στο γάλα της παγολεκάνης, ο προσδιορισμός παραγόντων που σχετίζονται με αυξημένο αριθμό σωματικών κυττάρων και αυξημένης ολικής μεσόφιλης χλωρίδας, η διερεύνηση ενδεχόμενων συσχετίσεων του αριθμού των σωματικών κυττάρων και της ολικής μεσόφιλης χλωρίδας με την περιεκτικότητα του γάλακτος και η περιγραφή ενδεχόμενων συσχετίσεων του αριθμού των σωματικών κυττάρων και της ολικής μεσόφιλης χλωρίδας με τις φυλές των προβάτων / αιγών, (δ) Η μελέτη της συχνότητας και των προτύπων αντιβιοαντοχής των στελεχών σταφυλοκόκκων που απομονώθηκαν από το γάλα της παγολεκάνης, η διερεύνηση ενδεχόμενης συσχέτισης της παρουσίας αντιβιοαντοχής με την ποιότητα του γάλακτος και ο προσδιορισμός παραγόντων που σχετίζονται με την παρουσία αντιβιοαντοχής, (ε) Η διερεύνηση της παρουσίας Listeria spp. στο γάλα της παγολεκάνης, η αξιολόγηση της ευαισθησίας στα αντιβιοτικά των στελεχών του βακτηρίου και ο προσδιορισμός παραγόντων που σχετίζονται με την απομόνωση του βακτηρίου από το γάλα της παγολεκάνης, (στ) H αξιολόγηση της παρουσίας συγκεκριμένων παθολογικών καταστάσεων και η αξιολόγηση των απόψεων των κτηνοτρόφων σχετικά με τη σημασία διαφόρων παθολογικών καταστάσεων, (ζ) Η περιγραφή των προτύπων αναπαραγωγικής διαχείρισης, η περιγραφή παραγόντων που σχετίζονται με τα εν λόγω πρότυπα διαχείρισης, η κλινική εφαρμογή της αναπαραγωγικής διαχείρισης στις εκτροφές και η διαπίστωση πιθανών συσχετίσεων με τα παραγωγικά χαρακτηριστικά, (η) Η περιγραφή των προτύπων χρήσης αντιβιοτικών έναντι τεσσάρων σημαντικών λοιμώξεων και ο προσδιορισμός παραγόντων που σχετίζονται με τη χρήση αντιβιοτικών, (θ) Η περιγραφή των προτύπων εμβολιασμού και ο προσδιορισμός παραγόντων που σχετίζονται με την εφαρμογή των εμβολιασμών, (ι) Η περιγραφή του ποσοστού προσβολής των ελμινθώσεων και των πρωτοζωώσεων σε ενήλικα πρόβατα και αίγες και η ταυτοποίηση παραγόντων οι οποίοι σχετίζονται με την παρουσία των εν λόγω παρασιτώσεων, (ια) Η περιγραφή των προτύπων χρήσης αντιπαρασιτικών (ανθελμινθικών και εκτοπαρασιτοκτόνων), (ιβ) Η περιγραφή των κοινωνικο-δημογραφικών χαρακτηριστικών των κτηνοτρόφων (προβατοτρόφων, αιγοτρόφων) και η αξιολόγηση ενδεχόμενων συσχετίσεων με τη διαχείριση υγείας, τα παραγωγικά χαρακτηριστικά και τις παραμέτρους υγείας των ζώων, (ιγ) Η διερεύνηση της εκδήλωσης ζωονοτικών προβλημάτων σε κτηνοτρόφους και η μελέτη πιθανών συσχετίσεων της εκδήλωσης βρουκέλλωσης με τα κοινωνικο-δημογραφικά χαρακτηριστικά των κτηνοτρόφων και τη διαχείριση υγείας των ζώων. Η διατριβή χωρίζεται σε 15 Κεφάλαια και ακολουθεί η Γενική συζήτηση. Το Κεφάλαιο Ι περιλαμβάνει την ανασκόπηση της σχετικής βιβλιογραφίας. Το κεφάλαιο υποδιαιρείται σε δύο τμήματα. Στο Τμήμα Α, παρουσιάζεται μια επιστημονομετρική μελέτη της ερευνητικής παραγωγής σχετικά με τα μικρά μηρυκαστικά στην Ελλάδα. Στο Τμήμα Β, παρουσιάζεται μια επιστημονομετρική μελέτη της διεθνούς ερευνητικής παραγωγής για τη μαστίτιδα στα πρόβατα. To Κεφάλαιο ΙΙ περιλαμβάνει τις διαδικασίες της ανάπτυξης και της παρουσίασης ενός λεπτομερούς ερωτηματολογίου για την αξιολόγηση των εκτροφών μικρών μηρυκαστικών. Το ερωτηματολόγιο περιλαμβάνει 442 ερωτήσεις, οργανωμένες σε επτά ενότητες: γενικότητες, υποδομές, ζωικό κεφάλαιο, παραγωγικά χαρακτηριστικά, διαχείριση υγείας, διατροφή και ανθρώπινο δυναμικό. Η αξιοπιστία των απαντήσεων αξιολογήθηκε σε 27 κτηνοτρόφους, στους οποίους η συνέντευξη έγινε δύο φορές. Διαφορετικές απαντήσεις δόθηκαν από όλους τους κτηνοτρόφους και αφορούσαν 30 διαφορετικές ερωτήσεις (συντελεστής Cronbach: 0,987). Στη συνέχεια, πραγματοποιήθηκαν συνεντεύξεις σε 444 εκτροφές (325 εκτροφές προβάτων και 119 εκτροφές αιγών) σε όλη την Ελλάδα. Η μέση διάρκεια κάθε συνέντευξης ήταν 63,6 λεπτά. Επεξηγήσεις ζητήθηκαν από 273 κτηνοτρόφους σχετικά με 22 διαφορετικές ερωτήσεις (μέγιστος αριθμός ανά κτηνοτρόφο: 8). Η εμπειρία του ερευνητή, η κύρια ομιλούμενη γλώσσα του κτηνοτρόφου και ο αριθμός των επεξηγήσεων που ζητήθηκαν επηρέασαν τη διάρκεια της συνέντευξης. Το ερωτηματολόγιο χρησιμοποιήθηκε για τη μελέτη στο πεδίο για τη συλλογή στοιχείων στις υπό μελέτη εκτροφές. Το Κεφάλαιο ΙΙΙ περιλαμβάνει την περιγραφή των διαδικασιών που έλαβαν χώρα στο πεδίο (κατά τις επισκέψεις στις εκτροφές) και τις εργαστηριακές εξετάσεις στα δείγματα που συλλέχθηκαν κατά τις εν λόγω επισκέψεις. Κατά τις επισκέψεις στις εκτροφές, συλλέχθηκαν δεδομένα με το ερωτηματολόγιο μέσω των συνεντεύξεων, έγινε εκτίμηση της σωματικής κατάστασης των θηλυκών ζώων και συλλέχθηκαν δείγματα γάλακτος από την παγολεκάνη στις εκτροφές και