Әзербайжан тілі синтаксисының бірқатар өзекті тақырыптарын оқытудасалыстырмалы талдау әдісі
Authors: АЛИЕВА С.Н. 
Published: April 2023

В статье рассказывается о методе сравнительного анализа. Считается, что этот метод помогает пре-подавателю в учебном процессе, где изучается азербайджанский язык в русских школах. Отмечено, что глобальный мир сближает людей, и в этом сближении важную роль сыграет общность в лингвистических категориях. По мнению автора, сходные явления в различных языках больше всего замечается в разделе синтаксиса. Именно поэтому в преподавании синтаксических категорий учителю надо выбрать самый оптимальный метод преподавания. В то же время, синтаксис является разделом языкознания, где больше проблем. Кратко перечислены некоторые проблемные вопросы синтаксиса. Автор поставил перед собой цель анализировать те проблемные вопросы, которые имеют дидактическое значение. Выбраны синтак-сические категории, которые имеют и сходство, и различия в двух языках (азербайджанском и русском). Итак, автор считает, что учитель должен обращаться и на сходные, и на различительные темы. В качестве различительных тем выбраны синтаксические связи, так как они по- разному выражается в двух языках, хотя изредка замечается общие черты. В учебном процессе учитель должен использовать различные та-блицы, где показаны общие и отличительные черты согласования, примыкания и управления. Приводя примеры из учебника, автор предлагает свой вариант заданий, с помощью которых учащиеся на основе сравнительного анализа лучше запоминают учебный материал. А в качестве сходных тем выбраны вво-дные слова. Итак, цель ясна: можно использовать и сходные, и отличительные особенности.

Мақалада салыстырмалы талдау әдісі сипатталған. Бұл әдіс орыс мектептерінде әзірбайжан тілі оқытылатын оқу процесінде мұғалімге көмектеседі деп есептеледі. Жаһандық әлем адамдарды жақындастыратыны, бұл жақындасуда тілдік категориялардағы ортақтық маңызды рөл атқаратыны атап өтілген. Автордың айтуынша, әртүрлі тілдердегі ұқсас құбылыстар синтаксистік бөлімде көбірек байқалады. Сондықтан синтаксистік категорияларды оқытуда мұғалім оқытудың ең оңтайлы әдісін таңдауы керек. Сонымен қатар синтаксис – тіл білімінің мәселелері көбірек болатын бөлімі. Кейбір проблемалық синтаксис мәселелері қысқаша тізімделген. Автор дидактикалық мәні бар сол проблемалық мәселелерді талдауды алдына мақсат етіп қойды. Екі тілде (әзірбайжан және орыс) ұқсастықтары да, айырмашылықтары да бар синтаксистік категориялар таңдалды. Олай болса, автор мұғалім бір-біріне ұқсас та, ерекшеленетін де тақырыптарды қозғауы керек деп есептейді. Синтаксистік сілтемелер бір-бірінен ерекшеленетін тақырып ретінде таңдалады, өйткені олар екі тілде әр түрлі айтылады, бірақ кейде ортақ белгілер байқалады. Оқыту процесінде мұғалім үйлестірудің, іргелестіктің және бақылаудың ортақ және ерекше белгілерін көрсететін әртүрлі кестелерді пайдалануы керек. Оқулықтан мысалдар келтіре отырып, автор тапсырмалардың өзіндік нұсқасын ұсынады, олардың көмегімен оқушылар салыстырма-лы талдау негізінде оқу материалын жақсы есте сақтайды. Ал ұқсас тақырыптар ретінде кіріспе сөздер таңдалды. Демек, мақсат айқын: ұқсастықты да, айырмашылықты да қолдануға болады.

The article describes the method of comparative analysis. It is believed that this method helps the teacher in the educational process, where the Azerbaijani language is studied in Russian schools. It is noted that the global world brings people together, and commonality in linguistic categories will play an important role in this rapprochement. According to the author, similar phenomena in different languages are most noticeable in the syntax section. That is why in teaching syntactic categories the teacher must choose the most optimal method of teaching. At the same time, syntax is a section of linguistics where there are more problems. Some problematic syntax issues are briefly listed. The author set himself the goal of analyzing those problematic issues that have didactic significance. Selected syntactic categories that have both similarities and differences in the two languages (Azerbaijani and Russian). So, the author believes that the teacher should address both similar and distinctive topics. Syntactic links are chosen as distinctive topics, since they are expressed differently in the two languages, although common features are occasionally noticed. In the educational process, the teacher should use various tables that show the common and distinctive features of coordination, adjacency and control. Citing examples from the textbook, the author offers his own version of tasks, with the help of which students, on the basis of comparative analysis, better remember the educational material. And introductory words were chosen as similar topics. So, the goal is clear: you can use both similarities and differences.