Μελέτη αντιπροσωπευτικών παραλιακών αμμοθινικών οικοσυστημάτων της Ελλάδας
Authors: Καραβάς Νικόλαος 
Published: January 2014

Οι αμμώδεις παραλίες και οι αμμοθίνες συγκαταλέγονται στα πιο δυναμικά φυσικά οικοσυστήματα στον κόσμο. Είναι οριακά οικοσυστήματα που προκύπτουν από την επαφή της ξηράς και της θάλασσας και από την ανταλλαγή υλικού μεταξύ τους. Οι πιέσεις που δέχονται από τον άνθρωπο είναι στη χώρα μας ιδιαίτερα αυξημένες. Λόγω της θέσης τους οι παραλιακές περιοχές προσφέρονται για πολλών ειδών δραστηριότητες και κυρίως δέχονται τις επιπτώσεις του μαζικού τουρισμού. Η παρούσα Διδακτορική Διατριβή εργασία στοχεύει καταρχήν στην παρατήρηση και περιγραφή διαφορετικών μορφών βλάστησης σε αμμοθινικά συστήματα της Ελλάδας. Περιοριζόμαστε στις παραλιακές θίνες όχι σε μεγάλη απόσταση από την ακτή. Ακολουθώντας μία επαγωγική προσέγγιση επιχειρείται η ταξινόμηση των δεδομένων με σκοπό την εξαγωγή συμπερασμάτων και τη γένεση υποθέσεων πάνω σε τρία βασικά ερωτήματα: Πως και γιατί η παραλιακή αμμοθινική βλάστηση και τα χαρακτηριστικά της άμμου διαφοροποιούνται μέσα σε ένα αμμώδες οικοσύστημα αλλά και από περιοχή σε περιοχή. Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τις θέσεις και την κατανομή των φυτικών ειδών. Πως η λογική της διαχείρισης οικολογικά σημαντικών παραλιακών ενδιαιτημάτων ενσωματώνεται στην έρευνα των προηγούμενων ερωτημάτων Αυτά τα ερωτήματα ερευνώνται μέσω της μελέτης της κατανομής των φυτικών ειδών στο χώρο, της συσχέτισης τους με το αμμώδες υπόστρωμα και της απόκρισής τους στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της περιοχής. Επιλέχθηκαν, με βάση την διαφορετικότητα τους τα εξής αμμώδη παραλιακά οικοσυστήματα: Αμμοθινική ζώνη του Σχινιά, στο Μαραθώνας Αττικής Παραλιακές αμμοθίνες της περιοχής Αλυκής Λήμνου Οι αμμοθίνες του Ελαφονησσιού Κρήτης Η παραλία με εμβρυακές θίνες των Σεκανίων Ζακύνθου Η πρώτη ζώνη του αμμοθινικού συστήματος της Αγ. Άννας Ευβοίας Προκειμένου να εξασφαλισθεί μία γενική εικόνα για τις περιοχές μελέτης χρησιμοποιούνται γεωμορφολογικά και κλιματικά δεδομένα. Ακόμη με τη χρήση βιβλιογραφικών πληροφοριών από τις πληροφορίες που συλλέχθηκαν με τις επί τόπου επισκέψεις και στοιχειωδών μετρήσεων καταρτίζονται οι πίνακες ελέγχου ευπάθειας παραλιακών αμμοθινών των περιοχών μελέτης. Προκειμένου να καταγραφεί η βλάστηση της αμμώδους παραλίας και των αμμοθινών εφαρμόζεται η μεθοδολογία των διατομών. Οι ομαδοποιήσεις των φυτικών ειδών αποκαλύπτονται με τη χρήση μεθόδων ταξιθέτησης. Η δομή των ομάδων καταγράφεται με βάση τους συντελεστές σημαντικότητας των παρόντων φυτικών ειδών. Η λογική των λειτουργικών τύπων των κυρίαρχων ειδών λειτουργεί ως επιστέγασμα και επικύρωση (ή ακύρωση) των αποτελεσμάτων των τεχνικών αυτών αλλά και ως πρωτογενής οικολογικός ορισμός της περιοχής κυριαρχίας της κάθε ομάδας