bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
TÜRKİYE’DE ÖLÜMLE SONUÇLANAN İNTİHAR VAKALARININ SOSYODEMOGRAFİK DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ
Authors: Türkkan Tuğba , Yücel İbrahim
Published: April 2024

Bu çalışmada, 2002 ve 2022 yılları arasında Türkiye’de intihara bağlı olarak meydana gelen ölümler; yaş grubu, eğitim düzeyi ve medeni durum gibi sosyodemografik değişkenler açısından incelenmiştir. Çalışmada ayrıca intihar nedenleri ve yöntemlerine de yer verilmiştir. Çalışma kapsamında kullanılan veriler Türkiye İstatistik Kurumu’nun resmi internet sitesinde yer alan ve araştırma amaçlı kullanımına izin verilen veri tabanından elde edilmiştir. Çalışma kapsamında 2002 ve 2022 yılları arasında Türkiye’de intihara bağlı ölüm sayılarının yıllar içerisinde arttığı; 15 yaş altı ölümler hariç, tüm yaş gruplarında erkeklerin intihara bağlı ölüm oranlarının kadınlardan yüksek olduğu bulgusu tespit edilmiştir. Eğitim durumu açısından incelendiğinde, 2019 yılına kadar eğitim seviyesi ilkokul olan grubun intihar sonucu ölüm sayısının en yüksek olduğu, ancak 2019 yılından itibaren durumun değiştiği ve son dört yıldır eğitim düzeyi lise ve dengi seviyede bulunan bireylerin risk grubunda yer aldığı görülmüştür. Ayrıca, yaş ilerledikçe ölüm sayıları azalmakla birlikte, 75 yaş ve üstü grupta ölüm sayılarında bir artış olduğu belirlenmiştir. Medeni durum açısından incelendiğinde, evli bireylerin 2002-2022 yılları arasında tüm yıllarda en riskli grup olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte hastalık, aile içi uyuşmazlıklar ve maddi geçim zorluklarının en yaygın intihar nedenlerinden olduğu görülmüştür. İntihar oranları, nüfusun psikososyal refahının makro bir göstergesi ve intiharı önleme stratejilerinin etkinliğinin bir değerlendirme kriteridir. Bu çalışmanın bulguları intiharın özellikle gençler arasında, ölüm nedenleri içerisinde yer alan önemli bir unsur olduğuna işaret etmektedir. İntiharın sosyal belirleyicilerindeki değişen kalıpları inceleyen bu çalışmanın, intiharı önleme politikalarına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
KIYI UZUNLUĞUNUN DİĞER DENİZ GÜCÜ UNSURLARI İLE İLİŞKİSİ: KUZEY ATLANTİK ANLAŞMASI ÖRGÜTÜ (NATO) ÜLKELERİ ANALİZİ
Authors: Yenginar Altuğ
Published: April 2024

Bu çalışmada deniz gücü unsurları niteliğindeki kıyı uzunluğu ile savaş gemisi sayısı, ticari gemi sayısı, liman sayısı, su ürünleri ihracat gelirleri ve gemi inşa sektörü ihracat gelirleri arasında bir ilişki olup olmadığı araştırılmıştır. Bu çerçevede, denize kıyısı olan 26 adet NATO ülkesinin belirtilen deniz gücü unsurlarına yönelik verileri toplanmış ve Spearman korelasyonu ile analiz edilmiştir. Gerçekleştirilen analizde kıyı uzunluğu ile belirtilen diğer deniz gücü unsurları arasında çeşitli korelasyon skorlarında, pozitif yönde ve anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda coğrafi deniz gücü unsurları ile askeri ve ekonomik deniz gücü unsurlarının birbirleriyle ilişkili olduğu ve toplam deniz gücü kapasitesinin gelişimi için bu unsurların bir bütün olarak geliştirilmesi gerekliliği ortaya koyulmuştur.
TEZYİNÎ SANATLARDA MOTİF TASARIM SÜRECİNDE ÜSLUPLAŞTIRMA VE SOYUTLAMA: NAR ÖRNEĞİ
Authors: Kavas Afacan Selda
Published: April 2024

Motifler tarihsel süreç içerisinde türlü etkileşimlerle gelişim göstermiş, ait oldukları kültürlerin kimliğinin oluşumunu olumlu yönde etkilemişlerdir. Türklerin incelikli zevk, ahlâk ve üstün bir gayretle sentezleyerek temellendirdikleri sanat anlayışı etkileyici bir motif dilinin oluşumuna katkıda bulunmuştur. Sembolik bir dil yapısına sahip olan motifler, kaynakları, kullanılış şekilleri, tasarlama yöntem ve tekniklerine göre tasniflenerek bugünkü halini almıştır. Klasikleşmiş kurallarla sınırları çizilen tezyinî sanatlardaki tasarım süreci -motif tasarım süreci, desen tasarım süreci, kompozisyon tasarım süreci- her aşamanın kendi içinde sistematik bir eyleme dönüşmesini gerekli kılmıştır. İlgili konu kapsamında üsluplaştırma ve soyutlama pratikleri nar örneği ekseninde açıklanmış olup sürecin getirdiği gereklilikler örneklemin belirlenmesi-tanımlama, teorik veri toplama, görsel veri toplama, teknik kural ve yöntemlerin belirlenmesi, etüt çalışması, taslak şablon üzerinde uygulama: üsluplaştırma ve soyutlama pratiği ve tasarım sürecinin sonlandırılması alt başlıkları çerçevesinde sınırlandırılmıştır. Söz konusu motif tasarım süreci analitik gözlem ve biçimsel taklit esasına dayandırılarak sistematik kurallar bütünü içerisinde değerlendirilmiştir.
BİTLİSLİ HALK ŞAİRİ DEMİRCİ NAİM VE ŞİİRLERİ ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER
Authors: Kardaş Canser
Published: April 2024

Tarihin farklı dönemlerinde çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapan Bitlis, belli düzeyde yazılı kültürün hâkim olduğu bir mekân olmuştur. Şehir yüzyıllarca önemini koruyarak farklı medeniyetlere ev sahipliği yapmıştır. Bu açıdan bakıldığında Bitlis’te çok sayıda şair, tarihçi, devlet adamı ve edebiyatçı yetişmiştir. Şehrin önemli ailelerinden Şerefhanoğullarına mensup olan Mahmut Naim Şerefhanoğlu 1913 yılında Bitlis’te doğmuştur. Demirci Naim adıyla tanınan halk şairi şehrin 20. yüzyılın önemli şairleri arasında yer almaktadır. 15 Nisan 1971 yılında memleketi Bitlis’te vefat eden şairin şiirlerinin bir kısmını oğlu Servet Şerefhanoğlu “Şair Demirci Naim’den Kıvılcımlar” adıyla yayınlamıştır. Çalışmada, şairin hayatı ve edebî kişiliği şiirlerinden örneklerle hem şekil hem de muhteva açısından incelenmiştir. Şair hem aruz hem de hece ölçüsüyle şiirler yazmıştır. Ancak çalışmamızda sadece hece ölçüsüyle yazdığı şiirler dikkate alınmış ve çeşitli değerlendirilmeler yapılmıştır. Âşıklık gelenekleri açısından Demirci Naim’in sahip olduğu özellikler incelendiğinde onun halk şairi olarak kabul edilmesinin gerektiği kanaatine varılmıştır.
Kant'ın Estetik Anlayışı ve Bunun Edebi Eleştiriciliğe Etkisi
Authors: Güler Aydın
Published: April 2024

