Intercultural transmission perspective in using school leadership of social justice to include refugee and migrant children into Greek public primary education
Authors: Ρέντζη Αργυρώ 
Published: July 2023

Μέσα από την ιστορία, ανά τα χρόνια, φαίνεται πως, διεθνώς, οι κοινωνίες έχουν υποστεί αλλαγές εξαιτίας πληθυσμιακών μετακινήσεων λόγω πολέμων, εσωτερικών συγκρούσεων και πανδημιών. Η ιστορία επαναλαμβάνεται και στην σημερινή εποχή, καθώς οι πόλεμοι, οι εμφύλιες διαμάχες, η φτώχεια και οι πανδημίες δεν έχουν σταματήσει, προκαλώντας ροές προσφύγων και μεταναστών προς τον δυτικό κόσμο (ΗΠΑ, Καναδά, Γερμανία, Ισπανία, Ιταλία, Γαλλία, κτλ). Η Ελλάδα είναι μία από τις χώρες που είναι προσβάσιμο μέρος για πρόσφυγες και μετανάστες, εξαιτίας της γεωφυσικής της θέσης. Για τον λόγο αυτό, ως σήμερα, η συνύπαρξη ανθρώπων με διαφορετικές φυλές, πολιτισμούς, θρησκείες και γλώσσες αποτελεί θέμα σδυζήτησης για τις χώρες φιλοξενίας. Ως μια σταθερή αξία, η κοινωνική δικαιοσύνη δημιουργεί συνθήκες ισότητας και αποδοχής της διαφορετικότητας , περνώντας από γενιά σε γενιά μέσω της οικογένειας και, αργότερα, μέσω του σχολείου. Η κοινωνική διακιοσύνη στην εκπαίδευση συνδέεται με την ικανότητα να μπορεί κανείς/μία να αντιλαμβάνεται συνθήκες περιθωριοποίησης και αποκλεισμού παιδιών που ανήκουν σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες από την πρόσβαση στην εκπαίδευση και στη γνώση. Την ίδια στιγμή, συνδέεται με την δημιουργία ενός ανοικτού, δημοκρατικού σχολείου το οποίο προωθεί τις αξίες της ισότητας, της αποδοχής και της αγάπης προς εκείνους/ες τους/τις μαθητές/τριες που ανήκουν σε περιθωριοποιημένες κοινωνικές ομάδες, όπως οι πρόσφυγες και οι μετανάστες. Η σχολική ηγεσία κοινωνικής δικαιοσύνης είναι η συνέχεια της εκπαίδευσης κοινωνικής διακιοσύνης, που καλείται να οραματιστεί και να δημιουργήσει αυτό το ανοικτό δημοκρατικό σχολείο μέσω μετασχηματιστικών πρακτικών ηγεσίας. Η έρευνα αυτή έρχεται να προσθέσει ένα ακόμα λιθαράκι σε προηγούμενες παρόμοιες σχετικές έρευνες, ούσα εμπνευσμένη από αυτές, έχουσα ως στόχο να δοθεί έμφαση στην εφαρμογή της σχολικής ηγεσίας κοινωνικής δικαιοσύνης στα Ελληνικά πολυπολιτισμικά σχολεία Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης μέσω σχετικής διαφώτισης των απόψεων των διευθυντών/ντριών τους. Μέσω της ανάπτυξης του θεωρητικού πλαισίου, αυτή η ερευνητική εργασία, παρουσιάζοντας ιστορικές αναδρομές από τον Μεσαίωνα έως την σημερινή εποχή, λεπτομερώς περιγράφει το πολυπολιτισμικό πλαίσιο στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, όπως και την κοινωνική δικαιοσύνη στην εκπαιδευτική πρακτική και στην διαδικασία της σχολικής ηγεσίας. Ειδικότερα, αυτή η έρευνα αποπειράται να ανακαλύψει τις ενταξιακές πρακτικές της σχολικής ηγεσίας κοινωνικής δικαιοσύνης, οι οποίες σχετίζονται με την συνεκπαίδευση των προσφύγων-μεταναστών μαθητών/τριών στην Ελληνική Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, και να τονίσει προβλήματα, που πιθανά, τις σταματήσουν. Η έρευνα