Βιολογικά και πληθυσμιακά χαρακτηριστικά του ερυθρού τόννου, Thunnus thynnus (Linnaeus 1758), στην Ανατολική Μεσόγειο
Authors: Μιλάτου Νίκη 
Published: September 2021

Σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν η διεύρυνση της επιστημονικής γνώσης σχετικά με τη βιολογία, τη βιοχημεία και το μεταλλικό φορτίο εκτρεφόμενων ατόμων ερυθρού τόννου, Thunnus thynnus, από την ανατολική Μεσόγειο και να συμβάλλει στην ορθολογική διαχείριση των αποθεμάτων της Μεσογείου, καθώς το 90% του αλιευόμενου ερυθρού τόννου προορίζεται για τις υδατοκαλλιέργειες. Συνολικά, 2096 άτομα ερυθρού τόννου συλλέχθηκαν από την ελληνική μονάδα εκτροφής ερυθρού τόννου στο Ιόνιο Πέλαγος, κατά τη χρονική περίοδο 2007-2011. Συγκεκριμένα συλλέχθηκε βιολογικό υλικό, όπως άκανθες, σπόνδυλοι και μυϊκός ιστός, επίσης λήφθηκαν μετρήσεις του μεσουραίου μήκους (FL, cm) που κυμάνθηκε από 121 έως 295 cm και του ολικού βάρους (RW, kg) που κυμάνθηκε από 33 έως 540 kg καλύπτοντας το εύρος των μεγεθών των ατόμων ερυθρού τόννου που εκτρέφονται στην ελληνική μονάδα εκτροφής. Τα δεδομένα που προέκυψαν είτε από παρατηρήσεις είτε από εργαστηριακή επεξεργασία αναλύθηκαν στατιστικά και έδωσαν πληροφορίες που αφορούσαν την ηλικία και την αύξηση, τις σχέσεις μορφομετρίας, τη βιοχημική σύσταση και το μεταλλικό φορτίο των εκτρεφόμενων ατόμων ερυθρού τόννου στην ανατολική Μεσόγειο. Η μελέτη των σχέσεων μήκους-βάρους έδειξε θετική αλλομετρική αύξηση, με τον συντελεστή b να λαμβάνει υψηλότερη τιμή στα άτομα που εκτράφηκαν 6 μήνες απ`ότι στα άτομα που εκτράφηκαν 18 μήνες. Επιπροσθέτως, σημαντικές διαφορές παρατηρήθηκαν μεταξύ των τιμών του συντελεστή ευρωστίας στα ψάρια που εκτράφηκαν 6 μήνες (1,92 ± 0,17) και σε αυτά που εκτράφηκαν 18 μήνες (2,08 ± 0,15). Όσον αφορά, τις μετρήσεις των βιομετρικών χαρακτηριστικών των δύο σκελετικών δομών, των ακανθών και των σπονδύλων, παρατηρήθηκαν σημαντικές συσχετίσεις μεταξύ αυτών και του μεσουραίου μήκους. Η ηλικία του ερυθρού τόννου εκτιμήθηκε από την εξέταση τομών της πρώτης άκανθας του πρώτου ραχιαίου πτερυγίου 806 ατόμων, των οποίων το μεσουραίο μήκος κυμάνθηκε από 102 έως 284 cm. Οι ηλικίες που αποδόθηκαν στα άτομα κυμάνθηκαν από 3 έως 20 έτη. Η ισχυρή γραμμική συσχέτιση μεταξύ της ακτίνας της τομής της άκανθας και του μεσουραίου μήκους χρησιμοποιήθηκε στον αναδρομικό υπολογισμό του μήκους. Το διαφανές περιθώριο, το οποίο αποδόθηκε σε ολοκληρωμένο ή σε εξέλιξη δακτύλιο, οδήγησε στην υπόθεση ότι ο σχηματισμός του διαφανούς δακτυλίου λαμβάνει χώρα τους χειμερινούς μήνες. Ο αδιαφανής δακτύλιος που προηγείται, και ο οποίος σύμφωνα με τη βιβλιογραφία