Έρευνα των συνθηκών προσβασιμότητας στις μονάδες πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας επί του συνόλου των υγειονομικών περιφερειών της Ελλάδος
Authors: Τσιουλάκης Ράλλης 
Published: August 2021

Με βάση την «κοινωνική προσέγγιση», η αναπηρία δεν θεωρείται ένα χαρακτηριστικό του ατόμου αλλά ένα πλέγμα συνθηκών που αφορούν στην αλληλεπίδραση ατόμου και περιβάλλοντος. Ένα περιβάλλον θεωρείται «προσβάσιμο» όταν έχει εκείνα τα στοιχεία, που επιτρέπουν σε όλα τα μέλη της κοινωνίας, χωρίς διακρίσεις φύλου, ηλικίας, σωματικής διάπλασης, δύναμης, αντίληψης και λοιπών χαρακτηριστικών να μπορούν αυτόνομα, με ασφάλεια και με άνεση να προσεγγίσουν και να χρησιμοποιήσουν τις προσφερόμενες υποδομές, υπηρεσίες και αγαθά. Με δεδομένο το γεγονός ότι τα άτομα με αναπηρία είναι οι πλέον μόνιμοι και σταθεροί χρήστες των υπηρεσιών υγείας και βρίσκονται σε κατάσταση «ανάγκης και εξάρτησης» από αυτές, τα κτήρια που στεγάζουν Μονάδες και Υπηρεσίες Υγείας θα πρέπει να διασφαλίζουν την ανεμπόδιστη, ασφαλή και αξιοπρεπή πρόσβαση αυτών. Γεγονός που επισημαίνεται και στο άρθρο 25 της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία του ΟΗΕ. Στην έρευνα αυτή καταγράφηκε το επίπεδο της προσβασιμότητας των Μονάδων Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας καθώς και τις δυνατότητες πρόσβασης των ατόμων με αναπηρία όλων των κατηγοριών στις κτιριακές υποδομές και υπηρεσίες των Μονάδων Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας της Ελλάδας. Επίσης, την σύγκριση του επιπέδου προσβασιμότητας μεταξύ των Νοσοκομείων, Κέντρων Υγείας και Περιφερειακών Ιατρειών. Για το λόγο αυτό απεστάλη, μέσω του γραφείου Επιθεωρητών Υγείας – Πρόνοιας, ειδικό ερωτηματολόγιο σε όλες τις σχετικές Μονάδες, και επεστράφησαν συμπληρωμένα 1541 ερωτηματολόγια επί συνόλου 1852 (ποσοστό 83,2%). Η πλειονότητα των υγειονομικών μονάδων στεγάζονταν σε χώρο ιδιοκτησίας του Δημοσίου ή του αντίστοιχου Δήμου, και συνήθως καταλάμβαναν έναν όροφο. Ειδικές θέσεις προσωρινής στάθμευσης κοντά στο κτήριο για αυτοκίνητο ατόμου με αναπηρία διέθεταν το ένα πέμπτο των Μονάδων (τα Νοσοκομεία, περίπου τα μισά Κέντρα Υγείας και το ένα δέκατο των Περιφερειακών Ιατρείων). Και από αυτές περίπου οι μισές δεν είχαν ειδική σήμανση ενώ η πλειονότητά τους εξυπηρετούνταν από λεία και σταθερή διαδρομή μέχρι την είσοδο. Ράμπες μεταξύ θέσης ειδικής στάθμευσης και πεζοδρομίου υπήρχαν στα τρία πέμπτα των κτηρίων, ενώ οδηγοί όδευσης τυφλών έξω από το κτήριο υπήρχαν μόνο σε τέσσερα Νοσοκομεία, ένα Κέντρο Υγείας και τρία Περιφερειακά Ιατρεία.Στα μισά περίπου κτήρια η είσοδος ήταν γενικά προσβάσιμη όντας στο επίπεδο του εδάφους ή καλυπτόμενη με ράμπα, αν και στην συντριπτική πλειοψηφία δεν υπήρχε ειδική σήμανση που να κατευθύνει τα ΑμεΑ προς την συγκεκριμένη είσοδο. Σε ένα ποσοστό των κτηρίων, κυρίως Περιφερειακά Ιατρεία η πόρτα εισόδου ήταν στενή (μικρότερο των 90cm), ενώ στο ένα τρίτο περίπου των Κέντρων Υγείας και των Νοσοκομείων οι γυάλινες πόρτες εισόδου δεν είχαν σήμανση ώστε να είναι