Διερευνώντας την εμπειρία ενσωμάτωσης ψηφιακών ενισχύσεων στο ανθρώπινο σώμα
Authors: Παπαγεωργοπούλου Παναγιώτα 
Published: December 2024

Από την αρχαιότητα έως σήμερα, η εξερεύνηση των ορίων μεταξύ του ανθρώπου και των μη ανθρωπίνων άλλων, έμβιων και μη, έχει βρεθεί στο επίκεντρο των επιστημονικών, καλλιτεχνικών και φιλοσοφικών αναζητήσεων. Ειδικότερα, θαυμαστές μα και απόκοσμες οντότητες, υβρίδια ανθρώπου, ζώου και μηχανής, που συχνά ενεργούν βάσει του ανθρωπίνου συλλογισμού συναντώνται στη μυθολογία, τη λογοτεχνία επιστημονικής φαντασίας και τον κινηματογράφο. Σήμερα, οι ραγδαίες εξελίξεις στην επιστήμη των υπολογιστών σε συνδυασμό με τις εξελίξεις σε άλλα επιστημονικά πεδία, όπως η ιατρική και η βιολογία, καθώς και ένας σημαντικός αριθμός πειραματισμών σε καλλιτεχνικό επίπεδο έχουν επιτρέψει την επικοινωνία και τη συνύπαρξη ανθρώπου και μηχανής με καινοτόμους τρόπους που έως πρόσφατα ανήκαν στη σφαίρα του φανταστικού. Ειδικότερα, η σύγκλιση της βιολογίας και της τεχνολογίας, η οποία σταδιακά γίνεται απρόσκοπτη, θολώνοντας τα όρια μεταξύ των δύο μερών, βρίσκεται επί του παρόντος στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος για μελετητές και επιστήμονες από διαφορετικές πειθαρχίες, φιλοσόφους και καλλιτέχνες. Καθώς οι παραδοσιακές διεπαφές επικοινωνίας ανθρώπου-υπολογιστή γίνονται σταδιακά παρωχημένες, αυτή η σύγκλιση οδηγεί σε σοβαρές αλλοιώσεις του πολύπλοκου, υβριδικού περιβάλλοντος (το οποίο ενσωματώνει ταυτόχρονα το φυσικό, τεχνολογικό και εικονικό επίπεδο), τα βιολογικά ανθρώπινα και μη ανθρώπινα σώματα, καθώς και τις κοινωνικές κατασκευές που αναπτύσσουν οι άνθρωποι, προκειμένου να αντιληφθούν και να επικοινωνήσουν με το περιβάλλον τους. Επιπρόσθετα, αυτή η σύγκλιση μεταβάλει τα όρια του ανθρώπινου σώματος, τα οποία δεν είναι δεδομένα αλλά μπορούν να κατασκευαστούν, (επανα)σχεδιάζοντας το σώμα με τρόπο που θα αποκαλύψει και το πλήρες δυναμικό του. Οι αλλαγές που υφίσταται το ανθρώπινο σώμα δεν θεωρούνται πλέον ως εξ ολοκλήρου εξαρτώμενες από φυσικές/βιολογικές διεργασίες, αλλά καθοδηγούνται από τη θέληση και τις επιθυμίες του ίδιου του ατόμου. Ειδικότερα, δεδομένου ότι η τεχνολογία μεταβάλλει τις ικανότητες του βιολογικού σώματος, κατ’ επέκταση το σώμα λειτουργεί παράλληλα και ως μία πειραματική πλατφόρμα για τη διαμόρφωση νέων ή διαφορετικών ταυτοτήτων και τη βίωση καινοτόμων εμπειριών, μέσα στο πολύπλοκο δίκτυο των συμποιητικών πρακτικών που υιοθετούνται από ανθρώπους και μη ανθρώπινους άλλους. Στο πλαίσιο αυτής της διδακτορικής διατριβής μελετάται η σύγκλιση του βιολογικού σώματος με την τεχνολογία από διεπιστημονική σκοπιά, επιχειρώντας να προσφέρει σε ένα συνεκτικό πλαίσιο μία πολυεπίπεδη κατανόηση των φαινομένων της ενσωμάτωσης της τεχνολογίας στο βιολογικό, ανθρώπινο σώμα καθώς και τη συσσωμάτωση τον δύο μερών σε μία ενιαία, υβριδική οντότητα. Πιο συγκεκριμένα, μελετώνται οι θεωρητικές-φιλοσοφικές, τεχνολογικές και ανθρωπολογικές προσεγγίσεις που πραγματεύονται τα προαναφερθέντα φαινόμενα, με σκοπό τη διεξαγωγή θεωρητικής έρευνας σχετικά με τον τρόπο που οι τεχνολογίες ενσωμάτωσης και συσσωμάτωσης ανθρώπου-υπολογιστή εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο των παραδοσιακών μεθόδων τροποποίησης σώματος (και υιοθέτησης σωματικών προσθέτων), δηλαδή των γενικότερων πρακτικών των μοντέρνων πρωτογόνων, και τον τρόπο με τον οποίο τις επεκτείνουν σε πρακτικές μετα-μεταμοντέρνων πρωτογόνων. Επιπρόσθετα, η θεωρητική μελέτη οδηγεί στον προσδιορισμό των ομάδων που υιοθετούν αυτές τις πρακτικές, και ειδικότερα στην ταυτοποίηση των ομάδων των παθητικών, ιατρικών, κατά βούληση, και ιατρικών κατά βούληση κυβερνοοργανισμών. Τη θεωρητική έρευνα συμπληρώνουν η πλήρης χαρτογράφηση των τεχνολογιών που επιτρέπουν την ενσωμάτωση και συσσωμάτωση ανθρώπου – υπολογιστή, καθώς και η λεπτομερής παρουσίαση των θεωρητικών – φιλοσοφικών προσεγγίσεων που σχετίζονται με την ενσώματη συμβίωση ανθρώπου – υπολογιστή, υπό το πρίσμα του μετανθρωπισμού. Η διατριβή περιλαμβάνει επίσης τη διεξαγωγή εμπειρικής έρευνας σχετικά με την εις βάθος μελέτη της εμπειρίας συσσωμάτωσης ανθρώπου – υπολογιστή από άτομα που παρεμβαίνουν στο σώμα τους κατά βούληση και με την υιοθέτηση DIY πρακτικών. Πιο συγκεκριμένα, η εμπειρία αυτών των κατά βούληση κυβερνοοργανισμών μελετάται στο πλαίσιο της θεωρίας της εμπειρίας, εστιάζοντας στα διαφορετικά νήματα που την αποτελούν, και ειδικότερα στο αισθητηριακό, συναισθηματικό, συνθετικό και χωροχρονικό. Η βιωμένη εμπειρία που σχετίζεται με αυτές τις ακραίες πρακτικές χάκινγκ του βιολογικού σώματος μελετάται με την υιοθέτηση της δικτυοεθνογραφίας, ως κύριας ποιοτικής μεθοδολογίας έρευνας. Τα αποτελέσματα της θεωρητικής και εμπειρικής έρευνας οδηγούν σε ένα καινοτόμο, συνεκτικό πλαίσιο, που προσεγγίζει το σύνθετο φαινόμενο της σύγκλισης ανθρώπου-υπολογιστή με διεπιστημονικό τρόπο, οδηγώντας στη βαθύτερη κατανόηση της πολύπλευρης φύσης του και των παρελκομένων αυτής.