Μορφολογική και γενετική ανάλυση ειδών της ιχθυοπανίδας του ποταμού Νέστου
Authors: Σαπουνίδης Αργύριος 
Published: September 2021

Ο σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν η μορφολογική και γενετική ανάλυση των ειδών Squalius orpheus Kottelat & Οικονομίδης, 2006, Barbus strumicae Karaman, 1955, Alburnoides strymonicus Chichkoff, 1940 και Cobitis strumicae Karaman, 1955, του ποταμού Νέστου, οι πληθυσμοί των οποίων, διαχωρίστηκαν μετά την κατασκευή και λειτουργία των υδροηλεκτρικών φραγμάτων. Επιπλέον, μελετήθηκε η βιολογία της Μπριάνας, ενώ αναπτύχθηκε ένας πολύ-παραμετρικός ιχθυολογικός βιοδείκτης για την αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης του ποταμού Νέστου, στα πλαίσια της Οδηγίας 2000/60.Η μορφομετρική σύγκριση μεταξύ του ανάντη και κατάντη πληθυσμού των ειδών S. orpheus και B. strumicae, A. strymonicus και C. strumicae πραγματοποιήθηκε με τη χρήση της των δικτύων αποστάσεων (truss networks). Επιπλέον έγινε σύγκριση των πληθυσμών των ειδών S. orpheus και B. strumicae, που διαβιούν στους ποταμούς Νέστο, Στρυμόνα και Έβρο. Κατά τη μελέτη της μορφομετρίας, καταγράφηκαν οι τιμές 39 αποστάσεων πάνω στο σώμα των ψαριών. Διαπιστώθηκε η ύπαρξη μορφολογικών διαφοροποιήσεων μεταξύ των ανάντη και κατάντη πληθυσμών των ειδών, B. strumicae και A. strymonicus. Ο κατάντη πληθυσμός των ειδών αυτών εμφάνισε πιο υδροδυναμικό σχήμα σώματος που αντανακλά την προσαρμογή του στις συνθήκες υψηλότερης ροής νερού.Η ανάλυση της γενετικής ποικιλομορφίας των ειδών S. orpheus, B. strumicae και A. strymonicus περιελάμβανε την μελέτη του μιτοχονδριακού γονιδιακού τόπου COI. Για το είδος S. orpheus, η ανάλυση των αλληλουχιών των δειγμάτων επιβεβαίωσε την ταξινομική ομοιότητα των πληθυσμών του Στρυμόνα, Νέστου και του Έβρου. Όσον αφορά τους πληθυσμούς του γένους Barbus, ο πληθυσμός του Έβρου εμφάνισε υψηλή διαφοροποίηση σε σχέση με αυτούς του Στρυμόνα και του Νέστου, καθώς ο πληθυσμός αυτός κατατάσσεται σε διαφορετικό είδος (Barbus cyclolepis). Για το είδος A. strymonicus, η σύγκριση του ανάντη και του κατάντη πληθυσμού του Νέστου έδειξε την ύπαρξη στατιστικά σημαντικής γενετικής διαφοροποίησης μεταξύ των δύο πληθυσμών. Για τη μελέτη των βιολογικών χαρακτηριστικών του B. strumicae, μελετήθηκαν 200 άτομα. Η μεγαλύτερη ηλικία που προσδιορίστηκε ήταν 4+ και αφορούσε πέντε θηλυκά και έξι αρσενικά άτομα. Το είδος εμφανίζει ρυθμό προσέγγισης Κ ίσο με 0,165, μέγιστο ασυμπτωτικό μήκος (L∞) ίσο με 214,9 mm. Η αναπαραγωγική περίοδος του είδους, διαρκεί περίπου 2 μήνες, από τον Μάιο έως τον Ιούνιο. Με την εφαρμογή της λογιστικής παλινδρόμησης προσδιορίστηκε το μήκος πρώτης γεννητικής ωρίμασης, το οποίο για τα αρσενικά άτομα είναι 95,23 ± 4,35 mm, ενώ για τα θηλυκά άτομα είναι 112,54 ± 4,97 mm. Όσον αφορά την εκτίμηση των διατροφικών συνηθειών του B. strumciae, διαπιστώθηκε η παρουσία 12 διαφορετικών λειών.Στο πλαίσιο της παρούσας διατριβής έγινε προσπάθεια ανάπτυξης ενός πολύ-παραμετρικού δείκτη, για την αξιολόγηση των επιφανειακών υδάτων του ποταμού Νέστου. Ο δείκτης απαρτίζεται από 13 μετρικές, οι οποίες σχετίζονται με την ποσοστιαία σύνθεση του ιχθυοπληθυσμού (αυτόχθονα, ενδημικά και ξενικά είδη), την ισοκατανομή και αφθονία των ειδών, την ύπαρξη ειδών με εξειδικευμένες στρατηγικές αναπαραγωγής, τις διατροφικές συνήθειες, την οικολογία των ειδών, την ηλικιακή δομή των ιχθυοπληθυσμών και την βιοποικιλότητα του συστήματος. Η εφαρμογή του δείκτη αυτού στον ποταμό Νέστο κατέταξε τρεις σταθμούς στην «Μέτρια» οικολογική κατάσταση, τρεις στην «Καλή» κατάσταση και έναν στην «Υψηλή».