Exploring listening comprehension difficulty in language proficiency testing
Authors: Αποστόλου Ελισάβετ 
Published: September 2021

Η παρούσα μελέτη διερευνά τους παράγοντες, γλωσσικούς και μη, που συνδέονται με τη δυσκολία δοκιμασιών ή συγκεκριμένων ερωτημάτων κατανόησης προφορικού λόγου αλλά και με τα ηχητικά κείμενα που τα συνοδεύουν. Απώτερος σκοπός της έρευνας είναι η ανάπτυξη μιας Τυπολογίας που θα περιγράφει με ακρίβεια τον τρόπο με τον οποίο οι εν λόγω παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν τη δυσκολία των ερωτημάτων ή των ηχητικών κειμένων στην εξέταση κατανόησης προφορικού λόγου.Η έρευνα έχει διεξαχθεί στο πλαίσιο του ελληνικού εθνικού συστήματος Αξιολόγησης και Πιστοποίησης Γλωσσομάθειας, γνωστό ως Κρατικό Πιστοποιητικό Γλωσσομάθειας (ΚΠΓ). Συγκεκριμένα, όλα τα ερευνητικά δεδομένα που χρησιμοποιούνται για τις ανάγκες αυτής της έρευνας προέρχονται από την ενότητα της κατανόησης προφορικού λόγου της αγγλικής εξέτασης επιπέδου Β2. Η συγκεκριμένη εξέταση περιλαμβάνει δυο τύπους ερωτημάτων (οι οποίοι και οι δυο αναλύονται): α) ερωτήματα επιλογής (τύπου πολλαπλής επιλογής Α, Β, C ή τύπου Σωστό/Λάθος/Δεν αναφέρεται μέσα στο κείμενο) και β) ερωτήματα συμπλήρωσης. Ακολουθούνται δύο γενικότερες κατευθύνσεις διερεύνησης: η μία διερευνά το βαθμό κατά τον οποίο συγκεκριμένα χαρακτηριστικά διαφόρων ερωτημάτων επηρεάζουν τη δυσκολία των δοκιμασιών, ενώ η δεύτερη καταδεικνύει την πλευρά του ξενόγλωσσου ακροατή και παρουσιάζει τις απόψεις του ως προς τη δυσκολία των ερωτημάτων και των ηχητικών. Ως προς το πρώτο σκέλος, η μελέτη αντλεί δεδομένα από στατιστικές αναλύσεις ερωτημάτων κατανόησης προφορικού λόγου (item analysis data) του ΚΠΓ διαφορετικών εξεταστικών περιόδων με σκοπό να διερευνήσει τα χαρακτηριστικά των ‘προβληματικών’ ως προς το βαθμό δυσκολίας ερωτημάτων. Σκοπός των συγκεκριμένων αναλύσεων είναι να διερευνηθούν οι παράγοντες (π.χ., λεξιλογικοί, γραμματικοί, σημασιολογικοί, κτλ.) που επηρεάζουν την δυσκολία των ερωτημάτων κατανόησης προφορικού λόγου.Ως προς την μελέτη της πλευράς του ακροατή, έχουν χρησιμοποιηθεί ποσοτικά αλλά και ποιοτικά δεδομένα όπως προέκυψαν από πραγματικούς υποψήφιους Β2 επιπέδου του ΚΠΓ και από χρήστες της αγγλικής ως ξένης γλώσσας. Πιο συγκεκριμένα, οι απόψεις των υποψηφίων του ΚΠΓ ως προς τη δυσκολία των ηχητικών κειμένων και δοκιμασιών της εξέτασης κατανόησης προφορικού λόγου διερευνήθηκαν με χρήση ερωτηματολογίων. Τα αποτελέσματα από τη στατιστική ανάλυση των δεδομένων που προέκυψαν από τα ερωτηματολόγια αποκάλυψαν ότι συγκεκριμένοι γλωσσικοί και παραγλωσσικοί παράγοντες που σχετίζονται με τα ηχητικά κείμενα (π.χ. δυσκολία λεξιλογίου, ρυθμός ομιλίας, πυκνότητα λόγου, κτλ.) φαίνεται να επιδρούν συνδυαστικά στο τι οι εξεταζόμενοι θεωρούν δύσκολο. Η πρότερη γνώση ή το ενδιαφέρον του ακροατή για συγκεκριμένες θεματικές φαίνεται επίσης να διαδραματίζουν ρόλο στο κατά πόσο ορισμένα θέματα αντιμετωπίζονται ως δύσκολα ή εύκολα από τους εξεταζομένους.Από την άλλη, τα ποιοτικά δεδομένα αντλήθηκαν μέσα από συνεντεύξεις και ερωτηματολόγια ανοιχτού τύπου. Η ανάλυση των ποιοτικών δεδομένων ανέδειξε τον ρόλο συγκεκριμένων νοητικών δυσκολιών ως αποτέλεσμα παραγόντων που συνδέονται με τα χαρακτηριστικά των ερωτημάτων ή των ηχητικών κειμένων. Η τελική Τυπολογία Δυσκολιών για τις δοκιμασίες κατανόησης προφορικού λόγου (Task Difficulty Typology), που αποτελεί απώτερο στόχο της παρούσας μελέτης, προέκυψε μέσα από τον συγκερασμό των αποτελεσμάτων των ανωτέρω μεθόδων διερεύνησης. Τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης αντικατοπτρίζουν την πολυπλοκότητα του αντικειμένου διερεύνησης, δηλαδή των παραγόντων δυσκολίας που επηρεάζουν την επίδοση των υποψηφίων στην εξέταση κατανόησης προφορικού λόγου. Έτσι, συγκεκριμένα χαρακτηριστικά των ερωτημάτων και των ηχητικών κειμένων φαίνεται να αλληλεπιδρούν με νοητικούς παράγοντες και διεργασίες συμβάλλοντας στην δυσκολία των δοκιμασιών της εξέτασης. Τα αποτελέσματα της έρευνας χρήζουν προσοχής τόσο από το χώρο της αξιολόγησης της γνώσης ξένων γλωσσών όσο και από το χώρο της διδασκαλίας. Συγκεκριμένα, η προτεινόμενη Τυπολογία Δυσκολιών των ερωτημάτων και των ηχητικών κειμένων, αποτελεί ένα αποθετήριο περιγραφητών δυσκολίας που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από τους συγγραφείς ερωτημάτων κατανόησης προφορικού λόγου ως μέσω ελέγχου της δυσκολίας των δοκιμασιών που παράγουν. Συνεπώς, η Τυπολογία θα μπορούσε να βρει πρακτική εφαρμογή σε διάφορα συστήματα αξιολόγησης και πιστοποίησης γλωσσομάθειας στα οποία περιλαμβάνεται εξέταση κατανόησης προφορικού λόγου.Τέλος, τα αποτελέσματα της εν λόγω έρευνας θα μπορούσαν να αποδειχθούν χρήσιμα στο χώρο της ξενόγλωσσης διδασκαλίας βοηθώντας τους εκπαιδευτικούς να κατανοήσουν τις δυσκολίες των μαθητών τους κατά την κατανόηση προφορικού λόγου και να συμβάλουν στην αντιμετώπιση των δυσκολιών αυτών μέσα από τη διδασκαλία κατάλληλων στρατηγικών αντιμετώπισης θεμάτων εξέτασης (test taking strategies).