bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
PENGARUH MODEL PEMBELAJARAN AUDITORY INTELLECTUALY REPETITION (AIR) TERHADAP HASIL BELAJAR SISWA PADA MATA PEMBELAJARAN IPAS DI KELAS IV SD NEGERI 101845 SUKAMAKMUR
Authors: Rilyana Prisilla , Tamba Robenhart , Zainuddin Zainuddin , Nasution Yusra Nasution , Sidik Siregar Fajar
Published: February 2025

Penelitian ini dilaksanakan untuk mengetahui Pengaruh Model Pembelajaran Auditory Intellectually Repetition (AIR) Terhadap Hasil Belajar Siswa Pada Tema Mata Pelajaran IPAS Di Kelas IV SD Negeri 101845 Sukamakmur T.A 2024/2025. Penelitian ini menggunakan penelitian Quasi Experimen. Sedangkan Desain yang digunakan adalah Quasi Experimental Design (Nonequivalent control group design). Hasil penelitian dapat dilihat ketika peneliti memberikan tes pretest kepada siswa kelas eksperimen dan kelas kontrol, hasil skor rata-rata pretest pada kelas eksperimen yaitu 41,4 sedangkan skor rata-rata pada kelas kontrol yaitu 39,17 Kemudian pada dua kelas tersebut diberikan perlakuan yang berbeda dengan materi yang sama yaitu Tumbuhan, Sumber Kehidupan Di Bumi, di kelas eksperimen pembelajaran menggunakan model pembelajaran Auditory Intellectually Repetition (AIR), sedangkan kelas kontrol menggunakan model konvensional. Selanjutnya kedua kelas diberikan soal posttest. Berdasarkan hasil posttest terlihat bahwa skor rata-rata posttest yang diperoleh kelas eksperimen 77,92 sedangkan skor rata-rata pada kelas kontrol 48,75. Berdasarkan uji normalitas pada penelitian ini diketahui bahwa seluruh data dalam penelitian ini, diketahui bahwa data pretest dan posttest baik pada kelas eksperimen maupun kelas kontrol berdistribusi normal, selanjutnya uji homogenitas menunjukkan nilai 0,306 > 0,05 atau data pada penelitian ini tergolong homogen. Selanjutnya peneliti melakukan uji hipotesis menggunakan independent sampel t-test karena data pada penelitian ini berdistribusi normal dan homogen. Hasil uji-t menunjukan bahwa thitung (2-tailed) < ttabel (0,000 < 0,05) atau H0 ditolak dan Ha diterima. Maka dapat disimpulkan bahwa mengetahui Pengaruh yang signifikan pada model Pembelajaran Auditory Intellectually Repetition (AIR) Terhadap Hasil Belajar Siswa Pada Tema Mata Pelajaran IPAS Di Kelas IV SD Negeri 101845 Sukamakmur T.A 2024/2025.
THE ECONOMY OF SHARED CONSUMPTION: PROSPECTS AND CHALLENGES FOR TRADITIONAL MARKETS
Authors:   UVO “TISBI University of Management”, Kazan, Russian Federation, Ayupova Venera K. , Topunova Irina R. ,   State University of Management, Moscow, Russian Federation, Ustinov Sergey E. ,   "Russian University of Cooperation" Kazan Cooperative Institute, Kazan, Russian Federation
Published: February 2025

The article examines the prospects and challenges associated with the develop-ment of the sharing economy and its impact on traditional markets. Key growth drivers of this model, such as technological progress, changes in consumer preferences and the desire for sus-tainable development, are analyzed. Particular attention is paid to transformations in the struc-ture of competition, risks for traditional companies and possible approaches to their adaptation. Environmental and social effects are considered, and directions for further research aimed at optimizing the interaction between sharing platforms and traditional businesses are proposed.
ECONOMICS OF CREATIVE INDUSTRIES: IMPACT ON EMPLOYMENT AND GDP
Authors:   Kazan National Research Technical University named after A.N. Tupolev – KAI, Kazan, Russian Federation, Mukhametshina Farida A. , Eskerkhanova Luiza T. ,   Kadyrov Chechen State University, Grozny, Russian Federation, Polyakov Andrey S. ,   Russian University of Cooperation Kazan Cooperative Institute, Kazan, Russian Federation
Published: February 2025

The article is devoted to the study of the influence of creative industries on eco-nomic development, in particular, on employment and GDP growth. The contribution of creative industries to the formation of added value, creation of jobs and innovative opportunities in the national economy is considered. The article analyzes the multiplier effects of the creative sector on related industries, including IT, tourism and education. Particular attention is paid to the prospects for digitalization, internationalization and government support for creative industries. The article also considers challenges such as lack of funding and infrastructure, intellectual property protection and adaptation to technological change.
THE ROLE OF SMALL AND MEDIUM ENTERPRISES IN THE ECONOMIC DEVELOPMENT OF DEVELOPING COUNTRIES
Authors:   Naberezhnye Chelny branch of the UVO “University of Management “TISBI”, Naberezhnye Chelny, Russian Federation, Akhmetgareeva Aisylu A. , Gekhaeva Petimat T. ,   UVO "University of Management "TISBI", Kazan, Russian Federation, Durnovtsov Pavel K. ,   "Russian University of Cooperation" Kazan Cooperative Institute, Kazan, Russian Federation
Published: February 2025

The article analyzes the role of small and medium enterprises (SMEs) in the economic development of developing countries. It examines the contribution of SMEs to job cre-ation, poverty reduction, improvement of social stability and stimulation of economic growth. Attention is paid to the impact of innovation and digital technologies on the development of SMEs, and key factors influencing their performance are analyzed. The problems and challenges faced by SMEs, such as limited access to finance, lack of infrastructure and competitive threats from large corporations, are discussed. The article also offers prospects for further growth of SMEs in developing countries, emphasizing the need for support from the state and international organizations. Finally, recommendations are offered to improve the conditions for the develop-ment of small and medium enterprises and maximize their contribution to sustainable economic development.
THE EFFECT OF GLOBALIZATION ON THE DEVELOPMENT OF REGIONAL ECONOMIES
Authors:   Kadyrov Chechen State University, Grozny, Russian Federation, Gekhaeva Petimat T. , Korobkova Maria A. ,   TISBI University of Management, Kazan, Russian Federation, Ustinov Vladimir E. ,   "Russian University of Cooperation" Kazan Cooperative Institute, Kazan, Russian Federation
Published: February 2025