Immanuel Kant, 18 ve 19. yüzyıllarda yaşamış, önemli bir filozoftur. Sokrates, Platon, Aristoteles’in Antik Yunan felsefesinde ne kadar önemliyse Kant da Hegel ve Hume gibi isimlerle birlikte Yakın Çağ’da aynı öneme sahiptir. Kant, eleştirel düşünce yöntemi ile felsefede yeni bir anlayışa imza atmıştır. Yazdığı Saf Aklın Eleştirisi, Pratik Aklın Eleştirisi ve Yargı Gücünün Eleştirisi bu eleştirel felsefenin en değerli eserlerini teşkil etmektedir. Kant’ın üçüncü eleştirel eseri olan Yargı Gücünün Eleştirisi, beğeni yargısı ve estetik ile ilgili görüşlerini içermektedir. Baumgarten ile başlayan estetiği farklı bir zemine oturtma düşüncesi, Kant ile meşru bir zemine kavuşmuştur. Kant’ın estetik özerklik, amaçsız amaçlılık kavramları edebî eleştiriciliği doğrudan etkilemiştir. Nitekim bu kavramlar özellikle metin merkezli eleştiri anlayışlardan Yeni Eleştiricilik (Anglo Amerikan Eleştiri), Rus Biçimciliği ve Çek Yapısalcılığı ekollerinin felsefî temellerini oluşturmaktadır. Bu yüzden bu çalışmada da öncelikle Kant’ın beğeni yargı ve estetiğe dair görüşleri ele alınarak iyi, güzel ve hoş kavramlarına ışık tutulmuş, güzelin mahiyeti üzerinde durularak onun özelliklerine değinilmiştir. Kant’ın özellikle vurguladığı estetik özerklik ve amaçsız amaçlılık anlayışları irdelendikten sonra da Kant’ın görüşlerinin etkilediği Yeni Eleştiricilik (Anglo Amerikan Eleştiri), Rus Biçimciliği ve Çek Yapısalcılığı ekolleri tanıtılarak Kant’ın kendilerini ne yönde etkilediği tartışılmıştır.
An Analysis on the Idioms in the TV Series Pera Palas’ta Gece Yarısı and Their Translations in its English Dubbed Version Through the Lenses of Teresa Tomaszkiewicz and Nida & Taber
Authors: Akat Bülent , Kümbül Tuba
Published: April 2024

This study is mainly concerned with the analysis of culture-specific items, particularly those lying within the domain of language. Within this context, idioms selected from the Turkish spoken track of the TV series Pera Palas’ta Gece Yarısı have been compared with their translations in the English dubbing of the TV series. In this article, Jan Pedersen’s terminology has been adopted. Pedersen refers to culture-specific items as "Culture-bound References" and analyzes them in two categories: (1) Extralinguistic Culture-bound References (ECRs); and (2) Intralinguistic Culture-bound References (ICRs). As there are only a few examples of ECRs in the soundtrack of the TV series, the main focus of this study has been the analysis of the idioms (a subcategory of ICRs) in the original film, along with their translations. The idioms under analysis have been evaluated on the basis of the taxonomy of subtitling strategies for rendering cultural items formulated by Teresa Tomaszkiewicz, which has been, with good reason, adapted to dubbing translations. The analysis has shown that, when rendering the idioms in the English dubbing of the TV series, the translator has mostly relied on the strategies of generalization and equivalence. Furthermore, the conclusions drawn from this study point to a marked correspondence between Tomaszkiewicz's strategies of generalization and equivalence on the one hand, and two of the adjustments described by Nida and Taber: from idioms to non-idioms and from idioms to idioms, on the other.
Halit Ziya Uşaklıgil’in “Küçük Fıkralar” Eserinde Melankoli ve Marazilik
Authors: Şahin Emir Ali
Published: April 2024

Halit Ziya Uşaklıgil, Servet-i Fünûn edebiyatının nasirleri içinde adı en başta gelen edibidir. Arapça ve Farsça gibi Şark dillerini; Fransızca gibi Batı dillerini iyi derecede bilen Halit Ziya, edebî çalışmalarına Fransızcadan yaptığı tercümelerle başlar. Yazarın edebiyat ve edebiyat nazariyesi hakkında yazdığı telif ve tercüme makaleler hem nitelik hem nicelik olarak şayan-ı dikkattir. Ayrıca yazarın monografi, biyografi, nazariye, tenkit tarzında yaptığı tercümeler, ona Batı edebiyatını asıl kaynaklarında öğrenme ve bilhassa bunları vücuda getirdiği müstakil eserlerinde numuneleştirme imkânı vermiştir. Roman, uzun ve kısa hikâye, mensur şiir, anı, deneme, sohbet, makale, seyahat ve ilmî kitaplar gibi birçok türde edebî ve ilmî eser kaleme alan ve çok yönlü bir sanatçı olan Uşaklıgil, Batılı tarzda ilk Türk romancısı olarak kabul görmüş, sekizi tamamlanmış ve biri yarım kalmış (Bir İzdivacın Tarih-i Muaşakası) ile dokuz roman kaleme almıştır. Uzun ve kısa yirmiden fazla hikâye kitabındaki hikâyelerden müteşekkil toplam 163 hikâye kaleme alan Uşaklıgil’in nicelik bakımından en fazla eser verdiği edebî tür hikâyedir. Romanlarında iç mekân ve yüksek zümre hayatına yer veren Halit Ziya, hikâyelerinde muhtelif muhitler, gözlem, yaşanmış olay ve reel kişilere yer verir. Hikâyelerindeki ulaştığı çok yönlü zenginlik, Uşaklıgil’e iyi tanıdığı Batılı hikâyecilerin eserlerinin başarılı örneklerini Türk edebiyatında gösterme fırsatı verir. Onun hikâyelerine sosyal muhitle beraber giren en dikkat çekici cihetse zamanın yaşanmışlığıyla beraber her hâli dram yüklü Türk halkının hayatıdır. Bitmeyen savaşlar ve siyasi istikrarsızlığın getirdiği her türlü menfî şartların pençesinde kıvranan toplumun aynada görünürlüğünü güçlü müşahede kabiliyetiyle eserlerinde yansıtan yazarın kişileri, hayatın bir tezahürü mahiyetindedir; bedbin, biçare, melankolik ve marazî… Bu çalışmada, çalışmanın sınırlılıkları dikkate alınarak Uşaklıgil’in Küçük Fıkralar adlı 3 cilt ve 13 hikâye örneğinden hareketle kişilerin melankolik ve marazî yönleri tipoloji usulünce incelenmeye çalışılacaktır.
Nedim Gürsel'in Şeytan, Melek ve Komünist'ini Bir Siyasal Roman Olarak Okumak
Authors: Turğut Haluk , Tilbe Ali
Published: April 2024

