Το ευρωπαϊκό δίκαιο μπροστά στην πρόκληση της εμπορίας ανθρώπων
Authors: Γαλατσοπούλου Φανή 
Published: August 2021

Σκοπός της διατριβής είναι η μελέτη του ευρωπαϊκού δικαίου σχετικά με την αντιμετώπιση της εμπορίας ανθρώπων. Εξετάζουμε τις πρωτοβουλίες της ΕΕ, του Συμβουλίου της Ευρώπης και του ΟΑΣΕ, επιλέγοντας ως μεθοδολογία τη θεματική προσέγγιση αναφορικά με τις τρεις πτυχές αντιμετώπισης του φαινομένου, την ποινικοποίηση των σχετικών αδικημάτων και τη δίωξη των δραστών, την πρόληψη και την προστασία των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων. Για να αναδείξουμε την εφαρμογή του ευρωπαϊκού δικαίου αναφερόμαστε σε εθνικές νομοθετικές ρυθμίσεις που παρουσιάζουν ειδικό ενδιαφέρον σε σχέση με συγκεκριμένα ζητήματα και παραπέμπουμε σε χαρακτηριστικές δικαστικές αποφάσεις εθνικών δικαστηρίων στην Ευρώπη. Στο πρώτο κεφάλαιο παρουσιάζουμε τα διεθνή και ευρωπαϊκά κείμενα που υιοθετήθηκαν μέχρι το 2000, έτος υιοθέτησης του σχετικού Πρωτοκόλλου των Ηνωμένων Εθνών. Πέρα από την ανάδειξη της σταδιακής αντιμετώπισης του θέματος από τη διεθνή κοινότητα και τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς, σύγχρονο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι διεθνείς συμβάσεις για την καταπολέμηση της καταναγκαστικής εργασίας και της δουλείας και οι προβληματισμοί αναφορικά με τη σχέση των εννοιών της δουλείας και της εμπορίας ανθρώπων, το καταστατικό του διεθνούς ποινικού δικαστηρίου και η νομολογία των ad hoc διεθνών ποινικών δικαστηρίων. Στο δεύτερο κεφάλαιο, που πραγματευόμαστε την ποινικοποίηση της εμπορίας ανθρώπων, γίνεται ανάλυση του ορισμού της έννοιας της εμπορίας ανθρώπων σύμφωνα με το διεθνές και ευρωπαϊκό δίκαιο, και άλλων ζητημάτων ποινικής αντιμετώπισης όπως η ποινικοποίηση της αποδοχής υπηρεσιών, η ευθύνη των νομικών προσώπων, οι ποινές και οι επιβαρυντικές περιπτώσεις και η δικαιοδοσία. Συμμετέχουμε στον επιστημονικό διάλογο αναφορικά με τις ασάφειες που περιέχονται στον ορισμό που καθιέρωσε το Πρωτόκολλο των Ηνωμένων Εθνών και που ενσωμάτωσαν στα κείμενα τους και οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί. Σχολιάζουμε τις σχετικές αποφάσεις του ΕΔΔΑ, συμπεριλαμβανομένων των αποφάσεων C.N. και V. κατά Γαλλίας και C.N. κατά Ηνωμένου Βασιλείου που εκδόθηκαν τον Οκτώβριο και Νοέμβριο του 2012 αντίστοιχα, καθώς και την πρόσφατη νομολογία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Κοινωνικών Δικαιωμάτων. Στο δεύτερο κεφάλαιο παρουσιάζουμε τα μέτρα πρόληψης, υπογραμμίζουμε τις σχετικές πρωτοβουλίες του ΟΑΣΕ, προκειμένου να αποκωδικοποιήσουμε την ιδιαιτερότητα του μοντέλου αντιμετώπισης της εμπορίας ανθρώπων συγκριτικά με αυτό των έτερων δύο ευρωπαϊκών οργανισμών και αναφερόμαστε στο έργο των ομάδων εμπειρογνωμόνων που έχουν ασχοληθεί ή ασχολούνται με το θέμα. Στο τέταρτο κεφάλαιο επιχειρούμε να συνδράμουμε στην αποσαφήνιση της ανθρωποδικαιωματικής προσέγγισης. Κριτική ασκούμε τόσο στην ποινική προσέγγιση όσο και στον τρόπο που εκφράζεται η ανθρωποδικαιωματική προσέγγιση από την πλειοψηφία των μελετητών που ασχολούνται με το θέμα. Κατά την θεώρηση των μέτρων αρωγής και προστασίας των θυμάτων, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στα κενά του νομοθετικού πλαισίου σχετικά με την προστασία της ασφάλειας των θυμάτων, καθώς και στον προβληματισμό κατά πόσον δικαιούνται άσυλο τα θύματα εμπορίας ανθρώπων. Αναλύουμε τη νομολογία του ΕΔΔΑ τόσο σχετικά με τα προβλήματα κατά το στάδιο της αναγνώρισής των θυμάτων από τις αρχές, όσο και σχετικά με τις προσδοκίες για την παροχή άδειας παραμονής στα θύματα με βάση την ανθρωποδικαιωματική προσέγγιση. Ως ύστατο προϊόν της μελέτης μας διεξαγάγουμε συμπεράσματα τόσο «κάθετα», αναφορικά με κάθε έναν από τους τρεις εξεταζόμενους οργανισμούς, όσο και «οριζόντια», αναφορικά με τα εξεταζόμενα θέματα αντιμετώπισης και καταθέτουμε προτάσεις για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση του φαινομένου στην Ευρώπη.