Η εφαρμογή του διερευνητικού μοντέλου μάθησης στη σχολική τάξη ως παράγοντα ανάπτυξης των ανώτερων νοητικών δεξιοτήτων μέσα από το μάθημα της Ιστορίας
Authors: Σταυριανουδάκη Αλεξάνδρα 
Published: April 2022

Η παρούσα διδακτορική διατριβή αποτελεί ένα κομμάτι του ευρύτερου ερευνητικού διαλόγου που αφορά στην αξία υιοθέτησης καινοτόμων διδακτικών προσεγγίσεων στο μάθημα της Ιστορίας σήμερα. Συγκεκριμένα διερευνώνται οι προοπτικές υιο-θέτησης του διερευνητικού μοντέλου μάθησης ως μιας προτεινόμενης διδακτικής προσέγγισης που μπορεί να μεγιστοποιήσει τα μαθησιακά οφέλη από την ενασχό-ληση των μαθητών με το μάθημα της Ιστορίας. Η βιβλιογραφία που ερευνήθηκε καταδεικνύει μια σειρά ωφελειών από την ενασχόληση των μαθητών με τη διε-ρεύνηση στο μάθημα της Ιστορίας, όπως είναι η κινητοποίηση της αυτενέργειας και η αφύπνιση της έμφυτης μαθησιακής αυτενέργειας. Ως μαθησιακά οφέλη στο πλαίσιο της έρευνας, προσδιορίζονται και διερευνώνται η ανάπτυξη των ανώτε-ρων νοητικών δεξιοτήτων της κριτικής σκέψης, της επίλυσης προβλημάτων, κα-θώς και της δημιουργικότητας αλλά και της ιστορικής σκέψης. Για την εξυπηρέτηση του σκοπού αυτού σχεδιάστηκε μια πολλαπλή μελέτη περίπτω-σης, με τέσσερις εκπαιδευτικούς συμμετέχοντες κατά το σχολικό έτος 2017-2018, ενώ υλοποιήθηκε και μια πιλοτική εφαρμογή κατά το σχολικό έτος 2016-2017. Στόχος της έρευνας είναι να παραχθούν έγκυρα δεδομένα που να αφορούν στην αποτύπωση της εμπειρίας εκπαιδευτικών και μαθητών που συμμετείχαν στο διε-ρευνητικό συγκείμενο.Συγκεκριμένα, τα αποτελέσματα της έρευνας κατέδειξαν τις στάσεις των συμμετεχό-ντων απέναντι στην ομαδοσυνεργατική διερεύνηση και τις βιωθείσες δυσκολίες τους που αφορούν είτε στην παιδαγωγική διαχείριση αλλά και το περιεχόμενο του μαθήματος της Ιστορίας. Η συμμετοχή των εκπαιδευτικών στο πρόγραμμα της έ-ρευνας αποτέλεσε μία γόνιμη και απελευθερωτική για αυτούς ευκαιρία καθώς τους ώθησε να αναπλαισιώσουν τις αρχικές τους διδακτικές προσεγγίσεις και να προσεγγίσουν περισσότερο τους στόχους που έθεταν για το μάθημα της Ιστορίας. Πέραν αυτού, η έρευνα κατέδειξε τους παράγοντες που αναγνωρίζονται ως διευ-κολυντικοί για την υιοθέτηση της ομαδοσυνεργατικής διερεύνησης, δηλαδή την διδακτική αξιοποίηση πηγών με ενσωματωμένες μυθολογικές αφηγήσεις, κρίσεων των μαθητών για τα πρόσωπα και τα γεγονότα του παρελθόντος και εικονικών πηγών για την διατύπωση αιτιολογήσεων. Κατέδειξε ακόμη τα σημαντικότερα μαθησιακά οφέλη, την ανάπτυξη δηλαδή συγκεκριμένων δεξιοτήτων των μαθη-τών όπως η κριτική σκέψη, η επίλυση προβλημάτων και η εύρεση δημιουργικών λύσεων στην παρουσίαση των ευρημάτων της διερεύνησης.