Κύρια χαρακτηριστικά της ιστορικής εξέλιξης της κολύμβησης ανοικτών υδάτων (μαραθώνιας κολύμβησης) από τον 18ο αιώνα μέχρι σήμερα
Authors: Παπαδόπουλος Νικόλαος 
Published: September 2021

Η κολύμβηση σε ανοικτά ύδατα είναι δραστηριότητα σύμφυτη με την ανθρώπινη υπόσταση και τεκμήρια ενασχολήσεως των ανθρώπων με αυτή διαθέτουμε από όλους τους μεγάλους αρχαίους πολιτισμούς και βεβαίως από την Αρχαία Ελλάδα και την Ρώμη. Κατά τον Μεσαίωνα, η ενασχόληση με την κολύμβηση ανοικτών υδάτων στη Δυτική Ευρώπη και στην καθ' ημάς Ανατολή μειώνεται και επιβαρύνεται με προκαταλήψεις. Η απελευθέρωση του Ευρωπαίου από τα μεσαιωνικά δεσμά γίνεται κατά την περίοδο της Αναγέννησης, οπότε επανακτάται σταδιακά το ενδιαφέρον για την κολύμβηση ανοικτών υδάτων με πρωτοβουλία διανοητών και των πρώτων επιστημόνων γυμναστών. Περί τα τέλη της Αναγεννήσεως συγγράφονται τα πρώτα εγχειρίδια κολυμβήσεως. Αντικείμενο της παρούσας διατριβής είναι τα κύρια χαρακτηριστικά της ιστορικής εξελίξεως της κολύμβησης σε “ανοικτά ύδατα” (θάλασσα, λίμνες, ποτάμια κ.λπ.) από τον 18ο αιώνα μέχρι σήμερα. Σε αυτό το χρονικό διάστημα (320 έτη) είναι ευδιάκριτες τέσσερις ιστορικές περίοδοι. Στην πρώτη περίοδο (1700-1830), ο Ευρωπαίος κατανοεί ότι μπορεί να κολυμπήσει σε ανοικτά ύδατα, για λόγους υγείας και ψυχαγωγίας. Στα πλαίσια του Διαφωτισμού και συναφών πνευματικών κινημάτων (ρομαντισμός, φιλανθρωπισμός), το ευρύ κοινό προτρέπεται να ασχοληθεί με την μη διαδεδομένη ως τότε κολύμβηση ανοικτών υδάτων. Φιλόσοφοι και παιδαγωγοί εντάσσουν την κολύμβηση ανοικτών υδάτων στα εκπαιδευτικά συστήματά τους, επιφανείς άνδρες ασχολούνται ενεργά με αυτήν, ενώ διάσημοι ρομαντικοί ποιητές πετυχαίνουν κολυμβητικούς άθλους. Καταγράφονται οι πρώτες κολυμβητικές ανδραγαθίες που προσελκύουν την προσοχή του κοινού, όπως είναι ο διάπλους του Ελλησπόντου από τον Λόρδο Βύρωνα (3/5/1810). Κατά τη δεύτερη περίοδο (1830-1920), η κολύμβηση ανοικτών υδάτων διαδίδεται στο κοινό και σταδιακώς εξελίσσεται σε αγωνιστικό άθλημα. Η Αγγλία είναι η χώρα από όπου ξεκίνησε η αγωνιστική κολύμβηση. Από το 1850 η αγωνιστική κολύμβηση ανοικτών υδάτων διαδίδεται στα πλαίσια του κινήματος του ερασιτεχνισμού. Πραγματοποιούνται κολυμβητικοί άθλοι που θέτουν ορόσημα στην ιστορική εξέλιξη της κολύμβησης ανοικτών υδάτων, όπως ο διάπλους της Μάγχης από τον Μάθιου Γουέμπ (23-24/8/1875). Εισάγονται νέες τεχνικές κολύμβησης. Στις πρώτες τρεις διοργανώσεις ολυμπιακών αγώνων (Αθήνα 1896, Παρίσι 1900, Σαιν Λιούις 1904) και στη Μεσολυμπιάδα της Αθήνας (1906), τα κολυμβητικά αγωνίσματα διεξάχθηκαν σε ανοικτά ύδατα. Το κίνημα της γυναικείας χειραφετήσεως συμπορεύεται με τη διάθεση της γυναίκας να ασχοληθεί με την κολύμβηση. Κατά την τρίτη περίοδο (1920-1985), ο άθλος του διάπλου της Μάγχης από την Αμερικανίδα Γερτρούδη Έντερλε (στις 5-6/8/1926) επιβεβαιώνει ότι η γυναίκα δεν υστερεί στην κολύμβηση έναντι του άνδρα. Η περίοδος αυτής διακρίνεται για τους μεγάλους επαγγελματικούς αγώνες που έκαναν ευρέως γνωστό το άθλημα: διάπλους του πορθμού Σαν Πέντρο (Καλιφόρνια, Η.