Η ευεργετική μοναξιά στην παιδική ηλικία
Authors: Βογιατζόγλου Παναγιώτα 
Published: January 2014

Σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν η έρευνα της ευεργετικής μοναξιάς στη μέση και ύστερη παιδική ηλικία. Μέχρι σήμερα, όπως δείχνει η ανασκόπηση της σχετικής διεθνούς βιβλιογραφίας, έχει ερευνηθεί κυρίως η επώδυνη μοναξιά, ενώ η εμπειρία της εποικοδομητικής, δημιουργικής μοναξιάς στα παιδιά έχει ερευνηθεί ελάχιστα. Για τις ανάγκες της αξιολόγησης της ευεργετικής μοναξιάς, απαραίτητο ήταν να κατασκευασθεί η Κλίμακα Ευεργετικής Μοναξιάς των Παιδιών. Για τo σκοπό αυτόν, αρχικά διεξήχθησαν τρεις πιλοτικές έρευνες: οι δύο πρώτες, στις οποίες έγιναν συνεντεύξεις, προσπόρισαν υλικό για τη διατύπωση των ερωτημάτων της κλίμακας. Από μια αρχική εκδοχή της κλίμακας με 66 ερωτήματα, καταλήξαμε σε μια εκδοχή με 60 ερωτήματα, η οποία δόθηκε στην τρίτη πιλοτική έρευνα σε 441 μαθητές Δ΄ και Στ΄ δημοτικού. Η ανάλυση παραγόντων κατέδειξε τέσσερις ταυτοποιήσιμους παράγοντες, που υποστηρίζονταν από το θεωρητικό υπόβαθρο της έρευνας. Στην κυρίως έρευνα συμμετείχαν 833 μαθητές (426 αγόρια, 407 κορίτσια, 419 Δ΄ δημοτικού, 414 Στ΄ δημοτικού), που φοιτούσαν σε 13 σχολεία της ευρύτερης περιοχής των Αθηνών. Οι μαθητές συμπλήρωσαν, εκτός από την Κλίμακα Ευεργετικής Μοναξιάς των Παιδιών, τα ακόλουθα ψυχομετρικά μέσα: το Ερωτηματολόγιο της Ικανότητας του Παιδιού να Είναι Μόνο (Berlin, 1990. Youngblade, Berlin, & Belsky, 1999), την Κλίμακα Αρνητικής και Θετικής Στάσης Προς τη Μόνωση (Marcoen & Goossens, 1993), την Κλίμακα Μοναξιάς και Κοινωνικής Δυσαρέσκειας των Παιδιών (Asher, Hymel, & Renshaw, 1984. Asher & Wheeler, 1985. Galanaki & Kalantzi-Azizi, 1999), τις Ανοικτές ερωτήσεις για τη στάση απέναντι στην κυριολεκτική μοναξιά (Coleman, 1974), το Επακόλουθο της κυριολεκτικής μοναξιάς (Larson, 1999) και την Κλίμακα Ψεύδους (Eysenck, 1965). Μέσω της ανάλυσης παραγόντων, αφαιρώντας ερωτήματα σταδιακά, καταλήξαμε σε μια κλίμακα με 45 ερωτήματα, τα οποία έχουν σαφή δομή που είναι σύστοιχη με το θεωρητικό υπόβαθρο της έρευνας και διαθέτει υψηλή αξιοπιστία εσωτερικής συνέπειας και επαναληπτικών μετρήσεων. Οι παράγοντες αντιπροσωπεύουν χρήσεις της μόνωσης και είναι οι ακόλουθοι: (α) Ονειροπόληση - Στοχασμός - Επίλυση Προβλήματος, (β) Ελευθερία από κριτική - Ανεξαρτησία - Ιδιωτικότητα, (γ) Ενασχόληση με δραστηριότητες και (δ) Συγκέντρωση - Επίδοση. Τα ευρήματα της έρευνας επιβεβαίωσαν σε γενικές γραμμές τις ερευνητικές υποθέσεις. Επιβεβαιώθηκε η εννοιολογική εγκυρότητα της κλίμακας, καθώς η ευεργετική μοναξιά σχετίζεται θετικά με την ικανότητα για μόνωση και τη θετική στάση προς τη μόνωση, όμως δεν παρατηρήθηκε συσχέτιση με την αντιπάθεια για τη μόνωση, την αρνητική στάση προς τη μόνωση, τη μοναξιά και την κοινωνική δυσαρέσκεια. Οι δύο τελευταίες, όπως έδειξε η πολυδιάστατη γεωμετρική βαθμονόμηση ομοιοτήτων, ήταν εκ διαμέτρου αντίθετες με την ονειροπόληση, το στοχασμό, την επίλυση προβλήματος και τη συγκέντρωση και επίδοση, ενώ η ενασχόληση με δραστηριότητες, η ελευθερία από κριτική, η ανεξαρτησία, η ιδιωτικότητα, η ικανότητα για μόνωση και η θετική στάση προς τη μόνωση ήταν αντίθετες στην αντιπάθεια για τη μόνωση και στην αρνητική στάση προς τη μόνωση. Επίσης, διαπιστώθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές φύλου και ηλικίας (τάξης). Συγκεκριμένα, τα αγόρια ήταν περισσότερο ικανά να μένουν μόνα τους και επιθυμούσαν τη μόνωση για να έχουν ελευθερία από κριτική, ανεξαρτησία, ιδιωτικότητα, όπως επίσης και για ενασχόληση με δραστηριότητες, ενώ τα κορίτσια την επιθυμούσαν για ονειροπόληση, στοχασμό, επίλυση προβλήματος, συγκέντρωση και επίδοση, όμως φάνηκε ότι την αντιπαθούν περισσότερο. Για τα κορίτσια ήταν πιο ισχυρές οι συσχετίσεις μεταξύ των μεταβλητών. Οι μαθητές Δ΄ δημοτικού εμφάνισαν μεγαλύτερη ικανότητα για μόνωση, είχαν πιο θετική στάση προς τη μόνωση και αξιοποιούσαν περισσότερο τις χρήσεις της ευεργετικής μοναξιάς. Ωστόσο, στους μαθητές Στ΄ δημοτικού οι συσχετίσεις ανάμεσα στις μελετώμενες μεταβλητές ήταν περισσότερες. Τέλος, τα αποτελέσματα της ποιοτικής ανάλυσης αποσαφήνισαν περαιτέρω τη φύση της ευεργετικής μοναξιάς στη μέση και ύστερη παιδική ηλικία. Τα ευρήματα συζητώνται στα πλαίσια της υπάρχουσας βιβλιογραφίας για τις διάφορες εκφάνσεις της μοναξιάς των παιδιών. Τέλος, διατυπώνονται αναλυτικά προτάσεις για παιδαγωγικές εφαρμογές που έχουν στόχο την προαγωγή της ευεργετικής μοναξιάς των παιδιών κυρίως στο σχολικό πλαίσιο, με βάση τα δεδομένα της παρούσας έρευνας.