ФОРМИРОВАНИЕ НАВЫКОВ БЕЗОПАСНОГО ПОВЕДЕНИЯ ДЕТЕЙ ДОШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА ПРИ ЧРЕЗВЫЧАЙНЫХ СИТУАЦИЯХ
Authors: IminovaYu. IminovaYu. , Syzdykbayeva A. , Khabiyeva D. , Yerniyazova S. , Mukhiyeva G. 
Published: October 2023

The article deals with the formation of skills of safe behavior of preschool children in emergency situations. Security is a natural human need, without which the full development and self-realization of the individual is impossible. The child's personality as a particularly flexible and unstable system is particularly in need of ensuring the protection of its interests and needs, since only in conditions of security is a full-fledged personality formation possible. The problem of the formation of safe behavior skills in preschool children is becoming quite relevant, especially recently. This is not accidental, since the most vulnerable and exposed to various dangers category are preschool children, and therefore, the risk of their safety increases. The purpose of the study is to determine the level of formation of the skills of safe behavior in emergency situations in older preschool children. The authors analyzed the current state of work on the formation of safe behavior skills in preschool organizations, home, street conditions; characterization of behavioral reactions of older preschool children was given; the concepts of "health", "safety", "danger", "emergency" were considered; the State mandatory Standard of preschool education and training of the Republic of Kazakhstan and a standard curriculum were analyzed preschool education and training of the Republic of Kazakhstan in the educational direction "Physical development", research by foreign and Kazakhstani scientists. We analyzed and adapted diagnostic methods to determine the level of formation of preschool children: Talk with children, "Why are safety rules necessary?" (N.N. Avdeeva, O.L. Knyazeva, R.B. Sterkina); Observation of the observance of the rules of behavior in the preschool organization (staircases, in the area); Modeling situations "Let's make a map of the house and mark safe places with green circles"; Training exercise "Evacuation from a building during an earthquake"; Adapted diagnostics of A.I. Zamaleeva test on safe behavior on the street "What is extra here?". The results are presented in tables. The need to organize special types of work to form children's clear ideas about the dangers encountered on the street, in kindergarten and at home is noted. Effective, according to the authors, are the following types of work: conversation-explanation; modeling situations; training exercise; QR-code; creative work to create a layout; training game; didactic games; case solving; leisure activities and more. Keywords: preschool children, safe behavior, skills, danger, emergencies, ABC of safety, critical thinking, creativity.

В статье рассматривается вопрос формирования навыков безопасного поведения детей дошкольного возраста при чрезвычайных ситуациях. Безопасность – это естественная потребность человека, без которой невозможно полноценное развитие и самореализация личности. Личность ребенка как особо гибкая и подвижная, неустойчивая система особо нуждается в обеспечении защищенности ее интересов, потребностей, поскольку только в условиях безопасности возможно полноценное формирование личности. Проблема формирования навыков безопасного поведения у детей дошкольного возраста становится достаточно актуальной, особенно в последнее время. Это не случайно, так как наиболее уязвимой и подверженной различным опасностям категорией, являются дети дошкольного возраста, в связи с чем, увеличивается риск их безопасности. Целью исследования является определение уровня сформированности у детей старшего дошкольного возраста навыков безопасного поведения при чрезвычайных ситуациях. Авторами проанализировано текущее состояние работы по формированию навыков безопасного поведения в условиях дошкольной организации, дома, улицы; дана характеристика поведенческим реакциям детей старшего дошкольного возраста; рассмотрены понятия «здоровье», «безопасность», «опасность», «чрезвычайная ситуация»; проанализованы ГОСО ДВО РК и Типовая учебная программа ДВО РК по образовательному направлению «Физическое развитие», исследования зарубежных и казахстанских ученых. Проанализированы и адаптированы диагностические методики на определение уровня сформир- ванности дошкольников: Беседа с детьми «Для чего необходимы правила безопасности?» (Н.Н. Авдеева, О.Л. Князева, Р.Б. Стѐркина); Наблюдение за выполнением правил поведения в до- школьной организации (лестничные площадки, на участке); Моделирование ситуации «Составим план– карту дома и отметим безопасные места зелеными кружочками»; Учебная тренировка «Эвакуация из здания при землетрясении»; Адаптированная диагностика А.И. Замалеевой тест по безопасному поведению на улице «Что здесь лишнее?». Результаты представлены в таблицах. Отмечается необходимость организации специальных видов работ по формированию у детей четких представлений об опасностях, встречающихся на улице, в условиях детского сада и дома. Эффективными по мнению авторов, являются следующие виды работ: беседа-рассуждение; моделирование ситуаций; учебная тренировка; QR – код; креативная работа по созданию макета; игра– тренинг; дидактические игры; решение кейсов; досуговая деятельность и другое. Ключевые слова: дети дошкольного возраста, безопасное поведение, навыки, опасность, чрезвы- чайные ситуации, азбука безопасности, критическое мышление, креативность.