The article examines the impact of globalization on the development of regional economies, focusing on the economic, technological and cultural aspects of this process. The key factors contributing to the successful integration of regions into global processes, as well as barriers that slow down the development of individual territories, are identified. Particular atten-tion is paid to the problem of economic inequality between regions, the role of innovation, tech-nology transfer and environmental challenges of globalization. Based on the analysis, recom-mendations are proposed for the adaptation of regional economies to global changes and the formation of sustainable development strategies.
EFFICIENCY OF DEVELOPING NATIONAL PROGRAMS TO OPTIMIZING COSTS IN THE ECONOMY
Authors:   State University for Land Management, Moscow, Russian Federation, Levichev Oleg A. , Sinyukov Vasily A. ,   Pacific National University, Khabarovsk, Russian Federation, Bykovskaya Ekaterina N. ,   State University of Management, Moscow, Russian Federation
Published: February 2025

The article considers the efficiency of developing national programs as a tool for optimizing costs in the economy. The key areas and mechanisms for implementing programs, their impact on economic indicators and socio-economic development are analyzed. The need to improve resource management and introduce innovative approaches to increase the sustainabil-ity of the national economy is substantiated. Based on the conducted research, recommenda-tions are proposed to improve the planning, monitoring and evaluation of national programs.
IMPACT OF ECONOMIC CHANGES ON INCOME INEQUALITY AND SOCIAL MOBILITY
Authors:   Kadyrov Chechen State University, Grozny, Russian Federation, Eskerkhanova Luiza T. , Podbralina Galina V. ,   Plekhanov Russian University of Economics, Moscow, Russian Federation, Yakovlev Alexey A. ,   Kazan Federal University, Kazan, Russian Federation
Published: February 2025

The article is devoted to the study of the impact of economic changes on income ine-quality and social mobility. Key factors such as globalization, digitalization and transformation of labor markets and their role in the formation of economic inequality are considered. Particular attention is paid to the differences between countries with different levels of development, as well as to the analysis of social and institutional mechanisms that contribute to reducing inequality. Possible future scenarios are given, emphasizing the importance of adaptive economic policy.
CRIME ECONOMICS: THE IMPACT OF UNEMPLOYMENT ON THE INCREASE IN CRIMINAL ACTIVITY
Authors:   State University of Management, Financial University under the Government of the Russian Federation, Moscow, Russian Federation, Ryazanova Galina N.
Published: February 2025

The article examines the impact of unemployment on the level of criminal activity using statistical data and economic and sociological approaches. Particular attention is paid to the analysis of the relationship between the growth of unemployment and changes in the level of various types of crimes, such as theft, robbery and violent offenses. The study reveals how economic and social factors increase criminal tendencies during periods of economic instability. Based on the obtained results, recommenda-tions are proposed to reduce crime through the optimization of social and economic policies.
INFLUENCE OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE ON THE DEVELOPMENT OF SMALL AND MEDIUM BUSINESSES
Authors:   Financial University under the Government of the Russian Federation, Moscow, Russian Federation, Alferov Valery N. , Aleshkov Alexey V. ,   Pacific National University, Khabarovsk, Russian Federation, Denisova Diana A. ,   Russian State Social University, Moscow, Russian Federation
Published: February 2025

The article is devoted to the study of the impact of artificial intelligence (AI) tech-nologies on the development of small and medium-sized businesses (SMEs). The key benefits of AI implementation are considered, including automation of business processes, increased deci-sion-making efficiency and improved customer experience. Particular attention is paid to the barriers that enterprises face, as well as the prospects for further use of AI in the business envi-ronment. The findings of the study can be useful for entrepreneurs striving for digital transfor-mation, as well as for policymakers and developers of business support programs.
ECONOMICS OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE: POTENTIAL AND SOCIAL RISKS
Authors:   Plekhanov Russian University of Economics, Moscow, Russian Federation, Goloshchapova Lyudmila V. , Asmyatullin Ravil R. ,   Plekhanov Russian University of Economics, Moscow, Russian Federation, Shipshova Olga A. ,   Kazan National Research Technical University named after A.N. Tupolev, Kazan, Russian Federation
Published: February 2025

The article analyzes the economic potential of artificial intelligence (AI) and its role in transforming the global economy. The main advantages of using AI, such as increased productivity, automation of processes and creation of new markets, are considered. Particular attention is paid to the risks and consequences of technology dissemination: rising unemploy-ment, deepening energy impact and legal challenges. A possible strategy for minimizing negative consequences is proposed, including the development of educational initiatives, global regulation and the introduction of these measures into technology development.
MODERN OPPORTUNITIES FOR TRAINING AND ADVANCED TRAINING: IMPACT ON THE KNOWLEDGE ECONOMY
Authors:   State University of Land Management, Moscow, Russian Federation, Levichev Oleg A. , Denisova Diana A. ,   Russian State Social University, Moscow, Russian Federation, Yantser Liliya V. ,   Russian State Social University, Moscow, Russian Federation
Published: February 2025

The article considers modern opportunities for training and advanced training in the context of their impact on the development of the knowledge economy. The key forms and methods of education, including digitalization, corporate training and individualized approaches, as well as their role in the formation of human capital and innovative potential are discussed. Particular attention is paid to the challenges associated with the accessibility of education and the updating of skills in the context of rapid technological progress. Recommendations for opti-mizing educational systems to ensure sustainable growth of the knowledge economy are pro-posed.
QAZ RESURSLARININ DİNAMİKASINA UYĞUN MULTİFAZALI SUALTI BORU KƏMƏRLƏRİNDƏ NƏQL TEXNOLOGİYALARININ ƏSASLANDIRILMASI
Authors: Qafar Ismayılov, Fidan Ismayılova Qafar Ismayılov, Fidan Ismayılova , Anar Nağızadə, Pünhanə Həbibli Anar Nağızadə, Pünhanə Həbibli
Published: February 2025

