Διερεύνηση του ιού των παραμορφωμένων πτερύγων (DWV) στην κυψέλη και συσχέτιση με το άκαρι Βαρρόα
Authors: Παπαδοπούλου Φωτεινή 
Published: September 2024

Το άκαρι Varroa destructor είναι ένα εκτοπαράσιτο που οδηγεί σε σημαντικές απώλειες μελισσιών. Αποτελεί φορέα πληθώρας ιών, ο σημαντικότερος εκ των οποίων είναι ο ιός των παραμορφωμένων πτερύγων (Deformed Wing Virus - DWV), που απαντάται σχεδόν παγκοσμίως. Η σχέση των δύο παθογόνων είναι συμβιωτική. Τα ακάρεα δεν αποδυναμώνουν απλώς τις μέλισσες, αλλά διευκολύνουν τη διάδοση και τον πολλαπλασιασμό του εντός των αποικιών. Όπως οι περισσότεροι ιοί, ο DWV απαντάται σε φαινομενικά υγιή μελίσσια με τη μορφή αφανούς μόλυνσης. Ωστόσο, υπό την επίδραση ποικίλων βιοτικών και αβιοτικών παραγόντων, μπορεί να μετατραπεί σε συμπτωματική πλέον μόλυνση. Η συνεργιστική δράση βαρρόα και ιού επιδεινώνει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι μέλισσες και κατ’ επέκταση οι μελισσοκόμοι, προκειμένου να διατηρήσουν την κατάσταση υγιεινής των μελισσοσμηνών τους. Η διασπορά και το φορτίο των ιών σχετίζονται επιπλέον με τη δυναμική των μελισσιών και ιδιαίτερα με τους κύκλους εκτροφής του γόνου στη διάρκεια του έτους, ενώ η πολυπλοκότητα του μελισσιού και η βιολογία του ίδιου DWV θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την δειγματοληψία. Στα πλαίσια της παρούσας διατριβής, εξετάστηκε αρχικά ο καθορισμός αντιπροσωπευτικού δείγματος, με σκοπό τον προσδιορισμό του φορτίου του DWV σε επίπεδο μελισσιού, καθώς συστηματική μεθοδολογία δεν είχε προηγουμένως καταγραφεί. Μελετήθηκε επίσης η επίδραση διαφορετικών συνθηκών αποθήκευσης στην ποιότητα του γενετικού υλικού των δειγμάτων και την ποσοτικοποίηση του DWV με τη χρήση PCR πραγματικού χρόνου, ώστε να ελεγχθεί αν οι κοινές μέθοδοι διαχείρισης των δειγμάτων από τους μελισσοκόμους επηρεάζουν τη μεθοδολογία ανίχνευσης των ιογενών ασθενειών. Από τα αποτελέσματα της αρχικής αυτής φάσης προέκυψε το συμπέρασμα πως κάθε μια από τις δειγματοληψίες μελισσών που δοκιμάστηκαν (20 μέλισσες από ακραία ή κεντρικά πλαίσια, 10 μέλισσες από κάθε πλαίσιο), δύναται να χρησιμοποιηθεί για την ποσοτικοποίηση του ιού σε επίπεδο μελισσιού. Η συλλογή 50 μελισσών/πλαίσιο ωστόσο δεν συστήνεται, λόγω του μεγάλου μεγέθους του δείγματος. Όσον αφορά τις συνθήκες αποθήκευσης, η άμεση διατήρηση του δείγματος σε εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες (<-20o C) αποτελεί την ιδανικότερη μέθοδο για μοριακές αναλύσεις. Ωστόσο, στις περιπτώσεις όπου η χρήση υγρού αζώτου ή χαμηλών θερμοκρασιών κρίνεται πρακτικά αδύνατη, όπως κατά τη συλλογή και αποστολή δειγμάτων από μελισσοκόμους, η ανάλυση μπορεί να πραγματοποιηθεί με τις συνεπαγόμενες αποκλίσεις. Με σκοπό να γίνει περισσότερο σαφής η φύση της αλληλεπίδρασης DWV και βαρρόα διερευνήθηκε η μεταβολή του φορτίου του ιού παράλληλα με εκείνο της βαρρόα, μετά