Bu çalışmada, Nedim Gürsel’in Şeytan, Melek ve Komünist adlı romanı siyasal roman kuramı çerçevesinde incelenecektir. Siyasal roman, siyasi bir düşünce üretme ve bunu okura benimsetme gibi ereği olmayan, bunun yerine tarihsel bir dönemin siyasi olay ve kişilerden devinimle egemen olan siyasi bakış açılarını sanatsal bir kaygıyla sorunsallaştıran bir tür olarak tanımlanır. Bu bağlamda Gürsel’in romanı, bir yandan bütünüyle siyasal bir uzam olan Berlin Duvarı özelinde dönemin iki kutuplu dünyasını, öte yandan da şair Nazım Hikmet’in kişiliğinde o dönem Türkiye’sinin siyasal olaylarını anlatısının odağına yerleştirir. Şair Nazım Hikmet’in yaşamöyküsünü yazmak isteyen bir yazarın İstanbul’dan Berlin’e gelmesiyle başlayan olay örgüsü, yazarın geçmişteki Berlin serüvenleriyle ilerlerken adının Ali Albayrak olduğunu öğrendiğimiz eski bir komünistin yazara verdiği bazı belgelerle yapıt siyasal bir içeriğe bürünür. Söz konusu bu eski komünistin kendi geçmişiyle yüzleşmesi ve hesaplaşması olarak görebileceğimiz edimleri, okura Türkiye’de yapılan darbeye ve bir dönemin düşülkesi olan komünizme içerden bakma olanağı sunar. Yazar yeri geldikçe adı geçen olay ve kavramları eleştirmekten geri durmaz. Romandaki yapı, olay örgüsü, kişiler ve uzamlar, yukarıda kısaca tanımını yapmaya çalıştığımız siyasal roman kavramı çerçevesinde işlevselleştiğinden, yapıtı tür olarak siyasal roman ulamında değerlendirmemize olanak tanır. Bu doğrultuda yapıt, yapısal ögelerden olay örgüsü gibi içeriğe ilişkin tüm düzlemlerde siyasal roman kuramı çerçevesinde irdelenecek ve tartışılacaktır.
Tarihî Türk Lehçelerinde (8-15. yy.) Ok ve Okçuluk ile İlgili Kavramlar Üzerine Bir İnceleme
Authors: Saz Muzaffer
Published: April 2024

Türk dilinin ve kültürünün yüzyıllardır süregelen yolculuğu boyunca Türklerin gerek sosyal ve kültürel yaşamlarında gerekse askerî ve siyasî alanlarında önemli bir yeri olan ok ve okçuluk ile ilgili zengin bir söz varlığı birikimi meydana gelmiştir. Bu alanda her ayrıntıya önem verilmiş, her nesne ve eylem için yeni bir terim türetilmiştir. Türkler için bu denli önemli olan ok onların dillerine yansımış, ok ve okçulukla ilgili terimler Orhon Yazıtları’ndan beri Türk dilinin her döneminde eserlerde yer almıştır. Bu çalışmada ok ve okçuluk ile ilgili söz varlığının Türk dilinin tarihî dönemlerine (Orhon Türkçesi, Eski Uygur Türkçesi, Karahanlı Türkçesi, Harezm Türkçesi ve Kıpçak Türkçesi) ait olan eserlere nasıl yansıdığı incelenmiş, tespit edilen 238 terimin eserlerde nerede geçtiği metin parçaları ile tanıklandırılmaya çalışılmış, verilen bu örneklerin sayfa/varak numaraları belirtilmiştir. Bunların yanı sıra tarihî metinlerden elde edilen bu terimler konularına göre “ok ile ilgili genel terimler, ok türleri, okun bölümleri ile ilgili terimler, yay ile ilgili genel terimler, yay türleri, yayın bölümleri ile ilgili terimler, ok ve yay yapımında kullanılan maddeler, okçuluk ile ilgili meslek adları, ok ve yay mahfazaları için kullanılan terimler, okçuluk ile ilgili teknik terimler, ok atma hatalarından dolayı elde oluşan zedelenmeler, ve okçuluk ile ilgili fiiller” başlıkları altında sınıflandırılmaya tabi tutulmuş ve Türkçe kökenli olmayan terimlerin kökeni belirtirmiş, aldıkları ekler gösterilmiştir.
Türkçede Büyütme Kategorisi
Authors: Hirik Erkan , Gül Hamiye
Published: April 2024

Dilin anlama yönelik işlevini yerine getiren dizgesel sistemdeki tüm üyeler çeşitli birleşimlerle kullanılabilmektedir. Bu üyeler çeşitli birleşimlerle karmaşık örüntüler oluşturabilmektedir. İşlevlerinden biri de somut ve soyutu tasvir etmek olan dil, bu kavramların niteliklerini de anlaşılır hâle getirmeye çalışır. Somut kavramlar renk, boyut, sıcaklık, ağırlık vb. birçok özelliği bakımından yüzey yapıda ifade edilir. Benzer şekilde soyut kavramlar da konuşurun duygu ya da düşünce dünyasında bıraktığı izlenim, his ve duygular gibi niteliksel hususlar da yine dilin ögeleri ile ifade edilir. Dilin farklı dilbilgisel sınıfları gerek somut gerek soyut nesnel ve öznel her türlü nitelemeyi yapmak işlevini üstlenmektedir. Nitelemenin yapıldığı anlamsal sınıflardan biri de büyütmedir.
Büyütme dünya dillerinde bir kategori olarak ele alınmıştır. Diller farklı mekanizmalar ile bu anlamsal alanı içerisinde barındırmaktadır. Bazı diller büyütmeye has işaretleyicilere sahipken bazı diller ise mevcut işaretleyicilerini bu bağlamda çok işlevli hâle getirmektedir. Türkçe de kendi dilbilgisel sınıflarını çok işlevlilik vasıtasıyla büyütme ifade etmek için kullanmaktadır.
Niteliksel ya da niceliksel artış ifade eden her türlü yapı dil bağlamında büyütmenin göstereni olarak ele alınabilir. Fonetik, morfolojik, leksik, morfo-leksik, morfo-semantik ya da sentaktik yapılar büyütme kategorisinin karmaşık örüntüsünün yapısal sınırlarını oluşturmaktadır. Bu çalışmada Türkçede büyütme kavramının dil boyutunda ortaya çıkışının nasıl olduğu, hangi dilsel enstrümanlarla işaretlendiği, büyütmenin kategorik olarak nasıl değerlendirilmesi gerektiği ve alt sınıfları ele alınmıştır.
Olay Kavramsallaştırma ve Türkçe Fiiller
Authors: Çiğil Abdullah
Published: April 2024

