bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
«Тіл /сөз» концептісінің қазақ паремиологиялық қорындағы вербалдану ерекшеліктері
Authors: Құрманәлі A.A. , Құрманәлиев K.A.
Published: February 2024

Кейінгі 10-15 жылда қазақ тіл білімінде тіл мен мәдениет сабақтастығы тілтанымдық тұрғыда зерттеліп, ұлттық тіл мен ұлттық мәдениетті байланыстыразерттейтін лингвомәдениеттану деп аталатын сала дамып келеді. «Концепт» мәселесімәдениеттанымдық және когнитивтік бағыттарда қарастырылып, тұщымды тұжырымдар жасалды. Концепт – этномәдени санада сақталған, дәуірден-дәуірге беріліп кележатқан, мағынасы терең, ұлттың шынайы болмысын паш ететін, дүниені тану тәсілі.Лингвомәдениеттанымда кез келген концепт әртүрлі тілдік бірліктерде, атап айтқанда, сөздерде, тұрақты тіркестерде, паремиологиялық қорларда, өлең-жырларда т.б. вербалданады. Қазіргі концептосфераның негізгі концептілерін зерттеу мәселесі лингвомәдениеттанудың міндеті болып табылады. Осындай концептілерге адам өмірінде маңыздырөл ойнайтын «тіл /сөз» концептісін жатқызуға болады. Осыған орай, мақалада әлемдікмәдениетте ең күрделі, әрі маңызды концептілердің бірі болып табылатын «тіл /сөз»концептісінің қазақ паремиологиялық қорындағы вербалдану ерекшеліктері зерделенеді.Сондай-ақ, қазақ тіліндегі «тілге/сөзге» қатысты паремиялар семантикалық тұрғыдантоптастырылып, лингвомәдени талдау жасалады.
Интеллектуальная активность и цифровизация – реалии нового формата высшего лингвистического образования
Authors: Абайдельданова М.К. , Ларина Т.В.
Published: February 2024

В настоящее время целью высшей школы Казахстана является подготовкаспециалистов, которые легко могут применять полученные знания в новых ситуациях,а также строить и генерировать на их основе новое знание. В связи с этим в статьеанализируются методы, способствующие развитию интеллектуальной активностистудентов в процессе обучения в эпоху цифровых технологий. Особое внимание уделяется специальной методологии по развитию навыков высокого мышления – таксономииБ. Блума. В ее основе лежит классификация человеческих способностей в их отношениик образованию, поэтому данная классификация является наиболее практичным и удобным инструментом для постановки задач и определения результатов обучения. В эпохуцифровых технологий таксономия Б. Блума получила новый виток развития, в этойсвязи проанализированы подходы, созданные на основе данной классификации. Это новыемодели, которые предполагают интерактивность обучения и его открытость цифровым технологиям. В статье определен наиболее оптимальный для данного исследованияподход и продемонстрирована возможность его практического применения на основетаксономии креативного дизайна П. Нильссона. В рамках дисциплины «История русского литературного языка» показано, как в процессе обучения студенты посредствоминтерактивного диалога могут воспроизводить, или определять, трансформировать иинтерпретировать информацию, анализировать, синтезировать и оценивать материал, создавать собственные интеллектуальные продукты.
Топонимическое пространство Казахстана: вопросы стандартизации и кодификации
Authors: Жаркынбекова Ш.К. , Агабекова Ж.А.
Published: February 2024

В статье поднимается вопрос о необходимости разработки новых стандартов, связанных с унификацией написания топонимов Казахстана. Топонимы играютважную роль в жизни общества, они являются отражением тех социальных, культурных, политических трансформаций, которые происходят в социуме в тот или инойпериод и являются неотъемлемой частью международной коммуникации. Активизация процессов переименований географических названий предполагает их координацию иконтроль со стороны органов государственного управления, который заключается в ихсистематизации и стандартизации. Вопрос о стандартизации географических названийв Казахстане особенно актуален в последнее время, когда в стране активно обсуждаетсявопрос о переходе на латинскую графику. В работе рассмотрен опыт других стран врешении подобных вопросов, на примере географических названий двух городов (Нур-Султана и Актобе) показано отражение существующих несоответствий в написании казахских топонимов и их передаче на русский язык. Обнаруженные закономерности позволили выявить проблемы, касающиеся кодификации и нормализации казахского языка.Авторами дан ряд рекомендаций, необходимых для систематизации и унификации топонимов Казахстана.
Мәулана Жәлал-ад-дин Руми туралы дерек көздері
Authors: Шаймұрат Н.
Published: February 2024

Мақалада ХІІІ ғасырдағы Хорасаннан шыққан парсы-түрік ақыны, фақих,исламтанушы, теолог және сопы-мистик Жәлал-ад-дин Руми жайлы дереккөздердегікейбір қарама-қарсы пікірлер сөз болады. Румидің туған жылы, туған жері, отбасыныңбатысқа қоныс аудару себептері, шыққан тегі, моңғолдармен қарым-қатынасы жайлыдеректер салыстырылып, қарастырылады. Румитануда негізгі дереккөздер болып саналатын Румидің өзінің «Мәснауи», «Диуан-и Қабір», «Фики Ма Фих», «Мәжіліс-и Саб’а»еңбектері, Шәмсі Тәбризидің «Мақалат» еңбегі, Румидің баласы Сұлтан Уәледтің «Ибтиданаме», балаларының мүриді болған Феридун-и Сипехсалардың «Рисале-и Сипехсалар Манақиб-и Худауендигар», атақты Ахмет Әфлақидің «Maнақиб ал-Арифин»(Арифлердің менкибелері) кітаптарынан алынған мәліметтер мен сол заманда өмірсүрген тарихшылардың, білім адамдарының еңбектеріне сүйенген ғалымдардың көзқарастары, пікірлері талданып, Румитанудың тарихнамасы ғылыми тұрғыдан жүйегекелтіріледі
Неміс халқы және оның базалық этноспецификалық концептілер жүйесі
Authors: Абдыханова Б. , Мейрамбекова Л.
Published: February 2024

Қазіргі таңда қоғамда «мәдени мұра», «ұлт мәдениеті» ұғымдары арқылыел тарихының өткеніне ерекше мән беріліп, болашаққа алаңдаушылық білдіріліпжатқаны осы бағыттағы зерттеулерден, қабылданған түрлі ұлттық бағдарламалардан, бұқаралық ақпарат құралдарынан баршаға белгілі. Жаһандану үрдісі мен интеграция мәселесі өзекті болып тұрғандықтан, ұлттық бірегейлікті сақтап қалу да асамаңызды. Ұлттық бірегейлікті зерттеу әлеуметтану, этнология, тарих, мәдениет,тіл білімі сияқты бағыттармен тығыз байланысқан пәнаралық білімді талап етеді.Мақалада неміс мәдениетінің базалық концептілеріне сүйене отырып, осы этностыңділін (менталитетін) зерттеуге арналған еңбектерге шолу жасалды, неміс халқыныңқұндылықтар жүйесі және ондағы өзгерістер зерделенді. Нақтырақ алғанда, Ordnung,Sicherheit, Gemütlichkeit этноспецификалық концептілері қарастырылып, нақты тілдікдеректермен дәйектелді. Аталған концептілер неміс халқының лингвомәдениеті менділіндегі оларға тән ерекшелікті тануға қызмет етеді
Армян-қыпшақ жазба мұраларының тақырыптық-жанрлық сипатта зерттелуі
Authors: Мейрамбекова Л.К. , Жиембай Б.С.
Published: February 2024

