ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ТӘЖІРИБЕ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЖЕКЕМЕНШІКЖОҒАРЫ ОҚУ ОРЫНДАРЫНЫҢ ЖІКТЕЛУІ
Authors: Шалдарбекова А.Б. 
Published: May 2024

Казахстан начал приватизацию системы высшего образования в начале 1990-х. Следовательно, негосударственные (частные) высшие учебные заведения развиваются в стране на протяженииболее двух с половиной десятилетии. К тому же, частное высшее образование доминирует в системе высшего образования как по количеству вузов, так и по количеству студентов. Однако, несмотря на сильное расширение, негосударственный сектормало изучен. В данной статье предпринята попыткавосполнить этот пробел. Таким образом, это исследование посвящено частным высшим учебным заведениям в Казахстане, и применяет теоретический подход для их изучения. В частности, для анализа негосударственных учреждений используется классификация частных вузов, предложенная Даниэлем Леви. Результаты показывают, что все три категории учебных заведений –элитная и полуэлитная (elite and semi-elite), идентифицирующая (religious or cultural), и учреждения, поглощающие спрос (demand-absorbing) –функционируют на образовательном рынке Казахстана. В целом по стране, только одно частное высшее учебное заведение относится к идентифицирующей категории. Несколько негосударственных вузов можно считать как полуэлитные, тогда как подавляющеебольшинство казахстанских частных вузов являются учреждениями, поглощающими спрос.

Қазақстанда жоғары білім беру жүйесін жекешелендіру 1990 жылдардың басындабасталды. Демек, елімізде жиырма бес жылдан астам уақыт бойы мемлекеттік емес (жекеменшік) жоғары оқу орындары дамып келеді. Нәтижесінде мемлекеттікке қарағанда жекеменшік жоғары оқу орындары мен ондағы студенттердің саны басым. Дегенмен, жекеменшік жоғары кәсіби білім берудің кеңінен таралғанына қарамастан,бұл сала аз зерттелген. Бұл мақала соның орнын толтыруға тырысады. Мақала Қазақстандағы жекеменшік жоғары оқу орындарын зерттеуге теориялық тәсілді қолданады. Атап айтқанда, мемлекеттік емес жоғары оқу орындарын талдау үшін Дэниел Леви ұсынған жекеменшік университеттердің классификациясын пайдаланады. Зерттеу нәтижесі Қазақстанның білім нарығында жекеменшік білім беру ұйымдарының барлық үш категориясы –элиталық және жартылай элиталық (elite and semi-elite),идентификациялық (religious or cultural), және сұранысты қабылдаушы (demand-absorbing) институттар жұмыс істейтінін кӛрсетті. Оның ішінде тек бір қазақстандық жекеменшік университет идентификациялық категорияға жатады. Бірнеше университетті жартылай элиталық деп санауға болады, ал жекеменшік оқу орындарының басым кӛпшілігі сұранысты қабылдаушы оқу орындары болып табылады.

Kazakhstan began privatizing its higher education system in the early 1990s. As a result, non-state (private) higher education institutions have developed in the country for more than two and a half decades. Moreover, private higher education dominates the higher education system in terms of both the number of institutions and the number of students. Despite its strong expansion, however, the non-state sector of higher education has not been adequately researched. This article attempts to fill this gap. Therefore, this study focuses on private higher education institutions in Kazakhstan and applies a theoretical approach to its understanding. In particular, the classification of private higher education institutions proposed by Daniel Levy is used to analyze the non-state institutions. The results show that all three categories of educational institutions -elite, semi-elite, religious or cultural, and demand-absorbing -operate in the Kazakhstani education market. Only one university belongs to the religious or cultural category. A few universities can be considered semi-elite, while the vast majority of Kazakhstan‘s private universities have the characteristics of demand-absorbing institutions.