Мақалада тӛтенше жағдайларда мектеп жасына дейінгі балалардың қауіпсіз мінез-құлық дағды- ларын дамыту мәселесі қарастырылады. Қауіпсіздік – бұл адамның табиғи қажеттілігі, онсыз адамның толық дамуы мен ӛзін-ӛзі жүзеге асыруы мүмкін емес. Баланың жеке басы, әсіресе икемді және тұрақсыз жүйе ретінде, әсіресе оның мүдделері мен қажеттіліктерін қорғауды қамтамасыз етуі керек, ӛйткені қауіпсіздік жағдайында ғана тұлғаның толыққанды қалыптасуы мүмкін. Мектеп жасына дейінгі балалардың қауіпсіз мінез-құлық дағдыларын қалыптастыру мәселесі, әсіресе соңғы уақытта ӛте ӛзекті болып отыр. Бұл кездейсоқ емес, ӛйткені ең осал және әртүрлі қауіптерге бейім санат мектеп жасына дейінгі балалар болып табылады, сондықтан олардың қауіпсіздік қаупі артады. Зерттеудің мақсаты – мектеп жасына дейінгі балаларда тӛтенше жағдайларда қауіпсіз мінез-құлық дағдыларының қалыптасу деңгейін анықтау. Авторлар мектепке дейінгі ұйымдарда, үйде, кӛшеде қауіпсіз мінез-құлық дағдыларын қалып- тастыру жұмысының қазіргі жағдайына талдау жасады; мектепке дейінгі жастағы балалардың мінез- құлық реакцияларының сипаттамасы берілген; «денсаулық», «қауіпсіздік», «қауіп», «тӛтенше жағдай» ұғымдары қарастырылады; ҚР Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты және ҚР Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасының «Дене дамуы» білім беру бағыты бойынша, шетелдік және қазақстандық ғалымдардың зерттеулері талданды. Мектеп жасына дейінгі балалардың қалыптасу деңгейін анықтау үшін талданған және бейімделген диагностикалық әдістер: «Қауіпсіздік ережелері не үшін қажет?» балалармен әңгімелесу (Н.Н. Авдеева, О.Л. Князева, Р.Б. Стеркина); Мектепке дейінгі ұйымда (баспалдақ алаңында, жер үлескісінде) тәртіп ережелерінің орындалуын бақылау; «Үйдің жоспар-картасын жасап, қауіпсіз жерлерді жасыл шеңберлермен белгілейік» жағдаятты модельдеу; «Жер сілкінісі кезінде ғимараттан эвакуациялау» оқу тренингі; А.И. Замалееваның кӛшедегі қауіпсіз мінез-құлық тесті «Бұл жерде не артық?» бейімделген диагностика болды. Нәтижелер кестелерде берілген. Балалардың кӛшеде, балабақшада және үйде кездесетін қауіп-қатер туралы нақты түсініктерін қалыптастыру үшін арнайы жұмыс түрлерін ұйымдастыру қажеттілігі атап ӛтілді. Авторлардың пікірінше, жұмыстың келесі түрлері тиімді: әңгімелесу-пікірлесу; модельдеу жағдайлары; оқу тренингі; QR коды; макет құру бойынша шығармашылық жұмыс; ойын-тренинг; дидактикалық ойындар; кейстерді шешу; бос уақытты ӛткізу және т.б. Тҥйін сҿздер: мектеп жасына дейінгі балалар, қауіпсіз мінез-құлық, дағдылар, қауіп, тӛтенше жағдайлар, қауіпсіздік әліппе, сыни ойлау, шығармашылық.