Γραμματισμός ενηλίκων μεταναστών σε διαπολιτισμικό περιβάλλον, ως κοινωνικο-πολιτική και πολυτροπική πρακτική
Authors: Φίστα Γλυκερία 
Published: November 2021

Η προσέγγιση του γραμματισμού ως κοινωνικο-πολιτική και πολυτροπική πρακτική αποτελεί μια απάντηση στις πολλαπλές μορφές γραμματισμού που απαιτούνται από το διεθνοποιημένο τοπίο της γλωσσικής και πολιτισμικής πολυμορφίας και από τις νεο-αναδυόμενες πλουραλιστικές μορφές των κειμενικών κόσμων και της ιδιότητας του πολίτη. Εν τούτοις, ο γραμματισμός των ενηλίκων που ανήκουν σε πολύμορφες γλωσσικές και πολιτισμικές μη ηγεμονικές κοινωνικές ομάδες, κατά κύριο λόγο, αντιμετωπίζεται ως ένα σύνολο διακριτών δεξιοτήτων και στόχων και όχι ως κριτική πράξη, η οποία απαρτίζεται από σκέψη και δράση. Οι στενά ιδεολογικά οριοθετημένες και αποπλαισιωμένες εννοιοδοτήσεις του γραμματισμού αυτών των κοινωνικών ομάδων στην εκπαιδευτική πράξη δεν προωθούν την κατανόηση της δυναμικής διάδρασης της γνώσης που προκύπτει από τη διερεύνηση των πολλαπλών ρητών ή υπόρρητων μορφών/δομών της κοινωνίας και δεν εστιάζουν στο μεταβαλλόμενο τοπίο των επικοινωνιακών διόδων που συναρθρώνεται από πολλαπλά σημειωτικά συστήματα, όπου η λεκτική μορφή της γλώσσας παύει να είναι ο κυρίαρχος πόρος νοηματοδότησης των κειμένων και του κόσμου, με απόρροια οι ομάδες αυτές να οδηγούνται στον κοινωνικό αποκλεισμό. Σκοπός της παρούσας έρευνας είναι η διαμόρφωση ενός προγράμματος γραμματισμού σε ενήλικες μετανάστες μαθητές με επίκεντρο τη θεώρηση της γλώσσας ως κοινωνικο-πολιτι[σμι]κής και πολυτροπικής πρακτικής εδραζόμενου από τη μια πλευρά στην Παιδαγωγική του Freire και από την άλλη στους Κριτικούς [Πολυ]γραμματισμούς. Ως ειδικότεροι στόχοι τέθηκαν η χαρτογράφηση: των πρακτικών γραμματισμού που αναπτύσσονται και πραγματώνονται σε μια διαπολιτισμική κοινότητα γραμματισμού ενήλικων μεταναστών μαθητών, ως κοινωνικές, πολιτικές και πολυτροπικές πρακτικές κατά την ανάγνωση/θέαση πολυτροπικών/πολυμεσικών πηγών νοήματος και την παραγωγή πολλαπλών μορφών κειμένων, και της αξιοποίησης αυτών των πρακτικών ως αφετηρία μιας εξανθρωπίζουσας παιδαγωγικής για την εκ νέου «ανάγνωση» της καθημερινής και κοινωνικής πραγματικότητας όχι ως στατικής αλλά ως μεταβαλλόμενης με στόχο τον μετασχηματισμό της. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε για δύο χρόνια στο σχολείο Αλληλεγγύης «Οδυσσέας», το οποίο ανήκει στη μη τυπική κοινότητα μάθησης∙ συμμετείχαν είκοσι μετανάστες μαθητές, άνδρες και γυναίκες, ηλικίας 28-50 ετών, προερχόμενοι από διαφορετικά εθνοτικά, γλωσσικά και πολιτισμικά πλαίσια∙ η ετερογένεια αυτής της κοινότητας γραμματισμού καθόρισε τη μεθοδολογία της παρούσας έρευνας, η οποία εντάσσεται εντός του πλαισίου της χειραφετητικής έρευνας δράσης. Ως εργαλεία συλλογής δεδομένων αξιοποιήθηκαν: ημιδομημένο ερωτηματολόγιο και συνεντεύξεις και το ημερολόγιο εκπαιδευτικού. Ως ερευνητικό υλικό αποτέλεσαν: η ανάλυση των ευρημάτων του ερωτηματολογίου, το πλέγμα κειμένων προς αξιοποίηση, μεταγραμμένες προφορικές διαδράσεις της κειμενικής κοινότητας, τα μεταγραμμένα ευρήματα των συνεντεύξεων και το παραγόμενο πλέγμα κειμένων από τους μαθητές. Το ερευνητικό μέρος της παρούσας εργασίας διαρθρώθηκε σε τρεις κύκλους και τα ευρήματα από την ανάλυση των ερευνητικών δεδομένων αναδεικνύουν τη δημιουργία, από την πλευρά των μαθητών, ενός σταδιακά εξελισσόμενου σύνθετου πλέγματος κοινωνικών, πολιτικών και πολυτροπικών πρακτικών γραμματισμού που συμβάλλουν στην πραγμάτευση των ρητών ή υπόρρητων νοημάτων των νέων μορφών κειμένων, ως μεταβαλλόμενα και όχι ως στατικά και αμετάβλητα, που εκπροσωπούν κυρίαρχες κοινωνικοπολιτικές δομές. Θεωρώντας τον γραμματισμό των ενηλίκων μεταναστών ως ένα πολιτικό και κοινωνικό ζήτημα, τα ευρήματα αυτά επιβεβαιώνουν ότι η σύζευξη της Απελευθερωτικής Παιδαγωγικής με το πλαίσιο των Κριτικών [πολυ]γραμματισμών μπορεί να συμβάλει στη συμμετοχή των ενηλίκων μεταναστών μαθητών σε νέες διαδρομές γραμματισμού και στη δημιουργία συνθηκών για μια πιο ενεργή και δημοκρατική κοινωνία του μέλλοντος.