ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ҚАЗІРГІ ЗАМАНҒЫ ҚЫШ ӨНДІРІСІ ЖАЙЛЫ КЕЙБІР МӘЛІМЕТТЕР
Authors: Рахимжанова С.Ж. , Аккошкарова Ж.Т. 
Published: September 2024

В статье представлены результаты изучения техники и технологии изготовления гончарных изделий, производимых на современном этапе, полученные в ходе проведения этнографическихисследований в г. Туркестан и г. Алматы летом 2023 года. В ходе данных работ были интервьюированы четыре гончара: Абайхан Рыспаев,Гаухар Касембай, Данияр Бабашев и Жанибек Турсалиев. Они являются профессионалами своего дела, возрождающие гончарноедело в Казахстане, обучались у высококлассных мастеров, пройдя большое количество стажировок в ближнем и дальнем зарубежье.Таким образом, выяснилось, что наибольшее внимание они уделяют изучению свойств различных глин и следуют знаниям, приобретеннымими от своих учителей. Эти данные свидетельствуют об устойчивоститрадиций и их убеждений в вопросе выбора исходного сырья и составления формовочных масс, способах обработки поверхностисосудов. Среди опрошенных были случаи экспериментальныхработ таких, как, например, добавление навоза лошади, которыйпривел одновременно и к положительному, и отрицательномурезультату, что показало отклонение от традиционного рецепта формовочных масс. Это видится гончару в какой-то степени малоперспективным, но на современном этапе работы в большинствеслучаев, преемственность поколений соблюдается. Таким образом, в результате полученных данных считаем, что такого рода исследованияявляются перспективными и их можно рассматривать как с точки зрения изучения материальной культуры, так и в ракурсе сохранениянематериального культурного наследия.

Мақалада 2023 жылдың жазында Түркістан және Алматы қалаларында жүргізілген этнографиялық зерттеу жұмысының барысында алынған қазіргі кезде өндірілетін қыш бұйымдарын жасау техникасы мен технологиясын зерттеу нәтижелері берілген. Бұл жұмыстардың аясында төрт көзешіден: Абайхан Рыспаев, Гаухар Касембай, Бабашев Данияр және Тұрсалиев Жәнібектен сұхбат алынды. Олар жоғары санатты ұсталардан білім алып, жақын және шалғай шетелдерден бірнеше тағылымдамадан өтіп, Қазақстанның қыш өндірісін жаңғыртып жатқан өз істерінің хас шеберлері. Көзешілер әр түрлі саз-балшықтардың қасиеттерін зерттеп, өздерінің ұстаздарынан алған білімдерін ұстанатындығы анықталды. Бұл мәліметтер олардың бастапқы шикізатты таңдау және қалыптау массасын жасау, ыдыстардың бетін өңдеу тәсілдері мәселелерінде дәстүр мен нанымдарының тұрақтылығын көрсетеді. Сұхбат берушілердің ішінде эксперименталды жұмыспен айналысқандар болды. Мәселен, жылқы қиын қосу – ол оң және теріс нәтиже көрсетті, яғни қалыптау массасының дәстүрлі тәсілдерінен ауытқушылық көзеші үшін аса перспективті емес, сондықтан қазіргі заманда да ұрпақтық сабақтастық сақталуды. Осылайша, алынған мәліметтер нәтижесінде біз мұндай зерттеулердің келешегі бар деп санаймыз және оларды материалдық мәдениетті зерттеу тұрғысынан да, материалдық емес мәдени мұраны сақтау тұрғысынан да қарастыруға болады.

The article presents the results of the study of techniques and technology of pottery production, produced at the present stage, obtained as a result of ethnographic research in the cities of Turkestan and Almaty in the summer of 2023. In the course of these works four potters were interviewed - Abaykhan Ryspaev, Gauhar Kasembay, Babashev Daniyar and Tursaliev Zhanibek, who are professionals in their field, reviving pottery in Kazakhstan, who trained by high-class masters and passed a large number of internships in near and far abroad. Thus it was found out that they pay the most attention to studying the properties of different clays and follow the knowledge they acquired from their teachers. These data indicate the stability of traditions and their beliefs in the choice of raw materials and the composition of molding masses, methods of surface treatment of vessels. Among the respondents, there were cases of experimental works, such as adding horse dung, which led to both positive and negative results, which showed that deviation from the traditional recipe of molding masses is seen by the potter to some extent unpromising, which also shows that even at the present stage of work in most cases, the continuity of generations is observed. Thus, as a result of the data obtained, we believe that this kind of research is promising, and it can be considered both from the point of view of studying material culture and from the perspective of preserving intangible cultural heritage.