Σχεδιασμός της αναγέννησης μετά την πυρκαγιά στην περιοχή του Ταΰγετου υπό το πρίσμα της πολυλειτουργικής δασοπονίας και της αειφόρου ανάπτυξης
Authors: Χαντζής Βασίλειος 
Published: August 2021

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, παρατηρείται μια σημαντική αύξηση τόσο στον αριθμό των πυρκαγιών, όσο και στις καμένες εκτάσεις σε πολλά μέρη του κόσμου. Τα δασικά οικοσυστήματα της χώρας μας χαρακτηρίζονται από εύφλεκτη βλάστηση, η οποία σε συνδυασμό με τις επικρατούσες κλιματικές – μετεωρολογικές συνθήκες ευνοούν τη συχνή εμφάνιση δασικών πυρκαγιών. Ένα από τα δασικά οικοσυστήματα που επηρεάστηκαν από τις «μέγα» - πυρκαγιές του 2007 ήταν αυτό της μαύρης πεύκης (Pinus nigra) στο άσος του Ταϋγέτου. Το είδος αυτό έχει μεγάλη οικολογική και οικονομική σημασία και ευρεία κατανομή στη Μεσογειακή λεκάνη. Σύμφωνα με την υφιστάμενη βιβλιογραφία, η μαύρη πεύκη είναι ένα είδος ανθεκτικό απέναντι στη φωτιά, με την προϋπόθεση ότι εκτίθεται σε έρπουσες πυρκαγιές. Ωστόσο, σε περιπτώσεις επικόρυφων καταστροφικών πυρκαγιών η μεταπυρική αναγέννηση του είδους αυτού, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ύπαρξη άκαυτων νησίδων από ώριμα δέντρα. Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι ο σχεδιασμός της αναγέννησης του δασοπονικού είδους της Μαύρης Πεύκης μετά την καταστροφική πυρκαγιά το καλοκαίρι του 2007 στο άσος του Ταϋγέτου υπό το πρίσμα της αειφόρου ανάπτυξης και της πολυλειτουργικής δασοπονίας. Για το σχεδιασμό της αναγέννησης πραγματοποιήθηκαν δύο επιμέρους έρευνες. Αρχικά διερευνήθηκαν τα χωρικά πρότυπα της μεταπυρικής αναγέννησης της Μαύρης Πεύκης μετά την πυρκαγιά του 2007. Η παρακολούθηση της μεταπυρικής αναγέννησης πραγματοποιήθηκε με τυχαία δειγματοληψία σε 100 δοκιμαστικές επιφάνειες που κάλυπταν σε μεγάλο βαθμό τη συνολική καμένη έκταση. Η πρώτη δειγματοληψία πραγματοποιήθηκε το 2010, 3 μόλις χρόνια μετά την πυρκαγιά. Το 2013 πραγματοποιήθηκε μια δεύτερη δειγματοληψία. Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν πως η φυσική αναγέννηση του μελετώμενου είδους είναι περιορισμένη και πως ο πιο σημαντικός παράγοντας που την ευνοεί είναι η απόσταση από τα ζώντα δέντρα - σπορείς. Ένα ακόμα σημαντικό συμπέρασμα αποτελεί η παρουσία της φτέρης και των ποωδών ειδών στην προώθηση της φυσικής αναγέννησης της μαύρης πεύκης, παρέχοντας προστασία στην ανάπτυξη των νεαρών φυταρίων. Η δεύτερη έρευνα επιχείρησε την ανάλυση των φυσικών, και μη,χαρακτηριστικών του καμένου – «υπο αναδημιουργία» δάσους, όπου αυτά ευνοούν τις επιμέρους λειτουργίες του (προστατευτική, παραγωγική, αισθητική, υδρονομική και διατήρησης της βιοποικιλότητας) στο πλαίσιο της σύγχρονης θεώρησης ενός πολυλειτουργικού δάσους. Η εφαρμογή των σύγχρονων μεθόδων χωρικής ανάλυσης (Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών) αποτέλεσαν τα βασικά εργαλεία για την ολοκλήρωση αυτής της διατριβής. Με βάση τα παραπάνω, προτείνεται ο σχεδιασμός για την ολοκλήρωση της αναγέννησης στην περιοχή έρευνας. Αυτός περιλαμβάνει την αξιολόγηση της φυσικής αναγέννησης και τον εντοπισμό των εκτάσεων στις οποίες θα πρέπει να γίνει τεχνητή επέμβαση. Επιπλέον, για την αποτελεσματική διαχείριση και προστασία του δάσους απαιτούνται περισσότερες έρευνες, όπως ο εντοπισμός της υπάρχουσας φυσικής αναγέννησης και η προστασία της από κάθε μορφής κίνδυνο (βόσκηση,ανταγωνιστική βλάστηση, κ.α.), η περαιτέρω αξιολόγηση της παρουσίας και της διατήρηση των άκαυτων νησίδων, και η χαρτογράφηση των εκτάσεων όπου δεν υπάρχει αναγέννηση και η ιεράρχησή τους για τεχνητή αναδάσωση με κριτήρια σταθμολογικά, οικονομικά και απαραίτητη των λειτουργιών του οικοσυστήματος (κοινωνικά – οικολογικά). Τέλος, η παρούσα διδακτορική διατριβή αποτελεί μια μικρή συμβολή στις δασοκομικές έρευνες που πραγματοποιούνται και αφορούν στους τρόπους και στις μεθόδους σχεδιασμού αποκατάστασης των διαταραγμένων δασικών οικοσυστημάτων, ώστε να ανταποκρίνονται ταυτόχρονα στις σύγχρονες απαιτήσεις μιας πολυλειτουργικής θεώρησης.