bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Publikatory chrześcijańskie w Polsce wobec globalizacji w latach 1989-2004
Authors: Dębowski Tomasz , Mikiewicz Przemysław
Published: November 2024

Autorzy dokonali w artykule przeglądu oraz analizy stanowisk wobec globalizacji reprezentowanych przez środowiska chrześcijańskie na podstawie treści zawartych w różnych publikatorach. Przystępując do powyższej analizy, autorzy sformułowali hipotezę głoszącą, iż daję się zauważyć proces polegający na przenikaniu wiedzy z obszaru szeroko pojmowanych nauk społecznych do środowisk chrześcijańskich oraz towarzyszące mu połączenie wątków opisowych lub quasi-teoretycznych z sądami normatywnymi. Z drugiej jednak strony, wielowątkowej refleksji nad globalizacją towarzyszy w środowiskach wyznaniowych brak pogłębionych rozważań nad społecznymi i moralnymi aspektami procesów globalizacji. Dlatego też chrześcijańska refleksja wywołuje wrażenie zarówno rozległości merytorycznej, jak i powierzchowności oraz wtórności opisu. Wizje globalizacji w środowiskach wyznaniowych mają oczywiście także swoją specyfikę konfesyjną. Katolicy, wykazujący się wielonurtowym zróżnicowaniem, przyjmują zarówno otwartą postawę, dostrzegającą szanse i wyzwania związane z globalizacją, jak i zauważają szereg zagrożeń, odnoszących się zwłaszcza do kwestii związanych z wiarą i praktykami religijnymi. Protestanci wykazują zarówno zdolność do intelektualnego rozpatrywania omawianych procesów, jak i do postaw fundamentalistycznych, polegających na odrzuceniu niektórych przejawów współczesności. Prawosławie z kolei eksponuje procesy internacjonalizacji jako osadzone w historii i mające długą tradycję w chrześcijańskiej refleksji teologicznej.
Samorząd powiatowy w Polsce – tradycja i współczesność
Authors: Klimek Marek
Published: November 2024

W 2023 roku przypada 25. rocznica reaktywacji samorządu powiatowego w Polsce. Jednak samorząd ten ma w Polsce wielowiekowe tradycje. W artykule przedstawiono etapy przemian powiatów od XIII-XIV wieku do czasów współczesnych w kontekście ich roli w systemie administracji publicznej w Polsce oraz w zależności od potrzeb mieszkańców. Obecnie samorząd powiatowy jest elementem pośrednim w trójstopniowej strukturze samorządu terytorialnego w Polsce. Realizuje zadania publiczne o charakterze ponadlokalnym. Duża część z nich to zadania zlecone na zewnątrz w obszarze administracji rządowej. Jednym z głównych problemów od 1999 roku jest słaba pozycja ekonomiczna powiatów. W strukturze dochodów społeczeństwa dominują dotacje i subwencje otrzymywane od państwa, co czyni je ściśle zależnymi od administracji rządowej. Niezależnie od trudności, samorządy powiatowe na przestrzeni ostatnich 25 lat wykazały wiele znaczących osiągnięć w realizacji zadań publicznych, inwestycjach i budowaniu społeczeństwa obywatelskiego. Konieczne jest jednak wzmocnienie kompetencji i zasobów finansowych samorządu powiatowego poprzez zapewnienie mu szerszych uprawnień w zakresie dysponowania środkami publicznymi adekwatnymi do zakresu zadań.
Główne ośrodki kształtowania się ukraińskiej tożsamości narodowej w XIX i na początku XX wieku.
Authors: Bieryło Rafał
Published: November 2024

Artykuł identyfikuje i dokonuje przeglądu najważniejszych działaczy i środowisk zaangażowanych w pracę na rzecz budowy nowoczesnej tożsamości ukraińskiej i jej popularyzacji na obszarach zamieszkania ukraińskojęzycznej ludności w dziewiętnastym wieku.  Przegląd ten przeprowadzony został w oparciu o refleksję teoretyczną czerpiącą z koncepcji i rozważań klasyków myśli dotyczących rozwoju i funkcjonowania współczesnych narodów. Rozbita między Imperium Rosyjskie a Cesarstwo Austriackie ludność ukraińska, zdominowana przez klasy wyższe o odmiennej świadomości narodowej i przynależności etnicznej przechodziła odmienne procesy formowania narodowego w obu tych obszarach. Praca bierze pod uwagę ten znaczący aspekt i przyjmuje ten podział przyglądając się rozwojowi ruchów narodowych na tych ziemiach i ich ewentualnemu przenikaniu czy odmiennościom. Praca obejmuje także analizę kreowanych przez te środowiska najważniejszych działań, publikowanych wydawnictw, ogranizowanych stowarzyszeń i ośrodków oraz procesów historycznych służących budowaniu narracji narodowej i wpływających na nią. Wierząc, że sytuacja dzisiejsza nie może być zrozumiana bez analizy przeszłości i specyfiki lokalnej tworzenia się tożsamości na Ukrainie artykuł ma na celu podsumowanie przestrzeni narracji historycznych na temat wyżej wymienionych zagadnień.
Ukraina jako strefa wpływów Turcji i Rosji
Authors: Smoleń Kinga
Published: November 2024

