Legal aspects of electronic bill of landing on maritime transportation
Authors: Khasawneh Saleem 
Published: August 2021

Στη σύγχρονη εποχή, ο εμπορικός κόσμος γνώρισε αύξηση του αριθμού των συναλλαγών τόσο σε σχέση με τις διεθνείς συμβάσεις πώλησης όσο και με τη σύμβαση για μεταφορά εμπορευμάτων δια θαλάσσης. Στον τομέα των θαλάσσιων μεταφορών, είναι σημαντικό να παρακολουθούνται όλα τα αγαθά που μετακινούνται από το ένα μέρος στο άλλο. Εξ ορισμού, η φορτωτική είναι ένα από τα πιο σημαντικά νομικά έγγραφα στον τομέα της ναυτιλίας. Το διεθνές εμπόριο, συμπεριλαμβανομένων των διά θαλάσσης μεταφορών εμπορευμάτων, δεν θα ήταν παρόν χωρίς την παράλληλη μεταφορά εγγράφων. Επίσης ο αποστολέας και ο μεταφορέας χρησιμοποιούν τη φορτωτική ως απόδειξη για τη σύμβαση μεταφοράς εμπορευμάτων. Αυτή είναι μια γραπτή απόδειξη του συμβολαίου μεταφοράς και ένας διαπραγματεύσιμος τίτλος περί της κυριότητας των αγαθών. Γνωρίζοντας ότι η νέα τεχνολογία ήρθε να παίξει τεράστιο ρόλο στις εμπορικές δραστηριότητες και σχεδόν σε κάθε μέρος της καθημερινής μας ζωής, βλέπουμε πολλούς βιομηχανικούς τομείς, όπως οι μεταφορές, να έχουν αναβαθμιστεί ηλεκτρονικά. Η τεχνολογία οδηγεί σε αξιοσημείωτη βελτίωση της διαδικασίας μεταβίβασης πληροφοριών στον ναυτιλιακό κλάδο. Για παράδειγμα, η ανάπτυξη της Ηλεκτρονικής Ανταλλαγής Δεδομένων (EDI) έχει ουσιαστικά δημιουργήσει τη δυνατότητα μεταφοράς εγγράφων που πρέπει να μεταβιβαστούν ηλεκτρονικά οπουδήποτε και οποτεδήποτε. Παρά το γεγονός αυτό, η επιτυχία της φορτωτικής παραμένει διφορούμενη στην πράξη. Είναι γνωστό ότι η χρήση της ηλεκτρονικής φορτωτικής δεν είναι ακόμα ευρέως αποδεκτή στις ναυτιλιακές επιχειρήσεις και υπάρχουν πολλοί που επιθυμούν τη διατήρηση του έγγραφου τύπου της φορτωτικής. Η παρούσα διδακτορική εργασία ασχολείται με την ηλεκτρονική φορτωτική, εξηγεί πως αυτό το είδος φορτωτικής μπορεί να αντικαταστήσει την παραδοσιακή φορτωτική, κυρίως σε σχέση με τους νόμους και τους διεθνείς κανόνες, συνοψίζοντας τον τρόπο που οι θεμελιώδεις παραδοσιακές ιδιότητες μπορεί να αποκτηθούν επί τη βάσει της ηλεκτρονικής φορτωτικής• αξιολογεί επίσης την κατάσταση και τις δυνατότητες επιτυχίας στην νομική πρακτική μιας μεγάλης εφεύρεσης στον ναυτιλιακό κλάδο, της ηλεκτρονικής φορτωτικής, λαμβάνοντας υπόψη την εξέλιξη των σχετικών κανονιστικών πλαισίων μέσα στο χρόνο από μερικούς σημαντικούς φορείς που συμμετέχουν συμπεριλαμβανομένου του CMI (Διεθνής Ναυτιλιακή Επιτροπή), Bolero (Οργανισμός Ηλεκτρονικού Μητρώου φορτωτικών) και UNCITRAL (Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για το Διεθνές Εμπορικό Δίκαιο). Στο πρώτο κεφάλαιο που ονομάζεται η ουσία της κλασικής φορτωτικής, εξηγούμε τον ορισμό και το ιστορικό υπόβαθρο της φορτωτικής, η οποία άρχισε ως εγγύηση παραλαβής των εμπορευμάτων, από τότε έχει εξελιχθεί σε μια απόδειξη που περιέχει τη σύμβαση μεταφοράς και απέκτησε ένα τρίτο χαρακτηριστικό, ένα διαπραγματεύσιμο τίτλο κυριότητας. Στη συνέχεια, περιγράφονται οι τύποι της φορτωτικής, καθόσον υπάρχουν περισσότεροι από ένας τύποι ανάλογα με τον τρόπο που εκδίδονται. Και τελικώς περιγράφονται τα δεδομένα και τα πλέον κοινά στοιχεία που αναγράφονται στην φορτωτική. Στο δεύτερο κεφάλαιο, που ονομάζεται λειτουργίες της κλασικής φορτωτικής, εξηγούνται οι τρεις λειτουργίες της. Η πρώτη λειτουργία είναι ότι πρόκειται για απόδειξη παραλαβής, η οποία υπογράφεται από ή για λογαριασμό του μεταφορέα και παραδίδεται στον αποστολέα αναγνωρίζοντας ότι τα εμπορεύματα, όπως περιγράφονται σε αυτό, έχουν αποσταλεί σε ένα συγκεκριμένο πλοίο, σε συγκεκριμένο προορισμό ή έχουν ληφθεί, με επιμέλεια του μεταφορέα για την αποστολή. Η δεύτερη λειτουργία είναι ότι πρόκειται για