bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA NỒNG ĐỘ HAI CHẤT ĐIỀU HÒA SINH TRƯỞNG (IBA VÀ NAA) ĐẾN GIÂM HOM CHÈ VẰNG (Jasminum subtriplinerve Blume) TẠI THỪA THIÊN HUẾ
Authors: Châu Thị Thanh , Đỗ Thị Thu Ái , Huỳnh Kim Hiếu
Published: December 2022

Nghiên cứu được tiến hành trên hai chất điều hòa sinh trưởng IBA và NAA với các nồng độ khác nhau nhằm đánh giá hiệu quả giâm hom cành chè vằng ở vườn ươm, tại Trung tâm thực hành Lâm nghiệp, trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế; từ ngày 30/7/2021 đến 30/10/2021. Thí nghiệm được bố trí theo phương pháp khối hoàn toàn ngẫu nhiên (RDCB). Các hom cành được xử lý bằng IBA hoặc NAA ở bốn mức nồng độ khác nhau (250, 500, 750 và 1000 ppm) sau khi xử lý bằng dung dịch Benlate 0,5%, trong khi các công thức đối chứng chỉ được xử lý bằng dung dịch Benlate 0,5% và có 3 lần nhắc lại. Kết quả nghiên cứu cho thấy, các chất điều hòa sinh trưởng có ảnh hưởng đến các chỉ tiêu theo dõi ở các mức nồng độ khác nhau là không giống nhau, kết quả tốt nhất lần lượt thuộc về 1000 ppm IBA và 750 ppm NAA đối với cả phần chồi và phần rễ của hom. Ở các nồng độ này, phần chồi sau 90 ngày theo dõi cho thấy, tỷ lệ sống đạt 84,44% và 82,22%, tỷ lệ ra chồi đạt 94,357% và 98,57% so với tổng hom sống, số chồi trung bình trên mỗi hom là 2,64 và 3,09, chiều dài chồi dài nhất trên mỗi hom đạt 9,60 và 9,62, tổng số lá trung bình trên mỗi hom đạt 11,78 và 12,07. Đối với đặc tính của rễ sau 90 ngày theo dõi bao gồm, tỷ lệ ra rễ bằng tỷ lệ sống, số rễ trung bình trên mỗi hom đạt 8,39 và 8,19, chiều dài rễ trung bình trên mỗi hom đạt 6,32 và 6,80, chỉ số ra rễ đạt 53,60 và 55,61.
NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM BỆNH LÝ Ở CHÓ MẮC BỆNH GIẢM BẠCH CẦU DO EHRLICHIA GÂY RA TẠI THÀNH PHỐ HUẾ
Authors: Nguyễn Đinh Thùy Khương , Hồ Thị Dung , Nguyễn Thị Hoa , Vũ Văn Hải
Published: December 2022

Nghiên cứu được thực hiện nhằm xác định một số đặc điểm bệnh lý của chó mắc bệnh giảm bạch cầu do Ehrlichia canis (E. canis). Xác định các biến đổi bệnh lý bệnh do E. canis trên chó được tiến hành bằng phương pháp nghiên cứu cắt ngang trên 305 con chó. Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm E. canis là 37,70% trong tổng số 305 chó được mang đến khám và điều trị tại Trung tâm thú y Okada – Pet và Phòng khám thú y Tuấn Ngọc. Chó mắc E. canis có các dấu hiệu lâm sàng phổ biến như niêm mạc nhợt nhạt (60%); có ve ký sinh, sốt và liệt chân sau (58,26%); bỏ ăn (55,65%); yếu hai chân sau, thể trạng gầy yếu, rụng lông quanh mắt (53,04%); xuất huyết mũi, tiêu chảy (49,57%); ho khạc, ít ăn (48,7%); ghèn mắt, đục mắt (47,83%); nôn mửa (45,22%), xuất huyết da bụng (44,35%). E. canis được tìm thấy trong bạch cầu đơn nhân khi soi máu chiếm tỷ lệ 80%, trong bạch cầu đa nhân trung tính (34,29%) và đồng thời ở bạch cầu đơn nhân và bạch cầu đa nhân trung tính (20%). Hiện tượng thâm nhiễm tế bào viêm được quan sát thấy quanh thành mạch ở các cơ quan: phổi, gan, lách của chó mắc bệnh.
HIỆN TRẠNG PHÂN BỐ CỦA CÁ CHÌNH HOA (Anguilla marmorata Quoy & Gaimard, 1824) TẠI THỪA THIÊN HUẾ, VIỆT NAM
Authors: Kiều Thị Huyền , Trương Văn Đàn , Hà Nam Thắng , Nguyễn Quang Linh
Published: December 2022

Cá chình hoa (Anguilla marmorata Quoy & Gaimard, 1824) là loài có vùng phân bố rộng và giá trị kinh tế cao. Thông tin về hiện trạng phân bố của cá chình hoa theo thời gian và không gian đã được thu thập tại 2 cửa biển, 1 đầm phá và 4 hệ thống sông chính ở Thừa Thiên Huế trong thời gian từ 11/2018 - 11/2019. Kết quả cho thấy cá chình hoa có chiều dài toàn thân (TL) từ 120 đến 1.137 mm phân bố quanh năm trên tất cả các thủy vực có dòng chảy hướng về phía Đông. Theo thời gian, sự phân bố của cá chình hoa được chia thành hai mùa rõ rệt gắn liền với đặc điểm di cư của loài. Mùa khô từ tháng 1 – tháng 7, tương ứng với sự xuất hiện của cá con (TL < 200 mm) từ biển di cư vào vùng nội địa, và mùa mưa từ tháng 8 – tháng 12, tương ứng với mùa di cư sinh sản của cá trưởng thành. Theo không gian, tại vùng trung và thượng lưu có sự phân bố quanh năm của cá chình hoa ở giai đoạn sinh trưởng. Vùng hạ lưu có sự phân bố chủ yếu của cá chình hoa ở các giai đoạn di cư theo mùa. Kết quả nghiên cứu đã cung cấp cơ sở cho việc xây dựng các chiến lược khai thác và bảo tồn nguồn lợi ở Thừa Thiên Huế và Việt Nam.
NGHIÊN CỨU VÀ ĐỀ XUẤT BỘ TIÊU CHÍ “LÀNG THÔNG MINH – XÃ KẾT NỐI” PHÙ HỢP VỚI TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ XÃ NÔNG THÔN MỚI
Authors: Hoàng Hữu Hạnh , Lê Anh Hoàng , Nguyễn Đình Tĩnh
Published: December 2022

“Làng thông minh – Xã Kết Nối” (LTM – XKN) là một mô hình chuyển đổi số ở khu vực nông thôn với cấp tác động là làng, xã kết hợp với các thành phần cấu thành của Nông thôn mới (NTM). Giai đoạn 2021 – 2025, Chính phủ đặt ra mục tiêu chương trình NTM phải gia tăng về số lượng và chất lượng các xã NTM thông qua ban hành quyết định điều chỉnh, bổ sung tiêu chí NTM, các mô hình NTM nâng cao, NTM kiểu mẫu. Trong đó đề ra một số chỉ tiêu định hướng chuyển đổi số NTM lồng ghép vào các tiêu chí. Trên cơ sở tham khảo các tiêu chí đánh giá xã NTM ở giai đoạn mới, phân tích các bộ tiêu chí đánh giá làng thông minh (LTM) trên thế giới, nhóm nghiên cứu đề xuất bộ tiêu chí LTM – XKN gồm 5 nhóm tiêu chí với 19 tiêu chí và 36 chỉ số cụ thể. Đồng thời đánh giá sự phù hợp, khả thi của bộ tiêu chí so với thực tiễn triển khai NTM tại Việt Nam thông qua khảo sát hiện trạng đáp ứng một số xã đạt chuẩn NTM và kết quả triển khai mô hình LTM – XKN tại xã Phong Hòa, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế.
NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA LIỀU LƯỢNG ĐẠM VÀ KALI ĐẾN CÂY NGHỆ VÀNG (CURCUMA LONGA L.) TẠI TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
Authors: Trần Phương Đông , Trần Thị Xuân Phương , Nguyễn Thị Giang , Trần Xuân Hạnh
Published: December 2022

