bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
ABD'NİN TÜRKİYE’Yİ, TÜRK HALKINI TANITMA FAALİYETLERİ ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA: TÜRKİYE CEP REHBERİ
Authors: Duman Melih
Published: August 2022

İki yüzyıllık bir süreci geride bırakan Türk-Amerikan ilişkileri, Türkiye’nin NATO’ya üye olmasından sonra iki ülkenin askeri düzeyde personel değiş tokuşu yapmaları neticesinde kültürel bir alışverişi ortaya çıkartmıştır. Çalışma, bu doğrultuda Türkiye’ye görevli gelen Amerikalı personeli, Türk halkı ve Türkiye hakkında bilgilendirmek üzere ABD Savunma Bakanlığı Enformasyon ve Eğitim Departmanı’nın 1953 yılında yayınladığı A Pocket Guide to Turkey / Türkiye Cep Rehberi isimli eseri ele alıp analiz etmektedir.
Türkiye Cep Rehberi, Türkiye’de görev alacak personelin - ve ABD halkının - Türkiye ve Türk halkını tüm kültürel özellikleri ile yakından tanımasını sağlamak ve bu sayede yanlış anlamadan doğacak bir krizin önüne geçmek üzere hazırlanmıştır. Türkiye Cep Rehberi, aynı zamanda Amerikalılara yönelik telkinleriyle Türkiye’de bulundukları süre boyunca ABD’li personelin kültür elçileri olmaları sağlamaya yönelik çaba sarf etmiştir. Çalışma, Türkiye-ABD ikili ilişkileri için oldukça önemli sayılacak bir dönemde ABD’nin Türk halkına yönelik tespitlerini ve bakışını analiz etmekte, ABD’nin gözündeki Türkiye imgesini tahlil etmektedir.
OKUL ÖNCESİ DÖNEM ÇOCUKLARININ VE AİLELERİNİN ÖZ DÜZENLEMEYE YÖNELİK EĞİTİM İHTİYAÇLARININ BELİRLENMESİ
Authors: Tutkun Cansu
Published: August 2022

Bu araştırmanın amacı da okul öncesi dönemdeki çocukların ve ailelerinin, öz düzenlemeye yönelik eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesidir. Bu araştırma, karma yöntem türlerinden açımlayıcı desende gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın nicel boyutu 186, nitel boyutu ise 18 katılımcı ile yürütülmüştür. Araştırma verileri “Öz Düzenlemeye Yönelik Eğitim İhtiyaçlarını Belirleme Anketi” ve “Öz Düzenlemeye Yönelik Eğitim İhtiyaçları Görüşme Formu” ile toplanmıştır. Araştırma sonucunda ailelerin en çok ihtiyaç duydukları konuların kendilerinin davranışlarını ve duygularını nasıl düzenlemeleri gerektiği ayrıca kendi öfkelerini ortaya çıkaran dinamikleri analiz etme, öfkeleriyle baş etme ve streslerini hafifletmeye yönelik konular olduğu belirlenmiştir. Ailelerin çocuklarının öz düzenlemeleri açısından en çok ihtiyaç duydukları konuların, çocukların problem davranışlarının değiştirilmesi, disiplin yöntemleri ve disiplinin sağlanması açısından aile kuralları olduğu saptanmıştır. Araştırmada, ailelerin büyük bir çoğunluğunun, çocukların öz düzenlemelerine ilişkin eğitim almalarını istedikleri ve bu konuda desteğe ihtiyaç duydukları sonucuna da ulaşılmıştır. Bu bağlamda, okul öncesi dönemdeki çocukların öz düzenlemelerinin desteklenmesi ve aileler ile öğretmenlerin de eğitime dahil edilmesi önemlidir.
MEHMET ÂKİF’İN TOPLUMUN DEĞİŞİM VE GELİŞİMİNE YÖNELİK FIKIH ANLAYIŞI
Authors: Erol Ayten
Published: August 2022

Kültür ve medeniyet tarihimizde gerek eserleri gerekse fikirleriyle uzun süre geniş kitleleri etkileyerek yaşadığı toplumun değişim ve gelişimine yön vermiş en önemli şahsiyetlerden birisi de Mehmet Âkif Ersoy’dur. O, dinin teorik boyutundan ziyade pratik/fıkhî boyutu ile ilgilenmiştir. Âkif, İslâm dünyasının bütününde yaşanan ilim ve teknolojik gerilemenin ortadan kaldırılması için, mevcut din ve ilim anlayışının doğrudan Kur’ân, Sünnet ve selef ulemasına dayanarak aklın ışığında ıslah edilmesini önermektedir. O’na göre, toplumun değişim ve gelişimi için insan, dinî-ahlâkî değerlerine sahip çıkarak, çağın getirdiği bilim ve teknolojiyi elde etmeye çalışmalıdır. O, dünya ve ahiretin bir denge içinde var olduklarını, birinin bir diğeri için feda edilmesinin yanlış olacağı görüşündedir. Âkif’in fıkıh anlayışı, fıkıh ilminin karakteristik özelliklerinden; din-ahlâk-hukuk bütünlüğünün yanı sıra dünya-ahiret bütünlüğü ile de örtüşmektedir. Âkif’e göre, toplumda beklenen ve özlenen değişim ve gelişim başarılı olması ve fıkhın zamanın şartlarına uyması için öncelikli olarak fıkhı doğru bir şekilde bilen ve fıkhı anlayacak, anlatacak din adamlarının yetişmesi gerekmektedir. O’na göre, dinden kaynaklı yaşanılan toplumsal problemler, dinin teorisinden değil, dindarın zihniyetinden diğer bir ifade ile Müslümanların yanlış din/fıkıh algısından kaynaklanmaktadır. Âkif, toplumun, dinî/fıkhî birçok kavramı ve esasları yanlış anladıkları görüşündedir. Ne yazık ki bu görüş, günümüzde de inkâr edilemez bir gerçekliktir.
ETKİLEŞİMLİ KİTAP OKUMA PROGRAMI VE SURİYELİ ÇOCUKLAR: GAZİANTEP İLİ NİZİP İLÇESİNDE PİLOT BİR ÇALIŞMA
Authors: Akça Asude , Tanju Aslışen Ebru Hasibe
Published: August 2022

