Κατάγματα ισχίου σε γυναίκες μετεμμηνοπαυσιακής ηλικίας σε σχέση με το μεταβολισμό και τη ποσότητα του λιπώδους ιστού
Authors: Γκάσταρης Κωνσταντίνος 
Published: September 2021

Σκοπός. Το βασικό ερώτημα της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η πιθανότητα συσχέτισης των δεικτών μεταβολισμού του λιπώδους ιστού με τον κίνδυνο κατάγματος του ισχίου σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. Η απάντηση αναζητείται μέσω κλινικής εκτίμησης, βιοχημικών και ορμονικών δεικτών που ρυθμίζουν την οστική ανακατασκευή και το μεταβολισμό του λιπώδους ιστού. Έτσι μελετούνται: • Η συχνότητα της παχυσαρκίας στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με κάταγμα του ισχίου. • Ο προσδιορισμός της λιποκίνης αντιπονεκτίνης (ADP), της οστεοπροτεγερίνης (OPG), της σκληροστίνης (SCL), της 25 υδροξυ-βιταμίνης D (25ΟΗD3), του ασβεστίου (Ca) και της παραθορμόνης (PTH). • Η συσχέτιση μεταξύ των λιποκινών και των παραγόντων που ρυθμίζουν την οστική μάζα και του αυξημένου κινδύνου κατάγματος στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. • Τέλος, η διερεύνηση της ισχύς της συσχέτισης αυτής ανάλογα με την ηλικία και το δείκτη μάζας σώματος της γυναίκας.Υλικό και μέθοδοι. Μελετήθηκαν 110 μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με οστεοπόρωση. Από αυτές οι 80 ήταν ασθενείς (cases) που είχαν υποστεί κάταγμα του ισχίου και οι 30 ήταν μάρτυρες (controls). Κατά την εισαγωγή των γυναικών στην Ορθοπαιδική κλινική (ασθενείς) ή την παρακολούθησή τους στο τακτικό ιατρείο οστεοπόρωσης (μάρτυρες), λαμβάνονταν λεπτομερές ατομικό, οικογενειακό και κοινωνικό ιστορικό. Παράλληλα, πραγματοποιούνταν λεπτομερής κλινική εξέταση και καταγραφή ανθρωπομετρικών παραμέτρων: ύψους, βάρους (για υπολογισμό του δείκτη μάζα σώματος) και περιφέρειας μέσης. Επίσης, λαμβάνονταν αίμα από τις γυναίκες. Από τις εξετάσεις που διενεργούνταν στο νοσοκομείο καταγράφονταν τα αποτελέσματα για σάκχαρο, ουρία, κρεατινίνη, νάτριο και κάλιο ορού. Ξεχωριστή αιμοληψία πραγματοποιούνταν για τις εξετάσεις που πραγματοποιήθηκαν σε δεύτερο χρόνο. Το αίμα φυγοκεντρούνταν και διατηρούνταν στους -80°C μέχρι τη στιγμή των μετρήσεων της αντιπονεκτίνης (ADP), της οστεοπροτεγερίνης (OPG), της σκληροστίνης (SCL), της 25 υδροξυ-βιταμίνης D (25ΟΗD3), του ασβεστίου (Ca) και της παραθορμόνης (PTH). Οι ειδικές εξετάσεις διενεργήθηκαν από πιστοποιημένο κέντρο αναφοράς σύμφωνα με τις μεθόδους που είναι αποδεκτές από τη διεθνή βιβλιογραφία. Ακολούθησε βιοστατιστική ανάλυση με τη διενέργεια του student t-test, ελέγχθηκε η στατιστική σημαντικότητα των ευρημάτων με τον υπολογισμό του p-value και επίσης η συσχέτιση των ευρημάτων με τον υπολογισμό του correlation coefficient r με τη χρήση της δοκιμασίας Spearman. Τέλος, εξετάστηκαν οι διάφορες παράμετροι για την πιθανή ύπαρξη παλινδρόμησης (regression) και το βαθμό ισχύος τόσο της μεταξύ τους όσο και με τις ανθρωπομετρικές παραμέτρους της μελέτης.Αποτελέσματα. Η επεξεργασία των δεδομένων έδειξε ότι ο δείκτης μάζας σώματος των γυναικών που υπέστησαν κάταγμα ισχίου ήταν 29,3±3,6 kg/m2. Τα επίπεδα της βιταμίνης D και του ασβεστίου στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με οστεοπόρωση που υπέστησαν κάταγμα (ασθενείς) ήταν σημαντικά χαμηλότερα σε σχέση με τις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με οστεοπόρωση χωρίς κάταγμα (μάρτυρες). Αυτή η διαφορά μεταξύ ασθενών και μαρτύρων παρέμενε στατιστικώς σημαντική για όλες τις υπο-ομάδες δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ) και ηλικίας. Σε ό,τι αφορά την αντιπονεκτίνη, δύο ήταν τα βασικά ευρήματα. Πρώτον, υπήρχε μια αρνητική συσχέτιση