bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Literatura a stáří
Authors: Češka Jakub
Published: March 2020

The aging and literatureThis contribution is focused on the specific reflection of the theme aging in Milan Kundera’s and Bohumil Hrabal’s work. During the reflection on their poetics and pursuit of its evolving, we can see to what extent the aging or youth is a function of literature. Literature and life are distinguished by the opposite characteristics which lead us to consideration that literature provides anchor for life. Literature is eternal youth of irrecoverably disappearing life.Staroba a literatúra Témou príspevku je špecifické zmocňovanie sa tématiky staroby u Milana Kunderu aBohumila Hrabala. Pri reflexii ich poetiky a pri sledovaní ich vývoja sa ukazuje, nakoľko je staroba či mladosť funkciou literatúry. Literatúra a život sa vyznačujú opačnými charakteristikami, ktoré nás privádzajú k úvahám, že práve literatúra poskytuje životu ukotvenie. Literatúra je večnou mladosťou nenávratne miznúceho života.
O młodych i starych we współczesnej literaturze serbskiej Matija Bećković, Biljana Srbljanović
Authors: Chaszczewicz-Rydel Marta
Published: March 2020

About the young and the old in contemporary Serbian literature Matija Bećković, Biljana SrbljanovićThe Serbian writers from recent decades try to investigate aquestion of old age, antagonisms between generations and periodisation of the life stages in contex of social changes in the modern Europe. That article intends to show two very different ways of thinking about that problems and their discoursive background.Omladima istarima usavremenoj srpskoj književnosti Matija Bećković, Biljana SrbljanovićU stvaralaštvu savremenih srpskih pisaca teme uzrasta, starosti, antagonizma između gene­racija irazličitih načina periodizacije egzistencije se posmatraju ukontekstu aktuelnih društvenih promena uEvropi. Ovaj članak donosi analizu dva različita načina književnog govora onavede­nim problemima atakođe onjihovom diskurzivnom tlu. Upitanju su savremena poezija Matije Bećkovicia istvaralaštvo Biljane Srbljanović.
Portret staruszki w rosyjskiej memuarystyce kobiecej XIX wieku
Authors: Ambroziak Daria
Published: March 2020

Portrayal of an old woman in the memoirs written bythe nineteenth century Russian womenIn the present article has been analysed portrayals of older women which appear in the memoirs of the nineteenth century Russian women writers. J. Sushkova, A. Kern and A. Smirnova­-Rosset in their memoirs most often depict remarkable family members such as grandmothers and aunts, family friends. They focus on the analysis of their personalities, spiritual values and kind-heartedness rather than their physical appearance and signs of physical aging. Among the old ladies portrayed in the memoirs we encounter pious women, wise, experienced, understanding and hospitable women as well as overbearing women or even hostile towards other people. It has been proved in the article that the old women’s behaviour was determined by their age, marital status, social position, their personal qualities and life experience. Образ старушки в русской женской мемуаристике XIX векаCтатья посвящена образам пожилых женщин, представленных в воспоминаниях русских дворянок XIX в. Старушки, выступающие в мемуарах Е. Сушковой, А. Керн, А. Смирновой-Россет — это чаще всего бабушки и тети авторов воспоминаний, приятельницы семей. Авторы воспоминаний обычно немного места уделяли внешнему виду своих героинь или чертам их физического старения; прежде всего их интересовали характер, достоинства сердца, духа, значит то, что самое ценное в человеке и навсегда остается впамяти следующих поколений. Среди старушек, представленных в мемуарах, были как богобоязненные, хорошие, снисходительные и гостеприимные женщины, так и не терпящие возражений, а даже враждебные по отношению к другим людям. В статье показано, что их поведение зависит как от возраста, семейного или общественного положения каждой из этих женщин, так и от жизненного опыта и черт характера.
Гуцульська діалектна лексика і фразеологія в українській художній мові: лексикографічне опрацювання
Authors: Ґрещук Василь
Published: March 2020

Hutsul dialect lexicon and ﬁxed expressions in Ukrainian ﬁction language: lexicological explorationThe article is devoted to the modern Ukrainian dialectology. It presents the conception of the project of the dictionary of Hutsul dialect lexemes used in the texts of Ukrainian ﬁction of 19th–21st century. The author analyzes in detail lexicographical explorations of his predecessors which rep- resent lexical scope of Hutsul dialect and deal with crucial theoretical issues, connected with the conception of the dictionary of Hutsul lexemes in ﬁction texts.Huculska leksyka i frazeologia dialektalna w ukraińskiej literaturze pięknej: spojrzenie leksykograﬁczneNiniejszy artykuł jest poświęcony  współczesnej  dialektologii  ukraińskiej.  Przedstawiono w nim koncepcję stworzenia słownika dialektyzmów huculskich, wykorzystywanych w ukraiń- skich tekstach literackich XIX–XXI wieku. Autor szczegółowo analizuje prace leksykograﬁczne poprzedników, które reprezentują bogactwo dialektu huculskiego, a także wyjaśnia wiele kwestii teoretycznych związanych z układaniem słownika dialektyzmów huculskich obecnych w tekstach literackich.
Status sufiksów „-er-” i „-or-” w formach liczebnikowych w języku chorwackim
Authors: Fałowski Przemysław
Published: March 2020