Bu çalışmanın amacı, etkileşimli kitap okuma programının, bu programa dâhil edilen 48-66 aylık Suriyeli çocukların alıcı dil gelişimleri üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırmanın evrenini Gaziantep ili Nizip ilçesi sınırları içerisinde yaşayan ve okul öncesi eğitimi alan 48-66 aylık Suriyeli çocuklar oluşmaktadır. Araştırmanın örneklemindeyse Gaziantep ili Nizip ilçesindeki 2 bağımsız anaokulunda eğitime devam eden ve tesadüfi olarak belirlenen 48-66 aylık 32 Suriyeli çocuk yer almıştır. Araştırmada, Suriyeli çocukların kendileri ve aileleriyle ilgili sosyo-demografik bilgileri, araştırmacının hazırlamış olduğu “Kişisel Bilgi Formu” aracılığıyla toplanmış; alıcı dil gelişimlerini değerlendirmek amacıyla ön test son test sürecinde “Peabody Resim Kelime Testi” kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda deney grubuna dahil edilen Suriyeli çocuklara uygulanan etkileşimli kitap okuma programının alıcı dil gelişimlerini desteklediği, yaş ve cinsiyet açısından Peabody Resim Kelime Testinin ön test son test puanları arasında anlamlı bir fark olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
VERİ ANALİZİ İLE OLASILIK KONULARININ ÖĞRETİMİNDE 4MAT ÖĞRETİM MODELİ KULLANIMININ ORTAOKUL 8. SINIF ÖĞRENCİLERİNİN AKADEMİK BAŞARILARINA VE BİLGİLERİN KALICILIĞINA ETKİSİ
Authors: Şahin Ali , Bozkurt Ali
Published: August 2022

Araştırmanın amacı veri analizi ile olasılık konularının öğretiminde 4MAT öğretim modeli kullanımının ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin akademik başarı ve bilgilerin kalıcılığına etkisini incelemektir. Araştırmanın çalışma grubu Türkiye’nin güney bir ilinin merkez ilçesinde bulunan iki köy okulunda öğrenim gören 8. sınıf öğrencilerinden oluşturulmuştur. Araştırma 21’i Deney 1, 21’i Deney 2 ve 22’si ise Kontrol grubu olmak üzere toplam 64 öğrenciyle gerçekleştirilmiştir. Araştırmada öntest sontest kontrol gruplu seçkisiz desen modeli kullanılmıştır. Araştırma esnasında deney gruplarına 4MAT öğretim modeliyle öğretim gerçekleştirilirken kontrol grubuna ders kitabına dayalı bir öğretim gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından hazırlanan çoktan seçmeli toplam 20 sorudan oluşan ‘‘Veri Analizi ile Olasılık Başarı Testi’’ kullanılmıştır. Başarı testinden elde edilen verilerin analizinde ise SPSS 22 paket programı kullanılmış ve buradan kovaryans analiz (ANCOVA) sonucuna bakılmıştır. ANCOVA analiz sonucunda elde edilen verilere bakıldığında 4MAT öğretim modeli uygulanan deney gruplarının akademik başarı puan ortalaması ders kitabına dayalı öğretim gerçekleştirilen kontrol grubunun başarı puan ortalamasına göre deney grupların lehine olacak şekilde aralarında anlamlı bir farkın oluştuğu görülmüştür. Benzer şekilde deney gruplarının kalıcılık test puanlarının kontrol grubu kalıcılık test puanına göre istatistiki açıdan anlamlı fark oluşturduğu görülmüştür.
FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEYE YÖNELİK TUTUMLARI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA
Authors: Yıldırım Halil İbrahim , Yıldırım Ayşe
Published: August 2022

Bu araştırmanın amacı fen bilimleri öğretmenlerinin ölçme ve değerlendirmeye yönelik tutum düzeylerini belirlemek, tutum düzeyleri ile ilişkili değişkenleri araştırmak ve tutum düzeylerini arttırabilmek için öneri sunmaktır. Araştırmada yöntem olarak tarama kullanılmıştır. Araştırma 623 fen bilimleri öğretmeni ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada ölçme ve değerlendirme konusunda eğitim alma, öğretim sürecinde ölçme ve değerlendirme araç-tekniklerini kullanım sıklığı, öğretim sürecinde alternatif ölçme ve değerlendirme tekniklerini kullanma durumu, öğretim sürecinde teknoloji destekli ölçme ve değerlendirme tekniklerini kullanma durumu, üniversitede alınan ölçme ve değerlendirme dersinin ölçme ve değerlendirme tekniklerini öğrenme ve kullanmaya yönelik yeterlik düzeyi, öğretmenin ölçme ve değerlendirmeye yönelik yeterlik düzeyi, ölçme ve değerlendirmeye yönelik bilgi düzeyi, ölçme ve değerlendirmeye yönelik kaygı düzeyi, ölçme ve değerlendirme dersinin uygulamalı olarak öğretimi ve ölçme değerlendirme dersinin alanla ilişkili olarak öğretimi değişkenlerinin fen bilimleri öğretmenlerinin ölçme ve değerlendirmeye yönelik tutumları üzerinde anlamlı fark meydana getirdiği bulunmuştur. Ölçme-değerlendirmeye yönelik tutum ile ölçme-değerlendirmeye yönelik okuryazarlık arasında orta seviyede pozitif yönlü anlamlı bir ilişki bulunduğu belirlenmiştir. Buna ilaveten cinsiyet, görev süresi, yaş düzeyi, mezun olunan fakülte türü, eğitim düzeyi, sınıftaki ortalama öğrenci sayısı, öğretmenin girdiği haftalık ders saati değişkenlerinin ölçme ve değerlendirmeye yönelik tutum üzerinde anlamlı fark oluşturmadığı belirlenmiştir.
TEKNOLOJİ-ÖRGÜT YAPISI İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA YAPAY ZEKA İZLERİ
Authors: Özçelik Gülizar
Published: August 2022

İnsan hayatını ve işletmeleri dramatik şekilde etkileyen yapay zeka teknolojisinin, hem iş hayatını hem de örgütleri değiştireceği beklenmektedir. Bu nedenle yapay zeka teknolojisinin örgüt üzerindeki etkilerini araştırmak önem arz etmektedir. Örgüt yapısı-teknoloji ilişkisini ele alan literatürden hareketle bu çalışmanın amacı öncelikle, örgüt yapısının hangi teknoloji türleri ile ve nasıl ilişkilendirildiğini belirlemek ve daha sonra da belirlenen türler arasında yapay zeka teknolojisinin olup olmadığını tespit etmektir. Bu doğrultuda çalışma konusu ile ilgili bulguları özetleyebilmenin ve eleştirel olarak analiz edebilmenin yanı sıra eksik kalan alanları ve eğilimleri de belirleyebilmeyi sağlayabildiği için araştırma yöntemi olarak sistematik literatür taraması kullanılmıştır. Sistematik literatür taraması; 8 dahil etme kriteri kapsamında Web of Science Core Collection (Wos), Journal Storage (JSTOR) ve Scopus veri tabanları üzerinden gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda ilk aşamada ulaşılan 50 makale arasından çalışma amacına uyan 22 makale analiz edilmiştir. Analiz sonucunda; teknoloji-örgüt yapısı konulu araştırmalarda bilgi teknolojilerinin öne çıktığı belirlenmiştir. Bununla birlikte giderek öneminin arttığı ve geleceği şekillendireceği öngörülen yapay zeka teknolojileri ve örgüt yapısı arasındaki ilişkiyi irdeleyen sadece bir çalışmaya ulaşılmıştır. Fakat bu çalışmada da yapay zeka örgüt yapısı ilişkisi literatüre dayandırılarak varsayımsal olarak yorumlanmaktadır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda teknoloji-örgüt yapısı ilişkisi bağlamındaki araştırmaların yapay zeka örgüt yapısı üzerine yoğunlaşması önerilmektedir.
SEZGİSEL DÜŞÜNME ÖLÇEĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI
Authors: Berkant Hasan Güner , Bahadır Sevim , Şanal Naciye
Published: August 2022

