Η γλώσσα των δελφικών χρησμών
Authors: Δεμενοπούλου Στυλιανή 
Published: August 2021

Αντικείμενο της εργασίας είναι η συγκριτική μελέτη της μαντικής γλώσσας των 44 δελφικών χρησμών σε δακτυλικό εξάμετρο από τον 8ο-5ο αιώνα π.Χ και της επικής γλώσσας του Ομήρου, του Ησιόδου, των Ύμνων, του Επικού Κύκλου, του Μαργίτη, του Αγώνα Ομήρου και Ησιόδου, των Ορφικών και έργων επηρεασμένων από το έπος, όπως η διδακτική ελεγεία και η λυρική ποίηση. Η σύγκριση αφορά το λεξιλόγιο (κοινότοπες, μη κοινότοπες λέξεις, λογότυποι) και το μέτρο. Γίνεται λέξη προς λέξη και με τη βοήθεια της λογοτυπικής ανάλυσης που πρώτος εφάρμοσε συστηματικά στα ομηρικά έπη ο Μ. Parry. Η μαντική γλώσσα παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά: λέξεις των επικών έργων αυτούσιες ή παραλλαγμένες απαντούν στην ίδια μετρική θέση και σε κάποιο χρησμικό στίχο· απλές λέξεις που απαντούν σε συνηθισμένη μετρική θέση σε διαφορετικούς επικούς στίχους απαντούν στην ίδια μετρική θέση συνδυαστικά στον ίδιο χρησμικό στίχο, δημιουργώντας δομικές μονάδες· εξωεπικοί χρησμικοί λογότυποι χρησιμοποιούνται σπάνια και σε χρησμούς απομακρυσμένους χρονικά, αποδεικνύοντας ότι οι δημιουργοί τους επιδίωκαν τη σπάνια έκφραση και απέφευγαν την επανάληψη· επικοί διαλεκτικοί τύποι και άλλοι που δημιουργούνται στα πρότυπα της επικής έκφρασης αλλά και ορισμένοι σπάνιοι διαλεκτικοί τύποι. Οι κοινοί κυρίως με τον Όμηρο γλωσσικοί τύποι παρουσιάζονται συνήθως μορφοσυντακτικά παραλλαγμένοι, αποκαλύπτοντας την επιθυμία του δημιουργού τους να καινοτομήσει αλλά όχι και να υπερβεί τα όρια της επικής γλώσσας. Μοναδικό χαρακτηριστικό είναι και οι επικοί λογότυποι που χρησιμοποιούνται μόνο μία φορά στο χρησμικό corpus, χάνοντας το χαρακτήρα του λογότυπου, ενώ μοναδικές επικές εκφράσεις επαναλαμβάνονται και στους χρησμούς και αποκτούν το χαρακτήρα λογότυπου. Ορισμένοι τύποι έχουν παραχθεί μέσω ακουστικής ομοιότητας με άλλους επικούς και καταλαμβάνουν την ίδια μετρική θέση με αυτούς. Τα παραπάνω χαρακτηριστικά και η στενότατη γλωσσική κυρίως με τον Όμηρο και μετρική-ιδεολογική κυρίως με τον Ησίοδο σχέση εντάσσουν τους χρησμούς στην ευρύτερη επική παράδοση. Εξωεπικές γλωσσικές και ιδεολογικές σχέσεις υπάρχουν και με την πρώιμη λυρική ποίηση, τη διδακτική ελεγεία και με μεταγενέστερα ποιητικά είδη όπως η τραγωδία. Οι δημιουργοί των χρησμών ήταν επαγγελματίες ραψωδοί, ίσως μέλη συντεχνίας που ειδικευόταν στη σύνθεση χρησμών. Έτσι δικαιολογείται η άριστη γνώση όχι μόνο της επικής ποίησης αλλά και άλλων ποιητικών ειδών. Οι χρησμοί δεν είναι απομιμήσεις του ομηρικού έπους αλλά συντέθηκαν με σχετική εκφραστική ελευθερία, καθώς σκοπός του συνθέτη τους δεν ήταν η δημιουργία έπους αλλά χρησμικών θρησκευτικών κειμένων σε επική γλώσσα. Σε αυτό οφείλεται και η χρήση λεξιλογίου ξένου προς τη γνήσια επική έκφραση. Η χρησμοδοσία ήταν σε όλα της τα στάδια διαδικασία προφορική κατά την περίοδο ακμής του μαντείου. Ακόμη και μετά την επικράτηση της γραφής η προφορική σύνθεση των χρησμών παρέμεινε βασικό χαρακτηριστικό της. Η αυθεντικότητα των χρησμών δεν μπορεί να εξακριβωθεί με παραδοσιακά κριτήρια μη λειτουργικά για το συγκεκριμένο πεδίο έρευνας. Οι αφηγήσεις που πλαισιώνουν τους χρησμούς και οι ίδιοι οι χρησμοί έχουν χαρακτηριστικά προφορικής δημιουργίας, επεξεργασίας και διάδοσης. Αυτό το πλαίσιο από ιστορικά και ψευδοϊστορικά στοιχεία ανεκδοτολογικού χαρακτήρα δεν επιτρέπει τις περισσότερες φορές να αναγνώσουμε την ιστορική αλήθεια που οι χρησμοί κρύβουν. Οι χρησμοί δεν είναι ιστορικές πηγές αλλά θρησκευτικά κείμενα αδιαμφισβήτητα και αδιαπραγμάτευτα για τους πιστούς λάτρεις του Απόλλωνα, οι οποίοι τα πίστευαν επειδή τα θεωρούσαν αυθεντικά.