Συμπαραγωγή δημοσίων υπηρεσιών
Authors: Σαραντίδης Γεώργιος 
Published: November 2024

H παρούσα διατριβή διερευνά το παράδειγμα της συμπαραγωγής υπηρεσιών μία καινοτόμο προσέγγιση στην παροχή δημοσίων υπηρεσιών που αφορά στην εθελοντική εμπλοκή των πολιτών στις διεργασίες σχεδιασμού ή/και παροχής δημοσίων υπηρεσιών, μέσω της εισφοράς γνώσης, εργασίας ή άλλων πόρων, με σκοπό τη συνδημιουργία ιδιωτικής ή/και δημόσιας αξίας. H διατριβή πραγματοποιεί ουσιαστική συμβολή τόσο σε επιστημονικό επίπεδο, για την κατανόηση των εσωτερικών μηχανισμών και παραμέτρων του παραδείγματος της συμπαραγωγής όσο και στο επίπεδο της εφαρμοσμένης πολιτικής, για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση επιτυχημένων δράσεων συμπαραγωγής δημοσίων υπηρεσιών.Η βιβλιογραφική ανασκόπηση που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της διατριβής, ανέδειξε δύο ερευνητικά ερωτήματα: (α) ποιοι παράγοντες συμβάλλουν στην επιτυχημένη εφαρμογή του παραδείγματος της συμπαραγωγής δημοσίων υπηρεσιών (με κριτήριο το επίπεδο συμμετοχικότητας, επικοινωνίας και διαλόγου που αναπτύσσεται μεταξύ των συντελεστών); και (β) ποια είναι τα κίνητρα των πολιτών για τη συμμετοχή τους σε δράσεις συμπαραγωγής; Ταυτόχρονα, διαπιστώθηκε η ύπαρξη γνωσιακού κενού αναφορικά με την επίδραση του πλαισίου της δράσης επί των ανωτέρω παραγόντων. Για τη διερεύνηση των ως άνω ερευνητικών ερωτημάτων, στη βάση των αρχών του Κριτικού Ρεαλισμού, σχεδιάστηκε μία ποιοτική έρευνα η οποία συνδυάζει τις μεθοδολογίες Causal Process Tracing και Ερμηνευτική Μελέτη Περίπτωσης. Για τις ανάγκες της έρευνας, μέσω θεωρητικής δειγματοληψίας, επελέγη η περίπτωση της συμπαραγωγής υπηρεσιών δασοπροστασίας-δασοπυρόσβεσης του πεντελικού όρους, η οποία εξετάζεται μέσω τριών υποπεριπτώσεων (δράσεων συμπαραγωγής) που καλύπτουν ένα ευρύ μέρος του φάσματος των μορφών συμπαραγωγής υπηρεσιών. Η συλλογή των ερευνητικών δεδομένων πραγματοποιήθηκε στο διάστημα Σεπτέμβριος – Νοέμβριος 2022, μέσω ημιδομημένων συνεντεύξεων, παρατήρησης και ανάλυσης εγγράφων. Τα αποτελέσματα της έρευνας επιβεβαιώνουν, σε μεγάλο βαθμό, υφιστάμενες επιστημονικές απόψεις σχετικά με τους παράγοντες που συμβάλλουν στην επιτυχία των δράσεων συμπαραγωγής. Σε αυτούς, ανήκουν ιδίως η θετική στάση της ηγεσίας και των στελεχών των αρμοδίων ΔΟΠΥ έναντι της συμμετοχής των πολιτών, η κατάλληλη προσαρμογή δομών και διαδικασιών στις ανάγκες της συμπαραγωγής καθώς και η αντίληψη των συντελεστών σχετικά με τα οφέλη της. Εξετάζοντας, αντίστοιχα, τον ρόλο του κοινωνικού κεφαλαίου, τα ευρήματα της έρευνας διαψεύδουν την (εκ μέρους της επιστημονικής κοινότητας ομόφωνα υποστηριζόμενη) θέση ότι αυτό αποτελεί αναγκαία συνθήκη για την επιτυχία της συμπαραγωγής. Αντ’ αυτού, η έρευνα δείχνει ότι η αναγκαιότητα του κοινωνικού κεφαλαίου συνδέεται άρρηκτα με το πλαίσιο της δράσης ενός παράγοντα που - άλλοτε έμμεσα και άλλοτε άμεσα - επιδρά πολύπλευρα και ταυτόχρονα καθοριστικά στη λειτουργία της συμπαραγωγής. Η έρευνα φωτίζει, επίσης, τον πολυδιάστατο ρόλο που διαδραματίζει η επι μακρόν παραμονή των πολιτών τόσο στην επιτυχία της συμπαραγωγής με όρους συμμετοχικότητας, επικοινωνίας και διαλόγου όσο και στην εν γένει λειτουργία των συστημάτων συμπαραγωγής υπηρεσιών. Όσον αφορά στα κίνητρα συμμετοχής των πολιτών σε δράσεις συμπαραγωγής, η έρευνα αναδεικνύει τις διαφορές ανάμεσα στα κίνητρα προσέλευσης και παραμονής - ιδίως σε δράσεις θεσμοποιημένης συμπαραγωγής. Περαιτέρω, υπογραμμίζει τον καθοριστικό ρόλο των φιλοκοινωνικών κινήτρων κυρίως στην παραμονή, αλλά και των ιδιοτελών κινήτρων στην προσέλευση των πολιτών ιδίως στις περιπτώσεις συμπαραγωγής όπου το κόστος συμμετοχής είναι ιδιαίτερα υψηλό. Τέλος, η έρευνα προβάλλει, κατά τρόπον εμφατικό, την κρισιμότητα τόσο της ευαισθητοποίησης του κοινού όσο και ιδίως της αποτελεσματικής ενημέρωσης των ενδιαφερόμενων πολιτών σχετικά με τον σκοπό και το περιεχόμενο των δράσεων συμπαραγωγής.