Η μελέτη της συνομιλιακής υποδήλωσης όπως αυτή εκφέρεται στον ελληνικό και γαλλικό πολιτικο-δημοσιογραφικό λόγο
Authors: Αρώνη Φίλια 
Published: August 2021

Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η όσο το δυνατόν πιο διεπιστημονική προσέγγιση του φαινομένου της συνομιλιακής υποδήλωσης στην ελληνική και γαλλική πολιτικο-δημοσιογραφική πραγματικότητα, δίνοντας έμφαση, πέρα από τον ορισμό του και την τυπολογία του, στον ρόλο του ομιλητή/συνομιλητή, στις νοησιακές διεργασίες που εκτυλίσσονται κατά την παραγωγή/κατανόησή της, στο κοινωνιο-πολιτισμικό περικείμενο, αλλά και στη σύγκριση μεταξύ ελληνόφωνης και γαλλόφωνης πραγματικότητας.Έτσι η ανάλυση αυτού του φαινομένου στηρίζεται σε τέσσερις άξονες: τον ορισμό, την τυπολογία, τη συλλογιστική διαδικασία και τη συγκριτική προσέγγιση στο πλαίσιο του ελληνικού και γαλλικού πολιτικο-δημοσιογραφικού λόγου. Επίσης, το υλικό μας αποτελείται από ένα ευρετήριο περιπτώσεων υποδήλωσης μέσα από πολιτικούς και δημοσιογραφικούς λόγους, διαλόγους, συνεντεύξεις και συζητήσεις σε εφημερίδες, περιοδικά, ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές.Αρχικά, συμπεράναμε ότι απαιτούνται ιδιαίτερες ικανότητες για τη διεξαγωγή μιας συνομιλίας. Επίσης, η έρευνά μας εμπλούτισε τη διαδικασία παραγωγής και ερμηνείας της συνομιλιακής υποδήλωσης με περαιτέρω έννοιες καθώς και την τυπολογία του συνομιλιακού υπονοήματος, καταλήγοντας σε ενενήντα-δύο διαφορετικούς τύπους.Η μελέτη της επιρροής των κοινωνιο-ιδεολογικών και επικοινωνιακών παραμέτρων στην παραγωγή και ερμηνεία της συνομιλιακής υποδήλωσης στον πολιτικο-δημοσιογραφικό λόγο έδειξε ότι τα συνομιλιακά υπονοήματα σε αυτόν είναι δείκτες κοινωνιοπολιτισμικών και ιδεολογικών πρακτικών, όπου οι ρόλοι –μέσα από την κοινωνική πρακτική- καθορίζουν την έκφραση των υποκειμένων.Ακολούθησε αφενός πίνακας κατάταξης των ειδών συνομιλιακής υποδήλωσης, με βάση την αναγνωρισιμότητά τους από τον αποδέκτη στην ελληνική και γαλλική πολιτικο-δημοσιογραφική πραγματικότητα, αφετέρου κατηγοριοποίηση της πρόθεσης του ομιλητή και της επιλογής είδους συνομιλιακού υπονοήματος στο συγκεκριμένο πεδίο λόγου, καθώς και κατηγοριοποίηση βάσει των ποσοστών χρήσης των ειδών υπονοήματος. Η ποσοτική μελέτη τους μας οδήγησε στο ότι, στη συντριπτική πλειοψηφία τους, τα συνομιλιακά υπονοήματα αναγνωρίζονται πλήρως από τον ακροατή/συνομιλητή στον ελληνόφωνο και γαλλόφωνο πολιτικό-δημοσιογραφικό λόγο. Περνώντας στο συλλογιστικό μοντέλο της συνομιλιακής υποδήλωσης, συμπεράναμε ότι κατασκευάζεται ένας σημασιολογικός συλλογισμός, ο οποίος διυλίζεται μέσω των Συνομιλιακών Αξιωμάτων, των Νόμων του Λόγου, του Αναφορικού Συμβολισμού, της Θεωρίας της Συνάφειας και της Θεωρίας των Νοησιακών Αναπαραστάσεων. Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργηθούν νέες νοησιακές αναπαραστάσεις, οι οποίες εκλογικεύονται βάσει της Αρχής της Προσδοκίας. Τα συμπεράσματα των αναπαραστάσεων φιλτράρονται μέσω της επιχειρηματολογικής λειτουργίας, όπου υπεισέρχονται οι πραγματολογικοί παράγοντες του συνομιλιακού περικειμένου και δημιουργούνται επεισόδια σκέψης συνδεδεμένα με ψυχολογικές στάσεις. Τα παραπάνω καταλήγουν στη δημιουργία ενός νέου «εκφωνήματος», του υπονοήματος.Η περίπτωση της συνομιλιακής υποδήλωσης δεν μας απασχόλησε μόνο στο σύνολο των γνωσιακών μηχανισμών και κοινωνιογλωσσολογικών νόμων, αλλά και της ηθικής υπόστασής της μέσα στη συνομιλία, όπου ενισχύθηκε η άποψή μας ότι η καταφυγή στο υπονόημα -ιδιαίτερα στον πολιτικο-δημοσιογραφικό λόγο- εξυπηρετεί επιχειρηματολογικές στρατηγικές, οι οποίες μπορεί στην πραγματικότητα να αντιστρατεύονται τα Συνομιλιακά Αξιώματα και τους Νόμους του Λόγου.Προβήκαμε σε μια όσο το δυνατόν διεπιστημονική προσέγγιση του φαινομένου με ποσοτικά και ποιοτικά συμπεράσματα. Παραμένουν αδιερεύνητες αρκετές πλευρές, τις οποίες ακροθιγώς θίξαμε. Ευελπιστούμε ότι συμβάλαμε, έστω και ελάχιστα, στη χαρτογράφηση του ελληνικού και γαλλικού πολιτικο-δημοσιογραφικού λόγου υπό το πρίσμα της συνομιλιακής υποδήλωσης.