Μοριακή και φυλογενετική ανάλυση στελεχών μυκοβακτηριδίου της φυματίωσης στη Βόρεια Ελλάδα και έλεγχος της ανθεκτικότητάς τους στα αντιφυματικά φάρμακα
Authors: Κάζδαγλης Γεώργιος 
Published: September 2021

Η μελέτη της φυματίωσης αποτελεί αντικείμενο εντατικής έρευνας, καθώς παρά την αποτελεσματικότητα των αντιφυματικών φαρμάκων και των διαθέσιμων διαγνωστικών μεθόδων, η συγκεκριμένη νόσος εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό πρόβλημα της δημόσιας υγείας παγκοσμίως. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκτιμά ότι το 2015 υπήρξαν περίπου 10,4 εκατομμύρια νέα κρούσματα φυματίωσης και περίπου 1,6 εκατομμύρια άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Στη χώρα μας, δηλώνονται περίπου 600 κρούσματα φυματίωσης ετησίως, ενώ από τo 2014, παρατηρήθηκε μικρή πτωτική τάση των δηλούμενων κρουσμάτων και της επίπτωσης της νόσου σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη. Παρόλα αυτά, εξακολουθεί να υπάρχει αθρόα είσοδος μεταναστών από χώρες με υψηλή επίπτωση φυματίωσης καθώς και υποδήλωση της νόσου. Αυτοί οι παράγοντες οδηγούν σε υποεκτίμηση του επιπολασμού της νόσου, διευκολύνοντας την εξάπλωση της. Τα τελευταία χρόνια, ανησυχία προκαλεί η εμφάνιση πολυανθεκτικών και εκτενώς ανθεκτικών στελεχών του μυκοβακτηριδίου, η θεραπεία των οποίων απαιτεί ακριβά και χρονοβόρα θεραπευτικά σχήματα. Εκτιμάται ότι το 5% των κρουσμάτων φυματίωσης παγκοσμίως παρουσιάζουν πολυανθεκτικότητα (MDR-TB), δηλαδή αντοχή στα αντιφυματικά φάρμακα ισονιαζίδη και ριφαμπικίνη, ενώ το 9% των πολυανθεκτικών μορφών χαρακτηρίζονται από εκτενώς ανθεκτική φυματίωση (XDR-TB). Η πολυανθεκτική φυματίωση είναι υπαρκτό πρόβλημα και στη χώρα μας, διαρκώς αυξανόμενο, μετά την αθρόα είσοδο οικονομικών μεταναστών και πολιτικών προσφύγων, από χώρες με υψηλό επιπολασμό της νόσου, χωρίς να γίνεται ο απαραίτητος έλεγχος υγείας κατά την άφιξη τους στην Ελλάδα. Στην παρούσα μελέτη πραγματοποιήθηκε φυλογενετική ανάλυση των μυκοβακτηριδιακών στελεχών που απομονώθηκαν από ασθενείς που νοσηλεύτηκαν στη Bόρεια Ελλάδα (Μακεδονία και Θράκη), με τη χρήση της μεθόδου των σπολιγότυπων (spoligotyping), με σκοπό την επιδημιολογική συσχέτιση των στελεχών, καθώς και τη διερεύνηση της προέλευση τους. Παράλληλα, πραγματοποιήθηκε έλεγχος της ανθεκτικότητας των στελεχών του μικροοργανισμού με τις συμβατικές φαινοτυπικές μεθόδους και με τη μοριακή ανίχνευση των μεταλλάξεων, οι οποίες συσχετίζονται με την αντοχή των στελεχών στα αντιφυματικά φάρμακα. Από τα 37 νέα στελέχη του μυκοβακτηριδίου της φυματίωσης, επιβεβαιωμένα με στερεή καλλιέργεια, 2 μόνο ήταν ανθεκτικά και στην ισονιαζίδη και στη ριφαμπικίνη (MDR στελέχη), ενώ 4 ήταν μόνο-ανθεκτικά στην ισονιαζίδη. Σύμφωνα με την παρούσα μελέτη δεν επικρατεί κάποια συγκεκριμένη φυλογενετική οικογένεια (lineage) στη Βόρεια Ελλάδα. Από τα 37 στελέχη που τυποποιήθηκαν, το 27% (n=10) ανήκε στη φυλογενετική οικογένεια Haarlem, το 24,3% (n=9) στη T, το 13,5% (n=5) στη Beijing, το 5,4% (n=2) στη Latin-America and Mediterranean (LAM) και το 2,7% (n=1) στην S οικογένεια. Τα υπόλοιπα 10 στελέχη 27% ήταν ”ορφανά”, δηλαδή δεν ανήκαν σε κάποια γνωστή φυλογενετική οικογένεια. Επιπλέον, από τη μελέτη δεν προέκυψε κάποια στατιστικώς σημαντική σχέση μεταξύ των στελεχών που τυποποιήθηκαν (σπολιγοτύπων) και του φύλου των ασθενών (p = 0,868) ή την καταγωγή τους (p = 0,540). Τέλος, η συσχέτιση μεταξύ των φυλογενετικών οικογενειών και της αντοχής στα δύο κύρια αντιφυματικά φάρμακα πρώτης γραμμής, δεν ήταν στατιστικώς σημαντική (p = 0,567) και συμβαδίζει με τα διεθνή βιβλιογραφικά δεδομένα. Η παρούσα μελέτη περιγράφει, για πρώτη φορά, τη γενετική ποικιλομορφία του M. tuberculosis στη Βόρεια Ελλάδα. Τα αποτελέσματα της μελέτης αυτής θα συνεισφέρουν ενεργά τόσο στον έλεγχο της εξάπλωσης της φυματίωσης, όσο και στη μελέτη της επιδημιολογίας της νόσου.