Ομάδες ένοπλης αντίστασης στη βουλγαρική κατοχή της Ανατολικής Μακεδονίας και της Δυτικής Θράκης, 1941 - 1944
Authors: Χατζηαναστασίου Τάσος 
Published: September 2021

Πρόκειται για την πρώτη διατριβή στην Ελλάδα για την Εθνική Αντίσταση. Οι αρχειακές πηγές που χρησιμοποιήθηκαν είναι ελληνικές, βρετανικές, βουλγαρικές, γερμανικές, αμερικανικές και γιουγκοσλαβικές. Εξίσου εκτενής και εξαντλητική υπήρξε και η βιβλιογραφική έρευνα ενώ, για πρώτη φορά στο πλαίσιο μιας διδακτορικής διατριβής στην Ελλάδα, χρησιμοποιήθηκαν μέθοδοι της Προφορικής Ιστορίας. Δύο ήταν τα βασικά ερμηνευτικά προβλήματα: το πρώτο αφορούσε την ερμηνεία των γεγονότων της Δράμας του Σεπτεμβρίου 1941 κατά τα οποία σημειώνονται οργανωμένες αιματηρές ανταρτικές επιθέσεις στη Δράμα και σε δεκάδες χωριά της περιοχής εναντίον των βουλγαρικών αρχών ενώ σε αντίποινα οι τελευταίες προχώρησαν σε μαζικές εκτελέσεις κατοίκων για πολλούς μήνες μετά τα γεγονότα. Η επικρατέστερη έως τότε ερμηνεία ήταν πως οι ανταρτικές επιθέσεις υπήρξαν το αποτέλεσμα σχεδιασμένης δράσης των βουλγαρικών αρχών με τη συνεργασία ή μη, ανάλογα με την πολιτική τοποθέτηση, των τοπικών κομμουνιστικών οργανώσεων. Τα πορίσματα της έρευνας οδήγησαν σε απόρριψη της εκδοχής της «προβοκάτσιας», όπως επικράτησε να χαρακτηρίζονται τα γεγονότα της Δράμας. Αντίθετα, αυτά ερμηνεύονται ως μια αυθεντική εξέγερση που σχεδίασαν και πραγματοποίησαν οι τοπικές κομμουνιστικές οργανώσεις της Δράμας υπακούοντας στις ραδιοφωνικές εκκλήσεις των Σοβιετικών για εξέγερση στις κατεχόμενες από τον Άξονα περιοχές που θα λειτουργούσε ως αντιπερισπασμός στη γερμανική επίθεση στην ΕΣΣΔ.Το δεύτερο πρόβλημα ήταν το φαινόμενο της παράλληλης και ανταγωνιστικής δράσης των δύο οργανώσεων: του ΕΛΑΣ και των Ομάδων Φωστηρίδη (Αντών-τσαούς). Η έρευνα έδειξε ότι οι αρχικά ανεξάρτητες ένοπλες ομάδες οδηγήθηκαν σε ρήξη τον Δεκέμβριο του 1943 και από την επόμενη χρονιά, συγκρότησαν τις προαναφερθείσες οργανώσεις. Αποφασιστικός υπήρξε ο ρόλος της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής που ενώ αρχικά είχε ως αποστολή την ενίσχυση του ΕΛΑΣ στη συνέχεια θα μεταπηδήσει και θα ενισχύει από τον Φεβρουάριο του 1944 μονομερώς τους αντάρτες του Αντών-τσαούς, η συντριπτική πλειοψηφία των οποίων αποτελούνταν από τουρκόφωνους πρόσφυγες από τον Δυτικό Πόντο. Απαιτήθηκε επομένως ειδικότερη έρευνα που αφορούσε τις ιδιαιτερότητες των τοπικών κοινοτήτων της περιοχής και του πολιτικού τους προσανατολισμού. Το συμπέρασμα είναι ότι ο διαχωρισμός των αντιστασιακών ομάδων οφείλεται στον συνδυασμό πολλών παραγόντων όπως είναι η βρετανική πολιτική στην Ελλάδα, η ηγεμονική πολιτική του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ καθώς και η αδιάλλακτη αντικομμουνιστική στάση των τουρκόφωνων Ποντίων της Ανατολικής Μακεδονίας που αποτελούσαν σημαντική συνιστώσα της ένοπλης αντίστασης.Η έρευνα όμως επεκτάθηκε και στην περιγραφή και ερμηνεία των γενικότερων εξελίξεων που αφορούσαν τις διεθνείς εξελίξεις και την πορεία του πολέμου, την πολιτική των Μεγάλων Δυνάμεων και ιδιαίτερα τη βρετανική, την πολιτική των εξορίστων ελληνικών κυβερνήσεων καθώς και τη γενικότερη πολιτική του ΕΑΜ και του ΚΚΕ. Έτσι, η αναγωγή του τοπικού στο γενικό και η διερεύνηση της επίδρασης του τελευταίου επιτρέπει την ένταξη των τοπικών στις γενικότερες πολιτικές και στρατιωτικές εξελίξεις που επηρέασαν αποφασιστικά την πορεία των πραγμάτων στην Ελλάδα και τα Βαλκάνια.