Η πρόληψη της αντικοινωνικής συμπεριφοράς των μαθητών/τριών στο σχολείο μέσα από καθημερινές εκπαιδευτικές διαδικασίες και πρακτικές. Διερεύνηση των παραγόντων που σχετίζονται με την εκδήλωση και την παγίωση της αποκλίνουσας συμπεριφοράς
Authors: Βασιλείου Ποτούλα-Σπυριδούλα 
Published: January 2014

Στόχος της παρούσας ανάλυσης είναι να αναζητηθούν συγκεκριμένες περιοχές της σχολικής πραγματικότητας, που αφορούν στην κοινωνικοποίηση του/της μαθητή/τριας και παίζουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της συμπεριφοράς του/της. Διερευνήθηκε η σχέση μεταξύ της αντικοινωνικής/αποκλίνουσας συμπεριφοράς των μαθητών/τριών και των παρακάτω παραγόντων που εντοπίζονται: α) στη συμπεριφορά του ατόμου (αυτοέλεγχος), β) στο οικογενειακό περιβάλλον (δεσμός με την οικογένεια) και γ) στο σχολικό περιβάλλον (δεσμός με το σχολείο, σχολικό κλίμα). Εφαρμόστηκε μια συνδυαστική ερευνητική προσέγγιση, αξιοποιώντας την ποσοτική αλλά και την ποιοτική μέθοδο. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε δέκα (10) δημόσια Δημοτικά Σχολεία της περιοχής Αθηνών και Πειραιά. Εφαρμόστηκε η μέθοδος της θεωρητικής ή σκόπιμης δειγματοληψίας. Το δείγμα της έρευνας αποτέλεσαν εκατόν δέκα (110) μαθητές/τριες από τη Δευτέρα (Β΄) και την Πέμπτη (Ε΄) τάξη, οι οποίοι/ες παρουσίαζαν προβλήματα συμπεριφοράς, σύμφωνα με τη γνώμη των δασκάλων τους. Οι εκπαιδευτικοί των τάξεων συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο με 20 ερωτήσεις κλειστού τύπου οι οποίες αναφέρονται σε διαφορετικές μορφές συμπεριφοράς των μαθητών/τριών στο σχολείο και αποτελούν εκφάνσεις αντικοινωνικής και αποκλίνουσας συμπεριφοράς. Οι μαθητές/τριες του δείγματος αρχικά συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο με ερωτήσεις κλειστού τύπου και ακολουθούσε η δομημένη συνέντευξη. Η έρευνα διεξήχθη από το μήνα Ιανουάριο έως το μήνα Ιούνιο του 2010. Η στατιστική ανάλυση των ποσοτικών δεδομένων πραγματοποιήθηκε με τη χρήση του εξειδικευμένου για τις κοινωνικές επιστήμες λογισμικού στατιστικής ανάλυσης του SPSS (Statistical Package for the Social Sciences). Για την κατάταξη και την οργάνωση των ποιοτικών δεδομένων χρησιμοποιήθηκε η κατηγορική ταξινόμηση. Από την ανάλυση των ποσοτικών και ποιοτικών δεδομένων της έρευνας προκύπτει ότι η αντικοινωνική και αποκλίνουσα συμπεριφορά των μαθητών/τριών σχετίζεται με χαμηλά επίπεδα αυτοελέγχου, αρνητικό σχολικό κλίμα και με αρνητικές εμπειρίες από το οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον, εν γένει, που με τη σειρά τους επηρεάζουν αρνητικά την κοινωνική και συναισθηματική προσαρμογή των μαθητών/τριών στο σχολείο. Συμπερασματικά, λοιπόν, οι μαθητές/τριες έρχονται αντιμέτωποι με τη σχολική πραγματικότητα, όπου κυριαρχούν οι αρχές της επίδοσης, του ανταγωνισμού και της εξουσίας. Κάποιοι μαθητές δια μέσου πλήθους σχέσεων και αλληλεπιδράσεων αισθάνονται ότι δεν έχουν τα μέσα ώστε να μετέχουν ισότιμα στο σχολικό ανταγωνισμό και στους συγκεκριμένους στόχους που θέτει το σύστημα. Επιπλέον, δυσχεραίνεται η συμμετοχή τους σε επιτυχημένες και αποτελεσματικές αλληλεπιδράσεις που επιφέρουν ανταμοιβές και επιβραβεύσεις και το αίσθημα της προσκόλλησης με το κοινωνικό σύστημα. Η αντίληψη, λοιπόν, που διαμορφώνουν αυτοί/ές οι μαθητές/τριες για το σχολικό τους περιβάλλον και τη σχέση τους με αυτό επηρεάζει την αυτοαντίληψή τους, προσβάλλοντας την αυτοεκτίμησή τους. Η ανομική κατάσταση στην οποία έχουν περιέλθει οι μαθητές/τριες σε συνδυασμό με την έλλειψη προσκόλλησης στο σύστημα και την αρνητική αυτοεκτίμηση συμβάλλουν στη διαμόρφωση μιας συσσωρευμένης αρνητικής εμπειρίας, που αποτελεί ισχυρό προβλεπτικό παράγοντα εχθρικών στάσεων και επιθετικών συμπεριφορών. Επιπλέον, οι διαδικασίες του στιγματισμού θεωρείται ότι συμβάλλουν αν όχι στη γένεση, τουλάχιστον στην παγίωση της αντικοινωνικής και αποκλίνουσας συμπεριφοράς των μαθητών/τριών στο σχολείο.