Ορμονικοί και ιστολογικοί προγνωστικοί δείκτες στην αντιμετώπιση ανδρικής υπογονιμότητας με εξωσωματική μικρογονιμοποίηση
Authors: Ηλιάδου Πασχαλία 
Published: January 2014

Η ανασταλτίνη Β και η ανασταλτική ορμόνη των πόρων του Müller (Anti-Müllerian Hormone - ΑΜΗ) είναι γλυκοπρωτεΐνες που συντίθενται και εκκρίνονται σχεδόν αποκλειστικά από τα κύτταρα Sertoli και έχουν προταθεί ως άμεσοι δείκτες της λειτουργίας τους και έμμεσοι δείκτες της σπερματογένεσης. Σκοποί της παρούσας μελέτης ήταν: (1) Η εκτίμηση των συγκεντρώσεων της ανασταλτίνης Β και της ΑΜΗ στον ορό του περιφερικού αίματος υπογόνιμων ανδρών με θεραπευτική ένδειξη με τη μέθοδο της ενδοωαριακής έγχυσης σπερματοζωαρίων ή μικρογονιμοποίησης (Ιntracytoplasmic Sperm Injection - ICSI) και η σύγκρισή τους με τις αντίστοιχες συγκεντρώσεις ομάδας ελέγχου (μαρτύρων). (2) Η εκτίμηση της προγνωστικής αξίας των συγκεντρώσεων της ανασταλτίνης Β και της ΑΜΗ ως προς την ανεύρεση σπερματοζωαρίων κατά την αναρροφητική βιοψία των όρχεων με λεπτή βελόνη (Fine Needle Aspiration - FNA) σε άνδρες με αζωοσπερμία. Ασθενείς και Μέθοδοι: Μελετήθηκαν συνολικά 125 υπογόνιμοι άνδρες. Το δείγμα ήταν συνεχές και το είδος της μελέτης κλινική μελέτη χρονικής στιγμής. Τα κριτήρια εισόδου στη μελέτη ήταν: (1) η παρουσία υπογονιμότητας οριζόμενη ως αδυναμία επίτευξης κύησης μετά από τουλάχιστον ένα έτος ελεύθερων επαφών και (2) η ένδειξη αντιμετώπισης με τη μέθοδο ICSI: τουλάχιστον δύο παθολογικά σπερμοδιαγράμματα, με ευρήματα αζωοσπερμίας ή βαρείας ολιγο-τερατο-ασθενοσπερμίας (ΟΤΑ), με χρονική απόσταση μεταξύ τους μεγαλύτερη ή ίση από 70 ημέρες. Ως ομάδα ελέγχου χρησιμοποιήθηκαν 44 άνδρες εκ των οποίων οι 35 προέρχονταν από το γενικό πληθυσμό, δεν έπασχαν από χρόνια νοσήματα και δεν λάμβαναν ορμονικά σκευάσματα, όπως αναβολικά στεροειδή, και οι υπόλοιποι 9 ήταν αποδεδειγμένα γόνιμοι (πατρότητα ≤ 12 μήνες). Oι υπογόνιμοι άνδρες υποβλήθηκαν σε διαγνωστικό έλεγχο που περιελάμβανε τη λήψη του ιστορικού, την κλινική εξέταση, τη διενέργεια τουλάχιστον δύο σπερμοδιαγραμμάτων με χρονική απόσταση μεγαλύτερη ή ίση με 70 ημέρες, τον ορμονικό έλεγχο (FSH, LH, PRL, ολική τεστοστερόνη, ανασταλτίνη Β και ΑΜΗ του ορού), τον απεικονιστικό έλεγχο (υπερηχογράφημα όρχεων, Doppler) και τον κυτταρολογικό έλεγχο (FNA των όρχεων). Με βάση τον ανωτέρω κλινικοεργαστηριακό έλεγχο διενεργήθηκε, όπου χρειαζόταν, βιοχημικός έλεγχος του σπερματικού υγρού και γενετικός έλεγχος. Η ομάδα ελέγχου υποβλήθηκε σε έλεγχο που περιελάμβανε λήψη του ιστορικού, σπερμοδιάγραμμα και ορμονικό έλεγχο. Η στατιστική ανάλυση των δεδομένων έγινε με τη βοήθεια των SPSS® 17.0 (Statistical Package for the Social Science - έκδοση 17) (SPSS Inc., USA) και MedCalc® 12.3 (MedCalc Software, Belgium). Αποτελέσματα: Η συγκέντρωση της ανασταλτίνης Β του ορού ήταν σημαντικά χαμηλότερη στους υπογόνιμους άνδρες (διάμεση τιμή 47 pg/mL, εύρος τιμών: 