Η επίδραση προγράμματος θεραπευτικής γύμνασης στη λειτουργική ικανότητα και ποιότητα ζωής, ασθενών με πνευμονική υπέρταση
Authors: Καγιόγλου Όλγα 
Published: June 2022

Τα προγράμματα αποκατάστασης αποδεδειγμένα, έχουν χαρακτηριστεί ευεργετικά σε μία ευρεία κλίμακα χρόνιων παθήσεων. Οι ασθενείς με πνευμονική υπέρταση εμφανίζουν μειωμένη φυσική επάρκεια, λειτουργική ικανότητα και ποιότητα ζωής, με χαμηλό ποσοστό συμμετοχής σε προγράμματα γύμνασης λόγω της εμφάνισης επιπλοκών και των πολλαπλών προβλημάτων υγείας. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν να διαπιστωθεί εάν ένα μακροχρόνιο πρόγραμμα γύμνασης μεικτού τύπου και μέτριας έντασης, είναι ικανό να επιφέρει ευνοϊκές προσαρμογές στη λειτουργική ικανότητα και ποιότητα ζωής των ασθενών με πνευμονική υπέρταση αλλά και η επανεκτίμηση της επίδρασης του προγράμματος τρείς μήνες μετά τη λήξη του. Στη μελέτη συμμετείχαν συνολικά 22 ασθενείς με προτριχοειδική πνευμονική υπέρταση (πνευμονική αρτηριακή υπέρταση και χρόνια θρομβοεμβολική πνευμονική υπέρταση) και λειτουργικής κατάταξης Ⅰ-Ⅲ κατά WHO-FC, ηλικίας 54±13,8 έτη, που κατηγοριοποιήθηκαν τυχαία σε δύο ομάδες: στην ομάδα Α (12 ασθενείς), η οποία συμμετείχε σε εξάμηνο πρόγραμμα γύμνασης και στην ομάδα Β (10 ασθενείς) που αποτέλεσε την ομάδα ελέγχου. Σε όλους τους ασθενείς κατά την έναρξη, λήξη και επαναξιολόγηση που διενεργήθηκε εννιά μήνες μετά την έναρξη της παρέμβασης, πραγματοποιήθηκε ανθρωπομετρικός έλεγχος, κλινική εξέταση, δοκιμασία κόπωσης, εργοσπιρομέτρηση και έλεγχος λειτουργικής ικανότητας με δοκιμασίες πεδίου. Οι ασθενείς υποβλήθηκαν σε 6-λεπτη δοκιμασία βάδισης, δοκιμασία έγερσης και απομάκρυνσης και δυναμομέτρηση των κάτω άκρων με ισοκινητικό δυναμόμετρο και iiτη δοκιμασία κάθισμα-όρθια θέση-κάθισμα 10 και 20 επαναλήψεων και εκτίμηση της δύναμης χειρολαβής με ισομετρικό δυναμόμετρο χειρός. Παράλληλα, κατά την έναρξη και λήξη του εξάμηνου προγράμματος γύμνασης, όλοι οι ασθενείς κλήθηκαν να συμπληρώσουν τέσσερα ερωτηματολόγια: α. αξιολόγηση της ποιότητας ζωής (SF36), β. κλίμακα άγχους (STAI), γ. κλίμακα κατάθλιψης (BDI), δ. κλίμακα ικανοποίησης ζωής (LSI). Επίσης έγινε λήψη δείγματος σιέλου για τον καθορισμό των επιπέδων κορτιζόλης. Κατά την έναρξη της μελέτης δεν παρουσιάστηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές ανάμεσα στις δυο ομάδες. Μετά τη λήξη του εξάμηνου προγράμματος γύμνασης στην ομάδα Α, παρατηρήθηκε αύξηση της peakVO2 κατά 9,6% (p<0,05), των METs κατά 29,4% (p<0,05), της VCO2 κατά 30,8% (p<0,05). Ο χρόνος κόπωσης της ομάδας Α βελτιώθηκε κατά 51,3% (p<0,05) και κατά 37,5% (p<0,05) συγκριτικά με την ομάδα Β. Επίσης, μείωση εμφάνισε ο δείκτης VE/VCO2 κατά 17% (p<0,05) της ομάδας Α που συμμετείχε στο πρόγραμμα γύμνασης κατά την ολοκλήρωσή του. Σημαντικά αυξημένη μετά τη λήξη του προγράμματος γύμνασης ήταν η διανυόμενη απόσταση στη δοκιμασία των 6 λεπτών κατά 8,7% (p<0,05) της ομάδας Α και κατά 1,.4% συγκριτικά με την ομάδα Β. Στη δοκιμασία κάθισμα-όρθια