Ο ρόλος της μοριακής μίμησης και της κυτταρικής διασταυρούμενης αντιδραστικότητας μεταξύ παθογόνων και αυτοαντιγόνων σε ασθενείς με αυτοάνοσα ρευματολογικά και νευρολογικά νοσήματα
Authors: Ευθυμίου Γεώργιος 
Published: December 2021

Η παρούσα διδακτορική διατριβή μελέτησε το ρόλο των ανοσολογικών αποκρίσεων έναντι αντιγόνων του ιού Epstein-Barr και αντιγόνων του Ελικοβακτηριδίου του πυλωρού στην παθογένεση της κατά πλάκας σκλήρυνσης και της συστηματικής σκλήρυνσης, εστιάζοντας στους μηχανισμούς της μοριακής μίμησης και της ανοσολογικής διασταυρούμενης αντιδραστικότητας ανάμεσα σε ιικά και μικροβιακά αντιγόνα με αυτοαντιγόνα της κατά πλάκας σκλήρυνσης και της συστηματικής σκλήρυνσης.Για πρώτη φορά μελετήθηκαν με συστηματικό τρόπο οι χυμικές ανοσολογικές αποκρίσεις έναντι αντιγόνων του ιού Epstein-Barr και του Ελικοβακτηριδίου του πυλωρού στην κατά πλάκας σκλήρυνση και στη συστηματική σκλήρυνση. Οι αντιγονοειδικές αποκρίσεις αναλύθηκαν ξεχωριστά στους κλινικούς φαινοτύπους των δύο αυτών νοσημάτων. Επίσης, πραγματοποιήθηκαν εκτενείς αναλύσεις συσχέτισης ανάμεσα στις αντιγονοειδικές ανοσολογικές αποκρίσεις και σε κλινικά και ανοσολογικά χαρακτηριστικά των δύο νοσημάτων αυτών. Οι συχνότητες και τα επίπεδα των αντιγονοειδικών αντισωμάτων μελετήθηκαν με τη χρήση ανοσολογικών μεθόδων, ενώ επιλέχθηκαν στατιστικές μέθοδοι υψηλής αυστηρότητας ως προς τη στατιστική σημαντικότητα για την ανάλυση των αποτελεσμάτων.Στην κατά πλάκας σκλήρυνση, οι συχνότητες και τα επίπεδα των περισσότερων αντιγονοειδικών ελικοβακτηριδιακών αντισωμάτων ήταν συγκρίσιμα ανάμεσα στους ασθενείς, ανεξαρτήτως κλινικού υποτύπου, και στους υγιείς μάρτυρες. Αξιοπρόσεκτο αποτέλεσμα ήταν η αυξημένη συχνότητα των αντισωμάτων έναντι της ελικοβακτηριδιακής τοξίνης VacA στους ασθενείς με δευτεροπαθώς προϊούσα κατά πλάκας σκλήρυνση σε σύγκριση με τους υγιείς μάρτυρες. Επίσης, οι συχνότητες των αντισωμάτων έναντι τεσσάρων ελικοβακτηριδιακών αντιγόνων, των p54, p50, p41 και p29-UreA, ήταν αυξημένες σε ασθενείς με δευτεροπαθώς προϊούσα κατά πλάκας σκλήρυνση σε σύγκριση με ασθενείς με υποτροπιάζουσα-διαλείπουσα κατά πλάκας σκλήρυνση.Στη συστηματική σκλήρυνση, οι συχνότητες και οι τίτλοι των αντισωμάτων έναντι αντιγόνων του Ελικοβακτηριδίου του πυλωρού ήταν συγκρίσιμοι ανάμεσα σε ασθενείς, ανεξαρτήτως κλινικού υποτύπου, και σε υγιείς μάρτυρες.Το πιο ενδιαφέρον αποτέλεσμα της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η σημαντική διαγνωστική σύνδεση και κλινική συσχέτιση των αντισωμάτων έναντι ενός μη χαρακτηρισμένου αντιγόνου του ιού Epstein-Barr, που για λόγους ευχέρειας ονομάστηκε EBV.p100, με τη συστηματική σκλήρυνση. Η ισχυρή συσχέτιση των αντισωμάτων έναντι του αντιγόνου αυτού με τα αυτοαντισώματα έναντι της τοποϊσομεράσης Ι που εντοπίστηκε προτείνει την πιθανότητα μοριακής μίμησης ανάμεσα στο ιικό αντιγόνο και στο ενδογενές αυτοαντιγόνο. Μέσω βιοπληροφορικής ανάλυσης αναδείχθηκαν αρκετές ομοιότητες αλληλουχίας ανάμεσα σε ιικές πρωτεΐνες αντίστοιχου μεγέθους με το υποτιθέμενο αντιγόνο EBV.p100 και στην τοποϊσομεράση Ι.Τέλος, στο πλαίσιο της διατριβής αυτής πραγματοποιήθηκε μια εκτεταμένη βιοπληροφορική ανάλυση ομοιοτήτων ανάμεσα σε αντιγόνα του SARS-CoV-2 και σε ανθρώπινες πρωτεΐνες και γνωστά αυτοαντιγόνα. Εντοπίστηκαν αρκετές ομοιότητες ανάμεσα στις αμινοξικές αλληλουχίες πιθανών αντιγονικών επιτόπων του SARS-CoV-2 και ανθρώπινων αλληλουχιών. Οι ομοιότητες αυτές θα μπορούσε να αποτελούν τη βάση της μοριακής μίμησης και της συνεπακόλουθης επαγωγής αυτοάνοσων νοσημάτων.