αποτελεί δακτύλιο ταχείας αύξησης, θεωρήθηκε ότι αντιστοιχεί στην περίοδο εκτροφής (6 ή 18 μήνες). Οι παράμετροι αύξησης που υπολογίστηκαν με τη χρήση κλείδας ηλικίας - μήκους για το σύνολο των ατόμων ήταν: L∞ = 295,0 cm, k = 0,117 y-1, t0 = -0,937 y. Η ηλικία του ερυθρού τόννου εκτιμήθηκε επίσης από την εξέταση του 35ου και 36ου σπονδύλου σε 619 ατόμα, των οποίων το μεσουραίο μήκος κυμάνθηκε από 135 έως 295 cm. Οι ηλικίες που αποδόθηκαν στα άτομα κυμάνθηκαν από 5 έως 18 έτη. Οι παράμετροι αύξησης που υπολογίστηκαν με τη χρήση κλείδας ηλικίας - μήκους για το σύνολο των ατόμων ήταν: L∞ = 360,3 cm, k = 0,083 y-1, t0 = -0,942 y. Σύμφωνα με το κριτήριο Akaike το μοντέλο του von Bertalanffy περιγράφει καλύτερα τη σχέση μήκους-ηλικίας του ερυθρού τόννου. Με βάση τις εκτιμώμενες τιμές του συντελεστή μεταβλητότητας (CV) και του μέσου ποσοστιαίου σφάλματος (APE), από τις τρεις αναγνώσεις, η επαναληψιμότητα των δύο μεθόδων θεωρήθηκε αρκετά υψηλή. Βάσει των δεικτών επαναληψιμότητας, η άκανθα του πρώτου ραχιαίου πτερυγίου και οι σπόνδυλοι αποδείχτηκαν χρήσιμοι για την εκτίμηση της ηλικίας του είδους, ενώ η εμπειρία στην ανάγνωση αυτών κρίθηκε αναγκαία για την παραγωγή αξιόπιστων αποτελεσμάτων. Σε 613 άτομα έγινε συγκριτική μελέτη των εκτιμήσεων της ηλικίας από άκανθες και σπονδύλους. Στο 35,1% των ατόμων υπήρξε απόλυτη συμφωνία μεταξύ των ηλικιών που εκτιμήθηκαν στις δύο σκελετικές δομές. Η σύγκριση των μέσων μηκών ανά ηλικία, που προέκυψαν από τις εκτιμήσεις τις ηλικίας από τις άκανθες και τους σπονδύλους από το ίδιο ψάρι, έδειξε μη σημαντικές διαφορές σε επίπεδο σημαντικότητας 5%, στις περισσότερες από τις κλάσεις ηλικίας. Οι παράμετροι αύξησης που υπολογίστηκαν με τη χρήση κλείδας ηλικίας - μήκους από τις κοινές εκτιμήσεις ηλικίας (Ν=215) ήταν: L∞ = 315,6 cm, k = 0,106 y-1, t0 = -0,650 y. Η διαφοροποίηση της βιοχημικής σύστασης σε σχέση με το μέγεθος και την ηλικία μελετήθηκε σε 260 άτομα ερυθρού τόννου. Σημειώθηκαν σημαντικές συσχετίσεις μεταξύ των βιολογικών παραμέτρων (μέγεθος, συντελεστή ευρωστίας, ηλικία) και των βιοχημικών συστατικών (πρωτεΐνες, υγρασία) και επιπλέον μεταξύ του ολικού λίπους και του συντελεστή ευρωστίας. Ωστόσο, δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές συσχετίσεις μεταξύ των βιολογικών παραμέτρων και της τέφρας. Τέλος, παρατηρήθηκε μια ισχυρή αντίστροφη σχέση μεταξύ υγρασίας και ολικού λίπους στον μυϊκό ιστό του ερυθρού τόννου. Ο ερυθρός τόννος ανήκει στην ομάδα των ψαριών με υψηλό λίπος. Το σημαντικά υψηλό ποσοστό (%) λίπους στα εκτρεφόμενα άτομα αντανακλά τη μεγάλη ποσότητα τροφής που προσλαμβάνουν