Tại Thừa Thiên Huế, cây nghệ vàng chủ yếu được trồng nhỏ lẻ tại các nông hộ để tự cung tự cấp. Do diện tích trồng rất ít nên cây nghệ vàng chưa trở thành hàng hóa có giá trị cung ứng cho thị trường. Ngoài ra, sản xuất nghệ vàng trên địa bàn theo tập quán truyền thống, chưa khai thác hết tiềm năng năng suất và hiệu quả kinh tế. Nghiên cứu này bao gồm tổ hợp các lượng đạm và kali như sau: 170 kg N + 100 kg K2O; 200 kg N + 150 kg K2O và 230 kg N + 200 kg K2O. Đánh giá các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển, phẩm chất, năng suất, hiệu quả kinh tế của cây nghệ vàng đã được thực hiện. Kết quả nghiên cứu đã xác định được liều lượng bón đạm và kali thích hợp cho 01 ha cây nghệ vàng là 200 kg N + 150 kg K2O trên nền phân bón 2 tấn phân hữu cơ vi sinh + 500 kg vôi + 120 kg P2O5. Bón với liều lượng bón này, cây nghệ vàng có các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển và chất lượng đảm bảo. Năng suất thực thu và hiệu quả kinh tế của nghệ đạt cao nhất tương ứng: 42,8 tấn/ha và 273,4 triệu đồng/ha.
ẢNH HƯỞNG CỦA THỜI ĐIỂM THU CẮT ĐẾN NĂNG SUẤT, THÀNH PHẦN HÓA HỌC CỦA CÂY HƯỚNG DƯƠNG (Helianthus annus) LÀM THỨC ĂN CHO GIA SÚC NHAI LẠI
Authors: Nguyễn Hữu Văn , Nguyễn Hải Quân , Nguyễn Thanh Thuỷ , Võ Thị Minh Tâm , Lê Đức Thạo , Nguyễn Văn Đức , Lê Đức Ngoan
Published: December 2022

Nghiên cứu này nhằm đánh giá ảnh hưởng của thời điểm thu cắt đến năng suất, thành phần hoá học và giá trị dinh dưỡng của cây hướng dương làm thức ăn cho gia súc nhai lại. Thí nghiệm đã được tiến hành tại Trại thực nghiệm Tứ Hạ, Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế. Cây hướng dương Aguara 6 được trồng trên diện tích 1300 m2 với mật độ 66.000 cây/ha và được thu cắt tại hai thời điểm ra hoa (75 ngày sau khi gieo) và kết hạt (85 ngày sau khi gieo) để xác định năng suất cả cây và các bộ phận (thân, lá và hoa), thành phần hóa học và giá trị năng lượng. Kết quả cho thấy năng suất sinh khối và protein thô tại thời điểm kết hạt cao hơn có ý nghĩa thống kê so với thời điểm ra hoa (tương ứng 62,0 và 52,5 tấn tươi/ha/lứa cắt; và 1,13 và 0,96 tấn protein thô/ha/lứa cắt). Ngoại trừ protein thô, các thành phần khác như vật chất khô, xơ không bị rửa trôi bởi chất tẩy trung tính, chất béo, và giá trị năng lượng tiêu hoá, năng lượng trao đổi của cây hướng dương thu cắt tại thời kỳ kết hạt cao đều hơn khi cây ra hoa. Vì vậy, cây hướng dương Aguara 6 được xem là cây thức ăn tiềm năng cho gia súc nhai lại và nên thu hoạch tại thời kỳ kết hạt.
TUYỂN CHỌN VÀ ĐỊNH DANH VI KHUẨN HÒA TAN LÂN NỘI SINH TỪ CÂY KHÓM TRỒNG TRÊN ĐẤT PHÈN TẠI THÀNH PHỐ VỊ THANH, TỈNH HẬU GIANG
Authors: Nguyễn Quốc Khương , Ngô Vĩnh Tường , Cao Minh Trường , Cù Ngọc Quí , Trần Chí Nhân , Lý Ngọc Thanh Xuân , Lê Thị Mỹ Thu , Trần Ngọc Hữu , Lê Vĩnh Thúc
Published: December 2022

Mục tiêu nghiên cứu nhằm tìm ra dòng vi khuẩn nội sinh có khả năng hòa tan lân khó tan trên đất phèn canh tác khóm tại xã Hỏa Tiến và Tân Tiến, thành phố Vị Thanh, tỉnh Hậu Giang. Từ 42 dòng vi khuẩn hòa tan lân được phân lập từ rễ và thân cây khóm trên môi trường LGI (Liquid Glucose Ivo) và NFB (Nitrogen Fixing Bacteria) tuyển chọn được 20 dòng vi khuẩn có khả năng hòa tan lân trong điều kiện pH 4,50 và chứa độc chất Al3+ và Fe2+ ở nồng độ lần lượt là 100 và 300 mg kg-1. Trong đó, dòng vi khuẩn L-VT08c và L-VT09 có khả năng hòa tan lân sắt, lân nhôm và lân canxi tốt nhất trên môi trường LGI với hàm lượng hòa tan lân lần lượt là 13,6; 26,2; 26,1 mg P L-1 và 16,2; 25,5; 19,7 mg P L-1 và dòng vi khuẩn N-VT06 trên môi trường NFB với hàm lượng 34,5; 6,40 và 60,0 mg P L-1, theo cùng thứ tự. Hai dòng vi khuẩn L-VT09 và N-VT06 được định danh bằng kỹ thuật 16S rDNA là Burkholderia silvatlantica với tỷ lệ tương đồng là 100%.
ẢNH HƯỞNG CỦA XỬ LÝ NƯỚC NÓNG KẾT HỢP 1-METHYLCYCLOPROPENE ĐẾN MỘT SỐ CHỈ TIÊU CHẤT LƯỢNG BƠ BOOTH 7 TRONG QUÁ TRÌNH BẢO QUẢN
Authors: Trần Thị Kim Nhi , Le Van Luận , Lê Thanh Long , Nguyễn Đức Chung , Hồ Sỹ Vương , Nguyễn Văn Toản
Published: December 2022

TÓM TẮT
Mục tiêu của nghiên cứu này là đánh giá được ảnh hưởng của việc xử lý nước nóng kết hợp với 1-methylcyclopropene (1-MCP) đến một số chỉ tiêu chất lượng bơ (Booth 7) trong thời gian bảo quản. Bơ sau khi thu hoạch được xử lý nước nóng ở các mức nhiệt độ 45℃; 47℃; 49℃; 51℃ trong 10 phút, các mẫu được bảo quản ở điều kiện thường (nhiệt độ: 25 - 30℃, RH: 70 - 80%), sau đó, quả tiếp tục được nhúng trong dung dịch 1-MCP với các nồng độ 420 ppb; 440 ppb; 460 ppb; 480 ppb trong 60 giây. Quả được làm khô ráo bề mặt và xếp vào các ngăn trong các thùng carton giấy và bảo quản ở điều kiện nhiệt độ 8±1℃ (RH: 80 - 90%). Mẫu không xử lý nước nóng (ĐC) và mẫu không xử lý 1-MCP (ĐC1) được sử dụng làm mẫu đối chứng. Cường độ hô hấp, cường độ sản sinh ethylene, hàm lượng acid tổng số, hàm lượng lipid tổng số, tỷ lệ hao hụt khối lượng, tỷ lệ hư hỏng được phân tích và đánh giá trong quá trình bảo quản. Kết quả nghiên cứu cho thấy; quả bơ xử lý nước nóng ở nhiệt độ 49℃ kết hợp với 1-MCP 460 ppb trong thời gian 60 giây có tác dụng kìm hãm và làm giảm cường độ hô hấp, ức chế cường độ sản sinh ethylene, duy trì chất lượng và kéo dài thời gian bảo quản quả bơ đến 33 ngày sau thu hoạch.
HIỆU QUẢ CỦA BIOCHAR TRONG CANH TÁC LÚA Ở THỪA THIÊN HUẾ
Authors: Tran Thi Xuan Phương , Nguyễn Thị Giang , Hoàng Trọng Nghĩa , Trần Đức Hạnh , Phạm Xuân Phương , Nguyễn Thị Ngọc , Đỗ Minh Cường , Trần Lâm Sinh
Published: December 2022

