Post-conflict urban transformation projects
Authors: Καρίμαλη Έμμυ-Ιφιγένεια 
Published: May 2024

Η παρούσα έρευνα επιδιώκει να μελετήσει τα μετασυγκρουσιακά έργα αστικού μετασχηματισμού στο ιστορικό κέντρο (Suriçi) του Diyarbakır, ή αλλιώς Amed, της μεγαλύτερης Κουρδικής πόλης στην Τουρκία. Η ένοπλη σύγκρουση μεταξύ του Τουρκικού στρατού και του Κουρδικού κινήματος, αναζωπυρώθηκε σε επτά πόλεις της Νοτιοανατολικής Τουρκίας το 2015, μετά από χρόνια διαδικασιών ειρήνευσης, και έληξε ένα χρόνο αργότερα. Μετά την λήξη των εχθροπραξιών και την κυριαρχία του Τουρκικού κράτους, σημαντικά τμήματα των περιοχών όπου έλαβαν χώρα οι συγκρούσεις, απαλλοτριώθηκαν με κατεπείγουσες διαδικασίες και κατεδαφίστηκαν, ενώ παρέμεναν αποκλεισμένα από την αστυνομία και τον στρατό για μεγάλο χρονικό διάστημα. Μια σειρά από αστικές πολιτικές και αναπτυξιακά έργα δρομολογήθηκαν και υλοποιήθηκαν, με στόχο τον επανασχεδιασμό και την ανασυγκρότηση των πόλεων αυτών, όχι μόνο για να κατασταλεί το Κουρδικό κίνημα, αλλά και για το οικονομικό-κοινωνικό-πολιτικό όφελος του Τουρκικού κράτους. H παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι πολιτικές αστικού σχεδιασμού γίνονται εργαλεία εξουσίας και κυριαρχίας στον αστικό χώρο. Ειδικότερα, μελετάει χωρικές στρατηγικές εκτοπισμού και απαλλοτρίωσης που εισήγαγε ο πόλεμος του 2015-2016, εστιάζοντας στο αστικό περιβάλλον του Suriçi (Σούριτσι). Περιτριγυρισμένο από ένα ρωμαϊκό φρούριο και καταχωρημένο ως μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO, το Suriçi αποτελείται από ιστορικά κτίρια που έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές ή έχουν κατεδαφιστεί και αντικατασταθεί από νέες κατασκευές. Το Suriçi ή αλλιώς Sur, βρίσκεται δίπλα στον Τίγρη ποταμό, αποτελείται από 15 γειτονιές και κατοικούνταν για δεκαετίες από τις φτωχότερες και πιο πολιτικοποιημένες τάξεις της Κουρδικής κοινωνίας.Από τη λήξη της σύγκρουσης το 2016, ο αστικός ιστός εντός των τειχών του Suriçi έχει ισοπεδωθεί κατά το ήμισυ, έχει επαναχαραχθεί και έχει οικοδομηθεί εκ νέου. Κατά την διάρκεια αυτής της διαδικασίας πολλά ιστορικά και διατηρητέα κτίσματα έχουν καταστραφεί ολοσχερώς, ενώ τα ρωμαϊκά τείχη, τοπόσημα και θρησκευτικά μνημεία όπως εκκλησίες και τεμένη, έχουν υποστεί ανεπανόρθωτες ζημιές. Οι διευρυμένες λεωφόροι και τα νέα οικοδομικά τετράγωνα που χτίστηκαν πάνω στα παλιά στενά σοκάκια και τις γειτονιές πλέον χρησιμοποιούνται ευρέως για εμπορικούς σκοπούς, μεταλλάσσοντας έτσι την περιοχή σε ένα τουριστικό πάρκο. Τα έργα αστικού μετασχηματισμού στο Suriçi εκτόπισαν τους κατοίκους και τους στέρησαν τα σπίτια και τις περιουσίες τους προκειμένου να μετατραπεί η περιοχή σε κερδοφόρο πεδίο για ιδιωτικές και δημόσιες επενδύσεις. Σε