Ισχυροί δεσμοί πολιτών τρίτων χωρών με την Ελλάδα και έννομη τάξη
Authors: Τσιούκας Γρηγόριος 
Published: September 2021

Η παρουσία σημαντικού αριθμού πολιτών τρίτων χωρών με ιδιαίτερους βιοτικούς δεσμούς με την Ελλάδα συνιστά κοινωνική πραγματικότητα. Η διαπίστωση αυτή θέτει στους νομικούς ερωτήματα σχετικά με τη δέουσα μεταχείριση και την υιοθέτηση των κατάλληλων ρυθμίσεων στο πεδίο του δικαίου κατάστασης αλλοδαπών. Ως αναλυτικό εργαλείο για τη διερεύνηση απαντήσεων προτείνεται η έννοια των «ισχυρών δεσμών», η οποία αρθρώνεται γύρω από κριτήρια όπως η μακρόχρονη διαμονή, η γέννηση και ανατροφή στη χώρα (δεύτερη γενιά), η σχέση με Έλληνες και πολίτες της ΕΕ, καθώς και η ομογενειακή ιδιότητα. Κρίσιμης σημασίας είναι η έννοια της «ένταξης», η οποία δεν ορίζεται και επιβάλλεται μόνον ως επιλογή του ευρωπαϊκού θεσμικού πλαισίου, αλλά βρίσκει έρεισμα σε διατάξεις του ελληνικού Συντάγματος, με σημαντικότερη αυτή του άρθρου 5 παρ.1. Η «ένταξη» συνδέεται με την αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου, αποτελεί βασικό στοιχείο και νέα εξειδίκευσή της, διεκδικώντας την αναγνώρισή της ως αυτοτελούς αρχής στο πεδίο της μεταχείρισης των πολιτών τρίτων χωρών. Μια αρχή που για τους πολίτες τρίτων χωρών με ισχυρούς δεσμούς με την Ελλάδα έχει ως περιεχόμενο τη διασφάλιση της νόμιμης διαμονής, την αναγνώριση δικαιωμάτων, την ίση μεταχείριση, ενώ αμφισβητεί τη διατήρηση ενός καθεστώτος ες αεί μετοίκου. Στο πρώτο μέρος εξετάζεται το διεθνές νομικό πλαίσιο μεταχείρισης αλλοδαπών και το ενωσιακό πλαίσιο για τους πολίτες τρίτων χωρών, με έμφαση στη μεταχείριση όσων διατηρούν ισχυρούς δεσμούς με τη χώρα υποδοχής τους. Διερευνώνται οι περιορισμοί και οι δεσμεύσεις του κράτους στο πεδίο της μετανάστευσης, όπως αυτές προκύπτουν από το διεθνές δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων και από τη συμμετοχή της χώρας στην ΕΕ, κατά την άσκηση του κυριαρχικού δικαιώματος να διαμορφώνει το καθεστώς μεταχείρισης των πολιτών τρίτων χωρών που εμπίπτουν στη δικαιοδοσία του. Στο δεύτερο μέρος εξετάζεται το εθνικό συνταγματικό πλαίσιο εντός του οποίου οφείλουν να κινούνται τα κρατικά όργανα, όσον αφορά τα ζητήματα εισόδου, διαμονής και δικαιωμάτων των πολιτών τρίτων χωρών που έχουν ισχυρούς δεσμούς με την Ελλάδα, ενώ αναλύεται το ισχύον νομικό καθεστώς μέσα από την υφιστάμενη νομοθεσία, πρακτική αλλά και νομολογία. Στόχος είναι να αναδειχθεί το κεκτημένο της έννομης τάξης, αλλά και να καταδειχθούν υπαρκτές εκκρεμότητες. Η ανάλυση δεν περιορίζεται στα προαναφερόμενα ζητήματα, αλλά, εστιάζοντας στην έννοια της ένταξης, επεκτείνεται στο ζήτημα της πρόσβασης στην ελληνική ιθαγένεια. Συμπερασματικά, η θεμελιώδης ιδέα που συνέχει τη διδακτορική διατριβή συνίσταται στη θέση και διαπίστωση ότι η ελληνική έννομη τάξη επιφυλάσσει ευνοϊκή μεταχείριση στους πολίτες τρίτων χωρών που έχουν ισχυρούς δεσμούς με την Ελλάδα. Πρόκειται για μια θεμιτή μεταχείριση που βρίσκει έρεισμα και νοηματοδοτεί την έννοια της ένταξης, καθώς απορρέει από ρυθμίσεις του διεθνούς δικαίου, της ενωσιακής έννομης τάξης και του ελληνικού Συντάγματος. Εν τέλει, στο πλαίσιο μιας δημοκρατικής και φιλελεύθερης έννομης τάξης, όπως διεκδικεί να είναι η ελληνική, η αναγνώριση δικαιωμάτων και η ένταξη των πολιτών τρίτων χωρών με ισχυρούς δεσμούς με τη χώρα δεν συνιστά απλώς επιλογή, αλλά υποχρέωση για το νομοθέτη και τα άλλα όργανα του κράτους.