Οι επιδράσεις της φιλοσοφίας του Αριστοτέλους στο έργο του Κορνήλιου Καστοριάδη
Authors: Οικονόμου Αναστασία 
Published: August 2021

Η παρούσα διατριβή αποσκοπεί στη διερεύνηση των επιδράσεων της φιλοσοφίας του Αριστοτέλους στο έργο του Κορνήλιου Καστοριάδη. Στο πρώτο κεφάλαιο παρατίθενται πληροφορίες σχετικά με το βίο και τα έργα του αρχαίου φιλοσόφου. Στο δεύτερο κεφάλαιο αναφέρεται η περί γνώσεως θεωρία του Αριστοτέλους, δεδομένου ότι ο Καστοριάδης χρησιμοποιεί όρους συναφείς με αυτούς του Σταγιρίτη σχετικά με τα θέμα της γνώσης. Στο τρίτο κεφάλαιο ερευνάται η σχέση της πόλης και του πολίτη, σύμφωνα με τα Πολιτικά του Αριστοτέλους. Ο φιλόσοφος αναζητεί τον τελικό σκοπό του πολίτη και της πόλης που είναι κοινός: η επίτευξη του αρίστου, δηλαδή της αρετής, που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση της ευδαιμονίας. Κυρίαρχη άποψη στα Πολιτικά είναι ότι ο άνθρωπος είναι «φύσει πολιτικὸν ζῷον», συνεπώς η ένταξή του σε κοινωνίες και η δημιουργία πόλεων δεν επιβάλλεται από εξωγενείς παράγοντες, αλλά προσιδιάζει στην ανθρώπινη φύση. Επιπλέον τονίζεται η σημασία του ιδανικού κατά τον Αριστοτέλη πολιτεύματος, της άριστης δηλαδή πολιτείας, η οποία περιέχει δημοκρατικά και ολιγαρχικά στοιχεία και αποβλέπει στη μεσότητα. Ακόμη, εξετάζεται η έννοια του ενεργού πολίτη, καθώς και δύο βασικοί όροι που συνδέονται με αυτόν, η ισότητα και η ελευθερία. Στο τέταρτο κεφάλαιο παρουσιάζεται ακροθιγώς η δράση και το έργο του Κορνήλιου Καστοριάδη.Στο πέμπτο κεφάλαιο αναλύονται οι έννοιες της φαντασίας και του φαντασιακού στον Καστοριάδη, οι οποίες διαμορφώθηκαν υπό την επίδραση του ορισμού της φαντασίας, όπως τον διατυπώνει ο Αριστοτέλης στο έργο του Περί ψυχής. Η φαντασία είναι η ικανότητα της ψυχής να γνωρίζει, να κρίνει, να διανοείται καθώς και να κινείται. Όσον αφορά το φαντασιακό, δεν πρόκειται για κάτι το φανταστικό ή πλασματικό, αλλά είναι αυτό που νοηματοδοτεί τον κοινωνικό βίο και συμβάλλει στη δημιουργία ποικίλων κοινωνικών συστημάτων. Στο έκτο κεφάλαιο εξετάζονται οι κοινωνικές απόψεις του φιλοσόφου. Η δημιουργία της κοινωνίας είναι έργο του ανώνυμου συλλογικού φαντασιακού που καλείται θεσμίζουσα εξουσία και η οποία είναι απαραίτητη, προκειμένου μια κοινωνία να υπερασπιστεί τον εαυτό της. Εν συνεχεία αναλύεται το ιδεώδες της ατομικής και της συλλογικής αυτονομίας. Η πρώτη σχετίζεται με την αναστοχαστική στάση του ατόμου πάνω στα περιεχόμενα του ασυνειδήτου του, ενώ η δεύτερη με την ικανότητα μιας κοινωνίας όχι μόνο να δημιουργεί τους νόμους της, αλλά κυρίως να αμφισβητεί ρητά τους νόμους που η ίδια θεσπίζει. Στο έβδομο κεφάλαιο ερευνώνται οι πολιτικές πεποιθήσεις του φιλοσόφου, με κυρίαρχη ιδέα το πρότυπο της άμεσης δημοκρατίας, όπως έλαβε χώρα τον 5ο αι. π.Χ. στην αρχαία Αθήνα. Ο φιλόσοφος στηλιτεύει τα σύγχρονα δημοκρατικά πολιτεύματα που αυτοαποκαλούνται δημοκρατίες, ενώ είναι φιλελεύθερες ολιγαρχίες. Αυτό που προέχει για τον Καστοριάδη είναι να υπάρχει ανάθεση των κοινών υποθέσεων και όχι εκλογή μη ανακλητών ανά πάσα στιγμή εκπροσώπων. Στο όγδοο κεφάλαιο διαπιστώνεται η ύπαρξη κοινών σημείων μεταξύ της αριστοτελικής και καστοριαδικής φιλοσοφίας. Ακολουθεί η διατύπωση συμπερασματικών θέσεων, οι οποίες αφ’ ενός αναδεικνύουν τη συνάφεια της αριστοτελικής και καστοριαδικής θεωρίας, αφ’ ετέρου υπογραμμίζουν την επικαιρότητα και τη διαχρονική αξία της πολιτικής φιλοσοφίας αμφοτέρων. Παράλληλα επιχειρείται μια σύγκριση με το σύγχρονο πολιτικό γίγνεσθαι.