Sezgi, insanoğlunun varoluşunun özünde yer alan bilginin, kaynağını ve ilhamını yaşamsal faaliyetlerden alarak genellikle zamandan ve mekândan bağımsız bir biçimde açığa çıkması şeklinde tanımlanabilir. Sezgisel düşünme, nitelikleri açısından bir bütünlük oluşturmakla birlikte diğer tüm düşünme biçimlerinin kapısını aralama görevini de üstlenmektedir. Bu açıdan eğitim-öğretim sürecinde bireylere akademik başarı, keşfetme, yaratıcılık gibi birçok özelliğin kazandırılmasında sezgisel düşünme becerileri oldukça önemlidir. Bu araştırma, lise öğrencilerinin sezgisel düşünme özelliklerini tespit etmeye yönelik Likert tipi bir ölçek geliştirmenin amaçlandığı tarama modelinde nicel bir çalışmadır. Araştırmada ölçek geliştirme sürecine yönelik madde havuzu oluşturulduktan sonra dil ve kapsam geçerliği çalışmaları yürütülmüştür. Araştırmanın verileri Kahramanmaraş ili Onikişubat ilçesinde yer alan devlet okullarının lise kademesinde öğrenim gören, pilot çalışma için 414, AFA için 588 ve DFA için 264 öğrenciden toplanmıştır. AFA sonucunda elde edilen dört boyutlu yapı DFA ile test edilmiş olup, 22 maddeden oluşan ölçeğin uyum değerleri χ²/df= 1.55; GFI= .90; RMSA= 0.46; SRMR= 0.77; GFI= .95; CFI= .94; NFI= .87; NNFI(TLI)= .94; IFI= .95 olarak ve boyutların Cronbach alpha güvenirlik katsayıları ise kararlılık için 0.735, içsel kesinlik için 0.799, duygusal okur-yazarlık için 0.840, kavrayışın örtüklüğü için 0.802 ve ölçeğin geneli için 0.808 olarak hesaplanmıştır. Yapılan analizler sonucunda, geliştirilen Sezgisel Düşünme Ölçeği’nin geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı Olan Bir Hastanın Hastalığa Uyumu ve Hemşirelik Girişimleri: Olgu Sunumu
Authors: OKUR Elif , NURAL Nesrin
Published: August 2022

Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) tüm dünyada önemli bir morbidite ve mortalite nedenidir. KOAH’a yakalanan bireylerin yaşamı çok yönlü etkilenmektedir. Bireyin yardım ve destek gereksinimi artmakta ve yaşam kalitesi düşmektedir. KOAH hastalarına uygulanan rutin hemşirelik bakımı, semptomların iyileştirilmesi, komplikasyonların önlenmesine ve yaşam kalitesinin iyileştirilmesine yöneliktir. Hemşire tarafından hastalığa eşlik eden sorunların saptanması, bireyin bu sorunlarla etkin baş etme düzeyinin ve hastalığa uyumunun değerlendirilmesi önemlidir. Göğüs polikliniğine KOAH atağı nedeniyle ve nefes darlığı şikayeti ile başvuran 43 yaşındaki erkek hasta tedavisi için göğüs kliniğine yatırılmıştır.

Bu makalede hastalığına ve tedavisine uyum sağlayamamış, psikososyal sorunları olan bir olgu sunulmuştur.
Fertilizer Use Efficiencies of Some Greenhouse Plants Grown under Farmer PracticesNutrient Uptakes and N, P, K and Ca Utilization Rates of Some Plants Grown Under Greenhouse Conditions According to Farmer Practices
Authors: BULUT Ferhat , ERDAL İbrahim
Published: August 2022

In this study, it was aimed to determine the uptakes of N, P, K, Ca, Mg, Fe, Mn, Zn and Cu and utilization rates of N, P, K and Ca by cauliflower, lettuce, leek, onion and radish plants grown under greenhouse conditions depending on the farmer practices. For this reason, the breeding practices and fertilization program of the farmers were taken as the basis. The research was continued until the harvest period of each plant. According to the results of the analysis, significant differences (P
Contemporary Economic Legislation of Arab Countries on the Example of the Syrian Arab Republic
Authors: Matveev Igor
Published: August 2022

The present textbook addresses the reader with materials containing legislative acts of the Syrian Arab Republic on economic topics. As translated into Russian for the first time, most of them have newly entered scientific and educational domain. The textbook is applicable for academic curriculums and higher education modules at bachelor’s, specialist’s, and master’s levels in oriental studies, management, economics, and law. It meets the Federal State Education Standards for Higher Education of the Russian Federation. The textbook could be useful for a wide range of students, scholars, experts, and practitioners.
Cover and front matter
Authors: Carpenter Michael
Published: August 2022

Cover, inset, call for submissions, and the table of contents
"PROVINCE ISSUE" IN POLITICAL THOUGHT OF SIBERIAN DEMOCRATIC REGIONALISM (OBLASTNICHESTVO)
Authors: Golovinov Aleksandr V.
Published: August 2022

Aim. To reconstruct the basic provisions of the political concept of the Siberian democratic regionalism classics and show the "provincial issue” political narrative in their legacy.

Methodology.The study is mainly based on the tools of hermeneutic methodology. To implement the research ideas, the methods of political and textual analysis and the historical and biographical approach were used.

Results.The author established that the political thought of Siberian intellectuals was dominated by the  concept of the alliance of diverse regions-provinces which formed a single and integral state.

Research implications.The results of the current study can contribute to the development of the diverse spectrum of domestic political thought of pre-revolutionary Russia research, in which the legacy of Siberian regionalists is still fragmentary. At the same time, the study may also have practical significance for the development of doctrinal and conceptual basis for the implementation of modern regional policy in Russia. The results obtained can also be useful in the development and implementation of anti-extremist and anti-separatist policies of the domestic state, because the article, by means of reconstructing the provincialism paradigm in the political thought of the founders of the Siberian regionalists movement, demonstrates that true Siberian regionalists advocated union-state integrity, and separatist ideas were not peculiar to them. This approach makes it possible in practice to clearly separate the political ideology of the regionalists from all sorts of secessionist manifestations, often veiled by the “destructive opposition” under regionalism.
Developing Coping Strategies for Threats to Mental Health and the Family Structure of the Oil Company's Subsidiary Staff, Emphasizing Third-Type of Change
Authors: Eslamzadeh Babak , Esmaieli Maesume , Farahbakhsh Qiumars , Asgari Mohammad
Published: August 2022