δείγματα κοπράνων από τα ζώα. Στα δείγματα γάλακτος πραγματοποιήθηκε καταμέτρηση του αριθμού σωματικών κυττάρων, προσδιορισμός της χημικής σύστασης του γάλακτος και μικροβιολογική εξέταση: ολική μικροβιακή χλωρίδα, απομόνωση και ταυτοποίηση σταφυλόκοκκων, απομόνωση και ταυτοποίηση Listeria spp. Τα απομονωθέντα στελέχη σταφυλοκόκκων εξετάστηκαν για τον σχηματισμό βιομεμβράνης και για την ευαισθησία / ανθεκτικότητά τους σε 20 αντιβιοτικά: αμικασίνη, αμπικιλλίνη, γενταμυκίνη, ερυθρομυκίνη, κεφταρολίνη, κλινδαμυκίνη, λινεζολίδη, μοξιφλοξακίνη, μουπιροσίνη, μουπιροσίνη σε αυξημένη συγκέντρωση, οξακιλλίνη, πενικιλλίνη G, ριφαμπικίνη, σιπροφλοξακίνη, τειχοπλανίνη, τετρακυκλίνη, τομπραμυκίνη, τριμεθοπρίμη-σουλφαμεθοξαζόλη, φουσιδικό οξύ και φωσφομυκίνη. Τα απομονωθέντα στελέχη Listeria spp. αξιολογήθηκαν ως προς την ευαισθησία / ανθεκτικότητά τους σε 5 αντιβιοτικά: αμπικιλλίνη, βενζυλοπενικιλλίνη, ερυθρομυκίνη, μεροπενέμη και τριμεθοπρίμη-σουλφαμεθοξαζόλη. Στα δείγματα κοπράνων πραγματοποιήθηκαν καθιερωμένες παρασιτολογικές εξετάσεις, συγκεκριμένα η τεχνική McMaster, η μέθοδος επίπλευσης, η τεχνική καθίζησης, η κοπρανοκαλλιέργεια και η χρώση Ziehl-Neelsen. Το κεφάλαιο IV περιλαμβάνει τα συγκεντρωτικά ευρήματα των απαντήσεων στις συνεντεύξεις. Τα ευρήματα παρουσιάζονται χωριστά για τις εκτροφές προβάτων και αιγών. Ταυτοποιήθηκαν διαφορές μεταξύ εκτροφών προβάτων και αιγών σε συνολικά 130 παραμέτρους.Το κεφάλαιο V περιλαμβάνει τα αποτελέσματα της εξέτασης των δειγμάτων γάλακτος που συλλέχθηκαν. Η μέση περιεκτικότητα του γάλακτος σε λίπος / πρωτεΐνες σε εκτροφές προβάτων και αιγών ήταν 6,2% / 4,4% και 4,8% / 3,2%, αντίστοιχα. Για τις εκτροφές προβάτων, η πολυπαραγοντική ανάλυση ανέδειξε τη φυλή των ζώων και την ηλικία απομάκρυνσης των αρνιών από τις μητέρες τους ως σημαντικούς προσδιοριστές για την περιεκτικότητα του γάλακτος σε λίπος, καθώς και τα σωματικά κύτταρα στο γάλα, το σύστημα διαχείρισης στην εκτροφή, τη χορήγηση ανθελμινθικής αγωγής και την εκπαίδευση των κτηνοτρόφων ως σημαντικούς προσδιοριστές για την περιεκτικότητα του γάλακτος σε πρωτεΐνες. Για τις εκτροφές αιγών, η πολυπαραγοντική ανάλυση ανέδειξε το στάδιο της γαλακτικής περιόδου, την ηλικία απομάκρυνσης των εριφίων από τις μητέρες τους και τη φυλή των ζώων ως σημαντικούς προσδιοριστές για την περιεκτικότητα του γάλακτος σε λίπος, καθώς και τα σωματικά κύτταρα στο γάλα, το στάδιο της γαλακτικής περιόδου, τη διάρκεια καθημερινής βόσκησης και την αναλογία προνυμφών του είδους Teladorsagia spp. στα κόπρανα ως σημαντικούς προσδιοριστές για την περιεκτικότητα του γάλακτος σε πρωτεΐνες. Για την ταυτόχρονα υψηλή περιεκτικότητα του γάλακτος σε λίπος και πρωτεΐνες, η πολυπαραγοντική ανάλυση ανέδειξε τους παρακάτω ως σημαντικούς προσδιοριστές: σωματικά κύτταρα στο γάλα, παρασιτικό φορτίο στα κόπρανα και συνεργασία με κτηνίατρο (εκτροφές προβάτων) και στάδιο γαλακτικής περιόδου και σωματικά κύτταρα στο γάλα (εκτροφές αιγών). Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι τα αυξημένα σωματικά κύτταρα στο γάλα (που αντανακλούν την ύπαρξη υποκλινικής μαστίτιδας στην εκτροφή) και οι γαστροεντερικές παρασιτώσεις (κυρίως η παρασίτωση από Teladorsagia spp.) επιδρούν πιο σημαντικά στην περιεκτικότητα του γάλακτος σε λίπος και πρωτεΐνες από παράγοντες που δεν έχουν σχέση με λοιμώξεις. Ο μέσος όρος των σωματικών κυττάρων στο γάλα ήταν 488.000 κύτταρα ανά mL στις εκτροφές προβάτων και 838.000 κύτταρα ανά mL στις εκτροφές αιγών. Ο μέσος όρος της ολικής μεσόφιλης χλωρίδας ήταν 398.000 cfu ανά mL στις εκτροφές προβάτων και 581.000 cfu ανά mL στις εκτροφές αιγών. Συνολικά, απομονώθηκαν 228 στελέχη Staphylococcus spp. από 206 εκτροφές προβάτων (63%) and 80 στελέχη Staphylococcus spp. από 75 εκτροφές αιγών (63%). Στις εκτροφές προβάτων, η πολυπαραγοντική ανάλυση ανέδειξε ότι το ποσοστό προσβολής της κλινικής μαστίτιδας, η ηλικία του κτηνοτρόφου και το στάδιο της γαλακτικής περιόδου ήταν σημαντικοί προσδιοριστές για αριθμό σωματικών κυττάρων > 1.000.000 κύτταρα ανά mL και ότι το στάδιο της γαλακτικής περιόδου και ο εξαερισμός στα κτίρια είχαν σημαντική συσχέτιση ήταν σημαντικοί προσδιοριστές για ολική μεσόφιλη χλωρίδα > 1.500.000 cfu ανά mL. Στις εκτροφές αιγών, η πολυπαραγοντική ανάλυση ανέδειξε ότι η συχνότητα ελέγχου του αρμεκτικού συγκροτήματος και η συνολική παραγόμενη ποσότητα γάλακτος από τα ζώα ήταν σημαντικοί προσδιοριστές για αριθμό σωματικών κυττάρων > 1.000.000 κύτταρα ανά mL, ενώ καμία παράμετρος δεν ήταν σημαντικός προσδιοριστής για ολική