Celem poznawczym publikacji jest analiza Ukrainy jako strefy wpływów Turcji i Rosji. Celem analizy jest poszerzenie wiedzy na temat Ukrainy jako przestrzeni o znaczeniu geopolitycznym, interesów Turcji i Rosji oraz ich strategii geopolitycznych wobec Ukrainy. W artykule zweryfikowane zostaną następujące hipotezy badawcze. Po pierwsze, zarówno dla Turcji, jak i Rosji, Ukraina jest strefą wpływów. Dla Turcji o geostrategicznym znaczeniu Ukrainy decyduje przede wszystkim jej położenie w regionie Morza Czarnego. Budując silną pozycję na tym obszarze i współpracując z krajami regionu – w tym z Ukrainą – Turcy gwarantują sobie dostęp do ważnych geopolitycznie cieśnin Bosfor i Dardanele. Dla Rosjan jednak niezależna Ukraina współpracująca ze strukturami zachodnimi oznacza koniec skutecznej realizacji polityki imperialnej, której głównym celem jest podział Europy na strefy wpływów obowiązujące w okresie zimnej wojny i zbudowanie tzw. wielka Rosja. Po drugie, skrzyżowanie na terytorium Ukrainy sprzecznych interesów dwóch ważnych „graczy” geopolitycznych: Turcji i Rosji w dłuższej perspektywie wyklucza możliwość ich strategicznej współpracy, a także potwierdza znaczenie Ukrainy jako przestrzeni, nad którą rywalizacja odbywa się pomiędzy powyższymi podmiotami, a w szerszym ujęciu pomiędzy Rosją a Zachodem. W artykule przede wszystkim zaprezentowane zostanie geopolityczne znaczenie Ukrainy. Po drugie, zidentyfikowane zostaną interesy Turcji i Rosji w kontekście ich geopolitycznej rywalizacji o wpływy na Ukrainie. Po trzecie, analizie poddano strategie geopolityczne obu krajów wobec Ukrainy wraz z procesem ich realizacji.
Możliwości, ograniczenia i wyzwania ukraińskiego sektora energetycznego w kontekście procesu unifikacji z europejskim sektorem energetycznym
Authors: Kłaczyński Robert , Beroud Alan
Published: November 2024

Artykuł jest próbą odpowiedzi na pytanie o kondycję ukraińskiego sektora energetycznego w jego części odpowiedzialnej za produkcję i dystrybucję energii elektrycznej, zarówno na rynku wewnętrznym, jak i w przyszłości w aspekcie eksportu. Ważnym elementem analizy problemu jest próba odpowiedzi na pytanie o możliwości dostosowania ukraińskiego sektora energetycznego do systemu energetycznego Unii Europejskiej. Autorzy starają się także nakreślić ograniczenia, które uniemożliwiają szybszą realizację strategii pogłębiania relacji energetycznych z krajami UE wyznaczanej strategicznym celem Ukrainy, jakim jest członkostwo we Wspólnocie. Należy podkreślić, że analiza ukraińskiego sektora energetycznego opiera się na danych sprzed wybuchu konfliktu zbrojnego, jaki kraj ten zmuszony jest przeprowadzić z Federacją Rosyjską. Ataki na infrastrukturę krytyczną oraz odcięcie Ukrainy od elektrowni jądrowej w Zaporożu sprawiają, że z kraju, który mógłby być kluczowym partnerem dla europejskiego systemu dostaw energii elektrycznej, Ukraina stała się odbiorcą energii niezbędnej do prowadzenia działań bojowych i dla ludności cywilnej ludności przetrwać trudny okres wojny. Trudno w tym przypadku odnieść się choć do części problemów generowanych przez ukraiński rynek energii zdeterminowanych wydarzeniami na linii frontu.
Problems of functioning Polish LPG gas market in the context of the ongoing aggression of the Russian Federation against Ukraine
Authors: Ostachowski Paweł
Published: November 2024

Rynek LPG w Polsce jest jednym z największych w Unii Europejskiej. Jest to również najbardziej rozwijający się rynek paliw płynnych w kraju, co jest efektem zarówno atrakcyjnych cen tego paliwa dla odbiorców detalicznych, jak i rosnącej bazy zastosowań tego surowca w innych dziedzinach gospodarki. Bezpieczeństwo dostaw LPG na polski rynek zostało jednak zmienione przez agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, która rozpoczęła się w lutym 2022 r. Artykuł przygląda się temu problemowi, próbując ocenić, czy działania podejmowane przez rząd w tym zakresie wystarczająco zabezpieczyły polski rynek LPG przed ewentualnym wstrzymaniem importu LPG z Federacji Rosyjskiej. Główną hipotezą pracy w tej sprawie jest twierdzenie, że działania polskich władz w tym zakresie od marca 2022 r. do października 2023 r. pozostają niewystarczające, co w przypadku nagłego wstrzymania handlu tym surowcem pochodzącym z Federacji Rosyjskiej może skutkować znacznym zaburzeniem rynku ze szkodą dla gospodarki i konsumentów. Artykuł składa się z trzech części. Pierwsza z nich informuje o rozwoju rynku LPG w Polsce przed 24 lutego 2022 r. Druga część artykułu charakteryzuje podejście polskich władz do dywersyfikacji kierunków dostaw tego paliwa w okresie luty 2022 r. – październik 2023 r. Trzecia część odnosi się do możliwego scenariusza ograniczenia dostaw tego paliwa z Federacji Rosyjskiej w wyniku objęcia go sankcjami UE lub jednostronnej decyzji Kremla w tej sprawie. W tym przypadku analizy teoretyczne i praktyczne oparte na literaturze, oficjalnych komunikatach rządowych, danych statystycznych i doniesieniach medialnych były pomocne w uzyskaniu odpowiedzi na pytanie postawione w tytule pracy o bezpiecznym funkcjonowaniu polskiego rynku gazu płynnego (LPG).
Jewish elites on the eve of the Great War (1914–1918). Some remarks on continuity and change, contexts and dilemmas. An assessment of the war and its consequences
Authors: Chrobaczyńska-Plucińska Edyta , Chrobaczyński Jacek
Published: November 2024

Autorzy wskazują, jakie były, ich zdaniem, istotne zjawiska XIX i przełomu XX wieku z perspektywy ówczesnych elit żydowskich. Odnoszą się do konsekwencji oświecenia i postoświecenia zarówno w procesie historycznym, jak i w myśli politycznej i społecznej, w tym w nurtach radykalnych i rewolucyjnych. Wykazują, że dwa aspekty, tj. nacisk na państwa narodowe w XIX‑wiecznej Europie i brak państwa dla diaspory żydowskiej, są istotne w rozważaniach nad wydarzeniami tego czasu, jak i po 1918 roku. Dotyczy to okresu międzywojennego, kiedy faszyzm/nazizm i bolszewizm/komunizm stanowiły, w różnym stopniu, zagrożenie dla Żydów jako Żydów. W starciu tym z jednej strony znalazły się ustawy norymberskie i Holocaust, z drugiej zaś „żydowsko‑komunistyczny spisek” – wszechobecna koncepcja towarzysząca antysemityzmowi w antyżydowskich postawach ogółu społeczeństwa i ważna oś, obok rasizmu i nacjonalizmu, która nie nadaje się do porównań. Artykuł jest refleksją nad dwoma tematami badawczymi: historycznym – procesem historycznym z perspektywy długiego trwania, tak jak stosowała go szkoła Annales – oraz związanym z naukami politycznymi: historią myśli politycznej.
Interes narodowej racji stanu a opinia publiczna w kontekście casusu odszkodowań wojennych od Republiki Federalnej Niemiec na rzecz Rzeczpospolitej Polskiej
Authors: Siatka Jakub
Published: November 2024

