Μελέτη λιποειδών μέ έμφαση στις μοριακές δομές φωσφονολιποειδών από βρώσιμα μαλάκια (μύδια, σαλιγκάρια) και κνιδόζωα (μέδουσες)
Authors: Καριώτογλου Δημήτριος 
Published: August 2021

Στην παρούσα εργασία μελετήθηκε η δομή μοριακών ειδών φυσικών φωσφονολιποειδών των οποίων ο ρόλος στη φύση είναι ακόμη αδιευκρίνιστος και διεγείρει το ενδιαφέρον των επιστημόνων ως προς τη διερεύνηση της σημασίας τους. Επιπλέον, τα φωσφονολιποειδή ως αδιάσπαστα μόρια ενσωματώνονται στα λιποειδή των μεμβρανών του ανθρώπου μέσα από την τροφική αλυσίδα και απαιτεί απάντηση το ερώτημα πως εν τέλει επηρεάζουν την υγεία του. Έτσι σαν πειραματικό αντικείμενο της μελέτης μας επελέγησαν οργανισμοί που αποτελούν πλούσια πηγή φωσφονολιποειδών (όπως μαλάκια και κνιδάρια) προκειμένου να μελετηθεί η ποικιλία των μοριακών δομών τους με απώτερο στόχο τη συμβολή στην διερεύνηση του ρόλου τους. Συγκεκριμένα επελέγησαν από τα μαλάκια το μύδι Μ. galloprovincialis και το σαλιγκάρι E. vermiculata και από τα κνιδάρια οι μέδουσες A. attrita και Ρ. noctiluca. Τα 2 πρώτα αποτελούν επιπλέον ευρείας κατανάλωσης τρόφιμα για τον άνθρωπο. Επιση- μαίνεται ότι στο μύδι και στην μέδουσα A. aurita επεξετάθη η έρευνα και στην ανάλυση όλων των υπόλοιπων τάξεων των φωσφολιποειδών τους αφού δεν είχε γίνει προηγούμενα τέτοια μελέτη.Στο θεωρητικό μέρος της εργασίας γίνεται βιβλιογραφική ανασκόπηση για τα φυσικά φωσφονικά οξέα και τα φωσφονολιποειδή όπου αναφέρονται οι πιθανοί φυσιολογικοί τους ρόλοι. Ακόμη, αναφέ- ρονται οι εφαρμογές των συνθετικών φωσφονικών παραγώγων. Επίσης δίνονται στοιχεία που αφορούν τους εξεταζόμενους οργανισμούς και τα λιποειδή τους. Τα αποτελέσματα της εργασίας αυτής είναι τα παρακάτω :ΒΡΩΣΙΜΑ ΜΑΛΑΚΙΑ : Ως προς το μύδι Μ. galloprovincialis, τα ολικά λιποειδή εκχυλίστηκαν από ολόκληρο το σώμα (1,27% του νωπού ιστού) και κλασματώθηκαν σε πολικά 61,5 % και ουδέτερα 38,5 % Το 14 % των φωσφολιποειδών του μυδιού ανήκε σε φωσφονολιποειδή που αποτελούντο από ένα κη- ραμιδυλοαμινοαιθυλοφωσφονικό οξύ (11,2 %) και το Ν-μέθυλο ανάλογο του (2,8 %) το οποίο είναι πολικότερο λόγω μεγαλύτερου ποσοστού ακόρεστων λιπαρών οξέων (+23,53 %) καιυδρόξυ λιπαρών οξέων (+12,93 %) καθώς και μεγαλύτερου ποσοστού τριυδρόξυ σφιγγοσινούχων βάσεων (+34,5 %). Τα υπόλοιπα φωσφολιποειδή του μυδιού κλασματώθηκαν στα : φωσφατιδυλοχολίνη, 41,6 % (11,3 % ανήκει σε γλυκεριναιθέρες), φωσφατιδυλοαιθανολαμίνη αποτελούμενη από 2 μοριακά ανάλογα ΡΕι, 13,5 % (24 % γλυκεριναιθέρες) και ΡΕ2, 13,1 %, φωσφατιδυλοινοσιτόλη, 6,7 %, λυσο - φωσφατιδυ- λοχολίνη, 1,6 % και το υπόλοιπο 4,5 % κατανεμήθηκε σε γλυκοφωσφολιποειδή.