Διερεύνηση και ενσωμάτωση σημαντικών περιβαλλοντικών βιογεωχημικών διεργασιών στα προγράμματα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης
Authors: Κουταλίδη Σοφία 
Published: September 2021

Οι βιογεωχημικοί κύκλοι των στοιχείων διαταράσσονται από ανθρωπογενείς δραστηριότητες και ως εκ τούτου είναι δυναμικά αλληλένδετοι με τα παγκόσμια περιβαλλοντικά και κοινωνικοοικονομικά προβλήματα. Οι κύκλοι ορισμένων στοιχείων περιλαμβάνονται στα Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών και στα βιβλία της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Αναζητώντας αποτελεσματικό τρόπο για τη διασύνδεση των Φυσικών Επιστημών και ιδιαίτερα της Χημείας με την Εκπαίδευση για το Περιβάλλον και την Αειφόρο Ανάπτυξη, σχεδιάστηκε έρευνα με έμφαση στους βιογεωχημικούς κύκλους και στη διασύνδεσή τους με την Αειφόρο Ανάπτυξη. Εντοπίστηκαν οι παρανοήσεις και τα γνωστικά κενά των μαθητών καθώς και οι δυσκολίες των εκπαιδευτικών, που οφείλονται,τουλάχιστον εν μέρει, στην έλλειψη διεπιστημονικής προσέγγισης. Η διεπιστημονικότητα έχει αποδειχθεί αναγκαία όχι μόνο για τη διδασκαλία των διεργασιών που εμπλέκονται στους βιογεωχημικούς κύκλους, αλλά και για τη διασύνδεσή τους με κοινωνικοοικονομικά και πολιτιστικά θέματα. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, σχεδιάστηκε, παρήχθη και αξιολογήθηκε νέο διδακτικό υλικό για μαθητές και εκπαιδευτικούς, το οποίο εφαρμόσθηκε πειραματικά σε 16 σχολεία από διάφορα μέρη της Ελλάδας. Η διδακτική παρέμβαση διήρκεσε ένα εξάμηνο και πραγματοποιήθηκε από εκπαιδευτικούς με τη βοήθεια/καθοδήγηση της ερευνήτριας στο πλαίσιο του υποχρεωτικού, νεοεισαχθέντος στο Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών μαθήματος: «Ερευνητική Εργασία-project». Η προαναφερθείσα προσέγγιση αξιοποίησε πλήρως το «παράθυρο ευκαιρίας» που προσφέρθηκε και χρησιμοποίησε τους βιογεωχημικούς κύκλους βασικών χημικών στοιχείων και του νερού, οι οποίοι είναι εξαιρετικά σημαντικοί για το περιβάλλον, τους φυσικούς πόρους και τις ανθρώπινες κοινωνίες, ως κατάλληλο όχημα για την εισαγωγή των αρχών, εννοιών και πρακτικών της Αειφόρου Ανάπτυξης Σε όλες τις περιπτώσεις χρησιμοποιήθηκαν πειραματική ομάδα και ομάδα ελέγχου.Αξιολογήθηκε ο αντίκτυπος του διδακτικού υλικού με τη χρήση ερωτηματολογίων πριν και μετά τη διδακτική παρέμβαση, σε όλες τις ομάδες. Τα αποτελέσματα αναλύθηκαν στατιστικά και υπέδειξαν θετικό αντίκτυπο της παρέμβασης στις γνώσεις των μαθητών. Οι μαθητές ελαχιστοποίησαν τις παρανοήσεις, κατανόησαν καλύτερα τους κύκλους και τη διασύνδεσή τους με διάφορες πτυχές της Αειφόρου Ανάπτυξης. Ορισμένες συνιστώσες των στάσεων επηρεάστηκαν σαφώς θετικά ενώ για κάποιες άλλες κάτι τέτοιο δεν ήταν σαφές.Το μορφωτικό επίπεδο των γονέων των μαθητών και η συμμετοχή τους στο παρελθόν σε προγράμματα της Π.Ε./E.Α.Α. δεν είχε αισθητή επίδραση. Επίσης τα αποτελέσματα κατέδειξαν σαφώς ότι οι μαθητές που επωφελήθηκαν περισσότερο ήταν αυτοί που είχαν καλύτερες επιδόσεις στα σχολικά μαθήματα και συγκεκριμένα τα κορίτσια των οποίων η ικανότητα μάθησης και κριτικής σκέψης αναπτύχθηκε προφανώς πιο εύκολα.Τα παραπάνω αποτελέσματα, σε συνδυασμό με τις συνεντεύξεις των εκπαιδευτικών που συμμετείχαν στο πρόγραμμα, δείχνουν ότι η χρήση των βιογεωχημικών κύκλων ως όχημα για την εισαγωγή γνώσεων σχετικά με την Αειφόρο Ανάπτυξη, σε επίπεδο Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, ήταν σε γενικές γραμμές, πολύ επιτυχής. Αρχικοί φόβοι κάποιων εκπαιδευτικών που σχετίζονταν με δυσκολίες που συνδέονται με την πολυπλοκότητα των φυσικών διεργασιών που εμπλέκονται, δεν επιβεβαιώθηκαν.