ප්‍රකාශන සමාලෝචනය
Authors:   ශ්‍රි ලංකා තොරතුරු තාක්ෂණ ආයතනය , මාලබේ, සාලිය සී ඒ 
Published: February 2024

‘Literature review’ (ප්‍රකාශන සමාලෝචනය) කියන සංකල්පයෙන් අදහස් වෙන්නේ මෙතෙක් ප්‍රකාශනයට පත් කොට ඇති නවතම දැනුම විශ්වසනීය මූලාශ්‍ර (credible sources) හරහා හැදෑරීමයි. ප්‍රකාශන සමාලෝචනයේ අරමුණු වන්නේ “අධ්‍යයන විෂය ගැන දැනට ප්‍රකාශිත ශාස්ත්‍රීය දැනුම කුමක් ද?” දැනුමේ හිඩැස් (knowledge gap) හඳුනා ගැනීම, වර්තමාන අදහස්වලට අභියෝග කිරීම හෝ පිළිගත් න්‍යායක් නව ක්ෂේත්‍රයකට යොදා ගැනීම වැනි අභිමතාර්ථයි. දත්ත ගබඩා (Data bases), WorldCat, EBSCO, JSTOR, Sage Premier, Gale, ProQuest, Science Direct, Google scholar, PubMed, Web of Science, Zetoc, ERIC, SSRN, etc පර්යේෂණ පත්‍රිකා තෝරා ගැනීමේ දී CRAP: කාලීන බව (Currency/currentness), අදාලත්වය (Relevance), විශ්වසනීයත්වය (Authority) සහ පණිවිඩය (Purpose) යන මාර්ගෝපදේශය අනුගමනය කිරීම වැදගත් වේ. විවේචනාත්මක චින්තකයෙකුගේ ගුණාංග 10: විමසීමේ ස්වභාවය (inquisitiveness), සංශයවාදී බව (skeptical), ස්වාධීන බව (independent), අවංක බව (honest), නොසැළෙන බව (persistent), ඉවසීමේ ගුණය (patient), සුපරික්‍ෂාකාරී බව (deliberation), සාමූහිකත්ව ගුණය (collegiality), හේතුවාදී හා තර්කානුකූල චින්තනය (rational and logical thinking), සාවධාන චින්තනය (circumspect thinking) ප්‍රකාශන සමාලෝචනයේ මූලිකාංග: ආවරණය (coverage), සංශ්ලේෂණය (synthesis), ක්‍රමවේදය (methodology), වැදගත්කම (significance), වාගලංකාරය/අලංකාරෝක්තිය (rhetoric). විවරණය කළ ග්‍රන්ථ නාමාවලිය (annotated bibliography): මූලාශ්‍ර සාරාංශ කොට, ඒවා සංවිධානාත්මකව තබා ගන්නා, එම ප්‍රභවය ඔබේ මාතෘකාවට සම්බන්ධ වන්නේ මන් දැයි පැහැදිලි කරන මූලාශ්‍ර ලැයිස්තුවකි. තර්කයක වලංගු භාවය පරීක්ෂා කිරීම: ප්‍රකාශිත නිගමනය කුමක් ද? නිගමනවලට අනුබල දෙන හේතු මොනවා ද? ප්‍රකාශ කර ඇති හේතු වලට ඒවාට සහය දැක්වීමට ඒත්තු ගැන්වෙන දත්ත තිබේ ද? එම හේතු වලින් නිගමනය තාර්කික ව අනුගමනය වේ ද? යාචනය (claim) යනු යෝජිත සත්‍යයේ ප්‍රකාශයන් ය. සාක්ෂි (evidence) වන්නේ සහාය දෙන දත්ත ය. වරෙන්තුව (warrant) යනු තර්කය සහ සාක්ෂි එකට තබා ගන්නා මැලියම වේ. වරෙන්තුව හෙවත් සනාත කිරීම යනු ‘මක් නිසා ද යත්’ යනුවෙන් පැහැදිලි කිරීමේ ප්‍රකාශයයි. මෙය තවදුරටත්, පිටු බලයක්/අමතර සහයෝගයක් (support/backing), කොන්දේසිවලට යටත් කිරීමේ (qualifier) හෝ ප්‍රතික්‍ෂේප/නිෂ්ප්‍රභ කිරීමේ (rebuttal) පියවරයන් දක්වා විස්තාරණය කළ හැකි ය. නව සොයා ගැනීමේ තර්කය සැකසෙන සංකීර්ණ තර්කය සඳහා පදනම වන්නේ සරල තර්ක සමූහයක ඒකාබද්ධ යාචනයයි. ‘Literature review’ හි අවසාන ඵලය වන්නේ ඔබගේ එම හැදෑරීම ශාස්ත්‍රීය ලෙස තර්කාණුකූල ව ‘ඒකාබද්ධ කොට’ (integrated) ලිඛිතව ඉදිරිපත් කිරීමයි. ව්‍යාජ තර්ක හෝ වැරදි වැටහීම් වලින් පරිස්සම් විය යුතු වේ. ඒත්තු ගැන්වෙන දත්ත නොමැතිකම, නුසුදුසු හෝ අදාල නැති සාක්ෂි සහ අනවශ්‍ය තර්ක යන සියල්ල ව්‍යාජ තර්කයකට තුඩු දිය හැකි ය. තර්ක කිරීමේ වඩාත් පොදු වැරදි තුන නම් හදිසි නිගමනවලට එළඹීම, සාධාරණීකරණය කිරීම සහ විකල්ප පැහැදිලි කිරීම් නො සලකා හැරීම ය. පර්යේෂණ ක්‍රමවේදය සම්බන්ධ ප්‍රකාශන සමාලෝචනය බොහෝ විට වෙනම ම මාතෘකාවක් යටතේ ඉදිරිපත් කිරීම සියලුම පර්යේෂණ පත්‍රිකාවල සමාන්‍යයෙන් සිදු වේ. ආචාර්ය උපාධි නිබන්ධනයක් සඳහා ප්‍රකාශන සමාලෝචනය වෙනම පරිච්ඡේදයක් හෝ පරිච්ඡේද කිහිපයක් විය හැකි ය. පර්යේෂණ පත්‍රිකාවල, ප්‍රකාශන සමාලෝචනයේ කොටසක් හැඳින්වීම යටතේ ද කොටසක් උපකල්පන තැනීම යටතේ හෝ/සහ වෙනම ම මාතෘකාවක් යටතේ ද ඉදිරිපත් කළ යුතු වේ. දත්ත-පදනම් න්‍යායක් සඳහා පර්යේෂණ පත්‍රිකාවල ප්‍රකාශන සමාලෝචනයේ හැඳින්වීම යටතේ ඉදිරිපත් නො කෙරේ. ප්‍රතිඵල සංකල්පීකරණයේදී දත්ත වලින් ජනනය වන න්‍යායන් ප්‍රකාශන සමාලෝචනයේ හමු වන න්‍යායන් සමඟ සංසන්දනය කිරීමක් සිදු වේ.