Η διδασκαλία θεμάτων σχετικών με το γενετικό έλεγχο στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση
Authors: Παπαδέλη Ελευθερία 
Published: September 2021

Είναι γεγονός ότι καθημερινά πραγματοποιούνται νέες ανακαλύψεις στις βιολογικές επιστήμες, οι οποίες ενέχουν τεράστιες συνέπειες για την ανθρωπότητα, καθιστώντας τη βιολογία την επιστήμη του 21ου αιώνα, αλλά και συμβάλλουν στην έκρηξη της βιολογικής γνώσης. Το γεγονός ότι η κατοχή της νέας γνώσης μόνο από τους ειδικούς ενδέχεται να περιέχει κινδύνους για την ανθρωπότητα καθιστά επιτακτική την ανάγκη οι αυριανοί πολίτες να εξοικειώνονται με τις νέες γνώσεις μέσα από το σχολείο. Με βάση τα παραπάνω, η παρούσα έρευνα στόχευε να ανιχνεύσει με ερωτηματολόγιο τις γνώσεις γενετικής μαθητών Γ’ Γυμνασίου και Α’/Β/’Γ’ Λυκείου και τις στάσεις τους απέναντι στον γενετικό έλεγχο καθώς και τις απόψεις εκπαιδευτικών που διδάσκουν βιολογία ως προς τη διδασκαλία της βιολογίας και της γενετικής, με απώτερο σκοπό τον σχεδιασμό και την υλοποίηση διδακτικών παρεμβάσεων, που θα συμβάλουν στην κατανόηση των επεκτάσεων των εφαρμογών της γενετικής και του γενετικού ελέγχου ειδικότερα. Η έρευνα έδειξε ότι υπάρχουν σοβαρά προβλήματα στους μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε σχέση με κάποιες γνώσεις γενετικής, όπως η σχέση γονιδίου-χρωμοσώματος, η ύπαρξη της ίδιας γενετικής πληροφορίας σε διαφορετικά σωματικά κύτταρα του ίδιου οργανισμού, η επιλεκτική έκφραση της ίδιας γενετικής πληροφορίας σε διαφορετικά είδη κυττάρων και η κυτταρική διαίρεση. Ο μέσος όρος της επίδοσης των κοριτσιών στις ερωτήσεις γνώσεων γενετικής ήταν σημαντικά μεγαλύτερος σε σχέση με τα αγόρια. Επίσης, υπήρξε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ Γ’ Γυμνασίου και Β’ Λυκείου, Γ’ Γυμνασίου και Γ’ Λυκείου, Α’ Λυκείου και Β’ Λυκείου, Α’ Λυκείου και Γ’ Λυκείου υπέρ των μεγαλύτερων τάξεων σε όλες τις περιπτώσεις. Ως προς την κατεύθυνση ο μέσος όρος επίδοσης ήταν σημαντικά μεγαλύτερος στους μαθητές της θετικής κατεύθυνσης σε σχέση με αυτούς της θεωρητικής και στους μαθητές της θεωρητικής σε σχέση με αυτούς της τεχνολογικής. Επιπλέον, βρέθηκε θετική συσχέτιση ανάμεσα στις στάσεις των μαθητών απέναντι στη βιολογία και τις γνώσεις τους στη γενετική. Αναφορικά με τις στάσεις απέναντι στον γενετικό έλεγχο οι μαθητές του δείγματος ήταν γενικά θετικοί ως προς τη γενετική διάγνωση με εξαίρεση τη δημιουργία μιας εθνικής βάσης που να περιέχει DNA από κάθε πολίτη της χώρας, τη διενέργεια προγεννητικού ελέγχου με στόχο τη διακοπή της κύησης ενός μη υγιούς εμβρύου ή την οικονομική προετοιμασία του ζευγαριού για τη γέννηση ενός μη υγιούς παιδιού και την προεμφυτευτική διάγνωση για επιλογή φύλου ή έλεγχο χαρακτηριστικών καθώς και για γενετικές ασθένειες που οδηγούν στον θάνατο σε ηλικία μεγαλύτερη των 50 ετών. Η σύγκριση του συνολικού σκορ της στάσης των μαθητών απέναντι στη γενετική διάγνωση ανάλογα με το φύλο ή την τάξη τους δεν έδειξε στατιστικά σημαντική διαφορά. Υπήρξε, όμως, στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των μαθητών της θετικής και της τεχνολογικής κατεύθυνσης, με τους μαθητές της θετικής να είναι πιο θετικά διακείμενοι. Η έρευνά μας φανέρωσε ελαφρώς θετική συσχέτιση ανάμεσα στις στάσεις των μαθητών απέναντι στη βιολογία και τις στάσεις τους απέναντι στη γενετική διάγνωση. Επιπλέον, έδειξε ελαφρώς θετική σχέση ανάμεσα στις γνώσεις γενετικής των μαθητών και τις στάσεις τους απέναντι στη γενετική διάγνωση.