Məlumdur ki, dəniz yataqlarının işlənməsinin başlanğıcında səmt neft qazlarının itkiləri əsasən neft mədəni təsərrüfatında qaz yığımı şəbəkəsinin, qaz kəmərlərinin, eləcə də qaz emalı qurğularının tikilməsindəki gecikmələrlə izah olunurdu. Mövcud dəniz-iqlim şəraitində əsasən neft və qazın birgə yığımı həyata keçirilirdi. Bu cür texnologiyanın tətbiqi prinsipial şəkildə neft və qazın mədən daxili yığım texnologiyasını dəyişməyə, karbohidrogen itkilərini və yığım-nəql sisteminin tikintisinə və istismarına çəkilən xərcləri azaltmağa imkan versə də, quyu məhsullarının mərkəzi separasiya qurğusuna sualtı boru kəmərləri ilə nəqli zamanı axının multifazalılığı hesabına təzyiq itkilərinin çoxalması, ziyanlı təzyiq döyüntülərinin baş verməsi, müxtəlif çöküntü və tıxacların yaranması və lay enerjisindən səmərəli istifadə olunmaması kimi hallar mövcud olmuşdur. Təcrübə göstərir ki, bu cür problemlərin həlli yolları multifazalıqla yanaşı həm də yatağın işlənilmə və qaz resurslarının dinamikasından keçir. Məqalədə bu cür problemlərdən olan kondensləşən səmt neft qazlarının qaz resurslarının dinamikası nəzərə alınmaqla sualtı boru kəmərləri ilə səmərəli yığılması və nəqli məsələlərinə baxılmışdır.
Bu cür qazların nəql texnologiyaları araşdırılmış, qazın dinamikasının dəyişilməsinin nəzərə alınmasının vacibliyi və yolları göstərilmişdir.
Açar sözlər. Sualtı kəmərlər, neft qazları, resurslar, kondensat, başlanğıc təzyiq, axın.
INVESTİGATİON OF THE OPERATİON OF VOLUMETRİC HYDRAULİC MACHİNES İN GAS-LİQUİD MİXTURES
Authors: Sevda Aghammadova, Ramil Hasanov Sevda Aghammadova, Ramil Hasanov
Published: February 2025

The study of the operation of volumetric hydraulic machines in gas-liquid mixtures covers a very important area in abstract (theoretical) terms, and research in this area is important for the development of both engineering and applied technologies. Understanding the principles of operation and performance of hydraulic machines operating in gas-liquid mixtures (for example, hydraulic pumps or engines using a gas and liquid mixture) is one of the most important research in this area.Since the physical and dynamic behavior of a gas-liquid mixture is different from other media, the analysis of such systems requires special approaches. In such machines, the properties of both the gas and the liquid must be taken into account, and the interaction between both components of the system must be understood.The main directions of research are:Hydraulic Dynamics and Gas-Liquid Mixture: In a gas-liquid mixture, the physical properties of the liquid and the gas, such as flow, compressibility and viscosity, are very different. This affects the flow conditions and energy transfer of the gas-liquid mixture. The flow rate and the factors affecting the movement in the liquid phase create a complex system, including the velocity and pressure of the gas. Compressible flow and Machine Performance: The compressibility of the gas directly affects the efficiency of the system and the output power of the machine. Also, the correct calculation and study of the compressible flow and velocity profile in the liquid phase is of great importance. System Design and Optimization: In order to optimize the operation of volumetric hydraulic machines in gas-liquid mixtures, theoretical models should be established and the performance of the system under various operating conditions should be analyzed. In this case, energy losses, life of machine elements and efficiency parameters are taken into account.
Experimentation and Modeling: Both computer modeling and laboratory experiments are used to study the behavior of such machines. In this field, both static and dynamic models can be developed, and the characteristics of hydraulic machines operating in gas-liquid mixtures can be accurately analyzed.The results of these studies can be applied in various fields, such as energy, oil and gas industries, military equipment, etc. Also, these types of machines can be used to increase the efficiency of technologies that operate with compressed gas and liquid systems.
Keywords: Hydraulic transmission, hydraulic system, FIE, gas-liquid mixture, temperature, hydraulic motor, fluid viscosity, cavitation, efficiency.
DEFINITION OF CERTAIN INDICATORS FOR CHOOSING A METHOD OF CORROSION PROTECTION FOR UNDERGROUND PIPELINES
Authors: Gulara Imanova, Ramil Khairov Gulara Imanova, Ramil Khairov
Published: February 2025

Pipeline transportation of natural gas, oil, and petroleum products has become widely used both internationally and within Azerbaijan, as it is the most efficient and safe method of transportation. The durability and accident-free operation of pipelines directly depend on the effectiveness of their anti-corrosion protection. Therefore, the modernization of protection technologies is of critical importance. This study examines the main methods of pipeline anti-corrosion protection, considering the advantages and disadvantages of each. Calculations are provided for the pipeline wall thickness, anti-corrosion protection, and certain parameters of cathodic protection necessary to determine the most effective method for specific operating conditions.
Keywords: corrosion, pipeline, sacrificial anode, passive protection, active protection.
ASİNXRON MÜHƏRRİKİ SÜRƏTİNİN PROQRAMLA İDARƏ OLUNMASI
Authors: Samirə Xanəhmədova, Ceyhun Adıgözəlli Samirə Xanəhmədova, Ceyhun Adıgözəlli
Published: February 2025

