Εδαφικές τράπεζες σπερμάτων, φυτική ποικιλότητα και βόσκηση σε δάση φυλλοβόλων δρυών της Ελλάδας
Authors: Χαϊδευτού Ευγενία 
Published: January 2014

Ο ρόλος της βόσκησης ως διαχειριστική πρακτική, που μπορεί να ευνοεί τη διατήρηση υψηλών επιπέδων βιοποικιλότητας σε δασικά οικοσυστήματα, αλλά και την αναγέννηση του ποώδους ορόφου δεν έχει μελετηθεί διεξοδικά. Στην παρούσα διδακτορική διατριβή ερευνήθηκαν τα ακόλουθα: • Η σύνθεση της υπέργειας βλάστησης υπό διαφορετικά καθεστώτα βόσκησης. • Η σύνθεση και η αφθονία της εδαφικής τράπεζας σπερμάτων. • Σύγκριση της εδαφικής τράπεζας σπερμάτων με την υπέργεια βλάστηση. • Αξιολόγηση της χρησιμότητας της εδαφικής τράπεζας σπερμάτων στην αποκατάσταση. • Παρακολούθηση των μεταβολών της υπέργειας βλάστησης, στο χρόνο, που υπόκεινται σε μεταβαλλόμενο καθεστώς υπερβόσκησης, δίνοντας βάρος στον ποώδη όροφο. Η περιοχή μελέτης αποτελείται από εκτεταμένα υπο-Μεσογειακά μικτά δάση φυλλοβόλων δρυών κοντά στην Κόνιτσα (Ήπειρος), που υφίστανται μακροχρόνια υπερβόσκηση. Τα δάση εδράζονται σε φλύσχη και εντάσσονται στη φυτοκοινωνική ένωση των Νότιων Βαλκανίων Verbasco glabrati-Quercetum frainetto. Η εδαφική τράπεζα των δασών της περιοχής μελέτης είναι μόνιμη και η πυκνότητα των σπερμάτων είναι της τάξης των 2000 σπερμάτων/m² . Η μακροχρόνια υπερβόσκηση και ειδικά η βόσκηση από αγριόχοιρους επέφερε την ποιοτική και ποσοτική υποβάθμιση της εδαφικής τράπεζας σπερμάτων. Στη μόνιμη εδαφική τράπεζα σπερμάτων καταγράφτηκαν 28 taxa, από τα οποία απουσιάζουν τα κυρίαρχα ξυλώδη taxa και πολλά δασικά είδη της υπέργειας βλάστησης. Με την επίδραση της μακροχρόνιας υπερβόσκησης μειώνεται: α) ο πλούτος ειδών (α-ποικιλότητα) και η β-ποικιλότητα της τράπεζας σπερμάτων και της υπέργειας βλάστησης, β) η ομοιότητα μεταξύ υπέργειας βλάστησης και εδαφικής τράπεζας σπερμάτων και γ) ο πλούτος ειδών και η πυκνότητα σπερμάτων των μη διαταραχόφιλων ειδών και ειδικά των τυπικών δασικών ποών, καθώς και των ζωόχωρων ειδών. Από την παρακολούθηση των μεταβολών της υπέργειας βλάστησης προέκυψε ότι, οι διαρκώς υπερβοσκημένες περιοχές είναι οι φτωχότερες σε είδη, ενώ οι περιοχές υπό διαδοχή και οι μη διαταραγμένες περιοχές είναι οι πλουσιότερες. Η χρονική μεταβολή των ειδών δε διέφερε σημαντικά μεταξύ των περιοχών της διαδοχής και των μη διαταραγμένων περιοχών και στις υπερβοσκημένες επιφάνειες ήταν μικρή. Η υπερβόσκηση ως διαταραχή μείωσε τη φυτική ποικιλότητα και διαχρονικά. Από τη σύγκριση της χωρικής με τη χρονική μεταβολή των ειδών προέκυψε ότι στο συγκεκριμένο οικοσύστημα εφαρμόζεται η υποκατάστατη του χώρου από το χρόνο. Η ανομοιότητα στη σύνθεση των ειδών αυξάνεται όσο αυξάνεται η απόσταση μεταξύ δύο παρατηρήσεων, όπως και στην περίπτωση της μείωσης της ομοιότητας με την απόσταση. Τα ερευνούμενα δάση διαθέτουν «οικολογική μνήμη» που αντανακλά το ιστορικό βόσκησης. Η σχέση της εδαφικής τράπεζας σπερμάτων με την υπέργεια βλάστηση είναι φτωχή και η δυναμική της τράπεζας σπερμάτων για αποκατάσταση είναι περιορισμένη. Μετά τη διακοπή της βόσκησης, η μόνιμη ποώδης τράπεζα σπερμάτων δε θα είναι επαρκής για αποκατάσταση του ποώδους ορόφου, επομένως πρέπει να χρησιμοποιηθούν και άλλες μέθοδοι συμπληρωματικά. Τα σποραδικά βοσκημένα δάση διατηρούν καλή κατάσταση στη δομή τους, καλή αναγεννητική ικανότητα και υψηλή φυτική ποικιλότητα.