bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Digital Reconstruction by Imaging and Post Processing Techniques of the Nicopeia Icon Transformations
Authors: Stoyanova Magdelena , C. Stoyanov Diego , Pavlova Lilia
Published: September 2022

The famous palladium of Venice, the Nicopeia icon kept in the basilica of San Marco, 1968 underwent spectral and micro chemical investigations. Their largely overlooked to the moment findings proved the existence of more superimposed images of Our Lady, not identical with the one visible today. The present paper analyzes the issues of these laboratory examinations from technical-technological point of view to the end to gain as many as possible insights into the composition, sequence and plastic construction of the original painting and its successive transformations. The visualization of the outcomes and the evaluation of the various work hypotheses are supported by imaging and post processing techniques ranging from digitization and optimization of old analogue photos to image manipulation methods. The results allow to draw conclusions not only about the appearance of the hidden Mother of God and about its original significance, but also to address for first time with scientific criteria the question of the icon’s date and provenance.
Laptops in the Auditorium: Facing Educational Challenges in Classics by Teaching Digital Tools
Authors: Iliev Dimitar
Published: September 2022

Higher education in the Arts and Humanities nowadays faces global challenges. By its very nature, Classics is among the disciplines which experience the harshest consequences of the large economic and cultural shifts we are witnessing. In the last decades, the students graduating from the BA curriculum of the Department of Classics to the University of Sofia have decreased in number, their profiles, motivation and interests have gone through various changes, their devotion to reclusive, slow and thorough acquisition of knowledge – so characteristic of the typical figure of the classicist a century ago – has significantly diminished. On the other hand, new technologies not only became ubiquitous in the lives of students and teachers alike but also gave rise to the multidisciplinary field of Digital Humanities, and Digital Classics in particular. Several such initiatives have been developing at the Department of Classics to the University of
Sofia and, as of late, have also been introduced to the BA curriculum in Classics.
The paper will discuss how getting involved in activities such as encoding ancient
Greek inscriptions or working on parallel text alignment can serve as a quick and efficient introduction to more complex research problems and approaches in advanced fields like epigraphy. The general request of policy-makers and public alike for practically oriented higher education yielding quick and relevant results often leads to shallower educational results of lesser quality. Solving research issues through working on ancient sources with digital tools can be a way of acquiring deeper knowledge of the subject matter of Classics more quickly. Examples from different courses and project activities will be examined in order to observe how digitally-aided research works in practice.
Modern Challenges in Machine Learning and Artificial Intelligence
Authors: I. Iliev Alexander
Published: September 2022

The usage and development of Machine Learning models along with the advancement and popularization of Artificial Intelligence, naturally leads to new challenges in multiple levels in the field. In one hand the trust in the field of
AI needs to be boosted in order to increase the adoption rate, on the other hand the usage of AI has been largely abused by those who decided to adopt the term in their line of work. A clear line of what is expected from AI and what AI is, must be drawn so that the trust, acceptance and adoption of AI can be increased.
These, and other data related problems are the primary subject of this paper.
The Future of the Past: Bringing Attention to Plovdiv's Forgotten Mural Art
Authors: Minev Dimitar , Kratchanov Ivan
Published: September 2022

This paper presents a project initiated by National Library “Ivan
Vazov”, which aims to raise awareness of Plovdiv’s socialist-era mural artworks and to rethink the essence of their presence in the city. The library holds 95 project proposals for monumental art which will be digitized and included within the discourse. The 30-year distance allows a dispassionate view of this heritage, fostering a sense of awareness for their value. The project includes the realization of a bilingual monograph, a traveling exhibition and a website.
New Art Forms and Process Management Strategy in an Era of Mass Digitalization
Authors: Pavlova Daniela
Published: September 2022

In ancient times it took centuries before a genre of art was adopted as cultural development (like painting, sculpture etc.), while with the bursting expansion of modern audiovisual forms this process occurs much more frequently, and the need for publicly recognized criteria for evaluating these new media becomes more apparent.
Knowledge Access through Libraries in the United Digital Market
Authors: Stefanova Eliza , Stefanov Krassen
Published: September 2022

The European Open Science Cloud and the strategy for unified digital market are corner stones in the way of Europe's economy, industry, and society to the new digital era. In this paper, we will analyze how digital libraries can be best utilized for knowledge access and sharing in the new digital market.
Methods and Models for Building an Interface for Digital Information Infrastructure Smart Gallery
Authors: Simeonov Stanislav , Gospodinova Ekaterina
Published: September 2022

This paper aims to demonstrate some solutions of a new method for constructing modal interfaces for information structure of a smart Gallery, which allows using the context-oriented calculations and subject-oriented knowledge base to offer the user the most suitable interface, based on available resources, situations, context, preferences and constraints. The developed foundations are based on subject-oriented knowledge bases.
Segmentation of Floorplans and Heritage Sites: An Approach to Unbalanced Dataset
Authors: Gunjur Umapathy Sujith , I. Iliev Alexander
Published: September 2022

: To identify structural deficiencies, floorplan digitization is essential for legacy buildings, and historically significant and culturally rich sites. However, these technologies heavily depend on vector graphics. For an efficient and economical solution, we present an approach with multi-loss functions to handle unbalanced classes in floorplans using U-Net architecture.
eShadow+: Mixed Reality Storytelling Inspired by Traditional Shadow Theatre
Authors: Moumoutzis Nektarios , Christoulakis Marios , Xanthaki Chara , Pappas Nikos , Maragkoudakis Yiannis , Christodoulakis Stavros , Paneva-Marinova Desislava
Published: September 2022

eShadow is a digital storytelling platform inspired by traditional
Shadow Theatre. It enables the creation of digital stories within a project-based approach that may start from scenario development and include the creation of digital puppets and sceneries, the set-up and recording of story scenes and the final assembly of a digital story. This paper presents details about eShadow architecture, features and how its use has been enhanced, employing the PerFECt framework, to combine it with immersive technologies such as projection mapping, to create mixed reality installations that offer rich learning experiences to participants in informal learning settings. Two installations are described and compared. The evaluation results demonstrate the effectiveness of the approach towards engaging learning experiences that combine mixed reality approaches with arts such as black light theatre.
STUDYING FOREIGN EXPERIENCE IN THE DEVELOPMENT OF THE BUSINESS SYSTEM IN OUR COUNTRY
Authors:   Urganch State University, Student, Uzbekistan, Shukhrat Kadamboyev Behzod , Davronbek Qizi Sadullaeva Zilola ,   Urganch State University, Student, Uzbekistan, Umid Qizi Komiljanova E’zozxon ,   Urganch State University, Student, Uzbekistan
Published: September 2022

Global digitization has a dramatic impact on the tourism industry, radically renewing the principles of its organization, providing tourism and the traveler himself with information. The article analyzes foreign scientific research on the problem of introducing digital technologies for the development of tourism and other similar fields.
THE ROLE OF DOCUMENTARY FILM IN THE MODERN MEDIA SYSTEM
Authors:   Karakalpak State University Karakalpak Philology and Journalism 3rd year student of the faculty, Uzbekistan, Raimboyev Dadaxon
Published: September 2022

This article is about cinema and documentary film in today's media system and its importance.
POLITICAL INSTITUTIONALIZATION OF ANCIENT CHINA: HISTORICAL ANALYSIS OF THE TERMS OF THE LOCAL POLITICAL SYSTEM OF ANCIENT CHINA
Authors:   Doctor Of Philology, Associate Professor Tashkent, Uzbekistan, Nasirova Dr. Saodat A.
Published: September 2022

The question of the theory of translation, the main imperatives of this field, as well as the question of the formation of the main directions of development of the theory of translation in ancient China is touched upon. The lexica-stylistic and semantic features of terms have an important role in the study of the socio-political layer of the vocabulary of modern Chinese. Analysis of these features can give a new solution in the search for the adequacy and equivalence of new concepts. The characteristic features of the socio-political terminology of the Chinese language in terms of the political and cultural perspective, the importance of the historical context of speech and the original understanding of the terms in the socio-political layer of speech also constituted the main core of the subject of analysis. The main source for this article was the materials of the 中国 大 百科 书 全书 Encyclopedia.
Knjižnice na podružničnih šolah
Authors: Kodrič-Dačić Eva
Published: September 2022