Status of numeral-forming suffixes -er- and -or- in standard Croatian languageThe main purpose of the present publication is to investigate frequency and status of two paral­lel suffixes -er- and -or- that form Croatian collective numerals. The analysis is focused on the re­search material collected from literary texts, normative Croatian publications grammars, dictionar­ies and popular language guides. This paper attempts to compare theses regarding these suffixes put forward by Croatian linguists with the usage in practice presented in online corpora http://riznica.ihjj.hr. The investigation demonstrated that puristic language policy applied in Croatia, especially in the 1990s, caused disappearance of “less-Croatian” suffix -or-. The only exception is numerical noun četvorica, that entered the Croatian language in the 19th century, which is regular part of the standard Croatian language until today.Normativni status sufiksa -er- i -or- u tvorbi brojevnih izvedenica uhrvatskome standardnom jezikuRad prikazuje analizu frekvencije inormativnog statusa dvaju paralelnih sufiksa -er- i -or- kojima se tvore hrvatske brojevne izvedenice. Analiza se zasniva na podacima preuzetim iz hrvat­skih književnih tekstova, normativnih priručnika gramatike, rječnici te jezičnih savjetnika. Cilj je ovoga rada također usporediti preporuke hrvatskih jezikoslovaca uvezi sa sufiksima -er- i -or- s jezičnom praksom zastupljenom uhrvatskom jezičnom korpusu http://riznica.ihjj.hr. Na osnovi istraživanja može se zaključiti da puristička jezična politika, koju je vodila većina hrvatskih jezi­koslovaca uglavnom od 90-ih godina 20. stoljeća, izazvala je polagani nestanak “manje hrvatskog” sufiksa -or-. Taj proces nije potpuno zahvatio brojevnu imenicu četvorica, koju su uveli vukovci u 19. stoljeću, zbog čega taj oblik danas pripada hrvatskomu standardnom jeziku.
Didaktická gramatika jako zdroj poznání a inspirace
Authors: Hrdlička Milan
Published: March 2020

Didactic grammar as a source of learningand inspirationThe term “grammar” may be vague; therefore we now speak of various sorts of grammar — depending on which language element it is focused on. We distinguish for example synchronous and diachronous grammar, semasiological and onomasiological, descriptive and prescriptive, etc. For­eign language learning does also have its special characteristics and so we have didactic grammar which focuses on a language from a perspective of a non-native speaker. Didactic grammar does not only adopt the findings of the above mentioned grammars but thanks to its special focus brings its own findings about the grammar functions of the foreign language.Дидактическая грамматика как источник знания и вдохновенияВ связи с неопределенностью и размытостью понятия «грамматика» в настоящее время принято говорить об отдельных видах грамматики, выделяемых на основании их ориентации на определенный аспект грамматической системы языка. Различают, например, грамматику син­хронную и историческую, семасиологическую и ономасиологическую, дескриптивную и пре-скриптивную и др. Своей спецификой в преподавании иностранного языка обладает и грамматика, рассматривающая язык с точки зрения иноязычного пользователя. Дидактическая не только использует результаты вышеперечисленных грамматик, но и сама, благодаря своему особому подходу, приносит новые знания о функционировании грамматической системы.
Проблемы сопоставительного синтаксиса славянских языков
Authors: Ivanova Elena Yu.
Published: March 2020

Some issues in contrastive syntax of Slavic languagesThe paper dwells on some issues related to the work on contrastive survey of syntax in the Slavic languages. Firstly, it emphasises the importance of the properly chosen semantic basis for a contrastive analysis, taking into account the noticeable syntactic bias of modern syntactic studies. Secondly, the paper analyses the importance of syntactic differences between Slavic languages arising from the presence/absence of the so called da construction in the grammatical system of a language. This difference is perceptible in a number of essential segments of the syntactic system, mainly those associated with the semantic areas of irreality/non-factuality. In the area of hypotheticality, an obvious affinity is apparent between da constructions and conditional forms. Through the example of hypothetical relative clauses in Bulgarian and Russian it is shown that the said forms in these two languages occur under similar conditions.Проблеми на съпоставителния синтаксисна славянските езициВ статията се разглеждат редица проблеми на съпоставителния синтаксис на славянски­те езици. Подчертава се – първо – значимостта на избора на семантичната база за съпоста­вителен анализ, защото съвременната синтактична наука се отличава с по-особено внимание към семантиката. Второ, дълбочината на синтактичните разлики между славянските езици е в голяма сте­пен свързана с това, дали в граматичната структура на езика е представена тъй наречената да-конструкция. Разликата между езиците по този параметр се открива в различни фрагменти на синтактичната система, предимно свързани със зоните на иреалност/нефактивност. В зона­та на хипотетичността има доста прилики между да-конструкцията и кондиционала, напри­мер съпоставка между българскитe да-конструкции и руския кондиционал в хипотетичните определителни изречения показва близките условия за реализация на дадени форми.
O początkach badań dialektologicznych Południowej Słowiańszczyzny 120 lat po projekcie Milana Rešetara
Authors: Kudera Jacek
Published: March 2020

On the origins of dialectological research into South Slavic languages, 120 years since Milan Rešetar’sprojectPaper presents the brief history of the first investigations into South Slavic dialects. It contains the Polish translation of Rešetar’s questionnaire “Pitanja ogovoru prostoga naroda” published in 1897, with some comments on methodology. The author presents the investigated dialectic phenom­ena in the field of phonetics, morphology and syntax based on afew responses. Some lexical charac­teristics of speech at the time are also explored. The instructions are compared with the contemporary approach to dialectological research. Other comments on the pioneer research are presented from the perspective of diachronic dialectology.O počecima dijalektoloških istraživanjakod južnih Slavena povodom 120 godišnjice Rešetarovog projektaRad predstavlja kratku povijest prvih dijalektoloških istraživanja kod južnih Slavena. On sadrži ipoljski prijevod Rešetarovoga upitnika Pitanja ogovoru prostoga naroda objavljenog 1897 s meto­dološkim komentarima. Na osnovu nekoliko odgovora, autor donosi istražene dijalektološke pojave na području fonetike, morfologije isintakse. Također, navodi ineka leksička obilježja ondašnjeg govora. Upute su uspoređene isa suvremenom metodologijom dijalektoloških istraživanja. Navede­ni su idrugi komentari opionirskom istraživanju uperspektivi dijakronijske dijalektologije.
Potencjał słowotwórczy wybranych czasowników dźwiękonaśladowczych w języku czeskim i polskim
Authors: Malanowska-Statkiewicz Marta
Published: March 2020

