Οικοδόμηση χωρικής σκέψης στο νηπιαγωγείο με τη χρήση χαρτών μεγάλης κλίμακας και πολύ μεγάλων χαρτών
Authors: Ζήση Χριστίνα 
Published: February 2024

Οι χωρικές ικανότητες έχουν σημαντικό ρόλο στην ζωή των ανθρώπων και είναι απαραίτητες προκειμένου το άτομο να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της καθημερινότητας του (Newcombe et al, 2010). Εμπλέκονται σε πλήθος δραστηριοτήτων και πολύ συχνά υποστηρίζουν και ενισχύουν το άτομο να ανταποκριθεί σε σχετικές υποχρεώσεις. Παρόλα αυτά αποτελούν ένα νέο και αρκετά παραμελημένο μαθησιακό αντικείμενο ιδιαίτερα για την εκπαίδευση στο νηπιαγωγείο. Στην παρούσα διδακτορική διατριβή σχεδιάστηκε μια διδακτική παρέμβαση που απευθύνεται στους μαθητές του νηπιαγωγείου με στόχο την οικοδόμηση της χωρικής τους σκέψης. Η διδακτική αυτή παρέμβαση στηρίχθηκε στην χρήση δύο χαρτών μεγάλης κλίμακας και μεγάλων διαστάσεων (μεγάλης κλίμακας μεγάλοι χάρτες), ένα χάρτη της πόλης της Μυτιλήνης με κλίμακα 1:1000 και διαστάσεις 3 Χ 4 μέτρα και ένα χάρτη της νήσου Λέσβου με κλίμακα 1:20.000 και διαστάσεις 3,80 Χ 2,80 μέτρα. Οι χάρτες δημιουργήθηκαν στα πλαίσια της διατριβής ειδικά για το σκοπό αυτό και σχεδιάστηκαν ώστε να είναι αισθητικά ελκυστικοί και χαρτογραφικά ακριβείς. Η διδακτική παρέμβαση υλοποιήθηκε σε νηπιαγωγεία της Μυτιλήνης και οι συμμετέχοντες/ουσες χωρίστηκαν σε δύο ομάδες πειραματική και ελέγχου. Στην πειραματική ομάδα υλοποιήθηκε η διδακτική παρέμβαση με την βοήθεια των μεγάλων διαστάσεων και κλίμακας χαρτών, ενώ στην ομάδα ελέγχου υλοποιήθηκαν δράσεις που σχεδίασαν οι νηπιαγωγοί με βάση το αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών. Τα ερευνητικά ερωτήματα που μελετήθηκαν και χωρίζονται για την καλύτερη ανάλυση σε υποερωτήματα είναι:Α. Με ποιο τρόπο μπορεί να είναι εφικτή η οικοδόμηση της χωρικής σκέψης σε παιδιά νηπιαγωγείου; Β. Πότε μπορούν οι χάρτες πολύ μεγάλης κλίμακας και μεγάλων διαστάσεων να είναι αποτελεσματικοί στη βελτίωση των χωρικών ικανοτήτων των παιδιών του νηπιαγωγείου; Γ. Ποιοι παράγοντες επιδρούν στην αποτελεσματικότητα χρήσης των χαρτών πολύ μεγάλης κλίμακας και πολύ μεγάλων χαρτών στην οικοδόμηση χωρικής σκέψης των παιδιών του νηπιαγωγείου; Η έρευνα αποτελούνταν από τρεις φάσεις. Για τη διεξαγωγή της έρευνας χρησιμοποιήθηκε ένα κατάλληλα δομημένο ερωτηματολόγιο που απευθυνόταν στα παιδιά και συμπληρώθηκε με την βοήθεια των νηπιαγωγών του τμήματος και/ή την ερευνήτρια, καθώς τα παιδιά της ηλικίας αυτής δεν γνωρίζουν να διαβάζουν και να γράφουν. Στόχος του ερωτηματολογίου ήταν η διερεύνηση των χωρικών ικανοτήτων των παιδιών του νηπιαγωγείου. Το ερωτηματολόγιο ήταν ανώνυμο, ώστε να διασφαλιστεί η εγκυρότητα του και ο μέγιστος βαθμός αντικειμενικότητας και αξιοπιστίας. Για τον ίδιο λόγο διασφαλίστηκε η ανωνυμία των νηπιαγωγών και των νηπιαγωγείων που συμμετείχαν στην έρευνα. Στην πρώτη φάση διερευνήθηκαν οι γνώσεις και οι χωρικές ικανότητες των παιδιών που παρακολουθούν το πρόγραμμα του νηπιαγωγείου στο τέλος της σχολικής χρονιάς. Συμμετείχαν 90 παιδιά από 5 τμήματα νηπιαγωγείων, από αυτά τα 50 ήταν νήπια και τα 40 προνήπια, 40 αγόρια και 50 κορίτσια. Στην πρώτη φάση της έρευνας παρατηρήθηκε πολύ μικρός βαθμός βελτίωσης