Članek predstavlja analize, ki na posameznih področjih razkrivajo možnosti dostopa učencev do knjižničnega gradiva in tako poskuša odgovoriti na vprašanje ali imajo učenci, ki se šolajo na podeželju, enake materialne pogoje, kot tisti, ki obiskujejo osnovne šole v mestnem okolju. Pri tem predstavlja podatke o pokritosti slovenskih naselij s knjižnicami, analizo oddaljenosti šol od splošnih knjižnic ter podatke o knjižnicah  podružnic osnovnih šol. Zadnji so bili prvič zbrani s statističnimi meritvami dejavnosti šolskih knjižnic v letu 2019/20. Ker predstavljajo šolske knjižnice učencem podeželskih šol pogosto edino možnost za dostop do knjige zunaj lastnega doma, bi morale biti dobro opremljene, imeti bi morale obsežno knjižnično zbirko ter čim daljšo dnevno odprtost. Analiza podatkov knjižnic podružničnih šol, ki večinoma delujejo na podeželju, kaže, da nekatere podružnične šole nimajo knjižnic, da knjižnice na podružničnih šolah pogosto nimajo lastnih prostorov ter da je tedenski čas odprtosti knjižnice zelo kratek. Rezultati meritev nakazujejo sklep, da imajo učenci na podeželju slabše možnosti za dostop do knjižničnega gradiva in storitev ter dajejo iztočnice za podrobnejše raziskovanje  zagotavljanja knjižnične dejavnosti na podeželju.
Založniška dejavnost muzejev in galerij na Slovenskem do konca druge svetovne vojne
Authors: Krapež Mateja
Published: September 2022

Pregledali bomo začetke muzejev na Slovenskem in njihove prve založniške projekte, od prvih izdaj Kranjskega deželnega muzeja leta 1832, pa vse do konca druge svetovne vojne. Opozorili bomo na njihov pomen pri razvoju znanstvene in strokovne publicistike. Prvi muzej na Slovenskem je bil današnji Narodni muzej Slovenije, ki je bil ustanovljen leta 1821 in je naša najstarejša neprekinjeno delujoča kulturna in znanstvena ustanova. Muzejska društva in muzeji so bile namreč na Slovenskem prve inštitucije, kjer so se zbirali znanstveniki in strokovnjaki in so s svojo zbiralno, razstavno, raziskovalno, pedagoško in publicistično dejavnostjo odigrali eno osrednjih vlog pri razvoju tako domoznanskih kot naravoslovnih strok. Muzeji in galerije po vsem svetu izdajajo publikacije in s tem pomembno dopolnjujejo svoje poslanstvo posredovanja znanja. Slednje so že ob sami ustanovitvi zapisali v ustrezne ustanovne akte tudi ustanovitelji slovenski muzejev, in v večini izpolnili že v prvih letih njihovega delovanja. Prve muzejske publikacije so bile izdane v obliki drobnih knjižic, v katerih so predstavljali svoje poslanstvo, zbiralno politiko, prostorsko problematiko in zbirke. Izdajali so vodnike, v katerih so predstavitve nastajajočih zbirk, razstavne kataloge, separate posebej pomembnih domoznanskih prispevkov, pa tudi znanstvene monografske publikacije, ki so jih pripravljali muzejski kustosi oz. člani muzejskih društev. Predvsem muzejske serijske publikacije so bile velikega pomena za razvoj strokovne in znanstvene publicistike na Slovenskem in v slovenskem jeziku. Prispevku je priložena bibliografija izdaj slovenskih muzejev in galerij med letoma 1832 in 1945.
Bibliografska predstavitev glasbene šole Jesenice
Authors: Jamar Nina
Published: September 2022

Namen: Predstavljamo založniško dejavnost na Glasbeni šoli Jesenice (GŠJ) in članke, objavljene o njej v lokalnih serijskih publikacijah.

Metodologija/pristop: Publikacije in članke smo predstavili v dveh ločenih bibliografijah.

Rezultati: Pripravili smo bibliografijo izdaj GŠJ ter bibliografijo člankov o njej, objavljenih v lokalnih serijskih publikacijah. Bibliografija izdaj obsega 111 enot in zajema obdobje od začetka leta 2003 do konca leta 2020. Bibliografija člankov o njej, objavljenih v lokalnih serijskih publikacij pa 199 enot in zajema obdobje od začetka leta 2017 do konca leta 2020.

Omejitve raziskave: Z založniško dejavnostjo se je na GŠJ intenzivneje začelo po letu 2003. S spremljanjem člankov objavljenih o GŠJ v lokalnih serijskih publikacijah in njihovim vnosom v sistem COBISS pa se je sistematično začelo leta 2017. Zato publikacije izdane pred letom 2003 in članki, objavljeni pred letom 2017 niso vključeni v bibliografijo.

Izvirnost/uporabnost raziskave: Z založniško dejavnostjo na GŠJ in vnosom člankov o GŠJ objavljenih v lokalnih medijih želimo poskrbeti, da dejavnost Glasbene šole vsaj v določenem obdobju ne šla v pozabo. Tudi prihodnji rodovi si bodo lahko ogledali na kakšen način in kaj se je v določenem obdobju dogajalo na Glasbeni šoli Jesenice. Zato smo te publikacije in članke želeli še posebej izpostaviti.
Breastfeeding at Night: Benefits and Best Practice
Authors: Clark Kerry , Burnett Alicia
Published: September 2022

Night-time breastfeeding/chestfeeding* has numerous benefits for mothers/birth parents* and babies, including milk-supply establishment and preservation, lactational amenorrhea (LAM) and infant sleep regulation. It also reduces the incidence of Sudden Infant Death Syndrome (SIDS), engorgement, mastitis, and postnatal depression. Midwives and student midwives can promote healthy infant and maternal outcomes by educating women/birthing individuals* about the benefits of breastfeeding at night.
การวิเคราะห์ความสามารถในการเดินเท้าด้วยแนวคิด การพัฒนาพื้นที่รอบสถานีขนส่งมวลชนระบบราง
Authors: ผาดอน อภิญญา , เอี่ยมตระกูล ภาวิณี
Published: September 2022

งานวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยที่ใช้ในการประเมินความสามารถในการเดินเท้าและเพื่อวิเคราะห์ความสามารถในการเดินเท้าบริเวณพื้นที่สถานีตัวอย่าง 4 สถานี คือสถานีสวนจตุจักร สถานีพหลโยธิน สถานีศูนย์วัฒนธรรมและสถานีสวนจตุจักร โดยวิเคราะห์ความสามารถในการเดินเท้าจากเกณฑ์ 3Cs ซึ่งประยุกต์มาจากแนวคิด TOD ประกอบด้วย การเชื่อมต่อ (Connectivity) ความสะดวก (Convenience) และความสบาย (Comfort) ซึ่งแต่ละปัจจัยจะประกอบด้วยปัจจัยย่อยอีก 4 ปัจจัย โดยนำค่าคะแนนแต่ละปัจจัยมาทำการวิเคราะห์การซ้อนทับของข้อมูล (Overlay Analysis) โดยแสดงผลในรูปแบบดัชนีความสามารถในการเดินเท้า (Walkability Index) ตามค่าความสามารถการเดินเท้าในเขตเมือง ผลการศึกษาพบว่าสถานีศูนย์วัฒนธรรมมีค่าความสามารถในการเดินเท้าต่ำที่สุด คือ 50.68 แสดงถึงเข้าถึงด้วยการเดินได้ปานกลาง เป็นสถานีที่ยังต้องได้รับการปรับปรุงพื้นที่เพื่อให้เกิดการเดินเท้าในพื้นที่ ส่วนสถานีพหลโยธิน สถานีสวนจตุจักร และสถานีสยาม มีค่าความสามารถการเดินเท้าสูงอยู่ในช่วงคะแนน 66-100 แสดงถึงเข้าถึงด้วยการเดินได้ดี แต่เมื่อสำรวจพื้นที่กลับพบว่าพื้นที่ทางเดินเท้ายังมีจุดที่ชำรุด ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการพัฒนาและแก้ไข เพื่อให้เกิดการส่งเสริมพื้นการเดินเท้าในพื้นที่ให้เกิดการพัฒนาพื้นที่อย่างยั่งยืน
การออกแบบอาคารศาลาไทย สำหรับงานมหกรรมโลก เวิลด์เอ็กซ์โป 2020 ณ เมืองดูไบ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์
Authors: จ่ากุญชร วชิรพงศ์ , หรยางกูร วิมลสิทธิ์
Published: September 2022

ตลอดระยะเวลากว่า 150 ปี ที่ประเทศไทย ตั้งแต่ยังเป็นสยามได้เข้าร่วมในงานที่ยิ่งใหญ่ระดับโลก อย่างงานมหกรรมโลกเวิล์ด เอ็กซ์โป  ซึ่งทุกครั้งที่ผ่านมา ได้มีการนำเสนออาคารศาลาไทยแบบไทยประเพณี ที่เป็นเอกลักษณ์ปรากฏอยู่ในอาคารศาลาไทยเสมอมา ซึ่งในงานมหกรรมโลกเวิลด์ เอ็กซ์โป 2020 ณ เมืองดูไบ ประเทศสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ มีแนวคิดหลักในการจัดงาน คือ “การเชื่อมความคิด เพื่อสร้างอนาคต” บทความนี้จึงมีวัตถุประสงค์ที่จะสร้างสรรค์ และนำเสนอสถาปัตยกรรมอาคารศาลาไทยให้มีรูปแบบที่สอดคล้องกับแนวคิดการจัดงาน ซึ่งนำไปสู่ภาพลักษณ์ของประเทศที่ทันสมัย สอดคล้องกับนโยบายการนำประเทศไปสู่ ประเทศไทย 4.0 เป็นการขับเคลื่อนเศรษฐกิจด้วยนวัตกรรม และศักยภาพทางดิจิทัลของประเทศไทย โดยการนำเสนออาคารศาลาไทยในรูปแบบร่วมสมัย ที่สอดคล้องกับสภาพแวดล้อมของเมืองดูไบ ที่มีอุณหภูมิสูง ประกอบกับการนำเทคโนโลยีสมัยใหม่ มาปรับใช้ทั้งทางด้านการก่อสร้าง และรูปแบบการจัดแสดงนิทรรศการ

