Α. Απομόνωση ταξοειδών από φυσικές πηγές και μελέτη της αντιλεϊσμανιακής δράσης τους - παραγωγή μονοκλωνικών αντισωμάτων έναντι της ταξόλης. Β. Φαρμακογνωστική μελέτη των δευτερογενών μεταβολιτών φυτών του γένους Pistacia και Aristolochia
Authors: Γεωργοπούλου Αικατερίνη 
Published: January 2014

Στην παρούσα διατριβή μελετήθηκαν τρία φυτικά είδη του γένους Aristolochia (η Α. microstoma, η A. cretica και η A. sempervirens) και το φυτικό είδος Pistacia vera, ως προς το χημικό τους φορτίο. Πρόκειται για φυτικά είδη που δεν έχουν ερευνηθεί στο παρελθόν και απομονώθηκαν δευτερογενείς μεταβολίτες με τη χρήση χρωματογραφικών μεθόδων. Η επιλογή των φυτικών ειδών του γένους Aristolochia, βασίστηκε στον πλούσιο φυτοχημικό χαρακτήρα ο οποίος αναδείχθηκε έπειτα από αρχικό έλεγχο εκχυλισμάτων με Υγρή Χρωματογραφία Υψηλής Πίεσης. Η φυτοχημική μελέτη του καρπού και των φύλλων της Pistacia vera, πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια ολοκλήρωσης μιας ήδη υπάρχουσας φυτοχημικής διερεύνησης. Από τα φυτικά είδη του γένους Aristolochia απομονώθηκαν συνολικά 32 δευτερογενείς μεταβολίτες από τα φυτικά είδη Α. microstoma, και A. cretica. Πρόκειται για παράγωγα κιναμωμικών οξέων, παράγωγα αριστολοχικών οξέων, αριστολοχικών γλυκοσιδών και αριστολοκταμών, παράγωγα φαινολικών γλυκοσιδών, παράγωγα φερουλοτυραμινών , παράγωγα στερολών και παράγωγα φαινολοξέων. Έπειτα από την ταυτοποίηση των απομονωθέντων μεταβολιτών με φασματοσκοπικές μεθόδους και κυρίως με Φασματοσκοπία Πυρηνικού και Μαγνητικού Συντονισμού, έγινε προσπάθεια εντοπισμού τους στο φυτικό είδος A. sempervirens με την χρήση Υγρής Χρωματογραφίας Υψηλής Πίεσης (HPLC). Από την παρατήρηση των χρωματογραφημάτων γίνεται φανερό ότι και τα τρία είδη παρουσιάζουν παρόμοιο χημικό προφίλ. Φαίνεται ότι όλα διακρίνονται από την παρουσία απλών φαινολικών παραγώγων, φαινολικών γλυκοσιδών, αριστολοχικών οξέων και γλυκοσιδών αριστολοχικών οξέων. Από τους απομονωμένους μεταβολίτες 2 αποτελούν νέα φυσικά προϊόντα. Αναλυτικότερα απομονώθηκαν και ταυτοποιήθηκαν οι παρακάτω μεταβολίτες: Αριστολοχικά οξέα Φαινολικοί γλυκοσίδες Αριστολοχικό οξύ Ι ( A. cret, A. micr, A. semp) cis- Ακρετοσίδης (νέο φυσικό προϊόν) , ( A. cret, A. micr, A. semp) Αριστολοχικό οξύ ΙΙ ( A. cret, A. micr, A. semp) trans- Ακρετοσίδης (νέο φυσικό προϊόν) ( A. cret, A. micr, A. semp Αριστολοχικό οξύ ΙΙΙa ( A. cret, A. micr, A. semp) cis- Αριλλατόση ( A. cret, A. micr, A. semp) Αριστολοχικό οξύ ΙVa ( A. micr, A. semp) trans- Αριλλατόση ( A. cret, A. micr, A. semp 7- υδρόξυ αριστολοχικό οξύ ( A. cret, A. micr, A. semp) 4-υδρόξυ-1-(2- νιτροαίθυλ) βενζέν-4-Ο-(6΄Ο-β-D-ξυλοπυρανόσυλ)-β-D-γλυκοπυρανοσίδης (A. micro, A. semp) Αρισκανίνη( A.cret) 6-Ο-π-κουμαροϋλο -α -D- γλυκοπυρανόση 6-Ο-π-κουμαροϋλο -β-D- γλυκοπυρανόση Αριστολολακτάμη Αριστολολακτάμη -Ν-β-D-γλυκοσίδης, ( A. micr, A. semp) Στερόλες Γλυκοσίδες Αριστολοχικών οξέων β-Σιτοστερόλη( A. cret, A. micr) Αριστολοσίδης ( A. cret, A. micr, A. semp) Στιγμαστερόλη ( A. cret, A. micr) Αριστολοχικό οξύ ΙΙΙa-6-O-β-D-γλυκοσίδης (A. micr, A. semp) Λουπεόλη ( A. cret) Παράγωγα κιναμωμικου οξέος Απλά φαινολικά οξέα π-κουμαρικό οξύ ( A. cret, A. micr, A. semp) βανιλλίνη( A. cret, A. micro) Μεθυλεστέρας του π-κουμαρικού οξέος ( A. cret, A. micr, A. semp) Φερουλοτυραμίνη Φερουλικό οξύ ( A. cret, A. micr, A. semp) N-trans-φερουλοτυραμίνη (A. micr, A. semp) Στη συνέχεια τόσο τα μεθανολικά εκχυλίσματα των τριών φυτικών ειδών, όσο και οι μεταβολίτες που απομονώθηκαν, εξετάστηκαν ως προς την αντιλεϊσμανιακή τους δράση. Σημαντικότερη δράση παρουσίασαν οι μεταβολίτες αριστολοχικό οξύ Ι, το αριστολοχικό οξύ ΙΙΙa, ο μεταβολίτης N-trans- φερουλοτυραμίνη και ο ακρετοσίδης. Aπό την φυτοχημική μελέτη των φύλλων και του καρπού της Pistacia vera, απομονώθηκαν συνολικά 10 δευτερογενείς μεταβολίτες. Πρόκειται για φαινολικούς γλυκοσίδες, παράγωγα γαλλικού οξέος και κατεχίνες. Αναλυτικότερα απομονώθηκαν και ταυτοποιήθηκαν από τους καρπούς και τα φύλλα της P. vera οι παρακάτω μεταβολίτες : Φύλλα Pistacia vera Καρπός (Pistachio) (-) Επικατεχίνη (-) Επικατεχίνη (+)κατεχίνη (+)κατεχίνη Σικιμικό οξύ Πρωτοκατεχικό οξύ Σαλιδροσίδης Γαλλικό οξύ 2- υδρόξυ-5-(2-υδρόξυ αιθυλ) φαινύλ β-D- γλυκοπυρανόση Γαλλικός Μεθυλεστέρας To μεθανολικό εκχύλισμα του φιστικιού μελετήθηκε περαιτέρω στην πρόληψη της δημιουργίας της αθηρωματικής πλάκας όπου εμφάνισε σημαντική δράση στις βιοχημικές παραμέτρους που εξετάστηκαν και συγκεκριμένα βελτίωσε τις τιμές της γλυκόζης, των τριγλυκεριδίων, της ολικής χοληστερόλης και της LDL-χοληστερόλης του αίματος, σε σύγκριση με την ομάδα control. Το τελευταίο τμήμα της διδακτορικής διατριβής αποτελεί αντικείμενο επιχειρησιακού προγράμματος ΠΕΝΕΔ. Στα πλαίσια του προγράμματος, απομονώθηκε η 10-δεακετυλομπακατίνη ΙΙΙ από το Τaxus baccata, με σκοπό την παραγωγή μονοκλωνικών αντισωμάτων έναντι της ταξόλης και την ανάπτυξη νέας μεθόδου απομόνωσης και καθαρισμού ταξοειδών με χρωματογραφία ανοσοσυγγένειας. Ανιχνεύθηκαν 3 υποψήφια μονοκλωνικά αντισώματα με χαμηλό τίτλο, ο οποίος ίσως να σχετίζεται με την μικρή αντιγονικότητα του μορίου. Εν συνεχεία η 10-δεακετυλομπακατίνη ΙΙΙ εξετάστηκε ως προς την αντιλεϊσμανιακή της δράση. Εμφάνισε σημαντική αναστολή (80%) στην ανάπτυξη των ενδοκυτταρικών αμαστιγωτών, ενώ επίσης αποδείχθηκε μη τοξική σε μεγάλες συγκεντρώσεις.