Comparative stature analysis in Greece from Prehistory to late antiquity
Authors: Κούκλη Μαριάννα 
Published: November 2021

Το ανθρώπινο ανάστημα αποτελεί ένα από τα τέσσερα βασικά βιολογικά χαρακτηριστικά των ανθρώπων (συμπεριλαμβανομένων του φύλου, της ηλικίας θανάτου και της καταγωγής). Για το λόγο αυτό χρησιμοποιείται σε όλους τους κλάδους της επιστήμης της Φυσικής Ανθρωπολογίας, όπως στη Βιοαρχαιολογία και στην Οστεοαρχαιολογία. Δεδομένου ότι το ύψος επηρεάζεται τόσο από γενετικούς όσο και από περιβαλλοντικούς παράγοντες, θεωρείται σημαντικός δείκτης τόσο για την ανακατασκευή της «φυσικής ταυτότητας» των ατόμων, όσο και για την συγκριτική μελέτη των αρχαίων πληθυσμών. Δύο είναι οι βασικές μέθοδοι για τον υπολογισμό του αναστήματος: η Ανατομική, η οποία και θεωρείται ως η πιο έγκυρη, και η Μαθηματική, η οποία βασίζεται σε εξισώσεις παλινδρόμησης. Ο στόχος της παρούσας έρευνας, είναι διττός: αφενός να καλύψει τα κενά στη γνώση μας για το ανάστημα των αρχαίων Ελλήνων, και αφετέρου, να παρουσιάσει νέες μεθοδολογικές προσεγγίσεις. Το οστεολογικό υλικό που χρησιμοποιείται, αποτελείται συνολικά από 1060 σκελετούς. Τα ανθρωπομετρικά χαρακτηριστικά και οι διαστάσεις των οστών 599 ατόμων (296 άνδρες, 303 γυναίκες) μελετήθηκαν και καταγράφηκαν από τη συγγραφέα της παρούσας διατριβής (1η ομάδα δεδομένων: Ancient Greek series). Επιπλέον, σε 461 σκελετούς (270 άνδρες, 191 γυναίκες) τα δεδομένα συλλέχθηκαν από προϋπάρχουσες δημοσιευμένες ανθρωπολογικές μελέτες (2η ομάδα δεδομένων: Anthropometric Data Collected from Literature dataset). Το παρόν ανθρωπολογικό υλικό προέρχεται από πολλούς σημαντικούς και αρχαιολογικά «σταθερούς» οικισμούς της αρχαίας Ελλάδας και χρονολογείται από τη Μεσολιθική Εποχή έως και την πρώιμη Βυζαντινή περίοδο. Από το παραπάνω δείγμα, 129 σχεδόν τέλεια διατηρημένοι σκελετοί, συνιστούν το δείγμα αναφοράς. Για πρώτη φορά δημιουργούνται εξισώσεις παλινδρόμησης υπολογισμού του αναστήματος για τους αρχαίους Έλληνες ενώ η εφαρμογή τους σε διαφορετικά πληθυσμιακά δείγματα, αποδεικνύεται επίσης αρκετά ικανοποιητική. Επιπροσθέτως, η σύγκριση μεταξύ των εξισώσεων παλινδρόμησης που βασίζονται στη μέθοδο των ελαχίστων τετραγώνων (OLS) και σε αυτές που προκύπτουν από την ελάττωση του κύριου άξονα (RMA) αποδεικνύουν ότι οι πρώτες μπορούν να παράξουν ελαφρώς καλύτερα αποτελέσματα. Τέλος, η παρούσα μελέτη εισάγει μια καινοτόμο και πρωτοπόρα μέθοδο για την σύγκριση των ανθρωπομετρικών χαρακτηριστικών τόσο μεταξύ των ατόμων όσο και των πληθυσμών, τον Λογαριθμικό Δείκτη Ανθρώπινου Αναστήματος (LHSI).Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, το ενήλικο ανάστημα κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Αρχαιότητας κυμαινόταν κατά μέσο όρο από 159.7 εκ. έως και 170.6 εκ. στους άνδρες, και από 153.4 εκ. έως και 160.4 εκ. στις γυναίκες. Επιπλέον, παρατηρούνται τέσσερα βασικά μοτίβα: η αυξητική τάση του ύψους των ανδρών από τη Νεολιθική στην Εποχή του Χαλκού, η σταδιακή αύξησή του και στα δύο φύλα κατά τη διάρκεια της πρώιμης εποχής Σιδήρου και τους Αρχαϊκούς/Κλασσικούς αιώνες, η ραγδαία μείωσή του κατά την Ελληνιστική περίοδο, και η ανοδική του πορεία από του Ρωμαϊκούς χρόνους και ύστερα. Σύμφωνα με την παγκόσμια βιβλιογραφία παρόμοιες τάσεις κατά τη διάρκεια της αρχαιότητας εντοπίζονται και στους γειτονικούς πληθυσμούς της Ευρώπης.