Αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων αγωγής υγείας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση
Authors: Τζιάβα Σταυρούλα 
Published: December 2023

Εισαγωγή: Τα τελευταία χρόνια υπάρχει ένα διαρκώς αυξανόμενο ενδιαφέρον για τα προγράμματα αγωγής υγείας και πώς αυτά θα μπορούσαν να ενταχθούν στο σχολικό πρόγραμμα τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς. Σκοπός: Η διερεύνηση της αποτελεσματικότητας των προγραμμάτων Αγωγής Υγείας τα οποία εκπονούνται σε σχολικές μονάδες από καθηγητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης μέσω της αποτύπωσης της άποψης για τα προγράμματα Αγωγής Υγείας, όλων όσων εμπλέκονται στην διαδικασία εκπόνησης τους (μαθητές, εκπαιδευτικοί, υπεύθυνοι αγωγής υγείας). Υλικό - Μέθοδος: Η παρούσα μελέτη είναι μία ποιοτική μελέτη μεικτών μεθόδων με περισσότερες από μία πηγές δεδομένων (τριγωνοποίηση). Στην μελέτη έγινε καταγραφή του αριθμού και της θεματολογίας - ανά σχολικό έτος - των προγραμμάτων Αγωγής Υγείας που υλοποιήθηκαν το χρονικό διάστημα εκπόνησης της διατριβής. Συμμετείχαν εκπαιδευτικοί (Ν=215) και υπεύθυνοι Αγωγής υγείας (Ν=3) με συμπλήρωση ανώνυμου ερωτηματολογίου κατάλληλα κατασκευασμένου ανάλογα με την κατηγορία στην οποία απευθυνόταν. Η συλλογή δεδομένων από τους εκπαιδευτικούς ολοκληρώθηκε με συνεντεύξεις εκπαιδευτικών (Ν=13) οι οποίες έγιναν με δομημένο οδηγό προσαρμοσμένο στις ανάγκες της έρευνας. Επίσης έλαβαν μέρος μαθητές που είχαν συμμετάσχει σε προγράμματα Αγωγής Υγείας (Ν=50). Οι μαθητές συγκρότησαν ομάδες εστίασης (Focus Groups) και διανεμήθηκε κατάλληλος οδηγός κατά την διεξαγωγή των ομάδων, ενώ η ερευνήτρια κατέγραφε παράλληλα χρήσιμα στοιχεία που προέκυπταν κατά την διάρκεια της διαδικασίας. Η ανάλυση των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με το IBM SPSS 25.0 (Statistical Package for Social Sciences). Οι κατηγορικές μεταβλητές παρουσιάζονται ως απόλυτες και σχετικές συχνότητες, ενώ οι ποσοτικές μεταβλητές παρουσιάζονται ως μέση τιμή, τυπική απόκλιση, διάμεσος, ελάχιστη τιμή και μέγιστη τιμή. Για την διερεύνηση των διμεταβλητών σχέσεων μεταξύ ανεξάρτητων και εξαρτημένων μεταβλητών διεξήχθησαν έλεγχος t και συντελεστής συσχέτισης του Spearman. Όταν διαπιστώθηκε ότι περισσότερες από δυο ανεξάρτητες μεταβλητές ήταν στατιστικά σημαντικές στη διμεταβλητή ανάλυση, εφαρμόστηκε πολλαπλή γραμμική παλινδρόμηση. Το αμφίπλευρο επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας ορίστηκε ίσο με 0,05. Αποτελέσματα: Σε ότι αφορά στα δημογραφικά δεδομένων των εκπαιδευτικών, 126 ήταν γυναίκες (58,6%), κατά πλειοψηφία άνω των 45 ετών (46,5% ήταν μεταξύ 45-54) έγγαμοι (69,3%), διορισμένοι μόνιμα στην δημόσια εκπαίδευση (92,1%). Το 43,3% των συμμετεχόντων είχε πανεπιστημιακό πτυχίο και ένα μεγάλο ποσοστό αυτών είχε προχωρήσει σε μεταπτυχιακές σπουδές δεύτερου (33%) και τρίτου (10,7%) κύκλου. Η πλειονότητα των εκπαιδευτικών που συμμετείχαν είχαν προϋπηρεσία άνω των 13 ετών στην εκπαίδευση με το μεγαλύτερο ποσοστό να έχει πάνω από είκοσι χρόνια (40%), χωρίς κάποια επιμόρφωση στην Αγωγή Υγείας (83,7%) και χωρίς εμπειρία στην υλοποίηση προγραμμάτων (81,4%), αλλά