งานวิจัยนี้มีจุดมุ่งหมายที่จะเป็นส่วนหนึ่งในนำเสนอประเทศไทย ผ่านรูปแบบสถาปัตยกรรมอาคารศาลาไทย ในงานมหกรรมโลก เวิลด์เอ็กซ์โป 2020 ณ เมืองดูไบ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง และโดยเฉพาะต่อผู้ที่ปฏิบัติวิชาชีพ ในการออกแบบสถาปัตยกรรมไทยสมัยใหม่อย่างสร้างสรรค์
Towards a Universal Immunotherapy
Authors: Jadhav Avadhoot
Published: September 2022

Harnessing the immune system with protein engineering.
هزر و بیرێن بەرگری د هۆزانێن (حاجی قادرێ كۆیی) دا
Authors: عەبدوڵلا یاسین عەلی ئامێدی  , موحەمەد عومەر ئیبراهیم  , هاوكار موحەمەد رەشید
Published: September 2022

ئەدەبی بەرگری پشكەكا گرنگە ژ ئەدەبێ نڤیسێ كوردی، چونكە هندەك ژ هۆزانڤانێن مللەتێ مە ئەڤـ جۆرە هۆزانە د بەرهەمێن خۆدا ئاماژە پێكریە و هاتینە بەڵاڤكرن. ئێك ژ وان هۆزانڤانێن بە رنیاس و بناڤـ و دەنگ (حاجی قادرێ كۆیی) یە. ئەم دڤێ ڤەكۆلینێدا دێ رۆناهیێ بەردەینە سەر ناڤەرۆكێ وان هۆزانا ئەڤێن هزر و بیرێن بەرگری تێدا دیار و خویانە.

ناڤـ و نیشانێن ڤەكۆلینێ :

هزر و بیرێن بەرگـری د هۆزانێن حاجی قادرێ كۆیی دا.

رێبازا ڤەكۆلینێ :

دڤێ ڤەكۆلینێدا، رێبازا وەسفی شرۆڤەكاری هاتیە پەیڕەوكردن.

گرنگییا ڤەكۆلینێ:

گەلەك ڤەكۆلینێن جۆراوجۆرێن ئەدەبی دەربارەی حاجی قادرێ كۆیی هاتینە ئەنجامدان. گرنگییا ڤێ ڤەكۆلینێ دهندێدایە، كو بشێوەكێ نوی بەرێ خۆدایە هزرا بەرگری د هۆزانێن هۆزانڤانیدا و سەر راوەستیان هاتیەكرن بەرامبەر وان پارچە هۆزانا ئەڤێن هەلگرێن ناڤەرۆكێن بەرگری بخۆڤە دگرن.
بۆشایی گوتاری شیعر لە دەقی)ئۆدیسیۆس نێرە یان مێیە؟(ی )ع. ع. یوسف( دا
Authors: غازی حەسەن
Published: September 2022

٠-١ گرنگی بابه‌تەکە

گەڕان و دۆزینەوەی بۆشایی (البیاض/ بەیاز)، لەنێو دەقی شیعر، یان گوتاردا پێویستی بەوردبوونەوەیەکی قووڵ هەیە. ئەو بۆشاییانەی لەنێو دەقدا وەکو تەکنیک و شێوە و ڕوخسار، هەروەها نێوەڕۆک و واتا و مەبەست بەکارهێنران لەشێوەی گوتن و دەربڕین و واتا و جوولاندنی عەقڵ و مەبەست، ئەمەش پەیوەستە به‌ شیکردنەوەی پراگماتیکی و دەسەڵاتی زمان لە بەدیهێنانی وێنەیەکی فکری و بیرکردنەوەی جدی لە دەقی شیعر و جوولاندنی توانا و عەقڵی خوێنەر و چۆنیەتی ڕاپەڕاندنی کردە قسە لە بەدیهێنانی بۆشایی لەنێو گوتاری شیعردا.

٠-٢ کەرەستە و سنووری لێکۆڵینەوە

لەم لێکۆڵینەوەیەدا دەقی شیعری "ئۆدیسیۆس نێرە یان مێیە؟"ی (ع. ع. یوسف) شی دەکەینەوە، کە ئاراستەکانی ئەم بنەمایانەی تێدا بەرجەستەیە، کە ئێمە لە لێکۆڵینەوەکەماندا پشتی پێ دەبەستین.

٠-٣ ڕێبازی لێکۆڵینەوە

ڕێبازی وەسفی شیکاری پەیڕەو کراوە، بەپشت بەستن بە کردە قسە وەکو بەشێک لە زانستی پراگماتیکدا.

٠-٤ گرفتەکانی بەردەم لێکۆڵینەوە

بابەتێکی نوێ و تازەیە لەنێو زمانی کوردیدا، نەبوونی سەرچاوە بەزمانی کوردی، لەم لێکۆڵینەوەیەدا لەبارەی بۆشایی هزری کارمان کردووە، نەک فۆرم، ئەمەش هانمان دەدات بەدوای وێنە و هزر و دەربڕین و تێفکریندا بگەڕێین.

٠-٥ بەشەکانی لێکۆڵینەوە

لێکۆڵینەوەکە لە دوو بەش پێکدێت. کە بریتییە لەلایەنی تیۆری دەربارەی (بۆشایی/ بەیاز) و ئەرکی زمان و گوتار و کردە قسە. بەشی دووەم بریتییە لەشیکردنەوەی پراکتیکی هەندێک دەقی شیعریی (ع. ع. یوسف)، بەپێی ئەو کۆد و ڕێسایانە بۆ شیکاری بۆشایی لەنێو دەقی گوتاری شیعردا بەرجەستەیە.
په‌یوه‌نديى واتایى ئاسۆیى و ستوونى له‌ شيعره‌كانى (له‌تیف هه‌ڵمه‌ت) دا
Authors: ئەژین ئیبراهیم ساڵح
Published: September 2022

١- ناونیشانى توێژینەوە:

ئەم توێژینەوەیە بەناونیشانى (پەیوەنديى واتایى ئاسۆیی و ستوونى لە شیعرەکانى لەتیف هەڵمەت)دا کە تیایدا پەیوەندى و پێکەوەهاتنى وشەکانى ناو دێڕە شیعرەکان لە هەردوو ئاستى ئاسۆیی و ستوونیدا دەستنیشان کراوە.

٢- گرنگى و هۆکارى هەڵبژاردنى توێژینەوە:

پەیوەندییە واتایيیەکان بابەتێکى واتاسازییە بریتین لە پەیوەندى و پێکەوە هاتنى وشەكانى زمان بەمەبەستى گەیاندنى واتاى تەواو بەئەنجام گەیاندنى كردەى ئاخاوتن, یان گونجاندنى وشەكانى زمانە لەگەڵ یەكتریدا و دووبارە بوونەوەى لە ژمارەیەكى بێ كۆتا لە ڕستەى واتاداردا, ئەم دیاردانەش بەزۆرى لە زمانى ئەدەبیدا ڕەنگ دەداتەوە.

هۆکارى هەڵبژاردنى توێژینەوەکەش دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەى تائێستا توێژینەوەى لەم جۆرە لە شیعردا بەتایبەتیش لە شیعرەکانى شاعیر (لەتیف هەڵمەت)دا بەرچاو ناکەوێت.

٣_ ڕێباز و کەرەستەى توێژینەوە:

بۆ لێکۆڵینەوەکە ڕێبازى وەسفى پەیڕەو کراوە چونکە شیعرەکان بە زمانى ئاخاوتنى ئەمڕۆى کوردى دەربڕاون. بۆ کەرەستەى توێژینەوەکە سوود لە شیعرەکانى شاعیر لەتیف هەڵمەت وەرگیراوە و دیاردەکانى ناو پەیوەندییە واتاییيەکانى تێدا خراوەتە ڕوو.

