Ο Ιουλιανός ο Παραβάτης κατά τους Τρεις Ιεράρχες.
Authors: Σαμουράκης Γεώργιος 
Published: June 2021

Σκοπός της εργασίας αυτής είναι να διερευνηθεί εάν η πρόθεση του Ιουλιανού ήταν να περιορίσει την αυξητική τάση του Χριστιανισμού και την επιρροή του στις ανώτερες τάξεις, καθώς και να εκδικηθεί τους χριστιανούς για τη στέρηση οικογένειάς του και για την απομονωμένη ζωή του. Επίσης να εξετασθεί ο τρόπος αντίδρασης των Τριών Ιεραρχών και τα στοιχεία που κρύβονται πίσω από αυτή και δίνουν τη δυνατότητα να σχηματιστεί μια ολοκληρωμένη άποψη γύρω από το θέμα. Η εργασία μας αν και χρησιμοποιεί την ιστορική έρευνα, είναι θεολογική στα κριτήρια της. Περιέχει κυρίως τις απόψεις των Πατέρων για τον αυτοκράτορα Ιουλιανό. Η όλη εργασία δομείται σε τέσσερα κεφάλαια. Στο πρώτο κεφάλαιο αναφερθήκαμε ελάχιστα στις βιογραφίες των πρωταγωνιστών της σύγκρουσης, δίνοντας βάρος τόσο στην πραγματική συνάντηση των τριών εξ αυτών στην Αθήνα, όσο και στη «συνάντηση» μέσα από τις απόψεις, όπως αυτές εκφράζονται στην εργογραφία καθενός. Ο βίος του Ιουλιανού, η αφοσίωσή του στην ελληνική σοφία, η μεταστροφή του προς τον παγανισμό, η διείσδυση του Χριστιανισμού στις ανώτερες τάξεις και η αμέριστη επιθυμία να αναβιώσει την αρχαία λατρεία, οι απώτεροι σκοποί του και οι συνέπειες που προκάλεσε στον χριστιανικό κόσμο, φωτίζουν πολλές πτυχές του θέματος. Επίσης επιχειρούμε μια συνοπτική παρουσίαση του βίου των αγίων Τριών Ιεραρχών, για να δώσουμε την εικόνα τους και να γίνει σαφέστερη η έντονη επιθυμία τους να υπερασπιστούν την Εκκλησία. Έτσι αναδείξαμε την οπτική των τριών Πατέρων και την κριτική στάση τους απέναντι στον Ιουλιανό. Σε αυτό συνετέλεσαν η παιδεία τους και η αγάπη του για τη εθνική γραμματεία, η οποία στάθηκε ως βασικό κίνητρο υπεράσπισης της ελεύθερης χρήσεως του ελληνικού λόγου από τους χριστιανούς και την στηλίτευση του ισχυρισμού του αυτοκράτορα περί ταύτισης ελληνικής γλώσσας και θρησκείας, το ανοιχτό πνεύμα τους και η αγία βιοτή τους. Στο δεύτερο κεφάλαιο καταγράφουμε το είδος και το χαρακτήρα της σύγκρουσης στο φιλοσοφικό και στο θεολογικό πεδίο, κυρίως εστιάζοντας στις απόψεις για το Θεό, τον κόσμο και τον άνθρωπο. Αναδεικνύουμε τα επιχειρήματα των Αγίων, τα οποία αντλούνται μέσα από τους λόγους τους και αντιτίθενται στις αντιχριστιανικές δηλώσεις του Ιουλιανού. Επισημαίνουμε ιδιαιτέρως τις κατηγορίες περί αθεΐας και καταστροφής μνημείων που εξαπολύονται εκατέρωθεν και ερευνούμε την αξιοπιστία τους, αλλά και την προσπάθεια του αυτοκράτορα να οργανώσει μια εθνική «εκκλησία» κατά τα πρότυπα της χριστιανικής, πράγμα που αναδεικνύει το νέο ήθος και τη δυναμική της Εκκλησίας και των μελών της. Στο τρίτο κεφάλαιο γίνεται φανερός με τεκμήρια και μαρτυρίες από τα έργα των Πατέρων ο απηνής διωγμός έναντι των χριστιανών σε όλες τις μορφές του. Προβάλουμε πρόσωπα μαρτύρων και ομολογητών, τα οποία αναφέρουν οι Τρεις Ιεράρχες, καθώς και γεγονότα που αποδεικνύουν την ύπαρξή του διωγμού. Ο αυτοκράτορας για να πετύχει την αποδυνάμωση και τελικώς εξάλειψη του χριστιανισμού χρησιμοποίησε την εκπαιδευτική πολιτική και συνεργάστηκε με αιρετικούς και Εβραίους. Στο τέταρτο κεφάλαιο εξετάζουμε τον απόηχο της δράσης του Ιουλιανού και την πρόσληψη της σύγκρουσής του με τους χριστιανούς και κατά συνέπεια με τους Τρείς Ιεράρχες, τόσο από την εκκλησιαστική γραμματεία όσο και την ιστορία και τη λογοτεχνία ως τις μέρες μας. Αυτός ο απόηχος και η επίδραση των Ιεραρχών στους μεταγενέστερους, είτε συμφωνούν είτε διαφωνούν με τις απόψεις τους, φανερώνονται τόσο στην αντίδραση των χριστιανών στα κατασταλτικά μέτρα, αλλά και την επιθυμία τους να διατηρήσουν την πνευματική τους κατάσταση σε υψηλό επίπεδο. Φαίνεται και η προσπάθεια «αποκατάστασης» του Ιουλιανού, με αντεπιχειρήματα που αποπειρώνται να απαντήσουν στους Πατέρες, από την Αναγέννηση και ως σήμερα.