Διερεύνηση της γενετικής ετερογένειας των γονιδίων τεσσάρων αιμοπεταλιακών γλυκοπρωτεϊνικών υποδοχέων και διακυτταρικών συνδέσμων σε γυναίκες με αποβολές και αποτυχίες εμφύτευσης μετά απο εξωσωματική γονιμοποίηση και εμβρυομεταφορά
Authors: Βλαχάδης Νικόλαος 
Published: September 2021

Οι αυτόματες αποβολές είναι οι συχνότερες επιπλοκές της εγκυμοσύνης και οι αποτυχίες εμφύτευσης μετά από επιτυχή εξωσωματική γονιμοποίηση και εμβρυομεταφορά (αποτυχίες IVF-ET) αποτελούν τον κυριότερο παράγοντα αποτυχίας της συνολικής IVF θεραπείας. Υπάρχουν αρκετές ενδείξεις ότι οι παραπάνω διαταραχές μοιράζονται κοινούς παθογενετικούς μηχανισμούς. Γενετικοί θρομβοφιλικοί παράγοντες έχουν συσχετιστεί με τις αποβολές ενώ οι ενδείξεις για τον ρόλο τους στην έκβαση της εμφύτευσης μετά από IVF είναι λιγότερο σαφείς. Οι γλυκοπρωτεΐνες Ia (GpIa) και IIIa (GpIIIa) είναι υποδοχείς των αιμοπεταλίων με διαδοχική συμμετοχή στην αιμοπεταλιακή ενεργοποίηση και συσσώρευση ενώ το PECAM-1 και η P-Selectin αποτελούν μόρια διακυτταρικής σύνδεσης που εμπλέκονται στις αλληλεπιδράσεις μεταξύ αιμοπεταλίων, λευκοκυττάρων και ενδοθηλιακών κυττάρων. Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση των συσχετίσεων της γενετικής ετερογένειας των γονιδίων GpIa-C807T (rs1126643), GpIIIa-T1565C-PlA1/PlA2 (rs5918), PECAM-1-C373G (Leu125Val) (rs668) και P-Selectin-A37674C (Thr715Pro) (rs6136) με τον κίνδυνο αποβολών και αποτυχιών IVF-ET. Υλικό και Μέθοδοι: Στην μελέτη περιλήφθηκαν συνολικά 342 γυναίκες Ελληνικής καταγωγής. Συγκεκριμένα, 60 άτοκες γυναίκες ηλικίας 24-40 ετών με ιστορικό αποτυχιών IVF-ΕΤ αφού είχαν υποβληθεί σε πλήρη έλεγχο για τον αποκλεισμό άλλων πιθανών σχετιζόμενων αιτιολογικών παραγόντων, 222 άτοκες γυναίκες ηλικίας 23-40 ετών με ιστορικό αποβολών <20 εβδομάδες κύησης μετά από φυσιολογική σύλληψη που ήταν αρνητικές στους γνωστούς παράγοντες κινδύνου αποβολής και 60 γόνιμες γυναίκες χωρίς ιστορικό επιπλοκών στην κύηση ή πρώιμων καρδιαγγειακών επεισοδίων σε συγγενείς 1ου βαθμού, διερευνήθηκαν για την παρουσία των 4 γενετικών πολυμορφισμών με πυροαλληλούχιση. Η ανάλυση του σχετικού κινδύνου αποβολών και αποτυχιών IVF-ET έγινε κατά ηλικία της γυναίκας και ηλικία κύησης (πρώιμες αποβολές: εμβρυονική περίοδος, <10 εβδομάδες κύησης, όψιμες αποβολές: εμβρυϊκή περίοδος, ≥10 εβδομάδες κύησης). Παρουσιάζονται γενετικά μοντέλα με βάση τον συνολικό αριθμό των γονιδιακών θέσεων που φέρουν πολυμορφικά αλληλόμορφα (επικρατές μοντέλο) και των πολυμορφικών αλληλόμορφων (αθροιστικό μοντέλο) ανά γυναίκα. Η στατιστική ανάλυση έγινε με εφαρμογή λογαριθμιστικής παλινδρόμησης και με ανάλυση ROC (Receiver operating characteristic). Αποτελέσματα: