Ο γνωσιοκρατικός χαρακτήρας της σύγχρονης ελληνικής εκπαίδευσης
Authors: Επιμενίδου Σταυρούλα 
Published: September 2021

Κεντρικό άξονα της εργασίας αποτελεί η με¬λέτη της στρεβλωτικής έννοιας και σημασίας της γνώσης για τον σύγχρονο άνθρωπο υπό το φως της χριστιανοπαιδαγωγικής σκέ¬ψης. Το νέο φαι¬νό¬μενο που αποκαλείται «Γνωσιοκρατία», αναφέρεται, αρχικά, στην και¬νο¬φα¬νή θεώ¬ρηση του όρου «γνώση» και στη μετατροπή-έκπτωσή του σε πλη¬ροφορία και είδηση. Η Γνωσιοκρατία, ως ζήτημα, προκύ¬πτει ύστερα από την παρατή¬ρηση των δραματικών επιστημονικών, κοινω¬νικών, τεχνολογικών, οικονο¬μικών και αξιακών αλλαγών που βιώνουν οι σύγχρονες κοινωνίες. Στο πλαίσιο αυτό, μελετάται ο τρόπος που η νέα σκέψη, εδραιωμένη στο πλαίσιο του Δια¬φωτισμού, καλλιεργεί μία νέα ερμηνεία των πραγμάτων, που αποκαλύπτεται μέσω της αποϊεροποίησης του Θεού και θεοποίησης του ανθρώπου. Eξετάζονται από μία κριτική σκοπιά η νέα επιστημονική σκέψη του 21ου αι. και νέα κοινωνικά μορφώματα, όπως ο ορθολογισμός, η νεωτερικότητα και η μετανεωτερικότητα. Η νέα γνω¬σιοαντίληψη, ως γνωσιο¬κρα¬τική, αναδεικνύεται σκοταδιστική, με αποτέλε¬σμα να προκαλεί «αξια¬κό κενό», διότι εγκαθιδρύει μία νέα σχέση του ανθρώπου με τον Θεό, τον συνάνθρωπο, τον κόσμο, που οδηγεί σε πολιτισμική και πνευμα¬τική κατάπτωση. Η ανάδειξη αυτού του κενού πραγματοποιείται μέσα από το πρίσμα μίας κριτικής θεώρησης της γνώσης στους εκπαιδευτικούς θεσμούς, στα σύγχρονα εκπαιδευ¬τικά προγράμματα και στη διδακτική πράξη. Η προσπάθεια άρσης της Γνωσιοκρατίας εντοπίζεται στην ανά¬δειξη της χριστιανορθόδοξης πρότασης προσέγγισης και κατανόησης της γνώσης, η οποί¬α υποστηρίζει την ψυχοσωματική υπόσταση του ανθρώπου που συνε¬νώνει τα ακοινώνητα μέρη, δηλ. το λόγο και το πνεύμα, σε έ¬να ψυ¬χοσωματικό όλο. Επιπλέον, αναλύεται η κοινωνική διά¬σταση της γνωσιοκρατικής σκέψης στον εκπαιδευτικό χώρο. Αρχικά, εξετάζονται το σχολείο ως ένας σύγχρονος γνωσιοκρατικός θεσμός και η οργάνωση της αγωγής μέσα από τις σύγχρονες κοινωνιολογικές θεωρίες. Παρατηρείται πως το νεω¬τερικό κράτος και οι μοντέρνες και μετα-μοντέρνες κοινωνίες, ακολου¬θώντας την τάση εξορθολογισμού της σκέψης με τη συνδρομή της τεχνολογίας, προχώρησαν στον εξορθολο¬γισμό της διοίκη¬σης των σχο¬λικών θεσμών, μέσα από την ανάπτυξη γραφειοκρατιών, με σκοπό την ορθολογική λει¬τουργία τους. Στη συνέχεια μελετώνται οι ιδεολογικοί μηχα¬νισμοί που σχετί¬ζονται με την οργάνωση του σχολείου καθώς και οι σκοποί της εκπαί¬δευσης υπό το πρίσμα της Γνωσιοκρατίας. Αναλύεται ακόμη η σύγχρονη ευρωπαϊκή εκπαιδευτική πολι¬τική και η ιδεολογική επίδραση (Πλου¬ραλισμός, Σχετικοκρατία, ανταγω¬νι¬στική λογική), που αυτή ασκεί στο σύγχρονο ελληνικό σχολείο. Τέλος, εντοπίζονται στοιχεία Γνωσιοκρατίας στις εκπαι-δευτικές μεταρρυθμίσεις από την ίδρυση του Νέου Ελληνικού Κράτους. Ειδικότερα, πα¬ρου¬σιάζονται οι άξονες πάνω στους οποίους διαμορφώ¬νεται η εκπαι¬δευτική πο-λιτική και αναδεικνύονται οι σύγχρονες θεωρη¬τικές τάσεις, που συντεί¬νουν στο γνωσιοκρατικό χαρακτήρα του ελληνι¬κού σχολείου μέσα από τις μεθοδο¬λογίες της εκπαίδευσης, τις αρχές λειτουργίας (γραφειο¬κρατική οργάνωση και σκοπο¬θε¬σία) και τις σχέσεις των μετεχόντων στη μαθη¬σιακή διαδικασία (μα¬θητές-εκ¬παιδευ¬τικοί-κοι-νωνία). Μελετώνται οι ιδεολογικές τάσεις που μεταφέρονται άδηλα στο σχολικό περιβάλλον, όπως ο αποπρο¬σανατολισμός του ανθρώ¬που, η αποεννοιοποίηση των εννοιών, η σχετικοποίηση των θρη¬σκευ¬τικών και άλλων κοινωνικο-πολιτισμικών θεσμών, όπως η απαξίωση των αξιών και η αποξένωση του ανθρώπου από τον εαυτό του και τον κόσμο. Τέλος, εξετά¬ζεται η σχέση θεωρίας και πράξης στο γνωσιοκρατικό μοντέλο εκπαί¬δευσης και στην ορθόδοξη θρησκευτική αγωγή, ενώ παρουσιάζεται μία κριτική θεώρηση του πι¬λοτικού Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Σπουδών για το μάθημα των Θρη¬σκευτικών.