Aim: The aim of this study was to develop a strategic model in relation to the factors threatening the mental health and family structure of employees of the subsidiary staff of oil company, with emphasis on the focus of the third type of change.
Methods: In this study, a qualitative approach and grounded theory methodology was used. The statistical population included all subsidiary personnel of South Zagros Oil Company and Falat Ghareh. Targeted sampling was started from those who had information about the subject. Then, considering the direction of information, the theoretical sampling continued  until theoretical development and saturation was achieved. The sample size was closely related to the saturation level. Data were collected through in-depth, qualitative semi-structured interviews. In addition to the interview, the researchers also collected information by forming a focal group. In this study, analysis of three types of open coding, axial coding, and selective coding was used.
Findings: After three-step coding, 74 initial codes, 21 axial codes and final 5 nuclear codes were obtained. The final codes of the research were: job and organizational strategies, family strategies, personal and family functionalism, individual strategies, and metaphysics; the last three codes were based on type-three changes.
Conclusion: The model obtained from the results of this study included all three types of changes of type one, type two, and type three, which can eventually be used as a complete reference for developing strategies to deal with mental health threats as an individual dimension, and with family structure as an interpersonal dimention, for the oil company’s satellite personnel.
Effects of intrauterine devices on female sexual function: a cross-sectional study
Authors: BAYRAM Feyza , KENDER ERTURK Nergis
Published: August 2022

Objectives: To examine the differences in sexual functions between women using copper intrauterine device (Cu-IUD) and levonorgestrel intrauterine system (LND-IUS).
Methods: A total of 125 women between the ages of 20 and 40 were included in the study. The demographic data of all participants were recorded. Female Sexual Function Index (FSFI) was performed to all participants. Study participants were divided into 3 groups; 42 Cu-IUD users, 42 LND-IUS users, and 41 control (not use contraceptive) group, then compared. Women with a total score lower than ≤ 26.5 were considered as having sexual dysfunction.
Results: The prevalence of female sexual dysfunction (FSD) was 56.8% among the participants. The total FSFI scores of Cu-IUD and LNG-IUS groups were similar. Moreover, the FSFI score of both IUD users was lower than the control group, and the difference was statistically significant (p < 0.001). The presence of Cu-IUD affected arousal more than pain, satisfaction, lubrication and orgasm scores (p = 0.016). Pain score was similar among IUD groups and significantly lower than controls (p < 0.001). Moreover, orgasm and satisfaction scores were found to be significantly higher in the control group than in the both IUD groups (p < 0.001). All of three groups were also similar about desire and lubrication domains of FSFI.
Conclusions: In conclusion, this study found that Cu-IUD and LNG-IUS users did not differ in terms of sexual function according to scores calculated by FSFI.
Pravni položaj vodilnih delavcev v Republiki Sloveniji
Authors: Senčur Peček Darja
Published: August 2022

Avtorica se v prispevku ukvarja z opredelitvijo pojma vodilnih delavcev, obravnava veljavno pravno ureditev delovno-pravnega položaja vodilnih delavcev v Republiki Sloveniji in ureditev sodelovanja vodilnih delavcev pri upravljanju. V prispevku so izpostavljene pomanjkljivosti veljavne pravne ureditve in nakazane možne rešitve.
Življenje-razkošje bivanja
Authors: Hedžet Tóth Cvetka
Published: August 2022

Članek Življenje − razkošje bivanja analizira sporočilo pripovedi zbranih v delu Tretji polčas, avtorice Ivanke Klopčič Casar. Tretji polčas med drugim govori o usodi ljudi po koncu socializma, ta trenutek zaznamovanih z brezposelnostjo in brezupom, ko gre za vprašanje kam zdaj. Avtorica prikazuje konkretne življenjske zgodbe, ki imajo nekaj skupnega, namreč, človek, ki ga je zgodovina izigrala se je zavestno odločil nazaj k naravi. Ta obrat od linearizma kot napredujočega dogajanja (zgodovina) k ciklizmu kot krožnemu gibanju, temu večnemu vračanju (narava) je ena temeljnih naravnanosti pripovedi zbranih v Tretjem času. Iz zapisanih misli v Tretjem polčasu začutimo močno predanost in zavezanost naravi in avtorica kar najbolj naravnost bere iz knjige narave. Tej hermenevtiki sveta, ki svet dojema predvsem z močjo svoje notranjosti po vzoru stoikov, se pridružuje izrazit čut za etiko kot nekaj povsem naravnega, saj je etika dojeta kot človekova druga narava in ne protinarava.
Elektrokemijsko ožičeni titanati za litij ionske baterije
Authors: Küzma Mirjana , Jamnik Janko , Gaberšček Miran
Published: August 2022

Katodni materiali Li2MTiO4, kjer je M = Fe, Mn in Ni, so bili sintetizirani po modificiranem citratnem sol-gel postopku. Vsi trije kristalizirajo v kubični strukturi s popolnim kationskim neredom in prostorsko skupino Fm3m. Pokazana je elektrokemijska aktivnost in cikliranje za Li2FeTiO4 (LFT), Li2MnTiO4 (LMT) in Li2NiTiO4 (LNT) material in izmerjene so elektronske prevodnosti vseh treh zgoraj omenjenih materialov na zraku in v atmosferi argona. Mehanizem iz-gradnje in vgradnje litija iz in v strukturo za vse tri titanatne materiale je bil preverjen s pomočjo in-situ strukturnih tehnik (XRD, XAS, XPS).
L-relacijska algebra
Authors: Hajdinjak Melita
Published: August 2022

V članku se osredotočimo na pozitivni K-relacijski model za označene relacije, v katerem Utericam prirejamo elemente izbranega komutativnega polkolobarja K. Predlagamo uvedbo nove operacije v K,imenovane negacija, ki omogoča definicijo razlike K-relacij, tj. edine osnovne relacijske operacije, ki vpozitivni K-relacijski algebri manjka. Obstoj negacije zagotavljajo posebne mreže, imenovane De Morganovi okvirji. Zahteva, da naj bo K De Morganov okvir, ima še en pozitiven učinek ̶ v dobljeni L-relacijski algebri veljajo vse (pozitivne) relacijske identitete, ki jih poznamo iz klasične relacijske algebre, tudi tiste, ki v Krelacijski algebri ne veljajo.
Prostorska analiza in modeliranje vzorca pojavljanja mokrotnih travnikov
Authors: Paušič Andrej , Somodi Imelda , Čarni Andraž
Published: August 2022

