Χωρική οικολογία των περιστερόμορφων (Columbiformes) στη Β.Α. Ελλάδα
Authors: Θωμά Χαράλαμπος 
Published: September 2021

Τα Περιστερόμορφα (Columbiformes) έχουν προσελκύσει το ενδιαφέρον αρκετών πρόσφατων μελετών, αφού αρκετά από τα είδη της οικογένειας παρουσιάζουν αυξητική πληθυσμιακή τάση, ενώ άλλα παρουσιάζουν σημαντικές πληθυσμιακές μειώσεις. Σκοπός της παρούσας Διδακτορικής διατριβής ήταν η διερεύνηση της χωρικής οικολογίας τεσσάρων ειδών Περιστερόμορφων (Streptopelia turtur, S. decaocto, Columba palumbus και C. livia dom.) που απαντώνται στη Β.Α. Ελλάδα, λαμβάνοντας υπόψη όλα εκείνα τα στοιχεία του περιβάλλοντος που πιθανόν να επηρεάζουν τα είδη. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο Τρυγόνι, εξαιτίας του δυσμενούς καθεστώτος διατήρησής του. Η διερεύνηση των διάφορων χαρακτηριστικών του τοπίου και των δια-ειδικών αλληλεπιδράσεων έδειξε ότι η κατανομή και η παρουσία των τεσσάρων ειδών της οικογένειας των Περιστερόμορφων στο Ν. Έβρου καθορίζεται κυρίως από το ενδιαίτημα, ενώ δεν φαίνεται να επηρεάζεται από τις μεταξύ τους διαειδικές αλληλεπιδράσεις. Συγκεκριμένα, τόσο η παρουσία του Τρυγονιού όσο και της Φάσσας βρέθηκε να σχετίζεται με φυσικούς και ημιφυσικούς τύπους ενδιαιτημάτων. Αντίθετα, η Δεκαοχτούρα και το Περιστέρι βρέθηκαν να ευνοούνται από το αστικό περιβάλλον και ήταν τα μόνα που εμφάνισαν θετική σχέση συνύπαρξης. Τα μοντέλα μέγιστης εντροπίας (Maxent) που αναπτύχθηκαν, προέβλεψαν με ακρίβεια τις βέλτιστες περιοχές του κάθε είδους στο Ν. Έβρου. Οι περισσότερες βέλτιστες περιοχές για το Τρυγόνι και τη Φάσσα εντοπίστηκαν στο κεντρικό τμήμα του νομού, σε περιοχές που συνδυάζουν φυσικούς και ημι-φυσικούς τύπους ενδιαιτημάτων. Αντίθετα, η πλειονότητα των βέλτιστων περιοχών της Δεκαοχτούρας και του Περιστεριού εντοπίστηκε περιμετρικά των οικισμών. Η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του δικτύου προστατευόμενων περιοχών (Δ.Π.Π.) στην προστασία του Τρυγονιού έδειξε ότι οι μισές και πλέον βέλτιστες περιοχές για το είδος εντοπίζονται σε περιοχές εκτός προστασίας. Η διερεύνηση των παραγόντων που επηρεάζουν την αφθονία του Τρυγονιού βρέθηκε αναγκαία για τη λήψη αποτελεσματικότερων μέτρων διαχείρισης. Η αφθονία του είδους παρουσίαζε παρόμοιες αποκρίσεις στα διάφορα χαρακτηριστικά του περιβάλλοντος με αυτές της παρουσίας, αλλά δε συσχετιζόταν με το βαθμό καταλληλότητας των ενδιαιτημάτων. Τα περισσότερα άτομα Τρυγονιού βρέθηκε ότι συγκεντρώνονται στο κεντρικό κυρίως τμήμα του νομού σε περιοχές με χαμηλά υψόμετρα, που συνδυάζουν παραδοσιακές γεωργικές καλλιέργειες και θαμνότοπους. Η δομή του αναπαραγωγικού ενδιαιτήματος του Τρυγονιού παρουσίασε σημαντικές χρονικές μεταβολές. Η παρουσία του είδους βρέθηκε να σχετίζεται θετικά με τον αριθμό των δέντρων μεσαίας κλάσης διαμέτρου και το ποσοστό (%) συγκόμωσης του μεσωρόφου. Ο τελευταίος παράγοντας βρέθηκε να επηρεάζει θετικά και την πιθανότητα εποικισμού, ενώ αντίθετα ο αριθμός των ώριμων δέντρων βρέθηκε να συμβάλει στην εγκατάλειψη προηγούμενων κατεχόμενων θέσεων. Από τη διερεύνηση των μορφολογικών διαφορών στο μέγεθος και το σχήμα της φτερούγας 187 δειγμάτων Τρυγονιού (n = 75 ώριμα και n = 112 ανώριμα άτομα), βρέθηκε ότι η μορφολογία της φτερούγας των δύο κλάσεων ηλικίας διαμορφώνεται από διαφορετικές δυνάμεις επιλογής. Τα ανώριμα άτομα εμφάνιζαν πιο οξύληκτες και κοίλες φτερούγες σε σχέση με τα ώριμα άτομα, προσαρμογή που πιθανόν να τα διευκολύνει να αντεπεξέλθουν στο πρώτο τους ταξίδι προς τις περιοχές διαχείμασης, αλλά ταυτόχρονα τα καθιστά πιο ευάλωτα στη θήρευση. Τέλος, με βάση τα αποτελέσματα της διατριβής προτείνεται μια σειρά από μέτρα που πιθανόν να συμβάλουν στην αποτελεσματικότερη διαχείριση των μελετώμενων ειδών και των ενδιαιτημάτων τους.