СТУДЕНТТІК ЖАСТАҒЫ ӨЗІН-ӨЗІ БАҒАЛАУДЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК- ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ФАКТОРЛАРЫ.
Authors: Ауельбекова Н.Ж. 
Published: November 2023

В данной статье рассмотрены социально-психологические факторы, влияющие на самооценку студентов. Описаны исследования таких ученых, как С. Куперсмит, который делал больше упор на индивидуальный опыт личности (отношение родителей, четкие границы и уважение к ребенку), а не на социальные факторы, также представлена классификация факторов, влияющих на самооценку О.М. Анисимовой, где она выделяет достижения, умение взаимодействовать с людьми и умение управлять своими эмоциями. Н. Молчанова выделила семью, отношения со сверстниками, уровень идеального Я, успех в деятельности и жизненный опыт, а для Г. Ширальди, факторами, влияющими на самооценку, являются здоровье, гормональный баланс, внешний вид и взаимоотношения. Кроме того, подчеркивается важность третичных условий, таких как рефлексия и самооформление по Л.С. Выготскому, который к вторичным условиям формирования личности отнес окружающую среду и приобретенные знаки, а к первичным условиям формирования личности отнес наследственность и задатки. В статье рассмотрена двухфакторная модель самооценки К. Мрука, которая состоит из самоценности и компетентности человека. По мнению J. Crocker, опора на мораль, семью, Бога отличается большей независимостью, чем опора на мнение окружающих, которая приводит к зависимой самооценке. Приведены исследования, где показаны особенности высокой и низкой самооценки и их взаимосвязь с разными показателями. Целью данной статьи является изучение основных социально-психологических факторов, влияющих на самооценку человека для лучшего понимания данного феномена и дальнейшего улучшения себя. Статья является полезным материалом для понимания социально-психологических факторов, влияющих на самооценку. Данная статья поможет лучше понять, как формируется самооценка у студентов и какие факторы могут повлиять на ее уровень. Важным выводом статьи является то, что высокая самооценка не всегда является положительным фактором, а низкая самооценка не всегда является отрицательным фактором. В целом, статья является полезным исследованием в области социальной психологии и может быть полезна для специалистов, занимающихся проблемами самооценки и психологического благополучия студентов. Важным аспектом статьи является также описание особенностей высокой и низкой самооценки у студентов. Например, высокая самооценка может привести к повышенной уверенности в себе и склонности к риску, но при этом может снижать уровень критичности и самоконтроля. С другой стороны, низкая самооценка может привести к чрезмерной самокритичности, страху перед неудачей и затруднениям в общении с другими людьми. Статья описывает социально-психологические факторы с разных точек зрения, которые помогут скорректировать уровень самооценки и не зависеть от мнения окружающих. Одним из таких способов является укрепление социальной поддержки и опора на себя, что поможет быть более свободным и эффективным в повседневной жизни. Важным фактором также является повышение уровня компетенции и самоэффективности у студентов, благодаря которым повышается самооценка. По мнению многих ученых, именно оттачивание навыков и развитие компетентности в разных сферах жизни, приобретение нового опыта за счет решения жизненных проблем, постепенно приводят к повышению самооценки. Самооценка без основы не может быть устойчивой, она должна на что-то опираться. Во многих случаях завышенная самооценка служит буфером от жизненных невзгод или может сформироваться в результате какой-то психологической травмы в прошлом. Если у человека самооценка немного занижена, тогда он находится в постоянном тонусе и постоянно стремится стать лучше, в то время как высокая самооценка расслабляет человека. В целом, статья представляет собой полезный материал для понимания социально- психологических факторов, влияющих на самооценку студентов, а также для разработки практических рекомендаций по ее повышению. Ключевые слова: самооценка, социально-психологические факторы, рефлексия,

