Φαινοτυπικός και μοριακός χαρακτηρισμός των μικρομεταστατικών κυττάρων ασθενών με καρκίνο του μαστού
Authors: Παπαδάκη Μαρία 
Published: August 2021

H παρουσία κυκλοφορούντων καρκινικών κυττάρων (ΚΚΚ) στο περιφερικό αίμα ασθενών με καρκίνο μαστού αποτελεί ισχυρό δείκτη μειωμένης ανταπόκρισης στη χημειοθεραπεία, αυξημένης πιθανότητας υποτροπής και μειωμένης ολικής επιβίωσης. Ο περαιτέρω φαινοτυπικός χαρακτηρισμός των ΚΚΚ είναι δυνατόν να ταυτοποιήσει υποομάδες ασθενών με φτωχή πρόγνωση, οι οποίοι θα μπορούσαν να επωφεληθούν από στοχεύουσες θεραπείες έναντι μορίων-στόχων στα ίδια τα ΚΚΚ. Η επιθηλιο-μεσεγχυματική μετάβαση (ΕΜΜ) των καρκινικών κυττάρων και η γένεση καρκινικών βλαστικών κυττάρων (ΚΒΚ) αποτελούν βιολογικές διαδικασίες με σημαντικό ρόλο στη μεταστατική διαδικασία και σχετίζονται άμεσα με αντίσταση στη θεραπεία και χειρότερη κλινική έκβαση.Με βάση τα παραπάνω, αναπτύχθηκε μία νέα μεθοδολογία τριπλού ανοσοφθορισμού για τον έλεγχο της συνέκφρασης της ALDH1 και του TWIST, ως δεικτών ΚΒΚ και ΕΜΜ, αντίστοιχα, στα ΚΚΚ ασθενών με καρκίνο μαστού, μέσω του συστήματος μικροσκοπίας ARIOL. Ως φαινότυποι ΚΒΚ και ΕΜΜ ορίστηκαν η υψηλή έκφραση ALDH1 και η πυρηνική εντόπιση TWIST, αντιστοίχως. Η παραπάνω μεθοδολογία εφαρμόστηκε στα ΚΚΚ 80 ασθενών με πρώιμο και 50 με μεταστατικό καρκίνο μαστού, όπου διαπιστώθηκε ότι ΚΚΚ με σύγχρονη έκφραση των φαινότυπων ΚΒΚ και ΕΜΜ (ALDH1high/TWISTnuc) ανιχνεύτηκαν κυρίως στη μεταστατική νόσο, σε αντίθεση με τους ασθενείς πρώιμου σταδίου, οι οποίοι εμφάνισαν κυρίως ΚΚΚ μη-βλαστικού επιθηλιακού φαινότυπου (ALDH1low/neg/TWISTcyt/neg). Ακολούθως, η παραπάνω μεθοδολογία εφαρμόσθηκε σε δείγμα 154 ασθενών με μεταστατική νόσο πριν και μετά τη χημειοθεραπεία πρώτης γραμμής. Στην πλειοψηφία των ασθενών η θεραπεία είτε μείωσε είτε εξαφάνισε τα ΚΚΚ, εντούτοις οδήγησε παράλληλα σε σημαντική αύξηση των ΚΚΚ με χαρακτήρες ΚΒΚ και ΕΜΜ. Επίσης, η παρουσία των ΚΚΚ συσχετίστηκε με πρόοδο νόσου στο τέλος της χημειοθεραπείας και συνολική επιβίωση μικρότερη της διετίας, ενώ η παρουσία ΚΚΚ με φαινότυπους ΚΒΚ και ΕΜΜ συσχετίστηκε με την παρουσία μεταστάσεων σε συγκεκριμένα όργανα, όπως τα οστά και τους πνεύμονες. Επιπλέον, η χημειοθεραπεία οδήγησε σε σημαντική αύξηση των ΚΚΚ με χαρακτήρα ΚΒΚ και ΕΜΜ αποκλειστικά στους ασθενείς που σημείωσαν πρόοδο νόσου, εντούτοις η προγνωστική αξία του συγκεκριμένου κυτταρικού υποπληθυσμού χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση. Τέλος, διερευνήθηκε εάν τα ΚΚΚ που φέρουν το φαινότυπο ΚΒΚ εμφανίζουν και λειτουργικό χαρακτήρα ΚΒΚ, ο οποίος ορίστηκε βάσει της υψηλής ενεργότητας του ενζύμου ALDH μέσω της δοκιμής ALDEFLUOR και της κυτταρομετρίας ροής. Από τη μελέτη των ΚΚΚ ενδεικτικά σε 9 ασθενείς με μεταστατική νόσο, προέκυψε στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ του αριθμού των ΚΚΚ με υψηλή έκφραση ALDH1 και υψηλή ενεργότητα ALDH.Επομένως, η παρούσα μελέτη προσέφερε μία νέα μεθοδολογία για το χαρακτηρισμό των ΚΚΚ ως προς τη συνέκφραση σημαντικών δεικτών ΚΒΚ και ΕΜΜ. Τα ΚΚΚ με σύγχρονη έκφραση των δύο φαινότυπων επιλέχθηκαν κατά την εξέλιξη της νόσου και έπειτα από τη χορήγηση χημειοθεραπείας, υποδεικνύοντας ότι ο συγκεκριμένος υποπληθυσμός συμμετέχει στη μεταστατική διαδικασία και εμφανίζει αυξημένη χημειο-αντίσταση. Τέλος, δείχθηκε ότι η μεθοδολογία που αναπτύχθηκε μέσω του ARIOL ταυτοποιεί έναν πράγματι ενεργό υποπληθυσμό ΚΚΚ με λειτουργικά χαρακτηριστικά ΚΒΚ.