Εικονογραφικός διάκοσμος δημοσίων κτιρίων στην αγορά των Αθηνών
Authors: Δεσποτίδης Μάρκος 
Published: August 2021

Στη μελέτη επιχειρείται εκ νέου η συσχέτιση των σωζόμενων μνημείων και του εικονογραφικού τους διακόσμου με τις γραπτές μαρτυρίες και η ένταξή τους στο ιστορικό, πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο της εποχής. Καταβάλλεται επίσης προσπάθεια να αξιοποιηθούν τα κεκτημένα προγενέστερων ερευνών, να συνδυαστούν ποικίλες απόψεις, πορίσματα και ερμηνευτικές προσεγγίσεις. Στο κεφάλαιο Ι, μετά από τον σύντομο πρόλογο παρουσιάζεται συνοπτικά το ιστορικό της έρευνας για την αθηναϊκή Αγορά των κλασσικών χρόνων και στη συνέχεια, αφού γίνεται προσπάθεια διασαφήνισης της χρήσης του όρου κλασσική τέχνη, εξετάζονται τα ακανθώδη ζητήματα χρονολόγησης της τέχνης του 5ου αι. καθώς και θέματα ερμηνευτικής προσέγγισης και κατανόησης των μνημείων της κλασσικής τέχνης.Στο κεφάλαιο ΙΙ, πριν από την επισταμένη εξέταση του εικονογραφικού διακόσμου μνημείων που ιδρύθηκαν στην Αθήνα κατά τους μεταπερσικούς χρόνους κρίθηκε απαραίτητο να γίνει σύντομη αναφορά σε επιμέρους θέματα άρρηκτα συνδεδεμένα με την οικοδομική δραστηριότητα των Αθηνών του 5ου π.Χ. αι. Στο κεφάλαιο ΙΙΙ. καταγράφονται οι παλαιότερες και νεώτερες απόψεις για τις κυριότερες πολιτικές προσωπικότητες, οι οποίες ουσιαστικά εισηγούνταν την ίδρυση δημοσίων κτιρίων και ναών κατά την εξεταζόμενη περίοδο και στη συνέχεια εξετάζονται τα δημόσια μνημεία της Αγοράς των Αθηνών και ο εικονογραφικός τους διάκοσμος. Στο κεφάλαιο ΙV. μελετώνται τα εικονογραφικά θέματα ναών και δημοσίων κτιρίων των Αθηνών του 5ου αι., ενώ στο κεφάλαιο V. παρατίθενται οι επισημάνσεις και διαπιστώσεις που προέκυψαν από τη μελέτη των μνημείων και των εικονογραφικών τους θεμάτων. Τα εικονογραφικά «προγράμματα» στην Αγορά των Αθηνών του 5ου π.Χ. αι. εντάσσονται σε τρεις περιόδους. Στην πρώτη περίοδο, ευθύς μετά την καταστροφή των Αθηνών από τον Ξέρξη, τοποθετείται το σύνταγμα των Τυραννοκτόνων.Στη δεύτερη περίοδο ανήκουν οι παραστάσεις της Ποικίλης Στοάς, η Βασίλειος Στοά και οι μετόπες του Ηφαιστείου που αποδίδονται σε ένα κιμώνειο πρόγραμμα. Στην τρίτη περίοδο, στη δεκαετία του 420 π.Χ., χρονολογούνται οι ζωφόροι, τα εναέτια, τα ακρωτήρια και τα λατρευτικά αγάλματα του ναού του Ηφαίστου και της Αθηνάς στον Αγοραίο Κολωνό και ενδεχομένως η παράσταση της «Οινόης» στην Ποικίλη Στοά . Οι αρχαίες πηγές δεν αποδίδουν στον Κλέωνα και στους «δημαγωγούς» την οικοδόμηση κανενός δημόσιου κτιρίου ή ναού, ούτε συμπληρωματικές εργασίες σε κάποιο μνημείο, παρά μόνο την ανάρτηση των ασπίδων των Λακεδαιμονίων στην Ποικίλη Στοά. Είναι ωστόσο πολύ πιθανό, έργα που χρονολογούνται στη δεκαετία του 420 π.Χ. να σχετίζονται με την παράταξη των «δημαγωγών»..Όσον αφορά στα θέματα των παραστάσεων που επιλέγονται για να κοσμήσουν ναούς και δημόσια κτίρια, στην Αγορά των Αθηνών και αλλού, δεν παρατηρείται ιδιαίτερη ποικιλία. Εκείνο που αλλάζει είναι ο τρόπος σύνθεσης και γλυπτικής απόδοσης, η προβολή συγκεκριμένων στοιχείων των μύθων και η απαλοιφή ή παράβλεψη άλλων. Η μεταβαλλόμενη χρήση των θεμάτων προφανώς οφείλεται στην αλλαγή του βαθύτερου νοηματικού περιεχομένου των προς προβολή μηνυμάτων που με τη σειρά της επηρεάζεται από ποικίλους πολιτικούς και κοινωνικούς παράγοντες, στη δεδομένη κάθε φορά ιστορική συγκυρία.