God's Speech to the Prophet "Anta (You)" in the Qurān
Authors: HACIMÜFTÜOĞLU Esra , BAYER İsmail 
Published: October 2024

Bu çalışma Kur’an-ı Kerim’de Allah’ın Hz. Peygamber’e hitaben yönelttiği “ente” (sen) bâriz munfasıl zamiriyle ilgilidir; diğer zamir ve kullanımlar araştırmanın kapsamı dışında tutulmuştur. Arap dilinde zamirler bâriz (munfasıl ve
muttasıl) ve müstetir olmak üzere iki kısımdır. Araştırmaya esas olan “ente (sen)” zamiri “bâriz munfasıl” bir zamirdir. Daha açık ifadeyle tek başına bir kelime olan ve cümledeki diğer kelimelere bitişmeyen müstakil “sen” zamiridir.
Bu itibarla Hz. Peygamber’e hitap eden diğer “sen” zamirlerinden farklılık arz etmektedir. Bu kullanımın yirmi yedi ayette yer aldığı ve ayetlerin çoğunun Mekke döneminde nazil olduğu tespit edilmiştir. Mekke döneminin sosyolojisi
göz önünde bulundurulduğunda, vurgulu bir şekilde yapılan hitabın Hz. Peygamber üzerindeki tesirinin daha fazla olacağı aşikârdır. Bu çalışmada, ilgili ayetler tek tek incelenerek, makasıdi tefsir açısından bu şekildeki bir kullanımın
hangi gayeye yönelik olduğu belirtilmiştir. İlgili zamirin bulunduğu cümle veya cümlecikler, dil yapısı itibarıyla yaklaşık üçte bir oranında “pekiştirme içeren olumsuz isim cümlesi” formundadır. Pekiştirme içeren isim-soru ve
hasr-istisnâ cümleleri birbirlerine eşit oranda kullanılmıştır. En az kullanılan cümle tipi ise durum ifade eden veya nehy anlamı içeren olumlu cümlelerdir. Hz. Peygamber’in görev alanı, bu görevi nasıl icra edeceği ve insan muhayyilesini
zorlayan merhamet ve şefkatinden dolayı zarar görmemesi isteği güçlü dilsel yapılarla belirlenmektedir. Bu hususlar aynı zamanda insanların Hz. Peygamber’e ve İslâm’a bakışının nasıl olması gerektiğini göstermektedir. Bu zamirin
kullanımı anlam tercihine dayalı dilsel bir gereklilik olduğundan dolayı, yorumlama kısmında da bağlamdan hareketle çeşitli vecihler ortaya konmuştur. Tefsir kaynaklarında belirtildiği üzere Kur’ân-ı Kerîm’de Hz. Peygambere yöneltilen
ilâhî hitaplar genel itibarla şu vecihlere matuftur: Te’yîd, tesliye (teselli), imtinân (verilen nimetlerin tadadı), tehyic, teşrif, ta‘zîm, teşcî’, ikrâm, tebşir ve irşâd. Burada esas olan müfessirin kanaatine göre öne çıkan hususun
belirtilmesidir. Bu durum diğer uygun vecihlerin yok sayıldığı veya sayılacağı anlamına gelmemelidir. Aksi takdirde ayetleri dar kalıplara hapsetmek gibi istenmeyen bir sonuçla karşılaşılabilir. Dolayısıyla “ente (sen)” hitaplarını
içeren ayetleri olası tüm açılardan değerlendirmek daha doğru olacaktır. Hz. Peygamber’e hitap eden “ente (sen)” zamirinin yer aldığı ayetlerde şu nitelemelerin yüklendiği görülmüştür: Başkalarının kıblesine uymama, insanların
iradelerine vekil olmama, insanların iradeleri üzerinde cebbar olmama, bulunduğu topluma toplu azap inmeme, insanları zorla mü’min yapmanın imkânsızlığı, istemeyenleri zorla hidayete erdirememe, Hz. Peygamber’in uyarıcılık görevi,
vahyin öğreticiliği, azabı hak edeni azaptan kurtaramama, davetinin kabul edilmeyişi sebebiyle kınanmama, kâhin veya mecnun olmama, Hz. Peygamber’in vahiy bilgisinden beslenişi, davet sürecinde insanlar arasında toplumsal konum
ayırımı yapmama, inananlara daima şefkat gösterip zaman ayırma ve Mekke’nin önemi. Bu hususlardan anlaşıldığı üzere Hz. Peygamber’in görev alanı, bu görevi nasıl icra edeceği ve insan muhayyilesini zorlayan merhamet ve şefkatinden
dolayı zarar görmemesi isteği güçlü dilsel yapılarla belirlenmektedir. Bu hususlar aynı zamanda insanların Hz. Peygamber’e ve İslâm’a bakışının nasıl olması gerektiğini göstermektedir. Bu çalışmada, vahyi alan kişi konumundaki
Hz. Peygamber’e yüce Allah’ın “ente (sen)” zamiriyle doğrudan hitap etmesinin anlama ayrıca katkısının olduğu tespit edilmiştir. Nüzul ortamındaki çeşitli süreçler ve Hz. Peygamber’in zaman içerisindeki psikolojik durumunun çeşitlilik
gösterebildiği göz önünde bulundurulduğunda, doğrudan hitap şeklinin risâlet görevini yürüten kişide oluşturacağı etki daha kuvvetli olacaktır; çünkü ayrı bir tonlama yapılmaktadır. Bu çalışma, Kur’an’da geçen herhangi bir lafzın
gelişigüzel kullanılmadığına, anlama katkısının mutlaka bulunduğuna ve bunun muhataplar nezdindeki anlama-yaşama sürecine ayrıca katkı sağladığına vurgu yapmaktadır.