Διερεύνηση χωροκατακτητικών εξεργασιών του κεντρικού νευρικού συστήματος (ΚΝΣ) με τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων (PET)
Authors: Νικάκη Αλεξάνδρα 
Published: September 2021

Η τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων/υπολογιστική τομογραφία (PET/CT) αποτελεί την «αιχμή του δόρατος» στην λειτουργική / μοριακή απεικόνιση, με σημαντικές εφαρμογές στην ογκολογία, την καρδιολογία και την νευρολογία. Η επισημασμένη με ραδιενεργό φθόριο γλυκόζη (18F-FDG) αποτελεί το σημαντικότερο ραδιοφάρμακο στην ογκολογική απεικόνιση. Τα τελευταία χρόνια, νεώτερα ραδιοφάρμακα έχουν επίσης παραχθεί και χρησιμοποιούνται ιδιαίτερα στην ογκολογική απεικόνιση του εγκεφάλου, λόγω της αυξημένης ακτινοβολίας υποστρώματος της 18F-FDG. Κυριότερα ραδιοφάρμακα που χρησιμοποιούνται στην PET απεικόνιση όγκων του εγκεφάλου είναι τα επισημασμένα αμινοξέα, η επισημασμένη θυμιδίνη (18F-FLT), η επισημασμένη χολίνη (18F-FCH, 11C-CH) και η επισημασμένη φλουρομισονιδαζόλη (18F-FMISO). Στην χώρα μας, κατά την εκπόνηση της εν λόγω μελέτης, διαθέσιμα ραδιοφάρμακα ήταν η 18F-FLT και η 18F-FCH. Σκοπός της παρούσας μελέτης αποτελεί η διερεύνηση χωροκατακτητικών εξεργασιών του κεντρικού νευρικού συστήματος (ΚΝΣ) με PET/CT με την χρήση 18F-FLT και 18F-FCH. Συνολικά περιλαμβάνονται 31 ασθενείς (39 εξετάσεις) που υποβλήθηκαν σε PET/CT μελέτη με 18F-FLT και 11 ασθενείς (11 εξετάσεις) που υποβλήθηκαν σε 18F-FCH-PET/CT μελέτη. Οι εξεταζόμενοι προσέρχονταν στο εργαστήριο νηστικοί, τουλάχιστον τεσσάρων ωρών, και ~55 min μετά την ενδοφλέβια χορήγηση του ραδιοφαρμάκου γινόταν απεικόνιση του εγκεφάλου. Μετά την λήψη των δεδομένων, γινόταν ανασύνθεση των εικόνων, επεξεργασία και σύντηξη (fusion) των εικόνων ΡΕΤ με τις εικόνες CT. Στις συντηγμένες εικόνες γινόταν περαιτέρω επεξεργασία για την άντληση ημιποσοτικών μετρήσεων στην περιοχή ενδιαφέροντος. Συνολικά οι ημιποσοτικές παράμετροι που μετρήθηκαν ήταν: maximum standardized uptake value (SUVmax), peak standardized uptake value (SUVpeak), tumor to background ratio (T/B), standardized uptake value 1cm3(SUV1cm3), standardized uptake value 0.5cm3 (SUV0.5cm3), standardized uptake value 50% (SUV50%), standardized uptake value 75% (SUV75%), proliferation multiplied by volume 50% (PV50%), proliferation multiplied by volume 75% (PV75%). Κατά την διερεύνηση των μεταστατικών όγκων εγκεφάλου με 18F-FLT-PET/CT, στην ROC curve ανάλυση η τιμή AUC (95%CI) είναι ακριβέστερη για το SUVmax (p-value 0.017), ενώ με την χρήση optimal cutoff το T/B φαίνεται να έχει την μεγαλύτερη ευαισθησία και ακρίβεια. Κατά την διερεύνηση υποτροπής των πρωτοπαθών όγκων του εγκεφάλου με 18F-FLT-PET/CT η ευαισθησία της μεθόδου ήταν 100%, ενώ ο δείκτης Τ/Β είχε την τάση να διαχωρίζει χαμηλής από υψηλής κακοήθειας όγκους, ωστόσο οι απόλυτες τιμές των ημιποσοτικών παραμέτρων SUVmax και T/B δεν συσχετίζονταν με την πρόγνωση του εξεταζόμενου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν οι υψηλές τιμές των SUVmax και T/B στα λεμφώματα, οι οποίες ήταν σημαντικά υψηλότερες σε σχέση με τους πρωτοπαθείς και μεταστατικούς όγκους του εγκεφάλου, για τους οποίους δεν παρατηρήθηκαν διαφορές. Και για τις τρεις κατηγορίες, παρατηρήθηκε ισχυρή θετική συσχέτιση μεταξύ των τιμών SUVmax και T/B με τις τιμές T/B να είναι υψηλότερες από τις τιμές SUVmax (p < 0.05), λόγω κυρίως της εξαιρετικά χαμηλής ακτινοβολίας υποστρώματος. Τέλος, η απεικόνιση με 18F-FLT μπορεί να αξιοποιηθεί και στην διερεύνηση νευρολογικής σημειολογίας. Κατά την απεικόνιση με 18F-FCH-PET/CT συνολικά μελετήθηκαν 20 εστίες. Η 18F-FCH-PET/CT μπορεί να διακρίνει μεταξύ ενεργών και μη ενεργών εστιών. Δεν ανευρέθηκε σημαντική διαφορά μεταξύ των τιμών των ημιποσοτικών μετρήσεων SUVmax, SUVpeak και T/B ως προς τον διαχωρισμό των εστιών σε μεταστατικές, πρωτοπαθείς και λεμφώματα (p > 0.05). Με τη χρήση paired t-test βρέθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των τιμών SUVmax και T/B τόσο για τα πρωτοπαθή όσο και για τα μεταστατικά νεοπλάσματα (p <0.05). Στην εποχή της μοριακής προσέγγισης και της αναζήτησης μοριακών δεικτών, η ποζιτρονιακή απεικόνιση με τη χρήση 18F-FLT και 18F-FCH μπορεί να διαδραμματίσει σημαντικό ρόλο στην ανίχνευση των πρωτοπαθών και μεταστατικών όγκων του εγκεφάλου, στην εκτίμηση της απάντησης στην θεραπεία, στον έλεγχο ενδεχόμενης υποτροπής και στον χαρακτηρισμό της ενεργότητας της νόσου. Περαιτέρω έρευνα χρειάζεται ώστε τα νεώτερα ραδιοφάρμακα να βρουν την ακριβή τους θέση στην απεικόνιση των όγκων του εγκεφάλου.