Nghiên cứu được thực hiện trong vụ Đông Xuân 2020 - 2021 và Hè Thu 2021 trên đất phù sa tại huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế nhằm đánh giá hiệu quả của mô hình ứng dụng than sinh học (biochar) trong canh tác lúa. Kết quả cho thấy: Mô hình sử dụng biochar (2,5 tấn) tạo ra từ nguồn nguyên liệu rơm và trấu trên nền phân bón 100 kg N + 65 kg P2O5 + 70 kg K2O + 500 kg vôi có ảnh hưởng tốt đến sinh trưởng, phát triển và năng suất giống lúa HT1 so với mô hình đối chứng bón 110 kg N + 70 kg P2O5 + 75 kg K2O + 500 kg vôi. Bón biochar giúp rút ngắn thời gian sinh trưởng của cây lúa từ 1 - 2 ngày và tăng năng suất lúa từ 1,0 - 1,1 tấn/ha. Đối tượng sâu bệnh hại chính là bệnh đốm nâu và sâu cuốn lá nhỏ (điểm 3). Mật độ sâu cuốn lá nhỏ ở mô hình biochar trong 2 vụ thấp hơn so với mô hình đối chứng. Hơn nữa, sử dụng biochar trong canh tác lúa đã mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với việc chỉ bón phân theo truyền thống của người dân 6,0 - 7,3 triệu đồng/ha và góp phần cải thiện một số tính chất hóa tính và sinh học của đất đặc biệt là mô hình biochar.
CHẤT LƯỢNG NƯỚC VÀ TĂNG TRƯỞNG TÔM THẺ CHÂN TRẮNG (Litopenaeus vannamei) NUÔI TRONG HỆ THỐNG TUẦN HOÀN NƯỚC QUI MÔ SẢN XUẤT
Authors: Nguyễn Nhứt , Trần Trọng Hoàng , Trần Trọng Huy , Phạm Vương Kim Phượng Hoàng
Published: December 2022

Mục đích của nghiên cứu này là đánh giá các chỉ tiêu về chất lượng nước và tăng trưởng của tôm thẻ chân trắng (L. vannamei) nuôi bằng công nghệ tuần hoàn nước (RAS) với qui mô sản xuất theo mô hình 03 giai đoạn. Chu kỳ nuôi tôm được chia thành 03 giai đoạn nuôi, mỗi giai đoạn nuôi là 30 ngày (giai đoạn 1: 1-30 ngày; giai đoạn 2: 30-60 ngày và giai đoạn 3: 60-90 ngày). Mỗi giai đoạn nuôi tôm đều ứng dụng công nghệ tuần hoàn nước (RAS) được thiết kế cơ bản bao gồm 01 bể nuôi/ương, 01 trống lọc thải rắn, 01 lọc sinh học và 01 máy bơm tuần hoàn.  Kết quả cho thấy 14 chỉ tiêu về chất lượng nước được đánh giá đạt tối ưu cho tăng trưởng tôm trong điều kiện hạn chế thay nước. Tốc độ tăng trưởng của các giai đoạn nuôi là RAS giai đoạn 1 (0,1g/ngày), RAS giai đoạn 2 (0,4g/ngày), RAS giai đoạn 3 (0,4g/ngày). Tỷ lệ sống của tôm ở các giai đoạn nuôi của RAS giai đoạn 1, RAS giai đoạn 2 và RAS giai đoạn 3 tương ứng là 95,4%, 89,7% và 84,4%. Năng suất tôm nuôi của các giai đoạn nuôi RAS giai đoạn 1, RAS giai đoạn 2 và RAS giai đoạn 3 tương ứng là 1,57 kg tôm/m2, 6,1kg tôm/m2 và 5,7 kg tôm/m2. Hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR) của RAS giai đoạn 1, RAS giai đoạn 2 và RAS giai đoạn 3 tương ứng là 1,0, 0,9 và 1,1. Vì thế, công nghệ RAS có thể được suy xét để ứng dụng đại trà cho nuôi tôm thẻ chân trắng bền vững tại Việt Nam.
Սոցիալական դիցարարությունը որպես իրականության կառուցարկման ձեվաչափ
Authors: Յարալյան Կարինե
Published: December 2022

Մարդու սոցիալական կեցությունը ենթադրում է իրականության յուրացման ինչպես ռացիոնալ, այնպես էլ իռացիոնալ եղանակներ, որի շրջանակում կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում սոցիալական դիցարարությունը: Վերջինս հոդվածում ներկայացվում է որպես կեցության կառուցարկման եղանակ, որն ունի թե՛ ունիվերսալ, թե՛ ունիկալ սոցիոմշակութային ասպեկտներ: Որպես օրինակ, հեղինակը դիտարկում է սոցիոմշակութային և պատմական երկու կտրվածք, որոնց համատեքստում քննարկվում է սոցիալական միֆը զանգվածային հասարակության համակարգում, ինչպես նաև իրականության դիցականացման յուրահատկությունները հիպերռեալության դաշտում: Արդյունքում, հեղինակը գալիս է այն եզրակացության, որ, չնայած դիցարարության գոյաբանական հիմքերին, վերջինիս ծայրահեղ դրսևորումները կարող են վտանգավոր լինել ձևի և բովանդակության ներդաշնակության և, որպես հետևանք, հասարակության ողջ արժեհամակարգի խախտման տեսանկյունից: Հոդվածում հատուկ կարևորություն է տրվում հասարակական գիտություններին և, մասնավորապես, փիլիսոփայությանը, որը պետք է նպաստի անհատական և հասարակական գիտակցության ռացիոնալացմանը:
Քաղաքական դավադրապաշտական տեսությունների բարոյական հիմնահարցերը
Authors: Բաբաջանյան Լևոն
Published: December 2022

Դավադրապաշտական տեսությունները ակադեմիական միջավայրում արդարացիորեն բացասական համբավ ունեն։  Տարածված տեսակետի համաձայն՝ դավադրապաշտական տեսությունների իմացաբանական թերարժեքությունը աղճատում է սոցիալ-քաղաքական իրականության ադեկվատ պատկերացումը։ Սակայն, իմացաբանական թերարժեքությունը ժողովրդավարական հասարակություններում չի կարող լինել բարոյագիտական տեսանկյունից լինել բավարար փաստարկ նման տեսությունների տարածումը կանխարգելելու համար, քանի որ այդ դեպքում անհրաժեշտ կլիներ կանխել նաև իմացաբանական տեսանկյունից այլ թերարժեք տեսությունների տարածումը (ինչպես օրինակ՝ կրոնական և այլ ուսմունքները)։ Միևնույն ժամանակ տարածված է այն տեսակետը, ըստ որի՝ քաղաքական դավադրապաշտական տեսությունների տարածումը սպառնում է ժողովրդավարական հասարակություններին, քանի որ վերջիններս հասարակության անդամների միջև նվազեցնում են վստահության ընդհանուր մակարդակը իշխանությունների և պետական հաստատությունների նկատմամբ։ Ուստի մենք այլ ողջախոհ փաստարկների կարիք ունենք՝ քաղաքական դավադրապաշտական տեսությունների կանխմանն ուղղված քաղաքականության արդարացման համար։ Հոդվածում առաջադրված է այն տեսակետը, համաձայն որի՝ քաղաքական դավադրապաշտական տեսությունների բարոյական տեսանկյունից անընդունելիությունը և վերջիններիս՝ ժողովրդավարական սկզբունքներին սպառնալիցությունը կարող են լինել նման տեսությունների կանխմանն ուղղված քաղաքականության արդարացման բավարար փաստարկներ։ Այդպիսով՝ քաղաքական դավադրապաշտական տեսությունների բարոյագիտական թերարժեքությունն է հիմնականում պետությանը և հասարակությանը օժտում «բարոյական իրավունքով» նման տեսությունների տարածման դեմ քաղաքականության մշակման և իրականացման համար։
Նկատառումներ ինքնաքայքայիչ վարքի պատճառականության առանձնահատկությունների մասին
Authors: Վարդանյան Կամո
Published: December 2022

Հոդվածում քննարկվում են ինքնաքայքայիչ վարքի տարաբնույթ դրսևորումներ, մեխանիզմներ, օրինաչափություններ: Առաջարկվում է սուիցիդների ուսումնասիրման հատուկ մեթոդաբանություն: Սուիցիդների վերաբերյալ հետազոտությունները հոգեբան մասնագետից լրացուցիչ պատրաստվածություն են ենթադրում, քանի որ այն հոգեբանության ուրույն ոլորտ է, որտեղ առկա են դեստրուկտիվ տեղեկատվության ամրագրման գործընթացը և դեստրուկտիվ վարակը: Քրեական գործերի մեկնաբանմամբ փորձ է արվում ներկայացնելու անչափահասների, խաղամոլների, քրեակատարողական հիմնարկներում գտնվող դատապարտյալների և հետտրավմատիկ սթրեսով տառապող անձանց աուտոդեստրուկտիվ ու սուիցիդային վարքի առանձնահատկությունները: Ցանկացած սուիցիդ ունի իր կոնկրետ պատճառը, որոշակի պայմանը և առիթը: Ինքնասպանության պատճառները բազմաբնույթ են և խիստ յուրահատուկ, սակայն բոլորի հիմքում ընկած են ապահարմարման գործընթացները:
Ազատությունը և արդարությունը քաղաքակրթական բախումների համատեքստում
Authors: Դեմիրճյան Մովսես
Published: December 2022