Όλες οι γονοτυπικές συχνότητες σε ασθενείς και μάρτυρες ήταν σε συμφωνία με την ισορροπία Hardy-Weinberg. Διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική συσχέτιση της γενετικής ετερογένειας GpIa-C807T με τον κίνδυνο αποτυχίας IVF-ET. Σε σύγκριση με τις γυναίκες με γονότυπο CC, οι φορείς του αλληλόμορφου GpIa-807T είχαν OR=3,45 (95%CI: 1,63-7,30, p=0,001), με υψηλότερο κίνδυνο για τις ομόζυγες ΤΤ (OR=7,43, 95%CI: 1,44-38,21, p=0,013), από τις ετερόζυγες CT (OR=3,03, 95%CI: 1,39-6,61, p=0,005) (p<0,001 for trend). Επίσης, διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική συσχέτιση της γενετικής ετερογένειας GpIIIa-T1565C-PlA1/PlA2 με τις αποτυχίες IVF-ET (φορείς του αλληλόμορφου GpIIIa-PlA2: OR=2,86, 95%CI: 1,27-6,45, p=0,010). Περαιτέρω, διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική συσχέτιση της γενετικής ετερογένειας PECAM-1-C373G (Leu125Val) με τις αποτυχίες IVF-ET, με OR=2,79 (95%CI: 1,10-7,04, p=0,027) για τις φορείς του αλληλόμορφου PECAM-1-373G, ενώ οι φορείς του αλληλόμορφου P-Selectin-37674C είχαν μη στατιστικά σημαντικά αυξημένο κίνδυνο (OR=1,59, 95%CI: 0,53-4,78, p=0,406). Επιπρόσθετα, αναδείχθηκε στατιστικά σημαντική συσχέτιση της γενετικής ετερογένειας GpIa-C807T και GpIIIa-T1565C-PlA1/PlA2 με τις αυτόματες αποβολές. Η συχνότητα των φορέων του αλληλόμορφου GpIa-807T ήταν στατιστικά σημαντικά υψηλότερη στις γυναίκες με αποβολές, σε σύγκριση με τις γόνιμες μάρτυρες (OR=3,36, 95%CI: 1,85-6,11, p<0,001). Σε σύγκριση με τις γυναίκες με γονότυπο CC/PlA1PlA1, διαπιστώθηκε δοσο-εξαρτώμενη σχέση, με OR=2,78 (95%CI: 1,49-5,17, p=0,001) για τις ετερόζυγες CT, ενώ ο σχετικός κίνδυνος αυξανόταν σημαντικά για τις ομόζυγες TT (OR=8,89, 95%CI: 2,03-38,83, p=0,001) (p<0,001 for trend). Οι φορείς του αλληλόμορφου GpIIIa-PlA2 είχαν OR=2,58 (95%CI: 1,30-5,13, p=0,006). Ο επιπολασμός του αλληλόμορφου PECAM-1-373G ήταν υψηλότερος μεταξύ των γυναικών με αποβολές, συγκριτικά με τις μάρτυρες, χωρίς όμως να ξεπερνά τα όρια της στατιστικής σημαντικότητας (OR=1,19, 95%CI: 0,62-2,28, p=0,610). Αν και η συσχέτιση της γενετικής ετερογένειας P-Selectin-A37674C (Thr715Pro) με τις επαναλαμβανόμενες αποβολές ήταν συνολικά οριακά στατιστικά μη σημαντική, ήταν στατιστικά σημαντική για τις νεότερες γυναίκες (φορείς του αλληλόμορφου P-Selectin-37674C: συνολικά: OR=2,30, 95%CI: 0,91-5,81, p=0,071, <35 ετών: OR=3, 95%CI:1,13-7,97, p=0,023, <30 ετών: OR=6,75, 95%CI: 2,02-22,58, p=0,002). Οι φορείς του συνδυασμού των αλληλόμορφων GpIa-807T και GpIIIa-PlA2 είχαν αξιοσημείωτα υψηλό κίνδυνο αποτυχιών IVF-ET (OR=10,13, 95%CI: 2,85-35,99, p<0,001) και αποβολών (OR=9,13, 95%CI: 2,99-27,82, p<0,001), έναντι