Selected onomatopoeic verbs in Czech and Polish languages — word-forming potentialThe article is acontrastive analysis of word-forming potential for six Czech and Polish ono­matopoeic verbs, such as: HLTAT / ŁYKNĄĆ; 2 CHLEMTAT / CHŁEPTAĆ; 3 CHROUPAT / CHRUPAĆ; 4 MLASKAT / MLASKAĆ; 5 SRKAT / CHLIPAĆ; 6 ŠPLOUCHAT / CHLUPAĆ. Using methodology of word-formation nests, two aspects of these words were analyzed: 1 abstract word-forming paradigm, 2 aword-forming chain. The analysis showed that in both languages ono­matopoeic verbs quite regularly will derive verbs naming the result of the action and the verbs expressing intensity or weakening of the action. In Czech language there are also verbs naming completion of the action, verbs accentuating the beginning of the action or its direction. Word-form­ing chains are different: Czech are constituted by: verb → adjective → adverb, Polish by: verb → noun → verb.Ke slovotvornému potenciálu zvukomalebných slovesv češtině a polštiněZáměrem autorky je konfrontovat slovotvorný potenciál onomatopoických sloves češtiny apolštiny spojených s jídlem apitím, např.: 1 HLTAT/ŁYKNĄĆ; 2 CHEMLAT/CHŁEPTAĆ; 3 CHROUPAT/CHRUPAĆ; 4 MLASKAT/MLASKAĆ; 5 SRKAT/CHLIPAĆ; 6 ŠPLOUCHAT/CHLUPAĆ. Používá při tom metodologii slovotvorných hnízd, což znamená 1 vertikální analýzu hnízda — až na typický slovotvorný svazek, 2 horizontální — postupnou derivaci, kterou lze popsat v rámci slovotvorných řetězců. Zanalýzy vyplývá, že se v obou jazycích derivují substantiva s významem výsledků děje aslovesa vyjadřující zesílení nebo zeslabení děje. K typickému českému slovotvorném svazku patří také slovesa s významem úplnosti děje, slovesa zdůrazňující začátek procesu nebo jeho směr. Slovotvorné řetězce jsou v obou jazycích odlišné: v češtině je tvoří základní sloveso → adjektivum → adverbium; v polštině: základní sloveso → substantivum → sloveso
Утицај функционалностилске и жанровске диференцијације на употребу падежа у „Стенографским белешкама Народне скупштине Краљевине Србије за 1898. годину”
Authors: Pavlović Jelena
Published: March 2020

The impact on function and genre differential on the use of case in The Stenography Notes of the Kingdom of Serbia Parliament in the Year 1898The subject of the paper is the analysis of the influence of stylistic and genre differential on the use of cases in the Stenography notes of the Kingdom of Serbia Parliament in the year 1989. The initial hypothesis was that the influence is based on: a presence of the administrative and legal register; b presence of spoken and written variants; c presence of certain subgenres. It has been established that there are sentences that belong to both the administrative/legal and everyday language register. The sentences involving the administrative and legal register are mostly encountered in the written subgenres the meaning of conditionality, criteria. Discussions are characterized by a number of predetermined expression which can be explained via the influence of the conversational style. Only a small number of sentence constructions that are linked to certain subgenres reports, budget proposals, etc. have been noted.Wpływ funkcjonalno-stylistycznej i gatunkowej dyferencjacji na użycie przypadków w Stenograficznych zapisach Narodowej Skupsztiny Królestwa Serbii za 1898 rokW pracy dokonano analizy wpływu stylistycznej i gatunkowej dyferencji na użycie przypad­ków w Stenograficznych zapisach Narodowej Skupsztiny Królestwa Serbii za 1898 rok. Punktem wyjścia była hipoteza, że wpływ dokonuje się na poziomie: a stylu administracyjno-prawnego; b wariantu ustnego i pisemnego; c określonych podgatunków. Ustalono, że istnieją konstrukcje, które przynależą do administracyjno-prawnej i ogólnej warstwy językowej. Konstrukcje warstwy administracyjno-prawnej najczęściej spotyka się w podgatunkach pisemnych znaczenie warun­kowości, kryteriów. Rozprawy charakteryzuje pojawianie się stałych wyrażeń, co tłumaczy się wpływem stylu wypowiedzi ustnej. Zauważono małą liczbę konstrukcji związanych z określonymi podgatunkami sprawozdania, projekt budżetu itd..
Synkretismus jako jazykový jev, lingvistická kategorie a lingvistický termín
Authors: Vobořil Ladislav
Published: March 2020

Syncretism as language phenomenon, linguistic term and categoryThe author deals with syncretism as both non-linguistic, and linguistic term, notion, language universal, language phenomenon, resulting and deeply interconnected with the language economy principle. First, a broad definition of the term syncretism is given, then the author focuses on theoretical aspects of syncretic issues, taking into account research works by many world-known linguists, predominantly Russian, Czech and some others. Second, syncretism is compared with other notions and terms, used sometimes to described very similar language phenomena, very close to syncretism, such as neutralisation, homonymy, polyfunctionality, polysemy, contamination, language play. The author comes to the conclusion that very often the same language phenomena are called using various terms, syncretic phenomena are not the exception; in various studies the term and notion of syncretism can be understood in different ways.Синкретизм как языковое явление, лингвистический термин и категорияАвтором статьи рассматриваются нелингвистические и лингвистические аспекты син­кретизма как языкового термина и понятия, языковой универсалии, языкового явления, воз­никающего как следствие действия закона языковой экономии. Дается общепринятое опре­деление термина синкретизма, затем автор фокусируется на теоретическом обосновании явления синкретизма, опираясь на работы выдающихся мировых ученых, главным образом, русских, чешских и др. Во второй части статьи синкретизм сопоставляется с другими явлени­ями иизбранными для их наименования в лингвистике терминами, как, например, нейтрали­зация, омонимия, полифункциональность, полисемия, контаминация, языковая игра. Конста­тируется, что не всегда те же самые явления обозначены с помощью тех же самых терминов, явления синкретизма могут обозначаться, используя разные термины, и сама наполненность термина синкретизм варьируется от автора к автору.
Особенности польской и русской велосипедной лексики словообразовательный и семантический аспекты
Authors: Wilk Gabriela
Published: March 2020

