Corporate social responsibility' s connection with earnings and cost behavior
Authors: Φίλιου Αναστασία 
Published: September 2021

Η παρούσα διατριβή διερευνά τους συσχετισμούς της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης (Corporate Social Responsibility - CSR) με την ποιότητα των κερδών (Earnings Quality) και τη συμπεριφορά του λειτουργικού κόστους (Operating Cost Behaviour) των επιχειρήσεων. Η εταιρική κοινωνική ευθύνη περιλαμβάνει δράσεις και ενέργειες από τις επιχειρήσεις στα πλαίσια των τριών πυλώνων του περιβάλλοντος (Environment), της κοινωνίας (Society) και της εταιρικής διακυβέρνησης (Governance). Η σύνδεση της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης με λογιστικά μεγέθη και συγκεκριμένα με τα λειτουργικά κόστη και τα κέρδη μιας εταιρείας έδωσε το έναυσμα για αυτή τη διατριβή. Η υιοθέτηση πρακτικών εταιρικής κοινωνικής ευθύνης απαιτεί δέσμευση πόρων και επομένως οι πόροι αυτοί αποτελούν μέρος των εξόδων μιας επιχείρησης και επηρεάζουν τη συμπεριφορά του κόστους. Οι δράσεις που αφορούν την εταιρική κοινωνική ευθύνη ευνοούν την οικονομική απόδοση της επιχείρησης (Corporate Financial Performance - CFP), και από την άλλη πλευρά, η κερδοφορία επηρεάζει την εφαρμογή τέτοιων ενεργειών καθιστώντας έτσι πολύ σημαντική τη σχέση της κοινωνικής ευθύνης με τη συμπεριφορά των κερδών. Αυτές οι αλλησυσχετίσεις διαμορφώνονται σε μια επιχείρηση κάτω από το πρίσμα των μηχανισμών εταιρικής διακυβέρνησης και του θεσμικού πλαισίου της χώρας στην οποία δραστηριοποιείται. Η διατριβή μελετά τις συσχετίσεις αυτές χρησιμοποιώντας ένα δείγμα επιχειρήσεων εισηγμένων στο χρηματιστήριο από 30 Ευρωπαικές χώρες. Ως μέτρο εταιρικής κοινωνικής ευθύνης των επιχειρήσεων χρησιμοποιούνται τα σκορ/βαθμολογήσεις (ESG - Ratings) από μια εταιρεία που εξειδικεύεται στις αξιολογήσεις των Ευρωπαικών επιχειρήσεων ως προς την κοινωνική τους υπευθυνότητα, την Sustainalytics. Η χρονική περίοδος της διεξαγωγής της εμπειρικής έρευνας είναι η περίοδος 2009-2015, δηλαδή 7 χρόνια. Η χρονική αυτή περίοδος χαρακτηρίζεται ως περίοδος της Ευρωπαικής δημοσιονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης. Η διατριβή διατυπώνει και εξετάζει κάποια ερευνητικά ερωτήματα τα οποία δεν έχουν διερευνηθεί όπως προκύπτει από την υπάρχουσα βιβλιογραφία. Πρώτον, εξετάζει την επίπτωση της χειραγώγησης των κερδών (Earnings Management/Manipulation-EM) στην υιοθέτηση πρακτικών κοινωνικής ευθύνης και την επίδραση της συσχέτισης αυτών στην οικονομική απόδοση των επιχειρήσεων. Συγκεκριμένα, τα μοντέλα αξιολόγησης της ποιότητας των κερδών Jones Model (1991), modified Jones Model (Dechow 1995), Kothari, Leone and Wasley Model (2005) εφαρμόζονται για την εκτίμηση των λογιστικών δεδουλευμένων (accruals) που είναι η μονάδα μέτρησης της ποιότητας των κερδών και μετέπειτα χρησιμοποιούνται ως ανεξάρτητη μεταβλητη για να διαπιστωθεί η επίδρασή τους στην εταιρική κοινωνική ευθύνη. Στη συνέχεια, διερευνάται κατά πόσο η σύνδεση αυτών των δύο επιδρά στην οικονομική απόδοση της εταιρείας. Το δεύτερο ερευνητικό ερώτημα αφορά στην επίδραση