Imágenes de la política en las sociedades del conocimiento
Authors: Γαρδούνης Κωνσταντίνος 
Published: March 2023

Οι δυτικές δημοκρατίες έχουν επικριθεί, στη μέχρι τώρα ιστορία τους, για τις ολιγαρχικές τάσεις που αναπτύσσονται στο εσωτερικό τους και πολλοί λόγοι, ομάδες και κινήματα διεκδίκησαν αλλαγές με στόχο την ουσιαστική λαϊκή συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων. Οι θεσμοί της αντιπροσώπευσης έχουν θεωρηθεί ως μη αντιπροσωπευτικοί στην πραγματικότητα. Αυτές οι κριτικές είχαν σαν αφετηρία τα συνθήματα μιας «πραγματικής» ή άμεσης δημοκρατίας. Ωστόσο, παραμένει ασαφές τι σημαίνουν τα συγκεκριμένα συνθήματα και γύρω τους έχουν αναδυθεί ποικίλα και αντιφατικά νοήματα. Επιπλέον, αν και η σημερινή κοινοβουλευτική δημοκρατία δέχεται σφοδρές επικρίσεις , φαίνεται πιο ισχυρή από ποτέ. Οι εναλλακτικές προτάσεις δεν έχουν υπάρξει πειστικές. Και μπορεί να ειπωθεί ότι η ιδεολογική και πολιτική διαμάχη μεταξύ φιλελεύθερης κοινοβουλευτικής και συμμετοχικής-άμεσης δημοκρατίας έχει ως αποτέλεσμα –μέχρι στιγμής- την επικράτηση της πρώτης. Η αντίληψη λοιπόν που κυριαρχεί σήμερα είναι ότι η πολιτική είναι η δραστηριότητα των πολιτικών. Τις τελευταίες δεκαετίες η αντιπαράθεση μεταξύ φιλελεύθερης-αντιπροσωπευτικής και συμμετοχικής-άμεσης δημοκρατίας έχει γίνει πιο σύνθετη εξαιτίας της αύξουσας τεχνικής πολυπλοκότητας των διαφόρων ζητημάτων: Από τη μια πλευρά, αυτή η πολυπλοκότητα κάνει την πολιτική ακόμη πιο απρόσιτη στους πολίτες. Από την άλλη, συχνά φανερώνει την αδυναμία του πολιτικού προσωπικού να αντιμετωπίσει τα προβλήματα. Η λήψη αποφάσεων εμφανίζεται ως δραστηριότητα που απαιτεί όλο και περισσότερες ειδικές γνώσεις την ίδια στιγμή που οι επίσημα αναγνωρισμένες ειδικές γνώσεις δεν επαρκούν. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, η διαμάχη, στην οποία αναφερόμαστε, πάνω στο περιεχόμενο της δημοκρατίας και της πολιτικής αναζωπυρώνεται και το αίτημα της συμμετοχής ανακαλύπτει νέα επιχειρήματα και, επίσης, νέες δυσκολίες.Η ανάδυση της πρότασης της διαβουλευτικής δημοκρατίας μπορεί να θεωρηθεί ως απόπειρα να συντεθούν οι διαφορετικές πλευρές αυτής της αντιπαράθεσης: η ανάγκη συμμετοχής των πολιτών, το αναπόφευκτο των δομών της αντιπροσώπευσης, η ανεπάρκεια της επίσημης εμπειρογνωμοσύνης. Προκειμένου να αντιμετωπιστούν ή να επιλυθούν τα διάφορα ζητήματα, οι υποστηρικτές της διαβουλευτικής δημοκρατίας προτείνουν μηχανισμούς συμμετοχής στο δημόσιο διάλογο όλων των εμπλεκόμενων μερών, μηχανισμούς συμβατούς με τους αντιπροσωπευτικούς θεσμούς.Μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο, είναι σημαντικό να μελετήσουμε τι λένε οι πολίτες για τη συμμετοχή, την πολιτική, τη δημοκρατία. Είναι σημαντικό σημαντικό να δούμε πώς αντιμετωπίζουν τις διαφορετικές προτάσεις δημοκρατίας -αντιπροσωπευτικής, συμμετοχικής-άμεσης και διαβουλευτικής- για να κατανοήσουμε τι είδους δημοκρατία επιθυμούν ή θεωρείται εφικτή. Πραγματοποιήθηκαν λοιπόν συνεντεύξεις με πολίτες διαφόρων περιοχών της Καταλονίας της Ισπανίας και επίσης με ειδικούς που είχαν διοργανώσει διαδικασίες συμμετοχής στους αντίστοιχους δήμους. Τα λεγόμενα τους μελετήθηκαν σύμφωνα με τη μεθοδολογία της θεματικής ανάλυσης. Η παρούσα μελέτη μας επιτρέπει να εμπλουτίσουμε τη συζήτηση πάνω στο περιεχόμενο της δημοκρατίας και της πολιτικής αντλώντας εμπειρικά δεδομένα από ανθρώπους που κλήθηκαν ή ενεπλάκησαν σε διαδικασίες συμμετοχής, έχοντας διαφορετικές θέσεις. Τα αποτελέσματα της ανάλυσης αναδεικνύουν ότι ανάμεσα στην πολιτική συμμετοχή και την καθημερινή ζωή εμφανίζεται ένας αμοιβαίος αποκλεισμός. Η πολιτική είναι μια επίπονη και απαιτητική δραστηριότητα για την καθημερινή ζωή την ίδια στιγμή που η καθημερινότητα δεν αφήνει ενέργεια και χρόνο για την πολιτική δράση. Επιπλέον, υπάρχουν άνθρωποι που δεν αναγνωρίζονται καν ως πολίτες μέσα στη σημερινή τάξη πραγμάτων. Η σημερινή δημοκρατία επικρίνεται ως αδιαφανής και αναποτελεσματική, ωστόσο οι θεσμοί της αντιπροσώπευσης δεν αμφισβητούνται ριζικά. Ο πολύπλοκος χαρακτήρας των διαφόρων ζητημάτων απαιτεί την παρουσία ικανών εμπειρογνωμόνων. Κατα συνέπεια, μια δημοκρατία ριζικά συμμετοχική θεωρείται αδύνατη και, ταυτόχρονα, είναι επιθυμητή μια δημοκρατία με περισσότερη συμμετοχή. Η πολιτική δραστηριότητα μπορεί να είναι ανοιχτή σε όλους και όλες στο βαθμό που στους χώρους πολιτικής συμμετοχής λαμβάνονται υπόψη οι καθημερινές ζωές των ανθρώπων και επίσης αίρονται τα εμπόδια που εμποδίζουν την πλήρη άσκηση της ιδιότητας του πολίτη.