٤_ بەشەکانى توێژینەوە:

ئەم توێژینەوەیە جگە لە پێشەکى و ئەنجام لە دوو بەش پێکهاتووە:

لە بەشى یەکەمدا باس لە چەمک و پێناسەى پەیوەنديى واتایى  و جۆرەکانى پەیوەنديى واتایی کراوە و دیاردەکانى ناو پەیوەندییە واتاییيەکان بەڕوونى خراوەتە ڕوو.

لە بەشى دووەمدا دیاردەى واتایى لە هەردوو ئاستى ئاسۆیی و ستوونیدا لە شيعرەکاندا خراونەتە ڕوو.
هزر له‌ چیڕۆكه‌كانى (حه‌سه‌ن جاف) دا كۆمه‌ڵه‌ چیڕۆكى (دیجله‌ى تاوان) به‌نموونه‌
Authors: تەڵعەت محەمەد عەزیز  , سەلیم ڕەشید ساڵح
Published: September 2022

لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ به‌ناونیشانى (هزر له‌ چیڕۆكه‌كانى حه‌سه‌ن جاف دا، كۆمه‌ڵه‌ چیڕۆكى دیجله‌ى تاوان بەنموونه‌) دا وه‌ك به‌شێكى گرنگى پێكهاته‌ى ده‌قه‌كان، به‌شدارییه‌كى فراوانى هه‌یه‌ له‌ دروستبوونى ده‌قه‌كاندا، كه‌ لێره‌دا هه‌وڵمانداوه‌ به‌ رێبازێكى شیكارى لایه‌نى هزرى له‌ چیڕۆكه‌كان شیبكه‌ینه‌وه‌ و گرنگترین جۆرى ئه‌و هزرانه‌  ده‌ستنیشان بكه‌ین كه‌ له‌ چیڕۆكه‌كانى چیڕۆكنووس ڕه‌نگى داوه‌ته‌وه‌ و بوونه‌ته‌ هه‌وێنى سه‌ره‌كى چیڕۆكه‌كانى.

 ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ له‌ دوو به‌ش پێكدێت:

 به‌شى یه‌كه‌م: له‌م به‌شه‌دا ئه‌م بابه‌تانه‌ باسكراوه‌ (هزر وه‌ك تێڕوانینێكى تیۆرى، چه‌مكى هزر،  هزر له‌ ده‌قه‌ جیاوازه‌كاندا، هزر له‌ چیڕۆكى كوردیدا).

 به‌شى دووه‌م: له‌م به‌شه‌دا بۆ زیاتر ناساندنى هزر له‌ چیڕۆكى كوردیدا، كۆمه‌ڵه‌ چیڕۆكى (دیجله‌ى تاوان)ى (حه‌سه‌ن جاف)مان وه‌ك نموونه‌ وه‌رگرتووه‌، كه‌ له‌م به‌شه‌دا  ئه‌م بابه‌تانه‌ باسكراوه‌ ( هزر لاى حه‌سه‌ن جاف، شیكردنه‌وه‌ى چیڕۆكه‌كانى حه‌سه‌ن جاف له‌ ڕووى هزره‌وه‌، هزرى سیاسى، هزرى نیشتیمانى (نه‌ته‌وه‌یی)، هزرى ئه‌فسانه‌یى، هزرى ڕه‌مزى).

له‌ كۆتاییدا گه‌یشتینه‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ى كه‌ نووسه‌ر له‌م كۆمه‌ڵه‌ چیڕۆكه‌دا توانیویه‌تى به‌شێوه‌یه‌كى سه‌ركه‌وتووانه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ  هزرى جۆراوجۆر بكات، هه‌روه‌ها هزرى سیاسى به‌شێكى  زۆربه‌ى چیڕۆكه‌كانى داگیركردووه‌.
الكورد وكوردستان في الجزء الثاني من كتاب بوتان دراسة تاريخية طبوغرافية للمستشرق الالماني مارتين هارتمان
Authors: فرست زبیر محمد روژبەیانی
Published: September 2022

ذكرنا في الجزء الأول بشكل عام محتوى الجزء الثاني الذي نبحثه هنا بالتفصيل, يتكون هذا الجزء من كتاب بوتان دراسة تاريخية طبوغرافية للمستشرق الالماني مارتين هارتمان، وقدمنا ترجمة حياة المؤلف هناك (رۆژبەیانی، بلدات وقرى بوتان في الجزء الاول من كتاب بوتان دراسة طبوغرافية -تاريخية، 2020، الصفحات 362-402). يبدأ الجزء الثاني من هذا الكتاب من ( ص 61) الى (ص 163) وقسَم الكتاب الى ثمانية محاور رئيسية : وهي الانهار والجبال وبحث في المعنى الفيلولوجي والتاريخي لكلمة كورد وذكرها في المصادر القديمة المتوفرة لديه، والملحق الاول الذي هو نص منشور لرحلة موراد خان القس البروتستانتي من ارومية الى جزيرة بوتان مروراً بالموصل، والملحق الثانيمخصص عن نقده لأعمال بعض الرحالة الغربيين واولهم (كارل فون مولتكة)(رۆژبەیانی، هێلموت فۆن مۆلتكە كوردستان دەدۆزێتەوە، 2017، الصفحات 41-52) و ميولر– سيمون وادوارد فون نولده (Nolde, 1895) (وينتهي الكتاب بتصحيحات وأضافات ما فاته في الجزء الاول  (Hartmann, 1897/2, pp. 118-146) يلاحظ انها اضافات كثيرة و وافية للكتاب .ويفرد جزء اًاخر يشرح فيه(Hartmann, 1897/2, pp. 148-149) اختصاراته وهوبمثابة قائمة المصادر والمراجع لديه، واخيراَ هنالك قائمة باسماء كل المناطق الواردة في الكتاب مرتبة ترتيباَ ابجدياً الى نهاية الكتاب .(Hartmann, 1897/2, pp. 150-163).

في الفقرة الاولى وقبل البدء بهذا الجزء, يعيد هارتمان نتائج كتابه الاول ويذكَرالقاريء بأنه قد برهن على أن بوتان لم تكن وحدة ادارية رسمية في الدولة العثمانية،وانما هي منطقة يطلق ساكنيها عليها تسمية بوتان، ويعود اسم البوتان الى الماضي السحيق وفي هذه الحالة ان هذه التسمية لها حدودها. ويتساءل هل البوتان هي أرض البوختيين bocht-kurden)), وهل حكموها منذ القدم وحيث يظهر لنا فيما تقدم (ويقصد فيما تقدم في الجزء الاول) ان اقواماَ اخرى قد حكموها. (Hartmann, 1897/2, p. 61)
بنیاتى وشەى (مەلە) و چارەنوسى لە زمانى کوردیدا
Authors: فاروق عومەر سدیق
Published: September 2022

ژیان وەستاو نییە، ئەو پەیوەندییە کۆمەڵایەتییانەى کە بیر و مێشکى قسەکەرانى زمان پێکەوە دەبەستنەوە قەتیس و چەقبەستو نابن و هیچ کات و زەمانێک لە جۆش و خرۆش و جوڵە و شڵەقاندنى خۆیان ناکەون، بەڵکو لە فەرهەنگى زماندا بەردەوام دینەمۆ و بزوێنەر و وزەبەخش و تەکانپێدەرى گەشەسەندن و بەرەوپێشچون و دەوڵەمەندکردن و خوڵقێنەرى وشە و ئیدیۆمى نوێن. 

فەرهەنگ بۆ جێبەجێکردنى ئەو ئەرکەى کە بریتییە لە دەستەبەرکردنى کەره‌سە و پێکهاتەى زمانى، دو (٢) ڕێگە دەگرێتەبەر: یەکەمیان: ئەگەر بوار پێدراوبێت بە گوێرەى یاساکانى وشەسازى باوى ناو زمانەکە خۆى وشەى تازە سازبو، ئامادە دەکات. دوەمیان: بەئاگایى، یا بێئاگایى بێت، باوەش بۆ خواستن و قەرزکردنى وشە و پێکهاتەى زمانیى لەم لاو ئەولا، دەگرێتەوە.

پەيبردن بە بنیاتى وشە و چونە خوارەوە بەڕەگ و ڕیشە و بێخیدا، نەک هەر دەستکەوتى گەورە و گرنگى زمانیى لێ دەکەوێتەوە، بەڵکو چەندین ڕاستى و زانیارى نازمانیى، وەک: دەرکەوتنى سروشتى دەوروبەر و سیستێمى ژیان و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و کلتورى هاوبەش و چەشنى دانیشتوانى ئەسڵى ئەو ناوچانە و جۆرى ئەو زمانانەى کە لەو سەردەمانەدا لەئارادابون و قەوارە و سنورى پەیوەندى و کۆنتاکتیان لەگەڵ دراوسێ و دورو نزیک لێیانەوە و ڕەوینەوە و لابردنى تەمومژ و غوبار لەسەر زۆر لایەنى نادیار و شاراوە و ونبوى ئەو زەمانە جیاوازانەى کە مرۆڤ پیایاندا، تێپەڕیوە، لێ سەوزدەبێت.

