Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής
Authors: Βαγιάνου Ευανθία 
Published: December 2021

Η παρούσα διδακτορική διατριβή ερευνά το θεσμό του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, ο οποίος είναι μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες που εισήγαγε η Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης του Maastricht, το 1992. Ο Διαμεσολαβητής λειτουργεί ως «ενδιάμεσος» μεταξύ του πολίτη και των αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε περιπτώσεις κακοδιοίκησης των οργάνων, θεσμικών οργάνων ή οργανισμών που δραστηριοποιούνται στους κόλπους της. Είναι αρμόδιος να λαμβάνει και να ερευνά καταγγελίες πολιτών, επιχειρήσεων, οργανισμών και οποιουδήποτε έχει την κατοικία ή την καταστατική του έδρα σε κράτος-μέλος της Ένωσης. Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής είναι ένας εξαιρετικής σημασίας θεσμός, ο οποίος, ασκώντας τα καθήκοντά του με πλήρη ανεξαρτησία και αμεροληψία και μη ζητώντας ή δεχόμενος υποδείξεις από καμία κυβέρνηση ή οργανισμό, αποφορτίζει το έργο των Δικαστηρίων, παρέχοντας ένα εξαίρετο παράδειγμα εξωδικαστικής επίλυσης διαφορών. Η σπουδαιότητα του ρόλου του και η δυνατότητά του να φέρει κοντά τους Ευρωπαίους πολίτες με την Διοίκηση της ΕΕ, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι ακόμη και μετά από τόσα χρόνια λειτουργίας του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, εξακολουθεί να υπάρχει ως ένα, μικρό ή μεγαλύτερο βαθμό, άγνοια ως προς τα όρια των αρμοδιοτήτων του, έδωσε το ερέθισμα για την εκπόνηση της παρούσας διατριβής, η οποία αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη, σε ελληνικό επίπεδο, μονογραφία του θεσμού. Με βάση τις εξελίξεις στο Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις ισχύουσες νομικές διατάξεις, παρουσιάζεται στην παρούσα διατριβή αναλυτικά και με κάθε λεπτομέρεια το έργο και η εν γένει δραστηριότητα του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, από την εκλογή ως και την παύση από τα καθήκοντά του. Μέσα από την αναλυτική παρουσίαση παραδειγμάτων και στατιστικών στοιχείων από τις ετήσιες εκθέσεις του, η οποία καταλαμβάνει ξεχωριστό κεφάλαιο της παρούσας, τονίζεται η σπουδαιότητα του ρόλου του και γίνεται συγχρόνως αποτίμηση των ιδιαιτέρως σημαντικών βημάτων προόδου στη λειτουργία του, τα οποία σημειώθηκαν σταδιακά στα εικοσιπέντε (25) χρόνια λειτουργίας του. Παράλληλα, ακολουθεί σε ξεχωριστό κεφάλαιο της παρούσας, μια συγκριτική παράθεση των αντίστοιχων θεσμών που υπάρχουν και δραστηριοποιούνται στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στα υποψήφια για ένταξη κράτη, αλλά και, ενδεικτικά, σε τρεις (3) χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σκοπός αυτής της παρουσίασης είναι να λάβει ο οποιοσδήποτε μελετητής μια ολοκληρωμένη εικόνα τόσο της λειτουργίας του, όσο και της ευρύτερης απήχησής του στους κόλπους της ΕΕ, καθώς οι αντίστοιχοι αυτοί θεσμοί συνεργάζονται στενά με τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή και του παρέχουν πολύτιμη και πολυεπίπεδη βοήθεια στην άσκηση των καθηκόντων του. Τους ίδιους ακριβώς στόχους έχει και η παρουσίαση της λειτουργίας του Ευρωπαίου Επόπτη Προστασίας Δεδομένων, μιας ανώτατης ανεξάρτητης εποπτικής αρχής, με παρόμοια φιλοσοφία με αυτή του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή και στενή συνεργασία μαζί του. Στόχος της παρούσας διατριβής ήταν εξαρχής και παραμένει η προσδοκία μας να γίνει γνωστό το έργο του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή και το εύρος της δικαιοδοσίας του, ώστε οι Ευρωπαίοι πολίτες να γίνουν πιο ενεργοί και να γνωρίζουν όχι μόνο τα δικαιώματά τους, αλλά και πώς να διεκδικήσουν την προστασία και τον σεβασμό αυτών. Ο απώτερος στόχος μας, όμως, είναι να μπορέσει η διατριβή αυτή να συμβάλει έστω στο ελάχιστο στην βελτίωση της λειτουργίας της Διοίκησης της ΕΕ, ώστε αυτή να ανταποκρίνεται πλέον στα πρότυπα των αρχών της χρηστής Διοίκησης και της διαφάνειας. Έτσι, ελπίζουμε, μέσω της ριζικής αυτής αλλαγής στην αντίληψη και νοοτροπία των πολιτών ως προς την προστασία των δικαιωμάτων τους, η οποία είναι άμεσα συνυφασμένη με την γνώση από την πλευρά τους των τρόπων που μπορεί αυτή να επιτευχθεί, να μπορέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση να ανταποκριθεί στις προσδοκίες των Ευρωπαίων πολιτών που ζουν και δραστηριοποιούνται σε αυτήν και να προάγει την ευημερία τους, να προσφέρει δικαιοσύνη και να μείνει τέλος πιστή στις αξίες και στους στόχους της.