BÜYÜ VE TABİATÜSTÜ GÜÇLERE BAŞVURMA NEDENLERİ ÜZERİNE BİR SAHA ARAŞTIRMASI
Authors: KARTOPU Saffet , ÜNALAN Abdurrahman 
Published: December 2019

Bu çalışmanın
konusu saha çalışmasından elde edilen verilerden hareketle günümüz toplumunda
büyü ve tabiatüstü güçlere başvurma nedenleridir. İnsanoğlu var olduğu günden
itibaren bilinmeyene karşı merak içerisinde olmuştur. Nitekim bu merakın bir
neticesi olarak; edebi ve kutsal metinler, arkeolojik kalıntılar, mağaraların
duvarlarına yapılmış olan resimler, heykeller vb. incelendiğinde hemen her
toplumda sihir büyü ve tabiatüstü güçlere başvurulduğu görülmektedir. Bu
noktada günümüz modern toplumunda yaşayan bireylerin sihir, büyü ve tabiatüstü
güçlerle alakalı tutumlarının belirlenmesi, bu inançların sürekliliğini anlamak
açısından önem kazanmaktadır. Bu bağlamda çalışmamız insanların büyü ve
tabiatüstü güçlere başvurma güdülerini fenomonolojik bir yaklaşımla ele alıp
hem büyü yaptıran, hem de büyü yapan kişilerden elde edilen bilgiler temelinde
büyüye başvurma nedenlerine odaklanmaktadır. Öncelikle beş ilde
(Kahramanmaraş/n: 8, İstanbul/n: 3, Mersin/n: 2, Denizli/n: 1, Osmaniye/n: 1)
büyüye başvuran kişilerle (n: 15 ) başvurma nedenleriyle ilgili görüşmeler
yapılmıştır. Bunların 13’ü kadın, 2’si erkektir. Daha sonra üç ilde
(Kahramanmaraş/n:4, Mersin/n:1, Şanlıurfa/n:1) büyü, muska vb. işlemler yapan 3
kadın, 3 erkek olmak üzere toplam 6 kişiyle büyüye başvuranlar aracılığıyla
görüşme sağlanmıştır. Böylece büyü yapanlar (n:6) ve büyüye başvuranlardan
(n:15) oluşan görüşme grubumuz (n: 21) oluşturulmuş ve büyüsel etkinliğin iki
tarafından da (büyücü ve büyücüye başvuran) kartopu örnekleme yöntemiyle
veriler toplanmıştır. Büyüye başvuran grupla araştırma/görüşme amacımız
paylaşılmış ancak büyü yapan grupla yapılan görüşmeler başvuranların
refakatiyle gözlemci/misafir sıfatıyla olmuştur. Katılımcıların seçiminde
gönüllülük ve mümkün olan en fazla kişiye ulaşma prensibiyle hareket
edilmiştir.

Çalışmada büyüsel inançların bir yükleme/atıf
biçimi olduğu iddia edilmektedir. Yükleme faaliyetlerinin, kısmen de olsa
insanın tanık olduğu olayları bir takım inançlara dayalı geniş çerçeveli anlam
sistemleri içerisinde anlama, yorumlama ve açıklama gayretlerinden oluştuğu
ileri sürülmektedir. Yükleme kuramının temel mantığı, ‘çevremizde yaşanan
olayları anlamlandırırken veya başa çıkamadığımız süreçleri açıklarken kendimiz
dışında, kontrol edemediğimiz bir merkeze atıf yaparak sorumluluktan kurtulmaya
ve psikolojik olarak rahatlamaya çalıştığımız’ şeklindeki ilkeye dayanmaktadır.
Bu anlamda büyüsel etkinlikler ve inançlar tabiatüstü güçlere atıf yapma
seçeneği sunmaktadır ve bu şekilde kişi, başa çıkamadığı olayların ağırlığından
kurtulmak için yüklemeye başvurur ve kaygısını gidermeye çalışır. Böyle bir
kuramsal yaklaşımdan hareket eden çalışmamızın sonucuna göre, kişiyi büyüye
başvurmaya götüren sebeplerin başında; belirsizliği giderme ve geleceği bilme
arzusu, özel yaşam başarısızlığına neden bulma ihtiyacı, tıbbi/biyolojik
rahatsızlığının kaynağını büyüye bağlama, bireysel merakın tatmini, büyü bozmak
için ve cin musallat olduğu’ inancıyla büyüye başvurma gibi nedenler
bulunmaktadır. Nedenler çeşitli olsa da tüm arayışlar özünde umudu
barındırmaktadır. İnsanlar hayata tutunabilmek ve bir umut ışığı yakalayabilmek
için en zor koşullarda dahi birçok yol deneyebilmektedir.