Asinxron mühərrikin sürətinin proqramla idarə olunmasına həsr edilmiş məqalədə bu mühərriklərin səlis işə salınması və sürətinin tənzim olunması məsələsi araşdırılır. Məlum olduğu kimi, bu məqsədlə müxtəlif üsullardan, qurğulardan və proqram təminatlarından istifadə edilir. Buna misal olaraq mühərriklərin Soft starterlə (yumşaq işə buraxıcı) işə salınması, skalyar, vektorla tezlik çeviriciləri və proqramla idarə olunmanı qeyd etmək olar. Daha geniş yayılmış üsullardan biri tezlik çeviricisi ilə mühərrikə tətbiq olunan şəbəkə gərginliyinin tezliyinin tənzimlənməsidir. Tezlik çeviricisi, gərginliyin tezliyini dəyişdirməklə, mühərrikin sürətinə birbaşa təsir göstərir. Bu üsul sürətin müxtəlif diapazonlarda səlis şəkildə tənzimləmək üçün əlverişli üsuldur. Tezlik çeviricər həddindən artıq yüklənmədən qorunmanı, mühərrikin əyləc sisteminə və momentlərinə nəzarət kimi əsas funksiyaları da təmin edə bilir. Bundan başqa, mühərriklər işə düşən anda yaranan və böyük qiymətə malik işədüşmə cərəyanınıa da nəzarət etmək məqsədilə mühərrikin “Ulduz-üçbucaq” sxeminə avtomatik qoşulma məsələsi də vacir məsələ kimi qeyd edilməlidir. Bundan başqa məqalədə mühərriklərin proqramla idarə edilməsi məsələsinə baxılır. Müxtəlif növ proqram təminatlarından istifadə etməklə mühərriklərin fırlanma istiqamətlərinin dəyişməsinə, sürətlərinin artıb-azalmasına, səlis idarə olunmasına, işəsalma cərəyanına nəzarətə nail olmaqla yanaşı, mühərriklərin parametrlərinə və onların dəyişməsinə nəzarət etmək, ehtimal oluna biləcək qəza hadisələrinin qarşısını mühərrikə ziyan vermədən almaq olar. “Schneider Electric” şirkətinin Zelio Soft-2 proqram təminatından istifadə etməklə asinxron mühərriklərin idarə olunması, onların sürətinin səlis tənzimlənməsi mühərriklərin “Ulduz-üçbucaq” sxeminə avtomatik qoşulma və sürətlərinin tənzim olunması məsələləri araşdırılır. İşəsalma zamanı asinxron mühərrikin işəsalma cərəyanını azaltmaq məqsədilə istifadə olunan "Ulduz-üçbucaq" sxeminə avtomatik keçidin proqramlaşdırılıması məsələsi müzakirə edilir. Bu məqsədlə asinxron mühərrikin LADDER proqram dilində tərtib edilmiş "Ulduz-üçbucaq" sxeminə avomatik qoşulma, icra olunan prosesdən asılı olaraq asinxron mühərrikin, irəli, geri hərəkətini, onun sürətinin tənzim olunmasını yerinə yetirmək üçün FBD proqram dilində tərtib olunan proqramlar araşdırılır.
Açar sözlər: asinxron mühərrik, LADDER və FBD proqram dili, ulduz-üçbucaq sxemi, tezlik çeviricisi, proqramlaşdırılan məntiq kontrolleri, taymer, kontakt.
ANALYSIS OF WORKS ON THE RESEARCH OF THE DYNAMICS OF THE TEMPERATURE FIELD OF VOLUMETRIC HYDROMACHINES
Authors: Shovgi Aliyev, Sevda Aghammadova Shovgi Aliyev, Sevda Aghammadova
Published: February 2025

Reliable and efficient operation of a hydraulic drive is possible under conditions of a stable and optimal thermal state, ensuring the constancy of operating characteristics. It is known that with an increase in the temperature of the working fluid, volumetric losses increase due to an increase in fluid leaks in hydraulic equipment. From this point of view, the topic of this work is relevant and even a partial, qualitative study of the dynamics of temperature fields can be useful for understanding the physical picture taking place in volumetric hydraulic drives. In this paper, the dynamics of the temperature field when switching on and off was studied using the example of a gear pump, which is most often used for volumetric hydraulic drives. During the study, the dynamics of the temperature field of the gear pump and the surface of the working fluid were studied depending on the load of the working fluid and the cooling mode.
Keywords: Hydraulic machine, temperature, ideal pump, Thompson effect, ideal fluid, heat transfer coefficient.
YAŞIL ENERJİNİN MÜASİR İNKİŞAF İSTİQAMƏTLƏRİ (AZƏRBAYCAN NÜMUNƏSİNDƏ)
Authors: Elmir Bədəlov, Asiman Quliyev Elmir Bədəlov, Asiman Quliyev
Published: February 2025

Azərbaycanda yaşıl enerji sahəsinin inkişafı, ölkənin makroiqtisadi siyasətində mühüm yer tutur və bu sahə ölkənin enerji sektorundakı strateji istiqamətlər və iqtisadi maraqları ilə sıx şəkildə əlaqəlidir. Qlobal miqyasda enerji tələbatının artması, fosil yanacaqların məhdudlaşması və onların ekoloji təsirlərinin artması yaşıl enerji mənbələrinə keçidi qaçınılmaz edir. Belə bir şəraitdə Azərbaycanda bərpa olunan enerji resurslarının inkişafı prioritet məsələlərdən birinə çevrilmişdir.
Azərbaycan, zəngin təbii ehtiyatları ilə yanaşı, böyük bərpa olunan enerji potensialına da malikdir. Xüsusilə günəş, külək, hidroenerji və bioenerji kimi mənbələr ölkənin enerji müstəqilliyini təmin etməklə yanaşı, ekoloji tarazlığın qorunmasına da əhəmiyyətli töhfə verə bilər. Yaşıl enerji sahəsində bu cür potensialın reallaşdırılması, həmçinin Azərbaycanın beynəlxalq enerji bazarındakı mövqeyini gücləndirəcək və ölkənin iqlim dəyişikliyi ilə mübarizəyə töhfəsini artıracaq.
Qarabağ bölgəsi yaşıl enerji potensialı baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu ərazi, uzun illər davam edən erməni işğalı nəticəsində yalnız iqtisadi deyil, həm də ekoloji baxımdan ciddi zərər görmüşdür. Lakin münaqişə sonrası dövrdə Qarabağın ekoloji bərpası və yaşıl enerji sahəsində inkişafı üçün böyük imkanlar yaranmışdır. Bölgənin təmiz enerji istehsalı üçün əlverişli olan təbii şəraiti – günəşli günlərin sayı, külək enerjisi potensialı və su ehtiyatları – burada bərpa olunan enerji layihələrinin reallaşdırılması üçün geniş perspektivlər açır.
Qarabağda həyata keçirilən yaşıl enerji layihələri yalnız enerji istehsalını artırmaqla kifayətlənmir, həm də bölgənin ekoloji vəziyyətini yaxşılaşdırır, ətraf mühitin qorunmasına və bərpasına xidmət edir. Eyni zamanda bu layihələr bölgənin sosial-iqtisadi inkişafına təkan verir, yeni iş yerləri yaradır və dayanıqlı iqtisadi inkişaf üçün mühüm əsaslar formalaşdırır.
Açar sözlər: Qarabağ, yaşıl dünya, ekologiya, bərpa olunan enerji, davamlı inkişaf.
İNSPEKSİYA ORQANLARININ ISO/IEC 17020 STANDARTINA AKKREDİTASİYA MEXANİZMLƏRİNİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ
Authors: Ləman Mehdiyeva, Vüqar Məmmədov Ləman Mehdiyeva, Vüqar Məmmədov
Published: February 2025

