Εμπειρική διερεύνηση της διευρυμένης κοινωνικής κατανόησης στην τυπική ανάπτυξη και στον αυτισμό
Authors: Σακουλογέωργα-Κωστάκη Δέσποινα 
Published: September 2021

Σύγχρονες έρευνες υποστηρίζουν τη σχέση μεταξύ της κοινωνικής κατανόησης και της κοινωνικής συμπεριφοράς στην τυπική ανάπτυξη και στον αυτισμό. Συγκεκριμένα έχει βρεθεί ότι τα παιδιά τα οποία σημειώνουν υψηλότερη επίδοση σε έργα για τη μέτρηση της κοινωνικής κατανόησης είναι περισσότερο δημοφιλή στις σχέσεις τους με φίλους στο σχολείο, επιδεικνύουν υψηλότερο επίπεδο δεξιοτήτων στις αλληλεπιδράσεις μαζί τους και εμφανίζουν λιγότερες δυσκολίες στην εφαρμογή της κοινωνικής κατανόησης στην καθημερινή ζωή. Όμως σε αυτές τις έρευνες έχει χορηγηθεί ένα περιορισμένος αριθμός έργων για την κοινωνική κατανόηση. Σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν η διερεύνηση της κοινωνικής κατανόησης και της σχέση της με την κοινωνική συμπεριφορά από μία διευρυμένη αναπτυξιακή σκοπιά. Για το σκοπό αυτό πραγματοποιήθηκαν δύο μελέτες. Στη Μελέτη 1 εκτιμήθηκε η ανάπτυξη της κοινωνικής κατανόησης σε παιδιά με τυπική ανάπτυξη ηλικίας 7-10 ετών, ενώ στη Μελέτη 2 συγκρίθηκε η κοινωνική κατανόηση σε παιδιά με τυπική ανάπτυξη και παιδιά με αυτισμό ηλικίας 7-11 ετών. Συνολικά, έλαβαν μέρος 80 παιδιά, 60 παιδιά με τυπική ανάπτυξη και 20 παιδιά με αυτισμό. Στη Μελέτη 2 τα 20 παιδιά με τυπική ανάπτυξη εξομοιώθηκαν κατά ζεύγη με τα παιδιά με αυτισμό ως προς τη χρονολογική ηλικία, τη λεκτική νοητική ηλικία, τη μη λεκτική νοητική ηλικία και το μορφωτικό επίπεδο των μητέρων. Για τους σκοπούς της έρευνας χορηγήθηκαν τρία ερευνητικά εργαλεία. Η Διευρυμένη Αναπτυξιακή Κλίμακα για την Κοινωνική Κατανόηση (ΔΑΚΚ), η Κλίμακα Ικανοτήτων και Δυσκολιών στην εφαρμογή της Θεωρίας του Νου στην καθημερινή ζωή (Everyday Mindreading Skills and Difficulties Scale - EMSD) και η Κλίμακα Κοινωνικής Ωριμότητας ως προς τις επαφές με τους συνομηλίκους (Peer Social Maturity Scale - PSMT). Η ΔΑΚΚ αναπτύχθηκε για τους σκοπούς αυτής της μελέτης και αποτελεί ένα διαβαθμισμένο εργαλείο τριών επιπέδων (πρώιμο, βασικό, ανώτερο) που περιλαμβάνει είκοσι-πέντε έργα για τη διερεύνηση της κοινωνικής κατανόησης. Η EMSD είναι ένα σύντομο εργαλείο για την αξιολόγηση της κοινωνικής επίδοσης και συγκεκριμένα, των δυσκολιών στη εφαρμογή της κοινωνικής κατανόησης στην καθημερινή ζωή και συμπληρώνεται από εκπαιδευτικούς και γονείς. Η PSMT είναι μία κλίμακα για τη μέτρηση του επιπέδου της ωριμότητας των κοινωνικών δεξιοτήτων που χρησιμοποιούν τα παιδιά στις αλληλεπιδράσεις τους με τους συνομήλικους.Από τις δύο μελέτες προέκυψαν αρκετά σημαντικά ευρήματα. Στη Μελέτη 1 βρέθηκε ότι τα παιδιά ηλικίας των 8-9 ετών σημειώνουν σημαντική πρόοδο στην κατανόηση των συναισθημάτων που βασίζονται στις πεποιθήσεις και των σύνθετων συναισθημάτων. Τα παιδιά ηλικίας των 9-10 ετών βρέθηκε να σημειώνουν σημαντική πρόοδο στην κατανόηση των σύνθετων συναισθημάτων μόνο μετά την εφαρμογή του ελαστικού κριτηρίου βαθμολόγησης. Στη Μελέτη 2 βρέθηκε ότι τα παιδιά με τυπική ανάπτυξη επιδεικνύουν υψηλότερη επίδοση στο βασικό και το ανώτερο επίπεδο, αλλά όχι στο πρώιμο επίπεδο της κοινωνικής κατανόησης σε σχέση με τα παιδιά με αυτισμό. Παρά τη χαμηλότερη επίδοση, τα παιδιά με αυτισμό βρέθηκε να σημειώνουν παρόμοια αναπτυξιακή πορεία στην κατανόηση των ίδιων νοητικών καταστάσεων. Και στις δύο μελέτες βρέθηκαν σημαντικές συσχετίσεις μεταξύ της κοινωνικής κατανόησης, του προσληπτικού λεξιλογίου και της χρονολογικής ηλικίας. Οι συσχετίσεις αυτές βρέθηκαν να είναι υψηλότερες στην ομάδα των παιδιών με αυτισμό σε σχέση με τα παιδιά με τυπική ανάπτυξη. Όπως ήταν αναμενόμενο, τα παιδιά με αυτισμό βρέθηκε να σημειώνουν περισσότερες δυσκολίες στην εφαρμογή της κοινωνικής κατανόησης και χαμηλότερο επίπεδο κοινωνικής ωριμότητας στις επαφές με τους συνομηλίκους από τα παιδιά με τυπική ανάπτυξη. Ωστόσο, σε καμία μελέτη δε βρέθηκε σημαντική συσχέτιση μεταξύ της κοινωνικής κατανόησης και της κοινωνικής συμπεριφοράς.