КӨРУ ҚАБІЛЕТІ ЗАҚЫМДАЛҒАН ЖАСӨСПІРІМДЕРДІҢ АҚПАРАТТЫҚ МӘДЕНИЕТІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ
Authors: SH U. , BUTABAYEVA L. 
Published: October 2023

The article is devoted to one of the complex educational issues, the problem of forming the information culture of the adolescents with visual impairments. The study clarified clarified the structure and content of the concept of “information culture of the adolescent” as an integrative personal quality, which is a set of motivational, informational-content and operational-activity components that reflect the information motives of the teenager. The structural and functional model of forming the information culture of the adolescents with visual impairments in an inclusive education institution has been developed, based on information, personal- activity, and individual approaches and principles (system-based, dynamism and flexibility, awareness of goals, individualization, feedback, activity, completion of training, reflection, involvement of the adolescent in the design of an individual educational trajectory), combines a set of motivational-target, content-activity and operational-activity stages of teaching. The model allowed us to consistently and holistically consider the natural connections between the individual components of the process under study: the content, the complex of pedagogical conditions, the activity of the teacher and the activity of the teenager, methods, forms, means, outcomes. Keywords: culture, information culture, adolescents with visual impairments, inclusive education, the structural and functional model, information, personal-activity, and individual approaches, principles, methods, forms, means, pedagogical conditions, outcomes, experiment.

Мақала күрделі білім беру проблемаларының бірі - көру қабілеті бұзылған жасөспірімдердің ақпараттық мәдениетін қалыптастыру мәселесіне арналған. Зерттеу барысында жасөспірімнің ақпараттық мотивтерін көрсететін мотивациялық, ақпараттық-мазмұнды және операциялық-белсенді компоненттердің жиынтығы болып табылатын интегративті жеке қасиет ретінде «жасөспірімнің ақпараттық мәдениеті» ұғымының құрылымы мен мазмұны нақтыланды. Инклюзивті білім беру мекемесінде көру қабілеті бұзылған жасөспірімдердің ақпараттық мәдениетін қалыптастырудың құрылымдық-функционалдық моделі әзірленді, ол ақпараттық, жеке-белсенділік және жеке көзқарастар мен қағидаттарға (жүйелілік, динамизм және икемділік, мақсаттарды түсіну, даралау, кері байланыс, белсенділік, оқуды аяқтау, рефлексия, жасөспірімді жеке білім беру траекториясын жобалауға тарту), оқытудың мотивациялық-мақсатты, мазмұнды-белсенді және операциялық-белсенді кезеңдерінің жиынтығын біріктіреді. Модель бізге зерттелетін процестің жекелеген компоненттері: мазмұны, педагогикалық жағдайлар кешені, мұғалімнің қызметі мен жасөспірімнің қызметі, әдістері, формалары, құралдары, нәтижелері арасындағы табиғи байланыстарды дәйекті және тұтас қарастыруға мүмкіндік берді Түйін сөздер: мәдениет, ақпараттық мәдениет, көру қабілеті бұзылған жасөспірімдер, инклюзивті білім, құрылымдық-функционалдық модель, ақпараттық, тұлғалық-белсенділік және жеке тәсілдер, принциптер, әдістер, нысандар, құралдар, педагогикалық жағдайлар, нәтижелер, эксперимент.

Статья посвящена одной из сложных образовательных проблем - проблеме формирования информационной культуры подростков с нарушением зрения. В ходе исследования уточнена структура и содержание понятия «Информационная культура подростка» как интегративной личностной черты, представляющей собой совокупность мотивационных, информационно-содержательных и операционно- активных компонентов, отражающих информационные мотивы подростка. В учреждении инклюзивного образования разработана структурно-функциональная модель формирования информационной культуры подростков с нарушением зрения, включающая информационные, личностно-деятельностные и личностные установки и принципы (системность, динамичность и гибкость, понимание целей, индивидуализация, обратная связь, активность, завершение обучения, рефлексия, вовлечение подростка в проектирование индивидуальной образовательной траектории), объединяет совокупность мотивационно-целевых, содержательно-активных и операционно- активных этапов. Модель позволила последовательно и целостно рассмотреть естественные связи между отдельными компонентами изучаемого процесса: содержанием, комплексом педагогических условий, деятельностью учителя и деятельностью подростка, методами, формами, средствами, результатами. Ключевые слова: культура, информационная культура, подростки с нарушением зрения, инклюзивное образование, структурно-функциональная модель, информационные, личностно-деятельностные и личностные подходы, принципы, методы, формы, средства, педагогические условия, результаты, эксперимент.