Ανάπτυξη γνωστικών και κοινωνικών δεξιοτήτων έγκλειστων ενηλίκων σε συστήματα ειδικών εναλλακτικών μορφών εκπαίδευσης
Authors: Κουτζεκλίδου Βασιλική 
Published: December 2024

Το δικαίωμα στην εκπαίδευση είναι θεμελιώδες και οφείλει να δίνεται σε όλους χωρίς περιορισμούς. Σε μια συνεχώς ψηφιοποιούμενη κοινωνία γίνεται όλο και περισσότερο συνειδητό, ότι οι κρατούμενοι δεν μπορούν να αποκλείονται από την κοινωνία, ειδικά όταν με ψηφιακό τρόπο η ανισότητα και οι φραγμοί στην πρόσβαση και τη χρήση των πληροφοριών μπορεί να γεφυρωθεί μέσω της τεχνολογίας. Οι διαρκώς αυξανόμενες ανάγκες για νέες μορφές εκπαίδευσης, αναδεικνύουν την εξ αποστάσεως εκπαίδευση στο χώρο των σχολείων της φυλακής ως ένα βασικό πυλώνα της νέας μαθησιακής διαδικασίας, καθώς οι νέες τεχνολογίες μπορούν να παρέχουν ένα αλληλεπιδραστικό και δυναμικό περιβάλλον που συμβάλει στην ενεργή συμμετοχή των εκπαιδευομένων και στην ενίσχυση της κοινωνικής παρουσίας τους. Για λόγους ασφαλείας, η τυπική μορφή της ηλεκτρονικής μάθησης δεν χρησιμοποιείται στις σωφρονιστικές μονάδες. Η μικτή μάθηση που βασίζεται στο συνδυασμό της διά ζώσης και της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης είναι μια καλή επιλογή στις συνθήκες απομόνωσης των φυλακών και έρχεται ως απάντηση στη ζήτηση για νέες λύσεις στον τομέα των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων, καθώς συνδυάζει στοιχεία που αλληλοσυμπληρώνονται και αλληλοδιαπερνώνται. Ο σκοπός της παρούσας έρευνας είναι η αξιοποίηση εναλλακτικών μορφών εκπαίδευσης σε ευάλωτες ομάδες έγκλειστων ενηλίκων ως βάση για την ανάπτυξη κοινωνικών, γνωστικών και ψηφιακών δεξιοτήτων, που θα διευκολύνει την κοινωνική ένταξή τους. Κατά τη μέθοδο συλλογής δεδομένων έγινε χρήση της θεματικής ανάλυσης καθώς η προσέγγιση είναι ποιοτική. Κατανοώντας τους περιορισμούς και τις δυσκολίες της έρευνας δράσης επιλέχθηκε η εφαρμογή της τριγωνοποίησης. Ως εργαλείο συλλογής δεδομένων ορίστηκε η ημιδομημένη συνέντευξη, διότι προσφέρει ευελιξία στην ερευνητική διαδικασία. Οι ημιδομημένες συνεντεύξεις ατομικές και ομαδικές των τριάντα έξι (36) συμμετεχόντων έγκλειστων ενηλίκων εκπαιδευόμενων στο 2ο Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Φυλακών Λάρισας, κρατήθηκαν με τη μορφή σημειώσεων και την ταυτόχρονη ενημέρωση των συμμετεχόντων για την εξελικτική πορεία της διαδικασίας. Η διερεύνηση του εκπαιδευτικού προφίλ και των εκπαιδευτικών αναγκών των εγκλείστων αποτέλεσε σημαντικό κίνητρο για την εφαρμογή δραστηριοτήτων με νέα διδακτικά εγχειρίδια στο πλαίσιο της δια ζώσης αλλά και της εξ αποστάσεως διδασκαλίας, λαμβάνοντας υπόψη τις εκπαιδευτικές τους ανάγκες αλλά και την ανάπτυξη δεξιοτήτων σε συστήματα πέραν της τυπικής μάθησης. Χρησιμοποιώντας αρχές τις εκπαίδευσης ενηλίκων και της εξ αποστάσεως πραγματοποιήθηκαν διδακτικές παρεμβάσεις στοχεύοντας στη γλωσσική επικοινωνία και κατανόηση της ελληνικής με την εφαρμογή εναλλακτικών μεθόδων εκπαίδευσης. Ακολουθήθηκε το μοντέλο μικτής υβριδικής μάθησης το οποίο βασίζεται σε τέσσερις άξονες και ειδικότερα τις μαθησιακές συνθήκες, τη μαθησιακή διαδικασία, τα μαθησιακά αποτελέσματα και τη δημιουργία πολυμορφικού εκπαιδευτικού υλικού. Μέσα από την παρούσα έρευνα παρατηρήθηκε ότι η μικτή μάθηση των έγκλειστων ενηλίκων μπορεί να ανταποκριθεί στις εκπαιδευτικές ανάγκες από τη δική τους οπτική για να τεθεί βάση δημιουργίας κατάλληλων και αποτελεσματικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων με τη δημιουργία εκπαιδευτικού υλικού σε έντυπη και ψηφιακή μορφή. Το υλικό αυτό «φιλοξενείται» σε εκπαιδευτική εφαρμογή ευέλικτη και ιδιαίτερα εύχρηστη και φιλική προς το χρήστη χωρίς την αποκλειστική χρήση του διαδικτύου. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα των συμμετεχόντων έγκλειστων ενηλίκων κοινή εστίαση εντοπίστηκε στην απαραίτητη χρήση της ελληνικής γλώσσας τόσο στο προφορικό όσο και στο γραπτό λόγο και μάλιστα σε επίπεδο επικοινωνίας. Επισημαίνεται η αναγκαιότητα ύπαρξης περισσότερου χρόνου διδασκαλίας αλλά και εξοπλισμού με εργαλεία κατά την εκπαιδευτική διαδικασία. Επίσης φάνηκε η σπουδαιότητα της συμπληρωματικής εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, καθώς ο χρόνος και οι δύσκολες συνθήκες δεν επιτρέπουν τη μελέτη στο κελί παρά μόνο τις ώρες παρουσίας στο σχολείο. Ακόμη διαφαίνεται ότι η εξατομικευμένη διδασκαλία και η αντιμετώπιση των αναγκών τους είναι το ζητούμενο σε αρκετούς εκπαιδευόμενους, διεκδικώντας την επικοινωνία με τον εκπαιδευτή και τις ανάγκες τους που συνδέονται με την ατομική ενδυνάμωση περιλαμβάνοντας δεξιότητες γνωστικές, κοινωνικές και ψηφιακές. Η εκπαίδευση στις φυλακές ως τρόπος επανένταξης των παραβατών αποτελεί ουσιαστικό μέσο για την αλλαγή συμπεριφοράς των προτύπων και των γνώσεων και της ανάπτυξης – βελτίωσης δεξιοτήτων στοχεύοντας παράλληλα και στην ομαλή επαγγελματική τους ενσωμάτωση.