Ο αιτιώδης σύνδεσμος ως προϋπόθεση της αδικοπρακτικής ευθύνης
Authors: Σπερδόκλη Έλλη 
Published: August 2021

Αντικείμενο έρευνας στην παρούσα διατριβή αποτελεί ο αιτιώδης σύνδεσμος ως προϋπόθεση της αδικοπρακτικής ευθύνης, και ειδικότερα το περιεχόμενό του, όπως αυτό εξειδικεύεται αφενός μέσα από τα κριτήρια – θεωρίες του αναγκαίου όρου, της πρόσφορης αιτίας και του προστατευτικού σκοπού του κανόνα δικαίου, συμπροσδιορίζεται αφετέρου από τη λειτουργική ένταξη του αιτιώδους συνδέσμου στο δίκαιο της αστικής ευθύνης από αδικοπραξία. Η εξειδίκευση του περιεχομένου της αόριστης νομικής έννοιας του αιτιώδους συνδέσμου συγκαθορίζει την απάντηση στο θεμελιώδες για κάθε έννομη τάξη ερώτημα αναφορικά με το πρόσωπο που θα φέρει το βάρος αποκατάστασης των ζημιών που υφίστανται οι κοινωνοί του δικαίου στο πλαίσιο των σχέσεων αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται σε μια οργανωμένη κοινωνία. Επιχειρώντας μια διαφορετική προσέγγιση στην αρχή casum sentit dominus, όπου ως dominus νοείται ο κύριος της ζημίας επέχοντας θέση μεταβλητής ως προς τον καταλογισμό της ευθύνης, αναδεικνύεται η τελολογική διάσταση του περί καταλογισμού ερωτήματος, η απάντηση στο οποίο δεν μπορεί παρά να δοθεί με αναγωγή στις αξιολογήσεις της ιδέας της δικαιοσύνης.Πεδίο δοκιμασίας της αποτελεσματικής εφαρμογής των κριτηρίων εξειδίκευσης της αόριστης νομικής έννοιας του αιτιώδους συνδέσμου αποτελούν τα πραγματικά αιτιακής απροσδιοριστίας, τα οποία χαρακτηρίζονται από την ουσιαστική – και όχι μόνον αποδεικτική – αδυναμία διάγνωσης της κρίσιμης για τους σκοπούς του καταλογισμού αιτιώδους διαδρομής. Προς αντιμετώπιση της εν λόγω προβληματικής προτείνεται η υιοθέτηση μιας πραγματιστικής εξήγησης της αιτιότητας, η οποία θα λαμβάνει υπόψη την αβεβαιότητα ως στοιχείο εγγενές στη φύση της αιτιότητας, αναδιαμορφώνοντας αντίστοιχα το περιεχόμενο του εφαρμοστέου αιτιακού νόμου δια της ενσωμάτωσης σε αυτόν της ως άνω αβεβαιότητας. Περαιτέρω, η φύση και λειτουργία του αιτιώδους συνδέσμου ως αντικειμενικού στοιχείου του καταλογισμού δικαιολογεί την συνεκτίμηση κατά την έρευνα στοιχειοθέτησής του στοιχείων, όπως η προβλεψιμότητα και ο προστατευτικός σκοπός του κανόνα δικαίου, τα οποία συνεκτιμώνται επίσης στο πλαίσιο εξέτασης των στοιχείων της υπαιτιότητας και του παρανόμου αντίστοιχα, για το λόγο ότι φωτίζουν διαφορετικές όψεις του προβλήματος της ευθύνης στο στάδιο σύνδεσης της ήδη κριθείσας ως παράνομης και υπαίτιας συμπεριφοράς με τη ζημία.Τα προαναφερθέντα τρία κριτήρια – θεωρίες για τον αιτιώδη σύνδεσμο δεν υποδεικνύουν, ούτε διαμορφώνουν, αλλά προϋποθέτουν γνωστούς τους αιτιακούς νόμους που ανάγονται στο οντολογικό στοιχείο της πρόκλησης, στοιχείο η σημασία του οποίου αναδεικνύεται ιδιαίτερα στο πλαίσιο της θεωρίας του αναγκαίου όρου. Ως κριτήριο καταλογισμού, ο οποίος είναι στη φύση του εξόχως αξιολογικός, ο αιτιώδης σύνδεσμος αναδεικνύεται επίσης σε κανονιστικό στοιχείο με έντονη αξιολογική χροιά. Την αναγκαία αυτή αξιολόγηση, την οποία φαίνεται να αποκλείει η ίδια η δομή της οντολογικά προσανατολισμένης θεωρίας του αναγκαίου όρου, καθιστούν δυνατή τα κριτήρια της πρόσφορης αιτίας και του προστατευτικού σκοπού του κανόνα δικαίου, μέσω των οποίων επιχειρείται η σύζευξη οντολογικής και δεοντολογικής διάστασης του στοιχείου της πρόκλησης, σύζευξη η οποία επιβάλλεται από την αναγκαία λειτουργική ένταξη του στοιχείου του αιτιώδους συνδέσμου στο δικαιικό περιβάλλον.