ОСОБЕННОСТИ ФОРМИРОВАНИЯ СОЦИАЛЬНО-БЫТОВЫХ НАВЫКОВ ДЕТЕЙ С РАССТРОЙСТВАМИ АУТИСТИЧЕСКОГО СПЕКТРА
Authors: Өмірбек С.Ж. 
Published: October 2023

Бұл мақалада аутистік спектр бұзылысы бар балалардың әлеуметтік – тұрмыстық дағды- ларының қалыптасу ерекшеліктерін зерттеуге арналды. Зерттеу барысында аутистік спектр бұзылысы бар балалардың әлеуметтік – тұрмыстық дағдыларының сипаты, қалыпты жағдайдағы даму заңдылықтарымен салыстырмалы өзгешелігі, әлеуметтік – тұрмыстық дағдылардың аутистік спектр бұзылысы бар балалардың дамуындағы рөлі қарастырылды. Аутистік спектр бұзылысы бар балалар – ерекше білімді қажет ететін балалар тобының бірі. Аутистік спектр бұзылысы бар балаларда негізгі бұзылыс ретінде ерік-жігер саласы қарастырылады. Әлеуметтік – тұрмыстық дағдылар – әртүрлі әлеуметтік – тұрмыстық жағдайлардағы баланың өзіндік мінез-құлқын ұйымдастыра алу мүмкіндігі. Әлеуметтік – тұрмыстық дағдылардың жеткілікті деңгейде қалыптасуы балалардың дербестігін, өз бетінше қызмет етуін қамтамасыз ететін дағдылардың жиынтығы. Әлеуметтік – тұрмыстық дағдылардың аутистік спектр бұзылысы бар балалардағы дамуының зерттелуі Лебединская, К.С., Никольская, О.С., Сорокин А.Б., Зотова М.А., Коровина Н.Ю және т.б еңбектерінде көрініс тапқан болатын. Авторлардың айтуынша аутистік спектр бұзылысы бар балалардың мінез – құлық ерекшеліктеріне байланысты әлеуметтік – тұрмыстық дағдылардың қалыптасу өз жасына сай емес сипатта болады. Тіпті, әлеуметтік – тұрмыстық дағдылардың қалыптасуы орын алғанымен оны өз бетінше қолдануының деңгейінің төмендігі анықталған. Сол себепті, аутистік спектр бұзылысы бар балалардың әлеуметтік – тұрмыстық дағдыларын дамыту мәселелері терең өзектілікке ие. Мақала барысында шағын эксперименттік зерттеу жұмысы ұйымдастырылып, аутистік спектр бұзылысы бар балалардың әлеуметтік – тұрмыстық дағдыларының ерекшеліктері анықталып, оларды дамыту бойынша ұсыныстар қатары келтірілді. Кілттік сөздер: аутистік спектр бұзылысы, әлеуметтік – тұрмыстық дағдылар, дербестік, өзіне – өзі қызмет көрсету, дағдылар, гигиеналық дағдылар.

Данная статья была посвящена изучению особенностей формирования социально – бытовых навыков детей с расстройствами аутистического спектра. В ходе исследования был рассмотрен характер социально – бытовых навыков детей с расстройствами аутистического спектра, их сопоставимость с закономерностями развития в нормальных условиях, роль социально – бытовых навыков в развитии детей с расстройствами аутистического спектра. Дети с расстройством аутистического спектра – одна из групп детей, которым необходимы особые знания. У детей с расстройством аутистического спектра основным расстройством считается область воли. Социально-бытовые навыки – умение организовать собственное поведение ребенка в различных социально – бытовых условиях. Адекватное формирование социально-бытовых навыков-это совокупность навыков, обеспечивающих самостоятельность, самостоятельную деятельность детей. Изучение развития социально – бытовых навыков у детей с расстройствами аутистического спектра отражено в работах Лебединской, К.С., Никольской, О.С., Сорокина А.Б., Зотовой М.А., Коровиной Н.Ю и др. По мнению авторов, формирование социально – бытовых навыков, обусловленных особенностями поведения детей с расстройствами аутистического спектра, носит не соответствующий их возрасту характер. Даже если происходит формирование социально – бытовых навыков, выявляется низкий уровень их самостоятельного применения. Поэтому вопросы развития социально – бытовых навыков детей с расстройствами аутистического спектра имеют глубокую актуальность. В ходе статьи была организована небольшая экспериментальная исследовательская работа, выявлены особенности социально – бытовых навыков детей с расстройствами аутистического спектра, даны рекомендации по их развитию. Ключевые слова: расстройство аутистического спектра, социально-бытовые навыки, самостоятельность, самообслуживание, навыки, гигиенические навыки.

This article was devoted to the study of the peculiarities of the formation of social and household skills of children with autism spectrum disorders. The study examined the nature of social and household skills of children with autism spectrum disorders, their comparability with the patterns of development in normal conditions, the role of social and household skills in the development of children with autism spectrum disorders. Children with autism spectrum disorder are one of the groups of children who need special knowledge. In children with autism spectrum disorder, the main disorder is considered to be the will area. Social and household skills – the ability to organize a child's own behavior in various social conditions. Adequate formation of social and household skills is a set of skills that ensure independence, independent activity of children. The study of the development of social and household skills in children with autism spectrum disorders is reflected in the works of Lebedinskaya, K.S., Nikolskaya, O.S., Sorokin A.B., Zotova M.A., Korovina N.Yu, etc. According to the authors, the formation of social and household skills due to the peculiarities of the behavior of children with autism spectrum disorders is not appropriate for their age. Even if there is a formation of social and household skills, a low level of their independent application is revealed. Therefore, the issues of the development of social and household skills of children with autism spectrum disorders are of deep relevance. In the course of the article, a small experimental research work was organized, the features of social and household skills of children with autism spectrum disorders were identified, recommendations for their development were given. Keywords: autism spectrum disorder, social and household skills, independence, self-care, skills, hygiene skills.