Орта ғасырда Еуразия кеңістігінде Дешті Қыпшақ мемлекетін құрып, әлемдікөркениет пен мәдениетке өз үлесін қосқан қыпшақтардың артында қалған мол мұра әркезеңде түрлі әліпбилермен жазылғаны мәлім. Армян графикасымен қыпшақ тіліндежазылған мұралар дін, әдебиет, тарих, құқық, философия, жаратылыстану ғылымдарынанегізделіп, өмірдің саяси-экономикалық, тарихи-мәдени салаларын қамтыды. XX ғасырданғалымдардың тыңғылықты зерттеу нысанына айналған армян-қыпшақ мұраларышетелдік басылымдарда жарияланып, транскрипцияланып, сөздіктермен, аудармаларментолықтырылып, сыры күн санап ашыла түсті. Ғалымдар тарапынан сан түрлі ғылымипайымдаулар мен көзқарастар толастамай, «армян-қыпшақ» термині ғылымға енгізіліп,орта ғасырдағы қыпшақтар мен армяндардың өмірі мен тіршілігі, мәдени байланыстарысоны зерттеулерге арқау болды. Бүгінде осынау ауқымды жанрлық сипатта жазылғанармян-қыпшақ мұраларының тарихи, мәдени, тілдік ерекшеліктерін тереңірек зерттеуқажеттілігі сезіледі. Мақалада армян-қыпшақ жазба ескерткіштерінің тақырыптықжанрлық сипатта зерттелуі шетелдік және отандық ғалымдардың еңбектері негізіндезерделенеді
Художественный дискурс в свете этноку
Authors: Аймұхамбет Ж.Ә.
Published: February 2024

Мақалада Абайдың ақындық болмысы мен суреткерлік шеберлігі, шығармашылтұлға ретіндегі даралығы метапоэтика парадигмасында қарастырылады.Метапоэтиканың негізгі зерттеу бағыты көркем шығармашылық табиғаты, суреткердіңшеберлігі, көркем туындының поэтикалық тілі екендігі әдебиеттанушы ғалымдардыңтұжырымдарына сүйене отырып зерделенеді. Шығармашыл тұлғаны мәтін ішінен іздеуге,сөйтіп оның өзіндік болмысын айқындауға негізделетін метапоэтикалық талдау тыңтұжырымдарға жол ашатыны белгілі. Осы мақсатта Абайдың ақындық болмысын,суреткерлік табиғатын, эстетикалық пайымын таныту үшін өлең мәтіндерінеталдаулар жасалды. Ақынның сөз өнерінің мәні, қызметі, рухани-мәдени танымдағы орнытуралы ойын арқау еткен өлеңдерін мысалға ала отырып, оларды «поэтологиялық өлең»,«өлеңдегі теория»,«теориялық өлең» ұғымдарымен сипаттау ұсынылады. Өлең мәтіндерін талдаубарысында суреткер табиғатын айшықтайтын шығармашылық үдеріс, шабыт, ой менсезім тоғысы, эмоция мәселелері айтылады.
Қазіргі әлемдік әлеуметтік лингвистиканың проблемалары
Authors: Абасилов А.М. , Төлеужанова Ж.С.
Published: February 2024

. Мақалада әлеуметтік лингвистиканың өзекті деген бірнеше пробемаларытүрлі елдердегі тілдік тәжірибелер бойынша талданып қарастырылады. Мақалада солардың ішінде әсіресе әлеуметтік лингвистикалық категория ретінде қарастырылатынмемлекеттік (ресми) тіл мәселесі арнайы сөз болады. Бұл мәселе, біріншеден, талап пенміндет және екіншіден, тілге қатысты жауапкершілікті белгілеу тұрғысынан қарастырыла отырып, Балтық жағалауы елдері, Грузия, Армения, Әзербайжан, Өзбекстан,Тәжікстан, Ресей тағы басқа елдердің тіл саясатының ұстанымдары мысал ретіндеберіледі. Одан әрі тіл құрылысы, тілдік ахуал мәселелері талданады. Олар АҚШ-тағыәдеби тілі стандартын ағылшын тілділерге жатпайтындарға, сондай-ақ имигранттарға меңгерту проблемасымен байланысты қаралатындығы тарқатылып айтылады.Ал Германия мен Францияда иммигрант жұмысшылардың тілдік бейімделуі туралышиеленіскен мәселені әлеуметтік лингвистикалық зерттеулер арқылы шешудің жолғақойылғаны баяндалады. Мұнан кейін кеңестік әлеуметтік лингвистикалық зерттеулердің өзге халықтарды «орыстандыру» бағытын ұстанғандығы туралы сөз қозғалады.Осы кеңестік әлеуметтік лингвистиканың жалғасы болып табылатын қазіргі ресейлікәлеуметтік лингвистиканың қазіргі зерттеулеріне шолулар жасалады. Мақала авторлары еліміздегі тілдік ахуал мәселесін әлеуметтік лингвистикалық тұрғыдан зерттеумен оған тиісті ғылыми баға беруде кеңестік замандағы, сондай-ақ қазіргі социолингвист-ғалмдардың ұстанымдарын үлгі етуге болатыны туралы тұжырым жасайды.
Геофонология русского языка как раздел георусистики
Authors: Рудяков А.Н. , Рудяков Л.А.
Published: February 2024

Статья посвящена анализу содержания термина «геофонология» с позиций георусистики, предполагающей учет при изучении языковых единиц особенностейсовременного глобального языкового пространство, в рамках которого функционируетрусский язык. Авторы опираются на принципы лингвистического функционализма, согласно которым язык (в том числе русский) существует в нескольких формах: «инвариант» и «варианты». В качестве инварианта выступает «язык вообще», система языковых единиц и отношений, обусловливающие противопоставленность одного языкам всемпрочим языкам-инвариантам; вариант же представляет собой это форму реализацииинварианта в определенных условиях.В статье обосновывается необходимость учета принципиальных отличий при рассмотрения фонологической системы русского языка как средства взаимовоздействия врамках отдельных государств, поскольку это обусловливает вариативность реализацииединых для русского языка фонем в разных позициях, в качестве которых выступает втом числе иноязычное окружение. Именно различия такого рода обусловливают адаптацию русского языка к тем условиям, которые сложились на территории отдельныхгосударств и в которых протекает социальное взаимодействие носителей русского языкасегодня. В связи с этим в статье на материале русского языка предлагаются теоретические основания для построения действующей и актуальной модели геофонологии, которая отражает специфику взаимодействия русского языка с другими языками. При этомособое внимание уделяется роли различных манифестаций общих фонем, посколькублагодаря им осуществляется реализация языка инварианта в конкретных социальных,культурных, исторических условиях, а также в рамках разных государств, которые используют один и тот же язык в качестве средства социального взаимодействия.
Прецедентті мәтіндердегі «зат-символ» мәселесі
Authors: Нұрдәулетова Б. И. , Аймұхамбет Ж.Ә.
Published: February 2024

