Intellectual capital in the banking sector
Authors: Κασοτάκη Ελισάβετ 
Published: June 2023

Οι σύγχρονες οικονομίες χαρακτηρίζονται από την πολυπλοκότητα των διαδικασιών δημιουργίας αξίας και τον κυρίαρχο ρόλο των άυλων πόρων σε μέσα σε αυτές. To νοητικό κεφάλαιο αποτελείται, με βάση τους θεωρητικούς της λογιστικής, από τους άυλους πόρους και τις συνέργειες, αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους ή με στοιχεία φυσικού ή του οικονομικού κεφαλαίου των επιχειρήσεων που καλούνται ροές. Αποτελεί σημαντικό μέρος της αξίας των σύγχρονων επιχειρήσεων. Η αδυναμία των λογιστικών συστημάτων να παρουσιάσουν την αξία των άυλων πόρων που έχουν οι επιχειρήσεις στην κατοχή τους οδηγεί σε περιορισμένη ικανότητα πληροφόρησης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων, προβλήματα ασυμμετρίας στην ενημέρωση των ενδιαφερομένων και αναποτελεσματικότητα κατά την άσκηση διοίκησης. Αυτή η διατριβή επικεντρώνεται στη δημοσιοποίηση νοητικού κεφαλαίου των τραπεζικών οργανισμών. Εξετάζει την συμμετοχή του νοητικού κεφαλαίου στις διαδικασίες παραγωγής αξίας των τραπεζών για να συμβάλει στον απώτερο στόχο της περιοχής της λογιστικής, που αναζητά την ανάπτυξη ενός αξιόπιστου συστήματος για τη δημοσιοποίηση πληροφορίων σχετικών με το νοητικό κεφάλαιο. H έρευνα πραγματοποιείται τόσο από την πλευρά των τραπεζικών στελεχών όσο και από την πλευρά των αναλυτών. Από την πλευρά των τραπεζικών στελεχών η αξία των στοιχείων του νοητικού κεφαλαίου ερευνάται με την χρήση ανάλυσης περιεχομένου της σχετικής δημοσιοποίησης. Αρχικά η έρευνα επικεντρώνεται στην αξία που αποδίδουν τα τραπεζικά στελέχη στα στοιχεία του νοητικού κεφαλαίου. Πρόσθετα, μια καινοτομική εφαρμογή της μεθόδου που προτείνεται από τη συγκεκριμένη διατριβή προσφέρει την δυνατότητα να διαπιστώσουμε τις αλληλεπιδράσεις και συνέργειες μεταξύ των στοιχείων του νοητικού κεφαλαίου που οδηγούν στη δημιουργία αξίας. Η ποσότητα και η συχνότητα εμφάνισης κάθε στοιχείου νοητικού κεφαλαίου που αναδεικνύει την σχετική σημαντικότητα κάθε ενός από αυτά καταγράφεται. Στο πλαίσιο της διατριβής εξετάζονται οι ετήσιες εκθέσεις των τεσσάρων συστημικών ελληνικών τραπεζών για τα έτη 2007, 2009, 2011. Αυτό δίνει τη δυνατότητα για διαχρονικές συγκρίσεις και συγκρίσεις μεταξύ τραπεζικών ιδρυμάτων. Το πλαίσιο των στοιχείων του νοητικού κεφαλαίου που προκύπτει από τη συστηματική ανάλυση των ετήσιων εκθέσεων αποτελεί προσαρμογή στα δεδομένα του τραπεζικού τομέα του γνωστού στη συγκεκριμένη ερευνητική περιοχή πλαισίου των Guthrie and Petty, 2000. H γνώμη ειδικών, που αποκτήθηκε μέσω της διαδικασίας Delphi, κατά την ανάπτυξη του μοντέλου, ενίσχυσε την αξιοπιστία και την ακρίβεια του. Η διατριβή ακολουθεί έναν επίσης δυναμικό τρόπο κατά τη διερεύνηση της γνώμης των αναλυτών. Το πλαίσιο των πόρων που βρέθηκαν να αποτελούν αντικείμενο δημοσιοποίησης από τις τράπεζες αποτελεί τη βάση για την εμπειρική έρευνα που στοχεύει στη διερεύνηση της γνώμης των αναλυτών. Η αξιοσημείωτη εξειδίκευση τους σε θέματα αποτίμησης της αξίας των επιχειρήσεων καθώς και ο ρόλος τους σαν κόμβοι επικοινωνίας μεταξύ των επιχειρήσεων και του επενδυτικού κοινού τους κάνει τους πιο κατάλληλους χρήστες λογιστικής πληροφόρησης για να εκφράσουν γνώμη για τη δημιουργία ενός μοντέλου δημοσιοποίησης. Βασισμένη στα αποτελέσματα της έρευνας η διατριβή συμβάλει σημαντικά στην κατανόηση της γνώμης των αναλυτών για την αξία των στοιχείων του νοητικού κεφαλαίου. Πρώτα επιτρέπει την διερεύνηση της σημαντικότητας που δίνουν οι αναλυτές σε κάθε κατηγορία, υποκατηγορία και επιμέρους στοιχείο του νοητικού κεφαλαίου. Παράλληλα επιτρέπει τη σύγκριση της γνώμης τους με αυτή των στελεχών των τραπεζών. Στη σύγκριση αυτή διαφαίνονται και ομοιότητες και διαφορές ανάμεσα στις δύο ομάδες. Περαιτέρω με πολυμεταβλητή στατιστική ανάλυση βρίσκουμε τις διαστάσεις κάθε μιας από τις από τις τρεις κατηγορίες του νοητικού κεφαλαίου (οργανωσιακό, σχεσιακό, ανθρώπινο κεφάλαιο). Αναπτύσσονται εμπειρικά μοντέλα και συγκεκριμενοποιούνται θεωρητικές δομές για κάθε μια από τις κατηγορίες αυτές. Βασισμένοι στα δεδομένα των κατηγοριών αναπτύσσουμε ένα μοντέλο για το συνολικό νοητικό κεφάλαιο. Τα μοντέλα ελέγχθηκαν για την ανταπόκριση τους στα εμπειρικά δεδομένα, την αξιοπιστία και την εγκυρότητα τους. Μέσα από αυτά τα μοντέλα η διατριβή ξεκαθαρίζει το πεδίο για το οργανωσιακό, το σχεσιακό, το ανθρώπινο κεφάλαιο, και το συνολικό νοητικό κεφάλαιο. Βρίσκει τις διαστάσεις και τα στοιχεία που απαρτίζουν τα μοντέλα αυτά καθώς και τις μεταξύ τους σχέσεις. Η μελέτη δείχνει πως οι αναλυτές έχουν στο μυαλό τους πιο αναλυτική, λεπτομερή δομή για κάθε μοντέλο από το αντίστοιχο πλαίσιο που προκύπτει από τα τραπεζικά στελέχη. Τα αποτελέσματα αυτής της μελέτης συνεισφέρουν στη βασική της επιδίωξη της διατριβής που είναι η διαπίστωση της γνώμης των τραπεζικών στελεχών και των αναλυτών για την αξία των στοιχείων του νοητικού κεφαλαίου και τη συμμετοχή του στην δημιουργία αξίας για τις τράπεζες. Η ανάπτυξη ενός μοντέλου κατάλληλου για τη δημοσιοποίηση πληροφοριών σχετικών με το νοητικό κεφάλαιο θα μπορούσε να υποστηριχθεί από τα ευρήματα της παρούσας διατριβής.