Welsh Bilingualism - Fact and Friction
Authors: James Carl 
Published: December 2010

La Kimra Dulingveco - Faktoj kaj Konfliktoj
Ekzistas pluraj konceptoj pri la kimra nacia idento. Ne plu ekzistas unulingvaj kimre parolantoj, sed la naciistoj inter la 25 procentoj da kimroj, kiuj scipovas kaj la kimran kaj la anglan, foje nomas sin 'kimraj kimroj'. Laŭ ili, do, tri kvaronoj de la enlogantaro estas fremduloj! Aktivas kampanjoj pri soseaj sildoj, kontrau la angla acetado de feriaj domoj, kaj por kimra televidokanalo. Ciuj kampanjoj bazigas sur la kimra lingvo, ne sur la nelingva kulturo. La militantoj estas la intelektularo, ne la laboristaro, car la intelektuloj ja disponas pri la oportuno pripensi la problemaron. Ekzistas do socia problemo surbaze de lingvo. Cu pro la rezistema pluvivo de la kimra, au pro la kolonia influo de la angla?
Ekzistas pluraj konceptoj pri la kimra nacia idento. Ne plu ekzistas unulingvaj kimre parolantoj, sed la naciistoj inter la 25 procentoj da kimroj, kiuj scipovas kaj la kimran kaj la anglan, foje nomas sin 'kimraj kimroj'. Laŭ ili, do, tri kvaronoj de la enlogantaro estas fremduloj! Aktivas kampanjoj pri soseaj sildoj, kontrau la angla acetado de feriaj domoj, kaj por kimra televidokanalo. Ciuj kampanjoj bazigas sur la kimra lingvo, ne sur la nelingva kulturo. La militantoj estas la intelektularo, ne la laboristaro, car la intelektuloj ja disponas pri la oportuno pripensi la problemaron. Ekzistas do socia problemo surbaze de lingvo. Cu pro la rezistema pluvivo de la kimra, au pro la kolonia influo de la angla?
Oni asertis, ke en Kimrujo ekzistas natura diglosio : ke la kimra pli taŭgas por la hejmo, la safopastado, la kultura festivalo eisteddfod; sed la angla por la scienco, la komerco. Tiuj faktoj ja estas gis nun instruataj en la lernejoj en la angla. Tamen la kimra kapablas esprimi ciujn temojn, kaj la vortaro de la scienco hodiaŭ estas universala, ne angla. Oni rapide povas ricigi la kimran tehnikan vortaron, se oni ne rezistas al anglaj pruntvortoj. La kimra pli bone pluvivas en la hejmo, car tien la angla nebone penetras. Pro tio gravas la kampanjo pri televido, kiu ja rekte eniras la hejmon.
La frotado pri la kimra dulingveco ofte fontas el 'kredo' au 'konvinko'. Sintenoj, ne necese raciaj, estas la bazo de la konflikto. La kimra idento neniam reliefigos nur kontraste al la angla, sed en memdifino. La Lerneja Konsilantaro en 1967-71 esploris sintenojn al la du lingvoj. Lau gi, la sinteno al la kimra malplifavorigas, sed tiu al la angla plifavorigas, kiam la lernejanoj pliagigas. Dua, eksperimenta esploro de sintenoj komparis la prijugon de tri parolstiloj: kimra lingvo, kimre akcentita angla, kaj 'angla angla'. Lau pluraj jugoskaloj, la kimra lingvo kaj kimra angla restis pli alte taksitaj ol la angla. Ankau la kimra akcento en la angla povas indiki kimran identon. Pri idento oni povas demandi, cu esti kimro signifas esti militanta naciisto au, male, nur nature oosedi memkomprenan identon. Oni estas kimro nur kiam oni perceptas sin tia, ne atentante la klasigon fare de aliaj (ekz. militantaj naciistoj).
De la sinteno al lingvo grandparte dependas la sukceso en lernado. La 'integriga' motivo regas ce la 'kimra', ne la 'instrumenta', car la cefa uzo de la kimra estas enhejma kaj kampara. La instruistoj do kaptu tiun motivigon. Fakte, ciam pli da homoj sekvas vesperajn au mallongajn intensivajn lingvokursojn. Se oni anoncas, ke oni estas serioza lernanto, oni estas akceptita de la kimra-lingvanoj. Tamen, tiuj samaj rifuzas alparoli la lernanton en la kimra. Ambau ja parolas komunan lingvon, la anglan, kaj la ideo, ke eksterulo parolu la kimran, estas ja ridinda! Jen stranga problemo, se oni volas praktiki la lingvon.
La dulingva edukado plivastigis, kaj ekzistas nestata movado de antaŭlernejoj, en kiuj la infanoj ludas kimralingve. Car la altiro de la kimra poste malkreskas, gravas prepari interesajn lernilojn por la mezlernejo. Tion oni faras per diversnivelaj instru-unuoj, ne per tradiciaj lernolibroj. Por instrui minoritatan lingvon, oni gis nun cefe esploris la influon de la regata lingvo - la kimra - sur la regantan lingvon - la anglan. La Kimra-lingva Societo nun postulas inversan esploron. Kelkaj esploristoj - nelingvistoj -asertis, ke multaj junaj 'dulingvanoj' fakte posedas nenian lingvon, sed kimra-anglan miksajon. Tamen, temas nur pri vorta pruntado, dum la baza sintaksa nivelo restas netusita. Estas kuragige, ke la kimroj pruntas anglajn vortojn kaj esprimojn, tamen ne transiras al la angla lingvo. Aŭ cu tio estas nur antaŭstupo de generala transiro? Pri tio necesos pliaj esploroj surbaze de la kontrasta lingvistiko.
La plimultaj kimroj nun kredas, ke la kimra erozias la anglan, kaj inverse. Do ili kontraŭas la dulingvigon de siaj infanoj. Praktike, ili ne donas al siaj infanoj edukan sperton en la kimra. Kelkaj aliaj argumentas, ke dulingva edukado estas pli rica, kaj ke oni devas plibonigi la ekzistantan kimran eduksistemon.
Per ci tiu artikolo mi volis esprimi la frustron de tiuj, kiuj dedicas sin al la plivivigo de la kimra; kaj klarigi ekzistantajn sintenojn al la kimra kaj la kimroj. La gisnunaj esploroj de la kimra dulingvismo estas nefidindaj. Ni bezonas multajn personajn el-dirojn, kaj multe da toleremo. La toleremo estas ja trajto de la kimra nacia idento.