Διερεύνηση της κλινικής σημασίας μοριακών δεικτών που συμμετέχουν σε κομβικά μονοπάτια της καρκινογένεσης του μη-μικροκυτταρικoύ καρκίνου του πνεύμονα
Authors: Ματθαίος Δημήτριος 
Published: September 2021

Η πρόγνωση των ασθενών με ΜΜΚΠ παραμένει δυσμενής με την υποομάδα των ασθενών με χειρουργήσιμο ΜΜΚΠ να εμφανίζει τα καλύτερα ποσοστά επιβίωσης. Σ’αυτήν την υπoομάδα ασθενών προβάλλει η ανάγκη εύρεσης νέων βιοδεικτών που να έχουν προγνωστικό ή/και προβλεπτικό ρόλο. Το DNA repair system είναι ένα σύστημα που στόχο έχει να επιδιορθώνει τις βλάβες στο γενετικό υλικό που εμπλέκονται στη διαδικασία της καρκινογένεσης. Μόριο κλειδί σ’αυτό το σύστημα είναι η ιστόνη Η2ΑΧ της οποίας η φωσφορυλιωμένη μορφή κατέχει κεντρικό ρόλο στη διαδικασία επιδιόρθωσης του DNA. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν να διερευνήσουμε τον προγνωστικό ρόλο της ανοσοϊστοχημικής έκφρασης της γ-Η2ΑΧ σε ασθενείς με πρώιμο ΜΜΚΠ. Παράλληλα μελετήσαμε την έκφραση της πρωτεΐνης BRCA1 που εμπλέκεται και αυτή στο σύστημα επιδιόρθωσης του DNA με την τεχνική της real time PCR. Για την πληρέστερη κατανόηση του μηχανισμού επιδιόρθωσης/απόπτωσης αποφασίσαμε να μελετήσουμε παράλληλα και την έκφραση της p53 που αποτελεί κλασικό μόριο της αποπτωτικής διαδικασίας από κοινού με την κασπάση 3. Επιπλέον μελετήθηκαν το επίπεδο ανευπλοειδίας των κυττάρων με κυτταρομετρία ροής, ο δείκτης πολλαπλασιασμού των κυττάρων Ki67 και η παρουσία μεταλλάξεων του EGFR σε μια πλήρη βάση δεδομένων από 96 ασθενείς με ΜΜΚΠ. Από την ανάλυση των αποτελεσμάτων μας φάνηκε για πρώτη φορά στη βιβλιογραφία ότι η χαμηλή έκφραση της γ-Η2ΑΧ αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα καλύτερης επιβίωσης σε ασθενείς με ΜΜΚΠ. Έτσι οι ασθενείς που είχαν υψηλά επίπεδα γ-Η2ΑΧ εμφάνισαν στατιστικά σημαντική χειρότερη επιβίωση (23.2 μήνες έναντι 35.3 μηνών των ασθενών με χαμηλή έκφραση της γ-Η2ΑΧ, p=0.009). Επιπλέον, φάνηκε ότι τα υψηλά επίπεδα της γ-Η2ΑΧ συσχετίζονται στατιστικά σημαντικά με μεγαλύτερους (Τ3) όγκους ,προχωρημένο στάδιο νόσου (ΙΙΙ/IV), παρουσία λεμφαγγειακής διήθησης ,ανευπλοειδία και υψηλή έκφραση BRCA1. Επιπλέον, διαπιστώσαμε ότι η συνέκφραση της γ-Η2ΑΧ και της p53 οριοθετεί ξεχωριστές υποομάδες ασθενών που διαφέρουν στην πρόγνωση, με την υποομάδα με γ-Η2ΑΧ χαμηλή έκφραση/p53 χαμηλή έκφραση να εμφανίζει τα καλύτερα ποσοστά επιβίωσης. Η ανάλυση της έκφρασης του BRCA1 επιβεβαίωσε το ήδη γνωστό από τη βιβλιογραφία, οτι δηλαδή ασθενείς με χαμηλή έκφραση του BRCA1 είχαν οριακά στατιστικά σημαντική καλύτερη επιβίωση (p=0.08). Ενδιαφέρον εύρημα της μελέτης μας ήταν το γεγονός ότι κατά την εξέταση της συνέκφρασης BRCA1/p53 αυτό που καθόριζε την επιβίωση ήταν η έκφραση του BRCA1 παρά το p53. Ασθενείς δηλαδή με χαμηλή έκφραση BRCA1 είχαν παρόμοια επιβίωση ανεξαρτήτως έκφρασης του p53. Επιπλέον για πρώτη φορά συσχετίστηκε το ΒRCA1 με την ιστόνη γ-Η2ΑΧ και βρέθηκε στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ τους. Η έκφραση του BRCA1 στη μελέτη μας δεν βρέθηκε να σχετίζεται με την παρουσία ή όχι μεταλλάξεων του EGFR. Η χρήση πολυπαραγοντικής ανάλυσης αποκάλυψε ότι επιπλέον ανεξάρτητοι παράγοντες μικρότερης συνολικής επιβίωσης ήταν α) τα πλακώδη καρκινώματα, β) οι χαμηλής διαφοροποίησης (low grade) όγκοι, γ) όγκοι με υψηλή έκφραση p53 και δ) υψηλή έκφραση γ-Η2ΑΧ. Ο διάμεσος χρόνος ελεύθερος υποτροπής ήταν μεγαλύτερος στους ασθενείς με χαμηλή έκφραση της γ-Η2ΑΧ σε σχέση με αυτούς που είχαν υψηλή έκφραση της γ- Η2ΑΧ , και η διαφορά αυτή ήταν στατιστικά σημαντική (p=0,024). Παρόμοια, οι ασθενείς με χαμηλή έκφραση BRCA1 είχαν μεγαλύτερη διάμεση διάρκεια χωρίς υποτροπή έναντι των ασθενών με υψηλή έκφραση BRCA1, και η διαφορά αυτή ήταν επίσης στατιστικά σημαντική (p=0.021). Τέλος, αναλύσαμε τα δεδομένα μας και με τη βοήθεια τεχνητών νευρωνικών δικτύων. Συγκεκριμένα, τα τεχνητά νευρωνικά δίκτυα υπερίσχυσαν σημαντικά της ανάλυσης λογιστικής παλινδρόμησης σε όρους ακρίβειας. Τα τεχνητά νευρωνικά δίκτυα ΑΝΝ είχαν ένα λόγο επιτυχούς πρόβλεψης της έκβασης περίπου ίσο με 88%. Παρόλο που ο λόγος ορθής πρόβλεψης δεν ήταν 100%, η ανάλυση μας έδειξε ότι το ποσοστό αυτό μπορεί να βελτιωθεί σταδιακά με την προσθήκη νέων μοριακών παραμέτρων που εμπλέκονται στον καρκίνο του πνεύμονα.