İnsan zihni, yapısı itibarıyla karmaşık olarak gördüğü varlık, olay ve durumları düzene koyma, sınıflandırma veya sıralamaya yatkındır. Dış dünyadaki olaylar, sürekli bir akış hâlinde gerçekleştiği için bir olayın bütün aşamalarıyla dil tarafından kodlanması oldukça zordur. Bu sebeple konuşur, olayın hangi aşamasına vurgu yapacaksa o aşamayla ilgili kodlama yapmakta, olayın diğer aşamaları genellikle zihinde tamamlanmakta veya söylem başka bir cümle, yan cümle, deyim vb. ifadeler yardımıyla tamamlanmaktadır. Konuşurun olay hakkındaki bilgisi, olayı detaylı veya yüzeysel anlatma isteği de olayın ne tür fiil/fiiller veya cümle/yan cümleler tarafından kodlanacağını belirleyebilir. Konuşma öncesinde zihinde belirli olay şemaları oluşturulur ve bu olayların pek çoğu fiiller yoluyla kavramsallaştırılır. İletilmek istenen mesajın türüne göre kavramsallaştırılmış olan olay; tek fiil, çoklu fiil veya deyimle yüzey yapıya çıkarılarak dilsel ifadeye dönüşür. Aynı fiziksel olay, kavramsallaştırılma şekli bakımından diller arasında yapısal, söz dizimsel ve anlam bilimsel farklılıklar gösterir. Ayrıca konuşurların dünya algısı ve dillerin bazı olaylara kültürel özellikler yükleyebilmektedir. Böylece dillere özgü kavramsal olaylar ortaya çıkmaktadır. Dile özgü kavramsal olaylar, dile özgü farklı fiil yapılarının da ortaya çıkmasına (seri fiil yapıları gibi) yol açmıştır. Kültürel özellikler ve dünya algısı, kavramsal olay bildiren fiillerin tıpkı deyimler gibi başka bir dile bire bir çevirisini bazı durumlarda zorlaştırmaktadır. Bu yazıda Türkçedeki bazı fiiller, olay kavramsallaştırma özellikleri bakımından incelenecek, kavramsal olay kodlayan fiiller; tek fiil, birden fazla fiil ve deyimler şeklinde sınıflandırılacaktır. Ayrıca olay-fiil ilişkisi ve olayların fiiller tarafından hangi düzeyde temsil edildiği hakkında genel bir çerçeve çizilecektir.
Haber Çevirisinde Makine Çevirisi Araçlarının Kullanımına Yönelik Bir İnceleme: Google Translate ve DeepL Örneği
Authors: Özcan Dost Betül
Published: April 2024

Öz
Küreselleşme hayatın her alanında kendini hissettirirken dünyada olup bitenlerden haberdar olma isteği ve ihtiyacı da giderek daha önemli hale gelmektedir. Dolayısıyla çeviriye duyulan ihtiyaç da bu istek ve ihtiyacın bir sonucu olarak artmaktadır. Teknoloji ise haberlerin yayılmasına her zamankinden daha fazla yardımcı olmaya başlamıştır. Teknolojik gelişmeler sayesinde insanlar dünyanın dört bir yanından haberlere ulaşabilmektedir. Bu gelişmeler de çeviriye olan ihtiyacı beraberinde getirmektedir. Son zamanlarda sıklıkla kullanılan makine çevirisi araçları ise çeviri ihtiyacını ortadan kaldırmamakta, ancak dünyanın dört bir yanındaki haberlerin çevirilerine ulaşmayı kolaylaştırmaktadır. Haber çevirisine duyulan ihtiyaç ve teknolojinin bunu sağlamadaki rolü nedeniyle konu ile ilgili çalışmalar önem kazanmıştır. Bu noktadan hareketle, bu çalışmanın amacı İspanyol El País gazetesinde yer alan haber başlıklarının Google Translate ve DeepL makine çevirisi araçları kullanılarak yapılan çevirilerini karşılaştırmalı olarak incelemektir. Bu çalışma kapsamında, 6 Şubat 2023 tarihinde Türkiye'de meydana gelen depremler ile ilgili El País gazetesinde yer alan 90 haber başlığı seçilmiştir. Söz konusu başlıklar Google Translate ve DeepL makine çevirisi araçları ile çevrilmiş ve kaynak metinle karşılaştırıldığında kayıplar tespit edilmiştir. Her iki çeviri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Elde edilen veriler çevirilerde karşılaşılan kayıpların ortak sebeplerinin dilbilgisi hatası, eksik çeviri, eklemeler, sözcük seçimi hatası, anlamın yanlış aktarılması/aktarılamaması, erek dile uygun olmayan sözcük/ifade kullanımı, erek dilde anlam taşımayan sözcük/ifade kullanımı, erek dilde yanlış anlaşılmaya yol açabilecek sözcük/ifade kullanımı, kısaltmaların anlamlı şekilde çevrilememesi ve vurgu eksikliği olduğunu göstermiştir. Diğer yandan, yalnızca Google Translate çeviri aracı tarafından yapılan çeviride özel isimlerin çevirisi konusunda kayıp yaşandığı tespit edilmiştir.
Anahtar sözcükler: çeviride kayıp, haber çevirisi, makine çevirisi, Google Translate, DeepL
Fransızca Ders Kitaplarının Kültürel Aktarım Öğeleri Açısından İncelenmesi: Nouveau Bien Sûr! A1.1 ve Amical A1 Örneği
Authors: Soylu Baştuğ Dilek , Çavdar Emine
Published: April 2024

