Αυτοματοποιημένη διάγνωση και πρόγνωση παθολογιών μέσω απεικονιστικών εξετάσεων
Authors: Βεζάκης Ιωάννης 
Published: December 2023

Σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από πρωτοφανείς εξελίξεις στην τεχνολογία και την υγειονομική περίθαλψη, η συνεργασία της μηχανικής μάθησης και της ιατρικής αποτελεί την πλέον σύγχρονη πρόκληση για το επόμενο μεγάλο βήμα που θα φέρει την επανάσταση στον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιείται η περίθαλψη των ασθενών. Στο επίκεντρο αυτής της τομής βρίσκεται ο τομέας της ανάλυσης ιατρικών εικόνων, όπου η συνεργασία της υπολογιστικής ικανότητας και της κλινικής εμπειρογνωμοσύνης κρύβει τεράστιες δυνατότητες. Καθώς η ζήτηση και οι τρέχουσες ερευνητικές προσπάθειες επικεντρώνονται σε ολοένα πιο ακριβή και αποτελεσματικά διαγνωστικά και προγνωστικά εργαλεία, η παρούσα διδακτορική διατριβή προσπαθεί να πρωτοπορήσει σε νέες προσεγγίσεις που αξιοποιούν τη δύναμη της μηχανικής μάθησης με σκοπό τη διάγνωση και την πρόγνωση παθολογιών που εμφανίζονται σε τρεις διαφορετικές απεικονιστικές εξετάσεις. Πιο συγκεκριμένα, η έρευνα εστιάζει στην ανάλυση ιστολογικών εικόνων με παρουσία οστεοσαρκώματος, πολυφασματικών δερματοσκοπικών εικόνων με παρουσία αλλεργικής δερματίτιδας εξ επαφής, και προεγχειρητικών αξονικών τομογραφιών ασθενών με αδενοκαρκίνωμα του παγκρέατος. Στην πρώτη μελέτη, η έρευνα επικεντρώνεται στην διάγνωση ιστολογικών εικόνων οστεοσαρκώματος. Συγκεκριμένα, υιοθετείται μια συγκριτική μεθοδολογική προσέγγιση για την αξιολόγηση σύγχρονων βαθιών νευρωνικών δικτύων τα οποία εκπαιδεύτηκαν σε ένα δημόσια διαθέσιμο σύνολο δεδομένων, με σκοπό την αυτοματοποιημένη ανίχνευση βιώσιμων και νεκρωτικών όγκων, καθώς και υγιούς ιστού. Η έρευνα εστιάζει στη σύγκριση διαφορετικών αρχιτεκτονικών δικτύων, του βάθους τους, καθώς και των διαστάσεων των εικόνων εισόδου, υπογραμμίζοντας την σημασία της προσεκτικής επιλογής τους, και πετυχαίνοντας βέλτιστη συνολική ακρίβεια 91% με τη χρήση του δικτύου MobileNetV2 με μέγεθος εικόνας εισόδου 256x256 εικονοστοιχεία. Η δεύτερη μελέτη επικεντρώνεται στην ανάλυση δερματοσκοπικών εικόνων επιδερμιδικών δοκιμασιών επιθέματος με σκοπό τη διάγνωση Αλλεργικής Δερματίτιδας εξ Επαφής και τον εντοπισμό των υπεύθυνων αλλεργιογόνων, χρησιμοποιώντας μοντέλα βαθιάς μάθησης, διαφορετικές τεχνικές προεπεξεργασίας και εικονομορφές. Προτείνεται και αξιολογείται μια προσέγγιση βαθιάς μάθησης που χρησιμοποιεί μια τεχνική προεπεξεργασίας για την ανάδειξη περιοχών ενδιαφέροντος διατηρώντας παράλληλα τη συνολική πληροφορία των εικόνων. Επιπλέον, αξιολογείται η χρησιμότητα διαφορετικών εικονομορφών, καθώς και του συνδυασμού τους, με σκοπό την επίτευξη της βέλτιστης διαγνωστικής ακρίβειας. Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν πως ο συνδυασμός της έγχρωμης εικόνας και του ερυθήματος μπορεί να επιφέρει τα βέλτιστα αποτελέσματα, πετυχαίνοντας ακρίβεια μεγαλύτερη του 91% στην ανίχνευση των αλλεργιογόνων στα οποία εμφάνισε ευαισθησία ο ασθενής. Η έρευνα αυτή αποτελεί μια από τις πρώτες ερευνητικές προσπάθειες για την αυτοματοποιημένη διάγνωση, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για για την ανάπτυξη προηγμένων εργαλείων και τεχνικών που θα βοηθήσουν στην ταχύτερη και ακριβέστερη διάγνωση, μειώνοντας ταυτόχρονα τον φόρτο εργασίας των κλινικών ιατρών. Στην τρίτη μελέτη, διερευνάται μιας πλήρως αυτοματοποιημένη προσέγγιση για την πρόγνωση του αδενοκαρκινώματος του παγκρέατος, με τη χρήση προεγχειρητικών αξονικών τομογραφιών ασθενών που πρόκειται να υποβληθούν σε παγκρεατεκτομή. Συγκεκριμένα, προτείνεται η χρήση τεχνικών βαθιάς μάθησης για την κατάτμηση του όγκου και του παγκρέατος, καθώς και η εξαγωγή ραδιομικών και κλινικών χαρακτηριστικών για τον υπολογισμό της συνολικής επιβίωσης με τη χρήση κλασικών τεχνικών μηχανικής μάθησης. Η προτεινόμενη προσέγγιση πέτυχε δείκτη συμφωνίας του Harrell (C-Index) 0,731, ξεπερνώντας τις υπάρχουσες μεθόδους που βασίζονται σε κλινικές μεταβλητές, όπως η σταδιοποίηση κατά ΤΝΜ, αναδεικνύοντας παράλληλα την κρίσιμη σημασία συγκεκριμένων ραδιομικών χαρακτηριστικών, ιδίως του LAHGLE.