ФОЛЬКЛОРТАНУ ТЕРМИНДЕР СӨЗДІГІН ЖАСАУДЫҢ ҚАҒИДАТТАРЫ
Authors: Рақыш Ж.С. 
Published: October 2024

Мақалада қазақ фольклортануының терминдер сөздігін жасау қажеттігі негізделеді. Зерттеудің маңыздылығы қазақ тілінде фольклортану терминдер жүйесін қалыптастыру қажеттілігімен айқындалады жəне терминологиялық сөздік құрастыру жүйелі түрде қарастыруды міндеттейтін кешен ді мəселе. Автор сөздіктің құрылымы мен концепциясын жан жақты талдап көрсетеді, сөздіктің тақырыптық қажеттігі мен көлемі, терминдерді таңдау критерийлерін қарастырады, фольклорлық жанрлар мен ұғымдар жүйеленіп, термин дəл дігі, баламалығы мен варианттылығы, термин аумағы, тер миндену үдерісі, терминдер дамуы сөз болады. Зерттеу пəні терминдер сөздігін жасау қағидаттарын талдау болса, зерт теу нысанына қазақ фольклортану терминдер жүйесі алын ған. Зерттеу материалдарын сұрыптау кезінде жаппай таң дау əдісі, жүйелеу мен деректерді талдап түсіндіру мен тер миндер мағынасын сипаттаудан тұратын ғылыми сипатта ма əдісі қолданылады. Жүргізілген зерттеулердің нəтижесін де сөздіктің құрылымын жете зерттеу, сөздікке енетін тер миндерді таңдауда ішкі реттемесін сақтау жəне фольклор дың реттелген терминдер жүйесін құру маңызды болып та былады. Зерттеудің жаңалығы фольклортанулық терминдер мен ұғымдарды жүйелеуден көрінеді.

В статье обосновывается необходимость создания терминологического словаря казахской фольклористики. Значимость исследования определяется необходимостью формирования системы фольклористических терминов на казахском языке и является комплексной проблемой, которую необходимо систематически рассматривать при составлении терминологического словаря. Автор всесторонне анализирует структуру и концепцию словаря, рассматривает тематическую ориентацию и объемы словаря, критерии выбора терминов, точность, эквивалентность и вариантность термина, ареал термина, процесс терминологизации, эволюция терминов, систематизирует фольклорные жанры и понятия. Предметом исследования является анализ принципов составления терминологического словаря, а объектом - система терминов казахской фольклористики. При отборе материалов исследования применяется метод сплошной выборки, а также метод научного описания, включающий в себя систематизацию, анализ и интерпретацию значения терминов. В результате проведенных исследований важным является детальное изучение структуры словаря, соблюдение внутренней регламентации в выборе терминов, входящих в словарь, и построение упорядоченной системы терминов фольклора. Новизна исследования проявляется в систематизации фольклористических терминов и понятий.

The article substantiates the need to create a terminological dictionary of Kazakh folklore studies. The significance of the research is determined by the need to form a system of folklore terms in the Kazakh language and is a complex problem that must be systematically considered when compiling a terminological dictionary. The author comprehensively analyzes the structure and concept of the dictionary, examines the thematic orientation and volumes of the dictionary, criteria for the choice of terms, accuracy, equivalence and variation of the term, the area of the term, the process of terminologization, the evolution of terms, systematizes folklore genres and concepts. The subject of the study is the analysis of the principles of compiling a terminological dictionary, and the object is the system of terms of Kazakh folklore studies. When selecting research materials, the method of continuous sampling is used, as well as the method of scientific description, which including systematization, analysis and interpretation of the meaning of terms. As a result of the conducted research, it is important to study in detail the structure of the dictionary, compliance with internal regulations in the selection of terms included in the dictionary, and the construction of an ordered system of folklore terms. The novelty of the research is manifested in the systematization of folklore studies terms and concepts.

Макалада казак фольклорунун терминологиялык сөздүгүн түзүү зарылчылыгы негизделет. Изилдөөнүн мааниси казак тилиндеги фольклордук терминдердин системасын түзүү зарылчылыгы менен аныкталат жана терминологиялык сөздүктү түзүүдө системалуу түрдө каралышы керек болгон комплекстүү көйгөй болуп саналат. Автор сөздүктүн түзүлүшүн жана концепциясын ар тараптуу, сөздүктүн тематикалык багытын жана көлөмүн, терминдерди тандоо критерийлерин, тактыгын, эквиваленттүүлүгүн жана варианттуулугун, ареалын, терминология процессин, эволюциясын талдайт, фольклордук жанрларды жана түшүнүктөрдү системага салат. Терминологиялык сөздүктү түзүүнүн принциптерин талдоо изилдөөнүн предмети жана объектиси - казак фольклорунун терминдер системасы болуп саналат. Изилдөө материалдарын тандоодо үзгүлтүксүз үлгүлөрдү алуу усулу, ошондой эле системалаштырууну камтыган илимий баяндоо, терминдердин маанисин талдоо жана чечмелөө усулу колдонулат. Изилдөөлөрдүн жыйынтыгында сөздүктүн түзүмүн кеңири изилдөө, сөздүккө кирген терминдерди тандоодо ички регламентти сактоо жана фольклордук терминдердин иреттүү системасын куруу маанилүү.болуп саналат. Изилдөөнүн жаңылыгы фольклордук терминдер менен түшүнүктөрдү системалаштыруудан көрүнүп турат.