μεσόφιλη χλωρίδα > 1.500.000 cfu ανά mL. Στις εκτροφές προβάτων, βρέθηκε αρνητική συσχέτιση μεταξύ σωματικών κυττάρων και λίπους, πρωτεϊνών και λακτόζης στο γάλα και θετική συσχέτιση μεταξύ σωματικών κυττάρων και προστιθέμενου νερού στο γάλα. Σε εκτροφές με σωματικά κύτταρα > 1.000.000 ανά mL, παρατηρήθηκε σημαντική μείωση (2%) των πρωτεϊνών στο γάλα, ενώ σε εκτροφές με σωματικά κύτταρα > 1.500.000 ανά mL, καταγράφηκε σημαντική μείωση (43%) της ετήσιας παραγωγής γάλακτος ανά προβατίνα. Στις εκτροφές αιγών, βρέθηκε αρνητική συσχέτιση μεταξύ σωματικών κυττάρων και πρωτεϊνών στο γάλα. Σε εκτροφές με σωματικά κύτταρα > 750.000 ανά mL, παρατηρήθηκε σημαντική μείωση (5%) των πρωτεϊνών στο γάλα, ενώ σε εκτροφές με σωματικά κύτταρα > 1.500.000 ανά mL, αυτή ήταν πιο σημαντική (8%).Το κεφάλαιο VI περιλαμβάνει τα αποτελέσματα των εξετάσεων ανθεκτικότητας / ευαισθησίας των στελεχών Staphylooccus spp. σε αντιβιοτικά. Στις εκτροφές προβάτων, στελέχη ανθεκτικά στην οξακιλλίνη, στελέχη ανθεκτικά σε ένα τουλάχιστον αντιβιοτικό και πολυανθεκτικά στελέχη απομονώθηκαν από 8%, 31% και 12% των εκτροφών, αντίστοιχα. Από τα 232 στελέχη Staphylococcus spp., 12% ήταν ανθεκτικά στην οξακιλλίνη, 46% ήταν ανθεκτικά σε τουλάχιστον ένα αντιβιοτικό και 16% ήταν πολυανθεκτικά. Αντιβιοαντοχή παρατηρήθηκε πιο συχνά σε πηκτάση-αρνητικά στελέχη (51% των στελεχών) απ’ ό,τι σε στελέχη Staphylococcus aureus (32% των στελεχών). Ανθεκτικότητα παρατηρήθηκε πιο συχνά στην πενικιλλίνη και την αμπικιλλίνη (34% των στελεχών), την κλινδαμυκίνη (18% των στελεχών) και τη φωσφομυκίνη (14%). Για την αντιβιοαντοχή στην οξακιλλίνη, ως προσδιοριστής αναδείχθηκε η έλλειψη εμπειρίας από κτηνοτρόφους. Για την αντιβιοαντοχή σε τουλάχιστον ένα αντιβιοτικό, ως προσδιοριστής αναδείχθηκε το αρχικό στάδιο της γαλακτικής περιόδου. Για την πολυανθεκτικότητα, ως προσδιοριστής αναδείχθηκε το εντατικό σύστημα διαχείρισης. Στις εκτροφές αιγών, στελέχη ανθεκτικά στην οξακιλλίνη, στελέχη ανθεκτικά σε ένα τουλάχιστον αντιβιοτικό και πολυανθεκτικά στελέχη απομονώθηκαν από 5%, 30% και 16% των εκτροφών, αντίστοιχα. Από τα 80 στελέχη Staphylococcus spp., 8% ήταν ανθεκτικά στην οξακιλλίνη, 50% ήταν ανθεκτικά σε τουλάχιστον ένα αντιβιοτικό και 28% ήταν πολυανθεκτικά. Αντιβιοαντοχή παρατηρήθηκε πιο συχνά σε πηκτάση-αρνητικά στελέχη (59% των στελεχών) απ’ ό,τι σε στελέχη S. aureus (24% των στελεχών). Ανθεκτικότητα παρατηρήθηκε πιο συχνά στην πενικιλλίνη και την αμπικιλλίνη (41% των στελεχών) και τη φωσφομυκίνη (28%). Για την αντιβιοαντοχή στην οξακιλλίνη, ως προσδιοριστής αναδείχθηκε η παρουσία εργατικού προσωπικού στην εκτροφή. Για την αντιβιοαντοχή σε τουλάχιστον ένα αντιβιοτικό, ως προσδιοριστές αναδείχθηκαν η μερική απασχόληση των κτηνοτρόφων και η πραγματοποίηση αυξημένου (> 10) αριθμού απολυμάνσεων ετησίως. Για την πολυανθεκτικότητα, ως προσδιοριστές αναδείχθηκαν επίσης από κοινού οι ίδιοι ως άνω τρείς παράγοντες.Το κεφάλαιο VII περιλαμβάνει τα αποτελέσματα της εξέτασης του γάλακτος για απομόνωση Listeria spp. Listeria monocytogenes απομονώθηκε από το γάλα μίας εκτροφής προβάτων και Listeria ivanovii από το γάλα τριών εκτροφών προβάτων. Δεν βρέθηκε συσχέτιση μεταξύ της απομόνωσης Listeria spp. από το γάλα και της ποιότητάς του. Στα στελέχη του βακτηρίου, που απομονώθηκαν, δεν ανιχνεύτηκε αντιβιοαντοχή. Για την απομόνωση του βακτηρίου, ως προσδιοριστές αναδείχθηκαν η παρουσία χοίρων στην εκτροφή, η χαμηλή τιμή σχετικής υγρασίας περιβάλλοντος και ο μεγάλος αριθμός ζώων στην εκτροφή. Το κεφάλαιο VIII περιλαμβάνει τις αντιλήψεις των κτηνοτρόφων σχετικά με τη σημασία των διαφόρων παθολογικών καταστάσεων και την περιγραφή των κλινικών παθολογικών καταστάσεων. Συνολικά, 38 παθολογικές καταστάσεις θεωρήθηκαν από τους κτηνοτρόφους ως σημαντικές. Σε αρνιά / ερίφια, οι περισσότεροι κτηνοτρόφοι θεώρησαν (α) τη διάρροια και (β) την πνευμονία ως τις πιο σημαντικές παθολογικές καταστάσεις. Σε ζώα αντικατάστασης, οι περισσότεροι κτηνοτρόφοι θεώρησαν (α) την πνευμονία και (β) την κοινούρωση (εκτροφές προβάτων) ή τη διάρροια (εκτροφές αιγών) ως τις πιο σημαντικές παθολογικές καταστάσεις. Σε ενήλικες προβατίνες / αίγες, οι περισσότεροι κτηνοτρόφοι θεώρησαν (α) τη μαστίτιδα και (β) την πνευμονία (εκτροφές προβάτων) ή την παραφυματίωση (εκτροφές αιγών) ως τις πιο σημαντικές παθολογικές καταστάσεις. Διαφορές στις παθολογικές καταστάσεις που θεωρήθηκαν σημαντικές ανάλογα με την ηλικία των ζώων παρατηρήθηκαν σε 18 περιπτώσεις. Μεταξύ αυτών, οι πιο σημαντικές διαφορές παρατηρήθηκαν για τις παρακάτω 12 παθολογικές καταστάσεις: αποβολή, διάρροια, κοινούρωση, κολιβακίλλωση, λοιμώδες έκθυμα, λοιμώδης αγαλαξία, μαστίτιδα, παραφυματίωση, πνευμονία, σεληνιοπενία, τρομώδης νόσος και χωλότητα.