4–186) σε σχέση με την ομάδα ελέγχου (διάμεση τιμή 102 pg/mL, εύρος τιμών: 34–227) (p<0,001). Παρομοίως, η συγκέντρωση της AMH ήταν σημαντικά χαμηλότερη στους υπογόνιμους άνδρες (διάμεση τιμή 5,2 ng/mL, εύρος τιμών: 2,0–17,5) σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου (διάμεση τιμή 11,1 ng/mL, εύρος τιμών: 3,4–17,3) (p<0,001). Η σύγκριση των συγκεντρώσεων της ανασταλτίνης Β και της ΑΜΗ μεταξύ των υποομάδων των υπογόνιμων ανδρών ανάλογα με το αίτιο της υπογονιμότητας έδειξε ότι η ανασταλτίνη Β διέφερε στατιστικά σημαντικά μεταξύ των υποομάδων, ενώ η ΑΜΗ όχι. Οι συγκεντρώσεις της ανασταλτίνης Β ήταν πολύ χαμηλές στις βαρύτερες βλάβες, όπως στην ιδιοπαθή μη αποφρακτική αζωοσπερμία και την κρυψορχία και λιγότερο χαμηλές στις ελαφρότερες βλάβες, όπως στην ιδιοπαθή δυσπερμία και την κιρσοκήλη. Επιπρόσθετα, η ανασταλτίνη Β παρουσίαζε στατιστικά σημαντική συσχέτιση με την κυτταρολογική εικόνα. Όσο αυξάνουν οι συγκεντρώσεις της ανασταλτίνης Β βελτιώνεται η κυτταρολογική εικόνα των όρχεων. Αντίθετα, η ΑΜΗ δεν παρουσίαζε καμία συσχέτιση με την κυτταρολογική εικόνα. Η σύγκριση των αζωοσπερμικών ανδρών στους οποίους βρέθηκαν σπερματοζωάρια κατά την FNA των όρχεων με τους άνδρες που δεν βρέθηκαν σπερματοζωάρια έδειξε ότι δεν υπήρχαν στατιστικά σημαντικές διαφορές στις συγκεντρώσεις της ανασταλτίνης Β (p=0,345) και της ΑΜΗ (p=1,000) μεταξύ των δύο ομάδων. Ο έλεγχος της προγνωστικής αξίας των κλινικών και ορμονικών παραμέτρων ως προς την ανεύρεση σπερματοζωαρίων στους όρχεις με τις ROC καμπύλες έδειξε ότι η επιφάνεια κάτω από την καμπύλη (Area Under Curve - AUC) ήταν 0,582 για την ανασταλτίνη Β, 0,500 για την ΑΜΗ, 0,683 για την FSH και 0,707 για το μέγεθος του μεγαλύτερου όρχεως. Η σύγκριση των AUC ανά δύο έδειξε ότι δεν υπάρχει στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των παραμέτρων. Επομένως, καμία από τις τέσσερις παραμέτρους δεν ήταν ανώτερη από τις άλλες. Ο έλεγχος της προγνωστικής αξίας των συνδυασμών παραμέτρων έδειξε ότι για το πηλίκο [μέγεθος μεγαλύτερου όρχεως / FSH] η AUC ήταν 0,735 και ήταν σημαντικά μεγαλύτερη μόνο από την AUC της ΑΜΗ (p=0,04). Η AUC για το λόγο [ανασταλτίνη Β x AMH x μέγεθος μεγαλύτερου όρχεως/FSH] ήταν 0,656 και δεν διέφερε στατιστικά σημαντικά από την AUC κάθε μίας παραμέτρου ξεχωριστά. Η λογαριθμική παλινδρόμηση έδειξε ότι το μοντέλο με ανεξάρτητες μεταβλητές τις FSH, ανασταλτίνη Β, ΑΜΗ και το μέγεθος του μεγαλύτερου όρχεως ήταν στατιστικά σημαντικό (p=0,034), αλλά μόνο το μέγεθος του μεγαλύτερου όρχεως ήταν ανεξάρτητος προβλεπτικός παράγοντας της ανεύρεσης σπερματοζωαρίων. Συμπερασματικά οι συγκεντρώσεις της ανασταλτίνης Β και της ΑΜΗ στον ορό δεν είναι ανώτερες των «κλασικών» προγνωστικών δεικτών (FSH, μέγεθος όρχεων) ως προς την ανεύρεση σπερματοζωαρίων κατά την FNA των όρχεων σε άνδρες με αζωοσπερμία και δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως τέτοιοι.