Ընդունված տեսակետ է, որ ժամանակակից աշխարհում գրեթե բոլորի մակարդակների հարաբերություններում վճռորոշ դերը պատկանում է քաղաքական գործոնին։ Նույնքան անվիճելի է, որ արդի գլոբալ փոխակերպումները գոնե վերջին մի քանի տասնամյակներում մեծապես կախված են Արևելքի և Արևմուտքի քաղաքական և տնտեսական փոխհարաբերություններից։ Միևնույն ժամանակ համաշխարհային գործընթացների փիլիսոփայական վերլուծությունը թույլ է տալիս պնդել, որ թեպետ արևմուտքի և արևելքի և՛ երկխոսության, և՛ բախումների երևացող կողմը տնտեսական և քաղաքական շահերն ու նպատակներն են, այդուհանդերձ գոյություն ունեն ավելի խորքային՝ աշխարհայացքային և արժեքային, երևույթներ, որոնք ձևավորում են արևմտյան և արևելյան հասարակությունների (պետությունների, քաղաքակրթությունների) մշակութային դիմագիծը և կանխորոշում դրանց վարքը։ Սույն հոդվածի նպատակն է ցույց տալ, որ արդի աշխարհում ծավալվող քաղաքական հակամարտությունների և նույնիսկ ռազմական բախումների հիմքում համակարգաստեղծ երկու հիմնական գործոնների՝ ազատության և արդարության հայեցակարգերի պայքարն է։ Պարզ է, որ խոսքը ոչ թե մետաֆիզիկական մակարդակում ազատության և արդարության տեսական կամ նույնիսկ վերացական պայքարի մասին է, այլ պատմական կոնկրետ փորձով և հասարակական պրակտիկ կյանքով այս կամ այն կերպ իմաստավորված ազատության և արդարության մասին։ Բանն այն է, որ արևմտյան և արևելյան մշակույթներում ազգերի և պետությունների ձևավորման առանձնահատկությունները խիստ տարբեր են և որոշ դեպքերում՝ նույնիսկ իրարամերժ։ Իսկ սա նշանակում է, որ այդ հասարակությունները և ի վերջո դրանց մշակութային ընդհանրության վրա ձևավորվող արևմտյան և արևելյան քաղաքակրթությունները ունեն տարբեր աշխարհայացքային բնույթ և արժեքային կողմնորոշում, ինչն անմիջականորեն արտահայտվում է դրանց վարած ներքին և արտաքին քաղաքականության մեջ։ Հետևաբար, տարբեր են նաև այդ քաղաքակրթական կեցութային դաշտից կեցցվող երևույթները՝ մարդիկ և նրանց պատկերացումները կյանքի մասին։

Հոդվածում ցույց է տրվում, որ արևմտյան քաղաքակրթությունը հիմնված է առավելապես ազատության գաղափարի վրա և պատմականորեն պայքարել է մարդու ազատության համար, իսկ արևելյանը՝ արդարության։ Հիմնավորվում է, որ սրա արդյունքում արևմուտքում և արևելքում ձևավորվել են մարդկանց մշակութային տարբեր տիպեր և հանրային կյանքի կազմակերպման տարբեր մոդելներ։
Ուսանողների կյանքի դժվարությունների ուսումնասիրման հարցարանի մշակում և հոգեչափողական բնութագրերի վերլուծություն
Authors: Գրիգորյան Անի , Սերոբյան Աստղիկ , Խաչատրյան Նարինե
Published: December 2022

Հոդվածում ներկայացված է ուսանողների՝ կյանքի դժվարությունների ուսումնասիրության հարցարանի մշակման գործընթացը՝ հոգեմետրիկ բնութագրերի վերլուծությամբ։ Հարցարանի մշակումը իրականացվել է երկու փուլով՝ որակական և քանակական մեթոդների կիրառմամբ։ Առաջին փուլի տվյալների հավաքագրումն իրականացվել է բաց հարցերի միջոցով, որին մասնակցել է 360 ուսանող։ Տվյալները վերլուծվել են կարճ տեքստերի թեմատիկ վերլուծության մեթոդով, և ստեղծվել է հարցարանի նախնական տարբերակը։ Վերջինիս կիրառմամբ իրականցվել է տվյալների հավաքագրման երկրորդ փուլը՝ 318 ուսանողի մասնակցությամբ։ Հարցարանի հոգեչափողական բնութագրերի վերլուծության արդյունքում մշակվել է հուսալի և վալիդ գործիք ուսումնառության ընթացքում ուսանողների կյանքի դժվարությունների ուսումնասիրության համար։ Այն կարելի է կիրառել ուսանողների կյանքի դժվարությունների և վերջինիս հետ կապված սոցիալ-հոգեբանական տարբեր փոփոխականների ուսումնասիրությանն ուղղված հետազոտություններում։
Հուզական եվ հայեցողական կյանքի մշակույթ․ հիմունքների բացահայտման պարադոքսը
Authors: Հարությունյան Էդվարդ
Published: December 2022

Մտադրությունները սահմանազանցում են ենթադրում, և մեր մտածողությունը մշտապես լուսանցքային է։ Բայց     մտերմիկ,  պարզ ու հասկանալի, մի խոսքով՝ իր ստեղծած պատկերով աշխարհ ունենալու համար «մշակութային մարդու» մեր տեսակը մտադրությունները չափավորելու, սեփական ազատությունները սահմանափակելու և իր հնարավոր երջանկության մի մասը ինքնակամ զոհաբերելու գնով  ստեղծեց կյանքը կազմակերպող ու կանոնակարգող մասնակի անվտանգություն սոցիոմշակութային մի միջավայր, որտեղ կարող էր դիմակայել իր  ներսում ծվարած կենդանական բնազդներին։ Բայց վտանգը ոչ միայն իր ներսում էր, այլև իր իսկ կողմից կառուցարկված սոցիալական այն աշխարհի,որի զարգացման  ամեն մի  հաջորդ փուլում   «կայունության արտադրության» կազմակերպման քաղաքակրթական, մշակութային, սոցիալական ու ազգային հիմունքները դառնում են ավելի հակասական ու հարըմբռնելի։

       Ինչպես անցյալում, այնպես էլ քաղաքակրթական ու գաղափարական բախումների ու  խորքային փոխակերպումների մեր ժամանակներում «կայունության արտադրությունը»  ոչ միայն սոցիալական համակարգի արդյունավետ գործառնության ելակետային նախադրյալ է, այլև  ազգային ու պետական  կյանքի կազմակերպվածության, արտաքին ու ներքին վտանգներն զգալու և կանխելու համակարգային ընկալունակության և հասարակության բարոյական հուսալիության գրավական։ Հանգամանքներ, որոնք կանխորոշում են առօրյա կյանքի կազմակերպման ու կանոնակարգման հիմնահարցի տեսական ու գործնական արդիականությունը։
Անդեմության սոցիոմշակութային դիմանկարը․ Զորանոցի մարդը
Authors: Նահապետյան Օվսաննա
Published: December 2022

Աշխարհում տեղի ունեցող  համաշխարհայանցման գործընթացների արդյունքում, երբ մարդկությունը մտել է կազմաքանդումների մի ֆորս մաժորային փուլ, երբ դիմազրկվում և խարխլվում  են կառուցվածքային որոշակիություն ունեցող բազմաթիվ իրողություններ, մարդը ստիպված է վերադասավորվել իր կողմից դեռևս չյուրացված սոցիալական նոր միջավայրում, յուրացնել վերջինիս ընձեռած հնարավորությունները, փորձարկել զանազան սոցիալական դերեր, ընկալել իրենից անկախ իր հետ տեղի ունեցող այլակերպումներն ու փոխակերպումները, արդյունքում   նորովի չափագրել իր սոցիալական տեղը և նախագծել սեփական կյանքը: Անտարակույս ժամանակակից մարդը, որպեսզի չվերածվի «զորանոցի մարդու», նաև շատ ավելի մեծ ջանքեր պետք է գործադրի իր անհատականությունը պահպանելու համար, քանի որ ստեղծված սոցիոմշակութային իրավիճակում նա գործնականում չունի անառարկելի սահմանափակումներ կամ արգելքներ, այլ ընդհակառակը, այս խայտաբղետ աշխարհը մշտապես հրահրում և բորբոքում է նոր պահանջմունքներ, ցանկություններ ու կարիքներ։
Հոդվածում վերլուծության է ենթարկվում  «անդեմության» սոցիոմշակութային դիմանկարը, վերջինիս  համտեքստում զորանոցի մարդը,   նրա ձևավորմանը նպաստող քաղաքակրթական զարգացումներն ու փոխակերպումները, ինչպես նաև  հասարակական գոծընթացների վրա նրա ունեցած դերի ու ազդեցությունների վերաբերյալ մի շարք խնդիրներ:
– «Գեղարվեստական տեքստ» հասկացության սահմանման հիմնախնդիրներն ու տիպաբանական առանձնահատկությունները
Authors: Զաքարյան Հռիփսիմե
Published: December 2022