και τον περιορισμένο χώρο στους κλωβούς. Τα άτομα που εκτράφηκαν 18 μήνες παρουσίασαν σημαντικά υψηλότερο ποσοστό (%) λίπους σε σχέση με αυτό των ατόμων που εκτράφηκαν 6 μήνες. Το πρωτεϊνικό περιεχόμενο των μυών ήταν περισσότερο σταθερό από το λιπιδικό περιεχόμενο. Επιπλέον, το περιεχόμενο της τέφρας δεν παρουσίασε σημαντική διακύμανση στον μυϊκό ιστό του ερυθρού τόννου δείχνοντας ότι τα άτομα που αναλύθηκαν δεν βρέθηκαν κάτω από συνθήκες ακραίου stress. Συγκρίνοντας, το βιοχημικό περιεχόμενο στα ατομικά και ομαδοποιημένα δείγματα δεν σημειώθηκαν σημαντικές διαφορές. Το συσσωρευτικό πρότυπο του ολικού Hg, Zn, Fe και Cu μελετήθηκε στον μυϊκό ιστό του ερυθρού τόννου και αναδείχθηκε ο πολυπαραγοντικός καθορισμός του μεταλλικού φορτίου του ιστού. Φάνηκε να συσχετίζονται σημαντικά οι συγκεντρώσεις των μετάλλων με το μέγεθος και την ηλικία του ερυθρού τόννου. Σημειώθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των ατομικών και ομαδοποιημένων δειγμάτων ερυθρού τόννου ως προς τις μέσες συγκεντρώσεις των βαρέων μετάλλων (Hg, Zn, Fe, Cu). Στατιστικά σημαντικές διαφορές παρατηρήθηκαν μεταξύ των ατόμων ερυθρού τόννου που εκτράφηκαν 6 μήνες και αυτών που εκτράφηκαν 18 μήνες ως προς τις συγκεντρώσεις των βαρέων μετάλλων (Hg, Zn, Fe, Cu). Στα άτομα που εκτράφηκαν 18 μήνες η συγκέντρωση του Hg ήταν σημαντικά χαμηλότερη απ` αυτή που σημειώθηκε στα άτομα που εκτράφηκαν 6 μήνες. Υπολογίζοντας τον βαθμό (DMI%) στον οποίο ο ερυθρός τόννος καλύπτει τη συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη των απαραίτητων μετάλλων Zn, Fe και Cu, διαπιστώθηκε ότι μια μερίδα 100 g περιέχει σχετικά χαμηλά επίπεδα αυτών των στοιχείων. Η συγκέντρωση του Zn στον μυϊκό ιστό του ερυθρού τόννου ξεπέρασε το ανώτατο επιτρεπόμενο επίπεδο σε ποσοστό 6,8% των δειγμάτων, ενώ τα επίπεδα του Fe και Cu βρέθηκαν εντός των ασφαλών ορίων. Η συγκέντρωση του Hg ξεπέρασε το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο σε 25,4% δείγματα μυϊκού ιστού του ερυθρού τόννου. Σύμφωνα με τη δόση αναφοράς του USEPA (2012) για έναν ενήλικα που ζυγίζει 70 kg, οι εκτιμώμενες τιμές πρόσληψης Hg, Zn, Fe και Cu καταναλώνοντας εκτρεφόμενο ερυθρό τόννο ήταν κάτω από τα επιτρεπόμενα όρια. Φαίνεται ότι η έκθεση σε μέταλλα μέσω της κατανάλωσης εκτρεφόμενου ερυθρού τόννου δεν αποτελεί κίνδυνο για την υγεία των ενήλικων ατόμων στην Ελλάδα, καθώς η κατά κεφαλήν κατανάλωση ψαριών δεν είναι αρκετά υψηλή. Ωστόσο, δεδομένου ότι οι τιμές των THQ και HI ήταν μεγαλύτερες της μονάδας για τον Hg, προτείνεται η μέγιστη πιθανή ασφαλής εβδομαδιαία κατανάλωση του ερυθρού τόννου (0,4 kg μυϊκού ιστού).