Κορεσμένα λιπαρά οξέα επικρατούν και στις 2 τάξεις λιποειδών (πολικά και ουδέτερα) του μυδιού εν αντιθέσει με τα μύδια άλλων γεωγραφικών περιοχών όπου υπερέχουν τα ακόρεστα.Ως προς το σαλιγκάρι E. vermiculata, το 9 % των φωσφολιποειδών ανήκει σε σφιγγοφωσφονολι- ποειδή που αποτελούντο από το ήδη γνωστό στην βιβλιογραφία, κηραμιδυλοαμινοαιθυλοφωσφονικό οξύ, 7,5 % και από το ταυτοποιηθέν στην παρούσα εργασία Ν-μέθυλο ανάλογο του (1,5 %) το οποίο είναι πολικότερο λόγω παρουσίας σε αυτό υδρόξυ λιπαρών οξέων (+37,8%) και τριυδρόξυ σφιγγοσινούχων βάσεων (+36,25 %).Ακόρεστα λιπαρά οξέα επικρατούν και στις 2 τάξεις λιποειδών του (πολικά και ουδέτερα). ΜΕΔΟΥΣΕΣ : Ως προς τη μέδουσα A. aurita, τα ολικά λιποειδή εκχυλίστηκαν από ολόκληρο το σώμα (0,04 % του νωπού ιστού) και κλασματώθηκαν σε ουδέτερα 64,2 % και πολικά 35,8 %.Το 21,7 % των φωσφολιποειδών της Λ. aurita ανήκε σε φωσφονολιποειδή που αποτελούντο από ένα κηραμιδυλοαμινοαιθυλοφωσφονικό οξύ (18,3 %) και από 3 Ν-μέθυλο ανάλογα του με ποσοστά 1,3 %, 1,1 % και 1,0 %, αντίστοιχα κατά σειρά αυξανόμενης πολικότητας. Το πρώτο Ν-μέθυλο ανάλογο είναι πολικότερο λόγω αύξησης του ποσοστού των ακόρεστων λιπαρών οξέων (+16,01 %) και των τριυδρόξυ σφιγγοσινούχων βάσεων (+6,17 %), το δεύτερο ανάλογο για τους ίδιους λόγους (+9,02 % και +16,88 %, αντίστοιχα) και το τρίτο λόγω περισσότερων υδρόξυ λιπαρών οξέων (10,37 %) και τριυδρόξυ σφιγγοσινούχων βάσεων (+13,26 %).Τα υπόλοιπα φωσφολιποειδή της A. aurita κλασματώθηκαν στα : φωσφατιδυλοχολίνη 43,1 % (36,2 % ανήκε σε γλυκεριναιθέρες), φωσφατιδυλοαιθανολαμίνη 19,1 % (4,5 % γλυκεριναιθέρες), καρδιολι- πίνη 5,2 %, φωσφατιδυλοινοσιτόλη 2,6 % και λυσο-φωσφατιδυλοχολίνη 5,0 %.Κορεσμένα λιπαρά οξέα επικρατούν και στις 2 τάξεις λιποειδών της (πολικά και ουδέτερα).Ως προς τη μέδουσα/’, noctiluca, το 24,3 % των φωσφολιποειδών ανήκε σε φωσφονολιποειδή που απαρτίζοντο από το ήδη γνωστό στην βιβλιογραφία, κηραμιδυλοαμινοαιθυλοφωσφονικό οξύ, 21 % και από τα δύο Ν-μέθυλο ανάλογα του με ποσοστά 2,0 % και 1,3 %, αντίστοιχα κατά σειρά αυξανόμενης πολικότητας. Το πρώτο Ν-μέθυλο ανάλογο είναι πολικότερο λόγω αύξησης του ποσοστού ακόρεστων λιπαρών οξέων (+18,41 %) και τριυδρόξυ σφιγγοσινούχων βάσεων (+48,49 %) και το δεύτερο Ν-μέθυλο ανάλογο λόγω μεγαλύτερου ποσοστού υδρόξυ λιπαρών οξέων (+8,49 %) και τριυδρόξυ σφιγγοσινούχων βάσεων (+12,29 %).