Bu tədqiqat, inspeksiya orqanlarının ISO/IEC 17020:2012 standartına uyğun akkreditasiya vəziyyətini və bu prosesdə üzləşdikləri çətinlikləri araşdırır. ISO/IEC 17020:2012 standartı, inspeksiya orqanlarının texniki səriştə və idarəetmə bacarıqlarını artırmaq, onların xidmət keyfiyyətini və etibarlılığını təmin etmək üçün vacibdir. Tədqiqatın nəticələri göstərir ki, inspeksiya orqanlarının əksəriyyəti akkreditasiya almağa böyük maraq göstərir; lakin maliyyə resurslarının məhdudluğu və ixtisaslı işçi çatışmazlığı onların bu məqsədə çatmasına əngəl yaradan əsas maneələrdir. Tədqiqatda iştirak edənlərin 91.2%-i təşkilatlarının akkreditasiya almaq istəyini ifadə etsə də, yalnız 47.1%-i bunun üçün tələb olunan maliyyə xərclərini qarşılamağa hazır olduğunu bildirib.
Bundan əlavə, işçilərin standart haqqında məlumatlılıq səviyyəsi də diqqətəlayiq bir nəticə kimi ortaya çıxır. İştirakçıların təxminən üçdə ikisi ISO/IEC 17020:2012 standartının əsas prinsipləri barədə məlumatlı olsa da, onların yalnız 67.6%-i akkreditasiya prosedurlarının texniki detalları barədə məlumat sahibidir. Bu isə işçilərin standartın tətbiqi üçün əlavə təlim və dəstəyə ehtiyac duyduğunu göstərir. Təlim ehtiyacları, işçilərin akkreditasiya tələblərinə uyğun fəaliyyət göstərməsini təmin etmək və onların səriştəsini artırmaq üçün vacibdir. Eyni zamanda, işçilərin təlimlə daha çox məlumat sahibi olması, təşkilatın ümumi keyfiyyətini yüksəldərək müştəri məmnuniyyətini artıracaqdır.
Bu tədqiqat, inspeksiya orqanlarının beynəlxalq standartlara uyğun fəaliyyət göstərməsi üçün maliyyə dəstəyi və davamlı təlim proqramlarının əhəmiyyətini vurğulayır. Maliyyə və təlim resurslarının artırılması ilə, inspeksiya orqanları standartına uyğun fəaliyyət göstərərək daha şəffaf və səmərəli xidmət təqdim edə bilər. Nəticə olaraq, təklif olunan tədbirlər, inspeksiya orqanlarının texniki səviyyəsini yüksəltməklə yanaşı, onların müştəri məmnuniyyətini təmin etməsinə və beynəlxalq səviyyədə tanınmasına kömək edəcəkdir.
Açar sözlər: ISO/IEC 17020:2012 standartı, akkreditasiya prosesləri, inspeksiya orqanları, keyfiyyət idarəetməsi, təlim ehtiyacları, risk və resurs çatışmazlığı.
SƏNAYE MÜƏSSİSƏLƏRİNDƏ İNNOVATİV İNKİŞAFINDA TƏTBİQ OLUNAN BEYNƏLXALQ TƏCRÜBƏ
Authors: Eldar Qasumov, Asiman Əhmədzadə Eldar Qasumov, Asiman Əhmədzadə
Published: February 2025

Sənaye müəssisələrində innovativ inkişafın beynəlxalq təcrübəsinin öyrənilməsi, müasir sənayenin daha rəqabətədavamlı və səmərəli olmasını təmin edən əsas faktorlardan biridir. İnnovasiya, yalnız texnoloji inkişafla bağlı deyil, həm də təşkilati və idarəetmə proseslərindəki yenilikləri əhatə edir. Bu mövzunun araşdırılması, sənayenin müasir dövrə uyğunlaşmasına, məhsul və xidmətlərin keyfiyyətinin artırılmasına, istehsal proseslərinin optimallaşdırılmasına və yeni iş üsullarının tətbiqinə yönəlir. Tədqiqatın məqsədi, sənaye müəssisələrində innovativ inkişafın təcrübəsini araşdırmaq və bu təcrübələrdən Azərbaycan sənayesi üçün istifadə yollarını müəyyənləşdirməkdir. Bunun üçün müxtəlif inkişaf etmiş ölkələrin sənaye sektorunda tətbiq edilən innovativ yanaşmalar təhlil edilmişdir.
Araşdırma nəticəsində, Almaniyanın Industry 4.0 yanaşması, Cənubi Koreyanın yüksək texnologiyaların tətbiqi və Yaponiya və Çin kimi ölkələrin avtomatlaşdırma və rəqəmsallaşma sahəsindəki uğurları önə çıxmışdır. Bu yanaşmalar, müəssisələrin çevikliyini artırmış, istehsal proseslərini sürətləndirmiş və keyfiyyəti yüksəltmişdir. Azərbaycan üçün bu təcrübələr, texnologiyaların tətbiqi və işçi qüvvəsinin təhsili ilə yanaşı, investisiyalar və strateji planlamanın önəmini vurğulamaqla yanaşı, iqtisadi və hüquqi mühitin inkişafını da tələb edir. Bu tədqiqatın nəticələri, Azərbaycanın sənaye sektorunun gələcəkdə innovasiyaları daha effektiv şəkildə tətbiq edərək qlobal bazarda rəqabət qabiliyyətini artırması üçün praktiki tövsiyələr təqdim edir.
Açar sözlər: sənaye müəssisələri, innovativ inkişaf, beynəlxalq təcrübə, rəqəmsallaşma, avtomatlaşdırma, idarəetmə prosesləri, təşkilati yeniliklər, dünya təcrübəsi.
FUZZY LOGIC APPLICATIONS IN ORGANIZATIONAL MANAGEMENT: A STRATEGIC APPROACH TO PROBLEM SOLVING
Authors: Alish Nazarov Alish Nazarov
Published: February 2025

