A Conversation with Toyin Falola on the future of Yoruba Language
Authors: Fadare Oyesina 
Published: January 2022

OF: Èdè Yorùbá ni á ̀kóko yìí tí ̀ ń lọ sí òkun ìgbàgbé, níbo ni ọr̀ ọ yìí tí w ̀ ọ wá?

TF: Hmm, ìbéèrè tó ṣe kókó tó ṣe pàtàkì tó ń kọni lóminú rèé. Lotitọ, èdè abínibí wa Yorùbá ti ń parun, àwọn oun tó sì fàá pọ̀ lọṕ ọ̀lọpọ. À ̀kọ́kọ́ ni ipò ti ède ̀ Gẹẹ̀ sí ̀ ni ́ ori ́lè e ̀de ̀ wa Nài ̀jirí yá . Ipo ̀ ̀ yíì jẹyọ lati ipa ìj ́ ọba awon ̀ Birìtìko ̀ ́ loriwa kí a to ́ ́ gba ominira a ̀ ti a ̀ won funfun tí w ̀ ọn gbe ́ ́ ìmọ̀ẹsìn wa ̀ . ́ Aẁ ọn wọnyi ̀ ́ ni wọn k ́ ọ́kọ́ gbé ẹsìn ìgba ̀ gb̀ ọ́ ati ̀ ẹ̀kọ́ mọọ̀ ́kọ mọọ̀ ́ka. Wọn ́ bẹr̀ ẹ̀ síní ma kọ́ aẁ ọn ará Yorùbá ni e ̀dè Gẹẹ̀ si ní ile ́ ́ ìwéṣugb̀ ọn a ko ́ ̀ le ̀ so wipé ́ wọn ́ ṣe eyi ̀ ́ ki e ̀dè Yorùbá le ̀ parun. Ìdi ́ ti ́ mo f sọ eyi ̀ ́ ni wipé ́ aẁ ọn ti ́ wọn gbe ́ ́ ẹsì n i ̀ gba ̀ gbo ̀ ́ yi ̀i ́ wá naá ̀ lóṣe igbi ̀ yà nju ̀ ́ lori bi ́ ́ ède ̀ Yorùbáṣe kókó di ki ́kọ si ́lẹ. ̀

Nígbà tí aẁ ọn Bìrìtìkó dé lati wa ́ ́ ma ṣe ìjọba amunisi ́ n, i ̀ ̀jọba atò ̀kerè wa ̀ ́ lẹyìn tí o ́ wo ̀ ̀ amuni ́ ṣẹrú dé opin, e ̀ ̀dè Gẹẹ̀ sì yíì ni w ́ ọn ́ f ń darí wa. Oun ti ̀ wọn ́ f ń kọ́ aẁ ọn ọmọ Yorùbá tó jẹ́ akẹẹ́ ̀kọ́ ni ́ẹ̀kọ; ò un ni w ̀ ọn ́ f ńṣe etò ̀ of̀ n, oun na ̀ á ̀ sìni wọn ́ f ṣe etò ̀ kará ̀katá . È yí tu ́ ḿ ọ̀ si ́ wipé ́ẹnikẹni to ́ ́ bá fẹ́ rí ọwọ́ mun nigba ́ ̀ naa gbọdọ le sọ e ̀dè Gẹẹ̀ si. E ́ ̀dè Gẹẹ̀ si yi rí iha pa ́ tà ̀kì yii gba nitori ́ pé ́ oun ni e ̀ ̀dè tó pa gbogbo wa pọ̀ nigba naa torí gẹǵ ẹ́ bi ́ gbogbo wá ṣe mọ, ori ̀ ́ṣiri ́ṣi ati ̀ ọp̀ ọ̀lọpọ̀ e ̀dè abinibi ́ ́ ni ó wà ni orílẹ̀ e ̀dè Nài ̀jirí yá . ̀ Ati igba ̀ yi ni e ̀ ̀dè Gẹẹ̀ si ti j ́ ẹ gàba lori a ́ won e ̀ ̀dè abínibí wa.

