Η δοκιμασία ανακλινόμενης τράπεζας στη διάγνωση συγκοπτικών επεισοδίων σε παιδιά
Authors: Ιασονίδης Μιχαήλ 
Published: September 2021

Τα παιδιά και ιδιαιτέρως οι έφηβοι συχνά εμφανίζουν συγκοπτικά επεισόδια. Υπολογίζεται ότι μέχρι το τέλος της εφηβείας 15% των παιδιών θα εμφανίσουν τουλάχιστον ένα συγκοπτικό επεισόδιο. Τα αίτια της συγκοπής στα παιδιά όπως και στους ενήλικες είναι πολλά και του αυτού τύπου. Στα παιδιά όμως τα αίτια των συγκοπτικών επεισοδίων διαφέρουν σε ποσόστωση και στην πλειονότητά τους είναι καλοήθη. Προβληματίζουν για την πρόγνωση τα συγκοπτικά επεισόδια που οφείλονται σε παθήσεις του κυκλοφορικού και του ΚΝΣ, που όμως από κοινού αντιπροσωπεύουν μικρό ποσοστό (περίπου 5-7%). Η επινόηση και εφαρμογή από τριακονταετίας της δοκιμασίας ανακλινόμενης τράπεζας στους ενήλικες πέτυχε σε υψηλό ποσοστό τη διάγνωση των επεισοδίων συγκοπής που μεσολαβούνται δια του αυτόνομου νευρικού συστήματος. Η δοκιμασία στα παιδιά άρχισε να εφαρμόζεται τη δεκαετία 1990 χωρίς όμως να έχει τυποποιηθεί η εκτέλεσή της μέχρι σήμερα, με αποτέλεσμα η ευαισθησία και η ειδικότητα της μεθόδου να ποικίλλουν ευρέως. Η μελέτη μας περιλαμβάνει 128 παιδιά (52 αγόρια 76 κορίτσια) ηλικίας 6 μέχρι 18 ετών, μέσης ηλικίας 11±2,8 έτη και διάμεσης ηλικίας 11,2 έτη. Τα παιδιά αυτά εμφάνισαν συγκοπή (102 παιδιά) ή προσυγκοπή (26 παιδιά). Εκτεταμένος εργαστηριακός έλεγχος απέκλεισε τα οργανικά αίτια. Από τα 128 παιδιά 21 είχαν ένα επεισόδιο συγκοπής ή προσυγκοπής και 107 2-30 επεισόδια συγκοπής ή προσυγκοπής (μέσος αριθμός επεισοδίων 3,8±4,3 ανά παιδί). Θετικό ιστορικό συγκοπής σε 1ου βαθμού συγγενείς αναφέρθηκε σε 72 από τα 128 παιδιά (56,2%). Πρόδρομες κλινικές εκδηλώσεις εμφάνισαν 107 από τα 128 παιδιά (83.6%) με συγκοπή ή προσυγκοπή. Πιο συχνές απ’ αυτές ήταν: ζάλη, ωχρότητα, θάμβος όρασης, κεφαλαλγία, εφίδρωση, κοιλιακά άλγη και ανησυχία. Στο τελευταίο συγκοπτικό ή προσυγκοπτικό επεισόδιο 105 (82%) παιδιά ήσαν όρθια, 18 (14%) κάθονταν, 3 (2.3%) ήσαν ξαπλωμένα και 2 (1,6%) ασκούνταν. Ως μάρτυρες χρησιμοποιήθηκαν 44 παιδιά (21 αγόρια και 23 κορίτσια) ηλικίας από 6 ετών έως 14 ετών. Η μέση ηλικία τους ήταν 10,6±2,5 έτη και η διάμεση ηλικία 11,2 έτη με ελεύθερο ατομικό και οικογενειακό ιστορικό για συγκοπή. Τα δείγματα ασθενών και μαρτύρων δεν είχαν στατιστικά σημαντική διαφορά, όσον αφορά το φύλο και την ηλικία, άρα ήταν συγκρίσιμα. Η δοκιμασία ανακλινόμενης τράπεζας βρέθηκε θετική σε 91 από τα 128 παιδιά της ομάδας των ασθενών (71,1%) και σε κανένα από τα 44 παιδιά της ομάδας των μαρτύρων. Η δοκιμασία θετικοποιήθηκε σε 32 παιδιά στο πρώτο στάδιο, σε 13 στο 2ο, σε 30 στο 3ο και σε 16 στο 4ο. Τα παιδιά της ομάδας των μαρτύρων συγκρίθηκαν μόνο με την ομάδα των ασθενών του πρώτου σταδίου, δεδομένου ότι στους μάρτυρες δε θεωρήθηκε ηθικά αποδεκτή η χορήγηση ισοπροτερενόλης. Η δοκιμασία θετικοποιήθηκε σε 32 παιδιά από την ομάδα των ασθενών (25%) και σε κανένα από την ομάδα των μαρτύρων. Ο μηχανισμός επέλευσης της συγκοπής και θετικοποίησης της δοκιμασίας στα παιδιά της μελέτης ήταν καρδιοαναστολή (ελάττωση μόνο των σφύξεων) σε 11, αγγειοκαταστολή (πτώση μόνο της αρτηριακής πίεσης) σε 36 και η μικτή (συνδυασμός των δύο) σε 44 παιδιά. Κατά την επέλευση του επεισοδίου η μέση μείωση του καρδιακού ρυθμού στα παιδιά με μόνο καρδιοαναστολή ήταν 54±22 σφύξεις ενώ η μέση τιμή πτώσης της συστολική αρτηριακής πίεσης στα παιδιά με μόνο αγγειοκαταστολή ήταν 33±7 mmHg. Η σύγκριση των 91 ασθενών με θετική τη δοκιμασία ανακλινόμενης τράπεζας, με τους 37 ασθενείς με αρνητική έδειξε ότι: οι ασθενείς με θετική δοκιμασία είχαν μεγαλύτερη ηλικία (p=0,001), μεγαλύτερο αριθμό προηγούμενων συγκοπτικών επεισοδίων (p=0,024), υψηλότερη πιθανότητα θετικού οικογενειακού ιστορικού συγκοπτικών επεισοδίων (p=0,025) και μεγαλύτερη εκδήλωση πρόδρομων κλινικών εκδηλώσεων (p=0,001). Η δεκάλεπτη δοκιμασία ορθοστασίας και η μέτρηση του R-R διαστήματος του ΗΚΓ πριν και μετά την πίεση των οφθαλμικών βολβών έδειξε ότι οι ασθενείς με θετική τη δοκιμασία ανακλινόμενης τράπεζας, έχουν βαθμό βαγοτονίας.