This thesis examines the use of fuzzy logic to enhance decision-making in organizational management, particularly in situations marked by uncertainty and ambiguity. Traditional management models often struggle with the complexity of real-world challenges, whereas fuzzy logic offers a flexible alternative by accommodating imprecise data and subjective judgment. The study develops a framework for integrating fuzzy logic into critical areas such as strategic planning and risk management. A comparative analysis reveals that fuzzy logic consistently improves decision outcomes in scenarios where traditional methods are less effective. The findings demonstrate how fuzzy logic can address the limitations of conventional models, offering managers a practical tool to navigate uncertainty and complexity. By providing actionable recommendations, the thesis equips managers with strategies for implementing fuzzy logic, enabling organizations to improve performance and adapt more effectively to dynamic environments. This research highlights the potential of fuzzy logic to bridge the gap between theoretical decision models and real-world organizational needs.
Keywords: Fuzzy logic, Organizational management, Decision-making, Strategic planning, Risk management, Uncertainty, Problem-solving.
GÖMRÜKDƏ TƏTBİQ ÜÇÜN TEKSTİL MƏMULATLARININ TƏSNİFATI VƏ KODLANMA XÜSUSİYYƏTLƏRİ
Authors: İlqar Rəcəbov, Ayla Poladova İlqar Rəcəbov, Ayla Poladova
Published: February 2025

Tekstil materiallarının keyfiyyətinin qiymətləndirilməsi əsasən, informasiya bazasında olan əhəmiyyətliliyn mənfi və müsbət göstəricilərinə görə qiymətləndirilir.
Məqalədə, aparılan sistemli tədqiqatların nəticələri göstərilib. Belə ki, trikotaj parçalardan tikiş məmulatlarının keyfiyyətinə çoxlu sayda həm texnoloji, həm də təşkilati – texniki xarakterli amillərin təsir göstərdiyi aşkar olunub. Bundan əlavə məqalədə, sistemli təhlilin rahatlığı üçün malıın keyfiyyət xarakteristikasını təyin edən göstəricilər iki əsas blokda birləşdirilmişdir: istehsalat – texnoloji, bura məmulatın istehsalda yaranan bütün qüsurlarının siyahısı daxildir və keyfiyyət göstəricilərinin istehsaldan sonrakı bloku, məhsulun həyat dövrünün mərhələlərində meydana gəlir və malların satış şəbəkələrində satışı və ya bilavasitə onların istismarıı ilə bağlıdır.
Gömrük sərhədindən keçirilən məmulatlara gömrük nəzarətinin gücləndirilməsinin yollarından biri də gömrük ekspertizası, o cümlədən bəzi mal növlərinin terminologiyasının və təsvirinin dəqiqləşdirilməsidir. Aparılan tədqiqatlar nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, trikotaj məmulatlarının təsnifatında problemlərin səbəbləri gömrük əməliyyatları zamanı təqdim olunan sənədlərdə məmulatların natamam və ya etibarsız təsvir edilməsidir; corab məmulatlarının EAEU-nun Xarici İqtisadi Fəaliyyət üzrə Texniki Reqlamentinə uyğun olaraq müəyyən qrupa təsnif edilməli olduğu təsnifat meyarlarının bilməməsi; bəzi hallarda gömrük ekspertizasının aparılması zərurəti yaranır.
Eləcə də, tədqiq olunan mallar qrupuna gömrük nəzarətinin təkmilləşdirilməsi üçün normativ-hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsi zəruridir; məmulatların təsnifatı üzrə ilkin qərarların qəbul edilməsi; məmulatların identifikasiyası və təsnifatı baxımından məhkəmə ekspertizası xidmətləri ilə qarşılıqlı əlaqənin gücləndirilməsi; gömrük orqanlarının və xarici ticarət fəaliyyəti iştirakçılarının məmulatların təsnifatı üzrə məlumat və arayış materialları ilə təminatının təkmilləşdirilməsi.
Açar sözlər: gömrük ekspertizası, corab, təsnifat, tətbiqi funksiya, identifikasiya, təsnifat xüsusiyyətləri, gömrük nəzarəti, ekspertiza.
LAY SULARININ AQRESSİVLİYİNƏ QARŞI ÇOXFUNKSİYALI İNHİBİTOR BAKTERİSİDLƏRİN TƏTBİQİNİN ÖYRƏNİLMƏSİ
Authors: Elşən Sultanov, İzzət Məmmədov Elşən Sultanov, İzzət Məmmədov
Published: February 2025

Məqalədə kompleks təsirə malik FMEA-1 korroziya inhibitorunun “Neft Daşları” NQÇİ-nin 2 saylı NQÇS-nin 1645 saylı sulaşmış istismar quyusundan götürülmüş lay suyunda H2S korroziyasından və mikrobioloji korroziyadan mühafizəsi öyrənilmişdir.Eyni zamanda lay sularının kimyəvi və mikrobioloji analizləri aparılmış,suyun tipi və korroziyanın sürəti müəyyənləşdirilmişdir.Belə ki, mikrobioloji analizin nəticəsinə əsasən, sulfatreduksiyaedici bakteriyaların miqdarı 106 hüc/ml, dəmir bakteriyalarının miqdarı – 107 hüc/ml, karbohidrogenoksidləşdirici bakteriyaların miqdarı – 107 hüc/ml olduğu müəyyən olunmuşdur. Bu mühitdə bir sutkalıq sınaq müddəti ərzində korroziyanın xətti sürəti 1,4498 q/m2st aralığında təşkil edir. Polad nümunələrin vizual qiymətləndirilməsi nəticəsində müəyyən olunmuşdur ki, metal nümunələrin üzərində çoxlu sayda korroziya ləkələri müşahidə olunmuşdur. Kimyəvi və mikrobioloji xassələri təyin olunmuş lay suyunda FMEA-1 inhibitor-bakterisidinin müxtəlif qatılıqlarda (50,100,150,200,250,300,350 mq/l) mühafizə effekti öyrənilmişdir. Reagentin maksimim mühafizə effekti isə 300-350mq/l qatılığ intervalında olmuşdur. Belə ki, bu qatılığlarda reagentin H2S korroziyasından mühafizə effekti 79% və bütün növ bakteriaların isə tamamilə məhv olduğu müəyyənləşdirilmişdir. Bu reagent üçün optimal qatılığ isə 300mq/l olaraq qəbul edilmişdir.
Açar sözlər: Çoxfunksiyalı inhibitor, hidrogen sulfid, korroziya, korroziya aqressivliyi, korroziyaya sürəti, sulfat reduksiyaedici bakteriyaların, karbohidrogen oksidləşdirici bakteriyalar
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ Z-ЧИСЕЛ ДЛЯ ОПИСАНИЯ НАБОРА ДАННЫХ
Authors: Олег Гусейнов, Константин Дегтярев Олег Гусейнов, Константин Дегтярев
Published: February 2025