Ohun mirá n to ̀ ́ ń mú ìparun bá èdè Yorùbá ni aẁ ọn ìjọba wa. Lẹyìn tí a ́ gba ominira, e ̀ ̀dè yíì ṣi wà pẹ̀lu wa títí di oní. Ipo ̀ ̀ gíga tí ó wà nọni o ́ ́ṣì wa. ̀ Òun ni èdè ìdarí ìjọba, oun ni e ̀ ̀dè of̀ n wa. Kó dà iwe of̀ n tó ga jùlo ní ilu wa e ̀dè Gẹẹ̀ si ni w ́ ọn ́ f kọ. Ni toot ́ ọ, o ma ṣoro fu ̀ n ìj ́ ọba apap ̀ ọ̀ láti mú èdè kan ṣoṣo ninú ́ oríṣiríṣi ede to n be ni ilu wa, eyi lo faa ti èdè Geesi ti ko je ti eya kankan f jẹ aaỳ ò ̀ wọn. Ṣugb̀ ọn a ́ ẁ ọn adari ́ ni ́ ipi ̀ nl ́ ẹ̀ tó jẹ́ ti Yorùbá 1 . Tis essay was originally published in Gbe ́legb́ ọ́ a Yoruba weekly magazine issue of March 23-29, 2020. 322 Oyesina Fadare lèṣe aẁ ọn nǹkan tó le mú agbega ba ̀ ́ èdè Yorùbá. Bi ́ owe a ̀ ẁ ọn baba wa, ti ́ọr̀ ọ̀ bá kan òke ̀ tó kan ilẹ, ò ́ ni ́ ibi ̀kan à ń gbe si. Á ẁ ọn olorí ́ ilẹ̀ Yorùbá gbọ́dọ̀ mọ̀ pé àì fun li ́ ́lo èdè Yorùbá ni ́ ipò ti ́ yanranti ́ ninú ́ i ̀ṣèjọbà kò jẹ́ kí ó wun ará ìlú lati ma ́ a lo. Ede G ́ ẹẹ̀ si ti di e ́ ̀de ̀ apà pà ndodo fun a ̀ ̀ṣeyọrí ni ́ ori ́le ̀ e ̀dè wa.

Yat̀ọ sí íj ̀ ọba, aẁ ọn òbi naá ni ̀ nn ́ ̀kan ṣe pẹ̀lúọr̀ ọ tò wa ́ nil ̀ ẹ yi. Aẁ ọn òbí ayé òde oni ̀ ́ kìí sọ èdè Yorùbá si awọn ọmọ wọn. Wọn ní ìgba ́ gb̀ ọ́ pé èdè abinibi ́ ma ́ ṣe àkóbá fun mím ́ ọ e ̀de G̀ ẹẹ̀ si; a ́ ti wi ̀ pé Ǵ ẹẹ̀ si si ́ ṣe patà ̀kì ju e ̀de ̀ abinibi ́ ́ lọ. Ihà tí wọn k ́ ọ sí e ̀dè abinibi ́ ́ kò da rará ; ẃ ọn rí bíi ede ara ́ ́ oko. Wọn gbagb ́ ọ pe ti ọmọ bá ti mọ e ̀dè Gẹẹ̀ si, o ́ ́ ti kogo ja; ko ́ ̀ sí ipò ti ́ kò le ̀ dé ni aye ́ . Ile ́ í we to n ko ̀ ọmọ ni ede Gẹẹ̀ si ni ́ ̀kan ni won ma n fẹ ra ́ n a ́ ẁ ọn ọmọ wọn lo. Gbogbo eerò ̀ burúkú wọnyi ̀ ́ ni wọn ́ f si ́ awon ọmọ ninu ti wọn ó si ̀ ma dagba ̀ là ti ko ́ rira e ́ ̀de abi ̀ nibi ́ . É yi ̀ ló fá ti ̀ é ̀de Yoru ̀ ̀báf n re ko ́ tò . Oo ̀ ̀ṣà tí á n bọ tí a kòf han ọmọ, ṣé ìparun rẹ̀ ò ma kan d ̀ ẹ̀dẹ?̀ Aẁ ọn ti ́ mo tun ma ni ́ ́ wọn ́ ṣe okunfa ̀ ̀ iparun e ̀ ̀dè abinibi ́ ́ bi ́i Yorùbá ni aẁ ọn olùkọ́ ati olu ̀ ̀dasíl ́ ẹ̀ ile iwe. Lati ́ ẹ̀kọ́ ìbẹr̀ ẹ̀ ni wàhálà yíì ti f́ ojú han. ̀ Ède G̀ ẹẹ̀ si ni olu ́ ̀kọ ma n ́ ló fù n ́ ọp̀ ọ̀lọpọ à ẁ ọn im̀ ọ̀ẹ̀kọ. Iye a ́ ̀kóko tí w ̀ ọn ́ f ń kọ́ e ̀dè Gẹẹ̀ si ju a ́ ̀kókò ti won f sílẹ̀ fún e ̀dè abinibi ́ ́ lọ ni ìlọpo ìlọpo. Kó dàẹ̀ṣẹ̀ ńlá ni ti akẹẹ́ ̀kọ̀ bá ń sọ e ̀dè Yorùba.