ένα μνημόνιο των όρων και των προϋποθέσεων της σύμβασης μεταφοράς και δεν μπορεί να λεχθεί ότι η φορτωτική είναι η σύμβαση μεταφοράς. Η τρίτη λειτουργία είναι ότι πρόκειται για ένα έγγραφο κυριότητας των αγαθών, το οποίο επιτρέπει στον παραλήπτη να παραλάβει τα εμπορεύματα στον προορισμό τους ή να τα διαθέσει με θεώρηση και την παράδοση της φορτωτικής. Στο τρίτο κεφάλαιο που ονομάζεται λειτουργίες της ηλεκτρονικής φορτωτικής εξηγείται ο ορισμός του συστήματος EDI το οποίο συνήθως συντελείται με την επικοινωνία μεταξύ του υπολογιστή, του αποστολέα και αυτού του μεταφορέα, εντοπίζει τα προβλήματα ή μειονεκτήματα του εγγράφου τύπου της φορτωτικής που χρησιμοποιείται ευρέως για πολλούς αιώνες και συζητά τα αίτια των ηλεκτρονικών υποκατάστατών της, π.χ. τη διευκόλυνση των εμπορικών συναλλαγών στο ναυτιλιακό κλάδο, όπως για τη μείωση των δαπανών και τη συμμόρφωση με την παράδοση της ταχύτητας των εμπορευμάτων στη σύγχρονη εποχή, χαρακτηριστικά και κρίσιμα προβλήματα, όταν χρησιμοποιείται ο έγγραφος τύπος. Το κεφάλαιο αυτό επικεντρώνεται και αναλύει την αποτελεσματικότητα των νομικών προσπαθειών να υποστηρίξουν την ηλεκτρονική φορτωτική ώστε να γίνει δεκτή ως νομικά πλήρως εκτελέσιμη όσο και η έγγραφη. Στο πλαίσιο αυτό, δίνεται έμφαση στο ζήτημα του πώς οι θεμελιώδεις νομικές απαιτήσεις της παραδοσιακής φορτωτικής μπορούν να καλυφθούν επίσης από αυτό το μέσο αντικατάστασης. Η διατριβή αυτή υποστηρίζει ότι η μοντέρνα φορτωτική θα πρέπει να θεωρηθεί ως ηλεκτρονικό ισοδύναμο της έγχαρτης φορτωτικής βασιζόμενο σε ορισμένες από τις πρόσφατες διατάξεις και κατευθυντήριες γραμμές και πληροί οπωσδήποτε αυτές τις παραδοσιακές απαιτήσεις. Η ηλεκτρονική φορτωτική δηλαδή είναι, επίσης, ένα νόμιμο έγγραφο που μπορεί να υπογραφεί και να είναι ικανό να εκτελέσει όλες τις βασικές παραδοσιακές λειτουργίες, όπως είναι η απόδειξη για τα εμπορεύματα, η απόδειξη των επιμέρους όρων σε μια σύμβαση μεταφοράς και, πιο εκλεπτυσμένα, ένας διαπραγματεύσιμος τίτλος κυριότητας. Στο τέταρτο κεφάλαιο που φέρει τον τίτλο απόπειρες χρήσης ηλεκτρονικής φορτωτικής, επιχειρείται η εξέταση των προσπαθειών εστιάζοντας στο πώς τα ζητήματα αυτά εξετάζονται από τα πλαίσια, μοντέλα ή κανόνες που προτείνουν οι εμπλεκόμενοι διεθνείς οργανισμοί. Σε γενικές γραμμές, αυτές οι προσπάθειες συνδέονται με ορισμένα από τα προβλήματα που περιλαμβάνουν την έλλειψη ασφάλειας στο μοντέλο CMI, την έλλειψη δημοσιότητας του συστήματος BOLERO, καθώς και τις ανεπαρκείς διατάξεις που αφορούν τις νομικές υποχρεώσεις των μερών στους νόμους - πλαίσια της UNCITRAL. Εν κατακλείδι, καθορίζεται πώς έχουν τα προβλήματα αυτά, όπως επιλύθηκαν πρόσφατα από την UNCITRAL, προκειμένου να αξιολογηθεί η σημερινή κατάσταση της ηλεκτρονικής φορτωτικής. Συμπερασματικά, η χρήση της ηλεκτρονικής φορτωτικής δεν είναι ακόμη ευρέως αποδεκτή στις ναυτιλιακές επιχειρήσεις και, πολλοί θα υποστήριζαν, ότι απέχει από το να είναι αξιόπιστη αντικατάσταση του έγγραφου τύπου της φορτωτικής. Οι λειτουργίες της φορτωτικής μπορούν να ταξινομηθούν σε δύο μεγάλες ομάδες, οι οποίες αποτελούν τους γενικούς όρους, περιλαμβανόμενης της γραφής/εγγράφων και της υπογραφής, καθώς και οι ειδικοί όροι των άλλων τριών βασικών λειτουργιών: (ϊ) απόδειξη για τα εμπορεύματα, (ii) απόδειξη των όρων και προϋποθέσεων μιας σύμβασης μεταφοράς και (iii) διαπραγματεύσιμο τίτλο της κυριότητας των αγαθών. Η διδακτορική αυτή διατριβή επισημαίνει ότι η επίτευξη κυρίως του υπό στοιχείο (iii) φαίνεται να είναι πιο δύσκολη. Γι’ αυτό και σημαντικό μέρος της διατριβής, αφορά τη συζήτηση σχετικά με τις προσπάθειες των διάφορων οργανισμών στο θέμα αυτό, προκειμένου να διευκολυνθεί η χρήση της ηλεκτρονικής φορτωτικής.