Ψυχολογικές επιπτώσεις της νοσηλείας σε μονάδα εντατικής θεραπείας και η επεξεργασία της προσωπικής εμπειρίας της νοσηλείας ως μορφή παρέμβασης για τον περιορισμό τους
Authors: Ζησόπουλος Γεώργιος 
Published: April 2023

Οι ασθενείς των Μονάδων Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ), μετά την έξοδό τους από αυτές, αντιμετωπίζουν διάφορα ψυχολογικά προβλήματα. Συμπτώματα άγχους, κατάθλιψης και διαταραχής μετατραυματικού στρες (ΔΜΣ), εμφανίζονται αρκετά συχνά ενώ και η προσλαμβανόμενη ποιότητα ζωής αυτών των ατόμων υπολείπεται σε σύγκριση με την προηγούμενή τους κατάσταση.Στόχοι: α) Η διερεύνηση των ψυχολογικών επιπτώσεων της νοσηλείας σε ΜΕΘ τρεις μήνες και ένα έτος μετά την έξοδο από την ΜΕΘ και β) η αξιολόγηση μιας πρότασης παρέμβασης για την αντιμετώπιση των ψυχολογικών επιπτώσεων σε αυτόν τον πληθυσμό η οποία εστιάζεται κυρίως στα συμπτώματα της ΔΜΣ. Μέθοδος: Αναδρομική έρευνα σε δύο διαφορετικά δείγματα πρώην ασθενών ΜΕΘ με 98 συνολικά συμμετέχοντες/ουσες οι οποίοι/ες εντάσσονταν στην έρευνα διαδοχικά σύμφωνα με την ημερομηνία εξόδου από την ΜΕΘ. Επιπλέον, στο ένα δείγμα (n= 72) εφαρμόστηκε παραγοντικός σχεδιασμός με την συγκρότηση μιας ομάδας ελέγχου και μιας ομάδας παρέμβασης έπειτα από τυχαιοποίηση για το φύλο και την ηλικία. Παρέμβαση: Πραγματοποιήθηκαν τρεις συνεδρίες ανά δεκαπενθήμερο. Η κάθε συνεδρία περιλάμβανε την γραπτή αφήγηση της προσωπικής ιστορίας για την ΜΕΘ και την χορήγηση αυτοσχέδιου υλικού αυτοβοήθειας. Στην δεύτερη συνεδρία, πριν την αφήγηση χορηγούνταν ένα συνοπτικό ημερολόγιο νοσηλείας στην ΜΕΘ. Μετρήσεις: Τα δημογραφικά δεδομένα συλλέχθηκαν μέσω αυτοσχέδιου ερωτηματολόγιου και ο ιατρικός φάκελος της ΜΕΘ χρησιμοποιήθηκε για τα στοιχεία που σχετίζονται με την νοσηλεία στην ΜΕΘ. Για την καταγραφή των ψυχολογικών επιπτώσεων χρησιμοποιήθηκαν ειδικά ερωτηματολόγια που έχουν προσαρμοστεί για τον Ελληνικό πληθυσμό (IES-r, HADS, EQ-5D). Στο δείγμα με τον παραγοντικό σχεδιασμό η πρώτη μέτρηση πραγματοποιήθηκε περίπου τρεις μήνες μετά την έξοδο από την ΜΕΘ. Για τα άτομα που μετείχαν στην ομάδα της παρέμβασης, η πρώτη συνεδρία της παρέμβασης πραγματοποιήθηκε μετά την πρώτη μέτρηση. Η δεύτερη μέτρηση στο δείγμα με τον παραγοντικό σχεδιασμό πραγματοποιήθηκε περίπου 40 ημέρες μετά την πρώτη μέτρηση και μετά την ολοκλήρωση των συνεδριών της παρέμβασης για τα άτομα που μετείχαν στην ομάδα της παρέμβασης. Τέλος, η τρίτη μέτρηση πραγματοποιήθηκε ένα έτος μετά το εξιτήριο από την ΜΕΘ και