Το κεφάλαιο IX περιλαμβάνει την περιγραφή των προτύπων αναπαραγωγικής διαχείρισης. Η αναπαραγωγική περίοδος άρχιζε σε ενήλικες προβατίνες ή αίγες τον Μάιο ή τον Ιούνιο, αντίστοιχα, και σε νεαρές προβατίνες αντικατάστασης ή νεαρές αίγες αντικατάστασης τον Αύγουστο ή τον Σεπτέμβριο, αντίστοιχα. Η διάμεση διάρκεια της αναπαραγωγικής περιόδου ήταν 2 μήνες για τα ενήλικα ζώα και 1 μήνας για τα νεαρά ζώα αντικατάστασης. Η διάμεση αναλογία θηλυκών προς αρσενικά ζώα ήταν 22:1 και 25:1 σε εκτροφές προβάτων και αιγών, αντίστοιχα. Ρύθμιση της αναπαραγωγικής δραστηριότητας πραγματοποιείτο σε 33% και 17% των εκτροφών προβάτων και αιγών, αντίστοιχα. Ως προσδιοριστές για την εφαρμογή ρύθμισης της αναπαραγωγής αναδείχτηκαν η ύπαρξη αρμεκτηρίου, ο αριθμός ζώων στην εκτροφή, ο αριθμός αρμεγμάτων ημερησίως, η διάρκεια της παρουσίας του κτηνοτρόφου στην εκτροφή και η οικογενειακή παράδοση των κτηνοτρόφων για τις εκτροφές προβάτων και ο αριθμός αρμεγμάτων ημερησίως και η ύπαρξη αρμεκτηρίου για τις εκτροφές αιγών. Διάγνωση εγκυμοσύνης με υπερηχογραφική εξέταση πραγματοποιείτο σε 37% και 17% των εκτροφών προβάτων και αιγών, αντίστοιχα. Ως προσδιοριστές για την πραγματοποίηση διάγνωσης εγκυμοσύνης με υπερηχογραφική εξέταση αναδείχτηκαν το σύστημα διαχείρισης στην εκτροφή, η ηλικία του κτηνοτρόφου και η οικογενειακή παράδοση των κτηνοτρόφων για τις εκτροφές προβάτων και το σύστημα διαχείρισης στην εκτροφή και η ύπαρξη αρμεκτηρίου για τις εκτροφές γιδιών. Κατά μέσο όρο, ο δείκτης πολυδυμίας στις εκτροφές προβάτων και αιγών ήταν 1,3 και 1,3, αντίστοιχα. Ως προσδιοριστές για τον αυξημένο δείκτη πολυδυμίας αναδείχτηκαν η ρύθμιση της αναπαραγωγικής δραστηριότητας, η γεωγραφική εντόπιση της εκτροφής, η παρουσία εργατικού προσωπικού στην εκτροφή, η συνεργασία με κτηνίατρο και η φυλή των θηλυκών ζώων για τις εκτροφές προβάτων και η ρύθμιση της αναπαραγωγικής δραστηριότητας και η φυλή των θηλυκών ζώων για τις εκτροφές αιγών. Τα αρνιά ή τα ερίφια απομακρύνονταν από τις μητέρες τους σε ηλικία, κατά μέσο όρο, 50 ή 65 ημερών, αντίστοιχα. Κατά μέσο όρο, η ηλικία απομάκρυνσης των ζώων (θηλυκά / αρσενικά) από την εκτροφή ήταν 5,9 / 4,4 έτη και 6,9 / 4,9 έτη, αντίστοιχα, στις εκτροφές προβάτων και αιγών. Η ρύθμιση της αναπαραγωγής σχετιζόταν με αυξημένη παραγωγή γάλακτος και μεγαλύτερο αριθμό νεογέννητων. Επίσης, βρέθηκε αντίστροφη συσχέτιση μεταξύ της ηλικίας απομάκρυνσης των ζώων από την εκτροφή και της παραγωγής γάλακτος.Το κεφάλαιο Χ περιλαμβάνει την περιγραφή των προτύπων χορήγησης αντιβιοτικών. Συνηθέστερα, τα αντιβιοτικά χορηγούνταν στα ζώα στη δόση που είχε συνταγογραφηθεί (80%) και τηρούνταν ο απαραίτητος χρόνος αναμονής (99%), αλλά σπανιότερα γινόταν ζύγιση των ζώων για υπολογισμό του σωματικού βάρους τους πριν από τη χορήγηση αντιβιοτικών (22%). Για τη θεραπεία της κλινικής μαστίτιδας, χρησιμοποιούνταν συχνότερα οξυτετρακυκλίνη, πενικιλλίνη και στρεπτομυκίνη, χρησιμοποιούνταν δε για την αγωγή, κατά μέσο όρο, 2,03 και 2,06 διαφορετικά αντιβιοτικά στις εκτροφές προβάτων και αιγών, αντίστοιχα. Τα αντιβιοτικά χορηγούνταν συνηθέστερα (89% των εκτροφών) σε ενέσιμη μορφή. Σε περιπτώσεις αποβολής, χορηγούνταν συχνότερα οξυτετρακυκλίνη, χρησιμοποιούνταν δε για την αγωγή, κατά μέσο όρο, 1,12 και 1,03 διαφορετικά αντιβιοτικά στις εκτροφές προβάτων και αιγών, αντίστοιχα. Σε 94 εκτροφές (21%), πραγματοποιείτο χορήγηση αντιβιοτικών στα νεογέννητα σε μόνιμη βάση, χορηγούνταν δε συχνότερα οξυτετρακυκλίνη και αμπικιλλίνη. Σε περιπτώσεις πνευμονίας σε νεογέννητα, χορηγούνταν συχνότερα οξυτετρακυκλίνη, πενικιλλίνη και τουλαθρομυκίνη, χρησιμοποιούνταν δε για την αγωγή, κατά μέσο όρο, 1,33 και 1,29 διαφορετικά αντιβιοτικά στις εκτροφές προβάτων και αιγών, αντίστοιχα. Σε περιπτώσεις διάρροιας σε νεογέννητα, χορηγούνταν συχνότερα οξυτετρακυκλίνη, αμοξικιλλίνη και πενικιλλίνη, χρησιμοποιούνταν δε για την αγωγή, κατά μέσο όρο, 1,34 και 1,59 διαφορετικά αντιβιοτικά στις εκτροφές προβάτων και αιγών, αντίστοιχα. Αναδείχτηκαν 16 παράγοντες, οι οποίοι σχετίζονταν με τη χορήγηση αντιβιοτικών για την αντιμετώπιση των παραπάνω κλινικών προβλημάτων. Οι περισσότεροι από αυτούς αφορούσαν στους κτηνοτρόφους, συγκεκριμένα δε η εκπαίδευση των κτηνοτρόφων, η ηλικία, η εμπειρία, η συνεχής ή περιστασιακή ενασχόληση και η οικογενειακή παράδοση των κτηνοτρόφων αναδείχτηκαν συχνότερα ότι είχαν συσχέτιση με τα ανωτέρω αποτελέσματα.