Επίδραση της έντασης της βόσκησης στα λειτουργικά χαρακτηριστικά των φυτικών ειδών του υπορόφου σε βοσκόμενα δρυοδάση
Authors: Λεμπέση Αιμιλία 
Published: January 2023

Υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον για την κατανόηση της επίδρασης των πρακτικών διαχείρισης στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των δασολιβαδικών οικοσυστημάτων δρυός και ιδιαίτερα την επίδραση τους στη χλωριδική ποικιλότητα και στα λειτουργικά χαρακτηριστικά των φυτών. Σκοπός της διατριβής ήταν η διερεύνηση της επίδρασης της έντασης της βόσκησης στα λειτουργικά χαρακτηριστικά των φυτών σε βοσκόμενα δρυοδάση ανοιχτής συγκόμωσης που κυριαρχούνται από Quercus frainetto. Η έρευνα διεξήχθη στο βορειοδυτικό τμήμα του Ν. Έβρου, στις βορειοανατολικές παρυφές του ορεινού όγκου της Ροδόπης στο δρυοδάσος του Πενταλόφου, συνολικής έκτασης 10.200 ha. Η περιοχή βόσκεται κυρίως από αίγες. Η απόσταση από το στάβλο των ζώων χρησιμοποιήθηκε για να αντιπροσωπεύσει τη σχετική ένταση της βόσκησης. Μετά από την καταγραφή των διαδρομών κίνησης των ζώων επιλέχθηκαν οι τέσσερεις συχνότερες και σε αυτές πραγματοποιήθηκαν οι μετρήσεις στις αρχές Ιουνίου των ετών 2014, 2015 και 2016. Ανά διαφορετική ένταση βόσκησης, η φυτοκάλυψη, η σύνθεση της βλάστησης και η ετήσια παραγωγή της ποώδους βλάστησης μετρήθηκαν και προσδιορίσθηκε η χλωριδική ποικιλότητα. Από τα λειτουργικά χαρακτηριστικά των φυτών, μελετήθηκαν τα ποιοτικά χαρακτηριστικά: η διάρκεια ζωής, η βιοτική μορφή, η μορφή ανάπτυξης, η μορφή αναβλάστησης, η ακανθότητα και τα ποσοτικά χαρακτηριστικά: το ύψος του φυτού, η φυλλική επιφάνεια, η ειδική φυλλική επιφάνεια, η περιεκτικότητα σε ξηρά ουσία στο φύλλο, η ειδική πυκνότητα βλαστού και η περιεκτικότητα σε ξηρά ουσία στο βλαστό. Ακόμη, μελετήθηκε η επίδραση της μεταβλητότητας των κλιματικών συνθηκών μεταξύ των ετών σε όλα τα χαρακτηριστικά της βλάστησης. Η ένταση της βόσκησης δεν επηρέασε σημαντικά τη φυτοκάλυψη και τη χλωριδική ποικιλότητα. Αντίθετα, επηρέασε σημαντικά την παραγωγή, η οποία ήταν σημαντικά μεγαλύτερη υπό συνθήκες πολύ βαριάς έντασης βόσκησης. Από τα ποιοτικά λειτουργικά χαρακτηριστικά, η βόσκηση δεν επηρέασε σημαντικά τη διάρκεια ζωής, τη βιοτική μορφή, τη μορφή αναβλάστησης και την ακανθότητα. Επηρέασε σημαντικά τα αναρριχητικά φυτά από τις κατηγορίες μορφών ανάπτυξης, τα οποία ήταν σημαντικά περισσότερα υπό συνθήκες ελαφράς έντασης βόσκησης. Η μεταβλητότητα των κλιματικών συνθηκών μεταξύ των ετών δεν επηρέασε τη φυτοκάλυψη. Ωστόσο, επηρέασε την ετήσια παραγωγή, όπου η υψηλότερη τιμή καταγράφηκε το ξηρό έτος. Επίσης, η μεταβλητότητα των κλιματικών συνθηκών μεταξύ των ετών επηρέασε τους δείκτες Shannon – Weiner (H), Equitability (J), Simpsons (C) και Simpsons (E). Η χαμηλότερη τιμή για αυτούς τους δείκτες καταγράφηκε το υγρό έτος και η υψηλότερη το ξηρό. Η μεταβλητότητα των κλιματικών συνθηκών μεταξύ των ετών δεν επηρέασε τη διάρκειας ζωής, τη βιοτική μορφή, τη μορφή ανάπτυξης και την ακανθότητα. Αντίθετα, επηρέασαν σημαντικά από τη μορφή αναβλάστησης τα αναβλαστάνοντα υπόγεια είδη, η υψηλότερη και η χαμηλότερη τιμή αντίστοιχα για τα είδη που σχηματίζουν ριζώματα και βολβούς βρέθηκε το ξηρό έτος. Με βάση τα αποτελέσματα των ποσοτικών λειτουργικών χαρακτηριστικών διαπιστώθηκε ότι τα 15 περισσότερο κοινά φυτά στο οικοσύστημα τα οποία μελετήθηκαν ακολουθούν δύο στρατηγικές προσαρμογής για να αντέξουν στην ένταση της βόσκησης, την ανοχή και την αποφυγή της βόσκησης. Τα είδη Trifolium alpestre, Luzula forsteri και Achnatherum bromoides υιοθετούν τη στρατηγική ανοχής στη βόσκηση, ενώ το είδος Poa nemoralis υιοθετεί τη στρατηγική αποφυγής στη βόσκηση. Τα είδη Cotinus coggygria, Cistus creticus, Carex flacca, Tanacetum corymbosum, Chamaecytisus hirsutus, Teucrium chamaedrys, Cynosurus echinatus, Dactylis glomerata, Potentilla recta, Comandra umbellata και Viola alba υιοθετούν και τις δύο στρατηγικές. Για να αντέξουν στην ξηρασία τα φυτά αυτά ακολουθούν δύο στρατηγικές, την ανοχή και την αποφυγή της ξηρασίας. Το είδος Carex flacca υιοθετεί τη στρατηγική ανοχής στην ξηρασία ενώ, το είδος Poa nemoralis υιοθετεί τη στρατηγική αποφυγής στη ξηρασία. Τα είδη Dactylis glomerata και Viola alba, Tanacetum corymbosum και Teucrium chamaedrys, υιοθετούν και τις δύο στρατηγικές μαζί. Τα λειτουργικά χαρακτηριστικά των φυτών προσφέρουν σημαντικές πληροφορίες για την επιβίωση και την απόκριση των φυτών στη βόσκηση και στη μεταβλητότητα των κλιματικών συνθηκών μεταξύ των ετών και μπορούν να βοηθήσουν στη σωστή πρόβλεψη της ευαισθησίας και της θνησιμότητας των ειδών σε συνθήκες βόσκησης και ξηρασίας.