για τις δύο ομάδες του δείγματος με τον παραγοντικό σχεδιασμό. Στο δείγμα χωρίς τον παραγοντικό σχεδιασμό πραγματοποιήθηκε μια μέτρηση, ένα έτος μετά την ΜΕΘ. Αποτελέσματα: Τα αποτελέσματα παρουσιάζονται σε τέσσερα άρθρα. Συγκεκριμένα, παρουσιάζονται οι ψυχολογικές επιπτώσεις και η σχέση τους με δημογραφικούς, κοινωνικούς και ιατρικούς παράγοντες καθώς και με τις αρνητικές αναμνήσεις από την εμπειρία στην ΜΕΘ τρεις μήνες και ένα έτος μετά την ΜΕΘ (άρθρα 1 και 2 αντίστοιχα). Επίσης, παρουσιάζονται οι παράγοντες (δημογραφικοί, κοινωνικοί και ιατρικοί) που σχετίζονται με τις αρνητικές αναμνήσεις τρεις μήνες μετά από την ΜΕΘ καθώς και η διασύνδεση των αρνητικών αναμνήσεων μεταξύ τους (άρθρο 3). Στη συνέχεια (άρθρο 4), παρουσιάζεται η προσωπική εμπειρία της νοσηλείας στην ΜΕΘ με την Θεματική Ανάλυση της πρώτης και της τρίτης αφήγησης των συμμετεχόντων/ουσών στην ομάδα της παρέμβασης όπου περιγράφονται παράλληλα οι τροποποιήσεις στις αφηγήσεις (πριν και μετά από την παρέμβαση). Τέλος, δεν ήταν εφικτή η ποσοτική αξιολόγηση της παρέμβασης καθώς η ομάδα ελέγχου είχε υψηλότερη βαθμολογία στην κλίμακα μέτρησης συμπτωμάτων ΔΜΣ (IES-r) από την ομάδα παρέμβασης στην πρώτη μέτρηση (διαφορά η οποία διατηρήθηκε και στις υπόλοιπες τις μετρήσεις) ενώ η ιδιαίτερα χαμηλή βαθμολογία της IES-r για την ομάδα παρέμβασης στην πρώτη μέτρηση και η τάση ροπής προς τον μέσο όρο δεν επέτρεπε την κλινική ερμηνεία των αποτελεσμάτων.Συμπεράσματα: Τα δεδομένα της παρούσας έρευνας επιβεβαιώνουν την παρουσία ψυχολογικών επιπτώσεων τουλάχιστον για ένα έτος μετά την ΜΕΘ. Επίσης τις περιγράφουν ως ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο στο οποίο εμπλέκονται δημογραφικοί, κοινωνικοί καθώς και σχετικοί με την ιατρική περίθαλψη και με την προσωπική εμπειρία στην ΜΕΘ παράγοντες. Οι αρνητικές αναμνήσεις από την ΜΕΘ, η ύπαρξη κάποιου στρεσογόνου γεγονότος μετά την ΜΕΘ που συνήθως αφορά θέματα υγείας, και η αντίληψη του ίδιου του ατόμου για την ύπαρξη κοινωνικών περιορισμών στην επιθυμία του για συζήτηση θεμάτων της ΜΕΘ αποτελούν μια ομάδα παραγόντων η οποία συνδέεται με τις ψυχολογικές επιπτώσεις σε όλη την διάρκεια του έτους μετά την ΜΕΘ. Παρόλο που δεν είναι δυνατή η κλινική αξιολόγηση της παρέμβασης, τα δεδομένα της Θεματικής Ανάλυσης παρέχουν ενδείξεις πως η παρέμβαση οδηγεί στην αναδιοργάνωση των αναμνήσεων των συμμετεχόντων/ουσών, στην αποκατάσταση της αίσθησης για την συνέχεια του εαυτού και στην διαμόρφωση αφηγήσεων αποκατάστασης.