Κώδικες επικοινωνίας στο θέατρο για παιδιά και νέους
Authors: Παπακώστα Αλεξία 
Published: September 2021

Σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν ο ορισµός των κωδίκων επικοινωνίας στο θέατρο για κοινό ανήλικων θεατών, η εξέταση της λειτουργίας τους και η µεταξύ τους σχέση. Η µεθοδολογία που χρησιµοποιήθηκε αφορούσε, αρχικά, στην αναδίφηση στη βιβλιογραφίαγια τον ορισµό των κωδίκων επικοινωνίας στο θέατρο για παιδιά, και εν συνεχεία, στην επιτόπια παρατήρηση από την υποψήφια θεατρικών παραστάσεων για κοινό ανήλικων θεατών, προκειµένου να προσδιοριστεί: (α) η λειτουργία των κωδίκων επικοινωνίας, όπως αυτοί ορίστηκαν από την αναδίφηση στη βιβλιογραφία (β) η διερεύνηση των µεταξύ τους σχέσεων µε βάση δύο διακριτά επιστηµονικά πεδία: εκείνο της παραγωγής της παράστασης για κοινό ανήλικων θεατών και εκείνο της πρόσληψής της από το κοινό στο οποίο απευθύνεται. Πιο συγκεκριµένα, η εξέταση της σκηνοθεσίας ως κώδικα επικοινωνίας,πραγµατοποιήθηκε µέσα από τρεις θεµελιώδεις κατευθύνσεις της σκηνοθετικής προσέγγισης του θεάτρου για κοινό ανήλικων θεατών: την αποστασιοποίηση, τη σωµατικότητα και τη συµµετοχικότητα. Αναφορικά µε την εξέταση των κωδίκων που διέπουν την τέχνη της υποκριτικής, πέραν των γλωσσικών στοιχείων, εξετάστηκαν, ιδιαιτέρως, οι κινησιολογικοί κώδικες, τα παραγλωσσικά σηµεία εκείνα που συγκροτούν µία παράλληλη, πλήρη και παιγνιώδη µορφή επικοινωνίας. Η προσέγγιση του εικαστικού πλαισίου κάθε συγκεκριµένου είδους σκηνικού θεάµατος, προσεγγίστηκε από τη σκοπιά της χωροταξικής-αρχιτεκτονικής διαρρύθµισης του σκηνικού χώρου, ανάλογα µε τα κινησιολογικά δεδοµένα, το φωτισµό και τη χρήση του χρώµατος, την αισθητική, παιδαγωγική και ψυχολογική διάσταση της σκηνικής δηµιουργίας. Τέλος, εξετάστηκε το σύνολο των κωδίκων επικοινωνίας που εκδηλώνονταιµέσω του ήχου σε κάθε θεατρική παράσταση. Από αυτή τη σκοπιά, ο ήχος αντιµετωπίστηκε ως µία σύνθετη, εύπλαστη και πλήρης γλώσσα επικοινωνίας, η οποία σχολιάζει µε ιδιαίτερο τρόπο τα επί σκηνής τεκταινόµενα. Από την προσέγγιση του εν λόγω θέµατος, τόσο σε θεωρητικό, όσο και σε εµπειρικό επίπεδο, διαπιστώθηκε ότι τα ετερόκλητα στοιχεία που συγκροτούν µια θεατρική παράσταση για κοινό ανήλικων θεατών οδηγούν σε µία ακτινωτή ανάπτυξη διαφορετικών δεδοµένων τα οποία συντονίζονται κατά την ώρα του σκηνικού θεάµατος. Από αυτή τη σκοπιά, η καταγραφή και εξέταση των παραπάνω κωδίκων επικοινωνίας µπορεί να συµβάλλει στην πληρέστερη κατανόηση των µηχανισµών παραγωγής νοήµατος κατά την προετοιµασία και την παρουσίαση κάθε σκηνικού γεγονότος. Ωστόσο, η µοντελοποίηση των κωδίκων αυτών, µελλοντικά, θα µπορούσε να συµβάλλει στην ποιοτικότερη προετοιµασία θεατρικών παραστάσεων για ένα ιδιαίτερου τύπου κοινό,όπως είναι το ανήλικο κοινό, και στη µεγιστοποίηση των πιθανοτήτων ευχερέστερης και πληρέστερης πρόσληψης από αυτό. Από την αναδίφηση στη βιβλιογραφία σε συνδυασµό µε τα εµπειρικά δεδοµένα από την επιτόπιο έρευνα, διαπιστώθηκε ότι τα ετερόκλητα στοιχεία που συγκροτούν µια θεατρική παράσταση για κοινό ανήλικων θεατών οδηγούν σε µία ακτινωτή ανάπτυξη διαφορετικών δεδοµένων τα οποία συντονίζονται κατά την ώρα της παράστασης. Εξετάστηκαν δύο διακριτά επιστηµονικά πεδία, εκείνο της παραγωγής της παράστασης για κοινό ανήλικων θεατών και εκείνο της πρόσληψής της από αυτό ακριβώς το κοινό. Με αρωγό την περιγραφή και τα πορίσµατά µας, επιθυµούµε να προσφέρουµε µία ολική προσέγγιση των κωδίκων που διέπουν το θέατρο για κοινό ανήλικων θεατών, να προσφέρουµε σε σκηνοθέτες, ηθοποιούς, σκηνογράφους και άλλους δηµιουργούς ένα πλαίσιο σκέψης που µπορεί να υποστηρίξει τον αναστοχασµό και την αναζήτηση ακόµη καλύτερων λύσεων. Η καταγραφή και εξέταση αυτών των κωδίκων µπορεί να επιτρέψει την καλύτερη κατανόηση των µηχανισµών παραγωγής νοήµατος κατά την προετοιµασία και την παρουσίαση του σκηνικού γεγονότος που απευθύνεται σε κοινό ανήλικων θεατών. Για την επίτευξη του στόχου λήφθηκαν υπόψη δεδοµένα συναφών επιστηµών, όπως της θεατρολογίας, της αισθητικής θεωρίας, της παιδαγωγικής, της κοινωνιολογίας, της ψυχολογίας, της ανθρωπολογίας, της γλωσσολογίας και της σηµειολογίας. Παράλληλα µε τη θεωρητική θεµελίωση, η εργασία στηρίχθηκε στην επιτόπιο έρευνα, καθώς κρίθηκε απαραίτητο να συµπληρωθεί το θεωρητικό πλαίσιο µε εµπειρικά δεδοµένα.