Εκτίμηση και αξιολόγηση της τουριστικής εικόνας των νησιωτικών προορισμών της Ελλάδας
Authors: Πάχου Άννα-Μαρία 
Published: September 2021

To αντικείμενο της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η θεωρητική διερεύνηση και η εμπειρική εκτίμηση της εικόνας των νησιωτικών προορισμών της Ελλάδας για να αξιολογηθεί η συμβολή της στην τουριστική ανάπτυξη. Η συνολική εικόνα ενός τόπου προορισμού δημιουργείται από τους τουρίστες και περιλαμβάνει τα λειτουργικά και ψυχολογικά χαρακτηριστικά αυτού, τα οποία διαμορφώνονται ως αποτέλεσμα της γνώσης που αποκτούν οι τουρίστες για τον προορισμό (γνωστική συνιστώσα), των πεποιθήσεων /συναισθημάτων που αυτοί έχουν για τον προορισμό (συναισθηματική συνιστώσα), καθώς και των προθέσεων αυτών για ταξίδια (παρορμητική συνιστώσα). Ο κύριος στόχος της έρευνας, είναι η διερεύνηση των βασικών παραγόντων/μεταβλητών που προσδιορίζουν την εικόνα των νησιωτικών τόπων προορισμού, καθώς και η εκτίμηση του βαθμού συμμετοχής του κάθε παράγοντα στη διαμόρφωσή της. Απώτερος σκοπός είναι να εξαχθούν συμπεράσματα για τις μελλοντικές επιδράσεις που θα έχουν οι παράγοντες/μεταβλητές που διαμορφώνουν την εικόνα των νησιωτικών τόπων προορισμού στην τουριστική βιομηχανία της Ελλάδας, καθώς και η δυνατότητα πρόγνωσης της μελλοντικής εξέλιξης αυτών που σχετίζονται με την αλλαγή των επιμέρους στοιχείων (θέλγητρων) τόσο στο σύνολό τους όσο και εξατομικευμένα σε κάθε τόπο προορισμού. Με βάση τον κύριο στόχο της έρευνας, σε θεωρητικό επίπεδο διερευνώνται οι παράγοντες/μεταβλητές που διαμορφώνουν την εικόνα ενός νησιωτικού τόπου προορισμού, καθώς και οι τύποι των εικόνων που προβάλλονται και μπορούν να κατευθύνουν την αναπτυξιακή διαδικασία. Σε μεθοδολογικό επίπεδο, αρχικά, μέσω ενός σύνθετου μοντέλου δεικτών που απαρτίζεται από 34 παράγοντες/μεταβλητές,εκτιμώνται ποσοτικά οι Βασικές Εικόνες 60 νησιωτικών τουριστικών προορισμών της Ελλάδας, με αντικειμενικά κριτήρια. Στη συνέχεια, πραγματοποιούνται δύο έρευνες πεδίου με δομημένα ερωτηματολόγια τόσο σε αλλοδαπούς τουρίστες, με μελέτη περίπτωσης το νησί της Ρόδου, όσο σε εμπλεκόμενους φορείς των νησιωτικών τόπων προορισμού για την πληρέστερη και συνδυαστική διερεύνηση της εικόνας των νησιωτικών τουριστικών προορισμών της Ελλάδας. Το όλο μεθοδολογικό πλαίσιο στηρίζεται στον συνδυασμό της ποσοτικής με την ποιοτική έρευνα (πολυμεθοδική προσέγγιση ή πολλαπλή τριγωνοποίηση) για να αξιοποιηθούν καλύτερα τα αποτελέσματα. Με την ποσοτική έρευνα εκφράζεται αριθμητικά η Βασική Εικόνα του κάθε νησιωτικού τουριστικού προορισμού και γίνεται συγκριτική αξιολόγηση. Αντίθετα, με την ποιοτική έρευνα εξετάζονται οι αναπαραστάσεις, οι στάσεις, οι αντιλήψεις, τα κίνητρα, καθώς και τα δεδομένα της συμπεριφοράς των τουριστών που συνθέτουν το γνωστικό, το συναισθηματικό και το παρορμητικό στοιχείο της Βασικής Εικόνας. Ακολούθως, εξετάζεται αν επαληθεύονται ή όχι οι Ερευνητικές Υποθέσεις που σχετίζονται με τη Βασική Εικόνα του κάθε νησιωτικού τουριστικού προορισμού. Από την ποσοτική εκτίμηση των διαφόρων δεικτών που διαμορφώνουν τη Βασική Εικόνα προέκυψε ότι τα περισσότερα νησιά της Ελλάδας που βρίσκονται σε υψηλό επίπεδο ιεράρχησης έχουν αυξημένο δείκτη Βασικής Εικόνας που δείχνει ότι τα στοιχεία που συγκροτούν το τουριστικό τους προϊόν είναι σε πολύ καλό επίπεδο και ελκύουν τους τουρίστες. Οι περισσότεροι νησιωτικοί αυτοί προορισμοί στηρίζονται στη μορφή του μαζικού τουρισμού, όπου η τουριστική ανάπτυξή τους ακολουθεί το πρότυπο της πολικής