АУТИЗМ СПЕКТРІНІҢ БҰЗЫЛУЫ БАР БАЛАЛАР АНАЛАРЫНЫҢ ЭМОЦИОНАЛДЫҚ СФЕРАСЫНЫҢ СИПАТТАМАСЫ
Authors: Бейсеналина А.А. 
Published: October 2023

Статистика по выявлению расстройства аутистического спектра растет каждый год. Появление ребенка с расстройством аутистического спектра является большим стрессом для всей семьи, который затрагивает все сферы их жизни. Зачастую именно мать занимается уходом и присмотром за ребенком с расстройством аутистического спектра. Матери находятся в постоянном стрессе и испытывают эмоциональное напряжение. Цель данного исследования заключалась в диагностике эмоциональной сферы матерей детей с расстройством аутистического спектра для выявления отдельных характеристик их эмоционального состояния и обозначения важности оказания им психологической помощи. Были применены опросники для экспресс-диагностики эмоциональной сферы: шкала депрессии Бека, шкала тревоги Бека, шкала позитивного и негативного аффекта в адаптации Е.Н. Осина, авторский опросник, методика определения доминирующего состояния (краткий вариант ДМ-6), разработанная Л.В. Куликовым. Результаты исследования соотносятся с зарубежными исследованиями о том, что у матерей детей с расстройством аутистического спектра наблюдаются признаки выраженной депрессии и тревоги, негативный аффект, эмоциональное истощение, понижение тонуса и удовлетворенностью жизнью. Все это указывает на то, что матерям и вообще родителям с детьми с расстройством аутистического спектра необходима психологическая помощь и поддержка. В исследовании приведены способы оказания психологической помощи родителям детей с расстройством аутистического спектра, применяемые в других странах, и их эффективность в снижении уровня депрессии, тревоги, стресса и улучшении качества жизни и здоровья родителей. В качестве примера приведена программа CST, как один из способов оказания психологической поддержки матерям детей с расстройством аутистического спектра путем обучения корректным способам коммуникации с ребенком, способам понимания поведения и нежелательного поведения ребенка. Практическое значение исследования состоит в том, чтобы привлечь должное внимание к данной проблеме и найти новые пути оказания психологической поддержки родителям детей с расстройством аутистического спектра. Ключевые слова: расстройство аутистического спектра, матери, эмоциональное состояние, депрессия, тревога.

Аутизм спектрінің бұзылуын анықтау бойынша статистика жыл сайын өсіп келеді. Аутизм спектрінің бұзылуы бар баланың пайда болуы бүкіл отбасы үшін үлкен стресс болып табылады, бұл олардың өмірінің барлық салаларына әсер етеді. Көбінесе аутизм спектрі бұзылған балаға қамқорлық жасайтын және күтетін анасы. Аналар үнемі күйзеліске ұшырайды және эмоционалды шиеленісті сезінеді. Бұл зерттеудің мақсаты аутизм спектрі бұзылған балалары бар аналардың эмоционалдық жағдайының жеке ерекшеліктерін анықтау және оларға психологиялық көмек көрсетудің маңыздылығын көрсету үшін олардың эмоционалдық саласын диагностикалау болды. Эмоционалды сфераны экспресс диагностикалау үшін сауалнамалар қолданылды: Бек депрессия шкаласы, Бек мазасыздық шкаласы, Осиннің бейімделуіндегі оң және теріс әсер ету шкаласы, авторлық сауалнама, доминантты күйді анықтау әдісі (ДМ-6 қысқа нұсқасы), әзірлеген Л.В. Куликов. Зерттеу нәтижелері аутизм спектрі бұзылған балалардың аналарында ауыр депрессия мен алаңдаушылық, жағымсыз әсер ету, эмоционалды сарқылу, тонустың төмендеуі және өмірге қанағаттану белгілерін көрсететін шетелдік зерттеулермен сәйкес келеді. Мұның барлығы аутизм спектрі бұзылған балалары бар аналар мен жалпы ата-аналар психологиялық көмек пен қолдауды қажет ететінін көрсетеді. Зерттеуде аутизм спектрі бұзылған балалардың ата- аналарына психологиялық көмек көрсетудің басқа елдерде қолданылатын әдістері және олардың депрессия, үрей, күйзеліс деңгейін төмендету және ата-аналардың өмір сүру сапасы мен денсаулығын жақсартудағы тиімділігі ұсынылған. Мысал ретінде, баламен дұрыс қарым-қатынас жасау тәсілдерін, баланың мінез-құлқы мен жағымсыз мінез-құлқын түсіну жолдарын үйрету арқылы аутизм спектрі бұзылған балалардың аналарына психологиялық қолдау көрсету тәсілдерінің бірі ретінде CST бағдарламасы берілген. Зерттеудің практикалық маңыздылығы осы мәселеге назар аудару және аутизм спектрі бұзылған балалардың ата-аналарына психологиялық қолдау көрсетудің жаңа әдістерін табу болып табылады. Түйін сөздер: аутизм спектрінің бұзылуы, аналар, эмоционалдық күй, депрессия, мазасыздық.

Statistics on the identification of autism spectrum disorder is growing every year. The appearance of a child with an autism spectrum disorder is a great stress for the whole family, which affects all areas of their lives. Often, it is the mother who takes care of and looks after a child with an autism spectrum disorder. Mothers are under constant stress and experience emotional tension. The purpose of this study was to diagnose the emotional sphere of mothers of children with autism spectrum disorder in order to identify individual characteristics of their emotional state and indicate the importance of providing them with psychological assistance. Questionnaires for express diagnostics of the emotional sphere were used: the Beck depression scale, the Beck anxiety scale, the positive and negative affect scale adapted by E.N. Aspen, author's questionnaire, method for determining the dominant state (short version of DM-6), developed by L.V. Kulikov. The results of the study correlate with foreign studies that mothers of children with autism spectrum disorder show signs of severe depression and anxiety, negative affect, emotional exhaustion, decreased tone and life satisfaction. All this indicates that mothers and parents in general with children with autism spectrum disorder need psychological help and support. The study presents methods of providing psychological assistance to parents of children with autism spectrum disorder, used in other countries, and their effectiveness in reducing the level of depression, anxiety, stress and improving the quality of life and health of parents. As an example, the CST program is given as one of the ways to provide psychological support to mothers of children with autism spectrum disorder by teaching the correct ways to communicate with the child, ways to understand the behavior and undesirable behavior of the child. The practical significance of the study is to draw due attention to this problem and find new ways to provide psychological support to parents of children with autism spectrum disorder. Key words: autism spectrum disorder, mothers, emotional state, depression, anxiety.