Διερεύνηση του μοριακού μηχανισμού δράσης της Geminin στα πρώιμα εμβρυϊκά βλαστικά νευρικά κύτταρα
Authors: Καλογεροπούλου Αργυρώ 
Published: September 2021

Ο φλοιός αποτελεί την εξωτερική στιβάδα του εγκεφάλου των θηλαστικών και είναι μία δομή που χαρακτηρίζεται από υψηλή κυτταρική ετερογένεια και πλούσια συνδεσιμότητα. Η ανάπτυξη του φλοιού αποτελεί μία διαδικασία που αρχίζει κατά τα αρχικά εμβρυϊκά στάδια και βασίζεται στη δημιουργία διακριτών πληθυσμών νευρικών βλαστικών και προγονικών κυττάρων τα οποία οργανώνονται σε νευρογενετικές ζώνες. Οι φλοιικοί νευρώνες δημιουργούνται σταδιακά στις νευρογενετικές ζώνες μέσω της συντονισμένης δράσης σηματοδοτικών μορίων και μεταγραφικών παραγόντων. Επιπρόσθετα ενδογενή χαρακτηριστικά των νευρικών βλαστικών κυττάρων, όπως η οργάνωση της χρωματίνης και η ρύθμιση του κυτταρικού κύκλου συμβάλουν στις διαδικασίες αυτοανανέωσης και διαφοροποίησης των νευρικών βλαστικών κυττάρων. Γενετικοί ή περιβαλλοντικοί παράγοντες οι οποίοι επηρεάζουν τις βασικές λειτουργίες των νευρικών βλαστικών κυττάρων κατά την εμβρυϊκή ανάπτυξη οδηγούν στην εμφάνιση νευροαναπτυξιακών ανωμαλιών και νευρολογικών διαταραχών. Πρόσφατα, η εμφάνιση γονιδιωματικής αστάθειας η οποία προκαλείται από το αντιγραφικό στρες συνδέθηκε με την εμφάνιση μικροκεφαλίας. Η γονιδιωματική αστάθεια αποτελεί μία κατάσταση η οποία προκαλείται από τη συσσώρευση γενετικών τροποποιήσεων επηρεάζοντας τις βασικές κυτταρικές λειτουργίες. Το αντιγραφικό στρες, το οποίο ορίζεται ως η επιβράδυνση ή η πλήρης διακοπή της αντιγραφής του DNA αποτελεί μία από τις πηγές γονιδιωματικής αστάθειας. H Geminin αποτελεί μία πρωτεΐνη η οποία έχει χαρακτηρισθεί για τον διττό ρόλο που έχει στη ρύθμιση της έναρξης της αντιγραφής του DNA και στις αποφάσεις διαφοροποίησης των βλαστικών κυττάρων. Τα αποτελέσματα της συγκεκριμένης εργασίας καταδεικνύουν ότι η Geminin είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση της γονιδιωματικής σταθερότητας των νευροεπιθηλιακών κυττάρων τα οποία αποτελούν τον πρωταρχικό πληθυσμό νευρικών βλαστικών κυττάρων του εγκεφαλικού φλοιού. In vivo απαλοιφή της Geminin από τα νευροεπιθηλιακά κύτταρα εμβρύων μυών προκάλεσε τη συσσώρευση βλαβών στο DNA λόγω αντιγραφικού στρες τα οποία οδήγησαν στη διακοπή του κυτταρικού κύκλου καθώς και σε ανωμαλίες κατά τον διαχωρισμό των χρωμοσωμάτων. Τα παραπάνω είχαν ως αποτέλεσμα τον μειωμένο πολλαπλασιασμό και τελικά την απόπτωση των νευροεπιθηλιακών κυττάρων. Η δραματική μείωση των νευρικών βλαστικών κυττάρων είχε ως αποτέλεσμα τη διακοπή της φυσιολογικής ανάπτυξης του φλοιού προκαλώντας στα έμβρυα μυών τον φαινότυπο της μικροκεφαλίας. Επιπρόσθετη ανάλυση κατέδειξε ότι ο προστατευτικός ρόλος της Geminin έναντι του αντιγραφικού στρες χαρακτηρίζει μόνο τα νευροεπιθηλιακά κύτταρα, καθώς η ανάλυση που πραγματοποιήθηκε στα κύτταρα ακτινωτής γλοίας του αναπτυσσόμενου φλοιού δεν είχε παρόμοια αποτελέσματα. Προκειμένου να αποσαφηνίσουμε τη διαφορετική απόκριση των νευροεπιθηλιακών και των κυττάρων ακτινωτής γλοίας στην αποσιώπηση της Geminin εξετάσαμε ενδογενείς διαφορές μεταξύ των δύο πληθυσμών στις διαδικασίες αδειοδότησης και έναρξης της αντιγραφής του DNA. Τα αποτελέσματά μας υποστηρίζουν ότι τα νευροεπιθηλιακά κύτταρα αδειοδοτούν και χρησιμοποιούν περισσότερες αφετηρίες προκειμένου να ολοκληρώσουν την αντιγραφή του DNA σε σχέση με τα κύτταρα ακτινωτής γλοίας. Στη συνέχεια εξετάσαμε εάν η αυξημένη ευαισθησία των νευροεπιθηλιακών κυττάρων στην αποσιώπηση της Geminin οφείλεται στη σύντομη G1 φάση που τα χαρακτηρίζει. Χρησιμοποιώντας ένα in vitro σύστημα το οποίο μας επιτρέπει να ελέγχουμε τη διάρκεια της G1 δείξαμε ότι η γονιδιωματική αστάθεια η οποία προκαλείται από την αποσιώπηση της Geminin ενισχύεται καθώς η διάρκεια της G1 φάσης μειώνεται. Συνοψίζοντας, προτείνεται ότι η Geminin είναι απαραίτητη κατά τα αρχικά στάδια ανάπτυξης του εγκεφαλικού φλοιού προκειμένου να διασφαλίσει την ακεραιότητα του πληθυσμού των νευροεπιθηλιακών κυττάρων. Τα αποτελέσματα μας υποστηρίζουν τη δυναμική ρύθμιση των διαδικασιών έναρξης της αντιγραφής κατά την ανάπτυξη του φλοιού προτείνοντας ότι ο ρόλος της Geminin στη διατήρηση της γονιδιωματικής σταθερότητας εξαρτάται από τα ενδογενή χαρακτηριστικά των διακριτών πληθυσμών νευρικών βλαστικών και προγονικών κυττάρων που σχηματίζονται κατά την ανάπτυξη του φλοιού.