ПРОБЛЕМЫ ОБУЧЕНИЯ В ТРУДАХ АХМЕТА БАЙТУРСЫНОВАИ НАЦИОНАЛЬНАЯ СИСТЕМА ОБРАЗОВАНИЯ
Authors: Муканова К.К. 
Published: May 2024

Мақалада қазақ тілін оқыту әдістемесі бойынша ғылымының негізін қалаған ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлының тәжірибелік ұстанымдарға бай әдістемелік еңбектері талданады. Ахмет Байтұрсынұлы тұжырымдауынша, білім берудің басты ӛзегі мектепке аса тәжірибелі, білімді мұғалім, білім беруге қажетті деген құрал-жабдықтар, бағдарламалар, оқытуға сай келетін оқу құралдары аса қажет деп есептеген. Осындай басымдықтарды алға жылжыту және дайындау мақсатында ерен еңбек еткен және еңбек жолында ӛз мақсатына жеткен. Сонымен қатар мақалада балалардың сауатын ашу үшін дайындаған «Оқу құралы», қазақ тілін пән ретінде оқытатын «Тіл –құрал» оқулықтары қарастырылады. Аталған оқулықтарды меңгертуге бағытталған, оқытудың практикалық жағын қарастырған «Баяншы», «Тіл жұмсар» сияқты еңбектеріндегі оқыту мәселесі қозғалады. Оқулықтарынан басқа да білім беру, оқыту мәселесін кӛтерген мақалалары талданады. Мақалаларында ғалым ана тілімізді қандай әдіс-тәсілдермен оқыту керек, мектеп керектері не, бастауыш мектептің маңызын кӛрсете отырып, жалқылау әдісі, сауаттау әдісі, дыбысты, жалқылау-жалпылаулы әдіс, кӛрнекілік әдіс сияқты оқыту әдістерін талдап кӛрсетеді.Ғалымның қарастырылған әдістемелік еңбектерінде кӛтерілген мәселелердің қазіргі білім беру жүйесінде ұстанған талаптарымен үндестігі талданады. Қазіргі білім беру жүйесіндегі айтылып жүрген негізгі ерекшеліктер ғалым еңбектерінде кӛрініс тапқан. Мысалы, жаңартылған білім беру жүйесінің негізгі ерекшеліктеріне сай білімнің үзіліссіз тізбек тәріздес берілуі керек, баланың жас ерекшелігін ескеру қажет, білімнің жеңілден күрделіге қарай берілуі тиіс, бала білімді ӛзбетімен алу керек, оқушы алған білімін тәжірибеде, күнделікті ӛмірде қолдана білу керек деген сияқты қағидалар ұстанады. Осы ерекшеліктер мен ұстанымдар Ахмет Байтұрсынұлының әдістемелік еңбектерінде, оқыту жайындағы мақалаларында жан-жақты талданып, қарастырылған. Мақалада ғалымның еңбектерінен мысалдар келтіріліп дәлелденеді.

В статье анализируются методические труды основоположника науки по методике преподавания казахского языка Ахмета Байтурсынова, богатые практическими принципами. Ахмет Байтурсынович считает, что главным ядром образования является то, что школе очень нужен опытный, образованный учитель, необходимое для образования оборудование, программы, учебные пособия, соответствующие обучению. С целью продвижения и подготовки таких приоритетов он трудился и достиг своей цели в трудовой деятельности.Также в статье рассматриваются учебники «Оқу құралы», подготовленные детьми для раскрытия их грамотности и «Тіл –құрал» для изучения казахского языка как предмета. Затронуты вопросы обучения в таких трудах, как «Баяншы», «Тіл жұмсар», которые направлены на освоение данных учебников, рассмотрели практическую сторону обучения. Кроме учебников анализируются статьи, поднимающие проблему обучения. В своих статьях ученый анализирует такие проблемы как методы обучения, метод обучения родному языку, что нужно школе, значение начальной школы,обобщенный метод, наглядный метод.В рассмотренных методических трудах ученого анализируется согласованность поднятых вопросов с требованиями, предъявляемыми в современной системе образования. Основные особенности современной системы образования нашли отражение в трудах ученого. Например, в соответствии с основными особенностями обновленной системы образования необходимо непрерывная спиральная передача знаний, учитывать возраст ребенка, передавать знания от легких к сложным, ребенок должен получать знания самостоятельно, ученик должен уметь применять полученные знания на практике, в повседневной жизни. Эти особенности и принципы всесторонне проанализированы и рассмотрены в методических трудах Ахмета Байтурсынова, статьях по обучению. В статье приводятся примеры из трудов ученого.

The article analyzes the methodological works of the founder of science on the methodology of teaching the Kazakh language Akhmet Baitursynov, rich in practical principles. Akhmet Baitursynov believes that the main core of education is that the school really needs an experienced, educated teacher, the equipment necessary for education, programs, textbooks that correspond to training. In order to promote and prepare such priorities, he worked and achieved his goal in his work.The article discusses the textbooks "Oku Kuraly", prepared by children for the disclosure of their literacy and "Til -Kural" for the study of the Kazakh language as a subject. The issues of teaching in such works as "Bayanshy", "Til Zhumsar", which are aimed at mastering these textbooks, considered the practical side of learning. In addition to textbooks, articles that raise the problem of learning are analyzed. In his articles, the scientist analyzes such problems as teaching methods, the method of teaching the native language, what the school needs, the meaning of primary school, generalized method, visual method.In the considered methodological works of the scientist, the consistency of the issues raised with the requirements imposed in the modern education system is analyzed. The main features of the modern education system are reflected in the works of the scientist. For example, in accordance with the main features of the updated education system, it is necessary to continuously spiral knowledge transfer, take into account the age of the child, transfer knowledge from easy to difficult, the child should receive knowledge independently, the student should be able to apply the knowledge gained in practice, in everyday life. These features and principles are comprehensively analyzed and considered in the methodological works of Akhmet Baitursynov, articles on training. The article provides examples from the works of the scientist.