Το φλαμένκο ως πηγή έμπνευσης και δημιουργίας στην ισπανική μουσική για πιάνο
Authors: Τσιαϊρας Μιχαήλ 
Published: February 2023

Στην ιστορία της ισπανικής μουσικής για πιάνο, από τον 18o αιώνα και μέχρι και τον 20ό, ιδιαίτερη θέση κατέχουν οι συνθέτες που έχουν εμπνευστεί από το φλαμένκο, την παραδοσιακή μουσική της Ανδαλουσίας. Το φλαμένκο, λόγω της υπεροχής του ισχυρού δυναμικού του χαρακτήρα, αποτελεί σύμβολο της ισπανικής κουλτούρας. Η παρούσα διδακτορική διατριβή φιλοδοξεί να δώσει διδακτικές και ερμηνευτικές κατευθύνσεις για μια συλλογή από δεκαέξι κομμάτια για πιάνο τα οποία προέρχονται από τη συγκεκριμένη μουσική παράδοση και παρουσιάζουν κλιμακούμενο βαθμό δυσκολίας. Παράλληλα με τη μουσική ανάπτυξη των μαθητών, σκοπός της είναι να δράσει και ως εργαλείο ανάπτυξης της διαπολιτισμικής τους συνείδησης. Για κάθε κομμάτι προτείνεται μια αυτοτελής διδακτική ενότητα που περιλαμβάνει: παιδαγωγική ανάλυση του έργου, συμπληρωματικές δραστηριότητες που στοχεύουν στην καλλιέργεια των μουσικών δεξιοτήτων του μαθητή και στην περαιτέρω κατανόηση του έργου, δραστηριότητες αξιολόγησης και αυτοαξιολόγησης της μαθητικής επίδοσης και μια φόρμα ανάθεσης εργασίας στην οποία καταγράφονται οι δραστηριότητες που πρέπει να εξασκηθούν από τον μαθητή κατά τη διάρκεια της προσωπικής του μελέτης. Η σύνδεση όλων των δραστηριοτήτων με το διδασκόμενο κομμάτι αποτελεί μια απόπειρα κατάργησης των διαχωριστικών γραμμών μεταξύ των διαφόρων διδακτικών αντικειμένων, στοχεύοντας στην ανάπτυξη της διαθεματικής εκπαίδευσης. Η προτεινόμενη διδακτική μεθοδολογία σχεδιάστηκε για μαθητές που φοιτούν σε ωδεία και μουσικά σχολεία, ηλικίας έντεκα ετών και πάνω. Για τη διερεύνηση της συμβολής της, κρίθηκε ότι έπρεπε να αξιολογηθεί η επίδοση των μαθητών κατά την εφαρμογή της προτεινόμενης διδακτικής μεθοδολογίας και να εκτιμηθεί η συμβολή της πέρα από την απόκτηση γνώσεων, στους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς. Ακολουθήθηκε η ερευνητική μέθοδος της μελέτη περίπτωσης. Στην έρευνα συμμετείχαν σε εθελοντική βάση έξι εκπαιδευτικοί και δώδεκα μαθητές και μαθήτριες. Τα εργαλεία συλλογής δεδομένων ήταν η παρατήρηση, η βιντεοσκόπηση της διδασκαλίας και τα ερωτηματολόγια που απαντήθηκαν από τους συμμετέχοντες εκπαιδευτικούς και μαθητές, ενώ η ανάλυση τους έγινε μέσω της μεθόδου της θεματικής ανάλυσης. Πριν τη διεξαγωγή της έρευνας, ληφθήκαν όλες οι προβλεπόμενες άδειες και δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή έτσι ώστε η έρευνα να διέπεται από εγκυρότητα και αξιοπιστία (τριγωνοποίηση συλλογής δεδομένων και παρατηρητών, χρήση κλιμάκων διαβαθμισμένων κριτηρίων για την αξιολόγηση κ.α.). Η εφαρμογή της προτεινόμενης διδακτικής μεθοδολογίας διεξήχθει κατά τα σχολικά έτη 2019 - 2020 και 2020 - 2021. Οι ατομικές διδασκαλίες δε συνέβησαν ταυτόχρονα, καθώς έπρεπε να ενσωματωθούν στο ήδη υπάρχον πρόγραμμα σπουδών του κάθε μαθητή. Όπως φάνηκε από την ανάλυση των δεδομένων, η διδακτική διαδικασία κύλησε ομαλά, με τους εκπαιδευτικούς να εφαρμόζουν επιλεκτικά την προτεινόμενη διδακτική μεθοδολογία, προσαρμόζοντάς τη σύμφωνα με τις ιδιαίτερες ανάγκες του κάθε μαθητή. Οι μαθητές ήταν προσηλωμένοι στην εκπαιδευτική διαδικασία και η επίδοσή τους κινήθηκε σε αναμενόμενα πλαίσια. Η συνεργασία μεταξύ εκπαιδευτικών και μαθητών ήταν εξαιρετική. Εκπαιδευτικοί και μαθητές εκφράστηκαν πολύ θετικά για το περιεχόμενο της προτεινόμενης διδακτικής μεθοδολογίας και με αφορμή την παρούσα έρευνα, δήλωσαν ότι σκοπεύουν να ασχοληθούν περαιτέρω με έργα προερχόμενα από τη συγκεκριμένη μουσική παράδοση. Η παρούσα έρευνα χαρακτηρίζεται από ερευνητική πρωτοτυπία καθώς προτείνει πρωτότυπα σχέδια μαθήματος πάνω σε δεκαέξι κομμάτια του ισπανικού ρεπερτορίου που έχουν εμπνευστεί από το φλαμένκο και επιπλέον, είναι η πρώτη έρευνα που διεξάγεται στη διδακτική του πιάνου που έχει ως άξονά της το συγκεκριμένο ρεπερτόριο και πεδίο έρευνας μαθητές ελληνικής καταγωγής. Καθώς το θέμα δεν εξαντλήθηκε, υπάρχει περιθώριο για περαιτέρω έρευνα. Στο πλαίσιο της παρούσας διδακτορικής διατριβής πραγματοποιήθηκαν δύο ρεσιτάλ με συνοδευτική διάλεξη: στο ένα παρουσιάστηκαν τα δεκαέξι κομμάτια στα οποία βασίστηκε η προτεινόμενη διδακτική μεθοδολογία ενώ στο άλλο παρουσιάστηκε μια συλλογή έξι κομματιών από την Iberia του Isaac Albéniz έτσι ώστε να δοθεί περισσότερο ολοκληρωμένα το ερμηνευτικό στίγμα της συγκεκριμένης μουσικής παράδοσης. Συμπληρωματικά έγινε και μια ηχογράφηση σε στούντιο με το ρεπερτόριο της προτεινόμενης διδακτικής μεθοδολογίας.