«Տեքստ» հասկացության իմաստի, վերջինիս գործառույթների ու բնորոշումների սահմանումները բազմաբնույթ ու բազմակողմ են, պայմանավորված նրանով, թե որ ուղղության շրջանակներում է այն ուսումնասիրվում: Հետևապես, նրա հետազոտման բազմաճյուղ եզրերը համապատասխանաբար պահանջելու են տարբեր մոտեցումներ:
Հոդվածում գեղարվեստական տեքստը սահմանվում է որպես կառուցվածքային ամբողջականությամբ օժտված հաղորդակցական յուրահատուկ միավոր, հաղորդակցման բարդագույն ձև, որն իր մեջ կրում է կոնկրետ (հուզական, տրամաբանական, գեղագիտական և այլն) տեղեկատվություն, հատկանշվում հեղինակային առանձնահատուկ ոճով ու աշխարհայացքային-գաղափարական կողմնորոշումներով: Տեքստի հեղինակը, ստեղծագործությունն ու ընթերցողը գտնվում են անմիջական փոխհարաբերակցության մեջ, մշտապես փոխազդում մեկը մյուսին:
Հոդվածի նպատակն է սահմանել «տեքստ» հասկացության բովանդակությունն ու վերջինիս էական բնորոշումները:
Նշված նպատակի իրագործման համար առաջադրվել են հետևյալ խնդիրները.
1.տարաբնույթ գիտական մոտեցումների դիրքերից սահմանել «տեքստ» եզրույթը՝ մասնավորված գործածությամբ ու նշանակությամբ,
2.լուսաբանել հեղինակ-ստեղծագործություն-ընթերցող փոխհարաբերությունը,
3.որոշարկել հեղինակային ոճ հասկացությունն ու վերջինիս դերը գեղարվեստական տեքստի իմաստակերտման խնդրում:
Հոդվածի տեսական հիմքն են կազմում Ու. Էկոյի, Ռ. Բարտի, Մ. Բախտինի, Հ.-Գ. Գադամերի և այլոց գեղարվեստական տեքստի առանձին սկզբունքներին նվիրված գիտական հետազոտությունները:
Հոդվածի մեթոդաբանական հիմքը կազմում են վերլուծության մեթոդը, համակարգման և ընդհանրացման մեթոդները:
Հոդվածի թեման արդիական է, քանի որ տեքստ հասկացության հիմնախնդիրների ու դրանց առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունն այսօր էլ ամենամեծ տարածում ունեցող ուղղություններից է ժամանակակից գիտության մեջ:
Հետպատմականության սոցիոմշակութային բնութագիրը. Ունենալ, թե՞ լինել
Authors: Ալավերդյան Նելլի
Published: December 2022

Սոցիալական այս  նոր իրավիճակում հայտնված հասա­րակությունը կանգնած է  կործանման կամ գոյատևման երկընտրանքի առաջ։ Կտրուկ փոփոխություններն իրենց հետ բերում են ոչ միայն հասարակության վերակառուցման, նոր սոցիալական ինստիտուտների ներմուծ­ման և գործառության անհրաժեշտություն, այլև հասարակության մշակութային, սոցիալ-հոգեբանական հենքի համարժեք փոփոխությունների անհրաժեշտություն: Քաղաքակրթական զարգացումների ներկա փուլում, անկայունությունն ու անորոշությունը դարձել են հասարակական կյանքի  բնութագրական  հատկանիշներ: Տեխնածին քաղաքակրթության հիմքում ընկած նորարաության արագությունը  XXI  դարում  հասցնում է   արհեստական միջավայրի  նորացման, որը հակասական հարաբերություններ է ստեղծում  մարդու կեցության և հասարակության  գոյության  հավասարապես կարևոր կողմին՝ կայունությանը։

Ընթացող արմատական փոխակերպումները, փոխում են նաև մարդկության կենսագործունեության անհրաժեշտ հիմքերից մեկի՝ արհեստական միջավայրի կառուցվածքը։ Տեղեկատվական տեխնոլոգիաները, որոնք  ներթափանցել են հանրային և մասնավոր կյանքի գրեթե  բոլոր ոլորտները․ բնական-ֆիզիկական աշխարհի փոխարեն վիրտուալ մի աշխարհ են ձևավորում։ Նոր, այսպես կոչված զանգվածային ու տեղեկատվական մշակույթի  տարածմանը զուգահեռ խորանում է սերունդների միջև խզվածությունը։ Անորոշության մեջ հայտնված մարդը կորցնում է սեփական կյանքի տնտեսական պայմանների նկատմամբ վերահսկողությունը, ինչը նրան պարտադրում է վերանայել նաև սեփական իմաստաարժեքային ողջ համակարգը։ Ժամանակակից   առարկայական աշխարհը աստիճանաբար կորցնում է իր որոշակիությունը և գոյության տևողությունը: Հասարակության համար վտանգ է դառնում ազգային արմատներից կտրվելը, էթնիկ ինքնության և ազգային առանձնահատկությունների արմատական փոխակերպումները։ Քաղաքակրթությունների  միջև բախումը, ազատական քաղաքակրթության և ազգային–մշակութային հիմնարար արժեքների միջև հակասությունները, բարդ ու հակասական միտումներով տառապող,   երկատված գիտակցությամբ  մարդուն  կանգնեցնում են   կարևորագույն հիմնախնդրի առաջ՝ ունենալ,  թե՞ լինել։
Արժեքային կողմնորոշումների փոփոխությունները երիտասարդների շրջանում
Authors: Խաչատրյան Նարինե , Գրիգորյան Անի , Սերոբյան Աստղիկ
Published: December 2022

Հոդվածի նպատակն է համեմատել երիտասարդների արժեքային կողմնորոշումները վերջին տասը տարվա կտրվածքով Հայաստանում։ Ուսումնասիրության համար մեթոդաբանական հիմք է ծառայել Շ. Շվարցի բազային արժեքների տեսությունը, որտեղ առանձնացվում են 10 արժեքային կողմնորոշումներ։ Արդյունքները ցույց են տալիս, որ ինքնուրույնությունը՝ որպես նոր փորձառությանը բաց լինելու արժեքային կողմնորոշում, և անվտանգությունը՝ որպես պահպանողական արժեքային կողմնորոշում, լինելով կարևոր արժեքներ 2011թ. երիտասարդների համար, ավելի են կարևորվել 2022թ.-ին։  Երիտասարդների արժեքային կողմնորոշումներում տասը տարվա կտրվածքով տեսանելի է անցում ինքնահաստատմանն ուղղված՝ իշխանության որպես սոցիալական դիրք ձեռքբերելու և պահպանելու արժեքային կողմնորոշումից դեպի ինքնահաղթահարմանն ուղղված՝ ունիվերսալիզմի որպես մարդու իրավունքների կարևորման արժեքային կողմնորոշումը։
ON THE PALETTE INDEX OF GRAPHS HAVING A SPANNING STAR
Authors: Ghazaryan Aghasi B. , Petrosyan Petros A.
Published: December 2022

A proper edge coloring of a graph $G$ is a mapping $\alpha:E(G)\longrightarrow \mathbb{N}$ such that $\alpha(e)\not=\alpha(e')$ for every pair of adjacent edges $e$ and $e'$ in $G$. In a proper edge coloring of a graph $G$, the palette of a vertex $v \in V(G)$ is the set of colors assigned to the edges incident to $v$. The palette index of $G$ is the minimum number of distinct palettes occurring in $G$ among all proper edge colorings of $G$. A graph $G$ has a spanning star, if it has a spanning subgraph which is a star. In this paper, we consider the palette index of graphs having a spanning star. In particular, we give sharp upper and lower bounds on the palette index of these graphs. We also provide some upper and lower bounds on the palette index of the complete split and threshold graphs.
ON REGULAR PARAMEDIAL DIVISION ALGEBRAS
Authors: Harutyunyan David N.
Published: December 2022

