Νομική προστασία του δημοσιογράφου
Authors: Ζαρουχλιώτη Αργυρώ 
Published: August 2023

Ο στόχος της παρούσας μελέτης, είναι να αποτελέσει μια συμβολή χρήσιμη στο δημοσιογράφο, για την αντιμετώπιση θεωρητικών και πρακτικών θεμάτων που προκύπτουν κατά την ενάσκηση των καθηκόντων του. Η ανάλυση, χωρίζεται σε δύο κύρια μέρη : το πρώτο μέρος είναι αφιερωμένο στην επεξεργασία των κανόνων δημοσιογραφικής δεοντολογίας των έντυπων και ψηφιακών μέσων. Οι επιταγές του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας της ΕΣΗΕΑ, φωτίζονται σε συνάρτηση με τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, όπως τα κατοχυρώνουν το Σύνταγμα και οι νόμοι. Παράλληλα με το σχολιασμό, παρατίθεται συγκριτικό δίκαιο και σχετική νομολογία και ακολουθεί ειδική αναφορά στις καινοτομίες του Κώδικα Δεοντολογίας Ψηφιακών μέσων, η οποία εστιάζει σε σύγχρονα ζητήματα, (byline, δικαίωμα στη λήθη, λογοκλοπή, κοινωνικά δίκτυα). Το πρώτο μέρος κλείνει με την πρόσφατη νομολογία του ΕΔΔΑ (2018-2020), σχετικά με τους δημοσιογράφους και ειδικότερα παρατίθενται χαρακτηριστικές αποφάσεις που αφορούν τη νομολογιακή αντιμετώπιση του θεμελιώδους δικαιώματος της ελεύθερης έκφρασης των δημοσιογράφων, (άρθρο 10 ΕΣΔΑ). Το δεύτερο μέρος, εστιάζει σε σύγχρονα ζητήματα πνευματικής ιδιοκτησίας του δημοσιογραφικού έργου, με κέντρο το δημοσιογράφο ως πνευματικό δημιουργό. Μετά την εισαγωγή στις βασικές έννοιες (έργο, δημιουργός), αναλύεται η φύση και έκταση των ηθικών και περιουσιακών εξουσιών του δημοσιογράφου, όταν το έργο του κρίνεται πρωτότυπο πνευματικό δημιούργημα. Παράλληλα, φωτίζεται το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο σε ειδικές κατηγορίες δημοσιογραφικών έργων, όπως οι συνεντεύξεις και οι φωτογραφίες, ιδωμένων από τη σκοπιά σύγχρονων ατομικών ελευθεριών (δικαίωμα στην εικόνα, right to publicity), όπως ερμηνεύονται από την πρόσφατη εθνική και ξένη νομολογία. Ξεχωριστή μνεία, λόγω της μεγάλης πρακτικής σημασίας, γίνεται στους νόμιμους και συμβατικούς περιορισμούς της πνευματικής ιδιοκτησίας που πρέπει να ανεχθεί ο μισθωτός δημοσιογράφος και θίγεται το μείζον ζήτημα της αναδημοσίευσης στο διαδίκτυο και της συλλογικής διαχείρισης των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας των δημοσιογράφων στην Ελλάδα. Ακολουθεί η επεξεργασία ειδικότερων θεμάτων, όπως η αναγκαστική εκτέλεση με αντικείμενο το δημοσιογραφικό έργο, η σχέση του δημοσιογράφου με τα προσωπικά δεδομένα και το ζήτημα της αστικής ευθύνης των δημοσιογράφων – ρομπότ, ως δυνητικών υποκειμένων δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας επί δημοσιογραφικού έργου. Τέλος, αφού παρατίθενται τα κύρια σημεία της αστικής προστασίας που έχει στη διάθεση του ο δημοσιογράφος ως πνευματικός δημιουργός, σχολιάζεται η πρόσφατη κοινοτική Οδηγία 2019/790 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Απριλίου 2019, για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και τα συγγενικά δικαιώματα στην ψηφιακή ενιαία αγορά και την τροποποίηση των οδηγιών 96/9/ΕΚ και 2001/29/ΕΚ, η οποία φιλοδοξεί να αναμορφώσει την πνευματική ιδιοκτησία στην Ευρώπη, με δίκαιη ανακατανομή των οικονομικών ωφελειών μεταξύ παρόχων, εκδοτών και δημοσιογράφων – πνευματικών δημιουργών, μεταξύ άλλων, μέσω της πρόβλεψης δικαιώματος εύλογης αμοιβής, με υποκείμενο τους δημοσιογράφους για την ψηφιακή εκμετάλλευση του έργου τους.