Evaluation of the Effects of Covid-19 on the Performance of Airports: The Case of Turkish Airports
Authors: PEHLİVANLI Edib Ali 
Published: September 2020

Covid-19, Çin’in Vuhan kentinde Aralık 2019’da ortaya çıktığı düşünülen ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından tüm dünyada “Uluslararası Kamu Sağlığı Acil Durumu” ilan edilen bir pandemidir. Covid-19’un yapısı itibari ile hızlı yayılması
ve belirti göstermeden bulaşması yetkilileri sert önlemler almaya zorlamıştır. Bu salgının sağlık sorunlarının yanı sıra ekonomik etkilerinin olacağı açıktır. Salgının etkisinin ne kadar süreceği ise bilinmemektedir. Bu çalışmada
Covid-19’un Türkiye havacılık sektörüne olası etkilerinin belirlenmesi amacıyla havalimanlarının Covid-19 öncesi ve Covid-19 başlangıç sürecindeki performansları karşılaştırılmıştır. Çalışmaya Türkiye’de Devlet Hava Meydanları
İşletmesi (DHMİ) tarafından işletilen en fazla yolcu taşıyan 20 havalimanı dahil edilmiştir. Havalimanlarının performansları, Covid-19 öncesi için 2019 yılı ilk çeyrek verileri kullanılarak, Covid-19 süreci ise 2020 yılı ilk çeyrek
verileri kullanılarak analiz edilmiştir. Havalimanlarının karşılaştırmalı etkinlik analizi çıktı odaklı Veri Zarflama Analizi (VZA) yöntemi, Covid-19 öncesi ve Covid-19 süreci dönemlerinin karşılaştırmasında Malmquist Toplam Faktör
Verimliliği (MTFV) yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre 20 havalimanından ölçeğe göre sabit getiri (CCR) etkinliği Covid-19 öncesi dönemde 4 havalimanında (Esenboğa, Antalya, Adana ve Kayseri) sağlanırken Covid-19
sürecinde 3 havalimanında (Antalya, Adnan Menderes ve Adana) sağlanmaktadır. Ölçeğe göre değişken getiri (BCC) etkinliğinin Covid-19 öncesi dönemde 9 havalimanında (Esenboğa, Antalya, Adana, Kayseri, Van, Ordu-Giresun, Şanlıurfa-Gap,
Malatya ve Kars) sağlanırken Covid-19 sürecinde 10 havalimanında (Esenboğa, Antalya, İzmir, Adana, Kayseri, Samsun, Ordu-Giresun, Şanlıurfa-Gap, Malatya ve Kars) sağlandığı görülmektedir. Ölçek etkinliği incelendiğinde ise Covid-19
öncesi döneme göre Covid-19 sürecinde havalimanlarının ölçek etkinliklerinin 5 havalimanından (Esenboğa, Antalya, Adana, Trabzon ve Kayseri) 3 havalimanına düştüğü (Antalya, İzmir ve Adana) görülmektedir. Malmquist Toplam Faktör
Verimlilik endeksleri yönteminden elde edilen analiz sonuçlarına göre, analize dahil edilen 20 havalimanının Covid-19 öncesine göre Covid-19 sürecinde teknik etkinlik değişimi (TED), teknolojik değişimi (TD), ölçek etkinlik değişimi
(ÖED) ve toplam faktör verimlilik değişimi (TFVD) değerleri ortalamalarının 1’den küçük olduğu saf etkinlik değişimi (SED) ortalamasının ise 1’den büyük olduğu görülmektedir. Literatürdeki çalışmaların çoğunda (Ar, 2012; Avcı &
Aktaş, 2015; Karaoğlu, 2014; Yasar & Asker, 2018) yıllara göre havalimanlarının verimliliklerinin arttığı görülmekte, bir çalışmada (Çınaroğlu & Avcı, 2017) ülkede olağanüstü şartların yaşandığı 2016 yılında havalimanlarının
çoğunda verimliliğin düştüğü görülmektedir. Bu kapsamda araştırma bulguları Çınaroğlu ve Avcı’nın (2017) bulguları ile uyumludur. Bununla birlikte elde edilen bulgular, Covid-19’un başlangıç sürecinde dahi havacılık sektörü üzerine
olumsuz yönde etkilerinin olduğunu göstermektedir. Bu bulgu Akca’nın (2020) ve Pearce’in (2020) ön görüleri ile uyumludur.