Η επίδραση του χρηματοπιστωτικού συστήματος στην οικονομία
Authors: Τριγώνη Μαριάννα 
Published: September 2024

Oι μελέτες αιτιότητας που έχουν διενεργηθεί μεταξύ του χρηματοπιστωτικού συστήματος και της οικονομικής ανάπτυξης, αν και συχνά καταλήγουν σε αντικρουόμενα συμπεράσματα, ως προς την κατεύθυνση της αιτιότητας αναδεικνύουν σαφώς ότι οι σχέσεις μεταξύ των δυο τομέων είναι υπαρκτές. Υπάρχουν ενδείξεις (Patrick, 1966) ότι η κατεύθυνση της αιτιότητας σχετίζεται με το επίπεδο ανάπτυξης της οικονομίας και ότι το χρηματοπιστωτικό σύστημα οδηγεί στην ανάπτυξη της οικονομίας στις αναπτυσσόμενες χώρες, ενώ στις ανεπτυγμένες χώρες η οικονομική ανάπτυξη υποκινεί τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Κατά τους Rouseau and Wachtel, 2005 και Fink and al., 2005, η σχέση αυτή εξαρτάται τόσο από το επίπεδο ανάπτυξης της χώρας, όσο και από το επίπεδο ανάπτυξης του χρηματοπιστωτικού συστήματος και είναι ισχυρότερη σε χώρες μεσαίου εισοδήματος και μεσαίας διαβάθμισης, ως προς την χρηματοπιστωτική απελευθέρωση. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη τη συνθετότητα των οικονομικών συνθηκών, των σχέσεων υποκατάστασης μεταξύ των τομέων του χρηματοπιστωτικού συστήματος, την αποτελεσματικότητα ή μη των οικονομικών δεικτών και των προβλημάτων κυρίως της ενδογένειας και της συγγραμμικότητας των οικονομικών μεθόδων, θα ήταν υπεραπλούστευση να προσπαθήσει κανείς να εντάξει σε συγκεκριμένα πρότυπα την υπό εξέταση σχέση.Είναι φανερό, ότι η ετερογένεια των αποτελεσμάτων οδηγεί στην ανάγκη χρήσης εξειδικευμένων μεθόδων, ικανών να αντιμετωπίσουν τα οικονομετρικά σφάλματα, αλλά και στην επικέντρωση και σε βάθος εξέταση του προβλήματος, ανά χώρα. Η μελέτη της Ελλάδας παρουσιάζει ενδιαφέρον, λόγω της ιδιαιτερότητας του κατευθυνόμενου από το κράτος χρηματοπιστωτικού συστήματος και της προσφατης απελευθέρωσής του. Οι χρηματοπιστωτικοί περιορισμοί, είτε αρχικά με τη μορφή του περιορισμού των πιστώσεων, είτε αργότερα μέσω του επιτοκίου, είχαν σαν στόχο την εξυπηρέτηση της αντιπληθωριστικής πολιτικής, που ήταν απαραίτητη, λόγω των μεγάλων δημοσιονομικών δαπανών. Τα αποτελέσματα τόσο των υποδειγμάτων ελαχίστων τετραγώνων, όσο και των υποδειγμάτων Var δείχνουν ότι ακόμα και υπό αυτές τις παραπάνω περιοριστικές συνθήκες, το χρηματοπιστωτικό σύστημα σχετίζεται με την οικονομική ανάπτυξη. Βέβαια, η σχέση στην Ελλάδα είναι ασθενής και θα μπορούσε να πεί κανείς ότι επαληθεύεται η θεωρία της ανάπτυξης, δια μέσου της ζήτησης, καθώς ο πραγματικός τομέας υποκινεί το χρηματοπιστωτικό. Συγκεκριμένα, το ΑΕΠ παίζει καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη των καταθέσεων και το δημόσιο έλλειμμα στο συνόλου των χορηγήσεων προς το ΑΕΠΩστόσο, αν και