θέση-κάθισμα 10 και 20 επαναλήψεων οι ασθενείς που συμμετείχαν στο πρόγραμμα γύμνασης μείωσαν το χρόνο που χρειαζόταν για να εκτελέσoυν τη δοκιμασία κατά 13,.8% (p<0,05) και 15,8% (p<0,05) αντίστοιχα, ενώ συγκριτικά με την ομάδα Β κατά 25,4% (p<0,05) και 21% (p<0,05). Επίσης, στη δοκιμασία έγερση και απομάκρυνση, η ομάδα Α μείωσε τον αρχικό χρόνο επίδοσης κατά 10,1% (p<0,05) μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος παρέμβασης, ενώ, έπειτα από 6 μήνες, η μέγιστη ισομετρική δύναμη των κάτω άκρων των ασθενών της ομάδας Α αυξήθηκε κατά 11,9% (p<0,05) και κατά 23% (p<0,05) συγκριτικά με τους ασθενείς της ομάδας Β. Μετά τους 6 μήνες η ομάδα Α που συμμετείχε στο iiiπρόγραμμα γύμνασης παρουσίασε αύξηση στη συνολική βαθμολογία του ερωτηματολογίου SF-36 κατά 11,3% (p<0,05) και 11,9% (p<0,05) συγκριτικά με την ομάδα Β, ενώ ανάλογη βελτίωση παρουσιάστηκε στη σωματική κατάσταση κατά 16,4% (p<0,05) και 12,6% (p<0,05) σε σύγκριση με την ομάδα Β και η ψυχική κατάσταση κατά 11,3% (p<0,05) και 15,5% (p<0,05) συγκριτικά με την ομάδα Β. Ακόμα, ασθενείς που ασκήθηκαν εμφάνισαν καλύτερη συνολικά βαθμολογία στο ερωτηματολογίου άγχους STAI κατά 11,3% (p<0,05), ενώ παράλληλα βελτιώθηκαν και οι επιμέρους διαστάσεις του άγχους ως παρούσας κατάστασης κατά 16% (p<0,05) και του άγχους ως στοιχείο της προσωπικότητας κατά 6,8% (p<0,05) ενώ συγκριτικάμε την ομάδα Β βελτιώθηκε κατά 7,4% (p<0,05). Τέλος, μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος γύμνασης, βελτιώθηκαν τα αποτελέσματα της συνολικής βαθμολογίαςτου ερωτηματολογίου της κατάθλιψης BDI κατά 25,4% (p<0,05) και του ερωτηματολογίου LSI κατά 12,1% (p<0,05). Κατά την επαναξιολόγηση των ασθενών 3 μήνες μετά οι βελτίωση που επιτεύχθηκε στη λειτουργική ικανότητα διατηρήθηκε στους ασκούμενους ασθενείς. Θετική συσχέτιση διαπιστώθηκε μεταξύ της βελτίωσης της ψυχικής διάστασης στο SF-36 (r=0,625, p<0,05) και της βελτίωσης στη βαθμολογία του ερωτηματολογίου LSI. Επίσης, η μεταβολή στη δοκιμασία κάθισμαόρθια θέση-κάθισμα 20 επαναλήψεων εμφάνισε θετική συσχέτιση με τη βελτίωσηστη συνολική βαθμολογία της κατάθλιψης BDI (r=0,621, p<0,05). Αρνητική συσχέτιση παρατηρήθηκε μεταξύ της βελτίωσης της δοκιμασίας κάθισμα-όρθια θέσηκάθισμα 10 επαναλήψεων με τη βελτίωση που παρατηρήθηκε στη συνολική βαθμολογία (r=-0,800, p<0,05) στη σωματική (r=-0,662, p<0,05) και ψυχική (r=-0,715, p<0,05) κατάσταση του SF-36 και τη μεταβολή στη βαθμολογία του άγχους ως στοιχείο της προσωπικότητας TSTAI (r=-0,599, p<0,05). Ακόμα, η μεταβολή της VE/VCO2 των ασθενών της ομάδας Α, συσχετίστηκε αρνητικά με τη βελτίωση της ivσωματική κατάστασης του SF-36 (r=-0,589, p<0,05). Συμπερασματικά προκύπτει πως η γύμναση μεικτού τύπου και μέτριας έντασης στο πλαίσιο ενός προγράμματος αποκατάστασης είναι ασφαλής και μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τη λειτουργική ικανότητα και ποιότητα ζωής των ασθενών με πνευμονική υπέρταση, αλλά και να διατηρήσει τα οφέλη αυτά μακροπρόθεσμα.