Ο ρόλος των αιμοποιητικών κυτοκινών SCF, IL-3, GM-CSF και M-CSF στον καρκίνο του παγκρέατος
Authors: Βασιλειάδης Γεώργιος 
Published: July 2014

Σκοπός: Ο καρκίνος του παγκρέατος αποτελεί έναν από τους πιο επιθετικούςκακοήθεις όγκους του γαστρεντερικού συστήματος με ιδιαίτερα φτωχή πρόγνωση.Σημαντικός παράγοντας των μικρών ποσοστών επιβίωσης των ασθενών αποτελεί τογεγονός ότι το νεόπλασμα αυτό συνήθως διαγνώσκεται σε προχωρημένο, μη ιάσιμοστάδιο. Τα τελευταία χρόνια, στην προσπάθεια βελτίωσης της πρόγνωσής του, έχειμελετηθεί πλήθος πιθανών καρκινικών δεικτών, που δεν έχουν όμως συμβάλλειδραστικά στην πρώιμη διάγνωση του καρκίνου παγκρέατος. Ενθαρρυντικά, ωστόσο,είναι τα αποτελέσματα προηγούμενων εργασιών που παρουσιάζουν τη θετικήεπίδραση των αιμοποιητικών κυτοκινών στον πολλαπλασιασμό των καρκινικώνκυττάρων και τα διαφοροποιημένα επίπεδά τους στον ορό των ασθενών με καρκίνο.Στην παρούσα μελέτη εκτιμήθηκε η διαγνωστική ικανότητα των αιμοποιητικώνκυτοκινών SCF, IL-3, GM-CSF και M-CSF στον καρκίνο του παγκρέατος και τηςληκύθου, καθώς και η σχέση τους με κλινικές, εργαστηριακές και ιστολογικέςπαραμέτρους της νόσου. Επίσης, προσδιορίστηκε η σχέση αυτών των αιμοποιητικώνκυτοκινών με την επιβίωση των ασθενών.Υλικό - Μέθοδος: Στην παρούσα μελέτη προσδιορίστηκαν οι συγκεντρώσεις τωναιμοποιητικών κυτοκινών SCF, M-CSF, GM-CSF και IL-3 στον ορό σαράνταασθενών με καρκίνο παγκρέατος και λυκήθου (22 άνδρες και 18 γυναίκες, μέσηςηλικίας 64.5 ± 9.8). Κανένας από τους ασθενείς δεν είχε υποβληθεί προηγουμένως σεχημειοθεραπεία ή ακτινοθεραπεία και για όλους υπήρχε ιστολογική επιβεβαίωση τηςκακοήθειας. Την ομάδα έλεγχου αποτέλεσαν σαράντα υγιείς μάρτυρες, πουεπιλέχθηκαν ώστε να ταιριάζουν δημογραφικά με τους ασθενείς.Η λήψη του φλεβικού αίματος και η συλλογή του σε φιαλίδια έγινε από όλους τουςασθενείς προεγχειρητικά. Στη συνέχεια το αίμα παρέμεινε μέσα στα φιαλίδια σεθερμοκρασία δωματίου για 30 λεπτά για να σχηματιστεί πήγμα και ακολούθησε ηφυγοκέντρησή του στα 1000g για 15 λεπτά για να διαχωριστεί ο ορός, ο οποίοςλαμβανόταν και αποθηκευόταν σε νέα φιαλίδια, τα οποία καταψύχθηκαν άμεσαστους -80οC. Στη θερμοκρασία αυτή παρέμειναν μέχρι την ολοκλήρωση τηςσυλλογής των δειγμάτων και τη μέτρηση των κυτοκινών, η οποία έγινε με τηντεχνική της sandwich ELISA. Επίσης, μετρήθηκαν οι συγκεντρώσεις των καρκινικώνδεικτών CEA και CA 19-9 στον ορό των ασθενών και των υγιών μαρτύρων. Το επόμενο βήμα ήταν η στατιστική ανάλυση των μετρήσεων. Εκτιμήθηκε ηδιαγνωστική ικανότητα των αιμοποιητικών κυτοκινών και των καρκινικών δεικτώνμέσω προσδιορισμού της διαγνωστικής ευαισθησίας και ειδικότητας, της θετικής καιαρνητικής προγνωστικής άξιας, της επιφάνειας κάτω από την καμπύλη ROC και τουβέλτιστου