Бұл мақалада студенттердің өзін-өзі бағалауына әсер ететін әлеуметтік-психологиялық факторлар қарастырылады. С. Куперсмит сияқты ғалымдардың зерттеулері сипатталған, ол әлеуметтік факторларға емес, адамның жеке тәжірибесіне (ата-ананың көзқарасы, айқын шекаралар және балаға деген құрметі) көбірек көңіл бөлді, сонымен қатар О.М. Анисимованың өзін-өзі бағалауына әсер ететін факторлары ұсынылған, онда ол жетістіктерді, адамдармен қарым-қатынас жасау қабілетін және өз эмоцияларды басқара білу. Н. Молчанова отбасын, құрдастармен қарым-қатынасты, идеалды Мен деңгейін, іс- әрекеттегі сәттілік пен өмірлік тәжірибені атап өтті, ал Г. Ширалди үшін өзін-өзі бағалауға әсер ететін факторлар: денсаулық, гормоналды тепе-теңдік, сыртқы келбет және қарым- қатынас болып табылады. Сонымен қатар, Л.С. Выготскийдің айтуы бойынша жеке тұлғаны қалыптастырудың шарттарына рефлексия және өзін-өзі ресімдеудің маңыздылығын атап өтіп, оларды үшінші орынға, қоршаған ортаны екінші орынға, ал тұқым қуалаушылық пен туындыларды 1 орынға жатқызған. Мақалада К. Мруктың өзін-өзі бағалаудың екі факторлы моделі қарастырылған, ол адамның өзіндік құндылығы мен құзыреттілігінен тұрады. J. Crocker пікірінше, адамгершілікке, отбасына, Құдайға сүйену тәуелсіздікпен ерекшеленеді де, ал басқалардың пікіріне сүйену тәуелді өзін-өзі бағалауға әкеледі. Жоғары және төмен өзін-өзі бағалаудың ерекшеліктері және олардың әртүрлі көрсеткіштермен байланысы көрсетілген зерттеулер келтірілген. Бұл мақаланың мақсаты - осы құбылысты жақсы түсіну және өзін одан әрі жақсарту үшін адамның өзін-өзі бағалауына әсер ететін негізгі әлеуметтік- психологиялық факторларды зерттеу. Мақала өзін-өзі бағалауға әсер ететін әлеуметтік- психологиялық факторларды түсіну үшін пайдалы материал болып табылады. Бұл мақала студенттердің өзін-өзі бағалауы қалай қалыптасатынын және оның деңгейіне қандай факторлар әсер етуі мүмкін екенін жақсы түсінуге көмектеседі. Мақаланың маңызды қорытындысы-жоғары өзін-өзі бағалау әрқашан оң фактор бола бермейді, ал төмен өзін-өзі бағалау әрқашан теріс фактор бола бермейді. Жалпы, мақала әлеуметтік психология саласындағы пайдалы зерттеу болып табылады және студенттердің өзін-өзі бағалау және психологиялық әл-ауқат мәселелерімен айналысатын мамандар үшін пайдалы болуы мүмкін. Мақаланың маңызды аспектісі студенттердің өзін-өзі бағалауының жоғары және төмен ерекшеліктерін сипаттау болып табылады. Мысалы, өзін-өзі жоғары бағалау өзіне деген сенімділік пен тәуекелге бейімділіктің жоғарылауына әкелуі мүмкін, бірақ сонымен бірге сыни және өзін-өзі бақылау деңгейін төмендетуі мүмкін. Екінші жағынан, өзін-өзі бағалаудың төмендігі шамадан тыс өзін-өзі сынауға, сәтсіздіктен қорқуға және басқа адамдармен қарым-қатынаста қиындықтарға әкелуі мүмкін. Мақалада өзін-өзі бағалау деңгейін түзетуге және басқалардың пікіріне тәуелді болмауға көмектесетін әртүрлі көзқарастардағы әлеуметтік-психологиялық факторлар сипатталған. Осындай тәсілдердің бірі-күнделікті өмірде еркін және тиімді болуға көмектесетін әлеуметтік қолдауды нығайту және өзіне деген сенім арту. Студенттердің құзыреттілік деңгейі мен өзін-өзі тиімділігінің жоғарылауы да маңызды фактор болып табылады, соның арқасында өзін-өзі бағалау жоғарылайды. Көптеген ғалымдардың пікірінше, бұл өмірдің әртүрлі салаларында дағдыларды шыңдау және құзыреттілікті дамыту, өмірлік мәселелерді шешу арқылы жаңа тәжірибе жинақтау, біртіндеп өзін-өзі бағалаудың жоғарылауына әкеледі. Негізсіз өзін-өзі бағалау тұрақты бола алмайды, ол бір нәрсеге негізделуі керек. Көптеген жағдайларда өзін- өзі бағалаудың жоғарылауы өмірдің қиыншылықтары үшін буфер ретінде қызмет етеді немесе бұрын қандай да бір психологиялық жарақат нәтижесінде пайда болуы мүмкін. Егер адамның өзін-өзі бағалауы сәл төмен болса, онда ол үнемі тонуста болады және үнемі жақсаруға тырысады, ал жоғары өзін-өзі бағалау адамды босаңсытады. Жалпы, мақала студенттердің өзін-өзі бағалауына әсер ететін әлеуметтік-психологиялық факторларды түсіну үшін, сондай-ақ оны арттыру бойынша практикалық ұсыныстарды әзірлеу үшін құнды материал болып табылады. Түйінді сөздер: өзін-өзі бағалау, әлеуметтік-психологиялық факторлар, рефлексия, құзыреттілік.

