Ανταπόκριση στη διδασκαλία και παρέμβαση για την ανίχνευση και αντιμετώπιση των μαθησιακών δυσκολιών στα μαθηματικά
Authors: Παπαδημητρίου Παναγιώτης 
Published: March 2022

Οι μαθησιακές δυσκολίες στα μαθηματικά είναι ένα ζήτημα που απασχολεί διαχρονικά τόσο την επιστημονική έρευνα όσο και την εκπαιδευτική πράξη. Σχετίζεται άμεσα με την πραγμάτωση της ισότιμης πρόσβασης στη μάθηση και βρίσκεται στο επίκεντρο ενός πολυπαραγοντικού φαινόμενου που έχει αντίκτυπο στα άτομα, την κοινωνία, τον πολιτισμό και την οικονομική ανάπτυξη. Οι δυσκολίες και τα προβλήματα στη μάθηση που αντιμετωπίζουν οι μαθητές, ανεξάρτητα από την προέλευση ή την «ετικέτα» που αυτά φέρουν, αποτελούν αρνητικό παράγοντα σχολικής προόδου και συχνά αίτια σχολικής αποτυχίας. Στην Ελλάδα, ο μηχανισμός υποστήριξης του μαθητή ενεργοποιείται ουσιαστικά μετά τη «διάγνωση», με την τοποθέτηση του σε κάποια κατηγορία ειδικών εκπαιδευτικών αναγκών. Η διαδικασία αυτή βασίζεται στο κριτήριο της απόκλισης ανάμεσα στη νοητική ικανότητα και την επίδοση, που πάρα την ευρύτητα χρήσης του, έχει δεχθεί κριτική για την αποτελεσματικότητά του. Στον αντίποδα του κριτηρίου της απόκλισης, έχει αναπτυχθεί ένα εναλλακτικό μοντέλο που ονομάστηκε «Ανταπόκριση στη Διδασκαλία» και στόχος του είναι η έγκαιρη αντιμετώπιση των μαθησιακών δυσκολιών εντός του εκπαιδευτικού πλαισίου. Σε αυτό η διδακτική παρέμβαση εκκινεί ανεξάρτητα και πέρα από τη «διάγνωση» και συμπεριλαμβάνει όλους εκείνους τους μαθητές που έχουν σημαντικές δυσκολίες μάθησης, ανεξάρτητα από τα αίτια που τις προκαλούν. Βασίζεται στην καθολική ανίχνευση του μαθητικού πληθυσμού για τον εντοπισμό όσων χρήζουν διδακτικής υποστήριξης και τον έλεγχο της ανταποκρισιμότητάς τους στη μάθηση. Σκοπός της έρευνας στην παρούσα διατριβή, είναι η προσαρμογή, η εφαρμογή και η εκτίμηση της αποτελεσματικότητας του μοντέλου «Ανταπόκριση στη Διδασκαλία» στην ελληνική σχολική πραγματικότητα και πιο συγκεκριμένα σε μαθητές της Α΄ Γυμνασίου στο γνωστικό αντικείμενο των μαθηματικών. Ο σχεδιασμός της έρευνας είναι δομημένος σε δύο ερευνητικές φάσεις. Κατά την πρώτη ερευνητική φάση έγινε η προσαρμογή του μοντέλου, και η ανάπτυξη του απαιτούμενου εκπαιδευτικού υλικού για την εφαρμογή του μοντέλου, δηλαδή την κατασκευή ανιχνευτικού εργαλείου για τον εντοπισμό των μαθητών που έχουν μαθησιακές δυσκολίες στα μαθηματικά ή βρίσκονται σε επικινδυνότητα, την κατασκευή κριτηρίων για τον έλεγχο της ανταποκρισιμότητας των μαθητών στην εκπαιδευτική παρέμβαση, τη διαμόρφωση του εκπαιδευτικού υλικού και τον καθορισμό της διδακτικής μεθοδολογίας. Στη δεύτερη ερευνητική