Ալեքսանդր Ջուղայեցի և Ղազար Ջահկեցի կաթողիկոսների նվերագրվող «Կտակ չարչարանաց»-ի մի խմբագրության հեղինակի հարցը
Authors: Հարությունյան Գառնիկ 
Published: October 2024

Սույն հոդվածը նվիրված է «Կտակ չարչարանաց»-ի ժանրի առավել վաղ ստեղծված խմբագրություններից մեկի հեղինակային պատկանելության ու թվագրման հարցին: Ավագ ուրբաթի առիթով կազմված այս քարոզները առավել մեծ տարածում են ստացել 17-րդ դարի երկրորդ կեսից սկսած: Խնդրո առարկա խմբագրությունը հիմնականում ընդօրինակվել է ժողովածուներում. Մաշտոցյան Մատենադարանում դրանց թիվը 13 է: Ձեռագրերի մեծ մասում քարոզն անանուն է, այսինքն՝ խորագրում հիշատակում չկա հեղինակի մասին: Գրչագրերի մյուս մասում սակայն, այս «Կտակ չարչարանաց»-ը վերագրվել է և՛ Ալեքսանդր Ա Ջուղայեցի (1706-1714 թթ.), և՛ Ղազար Ա Ջահկեցի (1737-1751 թթ.) կաթողիկոսներին: Ըստ այդմ, ձեռագրացուցակներում նույնպես այն վերագրվել է հիշյալ երկու անձանց, ընդ որում՝ ավելի հաճախ Ալեքսանդր Ջուղայեցուն, քան Ղազար Ջահկեցուն:
The present article discusses the authorship and dating of an early recension of the genre of “Testaments”. These sermons concerning the events of Good Friday became popular in the second half of the 17th century. The recension in question was primarily copied in miscellanies. Matenadaran houses 13 manuscripts containing this sermon. In the majority of these manuscripts, the sermon is anonymous: there is no mention of the author in the titles. In other manuscripts, however, this recension of the “Testament of Passion [of Christ]” has been attributed to two catholicoi, Alek’sandr I Jughayets’i (1706−1714) and Ghazar I Jahkets’i (1737−1751): in manuscript catalogues, it has been attributed to both of them, though more often to Alek’sandr Jughayets’i rather than to Ghazar Jahkets’i. The article shows that in reality, we deal with a recension and its shortened version. The author of the recension is Vardapet (Archimandrite) Alek’sandr Jughayets’i, and the composition date is around 1686. Interestingly, this recension is written in prose only and does not have a mixed verse and prose structure typical of the majority of recensions of “Testaments” composed between the 18th and 19th centuries.
Настоящая статья посвящена проблеме авторства и датировке одной из ранних редакций жанра «Завещания страстей [Христовых]». Эти проповеди, посвященные событиям Страстной пятницы, стали популярными начиная с середины XVII века. Интересующая нас редакция в основном была скопирована в так называемых сборниках, и тринадцать рукописей Матенадарана также содержат эту проповедь. В большинстве рукописей эта проповедь анонимна, то есть в заглавии нет упоминания автора. Но в остальных рукописях это «Завещания страстей» приписано двум католикосам – Александру I Джугаеци (1706–1714 гг.) и Лазарю (Газару) I Джахкеци (1737–1751 гг.). В каталогах рукописей эта редакция также была приписана обоим деятелям, причем больше Александру Джугаеци, чем Лазарю Джахкеци. В статье показано, что на самом деле мы имеем дело с одной редак- цией жанра «Завещание страстей» в ее укороченном варианте. Автором редакции является в то время еще «вардапет» (архимандрит) Александр Джугаеци, а время создания по всей вероятности 1686 г. Интересно, что данная редакция составлена в прозе и этим отличается от большинства вариантов «Завещания страстей» XVIII-XIX веков, которые имеют смешанную структуру – в прозе и в стихах.