Адам баласы өміріне серік болып, бірге жасасып келе жатқан зат атаулығақандай деңгейде де тәуелді. Сондықтан заттардың мәні, қызметі мен мағынасы адамғақаншалықты қатыстылығымен өлшенеді. Қатыстылықтың сипаты адам мәдениетімен шарттылықта және нақты тарихи, мәдени-әлеуметтік ерекшеліктеріменанықталады.Мақалада прецедентті мәтіндердегі (эпос, жыраулар поэзиясы) заттық атаулардыңұлт, халық танымындағы символдық мәні, зат арқылы берілетін дүниенің мифологиялық бейнесі талданады.Жалпы мәдени мәтіндердің семиотикалық проблемасы туралы арнайы зерттеу еңбектердің пайда болуы барынша маңызды бола отырып, екі ғасырлық кезеңді құрайды. Бұл– Р. Барт, А. Греймас, Л. Ельмслев, Э. Кассирер, Э. Лич, Ч. Моррис, Ч. Пирс, Р. Якобсонтағы басқа шетелдік ғалымдардың еңбектері. Аталған мәселеге қатысты орыс ғалымдарынан М.М. Бахтиннің, А.К. Байбуриннің, Н.М. Калашникованың, Ю.М. Лотманның,А.Ф. Лосевтің, С.Т. Махлиннің, Ю.С. Степановтің, В.Н. Топоровтың, Б.А. Успенскийдің еңбектерін атауға болады.Жоғарыда аталған ғалымдардың зерттеулерінде семиотиканың – «мәдениет тілі»,«вербальды және бейвербальды коммуникация», «таңба», «символ», «белгі», «индекс»,«бейне» тәрізді басты концептілері мен категориялары жүйеленген.Зерттеу нәтижесінде, лингвомәдениеттанымдық, лингвофилософиялық пайымдауларғасүйене отырып, зат – әрі таңба, әрі символ. Сондықтан зат туралы ілім семиотиканыңда, семантиканың да зерттеу нысанына кіреді деген қорытынды жасадық.
Балалар фольклоры және көркем бейне
Authors: Сағынадин Г.С.
Published: February 2024

Адамзат жаратылып, жер бетінде пайда болғанынан бастап, өзіндік санатұрғысынан айналаны тануға, қоршаған әлемді зерделеуге, табиғатты, оның түрліқұбылыстарын талдап-таразылауға ұмтылды. Ұзақ тәжірибе мен бақылау арқасындаайналасындағы жан-жануарлардың бәрін тек біліп қана қоймай, олар жайында толыпжатқан миф, аңыз-әңгіме, арман-қиялға толы хикаялар, қаншама терең жырлар менертегілер тудырған. Мұндай халық шығармаларының ұлттық құндылыққа айналудағымәні әр жанрдың мазмұны ұсынатын бейнелердің қыр-сырында жатыр. Балаларфольклорының тууы мен қалыптасуына да негіз болған көркем бейнелер жүйесініңтерең таным мен ғылыми саралауды қажет ететіндей өзектілік деңгейі жоғары.Бейне – туындының тақырыптық табиғатын ашып, идеялық бірлігін жеткізуші бастықұрал. Олай болса, фольклор аясында ерекше болмысымен танылған, халық әдебиетінеөзек болып, идеялық-эстетикалық, көркемдік бейнеге айналған жануардың бірі – түлкі.Ендеше бұл мақаланың негізгі мақсаты – түлкі бейнесінің балалар фольклорының дамуымен өркендеуіндегі, соның ішінде әлпештеу жырлары мен жеткіншектер поэзиясындағыидеялық-эстетикалық рөлін таныту. Зерттеу барысында балалар фольклорының түрліжанрларын сараптау арқылы ондағы түлкі бейнесінің көріну деңгейі сараланды.Табиғаттағы түлкі жануары мен фольклордағы көркем бейненің ара-жігі,айырмашылықтары мен ұқсастықтары тереңдей зерттелді. Фольклортанушығалымдардың теориялық тұжырымдарын басшылыққа ала отырып, сәбилік жырлар менқызықтамалар, өтірік өлеңдер, жұмбақ жанрының дидактикалық әрі эстетикалықфункциясы сөз болды. Түлкі болмысына тән тапқырлық, ақылдылық, сымбаттылықт.б. қасиеттер оның көркем бейне ретінде фольклорлық шығармалардағы рөлінанықтады. Сол арқылы балалардың ой-өрісі мен сана-сезіміне, тәрбиесі мендүниетанымына ықпал етуде қуатты күш болып, баланың ақыл-ой, сана-сезім,дүниетанымын дамытудағы бейнелік құрал екені айғақталды.
Kazakh-uzbek literary connections
Authors: Beisenuly Zh. , Arslan M.
Published: February 2024

Kazakhs are kindly disposed towards Uzbeks regarding them as brothers, andUzbeks sympathize with words “If your friend is Kazakh, then you are not left in trouble”. It is asign of brotherhood between two nations. Proclamation of the year 2018 the year of Uzbekistanon the Kazakh land as a symbol of brotherhood and rendering honors to great Kazakh poet Abay’screative work in Uzbek country are made deliberately. These significant events in literary processalso point to the dynamic development of cultural and literary intercommunication in the Turkicworld. It is known that worldview features of the nation are reflected on its art of the word. Forthis reason, it is important to study Kazakh-Uzbek literature with common historical roots in thecontext of comparative literature studies. This article examines Kazakh and Uzbek literaryrelations originating from folklore, and literary relations between them are divided intochronological periods in accordance with principles of historical development. Accordingly theaim of the article is to identify historical bases of Kazakh-Uzbek literary relations and specialaspects of their development.
Абай «Қара сөздеріндегі» синонимдердің қолданысы
Authors: Жақыпов Ж.А. , Шаймерден Г.Т.
Published: February 2024