ορίου τους. Επίσης, έγινε σύγκριση των διαγνωστικών ικανοτήτων τωνκυτοκινών, καθώς και συνδυασμών τους. Στη συνέχεια, οι συγκεντρώσεις αυτών τωνέξι δεικτών συσχετίστηκαν μεταξύ τους, καθώς και με παράγοντες της νόσου, όπως ηεντόπιση του όγκου, το στάδιο του καρκίνου και τα συμπτώματα των ασθενών. Όσοναφορά στην επιβίωση των ασθενών, καθορίστηκε μέσω μονοπαραγοντικών καιπολυπαραγοντικών αναλύσεων η σχέση της με τα επίπεδα των κυτοκινών, καθώς καιτων καρκινικών δεικτών CA 19-9 και CEA.Αποτελέσματα: Τα επίπεδα του SCF και της IL-3 βρέθηκαν να είναι σημαντικάχαμηλότερα και του M-CSF σημαντικά υψηλοτέρα στους ασθενείς με καρκίνοπαγκρέατος και φύματος σε σχέση με τους υγιείς μάρτυρες. Αντίθετα, οισυγκεντρώσεις του GM-CSF δε διέφεραν σημαντικά στις δύο ομάδες. Από τιςαιμοποιητικές κυτοκίνες που μελετήθηκαν, ο M-CSF παρουσίασε τη μεγαλύτερηεπιφάνεια κάτω από την καμπύλη ROC (0,76), ενώ ακολούθησε ο SCF (0,70) και ηIL-3 (0,65). Από όλους τους πιθανούς συνδυασμούς των κυτοκίνων πουμελετήθηκαν, μόνο αυτός του M-CSF με τον SCF είχε σαν αποτέλεσμα τη σημαντικήαύξηση της διαγνωστικής ικανότητας, ενώ η ευαισθησία του έφτασε το 97,5%.Επίσης, ο συνδυασμός αυτός βρέθηκε να έχει ισάξια διαγνωστική ικανότητα σεσύγκριση με τον CA 19-9, ενώ η συνδυασμένη χρήση του SCF και του M-CSF με τονCA 19-9 δε βελτίωσε σημαντικά τη διαγνωστική ικανότητα του CA 19-9.Επίσης, παρατηρήθηκε σημαντική θετική συσχέτιση μεταξύ της συγκέντρωσηςτου CEA και του M-CSF στον ορό των ασθενών. Παρολαυτά, διαπιστώθηκε ότι οικυτοκίνες που μελετήθηκαν δε σχετίζονται σημαντικά με παραμέτρους της νόσου,όπως η εντόπιση του όγκου στο πάγκρεας ή το φύμα, το στάδιο του καρκίνου και τιςκλινικές εκδηλώσεις της νόσου. Όσον αφορά στην επίδραση που ασκούν οιαιμοποιητικές κυτοκίνες στην επιβίωση των ασθενών, η μονοπαραγοντική ανάλυσηαπέδειξε ότι μόνο η IL-3 σχετίζεται σημαντικά με αυτήν. Ωστόσο, όταν ελήφθηυπόψη το φύλο, η ηλικία και το στάδιο, ούτε η IL-3 φάνηκε να αποτελεί σημαντικόανεξάρτητο προγνωστικό παράγοντα της επιβίωσης.Συμπεράσματα: Συνεπώς, αποδείχθηκε ότι οι αιμοποιητικές κυτοκίνες SCF, MCSF,GM-CSF και IL-3 δε διαφέρουν σημαντικά σε σχέση με τις κλινικές παραμέτρους της νόσου, την εντόπιση του όγκου στο πάγκρεας ή το φύμα και τοστάδιο του καρκίνου, καθώς και με την επιβίωση των ασθενών. Παρολαυτά, τογεγονός ότι ο M-CSF και ο SCF και κυρίως ο συνδυασμός τους μπορούν αξιόπιστανα διακρίνουν τους ασθενείς με καρκίνο παγκρέατος από τους υγείς μπορεί νααποτελέσει το έναυσμα για περαιτέρω μελέτη τους σε μεγαλύτερες σειρές ασθενώνμε σκοπό την εκτίμηση της κλινικής χρησιμότητάς τους ως καρκινικοί δείκτες,συμβάλλοντας έτσι στην ανίχνευση του καρκίνου παγκρέατος σε πιο πρώιμο στάδιοκαι τη βελτίωση της επιβίωσης των ασθενών.