Ιστορικό βίωμα και ποιητικές ταυτότητες στη νεοελληνική ποίηση
Authors: Παναγιώτου Ευτυχία 
Published: September 2021

Στη διατριβή εξετάζονται τα ποιήματα της Τζένης Μαστοράκη και της Κατερίνας Γώγου ως προς τη δυνατότητά τους να αποτελέσουν ιστορικές αφηγήσεις «έκκεντρων υποκειμένων» την εικοσαετία 1970-1990 στην Ελλάδα. Οι συγκεκριμένες ποιήτριες επελέγησαν γιατί το έργο τους άρχισε και ολοκληρώθηκε μέσα στην εικοσαετία αυτή αλλά και γιατί η πρόσληψή του από την κριτική αλλά και τα έντυπα της εποχής, που εξετάζεται εδώ, μαρτυρεί ότι συνιστούν νεωτερικό παράδειγμα διπολικής αντίθεσης (binary opposition): η Μαστοράκη διαβάστηκε ως ποιήτρια της μορφής, της γλώσσας, της τέχνης, της προσωπικής γραφής και του ποιητικού κανόνα, και η Γώγου ως ποιήτρια του περιεχομένου, του βιώματος, της ζωής, της πολιτικής κατάθεσης και του «περιθωρίου». Η διατριβή αυτή παρακολουθεί γενεαλογικά τις κειμενικές και διακειμενικές πρακτικές που επιστρατεύουν οι ποιήτριες για την επιτελεστική συγκρότηση και παραγωγή ενός «αισθητικού εαυτού» (ποιητική ταυτότητα), τόσο έμφυλου όσο και πολιτικού, απέναντι σε μια δυϊστική και πατρογραμμική παράδοση που τον αποκλείει. Διασχίζοντας το ιστορικό βίωμα των ποιημάτων σύμφωνα με τη μεταδομιστική αρχή ότι ο «λόγος παράγει τα αποτελέσματα που ονομάζει», δηλαδή αφενός το διάλογό τους με την Ιστορία ως κείμενο (την αριστερή ιδεολογία και ηθική, τις οικογενειακές πολιτικές αφηγήσεις και τη λογοτεχνική ελληνική κληρονομιά), αφετέρου το διάλογό τους με μια αόρατη ιστορία, την πολιτική γραμματική του φύλου εν εξελίξει, η διατριβή εξετάζει το ενδεχόμενο ανάδυσης νέου τύπου ποιητικών ταυτοτήτων κατά τη μεταπολίτευση μετά το δεύτερο κύμα φεμινισμού. Η συνεξέταση των συγκεκριμένων ποιητριών προβληματοποιεί παραδειγματικά εγκαθιδρυμένες και ηγεμονικές νεωτερικές αναλυτικές κατηγορίες, συγκεκριμένα της μορφής και του περιεχομένου, του πνεύματος και του σώματος, της ποίησης και της ζωής, του προσωπικού και του πολιτικού, καθώς και τη συναφή με τις διαφορές αυτές αναδυόμενη τότε ολοποιητική κατηγορία «γυναικεία ποίηση». Το ερώτημα που ενδιέφερε να απαντηθεί δεν ήταν ποια η ταυτότητα των έμφυλων υποκειμένων γενικά και της ποίησης που γράφουν οι γυναίκες. Στόχος ήταν να παρουσιαστεί ο ιστορικός, πολιτικός, οντολογικός, και ρυθμιστικά έμφυλος, από τη μεριά των ανδρών, χαρακτήρας συγκρότησης των κληροδοτημένων αισθητικών κατηγοριών. Τα ποιήματα της Μαστοράκη και της Γώγου, διερχόμενα από μια γκρίζα γενεαλογία, που δεν ταυτίζει το συλλογικό με το εθνικό, αφηγούνται διά στόματος των ποιητικών υποκειμένων τους μια όμοια μα όχι τόσο ορατή ιστορία: την κληρονομιά των διαδικασιών αποκέντρωσης και αποϊδεολογοποίησης του πολιτικοποιημένου έμφυλου υποκειμένου και την αντίστασή του μέχρι τον κοινωνικό του θάνατο. Η διατριβή παρακολουθεί πώς ο ποιητικός λόγος, ως αγωνιστική παραστασιακή επιτέλεση, παρά ή μετά το θάνατο των έμφυλων υποκειμένων, ενσαρκώνει την παραδειγματική, ηθική ή/και συμβολική, αντίσταση του ανθρώπου γενικά απέναντι στον άδικό του θάνατο. Συζητά για μια ποίηση που ιστορικολογεί, αλλά και για ένα είδος ιστορίας που μπορεί τη δεδομένη στιγμή μόνο να ποιητικολογεί. Για έκκεντρα ποιητικά υποκείμενα το μεταίχμιο νεωτερικότητας και μετανεωτερικότητας, που για να συγκροτηθούν ως διαλογικά χρειάζεται να διασχίζουν την εμπειρία του τραγικού.