Το υποκείμενο και η κοινότητα στη λογοτεχνική και πολιτική φιλοσοφική σκέψη του Maurice Blanchot
Authors: Κουτρομάνου Βαρβάρα 
Published: October 2024

Στην παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζονται οι έννοιες του υποκειμένου και της κοινότητας στις πολλαπλές εκφάνσεις εγγραφής τους στη σύνολη στοχαστική προσέγγιση του Maurice Blanchot, όπως αυτή αποτυπώνεται στην αφηγηματολογική, ποιητική, φιλοσοφική συγκρότηση αλλά και στην ενεργή κοινωνικοπολιτική έκφραση και δράση. Η σχετική αφορμή παραπέμπει στα πολεμικά (1940) και μεταπολεμικά γεγονότα που ως σημαίνοντα ιστορικά ορόσημα επηρέασαν καταλυτικά και διαμόρφωσαν - εκτός των άλλων και με βιωματική απόχρωση - τη φιγούρα του Γάλλου διανοητή. Καταδεικνύεται η σχέση, αλλά και η πολύπλοκη εμπλοκή της πρώτης αναφοράς (υποκείμενο) με τη δεύτερη (κοινότητα) σε μια σύλληψη του λογοτεχνικού χώρου, εκεί όπου το γράφειν αναφαίνεται στην παραδοξότητά του και σε μια ατέρμονη αναζήτηση του αδύνατου και της σιωπής, της αδιάκοπης αμφισβήτησης ενός λόγου απόλυτης και μοναδικής αλήθειας. Με αυτόν τον ρόλο, η γραφή καλείται να κατακυρωθεί ως το πεδίο της σύλληψης της τέχνης αλλά και του πολιτικού στη συνάφεια της διπλής απόσυρσης: του συγγραφικού υποκειμένου που παύει να έχει την πρότερη φύση της εξουσίας του Εγώ με τη διάνοιξη στο κενό της απρόσωπης επιβεβαίωσης και της αντίστοιχης απώλειας της κυριαρχίας του ατόμου στο πεδίο της συλλογικής δυναμικής στο μέτρο ταυτόχρονα της κοινής απαίτησης για μια διαρκή εξέγερση της σκέψης, αυτής που προτάσσει το αδύνατο για να φτάσει στο δυνατό⸱ την αέναη καταγωγική εμπειρία της γραφής και από την άλλη τον ρεαλισμό του ανέφικτου στο διακύβευμα της κοινοτικής φιλίας, της Επανάστασης, της ηθικής και της απραξίας αυτών που δεν έχουν κοινότητα, που κατακυρώνουν την ύπαρξή της ως συμβάν μέσα από το ίδιο το γεγονός της αδυνατότητας του θανάτου. Στη διάσχιση του υποκειμένου στο μη προσδιορίσιμο άλλο, το υποκείμενο διανοίγεται στον χώρο του ουδέτερου, όπου αισθητοποιείται η ίδια η αφαίρεση του είναι, προσδίδοντας την αντίστοιχη νοηματοδότηση στην ανωνυμία της κοινότητας που στον Blanchot ομιλεί χωρίς την ομιλία, σε μια άρρητη σύνθεση γλωσσικής, φιλοσοφικής και πολιτικής επικοινωνίας σε μια αδιάκοπη επανάληψη με απεριόριστη διασπορά. Στη ριζοσπαστική προσέγγιση αυτής της κυκλικής, αλλά πάντα προς ένα διαρκές έξω του εαυτού της, ατέρμονης κίνησης, μελετάται η συσχέτιση με τη θεώρηση του δομισμού και της αποδόμησης και τη φαινομενολογική αναγωγή σε ένα ιστορικό πλατωνικό και καρτεσιανό συγκείμενο, με τις επισημάνσεις αρχικά για τη γραφή εν είδει γραφής της αγωνίας, της μοναξιάς, της καταστροφής, αλλά και της παρουσίας της πιο κρυφής απουσίας και αδιαφάνειας που μέλλει εν τέλει ‘’ως αναμονή και λήθη’’ να απελευθερωθεί. Από τη δοκιμιακή παραγωγή του συγγραφέα γίνεται η μετάβαση στον χώρο του διηγήματος και της πρόσληψης του υποκειμένου στο σύμπαν της βαθιάς αποξένωσης και του μη νοήματος, του Νόμου και της παράλογης εξουσίας, στην απόληξη της αποσπασματικής γραφής που αποτυπώνει πληρέστερα το αδιέξοδο και τις βαθιές υπαρξιακές αναζητήσεις. Σε μια συγκριτική θεώρηση της κύριας θεματολογίας του υποκειμένου και της κοινότητας παρεμβάλλονται οι Samuel Beckett, René Char, Georges Bataille, Jean – Luc Nancy, Emmanuel Levinas, Marguerite Duras που ως λογοτεχνικά συν – υποκείμενα, αλλά και κυριολεκτικοί συν – οδοιπόροι στις βιωματικές ανησυχίες του Maurice Blanchot αναδιατάσσουν την κριτική του άποψη και προβαίνουν στη συνεχή επανεκτίμηση⸱ στο κοινό που διαμορφώνει την κοινότητα ως κοινωνική/ανθρωπολογική και πολιτική δυναμική στις πολλαπλές εκδοχές της ηθικής και ευθύνης, του θνήσκοντος άλλου, των φίλων κι εραστών των παράδοξων σημαινομένων, των πολιτικών αφηγημάτων και ανατροπών, της άρνησης, αλλά και του ρηξικέλευθου αυτής της ίδιας της ιδιοσυστασίας της: όπως η λογοτεχνία τείνει προς την εξαφάνισή της, κατά το ίδιο η κοινότητα σχηματίζεται ακριβώς την ίδια στιγμή της διάσχισής της, την ίδια στιγμή της αποτυχίας και της μοναδικής ασυνέχειας και ευθραυστότητάς της.