Προγράμματα προαγωγής της ψυχικής υγείας με έμφαση στις κοινωνικές σχέσεις των παιδιών
Authors: Αντωνιάδου Ευθυμία 
Published: January 2014

Η μελέτη στοχεύει στη διερεύνηση του λόγου εκπαιδευτικών και μαθητών/τριών της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης σχετικά με τη συμμετοχή τους στην εφαρμογή ενός προγράμματος προαγωγής της ψυχικής υγείας με έμφαση στις κοινωνικές σχέσεις των παιδιών. Το πρόγραμμα εντάσσεται στο πεδίο της Αγωγής Υγείας και κατανοείται από την ερευνήτρια ως χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο οι αρμόδιοι θεσμικοί φορείς επιλέγουν να μελετήσουν τις κοινωνικές σχέσεις των παιδιών και να προτείνουν προγράμματα πρόληψης/παρέμβασης. Το θεωρητικό και μεθοδολογικό υπόβαθρο της έρευνας διαμορφώθηκε με βάση τις αρχές της κονστρουκτιβιστικής θεωρίας και της νέας κοινωνιολογίας της παιδικής ηλικίας. Στόχος της έρευνας είναι να διερευνήσει: α. τις απόψεις εκπαιδευτικών και παιδιών σχετικά με την εφαρμογή προγραμμάτων ψυχικής υγείας στο σχολείο, β. τους τρόπους με τους οποίους συζητούν για τις κοινωνικές σχέσεις των παιδιών, γ. τις κοινές ή διαφορετικές κατανοήσεις από τη συμμετοχή τους στην εφαρμογή του προγράμματος, και δ. τις κατασκευές σχετικά με την παιδική ηλικία που επιχειρούνται στο λόγο τους, καθώς συζητούν για τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα. Στην έρευνα συμμετείχαν 66 εκπαιδευτικοί της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης που είχαν εφαρμόσει τα συγκεκριμένα προγράμματα Αγωγής Υγείας στις σχολικές τους τάξεις, χωρισμένοι/ες σε 14 ομάδες εστίασης, καθώς και 107 μαθητές/ήτριες των αντίστοιχων τάξεων, χωρισμένοι/ες σε 14 ομάδες. Οι κύριοι άξονες στους οποίους δομήθηκαν οι συζητήσεις αφορούσαν το περιεχόμενο και τις δραστηριότητες του προγράμματος και τη συνεργασία παιδιών και εκπαιδευτικών κατά την εφαρμογή του. Ειδικά στις ομάδες των εκπαιδευτικών συζητήθηκε το ζήτημα του ρόλου τους και του ρόλου της εκπαίδευσης ως προς την εφαρμογή αντίστοιχων προγραμμάτων. Η επεξεργασία των απομαγνητοφωνημένων κειμένων έγινε με τη βοήθεια του NVivo. Τα κείμενα αναλύθηκαν με βάση τις αρχές της ανάλυσης λόγου. Συγκεκριμένα, στο λόγο των συμμετεχόντων αναζητήθηκαν τα ερμηνευτικά ρεπερτόρια από τα οποία αντλούν τις αναφορές τους, οι θέσεις υποκειμένου και τα ιδεολογικά διλήμματα που πραγματεύονται, προκειμένου να αναφερθούν στην εμπειρία τους από την εφαρμογή του προγράμματος. Στις συνομιλίες τους οι εκπαιδευτικοί υπογραμμίζουν την αναγκαιότητα για υιοθέτηση ενός ψυχοπαιδαγωγικού ρόλου και ασκούν κριτική στην εκπαίδευση για τους περιορισμούς που θέτει ως προς την εκπλήρωσή του. Οι αναφορές τους στη συνεργασία με ειδικούς, συναδέλφους και γονείς φανερώνουν ότι οι εκπαιδευτικοί δεν είναι εξοικειωμένοι με ανάλογες πρακτικές, καθώς αυτές δεν αποτελούν μέρος της καθημερινής τους εκπαιδευτικής πράξης αλλά συμβαίνουν αποσπασματικά στο πλαίσιο της εφαρμογής του προγράμματος. Εκπαιδευτικοί και παιδιά αντλούν από κοινωνικοποιητικούς και κανονικοποιητικούς/ρυθμιστικούς λόγους προκειμένου να αναφερθούν στο περιεχόμενο του προγράμματος. Οι συγκεκριμένοι λόγοι ενέχουν την τοποθέτηση των παιδιών σε ένα πλαίσιο ανεπαρκειών και ελλείψεων ως προς την κοινωνική και ηθική τους ανάπτυξη σε σχέση με συγκεκριμένα αναπτυξιακά πρότυπα και συγκριτικά με τους ‘επαρκείς’ ενήλικες. Τα παιδιά από τη μεριά τους, αναφέρονται στο πρόγραμμα κυρίως ως ένα πλαίσιο στο οποίο επιθυμούν να δομήσουν, επαναδομήσουν ή αναδομήσουν τις σχέσεις τους με συνομήλικους και να κατασκευάσουν έτσι ένα είδος κοινότητας.