ცნების და შესატყვისი ტერმინის გააზრება
Authors: TCHKHONIA NATALIA , VAKHANIA ZURAB 
Published: January 2022

ნატალია ჭყონია

განათლების დოქტორი,

ბათუმის ნავიგაციის სასწავლო უნივერსიტეტის

ასოცირებული პროფესორი, ბათუმი, საქართველო

ელ-ფოსტა: n.tchkonia@bntu.du.ge

https://orcid.org/0000-0002-8117-4146

 

ზურაბ ვახანია

საქართველოს ფსიქოლოგთა საზოგადოების

თავმჯდომარის მოადგილე,

პედაგოგიკის მეცნიერებათა დოქტორი,

წმ. ანდრია პირველწოდებულის სახელობის  

ქართული უნივერსიტეტის  პროფესორი

ელ-ფოსტა: uznadze.ps.inst@gmail.com

https://orcid.org/0000-0003-3673-3014

მოკლე აღწერა

სტატიაში, „ცნების შესატყვისი ტერმინის გააზრება“ აღნიშნულია საკითხი, რომელიც ხშირად იკვეთება უმაღლეს სასწავლებელში. სწავლებას ძალიან აძნელებს სტუდენტების მწირი ლექსიკური მარაგი, მათ შორის გავრცელებული საერთაშორისო ტერმინების არცოდნა. ამას ემატება ტექსტების ზერელე წაკითხვა და ზერელე მოსმენა, ცნების გააზრების უნარჩვევათა არქონა. საზოგადოდ, ენობრივ უნართა სისუსტე თანამედროვე ახალგაზრდებს მთელ მსოფლიოში ახასიათებს, რისი მთავარი მიზეზია ეკრანომანია, ეკრანზე ადიქცია.  როგორც ვიცით ინგლისური ენა მოიცავს ლათინურ-ბერძნული წარმოშობის საერთაშორისო ტერმინების უმრავლესობას, ამიტომ ინგლისურის ცოდნა კარგად ლექსიკის სიმწირეს ნაწილობრივ მაინც გააწონასწორებდა. ყოველივე ამის გამო ფაკულტეტების დიდ უმრავლესობაზე სტუდენტების 80-90 %-მა არ იცის ან ძალიან ბუნდოვნად იცის ისეთი ტერმინებიც კი, რომლებიც მრავალ სხვადასხვა დარგში გვხვდება, მაგალითად: სტატიკა/დინამიკა, ინვარიანტი/ვარიანტი/ვარიაცია, სემანტიკა, ექსპრესია, მედიაცია/მედიატორი/მედიანა და მისთანა. ამის შემდეგ ძალიან ძნელდება სპეციფიკური დარგობრივი ტერმინების სწავლა და შესატყვის ცნებათა გააზრება.

ჩვენ იძულებულნი ვხდებით, სპეციალური სამუშაოები ჩავატაროთ, რათა სტუდენტებს სიტყვების გააზრებისა და დამახსოვრების უნარჩვევები განვუვითაროთ (წესით ეს ყოველივე სკოლაში უნდა გაკეთებულიყო).

ამას ძალიან უშლის ხელს ანალიზური, ფორმალუროპერაციული ანუ ლოგიკურ-ცნებითი აზროვნების სუსტი განვითარება ანუ აზროვნების ინფანტილიზმი. სტუდენტების (საზოგადოდ ადამიანების) უმრავლესობისთვის წამყვანია ლოგიკურ-ცნებითი აზროვნების წინარე დონე _ სინკრეტული, კონკრეტულოპერაციული ანუ ხატობრივ-ასოციაციური აზროვნება (რომელიც 6-10 წლის ასაკშია ბუნებრივი). ამიტომ საყოფაცხოვრებო, ყოველდღიური ცნობიერების დონეზე თვით მკაფიო სამეცნიერო ცნებაც კი გაბინდულია.  ამას ემატება ეკრანომანიის სხვა შედეგები: აღქმის უპირატესობა აზროვნებასთან შედარებით, კონკრეტულ - სურათოვანი ცნობიერება და ცნებით-აბსტრაქტული აზრის სისუსტე.

აუცილებელია სტუდენტების კრიტიკული ლოგიკურ-ცნებითი აზროვნების შეძლებისამებრ განვითარება. მით უმეტეს, რომ ეს საჭიროა აგრეთვე დემოკრატიული საზოგადოების სრულფასოვანი მოქალაქეობისთვისაც. და პირიქით, აზროვნების კონკრეტულობა და ხატობრივ-ასოციაციურობა საუკეთესო საფუძველს ქმნის ადვილად მართვადი, მომხმარებლური საზოგადოების ჩამოსაყალიბებლად. კრიტიკული ლოგიკურ-ცნებითი აზროვნების განსავითარებლად კონკრეტული დარგის სასწავლო პროგრამაში ჩართული უნდა იყოს ლოგიკური ამოცანები, დარგის საკითხებთან ინტეგრირებულად. ასეთი ამოცანები თვით კონკრეტული დარგის უფრო ღრმად შესწავლასაც შეუწყობს ხელს.

ამგვარი მეცადინეობა განსაკუთრებით ბუნებრივად ჯდება აქტიური მზაობის მეთოდიკაში. სტუდენტებისთვის სახალისოცაა, რადგან აქტიურ განხილვას, დისკუსიას, კამათს აღძრავს ხოლმე. პარალელურად პროფესორი აფასებს სტუდენტების როგორც ზოგად სააზროვნო უნარჩვევებს, ისე სპეციალური დარგის ფაქტობრივ ცოდნას. ცხადია, გაცილებით შედეგიანი იქნებოდა, ამგვარი მუშაობა სკოლაშივე რომ დაწყებულიყო.