Bu çalışmanın temel amacı, Fransızca öğretimine/öğrenimine yönelik Millî Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanmış ulusal bir ders kitabı olan A1.1 düzeyi Nouveau Bien Sûr! ve Fransız yayınevi tarafından hazırlanmış uluslararası kitap niteliği olan ders kitabı Amical A1’i kültürel öğeleri açısından karşılaştırmalı olarak incelemektir. Bu çalışmada Cortazzi ve Jin’in (1999) sınıflandırmasına göre kültürel öğeler; kaynak, hedef ve uluslararası kültür olarak üç grupta incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden durum çalışması ve veri analizi yaklaşımlarından betimsel analiz kullanılmıştır. Nouveau Bien Sûr! A1.1 ve Amical A1 ders kitaplarında kültürel unsurlar Cortazzi ve Jin’in sınıflandırmasına göre incelenirken kitaplarda yer alan metinler ve resimler ele alınmıştır. İncelenen ders kitaplarının kaynak, hedef ve uluslararası kültüre ait unsurların hepsini kapsadığı, ancak Millî Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan ders kitabı Nouveau Bien Sûr! A1.1’de kaynak kültür öğelerinin fazla olduğu ve Fransız yayınevi ders kitabı Amical A1’de ise hedef kültüre daha fazla yer verildiği sonucuna varılmıştır. Çalışmadan elde edilen veriler neticesinde; karşılaştırmalı olarak incelenen her iki ders kitabı da öğrencilere kültürel farkındalık kazandırma amacıyla yazıldığı görülmüştür. Yabancı dil eğitiminde bir tamamlayıcı beceri olarak dil öğrenme sürecinin önemli bileşeni olan kültürün ders kitapları ve etkinlikler hazırlanırken kaynak kültür, hedef kültür ve uluslararası kültür öğelerine aynı oranda yer verilmesi gerektiği düşünülmektedir. Dil ve kültür birbirinden ayrı düşünülemez. Dil öğrenme süreci aynı zamanda hedef dilin dilsel, dilbilgisel, sosyal, kültürel, toplum dilbilimsel kodlarını yakından tanımayı da gerekli kılar.
Tahir ile Zühre Hikâyesinin Göstergebilimsel Çözümlemesi
Authors: Şahin Fatma Zehra
Published: April 2024

Edebi metin incelemelerinin amaçlarından biri metnin taşıdığı anlamları ortaya çıkarmaktır. Anlamlı bir bütün olarak ele alınıp incelenen metinler, sadece yazılı kültür ürünü değil aynı zamanda sözlü kültür ürünleridir. Bu ürünlerden halk anlatıları üretildiği ve icra edildiği bağlamların etkisiyle pek çok anlam katmanı barındırır. Metnin anlamsal yapısının şekillenmesinde anlatı kahramanlarının rolleri de etkilidir. Sıradan olayları anlatıya dönüştüren kahraman edimleri, metnin farklı anlamsal tabakalar halinde oluşmasına katkı sağlar. Bu bakımdan olay örgüsünü oluşturan anlatı kahramanlarının eylemlerinin çözümlenmesinin metnin anlamsal yapısının ortaya çıkarılmasında önemli bir eşik olduğu söylenebilir. Anlatı kahramanlarının edimlerinin yanında metnin yaratıldığı ve icra edildiği zaman ve mekân tasarımları, anlatıcı tipi ve dinleyici kitlesi de metinlerin anlamsal yapılanmasını etkiler. Dolayısıyla anlatıdaki anlam metinsel, kültürel ve sosyal bağlamda oluşur. Bu bağlamda göstergebilimsel yöntem, metindeki anlama ilişkin üretim sürecini ortaya koymayı amaçlar. Tahir ile Zühre hikâyesi de farklı bağlamsal yapılarda oluşmuş anlamsal bir yapıya sahiptir ve göstergebilimsel çözümleme yöntemiyle metindeki anlamın nasıl üretildiği ortaya çıkarılabilir. Bu sebeple çalışmada, “Tahir ile Zühre” hikâyesi göstergebilimsel çözümleme yöntemiyle ele alınmıştır. Yöntem belirlenirken Greimas’ın göstergebilimsel bakış açısı dikkate alınmıştır. Bu doğrultuda anlatının öncelikle kişi, uzam ve zaman ögelerinin belirlendiği söylem çözümlemesi, eyleyenlerin rollerinin ve anlatı izlencesinin irdelendiği anlatı çözümlemesi, söylem-anlatı düzeylerindeki verilerden hareketle mantıksal-anlamsal yapı çözümlemesi yapılmış ve böylece anlatının üretiliş biçimi ortaya çıkmıştır. Çözümlemenin sonucunda Tahir ile Zühre hikâyesinin sıradan bir aşk öyküsü olmadığı, aksine Türklerin kültürel belleğinin aktarıldığı önemli kaynaklardan biri olduğu görülmüştür.
Metinlerarası İlişkiler Bağlamında Halid Ziya'nın Bir Acı Hikâye Eseri ile Selim İleri'nin Kırık Deniz Kabukları Romanının Karşılaştırılması
Authors: Babacan Mahmut , Yumuş Seval
Published: April 2024

Halit Ziya Uşaklıgil’in Bir Acı Hikâye adlı eseri ile Selim İleri’nin Kırık Deniz Kabukları araştırmamızın temel eserleridir. Bu iki eser arasında “alıntı” ve “gönderge” boyutundaki ilişkiler tespit edilmeye çalışıldığı için nitel araştırma desenlerinden doküman analizi modeli kullanılmıştır.
Bu araştırmada Halit Ziya'nın intihar ederek ölen oğlu Halil Vedad’a dair anılarını anlattığı Bir Acı Hikâye ile Selim İleri’nin Kırık Deniz Kabukları adlı romanı arasında metinlerarasılık ilişkisi olduğu düşünülmüş ve bu iki eser metinlerarasılık ilişkisi bağlamında değerlendirilmiştir.
Selim İleri, Kırık Deniz Kabukları romanında birden fazla romanla metinlerarasılık ilişkisi kurar. Bunu, romanın henüz ilk sayfalarında yer alan şu satırlardan anlamak mümkündür:
“Bazan kopuk kopuk sahneler, dekoru, kişileri, sözleriyle ışık çakımında belirir, sonra yiterdi. Sonra tekrar belirirdi. Bu sahnelerin hangi romandan çıkıp geldiğini, hangi kitapta, hangi sayfada geçtiğini, belleğime ne zaman işlendiklerini kestiremiyordum. Bu sahnelerin gerçekten yazılıp yazılmadığını, yazılmamışsa sahneleri nasıl olup da uydurduğumu bilemezdim.” (Uşaklıgil 1991, s. 7)
Selim İleri, Kırık Deniz Kabukları’nı yazarken Uşaklıgil’in eserleri arasında özellikle Bir Acı Hikâye’den yararlanmıştır. Kırık Deniz Kabukları âdeta Bir Acı Hikâye’nin romanlaştırılarak yeniden yazılmıştır. Romanın ilk bölümlerinde Halil Vedad’ın hayat hikâyesinden doğrudan bahsedilmez. İlk bölümlerde Halil Vedad, metinlerarasılık ilişkisi kurulan roman kahramanlarından biri gibidir.
Metinlerarasılık ilişkisi açısından bakıldığında iki eser arasında gönderge ve alıntı düzeyindeki ilişkinin oldukça yoğun olduğu görülür. Selim İleri eserinde, Halid Ziya’nın eserine gönderme yapmakla kalmamış; Kırık Deniz Kabukları’nı çerçeve eser olarak düşünmüş, hatta temellendirmiştir. Selim İleri eserinde ayrıca Halil Vedad’ın hayat hikâyesini yer yer kurgulayarak onu zihninde bir roman kahramanı haline dönüştürmeye çalışmış, bunu yaparken de metinlerarasılık ilişkilerinden bilinçli olarak yararlanmıştır.
Türk Halk İnanış ve Uygulamalarında Yılanın İşlevine Mitolojik Bir Bakış
Authors: Demir Turan
Published: April 2024

