Δείκτες αξιολόγησης γραπτού λόγου στα πλαίσια του σχολικού γραμματισμού του γλωσσικού μαθήματος σε πολυπολιτισμικά περιβάλλοντα
Authors: Σαχινίδου Παρασκευή 
Published: August 2021

Το θέμα της παρούσας διατριβής αφορά τους διακειμενικούς μηχανισμούς που ενεργοποιούνται μεταξύ κατανόησης και παραγωγής γραπτού λόγου ως δεικτών συγκρότησης και αξιολόγησής του. Ειδικότερα, πραγματεύεται τους διακειμενικούς μηχανισμούς που αφορούν τον γραπτό επιχειρηματολογικό λόγο και τις εκβολές των διακειμενικών δικτύων, που διαμορφώνονται, στην κειμενική ταυτότητα των υποκειμένων ως μαθητευόμενων συγγραφέων, στα πλαίσια μιας πτυχής του σχολικού εγγραμματισμού του γλωσσικού μαθήματος, των τελικών δοκιμασιών γραπτής αξιολόγησης σε πολυπολιτισμικά περιβάλλοντα. Στο πλαίσιο των τελικών δοκιμασιών γραπτής γλωσσικής αξιολόγησης των υποκειμένων, το συγκείμενο της παραγωγής γραπτού λόγου πυκνώνει χωροχρονικά όλες τις διεργασίες, τις πρακτικές και τις στρατηγικές που αναπτύχθηκαν στη σχολική τάξη και συγκροτεί το κειμενικό και υποκειμενικό τους αποτύπωμα. Αποτελεί, επομένως, ένα πρόσφορο και πρωτότυπο πεδίο διερεύνησης της γραπτής επικοινωνιακής δεξιότητας των μαθητών, της κειμενικής ταυτότητας της γλωσσικής εκπαίδευσης και εν γένει της γλωσσικής διδασκαλίας το οποίο διατρέχει τα επιστημονικά πεδία της εκπαιδευτικής γλωσσολογίας και της διδακτικολογίας. Η διατριβή εστιάζει στο μαθητικό κείμενο που διερευνάται ως προϊόν αλλά και ως πεδίο των διαδικασιών στις οποίες εκρέουν οι διακειμενικές συναλλαγές των υποκειμένων με άλλα κείμενα και υποκείμενα.Με βάση τις ερευνητικές κατευθύνσεις, την εστίαση, τους τρόπους, τους βαθμούς, τις λειτουργίες, τους στόχους των διακειμενικών διαπραγματεύσεων και τις λεξικογραμματικές τους αποτυπώσεις κατασκευάστηκε και εφαρμόστηκε πρωτότυπο πρωτόκολλο διερεύνησης του ερευνώμενου υλικού, οι μονάδες ανάλυσης του οποίου αναλύθηκαν ποσοτικά και ποιοτικά. Το ερευνώμενο υλικό αποτέλεσαν κείμενα μαθητών της β΄ λυκείου, του Διαπολιτισμικού λυκείου Ευόσμου, στα πλαίσια της τελικής γραπτής γλωσσικής τους αξιολόγησης. Προκειμένου για την ερμηνεία των αποτελεσμάτων του διακειμενικού δικτύου που αναδύθηκε από την ανάλυση του ερευνώμενου υλικού χρησιμοποιήθηκαν το θεωρητικό πλαίσιο και τα μεθοδολογικά εργαλεία της Κριτικής Ανάλυσης Λόγου, της Εκπαιδευτικής Συστημικής Λειτουργικής Γλωσσολογίας, των συναλλακτικών σχέσεων ανάγνωσης και γραφής και της Πραγματοδιαλεκτικής θεωρίας για την επιχειρηματολογία.Η στατιστική ανάλυση του ερευνώμενου υλικού οδήγησε στο συμπέρασμα ότι οι διακειμενικές διεργασίες που ενεργοποιήθηκαν και οι διακειμενικοί κόμβοι που διαμορφώθηκαν κατά την παραγωγή γραπτού επιχειρηματολογικού λόγου στο πλαίσιο της τελικής γραπτής γλωσσικής αξιολόγησης των μαθητών διατρέχουν όλα τα κειμενικά επίπεδα. Συγκροτούν στιγμιαία μια κειμενική κοινότητα πρακτικής λόγου και ένα πλούσιο διαλεκτικά επικοινωνιακό πεδίο, πρόσφορο για την επιχειρηματολογική ενεργοποίηση. Αποδείχθηκε δε ότι οι διακειμενικές αυτές διεργασίες και κόμβοι είναι διαφοροποιητικά συγκροτούμενοι από τα υποκείμενα, το φύλο και την εθνικότητά τους και εκβάλλουν τόσο στην αναγνωστική όσο και στη συγγραφική ταυτότητα των μαθητών συγκροτώντας τη συγγραφική ταυτότητα ως εκροή της αναγνωστικής. Οι κειμενικές ταυτότητες της γλωσσικής μαθητείας διαμορφώνονται ως χρονοτοπικά, κοινωνικοπολιτισμικά και εκπαιδευτικά αναδυόμενες, τοποθετημένες, λεκτικοποιημένες, σχετιζόμενες και μερικώς επιλεκτικές, διαρκείς και δυναμικές διαδικασίες και πρακτικές. Οι μαθητές επιλέγουν να ενεργοποιήσουν τους διακειμενικούς μηχανισμούς με κατεύθυνση την συναντίληψή τους για την επικοινωνιακή πραγματικότητα και την εκπαιδευτική συγκειμενικότητα της ζητούμενης παραγωγής λόγου και ειδικότερα με κριτήρια τη νοηματική σχετικότητα, τη ρητορική στόχευση, την οργανωτική συσχέτιση και την επικοινωνιακή κατεύθυνση. Διαπιστώνεται, τέλος, η ανάγκη σχεδιασμού και ανάπτυξης διδακτικών πρακτικών για τους εγγραμματισμούς της διακειμενικότητας στο πλαίσιο της σχολικής εκπαίδευσης.