Νευροψυχολογικές απώτερες επιπλοκές σε παιδιά, εφήβους και νεαρούς ενήλικες ιαθέντες από παιδική οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία
Authors: Γαβράς Χριστόφορος 
Published: January 2014

Η οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία (ΟΛΛ) είναι η συχνότερη κακοήθης νεοπλασματική νόσος της παιδικής ηλικίας. Με την επίτευξη υψηλών ποσοστών ίασης, ολοένα και περισσότερες μελέτες επικεντρώνονται στις μακροπρόθεσμες επιπλοκές όσων επιβίωσαν από παιδικό καρκίνο, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής τους. Οι νευροψυχολογικές επιπλοκές αποτελούν μια ολοένα συχνότερα αναγνωρίσιμη απώτερη επιπλοκή της θεραπείας. Με τον όρο αυτό εννοούμε τις επιπτώσεις της θεραπείας στην ικανότητα μάθησης, τη μνήμη, την προσοχή, τη συγκέντρωση και εν γένει στο νοητικό πηλίκο (I.Q.). Ωστόσο, δεν υπάρχει ομοφωνία στη διεθνή βιβλιογραφία όσον αφορά στις ακριβείς λειτουργίες που παραβλάπτονται και στο βαθμό που αυτές συμβαίνουν. Παρά την ύπαρξη πολλών μελετών για την επίδραση της ακτινοβολίας στη νευροψυχολογική κατάσταση των επιβιωσάντων από ΟΛΛ, οι αντίστοιχες μελέτες για τις επιπτώσεις της χημειοθεραπείας μόνης είναι πολύ λιγότερες. Σκοπός: Η καταγραφή των απώτερων νευροψυχολογικών επιπλοκών που προκύπτουν από τη θεραπευτική αντιμετώπιση παιδιών που νόσησαν από ΟΛΛ, ώστε να διευκρινιστεί η βαρύτητα και η συχνότητά τους και να γίνουν οι απαραίτητες θεραπευτικές παρεμβάσεις είτε κατά τη διάρκεια της θεραπείας είτε μετά από αυτή. Τελικός στόχος είναι η βελτίωση της ποιότητας ζωής των παιδιών αυτών και των οικογενειών τους. Υλικό: Στη μελέτη συμμετείχαν 52 επιβιώσαντες ΟΛΛ. Οι 44 αντιμετωπίστηκαν θεραπευτικά μόνο με χημειοθεραπεία (ομάδα Α) και οι 8 με συνδυασμό χημειο- και ακτινοθεραπείας (ομάδα Β). Την ομάδα σύγκρισης (ομάδα Γ) συγκρότησαν 24 υγιείς εθελοντές. Μέθοδος: Το ερευνητικό μας πρωτόκολλο περιέλαβε: συνέντευξη όλων των συμμετεχόντων με παιδοψυχίατρο και σχολική ψυχολόγο, ψυχομετρική αξιολόγηση των νοητικών ικανοτήτων μέσω των σταθμισμένων κλιμάκων μέτρησης της Νοημοσύνης κατά Weschler (WISC-III και WAIS-R), εξέταση με οπτικά, ακουστικά και σωματοαισθητικά προκλητά δυναμικά, απεικονιστικό έλεγχο των επιβιωσάντων με μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου (MRI), συμπλήρωση από γονέα ερωτηματολογίου για την υγεία του παιδιού (child health questionnaire) και συμπλήρωση από τους επιβιώσαντες >14 χρόνων ερωτηματολογίου για την ποιότητα της ζωής τους (SF 36). Για τη στατιστική ανάλυση έγινε χρήση του λογισμικού SPSS 13, 2004 LEAD Technologies, Inc. (στατιστικό πακέτο για κοινωνικές επιστήμες). Αποτελέσματα: Ο Δείκτης Νοημοσύνης των επιβιωσάντων της ομάδας Α είναι 95,10±12,32 και της ομάδας Β 90,00±13,62. Ο Λεκτικός Δείκτης Νοημοσύνης είναι 94,30±12,44 και 94,00±10,43 αντίστοιχα. Όσον αφορά στον Πρακτικό Δείκτη οι αντίστοιχες τιμές είναι 97,13±11,87 και 87,33±15,00. Η εξέταση με τα προκλητά δυναμικά κατέδειξε στατιστικώς σημαντική διαφορά (p=0,036) στα VEP μεταξύ της ομάδας Α και της ομάδας Γ καθώς και στατιστικώς σημαντική διαφορά (p=0,028) στα BAEP δεξιά μεταξύ των ομάδων Α και Β. Ο απεικονιστικός έλεγχος με MRI εγκεφάλου κατέδειξε σημεία λευκοεγκεφαλοπάθειας σε 2 από τους 22 επιβιώσαντες. Το ερωτηματολόγιο SF-36 συμπληρώθηκε από 20 επιβιώσαντες, ενώ το CHQ από 18 μητέρες. Συμπεράσματα: Οι επιπτώσεις της θεραπείας στη νοητική λειτουργία δεν έχουν τη βαρύτητα του παρελθόντος, αλλά εξακολουθεί να καταγράφεται κάποιου βαθμού αρνητική επίπτωση. Η μέση τιμή για το Δείκτη Νοημοσύνης και τους επιμέρους Δείκτες για τους επιβιώσαντες των ομάδων Α και Β είναι στα μέσα φυσιολογικά όρια εκτός από τον Πρακτικό Δείκτη για την ομάδα Β που είναι στα χαμηλά φυσιολογικά. Η εξέταση με τα προκλητά δυναμικά κατέδειξε στατιστικώς σημαντική διαφορά στα VEP μεταξύ της ομάδας Α και της ομάδας Γ καθώς και στατιστικώς σημαντική διαφορά στα BAEP δεξιά μεταξύ των ομάδων Α και Β. Και στις δύο περιπτώσεις τα ευρήματα δεν έχουν σημαντικότητα σε κλινικό επίπεδο. Ευρήματα της λευκοεγκεφαλοπάθειας καταγράφηκαν σε 2 από τους 22 επιβιώσαντες. Ωστόσο, τα ευρήματα αυτά δεν συσχετίζονται με κακή επίδοση στις ψυχομετρικές δοκιμασίες. Οι απαντήσεις στο SF 36 δείχνουν καλή ανταπόκριση στην εμπειρία της νόσησης από λευχαιμία στην παιδική ηλικία. Οι απαντήσεις στο CHQ αναδεικνύουν την έντονη αγωνία των μητέρων ειδικά για την εκπαιδευτική διαδικασία. Περισσότερο ασφαλή συμπεράσματα προέκυψαν από τις διαδοχικές συναντήσεις με την παιδοψυχίατρο και τη σχολική ψυχολόγο. Σχεδόν όλες οι μητέρες παρουσιάζουν συμπτώματα που σχετίζονται με την ψυχική τους κατάσταση. Από όσους συμμετείχαν μόνο το 27,78% είχαν ενημερωθεί για την ακριβή διάγνωση της νόσου τους. Στην πλειοψηφία τους δεν είχαν ενημερωθεί καθόλου από τους γονείς ή τους είχαν δοθεί ψευδείς εξηγήσεις.