bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Evaluatie-onderzoek naar het effect van een interviewtraining
Authors: Loosveldt Geert
Published: May 2023

In het onderzoek naar de kwaliteit van gegevens bekomen via het survey-interview kunnen verschillende onderzoeksstrategieën onderkend worden. In dit artikel wordt geprobeerd om bij het bepalen van het effect van een interviewtraining, verschillende kwaliteitsbenaderingen op elkaar te betrekken. Hiervoor werd gebruik gemaakt van het onderzoeksschema van een evaluatieonderzoek. De gegevens werden verzameld binnen een veldexperiment waarbij de experimentele groep bestond uit 123 respondenten die geïnterviewd werden door zes getrainde interviewers en een controlegroep (n = 162) die werd geïnterviewd door 7 niet getrainde interviewers. Uit de procesevaluatie blijkt dat de interviewpraktijk van de getrainde interviewers beter is. Uit de resultaten van de effectevaluatie blijkt ook dat de antwoorden op een aantal vragen als beter kunnen worden beschouwd. De analyse van de relatie tussen informatie uit de procesevaluatie en kenmerken van de antwoorden laat echter niet toe te besluiten dat het hanteren van verschillende kwaliteitsbenaderingen zonder meer tot eenduidige resultaten leiden.
Naar een desinstitutionalisering van de christelijke zuil?
Authors: Billiet Jaak , Dobbelaere Karel
Published: May 2023

How the Catholic pillar could maintain itself in a period of increasing secularization has been investigated in previous studies. During the seventies, the Catholic organizational network was integrated by a new collective consciousness, by an attractive service package, and by selective control of the strategic positions. The Christian Democratic Party (CVP) was partially able to recover its losses of the sixties to the regional parties. Around 1980, however, changes again occurred in the bonding of the Catholics to their political party. Among the higher income classes, the CVP lost primarily to the Liberals. Younger people from Catholic families (1981) and professionals from the educational system and from welfare and cultural organizations (1984) seemed to be very much attracted. by the ecology or "green" parties (Agalev, Ecolo). In the Flemish Christian Labour Movement, too, the relationship with the CVP was questioned. The decline of the CVP was particulary noticeable after 1980 among Church-going members of the pillar organizations. On the level of the members, the Catholic pillar has de facto become politically pluralistic. In the long run, this cannot be without consequences for the relationship between Catholic organizations and the political parties.
De katholieke dominant
Authors: Dobbelaere Karel
Published: May 2023

In the first part of this article, the author analyses recent trends in the number of Belgian people affiliated to the Catholic Church, their church involvement, their belief structure and their moral commitment. It is argued that variations in these data can be ascribed to age, sex and work situation, which reflect degrees of involvement in a secularized world. In the second part, the author offers his explanation for the changes in religious commitment on the basis of processes of functional differentiation, specialization, segmentation and societalization.
Het Belgisch protestantisme
Authors: Dhooghe Jos
Published: May 2023

Belgian protestantism, a heterogeneous minority, is permeated by all the main currents of protestantism. The most striking feature of its recent history is the creation in 1978 of the United Protestant Church of Belgium (UPCB), which results from the menging of three churches, one of which was already the result of a unification. The attitude adopted towards recognition by the State, the compatibility between their structures and the increasing collaboration within various initiatives were all elements which favoured the merger. Alongside the UPCB there are basically four other groups of Churches: the Evangelists, the Baptists, the Darbysts and the Pentecostalists; in general, these are more fundamentalist than the three Churches which merged, and are suspicious of official oecumenicalism.
Differentiële socialisatie-effecten tussen het openbaar en vrij onderwijs
Authors: Heyvaert Peter
Published: May 2023

Het Belgisch onderwijssysteem wordt gekenmerkt door twee elkaar beconcurrerende schoolnetten. Deze situatie is gegroeid vanuit de bekommernis van kerkelijke instanties om jongeren een christelijk geïnspireerde opvoeding te geven. In dit artikel wordt nagegaan of er inderdaad een verband bestaat tussen het schoolnet dat iemand heeft gevolgd en zijn/haar waarden- en normensysteem. Door middel van de covariantie-analyse techniek, met meerdere controlevariabelen, wordt deze hypothese getoetst op een populatie van 1321 Vlaamse vrouwen tussen de 23 en de 49 jaar. De resultaten wijzen uit dat de differentiële socialisatie- en sociale controlepatronen tussen de twee grootste onderwijsnetten niet zozeer betrekking hebben op normen en attitudes, dan wel op het aangaan van sociale verbintenissen en op het stimuleren van de identificatie met sociale groepen. Een dergelijk resultaat bevestigt de stelling dat het onderwijs in België, als onderdeel van de verzuiling, eerder als een sociaal-structureel dan als een cultureel-filosofisch systeem moet beschouwd worden.
Emile Durkheim. Over de Verdeling van de Arbeid
Authors: Vandekerckhove Lieven
Published: May 2023

De oorspronkelijke uitgave van dit boek verscheen in 1893 onder de titel :'De la division du travail social: étude sur l’organisation des sociétés supérieures' (Paris, Alcan). Deze synopsis is gebaseerd op de negende uitgave, verschenen in 1973 onder de titel : 'De la division du travail social' (Paris, Presses Universitaires de France).
De contextuele dimensies van de vorming van regeringscoalities in België, 1965-1985
Authors: Rudd Chris , Pijnenburg Bert
Published: May 2023

