Ο πολιτισμός της αυτοκίνησης
Authors: Λιαμάδης Γεώργιος 
Published: August 2021

Η διδακτορική διατριβή με θέμα "Πολιτισμός της αυτοκίνησης: Design και Styling" έχει ως κύριο αντικείμενο τη διερεύνηση της κοινωνικής και πολιτισμικής διάστασης της αυτοκίνησης και του τρόπου με τον οποίο αυτή αποτυπώνεται στη μορφολογία και την τυπολογία των οχημάτων. Το κεντρικό ερώτημα γύρω από το οποίο διαρθρώνεται η διατριβή αφορά στο δίπολο των εννοιών design και styling, όπως αυτές περιγράφουν τη δημιουργική υλοποίηση ιδεών μέσω της ολιστικής πράξης του σχεδιασμού στην πρώτη περίπτωση και, τη διαμόρφωση του αισθητικού κώδικα του κελύφους στη δεύτερη. Η διατριβή επιχειρεί να αποσαφηνίσει τις δυο έννοιες και τη μεταξύ τους διαχωριστική γραμμή, διερευνώντας το ρόλο της καθεμιάς χωριστά στο πολύπλοκο φαινόμενο της αγοράς και κατανάλωσης βιομηχανικών προϊόντων στη σύγχρονη κοινωνία της μετανεωτερικότητας. Οι δομές της καταναλωτικής κοινωνίας ερμηνεύονται εδώ, πέρα από το εσφαλμένο και περιοριστικό πρίσμα της αξίας χρήσης των αντικειμένων, όπως αυτό αναπτύσσεται στη μαρξιστική και την κλασική οικονομική θεωρία του Adam Smith, συνυπολογίζοντας πλάι στη χρηστική και ανταλλακτική αξία των αντικειμένων, τόσο τη συμβολική όσο και τη σημειολογική τους αξία, δηλαδή την αξία τους μέσα στο ευρύτερο σύστημα των αντικειμένων. Η κατανάλωση, πέρα από μέσο κάλυψης λειτουργικών αναγκών, εξετάζεται ως πράξη ένταξης του ανθρώπου-καταναλωτή σε ένα σύστημα σημείων (signs) που υποδηλώνουν τα ατομικά και κοινωνικά του χαρακτηριστικά. Στο σύστημα αυτό των σημείων, τα αντικείμενα απεκδύονται τα λειτουργικά και τυπολογικά τους χαρακτηριστικά, κεφαλαιοποιώντας το διακύβευμα του σχεδιασμού στον αισθητικό κώδικα (στυλ) του κελύφους, ως φορέα ενός ιδιωτικού κόσμου ιδεολογίας και μυθολογίας.Η διάρθρωση της διατριβής έχει ως εξής: Στο πρώτo, εισαγωγικό, κεφάλαιο, επιχειρείται η ανάλυση κάποιων θεμελιωδών εννοιών όπως η μαζική παραγωγή, μαζική κουλτούρα και μαζική κατανάλωση, η αναγωγή του βιομηχανικού αντικειμένου σε σύμβολο κοινωνικής καταξίωσης, η εξατομίκευση του προϊόντος, αλλά και η καλλιτεχνική αξία του βιομηχανικού αντικειμένου. Στο δεύτερο κεφάλαιο αναλύεται και ο ρόλος του design και του styling στην παραγωγή νέων οχημάτων, καθώς και οι συσχετισμοί μεταξύ των δύο εννοιών. Τα κεφάλαια 3 και 4 επικεντρώνονται σε ζητήματα γενεαλογίας και μετεξέλιξης των τύπων (design), εξετάζοντας τις κύριες τυπολογικές μεταβολές στις οποίες έχουν υποβληθεί τα αυτοκίνητα το διάστημα 1970-2000. Το 5ο και 6ο κεφάλαιο εστιάζουν στο «φαίνεσθαι» στη σύγχρονη εποχή της μετανεωτερικότητας (styling). Πιο συγκεκριμένα, στο κεφάλαιο 5 εξετάζεται ο παράγοντας της τεχνολογίας ως εικόνας προς κατανάλωση μέσα από τη δημιουργία αισθητικών ρευμάτων με τεχνολογικές αφετηρίες, ενώ στο κεφάλαιο 6 διερευνώνται τα κεφαλαιώδους σημασίας ζητήματα της εθνικής και εταιρικής ταυτότητας στο σχεδιασμό καθώς και το κίνημα του ρετροφουτουρισμού, με την αναβίωση εμβληματικών μοντέλων και το δανεισμό μορφολογικών στοιχείων του παρελθόντος. Η παρούσα διδακτορική διατριβή, αποτελεί μία πρωτότυπη προσπάθεια καταγραφής των κυριότερων τάσεων στο σχεδιασμό αυτοκινήτων το διάστημα 1970-2000, υπό το πρίσμα της σημειολογίας και της κοινωνικής ανθρωπολογίας. Η διεπιστημονική μεθοδολογική της προσέγγιση εγγυάται την ουσιαστική συμβολή του έργου στην επιστημονική κοινότητα, μέσα από τη συνδυαστική διερεύνηση της κοινωνικής και πολιτισμικής διάστασης της αυτοκίνησης από τη μια και των μορφολογικών και τυπολογικών στοιχείων του σχεδιασμού των αυτοκινήτων από την άλλη. Μέσα από την επιλογή του αυτοκινήτου, ως παραδείγματος εργασίας, η διατριβή βρίσκει εφαρμογή στο ευρύτερο πλαίσιο της κατανάλωσης βιομηχανικά παραγόμενων αντικειμένων καθημερινής χρήσης. Μεταθέτει, έτσι, το πεδίο εφαρμογής των συναγόμενων συμπερασμάτων από το σχεδιασμό αυτοκινήτων (automotive design), στο βιομηχανικό σχεδιασμό (industrial design) γενικότερα.