Ο ρόλος της μετασχηματίζουσας μάθησης στον εκσυγχρονισμό της δημόσιας διοίκησης
Authors: Τσοχατζής Αθανάσιος 
Published: June 2023

Η θεωρία της μετασχηματίζουσας μάθησης του Mezirow (1978) προσελκύει όλο και περισσότερο το ενδιαφέρον ερευνητών διαφορετικών επιστημονικών πεδίων, καθώς μπορεί να αξιοποιηθεί πέρα από τα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα και σε άλλα πεδία, όπως στον χώρο των επιχειρήσεων και των δημόσιων οργανισμών. Αποτελεί μια καινοτόμα προσέγγιση για την ατομική αλλαγή και ανάπτυξη των εργαζομένων, αλλά και για τον οργανωσιακό μετασχηματισμό και εκσυγχρονισμό του δημοσίου τομέα. Στόχος της παρούσας διατριβής είναι να διερευνήσει τους παράγοντες που έχουν επιδράσει και διαμορφώσει τις οπτικές και παραδοχές των ανώτερων στελεχών του Δήμου Κομοτηνής αναφορικά με τον επιτελικό τους ρόλο, και αν επήλθε κάποιος προσωπικός μετασχηματισμός μέσω εκπαίδευσης κατά την ενήλικη ζωή, σύμφωνα με τη θεωρία της μετασχηματίζουσας μάθησης, που να οδήγησε σε κάποιο οργανωσιακό ή και λειτουργικό μετασχηματισμό του Δήμου.Η συλλογή του ερευνητικού υλικού πραγματοποιήθηκε μέσω της διεξαγωγής ποιοτικής έρευνας και τα δεδομένα συγκεντρώθηκαν από τις προσωπικές αφηγήσεις των εκπαιδευτικών αυτοβιογραφιών οχτώ προϊσταμένων του Δήμου Κομοτηνής. Αξίζει να επισημανθεί ότι στην έρευνα συμμετείχαν τέσσερις «παλαιοί» και τέσσερις «νέοι» προϊστάμενοι, προκειμένου να ανιχνευθούν καλύτερα οι μεταξύ τους ομοιότητες και διαφορές, και αφού αποτυπώθηκε η υφιστάμενη κατάσταση, στη συνέχεια υποβλήθηκαν προτάσεις βελτίωσης.Τα αποτελέσματα της έρευνας αναδεικνύουν τη μοναδικότητα κάθε εκπαιδευτικής βιογραφίας και την ποικιλία των παραγόντων που επέδρασαν στη διαμόρφωση του λειτουργικού ρόλου των επιτελικών στελεχών του Δήμου Κομοτηνής. Ειδικότερα, επιβεβαιώνεται η επίδραση των πρώτων μαθησιακών εμπειριών, του οικογενειακού, κοινωνικού και πολιτιστικού περιβάλλοντός τους, του φύλου, αλλά και της οργανωσιακής κουλτούρας και της μόνιμης σχέσης εργασίας τους στον τρόπο σκέψης, αντίληψης και δράσης τους. Επίσης, διαπιστώνεται ότι το πλαίσιο αναφοράς τους δεν εμπεριέχει μόνο τις νοητικές συνήθειες που έχουν αποκτηθεί κατά τη διάρκεια της κοινωνικοποίησής τους και της προσωπικής τους διαδρομής, αλλά και αυτές της επαγγελματικής τους διαδρομής.Επιπλέον, η έρευνα καταδεικνύει τη μεγάλη υπεροχή των τυπικών προσόντων και του μορφωτικού επιπέδου των «νέων» προϊσταμένων, γεγονός που ενθαρρύνει τη συμμετοχή τους σε περαιτέρω εκπαιδευτικές διεργασίες (ΠΜΣ και σεμινάρια), οι οποίες όμως επιδιώκονται μόνο για ωφελιμιστικούς σκοπούς, για την αύξηση των τυπικών τους προσόντων και για την εξασφάλιση μιας θέσης ευθύνης με αντίστοιχες οικονομικές απολαβές, ενώ η πλειονότητα των «παλαιών» απέχει από εκπαιδευτικές διεργασίες. Επίσης, και για τις δύο ανωτέρω κατηγορίες προϊσταμένων διαπιστώνεται μια φυγόπονη, παθητική και ευθυνόφοβη, μη ηγετική συμπεριφορά, η οποία σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως μετασχηματίζουσα ηγεσία, και επιπρόσθετα δεν επιτυγχάνεται κάποιος μετασχηματισμός μέσω εκπαίδευσης κατά την ενήλικη ζωή που να οδηγεί σε αναθεώρηση προβληματικών νοητικών συνηθειών των συμμετεχόντων στην έρευνα, ο οποίος με τη σειρά του να οδηγεί σε βελτιώσεις στην οργανωσιακή και λειτουργική δομή του Δήμου Κομοτηνής. Αυτό δυσχεραίνει την αύξηση της αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητάς των παρεχόμενων υπηρεσιών του, παρακωλύοντας τον εκσυγχρονισμό του. Περαιτέρω ευρήματα της παρούσας έρευνας δημιουργούν σημαντικούς προβληματισμούς αναφορικά με το περιεχόμενο και τον ρόλο της τυπικής εκπαίδευσης, αλλά και την έλλειψη αποτελεσματικού σχολικού επαγγελματικού προσανατολισμού στην Ελλάδα, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη επαναπροσδιορισμού της σχέσης της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας.Συνεπώς, με την παρούσα έρευνα διαπιστώνεται η αναμφισβήτητη αξία της μάθησης και η ανάγκη στοχευμένων εκπαιδευτικών παρεμβάσεων ως μέσου αλλαγής, δίνοντας έμφαση στην κατανόηση και αξιοποίηση της δυναμικής της ομάδας στα πλαίσια των σύγχρονων δημόσιων οργανισμών, στην ανάπτυξη της ενσυναίσθησης ως μέσου κατανόησης και αποδοχής της διαφορετικότητας, στην κατανόηση του ρόλου των ανωτέρων στελεχών για την επίτευξη επιθυμητών οργανωσιακών αλλαγών και στην ενδοεπιχειρησιακή εκπαίδευση και επιμόρφωση. Επίσης, προτείνεται η αξιοποίηση της εκπαιδευτικής βιογραφίας ως μετασχηματιστικού εργαλείου, που θα συμβάλει στη βελτίωση του εργασιακού κλίματος και στον απεγκλωβισμό από παρωχημένα στερεότυπα και δυσλειτουργικές πεποιθήσεις και παραδοχές που παρακωλύουν τον εκσυγχρονισμό του Δήμου Κομοτηνής και θα μπορούσε να υιοθετηθεί και από άλλους δημόσιους φορείς.