ευδιάκριτες από άτομα με προβλήματα όρασης. Ακόμα και στην οριζόντια κυκλοφορία μέσα στο κτήριο καταγράφηκαν εμπόδια, αφού σε αριθμό Μονάδων υπήρχε υψομετρική διαφορά μεταξύ εισόδου και χώρων εξυπηρέτησης κοινού, που δεν καλύπτονταν από ράμπα, ενώ σε άλλες Μονάδες κυρίως Περιφερειακά Ιατρεία, είτε οι διάδρομοι είτε οι εσωτερικές πόρτες ήταν στενές (μικρότερες των 90 cm), ενώ τέσσερις Μονάδες διέθεταν οδηγό όδευσης τυφλών στους εσωτερικούς διαδρόμους. Σε ότι αφορά την κατακόρυφη κυκλοφορία από τις 136 Μονάδες που εξυπηρετούνταν από ανελκυστήρα περίπου το ένα δέκατο διέθεταν πόρτες μικρότερες των 90 cm ενώ τα τρία τέταρτα δεν διέθεταν κουμπιά με σήμανση Braille ενώ περίπου το ένα τρίτο των Νοσοκομείων διέθεταν αντιολισθητικές λωρίδες έντονης χρωματικής αντίθεσης λίγο πριν την ακμή των σκαλοπατιών στα κλιμακοστάσια.Κοινόχρηστες τουαλέτες διέθεταν τα τέσσερα πέμπτα των Μονάδων αλλά μόνο το ένα πέμπτο διέθετε προσβάσιμη τουαλέτα σε άτομο με αναπηρικό αμαξίδιο ( περίπου το ένα τρίτο των Νοσοκομείων και των Κέντρων Υγείας και το ένα δέκατο των Περιφερειακών Ιατρείων). Εν τούτοις, η ειδική σήμανση, χειρολαβές, ελεύθερος χώρος και άνετη πόρτα εισόδου υπήρχε μόνο σε ένα ποσοστό από αυτές, με κατάληξη μόνον λίγες από τις «προσβάσιμες τουαλέτες» να έχουν όλες προβλεπόμενες διευκολύνσεις για άτομα με αναπηρίες. Τα μισά από τα κτήρια διέθεταν επαρκή φωτισμό στους χώρους εξυπηρέτησης και το ένα πέμπτο διέθετε τηλέφωνα για το κοινό, όμως μόνο σε 72 κτήρια υπήρχαν τηλέφωνα σε χαμηλότερο ύψος για άτομα σε αναπηρικό αμαξίδιο, ενώ κανένα κτήριο δεν διέθετε κειμενοτηλέφωνο για κωφούς. Η συντριπτική πλειοψηφία των κτηρίων δεν διέθετε προσωπικό ειδικά εκπαιδευμένο για εξυπηρέτηση ατόμων με αναπηρία ενώ καμία Μονάδα δεν διέθετε πληροφοριακό υλικό σε γραφή Braille ή CD.Συνολικά, φαίνεται ότι η συντριπτική πλειοψηφία των Μονάδων Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας έχει σοβαρές ελλείψεις στον τομέα της προσβασιμότητας με τα Νοσοκομεία και τα Κέντρα Υγείας να εμφανίζουν καλύτερα επίπεδα προσβασιμότητας σε σχέση με τα Περιφερειακά Ιατρεία. Η δυνατότητα πρόσβασης των ατόμων με αναπηρία εμφανίζει τεράστια προβλήματα (μέτριες δυνατότητες για άτομα με κινητική αναπηρία, ελάχιστη έως ανύπαρκτη δυνατότητα για άτομα με αναπηρία όρασης και ακοής), γεγονός που αποτελεί διάκριση. Αν και είναι παρήγορο ότι η έστω και κάποιες Μονάδες (κάποια Νοσοκομεία και Κέντρα Υγείας) έχουν αρκετά από τα προβλεπόμενα χαρακτηριστικά που επιτρέπουν την πρόσβαση είναι απαράδεκτο ότι 32 χρόνια μετά το σχετικό Κανονισμό του Υπουργείου Υγείας και αντίστοιχα 10 χρόνια μετά την τροποποίηση του Γενικού Οικοδομικού Κανονισμού να υπάρχουν Μονάδες Υγείας που να θέτουν σοβαρά φυσικά και αρχιτεκτονικά εμπόδια στην μετακίνηση αλλά και δυσκολίες στην πληροφόρηση και επικοινωνία των ατόμων με αναπηρία. Είναι φανερό ότι είναι μείζονος σημασίας να πληροφορηθεί η Πολιτεία τα αποτελέσματα αυτής της καταγραφής και να λάβει μέτρα για την αποκατάσταση της προσβασιμότητας και την εφαρμογή των Νόμων.