Βελτιστοποίηση της καλλιεργητικής πρακτικής της ψευδοσποράς και συγκριτικές αξιολογήσεις της εφαρμογής της σε φυτά μεγάλης καλλιέργειας
Authors: Γαζούλης Ιωάννης 
Published: August 2024

Μια από τις «υποτιμημένες» στο παρελθόν αλλά πλέον υποσχόμενες μεθόδους διαχείρισης ζιζανίων στα φυτά μεγάλης καλλιέργειας αποτελεί η καλλιεργητική πρακτική της ψευδοσποράς. Η ψευδοσπορά περιλαμβάνει την προετοιμασία του αγρού για σπορά με τις συνηθισμένες πρακτικές εδαφοκατεργασίας, την άρδευση όπου αυτή είναι αναγκαία και τη μηχανική ή χημική καταπολέμηση των ζιζανίων μετά από ένα χρονικό διάστημα κάποιων ημερών ή εβδομάδων. Σκοπός της Διδακτορικής Διατριβής ήταν η βελτιστοποίηση της καλλιεργητικής πρακτικής της ψευδοσποράς καθώς και συγκριτικές αξιολογήσεις της εφαρμογής της σε φυτά μεγάλης καλλιέργειας. Η παρούσας μελέτη περιλάμβανε τρεις κύριες πειραματικές ενότητες: α) διετή (2020–2022) πειραματισμό αγρού σε μονοκαλλιέργειες και συγκαλλιέργειες λόλιου (Lamium multiflorum Lam.) και Αλεξανδρινού τριφυλλιού (Trifolium alexandrinum L.) στη Δυτική Ελλάδα, β) διετή (2021–2023) πειραματισμό αγρού στην καλλιέργεια του σκληρού σιταριού (Triticum durum Desf.) σε δυο διαφορετικές περιοχές στη Στερεά Ελλάδα (Δομοκός και Αλίαρτος) και γ) διετή (εαρινές καλλιεργητικές περίοδοι 2022 και 2023) πειραματισμό αγρού στην καλλιέργεια του κενάφ (Hibiscus cannabinus L.) στον πειραματικό αγρό του Εργαστηρίου Γεωργίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών. Στην πρώτη πειραματική ενότητα, πραγματοποιήθηκε διπαραγοντικό πείραμα αγρού όπου ο παράγοντας της ψευδοσποράς κατατάχθηκε στα κύρια τεμάχια ενώ ο παράγοντας της συγκαλλιέργειας στα υποτεμάχια. Στα κύρια τεμάχια της ψευδοσποράς, ο έλεγχος των ζιζανίων πραγματοποιήθηκε με επιφανειακή εδαφοκατεργασία αλλά σε διαφορετικούς χρόνους. Συγκεκριμένα, τα ζιζάνια ελέγχθηκαν μηχανικά είτε μία είτε δύο εβδομάδες από την αρχική προετοιμασία της σποροκλίνης. Στα τεμάχια της συγκαλλιέργειας, μελετήθηκαν πέντε αναλογίες των συγκαλλιεργούμενων ειδών δηλαδή λόλιου και Αλεξανδρινού τριφυλλιού οι οποίες ήταν: 0:100, 25:75, 50:50, 75:25 και 100:0. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η καθυστέρηση του ελέγχου των ζιζανίων, άρα και της σποράς της καλλιέργειας, για δύο αντί μιας εβδομάδας μείωσε σημαντικά την πυκνότητα των ζιζανίων ως και 81% συγκριτικά με τον αμεταχείριστο μάρτυρα οδηγώντας σε αυξημένες αποδόσεις σε χορτομάζα. Ακόμη, φαίνεται πως η αύξηση της αναλογίας του λόλιου στις συγκαλλιέργειες λειτούργησε συνεργιστικά με την ψευδοσπορά περιορίζοντας τη πυκνότητα και τη βιομάζα ανταγωνιστικών ζιζανίων όπως η αγριοβρώμη (Avena sterilis L.) και το άγριο σινάπι (Sinapis arvensis L.). Επιπλέον, η ψευδοσπορά συνέβαλλε στη διατήρηση αποδεκτής παραγωγής βιομάζας και από το Αλεξανδρινό τριφύλλι στις υπό μελέτη συγκαλλιέργειες. Παρατηρήθηκαν ακόμη στατιστικά σημαντικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ των παραγόντων της ψευδοσποράς και της συγκαλλιέργειας (p ≤ 0,05). Στην δεύτερη πειραματική ενότητα, ερευνήθηκαν οι διαφορετικές μέθοδοι εφαρμογής της ψευδοσποράς σε συνδυασμό με εφαρμογή εκλεκτικού ζιζανιοκτόνου νωρίς μεταφυτρωτικά για διαχείριση ζιζανίων στο σκληρό σιτάρι. Για την