ÖLKƏ İQTİSADİYYATININ İNKİŞAFINDA YÜNGÜL SƏNAYENİN YERİ VƏ ROLU
Authors: Xaliq Qurbanov Xaliq Qurbanov 
Published: July 2022

Yüngül sənaye əhalini parça, geyim, ayaqqabı və digər əşyalarla təmin edən sahələr qrupundan ibarət olduğu kimi, kənd təsərrüfatı, maşınqayırma, və kimya sənayesi ilə də sıx əlaqəli fəaliyyət göstərən sahədir. Yüngül sənayenin əsas əlamətlərindən biri qoyulmuş kapitalın tez qaytarılmasıdır. İnkişaf edən ölkələrdə tekstil və paltar sənayeləri üzrə hər iki sənayenin istehsal zəncirlərini özündə birləşdirən iri şirkətlər formalaşır ki, bunlar inkişaf etmiş ölkələrin iri və tanınmış brendlərin sifarişi ilə fəaliyyət göstərirlər. Bununla yanaşı, tekstil və paltar sənayelərinin əmək intensivli olmasına baxmayaraq, son illərdə bu sənayelərdə robotlaşma tendensiları da müşahidə olunur. Yüngül sənaye sahəsinin inkişafını təmin edən bir sıra amillərin təsiri altında inkişaf etməkdədir. İstehlak amili sənaye müəssisələrinin yerləşməsinə təsir edir. İstehlakın və istehsalın kütləvi olması müəssisələrin əhaliyə yaxınlaşmasına kömək edir. Toxuculuq yüngül sənayesi məhsula və işçilərin sayına görə aparıcı sahədir. Azərbaycan toxuculuq sənayesinin müasir yeri fərqlidir. Belə ki, pambıq və ipək parçalar istehsalını təmin edən öz xammal bazası mövcuddur. Xammal bazaları ilə hazır məhsul istehsalı və istehlak arasındakı ərazi tamlığı da buna bariz nümunə hesab oluna bilər. Respublikamızda yüngül sənaye sahəsinin inkişafı üçün geniş imkanlar və müvafiq amillər mövcuddur. Bu imkan və amillər: - yüngül sənaye sahəsində güclü tarixi ənənələrin mövcudluğu; - zəngin yerli xammal bazasının olması (pambıqçılq, baramaçılıq, heyvandarlıq, kimya sənayesi- süni və sintetik liflər istehsalı sahəsi); - nəqliyyat daşımaları baxımından əlverişli iqtisadi-coğrafi mövqe; - Mərkəzi Asiya və Xəzər regionuna birbaşa çıxış; - ölkənin potensial ixrac bazarlarına yaxınlığı; - Beynəıxalq Ticarət yollarının istifadəsində yaxından iştirak; - bir sıra istehsalatların respublikanın kiçik və orta şəhərlərində yerləşdirilməsi imkanı və ərazi ehtiyatı; - dövlət mülkiyyətində olan toxuculuq və tikiş müəssisələrinin əksəriyyətinin özəlləşdirilməsinin başa çatması; - ölkənin enerji daşıyıcılarına malik olması; - Avropa İttifaqı tərəfindən Azərbaycan üçün toxuculuq və tikiş məhsullarına heç bir kvotanın tətbiq edilməməsi və s. Hazırda yüngül sənaye məhsullarına olan daxili təlabatın 90 faizi idxal hesabına ödənilir. Elə buna görə də respublikada bu sahənin inkişafi üçün dövlət tərəfindən böyük imkanlar yaradılır. Yüngül sənayenin infrastrukturunun bazarın tələblərinə uyğun təşkilinin mühüm istiqaməti sahədə istehsal və emal proseslərinin müasir texnika ilə silahlandırılması və texnoloji proseslərin yüksək səviyyədə təşkilinə xüsusi önəmin verilməsidir. Yüngül sənayedə texnoloji uğurların əldə etmək, istehsalın dönməz artım tempini əldə etmək üçün, fiziki, mənəvi və sosial köhnəlməyə məruz qalmış maşın və avadanlıqların yeniləri ilə əvəz edilməsi müasir dövrdə təxirə salınmaz tədbirlərdəndir. "Mingəçevir Tekstil”də istehsal edilən yüksək keyfiyyətli pambıq ipliyi "Made in Azerbaijan” markası ilə artıq beynəlxalq bazara çıxarılır. Türkiyə, Rusiya şirkətləri ilə uğurlu ticarət əlaqələri qurulmuşdur. Çin sənaye sahibkarları ilə işgüzar danışıqlardan sonra Çinə iplik karvanları yola salınmışdır. Fabrikin Avropanın qabaqcıl texnologiyaları – Fransanın NSC Schlumberger, Almaniyanın Zinser, İtaliyanın Savio şirkətlərinin ən müasir avadanlığı ilə təchiz olunmuşdur. Mingəçevir Sənaye Parkı nəzdində inşa ediləcək Corab Məhsulları Fabriki birinci mərhələdə Azərbaycanın corab məhsulları üzrə tələbatının 50 faizini təmin edəcəkdir. İldə 35 milyon cüt corab istehsal olunacaqdır. 533 toxuma dəzgahı quraşdırılacaq həmin fabrikdə Avropanın ən qabaqcıl texnologiyaları tətbiq olunmaqla, dünyada yeganə tikişsiz corab hörgü avadanlığının istehsalçısı olan İtaliyanın Lonatti və Technopea şirkətlərinin dəzgahları quraşdırılacaqdır. Əvvəlcə 500 corab hörgü dəzgahı gətiriləcək, sonra isə dəzgahların sayı iki dəfə artırılacaqdır. 1000 corab hörgü dəzgahının istifadəsi ilə 70 milyon cüt corab istehsal olunacaqdır. Bu sahə üzrə idxaldan asılılıq tam aradan qaldırılacaqdır. Corab Məhsulları Fabrikində 650 yeni iş yeri açılması nəzərdə tutulub. Parkın nəzdində inşa ediləcək Ayaqqabı Fabrikinin illik istehsal gücü 1,5 milyon cüt dəri ayaqqabı və xüsusi təyinatlı işçi ayaqqabıları istehsalı olacaqdır. Bu da demək olar ki, idxaldan asılılığı qismən azaltmış olacaqdır. Açar sözlər: yüngül sənaye, idxal, bazarın tələbləri, texnoloji uğurlar, beynəlxalq bazar.