Geology and deformation of the northern part of the Athos Peninsula, Northern Greece
Authors: Νεοφώτιστος Πέτρος 
Published: September 2021

Η χερσόνησος του Άθω αποτελεί το νότιο-ανατολικό τμήμα της ευρύτερης χερσονήσου της Χαλκιδικής στην Κεντρική Μακεδονία, Ελλάδα. Αποτελείται κυρίως από κρυσταλλικά πετρώματα της Σερβο-Μακεδονικής μάζας, η οποία, μαζί με τη μάζα της Ροδόπης, συνιστούν την Ελληνική Ενδοχώρα. Το βόρειο τμήμα της χερσονήσου του Άθω αποτελείται κυρίως από μάρμαρα, τα οποία αρχικά τοποθετήθηκαν στην Ενότητα των Κερδυλλίων και βιοτιτικούς και διμαρμαρυγιακούς γνευσίους, οι οποίοι επίσης αρχικά θεωρήθηκαν τμήμα της Ενότητας του Βερτίσκου. Και οι δύο ενότητες ανήκουν στη Σέρβο-Μακεδονική μάζα, ενώ η επαφή τους αρχικά θεωρήθηκε ως κανονική. Παρόλα αυτά, αμφιβολίτες και υπερβασικά πετρώματα συνυπάρχουν με τα προαναφερθέντα πετρώματα, καθιστώντας τη γεωλογία της περιοχής και τη σχέση των δύο ενοτήτων πολύ πιο περίπλοκη. Η παρούσα διδακτορική διατριβή παρουσιάζει τα αποτελέσματα μιας λεπτομερούς χαρτογράφησης και τεκτονικής ανάλυσης της Σέρβο-Μακεδονικής μάζας στη χερσόνησο του Άθω. Εμπεριέχει, επίσης, μια συμπληρωματική μελέτη του κρυσταλλογραφικού ιστού μυλονιτικών ζωνών στην επαφή των ενοτήτων του Βερτίσκου και των Κερδυλλίων. Μέσω αυτής της μελέτης, κάποιες χαρτογραφικές μονάδες αναθεωρούνται και ερμηνεύονται εκ νέου. Πιο συγκεκριμένα, καθορίστηκαν οι ακόλουθες χαρτογραφικές μονάδες: μάρμαρα, αμφιβολιτικοί γνεύσιοι, βιοτιτικοί γνεύσιοι και διμαρμαρυγιακοί γνεύσιοι. Τα μάρμαρα, οι αμφιβολιτικοί γνεύσιοι και οι βιοτιτικοί γνεύσιοι αποτελούν μέρος της Ενότητας των Κερδυλλίων ενώ οι διμαρμαρυγιακοί γνεύσιοι ανήκουν στην Ενότητα του Βερτίσκου. Ανατηκτικά, λευκογνευσιακά σώματα βρέθηκαν εντός της Ενότητας των Κερδυλλίων, ενώ απουσιάζουν από την Ενότητα του Βερτίσκου, και μπορούν να συσχετιστούν είτε με τους Ανατηξίτες της Ενότητας Κερδυλλίων είτε με τους ανατηξίτες/γρανιτικούς γνευσίους της Ενότητας της Αμμουλιανής. Τα υπερβασικά/βασικά πετρώματα που εκτίθενται στην περιοχή μελέτης θεωρούνται μέρος του Θέρμα-Βόλβη-Γομάτι συμπλέγματος, το οποίο με τη σειρά του αποτελεί τμήμα ενός Μεσοζωικού ωκεάνιου φλοιού. Από την τεκτονική ανάλυση και τη συσχέτιση με προηγούμενες έρευνες, προέκυψαν πέντε παραμορφωτικά γεγονότα, D1 ως D5, , τα οποία χρονικά εκτείνονται από το προ-Μεσοζωικό ως και το Ανώτερο Ηώκαινο. Τα D1 και D2 τεκμηριώθηκαν μετά δυσκολίας, λόγω της εκτεταμένης επικάλυψης τους από τον κύριο παραμορφωτικό ιστό που χαρακτηρίζει τα πετρώματα της περιοχής μελέτης και αποδίδεται σε ένα συμμεταμορφικό D3 γεγονός, αμφιβολιτικής φάσης, κατά το Άνω Ιουρασικό-Κάτω Κρητιδικό. Το D3 γεγονός σχετίζεται με μια ισοκλινή πτύχωση και μια έντονη διάτμηση με κίνηση προς Ν, η οποία οδήγησε στη γένεση μιας μυλωνιτικής διατμητικής ζώνης στης επαφή των Ενοτήτων Βερτίσκου και Κερδυλλίων και την δημιουργία, παράλληλα, της γεωμετρίας μιας sheath μεγα-πτυχής. Αποτέλεσε το κυρίαρχο παραμορφωτικό γεγονός κατά τον Αλπικό ορογενετικό κύκλο. Αυτός ο Αλπικός ορογενετικός κύκλος συνεχίζεται στην περιοχή μελέτης με το D4 γενονός κατά το Ηώκαινο και σχετίζεται με μια συμπίεση ΑΒΑ-ΔΝΔ διεύθυνσης, δημιουργώντας ασύμμετρες ως ανεστραμμένες πτυχές, οι οποίες επανα-πτυχώνουν ομοαξονικά τους προϋπάρχοντες παραμορφωτικούς ιστούς και τις αντίστοιχες δομές. Το D5 γεγονός περιγράφει μια συμπίεση διεύθυνσης Β-Ν και ανήκει στις ύστερο-Αλπικές ορογενετικές διεργασίες. Επιπλέον, γίνεται ξεκάθαρο ότι η προϋπάρχουσα άποψη της ύπαρξης της επαφής των Ενοτήτων Κερδυλλίων και Βερτίσκου στη οροφή του ανώτερου ορίζοντα των μαρμάρων δεν μπορεί να θεωρείται πλέον δεδομένη, όσον αφορά την τεκτονο-στρωματογραφία της Σέρβο-Μακεδονικής μάζας. Συνοψίζοντας, η παρούσα μελέτη προτείνει μια πολύ πιο περίπλοκη συνολική δομή και τεκτονο-στρωματογραφική διάρθρωση για τη περιοχή, από αυτήν που υποδείκνυαν προηγούμενοι γεωλογικοί χάρτες.