Δημόσιος χαρακτήρας του δικαίου των παιδιών χωρισμένων γονέων
Authors: Δεμερτζής Κωνσταντίνος 
Published: September 2021

Το έργο αυτό έχει δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος εισάγεται μια τριμερής μεθοδολογίά ανάλυσης του νομικού συστήματος. Αυτή περιλαμβάνει μια προσέγγιση του νομικού συστήματος υπό τρεις απόψεις: (1) Η πρώτη στηρίζεται στην θεωρία του Τόμας Κουν για την «δομή των επιστημονικών επαναστάσεων» (πρώτη έκδοση: 1962). Η μεταφορά της θεωρίας αυτής από τις «θετικές επιστήμες», όπου την ανέπτυξε ο Κουν, στην Νομική Επιστήμη, αντιστοιχεί σε ένα «μπηχεβιοριστικό» μοντέλο ανάλυσης του νομικού συστήματος ως νομικού Παραδείγματος, το οποίο τυποποιείται, μέσω ενός «πρωτοκόλλου». Η ανάλυση του Νομικού Παραδείγματος χαρακτηρίζεται ως Παραδειγματική ανάλυση. Η Παραδειγματική ανάλυση αντιστοιχεί σε μια «περιγραφική» μέθοδο προσέγγισης του νομικού συστήματος. (2) Η δεύτερη, στηρίζεται στην διάκριση του Νίκλας Λούμαν μεταξύ «δογματικής» και «θεωρίας». Η «δογματική» είναι η επεξεργασία του υλικού ενός συστήματος προτάσεων, η οποία καταλήγει σε προτάσεις με αξιώσεις ισχύος μεσα στο σύστημα. Αντίθετα, η «θεωρία» αναλύει το σύστημα από εξωτερική σκοπιά. Δυνάμει της δογματικής του, το νομικό σύστημα οργανώνεται σε «νομικό δόγμα». Η ανάλυση του νομικύ δόγματος ως θεωρία, συνιστά την «δογματική ανάλυση», η οποία τυποποιείται μέσω ενός «πρωτοκόλλου», το οποίο στηρίζεται σε διακρίσεις του νοικού δόγματος από τον Νικόλαο Ανδρολάκη. Η δογματική ανάλυση, η οποία καθεαυτήν επέχει τάξη «θεωρίας», αντιστοιχεί σε μια «ερμηνευτική» μέθοδο προσέγγισης του νομικού συστήματος. Διατυπώνεται ένα αίτημα αντιστοιχίας του νομικού Παραδείγματος και του νομικού δόγματος, δηλαδή η υπόθεση ότι ένα συγκεκριμένο νομικό δόγμα έχει συγκεκριμένη Παραδειγματική συμπεριφορά και τανάπαλιν. (3) Η τρίτη αναλύει το νομικό δόγμα ως μέρος ενός ευρύτερου συστήματος, το οποίο συνιστά το «διοικητικό σύστημα». Το «διοικητικό σύστημα», με τη σειρά του, τυποποιείται ως «διοικητικό δόγμα» ή, αντίστοιχα, ως «διοικητικό Παράδειγμα». Τυποποιείται ένα «πρωτόκολλο» διοικητικής ανάλυσης. Η διοικητική ανάλυση αντιστοιχεί σε μια «ρυθμιστική» προσέγγιση του νομικού συστήματος. Διατυπώνεται η συσχέτις του νομικού δόγματος ως «προβολής» του διοικητικού δόγματος σε ένα «επίπεδο νομικών εννοιών». Η εισαγωγή της καθεμιάς αναλυτικής μεθόδου, στο πλαίσιο του 1ου μέρους, ακολουθείται από εφαρμογή στην εξέλιξη του συστήματος του Ελληνικού οικογενειακού δικαίου. Κατ’ εφαρμογήν της Παραδειγματικής ανάλυσης διακρίνονται τρία οικογενειακά Παραδείγματα: το παραδοσιακό, το φιλελεύθερο / ατομικιστικό και το αναδυόμενο. Το κάθε οικογενειακό Παράδειγμα θεωρείται ως νομικό σύστημα, το οποίο, στην διαδρομή του πρώτου μέρους, υποβάλλεται σε τρεις αναλύσεις: Παραδειγματική, δογματική και διοικητική. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, το πρώτο μέρος περιλαμβάνει 3Χ3 = 9 αναλύσεις, οι οποίες εικονογραφούν πλήρως την μεθοδολογία η οποία εισάγεται στην παρούσα εργασία. Το δεύτερο μέρος είναι αφιερωμένο στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, ως συστήματος Ευρωπαϊκού ελέγχου της τήρησης σειράς ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως αυτά κατοχυρώνονται από την ΕΣΔΑ, από μέρους των Κρατών-μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης. Η εξέταση του ζητήματος αυτού είναι, επίσης, τριμερής. Στο πρώτο κεφάλαιο εκτίθεται ένα «Γενικό Μέρος» του όλου μηχανισμού ελέγχου του Στρασβούργου, δομημένο στο πρότυπο του πρωτοκόλλου ανάλυσης μιας «δογματικής», όπως έχει αναλυθεί στο πρώτο μέρος. Στο δεύτερο κεφάλαιο παρακολουθείται αναλυτικά η ιστορική διαδικασία διαμόρφωσης, από το ΕΔΔΑ, ενός καινοφανούς «δικαιώματος στην οικογενειακή ζωή», το οποίο, ως δικαίωμα υπερνομοθετικής τάξεως, εφαρμόζεται εξίσου στις υποθέσεις δημόσιας ανάληψης μέριμνας και στις οικογενειακές διαφορές. Στο τρίτο κεφάλαιο, το όλο σύστημα του ΕΔΔΑ υποβάλλεται σε μια Παραδειγματική, μια δογματική (ως "θεωρία") και μια διοικητική ανάλυση. Ως γενικό συμπέρασμα των αναλύσεων της εργασίας αυτής διαπιστώνεται η τάση μετάπτωσης της δικαστικής λειτουργίας σε μια «διοίκηση» μιας συγκεκριμένης ύλης υπό δικαστικοφανές ένδυμα. Στην περίπτωση του οικογενειακού δικαίου: στην δικαστικοφανή «διοίκηση» της χωρισμένης οικογένειας. Στην περίπτωση του ΕΔΔΑ: στην δικαστικοφανή διοίκηση της ομοιόμορφης τήρησης ενός «στάνταρ» δικαιωμάτων του ανθρώπου στον ευρύτερο Ευρωπαϊκό χώρο. Ως θέση της εργασίας αυτής, τονίζεται η ανάγκη κατοχύρωσης της νομικής και δικαστικής λειτουργίας ως λειτουργιών όχι καθαυτό «εμπειρικών», αλλά με σαφές το μορφικό τους στοιχείο, το οποίο και μόνο αυτό, κατοχυρώνει την ασφάλεια δικαίου σε έναν νομικό χώρο και επανεισάγει το νόημα της «δικαιοσύνης», σε χώρους όπου κινδυνεύει να κυριαρχήσει η έννοια της σκοπιμότητας.