ψευδοσπορά πραγματοποιήθηκε έλεγχος ζιζανίων είτε με επιφανειακή εδαφοκατεργασία είτε με εφαρμογή glyphosate τόσο στη συνιστώμενη (720 g a.e ha−1) όσο και σε μειωμένη δόση (540 g a.e ha−1). Διαπιστώθηκε πως στα πειραματικά τεμάχια της ψευδοσποράς, η εφαρμογή glyphosate στη μειωμένη δόση οδήγησε σε εξαιρετικά επίπεδα ελέγχου των ζιζανίων (≥ 90%) χωρίς να υπολείπεται συγκριτικά με την επέμβαση όπου το ζιζανιοκτόνο εφαρμόστηκε στη συνιστώμενη δόση. Ακόμη, υψηλή ήταν η αποτελεσματικότητα της ψευδοσποράς με επιφανειακή εδαφοκατεργασία, ιδιαίτερα όμως όταν συνδυάστηκε με εφαρμογή εκλεκτικού ζιζανιοκτόνου μεταφυτρωτικά νωρίς. Οι παραπάνω συνδυασμοί οδήγησαν και στις βέλτιστες στρεμματικές αποδόσεις (≥ 5.000 kg ha−1). Τα συμπεράσματα αυτά ήταν κοινά και στις δύο περιοχές (Δομοκός και Αλίαρτος) όπου η ζιζανιοχλωρίδα αποτελούταν κυρίως από ετήσια πλατύφυλλα ζιζάνια. Στην τρίτη πειραματική ενότητα, πραγματοποιήθηκε διπαραγοντικό πείραμα αγρού όπου ο παράγοντας της ψευδοσποράς κατατάχθηκε στα υποτεμάχια ενώ ο παράγοντας των αποστάσεων μεταξύ των γραμμών σποράς της καλλιέργειας του κενάφ στα κύρια τεμάχια. Στα υποτεμάχια της ψευδοσποράς, ο έλεγχος των ζιζανίων πραγματοποιήθηκε μόνο με εφαρμογή του μη εκλεκτικού ζιζανιοκτόνου glyphosate αλλά σε διαφορετικούς χρόνους. Συγκεκριμένα, τα ζιζάνια ελέγχθηκαν είτε 3 είτε 6 εβδομάδες από την αρχική προετοιμασία της σποροκλίνης. Οι δύο αποστάσεις μεταξύ των γραμμών της καλλιέργειας ήταν 60 cm και 30 cm. Σημαντικές ήταν οι επιδράσεις και των δύο παραγόντων στις παραμέτρους των ζιζανίων και της καλλιέργειας που μελετήθηκαν (p ≤ 0,05). Οι εφαρμογές glyphosate στα υποτεμάχια της ψευδοσποράς και στις 2 περιπτώσεις περιόρισαν κατά τουλάχιστον 50% τη πυκνότητα και τη βιομάζα των ζιζανίων και έδειξαν υψηλή αποτελεσματικότητα ακόμη και εναντίον δυσεξόντωτων πολυετών ζιζανίων όπως η πορφυρή κύπερη (Cyperus rotundus L.) και ο γερμανός (Solanum elaeagnifolium Cav.). Οι μέγιστες αποδόσεις του κενάφ σε βιομάζα παρατηρήθηκαν για τα τεμάχια της ψευδοσποράς όταν η ζιζανιοκτονία έγινε 3 εβδομάδες μετά τη προετοιμασία της σποροκλίνης (≥ 15 t ha−1). Ακόμη, ο συνδυασμός ψευδοσποράς με μειωμένες αποστάσεις μεταξύ των γραμμών (30 cm αντί 60 cm) αύξησε την τελική πυκνότητα της φυτείας αυξάνοντας το ποσοστό επιτυχίας της εγκατάστασης της καλλιέργειας σε επίπεδα άνω του 75%. Τα αποτελέσματα όλων των παραπάνω ενοτήτων δείχνουν πως η μέθοδος της ζιζανιοκτονίας και η χρονική στιγμή που αυτή πραγματοποιείται μπορούν να καθορίσουν την επιτυχία της ψευδοσποράς. Σε κάθε περίπτωση όμως, βέλτιστα αποτελέσματα επιτυγχάνονται όταν η ψευδοσπορά συνδυάζεται είτε με άλλες καλλιεργητικές πρακτικές που αυξάνουν την ανταγωνιστικότητα των καλλιεργειών όπως η μείωση των αποστάσεων μεταξύ των γραμμών της καλλιέργειας, η συγκαλλιέργεια κ.α. είτε με λελογισμένη χρήση εκλεκτικών ζιζανιοκτόνων. Τα αποτελέσματα της παρούσας Διδακτορικής Διατριβής ενδέχεται να συμβάλλουν ενεργά στη βελτιστοποίηση της καλλιεργητικής πρακτικής της ψευδοσποράς για διαχείριση ζιζανίων σε φυτά μεγάλης καλλιέργειες. Για την επίτευξη αυτού του σκοπού όμως απαιτείται περαιτέρω πειραματισμός πεδίου σε ένα ευρύτερο φάσμα καλλιεργειών, ζιζανίων και εδαφοκλιματικών συνθηκών.