Το κεφάλαιο ΧI περιλαμβάνει την περιγραφή των προτύπων πραγματοποίησης εμβολιασμών. Ο υποχρεωτικός εμβολιασμός κατά της βρουκέλλωσης πραγματοποιείτο σε όλες τις εκτροφές. Προαιρετικοί εμβολιασμοί πραγματοποιούνταν συχνότερα κατά των κλωστριδιακών λοιμώξεων (σε 98% των εκτροφών), κατά της λοιμώδους αγαλαξίας (σε 57% των εκτροφών), κατά της πνευμονίας (σε 41% των εκτροφών), κατά της χλαμυδιακής αποβολής (σε 38% των εκτροφών), κατά της σταφυλοκοκκικής μαστίτιδας (σε 36% των εκτροφών) και κατά της παραφυματίωσης (σε 10% των εκτροφών). Εμβολιασμοί κατά της πνευμονίας και της σταφυλοκοκκικής μαστίτιδας πραγματοποιούνταν πιο συχνά σε εκτροφές προβάτων και εμβολιασμοί κατά της παραφυματίωσης πραγματοποιούνταν πιο συχνά σε εκτροφές αιγών. Πραγματοποιούνταν, κατά μέσο όρο, 2,8 και 2,7 προαιρετικοί εμβολιασμοί (δηλαδή επιπλέον του εμβολιασμού κατά της βρουκέλλωσης) στις εκτροφές προβάτων και αιγών, αντίστοιχα. Ο αυξημένος αριθμός εμβολιασμών σχετιζόταν με μεγαλύτερη παραγωγή γάλακτος στις αντίστοιχες εκτροφές. Αναδείχτηκαν 15 παράγοντες, οι οποίοι σχετίζονταν με την πραγματοποίηση προαιρετικών εμβολιασμών. Από αυτούς, 11 αφορούσαν στη διαχείριση υγείας και 4 στα δημογραφικά χαρακτηριστικά των κτηνοτρόφων. Ειδικότερα, η συνεργασία με κτηνίατρο, ο ημερήσιος αριθμός αρμεγμάτων και η συνολική καθημερινή παρουσία του κτηνοτρόφου στην εκτροφή συσχετίζονταν με την πραγματοποίηση εμβολιασμών κατά τριών διαφορετικών λοιμώξεων.Το κεφάλαιο XII περιλαμβάνει τα αποτελέσματα της εξέτασης των δειγμάτων κοπράνων που είχαν συλλεχθεί. Σε δείγματα από 93% των εκτροφών προβάτων ανιχνεύθηκαν στοιχεία ελμίνθων, συγκεκριμένα Dicrocoelium dendriticum (17% των εκτροφών), Fasciola hepatica (1%), Paramphistomum cervi (2%), Moniezia spp. (19%), Trichostrongylidae (86%), Nematodirus spp. (19%), Strongyloides papillosus (7%), Trichuris spp. (20%) και πνευμονικά νηματώδη (18%). Επίσης, σε δείγματα από 79% των εκτροφών προβάτων ανιχνεύτηκαν στοιχεία πρωτοζώων, συγκεκριμένα Eimeria (72% των εκτροφών), Giardia (33%) και Cryptosporidium (7%). Σε δείγματα από 93% των εκτροφών αιγών ανιχνεύθηκαν στοιχεία ελμίνθων, συγκεκριμένα D. dendriticum (15% των εκτροφών), P. cervi (1%), Moniezia spp. (25%), Trichostrongylidae (89%), Nematodirus spp. (17%), S. papillosus (5%), Trichuris spp. (19%) και πνευμονικά νηματώδη (24%). Επίσης σε δείγματα από 71% των εκτροφών αιγών, ανιχνεύτηκαν στοιχεία πρωτοζώων, συγκεκριμένα Eimeria (61% των εκτροφών), Giardia (34%) και Cryptosporidium (11%). Ο μέσος όρος των αυγών Trichostrongylidae στα κόπρανα των ζώων ήταν 215 epg στις εκτροφές προβάτων και 219 epg στις εκτροφές αιγών. Στις εκτροφές προβάτων, για αυξημένα (> 300) epg σε δείγματα κοπράνων αναδείχθηκαν ως προσδιοριστές ο μήνας της γαλακτικής περιόδου κατά τη δειγματοληψία και η ρύθμιση της αναπαραγωγικής δραστηριότητας στην εκτροφή, για αυξημένη αναλογία (> 63%) Teladorsagia spp. σε δείγματα κοπράνων αναδείχθηκε ως προσδιοριστής η ύπαρξη αχυροστρωμνής, για αυξημένη αναλογία (> 29%) Haemonchus contortus σε δείγματα κοπράνων η ηλικία του κτηνοτρόφου και για ανεύρεση Trichuris spp. σε δείγματα κοπράνων η παροχή συμπυκνωμένων ζωοτροφών στα ζώα. Περαιτέρω, για την ανεύρεση Eimeria σε δείγματα κοπράνων αναδείχθηκε ως προσδιοριστής η απουσία ειδικού κτιρίου για τα αρνιά και για την ανεύρεση Cryptosporidium η έλλειψη βόσκησης των ζώων. Στις εκτροφές αιγών, για αυξημένα (> 300) epg σε δείγματα κοπράνων αναδείχθηκε ως προσδιοριστής η ηλικία απομάκρυνσης των εριφίων από τις μητέρες τους, για αυξημένη αναλογία (> 64%) Teladorsagia spp. σε δείγματα κοπράνων αναδείχθηκε ως προσδιοριστής η εποχή έναρξης της περιόδου τοκετών, για αυξημένη αναλογία (> 27%) H. contortus σε δείγματα κοπράνων η πραγματοποίηση διατροφικών χειρισμών κατά το τελικό στάδιο της εγκυμοσύνης και η ρύθμιση της αναπαραγωγικής δραστηριότητας στην εκτροφή ως σημαντικοί προσδιοριστές και για ανεύρεση D. dendriticum σε δείγματα κοπράνων ο αριθμός των επισκέψεων κτηνιάτρου στην εκτροφή. Περαιτέρω, για την ανεύρεση Giardia σε δείγματα κοπράνων αναδείχθηκε ως προσδιοριστής η ύπαρξη κεντρικού κτιρίου σταβλισμού των ζώων και για την ανεύρεση Cryptosporidium το σύστημα διαχείρισης στην εκτροφή.