Συγκριτική μελέτη φυσιολογικών προσαρμογών στα χερσαία σαλιγκάρια του γένους Codringtonia Kobelt 1898
Authors: Κοτσακιόζη Παναγιώτα 
Published: September 2021

Το γένος Codringtonia (Gastropoda, Pulmonata) περιλαμβάνει οκτώ είδη τα οποίακατανέμονται κυρίως στην Ελλάδα, εμφανίζουν μωσαϊκό πρότυπο κατανομής και έχουνενταχθεί στους κόκκινους καταλόγους των απειλούμενων ζώων. Ο ενδημισμός του γένους, ημωσαϊκότητα της κατανομής των ειδών, η μικρή χωρική κλίμακα της διαφοροποίησης του καιοι ιδιαιτερότητες του βιολογικού του κύκλου, καθιστούν το γένος αυτό ένα από τα πιοενδιαφέροντα γένη χερσαίων γαστεροπόδων του Ελλαδικού χώρου. Από πού, πότε, με ποιότρόπο και με τι «εφόδια» και προσαρμογές διαμόρφωσε αυτό το γένος τη σημερινή κατανομήτου; Είναι ιστορικά ή οικολογικά τα αίτια που το οδήγησαν σε διαφοροποίηση, πώςαποκρίθηκαν τα είδη σε επίπεδο μορφολογίας και φυσιολογίας μέσα στο χώρο και στο χρόνο;Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που προσεγγίζονται στο πλαίσιο αυτής της διατριβής καιμέσα από μια συγκριτική μελέτη όλων των ειδών του γένους στηριζόμενη σε έναφυλογενετικό πλαίσιο, γίνεται προσπάθεια να απαντηθούν. Η συγκεκριμένη μελέτη είναι μιασυγκριτική μελέτη των ειδών Codringtonia σε επίπεδο φυσιολογικών αποκρίσεων καιμορφολογικής διαφοροποίησης και είναι η πρώτη συγκριτική μελέτη που γίνεται σε αυτή τηνελάχιστα μελετημένη περιοχή της Ελλάδας. Ως εκ τούτου θέτει τις βάσεις για αντίστοιχεςμελέτες που θα ακολουθήσουν και θα αφορούν άλλες ομάδες οργανισμών.Από την επίλυση της φυλογένεσης προέκυψε ότι το γένος αυτό διαφοροποιείται στονΕλλαδικό χώρο τα τελευταία 4,5 εκατ. χρόνια και η προγονική περιοχή εξάπλωσης ήταν ηΣτερεά Ελλάδα. Στη συνέχεια με φαινόμενα βικαριανισμού αλλά κυρίως με διασποράδιαφοροποιήθηκαν τα είδη που υπάρχουν σήμερα και κατέλαβαν τις σημερινές περιοχέςεξάπλωσης τους. Επίσης οι διαφορές που φάνηκε να υπάρχουν ανάμεσα στην υπάρχουσασυστηματική κατάταξη και τη μοριακή φυλογένεση υποδεικνύκουν ότι χρειάζεταισυστηματική αναθεώρηση του γένους.Από τη μελέτη της μορφολογίας του κελύφους φάνηκε ότι με βάση τη συνολικήμορφολογία του κελύφους τρία μόνο είδη μπορούν να διακριθούν καλά από τα υπόλοιπα ενώ παρατηρείται μεγάλη πλαστικότητα στους κελυφικούς χαρακτήρες για τα υπόλοιπα είδη. Ηδιαφοροποίηση στο μέγεθος του κελύφους ήταν ομαλή από τα πιο παλιά στα πιο πρόσφατακλαδογενετικά συμβάντα, ενώ το σχήμα του ανοίγματος διαφοροποιήθηκε κυρίως κατά ταπρόσφατα κλαδογενετικά συμβάντα. Η ποικιλότητα που παρατηρείται στο μέγεθος τουκελύφους είναι αποτέλεσμα της εξελικτικής ιστορίας των ειδών αλλά και προσαρμογής στοκλίμα και στην περιοχή κατανομής. Αντίθετα, η ποικιλότητα στο σχήμα του ανοίγματοςκαθορίζεται κυρίως από τις φυλογενετικές σχέσεις των πληθυσμών.Από τη μελέτη της εποχικής μεταβολής σε λιπίδια, πρωτεΐνες, γλυκογόνο, στηδραστικότητας της LDH και στο υδατικό περιεχόμενο σε είδη Codringtonia φαίνεται ότι ταεπίπεδα των παραμέτρων που μετρήθηκαν, και κάποιες φορές και το πρότυπο μεταβολής τουςμέσα στο χρόνο, διαφέρουν μεταξύ των ειδών. Οι δια-ειδικές αυτές διαφορές, ερμηνεύονταικατά ένα μέρος, από τις διαφορές των κλιματικών συνθηκών στις περιοχές μελέτης. Επίσηςφάνηκε ότι τα είδη που κατανέμονται σε περιοχές χαμηλού υψομέτρου ή πιο νότια στηνπεριοχή εξάπλωσης του γένους εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα Hsp70 (χωρίς να υποστούνστρες) σε σχέση με είδη που κατανέμονται πιο βόρεια ή σε περιοχές μεγαλύτερου υψομέτρου.Το γεγονός ότι οι σχέσεις αυτές ενισχύονται μετά την αφαίρεση της επίδραση τηςφυλογένεσης υποδεικνύει ότι πιθανόν πρόκειται για προσαρμογή.