ИЗ ИСТОРИИ КЕРАМИКИ И ЭТНОКУЛЬТУРНЫХ КОНТАКТОВ НАРОДОВ ЮЖНОКАВКАЗСКОГО РЕГИОНА В ДРЕВНОСТИ
Authors: Самедова С.Т.г. 
Published: January 2025

Из мировой археологической практики известно, что среди предметов материальной культуры керамика составляет значительное большинство. Не исключением в этом плане является и Южный Кавказ, изобилующий находками многообразных керамических предметов, начиная с эпохи неолита. Среди находок материальной культуры  античной Албании и Иберии гончарные изделия также являются самыми массовыми. Классифицируя их, учёные выделяют хозяйственно-бытовую, строительную, религиозно-обрядовую, декоративно-миниатюрную керамику. В статье рассматриваются продукты гончарного производства по типам и формам, орнаментам в контексте  этнокультурных связей в регионе.Главным составляющим в преамбуле данного исследования с точки зрения используемой методологии является сравнительный анализ письменных источников, артефактов и наблюдений. Методологически данное исследование не сфокусировано на  керамике массового производства в каком-либо определённом географическом районе региона, и не на типологической классификации и назначению утвари, а на основе импортируемых и экспортируемых керамических сосудов, производимых местными гончарами. Целью исследования является отражение той части керамики в региональном масштабе, которая была завезена пришлыми этносами в ходе миграции, внутренних торговых  или других сношений, а также эксклюзивную керамику, возможно попавшую в инородную среду в результате брачных связей, подарков и трофеев.

Дүниежүзілік археологиялық тәжірибе көрсеткендей материалдық мәдениет объектілерінің ішінде қыш бұйымдар айтарлықтай басым бөлігін құрайды. Осы тұрғыдан алғанда неолит дәуіріне жататын әртүрлі керамикалық заттар табылған Оңтүстік Кавказда айтарлықтай ерекшелік кездеспейді. Ежелгі Албания мен Иберияның материалдық мәдениет олжаларының ішінде қыш бұйымдары да ең көп таралғандары болып табылады. Оларды жіктей отырып, ғалымдар шаруашылық-тұрмыстық, құрылыстық, діни-ғұрыптық, сәндік және миниатюралық керамикалық бұйымдар деп топтасырады. Мақалада аймақтағы этномәдени байланыстар контекстінде қыш өндірісінің өнімдері типтері, формалары және ою-өрнектері бойынша қарастырылған.Ғылыми ақалада қолданылған әдіснамалық тұрғыдан ең маңыздысы – жазбаша дереккөздер, артефактілер мен бақылаулардың салыстырмалы талдауы. Әдіснамалық тұрғыдан алғанда, бұл зерттеу аймақтың белгілі бір географиялық бөлігіндегі жаппай өндірілетін керамикаға немесе ыдыстардың типологиялық жіктелуін ғана қамтып қоймай, жергілікті шеберлер шығарған импортталған және экспортталған керамикалық ыдыстар негізінде қарастырылған. Зерттеудің мақсаты – аймақтық деңгейде миграция, ішкі сауда немесе басқа да қарым-қатынастар нәтижесінде әртүрлі этностар әкелген керамика түрлерін, сондай-ақ неке байланыстары, сыйлық немесе олжа арқылы бөтен ортаға түскен эксклюзивті керамика үлгілерін көрсету болып табылады.

According to global archaeological practice, ceramics constitute a significant majority among the artifacts of material culture. The South Caucasus, abundant in diverse ceramic artifacts dating back to the Neolithic period, is no exception. Among the material culture findings of ancient Albania and Iberia, pottery also represents the most numerous category. Researchers classify these items into household, construction, religious-ritual, and decorative-miniature ceramics. This article examines the products of pottery production by types, forms, and ornaments within the context of ethnocultural connections in the region.A key methodological component of this research is the comparative analysis of written sources, artifacts, and observations. Methodologically, the study does not focus on mass-produced ceramics from any specific geographic area of the region or on the typological classification and functions of utensils. Instead, it centers on imported and exported ceramic vessels produced by local potters. The aim of the study is to highlight the segment of ceramics that entered the region as a result of migration, internal trade, or other interactions, as well as exclusive ceramics that may have entered foreign environments through marital connections, gifts, or trophies.