φάση, πραγματοποιήθηκε η εφαρμογή και η εκτίμηση της αποτελεσματικότητας του μοντέλου με την υλοποίηση της εκπαιδευτικής παρέμβασης σε δύο μικρές ομάδες μαθητών, που επιλέχθηκαν με βάση τα αποτελέσματα της ανίχνευσης στο σύνολο των μαθητών της σχολικής τάξης (Α΄ Γυμνασίου). Τα βασικά ερευνητικά ερωτήματα αφορούν τη δομή και το περιεχόμενο του απαιτούμενου εκπαιδευτικού υλικού, προκειμένου να εφαρμοστεί το προτεινόμενο μοντέλο, καθώς και τη διδακτική προσέγγιση που θα το πλαισιώσει. Βασική υπόθεση της έρευνας είναι ότι το μοντέλο «Ανταπόκριση στη Διδασκαλία», με τις κατάλληλες προσαρμογές, μπορεί να αποτελέσει μια ολοκληρωμένη, ρεαλιστική, αποδοτική και εφαρμόσιμη πρόταση για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των δυσκολιών μάθησης στα μαθηματικά, εντός του γενικού σχολείου. Οι επιμέρους υποθέσεις αφορούν τη θετική επίδραση της παρέμβασης στους μαθητές της πειραματικής ομάδας τόσο σε σχέση με το αρχικό επίπεδο αναφοράς τους, όσο και σε σχέση με την ομάδα ελέγχου (γενική τάξη). Η μεθοδολογία της έρευνας βασίστηκε στο πραγματιστικό παράδειγμα με χρήση ποιοτικών και ποσοτικών μεθόδων και ο πειραματικός σχεδιασμός αποτελεί μια σύνθεση πειραματικού σχεδιασμού ασυνεχούς παλινδρόμησης και μελέτης μεμονωμένης περίπτωσης. Στην έρευνα συμμετείχαν εξήντα τρεις (63) μαθητές, εκ των οποίων οι δεκατρείς (13) από αυτούς συμμετείχαν στην πειραματική παρέμβαση που είχε διάρκεια εφαρμογής ένα σχολικό τετράμηνο. Από το σύνολο των ευρημάτων προέκυψαν θετικά αποτελέσματα, τόσο ως προς την προσαρμογή και εφαρμογή του μοντέλου, όσο και ως προς τα μαθησιακά αποτελέσματα που σημείωσαν οι μαθητές της πειραματικής ομάδας. Πιο συγκεκριμένα, από την εξέταση της ενδοομαδικής επίδρασης της παρέμβασης στους δεκατρείς (13) μαθητές της πειραματικής ομάδας, βρέθηκε ότι υπήρξε στατιστικά σημαντική διαφορά στην επίδοση τους πριν και μετά την παρέμβαση. Επιπλέον, από την εξέταση των αποτελεσμάτων της ατομικής προόδου ανά μαθητή, από την έναρξη έως και την περάτωση της πειραματικής παρέμβασης, προέκυψε ότι οι περισσότεροι από τους μαθητές της πειραματικής ομάδας σημείωσαν πρόοδο στα μαθηματικά που κάλυψε πάνω από το 25% του συνόλου της κλίμακας μέτρησης. Η σημαντικότητα των αποτελεσμάτων επιβεβαιώνεται όχι μόνο από τη στατιστική ανάλυση, αλλά και από την πρακτική αξία της μεταβολής που παρατηρήθηκε στη μαθηματική ετοιμότητα των μαθητών της πειραματικής ομάδας σε σχέση με τις συνολικές επιδόσεις των μαθητών της ομάδα ελέγχου. Τέλος, από την αξιολόγηση της πιστότητας εφαρμογής του προτεινόμενου μοντέλου, βρέθηκε υψηλό επίπεδο σύγκλισης με τις βασικές αρχές του.