Ενσωμάτωση χαρακτηριστικών οργανισμού που μαθαίνει στα Δημοτικά σχολεία
Authors: Ξαφάκος Ευστάθιος 
Published: April 2022

Η παρούσα διατριβή στοχεύει στον εντοπισμό και την κατανόηση της λειτουργίας των παραγόντων που εμπλέκονται στον μετασχηματισμό του Δημοτικού σχολείου σε οργανισμό που μαθαίνει. Η ιδιαίτερη συμβολή της εστιάζει στο ότι μελετά την έννοια όχι μόνο στο επίπεδο των δράσεων (Watkins & Marsick, 1993∙ Kools & Stoll, 2016), αλλά και στο επίπεδο του συναισθηματικού κλίματος στο σχολείο (Bowen και συν, 2006∙ Sleegers και συν., 2013), καθώς και στο ότι εξετάζει συνδυαστικά διαφορετικές όψεις της ηγεσίας και τον ρόλο του ερευνητικού κλίματος του σχολείου, ενώ ταυτόχρονα επιχειρεί να κατανοήσει πώς ενσωματώνονται τα χαρακτηριστικά του οργανισμού που μαθαίνει στις λειτουργίες του σχολείου. Ο ερευνητικός σχεδιασμός αποσκοπεί στη δόμηση μιας ολιστικής εικόνας του φαινομένου εξετάζοντας τόσο την οπτική των Εκπαιδευτικών όσο και εκείνη των Διευθυντών. Για τον λόγο αυτόν, επιλέχτηκε η προσέγγιση μικτών μεθόδων και, πιο συγκεκριμένα, ο σχεδιασμός παράλληλου τριγωνισμού (concurrent triangulation design). Το ποσοτικό σκέλος της έρευνας υλοποιήθηκε με συλλογή ερωτηματολογίων από ένα δείγμα 304 εκπαιδευτικών, που υπηρετούσαν σε δημόσια Δημοτικά Σχολεία με καινοτομική δραστηριότητα, ευρεία γεωγραφική εκπροσώπηση και ποικιλία μεγέθους. Τα δεδομένα που συλλέχτηκαν αναλύθηκαν με μια πληθώρα πολυμεταβλητών διερευνητικών και επαγωγικών μεθόδων (παραγοντική ανάλυση, ανάλυση συστάδων, ανάλυση διαδρομών). Το ποιοτικό σκέλος της έρευνας υλοποιήθηκε με ημιδομημένες συνεντεύξεις σε 16 Διευθυντές/τριες. Η ανάλυση του υλικού των συνεντεύξεων έγινε με θεματική ανάλυση ακολουθούμενη από ανάλυση διασταύρωσης περιπτώσεων (cross-case analysis). Η συνάρθρωση των δύο προσεγγίσεων υλοποιήθηκε στο επίπεδο των αποτελεσμάτων που προέκυψαν από τα δύο σκέλη. Από τα ευρήματα της έρευνας προέκυψε η πολυδιάστατη δομή του Σχολείου ως Οργανισμού που μαθαίνει, στο συγκείμενο των Ελληνικών Δημοτικών σχολείων, η οποία βρέθηκε να εκφράζεται από πέντε γενικά θέματα, που διατρέχουν τόσο τις πρακτικές όσο και τις συναισθηματικές συνιστώσες του σχολικού κλίματος που προάγει τον μετασχηματισμό του σχολείου σε οργανισμό που μαθαίνει. Πιο συγκεκριμένα, οι θεματικές αυτές αφορούν σε: 1) εμπιστοσύνη 2) συνεργασία 3) ανοικτό πνεύμα 4) αισιοδοξία 5) επάρκεια πόρων. Τόσο από την ποιοτική όσο και την ποσοτική ανάλυση εντοπίστηκαν τρία προφίλ σχολείων που αντιστοιχούν σε: 1) στο παραδοσιακό μοντέλο οργανισμού χωρίς χαρακτηριστικά σχολείου που μαθαίνει, 2) στον αναδυόμενο και 3) στον αναπτυσσόμενο οργανισμό. Συμπληρωματικά, βρέθηκε ότι στη λειτουργία αυτής της πολυδιάστατης δομής συνδράμουν οι στρατηγικές σχολικής βελτίωσης όπως είναι ο προγραμματισμός, η συμμετοχική λήψη αποφάσεων και η αξιολόγηση/οργανωσιακή μνήμη. Πρωτίστως η παρωθητική και δευτερευόντως η κατανεμημένη ηγεσία συμβάλλουν στην ανάπτυξη του σχολείου ως οργανισμού που μαθαίνει. Επιπλέον, επιβεβαιώθηκε ότι η λειτουργία του σχολείου ως οργανισμού που μαθαίνει προάγει το ερευνητικό κλίμα καθώς και την επαγγελματική ικανοποίηση των εκπαιδευτικών. Κυρίως όμως, το μεγαλύτερο μέρος της επίδρασης της παρωθητικής ηγεσίας αλλά και ένα μέρος της επίδρασης της κατανεμημένης ηγεσίας στην επαγγελματική ικανοποίηση, ασκείται μέσω της λειτουργίας του σχολείου ως οργανισμού που μαθαίνει.