Διαλογικές διεργασίες στην ψυχοθεραπεία ζεύγους
Authors: Λερού Βασιλεία 
Published: December 2023

Η ψυχοθεραπεία ζεύγους αποτελεί ένα ερευνητικό πεδίο στο οποίο η μελέτη του συναισθήματος καθίσταται ιδιαίτερα σημαντική. Στην παρούσα μελέτη η ψυχοθεραπεία γίνεται κατανοητή ως η ενσώματη αλληλεπίδραση των συμμετεχόντων σε πολλαπλά επίπεδα. Επιπλέον, η αλληλεπίδραση προσεγγίζεται στο πλαίσιο του κοινωνικού κονστρουξιονισμού, με έμφαση στον διαλογικό της χαρακτήρα. Τα διαφορετικά επίπεδα επικοινωνίας θεωρούνται αναπόσπαστα στοιχεία της ψυχοθεραπείας και καθίστανται απαραίτητα για την κατανόηση του συνόλου της αλληλεπίδρασης των συμμετεχόντων. Η παρούσα έρευνα θεωρείται καινοτόμος, καθώς δεν έχουν διερευνηθεί αυτά τα επίπεδα επικοινωνίας ταυτόχρονα, με τη συγκεκριμένη μεθοδολογία. Στην παρούσα έρευνα μελετήθηκαν οι περιπτώσεις τριών ζευγαριών τα οποία προσήλθαν σε θεραπεία σε δημόσια δομή ψυχικής υγείας, με αίτημα την επίλυση δυσκολιών στη σχέση τους. Για τις ανάγκες της παρούσας έρευνας, δώδεκα συνεδρίες βιντεοσκοπήθηκαν και στη συνέχεια απομαγνητοφωνήθηκαν και αναλύθηκαν. Οι συνεδρίες αυτές προέρχονταν από την αρχική, τη μεσαία και την τελική φάση της θεραπείας των ζευγαριών. Χρησιμοποιήθηκαν διαφορετικές μέθοδοι για τη μελέτη των επιπέδων της αλληλεπίδρασης. Η μέθοδος “Specific Affect Coding System” (SPAFF) των Coan και Gottman (2007) χρησιμοποιήθηκε για τη μελέτη της αλληλεπίδρασης των μη λεκτικών εκφράσεων του προσώπου των συντρόφων και η μέθοδος “Dialogical Methods for Investigations of Happening of Change” (DIHC) των Seikkula και συνεργατών (2012), για τη μελέτη των εσωτερικών φωνών των συντρόφων και της λεκτικής αλληλεπίδρασής τους. Η έρευνα παρουσιάζεται με τη μορφή τριών κεφαλαίων, που το καθένα αναδεικνύει ξεχωριστά επίπεδα της επικοινωνίας. Στο πρώτο κεφάλαιο μελετώνται οι μη λεκτικές εκφράσεις των συντρόφων, η αλληλεπίδραση των εκφράσεών τους και η σύνδεσή τους με τον συμμετρικό ή συμπληρωματικό χαρακτήρα της αλληλεπίδρασης. Στο δεύτερο κεφάλαιο μελετάται η σύνδεση μεταξύ των μη λεκτικών εκφράσεων και των εσωτερικών φωνών των συντρόφων. Στο τρίτο κεφάλαιο μελετάται ο ρόλος της θεραπεύτριας και των διαλογικών χαρακτηριστικών της αλληλεπίδρασης στη δημιουργία νέου νοήματος στη συζήτηση. Συνολικά, ο σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η ανάδειξη της σημαντικότητας της μελέτης των διαφορετικών πτυχών της επικοινωνίας και της αλληλεπίδρασης στην κατανόηση της διεργασίας της θεραπείας ζεύγους. Η μελέτη των διαφορετικών επιπέδων επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης ανέδειξε σημαντικά ευρήματα. Φάνηκε ότι ενώ στην αρχική φάση της θεραπείας επικρατούν άκαμπτοι τρόποι μη λεκτικής αλληλεπίδρασης των συντρόφων, στην πορεία της θεραπείας αναδεικνύεται μεγαλύτερη ποικιλία συναισθηματικών εκφράσεων στα ζευγάρια, οι οποίες περιλαμβάνουν λιγότερο αρνητικές συναισθηματικές εκφράσεις. Επιπλέον, αναδείχθηκε σύνδεση μεταξύ των έντονα αρνητικών συναισθηματικών εκφράσεων των συντρόφων και της αναστοχαστικότητας σχετικά με τις κυρίαρχες φωνές τους. Η μελέτη του λεκτικού περιεχομένου της αλληλεπίδρασης ανέδειξε τον ρόλο της θεραπεύτριας στη δημιουργία νέου νοήματος σχετικά με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα ζευγάρια. Συνολικά, η παρούσα μελέτη επιτρέπει την πολυεπίπεδη κατανόηση της διεργασίας της θεραπείας ζεύγους. Τα επιμέρους επίπεδα επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης είναι αλληλένδετα στο πλαίσιο της ενσώματης αντίληψης της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης. Τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης αναδεικνύουν τη σημαντικότητα της συμπερίληψης της μη λεκτικής έκφρασης στην έρευνα της ψυχοθεραπείας. Τέλος, παρέχουν νέες ιδέες για μια περισσότερο πολύπλευρη πρακτική της ψυχοθεραπείας, η οποία περιλαμβάνει τον έκδηλο και μη έκδηλο χαρακτήρα της επικοινωνίας.