Specificity of Polish and Russian cycling lexicon word formation and semantic aspectsThe paper is devoted to the analysis of Polish and Russian lexicon related to cycling. It indi­cates in both languages the most productive ways of word formation processes of jargon and profes­sionalisms associated with various disciplines of cycling. They include univerbation, suffixation and semantic derivation.Specyfika polskiej i rosyjskiej leksyki rowerowej aspekt słowotwórczy i semantycznyArtykuł został poświęcony analizie polskiego i rosyjskiego słownictwa z zakresu kolarstwa. Wskazano w nim najbardziej produktywne w obu językach sposoby tworzenia żargonizmów i pro­fesjonalizmów związanych z różnymi dyscyplinami kolarstwa. Można do nich zaliczyć uniwerbiza­cję, sufiksację oraz derywację semantyczną.
Obcy w kuchni. Jedzenie jako sposób realizacji opozycji „swoje–obce” i „arystokratyczne–plebejskie” w kulturze rosyjskiej do XIX w.
Authors: Chrząszcz Matylda
Published: March 2020

Foreign in the kitchen. Food as a way to implement “familiar–foreign” and “patrician–plebeian” oppositions in Russian culture till 19th centuryThe paper addresses the problem of eating habits as an identification code which defines affiliation to a particular community or a social layer. Till 17th century there was no distinction between aristocratic and plebeian dishes in Old Russian cuisine. 17th century brought differentiation between the diet of aristocracy and lower layers of society. During the reign of Peter the Great selection of dishes as well as the way of their preparation and eating became an identification code denoting belonging to the Western aristocratic culture. At the turn of the 18th and 19th centuries the division into aristocratic and plebeian kitchen was established. The changes in Russian cuisine were also related to attitude toward the foreign influences and often were politically motivated. Literary source used in the paper is represented mostly by fragments of the works by Russian writers such as Nikolai Gogol, Ivan Goncharov and Leo Tolstoy. Чужие на кухне. Еда как способ реализации оппозиции «свое–чужое» и «аристократическое–плебейское» в русской культуре до XIX столетияВ настоящей статье еда рассматривается как идентификационный код, определяющий принадлежность к данному общественному слою или группе. В древнерусской кухне не наблюдалось существенной разницы между плебейскими и аристократическими блюдами. Разница стала замечаться лишь только в XVIII столетии при Петре I, когда подбор блюд, способ их приготовления и способ приема пищи стали кодами, посредством которых определялась принадлежность к западной аристократической культуре. Это строгое разделение на «аристократическое» и «плебейское» в русской кухне упрочилось на рубеже XVIII и  XIX столетий. Описываемые в статье перемены в русской кухне были связаны с отношением русских к чужим влияниям и довольно часто основывались на политических началах. В качестве иллюстративного литературного материала в статье использованы фрагменты романов Николая Гоголя, Ивана Гончарова и Льва Толстого.
Мотив смерти в позднем творчестве Николая Лескова
Authors: Łukaszewicz Marta
Published: March 2020

The motif of death in Nikolai Leskov’s late worksThe paper discusses the meaning of the motif of death in Nikolai Leskov’s works, especially those written in the last eight years of his life. The presence of two opposing representations is indicated: on the one hand, the death is depicted with emphasis on physiological processes which accompany it; on the other, it is described as a spiritual transition from the earthly to heavenly life. These two completely different approaches seem to originate in Leskov’s ambivalent attitude towards death: the writer believed that it was not the absolute end of life but, at the same time, he was afraid of the very process of dying. The examined issues are particularly visible in Leskov’s last work, The Rabbit Carriage, where one can find numerous and varied descriptions of characters’ death, as well as the spiritual transformation of the main hero, also presented by the concepts of death and resurrection­Motyw śmierci w późnej twórczości Nikołaja LeskowaW artykule omówione zostało znaczenie motywu śmierci w twórczości Nikołaja Leskowa, ze szczególnym uwzględnieniem sposobu jej przedstawienia w utworach ostatnich ośmiu lat życia pisarza. Wskazano przy tym na obecność dwóch przeciwstawnych jej wyobrażeń: z jednej strony śmierć może być opisywana z podkreśleniem towarzyszących jej procesów fizjologicznych, z dru­giej zaś — jako duchowe przejście od życia ziemskiego do niebiańskiego. Te dwa różne podejścia wydają się zakorzenione w ambiwalentnym stosunku Leskowa do śmierci — pisarz wierzył, że nie jest ona bezwzględnym końcem życia, obawiał się jednak samego procesu umierania. Szczególnie wyrazista ilustracja badanego zagadnienia znalazła się w ostatnim utworze Leskowa, opowieści Igranie z bałwanem, w której mamy do czynienia z licznymi i różnorodnymi opisami śmierci postaci, a także z duchową przemianą głównego bohatera, przedstawioną przy zastosowaniu słow­nictwa związanego ze śmiercią i zmartwychwstaniem.
„Есть ли в моей жизни такой смысл, который не уничтожался бы неизбежно предстоящей мне смертью?” Исповедальные размышления Льва Толстого о смерти
Authors: Łucewicz Ludmiła
Published: March 2020