Το κεφάλαιο XIII περιλαμβάνει την περιγραφή των προτύπων χορήγησης αντιπαρασιτικών φαρμάκων στις εκτροφές. Ανθελμινθικά φάρμακα χρησιμοποιούνταν σε 322 (99%) εκτροφές προβάτων και 117 (98%) εκτροφές αιγών. Τα ανθελμινθικά φάρμακα που χρησιμοποιούνταν συχνότερα ήταν η αλβενδαζόλη και η ιβερμεκτίνη (σε περισσότερες από 62% (πρόβατα) και 55% (αίγες), αντίστοιχα, των εκτροφών). Πιο συχνά (σε περισσότερες από 69% των εκτροφών), τα ανθελμινθικά φάρμακα χορηγούνταν στη φαρμακοτεχνική μορφή των δισκίων. Εκτοπαρασιτοκτόνα φάρμακα χρησιμοποιούνταν σε 106 (33%) εκτροφές προβάτων και 66 (56%) εκτροφές αιγών. Τα εκτοπαρασιτοκτόνα φάρμακα που χρησιμοποιούνταν συχνότερα ήταν η συπερμεθρίνη και η δελταμεθρίνη (σε περισσότερες από 44% (πρόβατα) και 48% (αίγες), αντίστοιχα, των εκτροφών). Πιο συχνά (σε περισσότερες από 87% των εκτροφών), τα ανθελμινθικά φάρμακα χορηγούνταν στη φαρμακοτεχνική μορφή του διαλύματος για επίχυση.Το κεφάλαιο XIV περιλαμβάνει τα κοινωνικο-δημογραφικά χαρακτηριστικά των κτηνοτρόφων. Οι περισσότεροι κτηνοτρόφοι ήταν άνδρες (93%), επαγγελματίες πλήρους απασχόλησης στην κτηνοτροφία (89%) και με οικογενειακή κτηνοτροφική παράδοση (87%). Η μέση ηλικία των κτηνοτρόφων ήταν 47 έτη, η μέση διάρκεια της σχετικής ενασχόλησής τους ήταν 24 έτη και 17% είχε λάβει έως πρωτοβάθμια εκπαίδευση, 54% έως δευτεροβάθμια εκπαίδευση, 16% έως μεταδευτεροβάθμια επαγγελματική κατάρτιση και 12% τριτοβάθμια εκπαίδευση. Σε 35% των εκτροφών απασχολείτο επιπλέον (αμειβόμενο) εργατικό δυναμικό. Από τα κοινωνικο-δημογραφικά χαρακτηριστικά, η διάρκεια της σχετικής ενασχόλησης των κτηνοτρόφων συσχετιζόταν με τη γεωγραφική εντόπιση των εκτροφών, το σύστημα διαχείρισης, τη φυλή των ζώων, την εφαρμογή απομόνωσης σε νεοεισερχόμενα ζώα στην εκτροφή, την πραγματοποίηση εργαστηριακών εξετάσεων σε ζωοτροφές, την υπερηχογραφική εξέταση για διάγνωση της εγκυμοσύνης, την πραγματοποίηση εμβολιασμών κατά των κλωστριδιακών λοιμώξεων, τον τρόπο αξιολόγησης του σωματικού βάρους για χορήγηση φαρμάκων στα ζώα, τη διατήρηση τράπεζας πρωτογάλακτος, τον αριθμό των ετήσιων κτηνιατρικών επισκέψεων στην εκτροφή, την παραγωγή γάλακτος ανά ζώο, τον αριθμό των νεογέννητων ανά θηλυκό ζώο και τον αριθμό των σωματικών κυττάρων και της ολικής μεσόφιλης χλωρίδας στο γάλα. Περαιτέρω, η απασχόληση επιπλέον (αμειβόμενου) εργατικού δυναμικού στην εκτροφή συσχετιζόταν με το σύστημα διαχείρισης, την εφαρμογή μηχανικού αρμέγματος, τον αριθμό και τη φυλή των ζώων, την εφαρμογή απομόνωσης σε νεοεισερχόμενα ζώα στην εκτροφή, την πραγματοποίηση εργαστηριακών εξετάσεων σε ζωοτροφές, την υπερηχογραφική εξέταση για διάγνωση της εγκυμοσύνης, τον αριθμό των ετήσιων κτηνιατρικών επισκέψεων στην εκτροφή, την παραγωγή γάλακτος ανά ζώο, την περιεκτικότητα του γάλακτος σε πρωτεΐνες και τον αριθμό των νεογέννητων ανά θηλυκό ζώο. Το κεφάλαιο XV περιλαμβάνει τη μελέτη των ζωονοτικών προβλημάτων που αναφέρθηκαν από τους κτηνοτρόφους και των ενδεχόμενων συσχετίσεων με τις συνθήκες διαχείρισης στην εκτροφή και τα δημογραφικά χαρακτηριστικά των κτηνοτρόφων. Συνολικά 69 κτηνοτρόφοι (15%) ανέφεραν ότι είχαν εκδηλώσει ζωονοτικό πρόβλημα, οι περισσότεροι δε από αυτούς ανέφεραν ότι το εν λόγω πρόβλημα ήταν η βρουκέλλωση (13% του συνόλου των κτηνοτρόφων). Η εκδήλωση βρουκέλλωσης αναφέρθηκε πιο συχνά από αιγοτρόφους παρά από προβατοτρόφους (σχετικός λόγος πιθανοτήτων: 1,9). Ως προσδιοριστές για την εκδήλωση της λοίμωξης σε κτηνοτρόφους αναφέρθηκε η ύπαρξη ειδικού χώρου για τοκετούς και μαιευτικούς χειρισμούς (σε εκτροφές προβάτων και αιγών) και η ύπαρξη γατών στις εκτροφές (μόνον σε εκτροφές προβάτων). Η μέση τιμή του δείκτη βιοασφάλειας (που αναπτύχθηκε με βάση διαχειριστικά δεδομένα που εφαρμόζονταν στις εκτροφές, σε κλίμακα 0 έως 6) ήταν μεγαλύτερη στο ηπειρωτικό τμήμα της χώρας απ’ ό,τι στη νησιωτική χώρα (3,5 έναντι 2,8, αντίστοιχα), επίσης δε ήταν μεγαλύτερη σε εκτροφές όπου ο κτηνοτρόφος είχε εκδηλώσει βρουκέλλωση: 3,7 έναντι 3,3 σε εκτροφές στις οποίες δεν αναφέρθηκε εκδήλωση βρουκέλλωσης από τον κτηνοτρόφο. Στην παρούσα διατριβή, για πρώτη φορά, παρουσιάζονται λεπτομερή και εκτενή αποτελέσματα για τις εκτροφές προβάτων και αιγών στην Ελλάδα. Παρουσιάζονται επίσης πολλές νέες αλληλεπιδράσεις μεταξύ ανθρώπων και ζώων στην αλυσίδα παραγωγής τροφίμων. Στο σύνολό τους, τα ευρήματα μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμα εργαλεία στη διαχείριση υγείας των μικρών μηρυκαστικών, παρέχοντας τεκμηριωμένη υποστήριξη, στο πλαίσιο της ιατρικής ακριβείας στις εκτροφές.Ειδικότερα συμπεράσματα που προκύπτουν από τη διατριβή είναι τα παρακάτω.