Π.Α. [1927]], αγώνες στη λίμνη Οντάριο (1928-1964), επαγγελματικός διάπλους στη Μάγχη (δεκαετία ‘50), περίπλους του Ατλάντικ Σίτυ, μαραθώνιος Κάπρι-Νάπολι, αγώνες στη λίμνη Μίτσιγκαν (1959-1963), αγώνες στη λίμνη Αγίου Ιωάννη στον Καναδά, 24ωρος αγώνας αντοχής στη λίμνη Λα Τουκ στον Καναδά κλπ. Οι άθλοι των μαραθώνιων κολυμβητών, που εντυπωσιάζουν λόγω της διανύσεως τεράστιων αποστάσεων και υπό αντίξοες συνθήκες, προσελκύουν το παγκόσμιο κοινό και αποδεικνύουν ότι τα όρια των ανθρώπινων δυνατοτήτων είναι ανεξάντλητα. Δεν έλειψαν από την περίοδο αυτή χαρακτηριστικά γεγονότα πολιτικής “εργαλειοποιήσεως” του αθλήματος (Mάο Τσε Τουνγκ, Κίνα). Στην ίδια περίοδο συγκροτούνται και καθιερώνονται συλλογικές οργανώσεις του αθλήματος της κολύμβησης ανοικτών υδάτων με διεθνή φήμη και παγκόσμια εμβέλεια. Κατά την τέταρτη περίοδο (1985-), η FINA θέτει πλέον υπό την αιγίδα της τη μαραθώνια κολύμβηση, τυποποιεί τους κανονισμούς του αθλήματος και οργανώνει διεθνείς αγώνες: Παγκόσμιο κύπελλο μαραθώνιας κολύμβησης 10 χλμ, Παγκόσμιο πρωτάθλημα μαραθώνιας κολύμβησης, Γκραν-Πρι Κολύμβησης Ανοικτών Υδάτων, Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Κολύμβησης Νέων κλπ. Από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Πεκίνου το 2008 και στο εξής το άθλημα της μαραθώνιας κολύμβησης και συγκεκριμένα το αγώνισμα 10 χλμ ανδρών-γυναικών εντάχθηκε στο πρόγραμμα των Ολυμπιακών Αγώνων. Στη σύγχρονη εποχή, διοργανώνεται πλήθος αγώνων κολύμβησης ανοικτών υδάτων σε όλον τον κόσμο, στους οποίους συμμετέχουν κορυφαίοι κολυμβητές, αλλά και μέσοι κολυμβητές. Συλλογικές οργανώσεις κολύμβησης ανοικτών υδάτων δημιουργούνται συνεχώς, πέραν της FINA και των θυγατρικών οργανώσεών της. Εξελίσσονται νέες μορφές κολύμβησης ανοικτών υδάτων και πλέον έχουν αποκρυσταλλωθεί τα βασικά χαρακτηριστικά της κολύμβησης ανοικτών υδάτων ως αυτόνομου αθλήματος. Η κολύμβηση ανοικτών υδάτων στην Ελλάδα έχει τη δική της ιστορία, με κολυμβητικά ανδραγαθήματα, κολυμβητικά έθιμα (κατάδυση του σταυρού την ημέρα των Θεοφανείων), τους πρωτοπόρους της (Γεώργιος Ιβανώφ, Ιάσων Ζηργάνος) και τους παγκόσμιους πρωταθλητές της (Σπύρος Γιαννιώτης). Ωστόσο, απαιτείται μεγάλη προσπάθεια για να φτάσει η κολύμβηση ανοικτών υδάτων στο επίπεδο που τής αρμόζει στην Ελλάδα.