Głównym celem artykułu „Interes narodowej racji stanu i opinia publiczna w kontekście sprawy reparacji wojennych od Republiki Federalnej Niemiec do Rzeczypospolitej Polskiej” było zastanowienie się nad problemami definiowania pojęcia racji stanu/interesu narodowego, a także nad zasadnością używania tych terminów przez polityków w kontekście reparacji wojennych od Niemiec. Udowodniono również, że opinia publiczna ma znaczenie dla demokracji i praworządności. W związku z tym postawiono trzy hipotezy badawcze. Ogólnie rzecz biorąc, badanie potwierdziło, że współcześnie pojęcia interesu narodowego i racji stanu mogą być używane zamiennie. Jak się okazało w toku argumentacji, w kwestiach definicyjnych kategoria interesu politycznego również nie jest bez znaczenia. Ponadto badanie wykazało, że używanie terminu interes narodowy/państwowość w odniesieniu do działań politycznych, które programowo pokrywają się z działaniami partii rządzącej, stanowi problem. Nie bez znaczenia są programy obecnych decydentów politycznych, które podniosłyby taką kwestię.
Konut Fiyatlari İle Konut Kredisi Faiz Orani Arasindaki İlişkinin Analizi: Dalgacik Uyum Yaklaşimi
Authors: Taşdöken Öznur
Published: November 2024

Konut fiyatlarında meydana gelen bir değişim hem reel ekonomi hem de finansal ekonomi üzerinde etkili olmaktadır. Bu etkinin temelinde hane halkının varlık portföylerinde konutu yatırım harcaması veya tüketim malı olarak kullanmasından kaynaklanmaktadır. Dolayısıyla, hane halkının toplam harcamaları içerisinde konut harcaması aynı zamanda çarpan kanalıyla ekonomi üzerinde etkili olmaktadır. Bu nedenle, konut piyasası iktisat ve finans literatüründe hane halkının yatırım ve tüketim harcamaları ile ilgili tercihlerini analizi için önemli bir göstergedir. Buradan hareketle bu çalışmada 2010:1-2023:05 yıllarına ait aylık veriler kullanılarak konut fiyatları endeksi ile konut kredisi faiz oranı değişkenleri arasındaki dinamik korelasyon tahmin edilmektedir. Bu tahmin yapılırken zaman boyutuna bağlı olarak frekans analizi yapılması amacıyla Dalgacık uyum yaklaşımı kullanılmıştır. Analizden elde edilen sonuçlar dikkate alındığında, 2012-2013 yılları arasında değişkenler arasında güçlü dinamik korelasyon ilişkisi olduğunu ve bu değişkenlerin bu zaman aralığında pozitif dinamik korelasyon ilişkisine sahip olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Elde edilen bu bulgu literatürde faiz oranı ve konut fiyatı ilişkisi ile ilgili olarak yapılan çalışmalarla ve faiz oranı-konut fiyatları teorisiylede parallel sonuçlar vermektedir. Ayrıca, 2012-2013 yıllarında para politikaların etkin olduğunu ve konut piyasası üzerinde etkisinin olduğunu göstermektedir. 2014, 2020 ve 2022 yıllarında değişkenler arasında güçlü dinamik korelasyon ilişkisi bulunmakta, ancak konut fiyatı ile konut kredisi faiz oranı değişkenlerinin aralarında negatif dinamik korelasyon ilişkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Savunma Sanayi Şirketlerinin Nakit Yönetim Etkinliklerinin Nakit Dönüş Süresi Analizi İle İncelenmesi
Authors: Ekin Emre , Yılmaz Büşra
Published: November 2024

Tüm işletmeler için nakit yönetiminin etkinliği ve nakit ihtiyacının giderilmesi son derece önemlidir. Bu çalışmada, Borsa İstanbul (BIST) 100 endeksinde Savunma Sanayi Sektöründe faaliyette bulunan 5 firmanın 2019-2022 yılları arasındaki bilanço ve gelir tablosu verileri kullanılarak nakit dönüş süresi analizi (NDS) gerçekleştirilmiştir. İşletmelerde nakit yönetiminde temel göstergelerden olan NDS’nin işletmelerin karlılık ve likidite durumlarına olan etkisi incelenmiştir. Yapılan uygulama sonucunda Aselsan şirketinin yıllar içinde nakit dönüş süresindeki dalgalanmaların az olduğu ve her yıl negatif nakit dönüş süresine sahip olduğu saptanmıştır. Şirket fon problemi yaşamadığı için en iyi performansa sahip şirket seçilmiştir. Her yıl pozitif nakit dönüş süresine sahip olan Katmerciler Araç Üstü Ekipman Sanayi ve Ticaret A.Ş. ise en kötü performansa sahip şirket olarak seçilmiştir. Çalışmanın literatüre ülkeler açısından son derece önemli olan savunma sanayi sektöründe faaliyet gösteren şirketleri ele alıp incelemesi, sektördeki firmaların finansal ve mali durumlarını sayısal bir yöntem ile gözler önüne sermesi ve araştırmacılar tarafından yapılacak olan diğer çalışmalarda farklı sektörlerdeki firmaların nakit dönüş sürelerinin hesaplanarak mukayeseli bir karşılaştırmaya imkân tanıyarak katkı sunacağı değerlendirilmektedir.Bu çalışmada, Borsa İstanbul'da Savunma Sanayi Sektöründe faaliyette bulunan firmaların nakit dönüş süresi analizi gerçekleştirilmiştir. İMKB'de işlem görmekte olan Savunma Sanayi şirketlerinin 2019-2022 yılları arasındaki nakit dönüş süresi analizi gerçekleştirilmiştir. İşletmelerde nakit yönetiminde temel göstergelerden olan Nakit Dönüş Süresinin işletmelerin karlılık ve likidite durumlarına olan etkisi incelenmiştir. Bu sebeple BIST 100 endeksinde Savunma Sanayi sektöründe işlem görmekte olan 5 işletmeye ait 2019-2022 yılları arasındaki veriler kullanılarak analiz gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, NDS analizi hakkında literatürde yer alan çalışmalara yer verilmiş ve NDS analizinin içeriğine ilişkin açıklamalar yapılarak Savunma Sanayi alanında Nakit Dönüş Süresi analizine ilişkin uygulama gerçekleştirilmiştir. Yapılan uygulama sonucunda; Aselsan şirketinin yıllar içinde nakit dönüş süresindeki dalgalanmaların az olduğu ve her yıl negatif nakit dönüş süresine sahip olduğu saptanmıştır. Şirket fon problemi yaşamadığı için en iyi performansa sahip şirket seçilmiştir. Her yıl pozitif nakit dönüş süresine sahip olan Katmerciler Araç Üstü Ekipman Sanayi ve Ticaret A.Ş. ise en kötü performansa sahip şirket olarak seçilmiştir.
Investigating Performances of Commercial Banks in the UK by Using Grey Relation Analysis
Authors: Akin Isik
Published: November 2024