   وشەى (مەلە) کە بەرامبەرى لە عەرەبیدا: (السباحة) و لە ئینگلیزیشدا: (swimming)ە، یەکێکە لە وشە کۆنەساڵەکانى فەرهەنگى گشتى زمانى کوردى. لەڕەوتى ژیانیدا، تا ئەمڕۆ، چەندین قۆناغى جۆراوجۆرى لە گۆڕینى فۆڕم سیمانتیکدا، بڕیوە و خۆڕاگر و چالاکانە لەکاردایە.

وشەیەک کە خاوەنى ئەو تایبەتییانە بێت، ئەوە هەڵدەگرێت و دەهێنێت کە بە باسێکى زانستيى سەربەخۆ، حەقى خۆى بدرێتێ. ئێمە بۆیەکەم جار لە مێژوى زمانناسى ئێرانى و کوردیدا، بەم باسە، چوینە ژێر ئەو بارەوە کە تاکو ئێستا، دەستى بۆ نەبراوە.

ئەم باسە، لە: [پێشوتە و (٢) دو بەش و ئەنجام و کورتەکەى بەزمانانى عەرەبى و ئینگلیزى] پێکهاتوە:

لە یەکەم بەشدا: تایبەتێتى سیمانتیکى و لێکسیکى و مۆرفۆلۆژيى (مەلە) و (مەلەکردن) کە لەو سازبوە، نیشاندراون.

لە دوەم بەشدا: ئێتمۆلۆژییەکەى ساغ و یەکلایى کراوەتەوە.
پڕۆسەی ڕاگواستن و وێرانكردنی گوندەكانی شارۆچكەی كۆیە لە ساڵی 1987 دا
Authors: بورهان حاته‌م عوسمان
Published: September 2022

گوندەكانی پارێزگای هەولێر، لەنێویشیاندا گوندەكانی شارۆچكەی كۆیە خاوەن پێگەیەكی بەهێزی ئابووری و سیاسی بوون. لەڕووی ئابوورییەوە سەرچاوەی دابینكردنی بەروبوومی كشتوكاڵی و ئاژەڵداری ناوچەكە بوون و تاڕادەیەكی زۆر ئاسایشی خۆراكیان پاراستووە. لەڕووی سیاسیشەوە پشت و پەنایەكی قایمی بزاڤی ڕزگاریخوازی نەتەوەیی كورد بوون. بەشێوەیەك سەركەوتنی خەباتی هێزەكانی پێشمەرگە لەدژی حكومەت تاڕادەیەكی زۆر بەسترابووەوە بە گوندەكانەوە و سەرچاوەی سەرەكی دابینكردنی پێویستییە مرۆیی و ماددییەكانیان بووە. بۆیە بەبێ هاوكاری گوندەكان نەدەتوانرا درێژە بەو خەباتە بدرێت. حكومەتیش بیانووی سەرەكی بۆ وێرانكردنی گوندەكانی شارۆچكەی كۆیە هەر ئەومەسەلەیە بووە.

   لێكۆڵینەوە لەبارەی ڕاگواستن و وێرانكردنی گوندەكانی شارۆچكەی كۆیە لە ساڵی 1987، گرنگيی زۆری هەیە، چونكە سەرباری ئەو ڕۆڵە ئابووری و سیاسییەی ئەو گوندانە گێڕاویانە، بەڵام تا ئێستا بەشێوەیەكی ئەكادیمی لای لێ نەكراوەتەوە. بایەخی لێكۆڵینەوەكە زێتر لەوەدایە بەڵگەنامەییيە و زانیارییەكانی نێوی لە خودی بەڵگەنامە نهێنییە بڵاونەكراوەكانی حكومەت وەرگیراوە، كە بەوردی ژمارە و پلان و بەرنامە و چۆنییەتی و ڕۆژ و مانگ و ساڵی وێرانكردنی گوندەكانی شارۆچكەكەی تێدا خراوەتەڕوو. هەرچەندە ئەم زانیارییە وردانە لەبارەی سەرجەم گوندەكان لەبەردەستدا نەبوون، بەتایبەتی ئەو گوندانەی كە لە قۆناغی دووەمدا وێرانكراون، بۆیە ئەمە یەكێك لەو گرفتانە بووە، كە توێژەر ڕووبەڕووی بووەتەوە. ساغكردنەوەی ناوی گوندەكانیش گرفتێكی دیكە بووە، چونكە ناوی زۆربەی گوندەكان لە بەڵگەنامە فەرمییەكانی حكومەتدا بە ڕێنووسی عەرەبی و بەشێوەی هەڵە نووسراون، بۆیە لە هەندێك كاتدا بە زەحمەت توانراوە ناوەكان بناسرێتەوە.
ئافرەت لە کولتووری کوردیدا !
Authors: ڕەشاد سەبری میران
Published: September 2022

"ئافرەت نیوەی کۆمەڵگایە" – ئەم دەستەواژەیە، کە زۆر باوە، لە ڕووی زانستییەوە هەرگیز ڕاست نییە. مرۆڤایەتی لە دوو توخمی سەرەکی پێکهاتووە کە لێک جیاناکرێنەوە - ژن و پیاو ؛ هیچ یەکێکیان پێش ئەویدی دروست نەبووە و ئەمانە هەمیشە هەر پێکەوە بووین... جیاوازیی فیزیکی لە نێوانیاندا هەیە، بەڵام هەردووکیان یەکتر تەواودەکەن و برەو بە مرۆڤایەتی دەدەن.

جیاکاری لە بەینی ژن و پیاودا، بەرهەمی کولتوورە ؛  ئەوە کولتوورە دەور و پێگەکان دیاریدەکات، پیاو باڵادەست و ئافرەتیش پەراوێز دەخا و دەسەڵاتەکانیش دەبەشێتەوە... هەر کولتووریشە چاودێریی پابەندبوون بەو جیاکارییەی لە ئەستۆیە و بە توندیش کۆنتڕۆڵی دەکات.

لەم تۆژینەوەیەدا، هەوڵمانداوە بنەما کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکانی جیاکاریی نێوان ئافرەت و پیاو دەسنیشان بکەین، کاریگەریی ئەم دیاردەیە و دەرهاویشتەکانی لەسەر ژیانی ئافرەت و ڕەوشی کۆمەڵایەتی بەگشتی لە کۆمەڵگای کوردیدا، دەرئەنجام و ڕاسپاردەش بخەینەڕوو. بۆ ئەم مەبەستەش لە پاڵ بەکارهێنانی هەندێ سەرچاوەی تیۆریی گونجاودا، هەروەها میتۆدی سەرنجدانی ڕاستەوخۆ بۆ دیاردەکان بەکارهاتووە - بەو پێیەی تۆژەر خۆی ئەندامی کۆمەڵگای تۆژینەوەکەیە.
كۆستی دایاسپۆڕا و سۆزی نۆستالژیا لە قەسیدەی''خەدیجە گوڵاوی''ـی ماردین ئیبراهیمدا
Authors: كارزان موحسین قادر  , ڕێحان ره‌سول ئه‌حمه‌د
Published: September 2022

ئەم توێژینەوەیە لەژێر ناونیشانی (کۆستی دایاسپۆڕا و سۆزی نۆستالژیا لە قەسیدەی "خەدیجە گوڵاوی"ــی ماردین ئیبراهیم)ـدایە. لە دوو بەش پێکدێت: بەشی یەکەم، دوو تەوەر لەخۆ دەگرێت بە ناونیشانەکانی دایاسپۆڕا لەنێوان گیرسانەوە و نەگیرسانەوە لە نیشتمانێکی تر، نۆستالژیا لەنێوان مانەوە لە بازنەی ڕابردووخوازی و ڕێکردن بۆ ئێستا و ئایندە. سەرلەبەری بەشی دووەمیش بریتییە لە پڕاکتیزەکردنی کۆستی دایاسپۆڕا و سۆزی نۆستالژیا لە قەسیدەی نێوبراوی ماردین ئیبراهیم دا. مەسەلەی دایاسپۆڕا و نۆستالژیا لە چوارچێوەی ئەدەبی هاوچەرخی کوردی و شیعری هاوچەرخدا پانتایییان بەرفراوانە، پەیوەستیشن بە چەندین مەسەلەی هەستیاریی وەک: ناسنامەی نەتەوەیی و نیشتمان و ڕەهەندی ڕامیاری و جڤاکی و ئابووری و کولتووری و… هتد.
هێما عیرفانییەکان لە ڕۆمانی (میدیا)ی هۆشەنگ شێخ محەمەددا
Authors: هاوکار جه‌میل محه‌مه‌د  , ته‌ڵعه‌ت محه‌مه‌د عه‌زیز
Published: September 2022

ئەم توێژینەوەیە بە ناونیشانی (هێما عیرفانییەکان لە ڕۆمانی (میدیا) ی هۆشەنگ شێخ محەمەد دا)، توێژینەوەیەکە لە جۆری ڕۆمان و هونەرەکەی دەکۆڵێتەوە، کە گۆشەیەک لەسەر چەندین بابەت و چەمکی گشتی و تایبەتی (ئایینی، کۆمەڵایەتی، دەروونی، ...هتد) دەکاتەوە. لەم ڕۆمانەدا دەتوانین ئاماژە بە بابەتی ئایینی بدەین کە بە ناوەڕۆکێکی عیرفانی تژی کراوە، کاری سەرەکی ڕۆمان بە شێوە باوەکەی بریتییە لە دەرخستنی وێنەی تاکەکان لە کۆمەڵگادا.