Мақалада Абай «Қара сөздеріндегі» синоним сөздердің қолданысықарастырылды. Мақалада анализ, синтез, сипаттау, мәнмәтіндік, семантикалықталдау әдістері қолданылды. Абайдың қарасөздерінде көп кездесетін көркемдік, тілгешеберлік қасиеттің бірі көптеген синоним сөздерді өте шебер пайдалана білуі. ОларАбай тілінің көркемдік нәрін арттырып, стильдік бояуын айқындай түседі. Абайдыңтіліндегі синонимдердің стильдік қолданысы: шығарманың экспрессивті-эмоционалдыбояуын аша түсу үшін, белгілі бір ұғымды кеңейтіп, жан-жақты толықтырып айтуүшін; бейнелеуіш тәсіл ретінде градация тудыру үшін қолданылғандығы талқыланады.Мақаланың алғашқы бөлігінде Абай прозасын зерттеген ғалымдардың еңбегібасшылыққа алынады. Негізгі зерттеу бөлімінде Абайдың бірінші қарасөзінен бастап,қырық бесініші қарасөзіне дейін кездесетін синоним сөздер жинақталған. Олардыңбіршамасына семантикалық талдау жұмысы жүргізіліп, синонимдік қатар ретіндегісипаты айқындалады. Сонымен қатар, «Қара сөздерінде» ұшырасқан синонимдердіңбасым бөлігін біріктіретін «адам» концептісі бірнеше мағыналық бөліктергетоптастырылып қарастырылады.
Changes in english, kazakh and russian languages during the coronavirus pandemic
Authors: Sadykova S.A. , Sagidanova A.A.
Published: February 2024

It is evident that any language is constantly developing and changing. Neologismsare one of the tools for the development of the word-stock and modernization of the language. Theemergence of neologisms in the language is an indicator of language development. Coronacrisis,which covers the entire modern world, also shows a huge impact on all languages. English is thefirst language to perceive world changes, as it is the language of globalization and development.One of the aspects of the pandemic are English neologisms related to the coronavirus, namedcoronacoins, which appeared in Kazakh and Russian languages during this pandemic. This articlediscusses the definition and ways to create neologisms. The authors represented a list ofneologisms that emerged during the pandemic and trends in their development in the language.Any crisis in the country will certainly stimulate the development of the language of that country,and the absorption of these coronacoins into the language is still unknown, although it is clearthat many of them will stay with us.
Using corpora as authentic materials in the language learning classroom
Authors: Zhambylkyzy M. , Yergalymkyzy Y.Z. , Zauytbekovna K.A.
Published: February 2024

The implementation of corpus linguistics (CL) to language teaching began in the late 1980s and early 1990s. A corpus-based approach to language teaching is becoming an important component in language learning classrooms. This article aims to discuss the role and effectiveness of corpora as a great methodological tool, to reveal the potential of corpus instruments, and to describe the ways of integrating corpora in teaching grammar and vocabulary as authentic material. Several examples are given about how corpus material can be used for different learning activities in the classroom and possible problems that a teacher may face are considered. This article defines the importance of learning a foreign language with the use of authentic materials and familiarizes readers with several methods of application corpora in the language learning environment. Finally, the survey questionnaire was conducted among teachers of various institutions in order to identify their awareness about corpus education. Results suggest that this questionnaire may be used to presume the future prospects for the application of the Corpus-based Method in Language Learning and Teaching.
The complex study of folklore: the multidisciplinary and interdisciplinary approaches
Authors: Ibrayeva* E.E. , Abilkassym M.A.
Published: February 2024

The 21st century has seen a significant increase in complex processes in the sciences and humanities. The importance and necessity of integrative research are clearly evidenced by the humanities, including folklore and folk studies. In this regard, folklore faced the objective need to re-evaluate its developmental tendency and clarify the object of its study in the context of a radical change in the place and role of folklore in modern science. The scientific approaches that developed earlier in folklore, including multidisciplinary ones, do not always allow characterizing with sufficient completeness the completely modern folklore process. Moreover, this circumstance poses new tasks for modern folklore, for the complex study of folklore. In order to contribute to the realization of this task, a scientific article on «The complex study of folklore: the multidisciplinary and interdisciplinary approaches» is proposed.

Starting from the theoretical and methodological basis, the article analyzes the problems and possibilities of comprehensive study of folklore tradition and its prospects in terms of synergetic theory.

In the course of the work comparative-contrastive, inductive and narrative analyzes were applied. The obtained results show that the term «complex study» includes multidisciplinary and interdisciplinary approaches in folklore study. Each of them has its own capabilities that create a unified scientific basis of folklore studies. An integrated model for the study of folklore implies a single scientific methodology, a single subject, and a single set of scientific tools.
Абай және Шауқи шығармаларындағы даналық
Authors: Қожабекова Р.С.
Published: February 2024

Мақалада қазақ әдеби тілінің негізін қалаушы ақын Абай Құнанбайұлы мен қазіргі заманғы араб әдебиетінің негізін қалаушы ақын Ахмед Шауқидің шығармаларындағы даналық тақырыбы мазмұндық тұрғыда талданған. Талдау барысында ақындардың туындыларындағы басты тақырыптар мен ой-пікірлер сараланған. Абай шығармалары тікелей, ал Шауқи шығармалары араб тілінен қазақ тіліне аударыла отырып, зерделенді. Зерттеу барысында Абайдың “Әсемпаз болма әрнеге”, “Ұстаздық қылған жалықпас”, “Жасымда ғылым бар деп ескермедім”, ал Шауқидың “Туған жерге оралу”, “Ніл алқабындағы ірі оқиғалар”, “Мұғалімге тағзым ет” шығармаларына қатысты ой-пікірлер мен зерттеулер қарастырылып, оларға тұжырымдар жасалынды. Абай мен Шауқи шығармалары  олардың жан-дүниесі болмыстың барлық алуан түрлі мағыналарын ашуға тырысады және олардың қай жерде болмасын  көркемдік сипаттары айқын көрсетіледі. Олар әрдайым ақиқат пен кемеңгерлікті іздейтін және Жаратушы берген ең жақсы қасиеттердің болуын қалаған пікірлерге және әртүрлі тұжырымдарға қатысты ой-өрісі кеңейген дана ақындар болып қала береді.
The cognitive approach in analyzing legal terms in the international treaties’ texts
Authors: Anafinova М.L. , Ormanova А.В.
Published: February 2024

Cognitive linguistics dealing with the description and explanation of mental structuresand processes connected with language knowledge is viewed as a flexible framework rather thanone widely accepted theory; therefore, it is applicable in the study of terms. The article aimsto analyze legal terms from cognitive linguistics’ perspective. More specifically, we apply acognitive approach in interpreting legal terms and explain the way being used in the internationaltreaties’ texts by presenting the document’s frame structure. We reveal the legal document’sframes with the terminals and lexical expressions in Kazakh and English. The study analyzesthe agreement document as a script due to a F. Ungerer and H-J. Schmidt’s framework. Theterms are undergone the concept structure research technique with presenting paradigmatic andsyntagmatic relationships.
Мәмлүк-қыпшақ тілінде діни мазмұнда жазылған ортағасырлық жазба ескерткіштердің (ХІІІ-ХV ғ.) зерттелу мәселелері
Authors: Аубакирова Қ.Қ. , Мустафаева А.А.
Published: February 2024

Мақалада мәмлүк-қыпшақ тілінде жазылған діни-дидактикалық ескерткіштердің зерттелу деңгейіне шолу жасалып, ортағасырлық қолжазбаларды зерттеуде кездесетін мәселелер сөз болады. Қыпшақ тіліндегі жазба ескерткіштердің ғылымда қалыптасқан жіктеу үлгілері көрсетіліп, мәмлүк-қыпшақ тіліндегі еңбектер мазмұндық жағынан топтастырылып беріледі. Болашақ зерттеушілерге қолжетімді болу үшін ғылымда белгілі мәмлүк-қыпшақ тіліндегі қолжазбалар алғаш рет бір жерге жинақталып, олардың барлығына қысқаша ғылыми сипаттама, ал теологиялық ескерткіштерге қатысты нақты мәліметтер беріліп, зерттелу деңгейіне талдау жасалады.