“Does my life have a meaning that wouldn’t be destroyed by my inevitably approaching death?” Confessional reflections on death of Leo TolstoyThe search for the meaning of life, contributing to the dramatic changes that have occurred in the philosophy and work of Leo Tolstoy, has been reflected in his Confession 1879–1882. The theme of death first appears in the third chapter of the Confession, among the episodes that represent memoirs, and then expands, occupying the main space in the IV–VII chapters. In his memoirs, trying to get a trustworthy answer to the question that tortures him, the writer uses me­thods of experiential and theoretical sciences. As a result, he comes to the conclusion that life is meaningless and creates a four-part typology. Only taking the path of “irrational knowledge” that is faith, and having experienced a deep religious understanding, he creates a doctrine that makes the sense of life.„Czy jest w życiu mem cel, któregoby nie zniszczyła nieunikniona, czekająca śmierć?” — rozmyślania Lwa Tołstoja o śmierciPoszukiwanie sensu życia, będące przyczyną kardynalnych zmian, jakie nastąpiły wświa­topoglądzie i twórczości Lwa Tołstoja, znalazło swoje odzwierciedlenie w jego Spowiedzi 1879–1882. Temat śmierci po raz pierwszy pojawia się w III rozdziale dzieła, w części mającej charakter pamiętnikarski, a następnie rozwija się, stanowiąc zasadniczą treść rozdziałów IV–VII. Pisarz, starając się uzyskać wiarygodną odpowiedź na dręczące go pytanie, w swoich rozważa­niach ucieka się do metod nauk empirycznych i spekulatywnych. W efekcie dochodzi do wnio­sku obezsensowności życia i tworzy czteroczęściową typologię. Dopiero po wejściu na ścieżkę „wiedzy nierozsądnej” — wiary, doświadczając głębokiego doznania religijnego, Tołstoj tworzy doktrynę, zgodnie z którą odnajduje sens życia.
Русские загадки о смерти, покойнике, погребении в межкультурном контексте
Authors: Raikova Irina
Published: March 2020

Russian folk riddles about death, dead and funeralsin the context of folklore traditions of the worldSubjects related to death, the dead and funerals, as well as the motive of “substitute” death, are a natural element of folk riddles, as death itself is the most difficult one to solve and the great unknown. Thanatos in Russian folk riddles is characterized by multidimensionality, great detail and atmosphere of tension, but also by universalism in relation to the traditions of different nations. The knowledge of death is based primarily on mythology and descriptions of various cults and rituals. These riddles are also an expression of the faith that has been preserved over the years, that physical death is not the end of human existence.Rosyjskie zagadki ludowe o śmierci, zmarłych i pogrzebach w kontekście tradycji folklorystycznychna świecieTematy związane ze śmiercią, zmarłymi i pogrzebami, a także z motywem śmierci „zastępczej” są naturalnym elementem zagadek ludowych, jako że śmierć sama w sobie to wielka tajemnica i najtrudniejsza do rozwiązania zagadka. Tanatos w rosyjskich zagadkach ludowych charakteryzuje się wielowymiarowością, cechuje go szczegółowość i atmosfera napięcia, ale też uniwersalizm w stosunku do tradycji różnych narodów. Wiedza o śmierci bazuje w nich przede wszystkim na mitologii oraz opisach rozmaitych kultów i rytuałów. Zagadki te stanowią również wyraz utrwalanej przez lata wiary w to, że śmierć fizyczna nie stanowi końca istnienia człowieka.
Cтрах смерти в современной русской литературе о войне
Authors: Borkowska Aldona
Published: March 2020

Fear of death in contemporary Russian literatureabout warsModern Russian ‘war narratives’ contains works on both the Second World War and the subsequent conflicts in Afghanistan and Chechnya. In this article, we trace some autobiographical texts of the wars’ participants. Among the writers there are Oleg Ermakov, Zakhar Prilepin, Arkady Babchenko. As we find out, the contemporary ‘war narrative’ is interwoven with the lack of ideology and patriotic pathos. A soldier fails to accept his war, moreover, he questions the authorities in their decision to break out the military conflict. Due to the new motifs war — as it is depicted — turns into a set of primitive instincts, in which fear of death and a hunger for life take a significant narrative role.Strach przed śmiercią we współczesnej literaturze rosyjskiej o wojnieWspółczesna proza batalistyczna obejmuje utwory dotyczące zarówno wielkiej wojny ojczyźnianej, jak i późniejszych wojen w Afganistanie i Czeczenii. Celem artykułu jest analiza autobiograficznych tekstów uczestników działań militarnych na tym obszarze. Wśród autorów znaleźli się Oleg Jermakow, Zachar Prilepin, Arkadij Babczenko. Autorka dochodzi w artykule do wniosku, że prozę wojenną ostatnich lat cechuje brak ideologii, patriotycznego patosu oraz kwestionowanie celowości walki zbrojnej. Ze względu na deficyt zrozumienia i akceptacji dla podjętych działań postrzeganie wojny zostało zredukowane do pierwotnych instynktów, wśród których strach przed śmiercią oraz pragnienie pozostania przy życiu odgrywają znaczącą rolę.
Między nekrofilią a objawieniem tajemnicy. Mortualne poszukiwania Ladislava Klímy
Authors: Gawarecka Anna
Published: March 2020