του θεσμικού πλαισίου (πλαίσιο για προστασία επενδυτή, πολιτικό πλαίσιο, πολιτιστικό πλαίσιο, οικονομικό πλαίσιο, πλαίσιο εταιρικής διακυβέρνησης) στη σχέση μεταξύ της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και της ποιότητας των κερδών και στη σπουδαιότητα που έχει η διαφορετικότητα των θεσμικών παραγόντων ανάμεσα στις Ευρωπαικές χώρες στο πως διαμορφώνεται η σχέση αυτή. Συγκεκριμένα, κατασκευάζεται ένα μεγάλο σύνολο δεδομένων από πολλές διαφορετικές πηγές με παράγοντες εσωτερικής εταιρικής διακυβέρνησης, παράγοντες διακυβέρνησης σε επίπεδο χωρών, πολιτικούς, οικονομικούς και πολιτιστικούς. Στο δεύτερο και στο τρίτο ερευνητικό ερώτημα γίνεται χρήση εκτός των οικονομετρικών τεστ που εφαρμόζονται σε σύνολο δεδομένων με τη μορφή πάνελ και η οικονομετρική μέθοδος της Γενικευμένης μεθόδου τον Ροπών Συστήματος (System Generalised Method of Moments - System GMM), ώστε να εξαλειφθεί η πιθανή ύπαρξη ενδογένειας και αντίστροφης κατεύθυνσης της σχέσης αιτιότητας ανάμεσα στην εξαρτημένη (εταιρική κοινωνική ευθύνη) και την ανεξάρτητη μεταβλητή (ποιότητα των κερδών). Στο τρίτο ερευνητικό ερώτημα διερευνάται η σχέση της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης με την ασύμμετρη συμπεριφορά των λειτουργικών εξόδων καθώς και η επίδραση της εταιρικής διακυβέρνησης στη σχέση αυτή. Αρχικά εντοπίζεται η ύπαρξη ασύμμετρης συμπεριφοράς του λειτουργικού κόστους (asymmetric cost behaviour) στο δείγμα μας. Μετέπειτα, το δείγμα των εταιρειών χωρίζεται σε εταιρείες υψηλής και χαμηλής υιοθέτησης πρακτικών κοινωνικής ευθύνης και εξετάζεται η διαφορά της συμπεριφοράς του λειτουργικού κόστους ανάμεσά τους. Επίσης, χρησιμοποιείται η μέθοδος της ανάλυσης παραγόντων (factor analysis) για να συνοψίσει τις σχέσεις ανάμεσα σε ένα μεγάλο αριθμό μεταβλητών εταιρικής διακυβέρνησης ώστε να γίνει καλύτερα αντιληπτή και πιο ορθά μετρήσιμη η έννοια της εταιρικής διακυβέρνησης. Τέλος αναλύεται η επίδραση της εταιρικής διακυβέρνησης στην ασύμμετρη συμπεριφορά των λειτουργικών εξόδων σε εταιρείες υψηλής και χαμηλής έντασης κοινωνικής ευθύνης. Όσον αφορά το πρώτο ερευνητικό ερώτημα, τα εμπειρικά αποτελέσματα που προκύπτουν υποδεικνύουν ότι η σχέση ανάμεσα στην εταιρική κοινωνική ευθύνη και τη χειραγώγηση των κερδών είναι θετική. Το αποτέλεσμα αυτό μπορεί να ερμηνευθεί με την θεωρία της νομιμότητας (legitimacy theory) σύμφωνα με την οποία η υιοθέτηση πρακτικών εταιρικής κοινωνικής ευθύνης μπορεί να προσδώσει στον οργανισμό νομιμότητα και αξιοπιστία. Η νομιμότητα αυτή και αξιοπιστία ενός οργανισμού τίθενται υπό αμφισβήτηση όταν τα κέρδη εμφανίζουν χαμηλή ποιότητα μετά από χειραγώγηση και οι εταιρείες για να τις επανακτήσουν υιοθετούν ενέργειες εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Επίσης στα ευρήματα συμπεριλαμβάνεται και ότι η χαμηλή ποιότητα των κερδών επηρεάζει θετικά την αρνητική σχέση ανάμεσα στην κοινωνική ευθύνη και την κερδοφορία. Όταν δηλαδή η κοινωνική ευθύνη συνδυάζεται με χειραγώγηση των κερδών παρουσιάζεται βελτίωση στη χρηματοοικονομική απόδοση της εταιρείας. Τα αποτελέσματα επιβεβαιώνονται