Бүгінгі жаһандану заманында ұмытыла бастаған мыңдаған жылдық тарихы бар бабалар мұрасын қайтадан жаңғырту негізінде қазіргі отандық ғылымда ұлтымыздың тарихы, мәдениеті, наным-сенімі, діни ұстанымдары туралы ортағасырлық қолжазбаларды тауып, елге әкеліп, кешенді түрде зерттеу арқылы ұлтымыздың өткен тарихын қайта қарау қажеттілігі туындап отыр. Түркі тілдес халықтардың бәріне ортақ жазба ескерткіштердің арасында ХІІІ-ХV ғасырларда дүниеге келген мәмлүк-қыпшақ тіліндегі қожазбалардың, әсіресе діни сарында жазылған еңбектердің алатын орны ерекше. Бұл мәмлүк-қыпшақ тілінде жазылған ескерткіштер тек Мысыр қоғамына қатысты емес, жалпы түркі халықтарының тарихын, мәдениетін, тілін, наным-сенімін, діни ұстанымын зерттеуде құнды дереккөз болып табылады.

Зерттеу жұмысы ҚР БжҒМ Ғылым комитетінің гранттық қаржыландыруымен №AP09058201 «Иршәдул-мулук уәс-салатин» ескерткішіндегі (ХІV ғ.) теолингвистикалық кеңістік» атты ғылыми жоба аясында орындалды.
Художественные средства создания портрета в литературе и живописи Казахстана середины XX в.
Authors: Личман Е.Ю. , Каирова М.К.
Published: February 2024

В данном исследовании на основе исторического, типологического и методацелостного анализа произведений литературы и живописи казахстанских авторов середины XX в. рассмотрена проблема создания портрета художественными средствами.Теоретическое обобщение трудов филологов позволило выявить особенности языковоговыражения литературного портрета в произведениях художественной прозы. В процессесравнительно-сопоставительного анализа богатой экспозиции литературных персонажей в произведениях прозаиков Казахстана выявлены национальные черты портретируемых в исторических условиях быта казахской степи. Словесный портрет являетсятолько одним из средств характеристики, употребляемым в композиционном единстве с другими подобными средствами: развертыванием действия в сюжете, описаниеммыслей и настроений героев, диалогом действующих лиц, описанием обстановки и т. д.В статье анализируются изменения живописного портрета в условиях идеологическойпарадигмы социалистического реализма. В процессе исследования специфики функционирования портрета в изобразительном искусстве Казахстана советского периода выявлено, что соцреалистический канон диктовал трактовку человека как социального типастроителя социализма. Воплощение концепции социалистического реализма в живописипроисходило посредством создания портретов героев Социалистического труда, героевВеликой Отечественной войны, выдающихся деятелей культуры, искусства, литературы, которые носили салонный характер, в то же время отражая типические национальные черты портретируемых. Сюжеты многих картин фокусировались вокруг образаСталина.
Қазақ мақал-мәтелдерінің алаш кезеңінде жариялануы (Ахмет Баржақсыұлы еңбегі негізінде)
Authors: Жұмағұл С.Б. , Қамзабекұлы Д. , Кеменгер К.Р. , Сагынадин Г.С.
Published: February 2024

Алаш кезеңі мұрасын жаңа ғылыми парадигмалар аясында зерттеу – қазіргіотандық қоғамдық-гуманитарлық ғылымдарда өзекті мәселенің бірі. Пәнаралық байланыс бағытында жүргізілетін ізденіс алаш мұрасында фольклор материалының молдығын көрсетеді. Ұлт зиялылары отаршылдықтан арылудағы саяси күрескерлік жәнеағартушылық мұраттарын қалың қауым санасына ояну дәуірінің рухында сіңіруде халық даналығын ұтымды пайдаланды. Рухани мұра интегративті фольклортану аспектісінде зерттелгенде алаш кезеңі еңбектерінде халық эстетикасы айқын көрінетінібайқалды. Мақалада халық мұрасы қазақ мақал-мәтелдерін жинап жариялаушы АхметБаржақсыұлының еңбегі қарастырылады. Қазақ мақал-мәтелдерінің табиғатын, жанрын анықтаудағы алғашқы ғылыми қадамының маңызы айқындалады. Қазақ мақал-мәтелдерінің көркемдік-эстетикалық жүйесін саралаудағы құнды тұжырымдары екшеледі. Фольклорлық үлгілердің халықтық сипатын, әлеуметтік маңызын, эстетикалықәлемін зерделеуі байыпталады. Ертегі, өлең, жұмбақ, мақал және мәтелдерге берген теориялық анықтамаларының құндылығы атап көрсетіледі. Қазақтың мың үш жүз мақалын жинап, «Мың бір мақал» деген атаумен жарыққа шығарудағы маңызды қызметібағаланады.
Принцип историзма в творчестве А. Кекильбаева
Authors: Кобжасарова С.Т. , Хамидова А.Х.
Published: February 2024

В статье рассматривается вопрос о классической традиции и ее творческом развитии, обогащении, преемственных связях и качественных отличиях в самомподходе к принципу историзма. Историзм - это необходимое условие создания полнокровного реалистического характера. Историзм детально рассматривается авторамина материале ранней прозы казахского писателя А.Кекильбаева. Опираясь на конкретный анализ произведений, относящихся к разным эстетическим системам, авторыстремятся показать механизм взаимодействия характеров и обстоятельств на разныхэтапах становления и развития реалистического искусства, представить национальный характер в его исторической и эстетической сущности. На конкретных примерахраскрывается новаторство А. Кекильбаева, прослеживается логика идейно-эстетического обогащения принципа историзма в казахской литературе. Осмысление современности, неутраченного прошлого и обозримого будущего в единой причинно-следственнойсвязи; поиски общественных закономерностей в предшествующем опыте человечества;социально-психологическое исследование человека в обстоятельствах эпохи – все этоопределяет главное в художественном постижении действительности с позиций последовательного историзма. Проведен анализ присутствия в прозе А. Кекильбаева основныхэлементов поэтики историзма, исторических мотивов и образов. Выявлено общее, типологическое, а также индивидуальное, неповторимое основных форм и образов с исторической содержательностью в оригиналах и переводах произведений А. Кекильбаева.Подробно освещается круг социально-нравственных проблем, разрешаемых писателемна философско-эстетическом уровне. Через нравственные уроки прошлого происходитосмысление современности. Изображая далекое прошлое, древнюю историю предков, затрагивая нравственные проблемы с глубоким общечеловеческим смыслом, писатель находит отклик с современностью.
Қазақ, қырғыз және қарақалпақ мақал-мәтелдерінің семиологиялық табиғаты
Authors: Ескеева М.Қ. , Қосыбаев М.М.
Published: February 2024