V prispevku sta predstavljeni prostorska analiza in modeliranje, ki smo ju uporabili za spremljanje dinamike in vzorca pojavljanja mokrotnih travnikov (Molinion caeruleae Koch 1926) v Prekmurju. Osnovne podatke o razširjenosti mokrotnih travnikov smo pridobili s terenskim delom, geomorfološke in socioekonomske dejavnike, ki pojasnjujejo njihovo razširjenost in dinamiko pa z obdelavo osnovnih prostorskih podatkov (digitalnega modela višin, analiza cestnega omrežja in vzorca poselitve, analiza izbranih krajinskih elementov). V nadaljevanju smo s pomočjo generaliziranega linearnega modela (GLM) ugotavljali vpliv opazovanih geomorfoloških in socio-ekonomskih podatkov na sedanjo razporeditev mokrotnih travnikov v krajini. Število mokrotnih travnikov se je na Goričkem močno zmanjšalo. Najpomembnejša dejavnika, ki vplivata na pojavljanje travnikov na opazovanem območju sta nadmorska višina in naklon terena. Največ mokrotnih travnikov najdemo med 250 in 300 metri nadmorske višine. Na slemenih gričev so ti habitati zaradi urbaniziranega prostora ne pojavljajo. Z naraščanjem nagiba (inklinacije) se povečuje tudi število mokrotnih travnikov. Na ravnini so takšni travniki zaradi intenzifikacije kmetijske rabe skorajda izginili, prav tako na vrhovih gričev, ki so pozidani s stanovanjskimi objekti ali drugače degradirani. Najbolj ogrožena območja mokrotnih travnikov najdemo na ravninskem (južnem) delu Goričkega ter ob meji z Madžarsko in Avstrijo.
Vzorci razširjenosti invazivne vrste Robinia pseudacacia v severovzhodni Sloveniji
Authors: Ribeiro Daniela , Čarni Andraž , Somodi Imelda
Published: August 2022

V prispevku se ukvarjamo z vrsto Robinia pseudacacia L., ki se je v Evropi pojavila na začetku 17. stoletja in jo sedaj tudi v Sloveniji štejemo med invazivne vrste. Raziskava je potekala na območju severovzhodne Slovenije, v Prekmurju. Njen namen je bil poiskati razloge za trenutni vzorec razširjenosti vrste R. pseudacacia na tem področju. Najprej smo v letu 2009 na terenu skartirali vzorčno območje 4 x 3 km v merilu 1:5.000, kjer se vrsta pojavlja na Ravenskem (nižinski predel Prekmurja). Nato smo analizirali različne dejavnike, ki bi lahko vplivali na razširjenost vrste v regiji: oddaljenost od cestnega omrežja in vodnih teles, nadmorsko višino, rabo zemljišč, vrsto in kakovost zemljišč. Izvedli smo prostorsko vzorčenje na naključno izbranih 1800 točkah na tem območju. Na teh točkah smo ugotovili podatke o prisotnosti R. pseudacacia in izračunali potencialne dejavnike, ki bi lahko vplivali na njeno prisotnost. Statistične odnose smo nato določili s splošnim linearnim modelom (GLM). Ugotovili smo, da se R. pseudacacia največkrat pojavlja na travnikih in pašnikih. Določen vpliv na njeno pojavljanje ima oddaljenost od cestnega omrežja, ki do neke mere ugodno vpliva na pojavljanje vrste, medtem ko bližina vodnih teles zmanjšuje verjetnost njenega pojavljanja.
Razvoj kakovosti pri slivah
Authors: Unuk Tatjana
Published: August 2022

V Sadjarskem centru Maribor – Gačnik smo v letu 2010 proučevali razvoj nekaterih parametrov zrelosti in kakovosti sliv (Prunus domestica L.). V poskusu so bile vključene slive sort ´Hanita´ in´Valor´. Namen poskusa je bil ugotoviti povezavo med razvojem barve povrhnjice plodov ter razvojem okusa, ki ga determinira razmerje med topno suho snovjo in titracijskimi kislinami. Rezultati poskusa so pokazali, da barva povrhnjice plodov kot parameter kakovosti in hkrati zrelosti pri različnih sortah sliv ni dober pokazatelj razvoja okusa (in posredno kakovosti plodov) in zato ni dober napovednik optimalnega časa obiranja, saj se je v letu 2010 pri sorti ´Valor´ razvila 17 dni pred užitno zrelostjo in pri sorti ´Hanita´ cca 14 dni pred užitno zrelostjo plodov.
Kartezijanski in Baconski pristop v znanosti in tehniki
Authors: Pušenjak Rudolf
Published: August 2022

Članek obravnava Kartezijanski in Baconski pristop v znanosti in tehniki, ki sta v štirih stoletjih razvoja moderne znanosti imela po vsej verjetnosti največji vpliv. Kartezijanski pristop je deduktiven, znanstveni pogled na naravne pojave pa univerzalen. Baconski pogled temelji na eksperimentu in uveljavlja induktivni način sklepanja. V članku je prikazano, da sta oba pristopa vsak zase nezadostna, pač pa sta združena izredno uspešna. Uporaba obeh načel je prikazana pri lastnih raziskavah na področju nelinearnih stacionarnih in nestacionarnih nihanj nosilcev in elektromehanskih sistemov. Obravnavani so nepričakovani pojavi v teh sistemih, ki jih ne moremo predvidevati v okviru kartezijanskih, lahko pa jih odkrijemo z uporabo Baconskih načel raziskovanja.
Aunano-delci in njihova uporaba
Authors: Rudolf Rebeka , Zorko Lidija , Anžel Ivan
Published: August 2022

Razvoj tehnik za sintezo Au-nanodelcev z določeno velikostjo, obliko in sestavo je izziv in pomembno področje raziskav v nanotehnologiji. Zlati nanodelci so namreč atraktivni zaradi potencialne uporabe v elektrokemiji in medicini, kot tudi za proizvodnjo različnih nano-naprav.
Kvantitativna fluorescenčna verižna reakcija s polimerazo (QFPCR) kot alternativni test za hitro prenatalno genetsko testiranje
Authors: Erjavec Škerget Alenka , Stangler Herodež Špela , Zagradišnik Boris , Kokalj Vokač Nadja
Published: August 2022

Kvantitativna verižna reakcija s polimerazo (QF-PCR) z uporabo markerjev specifičnih za kratka ponavljajoča se zaporedja (STR-short tandem repeat), značilna za določen kromosom, je uspešna metoda za hitro diagnosticiranje najpogostejših kromosomskih aneuploidij v prenatalnem obdobju. Namen našega prispevka je predstaviti omenjeno metodo in analizirati naše rezultate po treh letih uporabe QF-PCR kot hitrega testa pri iskanju najpogostejših prenatalnih kromosomskih sprememb: trisomije kromosoma 21, 18, in 13. Genomsko DNA za QF-PCR analizo smo pripravili iz vzorcev amnijskih celic, horionskih resic ali placentarnih celic, ki smo jih pridobili od nosečnic s povišanim tveganjem za rojstvo otroka z katero od najpogostejših prenatalnih kromosomopatij. Za testiranje s QF-PCR metodo smo uporabili 20 različnih STR začetnih oligonukleotidov, specifičnih za kromosome 13, 18, 21, Y ter amelogeninski X/Y alel. Pri 63.8% vzorcev je obenem bila opravljena še citogenetska analiza v našem laboratoriju zato imamo možnost primerjave obojih rezultatov. V triletnem obdobju smo opravili 243 analiz prenatalnih vzorcev: iz amnijskih celic 72.3%, horionskih resic 27.2%, v dveh primerih smo kot vzorec uporabili celice placente. Pri 7.8% vzorcev smo s QF-PCR našli kromosomsko anevploidijo, najpogostejša je bila trisomija kromosoma 21 (3.7%).
Zaznavanje zdravja in družbeni razredi v Sloveniji: ali obstaja povezava?
Authors: Farkas Jerneja , Zaletel-Kragelj Lijana
Published: August 2022

