Αλληλεπίδραση φλεγμονής και πρωτεασών του συστήματος πήξης
Authors: Χρυσανθοπούλου Ακριβή 
Published: August 2021

Η ίνωση είναι μια αρκετά κοινή παθολογική κατάσταση, η οποία προσβάλει διάφορα όργανα και ιστούς. Αποτελεί την ανατομική βάση πολλών ασθενειών και είναι υπεύθυνη για αυξημένη θνησιμότητα σε όλες τις σύγχρονες κοινωνίες. Το εξωγενές σύστημα πήξης εμπλέκεται σε καταστάσεις ίνωσης μέσω της παραγωγής θρομβίνης. Η σηματοδότηση της θρομβίνης μέσω του PAR-1 υποδοχέα διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην παθογένεια των φλεγμονωδών νοσημάτων και του καρκίνου. Παράλληλα, η συνομιλία μεταξύ φλεγμονής και εξωγενούς συστήματος πήξης έχει περιγραφεί σε αρκετά μοντέλα νόσων. Σημαντικό ρόλο στην ίνωση διαδραματίζουν οι ενεργοποιημένοι ινοβλάστες (μυοϊνοβλάστες), ενώ η ενδοθηλίνη-1 (ΕΤ-1) επάγει το σχηματισμό και την ενεργοποίηση των κυττάρων. Έτσι, για τη μελέτη του μηχανισμού της ίνωσης, έχοντας ως άξονα τη φλεγμονή και το εξωγενές σύστημα πήξης, επιλέχθηκε το μοντέλο της βρογχοπνευμονικής δυσπλασίας (BPD) σε νεογνά και το μοντέλο του συστηματικού σκληροδέρματος (SSc). Το BPD είναι μία ινωτική διαταραχή απειλητική για τη ζωή του νεογνού, η οποία εξελίσσεται ταχύτατα. Τα ουδετερόφιλα, που ανιχνεύονται στο κυψελιδικό μικροπεριβάλλον των νεογνών με BPD φαίνεται να παίζουν σημαντικό ρόλο στις φλεγμονώδεις αποκρίσεις της νόσου. Με βάση τα προηγούμενα ευρήματα του Εργαστηρίου Μοριακής Αιματολογίας σε σχέση με το μοντέλο της βρογχοπνευμονικής δυσπλασίας και τη συμμετοχή του εξωγενούς συστήματος πήξης σε ζωικά μοντέλα πνευμονικής ίνωσης, διερευνήσαμε το ρόλο του εξωγενούς συστήματος πήξης στις ινωτικές εκδηλώσεις της βρογχοπνευμονικής δυσπλασίας των νεογνών. Οι μυοϊνοβλάστες αποτέλεσαν τον κυτταρικό πληθυσμό-στόχο, ενώ το υπερκείμενο του BALF από νεογνά με BPD αποτέλεσε το βασικό διεγέρτη όλων των πειραμάτων (case group). Ως control group χρησιμοποιήθηκε το υπερκείμενο του BALF από νεογνά με σύνδρομο αναπνευστικής δυσχέρειας (RDS). Μυοϊνοβλάστες εντέρου από υγιή δότη χρησιμοποιήθηκαν για τα πειράματα αυτού του μοντέλου, ενώ τα πιο κρίσιμα αποτελέσματα επιβεβαιώθηκαν σε επαναληπτικές δοκιμασίες με τη χρήση μυοϊνοβλαστών πνεύμονα. Διαπιστώθηκε ότι οι μυοϊνοβλάστες που επωάστηκαν με το υπερκείμενο του BALF από νεογνά με BPD εμφανίζουν αυξημένη ικανότητα μετανάστευσης, η οποία εξαρτάται από την αναφυλατοξίνη C5a και τη θρομβίνη. Επιπλέον, οι μυοϊνοβλάστες εκφράζουν ιστικό παράγοντα (TF), με τρόπο που ρυθμίζεται από την ενδοθηλίνη-1 και κατόπιν παράγουν αυξητικό παράγοντα συνδετικού ιστού (CCN2), μέσω PAR-1 σηματοδότησης. Στη συνέχεια, η μελέτη μας στράφηκε στη νόσο του συστηματικού σκληροδέρματος. Το SSc είναι ένα αυτοάνοσο νόσημα, το οποίο προσβάλλει το δέρμα καθώς και εσωτερικά όργανα. Η ενεργοποίηση των κυττάρων του ανοσοποιητικού, η αγγειακή βλάβη και η υπέρμετρη εναπόθεση ινώδους συνδετικού ιστού στα προσβαλλόμενα όργανα αποτελούν τα πιο βασικά χαρακτηριστικά της νόσου. Καθώς το εξωγενές σύστημα πήξης ενεργοποιείται στη συγκεκριμένη νόσο και η χορήγηση Βosentan περιορίζει σημαντικά την ίνωση του δέρματος των ασθενών με SSc, διερευνήσαμε τη συνομιλία μεταξύ του άξονα TF-θρομβίνης και της σηματοδότησης της ενδοθηλίνης-1 στην ινωτική δραστηριότητα που παρατηρείται στη νόσο. Ειδικότερα, μελετήσαμε τις ιδιότητες, τη συμπεριφορά και την εμπλοκή των μυοϊνοβλαστών στη νόσο του συστηματικού σκληροδέρματος. Πραγματοποιήσαμε μία σειρά πειραμάτων στα οποία συμμετείχαν μυοϊνοβλάστες από ασθενείς με σκληρόδερμα (SSc HCMFs-case group) και μυοϊνοβλάστες από υγιείς δότες (Control HCMFs-control group). Παρατηρήσαμε ότι οι μυοϊνοβλάστες των