ανάπτυξης, και σχετίζονται με το φαινόμενο της υπερεθνικής τουριστικής πόλωσης. Στους νησιωτικούς προορισμούς που ο δείκτης της Βασικής Εικόνας είναι χαμηλότερος αυτό σχετίζεται κυρίως με το χαμηλό επίπεδο κοινωνικοοικονομικής τους ανάπτυξης, αλλά και με την ανεπάρκεια υποδομών και ανωδομών που διαμορφώνουν τουριστικό προϊόν τους, το οποίο είναι περιορισμένης προσελκυσιμότητας. Από την ποιοτική εκτίμηση της εικόνας των νησιωτικών τουριστικών προορισμών στην έρευνα που πραγματοποιήθηκε στους αλλοδαπούς ταξιδιώτες που επισκέφθηκαν τη νήσο Ρόδο επιβεβαιώνεται η ιεραρχική αλληλεξάρτηση του γνωστικού, συναισθηματικού και παρορμητικού στοιχείου της εικόνας, αλλά και των παραγόντων που την επηρεάζουν και διαμορφώνουν τη διαδικασία λήψης ταξιδιωτικών αποφάσεων από την πλευρά της ζήτησης. Η εικόνα που προβάλλει κάθε νησιωτικός τουριστικός προορισμός εξαρτάται από την ποιότητα των χαρακτηριστικών του στοιχείων του περιβάλλοντος και το επίπεδο των τιμών, τα οποία παίζουν σημαντικό ρόλο για την τελική επιλογή του κάθε ταξιδιώτη, διαμορφώνουν το ταξιδιωτικό του πρότυπο και την τουριστική εικόνα του κάθε τόπου προορισμού. Στην έρευνα που πραγματοποιήθηκε στους φορείς της ελληνικής τουριστικής βιομηχανίας διαπιστώθηκε ότι η τουριστική εικόνα των νησιωτικών προορισμών επηρεάζεται από την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, τις υποδομές και ανωδομές, το τοπικό περιβάλλον, τα κίνητρα και τις τυπολογίες των τουριστών, την εξειδίκευση του τόπου προορισμού σε συγκεκριμένο πρότυπο τουριστικής ανάπτυξης και η διαφοροποίηση του τουριστικού προϊόντος που επηρεάζουν τη διαμόρφωση της εικόνας ενός νησιωτικού τουριστικού προορισμού από την πλευρά της προσφοράς. Ειδικότερα, από την ανάλυση παραγόντων προέκυψε ότι τα πρότυπα του μαζικού τουρισμού και των ειδικών και εναλλακτικών μορφών τουρισμού είναι εκείνα που ωθούν τους ταξιδιώτες να επισκεφτούν σε έναν νησιωτικό προορισμό, ενώ από τις ειδικές και εναλλακτικές μορφές τουρισμού βαρύνουσα σημασία στη διαμόρφωση της εικόνας ενός νησιωτικού τουριστικού προορισμού έχουν ο τουρισμός υγείας, ο συνεδριακός τουρισμός, ο τουρισμός περιπέτειας, ο τουρισμός εκθέσεων, ο θρησκευτικός και ο αθλητικός τουρισμός. Επίσης, από την ανάλυση παραγόντων προέκυψε ότι βαρύνουσας σημασίας κίνητρα είναι της ξεκούρασης και χαλάρωσης, της αναζήτησης περιπέτειας και ευχαρίστησης και της ανακάλυψης νέων τόπων. Τα δύο κυριότερα χαρακτηριστικά που ανακόπτουν τη νησιωτική ανάπτυξη και 3 επηρεάζουν τη διαμόρφωση της τουριστικής εικόνας είναι η έλλειψη υποδομών και η έλλειψη κρατικής στρατηγικής πολιτικής που να περιλαμβάνει δράσεις προώθησης και προβολής του τουριστικού προϊόντος της. Τα αποτελέσματα του εμπειρικού πλαισίου σε συνδυασμό με τα συμπεράσματα του θεωρητικού υπόβαθρου, αναδεικνύουν την αναγκαιότητα εμπλουτισμού και διαφοροποίησης των επιμέρους στοιχείων που συγκροτούν την τουριστική εικόνα του κάθε νησιωτικού τουριστικού προορισμού, καθώς και τη διαμόρφωση ενός κατάλληλου προγράμματος προβολής και προώθησης των. Η συνεισφορά της παρούσας διατριβής στην ερευνητική κοινότητα έγκειται στο ότι χρησιμοποιείται μια διεπιστημονική, συνδυαστική και πολυδιάστατη προσέγγιση για τη διερεύνηση και εκτίμηση των παραγόντων που επηρεάζουν και διαμορφώνουν την εικόνα των νησιωτικών τόπων προορισμού και συμβάλλει στη διαμόρφωση ενός θεωρητικού προβληματισμού και ενός ολιστικού μεθοδολογικού πλαισίου για την ποσοτική και ποιοτική έκφρασή της, κάτι που απουσιάζει από την διεθνή βιβλιογραφία.