Мақал-мәтелдер семантикасын жан-жақты зерттеу халықтың тұтасболмысын танытатын маңызды мәселе. Мақалада қыпшақ тобына жататын қазақ,қырғыз, қарақалпақ мақал-мәтелдерінің тілдік жүйедегі семиологиялық табиғатысалыстырмалы тұрғыдан сараланады. Паремиалардың семантикалық өрісі мақал-мәтелдердің ішкі құрылымындағы паремиосемалардың көп деңгейлі көп функциялыкомпоненттерінің жиынтығы таңбалаушы және таңбаланушы белгілер арқылы қалыптасатыны нақтыланады. Күрделі тілдік таңба болып табылатын мақал-мәтелдер семантикасының өзек компоненті мен шеткері-жанама компоненттерінің шегіажыратылып, біртұтас паремиологиялық мағынаның ерекшеліктері анықталады.Мақал-мәтелдердің мазмұнындағы эксплицитті және имплицитті мағыналардыңтаңбалану ерекшеліктері айқындалады. Паремиялардың ішкі құрылымындағы таңбамен таңбаланушы ұғым арасындағы байланыс мақалды қолданушының мақсаты менжағдаятқа қатысты талданады. Біртұтас паремиологиялық мағынаның таңбалануымақалдың сыртқы құрылымындағы лексемалардың семантикалық өрісі негізінде (затпен зат, зат пен оның қасиеттері т.б.) жүзеге асатыны көрсетіледі. Мақал-мәтелдердің тәрбиелік мәні мен дәйектемелік-дәлелдемелік мәні әлеуметтік өмірдің, жалпықоғамның тұтас жүйесіне қатысты айқындалады. Қазақ, қырғыз, қарақалпақ тілдерінде паремилогиялық параллельдердің өте жиі кездесуі, олардың күрделі лингвистикалықбірлік ретінде бірдей таңбалануы туыс халықтардың тұрмысы мен салт-дәстүрінің,өмірлік ұстанымдарының ортақтығы жалпы қыпшақтық дүниетаным тұрғысынансипатталады.
Қолданбалы геометриялық «өлшем», «мөлшер» атауларының этнолингвистикалық сипаты
Authors: Кемельбекова Э.А. , Сыздықова Г.О.
Published: February 2024

Мақала қолданбалы геометрия саласындағы ұлттық болмысымыз бен руханиятынымызды танытатын терминдерді түсіндіру және жасалу жолын анықтаумәселелеріне арналады. Зерттеуде қолданбалы геометрия терминдеріне қатысты ұзындық, арақашықтық, көлем, кеңестік өлшем бірліктерінің этнолингвистикалық, семантикалық табиғаты қарастырылады. «Ғылым тілі» ұғымына ұлттық көзқарастықалыптастыру мақсатында және қазіргі қолданбалы геометрия терминдердің ішіндегі“өлшем”, “мөлшер” ұғымдарына қатысты атаулардың шығу төркініне, этнолингвистикалық мәніне, мағынасына, тілдің даму барысындағы қолданылу аясына тоқталыпталдау осы зерттеу жұмысының негізгі міндеті болып табылады. Осыған байланыстыөлшемдік ұғымды білдіретін атауларға қазақ халқының танымымен байланыстыраотырып, түсініктеме беріледі.Зерттеу жұмысының мақсаты - қолданбалы геометрияның өлшемдік ұғымды білдіретін атауларының (ұзындық, арақашықтық, көлем, кеңістік, қалыңдық, тереңдік,биіктік, т.б.) этнолингвистикалық сипатын халық ауыз әдебиеті, шетелдік және қазақстандық ғалымдардың лингвистикалық, этнографиялық жұмыстары, түрлі сөздіктер мен ғылыми зерттеулер деректері негізінде талдау, сонымен қатар орыс және ағылшын тілдерімен салғастыра зерттеу болып табылады.Зерттеу нысанына алынған терминдердің этимологиялық қырлары сараланып, этнология, мәдениеттану, когнитологиялық бірліктер аясында талданады. Авторлар “мөлшер, “өлшем” ұғымдары - сананы ұлттық болмыспен байланыстырушы арна деп санайды. Әлемді “өлшем” “мөлшер” ұғымы аясында таныту тілдік бірліктердің руханикеңістіктегі мәдени код ретіндегі қызметін айқындайды.Мақаланы жазу барысында тақырыптың ерекшілігіне және мақсатына сәйкес салыстырмалы-тарихи, салғастырмалы, когнитивтік, этнолингвистикалық талдау әдістеріқолданылады.
Қазақ және түрік тілдеріндегі мінез-құлықты сипаттайтын фразеологизмдер: функционалдық-параметрлік талдау
Authors: Колпенова А.К.
Published: February 2024

Мақалада қазақ және түрік тілдеріндегі адамның мінез-құлқын сипаттайтын сапа семантикалы фразеологизмдер функционалдық-параметрлік аспектіде талданады. Фразеологизм семантикасын қалыптастыратын бір-бірімен өзара байланысты,тығыз қарым-қатынастағы семалардың үйлесімділігі туралы көзқарастар мен пікірлер интерпретацияланып, фразеологиялық мағына құрылымындағы компоненттер сараланады. Фразеологизм бойында тоғысатын аталым процесінің біріншілік және екіншілік деңгейлері арасын жалғайтын ассоциативтік параллельдер негізіндегі образдыңденотативтік, уәжділік компонентті айқындайтыны, бұл компоненттердің фразеологизмдердің тілдік таңба ретіндегі сипатын танытатыны тұжырымдалады. Фразеологизмдердің ішкі формасы – образ арқылы «жақсы-жаман» өлшемімен анықталатынбағалауыштық компонент, «құптау-құптамау» шкаласымен өлшенетін эмотивтіккомпонент, олардың мазмұнынан туындайтын стилистикалық компонент сипатталады. Адамның мінез-құлқын сипаттайтын фразеологизмдер мағынасында этикалықбағалау жататыны, көп жағдайда адамның жақсы мінезіне қарағанда жаман мінезі бағалатыны айтылады. Осыған орай «құптау-құптамау» шегінің арасында жек көрушілік,сөгу, менсінбеушілік, кекесін эмоциялары орын алатыны түйінделеді. Фразеологизмдержалпытүркілік ортақтықтар мен әр халықтың даралығын ажыратуға мүмкіндік беретін негізгі лингвоиндикаторлар болғандықтан, талдау арқылы әр этностың дүниетанымы танылады. Нәтижеде фразеологиялық мағына құрылымындағы бағалауыштық,эмотивтілік және стилистикалық компоненттердің фразеологизмдердің прагматикалық әлеуетін күшейтіп, коммуникативтік функциясын, ал ұлттық-мәдени компоненттің фразеологизмдердің когнитивтік функциясын айқындайтыны тұжырымдалады.
«Киелі ағаштың» поэтологиялық пішіні
Authors: Миразова М.Н. , Аймухамбет Ж. А.
Published: February 2024