Een aantal van de verschillende dimensies die de context vormen waarbinnen in België op nationaal niveau coalitiepolitiek wordt bedreven, zijn hier een eerste keer afgetast. Uitgangspunt is dat de laatste 20 jaar de breuklijnen-configuratie waarop het nationale partijsysteem is gebaseerd, fundamenteel gewijzigd is en dat aldus het steeds toenemende belang van de communautaire caesuur heel sterk zijn stempel heeft gedrukt op de vorming van regeringscoalities vanaf 1965 -en i.h.b. na de grondwetsherziening van 1970-71. In dit artikel wordt dan aangegeven hoe de evolutie van die communautaire caesuur bepalend is geweest voor de historische factoren, institutionele determinanten, partijgebonden variabelen en motivationele componenten van coalitievorming en -instandhouding op nationaal niveau.
De sociale basis van de vredesbeweging in Vlaanderen
Authors: De Deken Johan
Published: May 2023

kunnen worden afgeleid uit theorieën die het ontstaan en de sociale basis van "nieuwe" sociale bewegingen proberen te verklaren. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de resultaten van een onderzoek dat werd uitgevoerd bij 330 activisten van de Vlaamse vredesbeweging VAKA. De resultaten van dit onderzoek worden vergeleken met pen steekproef van 1945 personen, die representatief kan worden geacht voor de gehele Vlaamse bevolking. Er worden verschillende multivariate modellen geconstrueerd, die (1) de participatie in de beweging, (2) de motivaties van (potentiële) participanten proberen te verklaren. Uit de resultaten komt naar voren dat (potentiële) activisten van de Vlaamse vredesbeweging bijzonder hoog geschoold zijn en dat ze overwegend zijn tewerkgesteld ver van de produktivistische prestatiekern van de samenleving. Verder komt er een belangrijke interactie aan het licht tussen die twee variabelen en de levensbeschouwing: het institutioneel katholicisme blijkt een "modererende" invloed te hebben op het effect van hun invloed, daar waar het feit van te behoren tot een "levensbeschouwelijke minderheid" zoals buitenkerkelijke christenen en vrijzinnigen werkte als een "intensifier" op het effect van bepaalde beroepen en op het effect van onderwijs meer in het algemeen.
Katholicisme en verzuiling in België, Duitsland, Nederland en Frankrijk
Authors: Hellemans Staf
Published: May 2023

In een poging de begrenzing van het verzuilingsonderzoek tot de Lage Landen te doorbreken, worden de verzuilingsprocessen van de katholieken in België, Duitsland, Nederland en Frankrijk historisch gereconstrueerd. Uit hun onderlinge confrontatie leiden we o.a. af dat katholieke zuilen niet enkel het apanage zijn van kleine landen, maar ook in grote landen voorkomen (Duitsland, Italië), dat verzuilingsprocessen zich in alle vier landen voordoen, maar niet overal in verzuiling resulteren (Frankrijk), dat een minderheidspositie zowel tot een snelle als tot een laattijdige verzuiling kan leiden (Duitsland tegenover Nederland), dat de dynamiek van de kerk essentieel is voor een gelukte zuilvorming (België, Duitsland en Nederland tegenover Frankrijk), dat ontzuiling zich volgens meerdere modi kan voltrekken. De frequentie en de variatie van de (katholieke) verzuilings- en ontzuilingsprocessen, m.a.w. het ontbreken van een uniek model, vereisen dat er werk wordt gemaakt van een meer algemene zuiltheorie.
Spel en speelse humor als elementen van de microcultuur van een arbeidsgroep. Een verkennend sociologisch onderzoek
Authors: Van den Brande Katelijne
Published: May 2023

Het voorwerp van studie was spel en speelse humor als elementen van de microcultuur van een arbeidsgroep. Spel werd opgevat als een activiteit die men doet voornamelijk voor het plezier van die activiteit zelf; speelse humor omvat die grappen die tevens spel zijn. Aan de hand van participerende observatie bij twee arbeidsgroepen werd een antwoord gezocht op vragen naar de situering van spel en speelse humor in de arbeidssituatie en de microcultuur en naar hun functies. Spel (voornamelijk bestaande uit speelse humor) bezet geen marginale plaats in de arbeidssituatie: het komt dagelijks meermaals voor, bundelt voor de groep centrale waarden en vervult belangrijke functies voor de groep en haar leden. Opmerkelijk is bovendien de band tussen de Status en de daarmee corresponderende klassecultuur enerzijds en de aard van het spel anderzijds. Van spel wordt eerder een positieve invloed op het uitvoeren van de taak verwacht.
Opvattingen onder de Nederlandse bevolking over het aangewezen zijn op een uitkering
Authors: Fiselier A.A.M. , ter Heine E.J.H. , Lammers J.G.M.
Published: May 2023

In deze bijdrage wordt ingegaan op twee aspecten van de ontwikkelingen in de verzorging op het: terrein van de sociale zekerheid: het denken in termen van gunst en recht ten aanzien van sociale uitkeringen en de perceptie van waarborgen voor het behoud van privacy van degenen die zo'n uitkering aanvragen of ontvangen. Aan de orde komt de vraag in welke mate dit denken en deze perceptie in de bevolking worden aangetroffen, alsmede de vraag naar de achtergronden daarvan. Daartoe worden voorhanden theoretische inzichten geconfronteerd met door anderen en door auteurs verricht onderzoek. Leidend idee daarbij is dat opvattingen over sociale uitkeringen en de achtergronden daarvan begrepen kunnen worden in het licht van het proces van modernisering. Geconcludeerd wordt allereerst dat het overgrote deel van de Nederlandse bevolking een sociale uitkering als een recht beschouwt en dat een niet onaanzienlijke minderheid percipieert dat de privacy van (potentieel) uitkeringsgerechtigden onvoldoende gewaarborgd is. Vervolgens wordt geconcludeerd dat deze opvattingen binnen sociale categorieën in verschillende maten worden aangetroffen en dat deze verschillen voor een deel te herleiden zijn tot culturele verschillen.
Sportgedrag van de studerende jeugd
Authors: Bosscher Martine
Published: May 2023