This study employs Grey Relational Analysis to assess the financial performance of commercial banks in the UK banking system. The main aim of the study is to identify influential indicators that have an impact on the banks’ performance. Identifying influential indicators helps banks determine strategies, capitalize on strengths, address weaknesses, and assure stakeholders of their resilience and profitability in dynamic markets. Using data from 2020 to 2022, five categories—profitability, interest ratio, liquidity and funds, asset quality, and capital adequacy—were analysed. This period was chosen to reveal the impact of Covid-19 on the performance of banks in the UK. Barclays plc consistently emerges as a top performer, showcasing robust financial management. Nationwide Building Society maintains stable performance with strengths in asset quality and funding. Lloyds Banking Group demonstrates stability with good profitability and capital adequacy. Santander UK plc exhibits fluctuating performance. NatWest Group plc shows moderate fluctuations, while HSBC Holding plc and Standard Chartered plc face specific challenges. According to the results of this study, Grey Relational Analysis (GRA) is a useful tool that aids strategic decision-making and risk management. It benefits the banking sector by supporting profitability, stability, and performance. Effective interest rate management is a significant factor in maintaining stability during market fluctuations. High asset quality strengthens bank performance, while efficient liquidity management is crucial for the sustained success of banks.
Environmental&Social&Governance Behavior of Companies During the COVID-19 Outbreak
Authors: Ateş Sinem , Gürler Cem
Published: November 2024

This study assesses the change in the environmental, social, and governance (ESG) behavior of the Borsa Istanbul (BIST) ALL companies during the COVID-19 pandemic using panel data regression analysis. Additionally, cluster analysis highlights specific ESG strengths and challenges faced by these companies during the pandemic. For these purposes, data pertaining to the ESG scores and financial ratios of companies listed in the BIST-ALL for the years 2017-2020 is acquired from the Thomson Reuters Eikon database. The results of the regression analysis indicated a significant improvement in the ESG performance of the BIST ALL companies over the course of the COVID-19 pandemic. The cluster analysis resulted in the classification of the companies into 5 distinct clusters. Notably, companies in sensitive industries such as energy, mining, pharmaceuticals, and chemicals exhibited poor ESG performance during the COVID-19 outbreak. Furthermore, the cluster with superior ESG performance also demonstrated highly favorable financial ratios. This research provides valuable insights for assessing the ESG performance of companies during the pandemic.
Kamu Harcamaları ve Ekonomik Büyüme İlişkisinin Bibliyometrik Analizi: VOSviewer ve R (Bibliometrix) Örneği
Authors: Gökmenoğlu Mustafa , Yavuz İsmail Sadık
Published: November 2024

Kamu harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi iktisadın sistematik bir bilim haline geldiğinden beri tartışılmıştır. İki değişken arasındaki etkileşim sadece insanları değil toplumları ve hatta ülkeleri etkilemiştir. İki kavram arasında oluşan sinerji beraberinde refah artışını da getirmiştir. Bu özellikleri 1960’lı yıllardan bu yana iktisat disiplinin önemli araştırma konuları halinden birisi olmalarında önemli bir rol oynamıştır. Bu çalışmanın amacı da iktisat disiplini içerisinde söz konusu değişkenlerin ilişkilerini inceleyen çalışmaların birbirleriyle olan ilişkilerinin literatürde ne boyutta olduğunu ve gelişiminin araştırılmasıdır. Bir diğer önemli husus ise çalışmanın günümüz projeksiyonunu çıkartarak elde edilen bulguların potansiyel araştırmacılara ışık tutmasını ve yol göstermesini sağlamaktır. Bu kapsamda elde edilen sonuçlar yayınların yerel ve uluslararası ağları ve ilişkileri değerlendirilmiştir. Ağa az sayıda yazarın ve kaynağın uluslararası boyutta literatüre oldukça büyük katkılar yaptığı buna ek olarak ağa katkı sağlayan gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında farklılıklar bulunduğu tespit edilmiştir. Analizlerden elde edilen bir diğer önemli husus ise yazarların genel olarak tek ülkeli yayınlar yaptığı ve bu bağlamda konu özelinde istenilen düzeyde uluslararası ilişkilerin kurulamadığı tespit edilmiştir.
Türkiye’de Çevre Vergileri ve Karbon Emisyonu (CO2) Arasındaki Nedensellik İlişkisinin İncelenmesi
Authors: Çadırcı Çiğdem
Published: November 2024

Günümüzde üretim kaynaklı sera gazı salınımları artmaktadır. Sera gazı salınımlarının artması iklimlerin değişmesi ve küresel ısınma gibi toplumları ve çevreyi olumsuz etkileyebilecek önemli doğa olayları ile sonuçlanmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de toplam çevre vergileri, enerji vergileri ve ulaştırma vergilerinin CO2 emisyonu ile arasındaki nedensellik ilişkisini araştırmaktır. Çalışmada değişkenler arasındaki nedensel ilişkiler Granger (1969) Nedensellik Testi ve Enders-Jones (2016) Fourier Granger Nedensellik Testi ile araştırılmıştır. Analiz sonuçlarına göre; çevre vergileri ile CO2 emisyonu arasında nedensellik ilişkisi bulunamamıştır. Ancak enerji vergilerinden CO2 emisyona doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi ile CO2 emisyonundan ulaştırma vergilerine doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, Türkiye’de çevre kirliliğinin azaltılmasında çevre vergilerinin önemli bir araç olarak görülmesi gerektiğini ifade etmektedir. Çevre vergisi bileşenlerinden özellikle enerji vergileri ve ulaşım vergileri CO2 emisyonu üzerinde daha önemli etkilere sahiptir.
Accurate Conditional Variance Models for Predicting Asymmetric Volatility in Cryptocurrency Markets
Authors: Çelebi Onur , Demireli Erhan
Published: November 2024

