Πρώιμοι δείκτες υπερτασικής νεφροσκλήρυνσης
Authors: Μπάρκας Γιώργος 
Published: September 2021

Η υπερτασική νεφροσκλήρυνση αποτελεί την δεύτερη αιτία, μετά τον διαβήτη, χρόνιας νεφρικής νόσου. Η πάθηση εξελίσσεται αθόρυβα σε ανεπάρκεια νεφρών και η διάγνωσή της είναι δύσκολη διότι δεν εμφανίζονται ειδικά συμπτώματα αλλά ούτε και μορφολογικές αλλοιώσεις στο νεφρικό παρέγχυμα στα αρχικά στάδια της ανάπτυξής της. Επιπλέον, δεν υπάρχουν αξιόπιστοι βιοδείκτες για την έγκαιρη εκτίμηση της νεφρικής βλάβης και οι ασθενείς εκδηλώνουν συμπτώματα όταν σχεδόν το 50% της λειτουργίας των νεφρών έχει χαθεί. Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι να βρεθούν πρώιμοι δείκτες που θα επιτρέπουν την έγκαιρη διάγνωση της υπερτασικής νεφροσκλήρυνσης και να αποσαφηνιστούν οι υποκείμενοι μηχανισμοί που οδηγούν στην εμφάνισή της και οι οποίοι σε μεγάλο βαθμό παραμένουν άγνωστοι. H καλύτερη προσέγγιση για την ανεύρεση τέτοιων πρωτεϊνών-δεικτών σε πολυπαραγοντικές παθολογικές καταστάσεις όπως η υπερτασική νεφροσκλήρυνση είναι η βιολογία συστημάτων και ειδικότερα η πρωτεομική ανάλυση. Καθώς η λήψη βιοψιών νεφρού είναι μια επίπονη εν πολλοίς μη ενδεικνυόμενη διαδικασία έχουν αναπτυχθεί διάφορα ζωικά μοντέλα μελέτης της υπέρτασης. Η μελέτη μας πραγματοποιήθηκε στο ευρέως διαδεδομένο υπερτασικό ζωικό μοντέλο Spontaneously Hypertensive Rat (SHR). Πραγματοποιήθηκαν τρεις διαφορετικές αλλά συμπληρωματικές πρωτεομικές προσεγγίσεις στο νεφρικό παρέγχυμα υπερτασικών SHR και νορμοτασικών WKY (Wistar Kyoto rats) ζώων ηλικίας 6, 13 και 20 εβδομάδων με στόχο την ανάλυση του πρωτεόματος του νεφρού σε βάθος. Από την ανάλυση των αποτελεσμάτων αναγνωρίστηκε πλήθος πρωτεϊνών με διαφορική έκφραση στα υπερτασικά ζώα και με πιθανό κρίσιμο ρόλο στην ανάπτυξη της υπέρτασης. Η βιοπληροφορική ανάλυση κατέδειξε σημαντικά μονοπάτια που απορρυθμίζονται λόγω της υπέρτασης και τα οποία σχετίζονται με το οξειδωτικό στρες, την δυσλειτουργία των μιτοχονδρίων και την απόπτωση.Από τις διαφορικά εκφραζόμενες πρωτεΐνες δύο ήταν εκείνες που παρουσίασαν μεγάλο ενδιαφέρον, η CLIC4 και η SGLT2. Η έκφραση και των δύο αυτών πρωτεϊνών βρέθηκε σημαντικά αυξημένη στα υπερτασικά ζώα όλων των ηλικιών και επιλέχθηκαν ως πιθανοί πρώιμοι δείκτες υπερτασικής νεφροσκλήρυνσης που χρήζουν περαιτέρω μελέτης. Τα ευρήματα της πρωτεομικής επιβεβαιώθηκαν με βιοχημικές και μορφολογικές τεχνικές. Τα αποτελέσματα έδειξαν πως η αυξημένη έκφραση τόσο της CLIC4 όσο και της SGLT2 εντοπίζεται στα επιθηλιακά κύτταρα των εγγύς εσπειραμένων σωληναρίων και ειδικότερα στην ψηκτροειδή παρυφή τους αυξάνοντας την πιθανότητα ότι τα μόρια αυτά μπορεί σε 13 παθολογικές καταστάσεις να εκκρίνονται στα ούρα μέσω εξωσωμάτων. Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με την επιβεβαίωση στο μέλλον των ευρημάτων και σε υπερτασικούς ασθενείς είναι πολύ σημαντικό καθώς μπορεί να ανοίξει το δρόμο σε νέους τρόπους διάγνωσης της υπερτασικής νεφροσκλήρυνσης σε πολύ πρώιμα στάδια και μάλιστα με μη επεμβατικό τρόπο.Συμπερασματικά, τα ευρήματά μας υποδεικνύουν ότι πρώιμες αλλαγές συμβαίνουν στο σωληναριακό διαμέρισμα του νεφρού, και ότι οι αλλαγές αυτές είναι ειδικά εντοπισμένες στα εγγύς εσπειραμένα σωληνάρια. Είναι γνωστό πως τα σωληνάρια διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ανθρώπινη νεφρική ανεπάρκεια και την οξεία νεφρική βλάβη ωστόσο, μέχρι τώρα δεν είχαν καταγραφεί τόσο πρώιμες μοριακές μεταβολές. Η μελέτη μας καταγραφεί για πρώτη φορά τέτοιες μεταβολές στα κύτταρα των εγγύς σωληναρίων στο μοντέλο SHR και μάλιστα πριν εκδηλωθούν οι τυπικές παθολογοανατομικές αλλαγές της υπερτασικής νεφροσκλήρυνσης.