Na zaznavanje zdravja, ki je uveljavljen kazalnik zdravja prebivalstva, vplivajo številne družbene determinante. Države se razlikujejo na kulturnem, političnem in ekonomskem področju, zato rezultatov tujih raziskav o zaznavanju zdravja v različnih družbenih razredih ne moremo neposredno prenesti na slovenske razmere. Namen raziskave je oceniti povezanost med zaznavanjem zdravja in družbenimi razredi pri odraslih prebivalcih Slovenije. Raziskava temelji na slovenski podatkovni bazi Countrywide Integrated Non-communicable Diseases Intervention (CINDI) Health Monitor, ki jo praviloma vsako 3. leto dopolnimo z rezultati nove presečne pregledne raziskave. Leta 2008 je bilo vrnjenih 7,633 (49.0%) od 15,591 poslanih vprašalnikov. Določili smo pogostost zaznavanja zdravja kot slabo. Za določitev povezanosti med zaznavanjem zdravja kot slabo in družbenimi razredi smo uporabili logistično regresijo. Na vprašanje o zaznavanju zdravja je odgovorilo 7,302 anketirancev, od katerih jih je 701 (9.6%) svoje zdravje zaznavalo kot slabo. Opazili smo jasen padec pogostosti zaznavanja zdravja kot slabo od 34.2% v spodnjem na 3.1% v višjem srednjem/višjem družbenem razredu. V neprilagojenem modelu logistične regresije je bila povezava med zaznavanjem zdravja in družbenim razredom značilna v vseh družbenih razredih. V modelu, ki je bil prilagojen na moteče spremenljivke, so anketiranci iz spodnjega družbenega razreda v primerjavi z anketiranci iz višjega družbenega razreda šestkrat pogosteje zaznavali zdravje kot slabo (RO=6.10, 95% IZ 3.34-11.16; p<0.001). Potrdili smo velike razlike v zaznavanju zdravja kot slabo med družbenimi razredi. Najpogosteje so zdravje kot slabo zaznavali anketiranci iz spodnjega družbenega razreda. Javnozdravstvena politika bo  morala v prihodnje dodatno spodbuditi zmanjševanje razlik v zdravju.
Dopolnilna hormonska terapija bistveno izboljša izid bolezni pri hormonsko odvisnem vnetnem raku dojke
Authors: Grašič Kuhar Cvetka , Zakotnik Branko
Published: August 2022

Vnetni rak dojke (VRD) je redka, vendar zelo agresivna oblika raka dojke. Pri več kot polovici bolnic so ob postavitvi diagnoze prisotni zasevki v pazdušnih bezgavkah, pri tretjini tudi oddaljeni zasevki. Izid VRD je kljub multimodalnemu zdravljenju, ki vključuje sistemsko zdravljenje, operacijo in obsevanje, slab. Bolnice skupine A so bile zdravljene s kemoterapijo po shemi CMF, skupine B z  antraciklini (56%), kombinacijo antraciklinov in taksanov (36%) ali CMF (7%).  Večina bolnic je imela operacijo (100 vs. 83%) in dopolnilno obsevanje (73 vs. 81% bolnic;  skupina A vs. B). Dopolnilno HT je prejelo 7/27 bolnic skupine A oz. 28/31 bolnic skupine B s hormonsko odvisnim VRD (srednje trajanje 5 mes. v skupini A, 44 mes. v skupini B). Srednji čas do ponovitve je bil 16,9 (skupina A) in. 34,2 mes. (skupina B; p=0,01). Srednje celotno preživetje  skupine A je bilo 33,8 mes., skupine B pa 56,6 mes. (p=0,06). Bolnice s hormonsko odvisnim VRD, zdravljene z dopolnilno HT, so imele najdaljši čas do ponovitve bolezni (89 mes.) in celotno preživetje (91 mes.). Preživetje brez ponovitve bolezni in celotno preživetje se je od obdobja 1983-87 do 2001-05 podaljšalo, najbolj pri bolnicah s hormonsko odvisnim VRD, ki so prejele dopolnilno HT.
Okolju prijazni leseni lamelirani lepljenci
Authors: Šernek Milan
Published: August 2022

V prispevku so predstavljeni rezultati raziskave o lameliranih lepljencih, ki so bili izdelani iz termično modificirane smrekovine in zlepljeni z lepilnimi mešanicami, ki so vsebovale različne deleže utekočinjenega lesa. S proučevanjem trdnostnih lastnosti lepilnih spojev je bilo ugotovljeno, da je iz termično modificirane smrekovine in lepila, ki je vsebovalo del utekočinjenega lesa, možno izdelati lamelirane lepljence, ki so primerni za izdelavo stavbnega pohištva. Zahteve so izpolnjevali lepljenci, ki so bili lepljeni z lepilno mešanico iz 25 % utekočinjenega lesa in 75 % klasičnega melamin-urea-formaldehidnega lepila. Ker je bil del lepilne mešanice izdelan na osnovi obnovljivega naravnega vira – lesa, je ta rezultat z ekološkega vidika obetaven za nadaljnja raziskovanja. Okolju prijazni so lepljenci tudi zato, ker niso bili kemijsko tretirani. Odpornost proti biotskim ter abiotskim dejavnikom jim je bila izboljšana zgolj s termično modifikacijo lesa.
Mediacija, oblika alternativnega reševanja individualnih delovnih sporov
Authors: Korpič - Horvat Etelka
Published: August 2022

Avtorica v prispevku obravnava alternativno reševanje individualni delovnih sporov z mediacijo. Gre za en od načinov razreševanja spornih razmerij izven sodišča. Avtorica obdela pravne podlage, ki so pomembne za mediacijo na mednarodni in državni ravni. Posebej pa se ukvarja z vprašanjem kako daleč je dopustno razpolaganje strank, delavca in delodajalca, v zvezi s sklepanjem sporazumov o razrešitvi spornega razmerja. Poudarja, da je to temeljno vprašanje pri uveljavljanju mediacijskih postopkov pri razreševanju individualnih delovnih sporov, saj gre za urejanje razmerij, ki je zaradi odvisnosti in podrejenosti delavca v razmerju do delodajalca, še posebej občutljivo.
Imigracije in delo tujcev v Sloveniji
Authors: Malačič Janez
Published: August 2022