των διπλά ομόζυγων CC/PlA1PlA1, υποδεικνύοντας συνέργεια των δύο αλληλόμορφων. Παρόμοια, παρατηρήθηκε επιστατική αλληλεπίδραση των αλληλόμορφων PECAM-1-373G και P-Selectin-37674C, με τις συνδυαστικούς φορείς να έχουν OR=16,25 (95%CI: 1,44-183,10, p=0,018) για τις αποτυχίες IVF-ET και OR=8,81 (95%CI: 1,07-72,50, p=0,024) για τις αποβολές, σε σύγκριση με τον γονότυπο CC/AA. Η συνδυαστική ανάλυση ανέδειξε αυξημένο κίνδυνο αποβολών και αποτυχιών IVF-ET και για μια σειρά άλλων συνδυασμών των τεσσάρων πολυμορφισμών. Πολύ ισχυρή θετική συσχέτιση προσδιορίστηκε για την τριπλή φορεία των αλληλόμορφων GpIa-807T, GpIIIa-PlA2 και PECAM-1-373G έναντι των φορέων των κοινών αλληλόμορφων για τις αποτυχίες IVF-ET (OR=52,50, 95%CI: 4,05-680,95, p<0,001). Για πρώτη φορά στην βιβλιογραφία προσδιορίστηκαν γενετικά μοντέλα που εκτιμούν τον κίνδυνο επαναλαμβανόμενων αποτυχιών IVF-ET και αποβολών με καλή διαγνωστική ακρίβεια (AUC) (αποτυχίες IVF-ET: 75,4% και 72,5%, αποβολές: 70,4% και 66,9% με βάση τον αριθμό των γονιδίων και αλληλόμορφων κινδύνου, αντίστοιχα). Από την ποσοτική ανάλυση διαπιστώθηκε σαφής αυξητική τάση του σχετικού κινδύνου αποτυχιών IVF-ET και αποβολών με την αύξηση του αριθμού των πολυμορφισμών και των πολυμορφικών αλληλόμορφων. Για τις αποτυχίες IVF-ET, σε σύγκριση με τις γυναίκες χαμηλού κινδύνου (αυτές με γενετική επιβάρυνση σε <2 γονίδια), οι γυναίκες με >2 πολυμορφισμούς είχαν OR=13,50 (95%CI: 3,86-47,22, p<0,001) και οι φορείς >3 αλληλόμορφων κινδύνου είχαν OR=61,56 (95%CI: 3,39-1.118,78, p=0,005), σε σύγκριση με τις γυναίκες χαμηλού κινδύνου (αυτές με <2 αλληλόμορφα κινδύνου). Αντίστοιχα, για τις αποβολές, οι φορείς >2 πολυμορφισμών είχαν OR=9,15 (95%CI: 3,03-27,63, p<0,001) και οι φορείς >3 αλληλόμορφων κινδύνου είχαν OR=36,40 (95%CI: 2,13-621,87, p=0,013), σε σύγκριση με αυτές με <2 πολυμορφικά γονίδια και αλληλόμορφα, αντίστοιχα. Οι παραπάνω συσχετίσεις ήταν ισχυρότερες για τις νεότερες γυναίκες καθώς και για τις όψιμες αποβολές. Συμπεράσματα: Από την παρούσα μελέτη τεκμαίρεται επιδημιολογικά σημαντικός ρόλος για τα αλληλόμορφα GpIa-807T, GpIIIa-PlA2, PECAM-1-373G και P-Selectin-37674C στην παθογένεια των ανεξήγητων αυτόματων αποβολών και αποτυχιών IVF-ET, αναδεικνύοντας την σημασία της αιμοπεταλιογενούς γενετικής θρομβοφιλίας στην απώλεια του κυήματος σε όλο το φάσμα της κύησης, από την εμφύτευση ως την χρονική περίοδο της βιωσιμότητας του εμβρύου. Οι προτεινόμενες γενετικές συσχετίσεις και γενετικά μοντέλα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την πρόβλεψη των γυναικών με ανεξήγητες αποβολές και αποτυχίες IVF-ET, καθώς και την εξατομίκευση της αντιαιμοπεταλιακής αγωγής.