گرنگی توێژینەوەکە لەوەدایە کە ڕۆمانی عیرفانی ئاراستەیەکی نوێیە لە نێو نووسینی ڕۆماندا، ئەم شێوەیە وێنەی ئایین بە خوێندنەوەیەکی نوێ پێشکەش دەکات، کە چەقی بیرکردنەوەی مرۆڤە، ڕۆمانی عیرفانی هەوڵدەدات پەیوەندیی نێوان خودا و دروستکراوەکانی ڕوون بکاتەوە پێشکەشی بکات لە چوارچێوەی سەردەم.

هۆکاری هەڵبژاردنی هێمای عیرفانی لەم ڕۆمانەدا دەگەڕێتەوە بۆ ئەو هێما و ئاماژە دیار و نادیارانەی لە نێو ڕۆمانەکەدا بەدی دەکرا، کە بە خوێندنەوەی یەکەم مانا و لێکدانەوە قووڵەکانی خۆیان بە دەستەوە نەدەدا، وەک تۆڕێکی چڕی هێما خۆی حەشار دابوو لە نێو دەقەکاندا. ئەمەش وایکرد بە دوای ئەو هێما و چەمکانە بگەڕێین لە ڕۆمانەکەدا وەک زاراوەیەکی عیرفانی جێگیر کراوە، پشت دەبەستن بەو سەرچاوانەی کە لە سەردەمی شێوازی (خوراسانی، عێراقی، هیندی) وەک بەڵگە لەسەر بە عیرفانیبوونی هەندێک وشە و زاراوە. ڕۆمانی (میدیا) ڕۆمانێکی نوێیە تا ئێستا توێژینەوەی ئەکادیمی لەسەر نەکراوە.

ئەو کۆسپ و تەگەرانەی هاتنە بەردەم توێژینەوەکەمان نەبوونی سەرچاوەی پێویست بوو لە زمانی کوردیدا، ئەوەی دەستمان کەوت و پشتمان پێبەست سەرچاوەی عارەبی و فارسی بوو. کۆسپی دووەم کە هاتە پێشمان ئەنجامدانی کردەوەی ئایینی لەلایەن کارەکتەرەکانەوە لە ڕووی شەرعییەوە بەراورد بە داهێنانی عاریفانە؛ هەندێک ڕەفتار بە زەحمەت دەتوانرا جیابکرێتەوە لە بنەما و ڕێنمایی شەرعی کاتێک کارەکتەرەکان ئەنجامیان دەدا.

ئەم توێژینەوەیە لەسەر بنەمای رێبازی شیکاری دەقەکان خراونەتە بەر توێژینەوە. پێکهاتەی توێژینەوەکە لە دوو بەش پێکدێت:

به‌شی یه‌كه‌م: له‌م به‌شه‌دا ئه‌م بابه‌تانه‌ باسكراوه‌ (رەگەز و هێما سۆفیگەریەکان، دڵ، هێمای باڵندە، بولبول، باز، كونده‌ په‌پو، هوما، قومری، تاوس، عه‌نقا).

 به‌شی دووه‌م: له‌م به‌شه‌دا لایه‌نی پراكتیكيی بابه‌ته‌كه‌یه‌، كه‌ لێره‌دا ئه‌م بابه‌تانه‌ باسكراوه‌ (کورتەیەک دەربارەی ڕۆمانەکە و ڕەگەز و هێما عیرفانییەکان) .

     له‌ كۆتاییدا گه‌یشتینه‌ ئه‌و ئه‌نجامانه‌ی كه‌ ڕۆماننووس له‌ ڕۆمانه‌كه‌یدا  توانیویه‌تی به‌شێوه‌یه‌كی سه‌ركه‌وتووانه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ  عیرفانیيه‌ت و جۆره‌كانی   بكات، بیانخاته‌ ناو چوارچێوه‌ی ڕۆمانه‌كه‌ی و ڕه‌هه‌ند و جوانیيه‌كی تر به‌ ڕۆمانه‌كه‌ی ببه‌خشێت .
ڕەنگڕێژكردنی جووت ڕێچكەی ڕیالیزمی شۆڕشگێڕی و ڕیالیزمی سۆشیالیستی لە ڕۆمانی (پێشمەرگە)ـى ڕەحیمی قازی دا
Authors: كارزان موحسين قارد
Published: September 2022

ئەم توێژینەوەیە لەژێر ناونیشانی "ڕیالیزمی شۆڕشگێڕی و ڕیالیزمی سۆشیالیستی لە ڕۆمانی پێشمەرگە ــی ڕەحیمی قازی دا" دایە. ئامانجمان دیاریکردنی پێگەی هەردوو ڕێچکە کەتوارییەکەیە لە دووتوێی ڕەخنەی ئەدەبی کوردیدا، پاڵپشت بە نموونەی دەقێکی ئەدەبی. ڕێچکەی ڕیالیزمی شۆڕشگێڕی و ڕێچکەی ڕیالیزمی سۆشیالیستی، لە پێشتردا لە چوارچێوەی ڕۆمانی پێشمەرگەدا توێژینەوەیەکی وردییان لەبارەیەوە ئەنجام نەدراوە. ئەم توێژینەوەیەش جەخت لە پێوەندی نێوان ڕەخنە و تیۆر و ڕێباز و قوتابخانە ئەدەبییەکان دەکاتەوە بە ژانری ڕۆمانەوە، بە دیاریکراوی ڕۆمانی پێشمەرگە ــی ڕەحیمی قازی.
ده‌قئاوێزانی کلتووری له‌ شیعری هاوچه‌رخی کوردیدا به‌ نموونه‌ی (عه‌بدوڵڵا په‌شێو، شێرکۆ بێکه‌س، له‌تیف هه‌ڵمه‌ت)
Authors: سروشت جەوهەر حەوێز
Published: September 2022

