Η αξιοποίηση της λογοτεχνίας στη διδασκαλία της ελληνικής ως Γ2/ΞΓ υπό το πρίσμα της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης στα σύγχρονα μεταναστευτικά περιβάλλοντα
Authors: Κωνσταντινίδου Γρηγορία-Καρολίνα 
Published: August 2023

Η Διδακτορική Διατριβή με θέμα «Η αξιοποίηση της λογοτεχνίας στη διδασκαλία της ελληνικής ως Γ2/ΞΓ υπό το πρίσμα της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης στα σύγχρονα μεταναστευτικά περιβάλλοντα» έχει ως στόχο να δοθούν απαντήσεις σε συγκεκριμένα ερευνητικά ερωτήματα όσον αφορά το περικείμενο της διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας ως Γ2 σε συνάρτηση με τη γλωσσική πολιτική που ακολουθείται στην Ελλάδα για την εκπαίδευση μεταναστών/-στριών και προσφύγων κατά τον 21ο αιώνα. Στόχο συνιστά και η διατύπωση διδακτικής πρότασης η οποία θα εστιάζει στη δυνατότητα και στις προϋποθέσεις αξιοποίησης της λογοτεχνίας στη γλωσσική διδασκαλία υπό την οπτική των συγκεκριμένων χαρακτηριστικών των ομάδων στόχων, του χρονικού–χωρικού πλαισίου και της προώθησης διαπολιτισμικών διδακτικών προσεγγίσεων. Ειδικότερα, επιχειρήθηκε να δοθούν απαντήσεις σχετικά με το επίπεδο ελληνομάθειας το οποίο θεωρείται κατάλληλο για την αποτελεσματική αξιοποίηση λογοτεχνικών κειμένων στη διδασκαλία της ελληνικής ως Γ2/ΞΓ σε πρόσφυγες και μετανάστες/-στριες και με τα κριτήρια επιλογής τους, ειδολογικά και ως προς το θεματικό περιεχόμενο. Στο πλαίσιο αυτής της στοχοθεσίας χαρτογραφήθηκε η υφιστάμενη κατάσταση και η σχετική με το μεταναστευτικό και το προσφυγικό ζήτημα νομοθεσία. Έγινε συστηματική καταγραφή των δομών φιλοξενίας και εκπαίδευσης μεταναστών/-στριών και προσφύγων, αλλά και του εκπαιδευτικού υλικού για τη διδασκαλία της ελληνικής ως Γ2/ΞΓ που προτείνεται από το Ι.Ε.Π. υπό την οπτική της κριτικής αξιολόγησης βάσει βιβλιογραφικής επισκόπησης και των σύγχρονων διδακτικών μεθοδολογικών προσεγγίσεων. Αναζητήθηκαν και μελετήθηκαν προϋπάρχουσες έρευνες όσον αφορά τη διδασκαλία της ελληνικής ως Γ2/ΞΓ στα σύγχρονα μεταναστευτικά περιβάλλοντα. Τα πορίσματα των ερευνητών/-τριών λειτούργησαν ανατροφοδοτικά για τον σχεδιασμό των επιμέρους Κεφαλαίων της παρούσας Διδακτορικής Διατριβής. Διαπιστώθηκε ότι δεν υπάρχουν αρκετές έρευνες που να εστιάζουν στη σχέση λογοτεχνίας και γλωσσικού γραμματισμού και ειδικότερα στη συμβολή της λογοτεχνίας στη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας ως Γ2/ΞΓ στις συγκεκριμένες ομάδες και με την αξιοποίηση των ιδιαιτεροτήτων του λογοτεχνικού λόγου. Σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε έρευνα πεδίου με ομάδα στόχο μαθητές και μαθήτριες Ε' και ΣΤ' πολυπολιτισμικών τάξεων Δημοτικών Σχολείων της ηπειρωτικής και νησιωτικής Ελλάδας με κριτήριο επιλογής τις πολιτισμικές και γλωσσικές ταυτότητές τους. Επιλέχτηκαν οι συγκεκριμένες τάξεις του πρωτοβάθμιου σχολείου, καθώς η ολοκλήρωση της φοίτησης σε αυτό συνδέεται με την πιστοποίηση της ελληνομάθειας επιπέδων Β1-Β2 (πρόκειται για επίπεδα τα οποία πιστοποιούν γνώση της ελληνικής που επιτρέπει την πρόσληψη λογοτεχνικών κειμένων). Για την επεξεργασία των γραπτών που προέκυψαν δημιουργήθηκε και εφαρμόστηκε πρωτόκολλο ανάλυσης λόγου βάσει της ανάλυσης περιεχομένου, τόσο ποιοτικής όσο και ποσοτικής, με τη βοήθεια του λογισμικού IBM SPSS Statistics. Τα ευρήματα παρουσιάζουν μεγάλο ενδιαφέρον στο πλαίσιο του θέματος της εκπονούμενης Διδακτορικής Διατριβής, καθώς καταγράφουν τη συσχέτιση της δομής και της χρήσης της γλώσσας με τα συναισθήματα, τις αξίες και τα ταυτοτικά χαρακτηριστικά των υποκειμένων της έρευνας. Τα αποτελέσματα επιτρέπουν τη θεώρηση της λογοτεχνίας ως διαπολιτισμικού/διαγνωστικού διαμεσολαβητή (literature as an intercultural/diagnostic mediator): διαπολιτισμικού ως προς τα εκπεφρασμένα συναισθήματα και την αναφορά σε έννοιες και αξίες με γνώμονα την ενσυναίσθηση και διαγνωστικού όσον αφορά τον βαθμό κατάκτησης της γλωσσικής ικανότητας, όπως προκύπτει από το επίπεδο γλωσσομάθειας, με σκοπό τη διαπίστωση των ελλείψεων/ανεπαρκειών και τη στοχευμένη αντιμετώπιση και βελτίωσή τους. Η διδακτική πρόταση που κατατίθεται στην παρούσα εργασία απευθύνεται σε εκπαιδευόμενους/-ες με επίπεδα ελληνομάθειας Β1 και Β2, οπότε τα δεδομένα της έρευνας αξιοποιήθηκαν για την τελική διατύπωση των γλωσσοδιδακτικών στόχων, καθώς και για την επιλογή των λογοτεχνικών κειμένων και των μεθοδολογικών τους προσεγγίσεων. Υπό αυτήν την οπτική τα λογοτεχνικά κείμενα και οι δραστηριότητες που συνοδεύουν τη διδασκαλία τους συνιστούν εργαλεία αξιολόγησης του επιπέδου γλωσσομάθειας και αξιοποίησης των κινήτρων που δημιουργούνται για την εφαρμογή στρατηγικών διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης.