Αξιολόγηση συμμόρφωσης ασθενών με χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια στη θεραπεία
Authors: Κατσένος Σταμάτης 
Published: August 2021

Η χρόνια «κατ’ οίκον» οξυγονοθεραπεία θεωρείται το μόνο θεραπευτικό μέσο, που αποδεδειγμένα μεταβάλλει το τελευταίο στάδιο εξέλιξης της χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας. Συγκεκριμένα, οι ασθενείς με χρόνια υποξαιμία σε σταθερή κατάσταση (PaO₂ στον ατμοσφαιρικό αέρα σε ηρεμία <55mmHg) καθώς επίσης και οι υποξαιμικοί ασθενείς (PaO₂ στον ατμοσφαιρικό αέρα σε ηρεμία 56- 59mmHg) παρουσία πνευμονικής καρδίας ή/και πολυερυθραιμίας χρειάζονται χρόνια «κατ’ οίκον» οξυγονοθεραπεία. Είναι ευρέως γνωστό, ότι η χρόνια κατ’ οίκον οξυγονοθεραπεία βελτιώνει την επιβίωση σ’ αυτούς τους ασθενείς, εφόσον το οξυγόνο λαμβάνεται για τουλάχιστον 15 ώρες την ημέρα, και ασκεί θετική επίδραση σε διάφορες αιμοδυναμικές μεταβλητές (πίεση πνευμονικής αρτηρίας, λειτουργία της δεξιάς και αριστερής κοιλίας, αιματοκρίτης και μικτή φλεβική PaO₂). Δύο διαφορετικά συστήματα παροχής οξυγόνου κυκλοφορούν σήμερα: ο συμπυκνωτής και το υγρό οξυγόνο, εκτοπίζοντας τη φιάλη αέριου συμπιεσμένου οξυγόνου, που χρησιμοποιήθηκε αρκετά τα πρώτα χρόνια εφαρμογής της χρόνιας οξυγονοθεραπείας. Αρκετές μελέτες έχουν διεξαχθεί σε διάφορες Ευρωπαϊκές χώρες, σχετικά με τη χρόνια «κατ' οίκον» οξυγονοθεραπεία και τα διάφορα συστήματα παροχής αυτής. Στη χώρα μας το σημαντικό ζήτημα της εφαρμογής της χρόνιας «κατ’ οίκον» οξυγονοθεραπείας και κατ’ επέκταση των κατευθυντήριων οδηγιών συνταγογράφησης και συμμόρφωσης σ’ αυτή τη θεραπεία δεν έχει διεξοδικά και ενδελεχώς διερευνηθεί. Η παρούσα μελέτη χωρίζεται σε δύο φάσεις. Σκοπός της πρώτης φάσης της μελέτης ήταν η διερεύνηση της συμμόρφωσης των ασθενών, που λαμβάνουν χρόνια «κατ’ οίκον» οξυγονοθεραπεία και ο προσδιορισμός τυχόν παραγόντων, που μπορεί να την επηρεάζουν. Στη μελέτη έλαβαν μέρος 249 ασθενείς που υποβάλλονταν σε χρόνια κατ’ οίκον οξυγονοθεραπεία. Η μελέτη διήρκησε ένα έτος. Εξειδικευμένο ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό επισκεπτόταν τους ασθενείς στην οικία τους και τους υπέβαλε σε μέτρηση κορεσμού αρτηριακού αίματος, σπιρομέτρηση και έλεγχο της ικανότητας λήψης βρογχοδιασταλτικής αγωγής. Η συμμόρφωση προς την οξυγονοθεραπεία ορίστηκε ως η καθημερινή χρήση του συστήματος παροχής οξυγόνου (στην προκειμένη περίπτωση συμπυκνωτής). Μόνο εξήντα επτά (67) ασθενείς (26.9%) συμμορφώθηκαν προς την οξυγονοθεραπεία, ενώ η ημερήσια χρήση του οξυγόνου μέσω συμπυκνωτή βρέθηκε 9.7±6.09 ώρες. Το επίπεδο του κορεσμού του αρτηριακού αίματος, ο μέγιστος εκπνεόμενος όγκος στο πρώτο δευτερόλεπτο και η δυναμική ζωτική χωρητικότητα συσχετίστηκαν αρνητικά με τη συμμόρφωση των ασθενών στην οξυγονοθεραπεία. Δε σημειώθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές, όσον αφορά τη συμμόρφωση, μεταξύ ανδρών-γυναικών, αστικού-αγροτικού πληθυσμού και ενεργών καπνιστών, πρώην καπνιστών και μη καπνιστών. Πνευμονολόγοι συνταγογράφησαν οξυγόνο στην πλειοψηφία των ασθενών (86.3%), ενώ η ΧΑΠ ήταν η κυριότερη πάθηση για την οποία συνεστήθη οξυγονοθεραπεία (74.7%). Ωστόσο, η συμμόρφωση προς την οξυγονοθεραπεία δεν ήταν σημαντικά μεγαλύτερη στους ασθενείς, που