et-TÜSTÜRÎ’NİN ŞÎA RİVAYETLERİNE TENKİT VE ELEŞTİRİLERİ (el-Kâfî Örneği)
Authors: Selam Hasan 
Published: June 2024

Hadis/Sünnet sahası hiç şüphesiz, Müslüman ilim adamlarının ilk dönemden günümüze dek üzerinde en fazla mesai harcadıkları ilim alanlarından biridir. Bu çalışmalar neticesinde gerek sened, gerekse metin cihetiyle rivâyetleri muhâkeme edecek kritlerlerin geliştirildiği kapsamlı bir hadis metodolojisi ortaya konmuş ve bu bağlamda birçok eser telif edilmiştir. Aynı çabanın Şîa dünyasında verilmediği, imamet ve masûmiyet anlayışlarına binaen, özellikle de metin tenkidine yönelik çalışmaların, ancak yakın zamanlarda inşa edilmeye çalışıldığı bilinmektedir. Bu sahada fikir üreten Şiî âlimlerden biri et-Tüstürî’dir. Günümüz Şîa’nın önde gelen hadis âlimlerinden olan Muhammed Takî et-Tüstürî veya eş-Şuşterî (ö. 1415/1994), Şîa hadis kaynaklarında ve özellikle el-Kâfî’de zayıf ve mevzû rivâyetlerin yanı sıra lafzen ve manen tahrif edilmiş hadislerin olduğunu ‘el-Ahbâr ed-Dahîle’ ve ‘Mustedrek el-Ahbâr ed-Dahîle’ adlı kitaplarında örnekleriyle anlatmaya çalışmıştır. et-Tüstürî, kitabını üç baba ayırmıştır. Bu bablardan birincisine, ‘el-Ehâdîs el-Muharrefe’ ismini vermiştir. Bu babta başta el-Kâfî olmak üzere, Şiî hadis mecmualarında, lafzen tahrif edilmiş rivâyetlere yer vermiş ve bu konuda çok sayıda misal vermiştir. İkinci baba, ‘el-Ahbâr el-Mevdûa’ ismini vermiştir. Bu babta Şiî hadîs kaynaklarındaki mevzû hadisleri ele almış ve konuyu örneklerle izah etmeye çalışmıştır. Üçüncü baba ‘el-Ed‘iye Masnû‘e ve’l-Mec‘ûle’ ismini vermiştir. Bu babda Şîa hadis kitaplarındaki aslı olmayan duaların varlığına işaret etmiştir.
İmâmiyye âlimleri arasında, tarihi süreç içinde el-Kafî’ye çeşitli yönlerden tenkitler yönelten âlimlerin mevcûdiyeti malumdur. Bu âlimlerden bazıları, metnin sıhhatini önemseyerek bu kitabın ihtiva ettiği rivâyetlere metin cihetinden yaklaşmış, diğer bazıları ise tenkitlerini sened açısından kaydetmişlerdir. Üçüncü bir grup ise kitaplardaki rivâyetleri sened ve metin yönünden tenkide tabi tutmuşlardır. et-Tüstürî’yi üçüncü grupta değerlendirmek mümkündür. et-Tüstürî ve kitabı el-Ahbâr ed-Dahîle hakkında çeşitli akademik çalışmalar yapılmış olsa da, sened ve metin kriterlerinden hareket ederek, özellikle el-Kâfî’ye yönelttiği eleştirileri tahlil eden bir çalışmanın yapılmamış olması, bu makalenin ortaya çıkmasının sebebidir.
et-Tüstürî, bu eseriyle Şîa nezdinde dokunulmaz kabul edilen ve Kur’ân-ı Kerim’den sonra en sahih kaynak addedilen el-Kâfî’deki zayıf, mevzû ve muharref hadislerin ne kadar fazla olduğunu ortaya koymuştur. Biz de et-Tüstürî’nin bu değerli eserinde, üzerinde durduğu konuları tahlil etmeye çalıştık. Yaptığımız tahlillerde mümkün mertebe Şîa kaynaklarından istifade ettik. Başka bir ifade ile Şiî ilim adamlarının, kendi hadis kaynakları hakkında, yaptıkları eleştiri ve tenkitleri okuyucuya sunmaya çalıştık. İşaret etmede fayda olduğuna inandığımız diğer bir husus, Ehl-i Beyt üyelerinin isimleri zikredildiği vakit, parantez içinde (a.s.) dedik. Kanaatimize göre Ehl-i Sünnet itikadına göre de bu uygulamamızın bir sakıncası yoktur. Nitekim Ehl-i Sünnet âlimlerinin telif ettikleri kitaplarda bunun örnekleri vardır. Özellikle Hz. Ali (a.s.) ile Hz. Fatıma’nın (a.s.) isimlerinden sonra عليه السلام veya كرم الله وجهه dediklerine şahit oluyoruz.