XİDMƏT OBYEKTLƏRİNİN AKKREDİTLƏŞDİRİLMƏSİ PROSESİNİN KEYFİYYƏTİNİN
TƏDQİQİ
Authors: Məleykə Sehranova, Kəmalə Dadaşova Məleykə Sehranova, Kəmalə Dadaşova 
Published: April 2023

Hazırki dövrdə akkreditləşdirmə səlahiyyətlərin təsdiqi prosedurudur. Beynəlxalq standartlarda akkreditləşdirmə prosesi və akkreditləşdirilmiş mütəxəssislər üçün vahid tələblər nəzərdə tutulmuşdur. Akkreditləşdirmə üzrə olan meyarlar xidmət obyektlərinin səlahiyyətlərinin uyğunluğa qiymətləndirilməsi işinlərini yerinə yetirməyə hazır olduğunu təsdiqləyir.
Sınaq laboratoriyalarının akkreditasiya meyarları tədqiqat metodu kimi ISO/IEC 17025-2019 standartı ilə tənzimlənir. Bu meyarlar ISO 9001-ə uyğundur. Burada əsas tələblər təyin olunur ki, onlar da üç qrupa bölünür: 1.Texniki avadanlığa və ekoloji tələblərə uyğunluq; 2. Sınaq laboratoriyasının işçi heyətinə və strukturuna tələblər; 3. Keyfiyyət idarəetmə sisteminin mövcudluğuna dair tələblər.
Tədqiqatın gedişində müəyyən edilmişdir ki, sınaq laboratoriyası bir sıra akkreditasiya meyarlarına cavab verməlidir: 1. Keyfiyyət idarəetmə sisteminin mövcudluğu və sınaq laboratoriyasının keyfiyyət idarəetmə sisteminin tələblərinə uyğunluğu; 2. Akkreditasiya haqqında ərizədə və ya standartlaşdırma sahəsində normativ hüquqi aktların, sənədlərin, o cümlədən akkreditasiya sahəsində göstərilən digər sənədlərin mövcudluğu; 3. Akkreditasiya sahəsində uyğunluğun təsdiqi üzrə işləri bilavasitə yerinə yetirən laboratoriya işçilərinin olması.
Ümumi halda, sınaq laboratoriyalarının işçilərinə bəzi tələblər qoyulur. Bu kimi tələblərə akkreditasiya sahəsi üzrə ali, orta ixtisas və ya əlavə peşə təhsili, akkreditasiya sahəsində uyğunluğun təsdiqi üzrə ən azı üç il iş təcrübəsi aiddir.
Sınaq laboratoriyalarında keyfiyyət idarəetmə sistemlərinin tətbiqinin əsas məqsədi məhsulun keyfiyyət və təhlükəsizlik göstəricilərinin dəyərləri haqqında etibarlı məlumat əldə etmək və bu göstəricilərin müəyyən edilmiş standartlara uyğunluğunu qiymətləndirmək üçün lazımi şəraitin yaradılmasından ibarətdir.
Ümumiyyətlə, milli akkreditləşdirmə sistemində akkreditləşdirmə uyğunluğun qiymətləndirilməsinin nəticələrinə inamı təmin etmək və bu inamın ölkəmizin ticarət əməkdaşları olan ölkələr tərəfindən qarşılıqlı tanınması üçün şərait yaratmaq məqsədilə həyata keçirilir.
Digər tərəfdən, akkreditləşdirmə bəzi prinsiplər əsasında həyata keçirilir. Bunlara aiddir: milli akkreditasiya orqanı tərəfindən akkreditləşdirmə səlahiyyətlərinin həyata keçirilməsi; milli akkreditasiya orqanının səlahiyyətləri; milli akkreditasiya orqanının müstəqilliyi; akkreditləşdirmə prosesində əldə olunmuş məlumatların məxfiliyinin təmin edilməsi və belə məlumatların müəyyən məqsədlər üçün istifadə edilməsi; akkreditə olunmuş mütəxəssislərin fəaliyyətlərinə maneələrin yaradılmasının yolverilməzliyi; akkreditləşdirmə qaydalarının vəhdətinin və xidmət obyektləri üçün bərabər şəraitin təmin edilməsi; könüllülük; qərəzsizlik; Azərbaycan Respublikasının ərazisində akkreditasiyanın etibarlığına məhdudiyyətlərin qoyulmasının yolverilməzliyi.
Həmçinin, sınaq laboratoriyası keyfiyyətin qiymətləndirilməsi meyarlarına cavab vermədikdə, bu, akkreditasiyadan imtinaya və ya laboratoriyanın fəaliyyətinin dayandırılmasına səbəb ola bilər. Bəzi hallarda uyğunsuzluqlar aradan qaldırılana qədər inzibati cərimə tətbiq edilə bilər.
Alınan nəticələrin tədqiqi əsasında müəyyən edilmişdir ki, akkreditləşdirmə proseduru bir növ etibarlılığın və səlahiyyətlərin təminatıdır. Nəticə etibarilə, akkreditə olunmuş sınaq laboratoriyaları müştərilərin gözündə daha böyük etibara malikdir. Bu da laboratoriyanın rəqabət qabiliyyətini və cəlbediciliyini artırır.
Açar sözlər: milli akkreditləşdirmə sistemi, akkreditləşdirmə, akkreditləşdirmə meyarları, akkreditləşdirmə proseduru