Τεχνοεπιστήμη, εξουσία, ανθρώπινα δικαιώματα και ένα μοντέλο ηθικής εκπαίδευσης στο πλαίσιο του τεχνοπολιτισμού
Authors: Χατζίκου Στυλιανή 
Published: June 2021

Η παρούσα διατριβή επιδιώκει με έναν συστηματικό τρόπο να παρουσιάσει ζητήματα ηθικής εκπαίδευσης μέσα από τη διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών, και των εφαρμογών τους, στο πλαίσιο της σύγχρονης τεχνοεπιστημονικής ανάπτυξης. Με δεδομένη τη ραγδαία ανάπτυξη της επιστήμης και της τεχνολογίας, και ασφαλώς τα ευεργετικά της αποτελέσματα, αλλά και τα έντονα χρησιμοθηρικά και τεχνοκρατικά χαρακτηριστικά της σύγχρονης τεχνοεπιστήμης, το πρώτο βασικό ζήτημα που μελετά η παρούσα διατριβή στο θεωρητικό της μέρος, είναι η προσπάθεια να αναδειχθούν εκείνα τα στάδια στην δυτικο-ευρωπαϊκή ιστορία των ιδεών, που θα μπορούσαν να θεωρηθούν ότι συνέβαλαν – σπερματικά ή και περισσότερο καθοριστικά – ως κάποιες πρωταρχικά ανιχνεύσιμες ρίζες της σημερινής άκρως χρησιμοθηρικής και εξουσιαστικής τεχνοεπιστημονικής ανάπτυξης. Μέσα από εκτενή βιβλιογραφική επισκόπηση προσδιορίζονται, στο Πρώτο Μέρος, οι σημαντικότερες φάσεις στην ιστορία των ιδεών, από την εποχή των Προσωκρατικών και την κλασική αρχαιότητα μέχρι τη δεύτερη βιομηχανική επανάσταση και τα τέλη του 19ου αιώνα. Τα χαρακτηριστικά αυτά στάδια μπορούν να θεωρηθούν ότι αποτέλεσαν καθοριστικές ρίζες για τη μορφή που έχει πάρει σήμερα η γνώση, αναφορικά με την παρουσία μιας πρακτικά, χρησιμοθηρικά και εξουσιαστικά προσανατολισμένης σκέψης, αλλά και με την ανάπτυξη της επιστήμης και της τεχνολογίας που οδήγησαν στις μέρες μας στην ανάπτυξη της σύγχρονης τεχνοεπιστήμης. Στη συνέχεια, στο Δεύτερο Μέρος της, η ανά χείρας διατριβή διαπραγματεύεται ζητήματα που αφορούν στη σχέση της τεχνοεπιστήμης με την εξουσία και συζητάει κριτικά συγκεκριμένες εξουσιαστικές δομές με ιδιαίτερο κοινωνικοπολιτικό και ηθικό/βιοηθικό ενδιαφέρον. Οι δομές αυτές αντλούν κυρίως τη δύναμή τους από την κατοχή της εξειδικευμένης γνώσης και της πληροφορίας, καθώς και από την πληθώρα των εφαρμογών, που έχει η γνώση αυτή στη σύγχρονη ανθρώπινη καθημερινότητα, σε συνδυασμό με τη γραφειοκρατία και τα τεράστια κενά που υπάρχουν στη νομοθεσία, ιδιαίτερα για τη σύγχρονη ιατρική επιστήμη και τεχνολογία, για τη βιοτεχνολογία, τις ΤΠΕ, το διαδίκτυο και την έρευνα και εφαρμογή των νευροεπιστημών. Προς την κατεύθυνση αυτή, διερευνώνται, στο Τρίτο Μέρος, ζητήματα που αφορούν στην τεχνοεπιστημονική ανάπτυξη, τις εξουσιαστικές της δομές και τα ανθρώπινα δικαιώματα, στα οποία γίνεται κατ’ αρχάς και μια ιστορική επισκόπηση. Αναφορά γίνεται επίσης στην επέκταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στα άλλα μη ανθρώπινα όντα, ώστε να μπορέσει η θεωρία αυτή των δικαιωμάτων να ανταποκριθεί στο σύνολο των προβλημάτων που εγείρονται από την ανάπτυξη της σύγχρονης τεχνοεπιστήμης. Τέλος, στο Τέταρτο Μέρος της διατριβής, εκτός από την παρουσίαση ενός θεωρητικού της μέρους, πραγματοποιήθηκε έρευνα σε εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης με σκοπό τη διερεύνηση των αντιλήψεών τους σχετικά με θέματα που αφορούν στη σύγχρονη ανάπτυξη των φυσικών επιστημών και της τεχνολογίας και την αλληλεπίδρασή τους με τις σύγχρονες ηθικές αξίες (ανθρωπιστικές & περιβαλλοντικές). Με βάση τα αποτελέσματα αυτά, καθώς και την αναγκαιότητα διδασκαλίας μιας θεωρίας των αξιών στο πλαίσιο μιας ηθικής εκπαίδευσης στις φυσικές επιστήμες, προτείνεται ένα μοντέλο ηθικής εκπαίδευσης στο πλαίσιο του τεχνοπολιτισμού.