Διαταραχές οξεοβασικής ισορροπίας και ηλεκτρολυτών σε ασθενείς με χρόνια ηπατική νόσο
Authors: Μερκουρόπουλος Μάρκος 
Published: August 2021

Μέρος 1°: Αυτή η μελέτη έγινε για να αναλύσει τις διαταραχές οξέων-βάσεων και ηλεκτρολυτών και τους παθογενετικούς μηχανισμούς που περιλαμβάνονται σε αλκοολικούς ασθενείς που εισήχθησαν στην κλινική μας λόγω αλκοολικής ηπατοπάθειας. Μελετήσαμε 79 αλκοολικούς ασθενείς ηλικίας 31-78 ετών. Κανένας δεν είχε οποιαδήποτε άλλη ασθένεια ή ελάμβανε φάρμακα που επηρεάζουν την ισορροπία οξέων-βάσεων και ηλεκτρολυτικές παραμέτρους. Στην αποδοχή τους και πριν από οποιαδήποτε θεραπευτική παρέμβαση, πραγματοποιήθηκε εργαστηριακή διερεύνηση της οξεοβασικής ισορροπίας και των ηλεκτρολυτικών παραμέτρων στον ορό και στα ούρα. Τριάντα δύο ασθενείς (40,5%) είχαν διαταραχές οξέων-βάσεων. Δέκα ασθενείς (12,6%) είχαν καθαρή αναπνευστική αλκάλωση, 2 ασθενείς καθαρή μεταβολική αλκάλωση (2,5%), ενώ 20 ασθενείς (25,3%) είχαν το αποκαλούμενο σύνδρομο της αλκοολικής κετοξέωσης. Σαράντα ένας ασθενείς (52%) είχαν ηλεκτρολυτικές διαταραχές. Δεκαοχτώ ασθενείς (22,8%) είχαν υπονατριαιμία. Εντούτοις, 5 ασθενείς είχαν ψευδοϋπονατριαιμία λόγω της προκληθείσας από το αλκοόλ υπερτριγλυκεριδαιμίας. Δύο ασθενείς (2,5%) με αυξανόμενες ανεξήγητες απώλειες είχαν υπερνατριαιμία. Υποκαλιαιμία βρέθηκε σε 10 ασθενείς (12,6%), υπομαγνησιαιμία σε 25 ασθενείς (31,6%), υποφωσφαταιμία σε 23 ασθενείς (29,1%), υπερφωσφαταιμία σε 2 ασθενείς (2,5%), και υπασβεστιαιμία σε 17 ασθενείς (21,5%). Εντούτοις, μόνο 7 ασθενείς είχαν αληθή υπασβεστιαιμία. Τελικά, οι αλκοολικοί ασθενείς αναπτύσσουν μια σειρά διαταραχών οξέων-βάσεων και ηλεκτρολυτών εξαιτίας διαφόρων παθογενετικών μηχανισμών. Μέρος 2°: Αλλαγές στα μέταλλα των οστών είναι μια συχνή επιπλοκή χρόνιας ηπατοπάθειας. Ο στόχος του σκέλους αυτού της μελέτης ήταν να αξιολογηθεί η κατάσταση των μετάλλων στα οστά στους ασθενείς με χρόνια πάθηση ήπατος που δεν ελάμβαναν αγωγή με κορτικοστεροειδή και να ερευνηθεί οποιαδήποτε πιθανή συσχέτιση με το ιστολογικό στάδιο της ηπατικής νόσου. Η κατάσταση των μετάλλων στα οστά σε 27 ασθενείς με χρόνια ηπατίτιδα, και 17 με ενεργό κίρρωση συγκρίθηκαν με αυτήν των αντιστοιχημένων ελέγχων υγιών μαρτύρων. Η μερική ανάλυση ενεργοποίησης νετρονίων σωμάτων εφαρμόστηκε για τη μέτρηση του φωσφόρου στα οστά του χεριού, η μονή μέτρηση απορρόφησης φωτονίου για τη μέτρηση της περιεκτικότητας σε μέταλλα στο οστό του αντιβραχίου και διπλής-ενέργειας μέτρηση απορρόφησης ακτινών X για τη μέτρηση της νωτιαίας οστικής πυκνότητας σε μέταλλα. Αυτές οι μη επεμβατικές μετρήσεις συμπληρώθηκαν με στοιχεία που λήφθηκαν από ακτινογραφίες υψηλής ανάλυσης