Βιβλιογράφηση ελληνικών παλαιτύπων παθολογίας
Authors: Τόγια Ασπασία 
Published: January 2014

Αντικείμενο της διατριβής είναι η συστηματική καταγραφή και μελέτη των ελληνικών συγγραμμάτων Παθολογίας, που εκδόθηκαν τον 18ο και 19ο αιώνα, με σκοπό να δοθεί το στίγμα της ελληνικής Παθολογίας στη διάρκεια αυτών των 150 περίπου ετών και να αναδειχθεί ο τρόπος με τον οποίο το έντυπο βιβλίο αντικατοπτρίζει τη δημιουργία, την ανάπτυξη, τη διάχυση και την αποδοχή της γνώσης σε αυτόν τον βασικό κλάδο της Ιατρικής. Παρουσιάζονται συνολικά 189 τίτλοι (222 τόμοι), γραμμένοι στην ελληνική γλώσσα, πρωτότυποι ή μεταφρασμένοι, που εκδόθηκαν το διάστημα 1700-1900 και εντάσσονται στον ευρύτερο κλάδο της Παθολογίας. Έχουν συμπεριληφθεί εγχειρίδια γενικής και ειδικής παθολογίας, νοσολογίας, διαγνωστικής και θεραπευτικής, βιβλία επιμέρους κλάδων, όπως η δερματολογία ή η γυναικολογία, συγγράμματα που εξετάζουν επιδημικές ασθένειες και νοσολογικές οντότητες που απαντούσαν συχνά στην Ελλάδα και αποτελούν αντικείμενο της Παθολογίας, διατριβές διδακτορικές και επί υφηγεσία, καθώς και ορισμένοι εκλαϊκευμένοι ιατρικοί οδηγοί. Βασικό κριτήριο ήταν η καταγραφή από αυτοψία, γι’ αυτό και συμπεριλήφθησαν μόνο τα έργα που μπόρεσαν να εντοπιστούν σε μεγάλες βιβλιοθήκες της χώρας. Μετά την αναλυτική περιγραφή, παρουσιάζονται οι πρόλογοι, που αποτελούν πηγή πολύτιμων πληροφοριών όχι μόνο για τα ίδια τα βιβλία, το περιεχόμενό τους, τους σκοπούς συγγραφής, τις πηγές που χρησιμοποιήθηκαν και τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι συγγραφείς, αλλά και για το γενικότερο πνευματικό και κοινωνικό κλίμα της εποχής. Τέλος, παρουσιάζονται τα περιεχόμενα κάθε συγγράμματος. Διαπιστώθηκε πως η μεγάλη έκρηξη στην έκδοση βιβλίων Παθολογίας σημειώθηκε μετά την ίδρυση της Ιατρικής Σχολής του Οθώνειου Πανεπιστημίου, σε μια προσπάθεια να καλυφθούν οι ανάγκες των φοιτητών σε διδακτικά συγγράμματα, αλλά και οι ανάγκες για ενημέρωση ενός ολοένα αυξανόμενου αριθμού ιατρών. Το ένα τρίτο περίπου των βιβλίων που εξετάστηκαν αποτελούν μεταφράσεις, καθώς αυτήν την περίοδο το προσφορότερο μέσο για την ανάπτυξη της ελληνικής ιατρικής και την ενημέρωση των Ελλήνων ιατρών θεωρείται η μετάφραση ξένων συγγραμμάτων. Στις περισσότερες περιπτώσεις τα περιεχόμενα των ευρωπαϊκών συγγραμμάτων εμπλουτίζονται από τους μεταφραστές με νεώτερα δεδομένα, με προσωπικές παρατηρήσεις ή με επιπλέον κεφάλαια. Η έκδοση των βιβλίων προσκρούει σε πολλά εμπόδια, κυριότερα από τα οποία είναι η έλλειψη χρηματοδότησης και η απουσία υποδομών για τη διεξαγωγή έρευνας και την παραγωγή νέας γνώσης. Επιπλέον, όσοι ασχολούνται με την επιστημονική συγγραφή έρχονται αντιμέτωποι με το πρόβλημα της καθιέρωσης ελληνικών ιατρικών όρων, αλλά και με το γενικότερο γλωσσικό πρόβλημα της εποχής, που δημιουργεί σύγχυση στην επιλογή της έκφρασης. Παρά τις δυσκολίες και τις αντιξοότητες, οι Έλληνες ιατροί δεν χάνουν την επαφή τους με τις επιστημονικές εξελίξεις και διατηρούν υψηλό επίπεδο ενημέρωσης. Γράφουν βιβλία που συνάδουν με τις προόδους της Παθολογίας στην Ευρώπη, γνωρίζουν και χρησιμοποιούν την πρόσφατη ξένη βιβλιογραφία, μεταφράζουν κλασικά συγγράμματα αμέσως μετά την κυκλοφορία τους, και καταφέρνουν να συγκροτήσουν έναν πυρήνα ελληνικής ιατρικής βιβλιογραφίας, με γνώμονα τη μεταφορά και εμπέδωση των σύγχρονων επιστημονικών γνώσεων για την αιτιολογία, τη φύση και την αντιμετώπιση των ασθενειών.