This study includes tests on the Generalized Autoregressive Conditional Heteroscedasticity (GARCH) model and its derivatives to conduct complex and detailed volatility analysis for the 5 highest-volume cryptocurrencies traded in September 2023. The tests have been conducted with Python, R, and Eviews software and analyses have been compared in terms of consistency and accuracy of the results across multiple software and programming languagse. In the testing process, observation of the volatility has been assessed by some variables such as skewness, kurtosis, and log-likelihood values, and these variables have been taken into consideration for testing. Tests such as Jarque-Bera and Augmented Dickey-Fuller (ADF) have been applied during the process to verify model correctness. The EGARCH, GJR-GARCH, and TGARCH models have been more effective in detecting volatility and market shocks in the relevant cryptocurrencies as a result of the tests conducted in the volatility analysis.
Türkiye’de Dış Borcun Enflasyon Üzerindeki Simetrik ve Asimetrik Etkisi: Doğrusal Olmayan ARDL Analizi
Authors: Alancıoğlu Erdal , Miçooğulları Seyit Ali
Published: November 2024

Gelişmekte olan ülkeler, altyapı projeleri gibi kritik yatırımları finanse etmek ve ekonomik büyümeyi desteklemek amacıyla sıklıkla dış borçlanmaya başvurur. Bu ülkeler, genellikle yeterli iç tasarrufları olmadığı için, tasarruf ve yatırım arasındaki açığı kapatmak üzere dış kaynaklara yönelirler. Türkiye'de 1998-2021 yılları arasını kapsayan bu çalışma, dış borçların enflasyon üzerindeki etkilerinin asimetrik mi yoksa simetrik mi olduğunu değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda, çalışma dış borç stoklarındaki artış ve azalışların enflasyon üzerinde nasıl bir etki yarattığını analiz ederek, bu ilişkinin doğasını ortaya koymayı hedefler. Çalışmada kullanılan doğrusal olmayan Otoregresif Dağıtılmış Gecikme (NARDL) modeli, hem pozitif hem de negatif dış borç değişimlerinin enflasyon üzerindeki etkilerini incelemek için tercih edilmiştir. Analiz sonuçları, dış borç stoklarındaki her iki yönlü değişimlerin de kısa ve uzun dönemde enflasyon üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Bulgular, dış borcun enflasyon üzerindeki etkisinin zaman içinde asimetrik bir yapı sergileyebileceğini göstermektedir. Bu asimetri, dış borcun artırılmasının veya azaltılmasının, enflasyon üzerinde farklı etkiler yaratabileceğini ve bu etkilerin ekonomik politika açısından önemli sonuçlar doğurabileceğini göstermektedir. Sonuç olarak, bu çalışma, Türkiye örneğinde dış borçlanmanın ekonomik sonuçlarını detaylı bir şekilde inceleyerek, dış borç stoklarının yönetiminde dikkatli olunması gerektiğini vurgulamaktadır. Hem kısa hem de uzun dönemde enflasyon üzerinde belirgin etkilere sahip olan dış borç dinamikleri, politika yapıcılar için önemli bilgiler sunmaktadır. Bu nedenle, çalışma hükümete ve ilgili makamlara, dış borcu artırma kararlarında temkinli davranmaları ve enflasyonist baskıları minimize edecek stratejiler geliştirmeleri yönünde önerilerde bulunmaktadır
Türkiye’de Cinsiyetler Arası Ücret Açığının Sektörel Perspektiften Koşulsuz Kantil Regresyonla İncelenmesi: Yapışkan Zemin ve Cam Tavan
Authors: Acar Balaylar Nilgün , Üçdoğruk Şenay , Emeç Hamdi
Published: November 2024

Yapışkan zemin, cinsiyetler arası ücret farkının ücret dağılımının alt kısmında, cam tavan ise ücret dağılımının en üstünde genişlemesi olarak tanımlanır. Tüm dünyada cinsiyete dayalı ücret eşitsizliği görülmekle beraber ülkeden ülkeye eşitsizliğin şiddeti değişmektedir. Ücret ayrımcılığı, düşük ücret, sosyal güvencesizlik ve düşük emeklilik maaşları gibi sonuçlar doğurduğundan kısa ve uzun vadede gerek kadınların refahını gerekse makro ekonomik refahı olumsuz etkiler. Bu nedenle cinsiyetler arası ücret eşitsizliğinin varlığının ve nedenlerinin tespit edilmesi, eşitsizliği ortadan kaldırmaya yönelik uygulanacak politikalara rehberlik etmesi açısından oldukça önemlidir. Bu amaçla çalışmada, Türkiye'de maden, imalat, inşaat, tarım ve hizmet sektörlerinde özel kesim boyutunda cam tavan ve yapışkan zemin etkisi araştırılmıştır. Bunun için Türkiye İstatistik Kurumu Hanehalkı İşgücü Anketi verileri, 2021 dönemi Mincerian ücret denkleminin RIF koşulsuz kantil regresyonunda kullanılmıştır. RIF koşulsuz kantil regresyon, çalışma ekonomisi, gelir ve eşitsizlik, sağlık ekonomisi ve kamu politikası gibi alanlarda gözlemlenen özelliklerdeki değişimlerin dağılımın çıktı üzerindeki etkilerini incelemek için kullanılan yaygın bir yöntemdir. Örneklemin tamamından elde edilen sonuçlar Türkiye’de özel sektörde yapışkan zemin ve cam tavanın etkisinin olduğu yönündedir. Buna karşın maden, imalat ve inşaat sektöründe yapışkan zemin ve cam tavan etkisi yokken, tarım ve hizmetler sektöründe hem yapışkan zemin hem de cam tavan etkisi mevcuttur.
Results of a 10-month Study on the Species Spectrum and Antimicrobial Resistance of Microorganisms in a Tertiary Care Hospital
Authors: Krektun O. , Kirichuk T. , Novak L. , Lekhniuk N. , Nedzelskyi S. , Konechnyi Y. , Lesyk R.
Published: November 2024

