Problems of the use of registered trademark in the case of fair use
Authors:   , Munsrijan Nantarat 
Published: September 2023

ตามมาตรา 44 แห่งพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. เจ้าของเครื่องหมายการค้าจะมีสิทธิแต่เพียงผู้เดียวในการอนุญาตหรือห้ามมิให้ผู้อื่นใช้เครื่องหมายนั้น ด้วยเหตุนี้หากผู้ใดใช้เครื่องหมายการค้าที่เหมือนหรือคล้ายกับเครื่องหมายการค้าที่จดทะเบียนแล้วกับสินค้าจดทะเบียนประเภทนั้นโดยมิได้รับอนุญาตจากเจ้าของเครื่องหมายการค้าที่ได้จดทะเบียนไว้ตามกฎหมายแล้วก่อให้เกิดความเสียหายแก่เจ้าของเครื่องหมายการค้าซึ่งเป็นผู้จดทะเบียนย่อม ให้ถือเป็นการละเมิดสิทธิในการใช้เครื่องหมายการค้าตามมาตรา 44 นี้
อย่างไรก็ตามในประเทศไทยได้กำหนดข้อยกเว้นการคุ้มครองสิทธิในเครื่องหมายการค้าในกรณีที่เครื่องหมายการค้าเป็นชื่อ นามสกุล ชื่อบริษัท ชื่อสำนักงานโดยสุจริต ตามมาตรา 47 แห่งพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 เป็นข้อยกเว้นในการคุ้มครองสิทธิในเครื่องหมายการค้าที่เกิดขึ้นเมื่อบุคคลใช้ชื่อเครื่องหมายเป็นชื่อ นามสกุล หรือคำอธิบายโดยสุจริตเกี่ยวกับลักษณะหรือคุณภาพของสินค้า เนื่องจากมิได้ใช้เป็น เครื่องหมายการค้า ดังนั้นเจ้าของเครื่องหมายการค้าจึงไม่มีสิทธิแต่เพียงผู้เดียวในการห้ามผู้อื่นใช้เครื่องหมายการค้าที่จดทะเบียนแล้วของตนตามข้อยกเว้นนี้
อย่างไรก็ตาม เมื่อศึกษาข้อยกเว้นของมาตรา 47แล้วนั้นพบว่า ข้อยกเว้นตามมาตรา 47 นี้ถูกนำมาปรับใช้ในกฎหมายไทยค่อนข้างน้อย เนื่องจากเป็นการยากที่จะหาข้อมูลเพิ่มเติมหรือโดยเฉพาะตัวอย่างคำพิพากษาของศาลฎีกา ดังนั้น กฎหมายหรือข้อบังคับที่คลุมเครือ รวมถึงข้อยกเว้นสำหรับการใช้เครื่องหมายการค้าจดทะเบียน อาจทำให้ผู้ใช้เครื่องหมายการค้าในประเทศไทยเกิดความสับสนว่าจะใช้เครื่องหมายการค้าเพื่อการใช้งานโดยชอบธรรมหรือเพื่อ "การใช้เชิงพรรณนา" ตามมาตรา 47 ได้อย่างไรและรวมถึงไปผู้ขายก็มิทราบขอบเขตหรือเงื่อนไขในการใช้ข้อยกเว้นนี้ตามมาตรา 47 ที่แน่ชัดได้ เนื่องจากมีบางกรณีที่ผู้ใช้เครื่องหมายการค้าใช้หรือจำเป็นต้องใช้เครื่องหมายการค้าจดทะเบียนเพื่อการขายหรือโฆษณาเพื่ออธิบายที่มาหรือแหล่งที่มาของสินค้า นอกจากนี้ผู้ใช้เครื่องหมายการค้าดังกล่าวไม่ได้มีเจตนาที่จะหลอกลวงผู้บริโภคหรือประชาชนทั่วไปเกี่ยวกับที่มาของสินค้า และ มิได้มีเจตนาที่จะขายสินค้าปลอมหรือลอกเลียนแบบ แต่ต้องการอธิบายถึงแหล่งกำเนิดที่แท้จริงหรือคุณภาพของสินค้า เพียงเพื่อส่งเสริมผลิตภัณฑ์เครื่องหมายการค้าของผู้ใช้เครื่องหมายการค้านั้น
การศึกษากฎหมายเครื่องหมายการค้าในประเทศไทยพบว่าการละเมิดเครื่องหมายการค้าในประเทศไทยเกี่ยวข้องกับการคุ้มครองเจ้าของเครื่องหมายการค้าอย่างเคร่งครัดและเด็ดขาด แต่ไม่มีกฎหมายคุ้มครองหรือข้อยกเว้นที่ชัดเจนที่สนับสนุนผู้ใช้เครื่องหมายการค้าในกรณีของการใช้งานโดยชอบธรรม นอกจากนี้จากการศึกษากฎหมายเครื่องหมายการค้าต่างประเทศของกฎหมายเครื่องหมายการค้าของสหรัฐอเมริกาและเกาหลีใต้มีบทบัญญัติคุ้มครองผู้ใช้เครื่องหมายการค้าจากการใช้เครื่องหมายการค้าจดทะเบียน ซึ่งถือว่าเป็นแนวคิดการยกเว้นสิทธิแต่เพียงผู้เดียวของเจ้าของเครื่องหมายการค้า กล่าวอีกนัยหนึ่ง คือ ผู้ใช้เครื่องหมายการค้าที่เหมือนหรือ คล้ายกับเครื่องหมายการค้าที่จดทะเบียนซึ่งเจ้าของได้จดทะเบียนเครื่องหมายการค้าแล้ว อาจถูกนำไปใช้โดยไม่ต้องกังวลเรื่องการละเมิดเครื่องหมายการค้า หากมีการใช้เครื่องหมายการค้าตามการใช้งานโดยชอบธรรม
จากการศึกษากฎหมายเครื่องหมายการค้าในประเทศสหรัฐอเมริกาและเกาหลีใต้นี้พบว่ากฎหมายเครื่องหมายการค้าของไทยมีกฎหมายหรือแนวปฏิบัติที่ไม่ชัดเจนซึ่งมิได้กำหนดหลักเกณฑ์ในการกำหนดเงื่อนไขหรือขอบเขตการใช้เครื่องหมายการค้าจดทะเบียนไว้อย่างชัดเจนในแง่ของการใช้งานโดยชอบธรรม ผู้เขียนจึงเสนอแนวทางในการกำหนดเงื่อนไขหรือขอบเขตของการใช้เครื่องหมายการค้าจดทะเบียนในกรณีของการใช้งานโดยชอบธรรม (Fair Use) โดยเสนอทั้งการจัดตั้งกฎหมายฉบับแก้ไขเพิ่มเติมสำหรับการใช้เครื่องหมายการค้าโดยชอบในพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้าไทยและ ขอบเขตและ เงื่อนไขของการใช้เครื่องหมายการค้าโดยชอบธรรม