Η παραγραφή των εγκλημάτων στο ουσιαστικό ποινικό δίκαιο
Authors: Λαμπάκης Χρήστος 
Published: November 2021

Αντικείμενο της διατριβής αποτελεί η δογματική διερεύνηση του θεσμού της παραγραφής των εγκλημάτων στο ελληνικό ποινικό δίκαιο, όπως διαρθρώνεται κατά κανόνα στα άρθρα 111 – 113 ΠΚ, και συμπληρώνεται με επιμέρους ειδικότερες διατάξεις που βρίσκονται στο Ειδικό Μέρος του Ποινικού Κώδικα ή σε ειδικούς ποινικούς νόμους και εισάγουν εξαιρέσεις. Το εγχείρημα αυτό επιχειρείται με βάση τρεις άξονες που απώτερο στόχο έχουν την εξαγωγή ωφέλιμων συμπερασμάτων και την ανάδειξη εργαλείων ερμηνείας των παραπάνω διατάξεων: ο πρώτος αφορά τη μελέτη της αντιμετώπισης της παραγραφής των εγκλημάτων στο διεθνές, ευρωπαϊκό και ενωσιακό δίκαιο. Έτσι, στο πρώτο μέρος επιχειρείται η συστηματική ανάπτυξη των σχετικών με την παραγραφή διατάξεων και της σημαντικότερης σχετικής νομολογίας, με βασικό προσανατολισμό την ανάδειξη των ζητημάτων που αφορούν τη νομική της φύση, τη λειτουργία της και τη σχέση της με τις θεμελιώδεις αρχές και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Από την παραπάνω έρευνα αναδεικνύεται αφενός η χρησιμότητα του θεσμού που οδήγησε στην αναγνώρισή του, πέρα από τις εθνικές έννομες τάξεις, και στο πλαίσιο του ΟΗΕ, του Συμβουλίου της Ευρώπης αλλά και της ΕΕ. Αφετέρου, ακριβώς επειδή η παραγραφή συντείνει στον περιορισμό της έκτασης της ποινικής εξουσίας ενός κράτους βρέθηκε στην αντίθετη φορά σε σχέση με τις σύγχρονες τάσεις διεύρυνσης (ποιοτικής και ποσοτικής) της ποινικής καταστολής. Ο δεύτερος άξονας αφορά τη διερεύνηση της αναγκαιότητας ύπαρξης του θεσμού και τη δογματική τοποθέτησή του στο πεδίο του ποινικού δικαίου. Έτσι, στο δεύτερο μέρος η διατριβή πραγματεύεται αρχικά τη δικαιολογητική του βάση και έπειτα τη σχέση του με το ουσιαστικό και δικονομικό ποινικό δίκαιο, προκειμένου να καταλήξει στον προσδιορισμό της νομικής φύσης της παραγραφής των εγκλημάτων ως λόγου εξάλειψης του αξιοποίνου, και συνακόλουθα στην ανάδειξη των ουσιαστικών συνεπειών της κατάταξης αυτής. Τέλος, ο τρίτος άξονας είναι αφιερωμένος στη μελέτη των σχετικών με την παραγραφή διατάξεων, υπό την οπτική της σχέσης κανόνα – εξαίρεσης. Έτσι, στο τρίτο μέρος, στο οποίο είναι αφιερωμένο και το μεγαλύτερο μέρος της διατριβής, λαμβάνει χώρα η ερμηνευτική προσέγγιση των άρθρων 111- 113 ΠΚ και η – με βάση αυτά – συστηματοποίηση και ερμηνεία των διατάξεων που συνιστούν εξαιρέσεις. Ο N. 4619/2019, που εισήγαγε τον νέο Ποινικό Κώδικα επισφράγισε την αναγκαιότητα ύπαρξης του θεσμού της παραγραφής των εγκλημάτων, επαναλαμβάνοντας σχεδόν, όσον αφορά τις κεντρικές προβλέψεις των άρθρων 111-113 ΠΚ, τις διατάξεις του ΠΚ του 1950. Έτσι, όμως, εξακολουθούν να είναι και σήμερα το ίδιο επίκαιρα αρκετά δογματικά ζητήματα που απασχόλησαν θεωρία και νομολογία υπό το προϊσχύσαν καθεστώς. Παράλληλα, εκσυγχρόνισε -με φιλελεύθερη κατεύθυνση- τη φυσιογνωμία του θεσμού, καταργώντας αρκετές εξαιρέσεις, που βρίσκονταν στο Ειδικό Μέρος. Ωστόσο, ο νέος ΠΚ δεν αποτελεί καταλυτικό παράγοντα ανάσχεσης των τάσεων απορρύθμισης του θεσμού, οι οποίες αναπτύσσονται με τη μορφή εμβαλωματικών ρυθμίσεων, που θεσπίζονται κατά βάση σε ειδικούς ποινικούς νόμους. Επομένως, το έργο αυτό, στο οποίο φιλοδοξεί να συνεισφέρει η παρούσα μελέτη, εναπόκειται σε όποιον ερμηνεύει και εφαρμόζει το δίκαιο.Ως αποτέλεσμα της παραπάνω διεργασίας, διατυπώνονται προτάσεις τόσο για τη de lege lata προσέγγιση των δογματικών ζητημάτων όσο και για μία de lege ferenda νομοθετική αντιμετώπιση τους.