ҚЫЛМЫСТЫҚ, ҚЫЛМЫСТЫҚ ПРОЦЕСС ЖӘНЕ ҚЫЛМЫСТЫҚ-АТҚАРУ ҚҰҚЫҚ САЛАЛАРЫНЫҢ АРАҚАТЫНАСЫ: МАТЕРИЯ БІРЛІГІН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ПРОБЛЕМАЛАРЫ ЖӘНЕ НЫСАНДАРЫ
Authors: Толеубекова Б.Х. , Хведелидзе Т.Б. 
Published: June 2024

Проблемы единства материи и формы актуализировались в рамках философской науки еще в середине четвертого столетия в трудах Аристотеля. По мере своего развития теория Аристотеля получила современное содержание и стало применяться не только в философии и физике, но и в сфере неограниченного перечня научных изысканий, включая гуманитарные науки.Исследования вопросов единства материи и формы в правовой науке приобрели свою теоретико-правовую значимость в результате размежевания процессуальных отраслей от своего первоначального источника. В контексте настоящей статьи признаки противоречий в структуре единства материи и формы особенно наглядно проявляются в единстве уголовного, уголовно-процессуального и уголовно-исполнительного отраслей права Республики Казахстан.Идея сохранения единства материи и формы является ключевой в методологии права. Однако современное устойчивое автономное развитие материального и формального отраслей права ведет к тому,что признаки единства соответствующих отраслей все больше и больше отдаляются друг от друга. В результате такого отдаления появляются проблемы, связанные с неправомерными попытками универсализации отдельных признаков, ранее присущих только материи или только форме. Итогом таких попыток являются смешения в понятийно-терминологических аппаратах, категориях и институтах, изначально обслуживавших запросы материального либо процессуального отраслей права. Такие явления влекут деструктури-зацию отраслевых системправа.

The problems of the unity of matter and form were actualized within the framework of philosophical science as early as the middle of the fourth century in the writings of Aristotle. As it developed, Aristotle's theory acquired modern content and began to be applied not only to philosophy and physics, but also to an unlimited list of scientific investigations, including the humanities.Studies of the issues of unity of matter and form in legal science have gained their theoretical and legal significance as a result of the separation of procedural branches from their original source. In the context of this article, the signs of contradictions in the structure of unity of matter and form are particularly evident in the unity of criminal, criminal procedural and criminal executive branches of law of the Republic of Kazakhstan.The idea of preserving the unity of matter and form is the key one in the methodology of law. However, modern sustainable autonomous development of material and formal branches of law leads to the fact that signs of unity of respective branches more and more become estranged from each other. As a result of such a distance, problems associated with inappropriate attempts to universalize certain signs, previously inherent only in matter or only in form, emerge. The result of such attempts is confusion in conceptual and terminological apparatuses, categories and institutes, which originally served the needs of material or procedural branches of law. Such phenomena entail destructurization of branch systemsof law.

Материя мен нысанның бірлігі проблемалары философия ғылымы аясында төртінші ғасырдыңортасында Аристотель еңбектерінде өзекті болды. Өзінің дамуына қарай Аристотель теориясы заманауи мазмұнға ие болды және философия мен физикада ғана емес, гуманитарлық ғылымдарды қоса алғанда, ғылыми ізденістердің шектеусіз тізбесі саласында да қолданыла бастады.Құқықтықғылымдағы материя мен нысан бірлігі мәселелерін зерттеу процестік салаларды өзініңбастапқы көзінен ажырату нәтижесінде өзінің теориялық-құқықтық маңыздылығына ие болды. Осы мақаланың контекстінде материя мен нысанның бірлігі құрылымындағы қайшылықтардың белгілері Қазақстан Республикасы қылмыстық, қылмыстық процесс және қылмыстық-атқару құқығы салаларының бірлігінде ерекше көрініс табады.Материя мен нысанның бірлігін сақтау идеясы құқық әдіснамасында шешуші болып табылады. Алайда, құқықтың материалдық және формальды салаларының қазіргі заманғы тұрақты дербес дамуы тиісті салалардың бірлігі белгілерінің бір-бірінен неғұрлым алшақ болуына алып келеді. Мұндай алшақтық нәтижесінде бұрын тек материяға немесе тек нысанға ғанатән жекелеген белгілерді әмбебаптандырудың заңсыз әрекеттеріне байланысты проблемалар пайда болады. Мұндай әрекеттердің қорытындысы бастапқыда құқықтың материалдық немесе процессуалдық салаларының сұраныстарына қызмет көрсеткен ұғымдық-терминологиялық аппараттардағы, санаттар мен институттардағы араласу болып табылады. Мұндай құбылыстар салалық құқық жүйелерінің құрылымдалуына әкеп соғады.