(α) Αναπτύχθηκε, αξιολογήθηκε και παρουσιάστηκε ένα λεπτομερές ερωτηματολόγιο για τη διαχείριση υγείας σε εκτροφές μικρών μηρυκαστικών. Το ερωτηματολόγιο περιλαμβάνει 442 ερωτήσεις, δομημένες σε επτά ενότητες. Το ερωτηματολόγιο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ερευνητικές εργασίες στο πεδίο, για την καταγραφή λεπτομερειών σε υπό μελέτη εκτροφές. Ανάλογα με τις ανάγκες κάποιας μελέτης, μπορεί να τροποποιηθεί, με την προσθήκη ειδικότερων ερωτήσεων και την παράλειψη άλλων λιγότερο σχετικών. Επιπλέον, το ερωτηματολόγιο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τους σκοπούς κλινικής παρακολούθησης εκτροφών, ως χρήσιμο μέσο για την καταγραφή και τη διατήρηση σχετικών στοιχείων. (β-i) Ο αυξημένος αριθμός σωματικών κυττάρων στο γάλα (που αντανακλά την παρουσία υποκλινικής μαστίτιδας) και οι γαστρεντερικές παρασιτικές λοιμώξεις (κυρίως η μόλυνση από Teladosargia spp.) φαίνεται ότι επηρεάζουν περισσότερο την περιεκτικότητα του γάλακτος σε λίπος και πρωτεΐνες, σε σύγκριση με παράγοντες που δεν σχετίζονται με λοιμώξεις. Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν επίσης ότι η περιεκτικότητα του γάλακτος σε λίπος παρουσίασε μεγαλύτερη μεταβλητότητα από την πρωτεΐνη, ενώ η περιεκτικότητα του γάλακτος σε πρωτεΐνες συσχετίστηκε με περισσότερους παράγοντες από την περιεκτικότητα σε λίπος. Η διαχείριση υγείας στις εκτροφές πρέπει να λαμβάνει υπόψη τους ανωτέρω παράγοντες, μέσω της εφαρμογής κατάλληλων μέτρων για τον έλεγχο της μαστίτιδας και των παρασιτικών λοιμώξεων, επιτυγχάνοντας παραγωγή γάλακτος με αυξημένη περιεκτικότητα σε λίπος και πρωτεΐνες. (β-ii) Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι σχετικά με τον αριθμό σωματικών κυττάρων και την ολική μεσόφιλη χλωρίδα, το γάλα που παράγεται στις εκτροφές προβάτων και αιγών της χώρας μπορεί να θεωρηθεί καλής ποιότητας. Συνολικά, στα δείγματα γάλακτος ταυτοποιήθηκαν 23 διαφορετικά είδη σταφυλοκόκκων. Ορισμένα από αυτά τα είδη δεν είναι κοινά παθογόνα του μαστού, υποδεικνύοντας έτσι την πιθανή προέλευσή τους από άλλες πηγές στο περιβάλλον των αντίστοιχων εκτροφών. Τα ευρήματα υπογραμμίζουν ότι η μαστίτιδα παραμένει ο κύριος παράγοντας που επηρεάζει τον αριθμό των σωματικών κυττάρων στο γάλα της παγολεκάνης, ενώ παράμετροι που δεν σχετίζονται με τη μόλυνση φαίνεται ότι ασκούν λιγότερο σημαντική επίδραση. Η αρνητική συσχέτιση μεταξύ του αριθμού των σωματικών κυττάρων και των παραμέτρων παραγωγής γάλακτος υποδηλώνει τις δυσμενείς οικονομικές επιπτώσεις του αυξημένου αριθμού σωματικών κυττάρων στο γάλα. Καθώς βρέθηκε συσχέτιση της φυλής των ζώων με τον αυξημένο αριθμό σωματικών κυττάρων, η γενετική βελτίωση των προβάτων και αιγών ως προς την ανθεκτικότητα στη μαστίτιδα μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη υγεία και ευζωία των μικρών μηρυκαστικών και στην αύξηση της παραγωγικότητας των εκτροφών. (γ) Η απομόνωση στελεχών σταφυλοκόκκων ανθεκτικών στα αντιβιοτικά στο γάλα που παράγεται για ανθρώπινη κατανάλωση, εγείρει ζητήματα στο πλαίσιο της ενιαίας υγείας, καθώς γενετικό υλικό των εν λόγω στελεχών, το οποίο δεν καταστρέφεται κατά τη θερμική επεξεργασία του γάλακτος, μπορεί δυνητικά να μεταφερθεί σε ανθρώπους. Αυτή η διαδικασία μπορεί να αποτελέσει τρόπο μεταφοράς γονιδίων ανθεκτικότητας σταφυλοκόκκων από το νωπό γάλα μέσω των γαλακτοκομικών προϊόντων σε ανθρώπους. Αυτό επιτείνει την ανάγκη για περιορισμό της παρουσίας σταφυλόκοκκων στο γάλα και για πρόληψη της ανάπτυξης ανθεκτικότητας στις εκτροφές προβάτων και αιγών, με σκοπό την ελαχιστοποίηση ενδεχόμενων κινδύνων για τη δημόσια υγεία. Τα παρόντα ευρήματα υποδεικνύουν παράγοντες, οι οποίοι συσχετίζονται με την παρουσία ανθεκτικών στελεχών στο παραγόμενο γάλα, και συνακόλουθα μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην προσπάθεια για τον περιορισμό της διάχυσης ανθεκτικών στελεχών, με την εφαρμογή ορθών πρακτικών που συμβάλλουν στην πρόληψη της ανάπτυξης ανθεκτικότητας στο πλαίσιο της ενιαίας υγείας. (δ) Η περιορισμένη απομόνωση Listeria spp. από τα δείγματα γάλακτος υποδηλώνει μικρή επικινδυνότητα για τους ανθρώπους που καταναλώνουν γαλακτοκομικά προϊόντα από εκτροφές προβάτων και αιγών. Οι προσδιοριστές που ταυτοποιήθηκαν, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στη διαχείριση υγείας των εκτροφών. (ε) Οι κτηνοτρόφοι ανέφεραν ως τις πιο σημαντικές παθολογικές καταστάσεις: σε αρνιά / ερίφια τη διάρροια και την πνευμονία, σε ζώα αντικατάστασης την πνευμονία και την κοινούρωση (εκτροφές προβάτων) ή τη διάρροια (εκτροφές αιγών) και σε ενήλικα ζώα τη μαστίτιδα και την πνευμονία (εκτροφές προβάτων) ή την παραφυματίωση (εκτροφές αιγών). (στ) Τα ευρήματα παρέχουν λεπτομερή αναφορά για τη διαχείριση της αναπαραγωγής στις εκτροφές. Βρέθηκε ότι υπάρχει συσχέτιση των σχετικών πρακτικών με τα αποτελέσματα της παραγωγής στις εκτροφές, συγκεκριμένα με την παραγωγή γάλακτος και τον αριθμό των αρνιών / εριφίων που γεννιούνται. Υπάρχει η δυνατότητα αύξησης της συχνότητας εφαρμογής ορισμένων πρακτικών, π.