Ενδομοριακοί και διαμοριακοί δεσμοί
Authors: Παππά Ελένη 
Published: August 2021

Στόχος; Στόχος της διατριβής ήταν αρχικά να καταγραφεί και να μελετηθεί ο τρόπος παρουσίασης των χημικών δεσμών από πανεπιστημιακά βιβλία Γενικής Χημείας αλλά και εγχειρίδια Χημείας δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Στη συνέχεια να παρουσιαστεί ο τρόπος σύνδεσης της γνώσης σε βιβλία Χημείας και οι δομές οργάνωσης της γνώσης που χρησιμοποιούνται. Έπειτα να καταγράψει σε τι βαθμό οι ερωτήσεις των πανεπιστημιακών εγχειριδίων Γενικής Χημείας, αξιολογούν διάφορα είδη γνώσεων και δεξιοτήτων συμπεριλαμβανομένης και της μεταγνώσης, ποιες νοητικές διεργασίες πρέπει να ακολουθήσει ο φοιτητής έτσι ώστε να απαντήσει και να συγκρίνει τα βιβλία αυτά ως προς τα είδη των ερωτήσεών τους και τον σκοπό που επιτυγχάνουν. Τέλος πραγματοποιήθηκε έρευνα και διδακτική παρέμβαση με σκοπό τον εντοπισμό δυσκολιών κατανόησης των μαθητών και φοιτητών στο κεφάλαιο του χημικού δεσμού. Μέθοδος;Στο πρώτο στάδιο η αξιολόγηση περιελάμβανε τα παρακάτω στάδια: α. Περιγραφή και μελέτη του τρόπου παρουσίασης του Χημικού δεσμού για κάθε βιβλίο ξεχωριστά και β. σύγκριση συνολικά όλων των βιβλίων μαζί, ως προς τον τρόπο παρουσίασης συγκεκριμένων χαρακτηριστικών. Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε αναγνώριση, ανάλυση και κατηγοριοποίηση βασικών στοιχείων αλλά και των συνδέσμων που σχετίζουν τα βασικά αυτά στοιχεία. Τέλος η οργάνωση της γνώσης των βιβλίων παρουσιάστηκε, χρησιμοποιώντας χάρτες εννοιών και ταξινομώντας την ποιοτικά με βάση εξωτερικά χαρακτηριστικά αναδεικνύοντας έτσι τις θεμελιώδεις διαφορές στις δομές της. Το εργαλείο αξιολόγησης των ερωτήσεων που χρησιμοποιήθηκε, κατέγραψε το είδος της γνώσης που απαιτούσε η ερώτηση αλλά και την νοητική διεργασία που έπρεπε να ακολουθήσει ο μαθητής έτσι ώστε να δώσει την απάντηση. Η ερευνητική διαδικασία πραγματοποιήθηκε σε δύο κύκλους. Στον α ΄ κύκλο, αφού οι εκπαιδευτικοί ολοκλήρωσαν την διδασκαλία τους, δόθηκαν ερωτηματολόγια τα οποία συμπληρώθηκαν από τους εκπαιδευόμενους. Στον β ΄ κύκλο, πραγματοποιήθηκε παρέμβαση σε δύο σχολεία της Δ.Ε. Κάθε σχολείο είχε μία ομάδα ελέγχου στην οποία διδάχτηκε το κεφάλαιο του χημικού δεσμού αποκλειστικά χρησιμοποιώντας το σχολικό βιβλίο και μία πειραματικά ομάδα, στην οποία ο χημικός δεσμός και τα είδη του διδάχτηκαν αποκλειστικά από πρότυπη διδακτική παρέμβαση, η οποία δόθηκε στους εκπαιδευτικούς. Στη συνέχεια, συμπληρώθηκαν τα ίδια ερωτηματολόγια με τον α ΄ κύκλο και από τις δύο ομάδες. Αποτελέσματα;Τα περισσότερα βιβλία μελετούν τον ιοντικό δεσμό πρώτο, αναφέρουν τους διαμοριακούς δεσμούς ως δυνάμεις και συνδέουν τις έννοιες ηλεκτραρνητικότητα, και πολικότητα με τον ομοιοπολικό δεσμό ενώ δυνάμεις Coulomb και κανόνα οκτάδας με τον ιοντικό δεσμό. Ενώ όλα τα βιβλία χρησιμοποίησαν τα ίδια βασικά στοιχεία, οι δομές οργάνωσης της γνώσης ήταν τελείως διαφορετικές και κυριάρχησαν οι σύνδεσμοι των περιγραφικών μοντέλων. Η πλειοψηφία των ερωτήσεων στα βιβλία αξιολογούσε δηλωτική γνώση βασικού επιπέδου, ενώ παρατηρήθηκε η πλήρης απουσία μεταγνωστικών και ομαδικών ερωτήσεων. Τέλος εντοπίστηκαν δυσκολίες στην κατανόηση βασικών χημικών εννοιών που χρησιμοποιούνται στην μελέτη του χημικού δεσμού, όπως είναι η ηλεκτραρνητικότητα, οι δομές Lewis, ο κανόνας της οκτάδας, οι δυνάμεις Coulomb, η πολικότητα κ.ά., από μαθητές α΄ τάξης λυκείου αλλά και πρωτοετείς φοιτητές. Η διδακτική παρέμβαση βελτίωσε αρκετά τον αριθμό των σωστών απαντήσεων αλλά και το επίπεδό τους με βάση τη μέθοδο Solo.