Τα αρωματικά έλαια και οι πρακτικές χρήσεις τους στη Μυκηναϊκή Ελλάδα και την Ανατολική Μεσόγειο (14ος-13ος αι. π.Χ.)
Authors: Φάππας Ιωάννης 
Published: January 2014

Η παρούσα διατριβή επικεντρώνεται σε ζητήματα που αφορούν τη χρήση των αρωματικών ελαίων στη Μυκηναϊκή Ελλάδα και την Ανατολική Μεσόγειο κατά την περίοδο της ακμής των μυκηναϊκών ανακτόρων και των αντίστοιχων μεγάλων κέντρων της αρχαίας Εγγύς Ανατολής (14ος-13ος αι. π.Χ.). Στόχος της είναι να προσδιορίσει τους πιθανούς τρόπους και τις περιστάσεις χρήσης των αρωματικών ελαίων στο μυκηναϊκό κόσμο και ταυτόχρονα να ανιχνεύσει στοιχεία της ιδεολογίας που τους συνόδευε, εστιάζοντας πρωτίστως στις μαρτυρίες των πινακίδων της Γραμμικής Β γραφής και αντλώντας, επιπλέον, παράλληλα από το πλούσιο επιγραφικό υλικό της Ανατολικής Μεσογείου. Τα γραπτά τεκμήρια της μυκηναϊκής περιόδου από την Κνωσό, την Πύλο και τις Μυκήνες δείχνουν ότι η παραγωγή αρωματικών ελαίων και αλοιφών αφορούσε μια από τις σημαντικότερες βιοτεχνίες των μυκηναϊκών ανακτόρων (Κεφάλαια 1-4). Το σύγχρονο με τα μυκηναϊκά κείμενα άφθονο επιγραφικό υλικό της Ανατολικής Μεσογείου, προερχόμενο από το άμεσο περιβάλλον του μυκηναϊκού κόσμου, από κέντρα όπως η Hattusa, η Ugarit, το Emar, η El-Amarna, το Nuzi, η Alalakh, η Assur και η Nippur, παρέχει πλούσια συγκριτικά στοιχεία σχετικά με τους τρόπους και τις περιστάσεις χρήσης των αρωματικών ελαίων αλλά και την ιδεολογία που συνόδευε τις πρακτικές αυτές (Κεφάλαια 5-11). Οι διαπιστώσεις της συγκριτικής αυτής έρευνας αξιολογούνται στη συνέχεια. Αρχικά παρουσιάζονται αναλυτικά οι μαρτυρούμενες στα κείμενα της Ανατολικής Μεσογείου περιστάσεις κατά τις οποίες χρησιμοποιούνταν τα αρωματικά έλαια και εξετάζονται τα επιγραφικά και λοιπά αρχαιολογικά στοιχεία που βοηθούν στην αναγνώριση κάποιων από αυτές και στο μυκηναϊκό κόσμο (Κεφάλαιο 12). Ακολούθως αναλύεται η σημασία που είχε η χρήση των υλικών αυτών, κυρίως μέσω της πρακτικής της επάλειψης, και διαπιστώνεται ότι αυτή συνοδευόταν από μια εξαιρετικά σύνθετη ιδεολογία που είχε ως επίκεντρο την έννοια του «καθαρμού». Για το λόγο αυτό η χρήση των αρωματικών ελαίων στην Ανατολική Μεσόγειο συνδεόταν κυρίως με την τέλεση του θρησκευτικού τελετουργικού και τα «διαβατήρια έθιμα», περιστάσεις που προϋπέθεταν τη συγκεκριμένη έννοια και που είναι αντίστοιχες με πολλές από τις γνωστές περιστάσεις χρήσης των αρωματικών ελαίων στο μυκηναϊκό κόσμο, όπως αυτές καταγράφονται στα μυκηναϊκά επιγραφικά και αρχαιολογικά δεδομένα (Κεφάλαιο 13). Το τελευταίο κεφάλαιο της εργασίας αφιερώνεται στην προσπάθεια προσέγγισης και προσδιορισμού των ιδεολογικών στοιχείων που πιθανώς ενσωμάτωνε η χρήση των αρωματικών ελαίων στο μυκηναϊκό κόσμο, με βάση τα παράλληλα της Ανατολικής Μεσογείου και τα δεδομένα της Μυκηναϊκής Ελλάδας. Προτείνεται ότι, σε μια περίοδο έντονων επαφών με τις περιβάλλουσες το μυκηναϊκό κόσμο περιοχές, η διαχείριση μιας αντίστοιχης σύνθετης ιδεολογίας, προσαρμοσμένης στο υπόβαθρο των επιχώριων αντιλήψεων και κοινωνικών συνθηκών, αλλά και η μεγάλη ζήτηση για τέτοιου είδους προϊόντα που παρατηρείται την εποχή αυτή στην Ανατολική Μεσόγειο ήταν πιθανώς τα κίνητρα για την επένδυση στην παραγωγή των αρωματικών ελαίων από τα μυκηναϊκά ανάκτορα (Κεφάλαιο 14).