Μελέτη της αλληλεπίδρασης ηλικίας και εργασίας μεταξύ εργαζομένων στο χώρο της υγείας
Authors: Κατσαούνη Μαρία 
Published: February 2024

Εισαγωγή - Σκοπός: Το επάγγελμα του νοσηλευτή χαρίζει στον εργαζόμενο την ικανοποίηση της προσφοράς στο συνάνθρωπο και της συμβολής στην προαγωγή της υγείας των ασθενών. Ωστόσο, μπορεί επίσης να φορτίσει αρνητικά τον εργαζόμενο εξαιτίας παραγόντων όπως οι πολλές ώρες εργασίας, οι υποχρεωτικές υπερωρίες, η εργασία σε βάρδιες, ο φόρτος εργασίας, η επιβάρυνση από την αλληλεπίδραση με ασθενείς πάσχοντες από σοβαρές-συχνά θανατηφόρες- νόσους, αλλά και η αντιμετώπιση απρεπών συμπεριφορών από ασθενείς, συνοδούς και συναδέλφους. Πουθενά το φαινόμενο της γήρανσης δεν είναι πιο εμφανές όσο στη νοσηλευτική, καθώς όπως προκύπτει από έρευνες, το νοσηλευτικό εργατικό δυναμικό γερνάει πιο γρήγορα από το γενικό εργατικό δυναμικό στο σύνολό του. Σκοπός της παρούσας έρευνας είναι η διερεύνηση της επίδρασης της ηλικίας και της εργασιακής σχέσης μεταξύ εργαζομένων στο χώρο της υγείας, στην αίσθηση εργασιακής ανασφάλειας, η εκτίμηση της ικανότητάς τους να ανταπεξέλθουν στις εργασιακές υποχρεώσεις και των πιθανών επιπτώσεων της γήρανσης στην υγεία, στην ποιότητα ζωής, στην ευημερία στο χώρο εργασίας. Μέθοδος: Το δείγμα της μελέτης αποτέλεσαν 323 εργαζόμενοι, από όλα σχεδόν τα τμήματα και τις κλινικές του νοσοκομείου, που ανήκαν στο νοσηλευτικό προσωπικό του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου που εδρεύει στην πόλη της Αλεξανδρούπολης. Η συλλογή των δεδομένων έγινε με τη χρήση των παρακάτω ειδικών ερωτηματολογίων: Job Insecurity Index (JII), World Health Organisation- Five Well-Being Index (WHO-5), Work Ability Index (WAI) και το Well- Being at Work Scale (WBWS). Αποτελέσματα: Το ποσοστό ανταπόκρισης ήταν 95,6%. Η πλειοψηφία του δείγματος ήταν γυναίκες (87,6%), με μέση ηλικία τα 43,68±8,10 έτη, έγγαμες (72,8%), με παιδιά υπό την επίβλεψή τους (78,9%) και πτυχιούχοι Τεχνολογικού Ιδρύματος (65%), ο μέσος ΔΜΣ ήταν 25,74±4,19 kg/m2, ενώ το 16,7% των συμμετεχόντων ήταν παχύσαρκοι (ΔΜΣ ≥30 kg/m2). Η διάμεση διάρκεια προϋπηρεσίας του δείγματος στη θέση αυτή ήταν τα 14 έτη. Οι νεότεροι σε ηλικία νοσηλευτές παρουσίασαν μεγαλύτερη γνωστική και συναισθηματική εργασιακή ανασφάλεια (p<0,001 και p<0,001, αντίστοιχα), είχαν χειρότερη ποιότητα ζωής (p<0,001), καθώς και χειρότερη ευημερία στους τρείς τομείς εκτίμησης της ευημερίας στο χώρο εργασίας (WBWS-1: p<0,001, WBWS-2: p<0,001, WBWS-3: p<0,001, αντιστοίχως), σε σχέση με τους νοσηλευτές μεγαλύτερης ηλικίας. Κατά τη συσχέτιση κάθε ερώτησης του ερωτηματολογίου WHO-5 με την ηλικία των εργαζομένων, διαπιστώθηκε φθίνουσα γραμμική συσχέτιση μεταξύ των τεσσάρων ηλικιακών ομάδων (τεταρτημόρια), με τους νεότερους ηλικιακά υπαλλήλους να αισθάνονται λιγότερο συχνά χαρούμενοι και με καλύτερη διάθεση από τους μεγαλύτερους σε ηλικία (p=0,035), να νιώθουν λιγότερο ήρεμοι και γαλήνιοι (p=0,040), σπάνια ενεργητικοί και δραστήριοι (p=0,049), ενώ συχνά αισθάνονταν πιο κουρασμένοι μετά το πρωινό ξύπνημα (p=0,004). Ωστόσο, παρατηρήθηκε ότι τόσο στους νεαρούς όσο και στους μεγαλύτερους σε ηλικία, η καθημερινή ζωή ήταν το ίδιο γεμάτη από πράγματα που τους ενδιαφέρουν (p=0,511). Παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική συσχέτιση όλων των στοιχείων του ερωτηματολογίου JII με την ηλικία των συμμετεχόντων. Πιο συγκεκριμένα, διαπιστώθηκε μια αύξουσα γραμμική συσχέτιση με την ηλικία στις τέσσερις πρώτες ερωτήσεις που αφορούν τη γνωστική διάσταση της εργασιακής ανασφάλειας, που καταδεικνύει ότι όσο μεγαλώνει η ηλικία του εργαζόμενου τόσο αυξάνεται η μέση βαθμολογία. Αντιθέτως, στις