İnsanoğlu tarih boyunca ihtiyaçları doğrultusunda hayvanlarla bir arada yaşamış ve onları maddi ihtiyaçlarının yanı sıra çeşitli özelliklerinden dolayı manevi ihtiyaçlarının karşılanmasında da kullanmıştır. Bazı hayvanların yaratılışı gereği güç ve kendini savunma becerisi insanoğlunun dikkatini çekmiştir. Bu dikkat sonucu ilk ve dini kaynaklarda bazı hayvanlara çeşitli vasıflar yüklenmiştir. Yaşam alanının çeşitliği, ölümcül zehri, gizemli yapısından dolayı yılana birçok kültürde büyük bir önem atfedilmiştir. Günümüzde ölümün ve yaşamın ince çizgisini bedeninde toplayan yılan, sağlığın evrensel bir simgesidir. Yılan birçok kültürde insana sağladığı yarar ve zarar karmaşasından dolayı bilinçte sürekli anlam kaymasına uğramıştır. Semavi dinlerde şeytani bir varlık iken ilk kaynaklarda ata, kral veya koruyucu bir ruh olarak karşımıza çıkar. Yılan, zamansal ve mekânsal olarak bir zıtlık içinde yaşamını sürdürür. Kendi bünyesindeki zıtlık insan algısında da bir zıtlık oluşmasına sebep olmuştur. Türk kültüründe de yılan ilk ve dini kaynaklarda bir anlam zıtlığı içinde kendine yer bulmuştur. Bu çalışmada Türk kültüründe yılanın işlevlerini tespit etmek için mitik kökteki işlevleri ile halk inanış ve uygulamalarındaki işlevleri karşılaştırılmıştır. İşlevsel bağlamda yılanın Türk kültüründeki yeri ve önemi araştırılarak Türk düşünce sistemindeki anlam karışıklığı giderilmeye çalışılacaktır.
“Bir Yalan Yer midir veya Mevcûd”: Modern Türk Şiirinde Metaverse
Authors: Tunç Gökhan
Published: April 2024

Tamamlanmamış bir olgu olarak kabul edilen metaverse kavramı, insanların avatarlar aracılığıyla var oldukları bir sanal dünyaya işaret eder. Kavram, çeşitli tarihsel evrelerden geçtikten sonra bilhassa teknolojik gelişmeler ve Covid-19 pandemisinin etkisiyle daha fazla gündeme gelmiş, Mark Zuckerberg’in açıklamalarıyla da etki alanını genişletmiştir. Bazı uzmanlara göre metaverse; VR (Sanal Gerçeklik), AR (Artırılmış Gerçeklik) ve hissedilebilir teknolojilerin gelişmesiyle kullanıcıları hem görsel hem de fiziksel anlamda sanal bir dünyaya sokmayı başarmıştır. Bununla birlikte söz konusu kavram, güzel sanatlardan eğitime, eğlence sektöründen ekonomiye kadar birçok alanda etkili olmaya başlamıştır. Bu çalışmada modern Türk şiiri merkezinde metaverse’ün şiir türüne etkisi tartışılmıştır. İfade edilen çerçevede ilk olarak metaverse’e yönelik eleştiriler ve onun şiir türü üzerinde olası olumsuz etkileri incelenmiştir. İkinci olarak modern Türk şiirinin metaverse evreninde nasıl bir yer edindiği ve bu sanal dünyanın modern Türk şiirine sunduğu olanaklar üzerine odaklanılmıştır.
Orhun Türkçesi ile Mu’înüʼl-Mürîd’in Dili Arasında Mukayeseli Bir Gramer İncelemesi
Authors: Üstün Mehmet Cihat
Published: April 2024

Harezm bölgesi, Oğuz ve Kıpçak boyları ile bazı göçebe Türk ailelerinin bölgeye göç etmesiyle 11 ve 12. yüzyıllarda Türklerin yerleşim yeri haline gelmiş, bu göçler neticesinde bölge Türkleşmiştir. Farklı Türk boylarının Harezm bölgesinde bir araya gelmesiyle yeni bir yazı dili ortaya çıkmıştır. Harezm Türkçesi olarak adlandırılan bu yazı dili sadece Karahanlı Türkçesinin klasik bir devamı olmakla kalmayıp aynı zamanda Oğuz ve Kıpçak Türkçesinin dil özelliklerini de içermektedir. Bu niteliğinden ötürü Harezm Türkçesi müşterek Orta Asya edebi dili olarak adlandırılmaktadır.
Harezm bölgesinde bu edebi dil ile çok sayıda eser kaleme alınmıştır. Bunlardan birisi de İslami konuları içeren Mu’înü’l-Mürîd’dir. Harezm Türkçesinin teşekkülünde önemli rol oynayan Doğu, Batı ve Kuzey Türk lehçelerinin izlerini Mu’înü’l-Mürîd’de tespit etmek mümkündür. Bunu ortaya koymak için bu çalışmada Orhun Türkçesinin sesbilgisi, biçim bilgisi ve söz varlığı unsurları Eski Türk Yazıtlarından yaklaşık altı yüz yıl sonra yazılan Mu’inü’l-Mürid ile mukayese edilmiştir. Böylece, Türk dilinin gelişim seyri ile Türk dilinin kökleri arasındaki bağlantı örneklerle ortaya konulmuştur.
EXAMINATION OF THE OPINIONS OF PHYSICAL EDUCATION TEACHERS ON THE PEDAGOGICAL FORMATION PROGRAM
Authors: YIKILMAZ Gözde , YIKILMAZ Mehmet
Published: April 2024

