Πολιτικές περιορισμού της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων στο ευρωπαϊκό ενωσιακό θεσμικό και δικαιϊκό σύστημα
Authors: Τσολάκη Διονυσία 
Published: January 2025

Η ΕΕ, διερχόμενη σχεδόν μονίμως τις τελευταίες δεκαετίες από διάφορες εκδοχές παρατεταμένων περιόδων αστάθειας, ανασφάλειας και διαρκούς διαχείρισης έκτακτων περιστάσεων, αντιμετώπισε σχετικά προσφάτως σχεδόν ταυτόχρονα δύο πολυκρίσεις: τη χρηματοοικονομική κρίση του 2007-2008 και την προσφυγική κρίση του 2015-2016. Αμφότερες αποτελούσαν επείγοντος χαρακτήρα, μεγάλων διαστάσεων και ιδιαιτέρως πολύπλοκες κοινωνικοοικονομικές και γεωπολιτικές προκλήσεις που δύναντο να επηρεάσουν ακόμη και με διαλυτικές επιπτώσεις πολλαπλούς τομείς ενωσιακής πολιτικής αν δεν καθίσταντο αντικείμενο άμεσης αντίδρασης και διαχείρισης εντός ενός πολυδιάστατου, πολύπλευρου και ολιστικής προσέγγισης συνόλου μέτρων.Το εν λόγω πλαίσιο αντίδρασης περιγράφεται αδρομερώς καθώς και στις δύο περιπτώσεις, πέραν του συνηθισμένου αλλά αμφιλεγόμενου από μηχανής θεού της ad hoc διασταλτικής ερμηνείας των ενωσιακών αρμοδιοτήτων και κάποιων επιμέρους επουσιωδών διαφορών, παρουσιάζονται σημαντικές ομοιότητες από απόψεως νομικών μηχανισμών και μεθόδων. Συνεπώς, η παρούσα διατριβή επιχειρεί να τεκμηριώσει επαρκώς τη διαπίστωση ύπαρξης ενός ευρύτατου γενικότερου μοτίβου / κοινού υποδείγματος νομικής τεχνικής μεθόδου παράκαμψης της ενωσιακής δικαιϊκής έννομης τάξης και ειδικότερα της ενωσιακής δέσμευσης για ένα αποτελεσματικό και υψηλών προδιαγραφών σύστημα προστασίας των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων μέσω της επιτυχημένης εγκαθίδρυσης, περιχαράκωσης και αξιοποίησης προς τούτο ενός νομικού α-χαρτογράφητου «παράλληλου σύμπαντος». Η ανωτέρω προσπάθεια τεκμηρίωσης ερείδεται αφενός στην επικαιροποιημένη έκφανση της μεθοδολογίας του νομικού θετικισμού και αφετέρου σε τέσσερις επιπλέον παραμέτρους ελέγχου των μέτρων αντιμετώπισης αμφότερων των κρίσεων που συνίστανται στον σημαντικό περιορισμό των ενωσιακών αρμοδιοτήτων, στην ευρεία χρήση υβριδικών εργαλείων ηπίου δικαίου στα όρια πολλαπλών δικαιοδοσιών, στην ενεργή σύμπραξη των ενωσιακών θεσμικών οργάνων ακόμη και εκτός ενωσιακής έννομης τάξης και στην ανεκτική στάση του ΔΕΕ από πλευράς δικαστικού ελέγχου των ως άνω μέτρων. Πράγματι, τα αποτελέσματα της έρευνάς μας αναδεικνύουν και στη συνέχεια επιβεβαιώνουν, ευελπιστούμε επαρκώς, την όμοια στρατηγική χρήση α) του ρευστού και εγγενώς ασαφούς συναφούς θεσμικού πλαισίου των Συνθηκών αναφορικά με την οριοθέτηση των αρμοδιοτήτων μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών ώστε ο προκριθείς συνδυασμός σοβαρού περιορισμού ή σημαντικής διεύρυνσης της ενωσιακής αρμοδιότητας να καλυφθεί ικανοποιητικά με μια δημιουργική ερμηνευτική νομική μηχανική και ένα συνταγματικό πειραματισμό χωρίς να διαρραγούν τα όρια της ανθεκτικότητάς του ανωτέρω πλαισίου λόγω υπερβολικής αποτυποποίησης και εργαλειοποίησης των εν λόγω συνταγματικών ενωσιακών διατάξεων, β) ρυθμίσεων υβριδικής νομικής φύσης, κυρίως ηπίου δικαίου και ασαφούς δικαιοδοσίας που δύνανται να προκαλέσουν διαφόρων ειδών εντάσεις με την καθιερωμένη συναφή τυπολογία και την ισχύουσα αρμοδιοδοτική διευθέτηση του πρωτογενούς ενωσιακού δικαίου, γ) των θεσμικών οργάνων της Ένωσης στους δύο υπό εξέταση τομείς πολιτικής πάντοτε όμως υπό διακυβερνητικό πλαίσιο με ανάληψη σημαντικών νέων ευθυνών και ευρύτατων νέων καθηκόντων εκτός του πλαισίου της ενωσιακής έννομης τάξης με κύριο σκοπό την εξασφάλιση τουλάχιστον της ευνοϊκής για τα συγκεκριμένα μέτρα ανοχής του ΔΕΕ. Τα εν λόγω ευρήματα κάνουν απαραίτητη την εξεύρεση λύσεων αντιμετώπισης του συγκεκριμένου σοβαρού νομικού κενού με την υπόδειξη ορισμένων δυνητικών τροποποιήσεων και σχετικών μεταρρυθμίσεων που θα μπορούσαν να συμβάλουν στη βελτίωση του πλαισίου με βασικότερη μεταξύ άλλων, την καθιέρωση μιας νέας τέταρτης κατηγορίας / είδους αρμοδιοτήτων, της «αρμοδιότητας σύμπραξης».