χ. της ρύθμισης της αναπαραγωγής και της διάγνωσης της εγκυμοσύνης με υπερηχογραφική εξέταση, που θα συνέβαλαν στη βελτίωση της διαχείρισης υγείας στις εκτροφές. Αυτό υποδεικνύεται από τον αυξημένο αριθμό εμβολιασμών που έλαβαν χώρα σε εκτροφές όπου εφαρμόζονταν αυτές οι πρακτικές, καθώς και από τα καλύτερα αποτελέσματα της παραγωγής στις εν λόγω εκτροφές. (ζ) Η χρήση αντιβιοτικών με βάση τις επιστημονικές αρχές και με συμμόρφωση με τους κανονισμούς και τις νομοθετικές ρυθμίσεις, καθώς και η επιτήρηση στις εκτροφές είναι σημαντικές για τη βελτίωση της ευζωίας των παραγωγικών ζώων και για την ελαχιστοποίηση της ανάπτυξης αντοχής στα αντιβιοτικά. Η σημασία της ενημέρωσης και της κατάρτισης των κτηνοτρόφων σχετικά με τη σωστή χρήση των αντιβιοτικών είναι μεγάλη. Η ορθή χρήση αντιβιοτικών θα συμβάλει στις προσπάθειες για μείωση της αντοχής σε αυτά. (η) Η ορθή εφαρμογή των προγραμμάτων εμβολιασμού είναι σημαντική για τη βελτίωση της ευζωίας των παραγωγικών ζώων. Η χρήση των εμβολίων θα συμβάλει στη μείωση της συχνότητας εμφάνισης των λοιμώξεων και δυνητικά της έκτασης της χρήσης αντιβιοτικών στις εκτροφές. Πολλοί από τους προαιρετικούς εμβολιασμούς στις εκτροφές πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια της ξηράς περιόδου, στο τέλος της εγκυμοσύνης, επειδή αποσκοπούν σε προστασία των νεογέννητων και των ενήλικων ζώων. Καθώς η ξηρά περίοδος στις προβατίνες και τις αίγες είναι συχνά μικρής διάρκειας, η πραγματοποίηση τεσσάρων ή πέντε εμβολιασμών με μεσοδιαστήματα δύο έως τριών εβδομάδων, δημιουργεί προβλήματα διαχείρισης, καθώς τα ζώα καταπονούνται κατά το τελευταίο στάδιο της εγκυμοσύνης και, επιπλέον, εγείρει ανησυχίες σχετικά με την ανάπτυξη αποτελεσματικής ανοσίας εξαιτίας του αυξημένου αριθμού των επαναλαμβανόμενων εμβολιασμών. (θ) Τα αποτελέσματα των παρασιτολογικών εξετάσεων υποδεικνύουν ορισμένες περαιτέρω πτυχές του προβλήματος της ανθεκτικότητας στα ανθελμινθικά στη χώρα. Επίσης, τα ενήλικα ζώα μπορούν να αποτελέσουν σημαντικές πηγές μόλυνσης των νεογέννητων ζώων από πρωτόζωα. Οι παράγοντες διαχείρισης που αναδείχθηκαν ως προσδιοριστές, είναι σημαντικοί για τον έλεγχο των αντίστοιχων λοιμώξεων, μειώνοντας έτσι την έκταση των ελμινθώσεων ή πρωτοζωώσεων, και έτσι υποβοηθώντας την πρόληψη της ανάπτυξης ανθεκτικότητας στα ανθελμινθικά. (ι) Η μελέτη παρουσιάζει τα πρότυπα χρήσης των ανθελμινθικών και των εκτοπαρασιτοκτόνων φαρμάκων στις εκτροφές. (ια) Η εκτροφή προβάτων και αιγών εξακολουθεί να είναι οικογενειακής μορφής, αν και υπάρχουν πλέον και νέα άτομα μεταξύ των κτηνοτρόφων, εκ των οποίων αρκετά έχουν λάβει και μεταδευτεροβάθμια εκπαίδευση. Η επαγγελματική ενασχόληση νέων ατόμων στο αντικείμενο αποτελεί καλό οιωνό για το μέλλον του κλάδου. Τα κοινωνικο-δημογραφικά χαρακτηριστικά μπορεί να επηρεάσουν τις εφαρμοζόμενες πρακτικές διαχείρισης, οι οποίες με τη σειρά τους μπορεί να έχουν συνέπειες στην παραγωγή και στην υγεία των ζώων στις εκτροφές. Η διάρκεια της ενασχόλησης των κτηνοτρόφων και η απασχόληση επιπλέον εργατικού δυναμικού στην εκτροφή ήταν τα κοινωνικο-δημογραφικά χαρακτηριστικά που συσχετίζονταν κυρίως με τα ανωτέρω. (ιβ) Η βρουκέλλωση αναφέρθηκε ως το συχνότερο ζωονοτικό πρόβλημα στους κτηνοτρόφους, αναφέρθηκε δε συχνότερα από τους αιγοτρόφους. Παράγοντες διαχείρισης στις εκτροφές αποτελούν προσδιοριστές για την εκδήλωση λοίμωξης στους κτηνοτρόφους. Η βιοασφάλεια φαίνεται ότι ήταν υψηλότερη στις εκτροφές όπου οι κτηνοτρόφοι ανέφεραν την εκδήλωση βρουκέλλωσης σε ανθρώπους. Σε εκτροφές όπου υπάρχουν οι σχετικοί προσδιοριστές, οι κτηνοτρόφοι πρέπει να ενημερώνονται για τον αυξημένο κίνδυνο μόλυνσης σε ανθρώπους και να λαμβάνονται τα κατάλληλα μέτρα βιοασφάλειας. Το σύνολο των δεδομένων θα βοηθήσει στην κατανόηση των συστημάτων εκτροφής των προβάτων και των αιγών στη χώρα μας, στην παρουσίαση πληροφοριών σχετικά με την κατάσταση στις εκτροφές, στην εκμετάλλευση των χρονικών περιθωρίων, στην υποστήριξη της ανάπτυξης σχετικών τεχνολογιών και στη βελτιστοποίηση των πρακτικών διαχείρισης υγείας.Μαζί με περαιτέρω ερευνητικές μελέτες της ομάδας μας και μελέτες άλλων ερευνητών στην Ελλάδα και διεθνώς, μπορεί να δημιουργηθεί ένα όραμα για το μέλλον της εκτροφής μικρών μηρυκαστικών στη χώρα μας.