των χωρικών ικανοτήτων των παιδιών. Στη δεύτερη και τρίτη φάση, η έρευνα έγινε στην αρχή και στο τέλος της σχολικής χρονιάς με τη χρήση του ερωτηματολογίου ώστε να διαπιστωθεί η μεταβολή - βελτίωση των χωρικών ικανοτήτων των παιδιών. Τα παιδιά χωρίστηκαν στην πειραματική ομάδα στην οποία υλοποιήθηκε η διδακτική παρέμβαση και στην ομάδα ελέγχου. Στη δεύτερη φάση της έρευνας έγινε η πιλοτική έρευνα σε δυο τμήματα ενός νηπιαγωγείου με στόχο την αρχική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του εκπαιδευτικού υλικού και της διδακτικής παρέμβασης και των δραστηριοτήτων που είχε σχεδιαστεί. Ο συνολικός αριθμός των μαθητών που συμμετείχαν ήταν 42. Η πειραματική ομάδα και η ομάδα ελέγχου είχαν από 21 μαθητές. Τα νήπια ήταν 26 (15 κορίτσια και 11 αγόρια) και τα προνήπια ήταν 16 (11 κορίτσια και 5 αγόρια). Στη δεύτερη φάση της έρευνας, τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά για τα παιδιά της πειραματικής ομάδας, οι χάρτες αποτέλεσαν ιδιαίτερα ευχάριστο διδακτικό εργαλείο και τα παιδιά συμμετείχαν με μεγάλο ενθουσιασμό, ενώ παράλληλα βελτίωσαν τις χωρικές τους ικανότητες σε πολύ μεγάλο βαθμό. ’Όπου, βέβαια, εντοπίστηκαν κάποιες αστοχίες ή προβλήματα με την διατύπωση των δραστηριοτήτων ή τον απαιτούμενο χρόνο, αυτά διορθώθηκαν, προσαρμόστηκαν και στη συνέχεια, η εφαρμογή της διδακτικής παρέμβασης έγινε σε μεγαλύτερο δείγμα. Στην τρίτη φάση της έρευνας υλοποιήθηκε η διδακτική παρέμβαση με τη χρήση των μεγάλης κλίμακας μεγάλων χαρτών σε μεγαλύτερο δείγμα. Ο συνολικός αριθμός των παιδιών ήταν 140. Τα παιδιά της πειραματικής ομάδας ήταν 56 από τα οποία 28 ήταν νήπια, 15 αγόρια και 13 κορίτσια και 28 προνήπια από τα οποία 13 αγόρια και 15 κορίτσια. Συνολικά, συμμετείχαν 28 αγόρια και 28 κορίτσια στην πειραματική ομάδα. Τα παιδιά της ομάδας ελέγχου που συμμετείχαν στην έρευνα ήταν 84 από τα οποία 44 ήταν νήπια, 20 αγόρια και 24 κορίτσια και τα 40 προνήπια 18 αγόρια και 22 κορίτσια. Συνολικά, συμμετείχαν 38 αγόρια και 46 κορίτσια στην ομάδα ελέγχου. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, το νηπιαγωγείο είναι κατάλληλο για την οικοδόμηση της χωρικής σκέψης των μαθητών/τριών του. Υπάρχει θετική συσχέτιση μεταξύ της βελτίωσης των χωρικών ικανοτήτων των παιδιών και της εφαρμογής της διδακτικής παρέμβασης με τη χρήση των χαρτών μεγάλης κλίμακας και μεγάλων διαστάσεων. Η μεγάλη κλίμακα και το πολύ μεγάλο τους μέγεθος είναι σημαντικοί παράγοντες στην οικοδόμηση της χωρικής σκέψης των παιδιών. Η προϋπάρχουσα εμπειρία στην επίλυση χωρικών προβλημάτων προέκυψε από την έρευνα σύμφωνα με την οποία δεν ήταν σημαντική στη βελτίωση των χωρικών ικανοτήτων των παιδιών, αλλά η χρήση των μεγάλης κλίμακας πολύ μεγάλων διαστάσεων χαρτών έφερε τα εντυπωσιακά αποτελέσματα. Η χρήση των χαρτών οδήγησε την επίδοση όλων των παιδιών σε εξαιρετικά αποτελέσματα τόσο των προνηπίων όσο και των νηπίων, είχε όμως λίγο καλύτερα αποτελέσματα στα νήπια. Όσον αφορά το φύλο, βρέθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά μόνο μεταξύ των νηπίων αγοριών και κοριτσιών στην ερώτηση για την γωνία θέασης (προοπτική οπτικής). Στα προνήπια δεν εντοπίστηκε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο φύλων.