Ο Jaspers, η ηθική ανθρωπολογία και η γενεολογική της κριτικής
Authors: Αλεξανδρή Στέλλα 
Published: September 2021

Η παρούσα διδακτορική διατριβή υπό τον τίτλο Ο Jaspers, η ηθική ανθρωπολογία και η γενεαλογική της κριτική. Η περίπτωση του Γρηγορίου του Θεολόγου, διαρθρώνεται σε τρία μέρη. Στο πρώτο μέρος της εργασίας καταγράφονται τα σημαντικότερα σημεία της υπαρξιακής φιλοσοφίας του Karl Jaspers, με σκοπό αφενός τη διευκρίνιση της ορολογίας του φιλοσοφικού του συστήματος αλλά και την ανάδειξη των διαφόρων θεματικών της ανθρωπολογίας του. Ειδικότερα, διευκρινίζονται οι βασικές έννοιες της φιλοσοφίας του Γερμανού φιλοσόφου περί οντολογίας και κοσμολογίας, ενώ διασαφηνίζεται και ο φιλοσοφικός οδηγός που προτείνει για τη μετάβαση του ανθρώπου στο υπερβατικό πεδίο. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι απόψεις του για τη στάση που θα πρέπει να κρατήσει η φιλοσοφία σε σχέση προς την επιστήμη, τη θρησκεία και την πίστη και πώς αυτή η στάση επηρεάζει αρνητικά ή θετικά την πορεία του ανθρώπου προς την υπαρξιακή του ολοκλήρωση. Η μελέτη του έργου του Jaspers ολοκληρώνεται με την ανάδειξη της ηθικής ανθρωπολογίας του μέσα από την αναφορά στον τρόπο ύπαρξης του ανθρώπου και τη θέση που μπορεί να έχει στον κόσμο. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις οριακές καταστάσεις και πώς ο άνθρωπος μπορεί τελικά να τις αξιοποιήσει για να επιτύχει την υπέρβαση. Βεβαίως, αναδεικνύεται η φιλοσοφική πρόταση του Jaspers μέσα από την ανάλυση και παρουσίαση θεματικών σχετικών με την πολιτική, την ιστορία, τη θρησκεία, το θάνατο, την ψυχολογία και την τεχνολογία, με εστίαση στη στάση που πρέπει να ακολουθήσει ο άνθρωπος έχοντας ως οδηγό τη φιλοσοφία. Στο δεύτερο μέρος της εργασίας γίνεται μία ανθρωπολογική προσέγγιση μέσα από την οπτική της φιλοσοφίας και της θεολογίας, με επίκεντρο το έργο του Γρηγορίου του Θεολόγου, ο οποίος σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο της εποχής του, έχει προβεί σε ανάλογες επισημάνσεις. Στο τρίτο μέρος της εργασίας αναδεικνύεται ο αξιακός τρόπος σκέψης και το έργο φιλοσόφων, που νοηματοδότησαν την έννοια του ανθρωπισμού, όπως οι Descartes, Pascal, Kant, Kierkegaard, Scheler, Jaspers και Heidegger, ενώ παράλληλα επιδιώκεται η ανάδειξη των βασικών αρχών των φιλοσοφικών συστημάτων που καθιέρωσαν και εκπροσώπησαν. Μέσα από μία σύντομη ιστορική διαδρομή παρουσιάζεται η εξέλιξη της φιλοσοφικής σκέψης από τον 17ο μέχρι τον 20ό αιώνα και γίνεται λόγος για τα σημαντικότερα φιλοσοφικά ρεύματα αυτής της περιόδου, έχοντας ως στόχο την ανάδειξη της εξέλιξης του φιλοσοφικού λόγου για τον άνθρωπο και την αξιολόγηση των διαφορετικών προσεγγίσεων περί ηθικής ανθρωπολογίας. Οι απόψεις και οι θέσεις των φιλοσόφων, που παρουσιάζονται, απηχούν διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς τον τρόπο αντίληψης και προσέγγισης της πραγματικότητας, ενώ παράλληλα εμπεριέχουν προτάσεις για το πώς ο άνθρωπος μπορεί να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει καθημερινά, αλλά και πώς αντιλαμβάνεται την ύπαρξή του σε ένα μεταφυσικό επίπεδο. Ο σκοπός της έρευνάς μας σε αυτή τη θεματική συνίστατο κυρίως στη μελέτη της πορείας της εξέλιξης της φιλοσοφικής σκέψης όσον αφορά στον άνθρωπο και την αξιολόγηση των φιλοσοφικών συστημάτων με βάση το κριτήριο της αφαιρετικής σκέψης και της αναζήτησης της αλήθειας. Έτσι, μέσα από την παρουσίαση της διδασκαλίας και της κριτικής αποτίμησης των θέσεων των συγκεκριμένων φιλοσόφων αναδεικνύεται ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό, αυτό της «μετα-φιλοσοφίας», που αφορά στην καθιέρωση μιας θεωρίας για τη φιλοσοφική σκέψη, με σκοπό να εξηγήσει πως μπορεί να υπάρχει μία επιστήμη του πνεύματος, η οποία μπορεί να εξυπηρετεί την αφαιρετική σκέψη και ταυτόχρονα να είναι αφιερωμένη στην αναζήτηση της αλήθειας.