απο τη χρήση 3 διαφορετικών μοντέλων μέτρησης της ποιότητας των κερδών. Στο δεύτερο ερευνητικό ερώτημα τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι το θεσμικό πλαίσιο έχει γενικά μια θετική επιρροή στη σχέση μεταξύ εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και χαμηλής ποιότητας των κερδών. Αυτό σημαίνει ότι στις εταιρείες που έχουν τη βάση τους σε χώρες με καλύτερης ποιότητας θεσμικό πλαίσιο αυτό επηρεάζει θετικά τη σχέση μεταξύ εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και χειραγώγησης των κερδών τους σε σχέση με τις εταιρείες που έχουν τη βάση τους σε χώρες με όχι τόσο καλή ποιότητα θεσμών. Ο παράγοντας με την πιο ισχυρή επιρροή στη συσχέτιση αυτή είναι το θεσμικό πλαίσιο για προστασία του επενδυτή, μετά οι πολιτικοί παράγοντες της εφαρμογής των κανόνων δικαίου και του ελέγχου της διαφθοράς, μετά ακολουθεί σε σημαντικότητα το οικονομικό περιβάλλον και μετά η κουλτούρα. Τέλος, επηρεάζουν λιγότερο από όλα οι παράγοντες εσωτερικής εταιρικής διακυβέρνησης δηλαδή η αποτελεσματικότητα του διοικητικού συμβουλίου και η ύπαρξη επιτροπών. Τα αποτελέσματα για τη σημαντικότητα του θεσμικού πλαισίου για προστασία του επενδυτή και του πολιτικού παράγοντα επιβεβαιώνονται και μετά την εφαρμογή της μεθόδου Ανάλυσης Κύριων Συνιστωσών (Principal Component Analysis - PCA). Τα εμπειρικά αποτελέσματα αναφορικά με το τρίτο ερευνητικό ερώτημα δείχνουν ότι τα λειτουργικά έξοδα επιδεικνύουν μεγαλύτερη ασυμμετρία στη συμπεριφορά τους (asymmetric cost behaviour/cost stickiness) στις εταιρείες υψηλής υιοθέτησης κοινωνικής ευθύνης σε αντίθεση με τις εταιρείες μικρότερης υιοθέτησης κοινωνικής ευθύνης που έχουν πιο συμμετρική συμπεριφορά στα λειτουργικά τους έξοδα. Επίσης, η ασύμμετρη συμπεριφορά των λειτουργικών εξόδων που παρουσιάζεται στις εταιρείες έντονης συμμετοχής σε ενέργειες κοινωνικής ευθύνης αποδεικνύεται ότι ελαττώνεται κάτω από την επίβλεψη ισχυρών μηχανισμών εταιρικής διακυβέρνησης με αποτέλεσμα η συμπεριφορά του λειτουργικού κόστους να κινείται προς την πιο συμμετρική της αντίδραση. Αυτό εξηγείται από το ότι η καλή εταιρική διακυβέρνηση μειώνει το πρόβλημα της αντιπροσώπευσης και αποθαρρύνει τα κίνητρα της διοίκησης για αποφάσεις για προσαρμογές στα κόστη ανάλογα με τις αλλαγές στη ζήτηση. Η συνεισφορά της διατριβής έγκειται στην καλύτερη κατανόηση της σχέσης της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης με λογιστικά μεγέθη όπως είναι τα κέρδη και τα κόστη μιας επιχείρησης παρουσιάζοντας τις αλληλεπιδράσεις με τη συμπεριφορά των κερδών και των λειτουργικών εξόδων. Επιπρόσθετα, η διατριβή παρουσιάζει τη σημασία των θεσμικών παραγόντων στην καλύτερη ανάλυση της συσχέτισης της κοινωνικής ευθύνης με την ποιότητα των κερδών και την επιρροή της εταιρικής διακυβέρνησης στη συσχέτιση της κοινωνικής ευθύνης με την ασύμμετρη συμπεριφορά του λειτουργικού κόστους. Τέλος, υπογραμμίζεται η σπουδαιότητα των συνεπειών της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης στη λειτουργία μιας επιχείρησης μέσα από την επίδρασή της στη συμπεριφορά των κερδών και του κόστους.