ئه‌ده‌ب دیارده‌یه‌كه‌ له‌ ژێر كاریگه‌ريدایه‌، ده‌قئاوێزانیش له‌ ڕێگه‌ى كاریگه‌ريى نووسه‌ران له‌سه‌ر یه‌كترى جا به‌ ئه‌ده‌بى پێش خۆیان بێت یا سه‌رده‌م و كاریگه‌رى مێژوو و كلتوور و ئه‌ده‌بیاتى بێگانه ‌و....  له‌ ده‌قه‌كانیان ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ده‌بێت، نووسه‌ر وێناى هه‌سته‌ ناوه‌كیيه‌كانى ده‌كات و ڕه‌نگدانه‌وه‌ى پێده‌دات له‌ ده‌ره‌وه‌ به‌ شێوه‌یه‌كى هونه‌ريى به‌رز. ده‌قئاوێزانى ئه‌ده‌بى  گه‌ڕانه‌ به‌دواى په‌یوه‌نديى نێوان ده‌قه‌ ئه‌ده‌بییه‌كان و دۆزینه‌وه‌ى ئه‌و كاریگه‌رى و كارلێككردنه‌ى له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌. ده‌قئاوێزان له‌ سه‌ره‌تادا له‌ ئه‌وروپا سه‌ری هه‌ڵداوه‌ دواتریش له‌ ڕۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست له‌ ئه‌ده‌بى عه‌ره‌بیدا و دواتریش له‌ ئه‌ده‌بى كوردیدا، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌م زاراوه‌یه‌ له‌ ئه‌ده‌بى كوردیدا چه‌مكێكى نوێیه‌ و ده‌توانین بڵێین تا پێش ڕاپه‌ڕین زۆر به‌كه‌مى شت له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌ ده‌بینرێت، دیاره‌ ده‌ق به‌بێ ده‌قئاوێزان نابێت له‌ ڕووى وه‌رگرتن و داهێنان و تواناى نووسه‌ره‌وه‌، له‌مه‌وه‌ بایه‌خى نووسه‌رت بۆ ده‌رده‌كه‌وێت. لێره‌دا دیارده‌كانى ده‌قئاوێزان و ده‌قئاوێزانی کلتووری له‌ شیعردا و له‌ چه‌ند شیعرێكى شاعیرانی هاوچه‌رخ (عه‌بدوڵڵا په‌شێو و له‌تیف هه‌ڵمه‌ت و شێرکۆ بێکه‌س) به‌نموونه‌ ڕاسته‌وخۆ ئه‌و بواره‌ى له‌به‌رده‌م لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ماندا ده‌كاته‌وه‌. ئه‌مه‌ش هه‌وڵێكه‌ بۆ خوێندنه‌وه‌ى شیعره‌كانى ئه‌و شاعیرانه‌ به‌پێى ده‌قئاوێزان. سنوورى لێكۆڵینه‌وه‌كه‌شمان تایبه‌ته‌ به‌ چه‌مكى ده‌قئاوێزانی کلتووری لای (عه‌بدوڵڵاپه‌شێو و له‌تیف هه‌ڵمه‌ت و شێرکۆ بێکه‌س )‌ چه‌ند نموونه‌یه‌کی شیعریمان‌ وه‌رگرتووه‌. له‌ نووسینى ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌دا په‌یڕه‌وى ڕێبازى مێژوویى، وه‌سفى شیکاری پراكتیكى كراوه‌. بنیادى لێكۆڵینه‌وه‌كه‌شمان به‌م جۆره‌ داڕشتووه‌، جگه‌ له‌م پێشه‌كییه‌ له‌ دوو به‌شى سه‌ره‌كى و ئه‌نجام و لیستى سه‌رچاوه‌كان پێكهاتووه‌. له‌ به‌شى یه‌كه‌مدا باس له‌ چه‌مك و زاراوه‌ و كورته‌یه‌ك له‌ مێژووى ده‌قئاوێزان و جۆره‌كانى ده‌قئاوێزان خودى - ناوه‌كى - ده‌ره‌كى و جیاوازيى نێوان ده‌قئاوێزان و دزيى ئه‌ده‌بى كراوه‌. له‌ به‌شى دووه‌میشدا باس له‌ ده‌قئاوێزانى کلتووری شیعرى عه‌بدوڵڵا په‌شێو و له‌تیف هه‌ڵمه‌ت و شێرکۆ بێکه‌س له‌گه‌ڵ ئه‌فسانه‌ و کلتوور و داستان و په‌ندی پێشینان و حيکایه‌تی فۆلکلۆری و گۆرانی فۆلکلۆرى كراوه‌.
ئه‌فسانه‌ له‌ نێو ئایینه‌ كوردییه‌كاندا (یارسان، ئیزیدی، به‌گداشی)
Authors: سازان سەباح پیرباڵ  , زریان جیژنی محەمەد
Published: September 2022

سه‌ره‌تای دیاریكردنی ئه‌فسانه‌ ئه‌سته‌مه‌، به‌ڵام ده‌زانین قۆناغه‌كانی ژیانی مرۆڤایه‌تی به‌ ئێستاشه‌وه‌ ئه‌فسانه‌ له‌ هۆشیاری و خه‌یاڵی مرۆڤه‌كان دوور نه‌كه‌وتۆته‌وه‌، ده‌ركه‌وتنی بیروباوه‌ڕی ئاینییه‌كان له‌ كۆندا له‌ ئه‌نجامی بێده‌سه‌ڵاتیی مرۆڤدا بووه به‌رامبه‌ر به‌ سروشت. ئه‌فسانه‌ بیركردنه‌وه‌یه‌كی ئه‌قڵانی زۆر پێویسته‌ له‌ نێو ئایینه‌كان یان گرووپه‌ ئاینییه‌كان بۆ به‌جێگه‌یاندنی وه‌زیفه‌كان و یان بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌و پرسیاره‌ ئه‌تنۆلۆژیانه ‌(بوونگه‌رایانه‌). ئه‌فسانه‌ پێویستی به‌ بیركردنه‌وه‌ی قوڵ نییه‌ یان تیۆریه‌كی زانستی پێویست نییە.

چیرۆكی هه‌ریه‌ك له‌م ئایینانه‌ بخوێنیته‌وه‌ به‌ردی بناغه‌ی ئاینه‌كه‌ چیرۆكێكی ئه‌فسانه‌ییه‌، كاتێك لێكۆلینه‌وه‌ له‌ مێژوو و كاراكته‌ریان‌ ده‌كه‌ین (ئیزیدی و كاكه‌یی و به‌گداشی) له‌ بنەڕه‌تدا ئایینێكی ناسامین، سه‌رخانێكی ئارییان هه‌یه‌، خاوه‌نی رێسایه‌كی تایبه‌ت به‌ ناوچه‌ی زاگرۆسن، هه‌ریه‌كه‌یان كاریان كردۆته‌ سه‌ر یه‌كتری و لایه‌نی لێكچوویان هه‌یه‌ له‌ لایه‌نی كه‌لتووری و بیرو باوەڕكان و ئه‌فسانه‌كانیان، بەڵام كۆچبه‌ری به‌ درێژایی مێژوو بۆته‌ هۆی كه‌مێ جیاوازی له‌ بیرو راكانیان هه‌بێت. بەڵام بنچینه‌یان یه‌كتاپه‌رستییه‌. ئه‌فسانه‌ چیرۆكێكی مێژوویییه‌ به‌ڵام نه‌ك چیرۆكێكی ئاسایی بەڵكو مێژوویه‌كی پیرۆزی هه‌یه‌ و گرنگیه‌كی تایبه‌تی هه‌یه‌ بۆ دروستكردنی كوولتورێكی تایبه‌ت بۆ هه‌موو جیله‌كان . بۆیه‌ ده‌توانین بڵێین ئه‌فسانه‌ی ئایینی(كۆمه‌ڵێك داهێنانه‌ هزری مرۆڤ دروستی  ده‌كات و گه‌شه‌ی پێده‌دات، ده‌گۆڕدرێت بۆ كۆمه‌ڵێك ده‌ستوور كه‌ كۆمه‌ڵگای ئاراسته‌ ده‌كات)

پیرۆزگه‌ری به‌سه‌ر زاتتدا سیفه‌تێكی ناسروشتی ئه‌م ئایینانه‌یه‌ كه‌ هێزێكی ناسروشتی ده‌درێته‌ پاڵ ئه‌م زاتانه‌ پێگه‌یه‌كی پیرۆزی پێده‌درێت. جگه‌ له‌وه‌ تا ئیمڕۆش هه‌ندێ له‌و ئه‌فسانانه‌ وه‌كو پیرۆزی (خاك و ئاو و هه‌وا) له‌ ئایینه‌كانیان به‌ ئاشكرا ده‌رده‌كه‌وێت و  پیرۆزیی ئه‌م توخمانه‌ له‌ نێو زۆربه‌ی گه‌لانی ئاری نه‌ژاد نه‌ریتێكی باوه‌. ئیزیدییه‌كان باوەڕیان وایه‌ كه‌ شێخ ئادی له‌و كاته‌ ژیاوه‌ كه‌ سوڵتان سه‌هاك ژیاوه‌ واتا له‌ ماوه‌ی نێوان هه‌ردوو سه‌ده‌ی دوانزه‌ و سیانزه‌ ئه‌و كاته‌ش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌كتاشی تێیدا ژیاوه‌ و تایفه‌كه‌ی تێدا دامه‌زراندووه‌ .

گرنگیی ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ له‌وه‌دایه‌ شێوازی شیكردنه‌وه‌ی مێژوویی و زمانه‌وانیی نوێ بۆ ده‌ق و سیمبوله‌كانی ئه‌م ئایینانه‌ ده‌كه‌ین، نیشاندانیان و خستنه‌ڕووی ناوه‌رۆكی ئه‌فسانه‌كانیان كه ‌زۆر له‌گەڵ بیر و باوەڕی ئێستا جیاوازن.
Double Sampling Generalized Estimators of Rato and Product of Parameters
Authors: Saksena Rajiv , Priya Manju , Rizvi S.A.M
Published: September 2022

Double sampling generalized estimators representing a wider classes of estimators than some of previous ones in the literature, are proposed for the estimation of ratio and product parameters. Bias and mean square error of the proposed wider classes of estimators are found and their properties are studied. Subsets of optimum estimators in the sense of having minimum mean square error are investigated and sunsets of estimators depending upon estimated optimum values and attaining the same minimum mean square error of the optimum are also obtained.
Affine Curvature Inheritance and NP-F_n
Authors: Tiwari S K , Yadav D.D.S , Chaudhary Sandeep Kumar
Published: September 2022

The concept of on the curvature inheritance in Finsler space || has studies by Singh [4]. In this paper, we study affine curvature inheritance in an NP-Fn. Some special cases are also considered at the end.
Generalised Kropina Change of Finsler Metric and Finslerian Hypersurfaces
Authors: Srivastava Asha
Published: September 2022

Studies of Generalised Kropina Change of Finsler Metric and Finslerian Hypersurfaces has been carried out in this paper.
Einstein-Kaehlerian Recurrent Space of Second Order
Authors: Rawat K S , Prasad Virendra
Published: September 2022