In dit artikel wordt de sportbeoefening van de studerende jongeren (15 t/m 24 jaar) ander de loepe genomen. Eerst wordt: dieper ingegaan op de diverse functies die sport vervult in ons maatschappelijk bestel. In het tweede deel wordt de actieve sportbeoefening van de studenten in kaart gebracht. Volgende vragen krijgen een antwoord: hoeveel studenten, welke sporttakken, hoe frequent en hoe intens, in welk verband en op welke wijze? Vervolgens wordt vastgesteld dat de sportbeoefening in clubverband voor studerende jongeren de laatste jaren minder populair wordt. Dit fenomeen wordt verklaard aan de hand van enkele recente culturele ontwikkelingen: afname van de statusfunctie van de sport, een gefragmenteerd en vluchtig sportgedrag, individualiseringstendens in de sport en tenslotte institutionalisering van de sport.
Jongeren in deeltijdse systemen: hun houdingen en motieven ten aanzien van leren en werken
Authors: Michiels Krista
Published: May 2023

In Vlaanderen voldoen een aantal -18-jarigen aan hun leerplicht door het: volgen van een opleiding in deeltijdse systemen. Het gaat hier met name om de leerlingen van het experimenteel deeltijds onderwijs (± 4.500) en om de leerjongeren van de middenstandsopleiding (±12.000). Uit Nederlands onderzoek wordt aangenomen dat deze jongeren het voltijds onderwijs verlaten enerzijds omdat zij worden afgestoten door de school en anderzijds omdat zij worden aangetrokken door de arbeidswereld. Het is de vraag of bij Vlaamse jongeren dezelfde processen een rol spelen, of hierbij verbanden kunnen worden gelegd met het zelfconcept en de leerattitude van de jongeren en of er een onderscheid bestaat tussen verschillende deelgroepen. Uit twee Vlaamse onderzoekingen blijkt dat, alhoewel de meeste jongeren te maken hebben met negatieve schoolervaringen, zij globaal genomen een positief zelfbeeld en een positieve leerattitude vertonen. Ook hun gerichtheid op werken is sterk en traditioneel. De concrete in- en uitstapmotieven moeten echter bekeken worden in functie van het deeltijds systeem waarnaar de jongeren overstappen. Beschouwen ze dit niet als een goed alternatief, dan worden hun concrete motieven daardoor negatiever gekleurd. In die zin kan er een discrepantie ontstaan tussen de algemene (positieve) houdingen ten aanzien van leren en werken en concrete negatieve in- en uitstapmotieven.
De rol van de school in de delinquentie-ontwikkeling bij jongeren
Authors: Vettenburg Nicole
Published: May 2023

In dit artikel worden de belangrijkste resultaten weergegeven van een onderzoek naar de relatie tussen school en probleemgedrag. Het theoretisch referentiekader is de theorie van maatschappelijke kwetsbaarheid. Het onderzoek is uitgevoerd bij leerlingen uit het beroepsonderwijs (1e, 3e en 4e Jaar). De resultaten zijn gebaseerd op de bevraging van leerlingen (N - 1689), leerkrachten (N - 258) en ouders (N = 55), en klasobservaties (140 uren gespreid over 12 klassen). Wij vonden dat de bonding van de leerkracht samenhangt met het probleemgedrag bij de jongere en zijn justitiële contacten; dat de school belangrijker is dan doorgaans wordt aangenomen; en dat de culturele gezinskenmerken sterker samenhangen met de kwetsbaarheid in school en t.a.v. justitie dan met de structurele kenmerken. De niet aanvaardende houding van de leerkracht heeft in wezen te maken met de depreciatie van de cultuur van de leerling. Bijgevolg is het van essentieel belang dat de cultuur van sociaal zwakke groepen aanzien wordt als een variant en niet als een minderwaardige cultuur t.a.v. de dominante cultuur.
Veranderingen in materialisme en post-materialisme
Authors: Croon Marcel , Heinen Ton
Published: May 2023

In dit artikel wordt in het kader van Inglehart's théorie over waarden-oriëntaties nagegaan of er zich tijdens het laatste decennium in Nederland veranderingen of verschuivingen hebben voorgedaan in de fundamentele waarden-oriëntaties. In een cross-sectioneel onderzoeksdesign, waarbij de gegevens werden gebruikt van aselecte steekproeven uit de Nederlandse populatie op drie meetmomenten (1974, 1979 en 1985), werd aangetoond dat er zich een verschuiving heeft voorgedaan in de richting van een materialistische waarden-oriëntatie die een hoge prioriteit toekent aan economische stabiliteit en zekerheid. Hierbij werd gebruik gemaakt van analyses gebaseerd op log-lineaire en latente klassen modellen die speciaal voor rangorde-gegevens werden ontworpen.
Werkloosheid en sociale zingeving: resultaten van een tijdsbudget-onderzoek
Authors: Glorieux Ignace
Published: May 2023

In de werkloosheidsliteratuur wordt er vaak op gewezen dat bet werk een essentiële rol vervult in bet tot stand brengen van een relatie tussen de mens en de ruimere sociale verbanden waarvan hij deel uitmaakt. Bezoldigde arbeid verbindt een individu met maatschappelijke doeleinden, verschaft een gevoel van nuttigheid, plichtsbesef en verantwoordelijkheid en is een referentiebasis voor sociale verbondenheid. Geen enkele andere institutie in onze samenleving zou in eenzelfde mate deze sociale zingeving verschaffen. Naast deze visie - die een deterioratie van de sociale zingeving bij werklozen voorspelt - wordt een alternatieve benadering geplaatst die voorspelt dat werklozen het wegvallen van het werk proberen te compenseren door een verschuiving in de gedragsoriëntering, waardoor de sociale zingeving zijn beslag vindt in andere activiteiten. Beide benaderingen worden getoetst d.m.v. een tijdsbudgetonderzoek waarin naast de klassieke parameters (activiteit, tijd stip, duur, ...) ook gepeild werd naar de zingeving van elke activiteit. Het onderzoek vond plaats bij een groep tewerkgestelden (101) en werklozen (121) die op een uitgebreide reeks kenmerken werden gematched.
Activisme en politieke waarden 1974-1985
Authors: Heunks Felix J.
Published: May 2023

