Παιδεία και τέχνη του ρομαντισμού του 19ου αιώνα και η νεοελληνική αισθητική
Authors: Κοτρώτσιου Ευαγγελή 
Published: December 2024

Η διερεύνηση του θέματος της παρούσας διατριβής έχει στόχο να συμβάλει στην προώθηση της φιλοσοφικής έρευνας στο πεδίο της νεοελληνικής αισθητικής και της Φιλοσοφίας της τέχνης κατά τον ελληνικό 19ο αιώνα με αφετηρία το β΄μισό του 18ου αιώνα, τότε που γεννιέται η κοσμοθεωρία του ρομαντισμού ως αντίδραση στο πνεύμα του διαφωτισμού. Οι έννοιες της παιδείας και της τέχνης στην εποχή του ευρωπαϊκού και του νεοελληνικού ρομαντισμού κατά τον 19ο αιώνα αποτελούν τις κεντρικές έννοιες, στο πλαίσιο των πεδίων στα οποία διεξάγεται η έρευνα διεπιστημονικά. Βασικός στόχος, που τίθεται εξαρχής, είναι η διερεύνηση και η ερμηνεία περιπτώσεων πρόσληψης των δυτικοευρωπαϊκών φιλοσοφικών και αισθητικών αντιλήψεων, οι οποίες φανερώνουν το ενδιαφέρον των στοχαστών, καθώς και την διάχυση αυτών στην Ελλάδα. Με άλλα λόγια, αναδεικνύουμε τις νέες πτυχές του θέματος στην προοπτική του φθίνοντος 18ου και της αρχής του 19ου μέσω της διάδοσης και των επιρροών του διαφωτισμού, του κλασικισμού, της ρομαντικής ιδεολογίας και των αισθητικών ρευμάτων, τα οποία προέρχονται από τους δυτικοευρωπαίους στους νεοέλληνες παιδαγωγούς, στοχαστές συγγραφείς και δημιουργούς με αποτέλεσμα τη γόνιμη ζύμωση ιδεών κατά τη διαδρομή της ιστορίας των ιδεών. Μέσα από την έρευνα τεκμηριώνεται και το αντίστροφο, ότι δηλαδή τόσο οι αρχαίοι φιλόσοφοι όσο και η ελληνική μυθολογία αλλά και η ίδια η Ελλάδα έγιναν σε πρωταγωνιστικές προσωπικότητες, καθώς και σε ολόκληρα κινήματα σταθμούς, τα οποία εξετάζονται στην παρούσα διατριβή, πηγές έμπνευσης για τα δημιουργήματά τους στην εξέλιξη τού πεδίου της αισθητικής στα νεωτερικά χρόνια. Επίσης, ως προέκταση, ερευνάται η συσχέτιση αυτών των ιδεών με την εθνική ή και την πολιτιστική ταυτότητα των νεοελλήνων. Ειδικότερα, ως προς το θέμα της τέχνης, η έρευνα θα αναδείξει τις φιλοσοφικές προϋποθέσεις της ποίησης και μάλιστα στους αντιπροσωπευτικότερους νεοέλληνες δημιουργούς, ενώ, τίθεται ευρύτερα και η αντιμετώπιση του «νεότερου ή μοντέρνου συστήματος των καλών τεχνών», που αποτελεί προβληματισμό των ρομαντικών αισθητικών και φιλοσόφων. Η λογοτεχνία και κυρίως η ποίηση, συσχετίζονται παράλληλα με τον αντίκτυπο του πνεύματος των «φωτισμένων» νεοελλήνων στοχαστών του 19ου αιώνα των περιόδων της αφύπνισης του υπόδουλου γένους έως την επανάσταση του 1821, ο οποίος είναι πλούσιος σε επιπτώσεις για τη φιλοσοφία της τέχνης, καθώς και οι αλληλεπιδράσεις της με την ευρωπαϊκή και ελληνική κοινωνική πραγματικότητα. Η έρευνα διεξάγεται με βάση τους αρχικούς στόχους και προσεγγίζει κριτικά στο πλαίσιο μίας ιστορικής και συγκριτικής προβληματικής και μεθοδολογίας τη μεταφορά συγκεκριμένων ευρωπαϊκών αισθητικών θεωριών και συστημάτων καλών τεχνών στο νεοελληνικό χώρο κατά τις απαρχές του 19ου αιώνα, οπότε εμφανίζονται το κίνημα του ιδεαλισμού και του ρομαντισμού. Η πραγμάτευση του θέματος καταλήγει (Παράρτημα I) σε αιτιολόγηση και τεκμηρίωση της εκπαιδευτικής του εφαρμογής σε σύγχρονα ακροατήρια με την υλοποίηση διδακτικής πρότασης, βασισμένης σε ιστορικοφιλοσοφικές προϋποθέσεις. Συμμετέχει ενεργά μία τυπική τάξη ή μία ομάδα μαθητών/τριών της Β΄ Λυκείου στην εμπεριστατωμένη παρουσίαση, ανάλυση και κριτική εννοιών της τραγωδίας, Σοφοκλέους, Αντιγόνη. Στο Παράρτημα II, που ακολουθεί, περιλαμβάνεται λεπτομερέστερη αναφορά στο ιστορικοφιλοσοφικό πλαίσιο της διατριβής.