Η ανάπτυξη της κινητικής δημιουργικότητας και της δημιουργικής σκέψης παιδιών προσχολικής ηλικίας μέσα από το θεατρικό παιχνίδι
Authors: Παναγιωτάκη Ασπασία 
Published: February 2025

Το θεατρικό παιχνίδι καλλιεργεί τη συναισθηματική ευεξία του σώματος και, με την επιλογή της κατάλληλης μουσικής, ενθαρρύνει την κίνηση και βοηθά τους μαθητές να ανακαλύψουν τη φυσική τους κατάσταση, να αποκτήσουν τον έλεγχο του σώματός τους, την αίσθηση του αυτοσχέδιου χορού, καθώς και να εμπλακούν μέσω ενός χαρακτήρα στην ιστορία. Σε μια τέτοια διαδικασία που διεγείρει τη φαντασία και την κίνηση του παιδιού, αναμένεται να αναπτυχθεί και να καλλιεργηθεί τόσο η κινητική του δημιουργικότητα όσο και η δημιουργική του σκέψη. Για τον σκοπό αυτό, σχεδιάστηκε, εφαρμόστηκε και αξιολογήθηκε ένα πειραματικό πρόγραμμα παρέμβασης βασισμένο στο θεατρικό παιχνίδι με στόχο την ανάπτυξη της κινητικής δημιουργικότητας και της δημιουργικής σκέψης παιδιών προσχολικής ηλικίας. Ειδικότερα, σχεδιάστηκε πειραματική έρευνα μεικτής μεθοδολογίας (ποσοτική και ποιοτική) με την τεχνική της ενσωμάτωσης. Το δείγμα της έρευνας αποτέλεσαν 16 φυσικές τάξεις δημόσιων νηπιαγωγείων (8 τάξεις πειραματικές και 8 ελέγχου). Η αξιολόγηση της κινητικής δημιουργικότητας των παιδιών του δείγματος πραγματοποιήθηκε με το εργαλείο Thinking Creatively in Action & Movement (Torrance, 1981), ενώ της δημιουργικής σκέψης με το Torrance Tests of Creative Thinking (Torrance, 2008). Και τα δύο εργαλεία επιδόθηκαν στην πειραματική ομάδα και την ομάδα ελέγχου, πριν και μετά την εφαρμογή του πειραματικού προγράμματος παρέμβασης. Ταυτόχρονα, μελετήθηκε η επίδραση άλλων παραγόντων, όπως το φύλο, η ηλικία, η μόρφωση των γονέων, ο αριθμός των αδερφών κ.α., στην ανάπτυξη της δημιουργικής κίνησης και της δημιουργικής σκέψης. Για τη συλλογή των ποιοτικών δεδομένων, που αφορούσαν στην εφαρμογή του πειραματικού προγράμματος παρέμβασης, χρησιμοποιήθηκε το προσωπικό ημερολόγιο καθώς και η ατομική ημιδομημένη συνέντευξη με τις νηπιαγωγούς της πειραματικής ομάδας, με σκοπό να συλλεχθούν οι παρατηρήσεις τους σχετικά με την επίδραση του προγράμματος στα παιδιά της τάξης τους. Την επόμενη σχολική χρονιά, πραγματοποιήθηκε έρευνα follow-up, προκειμένου να ελεγχθεί η διατήρηση των αποτελεσμάτων της πειραματικής παρέμβασης με την επαναχορήγηση των εργαλείων αξιολόγησης της κινητικής δημιουργικότητας και της δημιουργικής σκέψης στα παιδιά της πειραματικής ομάδας. Αναφορικά με την κινητική δημιουργικότητα, τα αποτελέσματα της στατιστικής ανάλυσης έδειξαν ότι, το πειραματικό πρόγραμμα παρέμβασης βελτίωσε στατιστικά ισχυρά σημαντικά και