Διεθνές δίκαιο ποταμών
Authors: Μπαλαφούτα Βιργινία 
Published: September 2021

Το ευρύτερο αντικείμενο και η κύρια συμβολή της παρούσας διατριβής είναι η πρόταση που εισάγει για την καθιέρωση ενός αυτοτελούς κλάδου του Διεθνούς Δικαίου, ο οποίος θα καλύπτει τη νομική ρύθμιση και τη διακυβέρνηση ολόκληρου του συστήματος ενός διακρατικού ποταμού, με τα παρα-ποτάμια υποσυστήματα τα οποία εξαρτώνται από τον ποταμό ή επηρεάζουν τη «ζωή» του. Ο προτεινόμενος κλάδος ονομάστηκε Διεθνές Δίκαιο Διακρατικών Ποταμών/Διεθνές Ποτάμιο Δίκαιο (International Rivers Law/International Law of Transboundary Rivers, Droit International des Rivières).Η διατριβή αναφέρεται στο Ουσιαστικό Δίκαιο και σε ένα φάσμα διεργασιών του Δικονομικού Δικαίου για τον προτεινόμενο δικαϊκό κλάδο. Στηρίζοντας την ανωτέρω πρόταση και ενισχύοντας τη δυναμική υλοποίησής της, καταρτίστηκε ένας Κώδικας Διεθνούς Δικαίου Διακρατικών Ποταμών, ο οποίος θα μπορεί να συμπληρώνεται και να βελτιώνεται, και από διαφορές που θα αναφύονται στο μέλλον. Το Διεθνές Ποτάμιο Δίκαιο αποτελείται από ένα σύνολο νομικών αρχών, διαδικασιών, κανόνων και κανονισμών, που προκύπτουν από διεθνείς συμβάσεις, διακρατικές συνθήκες ποταμών, συναφή νομολογία, εθιμικό δίκαιο και γενικές αρχές του δικαίου. Μέσω μελέτης και εμβάθυνσης στο state-of-the-art του Διεθνούς Δικαίου, του Δικαίου Περιβάλλοντος και της Φιλοσοφίας του Δικαίου, επιχειρήθηκε η αναζήτηση αρχών και η ταυτοποίηση της δομής, των ορίων και του εύρους της νομικής παρέμβασης στο φυσικό ποτάμιο σύστημα. Ως κύριο αντικείμενό του Διεθνούς Δικαίου Διακρατικών Ποταμών ορίζεται η αντιμετώπιση, η επίλυση και γενικότερα η διαχείριση νομικής φύσεως ζητημάτων τα οποία ανακύπτουν: - κατά την κατανομή του νερού και των λοιπών ποτάμιων πόρων, - κατά την ανάληψη υποχρεώσεων προστασίας του ποταμού και του ποτάμιου περιβάλλοντος, και - κατά την αντιμετώπιση των εκ του ποταμού κινδύνων πλημμύρας και λειψυδρίας.Αρχικά, στο Κεφάλαιο 1 αναλύονται οι στόχοι της διδακτορικής διατριβής. Επιπλέον, αναδεικνύεται ο πρωτεύων ρόλος των ποτάμιων υδάτων σε σχέση με τα λιμναία και τα υπόγεια ύδατα, και δίνεται μια περιγραφική παρουσίαση ορισμένων βασικών υδρολογικών, γεωμορφολογικών και οικολογικών αρχών και διεργασιών που συνθέτουν το φυσικό ποτάμιο σύστημα, με στόχο την καλύτερη κατανόηση του φυσικού αυτού φαινομένου.Στο Κεφάλαιο 2 εισάγονται και αναλύονται η έννοια της «Νομικής Ταυτότητας Ποταμού» και η μεθοδολογία της «Πυραμίδας Διεθνούς Ποτάμιου Δικαίου».Στο Κεφάλαιο 3 αναδεικνύεται η σύνδεση του προτεινόμενου κλάδου με τη Φιλοσοφία του Δικαίου, και ειδικότερα με το Φυσικό Δίκαιο. Παράλληλα, επιχειρείται η δημιουργία ενός φιλοσοφικού υπόβαθρου του Διεθνούς Δικαίου Διακρατικών Ποταμών. Επιπρόσθετα, διατυπώνονται προτάσεις για τη στήριξη της συνεργασίας των κρατών και της συμμετοχής του κοινού στη διακυβέρνηση των ποταμών και δομείται ένα προτεινόμενο σχήμα διαπραγμάτευσης για διακρατικούς ποταμούς. Στο Κεφάλαιο 4 αναπτύσσεται το νομικό υπόβαθρο ήτοι το διεθνές θεωρητικό πλαίσιο εντός του οποίου θα μπορούσε να εντάσσεται, να λειτουργεί και να αναπτύσσεται το Διεθνές Δίκαιο Διακρατικών Ποταμών.Στο Κεφάλαιο 5 περιγράφεται το νομικό υπόβαθρο από τη θεσμική του διάσταση, δηλαδή τα κυριότερα πλαίσια διεθνών και περιφερειακών οργανισμών και συλλογικοτήτων, εντός των οποίων αναπτύσσεται και λειτουργεί ο υπό πρόταση κλάδος.Στο Κεφάλαιο 6 παρουσιάζονται κύρια στοιχεία, αρχές και κανόνες Διεθνούς ή Ευρωπαϊκού Δικαίου από έξι διεθνείς συμβάσεις και δύο οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που επελέγησαν ως διεθνή κείμενα-πρότυπα και ένα υπόδειγμα του «Φύλλου σύνθεσης» του «Θεωρητικού Προσχεδίου της Βάσης Δεδομένων του Διεθνούς Ποτάμιου Δικαίου».Στο Κεφάλαιο 7 παρουσιάζονται κύρια στοιχεία αναφορικά με τους επτά (επιλεγέντες ως πρότυπα) διακρατικούς ποταμούς και κτηθείσα εμπειρία από τους οργανισμούς διακυβέρνησής τους, καθώς και της Γαλλικής νομοθεσίας για την οργάνωση της διαχείρισης των ποταμών, και ένα υπόδειγμα του «Φύλλου σύνθεσης» του «Εμπειρικού Προσχεδίου της Βάσης Δεδομένων του Διεθνούς Ποτάμιου Δικαίου».Στο Κεφάλαιο 8 δίνεται το προτεινόμενο πρωτόλειο ενός Κώδικα Διεθνούς Δικαίου Διακρατικών Ποταμών. Από το σύνολο της διατριβής συνάγεται η ιδιαίτερη αξία και σημασία της διακυβέρνησης των διακρατικών ποταμών, προβάλλεται επιτακτικά η ανάγκη διαμόρφωσης και κατοχύρωσης ενός σαφούς, οριοθετημένου και συνεκτικού διεθνούς νομοθετικού πλαισίου σχετικού με τους διακρατικούς ποταμούς, και υπογραμμίζεται η σύνδεσή τους με τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας, με την επίτευξη φιλικών σχέσεων μεταξύ των κρατών, με την ειρηνική επίλυση των διεθνών διαφορών και με την προστασία και την προαγωγή των δικαιωμάτων του ανθρώπου.