και βιοχημικές εξετάσεις. Μειωμένο πάχος φλοιού στο μετακάρπιο βρέθηκε σε πέντε ασθενείς, όλοι στην κιρρωτική ομάδα. Επιπλέον, οι μέσες τιμές επιπέδων ολικής παραθορμόνης και 25υδροξυβιταμίνης D ήταν μειωμένες σε αυτήν την ομάδα ασθενών. Οι μέσες τιμές των ποσοτήτων των μετάλλων που αξιολογήθηκαν από τις in vivo τεχνικές στους ασθενείς στα αρχικά στάδια της ηπατικής νόσου δεν διέφεραν στατιστικά από εκείνες των αντιστοιχισμένων κανονικών μαρτύρων. Αντίθετα, αυτές οι ποσότητες μειώθηκαν κατά 9% στους ασθενείς στα προχωρημένα στάδια ηπατοπάθειας (κίρρωση) σε σχέση με τους μάρτυρες. Συμπερασματικά, μόνο τα προχωρημένα στάδια της ηπατικής νόσου συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο οστεοπόρωσης και κίνδυνο καταγμάτων. Μέρος 3°: Η ενεργοποίηση του άξονα ρενίνης-αγγειοτενσίνης σε ασθενείς με ηπατική νόσο έχει συσχετιστεί με τη βαρύτητα της ηπατικής νόσου και την πρόγνωση των ασθενών. Σκοπός του σκέλους αυτού της μελέτης μας ήταν η εκτίμηση της δραστηριότητας του άξονα ρενίνης-αγγειοτενσίνης σε 7 κιρρωτικούς ασθενείς με ασκίτη (ομάδα Α), σε 19 κιρρωτικούς ασθενείς χωρίς ασκίτη (ομάδα Β) και σε 9 ασθενείς με χρόνια ηπατίτιδα (ομάδα Γ). Από τους 35 ασθενείς της μελέτης, 21 ήταν άνδρες, ενώ η μέση ηλικία των ασθενών ήταν 63±9 έτη. Στην ομάδα Α, 6 από τους 7 ασθενείς ελάμβαναν σπειρονολακτόνη (100-300 mg/μέρα) και φουροσεμίδη (20-40 mg/ημέρα). Αποκλείστηκαν υπερτασικοί ασθενείς, καθώς και άτομα που έπαιρναν φάρμακα, εκτός από διουρητικά, που επηρεάζουν τη δραστηριότητα του άξονα ρενίνης-αγγειοτενσίνης. Μετρήθηκαν οι ηλεκτρολύτες ορού, η δραστηριότητα ρενίνης πλάσματος (PRA) σε ύπτια (Υ) και όρθια (Ο) θέση, το Κ⁺ και το Na⁺ των ούρων 24ώρου, η κλασματική απέκκριση του Na⁺ (FENa⁺) και η κάθαρση ελεύθερου ηλεκτρολυτών ύδατος (CᵉH₂0). Τα διουρητικά φάρμακα διακόπηκαν για τις τελευταίες τρεις ημέρες πριν τη μέτρηση της PRA. H PRA διέφερε στατιστικά σημαντικά μεταξύ των ομάδων τόσο στην ύπτια, όσο και στην όρθια θέση και αυξημένες τιμές βρέθηκαν στην ομάδα A σε σχέση με τις ομάδες Β και Γ. Αντίθετα, η PRA δεν διέφερε στατιστικά σημαντικά μεταξύ των ομάδων Β και Γ. Οι τιμές PRA δεν σχετίζονταν και στις τρεις ομάδες με τις υπόλοιπες παραμέτρους που ελέγχθηκαν. Επίσης το Na⁺ ορού βρέθηκε στατιστικά σημαντικά χαμηλότερο στην ομάδα A σε σχέση με τις ομάδες Β και Γ. Κατά συμπέρασμα, ασθενείς με κίρρωση και ασκίτη, εμφανίζουν ενεργοποίηση του άξονα ρενίνης-αγγειοτενσίνης, όπως επιβεβαιώνεται από τις τιμές PRA σε ύπτια και όρθια θέση, και η αύξηση αυτή έχει πιθανώς προγνωστικό χαρακτήρα για τη βαρύτητα της κίρρωσης και το μέγεθος των αιμοδυναμικών μεταβολών που έχον επέλθει λόγω του ασκίτη.