Between necrophilia and epiphany: Thanatological fascinations of Ladislav KlímaThanatological themes often appear in Ladislav Klíma’s prose as a characteristic keystone of his anthropological project. In some of the writer’s novel and short stories e.g. Utrpení knížete Sternenhocha, Jak bude po smrti, Slavná Nemesis the topic of death introduces large-scale philosophical or metaphysical speculations. It also functions as a way depicting death which is confirmed in the cultural tradition. In both cases Klíma plays a perverse and complicated game with the typical components of the European eschatological imagination. On the one hand, he shows those components in a grotesque manner, which means treating the human mortality without appriopriate respect and dignity, on the other hand he incorporates thanatological topics into his controversial project of a new cosmogony and deification of man.  Mezi nekrohilií a odhaleným tajemstvím. Mortuální hledání Ladislava KlímyMortuální tematika v tvorbě Ladislava Klímy tvoří specifický klíč k jeho antropologickému projektu. V některých Klímových románech a povídkách například Utrpení knížete Sternenhocha, Jak bude po smrti, Slavná Nemesis téma smrti otevírá cestu k široce pojatým filozofickým nebo metafyzickým úvahám a aktivizuje kódy mortuálních obrazů utkvělých v představách tradiční kultury. V obou případech Klíma vede složitou a určitým způsobem přelomovou hru s komponenty tanatického imaginaria umístěného ve všeobecných, skupinových evropských představách. Těmto komponentům propůjčuje groteskní rozměr, čímž zpochybňuje povinnost zobrazování eschatologických motivů s úctou či respektem a začleňuje je do svého — komplikovaného a kontroverzního — projektu nové kosmogonie a koncepce lidské deifikace.
Souboje a tance se smrtí v zrcadle nesmrtelnosti z české a slovenské polistopadové prózy
Authors: Machala Lubomír
Published: March 2020

Battles and dancing with death in the mirror of immortality in Czech and Slovak prose written after November 1989Thematization of human mortality has often been present in Czech and Slovak prosaic works written after 1989. This article presents and sometimes also analyses and interprets in detail these works. The author, for example, points out that in Trýznivé město, a trilogy written by D. Hodrová, people try to play games with death, or to struggle with it. In the novels written by P. Koudelka Peříčka, peříčka or M. Kundera Nesmrtelnost/Immortality the phenomenon of immortality is reflected. Since the 1990s, many younger Czech writers have been tending towards the so-called action genres and that is why depictions of violent death appear in their books more frequently. H. Andronikova vividly depicts a man’s fatal fight with a mortal disease. Out of Slovak prosaic works dealing with the issue of mortality, the author of the article thoroughly analyzes prose by M. Vadas Prečo sa smrtka smeje, P. Macsovský Mykať kostlivcami and P. Vilikovský Letmý sneh. The author concludes that most of the novels reflecting the phenomenon of immortality have significantly enriched national literatures of both countries.  Дуэли и танцы со смертью в зеркале бессмертияв чешской и словацкой прозе после ноябрьских событийТема человеческого бессмертия часто встречается в чешской и словацкой прозе после 1989 г. В статье представлен обзор, анализ и интерпретация произведений, в которых писатели обращаются к исследуемой теме. В трилогии Город мучений Trýznivé město Д. Годровой герои пытаются играть со смертью или бороться с ней. В романах П. Коуделки Перо, перо Peříčka, peříčka и М. Кундеры Бессмертие Nesmrtelnost проанализирован феномен бессмертия. В 1990-х годы многие молодые чешские писатели например, Р. Лудва и М. Урбан обращаются к приключенческим жанрам, в их произведениях прослеживается мотив насильственной смерти. В творчестве Г. Андроникова показано столкновение человека со смертельной болезнью. Темы смерти в словацкой прозе анализируется на материале произведений Почему Смерть смеётся Prečo sa smrtka smeje М. Вадаса, Трясущийся скелет Mykať kostlivcami П. Мачовского и Тающий снег Letmý sneh П. Виликовского.
Обликовање говора о смрти на почецима српске поезије за децу и младе
Authors: Rastegorac Vladimir Vukomanović
Published: March 2020

The forming of the discourse about death in Serbian poetry for children and young adults during its inceptionRepresentations of death in Serbian poetry for children and young adults have not been researched systematically to this day. The goal of this paper, therefore, is to point out the initial positions taken up during the forming of these representations, through the analysis of verses by Jovan Sundečić and by Đorđe Rajković. In brief, both poets view death as something that has power over man, the main difference being that Sundečić constructs the theme of death within a Christian framework without using humor, while Rajković abandons the framework of Christianity and assigns a significant role to humor in his writing about death.  Репрезентация высказываний о смертив первых сербских поэтических произведениях для детей и подростковПредставления о смерти в сербской поэзии для детей и подростков до сих пор подробно не исследовались. В связи с этим цель настоящей работы — систематизировать исходные проявления этих идей в стихотворениях Иоанна Сундечича и Джордже Райковича. У обоих поэтов смерть показана одинаково: как нечто, имеющее власть над человеком. При этом, однако, Сундечич оформляет высказывания о смерти согласно христианскому пониманию и без тени юмора, а Райкович, обращаясь к этой теме, выходит за рамки христианства и уделяет значительное место юмору.
Метафоричност смрти у роману Нечиста крв Борисава Станковића
Authors: Vukićević Dragana
Published: March 2020

Metamorphic nature of death in B. Stankovicʼs novel Sophka Impure BloodThe paper shifts the focus of research on B. Stankovic’s novel Sophka Impure Blood from a naturalistic to a mythopoetic approach. Sophka’s double destructive nature is being related to Eros and Thanatos. Eroto-thanatic symbolization of body and space in which Sophka exists is being analyzed as well as Sophka’s double sacrifice: obedience to the so-called Law of the Father in patriarchal environment on one side, and self-giving to Black Eros, Male from the Darkness on the other. In Stankovic’s novel Thanatos and Eros are like Siamese twins, inseparable, and the world of the heroine, in which they rule, is being portrayed through their metamorphic emanations. Sophka herself is interpreted through both matriarchal and patriarchal principles. As for the matriarchal principle, she represents a personification of a dangerous and fatal woman one of the characters regards her as a fatal nymph, while another seeks salvation in death. Through the patriarchal principle she is interpreted as a victim of a phallogocentric patriarchal world.  Metamorficzość śmierci w powieści Nieczysta krew Borisava StankoviciaW analizie powieści Bory Stankovicia Nieczysta krew uwaga badawcza została przeniesiona z perspektywy naturalistycznej na mitopoetykę. Podwójny charakter Sofki prowadzi do związku z Erosem i Tanatosem. Analizie poddany został zatem proces erotycznej i tanatycznej symbolizacji ciała i przestrzeni, w której funkcjonuje Sofka, a także jej podwójne cierpienie związane z jednej strony z posłuszeństwem wobec Prawa Ojca w środowisku patriarchalnym, a z drugiej — z poddaniem się Czarnemu Erosowi, Mężczyźnie z Ciemności. W utworze Stankovicia Tanatos i Eros są z sobą nierozerwalnie połączeni, niczym bliźniacy syjamscy, a świat bohaterki, nad którą mają władzę, został ukazany poprzez ich metaforyczne emanacje. Postać Sofki można z kolei rozpatrywać poprzez pryzmat zasady matriarchatu, rozumianego jako niebezpieczne, śmiercionośne kobiece prawo jeden z bohaterów postrzega Sofkę jako zabójczą nimfę, inny szuka ratunku przed nią w śmierci, jak i przez pryzmat patriarchatu — jako ofiarę fallocentrycznego patriarchalnego świata.
Zapiski z „Miasta Umarłych”. Obóz koncentracyjny Jasenovac i Stara Gradiška w literackich narracjach tanatologicznych i dyskursie pamięci obszaru postjugosłowianskiego
Authors: Szperlik Ewa
Published: March 2020