αναμενόμενα, λόγω του κατευθυνόμενου χρηματοπιστωτικού συστήματος, το εύρος του δεν παίζει καθοριστικό ρόλο, εντοπίζεται σχέση μεταξύ της ανταγωνιστικότητας και του βαθμού απελευθέρωσης του με την οικονομική ανάπτυξη. Συγκεκριμένα, η μείωση του περιθωρίου επιτοκίου φαίνεται να επιδρά θετικά στο σχηματισμό του ακαθάριστου φυσικού κεφαλαίου και στο λόγο των επενδύσεων προς ΑΕΠ και η μείωση του ενεργητικού των νομισματικών αρχών προς το ΑΕΠ, που συνεπάγεται μεγαλύτερη συμμετοχή του ενεργητικού των τραπεζών σε σχέση με τις νομισματικές αρχές ως προς το ΑΕΠ και αύξηση της χρηματοπιστωτικής απελευθέρωσης, οδηγεί σε μείωση του δημοσίου ελλείμματος. Στη συνέχεια, η Ελλάδα μελετάται ως τμήμα της Ευρώπης των 15, γεγονός που μας δίνει τη δυνατότητα να εκμεταλευτούμε τα πλεονεκτήματα των δυναμικών διαστρωματικών στοιχείων. Στην περίπτωση αυτή καταλήγουμε στην ύπαρξη έμμεσης σχέσης μεταξύ του χρηματοπιστωτικού συστήματος και της οικονομικής ανάπτυξης, σύμφωνα με τα αποτελέσματα συνολοκλήρωσης Pedroni, που αφορα στο εύρος του χρηματοπιστωτικού συστήματος, μέσω της μεταβλητής «εγχώριες πιστώσεις προς ΑΕΠ», κατά τα υποδείγματα GMM. Αντίθετα, σχέσεις μεταξύ του βαθμού απελευθέρωσης και της ανταγωνιστικότητας του χρηματοπιστωτικού συστήματος και της ανάπτυξης δεν εντοπίστηκαν, λόγω προβλημάτων ετερογένειας των χωρών που βρίσκονταν σε ανόμοιες φάσεις χρηματοπιστωτικής απελευθέρωσης.Τα παραπάνω οδήγησαν στη μελέτη της Ελλάδας, ως τμήμα μιας ομάδας χωρών παρόμοιων οικονομιών (Ελλάδας, Ισπανίας, Πορτογαλίας και Ιρλανδίας) και παρόμοιας φάσης χρηματοπιστωτικής απελευθέρωσης. Στόχος της μελέτης ήταν να εξαχθούν επιπρόσθετα συμπεράσματα για την Ελλάδα, χρησιμοποιώντας εναλλακτικές και πλέον εξειδικευμένες μεθόδους, όπως αυτής της συνολοκλήρωσης Pedroni και του εκτιμητή GMM. Τα αποτελέσματα ήταν παρόμοια με αυτά της μελέτης της χρονολογικής σειράς, για την Ελλάδα. Συγκεκριμένα και στην περίπτωση αυτή διαφαίνεται ότι η οικονομική ανάπτυξη αποτελεί τη γενεσιουργό αιτία, επηρεάζοντας το λόγο των εγχώριων πιστώσεων προς το ΑΕΠ, αλλά το χρηματοπιστωτικό σύστημα επιδρά στην ανάπτυξη μέσω της ανάπτυξης του χρηματιστηρίου (κεφαλαιοποίηση ως προς ΑΕΠ), αλλά και μέσω της αύξησης της ανταγωνιστικότητάς του. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω συμπεράσματα, είναι απαραίτητο η πολιτική των Κεντρικών Τραπεζών, ειδικά στην περίοδο κρίσης που διανύουμε, να κατευθυνθεί όχι τόσο προς την αύξηση του εύρους της χρηματοπιστωτικής αγοράς, αλλά προς την αύξηση της ανταγωνιστικότητας της, μέσω της συγκράτησης του περιθώριο επιτοκίου, συνεισφέροντας έτσι στο κοινωνικό πλεόνασμα, το οποίο βέβαια δεν πρέπει να αποτιμάται μόνο σε όρους χρήματος, αλλά και σε βελτίωση της ποιότητας εξυπηρέτησης.