Κριτήρια επιλογής υλικών και τεχνικών για την αποκατάσταση του υποστρώματος ιστορικών ψηφιδωτών
Authors: Φτίκου Αικατερίνη-Ζωή 
Published: September 2021

Οι σύγχρονες αρχές και η φιλοσοφία της συντήρησης και προστασίας των μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς απαιτούν μια ολοκληρωμένη γνώση και τεκμηρίωση των δομικών στοιχείων τους και της φθοράς που παρουσιάζουν. Αφού διαγνωστούν οι φθορές και οι αιτίες που τις προκάλεσαν, κατόπιν, το ενδιαφέρον εστιάζεται στο να διασωθεί η αρχική όψη και ποιότητα του μνημείου, εάν είναι δυνατό με την αρχική τεχνολογία κατασκευής του, ώστε να εξασφαλιστεί η συνέχεια με το παρελθόν. Επομένως, η προστασία και συντήρηση των αρχαίων κονιαμάτων αποτελούν τις έννοιες κλειδί για τη σωστή πρακτική της κατασκευής και της αποκατάστασης των μνημείων. Οι σωστές εργασίες συντήρησης, πρέπει να εξασφαλίζουν τη φυσική-χημική και μηχανική συμβατότητα μεταξύ των κονιαμάτων αποκατάστασης και των αρχαίων κονιαμάτων. Ακόμη, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι η νέα ολοκλήρωση πρέπει να είναι αναστρέψιμη και εύκολα αναγνωρίσιμη. Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι να διαγνώσει τα φαινόμενα φθοράς των αρχαίων ψηφιδωτών δαπέδου και να διερευνήσει την τεχνολογία κατασκευής των αρχικών υλικών του υποστρώματός τους. Ο στόχος είναι να αποκτηθεί το αναγκαίο επιστημονικό υπόβαθρο το οποίο θα οδηγήσει στη διαμόρφωση κριτηρίων για την επιλογή των κατάλληλων υλικών και μεθοδολογιών, που να εξασφαλίζουν τη επιτυχή συντήρηση και αποκατάσταση του υποστρώματος των ψηφιδωτών δαπέδου.Η επίτευξη του στόχου αυτού πραγματοποιείται με τη έρευνα που διεξάγεται στην παρούσα διατριβή. Στο πλαίσιο αυτό επιλέγονται να εξεταστούν διαφορετικές περιπτώσεις ψηφιδωτών δαπέδων που βρίσκονται κατά χώραν στη ρωμαϊκή οικία στον Εθνικό Κήπο της Αθήνας, στο “σπήλαιο του Πανός”, στην Κρήνη ‘Καλλιρρόη’ και στην οικία των ανασκαφών “Dörpfeld” στην περιοχή της Πνύκας. Καθώς, επίσης, το ψηφιδωτό δάπεδο σε εξωτερικό χώρο έκθεσης στο Νέο Μουσείο των Δελφών και το αποσπασμένο ψηφιδωτό δάπεδο οικίας από την ανασκαφή της οδού Ακάμαντος 24, στο Θησείο. Ακολουθεί η ολοκληρωμένη ερευνητική προσέγγιση, που περιλαμβάνει δύο στάδια. Το πρώτο, αφορά στην επιτόπου διερεύνηση των ψηφιδωτών δαπέδων με τις μη καταστρεπτικές μεθόδους της θερμογραφίας Υπερύθρου (IRT), του Γεωραντάρ (GPR) και των Μικροσεισμικών Επιφανειακών Κυμάτων και της ηχούς από κρούση (SASW-Impact Echo). Στη συνέχεια, όπου αυτό ήταν δυνατό, έγινε δειγματοληψία των αρχαίων κονιαμάτων, τα οποία μελετήθηκαν στο εργαστήριο με τις εξελιγμένες μεθόδους Ψηφιακής Μικροσκοπίας (DM), Ηλεκρονιακής Μικροσκοπίας Σάρωσης με Μικροαναλυτή (SEM-EDX), Περίθλασης Ακτίνων-Χ (XRD) και Θερμικής-Βαρυμετρικής Ανάλυσης (TG-DTG). Συμπερασματικά, αξιοποιώντας τα αποτελέσματα που προέκυψαν από την έρευνα που διεξήχθη στην παρούσα διδακτορική διατριβή, αποκομίζεται η ολοκληρωμένη και τεκμηριωμένη γνώση των δομικών στοιχείων του υποστρώματος των ψηφιδωτών δαπέδων, της τεχνολογίας κατασκευής τους και της φθοράς που παρουσιάζουν. Το επιστημονικό υπόβαθρο που επιτεύχθηκε αποτελεί το κλειδί για τη σωστή πρακτική της αποκατάστασης και διατήρησης των μνημείων. Τέλος, οδηγεί στην υπόδειξη για την κατάλληλη επέμβαση συντήρησης με την επιλογή συμβατών κονιαμάτων αποκατάστασης, εξασφαλίζοντας, στην επιστήμη και τεχνική της συντήρησης, την επιτυχή και μακρόχρονη αποκατάσταση των ιστορικών ψηφιδωτών μνημείων.