Eğitim sürecinin en önemli öğelerinden birisinin öğretmen ve öğrenci olduğu bilinmektedir. Öğretmen adaylarının mesleğe atanmadan önceki almış olduğu eğitimin mesleğe başlamasıyla birlikle büyük etki ettiği görülmektedir. Bu çalışmanın
amacı beden eğitimi öğretmeni adaylarının pedagojik formasyon programına ilişkin görüşlerinin incelenmesidir. Araştırmanın çalışma grubunda Kars Sarıkamış Üniversitesinde bünyesinde pedagojik formasyon almakta olan 20 beden eğitimi
öğretmeni adayı ile ve gönüllülük esasına uygun olarak yüz yüze görüşme tekniği kullanılmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden olan mülakat yöntemi kullanılarak, elde edilen veriler, içerik analizi yöntemi ile çözümlenmiştir.
Araştırma sonucunda beden eğitimi öğretmeni adayları, verimli ve faydalı bir program olduğunu ve öğretmenlik mesleği açısından yararlı bir program olarak gördüklerini belirtirken, teknoloji kullanımı konusunda yarar sağladı yönünde
görüş bildirmişlerdir. Araştırmaya katılan beden eğitimi öğretmeni adayları; programın zor ve yoğun olması, sınıfların kalabalık olması, sürekli ödev verilmesi, hocalarla iletişim eksikliği, barınma ve ulaşım konusunda sorun yaşadıklarını
ifade etmişlerdir. Bunun yanında araştırma grubu derslerde genel olarak teoriye yer verildiğinden dolayı sıkıldıklarını, bu sebeple uygulamaya daha çok yer verilmesi gerektiği yönünde görüş belirtmişlerdir. Ayrıca araştırma grubunun;
programın iyi planlanması, öğretim sürecinin daha etkili hale getirilmesi, derslere önem verilmesi ve iletişim eksikliğinin giderilmesi şeklinde öneride bulundukları sonucuna ulaşılmıştır.
Biological invasions: distribution and regulation
Authors: Lipinskaya T. , Zheleznova T. , Semenchenko V.
Published: April 2024

The article deals with the global problem of biological invasions and specifically invasive alien species in the fauna of Belarus. The legislation and global reports on invasive alien species, international and national projects that have been conducted and are currently being carried out by the National Academy of Sciences of Belarus in this field are being considered. The issues of the importance of development of a national strategy for invasive alien species are discussed.
INFLUENCE OF FIBROBLAST GROWTH FACTOR-2 ON THE ACTIVATION OF MOUSE HIPPOCAMPAL MICROGLIA IN A LIPOPOLYSACCHARIDE-INDUCED NEUROINFLAMMATION MODEL IN VITRO
Authors: Shults M.R. , Shults A.S. , Tuchina O.P.
Published: April 2024

Introduction. Activation of the pro-inflammatory phenotype of microglia may be one of the causes of chronic neuroinflammation and, as a result, can lead to pathological conditions of the brain. The use of neurotrophic factors, such as FGF2, may become one of the promising methods for correcting neurodegenerative diseases, but the question of the influence of this factor on microglia activation is still open. The purpose of this work was to study the effect of FGF2 on the activation of mouse hippocampal microglia in an in vitro model of neuroinflammation induced by lipopolysaccharide. Material and methods. The study was carried out on a culture of primary mixed glial cells of the mouse hippocampus. To quantify, area, and morphological changes in microglial cells in response to the effects of LPS and FGF2, immunocytochemical analysis was performed for markers of astrocytes (GFAP) and microglia (Iba-1). Analysis of the expression level of IL-1β, IL-6, IL-10, TNF-α was carried out by quantitative PCR. Results. In response to LPS exposure, there was an increase in the percentage of Iba-1+ cells, their surface area, changes in morphological characteristics, together with an increase in the level of expression of pro-inflammatory cytokines IL-1β, IL-6, TNF-α and anti-inflammatory cytokine IL-10 both within 6, so 12 hours of exposition. The addition of FGF2 led to a decrease in the percentage of Iba-1+ cells in culture and a decrease in the surface area of microglia. A decrease in the relative level of expression of IL-1β and IL-6 was noted in the groups where LPS and FGF2 were added, while the expression of TNF-α did not change. With an increase in cultivation time up to 12 hours, an increased expression of IL-10 was detected in this group. Conclusion. Stimulation with LPS promotes the transition of microglia from a resting to an activated pro-inflammatory phenotype, as evidenced by increased proliferative activity of Iba-1+ cells in combination with an increase in the level of expression of pro-inflammatory cytokines. Inhibition of two of the three pro-inflammatory cytokines (IL-1β and IL-6) and a significant increase in the level of IL-10 in cell culture suggests an anti-inflammatory effect of FGF2.
Individual trombocity reactivity in hematuria associated with nephrolitiasis: the role of purinergic signalisation in the treatment of nesteroid protective preparations
Authors: Barinov E.F. , Yureva A.S. , Akhundova S.A. , Giller D.I.
Published: April 2024

Aim of the study was to establish the significance of TR-receptor, P2X1-receptor and P2Y-receptor synergism for the efficiency of TC aggregation in patients with different sensitivity to non-selective NSAIDs, which will allow us to approach an understanding the causes of the variability of hematuria associated with NLT. Material and methods. The study was prospective and included 60 patients with nephrolithiasis who were treated with high doses of NSAIDs for analgesia. The cohort of patients was divided into two groups: with effective (group 1. n=30) and ineffective (group 2. n=30) COX inhibition. The severity of hematuria was assessed during 7 days of drug therapy. The activity of TR receptors, purine P2X1- and P2Y- receptors of platelets (Tc) was analysed by turbidimetric method on ChronoLog analyser (USA). Agonists (ATP, ADP and Arachidonic acid) were used at EC50 and EC10 concentrations. Results. In the 1 group of patients, hyporeactivity of the TP receptor was established within 72 hours, which was restored to the level of normoreactivity on the 5th day of therapy. Optimal modulation of the compensatory reaction of Pl in response to hematuria was provided through the synergism of purine P2X1 and P2Y receptors. Optimal modulation of the compensatory reaction of Tc in response to hematuria was provided through the synergism of purine P2X1 and P2Y receptors. On the 7th day, a residual level of COX activity was reached, while intracellular signaling associated with stimulation of the TP receptor and purine P2 receptors did not provide the limitation of hematuria. In the 2 group, when patients were prescribed NSAIDs for 7 days, hyperreactivity of the TP receptor, P2 receptors and a stable level of microhematuria remained. In the case of COX resistance and increased production of TxA2, the maximum increase in proaggregant Tc activity was ensured through the stereotypical mechanism of intracellular signaling associated with stimulation of P2Y receptors (through Gi- and Gq- proteins) and the TP receptor (through Gq- and Gq12/13- proteins). Conclusion. Further study of the mechanisms of crosstalk signaling pathways with different COX activity will allow us to establish promising directions for pharmacological correction aimed at preventing hematuria and ensuring hemostasis in nephrolithiasis.
FEATURES OF THE METABOLISM OF SIALOGLYCOPROTEINS IN THE TISSUES OF THE LIVER, STOMACH AND SMALL INTESTINE OF RATS UNDER IMMOBILIZATION STRESS
Authors: Oksuzyan A.V. , Butolin E.G. , Sutyagina A.D. , Perminov A.V.
Published: April 2024

