Νομαρχιακή αποκέντρωση - νομαρχιακή αυτοδιοίκηση
Authors: Μπρούσαλης Νικόλαος 
Published: August 2021

Η διδακτορική διατριβή διερευνά τη μετεξέλιξη της περιφέρειας του νομού από αποκεντρωμένη μονάδα διοίκησης σε αυτοδιοικούμενη (διφυής ρόλος του νομού), με κύριο άξονα αναφοράς της το θεσμό της διοικητικής αποκέντρωσης στο ελληνικό διοικητικό σύστημα. Επίσης, στο πλαίσιο του σύγχρονου προβληματισμού για την αποκέντρωση, η διατριβή διερευνά τη συμβολή και το ρόλο της στο σύστημα της κρατικής διοίκησης. Η μέθοδος της έρευνας είναι ιστορικά προσανατολισμένη. Αρχικά, η μελέτη αναζητά τα πρώτα ίχνη αποκέντρωσης εξουσιών κατά τη διάρκεια της περιόδου της απόλυτης μοναρχίας στη Δ. Ευρώπη, όπου εμφανίζονται τα πρώτα σημάδια διανομής της μονοπρόσωπης βασιλικής εξουσίας σε διοικητικούς αξιωματούχους και δη στη Γαλλία, της οποίας το διοικητικό σύστημα αποτέλεσε το πρότυπο διοικητικής οργάνωσης του νεοσύστατου ελληνικού κράτους τον 19ο αιώνα. Εν συνεχεία η μελέτη καταγράφει και αναλύει, την ¨ανταγωνιστική σχέση¨ αποκέντρωσης και αυτοδιοίκησης σε επίπεδο νομού, στο πλαίσιο της ελληνικής συνταγματικής και διοικητικής ιστορίας. Μεθοδολογικά διακρίνονται δύο ιστορικές φάσεις στη μελέτη, η πρώτη, από την εισαγωγή της νομαρχιακής αποκέντρωσης στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος έως την οριστική επικράτηση της το 1955 και η δεύτερη, από τις πρώτες προσπάθειες για την καθιέρωση της νομαρχιακής αυτοδιοίκησης υπό το Σύνταγμα του 1975 έως τη θεσμοθέτηση της το 1994, όπου γίνεται και ο εννοιολογικός προσδιορισμός της διοικητικής αποκέντρωσης στο Σύνταγμα. Μία από τις βασικές διαπιστώσεις της διατριβής που αφορά στην οργάνωση και λειτουργία του κράτους, είναι ο κυρίαρχος ρόλος του ως συνεκτικού παράγοντα της κοινωνίας και θεμελιώδους σφαίρας δημοκρατικής συμμετοχής των πολιτών. Το σύγχρονο κράτος ασκεί κυρίαρχα και αποκλειστικά τις παραδοσιακές και αναπαλλοτροίωτες λειτουργίες του (όπως εξωτερική πολιτική, εθνική άμυνα και οικονομία, δικαιοσύνη). Στο σύγχρονο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον το κράτος ασκεί ρόλο επιτελικό (προγραμματίζει εθνικούς στόχους και στρατηγικές και συντονίζει την υλοποίηση τους), συνεπικουρούμενο από τους θεσμούς της αποκέντρωσης και της τοπικής αυτοδιοίκησης που έχουν λειτουργίες εκτελεστικές, διαχειριστικές (new public management).Μία άλλη βασική διαπίστωση της διατριβής αφορά στη συμβολή των διοικητικών θεσμών, αποκέντρωσης και τοπικής αυτοδιοίκησης στην αποδυνάμωση του κρατικού συγκεντρωτισμού, ως κεντρόφυγες αποσυγκεντρωτικές δυνάμεις. Ειδικότερα η αποκέντρωση που έχει ως βασικό της χαρακτηριστικό την εξυπηρέτηση του γενικότερου συμφέροντος της χώρας (γενικές κρατικές υποθέσεις), ή με άλλα λόγια την άσκηση αποφασιστικών αρμοδιοτήτων κρατικού χαρακτήρα σε ευρύτερο πλαίσιο, ενισχύει ακόμη περισσότερο τα κεντρικά όργανα του κράτους στην άσκηση του επιτελικού και συντονιστικού ρόλου τους, αφού τα αποσυμφορεί από κρατικές αρμοδιότητες. Όπως η τοπική αυτοδιοίκηση εξυπηρετεί τα συμφέροντα και τις ανάγκες του τοπικού πληθυσμού (τοπικές υποθέσεις), ασκώντας αρμοδιότητες της κεντρικής διοίκησης διαχειριστικά. Υπό τις άνω διαπιστώσεις, η μελέτη καταθέτει προτάσεις για την ενίσχυση των θεσμών της αποκέντρωσης και της τοπικής αυτοδιοίκησης, στο πλαίσιο μιας συνολικής αναδιοργάνωσης του διοικητικού χάρτη της χώρας. Η διαμόρφωση, τόσο διευρυμένων και ενισχυμένων αποκεντρωμένων διοικήσεων, όσο και τοπικών αυτοδιοικήσεων, κινείται στη σύγχρονη λογική της ενδυνάμωσης του επιτελικού ρόλου του κράτους και της αποτελεσματικής διακυβέρνηση του.