Περιβαλλοντικοί πόροι και σχεδιασμός στο πλαίσιο των Επιστημών της Αγωγής
Authors: Λιβέρη Άννα 
Published: June 2022

Η διατριβή αυτή εντάσσεται στο ακαδημαϊκό πεδίο της Πολιτιστικής Οικολογίας τοοποίο ως πρακτική εξειδικεύεται στις πολιτικές για την διατήρηση και προστασία τηςΠολιτιστικής Κληρονομιάς (Cultural Heritage).H διατριβή αναδεικνύει την έννοια του τόπου. Αφορά το νησί της Ζακύνθου, ένα τόπο οοποίος εκτός από την πλούσια πολιτιστική παράδοση στην ποίηση (Σολωμός, Κάλβος,Φώσκολος), στην μεταβυζαντινή ζωγραφική (Δοξαράς, Κουτούζης κ.α.), στη ριζοσπαστικήσκέψη κ.λ.π. είναι γνωστός και για το εξαιρετικό περιβαλλοντικό ενδιαφέρον που έχει, είτεαυτό αφορά την ωοτοκία της θαλάσσιας χελώνας carretta-carretta, είτε το πρώτοθεσμοθετημένο Θαλάσσιο Πάρκο στον Ελληνικό χώρο, είτε την περιοχή NATURA στην Β.Δ.περιοχή του νησιού (γνωστή για την παραλία «Ναυάγιο») και που τα τελευταία χρόνιαβρίσκεται στην επικαιρότητα λόγω της προσπάθειας αγοράς της (στην ουσία υπεξαίρεσής της)από ξένες εταιρείες τουριστικής ανάπτυξης. Η Ζάκυνθος, που αποτελεί το πεδίο αναφοράς τηςδιατριβής, ως "τοπικότητα" είναι η όσμωση των παραπάνω στοιχείων τα οποία παράγονται καιαναπαράγονται με διαφορετική μορφή κάθε φορά καθιστώντας την έρευνα μια δυναμικήδιαδικασίαΗ τοπική διάσταση δίνει τη δυνατότητα ανακάλυψης και ανάγνωσης του τόπου και τηςιστορίας του με τρόπο πολύ πιο εύληπτο από ότι η εθνική ιστορία, μετατρέποντας τον τόπο σεαφετηρία ιστορικής εκπαίδευσης. Επειδή η ιστορική προσέγγιση στηρίζεται πάνω σε τοπικέςπηγές, επιτρέπει στους πολίτες να αναρωτηθούν για την προέλευση και την εξέλιξη τουπλαισίου μέσα στο οποίο ζουν και είναι κοινωνικά ενεργοί.Η διατριβή ερευνά τις πρακτικές, τις γνώσεις και απόψεις των εκπαιδευτικών τηςΖακύνθου σε σχέση με την Εκπαίδευση για το Περιβάλλον και την βιώσιμη ανάπτυξη.Συγκεκριμένα, χαρτογραφεί και αναλύει τα περιβαλλοντικά προγράμματα που έχει υλοποιήσειη εκπαιδευτική κοινότητα και αναλύει τις γνώσεις και απόψεις των εκπαιδευτικών για έναθεσμοθετημένο χώρο φυσικής κληρονομιάς αυτόν του Εθνικού Θαλάσσιου ΠάρκουΖακύνθου, η διαχείριση του οποίου έχει προκαλέσει εντάσεις στην τοπική κοινωνία. Ηδιατριβή, μέσω της διερεύνησης των γνώσεων και απόψεων των εκπαιδευτικών, καταδεικνύειτην ανάγκη των εκπαιδευτικών για επιμόρφωση σε περιβαλλοντικά ζητήματα.Η διατριβή παρουσιάζει τον σχεδιασμό, ανάπτυξη και διερεύνηση της λειτουργικότηταςδιαδραστικού διαδικτυακού εκπαιδευτικού υλικού για τη διαφύλαξη και προστασία τηςπολιτιστικής κληρονομιάς και συγκεκριμένα των ιστορικών μοναστηριών της Ζακύνθου. Τοεκπαιδευτικό υλικό αναπτύχθηκε σε συμφωνία και συνέργεια με την πολιτική της ΕυρωπαϊκήςΈνωσης για την Εκπαίδευση για την Πολιτιστική Κληρονομιά.