Walker (1950) and Roter (1964) studied and de¯ned Ruse's spaces of re- current curvature and second order recurrent spaces respectively. In the present paper, we have studied and de¯ned Einstein-Kaehlerian re- current space of second order and several theorems have been established therein.
Implications of One-Loop Quantum Correction in the Background Geometry of 5-Dimensional Kaluza-Klein Cosmology
Authors: Ansari M
Published: September 2022

Through dimensional reduction and one-loop quantum correction of scalar and spinor fields, time-dependent cosmological constant Λef f , effective gravitational constant Gef f and fine structure constant are derived in 5-dimensional Kaluza-Klein model for cosmology. If the internal manifold contracts with time and stabilizes itself at some later time, one possibility gets fine-structure constant equal to (1/137) , G_{ef f} ~ GN and Λ_{ef f} ~ 0 .
Study on Kaehlerian Recurrent and Symmetric Spaces of Second Order
Authors: Rawat K S , Uniyal Nitin
Published: September 2022

Tachibana (1967), Singh (1971) studied and defined the Bochner curvature
tensor and Kaehlerian spaces with recurrent Bochner curvature tensor. Further , Negi and Rawat (1994), (1997) studied some bi-recurrence and bi-symmetric properties in a Kaehlerian space and Kaehlerian spaces with recurrent and symmetric Bochner curvature tensor. In the present paper, we have studied Kaehlerian recurrent and symmetric spaces of second order by taking different curvature tensor and relations between
them. Also several theorems have been established therein.
On Cartan Spaces with Generalized (α,β)−metric
Authors: Shanker Gauree
Published: September 2022

In 1933 E.Cartan [1] introduced a new space known as Cartan space. It is considered as dual of Finsler space. H.Rund [4] , F.Brickell [2] and others studied the relation between these two spaces. The theory of Hamilton spaces was introduced and studied by R. Miron ([6] , [7]). T.Igrashi ([10] , [11]) introduced the notion of (α, β )-metric in Cartan spaces and obtained the metric tensor and the invariants ρ and σ which characterize the special classes of Cartan spaces with (α, β )-metric. Later on H.G.Nagaraja [3] studied Cartan spaces with (α, β)-metric in 2007. This paper deals with a study of Cartan spaces with Generalized (α, β )-metric admitting h-metrical d-connection. The conditions for these spaces to be locally Minkowaski and conformally flat have been obtained.
On Four Dimensional Finsler Space Satisfying T-Conditions
Authors: Prasad B. N. , Pandey T N , Singh Manoj Kumar
Published: September 2022

The purpose of the present paper is to consider the four dimensional Finsler
spaces with Thijk = 0 and generalize the idea of Landsberg angle to four dimensional Finsler spaces. The properties of a Finsler space satisfying T−condition has been studied in a three dimensional Finsler space by various authors ([2], [3], [4], [8], [10]). But from the relativistic point of view the importance of four dimensional Finsler space is not negligible. In relativity the fourth coordinate is taken as time, from this point of view we discuss the properties of four dimensional Finsler space satisfying T−condition. The results which are reducible to the three dimensional case also
Two-Layered Two-Phase Magnetohydro-Dynamic Fluid Model of Blood Flow Through Narrow Circular Vessels
Authors: Verma S R
Published: September 2022

A two-layered two-phase magnetohydrodynamic model for blood °ow through a narrow circular vessel under the in°uence of uniform transverse magnetic ¯eld has been developed. It is assumed that the core region is the suspension of all the erythrocytes in plasma °uid and a peripheral layer of cell-free plasma. Ana- lytical expressions for velocity pro¯les of plasma and cells in both regions along with °ow rate, e®ective viscosity and resistance to °ow have been obtained. Results have been evaluated numerically for various values of the rheological parameters available from published works and discussed graphically. It may be noticed that the e®ective viscosity decreases/increases with increasing pheriph- eral layer thickness/Hartman number. This is good agreement to the published works related to dialysis.
Ricci Solitons in (ϵ)-Trans-Sasakian Manifolds
Authors: Ingalahalli Gurupadavva , Bagewadi C S
Published: September 2022

We study Ricci solitons in (ϵ)-trans-Sasakian manifolds. It is shown that a symmetric parallel second order covariant tensor in a (ϵ)-trans-Sasakian manifold is a constant multiple of the metric tensor. Using this it is shown that if LV g + 2S is parallel where V is a given vector field, then (g, V ) is Ricci soliton. Further, by virtue of this result, Ricci solitons for n-dimensional (ϵ)- trans-Sasakian Manifolds are obtained. Next, Ricci solitons for 3-dimensional (ϵ)-trans-Sasakian Manifolds of type (α, β) are discussed.
Quasi-Conformal Curvature Tensor on a K-Contact Manifold
Authors: Prasad Rajendra , Srivastava Vibha , Park Kwang-Soon
Published: September 2022

The object of this paper is to study K-contact manifold with quasi-conformal curvature tensor. We find some interesting results for a quasi conformally flat K-contact manifold under certain conditions. In particular it is proved that a K-contact manifold with the condition. ˜ C.S = 0 is η− Einstein.
On Conservative C-Bochner Curvature Tensor in trans-Sasakian Manifold admitting Semi-symmetric metric Connection
Authors: . Venkatesha , Bagewadi C.S , Kumar K.T Pradeep , Lokesh S
Published: September 2022

The paper deals with the study on conservative C-Bochner curvature tensor in a trans-Sasakian manifold admitting semi-symmetric metric connection.
Ricci Flow Equations on Special Finsler Space
Authors: Narasimhamurthy S K , Vasantha D M
Published: September 2022

In this paper, we deal with one of the special Finsler spaces such as C2-like space and β nd out Ricci ow equations on C2-like space with (α;β)-metric.
THECORRELATIONBETWEEN ENERGIZING, INJECTION AND DWELL TIME IN SPLIT INJECTION TECHNIQUE
Authors:   Le Quy Don Technical University, Nguyen Xuan Dat
Published: September 2022

Hệ thống phun nhiên liệu, có điều khiển điện tử, kiểu Common-Rail đang được sử dụng rất phổ biến trên các động cơ diesel hiện đại. Trong hệ thống này, quy luật phun (hay tốc độ phun) phụ thuộc trực tiếp vào quy luật xung điện điều khiển vòi phun cũng như độ trễ (điện và thủy lực) của vòi phun. Hiện nay, việc xác định độ trễ mở và độ trễ đóng của vòi phun là khó khăn và cần nhiều trang thiết bị hiện đại, đặc biệt khi áp dụng kỹ thuật phun chính nhiều giai đoạn. Bài báo xác định mối liên hệ giữa tín hiệu xung điện điều khiển vòi phun và tín hiệu xung phun, đồng thời xác định quy luật phun dựa trên kết quả mô phỏng vòi phun Common-Rail kiểu điện từ trên động cơ diesel Hyundai 2.5 TCI-A bằng phần mềm GT-Suite 7.5.
THE EFFECT OF JET NOZZLE DIAMETER ON HEAT TRANSFER COEFFICIENT IN AN IMPINGEMENT CROSS FLOW SYSTEM
Authors:   Le Quy Don Technical University, Vu Duc Manh
Published: September 2022

Jet impingement is one of effective methods adopted to enhance the local heat transfer coefficient between cooling air stream andblades. For the impingement created by multi-holes located in the blade midchord region orthe leading edge, the jet nozzle diameter D of impingement tubes is one of the parameters having significantly effects on the heat exchange coefficient. The paper uses ANSYS-CFX software to simulate the heat exchange characteristics of 3 multi-hole impingement tube taking into account the velocity ratio of jet flow and cross flow (VR = 3, 5, 7): 4 holes (2×2) with diameter D = 0.75mm, 9 holes (3×3) D=0.5mm, 25 holes (5×5) D = 0.3mm. The results showed that the smaller the jet diameter is, the more significant influence the cross flow has influence on the heat transfer coefficient, and a diameter of D=0.5mm yields the highest heat transfer coefficient.
STUDYONEFFECTOFTHE REGULATION PARAMETERS OF HYDRAULIC PUMP WITH LS-PC CONTROLLER ON THE REMOTE CONTROLLEDEXPLOSIVE DISPOSAL ROBOTTO DYNAMIC PARAMETERS OF ACTUATORS
Authors:   Le Quy Don Technical University, Nguyen Duy Dat
Published: September 2022

LS-PC controlled pump is widely used on military engineering vehicles including remote-controlled explosive disposal robot. This paper presents an analysis of working principles, dynamical characteristics of elements as well as the links between elements in LS-PC control within assumptions. Based on the reconstructed simulation programs in Simcenter Amesim software, working characteristics of LS-PC controlled pump as well asdynamic parameters of actuators at different LS-PC controller installation values were studied.