ГҮЛ-ЖЕМАЛ-ХАНША (ЖЕКЕ ТҰЛҒАСЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІГІН АЙҚЫНДАУҒА НЕГІЗДЕЛГЕН СИПАТТАМА)
Authors: Атдаев С.Дж. 
Published: September 2024

В статье предпринята попытка освещения образа Гюль-Джемал-ханши, одной из ярких личностей в туркменской истории конца XIX – начала XX вв. Будучи женой знаменитого туркменского лидера Нур-Берды-хана, она с успехом продолжила его дело по объединению туркменских племен. Имя этой ханши часто встречается в исторических источниках и упоминается в современных исследованиях, однако специальной большой работы на эту тему, можно сказать, нет. Мы, в свою очередь, попытались восполнить этот пробел, насколько это было возможным. При написании данной статьи нам пришлось довольствоваться тем малым количеством материала, который является доступным для ознакомления. Внимательная и осторожная работа с материалом помогла избежать путаницы и многочисленных ошибок, повторяющихся в прессе при изложении жизни этой примечательной персоны. Гюль-Джемал-ханша удачно справлялась с общественно-политической и хозяйственной деятельностью в мервском оазисе. На протяжении своей жизни ей неоднократно удалось побывать в России и ее окраинах (в Баку – в 1888 г., в Петербурге – в 1904, 1909, 1910 и 1913 гг.). В этой работе удалось частично восстановить некоторые подробности из жизни этой удивительной женщины, любящей матери и признанного лидера – Гюль-Джемал-хан.

Мақалада XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы түркімен тарихындағы тарихи тұлғалардың бірі Гүл-Жемал ханшаның тұлғалық болмысына талдау жасалған. Атақты түрікмен басшысы Нұр Берді ханның әйелі түрікмен тайпаларын біріктіру ісін сәтті жалғастырды. Бұл ханшаның есімін тарихи деректерде жиі кездестіруге болады және қазіргі таңда зерттеуге алынып жүрген тақырыптың бірі. Алайда бұл тақырыпта арнайы ауқымды еңбек жоқ деуге болады. Ғылыми мақалада автор мүмкіндігінше осы олқылықтың орнын толтыруға тырысқан. Мақаланы жазу барысында тақырыпқа қатысты терең зертеу жүргізілді, материалмен ұқыпты және мұқият жұмыс істеу баспасөз беттерінде қайталанатын нақты емес деректерден және көптеген жалған ақпараттардан аулақ болуға көмектесті. Гүл-Джемал ханша Мерв оазисіндегі қоғамдық-саяси және экономикалық қызметтерді табысты атқарды. Ресейге және оның шет аймақтарына бірнеше рет барғандығы туралы деректер бар (1888 жылы Бакуде, 1904, 1909, 1910 және 1913 жылдары Петербургте). Ғылыми мақалада Түркімен әйелдерінің көшбасшысы болған танымал тұлға Гүл-Жемал ханшаның өмірі, саяси қызметі туралы тың мәліметтерді ғылыми айналымға қосуға әрекет жасалды.

The article attempts to highlight the image of Gul-Jemal Khan, one of the brightest personalities in Turkmen history of the late 19th - early 20th centuries. Being the wife of the famous Turkmen leader Nur-Berdy Khan, she successfully continued his work of uniting the Turkmen tribes. The name of this khansha is often found in historical sources and mentioned in modern studies, but there is, one might say, no special large-scale work on this topic. We, in turn, tried to fill this gap as far as possible. When writing this article, we had to be content with the small amount of material that is available for review. Careful work with the material helped to avoid confusion and numerous mistakes repeated in the press when presenting the life of this remarkable person. Gul-Jemal Khan successfully coped with socio-political and economic activities in the Merv oasis. Throughout her life, she repeatedly managed to visit Russia and its outskirts (in Baku - in 1888, in St. Petersburg - in 1904, 1909, 1910 and 1913). In this work, it was able to partially restore some details from the life of this amazing woman, loving mother and recognized leader - Gul-Jemal Khan.