Τα όρια εφαρμογής του άρθρου 102 ΣΛΕΕ στην αγορά του φαρμάκου και η επίπτωσή του στις παράλληλες εξαγωγές
Authors: Αμανατίδου Σεβαστή 
Published: August 2021

Σκοπός της έρευνας αυτής είναι να παρουσιάσει την ύπαρξη της κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης στην αγορά των φαρμάκων, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της αγοράς αυτής και αναλύοντας σχετικά νομολογιακά παραδείγματα με έμφαση στην υπόθεση της Glaxo (C-468/06-478/06). Επιχειρείται δηλαδή η ανάλυση εφαρμογής του άρθρου 102 ΣΛΕΕ στην αγορά του φαρμάκου, μη παρακάμπτοντας τους κανόνες της εσωτερικής αγοράς της Ε.Ε., με γνώμονα το συμφέρον του καταναλωτή-ασθενή και της δημόσιας υγείας. Αυτό που είναι ιδιαιτέρως σημαντικό είναι η ανάλυση των ορίων εφαρμογής του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, έχοντας από τη μια πλευρά την προάσπιση των συμφερόντων των φαρμακευτικών εταιρειών και από την άλλη την ομαλή λειτουργία της αγοράς προς όφελος των καταναλωτών, σε μια αγορά πολύ ιδιαίτερη, όπου σημαντικό ρόλο παίζουν τα κράτη, και τα ασφαλιστικά ταμεία από τη μια και από την άλλη η προάσπιση της έρευνας και της ανάπτυξης της φαρμακοβιομηχανίας. Αρχικά γίνεται μια ανάλυση της αγοράς του φαρμάκου, ώστε να επισημανθούν οι ιδιαιτερότητες της συγκεκριμένης αγοράς. Στην αγορά του φαρμάκου πολύ σημαντικό ρόλο παίζουν η έρευνα και η καινοτομία μια και ο κλάδος των φαρμάκων παρουσιάζει έναν από τους πιο υψηλούς δείκτες επενδύσεων στην Ευρώπη. Κεντρικό στοιχείο για την προώθηση της καινοτομίας αποτελούν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Ο ρόλος του κράτους και των ασφαλιστικών ταμείων είναι ιδιαίτερα αυξημένος στο χώρο των φαρμάκων, χωρίς να υπάρχει αποτελεσματική πολιτική για περιστολή της φαρμακευτικής δαπάνης με ταυτόχρονη δυνατότητα των ασφαλιστικών ταμείων να ανταποκριθούν στο κόστος. Ερευνάται επίσης, η κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης και το παράλληλο εμπόριο στην αγορά των φαρμάκων. Εδώ υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων από τη μια μεταξύ της φαρμακευτικής βιομηχανίας και των χονδρεμπόρων – διανομέων και από την άλλη μεταξύ των κρατών εξαγωγών και των κρατών εισαγωγών με αντίστοιχα επιχειρήματα υπέρ και κατά και των δύο πλευρών. Η αγορά του φαρμάκου έχει πολλές ιδιαιτερότητες με πιο σημαντική τη ρύθμιση των τιμών των φαρμάκων από τα κράτη μέλη. Συνεπώς, η θέσπιση διαφορετικών τιμών από τα κράτη μέλη από τη μια και το γεγονός ότι είναι οι κύριοι αγοραστές των φαρμακευτικών προϊόντων από την άλλη, εγείρει αμφιβολίες σχετικά με την αποτελεσματικότητα του παράλληλου εμπορίου. Κατά δεύτερον, ακόμη και η διανομή των φαρμακευτικών προϊόντων ρυθμίζεται από τα κράτη μέλη, τα οποία θεσπίζουν το σύστημα χορήγησης αδειών για τους χονδρεμπόρους φαρμάκων, κάτι που δημιουργεί πρόσθετες υποχρεώσεις στις φαρμακευτικές επιχειρήσεις και στους χονδρεμπόρους. Τρίτον, οι τελευταίοι έχουν υποχρέωση δημοσίου συμφέροντος να διατηρούν αποθέματα, προκειμένου να διασφαλίζεται η διαθεσιμότητα των φαρμάκων. Συνεπώς, δεν είναι ούτε εύλογη, ούτε ανάλογη η υποχρέωση που επιβάλλεται στις φαρμακοβιομηχανίες να προμηθεύουν, εντός ενός κράτους μέλους στο οποίο οι τιμές είναι χαμηλές, χονδρεμπόρους που προτίθενται να εξαγάγουν τα προϊόντα που προμηθεύτηκαν. Η αλήθεια είναι ότι το ΔΕΕ καθιστά σαφές, πως παρά τις ιδιαιτερότητες κατατάσσει το παράλληλο εμπόριο φαρμάκων ως δικαίωμα απορρέον κατευθείαν από τις διατάξεις της Συνθήκης περί ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, προσπαθώντας παράλληλα να συγκεράσει το δικαίωμα αυτό με τις διατάξεις περί προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Η αποφάσεις σταθμός ώστε να αναδειχθούν όλα τα παραπάνω προβλήματα και να ξεκαθαριστεί η άποψη τόσο της Επιτροπής όσο και του Δικαστηρίου ήταν οι αποφάσεις ΣΥΦΑΙΤ και Λέλος.