Επιστημονικός γραμματισμός και εναλλακτικές ιδέες σε έννοιες των φυσικών επιστημών που δημιουργούν παιδικά βιβλία μυθοπλασίας περιβαλλοντικού περιεχομένου
Authors: Καζαντζίδου Δήμητρα 
Published: March 2023

Η ανάγνωση και γραφή έχουν προσδιοριστεί ως σημαντικά στοιχεία του επιστημονικού γραμματισμού, ενώ ερευνητές/τριες και εκπαιδευτικοί έχουν αναγνωρίσει την αξία της χρήσης Παιδικής Λογοτεχνίας στην Εκπαίδευση των Φυσικών Επιστημών. Τα παιδικά βιβλία φυσικών επιστημών συνιστούν αποτελεσματικά εργαλεία που υποστηρίζουν την επαφή των παιδιών με επιστημονικό περιεχόμενο και την κατανόηση του φυσικού κόσμου. Ωστόσο, διατυπώθηκαν προβληματισμοί για την ακρίβεια του περιεχομένου τους και την ακρίβεια των ιδεών που οικοδομούν τα παιδιά κατά την ανάγνωση ή ακρόασή τους. Ερευνητές/τριες που ανέλυσαν το περιεχόμενο παιδικών βιβλίων κατέγραψαν μεταξύ άλλων λάθη, ανακρίβειες, και παραλείψεις στην αναπαράσταση φυσικών εννοιών και φαινομένων, φανταστικά στοιχεία, μη ακριβή εικονογράφηση, και χρήση ανθρωπομορφισμού. Από εμπειρικές μελέτες φαίνεται πως παιδιά πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης δημιουργούν εναλλακτικές ιδέες σε θέματα Φυσικών Επιστημών, εάν οι πληροφορίες που παρουσιάζονται σε παιδικά βιβλία είναι ανακριβείς. Η ραγδαία επιδείνωση των περιβαλλοντικών προβλημάτων που βιώνονται σήμερα σε παγκόσμιο και τοπικό επίπεδο επηρέασε το περιεχόμενο της παιδικής λογοτεχνίας. Από την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας προκύπτει πως παιδικά βιβλία που πραγματεύονται περιβαλλοντικά προβλήματα δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς ως προς την ακρίβεια του περιεχομένου τους. Στόχος της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η εξέταση της ακρίβειας κειμένων παιδικών βιβλίων μυθοπλασίας με θέμα την ατμοσφαιρική ρύπανση ως προς την αναπαράσταση εννοιών και φαινομένων Φυσικής αλλά και ως προς την αναπαράσταση της καταστροφής του στρατοσφαιρικού όζοντος και της ανόδου της μέσης θερμοκρασίας της Γης, με σκοπό να καθοριστεί εάν αυτά τα βιβλία αποτελούν πιθανές πηγές εναλλακτικών ιδεών σε παιδιά πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Τα κείμενα 21 παιδικών βιβλίων μυθοπλασίας σχετικά με την ατμοσφαιρική ρύπανση αναλύθηκαν με τη μέθοδο της Ποιοτικής Ανάλυσης Περιεχομένου. Με τον επαγωγικό σχηματισμό κατηγοριών εντοπίστηκαν και καταγράφηκαν οι ανακρίβειες στην αναπαράσταση εννοιών και φαινομένων Φυσικής. Οι μη ορθές αναπαραστάσεις οργανώθηκαν σε σύστημα κατηγοριών και κατόπιν συνδέθηκαν με πιθανές εναλλακτικές ιδέες που ενδέχεται να δημιουργήσουν ή να ενισχύσουν σε παιδιά. Συνδυασμός παραγωγικών και επαγωγικών τεχνικών χρησιμοποιήθηκε για την εξέταση της ακρίβειας στην αναπαράσταση της καταστροφής του στρατοσφαιρικού όζοντος και της ανόδου της μέσης θερμοκρασίας της Γης. Τα γνωστικά στοιχεία και οι πληροφορίες που παρέχουν τα κείμενα σχετικά με τους μηχανισμούς, τις αιτίες, τις συνέπειες, και την αντιμετώπιση της καταστροφής του στρατοσφαιρικού όζοντος και της ανόδου της μέσης θερμοκρασίας οργανώθηκαν σε κατηγορίες και συγκρίθηκαν με την κυρίαρχη επιστημονική άποψη, ώστε να εντοπιστούν λάθη, ανακρίβειες και παραλείψεις. Από τα αποτελέσματα παρατηρείται πως ανακρίβειες ως προς έννοιες και φαινόμενα Φυσικής εμπεριέχονται στα κείμενα παιδικών βιβλίων μυθοπλασίας με θέμα την ατμοσφαιρική ρύπανση. Λάθη, ανακρίβειες και παραλείψεις καταγράφονται και στην αναπαράσταση της καταστροφής του στρατοσφαιρικού όζοντος και της ανόδου της μέσης θερμοκρασίας της Γης. Οι καταγεγραμμένες μη ορθές αναπαραστάσεις συγκρίνονται με ιδέες παιδιών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης όπως περιγράφονται στη βιβλιογραφία. Τα αποτελέσματα δείχνουν πως εναλλακτικές ιδέες που εντοπίζονται σε παιδιά εμπεριέχονται και σε κείμενα των υπό ανάλυση βιβλίων. Παρουσιάζονται, ακόμη, τρόποι χρήσης αυτών των βιβλίων από τους/τις εκπαιδευτικούς στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση αλλά και τρόποι βελτίωσης της ακρίβειας βιβλίων παιδικής λογοτεχνίας που πραγματεύονται περιβαλλοντικά προβλήματα. Η παρούσα διατριβή αναδεικνύει την ανάγκη εξέτασης της ακρίβειας περιεχομένου παιδικών βιβλίων από τους/τις εκπαιδευτικούς πριν τη χρήση τους στη διδασκαλία Φυσικών και Περιβαλλοντικών Επιστημών αλλά και από τους εκδοτικούς οίκους πριν την διάθεσή τους στο εμπόριο. Η αναγνώριση των πλεονεκτημάτων και περιορισμών του περιεχομένου παιδικών βιβλίων θα οδηγήσει σε αποτελεσματική χρήση τους στη Διδασκαλία των Φυσικών και Περιβαλλοντικών Επιστημών που θα συμβάλλει στην ανάπτυξη επιστημονικά εγγράμματων πολιτών.