Ανοσογενετική ανάλυση μεγάλης κλίμακας και μοριακός χαρακτηρισμός των Τ λεμφοκυττάρων σε διαφορετικής πρόγνωσης ασθενείς με Χρόνια Λεμφοκυτταρική Λευχαιμία
Authors: Βλαχονικόλα Ελισάβετ 
Published: May 2023

Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των κακοήθων Β και των Τ λεμφοκυττάρων στο μικροπεριβάλλον της Χρόνιας Λεμφοκυτταρικής Λευχαιμίας (ΧΛΛ) είναι καθοριστικές για τη παθοφυσιολογία της νόσου. Τα Τ λεμφοκύτταρα στη ΧΛΛ εμφανίζουν διττό ρόλο, καθώς παρέχουν τροφικά σήματα υποστηρίζοντας την επιβίωση των λευχαιμικών κυττάρων, ενώ διατηρούν πληθυσμούς με αντι-λευχαιμικές ειδικότητες που, υπό συνθήκες, ενεργοποιούνται και στρέφονται έναντι των ΧΛΛ κυττάρων. Η στρατολόγηση ενεργοποιημένων Τ κυττάρων σε ειδικές ανοσοαποκρίσεις που στοχεύουν τα ΧΛΛ κύτταρα αποτελεί μια εναλλακτική μορφή ανοσοθεραπείας για την αποτελεσματικότερη διαχείριση του νοσήματος. Ωστόσο, παρά τα πρώτα ενθαρρυντικά αποτελέσματα στη ΧΛΛ, μικρό ποσοστό των ασθενών επωφελείται μακροπρόθεσμα, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ενδελεχή διερεύνηση της σύστασης και της φυσιολογίας των Τ λεμφοκυττάρων στο μικροπεριβάλλον της νόσου. Στην παρούσα διατριβή εξετάστηκε η διαμόρφωση του ρεπερτορίου της β-αλυσίδας του υποδοχέα των Τ λεμφοκυττάρων (ΤκΥ), η σύσταση του πληθυσμού και η δυναμική των Τ λεμφοκυττάρων σε διαφορετικές ομάδες ασθενών με ΧΛΛ. Συγκεκριμένα, πραγματοποιήθηκε ανοσογενετική ανάλυση των γονιδιακών αναδιατάξεων του ΤκΥ σε ασθενείς που ομαδοποιήθηκαν σύμφωνα με: i) τα χαρακτηριστικά της επιφανειακής ανοσοσφαιρίνης του υποδοχέα των Β λεμφοκυττάρων (ΒκΥ), μεταλλακτικό φορτίο και στερεοτυπία, και ii) διακριτές γενωμικές βλάβες στο γονιδίωμα των ΧΛΛ κυττάρων. Τα αποτελέσματα από την αλληλούχηση ανέδειξαν περιορισμούς στο ρεπερτόριο των Τ λεμφοκυττάρων, και ιδιαίτερα στα CD8+ κύτταρα. Επιπλέον, αναγνωρίστηκαν κοινοί κλωνοτύποι μεταξύ ασθενών της ίδιας προγνωστικής ομάδας ή αποκλειστικά μεταξύ ασθενών με ΧΛΛ, ένδειξη ότι το ρεπερτόριο του ΤκΥ προκύπτει από επιλογή συγκεκριμένων κλώνων από ένα περιορισμένο φάσμα ειδικών αντιγόνων ή/και νέο-αντιγόνων. Ως επιπρόσθετη ένδειξη για την ορθότητα αυτής της υπόθεσης, αναγνωρίστηκαν in silico ειδικοί Τ κλωνοτύποι έναντι ανοσογόνων επιτόπων που προέκυψαν από σημειακές μεταλλάξεις στα γονίδια TP53 και NOTCH1 στις αντίστοιχες ομάδες ασθενών. Στη συνέχεια, αντίστοιχη διαχρονική ανάλυση του ρεπερτορίου εφαρμόστηκε και σε ασθενείς με ΧΛΛ πριν από την έναρξη και κατά τη λήψη θεραπείας με ανοσοχημειοθεραπεία ή νέους στοχευτικούς παράγοντες, όπως αναστολείς της σηματοδότησης μέσω του ΒκΥ ή αναστολέα της αντι-αποπτωτικής πρωτεΐνης BCL-2, ώστε να διερευνηθεί η επίπτωση των διαφορετικών θεραπειών στη διαμόρφωση του ρεπερτορίου. Συνολικά, τα πειράματα ανέδειξαν δυναμική αλλαγή των μνημονικών Τ λεμφοκυττάρων προς ενεργοποιημένα δραστικά μνημονικά Τ λεμφοκύτταρα σε ασθενείς με ύφεση νόσου μετά από θεραπεία με αναστολείς, η οποία συνοδεύτηκε από ταυτοποίηση κλωνοτύπων οι οποίοι διατηρούνταν από τους νέους παράγοντες και εκπτύσσονταν ανάλογα με το βάθος της κλινικής ανταπόκρισης. Τέλος, πειράματα συνεστιακής μικροσκοπίας και αλληλούχησης του μεταγραφώματος ανέδειξαν λειτουργική αποκατάσταση των Τ λεμφοκυττάρων μετά τη θεραπεία, καθώς βρέθηκαν να αναστρέφουν βασικές βλάβες στα Τ κύτταρα. Οι αναστολείς σηματοδότησης οδήγησαν σε βελτίωση της λειτουργικότητας της άνοσης σύναψης μεταξύ Τ και λευχαιμικών κυττάρων, ενώ ο αναστολέας της BCL-2 οδήγησε σε αλλαγή του προφίλ έκφρασης των CD8+ κυττάρων με μείωση της έκφρασης μορίων που συμμετέχουν σε μονοπάτια με ανοσοκατασταλτική δράση. Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα παραπάνω, η παρούσα διδακτορική διατριβή παρουσιάζει ισχυρές ενδείξεις για την ανάπτυξη ειδικών αντι-λευχαιμικών Τ λεμφοκυττάρων σε ασθενείς με ΧΛΛ ως απόκριση σε νέο-αντιγόνα του λευχαιμικού κλώνου. Αυτά τα κύτταρα μπορεί να επωφελούνται από διαφορετικές θεραπείες αναστρέφοντας τις λειτουργικές βλάβες που έχουν περιγραφεί στη ΧΛΛ, υποστηρίζοντας τις σύγχρονες προσπάθειες για στρατολόγηση του ανοσοποιητικού συστήματος έναντι των ΧΛΛ κυττάρων και άρση των μηχανισμών ανοχής για τον περιορισμό του νοσήματος μέσα από ανοσοθεραπεία διαμεσολαβούμενη από ειδικά Τ λεμφοκύτταρα.