In this paper $n$-ary regular division algebras are discussed, which are  satisfying the hyperidentity of paramediality. It is shown that every operation  in $n$-ary regular paramedial division algebra will be linearly represented over the same Abelian group. Similar results already obtained for regular medial division algebras in [1].
ԼԱՆԴՇԱՖՏՆԵՐԻ ԳԵՂԱԳԻՏԱԿԱՆ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄԸ ԵՎ ՆՐԱ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ
Authors: Մարտիրոսյան Լ․Մ․ , Սարգսյան Ռ․Ս․ , Գրիգորյան Ա․Ա․ , Հարությունյան Ք․Հ․
Published: December 2022

Հոդվածում ներկայացված են լանդշաֆտների գեղագիտական հատկությունն երի գնահատման երկու եղանակ` լուսանկարով և հաշվարկային: Այս եղանակները կարելի է օգտագործել տարμեր նպատակներով:
ԲՈՒԺԱԿԱՆ ԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅԱՆ ՏԵՂԸ ԵՎ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՏՈՒՐԻԶՄԻ ՀԱՄԱԿԱՐԳՈՒՄ
Authors: Գրիգորյան Վ․Վ․
Published: December 2022

Մեր օրերում բուժական զբոսաշրջության կազմակերպումն իրականացվում է աշխարհագրական տարբեր միջավայրերում, որոնց ուսումնասիրությունը չափազանց կարևոր է: Հոդվածի շրջանակներում կատարվել է վերլուծություն բուժական զբոսաշրջության տեղաբաշխման առանձնահատկությունների վերաբերյալ, աշխարհի տարբեր տարածաշրջաններում, տրվել են չափանիշներ:
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ГИДРОГЕОФИЗИЧЕСКИХ ХАРАКТЕРИСТИК ПРИ СХЕМАТИЗАЦИИ ГЕОФИЛЬТРАЦИОННЫХ УСЛОВИЙ ВУЛКАНИЧЕСКИХ ОБЛАСТЕЙ
Authors: Варданян В.П. , Григорян М.А.
Published: December 2022

В вулканических породах водоносного эффузивного комплекса литогенетические трещины по количеству резко преобладают над трещинами тектонического и экзогенного происхождения. Фактически в лавовых породах блочность полностью обусловлена литогенетическими трещинами. Наличие трещиноватых зон в лавовых породах обуславливает электрическую анизотропию, т.е. неодинаковую электропроводимость в различных направлениях. Этот фактор позволяет в благоприятных условиях использовать круговые вертикальные электрические зондирования для определения господствующего направления трещиноватых зон и изменения их интенсивности на различных глубинах. В пределах квазиоднородных по минеральному составу лавовых образований, находящихся в водонасыщенном состоянии, относительное электрическое сопротивление тесно связано с их пористостью и трещиноватостью.
ՔԱՐԱՆՁԱՎԱՅԻՆԲՈՒԺԱԿԱՆ ԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՓՈՐՁԸ
Authors: Գրիգորյան Վ․Վ․
Published: December 2022

Աշխատանքում ներկայացված են բուժական զբոսաշրջության մեջ քարանձավների դերի մասին: Քարանձավները պայմանավորված իրենց բնական պայմաններով կարևոր ազդեցություն ունեն մարդու մի շարք հիվանդությունների, հատկապես շնչառական ուղիների բուժման գործում: Քարանձավաթերապիայի հիմքերը դրվել են հարյուրամյակներ առաջ: Այս գործում առաջատար դեր են խաղացել Եվրոպական մի շարք երկրները, իսկ մեր հանրապետությունում այն համեմատաբար երիտասարդ է:
ԳԵՂԱՐՔՈՒՆԻՔԻ ՄԱՐԶԻ ՏԱՐԱԾՔԱՅԻՆ ԱՆՀԱՄԱՉԱՓ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՀԱՂԹԱՀԱՐՄԱՆ ՄԻ ՔԱՆԻ ՀԱՐՑԵՐ
Authors: Պոտոսյան Ա․Հ․ , Խաչատրյան Ս․Ժ․
Published: December 2022

ՀՀ սոցիալ-տնտեսական զարգացման առաջնահերթ խնդիրներից մեկը երկրում առկա տարածքային զարգացման անհամաչափությունների հաղթահարումը և տարածքային քիչ թե շատ համաչափ զարգացման ապահովումն է: Հոդվածում քննարկվում է Գեղարքունիքի մարզի տարածքային համաչափ զարգացման հարցեր:
ՍՊԱՌՈՂԱԿԱՆ ՎԱՐՔԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՄԱՆ ՏԵՍԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ՀԻՄՔԵՐԸ
Authors: Հովասափյան Ջ․Ա․
Published: December 2022

Հոդվածում քննարկվել են սպառողական վարքի ուսումնասիրման տեսամեթոդական հիմքերը, կատարվել է երևույթի ժամանակագրական վերլուծություն։ Մանրամասն անդրադարձ է կատարվել սպառողական վարքի ուսումնասիրման տնտեսագիտական, սոցիոլոգիական և մարքեթինգային մոտեցումներին։ Արդյունքում բացահայտվել են սպառողական վարքի ուսումնասիրման առանձին մոտեցումների առավելությունները և թերությունները, ինչպես նաև համալիրային, միջդիսցիպլինար մոտեցման ներդրման անհրաժեշտությունը։
THE TOURISM-RECREATIONAL POTENTIAL OPPORTUNITIES OF KASAGH RIVER BASIN
Authors: Grigoryan V.V.
Published: December 2022

The main goal of the article is to expose the opportunities of the Kasagh River basin tourism-recreational resources. It is targeted to estimate the natural historic-cultural values of the basin. The service infrastructures have been studied and estimated. Besides, the role of ethnic minorities settled in Kasagh basin is very important in the context of tourism sector development.
ԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱՉԱՓ ՏԱՐԱԾՔԱՅԻՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԷՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹՅՈՒՆԸ
Authors: Սարգսյան Տ․Ա․
Published: December 2022

Հոդվածում առաջարկված են զբոսաշրջության համաչափ տարածքային զարգացման քաղաքականության՝ որպես ռեգիոնալ քաղաքականության առանձին ուղղության ընդհանուր տեսական դրույթները (օբյեկտներ, սուբյեկտներ, նպատակներ, մեթոդաբանություն, անհրաժեշտության հիմնավորում և այլն)։ Վերը նշված դրույթները տեղայնացվել են ՀՀ օրինակով՝ հիմնավորելով ՀՀ-ում զբոսաշրջության համաչափ տարածքային զարգացման պետական քաղաքականության արդի անհրաժեշտությունը։
ИЗУЧЕНИЕ РЕСУРСОВ ПОДЗЕМНЫХ ВОД РЕЧНЫХ БАССЕЙНОВ РЕК АЗАТ И ВЕДИ МЕТОДОМ ВЭЗ ЭЛЕКТРОРАЗВЕДКИ
Authors: Варданян Ваграм П. , Григорян Марат А.
Published: December 2022

Для научно обоснованного решения проблемы освоения подземных вод речных бассейнов Армянского нагорья нами переинтерпретированы и обобщены данные многолетних (комплексных) изучений, выполненных в бассейнах рек Азат и Веди. Для изученных територий по данным геофизических исследований, выполненных методом вертикального электрического зондирования и буровых скважин, нами составлена карта рельефа регионального водоупора масштаба 1 : 50 000. Изучаемая территория находится на западном участке Гегамского хребта, где и расположены бассейны рек Веди и Азат. С учетом дополнительного стока, общий глубинный сток водосборного бассейна р. Азат составляет около 1 м3/с. Глубинный сток р. Веди, вычисленный по формуле Дарси с использованием результатов геофизических исследований в палеорусле, оценивается в ~1,9 м3/с.
НОВЫЕ ДАННЫЕ О ДРЕВНЕМ И СОВРЕМЕННОМ ОЛЕДЕНЕНИИ АРМЯНСКОГО НАГОРЬЯ
Authors: Бойнагрян Владимир Р.
Published: December 2022

