Διαδερμική χορήγηση φαρμάκων
Authors: Ντυμένου Βασιλική 
Published: August 2021

Στην παρούσα διατριβή, µελετήθηκε η χρήση ελαστικών λιποσωµάτων στηδιαδερµική χορήγηση υδατοδιαλυτών ουσιών και πραγµατοποιήθηκαν επίσης µελέτεςπρο-µορφοποίησης αντιϋπερτασικών βιοδραστικών ενώσεων για διαδερµικήχορήγηση.Αρχικά, πραγµατοποιήθηκαν µελέτες της φυσιολογίας του δέρµατος µε τεχνικέςµικροσκοπίας και µέτρησης της απώλειας ύδατος µέσω της επιδερµίδας (TEWL) µεσκοπό να διαπιστωθεί η λειτουργία του φραγµού της κεράτινης στοιβάδας, καθώςκαι η ορθότητα χρήσης των σχετικών τεχνικών προετοιµασίας των δειγµάτωνδέρµατος που χρησιµοποιήθηκαν. Η οπτική µικροσκοπία ειδικά µας έδωσεπληροφορίες ως προς τη δοµή της επιδερµίδας και ως προς τον πιθανό µηχανισµόµεταφοράς ουσιών µέσω της χρήσης λιποσωµάτων.Στη συνέχεια πραγµατοποιήθηκε µελέτη και σύγκριση των διαφόρων φυσικοχηµικώνχαρακτηριστικών ελαστικών λιποσωµάτων που µπορεί να χρησιµοποιηθούν ωςπρώτοι δείκτες για πρόγνωση της διαδερµικής απορρόφησης (in vivo) των υδρόφιλωνβιοδραστικών ενώσεων. Ως µοντέλα υδρόφιλων βιοδραστικών ενώσεωνχρησιµοποιήθηκαν οι φθορίζουσες χρωστικές καλσεΐνη και καρβοξυφλουορεσκεΐνη.Όλες οι λιποσωµικές διασπορές (τόσο τα συµβατικά λιποσώµατα-CLs, όσο και ταελαστικά λιποσώµατα τύπου transfersome-TRs και τύπου invasomes-INVs)χαρακτηρίστηκαν ως προς τα εξής φυσικοχηµικά χαρακτηριστικά: Την κατανοµήµεγέθους, το ζ-δυναµικό, το σφαιρικό σχήµα και τη µορφολογία τους, την ικανότηταεγκλωβισµού υδρόφιλων ουσιών, τη σταθερότητά τους (ως προς τα µορφολογικάχαρακτηριστικά, τη διασπορά µεγέθους και το φορτίο επιφανείας, και τη συγκράτησητης εγκλωβισµένης σε αυτά ουσίας) σε σχέση µε το χρόνο, την ελαστικότητα καιτέλος ως προς τη δυνατότητα διαπέρασης εγκλωβισµένων σε αυτές υδρόφιλωνουσιών µέσω ανθρώπινου δέρµατος in vitro. Το µέγεθος των λιποσωµάτων ήτανπαρόµοιο και αρκετά οµοιογενές, ενώ η προσθήκη διαφορετικών τύπων ενισχυτικώνδιαπέρασης στα ελαστικά λιποσώµατα, στα συνήθη εύρη συγκεντρώσεων πουχρησιµοποιούνται, δεν επηρεάζει καθόλου το επιφανειακό φορτίο των παραχθέντωνλιποσωµάτων. Αύξηση του µεγέθους και αστάθεια ως προς τη συγκράτηση τηςεγκλωβισµένης ουσίας παρατηρήθηκε στην περίπτωση προσθήκης µεγαλύτερηςποσότητας ενισχυτικού διαπέρασης, η οποία αλλάζει και τα φυσικοχηµικάχαρακτηριστικά των λιποσωµάτων. Τα TRs που περιείχαν χολικό νάτριο ήταν πιο ελαστικά από τα αντίστοιχα µε Tween 80, τα οποία είχαν συγκριτικά χαµηλές τιµέςελαστικότητας (<40mg/s·cm2). Οι υψηλότερες τιµές ελαστικότητας από όλους τουςτύπους ελαστικών λιποσωµάτων που παρασκευάστηκαν στα πλαίσια αυτής τηςδιατριβής, παρατηρήθηκε στην περίπτωση των INVs µε 1% w/w PE και 1% w/wLIM. Επιπλέον, τα περισσότερα λιποσώµατα τύπου INVs είχαν υψηλότερες τιµέςελαστικότητας σε σχέση µε τα αντίστοιχα χωρίς τερπένια (INVs αναφοράς), εκτόςαπό την περίπτωση των INVs µε citral και cineol, όπου η ελαστικότητα σηµείωσεµείωση σε σχέση µε τα INVs χωρίς τερπένια.