αντίθεση με τις άλλες πόλεις, όπως το Nusaybin και το Şırnak, που είχαν πληγεί από τον πόλεμο και όπου εφαρμόστηκαν σχέδια ανοικοδόμησης/αποδόμησης, η περίπτωση του Diyarbakır είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτη. Πρόκειται για ένα αρχαιολογικό μνημείο, μια συμβολική και κομβική πόλη στην κοιλάδα της Μεσοποταμίας, προσδίδοντας στην γη τις αντίστοιχες γαιοπροσόδους. Η μελέτη περίπτωσης του Suriçi, έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τα αποτελέσματα της παρούσας διατριβής δεν επιχειρούν να γενικευτούν, ωστόσο εντοπίστηκαν κοινά μοτίβα με περιπτώσεις όπου πολιτικές και νομοθετικές πράξεις γύρω από τον αστικό μετασχηματισμό χρησιμοποιούνται ως ένα ισχυρό εργαλείο για να αναδιαμορφωθεί η κοινωνική δομή της πόλης. Η έρευνα βασίστηκε σε ποιοτικές μεθόδους και περιλαμβάνει μελέτη πεδίου που πραγματοποιήθηκε με επισκέψεις στο Diyarbakır από το 2019 μέχρι και το 2022. Οι μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της έρευνας πεδίου περιλαμβάνουν συνεντεύξεις (τριάντα εις βάθος ημιδομημένες συνεντεύξεις), προσωπικές παρατηρήσεις, ανεπίσημες συζητήσεις, καθώς και συλλογή δεδομένων όπως policy reports και χάρτες. Επιπλέον, η μεθοδολογία συμπεριέλαβε χωρική ανάλυση, φωτογραφική καταγραφή, επιτόπια αρχιτεκτονική παρατήρηση, συνδυασμένη με ανάλυση πολιτικών και νομικών εγγράφων (master plans, νομοθεσία, διατάγματα, δηλώσεις υπουργών και εκπροσώπων κομμάτων, κοινοβουλευτικά πρακτικά, αρχειακή μελέτη και φυσικά βιβλιογραφική ανασκόπηση). Κλείνοντας, αυτή η διατριβή μελέτησε εις βάθος την διαδικασία με την οποία τα έργα μετασχηματισμού του Suriçi επιχείρησαν με πολλαπλούς τρόπους να μεταλλάξουν τη συλλογική μνήμη, την ιστορική αφήγηση, την κοινωνική, πολιτική, οικονομική και πολιτιστική ζωή. Ενώ τα οικονομικά κέρδη και η επιβολή του ελέγχου φαίνεται να είναι οι δύο πρωταρχικοί στόχοι του σχεδίου ανάπλασης, οι αναπαραστάσεις που εισάγει το σχέδιο του ‘rebranded’ Suriçi αναδεικνύουν επίσης το αφήγημα της ασφάλειας και της θρησκευτικής ταυτότητας του τόπου. Το ‘νέο Sur’ όπως λανσάρεται και προωθείται από το Τουρκικό κράτος, μετατρέπεται βίαια σε ένα τουριστικό πάρκο αφού προηγουμένως έχει εκκενωθεί από τους κατοίκους μέσω αιματηρών δημογραφικών μετατοπίσεων. Στα καινούργια κτίρια που ανεγείρονται, οι τιμές ενοικίασης και πώλησης εκτινάσσονται, εδραιώνοντας τον εκτοπισμό των κατοίκων όχι πια με απαγορεύσεις κυκλοφορίας αλλά με οικονομικούς αποκλεισμούς. Η έρευνα αυτή αντανακλά μια περίπτωση όπου η καταστροφή του αστικού χώρου δημιουργεί οικονομικές ευκαιρίες για τις κυρίαρχες τάξεις και αποκαλύπτει την πολύπλοκη αλληλεπίδραση των ταξικών διαχωρισμών, της Κουρδικής ταυτότητας, της αποικιοκρατίας και της χωρικής ηγεμονίας.