δράσης έχει επιλεγεί ως ένα κατάλληλο μεθοδολογικό εργαλείο, αφού ο κύριος σκοπός του είναι να διερευνήσει και να κατανοήσει τις κοινωνίες και τα εκπαιδευτικά συστήματα, όπως και να καταφέρει την ποιοτικότερη αλλαγή τους Η ερευνητική διαδικασία, η οποία στην πραγματικότητα πραγματοποιήθηκε το έτος 2021, χαρακτηρίζεται από ένα ουσιώδες κοινωνικό φαινόμενο, το οποίο χτύπησε την αβθρωπότητα, παγκοσμίως, εκείνη την περίοδο. Η πανδημία COVID-19 έφερε σημαντικές αλλαγές στην λεοτουργία των σχολείων, καθώς η εκπαίδευση διακπεραιωνόταν εξ αποστάσεως μέσω ειδικών πλατφόρμων, έχοντας ως αποτέλεσμα το κλείσιμο των σχολείων για μεγάλες χρονικές περιόδους. Για τον λόγο αυτό, ποσοτικές μέθοδοι και πρακτικές έχουν χρησιμοποιηθεί, όπως τα ερωτηματολόγια, που αποτελούν τον πιο κατάλληλο και αξιόπιστο τύπο εργαλείου, ειδικά όταν η έρευνα λαβάνει χώρο σε τόσο δύσκολες κοινωνικές συνθήκες. Η έρευνα επικεντρώθηκε: α) στην διερεύνηση πρακτικών που ακολουθούν οι σχολικοί ηγέτες κοινωνικής δικαιοσύνης για την ένταξη των προσφύγων/μεταναστών μαθητών/τριών, β) στην διερεύνηση των προβλημάτων που ίσως αποτρέψουν αυτές τις πρακτικές και γ) στις διαπολιτισμικές αξίες που διέπυν τον/την σχολικό/ή ηγέτη κοινωνικής δικαιοσύνης. Τα πιο σημαντικά αποτελέσματα της έρευνας μπορούν να συνοψιστούν ως εξής: α) οι σχολικοί ηγέτες πιστεύουν στην αξία της κοινωνικής δικαιοσύνης και προσπαθούν να την εφαρμόσουν και προωθήσουν, δημιουργώντας ένα κατάλληλο σχολικό περιβάλλον, β) πιστεύουν στην συνεκπαίδευση των προσφύγων/μεταναστών παιδιών με άλλους/ες μαθητές/τριες στην ίδια αίθουσα και όχι σε διαφορετικές ώρες στο σχολικό πρόγραμμα, γ) θεωρούν ότι η συνύπαρξη με πρόσφυγες/μετανάστες μπορεί να είναι ωφέλιμη για όλα τα παιδιά, δ) πιστεύουν ότι το βασικό πρόβλημα που κάνει δύσκολη την συμπερίληψη των προσφύγων/μεταναστών παιδιών στο σχολικό περιβάλλον είναι η διαφορετική γλώσσα και θρησκεία και ε) ακόμα και αν πιστεύουν ότι πρέπει να εφαρμόζονται συμπεριληπτικές πρακτικές για αυτούς/ες τους/τις μαθητές/τριες, οι Έλληνες/ίδες ηγέτες σχολείων δεν φαίνεται να οργανώνουν και εφαρμόζουν καινοτόμα διαπολιτισμικά εκπαιδευτικά προγράμματα και εκδηλώσεις στα σχολεία τους. Η πρωτοτυπία και η συνεισφορά αυτής της ερευνητικής μελέτης στο επιστημονικό πεδίο της σχολικής ηγεσίας κοινωνικής δικαιοσύνης είναι ουσιώδης , καθώς έχει δώσει την διαπολιτισμική του διάσταση υπό το πρίσμα της συμπερίληψης προσφύγων/μεταναατών μαθητών. Δεν υπάρχουν πολλές ερευνητικές μελέτες που να εστιάζουν στον διαπολιτισμικό χαρακτήρα της σχολικής ηγεσίας κοινωνικής δικαιοσύνης. Ως εκ τούτου, αυτή η έρευνα στην Ελλάδα παρέχει την ευκαιρία να κατακτηθούν περισσότερες πληροφορίες ώστε να αξιοποιηθούν από τα διεθνή Υπουργεία Παιδείας, καθώς και της Ελλάδας. Η κυριότερη πρόταση αυτής της έρευνας αφορά τον σχεδιασμό και την επιτακτική εφαρμογή επιμορφωτικών προγραμμάτων διαπολιτισμικής εκπαίδευσης στους/στις ηγέτες σχολείων, καθώς, σήμερα, διεθνώς, όχι μόνο στην Ελλάδα, το σχολείο έχει πολυπολιτισμική φύση.