Μελέτη των γενετικών παραγόντων της ιδιοπαθούς φλεγμονώδους εντερικής νόσου (ΙΦΕΝ)
Authors: Κουκούτση Κωνσταντίνα 
Published: September 2021

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Υπάρχουν ενδείξεις ότι ο γενετική ανάλυση του γονιδίου θειοπουρινική μεθυλ-τρανσφεράση (ΤPMT) είναι πολύ χρήσιμη για την πρόβλεψη της ανταπόκρισης των ασθενών μετά την χορήγηση θειοπουρινικών φαρμάκων (αζαθειοπρίνη και 6-μερκαπτοπουρίνη) σε ασθενείς με Ιδιοπαθή φλεγμονώδη νόσο του εντέρου (ΙΦΝΕ). Επιπλέον, οι απλοί νουκλεοτιδικοί πολυμορφισμοί του γονιδίου ABCB1, το οποίο κωδικοποιεί την p-γλυκοπρωτείνη, έχουν συσχετιστεί με την εκδήλωση ΙΦΝΕ (ελκώδη κολίτιδα και νόσο Crohn) καθώς και με νόσο ανθεκτική στην θεραπεία, αλλά τα αποτελέσματα είναι αντικρουόμενα. Ο σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν ο καθορισμός της επίπτωσης των απλών νουκλεοτιδικών πολυμορφισμών του γονιδίου TPMT στον γενετικά ομοιογενή πληθυσμό των ασθενών με ΙΦΝΕ στην Κρήτη και η συσχέτιση των αποτελεσμάτων με την εκδήλωση ανεπιθύμητων ενεργειών μετά την λήψη θειπουρινικών φαρμάκων. Επιπρόσθετα στην παρούσα μελέτη καθορίστηκε η συχνότητα των πολυμορφισμών στου γονιδίου ΑΒCB1/MDR1 στους ίδιους ασθενείς και μελετήθηκε πιθανή συσχέτισή τους με την εκδήλωση ΙΦΝΕ (ελκώδη κολίτιδα και νόσο Crohn) αλλά και με την ανθεκτική στην θεραπεία νόσο (ανάγκη χειρουργικής αντιμετώπισης). Mέθοδος: Συνολικά 223 ασθενείς με ΙΦΝΕ [111 ασθενείς με νόσο Crohn (ΝC) και 112 ασθενείς με ελκώδη κολίτιδα (ΕΚ)] ανασκοπήθηκαν όσον αφορά στον φαινότυπο της νόσου, την ανταπόκριση στην φαρμακευτική αγωγή και στην ανάγκη χειρουργικής αντιμετώπισης. Πραγματοποιήθηκε γενετική ανάλυση για τους συχνότερους απλούς νουκλεοτιδικούς πολυμορφισμούς του γονιδίου TPMT, G460A, A719G με εφαρμογή PCR και ανάλυση μεγέθους περιοριστικών τμημάτων (RFLP, Restriction Fragment Length Polymorphism) καθώς και PCR ειδική για το αλληλόμορφο για τον πολυμορφισμό G238C στους 223 ασθενείς με ΙΦΝΕ και σε 119 υγιή άτομα της ομάδας ελέγχου, αντίστοιχης ηλικίας και φύλου. Τα νοσοκομειακά αρχεία ανασκοπήθηκαν για την χρήση θειοπουρινικών φαρμάκων από τους ασθενείς αυτούς καθώς και για την εκδήλωση παρενεργειών αλλά και την ανάγκη χειρουργικής αντιμετώπισης. Πραγματοποιήθηκε γενετική ανάλυση τόσο των ασθενών όσο και της ομάδας ελέγχου για την ανίχνευση των πολυμορφισμών G2677T/A και C3435T του γονιδίου ΑΒCB1/MDR1 με PCR και ανάλυση μεγέθους περιοριστικών τμημάτων (RFLP, Restriction Fragment Length Polymorphism).Αποτελέσματα: η επίπτωση των γονοτύπων του γονιδίου TPMT, TPMT*2, TPMT*3A, TPMT*3B και TPMT*3C ήταν 1.8%, 2.7%, 1.3% και 1.8% αντίστοιχα. Η μεταλλαγή G238C mutation ανιχνεύτηκε σε 4 από τους 223 (1.8%) ασθενείς, 3 (1.3%) ασθενείς έφεραν την μεταλλαγή G460A, 4 (1.8%) την μεταλλαγή A719G και 6 (2.7%) και την G460A και την A719G μεταλλαγή. Στην ομάδα ελέγχου, μόνον 1 ασθενής (0.8%) ήταν φορέας και των δύο μεταλλαγών, G460A και A719G mutation ενώ οι γονότυποι TPMT*2, TPMT*3C και TPMT*3B δεν ανιχνεύτηκαν. Δεν βρέθηκαν άτομα ομόζυγα για τις μεταλλαγές. Παρατηρήθηκε στατιστικώς σημαντική συσχέτιση μεταξύ της παρουσίας του πολυμορφισμού G460A και της εκδήλωσης ουδετεροπενίας μετα την χορήγηση θειοπουρινικών φαρμάκων (p=0.048). Οι συχνότητες των γονοτύπων και των αλληλομόρφων των πολυμορφισμών C3435Τ και G2677A σε ασθενείς και υγιείς μάρτυρες ήταν παρόμοιες. Δεν υπήρξε στατιστικώς σημαντική συσχέτιση μεταξύ των ανωτέρων πολυμορφισμών και της εκδήλωσης ΙΦΝΕ ή νόσου Crohn. Διαπιστώθηκε στατιστικώς σημαντική συσχέτιση μεταξύ του αλληλομόρφου 2677Τ και της εκδήλωσης ελκώδους κολίτιδας. (p=0.049). Δεν βρέθηκε συσχέτιση μεταξυ της παρουσίας των πολυμορφισμών και του φαινότυπου της νόσου ή της ανθεκτικής στην θεραπεία νόσου. Ωστόσο, το 59% των 34 που δεν ανταποκρίθηκαν στην φαρμακευτική αγωγή και υπεβλήθηκαν σε χειρουργική επέμβαση ήταν φορείς των μεταλλαγμένων αλληλομόρφων 3435Τ και 2677Τ.Συμπέρασμα: Στην παρούσα μελέτη διαπιστώθηκε μικρότερη επίπτωση των αλληλομόρφων του γονιδίου TPMT και υψηλότερη συχνότητα του γονοτύπου TPMT3B στους Κρήτες ασθενείς με ΙΦΝΕ σε σχέση με άλλους Καυκάσιους πληθυσμούς. Η παρουσία της μεταλλαγής G460A συσχετίστηκε με την εκδήλωση ουδετεροπενίας. Επιπλέον, διαπιστώθηκε συσχέτιση του αλληλομόρφου 2677Τ με την εκδήλωση ελκώδους κολίτιδας, ενώ δεν διαπιστώθηκε συσχέτιση των πολυμορφισμών C3435T και G2677T/A με την εκδήλωση ΙΦΝΕ, νόσου Crohn, με τον φαινότυπο της νόσου ή την ανθεκτική στην θεραπεία νόσο.