πρόθυμο να συμμετάσχει (50,7%) σε κάποιο πρόγραμμα. Οι στάσεις των εκπαιδευτικών βρέθηκαν θετικές ως προς τα προγράμματα αγωγής υγείας, ενώ οι κύριες διαστάσεις των στάσεων ήταν «χρόνος και ικανότητες των καθηγητών», «ενεργός ρόλος των καθηγητών» και «αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων αγωγής υγείας». Πολυμεταβλητή γραμμική παλινδρόμηση με εξαρτημένη μεταβλητή τη βαθμολογία στον παράγοντα «χρόνος και ικανότητες των καθηγητών» έδειξε ότι οι καθηγητές που είχαν σπουδές στην αγωγή υγείας θεωρούσαν σε μεγαλύτερο βαθμό ότι οι καθηγητές έχουν χρόνο για να διεκπεραιώσουν προγράμματα αγωγής υγείας αποτελεσματικά και ικανότητες ώστε να διευκολύνουν τη συμμετοχή της σχολικής κοινότητας σε προγράμματα και δραστηριότητες αγωγής υγείας. Η πολυμεταβλητή γραμμική παλινδρόμηση με εξαρτημένη μεταβλητή τη βαθμολογία στον παράγοντα «ενεργός ρόλος των καθηγητών» έδειξε ότι οι καθηγητές που είχαν λάβει επιμόρφωση στην αγωγή υγείας θεωρούσαν σε μεγαλύτερο βαθμό ότι οι καθηγητές μπορούν να παίξουν έναν ενεργό ρόλο σε προγράμματα αγωγής υγείας. Η πολυμεταβλητή γραμμική παλινδρόμηση με εξαρτημένη μεταβλητή τη βαθμολογία στον παράγοντα «αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων αγωγής υγείας» έδειξε ότι οι καθηγητές που δήλωσαν πρόθυμοι να υλοποιήσουν προγράμματα αγωγή υγείας θεωρούσαν σε μεγαλύτερο βαθμό ότι τα προγράμματα αγωγή υγείας είναι αποτελεσματικά και επιπροσθέτως οι καθηγητές με περισσότερα έτη προϋπηρεσίας θεωρούσαν σε μεγαλύτερο βαθμό ότι τα προγράμματα αγωγή υγείας είναι αποτελεσματικά. Στις συνεντεύξεις που πραγματοποιήθηκαν συζητήθηκαν τα κίνητρα και τα εμπόδια στην υλοποίηση προγραμμάτων, συλλέχθηκαν πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο επιλογής θέματος καθώς και τους παράγοντες ώθησης υλοποίησης ενός προγράμματος. Από τις ομάδες εστίασης των μαθητών, συμμετείχαν κατά πλειοψηφία μαθήτριες (60%) και φοιτούντες στην Γ΄τάξη (58%). Οι συμμετέχοντες σχεδόν στο σύνολό τους θεώρησαν ότι απέκτησαν νέες ικανότητες σε μεγάλο ή πολύ μεγάλο βαθμό (98%) και θεωρούν ότι συνδέεται πολύ έως πάρα πολύ το περιεχόμενο των προγραμμάτων με την πραγματική ζωή (98%). Συμπεράσματα: Οι καθηγητές που είχαν σπουδές στην αγωγή υγείας θεωρούσαν σε μεγαλύτερο βαθμό ότι οι καθηγητές έχουν χρόνο για να διεκπεραιώσουν προγράμματα αγωγής υγείας αποτελεσματικά και ικανότητες ώστε να διευκολύνουν τη συμμετοχή της σχολικής κοινότητας σε προγράμματα και δραστηριότητες αγωγής υγείας. Οι καθηγητές που είχαν λάβει επιμόρφωση στην αγωγή υγείας θεωρούσαν σε μεγαλύτερο βαθμό ότι οι καθηγητές μπορούν να παίξουν έναν ενεργό ρόλο σε προγράμματα αγωγής υγείας. Οι καθηγητές με περισσότερα έτη προϋπηρεσίας θεωρούσαν σε μεγαλύτερο βαθμό ότι τα προγράμματα αγωγή υγείας είναι αποτελεσματικά. Οι καθηγητές που δήλωσαν πρόθυμοι να υλοποιήσουν προγράμματα αγωγή υγείας θεωρούσαν σε μεγαλύτερο βαθμό ότι τα προγράμματα αγωγή υγείας είναι αποτελεσματικά. Οι μαθητές βρήκαν χρήσιμα το προγράμματα, απέκτησαν νέες γνώσεις και δεξιότητες που είναι πού πιθανόν να τις χρησιμοποιήσουν στο μέλλον, ακόμα δεν θεωρούν ότι έχασαν τον χρόνο τους παρακολουθώντας ένα πρόγραμμα Αγωγής Υγείας.