In een onderzoek naar veranderingen in de Nederlandse politieke cultuur, worden survey-gegevens uit 1974, 1979 en 1985 vergeleken. Zoals op grond van economische recessie en verhard politieke klimaat werd verwacht, is het postmaterialisme vooral bij jongeren minder populair geworden. Echter, een linkse oriëntatie en onconventioneel politiek gedrag hebben zich na 1979 meer dan hersteld. Postmaterialisme bleef na 1979 wel, maar een linkse oriëntatie niet samenhangen met nieuw-linkse kenmerken, zoals politiek zelfvertrouwen. Beide hangen geleidelijk meer samen met oud-linkse kenmerken zoals politiek wantrouwen. In alle drie jaren zijn drie vergelijkbare mobilisatiestructuren waarneembaar. Die van conventionele mobilisatie verengt echter geleidelijk wat tot partijmachinerie. Tegelijkertijd wordt het élan overgenomen door het autonoom democratisch burgerschap. In de onconventionele mobilisatie verschuift de nadruk van postmaterialisme naar politieke ontevredenheid. Deze tendenzen zijn te interpreteren als uitholling van oude structuren, liberalisering en maatschappelijke tweedeling. Het moderniseringsproces zette wel door, maar interacteerde met het hardere maatschappelijk klimaat.
Vrouwenstudies en theorie: over feministische ambivalenties en theorievorming binnen vrouwenstudies
Authors: van Drenth Annemieke
Published: May 2023

Recentelijk formuleerden twee professoren vrouwenstudies hun ambivalenties ten aanzien van ontwikkelingen binnen dit nieuwe terrein van wetenschap. De ene heeft problemen met de abstractie van de theorievorming en de andere met 'esoterie' binnen de feministische wetenschapspraktijk. In dit artikel worden deze professorale ambivalenties geplaatst tegen de achtergrond van de theoretische debatten in Nederland binnen vrouwenstudies. Allereerst wordt kort de geschiedenis van het feministisch denken vanaf het begin van de tweede golf geschetst. Kenmerkend voor de ontwikkeling is de groei van kritiek op algemene analyses en begrippen die universalistisch en monocausaal vrouwenonderdrukking pretenderen te verklaren. Een algemene theorie over vrouwelijkheid wordt steeds meer als een onhaalbaar project beschouwd. Op grond hiervan heroriënteert men zich op in de bestaande sociale wetenschappen ontwikkelde algemene sociale analyses. Daarmee worden ook binnen vrouwenstudies een aantal problemen aktueel: de kwestie van het machtsconcept, de status van het subject en de rol van de geschiedenis. Hoe ambivalent men ook staat tegenover deze ontwikkeling en haar implicaties, binnen vrouwenstudies kan men niet meer heen om theoretische positiebepaling.
Waar welvaart verschijnt en huisvesting verdwijnt
Authors: Meulemans Bert
Published: May 2023

Op basis van de CSB-enquêtes wordt een beschrijvende analyse gemaakt van de huisvestingssituatie van de Belgische huishoudens, door haar te situeren in de ruimere context van de welvaartsverdeling. Over de tijd heen stellen we tussen 1976 en 1985 voor Vlaanderen een opvallend parallellisme vast tussen de welvaartsevolutie en de verhouding eigenaars-huurders. De bejaarde bevolking verbetert haar inkomenspositie en bezit in meerdere mate een eigen woning, terwijl de eigendomsverwerving bij de jonge actieve bevolking lichtjes terugloopt en deze generatie geconfronteerd wordt met een lager inkomen. Wanneer we Vlaanderen en Wallonië vergelijken, wordt dit parallellisme doorbroken. Terwijl de actieve bevolking beneden de 55 Jaar relatief welvarender is in Vlaanderen, en de 55-plussers welvarender zijn in Wallonië, treffen we binnen alle leeftijdscategorieën meer eigenaars aan in Vlaanderen dan in Wallonië. Vervolgens wordt de verwerving van een eigen woning als een vorm van private vermogensopbouw beschouwd, en als "vergeten" element gesitueerd in het ruimere debat over de betaalbaarheid van de pensioenen.
Een sociologische verklaring van de xenofobie in België
Authors: Billiet Jaak , Carton Ann , Huys Rik
Published: May 2023

Deze Studie repliceert met behulp van logistische regressie de multivariate analyse uit het onderzoeksrapport "Onbekend of onbemind?" (1990) van de gelijknamige auteurs. Deze techniek laat toe om ook niet-hiërarische modellen te testen. De analyse komt tot dezelfde bevindingen. Het hoofdeffect van de factor "buurt" op de uitgesproken negatieve houding tegenover migranten kan niet uitgesloten worden. In een tweede deel worden op basis van vier verklarende factoren (leeftijd, opleiding, buurt en welstand) vijf subgroepen gevormd. Aan de hand van een aantal bijkomende kenmerken (anomie, integratie in het verenigingsleven, werksituatie en materiële omstandigheden, buurtkenmerken en ervaring met migranten en betrokkenheid op migrantenprobleem) worden binnen de subgroepen telkens degenen met een uitgesproken negatieve houding vergeleken met degenen die er een eerder positieve houding op nahouden. Op deze wijze krijgt men een zicht op een aantal conditionele bijkomende factoren. Tot slot wordt vanuit een meer interpreterende houding nog even stilgestaan bij de empirische gegevens. Er wordt een bevestiging gevonden van Adorno's theorie over frustratie-agressie-verplaatsing bij een aantal bevolkingscategorieën.
Stervensbegeleiding, dat wordt hier niet gedaan
Authors: Timmermans Stefan
Published: May 2023

Vanuit de sociologische interesse naar stervensbegeleiding werd een veldwerkstudie ondernomen op twee afdelingen van een Belgisch algemeen ziekenhuis. In dit onderzoek Stonden de verpleegkundigen centraal. Vertrekkend van een etnomethodologische theoretische achtergrond ging de aandacht naar de procedures waardoor verpleegkundigen erin slagen om hun situatie routinematig voor elkaar verklaarbaar en begrijpbaar te maken. Uit de observaties vloeide een op de praktijk geënte definitie van stervensbegeleiding: terminale verzorging of stervensbegeleiding bestaat uit de specifieke technische, psychische, sociale en levensbeschouwelijke zorgen die worden toegediend aan een terminale patiënt en zijn familie of betekenisvolle personen met als doel een zo hoog mogelijk comfortniveau.
Sociologie en sociale ongelijkheid: een overzicht
Authors: Lammertyn Frans , Verhoeven Jef C.
Published: May 2023

In deze bijdrage wordt op de eerste plaats een korte schets gegeven van het begrip sociale ongelijkheid in de sociologie. Vervolgens wordt er beschreven hoe in de sociologie vanuit verschalende theoretische invalshoeken (het functionalisme, de conflictbenadering en de ruiltheorie) een antwoord wordt gegeven op de volgende problemen : 1) de vraag naar de ’feitelijkheid’ of de ’sociale realiteiten’ betreffende sociale ongelijkheid. In welke mate en in welke opzichten bestaat er sociale ongelijkheid tussen de mensen en hoe kan deze worden verklaard ?2) de vraag naar de ’sociale idealen’ betreffende sociale (on)gelijkheid. Dit is de vraag naar de rechtvaardigheid en onrechtvaardigheid van sociale (on)gelijkheid. Welke verdelingen zijn in de ogen van de bevolking (on)rechtvaardig ? 3) de vraag naar de realiseerbaarheid van (meer) sociale gelijkheid. In hoeverre is het mogelijk sociale ongelijkheid op te heffen, te verminderen; of: kan de verdeling van schaarse goederen op een meer rechtvaardige wijze geregeld worden dan nu het geval is ?
Inkomen, welvaart en armoede in België, 1985-1988
Authors: Cantillon Bea , Deleeck Herman , Meulemans Bert , Van Den Bosch Karel
Published: May 2023

Op basis van het Belgisch sociaal economisch panel, uitgevoerd in 1985 en 1988 door het Centrum voor Sociaal Beleid te Antwerpen, kan voor de eerste maal in België de duur en de dynamiek van de bestaansonzekerheid bestudeerd worden, wat het gebruikelijke beleid op enkele punten ingrijpend wijzigt. Het aantal langdurig bestaansonzekeren is veel geringer en bedraagt ongeveer de helft van het aantal geteld op één bepaald ogenblik. Het profiel van de langdurige armoede is globaal genomen, vrij vergelijkbaar met dit van de cross-sectionele armoede. Het longitudinaal perspectief benadrukt vooral de ernst van de situatie bij de werkloze gezinshoofden en de alleenstaande ouders en relativeert de hypothese van verjonging van de armoede. Verder blijken de gevolgen van negatieve transities in de tewerkstellingssituatie van het gezinshoofd groter te zijn dan de negatieve gezinstransities. Tenslotte worden deze resultaten in een ruimer Europees perspectief geplaatst. België neemt in vergelijking met de andere Europese landen, en zelfs in vergelijking met haar Benelux-partners, een gunstige positie in met een relatief klein aantal armen, een geringere graad van inkomensongelijkheid en een minder omvangrijke langdurige armoede.
Vrouwen en mannen: differentiatie en ongelijkheid
Authors: Woodward Alison E. , De Decker Kristine
Published: May 2023

Hoewel iedereen erkent dot een zekere sociale ongelijkheid tussen vrouwen en mannen een empirische realiteit is in alle moderne samenlevingen, wordt dit thema in de sociale wetenschappen veelal stiefmoederlijk behandeld. Deze bijdrage onderzoekt wat het verband is tussen sociale ongelijkheid en geslacht. De klemtoon ligt daarbij zowel op de mate waarin de factor geslacht sociale ongelijkheid verklaart, als op het verband tussen geslachtsgebonden ongelijkheid en andere vormen van sociale ongelijkheid. In eerste instantie wordt de Belgische situatie inzake sociale ongelijkheid en geslacht kort geschetst. Daarna volgt een theoretisch overzicht van de belangrijkste verklaringen omtrent het bestaan en voortbestaan van sociale ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. Vervolgens wordt nagegaan welke gevolgen deze ontwikkelingen hebben voor empirische navorsing. Het artikel besluit met enkele beschouwingen omtrent toekomstig onderzoek.
Mode in de laatmoderne consumptiecultuur: balancerend tussen "oude" en "nieuwe" vormen van sociale ongelijkheid
Authors: Delhaye Christine
Published: May 2023

Kleren en mode fungeerden lange tijd als belangrijke Instrumenten om sociale ongelijkheid te representeren en te legitimeren. Bovengeschikte lagen van de bevolking onderscheidden zich doormiddel van ostentatief uiterlijk vertoon. In de feodale période en ten tijde van de absolute monarchieën was mode het symbool bij uitstek van de macht van de adel, een symbool dat juridisch werd vastgelegd en beschermd door middel van een uitgebreid netwerk van weeldewetten. Tijdens de Franse revolutie werden de kledingvoorschriften ongrondwettelijk verklaard. Maar aan de reële situatie veranderde niet veel. In de burgerlijke samenleving functioneerde mode binnen nieuw ontwikkelde klasseculturele en geslachtsspecifieke voorschriften en bleef op die manier de maatschappelijke vormen van ongelijkheid representeren. Een situatie die tot laat in de jaren vijftig van deze eeuw zou duren. Maar met de ontwikkeling van de na-oorlogse consumptiesamenleving wordt mode meer en meer een autonoom systeem dat zijn eigen vormen van ongelijkheid genereert. Enerzijds is er een steeds verdere ontwikkeling en verspreiding van de specifieke mode-logica over een groter deel van de kledingproduktie. Anderzijds wordt met het vervagen van de traditionele klasseculturen en waardesystemen mode meer gebruikt als een expressiemiddel op zich. Mode wordt niet meer in eerste instantie beoordeeld en gewaardeerd als afspiegeling of re-presentatie van achterliggende klasseposities. Ze functioneert daarentegen steeds meer als een autonoom presentatiesysteem waarbij interne (stijl)elementen eigen vormen van ongelijkheid genereren.
Over de verburgerlijking van de arbeidersklasse: houden (geschoolde) arbeiders er (nog) andere opvattingen op na dan bedienden?
Authors: De Witte Hans
Published: May 2023