Αναφορικά με την ανάπτυξη της Ιστορικής Σκέψης, η έρευνα κατέδειξε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που μπορούν, σύμφωνα με τους εκπαιδευτικούς, να την ενισχύ-σουν στο πλαίσιο της ομαδοσυνεργατικής διερεύνησης. Πρόκειται για την δια-μόρφωση κοινοτήτων διερεύνησης και συνεργατικών σχημάτων με γνώμονα τα κοινά ενδιαφέροντα των μαθητών και για τον σχεδιασμό του εποπτικού υλικού της Ιστορίας με έμφαση στα νοητικά στηρίγματα και στην δημιουργία εποπτικού υλικού από τους ίδιους τους μαθητές. Η έρευνα ανέδειξε ακόμη και τις στάσεις των μαθητών απέναντι στο διερευνητικό μοντέλο μάθησης στο μάθημα της Ιστο-ρίας, φωτίζοντας πτυχές όπως οι στάσεις τους απέναντι στην ομαδοσυνεργατικό-τητα, οι βιωθείσες δυσκολίες τους, το θεματικό περιεχόμενο των ομαδοσυνεργα-τικών διερευνήσεων και το περιβάλλον της τάξης. Αναδείχθηκαν ενδιαφέρουσες ερμηνείες γεγονότων, όπως η ερμηνεία της θετικής στάσης των μαθητών απέναντι στην ομαδοσυνεργατικότητα, που αποδίδεται τόσο στο πως βλέπουν οι ίδιοι τον εαυτό τους εντός του ομαδοσυνεργατικού πλαισίου όσο και στο πως διαμορφώ-νονται και βελτιώνονται οι σχέσεις με τους μαθησιακούς εταίρους. Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα της έρευνας σχετικά με τις στάσεις των μαθητών αφορά στο περιεχόμενο που συνιστάται για μία ομαδοσυνεργατική διερεύνηση. Η ηθική και οι Καλές Τέχνες αναδείχθηκαν ως δύο θεματολογίες που όχι μόνο κινητοποιούν το ενδιαφέρον των μαθητών αλλά προσφέρονται για την διαμόρφωση αναπαρα-στάσεων και ερμηνειών για το ιστορικό παρελθόν.Διαμορφώθηκε, τέλος, ακόμη ένα σώμα γνώσης που αφορά στα στάδια από τα οποία διέρχεται μια σχολική τάξη στην πορεία υιοθέτησης της διερευνητικής προσέγγι-σης αλλά και στα στάδια μετασχηματισμού του εκπαιδευτικού έργου. Η θεωρία της μετασχηματίζουσας μάθησης αποτέλεσε ένα κατάλληλο ερμηνευτικό εργα-λείο για να αναγνωριστούν και να παρουσιαστούν χαρακτηριστικά μετατόπισης του εκπαιδευτικού προς μαθητοκεντρικές προσεγγίσεις. Έτσι, με σημεία αναφο-ράς την παιδαγωγική διαχείριση ερωτημάτων, την επιλογή της θεματολογίας και την θέαση του εαυτού ως διαμορφωτή των κοινοτήτων διερεύνησης αλλά και ως μέλους της σχολικής μονάδας, αναπτύχθηκε ένα μοντέλο καταγραφής του μετα-σχηματισμού του εκπαιδευτικού έργου και ερμηνείας των μεταβολών στο γνωστι-κό φορτίο των εκπαιδευτικών. Καταληκτικά, η διερευνητική προσέγγιση στο μάθημα της Ιστορίας αναδεικνύεται ως μία φιλοσοφία που δεν επιδρά μόνο στην ενίσχυση της Ιστορικής σκέψης των μα-θητών. Το σημαντικότερο είναι ότι δημιουργεί δεσμούς μεταξύ των μαθητών με-ταξύ τους αλλά και με το ιστορικό περιεχόμενο. Η ομαδοσυνεργατική διερεύνηση αναντίρρητα προκαλεί αλλαγές στους ρόλους αλλά είναι ιδιαίτερα αποδεκτή κα-θώς αποτελεί το πλαίσιο μέσα στο οποίο εκπαιδευτικοί και μαθητές μπορούν να νοη-ματοδοτήσουν το μάθημα της Ιστορίας εκ νέου.