Προσεγγίσεις της ανάπτυξης πέρα από το αεπ και περιφερειακές διαστάσεις
Authors: Θάνης Ηλίας 
Published: June 2022

Η διατριβή αναπτύσσεται γύρω από τον κορμό της σύγχρονης συζήτησης της προσέγγισης της ανάπτυξης «πέρα από το ΑΕΠ», εντός του πλαισίου της περιφερειακής ανάπτυξης. Η προσέγγιση της ανάπτυξης «πέρα από το ΑΕΠ» αποτελεί τη βάση της διατριβής, μέσω της οποίας, και χρησιμοποιώντας ως πεδίο εμπειρικής εφαρμογής την περιφερειακή διάσταση, επιχειρείται να αναδειχθεί τόσο ο απολογισμός της θεωρητικής εξέλιξης των ζητημάτων της ανάπτυξης όσο και ο λογιστικός αντίκτυπος της αποτύπωσής της. Για το σκοπό αυτό, σε επίπεδο βιβλιογραφίας, η διατριβή διατρέχει τόσο την παραδοσιακή αναπτυξιακή θεώρηση, που εστιάζει στην οικονομική δραστηριότητα, όσο και σε σύγχρονες θεωρητικές αναπτυξιακές οπτικές, οι οποίες συμβάλλουν στη μετατόπιση του ενδιαφέροντος από την οικονομική σφαίρα σε περισσότερο σύνθετες αναλύσεις. H διατριβή χρησιμοποιώντας δύο μεθοδολογικά πλαίσια ανάλυσης επιχειρεί να αξιολογήσει την προσέγγιση της ανάπτυξης «πέρα από το ΑΕΠ» προβαίνοντας παράλληλα και στη διερεύνηση των ευρημάτων ανάλογα με την εδαφική τυπολογία των περιοχών. Το πρώτο πλαίσιο αφορά την αντιπαραβολή αναπτυξιακών ιεραρχήσεων ελληνικών και άλλων ευρωπαϊκών περιοχών, οι οποίες σχηματοποιούνται από τη μια μέσω της αμιγώς οικονομικής διάστασης, προβάλλοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την οπτική του ΑΕΠ, και από την άλλη μέσω της υποκειμενικής ευημερίας αλλά και της προσέγγισης των ανθρώπινων δυνατοτήτων (πΑΔ), προβάλλοντας έτσι το μέρος της προσέγγισης «πέρα από το ΑΕΠ» και χρησιμοποιώντας τη μεθοδολογία των σύνθετων δεικτών. Το δεύτερο πλαίσιο αφορά την αναπτυξιακή ταξινόμηση ελληνικών περιοχών με βάση δεδομένα που εντάσσονται στη συζήτηση της ευρύτερης κατανόησης της ανάπτυξης. Έτσι, στην ταξινόμηση χρησιμοποιούνται δείκτες που αφορούν τόσο τη σφαίρα της οικονομίας (ΑΕΠ, ανεργία, ανισότητα) όσο και πεδία πέρα από αυτήν (εκπαίδευση, υποκειμενική ευημερία, ανθρώπινες δυνατότητες). Τα αποτελέσματα της μεθοδολογικής ανάλυσης υπογραμμίζουν την ανάγκη διεύρυνσης του εννοιολογικού περιεχομένου της ανάπτυξης σε περιφερειακό επίπεδο. Η συμβατική αποτύπωση της ανάπτυξης μέσω του δείκτη του ΑΕΠ προσφέρει μόνο ένα μέρος της ουσιαστικής αναπτυξιακής κατανόησης. Ο κόσμος που αρθρώνεται πέρα και έξω από την αμιγώς οικονομική προσήλωση προσφέρει συμπεράσματα που η τελευταία αδυνατεί να αναδείξει, δίνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο μια αλλοιωμένη αναπτυξιακή εικόνα. Η διατριβή παρουσιάζει μια σειρά από διαπιστώσεις που ενισχύουν την επιχειρηματολογία μετατόπισης του ενδιαφέροντος προς ευρύτερες αναπτυξιακές διαστάσεις, καταδεικνύοντας έντονες διαφοροποιήσεις ανάμεσα στην παραδοσιακή αναπτυξιακή οπτική του ΑΕΠ και στις σύγχρονες αναλύσεις (υποκειμενική ευημερία, προσέγγιση ανθρώπινων δυνατοτήτων), που θέτουν υπό αμφισβήτηση τα καθιερωμένα αναπτυξιακά πρότυπα. Τόσο στην Ελλάδα όσο και σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) το επίπεδο ανάπτυξης των περιοχών αλλάζει, σε ορισμένες περιπτώσεις δραματικά, ανάλογα με το εάν η κατάταξη πραγματοποιηθεί με βάση το ΑΕΠ/κεφαλή ή με βάση τους δείκτες υποκειμενικής ευημερίας και ανθρώπινων δυνατοτήτων, κυρίως με την έννοια ότι χάνεται η πρωτοκαθεδρία των ενδιάμεσων αστικών περιοχών και κυρίως των μητροπολιτικών(ής) περιοχών(ής). Η ανάπτυξη «πέρα από το ΑΕΠ» δεν θα πρέπει λοιπόν να αντιμετωπίζεται ανεξάρτητα από τις οικονομικές συνθήκες και ανάγκες των περιοχών αλλά σωρευτικά και συμπληρωματικά. Οι αναπτυξιακές πολιτικές θα πρέπει να χαρακτηρίζονται από μέριμνα τόσο για τη βελτίωση της ευρύτερης οικονομικής κατάστασης των περιοχών (π.χ. παραγωγή, ανισότητα, απασχόληση) όσο και για την ενδυνάμωση των επιπρόσθετων διαστάσεων που εντάσσονται στην πλευρά της προσέγγισης «πέρα από το ΑΕΠ».