επόμενες επτά ερωτήσεις που αφορούν τη συναισθηματική ανασφάλεια, όσο αυξάνονται τα ηλικιακά έτη τόσο φθίνει η εργασιακή ανασφάλεια. Σύμφωνα με τον Δείκτη Εργασιακής Ικανότητας (WAI) φάνηκε ότι οι μεγαλύτεροι σε ηλικία εργαζόμενοι πάσχουν συχνότερα από μυοσκελετικές διαταραχές της σπονδυλικής στήλης ή του αυχένα (p=0,001), από καρδιαγγειακές παθήσεις (p<0,001), από αναπνευστικές διαταραχές (p=0,018), από νευρολογικές διαταραχές (p=0,043) και από γαστρεντερικές διαταραχές (p=0,004), ενώ τα εργατικά ατυχήματα και οι τραυματισμοί είναι εξίσου συχνά μεταξύ νέων και μεγαλύτερων ηλικιακά εργαζόμενων (p=0,369).Η πολυπαραγοντική ανάλυση γραμμικής παλινδρόμησης έδειξε ότι η ηλικία αποτελεί ανεξάρτητο προγνωστικό παράγοντα υψηλής γνωστικής (p<0,001) και συναισθηματικής (p<0,001) ανασφάλειας, χαμηλής ποιότητας ζωής (p<0,001), αλλά και της εκπλήρωσης των προσδοκιών στο χώρο εργασίας (p<0,001), χωρίς ωστόσο να επηρεάζει την ικανότητα εργασίας (p=0,312) και τους δείκτες θετικών και αρνητικών συναισθημάτων και διάθεσης στον χώρο εργασίας (p=0,458 και p=0,076, αντίστοιχα). Αναφορικά με την εργασιακή σχέση των συμμετεχόντων, βρέθηκε ότι οι προσωρινοί εργαζόμενοι είχαν χειρότερη ποιότητα ζωής (p=0,007) και υψηλότερη εργασιακή ανασφάλεια, τόσο στη γνωστική διάσταση (p=0,013) όσο και στη συναισθηματική (p<0,001). Επίσης, σημείωσαν χειρότερη βαθμολογία στους τομείς του θετικού συναισθήματος (p<0,001), του αρνητικού συναισθήματος (p=0,002) και της εκπλήρωσης των προσδοκιών στο εργασιακό περιβάλλον (p<0,001) του δείκτη WBWS. Επιπλέον, ανέφεραν λιγότερο συχνά εργατικά ατυχήματα και τραυματισμούς (p=0,001), μυοσκελετικές διαταραχές της σπονδυλικής στήλης ή του αυχένα (p=0,007), καρδιαγγειακές (p=0,017) και γαστρεντερικές (p=0,010) διαταραχές, ενώ ανέφεραν συχνότερα ψυχικές διαταραχές (p<0,001).Η πολυπαραγοντική ανάλυση γραμμικής παλινδρόμησης έδειξε ότι η προσωρινή εργασία παρέμεινε ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας υψηλής γνωστικής (p=0,010) και συναισθηματικής (p<0,001) ανασφάλειας, χαμηλού δείκτη θετικών συναισθημάτων και διάθεσης (p=0,007), χαμηλού δείκτη επίδοσης-εκπλήρωσης (p=0,047) και υψηλού δείκτη αρνητικών συναισθημάτων (p=0,006). Συμπεράσματα: Η παρούσα έρευνα έδειξε μεγαλύτερη εργασιακή ανασφάλεια, χειρότερη ποιότητα ζωής και χειρότερη ευημερία στο χώρο εργασίας των νεαρότερων έναντι των μεγαλύτερων ηλικιακά εργαζόμενων νοσηλευτών, χωρίς ωστόσο να διαφοροποιείται η ικανότητά τους προς εργασία στις διάφορες ηλικιακές ομάδες. Επιπλέον, φάνηκε ότι η προσωρινή εργασιακή σχέση προκαλεί μεγαλύτερη εργασιακή ανασφάλεια, χειρότερη ποιότητα ζωής και χειρότερη ευημερία στο χώρο εργασίας, στους εργαζόμενους απ’ ότι η μόνιμη σχέση εργασίας. Ως αντιστάθμισμα των παραγόντων κινδύνου που υπονομεύουν την ασφάλεια, την ικανότητα προς εργασία και την ικανοποίηση των εργαζομένων στο χώρο της υγείας, αλλά και να προάγουν το αίσθημα ευημερίας στους χώρους εργασίας, επιβάλλεται να εφαρμοσθούν πολιτικές που θα περιλαμβάνουν ευελιξία στην εναλλαγή ωραρίων και καθηκόντων, δίκτυα υποστήριξης, μεγαλύτερη αναγνώριση στην εργασία, πρόσβαση σε επιμορφώσεις, βελτιωμένη εργονομία στο χώρο εργασίας, καθώς και προγράμματα ευεξίας. Οι στρατηγικές θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις μεταβολές που σχετίζονται με την ηλικία και την εργασία και να είναι προσαρμοσμένες στα χαρακτηριστικά, τους πόρους και τις ανάγκες των εργαζομένων όλων των ηλικιακών ομάδων, με σκοπό την ικανοποίησή τους από την εργασία, μία βιώσιμη εργασιακή ζωή και παρέχοντάς τους τα εφόδια για να προσφέρουν τα μέγιστα στη φροντίδα των ασθενών και στη δημόσια υγεία.