Χρήστες του εκπαιδευτικού υλικού ήταν εκπαιδευτικοί και μαθητές ΔευτεροβάθμιαςΕκπαίδευσης της Ζακύνθου, η αλληλεπίδραση των οποίων με το εκπαιδευτικό υλικόκατεγράφη με τη χρήση ερωτηματολογίων με θετικό αποτέλεσμα όσον αφορά την ανάπτυξηγνώσεων και ευαισθητοποίηση για τα τοπικά περιβαλλοντικά προβλήματα.Από την καταγραφή των Προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης πουυλοποιήθηκαν στα σχολεία της Ζακύνθου την περίοδο 1991-2005 αποδεικνύεται ότι ηπλειοψηφία των προγραμμάτων αφορά τις ανθρώπινες δραστηριότητες σύμφωνα με τονκατηγοριοποίηση της Ατζέντα 21. Τα τοπικά περιβαλλοντικά προβλήματα σε πολλέςπεριπτώσεις αποτελούν την αφετηρία διερεύνησης ενός γενικότερου προβλήματος,εφαρμόζοντας έτσι μια αντιστοιχία ανάμεσα στο θεματικό προσανατολισμό τηςΠεριβαλλοντικής Εκπαίδευσης και τα περιβαλλοντικά προβλήματα της περιοχής, η οποίασυντελεί συνήθως στην καλύτερη κατανόηση και διερεύνηση του προβλήματος. Ωστόσο είναιαναγκαία και η ανάπτυξη προβληματικής των μαθητών σε θέματα που αφορούν στοιχεία τουπεριβάλλοντος, όπως το έδαφος και το υπέδαφος, την κλιματική αλλαγή και την ενέργεια.Από την Έρευνα των απόψεων των εκπαιδευτικών για το Θαλάσσιο Πάρκο φάνηκε ότιοι εκπαιδευτικοί παρουσιάζουν σημαντικές ελλείψεις όσον αφορά τις γνώσεις τους για τηλειτουργία του Ε.Θ.Π.Ζ. και εμφανίζονται να αναλαμβάνουν περιβαλλοντικού περιεχομένουεκπαιδευτικές δράσεις και προγράμματα σε ένα πολύ μικρό ποσοστό, ευρήματα που ενισχύουντην αρχική μας υπόθεση περί της αναγκαιότητας επιμόρφωσής τους.Παρόλα αυτά, το γεγονός ότι είναι σε θέση να εκτιμήσουν το σημαντικό ρόλο τουΕ.Θ.Π.Ζ. στην προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και τη συνεισφορά του στοπεριβαλλοντικό πρόβλημα του υπό εξαφάνιση απειλούμενου είδους χελώνας Caretta-Carettaείναι ενθαρρυντικό για την προοπτική ανάληψης από τους ίδιους εκπαιδευτικώνπρωτοβουλιών σχετικών με το περιβάλλον, με την προϋπόθεση ότι κάτι τέτοιο θα προκύψειμέσα από επίσημα θεσμοθετημένα επιμορφωτικά προγράμματα ΠεριβαλλοντικήςΕκπαίδευσης.Τα αποτελέσματα που προκύπτουν από την υλοποίηση δραστηριοτήτων σε έναδιαδραστικό διαδικτυακό περιβάλλον είναι ενθαρρυντικά για τον εμπλουτισμό τωνΠρογραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης με εκπαιδευτικό υλικό που αξιοποιεί ταδιδακτικά οφέλη από τη συστηματική και μεθοδική εκπαιδευτική προσέγγιση του τοπικούπολιτισμού με βάση τις αρχές της Εκπαίδευσης για την Αειφόρο Ανάπτυξη.Ταυτόχρονα, ο σχεδιασμός ενός μαθητοκεντρικού μαθησιακού περιβάλλοντος με τηχρήση των Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνίας στηρίζει κατά τον καλύτερο τρόπο τηλειτουργική αξία των γνώσεων και των στάσεων που αποκτά ο μαθητής.Η τεχνολογία των υπερμέσων, λόγω της ελκυστικότητας του περιβάλλοντος, αλλά καιτης ευελιξίας που προσφέρει στην προσέγγιση της γνώσης, καθίσταται ένα ισχυρό γνωστικόεργαλείο, που μπορεί να αποτελεί μέρος της αναβάθμισης της εκπαιδευτικής διαδικασίας γιατα παγκόσμια και τοπικά περιβαλλοντικά ζητήματα.