Понятие Z-числа было предложено проф. Л. Заде для описания частичной надежности информации и представляет собой своего рода «смесь» нечеткости и вероятностной неопределенности. Суть этого понятия в том, что в ряде задач, в силу неопределенности информации необходимо рассматривать не одно распределение вероятностей, но набор, своего рода семейство распределений. Причиной может быть то, что истинное распределение точно неизвестно, либо вариативно. Существует большой спектр работ посвященный Z-числам. Однако, относительно мало работ посвящено построению Z-чисел. В данной статье рассматривается вопрос построения Z-чисел как средства обобщенного лингвистического описания сложных наборов данных, характеризующихся наличием семейств распределений. В основе предложенной методологии – способы извлечения этих семейств с помощью кластеризации, классификации и др. методов. Ключевой результат в том, что для полученных семейств строятся нечеткие оценки А и В. Для этих оценок может быть найдено соответствующее им информативное (интуитивно ясное) лингвистическое описание. Предложенный подход может быть использован для интерпретации сложных данных в различных базах и информационных системах.
Ключевые слова: распределение вероятностей, нечеткое число, кластеризация, информативность.
STUDY OF THE DISTRIBUTION OF RARE ELEMENTS IN THE ORES OF THE GOSHA DEPOSIT
Authors: Gamet Huseynov, Vahid Hamzayev Gamet Huseynov, Vahid Hamzayev , Rufana Ahmedova, Guler Huseynova Rufana Ahmedova, Guler Huseynova
Published: February 2025

The presented article is dedicated to the study of the distribution of rare elements in the ore masses of the Gosha gold deposit located in the Republic of Azerbaijan. Among ore deposits, the Gosha gold deposit, which was opened in 1966, is of great importance due to its economic significance. The article gives brief information about the deposit, lists its main and secondary minerals. In addition, the article briefly comments on the results of analyses carried out by a number of authors. The amount of rare elements found in the test samples is given. The analysis of the existing literature shows that the samples tested contain a large amount of gold and silver. Therefore, the development of gold and silver deposits is promising. In addition, their quantity is unevenly distributed in the field. Studies by a number of scientists show that the test samples contain rare elements such as vanadium, selenium, cadmium, tellurium, and bismuth. However, tellurium and bismuth are the most common of the rare elements in the samples studied. These elements have a wide range of applications. They are used in chemistry, metallurgy, etc. For this reason, the exploitation of these elements is very important. The article emphasises the need for further studies to determine the amount of other rare elements in addition to those mentioned.
Keywords: gold, silver, rare elements, mineral deposits, Gosha gold deposit.
Raman Spectroscopy for Edible Oil Authentication: A Review
Authors: Tukiran Nur Azira
Published: February 2025

There have been many prior studies on oil authentication, especially edible oils owing to the need for genuine edible oils on the market and consumers. Therefore, analytical approaches have been one of the detection and identification methods for adulteration of edible oils. The authentication of edible oils using Raman spectroscopy is a common vibrational spectroscopies analysis technique. Raman spectroscopy has shown some advantages such as rapid, non-invasive analysis and no sample pre-treatment providing ease to research. Hence, the purpose of this paper was to discuss the previous studies on edible oil authentication using an analytical approach, particularly Raman spectroscopy and its applications that have been used for oil authentication analysis. Edible oil authentication and adulteration are important to differentiate genuine edible oil from fake ones and to prevent fraud. This paper also discussed on analysis of qualitative and quantitative edible oils authentication, along with the cases of adulteration analysis in edible oils such as the determination of foreign contents in edible oils, quality analysis of genuine edible oils, identification of various types of vegetable oils, adulterated oils in food products and characterization of waste cooking oils.
Bioinspired Materials: Polyhydroxyalkanoates-based Graphene Nanocomposites
Authors: Hashim Norazlina
Published: February 2025

The biopolymer known as polyhydroxyalkanoates (PHA) is a member of a family of naturally occurring thermoplastic polymers that are produced biochemically by microbes. PHAs' elasticity and rigidity are influenced by the type of substrate, the bacteria present, and the conditions of fermentation. By creating composite materials, PHA's mechanical, chemical, and physical qualities can be improved. Polyhydroxybutyrate (PHB) and poly(3-hydroxyl valerate) (PHV) are two of these biopolyesters that are more widely used and have mechanical properties that are similar to those of synthetic polymers like polyethylene and polypropylene. The area of contact with the polymer matrix is increased by the addition of graphene nanoparticles in recent trends of fabricating nanocomposites. This chapter examines the PHA bio nanocomposites containing graphene nanofibers and their applications. The unique physicochemical characteristics of these PHAs have made them applicable in nanotechnology, biomedical applications, textiles, and biofilms.
Gender Dimensions of Aguu (Socially Excluded Youth) in Gulu City, Northern Uganda
Authors: Ochen Patrick , Alidri Agatha , Kabwijamu Patrick
Published: February 2025

The African social philosophical sense of ‘Ubuntu’ (‘I am because we are’) and the notion ‘it takes a whole village to raise a child’ is at crossroads in the post-conflict Acholi sub-region in Northern Uganda. Society has relegated its social responsibility and moral values to bringing up children. This study fostered a gender-responsive approach to addressing the Aguu phenomenon in Gulu City. The term ‘Aguu’ does not have an accepted single definition. However, it is used to refer to a group of children and persons between the ages of 6 to 35 years who consider the street as their home and family. This makes the concept of ‘family and home’ fluid and temporal. Whereas society considers them a source of insecurity, this study views them as a ‘floating population’ who have been pulled or pushed into the streets by social, economic, and political factors. The study employed a qualitative and ethnohistorical approach, involving individual interviews, focus group discussions, participant observations, archival work, and literature review. The study perceived the Aguu as a distinct social network with a unique agency, identity and culture. The street affects the genders differently. Gender-specific vulnerabilities were evident, perpetuating their social marginalisation and exclusion. Understanding the gender dynamic and dimensions of the Aguu phenomenon is essential for crafting sustainable solutions and interventions. These interventions must be gender-responsive, addressing the unique vulnerabilities and experiences of male and female Aguu members.
Moral Foundations of Peace-building Initiatives: A Philosophical Approach to the Search for Sustainable Peace in Africa
Authors: Isaboke Crispin Ong’era
Published: February 2025