των επιπέδων αντιπονεκτίνης με το ΔΜΣ στις ασθενείς (r=-0,286, p=0,027) σε όλες τις υπο-ομάδες. Μάλιστα, οι συγκεντρώσεις αντιπονεκτίνης παρουσίαζαν ακόμα πιο έντονα αρνητική συσχέτιση με την περιφέρεια μέσης απ’ ό,τι με το ΔΜΣ (r=-0,353, p=0,006). Το δεύτερο βασικό εύρημα ήταν η σημαντική διαφορά (p<0,001) στις συγκεντρώσεις αντιπονεκτίνης μεταξύ μετεμμηνοπαυσιακών ασθενών με κάταγμα (ασθενείς, 11,7±4,9 μg/ml) και μετεμμηνοπαυσιακών ασθενών χωρίς κάταγμα (μάρτυρες, 15,2±4,5 μg/ml). Σε ό,τι αφορά την οστεοπροτεγερίνη, η μελέτη αυτή έδειξε συγκεντρώσεις που δεν παρουσίαζαν σημαντικές διαφορές μεταξύ ασθενών και μαρτύρων. Επίσης δε διαπιστώθηκαν διαφορές μεταξύ των ασθενών ανάλογα με το ΔΜΣ ή την ηλικία τους ούτε και στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις με άλλες παραμέτρους της έρευνας. Τέλος, η μελέτη αυτή έδειξε μια διαφορά στις συγκεντρώσεις της σκληροστίνης μεταξύ των γυναικών που υπέστησαν κάταγμα και αυτών που δεν υπέστησαν κάταγμα που οριακά δεν ήταν στατιστικά σημαντική (p=0,057). Συμπεράσματα: Τα βασικά συμπεράσματα της μελέτης αυτής ήταν: 1. Στο αίμα των μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών με οστεοπόρωση και κάταγμα (ασθενείς) ανευρίσκονται χαμηλότερες συγκεντρώσεις αντιπονεκτίνης, ασβεστίου, παραθορμόνης και βιταμίνης D σε σχέση με τις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με οστεοπόρωση χωρίς κάταγμα (μάρτυρες). 2. Δε διαπιστώνονται διαφορές στις συγκεντρώσεις της οστεοπροτεγερίνης στο αίμα ασθενών και μαρτύρων. 3. Οι συγκεντρώσεις της σκληροστίνης είναι υψηλότερα στο αίμα των μαρτύρων σε σχέση με τις ασθενείς, μια διαπίστωση που ισχύει για όλες τις υπο-ομάδες ηλικίας και δείκτη μάζας σώματος. Η διαφορά αυτή είναι οριακά μη στατιστικά σημαντική στο σύνολο. 4. Οι συγκεντρώσεις αντιπονεκτίνης εμφανίζουν μετρίως ισχυρή αρνητική συσχέτιση τόσο με το δείκτη μάζας σώματος όσο – κυρίως- με την περιφέρεια μέσης. 5. Στην υπο-ομάδα των παχύσαρκων γυναικών, παρατηρούνται στατιστικά σημαντικά υψηλότερες συγκεντρώσεις αντιπονεκτίνης στις γυναίκες με οστεοπόρωση αλλά χωρίς κάταγμα σε σχέση με αυτές με οστεοπορωτικό κάταγμα. 6. Η μελέτη αυτή δείχνει υψηλά ποσοστά παχυσαρκίας στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με οστεοπόρωση και κάταγμα του ισχίου. Το εύρημα αυτό αποτελεί πιθανόν αντανάκλαση της αυξημένες επίπτωσης της παχυσαρκίας στο γενικό πληθυσμό στην Ελλάδα. Θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη η δημιουργία και διατήρηση μητρώου καταγμάτων ισχίου (hip fracture registry) σε εθνικό επίπεδο που θα επιτρέψει την εξαγωγή ασφαλών επιδημιολογικών δεδομένων. 7. Η διαφορά στις συγκεντρώσεις βιταμίνης D και ασβεστίου (υψηλότερα στις γυναίκες με οστεοπόρωση αλλά χωρίς κάταγμα) ενδεχομένως να εξηγείται από την τακτική παρακολούθηση των γυναικών αυτών στο τακτικό εξωτερικό ιατρείο οστεοπόρωσης που οδήγησε σε έγκαιρη έναρξη θεραπείας υποκατάστασης με βιταμίνη D αλλά και σε βέλτιστη συμμόρφωση των ασθενών με τη θεραπεία. Παράλληλα όμως οι χαμηλές συγκεντρώσεις βιταμίνης D και ασβεστίου στις γυναίκες με οστεοπόρωση και κάταγμα ισχίου δείχνουν πλημμελή θεραπεία της ανεπάρκειας ή έλλειψης βιταμίνης D στην κοινότητα, παρά τη διαγνωσμένη οστεοπόρωση. 8. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η επίδραση οστίτη και λιπώδους ιστού είναι πολύπλοκη και δυναμική. Φαίνεται ότι οι συγκεντρώσεις αντιπονεκτίνης στις παχύσαρκες γυναίκες ενδεχομένως να μπορούν να χρησιμεύσουν ως προγνωστικός παράγοντας για την εμφάνιση κατάγματος, ενώ απαιτείται περαιτέρω έρευνα σε μεγαλύτερους πληθυσμούς γυναικών για την πιθανή αντίστοιχη χρήση των επιπέδων σκληροστίνης.