Үш әлемді байланыстыратын «өмір ағашы», «әлем ағашы» ұғымынан туындап, адамзат санасына киелілік қасиетімен орныққан бұл нысанның танымдық тарихытым көне дәуірлерден бастау алады. Адамзаттың мәдени жадында архетип символретінде әлем ағашының орны айрықша. Бұл туралы көне мәтіндер мен миф құрылымын қарастырған еңбектердің барлығында мүмкіндігінше зерттеліп келеді.Қазақтың көне дүниетанымында бұл ағаш алып бәйтерек, емен, мықан ағашы түрін- декөрінеді. Сондай-ақ қазақ даласында киелі орындардың көпшілігі ағашпен және бұлақкөзімен байланысты. Бұл екеуі бір-біріне өте жақын орналасады, бір-бірімен тығыз байланысты болып келеді. Сондай-ақ оқшау өскен ағаштарға ерекше құрмет көрсетіліп,тілек қабыл болуы үшін ақ байланады.Көне түркілік дүниетанымға сәйкес кеңістіктің тігінен алғандағы пішіні үш бөліктентұрады да, осы үш әлемді байланыстырушы алып бәйтерек немесе мықан ағашы – әлемағашының қазақтық инварианты.Көркем әдебиет құрылымындағы жапандағы жалғыз ағаш, тамыр мен жапырақ, дің менбұтақ детальдары – мифтік архетиптің поэтикалық санада жаңғырып, айрықша көркем пішін тудыруының мысалы.Мақалада мифтік ұғымнан көркем ойлауға ұласқан «әлем ағашының» поэтологиясыталдау нысанына алынып, әлем мифтері, қазақ ертегілері мен көркем әдебиеті арқауында қарастырылады
Сөйлеу етістіктерінің мағынасы мен қолданысы
Authors: Сыздықова Г.О.
Published: February 2024

Етістік – мағыналық топтарға бай сөз табы. Етістіктің мағыналық топтарының ерекшелігі олардың қызметі мен қолданысы арқылы айқындалады. Солардың ішінде ең жиі қолданылатыны – сөйлеу етістіктері.

Сөйлеу етістіктері сөйлеу әрекетімен байланысты. Сөйлеу – адамға тән, адамдардың өзара қарым-қатынасы арқылы жүзеге асатын үдеріс, құбылыс. Адамның сөйлеу әрекетінің жүзеге асу сипаты, өту үдерісі, жалпы сөйлеу әрекеті сөйлеу етістіктерімен анықталады. Сөйлеудің сипаты, берілу тәсілі, сөйлеу нысаны, ақпарат жеткізу – мұның барлығы сөйлеу етістіктерінің тілдік табиғатымен байланысты.

Мақалада қазақ тіліндегі жалпы сөйлеу әрекетін білдіретін «айт», «сөйле», «жеткіз» етістіктерінің мағынасы мен қолданысы қарастырылады. Сөйлеу үдерісіндегі қызметі, қолданыс ерекшелігі тілдік деректер арқылы сараланады.
Лингвомәдениеттанудағы ұлттық-мәдени стереотиптердің лексика-семантикалық ерекшеліктері
Authors: Кайдарова Б.М.
Published: February 2024

Мақалада қазақ, ағылшын және орыс лексикасындағы ұлттық стереотиптердің лингвомәдени аспектілерін салыстыра талдау арқылы стереотиптердің этникалық, ұлттық менталитеттік және лексико-семантикалық ерекшеліктерін айқындау мәселелері қарастырылған. Жоғары оқу орындарындағы ағылшын тілінен білім беру жүйесінде отандық ғалымдардың шетел тілін оқытудағы теориялық тұжырымдарына сүйене отырып, лингвомәдениеттанудағы ұлттық-мәдени стереотиптердің этникалық, ұлттық менталитеттік және лексико-семантикалық ерекшеліктеріне салыстырмалы, құрылымдық-семантикалық этимологиялық талдаулар жасалды. Тілді мәдениеттің бір бөлігі ретінде қарастыра отырып, британдық және американдық ағылшын тілі нұсқаларының арасындағы айырмашылықтарды білу маңыздылығына назар аударылды. Өйткені, осы елдердегі күнделікті қарым–қатынас тілі болып саналатын ағылшын тілінің қолданылу аясында айырмашылықтар бар. Бұл айырмашылықтар фонетикалық, грамматикалық, орфографиялық, лексикалық, семаникалық тұрғыда танылады. Сондықтан, тілдік нормалардың қолданыс аясын айқындау үшін лингвомәдениеттану ауқымында тіл мен мәдениеттің байланысы мен бір-біріне ықпалын зерделеу, этностың материалдық және рухани мәдениетін тілдік бейнесінен тануға мүмкіндік береді.
Древнетюркские мифологические тексты в вузовском курсе «Детская литература Казахстана»
Authors: Нургали К.Р. , Шашкина Г.З.
Published: February 2024

Статья посвящена сопоставительному анализу древнетюркских мифовс аналогичными мифами народов мира. Подробно рассматриваются космогонические,антропологические, эсхатологические, этиологические мифы, а также мифы,имеющие параллели у других народов – миф о культурном герое, о всемирном потопе,о смешении языков. В качестве мифологических текстов используется книга О.Жанайдарова «Мифы Древнего Казахстана». При рассмотрении тюркских мифов осотворении мира и человека, о конце света с аналогичными мифами других народовмира можно сделать вывод об их типологической схожести и предположить наличиеодного праисточника. Наличие в мифологии предказахов культурного героя (Надулуше),схожего с образом Прометея, подтверждает, что древнетюркская мифология обладаладостаточно развитой системой пантеона героев. Мифы о всемирном потопе, осмешении языков, присутствующие в народной памяти казахов, за исключениемнекоторых деталей, идентичны с библейскими версиями. Известный миф опроисхождении племени тюрков относится к архаическому пласту древнетюркскоймифологии и характерен для всех тюркоязычных народов. В статье утверждаетсямысль о том, что древнетюркская мифология – это уникальное культурное наследиене только нашего народа, но и всей мировой сокровищницы, равноправное наследие вмифологической семье народов мира.
Особенности восприятия в рамках учебного дискурса: потенциал методики дополнения
Authors: Рубас А.А. , Агманова А.Е.
Published: February 2024