Peace-building initiatives in Africa are deliberate political measures aimed at securing and restoring lasting and sustainable peace in the continent and beyond. Peace, in a more loose sense, is ordinarily interpreted to mean the absence of war or conflict of any kind. States and governments have political obligations to ensure that their citizens are secure and enjoy peace at all times. The critical question is whether peace can be imposed on the people, i.e., from external forces. That notwithstanding, peace must be understood in a twofold sense. First, it refers to peace of the individual that is necessitated by the harmony between the two faculties of the mind, the intellect and the will. Second, the term “peace” refers to harmonious co-existence in society, without war or conflict of any kind; and this underscores the fact that man is a social being, a being with others. In the former sense, one is at peace with oneself when they conduct themselves in accordance to the dictates of reason whereas, in the latter sense, one is (said to be) at peace if they are not in conflict with others. It is in this latter sense that we are making a reflection of the peace initiatives in Africa, given that Africa is characterised by conflicts among countries or tribes within a country. This paper is an attempt to interrogate peace at the level of the individual and peace at the level of the community vis-à-vis tribes and nations in view of finding a solution to the problem of political instability in Africa, which in turn jeopardizes economic prosperity in a continent blessed with enormous resources. The paper argues that acting in respect of the moral law, the only law of humanity, and from which all other laws ensue, is the only way peace among individuals, tribes and nations shall prevail since this entails duties and obligations for every individual; a situation where the inner self is congruent with the outer self
THE EFFICACY OF TIKTOK SHORT VIDEO TO ELEVATE THE STUDENTS’ ACHIEVEMENT ON THE VOCABULARY LEARNING: THE EXPERIMENTAL STUDY IN SMP NEGERI 3 SUTOJAYAN
Authors: Saputri Silvi Wahyu Herida , Sari Hesty Puspita , Primasari Yusniarsi , Supriyono Supriyono
Published: February 2025

This study aims to investigate the efficacy of TikTok short videos as a tool to improve students' achievement in vocabulary learning at SMP Negeri 3 Sutojayan Blitar. The research employs a pre-experimental design with a one-group pre-test and post-test methodology. A total of 30 seventh-grade students from Class 7A were involved during the period of April to May 2024. Data were collected through a pre-test, a treatment session involving TikTok videos, and a post-test to measure the improvement in students' vocabulary. The analysis was conducted using quantitative methods based on Sugiyono's (2019) framework. The results of the study indicate that the use of TikTok short videos significantly improved students' performance in vocabulary learning. The study concludes that integrating social media platforms such as TikTok can be an effective strategy in vocabulary learning, offering an engaging blend of entertainment and education. The study recommends further research to explore the use of other digital tools in education.
A Comparative Analysis of The Ideas on The Human Problem in The Existentialism of Jean-Paul Sartre And Albert Camus
Authors:   Teacher of “ALFRAGANUS UNIVERSITY”, Independent researcher of Tashkent State University of Oriental, Uzbekistan, Abdurasulovich Djurayev G'olib
Published: February 2025

Existentialism is one of the most significant movements in 20th-century philosophy, focusing on the place of the individual in life, their freedom, and moral choices. Prominent representatives of this philosophical trend, Jean-Paul Sartre and Albert Camus, paid special attention to the problems of human existence, examining them from different perspectives in their works. This article provides a comparative analysis of Sartre's and Camus's philosophical views on humanity. The aim of the study was to identifythe similarities and differences in the ideas of these two authors to shed light on the complex issues.
The Conceptual Significance of Synergetic Analysis in Scientific Forecasting for The Economic, Social, Cultural, And Political Development of Uzbekistan
Authors:   Teacher of Angren university, Uzbekistan, qizi Normo‘minova Nasiba Dilshod
Published: February 2025

This article aims to highlight the crucial conceptual significance of synergetic analysis in scientific forecasting within the economic, social, cultural, and political life of Uzbekistan. Synergetic analysis allows for an in-depth study of the interconnections and dynamic relationships between various processes and systems. This approach contributes to considering Uzbekistan's development as an integrated whole, encompassing economic growth, social stability, cultural advancement, and political reforms.
Currency and diagnostic criteria of rheumatoid arthritis in patients of senior age groups
Authors:   Tashkent Medical Academy, Uzbekistan, Tashkent, S.I. Sadikova , G.K. Umarova ,   Akfa University Clinic “Akfa medline”, Uzbekistan, Tashkent
Published: February 2025

This article presents the results of the study of the peculiarities of the course and diagnosis of rheumatoid arthritis (RA) in elderly people. In our work we studied 56 RA patients. Of these, 25 (44.6%) of the patients first fell ill in old age, 16 (28.5%) of patients became ill for more than 15 years and 15 (26.7%) of patients younger than 45 years made up a control group.
KAJIAN LITERATUR TENTANG MANAJEMEN KINERJA UNTUK MENINGKATKAN PRODUKTIVITAS ORGANISASI
Authors: Nur Afridah  , Sintia Maria Rawis  , Suci Ramadhani Nalole
Published: February 2025

This review examines the existing literature on performance management and its impact on improving organisational productivity. Various studies show that the implementation of an effective performance management system has a significant influence on employee motivation and performance, which in turn increases organisational productivity. Important elements of effective performance management include clear goal setting, regular monitoring, constructive feedback, and rewards and incentives. In addition, employee involvement in the performance management process was also cited as an important factor in increasing their sense of belonging and commitment to the job. The review also highlighted the role of effective leadership and the utilisation of technology as important elements in successful performance management implementation. The results of this literature review suggest that a holistic approach that includes all these elements can significantly improve organisational productivity.