Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις των ενηλίκων κρατουμένων μαθητών γύρω από το εγκληματικό φαινόμενο
Authors: Ορφανάκη Καλλιόπη 
Published: September 2021

Αντικείμενο της παρούσας διατριβής αποτελεί η παρουσίαση των κοινωνικών αναπαραστάσεων του έγκλειστου μαθητικού πληθυσμού απέναντι στο εγκληματικό φαινόμενο, όπως αναδύονται στο Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας στην δικαστική φυλακή Κορυδαλλού, κατά τη χρονική περίοδο 2007- 2015. Κεντρικό ερώτημα της έρευνας αποτέλεσε πώς αναπαρίσταται το εγκληματικό φαινόμενο στη συνείδηση του παραβάτη του ποινικού νόμου, που ενώ είναι έγκλειστος, είναι παράλληλα μέλος μιας εκπαιδευτικής δομής. Για τη διερεύνηση των ερευνητικών στόχων, διενεργήθηκε ποιοτικού χαρακτήρα έρευνα, με τη διεξαγωγή ελεύθερων ημι-δομημένων ομαδικών και ατομικών συνεντεύξεων, με ποιοτική ανάλυση περιεχομένου γραπτών τεκμηρίων των εγκλείστων μαθητών, καθώς και με συμμετοχική παρατήρηση στο πεδίο έρευνας.Η διατριβή εξελίσσεται σε τρία μέρη. Το πρώτο μέρος αφορά στην παρουσίαση του θεωρητικού και μεθοδολογικού πλαισίου ενώ στο δεύτερο και τρίτο μέρος περιλαμβάνεται η εμπειρική έρευνα. Ειδικότερα, στο πρώτο μέρος σκιαγραφείται η σύγχρονη εγκληματολογική θεωρία, αναλύονται ο ρόλος της φυλακής ως κεντρικού ιδεολογικού μηχανισμού και ο τρόπος με τον οποίο διαμορφώνεται η υποκειμενικότητα σε συνθήκη εγκλεισμού, επιχειρείται η ιστορική επισκόπηση των σωφρονιστικών μοντέλων , η παράθεση του σύγχρονου σωφρονιστικού πλαισίου στην Ελλάδα και του προφίλ της φυλακής Κορυδαλλού, καθώς και η θεωρία των κοινωνικών αναπαραστάσεων υπό το πρίσμα της Κοινωνικής Ψυχολογίας. Στο δεύτερο μέρος της διατριβής παρατίθενται τα ερευνητικά πορίσματα της διατριβής. Το θεματικό αντικείμενο του δεύτερου μέρους επικεντρώνεται σε τρεις βασικές μεταβλητές (χώρος, χρόνος, σώμα) , οι οποίες επιδρούν στο περιβάλλον της φυλακής Κορυδαλλού ώστε να ανιχνευθεί ο ρόλος της στη διαμόρφωση της ταυτότητας του φυλακισμένου. Το τρίτο μέρος αποτελεί το κύριο μέρος της παρούσας διατριβής. Τα υποκείμενα της έρευνας τοποθετήθηκαν ως προς τον ορισμό του εγκλήματος, εκτίθενται οι κοινωνικές αναπαραστάσεις των κρατουμένων μαθητών απέναντι στο Σύστημα Απονομής της Ποινικής Δικαιοσύνης (αστυνομία, ανάκριση, δικηγόροι υπεράσπισης, δικαστήρια), αναλύεται η διαδικασία της αποδιάρθρωσης του κοινωνικού εαυτού μέσα από την περιγραφή της ζωής στη φυλακή (τελετουργικές φάσεις της εισόδου , παραμονής και προετοιμασίας για την έξοδο από το κατάστημα ) καθώς η προσπάθεια της ανασύστασης του εαυτού του φυλακισμένου μέσα από τη διαχείριση του στίγματος που δημιουργείται από τον εγκλεισμό. Ακολουθεί η παράθεση των κοινωνικών αναπαραστάσεων των κρατουμένων απέναντι στις ομάδες του ποινικού (Επόπτης Εισαγγελέας, Διευθυντής Φυλακής, Αρχιφύλακας, σωφρονιστικοί υπάλληλοι), περιποινικού (γιατροί και κοινωνικές υπηρεσίες) και παραποινικού τομέα (Εκκλησία, ΚΕΘΕΑ, καλλιτέχνες και δημοσιογράφοι, σχολείο, ΜΚΟ και εθελοντές). Στη συνέχεια αναλύεται η κοινωνική οργάνωση των κρατουμένων, όπως διαμορφώνεται από τους κρατούμενους αλλά και σε συνάρτηση με τις ταξινομήσεις του φυλακτικού συστήματος, τα χαρακτηριστικά αυτής της οργάνωσης, τα κριτήρια κατηγοριοποίησης που υιοθετεί η έγκλειστη κοινότητα καθώς και η κοινωνική διαστρωμάτωση των κρατουμένων, όπως συναντάται στο Κ.Κ. Κορυδαλλού. Η διατριβή κλείνει με την παρουσίαση των συμπερασμάτων της έρευνας και με την παράθεση ελληνικής και ξένης βιβλιογραφίας.