Αναφορικά με τους εκπαιδευτικούς, φάνηκε ότι η συζήτηση είναι η μέθοδος που χρησιμοποιούν πιο συχνά, ενώ η εισήγηση παραμένει μια από τις διαδεδομένες τεχνικές κατά τη διδασκαλία της βιολογίας. Επίσης, αν και ένα μεγάλο ποσοστό απάντησαν ότι η χρήση των νέων τεχνολογιών συμβάλλει πολύ ή πάρα πολύ στη διδασκαλία της βιολογίας, οι ΤΠΕ χρησιμοποιούνται πολύ ή πάρα πολύ από λίγο περισσότερους από τους μισούς εκπαιδευτικούς. Επίσης, οι εκπαιδευτικοί του δείγματος δήλωσαν ότι η μεγαλύτερη δυσκολία κατά τη διδασκαλία της γενετικής είναι ο διδακτικός χρόνος και ότι το δυσκολότερο θέμα γενετικής για τους μαθητές είναι η κυτταρική διαίρεση. Μεταξύ των προτάσεων για βελτίωση της διδασκαλίας της γενετικής στα σχολεία φαίνεται πως επικρατεί η αναμόρφωση των βιβλίων, η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και οι αλλαγές στα ΑΠΣ. Στο πλαίσιο της παρούσας διατριβής σχεδιάστηκε ένα διδακτικό πακέτο που στηρίζεται στη χρήση νέων τεχνολογιών, στην ενεργό συμμετοχή και τη βιωματική μάθηση. Το πακέτο χρησιμοποιήθηκε για τη διδασκαλία της ενότητας της γενετικής σε μαθητές Γ’ Γυμνασίου και αξιολογήθηκε θετικά από τους μαθητές. Για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του πακέτου χρησιμοποιήθηκε δοκιμασία γνώσεων με τη μορφή ερωτηματολογίου. Τα ερωτηματολόγια δόθηκαν στους μαθητές που θα διδάσκονταν με τη βοήθεια του διδακτικού πακέτου (πειραματική ομάδα) αλλά και σε μαθητές που θα διδάσκονταν χωρίς αυτό (ομάδα ελέγχου) για συμπλήρωση πριν και μετά τη διδασκαλία της ενότητας της γενετικής. Πριν τη διδασκαλία δεν παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων. Μετά τη διδασκαλία παρατηρήθηκε αύξηση στο σκορ και των δύο ομάδων ως αποτέλεσμα της διδασκαλίας της ενότητας της γενετικής. Η αύξηση του σκορ, όμως, ήταν μεγαλύτερη στην πειραματική ομάδα σε σχέση με την ομάδα ελέγχου και η διαφορά ήταν στατιστικά σημαντική. Επιπλέον, σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε ένα πρόγραμμα αγωγής υγείας σχετικό με τον γενετικό έλεγχο. Οι μαθητές στην πλειονότητά τους βαθμολόγησαν τις επιμέρους δραστηριότητες του προγράμματος ως καλές ή πολύ καλές, ενώ αποτίμησαν και το πρόγραμμα συνολικά ως καλό ή πολύ καλό στο ερωτηματολόγιο αξιολόγησης του προγράμματος. Για την αξιολόγηση της συμβολής του προγράμματος στη βελτίωση των γνώσεων των μαθητών χρησιμοποιήθηκαν ερωτηματολόγια που ερευνούσαν τις γνώσεις τους πριν και μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος και δόθηκαν τόσο σε μαθητές που συμμετείχαν στο πρόγραμμα όσο και σε μη συμμετέχοντες μαθητές. Πριν την έναρξη του προγράμματος δεν παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων. Μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος παρατηρήθηκε αύξηση στο σκορ και των δύο ομάδων, όμως ήταν μεγαλύτερη στην πειραματική ομάδα σε σχέση με την ομάδα ελέγχου και ήταν στατιστικά σημαντική.