Οι διάφοροι τύποι λιποσωµάτων φαίνεται να µεταβάλλουν τη διαπέραση τηςχρωστικής µε την εξής σειρά: ∆ιάλυµα<CLs<TRs<<INVs. H διαπερατότητα(permeability), η ροή (flux) και ο λόγος προσαύξησης (ER) δείχνουν ότι τασυµβατικά λιποσώµατα αύξησαν ελάχιστα τη ροή της καλσεΐνης, ενώ τα TRs καιINVs κατά 1.8 και 7.2 φορές, αντίστοιχα. Τα αποτελέσµατα αυτά επιβεβαιώνουν τογεγονός ότι τα συµβατικά λιποσώµατα είναι ανεπαρκή συστήµατα µεταφοράςυδρόφιλων µορίων µέσω του δέρµατος, ενώ παράλληλα δείχνουν ότι τα ελαστικάλιποσώµατα µε τη µεγαλύτερη τιµή ελαστικότητας είναι πιο αποτελεσµατικά στηµεταφορά της ουσίας µέσω του δέρµατος.Σε επόµενα πειράµατα µελετήθηκε η δυνατότητα διείσδυσης τόσο υδρόφιλων όσο καιλιπόφιλων µορίων στις στοιβάδες του δέρµατος, σε µια προσπάθεια να διερευνηθεί οµηχανισµός αύξησης της διαδερµικής διαπέρασης των υδρόφιλων χρωστικών απότους διάφορους τύπους ελαστικών λιποσωµάτων. Ως µοντέλο υδρόφιλης ουσίαςχρησιµοποιήθηκε η φθορίζουσα χρωστική καλσεΐνη, ενώ η λιπιδική ροδαµίνηχρησιµοποιήθηκε ως µοντέλο λιπόφιλης ουσίας (που δεν φεύγει από τα λιποσώµατακαι ουσιαστικά µας δείχνει το βάθος εις το οποίο εισχωρούν µέσα στο δέρµα τααντίστοιχα είδη λιποσωµάτων).Τα λιποσώµατα τύπου TR φαίνεται ότι επάγουν τη διαπέραση µε το να βοηθούν τηχρωστική να προχωρά (υπό µορφή λιποσωµάτων που την εγκλωβίζουν) σε βαθύτεραστρώµατα της κεράτινης στιβάδας σε σχέση µε τα συµβατικά λιποσώµατα όπου σεµεγάλο ποσοστό διαρρηγνύονται και απελευθερώνουν την υδρόφιλη ουσία η οποίαστη συνέχεια διέρχεται µόνη της, ως ελεύθερο µόριο, στις στιβάδες του χορίου.Αντίθετα, τα λιποσώµατα τύπου INV αποδείχτηκε ότι εισδύουν σε βαθύτερεςστιβάδες της επιδερµίδας, φθάνοντας σε αρκετά υψηλά ποσοστά σε στιβάδες του χορίου, παρασύροντας µαζί τους και τα µόρια του εγκλωβισµένου σε αυτά υδρόφιλουφαρµάκου.Τέλος, µελετήθηκε η δυνατότητα µορφοποίησης ενός πειραµατικού φαρµάκου µεανάλογη δοµή γνωστού φαρµάκου προκειµένου για διαδερµική αντιϋπερτασικήθεραπεία. Αρχικά, µελετήσαµε το πειραµατικό φάρµακο ως προς τις φυσικοχηµικέςτου ιδιότητες (διαλυτότητα σε διάφορα µέσα, σύνδεση µε πρωτεΐνες) και στησυνέχεια µελετήσαµε τη δυνατότητα χορήγησης µιας φαρµακοτεχνικής µορφής µέσωτου δέρµατος σε κατάλληλο σύστηµα διαλυτών. Αφού βρέθηκαν οι κατάλληλεςσυνθήκες, χρησιµοποιήθηκαν ενισχυτικά διαπέρασης στη φαρµακοτεχνική µορφή γιανα επιταχυνθεί η διαδερµική απορρόφηση του φαρµάκου, όσο είναι δυνατόν, και ναευρεθεί η βέλτιστη φαρµακοτεχνική µορφή.Τέλος, πραγµατοποιήθηκαν πειράµατα σύγκρισης µεταξύ του πειραµατικούφαρµάκου και γνωστού αντιϋπερτασικού (Los) ως προς τις φυσικοχηµικές ιδιότητεςκαι την ικανότητα µεταφοράς τους διαδερµικά. Τα αποτελέσµατα έδειξαν ότι το ΠΦπαρουσίασε µεγαλύτερη διαπέραση υπό µορφή ουδέτερου µορίου (σε σχέση µε τηναντίστοιχη του άλατος µε TFA (όπως φάνηκε από τα αρχικά πειράµατα αυτής τηςσειράς) ή του µετά Καλίου άλατος (όπως προκύπτει µετά από σύγκριση τωνσχετικών τιµών Ροής και Συντελεστή ∆ιαπερατότητας (P). Συγκρίνοντας λοιπόν τιςτιµές διαπερατότητα και ροής διαµέσου ανθρώπινης επιδερµίδας µε τις αντίστοιχεςτιµές του φαρµάκου Los θα πρέπει να λάβουµε υπ’ όψη και τις τιµές για το ουδέτεροµόριο. Η διαπέραση του ουδέτερου µορίου του ΠΦ είναι σηµαντικά χαµηλότερη απότην αντίστοιχη του µετά καλίου άλατος της los.