Introduction. Antimicrobial resistance (AMR) remains a global issue requiring a comprehensive approach to address it. One of the methods to mitigate AMR is the microbiological monitoring of antibiotic-resistant strains of microorganisms within the framework of infection control with regular monitoring of resistance patterns.
The aim of thе study. To determine the species diversity and antimicrobial resistance of microorganisms isolated in a tertiary care hospital over a 10-month period.
Materials and methods. The study was conducted at the Clinical Bacteriology Laboratory of the Regional Center for Laboratory Diagnostics, Communal enterprise ″Yuri Semenyuk Rivne Regional Clinical Hospital″ of Rivne Regional Council (Rivne, Ukraine) over 10 months (July 2023 - April 2024). From 8.300 patients, 12.463 biological samples were collected, from which 16.618 strains of microorganisms were isolated and studied. Pure culture isolation was performed using bacteriological methods with nutrient media. Species identification and antimicrobial susceptibility testing were carried out using a semi-automated bacteriological analyzer ID/AST system D2mini with plates produced by Zhuhai DL Biotech Co. Ltd., in accordance with EUCAST 2023-2024 guidelines.
Results. During the 10 months of observation, 16.618 strains of microorganisms were identified and their antimicrobial resistance levels were determined. Of these, 64.4 % were gram-negative bacteria, 32.5 % were gram-positive microorganisms, and 3.0 % were yeast fungi. The most common gram-negative bacteria were Klebsiella pneumoniae (40.8 %), Pseudomonas aeruginosa (18.2 %), and Acinetobacter baumannii (14.4 %). Among the gram-positive bacteria, Staphylococcus aureus (39.5 %), Staphylococcus epidermidis (15.5 %), and Staphylococcus haemolyticus (14.1 %) were predominant. The most common yeast fungi of the Candida genus were Candida albicans (60.5 %), Candida guilliermondii (12.5 %), and Candida tropicalis (8.9 %). High resistance was found to second-generation cephalosporins (81.4 % resistant strains to cefalexin) and fourth-generation cephalosporins (67.2 % resistant to cefepime), as well as aminopenicillins (amoxicillin-clavulanate – 76.1 %, ampicillin – 75.1 %). High sensitivity was noted to antibiotics of the tetracycline group (78.5 % to tetracycline), glycylcyclines (93.5 % to tigecycline), oxazolidinones (93.5 % to tigecycline), and lincosamides (80.8 % to clindamycin).
Conclusions. A total of 16.618 strains of microorganisms were identified, with 64.4 % being gram-negative bacteria, 32.5 % gram-positive microorganisms, and 3.0 % yeast fungi. High resistance was found to second- and fourth-generation cephalosporins and aminopenicillins. High sensitivity was detected to antibiotics of the tetracycline, glycylcycline, oxazolidinone, and lincosamide groups.
Role of Adherence to Treatment in the Correction of the Risk of Cardiovascular Complications in Patients with Arterial Hypertension with Accompanying Diabetes Mellitus
Authors: Voloshyna O. , Zubok E.
Published: November 2024

Introduction. The presence of diabetes mellitus (DM), its duration, and the severity of the course significantly affect the degree of damage to target organs and the risk of cardiovascular complications (CVD) in patients with arterial hypertension (AH). It is also known that the effectiveness of the correction of the risks of CVD is influenced not only by the optimization of disease therapy but also by the adherence of patients to treatment, which created the prerequisites for this study.
The aim of the study. To investigate the role of adherence to treatment in the correction of the risk of cardiovascular complications in patients with arterial hypertension with accompanying diabetes mellitus.
Materials and methods. The study included 120 patients with a stable course of stage II hypertension of 1st-2nd degrees with concomitant type 2 diabetes with the disease duration of more than 1 year.
Results. After 3 months of observation, in most patients with good adherence to treatment the target level of BP (in 78.3 ± 5.3 %) and the target level of HvA1c (in 56.7 ± 6.4 %) and a decrease in the 10-year risk of cardiovascular disease according to the SCORE2 diabetes scale (from 34.1 ± 3.7 points to 27.3 ± 3.8 points, p < 0.05) were achieved. The Pearson correlation coefficient between the SCORE2 diabetes risk indicator and the adherence to treatment indicator was: r = -0.916, p < 0.05, which indicates a close feedback relationship.
Conclusions. High adherence to treatment in the majority of patients with hypertension with accompanying diabetes allows them to achieve the target levels of blood pressure and glycemia, significantly reduce the risk index of cardiovascular complications, which has a close inverse correlation with the adherence of patients to treatment.
Особливости нейророзвиткових порушень у дітей із генетичними хромосомними аномаліями
Authors: Drobchak M. , Kech N.
Published: November 2024

Вступ. Нейророзвиткові порушення – це стани, що виникають через порушення розвитку нервової системи і впливають на функціювання мозку, особливо у дітей із хромосомними аномаліями.
Мета. Виявити порушення нейророзвитку у дітей із хромосомними аномаліями й порівняти їхні вияви із показниками дітей контрольної групи.
Матеріяли й методи. Дослідження проводили в умовах медико-генетичного центру ДУ «Інститут спадкової патології НАМН України» м. Львова, куди на консультацію впродовж 2022–2024 рр. звернулися батьки 19 дітей із хромосомною аномалією (основна група). Усім дітям діягноз хромосомної аномалії підтверджено цитогенетичним методом. Вік обстежуваних  дітей  коливався від 2 (синдром Дж. Л. Давна) до 10 років (синдром Г. Тернера). До контрольної групи увійшли 15 дітей відповідних віку і статі без порушення нейророзвитку.
Результати. Достовірно частіше (p < 0,0001) у дітей із хромосомною аномалією (11,66 ± 4,402) фіксували порушення великої моторики порівняно з дітьми контрольної групи (4,93 ± 1,73). У пацієнтів основної групи (1,25 ± 4,5) достовірно частіше (p < 0,0001) спостерігалися труднощі мовлення, зокрема, ехолалія, неправильне використання слів у реченні, часто неосмислене повторення тексту, зайві запитання, що не стосуються теми розмови, порівняно з дітьми контрольної групи (0,56 ± 0,62). У дітей із нейророзвитковими порушеннями (5,27 ± 1,1) достовірно частіше (p < 0,001) виявляли гірші пізнавальні здібности порівняно з дітьми контрольної групи (1,25 ± 0,447).
Висновки. Розлади нейропсихологічного розвитку у дітей із хромосомними аномаліями є вагомою проблемою, що негативно впливає на якість життя хворої людини, її родини й усього суспільства. Рання діягностика та допомога фахівців різних спеціяльностей уможливлять поліпшити таким дітям якість повсякденного життя.
Стан стоматологічного здоров’я у хворих на рак молочної залози, що вимушено лікуються в установах зони проведення бойових дій: результати соціологічного опитування
Authors: Filon A.
Published: November 2024

