Οστεονέκρωση των γνάθων και δείκτες οστικού μεταβολισμού και αγγειογένεσης σε ασθενείς με συμπαγείς όγκους και μεταστατική οστική νόσο
Authors: Παπαδοπούλου Ερωφίλη 
Published: September 2021

Εισαγωγή: Η επιπλοκή της οστεονέκρωσης των γνάθων έχει συσχετιστεί με διάφορα φάρμακα. Ανάμεσα στα φάρμακα αυτά συγκαταλέγονται τα διφωσφονικά άλατα και οι αναστολείς αγγειογένεσης όπως το bevacizumab και οι αναστολείς mTOR, τα οποία διαθέτουν αντι-αγγειογενετικές ιδιότητες μέσω διαφορετικών κυτταρικών στόχων. Αν και από το 2009 έχει αναφερθεί μια πληθώρα περιστατικών οστεονέκρωσης των γνάθων στη βιβλιογραφία και έχει περιγραφεί η κλινική και ακτινογραφική της εικόνα, ο παθογενετικός μηχανισμός της επιπλοκής παραμένει άγνωστος. Σκοπός: Ο σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν να αξιολογηθούν οι αλλαγές στις τιμές δύο δεικτών αγγειογένεσης: του παράγοντα VEGF και της IL-17 τόσο στον ορό του αίματος όσο και στο ουλικό υγρό ασθενών με συμπαγείς όγκους και οστική νόσο κατά τη διάρκεια της θεραπείας τους με διφωσφονικά άλατα ή/και στοχεύουσες θεραπείες. Ασθενείς: Στη μελέτη συμπεριελήφθησαν 25 ασθενείς (8 άνδρες, 17 γυναίκες) με μέσο όρο ηλικίας τα 60,5 έτη. Η υποκείμενη νόσος ήταν καρκίνος μαστού σε 9 εννέα ασθενείς, καρκίνος πνεύμονος σε 3 ασθενείς, καρκίνος εντέρου σε 3 ασθενείς και διάφοροι άλλοι συμπαγείς όγκοι στους υπόλοιπους 10 ασθενείς. Όσον αφορά στη λαμβανόμενη θεραπεία, εννέα ασθενείς ελάμβαναν ενδοφλέβια ζολενδρονικό οξύ, εννεά ασθενείς ελάμβαναν bevacizumab, πέντε ασθενείς ελάμβαναν ζολενδρονικό οξύ σε συνδυασμό με bevacizumab, ένας ασθενής ελάμβανε ζολενδρονικό οξύ σε συνδυασμό με everolimus και ένας ασθενής ελάμβανε ζολενδρονικό οξύ σε συνδυασμό με bevacizumab και temsirolimus. Ο μέσος χρόνος χορήγησης των διφωσφονικών αλάτων ήταν 23,1 μήνες και ο μέσος χρόνος χορήγησης του bevacizumab ήταν 13 μήνες. Μέθοδος: Κατά την αρχική εξέταση πραγματοποιήθηκε λεπτομερής καταγραφή του ιατρικού ιστορικού των ασθενών. Πραγματοποιήθηκε, επίσης, οδοντιατρική και στοματολογική εξέταση των ασθενών, ενώ δόθηκαν οδηγίες στοματικής υγιεινής. Οι δείκτες VEGF και IL-17 διερευνήθηκαν σε δύο φάσεις. Η πρώτη φάση ήταν κατά την αρχική εξέταση. Σε αυτή τη χρονική στιγμή, έγινε συλλογή ορού αίματος από 21 ασθενείς και ουλικού υγρού από 23 ασθενείς. Η δεύτερη φάση συλλογής δειγμάτων ήταν κατά την επανεξέταση των ασθενών, η οποία πραγματοποιήθηκε 6 μήνες μετά την αρχική εξέταση. Κατά τη χρονική αυτή στιγμή, πραγματοποιήθηκε συλλογή ορού αίματος από 6 ασθενείς και ουλικού υγρού από 5 ασθενείς (8 ασθενείς απεβίωσαν πριν την επανεξέταση). Όλα τα δείγματα αποθηκεύτηκαν στους -80C. Η ανάλυση των δειγμάτων πραγματοποιήθηκε στο εργαστήριο Βιοχημείας του Νοσοκομείου «Παίδων-Αγία Σοφία». Τα επίπεδα των VEGF και IL-17 στον ορό του αίματος και το ουλικό υγρό μετρήθηκαν με τη μέθοδο ELISA.Αποτελέσματα: Για τη σύγκριση των επιπέδων τόσο του παράγοντα VEGF όσο και της IL-17 στον ορό του αίματος και στο ουλικό υγρό, οι ασθενείς χωρίστηκαν σε ομάδες ανάλογα με τη θεραπεία που ακολουθούσαν. Όσον αφορά στον παράγοντα VEGF, τα επίπεδά του στον ορό του αίματος ήταν χαμηλότερα στους ασθενείς που ελάμβαναν bevacizumab ως μονοθεραπεία σε σύγκριση με τις υπόλοιπες ομάδες τόσο κατά την αρχική εξέταση όσο και στην επανεξέταση. Μεταξύ των ασθενών που έλαβαν ζολενδρονικό οξύ, τα επίπεδα του VEGF στον ορό του αίματος ήταν χαμηλότερα στους ασθενείς που έλαβαν συνδυασμό με bevacizumab σε σχέση με εκείνους που έλαβαν ζολενδρονικό οξύ ως μονοθεραπεία και στις δύο φάσεις συλλογής δειγμάτων. Ο παράγοντας VEGF δεν ανιχνεύθηκε στο ουλικό υγρό. Όσον αφορά στην IL-17, τα επίπεδά της στον ορό του αίματος ήταν σχετικά ίδια σε όλες τις ομάδες ασθενών κατά την αρχική εξέταση και παρέμειναν σταθερά κατά την επανεξέταση για κάθε ομάδα ασθενών. Κατά την αρχική εξέταση, δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές στα επίπεδα της IL-17 στο ουλικό υγρό μεταξύ των ομάδων των ασθενών. Κατά την επανεξέταση, δεν παρατηρήθηκαν αλλαγές στα επίπεδα της IL-17 στο ουλικό υγρό ούτε μεταξύ των ομάδων των ασθενών ούτε σε σχέση με την αρχική εξέταση. Όλοι οι ασθενείς είχαν πολύ καλή στοματική υγιεινή και μόνο μία ασθενής διαγνώστηκε με οστεονέκρωση της γνάθου. Συμπεράσματα: Τα χαμηλά επίπεδα του παράγοντα VEGF στον ορό του αίματος σε ασθενείς που ελάμβαναν bevacizumab υποδεικνύουν πως το φάρμακο αυτό είναι ο κύριος αντι-αγγειογενετικός παράγοντας και ότι το ζολενδρονικό οξύ διαθέτει μικρή αντι-αγγειογενετική ικανότητα. Η απουσία σημαντικών διαφορών στα επίπεδα της IL-17 τόσο στον ορό του αίματος όσο και στο ουλικό υγρό των ασθενών μπορεί να διακιολογηθεί λόγω της καλής στοματικής υγείας των ασθενών και της απουσίας φλεγμονής. Φαίνεται πως η αξιολόγηση των ασθενών από κατάλληλα εκπαιδευμένο οδοντίατρο και η εκπαίδευσή τους στην άσκηση στοματικής υγιεινής μπορεί να οδηγήσει στην πρόληψη της οστεονέκρωσης των γνάθων.