Νευροψυχολογική εκτίμηση για τη διαπίστωση ύπαρξης δικαιοπρακτικής ικανότητας και λήψη αποφάσεων σε ασθενείς με άνοια
Authors: Γιαννούλη Βαΐτσα 
Published: August 2021

Οι αυξανόμενοι αριθμοί ηλικιωμένων ατόμων στις σύγχρονες κοινωνίες δημιουργούν προβληματισμό για την εκτίμηση της δικαιοπρακτικής τους ικανότητας και ειδικότερα για την εκτίμηση της ικανότητας για δικαιοπραξίες περιουσιακού δικαίου. Στόχος της παρούσας έρευνας είναι η παρουσίαση μίας νέας σχετικής δοκιμασίας και η διερεύνηση των πιθανών διαφορών ανάμεσα σε ομάδες φυσιολογικών και ασθενών ηλικιωμένων. Συνολικά μελετήθηκαν 543 άτομα (με υποδιαίρεσή τους σε ομάδες υγιών και ασθενών με Ήπια Νοητική Διαταραχή, ασθενείς με σοβαρού, μεσαίου και ήπιου σταδίου άνοια τύπου Alzheimer, ασθενείς με άνοια στη νόσο Parkinson, ασθενείς με αγγειακού τύπου άνοια, ασθενείς με μετωποκροταφική άνοια και ασθενείς με μικτού τύπου άνοια). Παράλληλα χορηγήθηκαν στους συμμετέχοντες και μία σειρά από νευροψυχολογικές δοκιμασίες που εξετάζουν διάφορες νοητικές λειτουργίες, καθημερινές δραστηριότητες, συναισθηματική κατάσταση και συμπεριφορά, ενώ χορηγήθηκε και μία ειδική νέα Κλίμακα Αξιολόγησης Ικανότητας για Δικαιοπραξίες Περιουσιακού Δικαίου (Κ.Α.Ι.Δι.Πε.Δ.) και ένα Ερωτηματολόγιο Στάσεων για Γενικά Οικονομικά Θέματα. Τα ευρήματα κατέδειξαν ότι υπάρχει σαφής διαφοροποίηση ανάμεσα στις επιδόσεις των υγιών συμμετεχόντων και τις διάφορες ομάδες των ασθενών ως προς την επιμέρους επίδοση, τη συνολική επίδοση και το χρόνο ολοκλήρωσης της Κ.Α.Ι.Δι.Πε.Δ. Πιο συγκεκριμένα, ανεξάρτητα από το φύλο, την ηλικία ή την εκπαίδευσή τους σε φθίνουσα σειρά παρουσίασαν τη μέγιστη επίδοση στην Κ.Α.Ι.Δι.Πε.Δ. οι υγιείς συμμετέχοντες, μετά οι ασθενείς με Ήπια Νοητική Διαταραχή, οι ασθενείς με άνοια στη νόσο του Parkinson, οι ασθενείς με αγγειακή άνοια, οι ασθενείς σε ήπιο στάδιο Alzheimer, οι ασθενείς με μετωποκροταφική άνοια, οι ασθενείς με μικτού τύπου άνοια, οι ασθενείς σε μέτριο στάδιο Alzheimer και τέλος οι ασθενείς σε προχωρημένο στάδιο Alzheimer. Υπάρχει στατιστικά σημαντική θετική συσχέτιση ανάμεσα στα αποτελέσματα που έχουν οι εξεταζόμενοι στην Κ.Α.Ι.Δι.Πε.Δ. και τις κρίσεις των συνοδών τους όταν αυτοί όμως είναι γνώστες της γενικότερης κατάστασης του εξεταζόμενου ατόμου. Ακόμη υπάρχει θετική συσχέτιση ανάμεσα στην επίδοση στην Κ.Α.Ι.Δι.Πε.Δ. και την προσωπική γνώμη περί (αν)ικανότητας των ίδιων των εξεταζομένων και πλήθος προβλεπτικών μεταβλητών για την επίδοση στη νέα δοκιμασία, αλλά δεν παρατηρείται καμία διαφορά ανάμεσα στις επιδόσεις των γυναικών και των ανδρών και τους έχοντες ή μη έχοντες το αλλήλιο APOE - ε4. Τέλος, τα δεδομένα της παρούσας έρευνας παρέχουν ενδείξεις για ισχυρή σχέση ανάμεσα στην προηγούμενη οικονομική εμπειρία και την απόδοση στη νέα δοκιμασία, με σαφή την τάση για αποστροφή του οικονομικού κινδύνου στους ηλικιωμένους, ενώ υπάρχουν ενδείξεις και για συσχέτιση της Κ.Α.Ι.Δι.Πε.Δ. με τον όγκο διαφόρων εγκεφαλικών δομών (δεξιά αμυγδαλή, αριστερή γωνιώδης έλικα). Ιδιαίτερη βρέθηκε ότι είναι η σχέση ανάμεσα στο MMSE και την Κ.Α.Ι.Δι.Πε.Δ. Συμπερασματικά φαίνεται ότι το σύνολο των ασθενών αντιμετωπίζει δυσκολίες με επιμέρους ικανότητες-δεξιότητες που αφορούν τις δικαιοπραξίες περιουσιακού δικαίου. Ειδικότερα ακόμη και άτομα με Ήπια Νοητική Διαταραχή εμφανίζουν δυσκολίες που τους διαφοροποιούν από τα υγιή άτομα.