Zowel op sociaal-economisch als op sociaal-cultureel vlak deden er zich de laatste decennia in onze samenleving belangrijke evoluties voor, zoals de stijging van het welvaarts- en het opleidingsniveau. Deze evoluties hebben tot de “verburgerlijkingshypothese” geleid, waarbij verondersteld wordt dat arbeiders het leefpatroon en de opvattingen van bedienden hebben overgenomen, en daardoor nog nauwelijks te onderscheiden zijn van de middenklasse. In dit artikel wordt een deel van deze hypothese getoetst : in hoeverre houden arbeiders er met betrekking tot sociaal-culturele en sociaal-economische onderwerpen (nog) andere opvattingen op na dan bedienden ? Daartoe werden in 1988 135 werknemers uit de Leuvense regio aan huis geïnterviewd. De steekproef bestand uit ongeschoolde arbeiders, lagere bedienden en bedienden uit het midden-niveau. Uit de resultaten blijkt dat de (ongeschoolde) arbeiders nog altijd een eigen geheel aan opvattingen en waarden vertonen (een eigen ’arbeiderscultuur’), en dus niet als verburgerlijkt kunnen worden beschouwd. Globaal genomen zijn ze conservatiever op sociaal-cultureel vlak, doch progressiever op sociaal-economisch gebied. Deze vaststellingen liggen tevens in de lijn van de veronderstellingen die Lipset uit zijn hypothese over het “autoritarisme van de arbeidersklasse” afleidt.
Statusinconsistentie en het interactie-effect van de zichtbaarheid van statusdimensies: een empirische test
Authors: Danneels Erwin
Published: May 2023

Dit artikel test een kritiek op de théorie van statusinconsistentie, namelijk dat objectieve statuskenmerken van statusinconsistente personen niet noodzakelijk alle bekend zijn aan hun interactiepartners. Een theoretisch kader dat statusinconsistentie in verband brengt met statusonzekerheid wordt opgebouwd, gebruik makend van de rollentheorie en het concept ’statuszichtbaarheid’. De théorie wordt getest bij een steekproef van leerlingen van het middelbaar onderwijs. Het “Diamond Model” van Hope wordt gebruikt om te zoeken naar effecten van statusinconsistentie. Een significant interactie-effect van statuszichtbaarheid met statusinconsistentie wordt gevonden. De implicaties van dit resultant voor theorie en onderzoek i.v.m. statusinconsistentie worden besproken.
Vrouwen aan Vlaamse universiteiten
Authors: Van Haegendoren Mieke , Vanherck Rina
Published: May 2023

De deelname van vrouwen aan het universitair onderwijs is de laatste decennia in die mate toegenomen dat in het academiejaar 1989-1990 bijna evenveel jongens als meisjes een eerste inschrijving namen aan een Vlaamse universiteit. Deze stijging van het aantal universitaire Studentinnen is echter niet weerspiegeld in de verdeling van banen aan de universiteiten zelf. Vrouwen zijn nog steeds ondervertegenwoordigd binnen het academisch personeel en dit is vooral zichtbaar in de hogere rangen van de universitaire hiërarchie. In het artikel wordt, aan de hand van een kwantitatieve analyse, eerst en vooral ingegaan op deze numerieke achterstand van vrouwen binnen het wetenschappelijk en onderwijzend personeel. Vervolgens worden enkele van de echte en vermeende remmende factoren die aan deze situatie ten grondslag liggen, zoals de achtergrond van de vrouwen, hun kwalificaties, de gezinslast, de universiteit zelf en persoonlijkheidsfactoren, onderzocht.
Nieuwe sociale bewegingen: een type van sociale bewegingen
Authors: Walgrave Stefaan
Published: May 2023

In dit artikel is een politiek-sociologische conceptenkwestie aan de orde. Bestaande omschrijvingen van sociale en nieuwe sociale bewegingen worden onderzocht en er wordt een nieuwe omschrijving van beide concepten gepresenteerd die uitgaat van de kenmerken van de bewegingen zelf. Daardoor laten de concepten zich niet te sterk in één bepaalde theoretische benadering inschrijven. Sociale en nieuwe sociale bewegingen worden duidelijk afgebakend van andere politiek-sociologische groeperingsverschijnselen en hun onderlinge relatie wordt scherp gesteld. Nieuwe sociale bewegingen verschijnen hier niet op de eerste plaats als hedendaagse bewegingen of als jonge bewegingen, maar als één mogelijk “constructed type” binnen het lege moederbegrip sociale beweging. Dat type is een bruikbaar heuristisch instrument voor onderzoek naar ideologie en organisatiepatroon van nieuwe sociale bewegingen. Tentatief wordt gewag gemaakt van een algemene typologe van sociale bewegingen waarin de verzuilde sociale beweging het organisatorisch tegengestelde type van de nieuwe sociale beweging zou kunnen zijn.
Een interpretatieve kritiek op het etnomethodologisch behaviourisme
Authors: Bekaert Stefan
Published: May 2023

In de etnomethodologie is het theoretisch dispuut tussen Harold Garfinkel en Aaron Cicourel bekend, maar weinig bestudeerd. In dit artikel wordt aangetoond dat, terwijl Cicourel juist cognitieve sociologie voorstaat, de benadering van Garfinkel en van het overgrote deel van de etnomethodologen en conversatie-analysten duidelijk anti-cognitief is. Garfinkels positie vertoont opvallende gelijkenissen met pragmatisme en analytische filosofie en deelt ook hun tekorten : een radicale, maar onbezonnen betekenistheorie en een unidimensionele werkelijkheidsopvatting ontoereikend voor de Studie van het alledaagse leven en haar (schijnbare) ordelijkheid. Cicourels cognitieve aanpak, die getrouwer de fenomenologische traditie van Alfred Schütz volgt, lijkt hiervoor meer geschikt. In het laatste deel van dit artikel wordt echter gesteld dat o.w.v. de dubbele structuur van de menselijke betekenisgeving beide benaderingen eigenlijk best kunnen worden geïntegreerd in een soort “praxiologie”.
Over de verdeling van het werk tussen de seksen
Authors: Elchardus Mark , Heyvaert Peter
Published: May 2023