το οξυγόνο συνταγογραφήθηκε από πνευμονολόγο. Επίσης, 136 ασθενείς (52.6%) δεν είχαν λάβει από το θεράποντα ιατρό τους ακριβείς και γραπτές οδηγίες σχετικά με τη χρήση της χρόνιας «κατ’ οίκον» οξυγονοθεραπείας, ενώ 157 ασθενείς (63%) δεν είχαν επίγνωση του ρόλου της χρόνιας οξυγονοθεραπείας στη συνολική θεραπευτική τους αντιμετώπιση. Η χρησιμοποίηση σε υπερβολικό βαθμό της χρόνιας «κατ’ οίκον» οξυγονοθεραπείας και η συνεπακόλουθη ελλιπής συμμόρφωση στη θεραπευτική αυτή μορφή καταδεικνύει κατηγορηματικά, ότι απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση συμπεριλαμβανομένων του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού, των εταιρειών παροχής και προμήθειας συμπυκνωτών και οπωσδήποτε των ασθενών. Τα αποτελέσματα, που θα προκύψουν και τα συμπεράσματα, που θα εξαχθούν, θα ενισχύσουν οποιαδήποτε προσπάθεια για την εφαρμογή μιας εθνικής πολιτικής, αναφορικά με το ζήτημα της χρόνιας «κατ’ οίκον» οξυγονοθεραπείας στη χώρα μας. Ένα οργανωμένο πρόγραμμα ιατρικής φροντίδας «κατ’ οίκον» για τους ασθενείς με ΧΑΠ θα είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της θετικής στάσης των ασθενών απέναντι στη χρόνια «κατ’ οίκον» οξυγονοθεραπεία βελτιώνοντας έτσι την αποτελεσματικότητά της. Σκοπός της δεύτερης φάσης της μελέτης ήταν η διερεύνηση της επίδρασης δύο συστημάτων παροχής οξυγόνου (συμπυκνωτής και υγρό οξυγόνο) στην ποιότητα ζωής, την ανοχή στην άσκηση και τη συμμόρφωση σε ασθενείς με ΧΑΠ. Η μελέτη περιέλαβε 104 ασθενείς με ΧΑΠ (31 χρησιμοποιούσαν συμπυκνωτή και 73 υγρό οξυγόνο). Οι ασθενείς υποβλήθηκαν σε παλμική οξυμετρία, σπιρομέτρηση, αξιολόγηση της ποιότητας ζωής βάσει ειδικού ερωτηματολογίου (ερωτηματολόγιο του Νοσοκομείου St. George) και αξιολόγηση του βαθμού της δύσπνοιας από την τροποποιημένη κλίμακα Borg. Η ικανότητα ανοχής στην άσκηση εκτιμήθηκε από το επίπεδο του κορεσμού του αρτηριακού αίματος μετά από δοκιμασία άσκησης 3 λεπτών. Η συμμόρφωση στην οξυγονοθεραπεία ορίστηκε από την ημερήσια χρήση της κάθε συσκευής. Οι δύο ομάδες των ασθενών δε διέφεραν σημαντικά όσον αφορά τις παραμέτρους της αναπνευστικής λειτουργίας (p=0.49 για το μέγιστο εκπνεόμενο όγκο στο πρώτο δευτερόλεπτο, p=0.98 για τη δυναμική ζωτική χωρητικότητα, p=0.15 για το δείκτη Tiffeneau και p=0.38 για τη μέγιστη μεσοεκπνευστική ροή), το επίπεδο κορεσμού πριν (p=0.28) και μετά τη χορήγηση οξυγόνου (p=0.80) και μετά τη δοκιμασία βάδισης 3 λεπτών (p=0.47) και το ερωτηματολόγιο St. George (p=0.47). Η ομάδα του υγρού οξυγόνου παρουσίασε λιγότερο δύσπνοια πριν τη θεραπεία (ρ=0.02), αλλά αυτή η διαφορά εξαφανίστηκε μετά τη θεραπεία (p=0.95). Μία στατιστικά σημαντική διαφορά (p<0.001) σημειώθηκε σχετικά με την ημερήσια χρήση του οξυγόνου υπέρ της ομάδας ασθενών με το υγρό οξυγόνο. Πλήρης συμμόρφωση στην οξυγονοθεραπεία παρατηρήθηκε στο 12.9% της ομάδας του συμπυκνωτή και στο 42.5% της ομάδας του υγρού οξυγόνου (p<0.005). Ο θόρυβος από τη συσκευή παρατηρήθηκε μόνο στην ομάδα ασθενών, που χρησιμοποιούσε συμπυκνωτή (80%). Συμπερασματικά, με τη δεύτερη φάση διαπιστώθηκε ότι το σταθερό υγρό οξυγόνο αποτελεί ικανοποιητικό εναλλακτικό τρόπο οξυγονοθεραπείας στους ασθενείς με ΧΑΠ με υψηλότερη συμμόρφωση συγκριτικά με τους συμπυκνωτές.