The development, implementation, and effectiveness of a multimodal intervention for childhood attention deficits
Authors: Παχίτη Ιουλιανή 
Published: July 2024

Οι δυσκολίες προσοχής που παρουσιάζουν αρκετά παιδιά σχολικής ηλικίας, οι οποίες συχνά μπορεί να συνδυάζονται με δυσκολίες παρορμητικότητας/υπερκινητικότητας, είναι ευρέως γνωστό ότι επηρεάζουν αρκετούς τομείς της ζωής τους. Παράλληλα, οι γονείς των παιδιών με δυσκολίες προσοχής αναφέρουν αυξημένα επίπεδα γονικού στρες, μειωμένη αίσθηση γονικής επάρκειας και υιοθετούν πιο αυταρχικές ή/και επιτρεπτικές γονικές πρακτικές. Παρόλο που η φαρμακευτική αγωγή και οι ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις αποτελούν εμπειρικά βασισμένες παρεμβάσεις και έχουν φανεί αποτελεσματικές για τη διαχείριση αρκετών δυσκολιών που παρουσιάζουν τα παιδιά και οι γονείς, εντούτοις υπάρχει ανάγκη για ανάπτυξη νέων παρεμβάσεων που μπορούν να επιφέρουν βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα οφέλη. Επομένως, θεωρείται ιδιαίτερης σημασίας η ανάπτυξη πολυεπίπεδων προγραμμάτων παρέμβασης που ανταποκρίνονται στις ανάγκες τόσο των παιδιών όσο και των γονέων τους. Ο στόχος της παρούσας έρευνας, η οποία περιλαμβάνει δύο μελέτες, ήταν η δημιουργία και εξέταση της αποτελεσματικότητας ενός πολυεπίπεδου προγράμματος παρέμβασης για παιδιά με δυσκολίες προσοχής ηλικίας 9-12 ετών και τους γονείς τους. Το πρόγραμμα παρέμβασης «Εικο-Στήριξη και Παιδί» περιλαμβάνει ένα ομαδικό πρόγραμμα ψυχοεκπαίδευσης γονέων και ένα ατομικό πρόγραμμα εκπαίδευσης παιδιών. Το ομαδικό πρόγραμμα γονέων στοχεύει στην εκπαίδευση των γονέων σε βέλτιστες γονικές πρακτικές, σε τεχνικές διαμόρφωσης της συμπεριφοράς και τεχνικές ενίσχυσης των γνωστικών δεξιοτήτων των παιδιών, καθώς και σε στρατηγικές για τη διαχείριση του στρες που οι ίδιοι οι γονείς βιώνουν. Το ατομικό πρόγραμμα παιδιών αξιοποιεί τις δυνατότητες της τεχνολογίας εικονικής πραγματικότητας (virtual reality, VR) για την εκπαίδευση της προσοχής, ενώ συνδυάζει τεχνικές βασισμένες στη γνωσιακή-συμπεριφορική προσέγγιση για την εκπαίδευση των παιδιών σε συναισθηματικές και συμπεριφορικές δεξιότητες. Η πρώτη μελέτη, στην οποία έλαβαν μέρος πέντε παιδιά και οι γονείς τους, εστίασε στην αξιολόγηση της σκοπιμότητας και αποδοχής του προγράμματος παρέμβασης από τους συμμετέχοντες. Τα αποτελέσματα έδειξαν δυνητικά οφέλη για τους γονείς και τα παιδιά. Επίσης, οι συμμετέχοντες ανέφεραν υψηλά επίπεδα ικανοποίησης και από τα δύο προγράμματα επαινώντας την αποτελεσματικότητά τους και την αποδοχή της τεχνολογίας εικονικής πραγματικότητας από τα παιδιά. Οι προτάσεις και η ανατροφοδότηση των γονέων και των παιδιών οδήγησαν σε μικρές τροποποιήσεις στο πρόγραμμα εκπαίδευσης γονέων και αρκετές αλλαγές στο πρόγραμμα εκπαίδευσης παιδιών πριν την εφαρμογή μιας μελέτης τυχαιοποιημένης ελεγχόμενης δοκιμής (randomised controlled trial, RCT). Η δεύτερη μελέτη πραγματοποιήθηκε για να εξετάσει την αποτελεσματικότητα του προγράμματος παρέμβασης με την εφαρμογή μιας RCT διασταυρούμενου σχεδιασμού (cross-over design) με τη συμμετοχή 16 οικογενειών. Η παρέμβαση αξιολογήθηκε σε τέσσερις χρονικές στιγμές με τη χρήση ηλεκτρονικών και μη-ηλεκτρονικών γνωστικών αξιολογήσεων για τα παιδιά και ερωτηματολογίων αυτοαναφοράς και ετεροαναφοράς που συμπληρώθηκαν από τους γονείς και τα παιδιά. Τα αποτελέσματα από τη συγκεκριμένη μελέτη έδειξαν την αποτελεσματικότητα του προγράμματος στη μείωση του γονικού στρες, στην αύξηση της αίσθησης γονικής επάρκειας, και στη βελτίωση των γονικών πρακτικών. Επίσης, οι γονείς ανέφεραν μείωση στα συμπτώματα απροσεξίας και παρορμητικότητας/υπερκινητικότητας των παιδιών τους. Παράλληλα, τα παιδιά παρουσίασαν βελτιώσεις στην εκτελεστική προσοχή, καθώς και μειώσεις στα λάθη παράλειψης και στα λάθη εφαρμογής κριτηρίου, υποδεικνύοντας βελτιώσεις στην προσοχή και τον ανασταλτικό έλεγχο. Επιπλέον, τα παιδιά παρουσίασαν βελτιώσεις στη μνήμη εργασίας, στην ταχύτητα επεξεργασίας και στις δεξιότητες προγραμματισμού, ενώ ανέφεραν και μειώσεις στα προβλήματα συμπεριφοράς. Αρκετά από αυτά τα αποτελέσματα παρέμειναν σημαντικά και στην αξιολόγηση παρακολούθησης, η οποία πραγματοποιήθηκε τέσσερις μήνες μετά το τέλος του προγράμματος παρέμβασης.