Deze onderzoeksnota heeft betrekking op vrouwen en mannen tussen de 20 en de 40 jaar. Aan de hand van een tijdsbudget-onderzoek wordt nagegaan hoe zij het werk tussen de seksen verdelen. Een aantal van de oorzaken van de ongelijke verdeling van de arbeidstijd en van het huishoudelijke, verzorgende en opvoedende werk, wordt nader bekeken. Op basis daarvan worden bij twee beleidsmiddelen - deeltijds werk en werktijdverkorting - een aantal kritische kanttekeningen geplaatst.
Industriebeleid in Europa: van pacificatiepolitiek naar industriële guerilla
Authors: Wassenberg Arthur F.P.
Published: May 2023

Deze bijdrage geeft een impressie van de manieren waarop de primaire belanghebbenden in het Europese industriepolitieke spel met hun oude aspiraties en nieuwe afhankelijkheden omgaan. Twee soorten afhankelijkheid worden onderscheiden : symbiotische en concurrentiële. Onder condities van interdependentie moeten belanghebbenden twee overlevingsvraagstukken onder ogen zien : hoe als onderneming belangengroep of overheidsinstelling dus per speler, eigen samenhang en mobilisatievermogen te organiseren (het representativiteits-vraagstuk); en hoe, tussen de respectieve belanghebbenden, de externe samenhang en onderlinge bewegingsvrijheid te organiseren (het reciprociteits-vraagstuk). In afwijking van meer gangbare, top-down beschrijvingen van industriebeleid, wordt in dit artikel voor een benadering gekozen die vertrekt vanuit het perspectief van de spelers zelf (micro-niveau) om zo, bottom-up, tot een verklaring van industriepolitieke commitments (meso-niveau) en vervolgens, voor de industriepolitieke arena als geheel, tot een verklaring van processen van aantrekking en afstoting tussen overheid en bedrijfsleven te komen. Europese ondernemingen blijken een soort ‘estafette'- scenario te volgen, gelijktijdig maar niet zonder contradicties : een tactiek van middelpuntzoekende coalities (regionale clusters) en een strategie van middelpuntvliedende allianties (mondiale clusters). Een verklaring voor dit dubbelscenario wordt geopperd, ondermeer door aan te geven hoe de spelers een oplossing - in feite een trade-off - zoeken tussen de afnemende meeropbrengst van coalitie-, resp. alliantievormingsprocessen. Tenslotte wordt getracht een verklaring te geven van de evolutie in industriepolitieke omgangsvormen tussen staat en markt in zijn Europese context.
Roquefort of jonge Hollandse?: klassen en eetcultuur in België in de twintigste eeuw
Authors: Scholliers Peter
Published: May 2023

This paper starts with a survey of the historical-sociological literature regarding food and social differentiation. Almost al! authors use the concept of social class to describe and explain differences up to, say, 1950, but after this date many researchers deny the role of class with regard to this issue. Recent statistics taken from Belgian food inquiries are used to examine the latter. It appears that occupation and social class (in a classical Marxist sense) still explain food differences. However, the definition of class should not be viewed in a narrow, deterministic way, but it should incorporate economic, social and cultural elements (see Bourdieu's concept of "capitals"). Social classes do eat and drink differently, which has a fundamental meaning for the shape and the identity of each class (or fraction of class).
Hollandse saus voor de bestudering van sociale ongelijkheid en klassenstructuren
Authors: Ultee Wout
Published: May 2023

This article details the way in which a group of Dutch researchers studies social inequality and class structures. The way of proceeding is inspired by the principles of Popper's philosophy of Science. Substantive questions are deemed more important than issues of operationalization, new substantive questions take the answers to earlier substantive questions as their starting point, and when answering substantive questions new derivations from existing theories, such as Lenski's technological-ideological evolutionism and Bourdieu's theory of compensatory strategies, are tested. The data which are collected do not pertain to separate individuals at one point in time, but are multi-moment multi-actor data. Files are not analyzed as self-contained, but as additions to continuing series. Techniques of analysis fit substantive research questions, such as loglinear models for ascertaining relative mobility and diagonal reference models for studying acculturation upon social mobility and within mixed marriages.
Cross-cultureel onderzoek: methodologische problemen bij de toepassing van een verkorte F-schaal in Franstalig en Nederlandstalig België
Authors: Welkenhuysen-Gybels Jerry
Published: May 2023

It is often assumed that the scores of two or more cultural groups on a certain scale can be compared in a direct and straightforward way. Such a degree of equivalence however cannot readily be assumed but needs to be established. In this article, it is evaluated to what extent the scores of French speaking and Dutch speaking Belgians on an abbreviated F-scale can be compared to each other. The results show that the French and the Dutch scale measure the same latent concept, but that two of the items of the scale are subject to cross-cultural bias. This bias is however relatively small and hence of little importance. Therefore it is concluded that, provided there is no method bias, the scores of both language groups on the abbreviated authoritarianism scale can be compared in a direct manner and that the conclusion that the French speaking respondents are more authoritarian than the Dutch speaking respondents is justified.
Het arbeidsprotest gebreideld?: kwantitatieve analyse van de stakingsvergoedingen uitbetaald door de ACV-centrale weerstandskas tijdens de periode 1948-1997 (een halve eeuw Centrale Weerstandskas)
Authors: Martens Albert
Published: May 2023

