Η επίδραση της ενδοαυλικής εντερικής χορήγησης οξυγονωμένου φθοριοάνθρακα στην οξεία ισχαιμία και επαναιμάτωση του εντέρου
Authors: Ντίνας Αχιλλέας 
Published: January 2014

Οι βλάβες µετά από ισχαιµία-επαναιµάτωση είναι συχνό φαινόµενο που συναντάται σε διάφορες χειρουργικές επεµβάσεις, όπως µεταµόσχευση λεπτού εντέρου, αποκατάσταση ανευρύσµατος κοιλιακής αορτής, νεκρωτική εντεροκολίτιδα των νεογνών και σε καταπληξία. Συνδυάζεται µε πολύ υψηλή νοσηρότητα και θνητότητα µε ποσοστό πάνω από 50%. Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει πια φανερό ότι ο εντερικός σωλήνας αποτελεί ένα από τα πρώτα όργανα που εµπλέκονται στις βλάβες ισχαιµίας-επαναιµάτωσης. Η πολυοργανική ανεπάρκεια είναι µια συχνή επιπλοκή µετά από ισχαιµία-επαναιµάτωση και αποτελεί κοινή αιτία θανάτου. Έχει µελετηθεί µια σειρά θεραπευτικών προσεγγίσεων µε στόχο τη µείωση των βλαβών ισχαιµίας-επαναιµάτωσης, που περιλαµβάνουν δεσµευτές των δραστικών µορφών οξυγόνου, καθώς και αναστολείς των πρωτεασών. Οι υγροί φθοριοάνθρακες είναι ενώσεις βιοχηµικά ανενεργές, γνωστές για τη µεγάλη ικανότητά τους να µεταφέρουν αναπνευστικά αέρια από και προς τους ιστούς, και έχουν ήδη χρησιµοποιηθεί σε πειραµατικές µελέτες βλαβών ισχαιµίας-επαναιµάτωσης. Ο σκοπός αυτής της µελέτης ήταν να εκτιµηθεί ο προστατευτικός ρόλος της χορήγησης του οξυγονωµένου φθοριοάνθρακα στον αυλό του εντέρου στη βιωσιµότητα του εντέρου σε ένα πειραµατικό µοντέλο οξείας ισχαιµίαςεπαναιµάτωσης. Χρησιµοποιήθηκαν 20 κόνικλοι ως πειραµατόζωα, βάρους 2,5-3,5kg. Τα πειραµατόζωα χωρίσθηκαν σε τέσσερις οµάδες µε συµµετοχή σε κάθε οµάδα πέντε πειραµατόζωων. Η επιβεβαίωση της πλήρους ισχαιµίας και της επαναιµάτωσης έγινε µε έλεγχο Doppler. Η διάρκεια της ισχαιµίας ήταν 120 min και της επαναιµάτωσης 60 min. Σε όλα τα πειραµατόζωα έγιναν αιµοληψίες και βιοψίες µε την εισαγωγή στην αναισθησία στα 60 και 120 min µετά την πρόκληση της ισχαιµίας, καθώς και 30 και 60 min µετά την άρση της ισχαιµίας για τον ποσοτικό προσδιορισµό παραγόντων που συµµετέχουν στο σύνδροµο ισχαιµίαςεπαναιµάτωσης. Οι παράγοντες που προσδιορίσθηκαν είναι οι παρακάτω: CPK, P, CRP, Ht, Hb, WBC, PLT. Επίσης, εκτιµήθηκε ένας σηµαντικός δείκτης λιπιδικής υπεροξείδωσης µε τη µέτρηση της µαλονικής δυαλδεΰδης (MDA), µετρήθηκαν τα επίπεδα του γαλακτικού οξέος στον ορό του αίµατος και στο βλεννογόνο του εντέρου και η ενζυµατική δράση των δισακχαριδασών του εντερικού βλεννογόνου (µαλτάσης και σουκράζης). Τέλος, πραγµατοποιήθηκαν µε οπτικό και ηλεκτρονικό µικροσκόπιο ολοτοιχωµατικές βιοψίες λεπτού εντέρου για την τεκµηρίωση των βλαβών ισχαιµίας-επαναιµάτωσης. Οι κόνικλοι της οµάδας Α χρησιµοποιήθηκαν ως οµάδα ελέγχου. Οι κόνικλοι αυτοί υποβλήθηκαν µόνο σε αναισθησία και ενδοφλέβια χορήγηση υγρών. Στους κονίκλους της οµάδας Β πραγµατοποιήθηκε οξεία ισχαιµία-επαναιµάτωση, αλλά δε χορηγήθηκε οξυγονωµένος φθοριοάνθρακας. Στην οµάδα Γ οι κόνικλοι υποβλήθηκαν σε οξεία ισχαιµία-επαναιµάτωση µε χορήγηση του οξυγονωµένου φθοριοάνθρακα 30 min πριν την πρόκληση της ισχαιµίας, ενώ στην οµάδα ∆ ο οξυγονωµένος φθοριοάνθρακας χορηγήθηκε 60 min από την πρόκληση της ισχαιµίας. Στην πειραµατική αυτή µελέτη διαπιστώθηκε ότι οι βλάβες µετά από επαναιµάτωση είναι πλέον εκσεσηµασµένες από ότι κατά την ισχαιµία, όπως παρατηρήθηκε από την MDA. Αξιολογήθηκαν ακόµη οι µεταβολές των τιµών του γαλακτικού οξέος, τόσο στον ορό όσο και στον εντερικό ιστό, της δραστικότητας των δισακχαριδασών του εντερικού βλεννογόνου, καθώς και τα αποτελέσµατα του οπτικού και ηλεκτρονικού µικροσκοπίου, που οδηγούν στην ίδια µε την προηγούµενη παρατήρηση. Η ευεργετική δράση του οξυγονωµένου φθοριοάνθρακα παρατηρείται στις µεταβολές των προαναφερόµενων παραγόντων στις οµάδες Γ και ∆. Στις οµάδες αυτές οι τιµές της MDA, του γαλακτικού οξέος, καθώς και των δισακχαριδασών παρουσιάζουν στατιστικά σηµαντική µείωση σε σχέση κυρίως µε την οµάδα Β, όπου πραγµατοποιήθηκε ισχαιµία-επαναιµάτωση χωρίς όµως χορήγηση του οξυγονωµένου φθοριοάνθρακα. Μεταξύ των οµάδων Γ και ∆ οι µεταβολές των µέσων τιµών είναι καλύτερες στην οµάδα Γ. Αυτό όµως εξηγείται από το γεγονός ότι ο οξυγονωµένος φθοριοάνθρακας στην οµάδα Γ χορηγείται 30 min πριν από την πρόκληση της ισχαιµίας. Πιθανολογείται ότι η πρώϊµη χορήγηση του οξυγονωµένου φθοριοάνθρακα προσφέρει τέτοια επάρκεια οξυγόνου στη φάση της ισχαιµίας, ώστε να διατηρεί σε µεγάλο ποσοστό ακέραια την αρχιτεκτονική δοµή του κυττάρου του εντερικού βλεννογόνου. Στην οµάδα ∆, παρ’ όλο που έχουν ξεκινήσει ήδη οι βλάβες ισχαιµίας, φαίνεται ότι αυτές είναι αναστρέψιµες. Μάλιστα µε τη φαρµακευτική παρέµβαση οι βλάβες επαµαιµάτωσης γίνονται ηπιότερες, αν συγκριθούν µε αυτές της οµάδας Β. Το οπτικό µικροσκόπιο έδειξε ότι η ιστολογική εικόνα του βλεννογόνου του εντέρου ήταν σαφώς βαρύτερη στα πειραµατόζωα της οµάδας Β µε χαρακτηριστική την αλλοίωση της µορφολογίας των λαχνών. Αντίθετα, στα πειραµατόζωα των οµάδων Γ και ∆, όπου και έγινε η φαρµακευτική παρέµβαση µε τη χορήγηση του οξυγονωµένου φθοριοάνθρακα, οι αλλοιώσεις ήταν σαφώς καλύτερες σύµφωνα µε την κατά Chiu ταξινόµηση. Η σύγκριση στις οµάδες της φαρµακευτικής παρέµβασης έδειξε καλύτερη εικόνα στην οµάδα Γ. Το ηλεκτρονικό µικροσκόπιο έδειξε στην οµάδα Β αλλοιώσεις στα κύττταρα του εντερικού βλεννογόνου (διόγκωση µιτοχονδρίων, απόπτωση ψυκτροειδούς παρυφής) τόσο στα 120 min της ισχαιµίας όσο και στα 180 min της επαναιµάτωσης. Όταν χορηγήθηκε ο οξυγονωµένος φθοριοάνθρακας, παρατηρήθηκαν αλλοιώσεις που ήταν ανάλογες αλλά ηπιότερες από εκείνες της οµάδας Β. Ανάλογα µε το οπτικό µικροσκόπιο παρατηρήθηκαν και εδώ ηπιότερες αλλοιώσεις στην οµάδα Γ σε σχέση µε την οµάδα ∆. Από τα παραπάνω συµπεραίνεται ότι η χορήγηση του οξυγονωµένου φθοριοάνθρακα µεταβάλλει την καταστρεπτική έκβαση του συνδρόµου οξείας ισχαιµίας-επαναιµάτωσης, αφού περιορίζει τη βαρύτητα των βλαβών του εντερικού βλεννογόνου. Η ενδοαυλική χορήγηση του οξυγονωµένου φθοριάνθρακα δεν έρχεται να υποκαταστήσει τη χειρουργική επαναιµάτωση, όταν απαιτείται, αλλά φαίνεται ότι αυξάνει το χρονικό περιθώριο για την πραγµατοποίηση της επέµβασης.