Το διαζύγιο και οι ψυχολογικές του επιπτώσεις στα μέλη της οικογένειας
Authors: Τζώρτζη Αλίκη 
Published: November 2021

Το κοινωνικό φαινόμενο του διαζυγίου παρουσιάζει μία σταθερή τάση αύξησης τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, αλλά και σε ολόκληρη την Ευρώπη, εξαιτίας πολλών παραγόντων και κυρίως των σύγχρονων ραγδαίων παγκοσμιοποιημένων αλλαγών της κοινωνίας, που έχουν ως αναπόφευκτο αποτέλεσμα τις διαφοροποιήσεις που παρουσιάζονται στις κοινωνικές αξίες και στις ενδοοικογενειακές σχέσεις και ρόλους. Βασικός σκοπός της διδακτορικής αυτής διατριβής είναι η διερεύνηση, η περιγραφή και η ανάδειξη των ψυχολογικών επιπτώσεων του διαζυγίου σε οκτώ (8) μέλη της οικογένειας (δύο μητέρες, δύο πατέρες και τέσσερα παιδιά) και επίσης το πώς αυτό βιώνεται από το καθένα από αυτά. Η διαδικασία της έρευνας που ακολουθείται βασίζεται στη συστημική και τη φαινομενολογική μεθοδολογία μέσα από τη χρήση ποιοτικών μεθόδων έρευνας με τη συλλογή πολλών πληροφοριών από ποικίλες πηγές που σχετίζονται με το βίωμα των υποκειμένων. Πιο συγκεκριμένα, γίνεται χρήση ημιδομημένων κλινικών συνεντεύξεων, γενεογραμματικών συνεντεύξεων, συμμετοχικής παρατήρησης, μεταφορικών και ιχνογραφικών έργων. Τα βασικά ερευνητικά ερωτήματα που εξετάζονται είναι τα ακόλουθα: (1) Πώς το διαζύγιο επηρεάζει τη διαμόρφωση του εαυτού των συμμετεχόντων; (2) Ποιες είναι οι σχέσεις, οι δυναμικές και οι αλληλεπιδράσεις που αναπτύσσονται μεταξύ των μελών στο πλαίσιο του διαζυγίου; (3) Πώς η δομή και η λειτουργία της διαζευγμένης οικογένειας επηρεάζουν το επίπεδο συναισθηματικής ανεξαρτησίας των συμμετεχόντων και ολόκληρο το συναισθηματικό σύστημα της νέας μορφής οικογένειας; (4) Πώς η διαγενεακή ιστορία επηρεάζει τη λειτουργία των συμμετεχόντων με τα υπόλοιπα μέλη των οικογενειών τους; (5) Τι αντιλήψεις, μύθοι, προβολές, θέσεις και πρότυπα συμπεριφοράς και επικοινωνίας κυριαρχούν στις διαζευγμένες οικογένειες των υποκειμένων της έρευνας; (6) Ποιοι παράγοντες και διαδικασίες καθορίζουν τις διαφοροποιήσεις των υπό μελέτη ατόμων και την μοναδικότητα του βιώματος σε ό,τι αφορά το διαζύγιο; Από την ανάλυση των ερευνητικών δεδομένων διαπιστώνεται ότι οι αφηγήσεις των οκτώ συμμετεχόντων αποτελούν ένα σημαντικό πεδίο μελέτης της εμπειρίας τους σε σχέση με το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον τους, καθώς και αφετηρία κατανόησης των αλλαγών, των συμπτωμάτων, των συγκρούσεων, των δυναμικών και των νέων ευκαιριών που αυτά βιώνουν. Επίσης, μέσα από τις αφηγήσεις, την παρατήρηση, τα ιχνογραφικά και μεταφορικάέργα των συμμετεχόντων φάνηκαν οι βραχυπρόθεσμες και οι μακροπρόθεσμες αρνητικές επιπτώσεις στην ζωή τους και οι ποικίλοι εμπλεκόμενοι παράγοντες που δυσκόλεψαν την ομαλή ψυχοκοινωνική τους προσαρμογή και λειτουργικότητα. Παράλληλα, στην παρούσα έρευνα αναδεικνύονται και θετικές διαστάσεις του διαζυγίου, οι οποίες μπορεί να αποτελέσουν σημαντικό καταλύτη για την επαναξιολόγηση ή ανακατασκευή των εναλλακτικών μορφών οικογένειας –όπως είναι αυτή της διαζευγμένης οικογένειας, της ανατροφής των παιδιών, του πατρικού ρόλου και των ρόλων των δύο φύλων. Βασικό ζήτημα που τονίζεται στα συμπεράσματα της έρευνας είναι η πολυπλοκότητα της εμπειρίας του διαζυγίου, αλλά και του επιπέδου της ανθεκτικότητας των υποκειμένων της έρευνας, που με τη σειρά τους επηρεάζουν το επίπεδο και την ποιότητα της προσαρμοστικότητας και λειτουργικότητάς τους στην καθημερινή τους ζωή. Επίσης, φανερώνονται τα επιμέρους δομικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά (π.χ. επαναλαμβανόμενα μοτίβα, μηχανισμοί άμυνας, τρόποι ρύθμισης και αυτορρύθμισης, μύθοι, τελετουργίες, τρίγωνα, κ.ά.) των υπό μελέτη οικογενειών σε συνάρτηση με τα διαφορετικά και μοναδικά νοήματα του βιώματος του διαζυγίου και των επιπτώσεών του σε κάθε μέλος της οικογένειας (μητέρων, πατέρων και παιδιών).