When analysing the strike phenomenon quantitatively, researchers usually use the following variables: the number of stoppages (strike frequency), the number of companies involved in the strike (extent), the number of striking workers (scope) and the length of the strike (number of days’ strike). These data can be used to calculate the strike volume: the total number of days lost through strikes (length of the strike multiplied by the number of strikers). The volume of the strike phenomenon is seldom - if ever - calculated on the basis of the strike pay given to strikers by the resistance fund. This information is not available, because it is confidential and not released for research, However this is not the case for the Confederation of Christian trade unions of Belgium (1.4 million members in 1997), We have had the chance to calculate the expenditure of the central resistance fund over the past 50 years and to break it down among the various sectors (trade union federations) and regions. In this way we were able to analyse how the strike pay handed out annually differs in accordance with trends in unemployment, wages and the restrictions placed on free wage negotiations by the government. In addition, it may be noted that the tendency to strike differs substantially in the various branches of industry. Finally the results of this empirical analysis are internationally compared with the research results of other quantitative studies.
Over macht en depressiviteit: een sociaal-relationele visie
Authors: Bracke Piet
Published: May 2023

Depressive behavior is more prevalent among social categories of persons characterized by relative powerlessness. To explain this general observation a social-relational theory is developed linking status and power to depressive behavior, based on the theory of learned helplessness and other cognitive and behavioral theories of depression, and centered around the concepts status and self-esteem and power and self-efficacy. Special attention is paid to the bi-directional nature of the causal paths linking power and status to depressive behavior; while a lack of power and a lack of prestige leads to more depressive behavior, the latter helps to consolidate status and power differentials. Furthermore, notice is given to neuro-endocrinological processes linking powerlessness to depressive behavior. Finally, the merits of a power model of depression are stressed, i.e, for the study of treatment effectiveness, for the explanation of gender differences in depression and for the development of a specific sociological theory of depression supplementary to the social stress model.
De zorgeloze consensus: de statuten van het Vlaams Blok en de partijentheorie
Authors: Deschouwer Kris
Published: May 2023

The Vlaams Blok belongs to the family of right-wing extremist parties. These have been analysed quite extensively, yet with a striking focus on the party ideology. The party organisation has received much less attention. This article looks at the party literature in general and at the literature on right-wing parties in particular to see whether some general ideas about the organisation of right-wing parties can be found. Next we look at the formal statutes of the Vlaams Blok and we try to see to what extent these correspond to the expected logic. This is only partially so, because the Vlaams Blok seems to be a rather exceptional case within the family of right-wing parties. It displays an extremely centralised structure, yet without any ideological rationalisation or explanation for it. The stressing of consensus as the technique for internal decision-making is also special and not a common practice in other right-wing parties.
Filmpubliek en (Europese) cinema: theoretische verkenning en survey bij jongeren in Vlaanderen
Authors: Meers Philippe
Published: May 2023

Empirical research on film audiences is marginal in contemporary film studies. The research field has to incorporate contributions from media and television studies, since video, television and internet have fundamentally changed the context of film consumption. We argue that there is a need for audience research, because it can provide fresh insights into important issues such as the state of European cinema. Concepts of European and national cinema are put in an audience perspective. We present results of a survey on the role of film in the everyday life of young people in Flanders, Focusing on varying consumption contexts and the divide Hollywood-Europe-Flanders, we find that European film is more foreign to young audiences than Hollywood fare. Even local cinema has to deal with prejudice. Reconsidering European cinema from an audience perspective opens up new lines of thought that traditionally were obscured by macro-approaches and theoretical notions of spectatorship.
Privacy op het internet: reëel of virtueel?: een onderzoek naar de bescherming van de persoonlijke levenssfeer in Belgische commerciële websites
Authors: Walrave Michel
Published: May 2023

The use of different forms of marketing Communications on the Internet is definitely on the rise. During those interactive communication processes, personal data are collected not only in an explicit manner (i.e. using electronic forms), but in an implicit manner as well (i.e. using cookies, clickstream analysis, spyware). The collection and use of data of internet users for marketing purposes raises questions concerning the protection of the online consumers' privacy. To protect the informational privacy (i.e. dataprotection) and the relational privacy (i.e. in this domain the right not to be contacted for marketing purposes) legislative initiatives have been taken in the European Union. In an analysis of Belgian commercial websites, we control the application of the Belgian privacy law in the explicit and one implicit form of dataprocessing. One of the conclusions is that a majority of websites do not collect consumers’ data respecting several privacy rights.
Jongens en wetenschap?: jongens en (harde) wetenschap, meisjes en (zachte) communicatie: wetenschapskritiek vanuit genderperspectief
Authors: Draulans Veerle
Published: May 2023

Criticisms of Science search for the origin of the persistent association between 'science, production, masculinity and objectivity'. Therefore, it takes as its point of departure the dichotomy-based foundations of the modern society, as these dichotomy-based foundations construct the actual context of scientific research. At the same time, it is questioned whether this association between science, production, masculinity and objectivity is handed down today by means of educational processes and socialization. The well-know feminist psychoanalyst Nancy Chodorow offers a plausible explanation for the association 'masculinity-objectivity-detachment' versus 'femininity-capacity of connecting.' This article also describes the origins and developments of women studies, and pays attention to the debate over changing from a women-studies approach to a gender-studies approach. At the same time, the author clarifies some consequences of a gender approach for the daily activity of science production, by means of concrete examples.
Vrouwen vertegenwoordigd: de vertegenwoordiging van vrouwen in de Kamer van Volksvertegenwoordigers tijdens de jaren zestig en zeventig
Authors: Celis Karen
Published: May 2023

This contribution offers a detailed investigation of the substantive representation of women in Parliament in the 1960s and 1970s. The article presents evidence that although the speeches of women MP's deal with women's interests in a more interrelated manner and are more often feminist in intend, the defence of women's interests nor feminist issues is an exclusively female domain. The heterogeneity of the representatives in terms of party affiliation and sex, is responsible for the diversity of groups of women that receive political attention, the wide range of issues and topics addressed by the MP's, and the presence of different visions on how the situation of women could and should be ameliorated. The material for the analysis was drawn from the speeches of MP's during the budget debates in the Lower House (1960-1980).