ЖОО ТҤЛЕКТЕРІНІҢ ФУНКЦИОНАЛДЫҚ САУАТТЫЛЫҒЫН БАҒАЛАУ ҚҦРАЛЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ШЕҢБЕРІН ҼЗІРЛЕУ МҼСЕЛЕЛЕРІ
Authors: Кулахметова А.Р. , Оспанова У.А. , Баймаханбетов М.А. , Исаева Ж.К. 
Published: October 2023

В статье рассматриваются исследования, проведенные на рынке труда, указывающие на то, что функциональная грамотность является важным компонентом и отчасти залогом трудоустройства, но помимо этого с точки зрения работодателей существует множество других важных навыков, которые также можно уложить в определение «функциональной грамотности» в ее более широком понимании. Несмотря на заинтересованность Казахстана в оценке ситуации с функциональной грамотностью детей и взрослых, что подтверждается активным участием страны в международных сопоставительных исследованиях, инструментов оценки функциональной грамотности на уровне высшего образования на сегодняшний момент не существует. Критика качества высшего образования в стране также повышает актуальность данного исследования, поскольку оно предлагает вузам теоретическую рамку оценивания развития функциональной грамотности студентов как механизма отслеживания прогресса студентов в этой области и принятия соответствующих мер. При разработке теоретической рамки инструмента оценки функциональной грамотности выпускников вузов в Казахстане важно понимание теоретических, концептуальных и исторических истоков исследований, посвященных измерению функциональной грамотности. Целью исследования является изучение исторической, методической литературы, а также техни- ческой документации для определения общей концепции теоретической рамки инструмента оценки функциональной грамотности выпускников вузов в Казахстане. В методологии исследования использованы контекстный, концептуальный методы интеллек- туального анализа текста и методы измерения когнитивных навыков. Научной новизной исследования является попытка разработки теоретической рамки инструмента оценки функциональной грамотности выпускников вузов в Казахстане. Практическая значимость определяется тем, что в контексте нового подхода к оценки функциональной грамотности, исследование позволит определить основные тематические направления в области развития функциональной грамотности в высшем образовании. Исходя из результатов, можно сделать выводы о том, что эта статья направлена на использование полученных в ходе данного исследования положений в целях разработки теоретической рамки инструмента оценки функциональной грамотности выпускников вузов в Казахстане. Рекомендациями служат выводы исследователей о том, важными и принципиальными отличиями предлагаемой рамки является включение компонента ИКТ в задачи, связанные с измерением навыков чтения и счета. Ключевые слова: теоретическая рамка, функциональная грамотность, читательская грамотность, выпускники вузов, международные исследования.

Ӛзектілігі. Мақалада еңбек нарығында жүргізілген зерттеулер қарастырылады, бұл функцио- налдық сауаттылықтың маңызды құрамдас бӛлігі және ішінара жұмыспен қамтудың кепілі екенін кӛрсетеді, бірақ сонымен қатар жұмыс берушілердің кӛзқарасы бойынша «функционалдық сауаттылықты» кеңірек түсінуде анықтауға болатын кӛптеген басқа маңызды дағдылар бар. Қазақстанның балалар мен ересектердің функционалдық сауаттылығымен жағдайды бағалауға мүдделілігіне қарамастан, бұл елдің халықаралық салыстырмалы зерттеулерге белсенді қатысуымен расталады, қазіргі уақытта жоғары білім деңгейінде функционалдық сауаттылықты бағалау құралдары жоқ. Елдегі жоғары білім сапасын сынау сонымен қатар осы зерттеудің ӛзектілігін арттырады, ӛйткені ол жоғары оқу орындарына студенттердің осы саладағы үлгерімін бақылау және тиісті шаралар қабылдау тетігі ретінде студенттердің функционалдық сауаттылығының дамуын бағалаудың теориялық шеңберін ұсынады. Қазақстандағы ЖОО түлектерінің функционалдық сауаттылығын бағалау құралының теориялық шеңберін әзірлеу кезінде функционалдық сауаттылықты ӛлшеуге арналған зерттеулердің теориялық, тұжырымдамалық және тарихи бастауларын түсіну маңызды. Зерттеудің мақсаты Қазақстандағы ЖОО түлектерінің функционалдық сауаттылығын бағалау құралының теориялық шеңберінің жалпы тұжырымдамасын айқындау үшін тарихи, әдістемелік әдебиеттерді, сондай-ақ техникалық құжаттаманы зерделеу болып табылады. Зерттеу әдістемесінде мәтінді интеллектуалды талдаудың контекстік, тұжырымдамалық әдістері және когнитивті дағдыларды ӛлшеу әдістері қолданылады. Зерттеудің ғылыми жаңалығы Қазақстандағы ЖОО түлектерінің функционалдық сауаттылығын бағалау құралының теориялық шеңберін әзірлеу әрекеті болып табылады. Практикалық маңыздылығы функционалдық сауаттылықты бағалаудың жаңа тәсілі аясында зерттеу жоғары білім берудегі функционалдық сауаттылықты дамыту саласындағы негізгі тақырыптық бағыттарды анықтауға мүмкіндік беретіндігімен анықталады. Ұсынымдар зерттеушілердің ұсынылған шеңбердің маңызды және түбегейлі айырмашылықтары оқу және санау дағдыларын ӛлшеуге байланысты тапсырмаларға акт компонентін қосу болып табылады деген қорытындылары болып табылады. Тҥйін сҿздер: теориялық шеңбер, функционалдық сауаттылық, оқу сауаттылығы, ЖОО түлектері, халықаралық зерттеулер.

Relevance. The article examines research conducted on the labor market, indicating that functional literacy is an important component and partly a guarantee of employment, but in addition, from the point of view of employers, there are many other important skills that can also be put into the definition of "functional literacy" in its broader sense. Despite Kazakhstan's interest in assessing the situation with functional literacy of children and adults, which is confirmed by the country's active participation in international comparative studies, there are currently no tools for assessing functional literacy at the level of higher education. Criticism of the quality of higher education in the country also increases the relevance of this study, since it offers universities a theoretical framework for assessing the development of students' functional literacy as a mechanism for tracking students' progress in this area and taking appropriate measures. When developing a theoretical framework for assessing the functional literacy of university graduates in Kazakhstan, it is important to understand the theoretical, conceptual and historical origins of research on the measurement of functional literacy. The purpose of the study is to study historical, methodological literature, as well as technical documentation to determine the general concept of the theoretical framework of the tool for assessing the functional literacy of university graduates in Kazakhstan. The research methodology uses contextual, conceptual methods of intellectual text analysis and methods of measuring cognitive skills. The scientific novelty of the study is an attempt to develop a theoretical framework for assessing the functional literacy of university graduates in Kazakhstan. The practical significance is determined by the fact that in the context of a new approach to the assessment of functional literacy, the study will determine the main thematic areas in the development of functional literacy in higher education. Based on the results, it can be concluded that this article is aimed at using the provisions obtained in the course of this study in order to develop a theoretical framework for assessing the functional literacy of university graduates in Kazakhstan. The recommendations are the conclusions of the researchers that the important and fundamental differences of the proposed framework is the inclusion of the ICT component in the tasks related to measuring reading and numeracy skills. Keywords: theoretical framework, functional literacy, reading literacy, university graduates, international studies.