Introduction. Immobilization stress leads to the intensification of free-radical reactions leading to the destruction of sialoglycoproteins of the gastroduodenal zone. The aim of the study. To evaluate the features of the metabolism of sialoglycoproteins in the tissues of the liver, stomach and small intestine of rats under immobilization stress. Methods. Total sialic acids (TSA) and levels of sialidase activity (SA) were determined in the serum, liver, stomach, and small intestine tissues of rats by standard testing systems in dynamics on the 21st, 35th, 60th and 90th days of observation. Results. The blood serum of laboratory rats showed a maximum increase in total sialic acids and sialidases by 35 days of stress exposure, while in the liver, on the contrary, a decrease in the above-mentioned indicators. In the mucous overlays of the stomach and small intestine, the number of TSA increased throughout the dynamics of observation, and the activity of sialidase decreased by day 21 and increased in the following days of the experiment. In the wall of the stomach and small intestine of experimental rodents, the level of TSA increased by the 35th day of observation. Conclusion. During immobilization stress in the exchange of sialoglycoproteins, a compensatory predominance of anabolic processes in liver tissues was noted against the background of the prevalence of catabolism in the mucosal layer of the stomach and small intestine on days 21, 35 of observation, changes in the walls of the above organs are less pronounced and manifest themselves at a later date.
MODIFICATION OF HYALURONIDASE MICROENVIRONMENT: INNOVATORY APPROACHES FOR DEVELOPMENT OF BIOCATALYTIC MEDICAL PREPARATIONS
Authors: Maksimenko A.V.
Published: April 2024

The computational study of 3D-model hyaluronidase interaction with shortchain glycosaminoglycan ligands had performed demonstrating the diversity and significance of their reaction on enzyme structure. The purpose of this review was evolution of limiting enzyme functioning interactions (impact on stability, biocatalyst activity) with grounding of recommendations for experimental modification of hyaluronidase for obtaining of its derivative of medicine destination (according the results of theoretical researches). The analysis was performed on databases of PubMed, Web of Science, MedLine, E-library in frames last 15 years. The binding of chondroitin trimers (on centers cn6, cn3, cn1) to hyaluronidase molecular surface increased the enzyme stability, binding of chondroitin sulfate trimers (on centers cs2, cs4, cs7, cs8 or cs1, cs2, cs4, cs7, cs8) decreased the inhibition of enzyme by tetramer heparin. It should be noted the importance of ligand binding for regulation of enzyme functioning and existence of multiform and multicomponent microenvironment of enzyme. The sequence of preferable coupling of ligands with hyaluronidase is elicited in our study and with its help was evaluate reality of experimental selective modification of enzyme (possibly noncovalent or covalently, for instance, with chondroitin sulfate trimers on centers cs7, cs1, cs5) for experimental obtaining of stabilized enzyme forms. The perspective approaches for this aim may be the noncovalent reaction on hyaluronidase by chondroitin or chondroitin sulfate trimers as well covalent modification of biocatalyst by chondroitin sulfate trimers.
SEQUENCING OF SINGLE CELLS: APPLICATION AND PERSPECTIVES
Authors: Neryakhin A.D. , Tukhbatullin A.A. , Khannanova G.R. , Rafikova G.A. , Enikeeva K.I.
Published: April 2024

Introduction. Sequencing of single cells makes it possible to characterize the cellular and molecular composition of tissues, the state of DNA, RNA and expressed proteins. The «single-cell» sequencing method is gaining increasing popularity in modern biology and medicine. The purpose of the study. Analysis and characterization of single-cell sequencing techniques and their applied significance. Material and methods. The literature search was conducted in the open electronic databases of scientific literature PubMed, Elibrary, bioRxiv and Scopus. The search depth was 27 years. 46 articles were selected for analysis. Results. Single-cell RNA sequencing – scRNA–seq – transcriptomics of individual cells with gene expression profiling. It allows clustering cells by state or type; registering rare genes that are discarded when sequencing a common transcriptome; detect point mutations. Spatial transcriptomics – smFISH and MERFISH – methods for mapping gene expression at the genome level in stationary tissue samples developed in addition to RNA sequencing technologies. With these methods, an image is obtained using fluorescent labels. Spatial sequencing – Slide-seq – allows us to characterize the entire transcriptome of a certain area of the isolated tissue on a slide with a resolution close to one cell. Further research of this analysis is required to reduce its cost and adapt it for more convenient use. Conclusions. The use of single-cell sequencing methods, as well as the study of the epigenome and transcriptome, will help to differentiate cells into various subpopulations, as well as to find new predictive and prognostic targets for therapy.
Biomarkers of oxidative stress and proteopathies in the diagnosis of neurodegenerative diseases
Authors: Mikashinovich Z.I. , Telesmanich N.R. , Smirnova O.B. , Chernogubova E.A.
Published: April 2024

Introduction. Despite numerous studies in the field of neurodegenerative diseases, the exact mechanisms of these processes have not yet been identified. The purpose of this review is to analyze the methodological approaches necessary to revise the traditional and create new reliable prognostic and diagnostic algorithms that reflect pathogenetic features at different stages of neurodegeneration and atypical course of the disease. Material and methods. The review highlights the results of clinical and experimental studies obtained using a complex of clinical, laboratory and instrumental methods with an emphasis on markers of oxidative stress and proteopathy. In preparing the materials, sources from international and domestic databases were used: Scopus, Web of Science, Pub Medline, RSCI mainly for the last 15 years. Results. An idea has been formed about the molecular mechanisms of neural tissue regression in a number of neurodegenerative diseases such as multiple sclerosis, amyotrophic lateral sclerosis, Alzheimer’s and Parkinson’s disease. The relationship between the parameters of the oxidative process and the features of metal-energy shifts in organs and organ systems is demonstrated. The role of markers of oxidative stress in the early stages, when the process of inflammation prevails and in the atypical course of the disease, is shown. Valuable biochemical markers are cytokines, glutathione levels, myeloperoxidase activation, and isoprostanes. The review points to the prospect of including in screening indicators of iron and other metals such as Zn, Mg, affecting the clinic accumulation of β-amyloid, in connection with which they can be considered as the basis for the progression of neurodegeneration. New data on the contribution of halogenating stress to the pathogenesis of neuroinflammation are presented. An aspect requiring development in the field of biomarkers for assessing the duration of the disease and prognostic prospects is the data on the correlation of metabolic shifts in the intestinal microbiota with the duration of the disease and the inflammatory process. Essential for the creation of express diagnostic methods is the determination of redox balance as an integral marker in saliva, which has obvious advantages over the use of biological fluids, such as liquor and serum. Conclusion. The prospects of creating new prognostic and diagnostic schemes are associated with complexes, including laboratory and instrumental methods, in blood, liquor and saliva. Evaluation of the sensitivity and specificity of new markers depending on the clinical diagnosis allows the selection of pathogenetically significant markers in the early stages of the disease, with atypical neurodegeneration, to establish subtypes of the disease, to carry out their differential diagnosis.