Μελέτη της εψιδίνης
Authors: Κολιαράκη Βασιλική 
Published: January 2014

Ο σίδηρος αποτελεί απαραίτητο στοιχείο για την επιβίωση όλων των ζωντανών οργανισμών λόγω της συμμετοχής του σε βασικές βιολογικές διεργασίες. Όμως, όταν βρίσκεται σε περίσσεια είναι δυνατόν να αποδειχτεί εξαιρετικά τοξικός για το κύτταρο και κατ’ επέκταση για όλο τον οργανισμό. Επιπλέον, δεν υπάρχει κάποιος ειδικός απεκριττικός μηχανισμός για την απομάκρυνση του από το σώμα. Επομένως, για να αποφευχθεί τόσο η έλλειψη όσο και η συσσώρευση του είναι απαραίτητη η αυστηρή ρύθμιση του μεταβολισμού του. Αυτό σημαίνει ότι οι διάφοροι κυτταρικοί τύποι που συμμετέχουν στην απορρόφηση (εντεροκύτταρα), στη χρησιμοποίηση (ερυθροκύτταρα), στην ανακύκλωση (μακροφάγα) και στην αποθήκευση (ηπατοκύτταρα) του σιδήρου θα πρέπει να συνεργάζονται μεταξύ τους για τη διατήρηση της ομοιόστασης του. Σχετικά πρόσφατα βρέθηκε ότι αυτό επιτυγχάνεται μέσω ενός κοινού ορμονικού ρυθμιστή, της ηπατιδίνης. Η ηπατιδίνη είναι ένα μικρό κατιονικό πεπτίδιο, το οποίο αρχικά μελετήθηκε για τις αντιμικροβιακές του ιδιότητες. Παράγεται κατά κύριο λόγο στο ήπαρ με τη μορφή ενός προπεπτιδίου μεγέθους 84 αμινοξέων (προ-ηπατιδίνη), από το οποίο μετά από ενζυματική διάσπαση προκύπτει το ενεργό πεπτίδιο των 25 αμινοξέων. Επιπλέον, έχουν περιγραφεί και άλλες δύο μορφές της ηπατιδίνης μεγέθους 20 και 22 αμινοξέων. Από αυτές, τα πεπτίδια των 20 και 25 αμινοξέων ανιχνεύονται τόσο στον ορό όσο και στα ούρα, ενώ αυτό των 22 μόνο στα ούρα. Χαρακτηριστική είναι η δομή της ηπατιδίνης, που σχηματίζει φουρκέτα, η οποία σταθεροποιείται μέσω 4 δισουλφιδικών δεσμών μεταξύ των οκτώ κυστεϊνών του μορίου. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι, επίσης, το γεγονός ότι τα 5 αμινοξέα του αμινοτελικού άκρου της ηπατιδίνης25 φαίνεται να είναι υπεύθυνα για τον σιδηρορυθμιστικό της ρόλο. Ο λειτουργικός ρόλος της ηπατιδίνης στον ανθρώπινο οργανισμό είναι η αναστολή της απορρόφησης του σιδήρου από το έντερο και της ανακύκλωσης του από τα μακροφάγα. Η λειτουργία αυτή επιτυγχάνεται μέσω της πρόσδεσης της στον υποδοχέα της, την φερροπορτίνη (FPN1), επάγοντας με αυτόν τον τρόπο την ενδοκυττάρωση και την αποικοδόμηση του στα λυσοσώματα. Η φερροπορτίνη είναι ο μοναδικός εξαγωγέας σιδήρου από το κύτταρο και εκφράζεται σε εντεροκύτταρα, μακροφάγα και εντεροκύτταρα. Επομένως, αύξηση της ηπατιδίνης έχει σαν αποτέλεσμα την αύξηση της αποικοδόμησης της φερροπορτίνης και τον εγκλωβισμό του σιδήρου στο εσωτερικό του κυττάρου. Αντίθετα, μείωση της ηπατιδίνης οδηγεί σε αυξημένο αριθμό μορίων φερροπορτίνης στην κυτταρική επιφάνεια και άρα επαγωγή τόσο της πρόσληψης όσο και της ανακύκλωσης του στον οργανισμό. Η ρύθμιση της σύνθεσης της ηπατιδίνης εξαρτάται από μια πληθώρα παραγόντων. Πιο συγκεκριμένα έχει παρατηρηθεί επαγωγή της σε καταστάσεις φλεγμονής, υποξίας και αυξημένων αποθηκών σιδήρου, ενώ αντίθετα καταστολή της σε καταστάσεις μειωμένων αποθηκών σιδήρου και αυξημένων αναγκών ερυθροποίησης. Όλα τα παραπάνω δεδομένα υποδεικνύουν την ηπατιδίνη σαν τον τελικό κοινό διαμεσολαβητή στη ρύθμιση της ομοιόστασης του σιδήρου, τόσο με βάση τις αποθήκες σιδήρου, όσο και με βάση τις ανάγκες ερυθροποίησης. Επιπλέον, μελέτες έχουν καταδείξει τον καίριο ρόλο της ηπατιδίνης στην παθογένεση σοβαρών διαταραχών της ομοιόστασης του σιδήρου στον άνθρωπο, όπως είναι η αναιμία της χρονίας νόσου και η αιμοχρωμάτωση. Η ποσοτικοποίηση της σε βιολογικά υγρά, όπως ο ορός και τα ούρα, θα μπορούσε να προσφέρει σημαντικές πληροφορίες όσον αφορά στην συμβολή της σε αυτές τις παθήσεις...