Notes from “the city of the dead”: Jasenovac and Stara Gradiška concentration camps in thanatological narratives and in the memory discourse of the post-Yugoslav areaThis paper discusses selected Holocaust narratives of the post-Yugoslav area, which were set in the history of Hitler’s Europe due to the establishment of the pro-Nazi Pavelić regime The Independent State of Croatia. They were also set in the context of the concealment policy, when both places and events related to concentration camps, Jasenovac and Stara Gradiška, were ousted from collective memory by the authorities of communist Yugoslavia. Concentration camp memoirs and records — autothanatographies J. Derrida, A. Ubertowska — reflecting on the post-Yugoslav area of Tito’s epoch had been a tabooed realm of unsolicited truths S. Buryła for a few decades due to political reasons and have recently been reintroduced into official discourse of memory. They also address the questions of the end of Western civilisation, the topos of the concentration camp as the territory of the reign of death and struggle for survival. The five selected thanatological testimonies present the Holocaust and the nightmare of World War II as an essential part of reflection on the human condition H. Arendt and they also show the phenomenon of collective trauma D. LaCapra.  Bilješke iz „Grada Mrtvih”. Konclogor Jasenovac i Stara Gradiška u književnim tanatološkim naracijama i u diskursu kolektivnog pamćenja na području bivše JugoslavijePredmet razmatranja u ovom tekstu su odabrani autobiografski zapisi o Holokaustu sa područja bivše Jugoslavije, stavljene u vizuru povijesti hitlerove Europe povodom osnivanja režima Ante Pavelića kakva je bila NDH. Istodobno vrlo je važan u ovoj analizi kontekst politike prešućivanja te brisanja iz kolektivnog pamćenja mjesta i dogaᵭaja vezanih uz logore smrti: Jasenovac i Stara Gradiška koje su vlasti komunističke Jugoslavije nakon II svjestkog rata uspješno poricale. Vraćene u zadnje vrijeme javnom pamćenju sjećanja i uspomene na logor – „autotanatografije J. Derrida, A. Ubertowska – bile su nekoliko decenija prešućivane ili od javnosti skrivane u Titovoj državi te zbog političkih razloga spadale su u zonu nepoželjnih istina S. Buryła. Zabilježena vlastita sjećanja na konclogora – kasnije proskribiranih autora/svjedoka – bave se univerzalnom temom smrti, rušenja civilizacije zapadnog kruga, konclogora kao područja svevladajuće smrti, istrebljivanja i životnjske borbe za preživljavanje zatočenika. Pet odabranih logorskih testimonija prikazuje traumu II svjestkog rata D. LaCapra te govori o stanju čovječanstva u postratnom razdoblju H. Arendt.
Мотиви містичної танатології в поетичній книзі Григорія Варсави Сковороди Сад божественных пѣсней, прозябшій из зерн Священнаго Писанія
Authors: Betko Irena
Published: March 2020

The motifs of mystical thanatology in The Garden of Divine Songs by Gregory SkovorodaThe article deals with the role that religious-philosophical reflection about death plays in Gregory Skovoroda’s poetical book The Garden of Divine Songs. The subject matter is based not only on the themes of the Bible but also on the individual mystical experience of this great Ukrainian poet of the 18th century.  Motywy mistycznej tanatologii w książce poetyckiej Hryhorija Skoworody Ogród pieśni nabożnychW książce poetyckiej Hryhorija Skoworody Ogród pieśni nabożnych ważną rolę odgrywają religijno-filozoficzne refleksje na temat śmierci. Źródłem rozważań artystycznych w zakresie wskazanej problematyki są zarówno treści Pisma Świętego, jak i osobiste doświadczenia mistyczne wybitnego osiemnastowiecznego poety ukraińskiego.
Polisemija sufiksa -ač i -aš u hrvatskom jeziku
Authors: Mikić Čolić Ana
Published: March 2020