Вступ. Хімієтерапевтичне лікування онкологічної недуги у людей, що вимушено перебувають у зоні бойових дій, часто провокує загострення хронічних стоматологічних хвороб. Це зумовлено зміною підслизового шару ротової порожнини, що робить слизову оболонку вразливішою до подразників, погіршенням трофічних процесів і місцевого імунітету. Такі ускладнення потребують дослідження і вивчення.
Мета. На основі результатів соціологічного опитування дослідити стан стоматологічного здоров’я у хворих на рак  молочної залози, що вимушено лікуються в установах зони проведення бойових дій.
Матеріяли й методи. Здійснено опитування онкологічних хворих у медичному центрі ONCOLIFE м. Запоріжжя. В анкетуванні взяли участь 30 хворих  жінок, яких поділили на три вікові групи. Респондентки відповідали на запитання анкети добровільно й анонімно. Розробили анкету соціологічного дослідження з 17 пунктів. Питання стосувалися віку, загального захворювання, спеціяльного хімієтерапевтичного лікування, стоматологічного статусу хворих до і після призначеного протипухлинного лікування й до початку повномасштабної війни.
Висновки. Анкетування підтвердило зв’язок між станом гігієни ротової порожнини та виникненням  ускладнень під час хімієтерапевтичного лікування у хворих на рак  молочної залози, що вимушено лікуються в установах зони проведення бойових дій. Хворі на рак витрачають енергію і час на лікування онкологічної недуги, забувають при цьому про важливість профілактики та лікування стоматологічних ускладнень. Доведено, що вимушене перебування у зоні бойових дій погіршує здоров’я ротової порожнини.
Про Божі настанови у харчуванні перших людей
Authors: Ruden’ V.
Published: November 2024

Вступ. Харчування людини в різноманітних за змістом історичних еволюціях суспільств є складною медико-соціяльною, економічною й охоронною проблемою у громадянському здоров’ї країни, породжуючи та ускладнює при цьому в стані індивідуального здоров’я критичні тривалі психологічно-хворобливі наслідки для людини та її родини. У контексті цього зроблено наукову спробу пізнати початок Божої істини в харчуванні людини,  відстежуючи процес їства у перших людей від часу створення їх Господом Богом – під час  проживання в Райському саду та після гріхопадіння – у перші часи на землі, що й робить  дослідження актуальним за умов насущного стану індивідуального та громадянського здоров’я населення України в реаліях ХХІ століття. 
Мета. Констатувати наукове припущення щодо Божої істини в харчуванні Адама і Єви та їхніх нащадків під час їхнього буття в Раю та у перші часи на землі.
Матеріяли й методи. Виконано епідеміологічне одномоментне, суцільне наукове дослідження на основі відомостей із Біблії та доступних біблійних апокрифів і псевдоепіграфів Старого Завіту з використанням низки наукових біостатистичних та історичних методів дослідження з урахуванням принципів системности.
Результати. Доведено, що Господь-Творець родоначальників людства – Адама та Єву і, за замислом Господнім, усі майбутні покоління роду людського в Едемі обдарував у харчуванні Божою істиною – плодово-рослинним набором продуктів та цілющою водою.
Висвітлено, що через гріхопадіння Єви та Адама, які опинились на необробленій землі, Бог запропонував їм і їхнім нащадкам нову істину в харчуванні – кропиву, польові трави й тернові плоди, а коли уздрів у них усвідомлення власної гріховности та щиросердне покаяння на славу Божу (молитви, піст, кадіння, глибока та сильна віра!), виявив милосердя, додав до їства пшеницю, мед, рослинну олію.
Господь-Світотворець відвів харчуванню чільне місце в способі буття перших людей, оскільки їстівні набори продуктів (плодово-рослинний і рослинний/вегетаріянський) повністю забезпечували належний рівень життя і здоров’я, довголіття, стан фізичних, розумових і духовних сил, комунікацію поміж собою та й з іншими, а також зі самим Господом Богом. Бог не дозволив їм споживати м’ясо тварин, птахів, рибу й те, що рухається та живе, а також їхню кров і плоди сіяних рослин. З’ясовано, що спадкоємці Адама: «вівчарі» та «рільники», коли стали нестриманими в їжі й питті, долучили до раціону м’ясо, молоко, молочні продукти тощо, через що їли й пили її без міри. Карою за непослух Бог заявив для Адама і Єви та роду людського страждання: хвороби, старість і смерть.
Висновки. Мотивовано, що їжа для людини в усі віки та й у XXI сторіччі – це замисел Бога щодо здоров’я і довголіття, який слугує прямим базисом здорового способу життя, а якщо дотримуватися молитви, посту й покути, відкриває шлях до життя вічного.
Thrombotic Microangiopathy in the Postpartum Period (Literature Review, Clinical Case Report)
Authors: Markin L. , Shatylovych K. , Serhiichuk S. , Kunynets H. , Lysyi M.
Published: November 2024

