Ο νησιωτισμός ως παράμετρος στην εξέλιξη μικρών νησιωτικών κοινωνιών στις Κυκλάδες την περίοδο 18ου-19ου αιώνα
Authors: Δανιήλ Άλκηστις 
Published: September 2021

Αντικείμενο της έρευνας είναι η μελέτη της οργάνωσης, της διαχείρισης και της εξέλιξης του φυσικού και του ανθρωπογενούς χώρου μικρών νησιωτικών κοινωνιών του συμπλέγματος των Κυκλάδων τον 18ο και τον 19ο αιώνα. Βασικό στοιχείο που χαρακτηρίζει τους τόπους αυτούς είναι ο νησιωτισμός, που εισάγει στην έρευνα το εννοιολογικό δίπολο απομόνωση – επικοινωνία. Επιλέγεται μία περίπτωση μελέτης, η νήσος Θηρασία, που ανήκει στο νησιωτικό σύμπλεγμα Θήρας-Θηρασίας και παραμένει σχεδόν ανέπαφη από τη σύγχρονη βίαιη ανάπτυξη που έχει αλλοιώσει σε μεγάλο βαθμό τη γειτονική Θήρα. Στόχος της έρευνας είναι να διερευνηθούν, να εντοπιστούν και να μελετηθούν οι διαδικασίες παραγωγής χώρου, οι ανάγκες, οι αποφάσεις και εν τέλει οι μηχανισμοί και οι διεργασίες εξέλιξης στις Κυκλάδες τον 18ο και τον 19ο αιώνα στο πλαίσιο του νησιωτισμού. Οι συνιστώσες του νησιωτισμού διερευνώνται και μελετούνται στην ειδικότερη περίπτωση μελέτης, τη Θηρασία. Η μελέτη περιλαμβάνει δύο μέρη: τις θεωρητικές και ιστορικές προσεγγίσεις και την έρευνα πεδίου. Στο πρώτο τμήμα μελετούνται βασικές έννοιες της διατριβής καθώς και η κατάσταση στις Κυκλάδες και ειδικότερα στη Θήρα και τη Θηρασία στο πλαίσιο του νησιωτισμού την περίοδο μελέτης. Παρουσιάζεται η υπάρχουσα διεξαχθείσα έρευνα για την παραδοσιακή αρχιτεκτονική στην Ελλάδα και πιο ειδικά για τη Θήρα και τη Θηρασία. Η έρευνα στο πεδίο έλαβε χώρα στη Θηρασία και επικεντρώθηκε στη μελέτη, την ανάλυση, την τεκμηρίωση και τη συγκριτική θεώρηση τριών παραδοσιακών οικισμών, της Αγριλιάς, του Μανωλά και του Ποταμού στο πλαίσιο του νησιωτισμού. Η διατήρηση μεγάλου μέρους της αρχικής κατάστασης των οικισμών και οι λίγες σύγχρονες επεμβάσεις σε αυτούς, καθιστούν την έρευνα πεδίου πολύτιμο εργαλείο για την καταγραφή της οργάνωσης και της μορφής του ανθρωπογενούς χώρου στη Θηρασία αλλά και για τον ορισμό του χωρικού πλαισίου της δραστηριότητας της νησιωτικής κοινωνίας της Θηρασίας την περίοδο μελέτης. Εξάλλου, οι λίγες βιβλιογραφικές αναφορές στη Θηρασία καθιστούν εξαιρετικά σημαντική την έρευνα πεδίου, η οποία συμπληρώνει την ιστορική έρευνα. Στο πλαίσιο της εργασίας, έγιναν συζητήσεις με κατοίκους της Θηρασίας. Η εργασία συνθέτει τα ευρήματα της πρωτογενούς έρευνας πεδίου και των θεωρητικών και ιστορικών προσεγγίσεων προκειμένου να μελετήσει την οργάνωση, τη διαχείριση και την εξέλιξη του φυσικού και του ανθρωπογενούς χώρου μικρών νησιωτικών κοινωνιών του συμπλέγματος των Κυκλάδων τον 18ο και τον 19ο αιώνα στο πλαίσιο του νησιωτισμού. Η μελέτη, η τεκμηρίωση, η ανάλυση και η συγκριτική θεώρηση των τριών παραδοσιακών οικισμών της Θηρασίας που μελετούνται συνιστούν πρωτογενή έρευνα και οδηγούν σε ποιοτικά και ποσοτικά ευρήματα και διαπιστώσεις που διατυπώνονται για πρώτη φορά. Εντοπίζονται και καταγράφονται οι τύποι και οι μορφές του οικημένου χώρου, ερμηνεύονται διαδικασίες παραγωγής χώρου που όριζαν κοινώς αποδεκτές σχέσεις, διατάξεις και δίκτυα που ίσχυαν για μακρά περίοδο χρόνου σε νησιωτικές κοινωνίες όπως αυτή της Θηρασίας που είχαν ως ρυθμιστικό παράγοντα την παράδοση. Έτσι, διαμορφώνεται η εικόνα της καθημερινής ζωής των κοινωνιών και της εξέλιξής τους την περίοδο μελέτης στο πλαίσιο του νησιωτισμού.