Μελέτη της ομοιοστασίας των Β λεμφοκυττάρων στη συστηματική σκλήρυνση
Authors: Κουρκούνη Ευαγγελή 
Published: July 2024

Εισαγωγή: Η Συστηματική Σκλήρυνση (ΣΣκ) είναι μια συστηματική νόσος του συνδετικού ιστού, που χαρακτηρίζεται από μικροαγγειοπάθεια, παραγωγή αυτοαντισωμάτων και εκτεταμένη εναπόθεση κολλαγόνου. Η παθογένεια της νόσου δεν είναι πλήρως γνωστή και οι κλινικές της εκδηλώσεις ποικίλλουν. Σημαντικό ρόλο στην παθογένειά της διαδραματίζουν τα Β λεμφοκύτταρα. Η κλινική μας βρήκε ελάττωση των ρυθμιστικών Β λεμφοκυττάρων στη ΣΣκ, που άφηνε με μειωμένη ανασταλτική επίδραση τα εκτελεστικά (effective) Β κύτταρα. Τα CD21low Β κύτταρα είναι αυξημένα σε διάφορες αυτοάνοσες παθήσεις και περιέχουν αυτοαντιδραστικά κύτταρα. Σκοπός: Σκοπός της μελέτης μας ήταν να μελετήσουμε τη σημασία των CD21low Β κύτταρων στη ΣΣκ. Για το σκοπό αυτό μελετήσαμε τα CD21low κύτταρα και την συσχέτισή τους με όλες τις σημαντικές εκφάνσεις της νόσου. Έπειτα μελετήσαμε τον CD32 υποδοχέα των Β κύτταρων (τα Β κύτταρα εκφράζουν σχεδόν αποκλειστικά μόνο μία από τις τρεις ισομορφές του CD32 υποδοχέα, την FcγRIIB ισομορφή, που έχει ανασταλτική δράση, και την συσχέτιση του με τις κλινικές εκδηλώσεις της νόσου. Τέλος, διερευνήσαμε κατά πόσο αυτά τα Β λεμφοκύτταρα είναι αυτοαντιδραστικά έναντι της Τοποϊσομεράσης Ι.Ασθενείς: Στη μελέτη συμμετείχαν είκοσι-επτά ασθενείς (21 γυναίκες, με μέση ηλικία 55,6 έτη, 7 άνδρες, με μέση ηλικία 59,5 έτη), που παρακολουθούνταν στο Εξωτερικό Ιατρείο της Ρευματολογικής κλινικής και Κλινικής Ανοσολογίας του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Λάρισας, καθώς και 15 υγιή άτομα (healthy controls, ΗCs). Οι ασθενείς πληρούσαν τα κριτήρια της ACR/EULAR του 2013 για την ΣΣκ. Από κάθε ασθενή ελήφθησαν 20 mL περιφερικού αίματος μετά από ενημερωμένη συγκατάθεση. Η μελέτη έγινε μετά από έγκριση της Τοπικής Επιτροπής Δεοντολογίας. Μέθοδοι: Έγινε απομόνωση μονοπύρηνων κυττάρων από το περιφερικό αίμα ύστερα από φυγοκέντρηση σε Ficoll και ανάλυση επιφανειακών δεικτών Β κυττάρων με τη χρήση κυτταρομετρίας ροής ύστερα από χρώση με τα μονοκλωνικά αντισώματα anti-CD19, anti-CD27, anti-CD32 (που αναγνωρίζει και τις δύο ισομορφές FcγRIIΑ και FcγRIIB) και anti-CD21. Τέλος, αξιολογήθηκαν τα Β κύτταρα που αναγνωρίζουν την Τοποϊσομεράση Ι (αντι-Τοπο I). Αποτελέσματα: Από τους 27 ασθενής οι 14 είχαν ιστορικό ή και ενεργό δακτυλικό έλκος, 10 ασθενείς είχαν διάμεση πνευμονική ίνωση, και 17 ασθενείς είχαν αντι-Τοπο I