Ανισότητες στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση
Authors: Σχοιναράκης Γεώργιος 
Published: September 2021

Τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η σύγχρονη κοινωνία που είναι πολλά και σημαντικά. Μεταξύ των προβλημάτων αυτών ξεχωρίζουν οι κοινωνικές ανισότητες και ο κοινωνικός αποκλεισμός. Πρόκειται για δύο ζητήματα που απασχολούν την κοινωνία σε έντονο βαθμό και τα οποία έχουν ανάγκη διευθέτησης και αντιμετώπισης. Οι ανισότητες, ωστόσο, δεν εντοπίζονται μόνο στην κοινωνία αλλά και στο εκπαιδευτικό σύστημα. Η εκπαίδευση με το δικό της τρόπο συμβάλλει στην αναπαραγωγή των κοινωνικών ανισοτήτων. Εξάλλου, όπως χαρακτηριστικά υποστηρίζεται στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης, η σχέση κοινωνίας και εκπαίδευσης είναι αμφίδρομη. Οι άνισες ευκαιρίες στην εκπαίδευση είναι αποτέλεσμα μιας άνισης κοινωνίας και αντιστρόφως. Στην ελληνική εκπαίδευση, προκειμένου να μελετηθεί το φαινόμενο της ισότητας των εκπαιδευτικών ευκαιριών, προσφιλές αντικείμενο αποτελούν τα αποτελέσματα των πανελληνίων εξετάσεων. Σε όλες τις έρευνες μελετάται συνήθως ο πληθυσμός των υποψηφίων εκείνων που επιτυγχάνουν στις εισαγωγικές εξετάσεις σε σχέση με την κοινωνικο-οικονομική τους προέλευση και η σχετική βιβλιογραφία είναι αρκετά πλούσια. Αυτό που απουσιάζει μέχρι σήμερα και είναι στόχος της παρούσας ερευνητικής προσπάθειας, είναι μια συνθετική μελέτη του μαθητικού πληθυσμού στο σύνολό του. Πέρα της ιδιαίτερης ερευνητικής σημασίας και του ενδιαφέροντός της, η παρούσα έρευνα κρίνεται σημαντική και για έναν ακόμη πρόσθετο λόγο. Με τη μεταρρύθμιση του 1978, το γυμνάσιο από επιλεκτικό σχολείο που ήταν ως τότε, μετατράπηκε σε σχολείο υποχρεωτικής φοίτησης. Ο μετασχηματισμός όμως αυτός δε συνοδεύτηκε με άλλα εκπαιδευτικά μέτρα εσωτερικής μεταρρύθμισης που θα άλλαζαν στην ουσία και την εσωτερική του λειτουργία και θα βοηθούσαν τους μαθητές να παρακολουθήσουν το πρόγραμμα του σχολείου με τρόπο επιτυχή. Η συνεισφορά της έρευνας συνδέεται επίσης με την κατανόηση των κρίσιμων παραμέτρων που σχετίζονται με τη βελτίωση και αναβάθμιση της παρεχόμενης δημόσιας εκπαίδευσης και συνακόλουθα με τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και την αντιμετώπιση των εκπαιδευτικών προβλημάτων σε περιφερειακό επίπεδο. Η παρούσα έρευνα αποτελείται από δύο μέρη. Το πρώτο είναι το θεωρητικό, που βασίζεται στο ιστορικο-ερμηνευτικό παράδειγμα και την ερμηνευτική μέθοδο και στο οποίο αναλύεται το φαινόμενο της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Το δεύτερο, το εμπειρικο-αναλυτικό, προβαίνει στη συλλογή των αναγκαίων δεδομένων μέσα από το ίδιο το σχολείο και βασίζεται σε μια έρευνα αρχείου με ποσοτικά δεδομένα. Η έρευνα εκπονήθηκε σε δείγμα 950 μαθητών που εγγράφηκαν στην Α΄ τάξη των δημοτικών σχολείων της Κρήτης κατά το σχολικό έτος 1989-1990. Από την έρευνα προέκυψαν χρήσιμα συμπεράσματα σχετικά με τη διαδρομή του μαθητικού πληθυσμού (επίδοση, εγκατάλειψη, εισαγωγή σε ΑΕΙ-ΑΤΕΙ ) από την πρωτοβάθμια μέχρι την τριτοβάθμια εκπαίδευση στην περιοχή της Κρήτης. Εξίσου σημαντικά ήταν και τα συμπεράσματα που προέκυψαν σχετικά με τον τρόπο και τον βαθμό επίδρασης του κοινωνικού, οικονομικού και μορφωτικού περιβάλλοντος των οικογενειών στη διαδρομή του μαθητικού πληθυσμού. Ταυτόχρονα όμως αναδείχτηκε ο καθοριστικός ρόλος του δημοτικού σχολείου στη μαθητική διαδρομή. Ο μέσος όρος στο δημοτικό σχολείο καθορίζει σε μεγάλο ποσοστό, 95% περίπου, τη μετέπειτα εξέλιξη της επίδοσης των μαθητών στο γυμνάσιο, το λύκειο, την πιθανότητα ή μη εισαγωγής σε κάποιο ΑΕΙ ή ΑΤΕΙ, καθώς και ποιοι μαθητές θα εγκαταλείψουν το σχολείο .Το στοιχείο αυτό είναι πρωτογενές, μια και σε καμία έρευνα μέχρι σήμερα δεν έχει επισημανθεί κάτι σχετικό γεγονός που σίγουρα χρήζει περαιτέρω έρευνας. Η αδυναμία τόσο του γυμνασίου όσο και του λυκείου να αντισταθμίσει τις αδυναμίες των μαθητών που δέχονται από το δημοτικό, μας οδηγεί στο να προτείνουμε την εκ βάθρων αλλαγή του περιεχομένου σπουδών τους. Το σύστημα πρόσβασης είναι άλλος ένας κρίκος μιας συνολικής επιβεβλημένης μεταρρύθμισης και έχει αποδειχθεί ότι ποτέ δεν μπορέσαμε να λύσουμε το ζήτημα εστιαζόμενοι μόνο σ' αυτό. Συμπερασματικά η περιστολή της αναπαραγωγής των κοινωνικών διακρίσεων και ανισοτήτων μέσω μιας ουσιαστικής δωρεάν παιδείας θα μπορέσει να επιτευχθεί μόνο όταν αναπτυχθούν και λειτουργήσουν οι κατάλληλοι μηχανισμοί που θα ανατρέψουν το ισχύον καθεστώς, που συντηρεί και αναπαράγει έναν ιδιότυπο ανορθολογισμό, αφού εθελοτυφλεί απέναντι στα πραγματικά προβλήματα για περισσότερη και καλύτερη εκπαίδευση σε όλη την ελληνική επικράτεια.