TRANSNATIONAL AGRICULTURE WITH ADVANTAGE AND DISADVANTAGE
Authors: ŞAHİN Güven , AKOVA Süheyla BALCI 
Published: September 2023

Artan dünya nüfusu, Covid-19 ile etkisini yeniden gösteren küresel salgınlar, savaşlar, küresel iklim değişikliği gibi hususlar tarımın stratejik rolünü daha da güçlendirmiştir. İnsanların sağlıklı ve yeterli beslenmesi ile tarıma
dayalı pek çok endüstri kolunun faaliyetini sürdürmesi devamlı ve istikrarlı bir tarımsal üretimle mümkündür. Bununla birlikte ekonomik faaliyetler içerisinde en hassas ve de zorlu sektör de tarım sektörüdür. Tarımdaki bu belirsiz
ve de hassas gelişim, birtakım çalışmalarla tolere edilebilir bir noktaya taşınsa da tam anlamıyla bertaraf edilebilmiş değildir. Yeşil Devrim ise bu noktada tarımı bambaşka bir noktaya taşımıştır. Öte yandan tarımda yaşanan gelişmeleri
de gelişmiş, gelişmekte ve az gelişmiş ülkeler özelinde ayrı ayrı değerlendirmek gerekmektedir. Tarımda 4.0, topraksız tarım uygulamaları, tarımda ileri derecede makineleşme gibi hususlar gelişmiş ülkelerde çok daha yaygınken günümüzde
çoğu gelişmekte olan ya da az gelişmiş ülkelerde ekstansif tarım yaygın bir şekilde sürdürülmektedir. Gelişmiş ülkelerin tarım faaliyetleri kapsamındaki son dönemlerin en fazla konuşulan uygulamalarından biri de başka ülkelerden
tarım arazileri satın alma ya da kiralama yoluna gitmeleri olmuştur. Sınır Ötesi Tarım başlığı altında değerlendirilen bu uygulamanın birden fazla amacı bulunmaktadır. Bunların başında ucuz işgücü gelmekte olup kur farkına bağlı
çok daha düşük tarımsal girdilerle daha avantajlı iklim şartları (Bol güneşlenme ve ışık – düşük ısıtma maliyetleri ve düşük don riski gibi) ile kendi ülkelerinde çok daha yüksek maliyetlerle yetiştirilen tarım ürünlerini daha
ucuza mal etme kaygısı yatmaktadır. Küresel iklim değişikliği, su kaynaklarındaki mevcut sıkıntılı durum ve gıda güvenliği gibi hususlarda sınır ötesi tarım faaliyetlerini daha da tartışılır hale getirmektedir. Bu kapsamda Malezya,
ABD ve Çin dünyanın önde gelen “Sınır Ötesi Tarım” faaliyetlerinde bulunan ülkeleri olup AB ülkeleri (Özellikle Birleşik Krallık, Almanya, Hollanda, Fransa gibi) bunları takip etmektedir. En fazla arazi kiralanan ülkeler ise Afrika
ülkeleri (Nijer, Sudan, Somali, Kongo başta olmak üzere), Doğu Avrupa (Ukrayna başta olmak üzere), Güneydoğu Asya, Orta ve Güney Amerika ülkeleridir. Günümüzde 140 kadar ülke “Sınır Ötesi Tarım” faaliyetlerine dahil olmuş, Türkiye
de bu anlamda Afrika ülkelerinde bazı yatırımlarda bulunmuştur. İlk olarak 2013 yılında başlayan bu girişimlerle önce Sudan’da sonra da Nijer’de araziler kiralanmıştır. Venezuela ve Ukrayna ile de tarım arazisi kiralama konuları
görüşülmektedir. Kiralanan tarım arazilerinde ananas, mango, şekerkamışı gibi Türkiye’de yetiştiriciliği ekonomik olmayan tarım ürünleri yanı sıra kanola, susam, ayçiçeği ve yem bitkileri yetiştiriciliği de yapılacaktır. Öte yandan
Türkiye’de de yabancılara kiralanmış ya da satılmış tarım arazileri bulunmaktadır. Türkiye kamuoyunda çokça tartışılan, destekçisi olduğu kadar muhalifi de bulunan “Sınır Ötesi Tarım” konusu Ziraat Coğrafyası’nın da bir inceleme
alanını oluşturmaktadır. Coğrafi bir bakış açısıyla ele aldığımız bu konunun avantaj ve dezavantajları dünyadan örneklerle ortaya konulmuştur. Son yılların oldukça fazla konuşulan ve dünya genelinde hızla yaygınlaşan bu tarımsal
faaliyetle ilgili Türkiye tarafının yapması gerekenler üzerinde durulmuştur.