τους τρεις παράγοντες της κινητικής δημιουργικότητας (ευχέρεια, πρωτοτυπία και φαντασία). Επιπρόσθετα, διαπιστώθηκε ότι την επίδοση των μαθητών στην κινητική ευχέρεια και στην κινητική πρωτοτυπία επηρεάζει η μόρφωση του πατέρα. Επίσης, την επίδοση των μαθητών στη φαντασία επηρεάζει η συμμετοχή σε εξωσχολικές δραστηριότητες, το φύλο, η περιοχή κατοικίας και ο τύπος της σχολικής μονάδας. Η ομάδα ελέγχου, που ακολούθησε το τυπικό πρόγραμμα του νηπιαγωγείου για την ανάπτυξη της κίνησης κατά την ίδια περίοδο, παρουσίασε επίσης στατιστικά ισχυρά σημαντική βελτίωση μόνο στον παράγοντα «φαντασία».Αναφορικά με τη δημιουργική σκέψη, τα αποτελέσματα της στατιστικής ανάλυσης έδειξαν ότι, το πειραματικό πρόγραμμα παρέμβασης βελτίωσε στατιστικά σημαντικά σχεδόν όλους τους παράγοντες αξιολόγησης της δημιουργικής σκέψης, εκτός από τον παράγοντα της επεξεργασίας. Η ηλικία διαπιστώθηκε ότι επηρεάζει την επίδοση των μαθητών σε όλους τους παράγοντες της δημιουργικής σκέψης (εκτός από την αφαιρετικότητα τίτλων). Επιπρόσθετα, την επίδοση στη νοητική πρωτοτυπία επηρεάζει η περιοχή κατοικίας και η συμμετοχή σε εξωσχολικές δραστηριότητες, ενώ την επίδοση στον παράγοντα «Αντοχή πρόωρου κλεισίματος» επηρεάζει η συμμετοχή σε εξωσχολικές δραστηριότητες και το φύλο. Η ποιοτική ανάλυση των δεδομένων επιβεβαίωσε τα παραπάνω ευρήματα. Συγκεκριμένα, οι νηπιαγωγοί της πειραματικής ομάδας, κατά τη διάρκεια της ημιδομημένης συνέντευξης, δήλωσαν ότι διαπίστωσαν βελτίωση όλων των παραγόντων της κινητικής δημιουργικότητας και της δημιουργικής σκέψης, ενώ το ίδιο φάνηκε και από την ανάλυση των προσωπικών τους ημερολογίων. Επιπρόσθετα, διαπιστώθηκε μία θετική συσχέτιση μεταξύ της κινητικής δημιουργικότητας και της δημιουργικής σκέψης, καθώς κάθε παράγοντας της δημιουργικής κίνησης σχετίζεται με τουλάχιστον ένα παράγοντα της δημιουργικής σκέψης. Τέλος, τα αποτελέσματα της κινητικής δημιουργικότητας διατηρήθηκαν με την πάροδο του χρόνου μόνο για τον παράγοντα της φαντασίας, όχι όμως για τους παράγοντες της κινητικής ευχέρειας και πρωτοτυπίας. Αναφορικά με τη δημιουργική σκέψη, τα αποτελέσματά της διατηρήθηκαν με την πάροδο του χρόνου για όλους τους παράγοντες, εκτός από τον παράγοντα της επεξεργασίας, οι οποίος δεν παρουσίασε στατιστικά σημαντική βελτίωση μετά το πρόγραμμα παρέμβασης. Τα αποτελέσματα της έρευνάς μας επιβεβαιώνουν ότι οι βασισμένες στο θεατρικό παιχνίδι δραστηριότητες είναι κατάλληλες για την ανάπτυξη της κινητικής δημιουργικότητας και της δημιουργικής σκέψης των νηπίων, ενώ η δημιουργικότητα, η κίνηση και το θεατρικό παιχνίδι φαίνεται να συνδέονται στενά μεταξύ τους.