To pride στην Ελλάδα
Authors: Βαρβέρη Κυριακή 
Published: March 2024

Η διδακτορική διατριβή έχει ως αντικείμενο έρευνας το ετήσιο «φεστιβάλ υπερηφάνειας» ή «φεστιβάλ Pride» στην Αθήνα, για τα έτη από το 2005 έως και το 2022. Η διατριβή εστιάζει στη μελέτη του τρόπου με τον οποίο, για κάθε ένα από τα 18 χρόνια ύπαρξης του Pride στην Ελλάδα, ο εγχώριος ειδησεογραφικός Τύπος αποτυπώνει το φεστιβάλ και άλλα σχετιζόμενα με αυτό κοινωνικά θέματα. Επίσης, μελετά τον τρόπο που ο ίδιος ο φορέας «Athens Pride» παράγει λόγο για τις εκδηλώσεις Pride. Μέρος της μελέτης αποτελεί, τέλος, και ο λόγος που παράγεται από ΛΟΑΤΚ ομάδες και συλλογικότητες οι οποίες στέκονται κριτικά προς το Pride αλλά και στις κυρίαρχες εννοιολογήσεις του φύλου και της σεξουαλικότητας. Στόχος της διατριβής αποτέλεσε η μελέτη της συνύφανσης της εξουσίας με την αντίσταση στα ερευνώμενα κοινωνικά πεδία, με επίκεντρο τους λόγους για το φύλο, τη σεξουαλικότητα και το έθνος. Η διατριβή επιχειρεί μια κριτική προσέγγιση στον λόγο (discourse) του υλικού που μελετήθηκε. Τα κείμενα που εντοπίστηκαν και συγκεντρώθηκαν αντιμετωπίζονται στη διατριβή ως υλικές αποτυπώσεις του λόγου, η ανάλυση των οποίων, επιτρέπει τον εντοπισμό νοημάτων για τον τρόπο που λειτουργούν οι σχέσεις εξουσίας και δομούν το κοινωνικό γίγνεσθαι στο συγκεκριμένο κοινωνικό έδαφος της Ελλάδας από το 2005 ως το 2022. Συγκεκριμένα, τα δημοσιεύματα που μελετήθηκαν χωρίζονται σε «θεσμικά» και «εναλλακτικά». Τα «θεσμικά» συλλέχθηκαν α) από ειδησεογραφικές εφημερίδες ευρείας κυκλοφορίας, (Η Καθημερινή, Το Βήμα, Η Αυγή) για τις ημέρες μία ημέρα πριν το Pride, την ημέρα του Pride και μία ημέρα μετά την παρέλαση του Pride και β) από τον ίδιο τον φορέα «Athens Pride» για τα 18 χρόνια διοργάνωσης του φεστιβάλ. Τα «εναλλακτικά» έντυπα, στην πλειοψηφία τους δημοσιεύσεις στο διαδίκτυο, αφορούν μικρές ομάδες ή συλλογικότητες οι οποίες τοποθετούνται στον ευρύτερο «αντιεξουσιαστικό» χώρο και παράγουν έναν αντί-λόγο απέναντι στο Pride, καθώς και τις ιστοσελίδες των «αυτοοργανωμένων» Pride. Ειδικότερα, τα δημοσιεύματα του Τύπου που εντοπίστηκαν, συγκεντρώθηκαν, παρουσιάζονται και αναλύονται είναι στο σύνολο ογδόντα τρία (83). Από την εφημερίδα Καθημερινή εντοπίστηκαν είκοσι δύο (22) δημοσιεύματα, από Το Βήμα τριάντα τέσσερα (34) και από την Αυγή είκοσι επτά (27) δημοσιεύματα. Επίσης, μέρος του σώματος του υλικού της διατριβής αποτελούν όλες οι ετήσιες ανακοινώσεις του φορέα που διοργανώνει το φεστιβάλ στην Αθήνα για τα 18 έτη της έρευνας. Τέλος, μελετώνται και δεκαπέντε (15) δημοσιεύματα του «εναλλακτικού Τύπου» από 10 ομάδες και συλλογικότητες.Από την έρευνα εξήχθη το συμπέρασμα ότι η ονομασία των ΛΟΑΤΚ υποκειμένων τα πρώτα χρόνια ύπαρξης του Pride είναι ο όρος «ομοφυλόφιλος», ο οποίος χρησιμοποιείται ως όρος-ομπρέλα στον λόγο του Τύπου για να περιγράψει όλα τα ΛΟΑΤΚ υποκείμενα και το Pride αναφέρεται ως «πορεία ομοφυλοφίλων» ή «πορεία ομοφυλόφιλης υπερηφάνειας». Η απεύθυνση αρχίζει να αλλάζει από το 2014 στον Τύπο, όπου χρησιμοποιείται πλέον το αρκτικόλεξο ΛΟΑΤ. Στον λόγο του Pride σχετικά με τους τρανς ανθρώπους, τους οποίους αποκαλούσε «τρανσεξουαλικούς», τους ονομάζει τρανς και τους αμφί ανθρώπους από «αμφισεξουαλικούς» τους αποκαλεί πλέον αμφί. Όσον αφορά τα αιτήματα του Pride για ορατότητα και δικαιώματα παρατηρήθηκε από το 2014 μία μετατόπιση προς μία πιο ομοκανονική κατεύθυνση σε αντίθεση με τα πρώτα χρόνια του Pride, όπου το φεστιβάλ είχε τη μορφή διαμαρτυρίας αναδεικνύοντας τα κενά του συστήματος και τις διακρίσεις που υφίσταντο τα ΛΟΑΤΚ υποκείμενα διεκδικώντας κοινωνική δικαιοσύνη. Έκτοτε τα αιτήματα του Pride άρχισαν να στενεύουν με αποτέλεσμα να εστιάζονται περισσότερο σε ατομικές επιδιώξεις για γάμο και οικογένεια και λιγότερο σε κοινωνική και πολιτιστική αλλαγή. Η διατριβή με τα αποτελέσματα της έρευνας επιχειρεί να συμβάλλει στη διεθνή επιστημονική συζήτηση για το φύλο, τη σεξουαλικότητα και το έθνος.