την καταπολέμηση με οξαλικό οξύ και αμιτράζη, για διάστημα μεγαλύτερο του ενός έτους. Η μελέτη αυτή ανέδειξε την πολυπλοκότητα της δυναμικής DWV – βαρρόα και τη διαφοροποίηση της κάθε εποχή. Η έγκαιρη και αποτελεσματική ακαρεοκτόνος θεραπεία μπορεί να οδηγήσει στην προσωρινή αποφυγή της κατάρρευσης των μελισσιών το χειμώνα, όμως η ιογενής μόλυνση μπορεί να παραμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα, τονίζοντας τη σημασία των εναλλακτικών οδών μετάδοσης του ιού και τον κίνδυνο για μεταγενέστερες απώλειες. Φαίνεται επίσης πως η καταπολέμηση της βαρρόα στο τέλος της σεζόν δεν αρκεί για την αποφυγή του μη αναστρέψιμου υψηλού ιικού φορτίου. Έχοντας ως στόχο την πολυδιάστατη διερεύνηση της σχέσης των εν λόγω παθογόνων, το ιικό φορτίο και ο βαθμός προσβολής από βαρρόα προσδιορίστηκαν τόσο σε ενήλικες μέλισσες όσο και στο γόνο. Βάσει των ευρημάτων της παρούσας μελέτης γίνεται διακριτό πως η σχέση DWV-βαρρόα σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή αντικατοπτρίζεται πιο ξεκάθαρα στο στάδιο του γόνου, υποδεικνύοντας της επίδραση του φορτίου βαρρόα στην εξέλιξη της ιογενούς λοίμωξης στο μελίσσι. Κατά τη μελέτη της επίδρασης του DWV στα εξελικτικά στάδια της μέλισσας, μετά από τεχνητή επιμόλυνση μέσω έγχυσης με ένα διαλύματα υψηλής και ένα χαμηλής συγκέντρωσης ιικών αντιγράφων, παρατηρήθηκε πως η ένταση των οπτικών αλλοιώσεων στις νύμφες, η θνησιμότητα και η επερχόμενη αύξηση του ιικού τίτλου, σχετίζονται με το φορτίο με το οποίο επιμολύνθηκαν, επισημαίνοντας τη σημασία της διατήρησης του ιού σε ασφαλή για την σωστή ανάπτυξη του γόνου και την επιβίωση του μελισσοσμήνους επίπεδα. Δεδομένου ότι η αιτία που οδηγεί στην εμφάνιση ορατών συμπτωμάτων παραμόρφωσης μόνο σε ένα ποσοστό προσβεβλημένων από τον DWV μελισσών παραμένει μέχρι και σήμερα αδιευκρίνιστη, κρίθηκε καίριο να διερευνηθεί η σχέση μορφολογικών χαρακτηριστικών φαινομενικά υγιών και παραμορφωμέμων μελισσών με τα επίπεδα του ιικού φορτίου. Έντονες διαφορές καταγράφηκαν μεταξύ συμπτωματικών και μη μελισσών όσον αφορά τη μάζα σώματος και τις διαστάσεις τις κοιλιάς. Υποδεικνύεται επίσης, πως υψηλά επίπεδα DWV δεν συνεπάγονται πάντα και εμφάνιση του συγκεκριμένου φαινοτύπου, ενώ το ιικό φορτίο παραμορφωμένων και μη ατόμων δεν διαφέρει απαραίτητα. Ωστόσο, φαίνεται πως οι μέλισσες με έντονα εκφρασμένο τον φαινότυπο της παραμόρφωσης φέρουν υψηλότερο φορτίο DWV συγκριτικά με τις ασυμπτωματικές, καθώς και τις ηπιότερα παραμορφωμένες. Tέλος, δείγματα μελισσών από διαφορετικές περιοχές και μετά από θεραπεία με ποικίλα ακαρεοκτόνα συλλέχθηκαν και αναλύθηκαν με σκοπό τη συσχέτισή των επιπέδων του ιού με το βαθμό προσβολής από βαρρόα, όπου αποτυπώθηκε η μεγάλη εξάπλωση και υψηλή συχνότητα ανίχνευσης του ιού στη χώρα μας, ενώ επισημάνθηκε η αδυναμία εξάλειψής του ακόμα και μετά από επιτυχημένη θεραπεία για τη βαρρόα.