This article examines the socio-psychological factors affecting students' self-esteem. The research of scientists such as S. Coopersmith, who focused more on the individual experience of the individual (the attitude of parents, clear boundaries and respect for the child), rather than on social factors, is described, and the classification of factors affecting the self-esteem of O.M. Anisimova is also presented, where she highlights achievements, the ability to interact with people and the ability to manage their own emotions. n. Molchanova highlighted family, relationships with peers, the level of the ideal Self, success in activities and life experience, and for G. R. Schiraldi, the factors affecting self-esteem are health, hormonal balance, appearance and relationships. In addition, the importance of tertiary conditions is emphasized, such as reflection and self-formation according to L.S. Vygotsky, who attributed the environment and acquired signs to the secondary conditions of personality formation, and attributed heredity and inclinations to the primary conditions of personality formation. The article considers the two-factor model of C.J. Mruk's self-esteem, which consists of a person's self-worth and competence. According to J. Crocker, reliance on morality, family, and God is more independent than reliance on the opinions of others, which leads to dependent self-esteem. The research shows the features of high and low self-esteem and their relationship with different indicators. The purpose of this article is to study the main socio-psychological factors affecting a person's self-esteem for a better understanding of this phenomenon and further self-improvement. The article is a useful material for understanding the socio-psychological factors affecting self-esteem. This article will help to better understand how students' self-esteem is formed and what factors can affect its level. An important conclusion of the article is that high self-esteem is not always a positive factor, and low self-esteem is not always a negative factor. In general, the article is useful research in the field of social psychology and can be useful for specialists dealing with problems of self-esteem and psychological well- being of students. An important aspect of the article is also the description of the features of high and low self-esteem among students. For example, high self-esteem can lead to increased self- confidence and risk-taking, but at the same time it can reduce the level of criticality and self- control. On the other hand, low self-esteem can lead to excessive self-criticism, fear of failure and difficulties in communicating with other people. The article describes socio-psychological factors from different points of view that will help to adjust the level of self-esteem and not depend on the opinions of others. One of these ways is to strengthen social support and self-reliance, which will help to be freer and more effective in everyday life. An important factor is also an increase in the level of competence and self-efficacy of students, thanks to which self-esteem increases. According to many scientists, it is the honing of skills and the development of competence in various spheres of life, the acquisition of new experience by solving life problems, that gradually lead to an increase in self-esteem. Self-esteem without a foundation cannot be stable, it must be based on something. In many cases, an inflated self-esteem serves as a buffer against life's adversities or may be formed as a result of some kind of psychological trauma in the past. If a person's self-esteem is a little low, then he is in constant tone and constantly strives to get better, while high self-esteem relaxes a person. In general, the article is a valuable material for understanding the socio-psychological factors affecting students' self-esteem, as well as for developing practical recommendations for improving it. Key words: self-esteem, socio-psychological factors, reflection, competence.