Παρατηρήθηκε στην παρούσα εργασία ότι στα μοριακά είδη του κηραμιδυλοαμινοαιθυλοφωσφο- νικού οξέος και στα Ν-μέθυλο ανάλογα τους, που ταυτοποιήθηκαν ποιοτικά και ποσοτικά, εμφανίζονται διαφορές στα κηραμίδια που οφείλονται στην παρουσία μεγαλύτερου ποσοστού υδρόξυ λιπαρών οξέων και στην παρουσία αυξανόμενου ποσοστού τριυδρόξυ σφιγγοσινούχων βάσεων. Δηλαδή υπάρχει αύξηση κατά μία ή δύο υδροξυλομάδες ανά δύο μόρια, γεγονός που αυξάνει τον αδρανή χαρακτήρα του μορίου. Τέτοια μόρια είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν για να δημισυργηθούν μεμβράνες ή δομικά συστατικά οργανισμών ανθεκτικά σε υδρολύσεις, οξειδώσεις ή άλλες μεταβολικές πορείες. Η παραπάνω αναφορά είναι σε συμφωνία με το γεγονός ότι ειδικά στις μέδουσες οι οποίες ως γνωστόν είναι εξαιρετικά ανθεκτικές σε δυσμενείς συνθήκες περιβάλλοντος, ταυτοποιήθηκε μεγάλος αριθμός τέτοιων μοριακών δομών.Η ποικιλία των δομών των φωσφονολιποειδών που ταυτοποιήθηκαν στην παρούσα εργασία αφορούσε ολόκληρο το σώμα των εξεταζόμενων οργανισμών. Θα είχε πρόσθετο ενδιαφέρον να διερευνη- θεί η παρουσία εκάστου μοριακού είδους σε ποιούς συγκεκριμένους ιστούς των εξεταζόμενων μαλακίων ή μεδουσών αντιστοιχούν. Είναι γνωστό ότι στα θαλάσσια ασπόνδυλα (γαστερόποδα μαλάκια) τα φωσφονολιποειδή κατανέμονται σε διάφορα είδη ιστών όπως στους νευρικούς (γάγγλια και ίνες) και σε άλλους ιστούς (δέρμα, σπλάχνα, μυϊκός ιστός) Η βιολογική σημασία των κατανομών αυτών δεν έχει διευκρινιστεί αλλά μία άποψη είναι ότι οι διαφορές τους δυνατόν να οφείλονται σε διαφορές στον μεταβολισμό των μορίων αυτών στο συγκεκριμένο ιστό. Έτσι, ένας τέτοιος εντοπισμός θα συνέβαλλε στη διερεύνηση του ρόλου των φωσφονολιποειδών.Επίσης οι διαφορές στη σύσταση και στην περιεκτικότητα των φωσφονολιποειδών μεταξύ των διαφόρων ιστών θα συνέβαλε περαιτέρω στην διερεύνηση της τροφικής αλυσίδας.Τέλος, έχει αναγνωρισθεί ότι οι C-P ενώσεις έχουν αντιβακτηριακή αντιμυκητιακή και αντιιική δράση και επιπλέον οι σφιγγοσίνες και τα κηραμίδια παρουσιάζουν βιολογική δραστικότητα. Κατόπιν αυτού έχει σημασία να εξετασθεί αν τα φυσικά φωσφονολιποειδή έχουν τη δυνατότητα να συμβάλλουν στη χημειοθεραπευτική σαν πρωτογενείς πηγές δραστικών ουσιών για την παρασκευή μελλοντικών φαρμάκων. Συνεπώς έχει ενδιαφέρον ο εντοπισμός των σχετικών οργανισμών που είναι πλούσια και φθηνή πηγή φωσφονολιποειδών και η μελέτη της ποικιλίας των μοριακών δομών σε αυτά.