Avtor obravnava zaposlovanje tujcev v Sloveniji v zadnjih letih in njegovo povezanost z imigracijami. Posebej je izpostavljen vpliv krize na zaposlovanje tujih delavcev. Kriza postopoma znižuje število zaposlenih tujcev v Sloveniji, čeprav ostaja povpraševanje po delu tujcev še naprej prisotno in pomembno.
Prometne nesrece v Sloveniji - vpliv Luninih men
Authors: Kajdič Primož
Published: August 2022

V tem članku analiziram pogostost prometnih nesreč v Republiki Sloveniji v obdobju med 1. januarjem 1995 in 30. junijem 2010 in jo primerjam z Luninimi menami. Skupaj se je v tem obdobju (5845 dni) zgodilo 635271 prometnih nesreč, od tega 3984 s smrtnim izidom. To pomeni, da se je v povprečju v Sloveniji na dan zgodilo 108.7 prometnih nesreč, takih s smrtnim izidom pa 0.68 na dan. Primerjava z Luninimi menami je pokazala, da je povprečno število prometnih nesreč v dneh, ko je Luna polna enako povprečnemu številu nesreč v ostalih dneh, kar pomeni, da ni nobenega indica, ki bi kakor koli kazal na to, da bi Luna imela kakršen koli vpliv dogajanje v prometu.
Simulacija akcijskega potenciala v Hodgkin-Huxleyevem modelu
Authors: Pušenjak Rudolf , Oblak Maks
Published: August 2022

Vzdražljive (ekscitabilne) celice se imenujejo celice, ki so sposobne proizvajati akcijske potenciale. Akcijski potenciali nastajajojo v nevronih in mišicah v obliki signalov. Signalni mehanizem povzroča možgansko aktivnost oziroma krčenje mišic. Lipidni plasti celične membrane se obnašata kot kondenzator, spremenljive prevodnosti membrane za posamezne ione pa so posledica ionskih kanalov, ki se lahko odpirajo ali zapirajo in s tem bolje ali slabše prevajajo. Na tej osnovi lahko celično membrano modeliramo kot električno vezje. V članku je predstavljena izpeljava enačb Hodgkin-Huxleyevega modela celične membrane s pomočjo osnovnih zakonov elektrotehnike in kinetike prvega reda. Dobljeni matematični model celične membrane je uporabljen za simulacijo akcijskega potenciala s simboličnim programskim orodjem Mathematica®.
Time-Dependent Properties of Multimodal Polyoxymethylene based binder for Powder Injection Molding
Authors: GONZALEZ-GUTIERREZ Joamin , STRINGAR Gustavo Beulke , ZUPANČIČ Barbara , KUBYSHKINA Galina , VON BERNSTORF Bernd , Emri Igor
Published: August 2022

Powder injection molding (PIM) is one of the most versatile methods for the manufacturing of small complex shaped components from metal, ceramic or cemented carbide powders for the use in many applications.  PIM consists of mixing the powder and a polymeric binder, injecting this mixture in a mold, debinding and then sintering. Catalytic debinding of polyoxymethylene (POM) is attractive since it shows high debinding rates and low risk of cracking. This work examines the possibility of using bimodal POM as the main component of the binding agent by studying its time-dependent and thermal properties and comparing them to monomodal POM. Furthermore, possible optimization of the binder formulation was investigated by the addition of short molecular weight polymeric chains (wax) to bimodal POM, as to create a multimodal material. It was observed that the magnitude of the complex viscosity for the commercial bimodal material was more than 2 times lower than for the chemically identical monomodal POM within the investigated frequency range. Viscosity values were observed to drop as the content of wax was increased, without compromising thebinders mechanical properties in solid state. A new formulation of bimodal POM plus 8 wt.% of added wax provided the most appropriate results from investigated combinations. This work has shown how the addition of short polymeric chains in POM influences its time-dependent properties in solid and molten state, which can be an important tool for the optimization of binders designed to be used in PIM technology.
Predstavitev makro in mikrodesigna površine implantatov za potrebe v oralni implantologiji
Authors: Rudolf Rebeka , Zorko Lidija , Anžel Ivan
Published: August 2022

Razvoj tehnik v oralni implantologiji je vezan na makro in mikrodesign površineimplantatov. Le-ta je v končni fazi odločilen za kakovost povezave implantata z obkrožujočo kostjo. V prispevku je v teh okvirih predstavljena problematika, ki je vezana na vgradnjo in vzdrževanje stabilnosti sistema po vgradnji implantata v oralno okolje ternjegova zmožnost, da sprejme in prenaša obremenitve na griznih površinah.
Zdravljenje ponovljene ali metastatske bolezni s tedensko kemoterapijo docetaxel/cisplatin/5-fluorouracil (TCF) pri bolnikih s ploščatoceličnim rakom glave in vratu
Authors: Grašič Kuhar Cvetka , Vogrin Andrej , Zakotnik Branko
Published: August 2022

Bolnike z rakom glave in vratu v zelo dobrem splošnem stanju ob lokalni in/ali regionalni ali oddaljeni ponovitvi lahko zdravimo s kombinacijo citostatikov in tarčnega zdravila (cisplatin, 5-fluorouracil in cetuksimab) v tritenskih ciklusih. Bolnike v slabšem splošnem stanju zdravimo z monoterapijo, ponavadi z metotreksatom, s katerim dosežemo manj odgovorov na zdravljenje in krajše preživetje. Na Onkološkem inštitutu v Ljubljani smo pri bolnikih v slabšem splošnem stanju preizkusili zdravljenje s kombinacijo treh citostatikov (docetaksel 20 mg/m2, cisplatin 20 mg/m2 in 5-fluorouracil 350 mg/m2 intravensko) kot tedensko kemoterapijo. Rezultate smo analizirali retrospektivno. Zdravili smo 15 bolnikov, v starosti 45-78 let (srednja starost 60 let), srednje trajanje spremljanja je bilo 9,5 mesecev. Bolniki so prejeli povprečno 9 (4-15) tedenskih aplikacij kemoterapije. Sedeminosemdeset odstotkov bolnikov je imelo klinično korist zdravljenja (popolni odgovor - 2 bolnika, delni odgovor - 6 bolnikov, stagnacija bolezni - 5 bolnikov).
Demografske značilnosti območja Krajinskega parka Goričko v širših okvirih Prekmurja in Slovenije
Authors: Malačič Janez
Published: August 2022

Demografski razvoj KP Goričko je v osnovi določen z modernim režimom razvoja prebivalstva, ki prevladuje v evropskih razvitih državah. V besedilu avtor analizira demografske razmere v parku na osnovi podatkov za 11 občin, ki v celoti ali deloma ležijo na območju parka. Na začetku leta 2010 je delež ocenjenega prebivalstva parka zajemal 22,7 % prebivalstva Pomurske regije in 1,3 % prebivalstva Slovenije. Najpomembnejša značilnost demografskega razvoja na območju parka je hitro staranje prebivalstva, ki ga povzročata nizka rodnost in odseljevanje mladih. Leta 2009 je bila smrtnost v vseh občinah vključenih v analizo večja kot rodnost, z izjemo ene same občine. Demografske razmere so ugodnejše v zahodnem delu parka, ki meji na bolj razvito Avstrijo, kot v vzhodnem delu parka, ki leži ob meji z manj razvito Madžarsko. Demografski razvoj v parku je posledica nizke ekonomske razvitosti. Prevladujoča ekonomska aktivnost v parku je razdrobljeno kmetijstvo, industrija in terciarne dejavnosti pa so slabo razvite.
Kdo je delavec?
Authors: Senčur Peček Darja
Published: August 2022