Представлены новые данные о древнем и современном оледенении Армянского нагорья. Со второй половины ХIХ в. отмечается сокращение площади современного оледенения нагорья, однако с 1980 г. скорость таяния ледников на горе Арарат оказалась наименьшей за весь период наблюдений. Впервые по характерному рельефу каровых морен Арагаца выявлены четыре стадии отступания вюрмского ледника, а по радиоуглеродной датировке 14С донных отложений межморенных озер определены возраст периодов потепления и увлажнения климата и формирования озер.
ԼԵՌՆԱՅԻՆ ԵՐԿՐՆԵՐԻ ԳՅՈՒՂԱԿԱՆ ՏԱՐԱԲՆԱԿԵՑՄԱՆ ՀԱՄԱԼԻՐ ԱՇԽԱՐՀԱԳՐԱԿԱՆ ՀԵՏԱԶՈՏՈՒԹՅԱՆ ՏԵՍԱԿԱՆ ՀԻՄՔԵՐԸ
Authors: Պոտոսյան Ակսել Հ․
Published: December 2022

Լեռնային երկրների բնաաշխարհագրական պայմանների բազմազանությունը և սոցիալ-տնտեսական զարգացման առանձնահատկություններն իրենց ազդեցությունն են թողնում այդպիսի շրջանների գյուղական տարածքների և տարաբակեցման զարգացման վրա՝ պայմանավորելով գյուղական տարածքների և տարաբնակեցման ինքնատիպ գծերը: Հոդվածում կատարվել է լեռնային երկրների գյուղական տարածքների ու տարաբնակեցման համալիր աշխարհագրական հետազոտման տեսական հարցերի վերլուծություն և ընդհանրացում:
ՆԵՐԴՐՈՒՄՆԵՐԸ ՀՀ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑՈՒՄ
Authors: Ղամբարյան Գոհար Գ․
Published: December 2022

Մեծ է ներդրումների դերը երկրների տնտեսական զարգացման գործընթացում: Այդ իսկ պատճառով, պատահական չէ, որ ներդրումների ներգրավման հիմնախնդիրը պետության մտահոգության առարկա է: Հոդվածը նվիրված է ՀՀ ներդրումների առանձնահատկությունների, խոչընդոտող գործոնների և, առավելապես, ներդրումների և ներդրումային դաշտի բարելավման գործընթացների կյանքի չկոչվելու նախապատճառների պարզաբանմանը:
ՏՈՒՐԻԶՄԸ ՈՐՊԵՍ ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ ԵՎ ԿԱՊԸ ԱՅԼ ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԵՏ
Authors: Ավագյան Արամայիս Ռ․
Published: December 2022

Զբոսաշրջությունը հասարակական կյանքի արագ զարգացող ոլորտներից մեկն է։ Խնդիրն այդ զարգացումը գիտականորեն հիմնավորված ուղու վրա դնելն է։ Այդ գործում իր կարևոր տեղն ունի տուրիզմը, որի հայեցակարգում զբոսաշրջության տնտեսության կազմակերպման և գործունեության ապահովման գիտական սկզբունքներն ու մոտեցումներն են։ Տուրիզմը գիտություն է զբոսաշրջության մասին:
ԼԵՌՆԱՅԻՆ ԳԵՏԵՐԻ ԱՎԱԶԱՆՆԵՐՈՒՄ ՍՏՈՐԵՐԿՐՅԱ ՋՐԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐԻ ՆՎԱԶԱԳՈՒՅՆ ԾԱԽՍԻ ԱՊԱՀՈՎՎԱԾՈՒԹՅԱՆ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄ
Authors: Աղինյան Արտաշես Հ․ , Մկրտչյան Տիրուհի Գ․
Published: December 2022

Լեռնային գետերի խորը կիրճերի լանջերին բեռնաթափվող բնական ջրաղբյուրների բացահայտումը, ջրի որակական և քանակական երկարաժամկետ դիտարկումները հնարավորություն են տալիս հիմնավորել ջրաղբյուրի օգտագործման հեռանկարները բնակավայրերի ջրամատակարարման նպատակով: Երկարաժամկետ ջրաերկրաբանական դիտարկումներն անկասկած շատ արդյունավետ են, բայց նաև ծախսատար: Աշխատանքում առաջարկվում է կարճաժամկետ դիտարկումների տվյալները համեմատել գնահատված ջրային ռեսուրսների հաշվեկշռի հետ, ինչպես նաև գնահատել նվազագույն ապահովվածությունը վիճակագրական վերլուծությամբ: Աշխատանքը կատարվել է Արագածի զանգվածի հյուսիսային լանջերում՝ Մանթաշ գետի միջին հոսանքի ավազանում բեռնաթափվող աղբյուրների տվյալներով:
ՀՀ ՀՅՈՒՍԻՍԱՐԵՎԵԼՅԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԱՆՏԱՌԱՅԻՆ ՀՈՂԵՐԻ (CAMBISOLS) ՖԻԶԻԿԱՔԻՄԻԱԿԱՆ ՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԱՆԹՐՈՊՈԳԵՆ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ
Authors: Գրիգորյան Արսեն Թ․ , Կրոյան Սամվել  Զ.
Published: December 2022

Հոդվածում քննարկվում է Հայաստանի Հանրապետության անտառային հողերի (cambisols) ֆիզիկաքիմիական հատկությունների փոփոխություններն անթրոպոգեն ազդեցությամբ: Անտառային հողերի երկարատև և չհամակարգված օգտագործման հետևանքով փոփոխության են ենթարկվում մշակվող հողերի ֆիզիկաքիմիական հատկությունները: Մշակվող հողատեսքերում որոշակիորեն պակասում են հիգրոսկոպիկ խոնավությունը, հումուսի պարունակությունը, կարբոնատները և pH-ի ցուցանիշը: Վարելահողերում նկատվում է կլանված կատիոնների ընդհանուր գումարի զգալի նվազում, մասնավորապես, պակասում է կլանված Ca-ը:
СИМВОЛЫ АРМЕНИИ И РОЛЬ СМИ В ФОРМИРОВАНИИ ОБРАЗА СТРАНЫ
Authors: Варданян Рена Р.
Published: December 2022

В эпоху глобальной конкуренции интерес к вопросам формирования имиджа государства чрезвычайно популярен. Создание имиджа требует усилий, так как это сознательное творчество, направленное на создание определенного, заранее запрограммированного образа. Географическая составляющая имиджа страны, региона, туристического направления является базой для построения его внешнего и внутреннего имиджа. Любое государство имеет своих приверженцев. Благодаря этим людям создаются символы страны, которые потом разлетаются по всему миру. Армения в этом смысле – не исключение. Грамотное продвижение символов страны в медиа-пространстве создает ощущение устоявшегося образа.
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ ՀԱՄԱՅՆՔԱՅԻՆ ԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅԱՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՀԵՌԱՆԿԱՐՆԵՐԸ
Authors: Քելյան Սարգիս Ս․
Published: December 2022

Զբոսաշրջությունն իր գործառույթներով դարձել է ցանկացած տարածաշրջանի տնտեսության զարգացման առանցքային ճյուղերից մեկը: Այն ստեղծում է աշխատատեղեր, ապահովում է բնակչության կենսամակարդակի բարձրացում, տվյալ տարածաշրջանի արագ զարգացում: Զբոսաշրջությունն այն ճյուղն է, որը սակավ ներդրումներով ապահովում է կարճ ժամանակահատվածում ֆինանսական միջոցների աճ: Սույն հոդվածի շրջանակներում փորձ է արվել ներկայացնել զբոսաշրջության զարգացման հնարավորությունները Գեղարքունիք մարզի Ճամբարակի տարածաշրջանի Կալավան գյուղի օրինակով:
ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԻՄՆԱԽՆԴԻՐՆԵՐԸ
Authors: Ղամբարյան Գոհար Գ․
Published: December 2022

