Ψυχοπαθολογικοί και ψυχοκοινωνικοί παράγοντες που οδηγούν στην εγκατάλειψη των παιδιών από τους γονείς τους
Authors: Χατζηδημητρίου Χριστίνα 
Published: August 2021

Το φαινόμενο της εγκατάλειψης των παιδιών αποτελεί ένα επιστημονικό θέμα, η μελέτη του οποίου μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση του φαινομένου της γονεϊκότητας, καθώς και ένα επίκαιρο κλινικό ζήτημα στην πρακτική των παιδοψυχιατρικών υπηρεσιών. Στόχος της έρευνας ήταν η καταγραφή και η μελέτη των χαρακτηριστικών των βιολογικών γονιών μικρών παιδιών που φιλοξενούνται σε ιδρύματα παιδικής προστασίας σε μια προσπάθεια κατανόησης των παραγόντων που οδηγούν στην εγκατάλειψη ενός παιδιού. Η μεθοδολογία στηρίζεται σε μια αναδρομική, εκ των υστέρων εξέταση των αρχείων της υπηρεσίας μας και στην καταγραφή των δεδομένων που υπάρχουν από τις συναντήσεις με τους βιολογικούς γονείς των παιδιών, με βάση ένα ερωτηματολόγιο που κατασκευάστηκε από την ερευνήτρια και την παιδοψυχιατρική ομάδα. Μελετήθηκαν τα χαρακτηριστικά των γονιών 107 βρεφών και μικρών παιδιών σε συνθήκες εγκατάλειψης τα οποία παραπέμφθηκαν στην υπηρεσία μας μεταξύ 2000 και 2009. Για την ανάλυση των δεδομένων χρησιμοποιήθηκαν στατιστικές δοκιμασίες της περιγραφικής στατιστικής, έλεγχος ανεξαρτησίας χ2 και μέθοδος ανάλυσης διακύμανσης μονής κατεύθυνσης (one-way ANOVA). Η έρευνα ανέδειξε τη σημερινή πραγματικότητα του φαινομένου της εγκατάλειψης κατά την οποία η παρουσία των βιολογικών γονιών είναι πιο έντονη, καθώς τα περιστατικά πρωτογενούς εγκατάλειψης μειώνονται και αυξάνονται οι περιπτώσεις δευτερογενούς εγκατάλειψης. Από την ανάλυση των αποτελεσμάτων προκύπτει ότι δεν μπορεί να απομονωθεί ένας αποκλειστικός παράγοντας που θα ήταν από μόνος του καθοριστικός για την εγκατάλειψη ενός παιδιού. Οι κοινωνικό-οικονομικοί παράγοντες που σχετίζονται με τη μητέρα είναι σημαντικοί, ενώ παράλληλα διαφάνηκε ο επιβαρυντικός ρόλος της ψυχικής υγείας της μητέρας, πολύ πιο σημαντικός από τη σωματική της υγεία. Το κλινικό φαινόμενο της άρνησης της εγκυμοσύνης, που δείχνει ιδιαίτερα σημαντικό σε όσες περιπτώσεις μπορέσαμε να το διερευνήσουμε, περνά κατά βάση απαρατήρητο από τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες (ακόμα και από υπηρεσίες ψυχικής υγείας). Το διαγενεαλογικό ιστορικό εγκατάλειψης από την πλευρά των γονιών δείχνει να συνδέεται με το είδος της τοποθέτησης του παιδιού. Διαπιστώνεται απουσία ουσιαστικών πληροφοριών για τους γονείς (ιδιαίτερα για τους γεννήτορες). Εξαίρεση αποτελούν οι περιπτώσεις εκείνες στις οποίες έχει επιτευχθεί μια ουσιαστική συνεργασία μεταξύ υπηρεσιών ψυχικής υγείας του παιδιού και κοινωνικών υπηρεσιών και όπου οι αποφάσεις ως προς το μέλλον του παιδιού δείχνουν να είναι πολύ καλύτερα τεκμηριωμένες. Όσον αφορά τα χαρακτηριστικά των παιδιών μόνο η ύπαρξη συνδρόμου Down δείχνει να αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την εγκατάλειψη ενός παιδιού. Τίθενται τέλος πολλά ζητήματα σχετικά με τις παρεμβάσεις και τον ρόλο των κοινωνικών υπηρεσιών που αξιολογούν κυρίως την κοινωνικό-οικονομική κατάσταση των βιολογικών γονιών. Διαπιστώθηκαν από την έρευνα τα μεγάλα κενά και οι ασάφειες στη λήψη του κοινωνικού ιστορικού, και η απουσία διερεύνησης των ψυχικών παραγόντων που διαμορφώνουν τη γονεϊκότητα. Τα παραπάνω ευρήματα καθιστούν φανερή την αναγκαιότητα εγκαθίδρυσης σταθερής συνεργασίας μεταξύ κοινωνικών υπηρεσιών και υπηρεσιών ψυχικής υγείας του παιδιού, στις περιπτώσεις βρεφών και μικρών παιδιών σε συνθήκες εγκατάλειψης, με κύριο στόχο το συμφέρον του παιδιού. Αναδεικνύεται επίσης η κλινική και εκπαιδευτική σημασία μιας πρώιμης δυναμικής παρέμβασης και ολοκληρωμένης αξιολόγησης μέσα από την ανάπτυξη συνεργασιών με χώρους που υποδέχονται γονείς και βρέφη, (μαιευτικές κλινικές, νεογνολογικά τμήματα) και με χώρους παιδικής προστασίας (βρεφοκομεία, ιδρύματα παιδικής προστασίας).