Αρχιτεκτονική, στατική λειτουργία και αποκατάσταση μεταβυζαντινών κωδωνοστασίων της Κεντρικής Ελλάδας
Authors: Πιστρίκα Ελπινίκη 
Published: September 2021

Η παρούσα διατριβή αναφέρεται σε ολοκληρωμένη μελέτη των μεταβυζαντινών κωδωνοστασίων της κεντρικής Ελλάδας καθώς ερευνάται η Αρχιτεκτονική, η Στατική Λειτουργία και η Αποκατάσταση τους. Τα μεταβυζαντινά κωδωνοστάσια είναι μνημεία με μεγάλο ενδιαφέρον τα οποία δεν έχουν ερευνηθεί πλήρως και για το λόγο αυτό πραγματοποιήθηκε εκτεταμένη επιτόπια έρευνα που είχε ως αποτέλεσμα την καταγραφή 97 ιστορικών κωδωνοστασίων. Κατά την αρχιτεκτονική διερεύνηση έγινε εκτίμηση της μορφολογίας και της δόμησης, ενώ στα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά που μελετήθηκαν περιλαμβάνονται το ύψος, η κάτοψη, η διαμόρφωση των όψεων, η στέγαση, η διάταξη, το σχήμα των ανοιγμάτων, καθώς και η διακόσμηση. Σε ότι αφορά τα κατασκευαστικά χαρακτηριστικά μελετήθηκαν τα υλικά δόμησης και η ενίσχυση με ελκυστήρες. Επιπλέον ερευνήθηκαν ειδικά χαρακτηριστικά όπως οι καμπάνες και εκτιμήθηκε η χρονολόγηση και η χωροθέτηση σε συνάρτηση με το κτίριο του ναού. Τα συμπεράσματα της διερεύνησης επέτρεψαν τον προσδιορισμό της αρχιτεκτονικής ενός μεταβυζαντινού κωδωνοστασίου στην κεντρική Ελλάδα, η οποία συγκρίθηκε με την αρχιτεκτονική των κωδωνοστασίων στα νησιά του Ιονίου και του Αιγαίου, στην Πελοπόννησο, στη Βόρεια Ελλάδα και στη Μικρά Ασία. Με τον τρόπο αυτό προκύψανε οι ομοιότητες και οι διαφορές με άλλες περιοχές του ελληνικού χώρου για τη χρονική περίοδο ως τα τέλη του 19ου αιώνα. Τα χαρακτηριστικά που προέκυψαν από την παραπάνω διερεύνηση ταξινομήθηκαν και έγινε ομαδοποίηση των μνημείων έρευνας με κριτήρια το ύψος, το σχήμα της κάτοψης, τη μορφολογία των ανοιγμάτων και το υλικό δόμησης. Διαμορφώθηκαν επτά κατηγορίες, «επτά τύποι κωδωνοστασίων», στις οποίες μπορούν να συμπεριληφθούν όλα τα καταγεγραμμένα, πυργόμορφα και ανεξάρτητα του ναού κωδωνοστάσια. Επίσης ερευνήθηκε η στατική λειτουργία σε αντιπροσωπευτικά κωδωνοστάσια της κάθε κατηγορίας («τύποι»). Η ανάλυση επισήμανε τις ευάλωτες περιοχές και από τη συγκριτική αξιολόγηση προκύψανε συμπεράσματα για την επιρροή της γεωμετρίας στη στατική συμπεριφορά. Τα αποτελέσματα της ανάλυσης συσχετίστηκαν με την παράμετρο «λεπτότητα κατασκευής» που ορίστηκε ως ο λόγος της επιφάνειας των πεσσών και δοκών σε σχέση με τη συνολική επιφάνεια της όψης και με την παράμετρο «λόγος του πάχους τοιχοποιίας προς το μήκος της αντίστοιχης πλευράς», που αποτυπώνει σαφέστερα το μέγεθος της διατομής. Υπολογίστηκε ακόμη το ποσοστό υπέρβαση της αντοχής σε κάθε τύπο και ερευνήθηκε εάν τα αποτελέσματα της ανάλυσης ταυτίζονται με τις πραγματικές ρηγματώσεις των κωδωνοστασίων. Βάσει της καταγεγραμμένης παθολογίας και των αποτελεσμάτων της ανάλυσης προτάθηκαν μέτρα μορφολογικής και δομικής αποκατάστασης για τα κωδωνοστάσια που μελετήθηκαν στατικά. Επιπλέον η καταγραφή της παθολογίας κατά την επιτόπια έρευνα συντέλεσε στο να εντοπιστούν συγκεκριμένες αιτίες παθολογίας που αφορούν ειδικά στα κωδωνοστάσια μελέτης. Πρόκειται για την χρόνια εγκατάλειψη, τις προσθήκες χωρίς καθοδήγηση και μέριμνα που οδηγούν σε υποβάθμιση και την ακατάλληλη διαμόρφωση του περιβάλλοντα, μνημειακού χώρου. Βάσει αυτών διατυπώθηκαν προτάσεις αποκατάστασης και ανάδειξης για ένα κωδωνοστάσιο της υπαίθρου και για ένα αστικό κωδωνοστάσιο.