ασθενών με SSc εμφανίζουν αυξημένη παραγωγή CCN2, κολλαγόνου και αυξημένη μεταναστευτική ικανότητα. Η συμπεριφορά τους αυτή εξαρτάται άμεσα από τη θρομβίνη. Επιπλέον, παρατηρήσαμε ότι οι μυοϊνοβλάστες των ασθενών έχουν αυξημένη έκφραση TF. Διαπιστώσαμε ότι η ενεργοποίηση του εξωγενούς συστήματος πήξης αυξάνει την έκφραση του υποδοχέα Α της ενδοθηλίνης (ETA), η οποία εξαρτάται από τη θρομβίνη. Η υπερ-έκφραση του ETA συμβάλλει σε περαιτέρω αύξηση τόσο της έκφρασης του TF όσο και της ινωτικής δραστηριότητας των μυοϊνοβλαστών. Η χορήγηση του Bosentan, που δρα ανασταλτικά στη σηματοδότηση της ενδοθηλίνης-1, αναστέλλει σημαντικά την ινωτική δραστηριότητα των μυοϊνοβλαστών, η οποία είναι εξαρτώμενη από τον TF. Συνοψίζοντας, τόσο το εξωγενές σύστημα της πήξης όσο και η ET-1 συμμετέχουν καθοριστικά στις ινωτικές εκδηλώσεις του BPD και του SSc. Παράλληλα, υποδεικνύουν νέους θεραπευτικούς στόχους για την αντιμετώπιση των ινωτικών επιπλοκών των νόσων. Λαμβάνοντας τα αποτελέσματα σχετικά με το ρόλο της ίνωσης από τα προαναφερθέντα μοντέλα, το ενδιαφέρον μας στράφηκε στη διερεύνηση του ρόλου των εξωκυττάριων ουδετεροφιλικών δικτύων χρωματίνης (ΝΕΤs) στην ινωτική διαδικασία. Μελέτες του Εργαστηρίου Μοριακής Αιματολογίας και πολυάριθμα δεδομένα από άλλα ερευνητικά κέντρα υπέδειξαν τη συμμετοχή των NETs στη φλεγμονή, στην αυτοανοσία, στην αντιγονοπαρουσίαση και στον καρκίνο. Για να μελετηθεί η συμμετοχή των εξωκυττάριων ουδετεροφιλικών δικτύων χρωματίνης στην ινωτική διαδικασία χρησιμοποιήθηκαν παράγοντες που σχετίζονται με την ίνωση (όπως είναι το εκχύλισμα τσιγάρων καπνού (CSE), το πυρητικό μαγνήσιο και η μπλεομυκίνη), αλλά και μη ινωτικά μόρια (όπως είναι το PMA). To CSE, το πυρητικό μαγνήσιο και η μπλεομυκίνη σχετίζονται με διάφορα μοντέλα ίνωσης, στα οποία τα ουδετερόφιλα συμμετέχουν καθοριστικά. Ωστόσο ο μηχανισμός εκδήλωσής της ίνωσης παρουσία αυτών των παραγόντων αλλά και η συμμετοχή των ουδετεροφίλων στην εκδήλωσή της παραμένει ασαφής. Στα πλαίσια αυτής της μελέτης, διαπιστώθηκε ότι τα ινωτικά μόρια δεν επάγουν την ινωτική διαδικασία όταν παρέχονται άμεσα στου ινοβλάστες. Αντίθετα, τα ουδετερόφιλα από υγιείς δότες σχηματίζουν εξωκυττάρια ουδετεροφιλικά δίκτυα χρωματίνης ύστερα από επώαση με τους ινωτικούς παράγοντες. Διαπιστώθηκε μάλιστα ότι ο σχηματισμός των εξωκυττάριων ουδετεροφιλικών δικτύων χρωματίνης εξαρτάται από την αυτοφαγία και την κιτρουλινοποίηση των ιστονών. Επιπλέον, οι ινοβλάστες που επωάζονται με τις δομές των ουδετεροφίλων [οι οποίες σχηματίζονται είτε από τα παραπάνω ινωτικά μόρια είτε από μη-ινωτικούς διεγέρτες (ΡΜΑ)], ενεργοποιούνται, διαφοροποιούνται σε μυοϊνοβλάστες (ενεργοποιημένοι ινοβλάστες) και εκδηλώνουν ινωτική συμπεριφορά. Η συμμετοχή των εξωκυττάριων ουδετεροφιλικών δικτύων χρωματίνης στη διαφοροποίηση/ενεργοποίηση των ινοβλαστών διαπιστώθηκε με ειδική αναστολή της χρωματίνης και των ιστονών, με τη χρήση DNase I και ηπαρίνης αντίστοιχα. Επιπλέον, η IL-17, η οποία αποτελεί εναρκτήριο μόριο της φλεγμονής/ίνωσης, εντοπίστηκε πάνω στα ΝΕΤs που απελευθερώνονται παρουσία αυτών των ινωτικών ή μη παραγόντων. Συγκεκριμένα, διαπιστώσαμε ότι IL-17 διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην ινωτική συμπεριφορά των ήδη διαφοροποιημένων ινοβλαστών (μυοϊνοβλάστες). Tα παραπάνω αποτελέσματα επιβεβαιώθηκαν σε ανθρώπινο πνευμονικό ιστό με (εκτεταμένη) ίνωση, όπου εντοπίστηκαν εξωκυττάρια δίκτυα χρωματίνης σε εστίες με ίνωση και σε εγγύς θέσεις με ενεργοποιημένους ινοβλάστες. Τα ευρήματα αυτά φανερώνουν τον καθοριστικό ρόλο των ουδετεροφίλων στο μηχανισμό της ίνωσης και παρέχουν αρκετά σημεία για θεραπευτικές παρεμβάσεις.