Σύνθεση πρωτότυπης μουσικής για πιάνο σε ταινίες του βωβού κινηματογράφου με έμφαση στον Χρυσοθήρα του Τσάρλι Τσάπλιν
Authors: Ζαφειρόπουλος Ανδρέας 
Published: July 2023

Η παρούσα διατριβή έχει την ιδιαιτερότητα ότι αντιμετωπίζει την πρωτότυπη μουσική σύνθεση για πιάνο σε ταινίες του βωβού κινηματογράφου και τη ζωντανή εκτέλεσή της ως ισότιμα δομικά στοιχεία της οπτικοακουστικής παρουσίασής τους. Η έμφαση στη συγκεκριμένη διδακτορική εργασία δίνεται στην ταινία του Charlie Chaplin The Gold Rush (Ο Χρυσοθήρας). Το ουσιαστικότερο κίνητρο για την εκπόνηση της παρούσας διατριβής ήταν η διαπίστωση πως, πέρα από την αρχική σύζευξη εικόνας-μουσικής, η διαχρονικότητα της σύμπλευσης των δύο τεχνών εξακολουθεί να είναι και γόνιμη και αναγκαία, και σίγουρα οδηγεί σε μια ολοκληρωμένη σύγχρονη παρουσίαση, που μπορεί να έχει τη θέση της στην εποχή μας. Αν, μάλιστα, λάβουμε υπόψη και τον συγκερασμό των δύο ιδιοτήτων, του συνθέτη και του εκτελεστή, που αναδεικνύουν και συνεπιφέρουν τη διάσταση του χρόνου, δημιουργείται ένα πολύ ζωντανό τετραδιάστατο πεδίο δημιουργίας. Αυτό ακριβώς το πεδίο έχει στόχο να ερευνήσει η παρούσα εργασία, όχι μόνο σε θεωρητικό επίπεδο, αλλά αναδεικνύοντας και προτείνοντας χρηστικά, σε έναν συνθέτη-εκτελεστή που θα επιλέξει να εργαστεί στην κατεύθυνση αυτή, όλα τα απαραίτητα μουσικά, σημειολογικά και λειτουργικά εργαλεία που θα εμπλουτίσουν το δημιουργικό του έργο.Όσον αφορά τα κίνητρα επιλογής της συγκεκριμένης ταινίας, θα μπορούσαν να επισημανθούν τα παρακάτω:● Από την πρώτη στιγμή της γέννησής του, o κινηματογράφος συνυπήρχε με τη μουσική. Είναι δεδομένο ότι κινούμενη εικόνα, απομονωμένη από κάθε ακουστική πληροφορία, δεν υπήρξε ποτέ και δεν θα μπορούσε να αυτονομηθεί σε μια τέχνη όπως αυτή, την οποία επιλέγει ο καλλιτέχνης για να εκφραστεί και να επικοινωνήσει. Θα μπορούσε ίσως σαν επιστημονική διαδικασία. Ως καλλιτεχνική όμως γλώσσα, που εκφράζει ένα πολύπλοκο σύμπαν συναισθημάτων και νοημάτων, συνειδητών ή ασυνείδητων, τα οποία διαμοιράζεται με τον θεατή, ο κινηματογράφος έχει απόλυτη ανάγκη τη μουσική. ● Η τεχνολογική αδυναμία συλλειτουργίας του ήχου, και συγκεκριμένα της ομιλίας, μοιάζει τελικά να λειτούργησε εξαιρετικά δημιουργικά, τόσο στην αποκλειστική συνύπαρξη μουσικής και εικόνας στη διάρκεια της πρώιμης περιόδου του κινηματογράφου, όσο και στη γενικότερη εξέλιξή του. Ο βωβός κινηματογράφος, λόγω της απουσίας του λόγου στο ξεκίνημά του, δεν συνδέθηκε, όπως θα ήταν φυσικό, με το θέατρο, αλλά με μη λεκτικές τέχνες, όπως η μουσική και η παντομίμα και, τελικά, με ένα ευρύτερο είδος σωματικού θεάτρου. Εμπλουτίστηκε έτσι από την πρώτη στιγμή με μια ισχυρή ενέργεια αφαίρεσης και συμπύκνωσης. Το γεγονός ότι κώδικες από τη μουσική και την παντομίμα, εξελιγμένοι μέσα από μια μακραίωνη διαδικασία, συνδέονται με μια γλώσσα εμβρυακή και επί της ουσίας «απλοϊκή» στο ξεκίνημά της –τον κινηματογράφο– βοηθάει τελικά τον τελευταίο να εξελιχθεί και να αυτονομηθεί ταχύτατα. ● Δεν είναι όμως η απουσία του λόγου το μοναδικό κριτήριο για την επιλογή αυτής της περιόδου του κινηματογράφου όπως και του συγκεκριμένου έργου. Θα μπορούσε θεωρητικά να γίνει επιλογή άλλων, μεταγενέστερων έργων, με αποκλειστική συνύπαρξη μουσικής και εικόνας, όπως τα κινούμενα σχέδια, ο πρώιμος πειραματικός κινηματογράφος, σαν τα έργα της Maya Deren, ή η σύγχρονη βιντεοτέχνη. Όμως, πριν από όλα, από τους αδελφούς Lumière, μέχρι τον Griffith, τον Méliès, τον γερμανικό εξπρεσιονισμό του Dr. Caligari ή τον Fritz Lang αναπτύσσεται, μέσα σε μόλις 25 χρόνια, ένα εξαιρετικό φάσμα, που δίνει κορυφαία έργα και ανάμεσά τους τις δημιουργίες του Τσάρλι Τσάπλιν, όπως ο Χρυσοθήρας, που επελέγη για την παρούσα έρευνα, προσφέροντας στον σύγχρονο μουσικό δημιουργό ένα πολυσήμαντο πεδίο.● Υπάρχει, ωστόσο, και άλλη μία σημαντική διάσταση. Επιλέγοντας ο μουσικός δημιουργός αυτή την πρώιμη εξελικτική φάση του κινηματογράφου, όπου η καθαρή εικόνα συναντά την αμιγή μουσική, θεωρώ ότι είναι σαν να παρακολουθεί από κοντά τη διαδικασία της γέννησης ενός νέου αστεριού ή ενός νέου γαλαξία, στην οποία επιλέγει να συμμετάσχει ενεργά. Είναι σαν να έρχεται σε επαφή με τον απόηχο και την αύρα της αρχικής έκρηξης που γεννάει το μικρό σύμπαν της νέας τέχνης του κινηματογράφου, το οποίο διαστέλλεται ταχύτατα και τον συναντάει στην εποχή του, ανοίγοντάς του νέους δρόμους και διαστάσεις, που πολλαπλασιάζονται μάλιστα όταν, εκτός από δημιουργός, λειτουργεί και ως ερμηνευτής μιας ζωντανής μουσικής.