Prispevek obravnava definicijo delovnega razmerja in delavca, pokazatelje obstoja delovnega razmerja, načelo prednosti dejstev in zakonsko vključitev/izključitev posameznih oblik dela v delovno razmerje oziroma iz njega. Ukvarja se tudi z vprašanjem ali naj se zagotavlja delovno-pravno varstvo le delavcem, ali in v kakšnem obsegu tudi tretji kategoriji oseb (ekonomsko odvisnim) oziroma vsem osebam, ki opravljajo delo.
Meja in etničnost: primer slovensko-hrvaške meje na območju Mure in Štrigove ter Razkrižja
Authors: Josipovič Damir
Published: August 2022

Članek govori o slovensko-hrvaški meji na njenem skrajnem severovzhodnem odseku, ki ga označuje tok reke Mure oz. širše območje pomurskega dela meje. Avtor v članku razpravlja o meji na Muri, o njeni vlogi v današnjem mejnem sporu, kakor tudi o vlogi te meje pri konstruiranju slovenskega in hrvaškega etničnega prostora. Prikazana je analiza mejnih odstopanj na celotnem obmurskem odseku meje tako po katastrskih izmerah kot po kartografskih prezentacijah percipirane meje na slovenski in na hrvaški strani. Izpostavljeni so problemi razmejevanja na kopnem (primer Štrigove in Razkrižja) in po celinskih vodah (struga Mure in rečnih rokavov). Na tej osnovi je razložena tudi vloga meje in njene funkcije v determiniranju etnične ločnice na tem območju.
Inducirane fazne spremembe v kristalih η-Mo4O11 s pomočjo ultrahitrih laserskih sunkov
Authors: Borovšak Miloš , Mihailović Dragan
Published: August 2022

V članku so predstavljeni rezultati meritev fluenčne odvisnosti tranziente reflektivnosti vzbujene z ultrakratkimi laserskimi pulzi v kristalih η-Mo4O11. Rezultati meritev kažejo, da lahko v kristalih pri nizkih temperaturah z dovolj veliko fluenco induciramo fazni prehod, ki ni znan iz temperaturnega faznega diagrama.
Uporaba matematične analize pri načrtovanju motorjev s trajnimi magneti
Authors: Hajdinjak Melita , Mavrič Martin , Miljavec Damijan
Published: August 2022

Razvoj trajnih (permanentnih) magnetov z visoko gostoto energije in njihova dostopnost na trgu vplivata na povečano uporabo magnetov v sinhronskih motorjih. Za delovanje motorja s trajnimi magneti je ključnega pomena magnetno polje v zračni reži med rotorjem in statorjem, ki ga rotor s trajnimi magneti pri vrtenju ustvarja. Gostoto magnetnega pretoka v zračni reži ter v trajnih magnetih rotorja dobimo kot rešitev sistema parcialnih diferencialnih enačb, ki opisuje magnetno dogajanje v motorju. Ta sistem ni vedno v celoti analitično rešljiv.
Ali so naloge izbirnega tipa primerno orodje za ocenjevanje znanja?
Authors: Űlen Simon , Slavinec Mitja
Published: August 2022

Kako najboljše oceniti znanje študentov ali dijakov je ena od nerešenih dilem med raziskovalci na področju izobraževanja. Vprašanja izbirnega tipa so postala zelo priljubljeno orodje preverjanja znanja na vseh ravneh izobraževanja. Kljub temu pa obstajajo tudi raziskovalci, ki so v dvomih glede zadostnosti takega načina ocenjevanje znanja. V prispevku predstavljamo študijo, ki je zajela 167 študentov fizioterapije. Študenti so po izvedenih urah fizike reševali test, ki je vseboval vprašanja izbirnega tipa. Pri tem so odgovarjali na vprašanja s področij, ki so bila zajeta v snov na predavanjih, in s področja Moderne fizike, ki ni bila del izvedenih predavanj. Rezultati raziskave kažejo na to, da je mogoče z nalogami izbirnega tipa uspešno preveriti znanje študentov oziroma dijakov.
Optimalno določanje stabilnih območij vibracij zobniških gonil
Authors: Pušenjak Rudolf
Published: August 2022

V članku je obravnavana optimizacija stabilnih območij vibracij dvostopenjskega zobniškega gonila s parametričnim vzbujanjem kot posledice periodično spremenljive zobne togosti med ubiranjem. Da bi zagotovili mirnejši tek zobniškega gonila in zmanjšali hrup, želimo v procesu snovanja zobniškega gonila območja nestabilnosti vibracij čimbolj zmanjšati. Na zmanjšanje posameznega območja nestabilnosti v največji meri vplivata kontaktno razmerje posamezne zobniške dvojice in njun fazni premik. Na žalost se ob zmanjšanju enega nestabilnega območja lahko povečajo ostala nestabilna območja. S tem se pojavi potreba po iskanju optimalne rešitve, ki jo lahko zagotovimo z rešitvijo večkriterijskega optimizacijskega problema. V članku je predstavljena večkriterijska optimizacija območij stabilnosti vibracij zobniških gonil z metodo utežne vsote in z metodo ε – omejitev. Rezultate večkriterijske optimizacije območij stabilnosti vibracij v članku analitično pojasnimo.  Obe večkriterijski optimizacijski metodi sta v članku prikazani pri dvostopenjskemu zobniškemu gonilu s tremi zobniki, pri katerem sta frekvenci ubiranja enaki.
Prikaz poteka razvoja naprednega orodnega jekla za najzahtevnejše aplikacije v industriji nožev
Authors: Rudolf Rebeka , Ravlan Tilen , Lojen Gorazd , Majerič Peter , Hudrap Egidij
Published: August 2022

V prispevku predstavljamo izhodišča in smernice poteka razvoja naprednega orodnega jekla za najzahtevnejše aplikacije v industriji nožev, ki se izvaja v podjetju SIJ Ravne Systems v povezavi z Univerzo v Mariboru Fakulteto za strojništvo. Razvoj je na eni strani povezan z identifikacijo ključnih lastnosti orodnega jekla, ki predstavljajo konkurenčno prednost v primerjavi z ostalimi konvencionalnimi jekli in to so: žilavost, trdota, trdnost in rezilna sposobnost. Po drugi strani pa razvoj predstavlja tudi vpeljavo ustrezne tehnologije izdelave in naknadne toplotne oziroma mehanske obdelave orodnega jekla, kar omogoča doseganje ključnih lastnosti izdelka – nožev.