αντισώματα. Το ποσοστό CD21low Β κυττάρων (51,33%) ήταν αυξημένο στην ομάδα ασθενών με δακτυλικά έλκη (ΔΕ) σε σχέση με τους HCs (28,15%, p=0,014) και σε σχέση με τους ασθενείς που δεν είχαν ΔΕ ( 29,34%, p = 0,042). Το ποσοστό των CD21low B κυττάρων στην ομάδα ασθενών με Διάμεση Πνευμονική Ίνωση ήταν 53,1% στατιστικώς σημαντικά υψηλότερο σε σύγκριση με τους υγιείς (28,1% p=0,014), ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στην ομάδα των ασθενών χωρίς Διάμεση Πνευμονική Ίνωση ήταν 33,47% - μη στατιστικά σημαντική διαφορά (p= 0,08). Το ποσοστό των CD21low B κυττάρων στην ομάδα των ασθενών με θετικά αντι-Τοπο Ι αντισώματα ήταν 48,6% και παρουσίαζε στατιστικά σημαντική διαφορά σε σχέση με την ομάδα των ασθενών χωρίς αντι-Τοπο Ι αντισώματα (27,3%, p=0,025), όχι όμως με την ομάδα των υγιών (28,1%, p= 1,1). Τα CD21low κύτταρα δεν ήταν αυξημένο στους ασθενείς με ΣΣκ συνολικά σε σχέση με τους υγιείς (HCs) (40,7% vs 28,15% p=0,10).Tο ποσοστό των CD21lowCD32low B κυττάρων ήταν σημαντικά αυξημένο σε ασθενείς με δακτυλικά έλκη (23,82%) σε σύγκριση με τους ΗCs (4,43%, p=0,009) και τους ασθενείς χωρίς εκδήλωση δακτυλικών ελκών (4,39%, p=0,015). Ακόμη, τα CD21lowCD32low Β κύτταρα βρέθηκαν αυξημένα στους ασθενείς με διάμεση πνευμονοπάθεια (28,43%), σε σύγκριση με τους HCs (4,43%, p=0,001) καθώς και σε σύγκριση με τους ασθενείς χωρίς διάμεση πνευμονοπάθεια (6,25%, p=0,007). Το ποσοστό των CD21lowCD32low Β κυττάρων ήταν επίσης αυξημένο (21.54%) στους αντι-Τοπο I θετικούς ασθενείς σε σχέση με τους HCs (4,43%, p=0,012) και σε σχέση με τους αντι-Τοπο I-αρνητικούς ασθενείς (2,45%, p=0,022). Στην παρούσα κλινική μελέτη δεν βρέθηκε διαφορά στο ποσοστό των CD21lowCD32low B κυττάρων μεταξύ αντρών και γυναικών ασθενών (14,61% vs 14,43%, p=0,98). Επίσης, το ποσοστό των CD21lowCD32low B κύτταρων δεν παρουσίαζαν στατιστικά σημαντική αύξηση στο σύνολο των ασθενών με ΣΣκ σε σύγκριση με τους υγιείς (14,47%, 4,43% p=0,08).Τέλος, τα CD32low B κύτταρα κυρίως αναγνώριζαν την Τοποϊσομεράση Ι σε σύγκριση με τα CD32+ B κύτταρα (μέση διαφορά 35,18, 95% CI 26.89 έως 43,47, p=0,0003), ενώ η έκφραση των υποδοχέων της Τοπο Ι ήταν αυξημένη στα CD32low B κύτταρα σε σχέση με τα CD32+ B κύτταρα.Συμπέρασμα: Η αύξηση των CD21lowCD32low Β κυττάρων σε ασθενείς με κύριες παθογενετικές εκδηλώσεις της νόσου (μικροαγγειοπάθεια, ίνωση, αντι-Τοπο Ι αυτοαντισώματα) περαιτέρω υποστηρίζει τον αυτοαντιδραστικό χαρακτήρα των CD21lowCD32low Β κυττάρων στην ΣΣκ.