Ազգային տնտեսությունների զարգացման հաջողությունները կամ ձախողումներն էապես կախված են տնտեսական քաղաքականության արդյունավետությունից: Աշխարհի երկրների մեծամասնությունը գրանցում է տնտեսական զարգացման անհաջողություններ, կամ լավագույն դեպքում զարգացման ցածր տեմպեր: Նման դրվածքի պայմաններում անհրաժեշտություն է առաջանում պարզաբանել՝ ինչո՞ւմ են տնտեսական քաղաքականության արդյունավետության ձախողման պատճառները, որո՞նք են արդյունավետության վրա ազդող գործոնները։ Հոդվածում տարբերակվում ու մանրամասնվում են տնտեսական քաղաքականության ձևավորման, իրականացման և այլ ենթահամակարգերի հետ համագործակցության (սիներգիայի) գործընթացներում նրանց արդունավետության վրա ազդող գործոնները, ինչպես նաև, հիմնախնդիրները։ Ըստ մեր դիտարկումների՝ տնտեսական քաղաքականության ձևավորման արդյունավետության վրա վրա ազդող գործոններն են՝
– տեսական հիմնավորման փուլում՝ տնտեսական համակարգի բարդությունը, տնտեսական լուծումների բազմակիությունը, մոտեցումների իրարամերժությունը;
– ինստիտուցիոնալ համաձայեցման փուլում՝ արտաքին աշխարհաքաղաքական և աշխարհատնտեսական շահերը, ներքին քաղաքական շահերը, նպատակային հիպոթեզները: Թերգիտելիքների, կա՛մ արտաքին ու ներքին շահագրգիռ ուժերի կողմից իրականացվող ճնշումների, տնտեսական քաղաքականության տեսական հիմնավորումները կարող են չհամապատասխանել տվյալ երկրի տնտեսա-կան զարգացման առաջնահերթություններին, լինել ոչ արդյունավետ։ Եթե նույնիսկ տնտեսական քաղաքականության տեսական հիմնավորումները, լինեն գիտականորեն անթերի հիմնավորված, միևնույնն է, դրանք կյանքի են կոչվում քաղաքական ինստիտուտների կողմից և վերաձևակերպվում ի շահ քաղաքական արդյունավետության: Եվ եթե քաղաքական ինստիտուտները էքստրակտիվ են, էլիտայի շահերը պաշտպանող, ապա տնտեսական արդյունավետությունը զոհաբերվում է մասնավոր հետաքրքրություններին։ Տնտեսական քաղաքականության իրականացման արդյունավետության վրա ազդող գործոններն են՝ սեփականության իրավունքի պաշտպանվածությունը, դատական համակարգի անաչառությունը, կոռուպցիայի, բյուրոկրատիայի և հանցագործության բացակայությունը, քաղաքական կայունությունն և վստահելիությունը: Առանց գործարար միջավայրի բարելավման տնտեսական քաղաքականութունը կամ արդյունավետ չէ, կամ էլ ընդհանրապես չի գործում: Տնտեսական քաղաքականության համակարգային գործակցության (սիներգիայի) արդյունավետության վրա ազդող գործոններն են՝ վերջինիս հետ սերտորեն առնչվող ենթահամակարգերի՝ մասնավորապես ենթակառուցվածքների, կրթության, գիտության զարգացումը և միմյանց հետ փոխհամագործակցությունը։ Էապես կարևոր է ենթահամակարգերի միմյանց հետ փոխհամա-գործակցությունը: Տնտեսական քաղաքականության արդյունավետության հիմնախնդիրների պատճառների, ազդող գործոնների ուսումնասիրությունն ու պարզաբանումը մեզ հնարավորություն է տալիս իրավիճակային լուծումներից անցում կատարել ռազմավարական լուծումների, հետևանքային լուծումներից՝ պատճառային լուծումների և դրանով իսկ ապահովել տնտեսական զարգացման երկարաժամկետ կայուն արդյունավետություն:
ПРОСТРАНСТВЕННАЯ И ВРЕМЕННАЯ ИЗМЕНЧИВОСТЬ ТЕМПЕРАТУРЫ ВОЗДУХА И ОСАДКОВ БАССЕЙНА РЕКИ ДЕБЕД
Authors: Маргарян Вардуи Г. , Ольчев Александр В.
Published: December 2022

В работе проводятся анализ и оценка основных закономерностей пространственной и временной изменчивости температуры и осадков бассейна р. Дебед в Армении за период 1963–2020 гг. с использованием ежедневных фактических данных "Центра гидрометеорологии и мониторинга" ГНКО Республики Армения за последние 58 лет для 6 метеорологических станций. В ходе анализа рассматривались изменения среднегодовой температуры воздуха и атосферных осадков как для всей территории бассейна р. Дебед, так и для каждой из действующих в настоящее время метеорологической станции в отдельности. Составлена карта распределения многолетних средних годовых значений температуры воздуха и количества атмосферных осадков с 1963 по 2020 гг. Весь период измерений по характеру изменения температуры разделен на два: 1963–1992 и 1993–2020 гг. Выделены два временных интервала с разными трендами изменений годовой суммы атмосферных осадков: 1963–2001 и 2002–2020 гг. На основании анализа результатов многолетних наблюдений на сети метеорологических станций Армении в долине р. Дебед получены данные о пространственной и временной изменчивости температуры и осадков за период с 1963 г. по настоящее время. Было показано, что с 1963 по 2020 гг. температура воздуха в среднем повысилась на 1,76℃. После 1990 г. темпы роста температуры увеличились до 0,39℃ за 10 лет. Аномально высокие температуры отмечены в 1966, 2010 и 2020 гг. На фоне роста температуры отмечается устойчивая и фиксируемая на большинстве станций тенденция к уменьшению количества осадков, составляющая в среднем около 90 мм за 10 лет, что способствует усилению засушливости региона. Существенное влияние на изменение режима осадков оказывает топография местности, что ведет к значительной пространственной неоднородности выпадающих осадков. В результате проведенных исследований была выявлена существенная пространственная неоднородность в распределении температуры и осадков, а также устойчивые тенденции к росту среднегодовой температуры и уменьшению количества осадков, свидетельствующие об усилении засушливости региона. Следовательно, необходимо разработать программы мероприятий, направленных на снижение негативных последствий этих изменений для гарантии будущего сбалансированного развития экономики региона.
ԱՐՑԱԽԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԵՄԱՏԲԱՐ ԽՈՇՈՐ ԳԵՏԵՐԻ ԿՈՇՏ ՀՈՍՔԻ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄԸ
Authors: Սաֆարյան Տաթևիկ Վ․ , Սաֆարյան Վիլեն Ս․ , Գալստյան Հրաչուհի Ս․
Published: December 2022

Աշխատանքում վերլուծվել և գնահատվել են Արցախի Հանրապետության տարածքի գետերի կոշտ հոսքի ցուցանիշները, դրանց կապը տարածքի անտառապատվածության, ջրի ծախսի և հոսքի բնութագրիչների ցուցանիշների հետ: Հաշվարկվել է տարածքի հիմնական գետավազաններում տեղատարման մոդուլի մեծությունը, և բացահայտվել է ջրի տարեկան հոսքի ու կոշտ հոսքի մոդուլի միջև եղած կապը, հաշվարկվել է տեղատարման շերտի մեծությունը համապատասխան գետավազաններում: Բացահայտվել է տարածքի գետերի կոշտ հոսքի մոդուլի և տարածքի նորագույն տեկտոնական շարժումների միջև եղած կապը։ Ուսումնասիրվել է կոշտ հոսքի ցուցանիշների տարածական բաշխման բազմամյա ընթացքը,  փոփոխության միտումները, և առաջարկվել է ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և դրանց վրա կոշտ հոսքի ազդեցության նվազեցման մեխանիզմներ: Ուսումնասիրվող տարածքում կոշտ հոսքի ձևավորման վրա բավականին մեծ ազդեցություն ունի նաև ջրամբարների առկայության հանգամանքը։ Արդյունքում, օրինակ, տեղատարման շերտի հզորության արժեքը Սարսանգի և Խաչենի ջրամբարներից վերև տեղակայված դիտակետերում շուրջ 6 անգամ ավելի մեծ է, քան ներքևում։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունների արդյունքում հանգել ենք հետևյալ առաջարկությունների՝
• բացի սանիտարական հատումից, բացառել բոլոր տեսակի անտառահատումները գետերի և գետակների ափամերձ հատվածներում,
• գետերի միջին և վերին հոսանքի շրջանում անհրաժեշտ է նորոգել և վերաշահագործել հին ու կառուցել նոր սելավաորսիչներ՝ փոքր ՀԷԿ-ի շահագործման ժամկետն երկարացնելու, ինչպես նաև ջրամբարների ու առանց այդ էլ քայքայված կամ վթարային ոռոգման համակարգերի արագ տղմակալումից զերծ պահելու համար,
• ջրատեխնիկական շինությունների նորմալ շահագործման նպատակով՝ անհրաժեշտ է արգելել մարդու տնտեսական գործունեության հետևանքով  առաջացած թափոնների ուղղորդումը գետային համակարգեր: