Aytmatov fenomeninin yaraticisi: Keneşbek Asanaliyev
Authors: ÇELİK Gökcan 
Published: October 2019

Özet: Edebiyat eleştirmenleri ortaya konan eserleri ve sanatçıları her şeyden evvel
anlamaya, değerlendirmeye, incelemeye ve yargılamaya muktedir olan kişilerdir. Eleştir-
menler, diğerlerinin fark edemediklerini görerek, açıklayarak, aralarındaki ilişkileri çö-
zümleyerek eserleri ve sanatçılarını daha anlaşılır kılarlar. Kırgız edebiyatının en seçkin
eleştirmenlerinden biri olarak tanınan Keneşbek Asanaliyev, Sovyetler döneminde yetişip
eserler vermiş önemli bir edebiyatçıdır. Bununla birlikte bugün Kırgızistan’daki üniver-
sitelerde ‘Aytmatovşinaslık’ (Aytmatovtaanuçuuçuluk) olarak tabir edilen bilim kürsüsü-
nün açılmasına da zemin hazırlamıştır. Keneşbek Asanaliyev, Cengiz Aytmatov’un ede-
biyat meydanında boy gösterdiği ilk günden beri Aytmatov’un eserlerini bilimsel olarak
değerlendirmiş ve ‘Aytmatov fenomeni’ nin oluşmasına ön ayak olmuştur.
Bu çalışmanın amacı, Kırgız edebiyatının klasiği olarak kabul edilen Keneşbek Asa-
naliyev’in Aytmatov’un eserleri hakkında yazmış olduğu bilimsel çalışmalarından hare-
ketle Aytmatov fenomenini nasıl yarattığını gözler önüne sermek ve Keneşbek Asanaliyev
gibi önemli bir eleştirmeni Türk Dünyasına tanıtmaktır.
Anahtar kelimeler: Aytmatov, fenomen, Keneşbek Asanaliyev, eleştiri, Kırgız, ede-
biyatı, Türk Dünyası, Sovyetler

Аннотация: Адабий сынчылар жазылган чыгармаларды жана аларды жазуучуларды барынан биринчи түшүнүп, аңдап, аларга баа берип, изилдеп сын-пикирин айтууга күчү, сынчылык дарамети жеткен адамдар. Сынчылар башкалар көрбөгөн, байкабаган нерсени иликтеп, образдардын ортосундагы мамилелерди чечмелеп чыгарманын ички мазмунун ачып бергенге шарт түзүшөт. Мына ушундай
сапаттагы сынчы окумуштуулардын бири К.Асаналиев Совет мезгилинин чыгаан адабиятчысы да болгон. К.Асаналиев муну менен катар Кыргызстанда Айтматовтаануу курсунун түптөлүшүнө салым кошкон. К.Асаналиев Ч.Айтматовдун адабият майданына чыккан биринчи күндөн бери анын чыгармаларына илимий изилдөө жүргүзүп, Айтматов феноменин түзгөн. Бул макаланын максаты Кыргыз адабиятынын классиги Кеңешбек Асаналиевдин Ч.Айтматовдун чыгармалары боюнча жазган илимий макалалары менен анын феномен экенин көрсөтүп, К.Асаналиев өңдүү улуу окумуштуу жана адабиятчы, сынчыны Түрк дүйнөсүнө таанытуу болуп саналат.
Түйүндүү сөздөр: Ч.Айтматов, феномен, Кеңешбек Асаналиев, сынчы окумуштуу, Кыргыз адабияты, Түрк дүйнөсү, Cовет

Abstract: First and foremost, literary critics are those who are able to understand,
evaluate, examine and judge the artifacts and artists. Critics make their works and artists more comprehensible by seeing, explaining, analyzing the relationships between them and not seeing others. Keneshbek Asanaliev, known as one of the most prominent critics of Kyrgyz literature, is an important literary writer who grew up and produced works in the Soviet period. However, it is also preparing the ground for the opening of the socalled 'Aytmatovshinaslik' science chair at the universities in Kyrgyzstan today. Keneshbek Asanaliev has scientifically evaluated Aytmatov's works since the first day when Chingiz Aitmatov appeared in the literary square, and he pioneered the formation of the 'Aytmatov phenomenon'. The aim of this study is to reveal how Keneshbek Asanaliev created the phenomenon of Aytmatov from the scientific works written by Keneshbek Asanaliyev, who is accepted as the classic of Kyrgyz literature, and to introduce an important critic such as Keneshbek Asanaliev to Turkish World.
Key words: Aytmatov, phenomenon, Keneshbek Asanaliev, criticism, Kyrgyz litera-
ture, Turkish, World, Soviets