Қашықтан оқытудың психологиялық және мотивациялық аспектілері
Authors: АБДИМУСА Ж.Н. 
Published: October 2023

В настоящей статье представлены результаты исследования целенаправленного взаимодействия сту- дента и преподавателя при онлайн-обучении. Целью исследования являлось изучение психологических и мотивационных аспектов дистанционного обучения. В процессе проведенного анкетирования и опро- са, направленного на изучение влияния дистанционного обучения на уровень академической успеваемо- сти и эмоционального интеллекта, а также психодиагностическое исследование мотивационно-ценност- ной сферы при помощи банка тестов, в который вошли следующие методики: Методика «Мотивация профессиональной деятельности» К. Замфир в модификации А. Реана; Методика изучения отношения к учебным предметам Казанцевой, адаптированная для студентов университета; Ориентационная анкета Б. Басса для определения личностной направленности; Морфологический тест жизненных ценностей В. Ф. Сопова, Л. В. Карпушиной; Тест на силу воли; Шкала оценки мотивации достижения; Опросник для оценки потребности в достижении успеха; Шкала оценки мотивации одобрения. В результате про- ведённых исследований выявлено, что без непосредственного контакта и выполнения реальных прак- тических заданий в процессе дистанционного обучения студенты младших курсов утрачивают интерес к изучаемому предмету, они не видят возможности применения получаемых знаний в последующей профессиональной деятельности. Сделан вывод о неопределённости жизненных ценностей у студентов бакалавриата, что отражает их психологическую личностную незрелость, а наличие внутриличностных противоречий может быть связано с зависимым положением и борьбой мотивов. Поэтому учебный про- цесс должен быть направлен не только на приобретение знаний, но и включать воспитательный компо- нент, формирование личности будущего специалиста, без чего невозможно развитие таких ключевых компетенций, как критическое мышление и способность к творчеству. Ключевые слова: дистанционное обучение, психодиагностика, мотивация, ценностные ориентации, эмоциональное состояние.

Бұл мақалада онлайн оқыту кезіндегі студент пен оқытушының мақсатты өзара әрекеттесуінің зерт- теу нәтижелері келтірілген. Зерттеудің мақсаты қашықтықтан оқыту нәтижесіндегі психологиялық және мотивациялық аспектілерін зерттеу. Қашықтықтан оқытудың академиялық үлгерім мен эмоционалды ин- теллект деңгейіне әсерін зерттеу үшін, сондай-ақ тест банкінің көмегімен мотивациялық-құндылық са- ласын психодиагностикалық зерттеуге бағытталған сауалнама мен сауалнама барысында келесі әдістер енгізілді: «Кәсіби қызметті ынталандыру» К. Замфирдің әдістемесі, А. Реананың модификациясы; уни- верситет студенттеріне бейімделген, Казанцеваның оқу пәндеріне қарым-қатынасын зерттеу әдістемесі; Тұлғалық жеке бағдарды анықтауға арналған Б. Басстың бағдарлау сауалнамасы; В.Ф. Соповтың, Л. Ы. Карпушинаның өмірлік құндылықты анықтайтын морфологиялық тесті; Ерік-жігерді бағалау тесті; Жетістікке жету мотивациясын бағалау шкаласы; Жетістікке жету қажеттілігін бағалауға арналған сауалнама; Мақұлдау мотивациясының бағалау шкаласы Жүргізілген зерттеулердің нәтижесінде қашықтықтан оқыту процесінде тікелей байланыссыз және нақты практикалық тапсырмаларды орында- май, төменгі курс студенттері зерттелетін пәнге деген қызығушылығын жоғалтатыны анықталды, олар алған білімдерін кейінгі кәсіби қызметте қолдану мүмкіндігін көрмейді. Бакалавриат студенттеріндегі өмірлік құндылықтардың белгісіздігі туралы қорытынды жасалды, бұл олардың психологиялық жеке жетілмегендігін көрсетеді, ал тұлға-ішілік қайшылықтардың болуы тәуелді позициямен және мотивтердің күресімен байланысты болуы мүмкін. Сондықтан оқу процесі тек білім алуға ғана емес, сонымен қатар тәрбиелік компонентті, болашақ маманның жеке басын қалыптастыруды қамтуы керек, онсыз сыни ой- лау және шығармашылық қабілет сияқты негізгі құзыреттерді дамыту мүмкін емес. Түйінді сөздер: қашықтықтан оқыту, психодиагностика, мотивация, құндылық бағдарлары, эмоци- оналды күй.

This article presents the results of a study of purposeful interaction between a student and a teacher in online learning. The aim of the study was to study the psychological motivational aspects of distance learning. In the course of the survey and survey aimed at studying the influence of distance learning on the level of academic performance and emotional intelligence, as well as a psychodiagnostics study of the motivational-value sphere using a bank of tests, which included the following methods: modifications by A. Rean; Kazantseva’s methodology for studying attitudes to academic subjects, adapted for university students; Orientation questionnaire B. Bass to determine personal orientation; Morphological test of life values by V. F. Sopova, L. V. Karpushina; Willpower test; Achievement motivation assessment scale; Questionnaire to assess the need for success; Approval Motivation Scale. As a result of the research, it was revealed that without direct contact and the implementation of real practical tasks in the process of distance learning, junior students lose interest in the subject being studied, they do not see the possibility of applying the acquired knowledge in their subsequent professional activities. The conclusion is made about the uncertainty of life values among undergraduate students, which reflects their psychological personal immaturity, and the presence of intrapersonal contradictions may be associated with a dependent position and the struggle of motives. Therefore, the educational process should be aimed not only at acquiring knowledge, but also include an educational component, the formation of the personality of a future specialist, without which it is impossible to develop such key competencies as critical thinking and creativity. Key words: distance learning, psychodiagnostics, motivation, value orientations, emotional state.