В контексте новых требований к языковой подготовке в образовательныхучреждениях разных уровней в работе предпринята попытка рассмотреть особенностисмыслового восприятия текста в условиях учебного дискурса. В условиях модернизациицелей и задач современного казахстанского среднего образования актуальность инаучно-методическая значимость исследования учебного дискурса бесспорны. Основнаяцель работы заключается в определении универсального и индивидуального в процессевосприятия учебного текста. Поставленная цель требует детального изучениямеханизмов формирования новых смыслов у учащихся. Процесс взаимодействия учебногодискурса и индивидуального сознания через декодирование текстов наиболее явнопроявляется на лексическом уровне в виде восприятия обучающимися новой учебнойинформации. В статье данный процесс исследуется путем применения методикидополнения при выявлении специфики восприятия и индивидуальной интерпретациипредложенного текста в рамках учебного дискурса. Тексты были подобраны согласнопрограммному материалу учебников для 5 и 11 классов. Особоевнимание было обращенона систематизацию основных случаев дополнения на месте прочерка. В работепредставлены результаты экспериментальных данных по трем видам текстов:научного, публицистического и разговорного стилей. На основе анализа осуществленадифференциация полученных реакций по 4 категориям: точное совпадение пропуска,семантически потенциальный вариант, семантически неподходящий вариант, ответотсутствует. Экспериментальный материал подвергнут анализу не только с точкизрения специфики восприятия текстов разных стилей, но и различных субъективныхпеременных в виде личных убеждений, эмоций, установок.
Қазақ, қытай тілдеріндегі эмотивті фразеологизмдерді лингвомәдени тұрғысынан талдау
Authors: Алшынбекова М.С. , Жуманбекова Н.З.
Published: February 2024

Әр халықтың тілінде ұлттық колоритті білдіретін сөз тіркестері болады.Фразеологизмдерде ұлттық мәдениеттің, тарихтың ақпараты сақталады. Қазақ,қытай фразеологизмдері өзіндік мәдени айырмашылықтарымен ерекшеленеді. Бұл өзкезегінде қазақ, қытай тілдерінің фразеологизмдерін түсінуде кедергі тудырады.Бұл мақалада қазақ және қытай халықтарының тілі мен мәдениеті ескеріле отырып,лингвомәдениеттану ғылымының тұрғысынан адамның эмоциясын білдіретінфразеологизмдердің қолдану ерекшелігі қарастырылады. Сондай-ақ, қазақ, қытайфразеологизмдерінің ұқсастықтары мен айырмашылықтары сараланып, екі халықтыңмәдени ерекшеліктері талқыланған.Мақалада жүргізілген зерттеудің талдау нәтижелері ұсынылып, фразеологизмдердіңқалыптасуына тарихи, әлеуметтік және мәдени оқиғалар мен құбылыстардың әсерету нәтижесі көрсетілген.Бүгінгі таңда салыстырмалы фразеология жан-жақты қарастырылып, теориялықжәне практикалық қолданбалы жақтары терең зерттеліп келеді. Сондай-ақ,фразеологизмдерді лингвомәдени тұрғысынан қарастыру әр халықтың ұлттықерекшелігін тануда маңызды орынға ие.Фразеологизмдерді түсіну халықтың мәдени коннотациясымен тығыз байланысты.Аталмышмақала қытайтілін үйренушілерге қазақ, қытай фразеологизмдерінің мәдениконнотациясын түсінуге, сондай-ақ, олардың коммуникациялық машығын жетілдіругекөмектеседі. Екі тілдегі фразеологизмдерді лингвомәдени тұрғысынан зерттеу тілүйренушілеріне фразеологизмдерді орынды пайдалануға, мәдениетаралық коммуникациябарысындағы түсініспеушілікті жоюға көмектеседі, тіл үйрену барысында көптегенкедергілердің алдын алуға септігін тигізеді. Мақала материалдары лингвистика ментілдерді зерттейтін оқытушылар мен студенттер үшін практикалық құндылығыбар. Бұл мақалада жалпы саны 100 эмотивті фразеологизмдер іріктелді, оның ішіндеқазақ тілінде -60, қытай тілінде-40.
Терминологическая системность как лингводидактический аспект исследования языка для специальных целей
Authors: Анафинова М.Л. , Есенгельдинова А.Т.
Published: February 2024

Развитие технологий и инноваций в современном мире, а такжекоммуникативной профессиональной сферы вызвало большое внимание к обучениюязыку для специальных (профессиональных) целей на предпрофильном и профильномуровнях. Лингводидактический подход к ЯСЦ как к системе понятий конкретнойобласти знания и их классифиция определяются процессами взаимодействия,взаимопроникновения и взаимовлияния разноязычной лексики из различныхпрофессиональных сфер. Проведенный анализ позволяет рассматривать ЯСЦ каксложное системное образование, которое способно обеспечивать основные языковыефункции: систематизацию знаний в определенной области профессиональнойдеятельности и обозначение понятий соответствующей области знаний и ихсвязность для использования в практическом ракурсе. В статье представленотеоретическое и практическое обоснование терминологической системности ЯСЦ,показаны примеры возможностей и достижений интегративного исследованияпосредством анализа трехъязычных, межпредметных терминов в контекстесовременного полиязычного направления.
Заң құжаттарының стилистика саласында зерттелуі
Authors: Жанжигитов С.Ж. , Әбдуәлиұлы Б.
Published: February 2024

Заң мәтіндерінің қазақ тіл білімінде арнайы сөз болып, жеке өз алдынақарастырылып жатқан уақыты қазақ мемлекетінің өз алдына тәуелсіздік алып,қалыптасу уақытымен тұспа-тұс келіп отыр. Сондықтан заң құжаттарыныңтілін зерттеу, олардың ерекшеліктерін танытудың, ең алдымен, заң шығару үшін демаңызы өте зор. Заң шығарушы мемлекеттік органның заң құжаттарының тілдікқұрылымын сақтап, олардың ішінде басы артық сөз кетіп қалмауын қатаң қадағалаубасты назарда болу тиіс.Мақаланың мақсаты мен міндеті – заң мәтіндерінің қазақ тіл білімі тұрғысынанзерттелуін қарастыру, заң мәтіндерінің жалпы құрылымының теориялық жәнеәдістемелік негіздерін анықтау, аудармадағы баламалық мәселелерді талқылау болыптабылады. Мақала жазу барысында ресми іс-қағаздар стилінің барлық талаптары заңмәтінінен толықтай табылып, заң құрылымындағы ақпараттық, прагматикалық,танымдық қызмет талданып көрсетілді. Бұл мақаланың негізгі ғылыми жаңалығы.Бұл мақаланың теориялық және практикалық маңызы бар, себебі ұсынылғантұжырымдама заң бағытында оқитын білім алушылар үшін құнды ақпарат.Мамандықты толық меңгеру үшін арнайы ұғымдар, яғни терминдер деп аталатынлексикалық бірліктерді білу және дұрыс қолдану қажет екенін тағы бір рет атап өтуқажет.Құқық терминологиясы мысалында қарастырылған салалық терминологиянызерттеудің жүйелі тәсілі оқыту процесін оңтайландыруға алып келеді. Терминдердіңлексикалық және ұғымдық сәйкестігі, олардың өзара байланысуы мен бір-бірінетәуелділігі терминологияны арнайы ұғымдар жүйесінің өзіндік тілдік негізі ретіндеқызмет ететін тұтас терминологиялық жүйе ретінде қарастыруға мүмкіндікбереді. Бұл өз кезегінде ғылыми білімнің жүйелілігін көрсетеді.