φυτικών ειδών Κατά μήκος των διατομών πραγματοποιήθηκαν δειγματοληψίες άμμου. Στα δείγματα αυτά και προκειμένου να αποκαλυφθούν τα χαρακτηριστικά του αμμώδους υποστρώματος που φιλοξενεί τη βλάστηση μετρήθηκαν το pH, η Aγωγιμότητα, η κοκκομετρική σύσταση της άμμου (Μέσος όρος, Συντελεστής ταξινόμησης και Συντελεστής ασυμμετρίας), και οργανική ουσία. Σε μεγαλύτερη λεπτομέρεια μελετήθηκαν δύο από τις προαναφερθείσες περιοχές με κριτήριο την, για διαφορετικούς λόγους, ιδιαίτερη οικολογική σημαντικότητα και ευαισθησία τους: Στην παραλία των Σεκανίων Ζακύνθου, που αποτελεί τον σημαντικότερο τόπο ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας Caretta caretta στην Μεσόγειο, χαρτογραφείται και μελετάται η ωοτοκία σε σχέση με την βλάστηση και την κοκκομετρία της άμμου Στο Ελαφονήσσι Χανίων που φιλοξενεί δύο σπάνια και απειλούμενα φυτά (την Silene succulenta και την Centaurea pumilio), πραγματοποιείται μια πειραματική εκτίμηση της επίπτωσης της διέλευσης ανθρώπων στα είδη αυτά. Από την επεξεργασία των δεδομένων στις περιοχές μελέτης καταγράφονται οι ακόλουθες ομάδες φυτών (αναφέρονται το κυρίαρχο ή τα δύο κυρίαρχα φυτικά είδη) Otanthus maritimus. Elymus farctus, Ammophila arenaria Anthemis tomentosa. Vuplia fasciculata, Bromus madridensis. Juncus sp., Schoenus nigricans. Coridothymus capitatus Pistacιa lentiscus, Juniperus sp. Έχει προσδιοριστεί το εύρος των περιβαλλοντικών μεταβλητών στο χώρο που κάθε μία τους καταλαμβάνει στις περιοχές μελέτης. Η παρουσία ή απουσία κάποιας ομάδας βλάστησης από ένα τόπο, η χλωριδική της σύνθεση και ο χαρακτήρας των φυτικών ειδών που την απαρτίζουν συνδέονται με τα χαρακτηριστικά της άμμου και την εικόνα της κάθε περιοχής που προκύπτει κυρίως από την λίστα ελέγχου της ευπάθειας. Όσον αφορά τα δύο υπό μελέτη είδη στο Ελαφονήσι διαπιστώνεται ότι : Η κάλυψη της Silene succulenta μειώνεται σημαντική ακόμη και σε μικρή ένταση της πίεσης. Λόγω του ύψους της το είδος αυτό δεν μπορεί να αποφύγει την πίεση του πατήματος. Ωστόσο λόγω της μεγάλης ευκαμψίας των βλαστών της διατηρεί κάποια μικρή κάλυψη έστω και σε μεγάλες πιέσεις. H Centaurea pumilio παρουσιάζεται λόγω της μορφολογίας της πιο ανθεκτική ωστόσο σε μεγάλη πίεση η βλάστηση με Centaurea pumilio που παραμένει είναι μικρή. Όσον αφορά την μελέτη την ωοτοκία της θαλάσσιας χελώνας στα Σεκάνια, είναι γεγονός, ότι εκεί που η αλατότητα είναι τόσο μεγάλη ώστε να απαγορεύει την ανάπτυξη αμμόφιλων ειδών εκεί το βάθος όπου βρίσκεται η υγρή άμμος επιτρέπει τη στήριξη του θαλάμου των αυγών της φωλιάς της Caretta caretta. Οι χελώνες φαίνεται να φτιάχνουν φωλιές κατά προτίμηση σε σημεία με πολύ ομοιόμορφο συντελεστή ταξινόμησης. Τέτοιες τιμές συνεπάγονται ένα κακό πακετάρισμα των κόκκων της άμμου και αυτό επιτρέπει στα αυγά να αερίζονται και στο νερό να στραγγίζει ποιο εύκολα.