Introduction. Thrombotic microangiopathy (TMA) is a heterogeneous group of diseases that, in the presence of endothelial damage, can lead to microvascular thrombosis, secondary platelet consumption, mechanical hemolysis and ischemic end-organs damage.
Such triad of symptoms as acute kidney injury (AKI), microangiopathic hemolysis and thrombocytopenia may also accompany some pregnancy-specific conditions (severe preeclampsia/HELLP syndrome (hemolysis, elevated liver enzymes, and low platelet count), acute fatty liver disease of pregnancy (AFLP), and conditions not related to pregnancy, but triggered by it (catastrophic antiphospholipid syndrome (CAPS), lupus flare.
The aim of the study. To review the current literature devoted to the problem of thrombotic microangiopathy, to demonstrate on a clinical case a step-by-step differentiated approach to the diagnosis of the type of thrombotic microangiopathy causing acute kidney injury in the postpartum period, and to describe modern methods of treatment of these diseases.
Results. The classical types of TMA are thrombotic thrombocytopenic purpura (TTP) and typical hemolytic uremic syndrome (HUS), also known as enterohemorrhagic Shiga toxin-producing Escherichia coli (STEC)-associated HUS (STEC-HUS). Pathophysiologically, all forms of TMA involve complement-mediated endothelial cell damage, which mainly affects the capillary zone of the kidney. Pregnancy can trigger atypical HUS (aHUS) or TTP. The article describes the clinical case of a 37-year-old woman who developed AKI following a complicated delivery. A turn-based differential diagnosis of aHUS was performed. Unwarranted discontinuation of the targeted therapy with Eculisumab led to the development of chronic renal failure
Conclusions. Thrombotics microangiopathy are the life-threatening conditions rarely seen in pregnancy making its early recognition difficult. As thrombotics microangiopathy require urgent treatment, plasmapheresis should be started as soon as they are suspected, followed by targeted therapy (Eculisumab, Rituximab) after the confirmation of the diagnosis. This may contribute to reducing maternal morbidity and mortality rates.
Development of sports facilities and clusters through investment agreements with universities
Authors: Ol'shanskaya Mariya Vadimovna
Published: November 2024

Concession agreements and public-private partnership agreements are an urgent subject of research as a tool for the development of sports facilities, especially in conditions of limited budget funds. One of the main advantages of such agreements is the ability to attract private investment through flexible financial instruments such as loans and bonds, which speeds up the implementation of projects. Private companies are also encouraging the introduction of innovative technologies to improve the efficiency of facilities operation. Universities play a key role in the development of sports facilities through such agreements, as this contributes to improving the quality of life of students and strengthening corporate culture. Projects aimed at the development of such facilities open up new prospects for sports, cultural and academic interaction, promote the active integration of campus communities and increase student engagement in a variety of extracurricular activities. The methodological basis of this study was to conduct a detailed analysis of scientific literature and systematization of data obtained from recognized academic resources. In the course of the work, special attention was paid to modern models of interaction within the framework of public-private partnerships, with an emphasis on their impact on the development of sports infrastructure. The literary analysis allowed us to establish the importance of studying the interaction between universities and private developers in order to achieve common benefits: universities receive modernized infrastructure without serious financial costs, and private companies receive a stable source of income. Joint projects implemented within the framework of concession agreements and public-private partnership agreements provide new prospects for both sides, allowing them to create modern sports infrastructure and promote the progress of scientific research in the field of sports. Clusters of non-capital sports facilities are characterized by high flexibility and economic efficiency, which makes them an ideal model for a variety of operating conditions. Due to their versatility, such facilities can be used more actively, which increases their economic attractiveness. Environmental sustainability, as well as the use of the latest technologies such as modular systems and energy-saving equipment, enhance the competitiveness of these clusters, making them more attractive to investors interested in long-term sustainable development.
Detached-Eddy Simulation of Supersonic Turbulent Flow over a Cylinder/Skewed Flare Configuration
Authors: Derks Benjamin F. , Poggie Jonathan
Published: November 2024

The computational campaign reported in this article focuses on a series of experiments at Mach 2.85 carried out in the 1980s at NASA Ames Research Center on a set of cylinder/skewed flare configurations designed to produce highly three-dimensional shock-wave/boundary-layer interactions in the absence of end-wall effects. Computations carried out in that era were unable to match the experimental results using the numerical techniques, turbulence models, and grid resolution available at the time. In the present work, newer Reynolds-averaged Navier–Stokes and detached-eddy simulation methods have been applied to these flows, and relatively good agreement has been obtained with the experimental data. Difficulty in capturing the correct separation-bubble size was encountered with initial detached- eddy simulations, but the introduction of resolved turbulence via a boundary-layer trip produced much better results. The present paper reports on results obtained for four inclination angles (0, 5, 10, and 23 deg) of the skewed 30-deg flare. Detached-eddy simulation is seen to be an economical alternative to large-eddy simulation for capturing many features of large-scale separation unsteadiness over long time intervals at true Reynolds number.
Quantitative Assessment of Urban Air Collision Risks
Authors: Chang Josh , De Jesus Krings Teresa , Ooi Brendan , Borshchova Iryna , Laliberté Jeremy
Published: November 2024

The increasing adoption of remotely piloted aircraft systems in urban areas will require a quantitative assessment of collision risks with other air traffic. Current approaches for assessing the effectiveness of detect and avoid systems may have limitations in both accounting for the influence of traffic coordination in controlled urban airspaces and understanding how strategic and tactical mitigations can reduce risks. By quantifying and combining the effect of these factors with a traffic density analysis, this paper proposes a new methodology to quantify collision risk and improve mitigation capability estimates by calculating a metric called the weighted risk ratio. The authors' findings indicate that short-range noncooperative detect and avoid systems, when used as the only means of tactical mitigation, have minimal effect on decreasing the collision risks in urban scenarios. Consequently, achieving adequate mitigation for future urban air mobility flights necessitates a combination of long-range noncooperative and cooperative sensors, along with strategic mitigations and traffic coordination. Finally, the developed methodology is demonstrated through a case study to highlight the quantitative and variable impact of various mitigation strategies to ease the integration of emerging technologies into the shared airspace with traditional aviation.
OEFFICIENT ESTIMATES OF NEW SPECIAL SUBCATEGORY OF BI-UNIVALENT FUNCTIONS
Authors: Mohammed Kosrat O. , Abdullah Khalid I. , Mohammed Nafya H. , Adarbar Abubakr M. , Sharifi Hedayat M.
Published: November 2024

In the present paper, we introduce and investigate a new subcategory H_Σ (q,β;ς) of analytic and bi-univalent functions in the open unit disk  D based on the ideas of q-derivative operator and subordination. For the functions belong to the subcategory H_Σ (q,β;ς) , upper bounds for the second and third coefficients are found and some special outcomes of the main result are also presented.