Σχέση και επικοινωνία ιατρού-ασθενή
Authors: Τσίμτσιου Ζωή 
Published: January 2014

ΣΚΟΠΟΣ: Η ιατρική προσέγγιση με επίκεντρο τον ασθενή αναγνωρίζεται πλέον ως αναπόσπαστο στοιχείο της ορθής κλινικής πρακτικής και αποτελεί πρωταρχικό καθήκον κάθε ιατρού. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν η καταγραφή για πρώτη φορά στην Ελλάδα αντιλήψεων σε δείγμα γιατρών και ασθενών για τη σχέση και επικοινωνία ιατρού-ασθενή, καθώς και η αναζήτηση των παραμέτρων που πιθανόν τις επηρεάζουν. Επιπλέον, αναζητήθηκε πιθανή μεταβολή των αντιλήψεων φοιτητών Ιατρικής κατά τη διάρκεια των σπουδών τους, αλλά και οι παράγοντες που εμπλέκονται στη διαμόρφωσή τους. Απώτερος στόχος ήταν η ανάδειξη των αναγκών εκπαίδευσης σε δεξιότητες επικοινωνίας, αλλά και η ανάπτυξη ενός ανθρωποκεντρικού προτύπου περίθαλψης με επίκεντρο τις ανάγκες του Έλληνα ασθενή. ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ: 762 ασθενείς προσεγγίσθηκαν κατά την πρώτη ημέρα της προγραμματισμένης νοσηλείας τους. Κλήθηκαν να απαντήσουν σε δημογραφικές ερωτήσει και στις κλίμακες API, PPOS, SF-12, GLHC και PAS. 501 ιατροί προσεγγίσθηκαν σε 13 κλινικά φροντιστήρια. Συμπλήρωσαν ανώνυμα και προαιρετικά ερωτηματολόγιο που συμπεριλάμβανε δημογραφικά στοιχεία, μια κλίμακα επαγγελματικής ικανοποίησης καθώς και τις PPOS και PBS. Οι φοιτητές μελετήθηκαν στο 4ο έτος σπουδών και δύο χρόνια μετά. Συμπλήρωσαν την κλίμακα PPOS, PBS και δημογραφικές ερωτήσεις. Τα ερωτηματολόγια PPOS, PBS και επαγγελματικής ικανοποίησης μεταφράστηκαν στην ελληνική γλώσσα και σταθμίστηκαν για τις ανάγκες τις παρούσας μελέτης. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: 454 ασθενείς (ποσοστό ανταπόκρισης 59,6%) συμπεριλήφθηκαν. Ενώ οι προσδοκίες των ασθενών για πληροφόρηση και ολιστική προσέγγιση ήταν ιδιαίτερα υψηλές, δεν ακολουθούνταν και από αντίστοιχα υψηλή επιθυμία για εμπλοκή στη λήψη θεραπευτικών αποφάσεων. Υψηλότερες προσδοκίες καταγράφηκαν σε νεαρότερους ασθενείς, με υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο, με ισχυρότερο δίκτυο κοινωνικής στήριξης, με καλύτερη κατάσταση υγείας, καθώς και με μικρότερη απόδοση ελέγχου της υγείας τους στο Θεό. Το δείγμα των ιατρών αποτέλεσαν 400 ιατροί (ποσοστό ανταπόκρισης 79,8%). Καταγράφηκαν αρκετά ανθρωποκεντρικές αντιλήψεις όσον αφορά στην εξατομικευμένη αντιμετώπιση του ασθενή και τα ψυχοκοινωνικά προβλήματά του, αλλά ιατροκεντρικότερες αντιλήψεις ως προς την ενημέρωσή του και την εμπλοκή του στη λήψη θεραπευτικών αποφάσεων. Η παράμετρος που βρέθηκε να επηρεάζει καταλυτικά τις αντιλήψεις τους, ήταν η προηγούμενη εκπαίδευση σε τεχνικές επικοινωνίας. Επιπρόσθετα, στην ποιότητα της ιατρικής φροντίδας που είναι διατεθειμένοι να παρέχουν στους ασθενείς τους βρέθηκε να παίζει ρόλο ο βαθμός επαγγελματικής ικανοποίησης, αλλά και δημογραφικοί παράγοντες (καταγωγή, κοινωνικοοικονομική τάξη, σχέση με θρησκεία). Τέλος, στον πληθυσμό των φοιτητών 483 ερωτηματολόγια επιστράφηκαν (ποσοστό ανταπόκρισης 83%). Οι αντιλήψεις των τελειόφοιτων φοιτητών βρέθηκαν ιατροκεντρικότερες, στην πρόθεση για ενημέρωση και ενεργοποίηση των ασθενών, σε σχέση με τις αντίστοιχες αντιλήψεις στο 4ο έτος (p<0,001). Οι αντιλήψεις για την ολιστική προσέγγιση του ασθενή παρέμειναν ανεπηρέαστες μέχρι το πέρας των σπουδών τους. Στην ενεργοποίηση των ασθενών, σημαντική επίδραση του γυναικείου φύλου ανιχνεύτηκε στο 4ο έτος, η οποία όμως εξαλείφθηκε μέσα σε 2 χρόνια, ενώ μεταξύ των φοιτητριών η καλή σχέση με τη θρησκεία συνδεόταν με ιατροκεντρικότερες αντιλήψεις. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Η πληροφόρηση αποτελεί σημαντικό αίτημα των Ελλήνων ασθενών κατά την αλληλεπίδρασή τους με τον ιατρό, αν και δηλώνουν μάλλον απρόθυμοι για συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων. Ωστόσο, στους ιατρούς και τους φοιτητές Ιατρικής διαπιστώθηκε μικρή προθυμία για πληροφόρηση και ενεργοποίηση των ασθενών στη διαχείριση της υγείας τους, παρά την αυξημένη ευαισθητοποίηση για ολιστική και εξατομικευμένη προσέγγισή τους. Η εκπαίδευση σε δεξιότητες επικοινωνίας φαίνεται να αποτελεί το ζητούμενο μέσο για τη τροποποίηση των αντιλήψεων, με απώτερο στόχο τη δημιουργία ιατρών με αυξημένο ανθρωποκεντρικό προσανατολισμό και επαρκείς δεξιότητες επικοινωνίας ικανούς να παρέχουν ιατρική φροντίδα ανταποκρινόμενη στις ανάγκες του Έλληνα ασθενή.