The polysemy of suffixes -ač and -aš in CroatianUnlike the study of polysemy on the lexical level, the polysemy of word formation units still remains understudied in Croatian linguistics. The present paper concentrates on the polysemous suffixes -ač and -aš, since it is the derivations by these suffixes that prove most numerous in the corpus of new Croatian words. Apart from listing the most frequent semantic categories that the words derived by the suffixes -ač and -aš belong to, the paper analyzes the bases used to form new words by means of the two suffixes and their structure. Since the semantic fields of words derived by the suffixes -ač and -aš partly overlap e.g. “agent” dodavač and softveraš, the paper will address the share of the two suffixes in the process of forming new words and try to predict the future direction of semantic changes involving the suffixes -ač and -aš.Polisemia sufiksu -ač i -aš w języku chorwackimW odróżnieniu od polisemii na poziomie leksykalnym w językoznawstwie chorwackim polisemia jednostek słowotwórczych wciąż pozostaje obszarem niezbadanym. W niniejszej pracy uwaga została poświęcona polisemicznym sufi ksom -ač i -aš, ponieważ wyrazy pochodne właśnie z tymi przyrostkami są najliczniejsze w korpusie nowych wyrazów chorwackich. Zostały tu wyodrębnione najczęściej występujące grupy znaczeniowe, do których należą wyrazy utworzone za pomocą sufiksów -ač i -aš. Ponadto w pracy poddano analizie podstawy słowotwórcze, od których tworzone są nowe słowa z tymi przyrostkami, a także ich struktura. Z uwagi na to, iż pola semantyczne wyrazów pochodnych z sufiksami -ač i -aš częściowo się pokrywają na przykład ‘wykonawca czynności’: dodavač i softveraš, uwagę poświęcono również zróżnicowaniu tych dwóch sufiksów w procesie powstawania nowych wyrazów, a także podjęto próbę określenia przyszłego kierunku zmian semantycznych dotyczących sufiksów -ač i -aš na podstawie neologizmów tworzonych przy użyciu tych przyrostków.
Onomastyczny spacer ścieżkami belgradzkiego ogrodu zoologicznego
Authors: Kołodziej Agnieszka
Published: March 2020

Onomastic walk through the streets of the Belgrad zooThis article discusses urban names found in the zoo in Belgrad. The article is an attempt to find out why the managers of the zoo decided to transpose urban names into the area of the zoo and in what categories we can perceive this choice.The body of material, including 36 onymic units, was subject to semantic and formal analysis. The material includes commemorative names referring i.a. to the first names and surnames of the zoo directors, figures connected with science and culture, or the names of institutions supporting the zoo. The vast majority of them are formal language structures, especially genitive forms.The presented semantic and formal models follow the convention of the contemporary nomenclature of streets in Belgrad. The very transposition must be regarded as innovative, determined on the one hand by the development of mass culture and on the other hand by political reasons, which can be perceived in the category of patriotism with a slightly nationalistic tinge.Onomastička šetnja stazama Beogradskog zoološkog vrtaČlanak se bavi gradskim nazivima koji su zabeleženi na terenu Beogradskog zoološkog vrta. U članku se probalo odgovoriti na pitanja zbog čega se direkcija zoološkog vrta odlučila na transpoziciju gradskih naziva u arelu zoološkog vrta kao i kojim kategorijama se to može analizirati.Ispitivani korpus se sastoji od 36 onimične jedinice, analizirane semantički i formalno. Sakupljeni materijal predstavlja nazive koji su svojevrsna vrsta sećanja, a čija se motivacija, između ostalog, odnosi na imena i prezimena direktora zoološkog vrta, osoba povezanih sa naukom, kulturom, kao i nazivi institucija koje podržavaju zoološki vrt. Uglavnom su to strukture sa formalnojezičkom kreacijom, usred kojih dominiraju forme genitiva.Predstavljeni semantički i formalni modeli uklapaju se u konvenciju savremenih naziva beogradskih ulica. Samu transpoziciju bi trebalo smatrati za inovatorsku koja je sa jedne strane determinisana razvojem masovne kulture, a sa druge političkim povodima koji se mogu analizirati u patriotskim kategorijama sa izvesnom dozom nacionalizma.
Applied theatre in a foreign language environment: The methodology of performance
Authors: Kodrić Gagro Ana
Published: March 2020

Applied theatre in a foreign language environment: The methodology of performanceThis paper describes how to use the genre of the telenovela in teaching and learning Croatian as a foreign language, based on the example of a theatre workshop organized in 2006 at Croaticum — Center of Croatian as a Foreign Language in Zagreb. This method can also be applied to teaching and learning other foreign languages. It has proved effective in teaching so it can be recommended as a tried and tested method. It promotes the improvement of language skills and — more importantly — it reduces the fear of speaking and communicating in a foreign language. Teatr stosowany w środowisku językowo obcym. Metodologia wykonaniaW artykule opisano, jak korzystać z gatunku telenoweli w nauczaniu i uczeniu się języka chorwackiego jako języka obcego, na przykładzie warsztatu teatralnego, który został zrealizowany w Centrum Języka Chorwackiego Jako Obcego Croaticum w Zagrzebiu w 2006 roku. Metoda ta może być również stosowana do nauczania i uczenia się innych języków obcych. Okazała się ona bowiem skuteczna w nauczaniu, więc można ją polecić jako metodę już w dużym stopniu sprawdzoną. Sprzyja doskonaleniu kompetencji językowych oraz — co ważne — zmniejsza lęk przed mówieniem i komunikowaniem się w języku obcym.
„Piękno prawdziwości czasu”, czyli literackie rozważania nad historią w utworze Jewgienija Wodołazkina "Sołowjow i Łarionow"
Authors: Sidor Monika
Published: March 2020

“Beauty of real time”: Literary reflection on history in the novel Solovyov and Larionov by Eugene VodolazkinThe article deals with different questions concerning history, presented in Eugene Vodolazkin’s novel Solovyov and Larionov. The paper’s author claims that a lot of dilemmas of history, which appeared throughout the ages, underlie the construction of the hero. The writer depicts also his own proposition of resolving the mentioned dilemmas through experience and literature, categories which highlight the aesthetical aspect of historical truth.Красота истинности времени: литературныые размышления на тему истории в произведении Евгения Водолазкина Соловьев и ЛарионовВ статье анализируются вопросы, связанные с историей, которые представлены в произведении Евгения Водолазкина Соловьев и Ларионов. Автор статьи утверждает, что многие дилеммы, которые на протяжении веков появились в рефлексии над историей, лежат в основе конструкции героя произведения. Писатель представляет также свои предложения решения этих дилемм при помощи опыта и литературы, категорий которые подчёркивают эстетический аспект исторической правды.