Φυτοχημική μελέτη και αξιολόγηση της αντιϊικής, αντιφλεγμονώδους και ηπατοπροστατευτικής δράσης φυτών της ελληνικής χλωρίδας
Authors: Λιακάκου Αναστασία 
Published: November 2024

Αντικείμενο της παρούσας διατριβής αποτελεί η μελέτη επιλεγμένων φυτικών ειδών της ελληνικής χλωρίδας ως προς το φυτοχημικό τους περιεχόμενο και για την απομόνωση και ταυτοποίηση δευτερογενών μεταβολιτών, με την χρήση σύγχρονων, φιλικών προς το περιβάλλον «πράσινων» εκχυλιστικών και χρωματογραφικών τεχνικών και μελέτη των φασματοσκοπικών τους δεδομένων. Επιπλέον μελετήθηκε η βιολογική δράση επιλεγμένων εκχυλισμάτων έναντι ιών της γρίπης Η1Ν1, η αντιφλεγμονώδης, η ηπατοπροστατευτική και η αντιοξειδωτική δράση. Το 1ο κεφάλαιο της διατριβής περιλαμβάνει την παρασκευή εκχυλισμάτων του φυτού Primula veris, με τεχνική εκχύλισης υποβοηθούμενη με υπερήχους καθώς και με υπερκρίσιμο CO2 (SFE). Για την μελέτη των φυτοχημικών προφίλ χρησιμοποιήθηκαν οι μέθοδοι TLC, HPLC-ELSD και GC-MS. Η φυτοχημική μελέτη του διχλωρομεθανικού εκχυλίσματος του φυτού P.veris. πραγματοποιήθηκε με τεχνικές TLC ,HPTLC, HPLC-UV-DAD, HPLC-UV-ELSD και GC-MS FCPC, διαδοχικές χρωματογραφίες ανοιχτής στήλης υπό πίεση, παρασκευαστική TLC και χρωματογραφία Shephadex, προκειμένου να διαχωριστεί το κάθε εκχύλισμα σε επιμέρους κλάσματα παρόμοιας πολικότητας και να απομονωθούν τα καθαρά συστατικά. Οι δομές ταυτοποιήθηκαν με μελέτη των φασματοσκοπικών τους δεδομένων (φάσματα NMR και LC-MS). Ανιχνεύθηκαν και ταυτοποιήθηκαν 58 ενώσεις με τη μέθοδο UΗPLC-Orbitrap-HRMS ενώ απομονώθηκαν 17 ενώσεις, από τις κατηγορίες των φλαβονών, φαινολικών παραγώγων, τερπενίων κ.α.. Η φυτοχημική μελέτη του υδατικού εκχυλίσματος του φυτού P. veris οδήγησε στην ταυτοποίηση 44 ενώσεων και στην απομόνωση και ταυτοποίηση 8 ενώσεων. Τέλος, πραγματοποιήθηκε η αξιολόγηση όλων των εκχυλισμάτων του P.veris όσον αφορά την αντιική τους δράση, σε κύτταρα MDCK , τα οποία είναι επιδεκτικά στους ιούς Η1Ν1. Στο 2ο κεφάλαιο της διατριβής πραγματοποιήθηκε η εκχύλιση 5 ειδών του γένους Cistus (C. creticus subsp. creticus, C. creticus subsp. eriocephalus, C. parviflorus, C. monspeliensis και C. salvifolius) με τη μέθοδο εκχύλισης υποβοηθούμενη με υπερήχους (UAE). Για την μελέτη των φυτοχημικών προφίλ εφαρμόστηκε η τεχνική HPLC-UV-DAD και έγινε συγκριτική μελέτη των υδατοαλκοολικών εκχυλισμάτων. Ανιχνεύθηκαν και ταυτοποιήθηκαν 82 μεταβολιτες με την τεχνική UΗPLC-Orbitrap-HRMS, σε θετικό και σε αρνητικό ιονισμό. Η περαιτέρω φυτοχημική μελέτη του εκχυλίσματος EtOAc του C .monspeliensis οδήγησε στην απομόνωση και ταυτοποίηση 9 μεταβολιτών που ανήκουν στην κατηγορία των διτερπενίων. Παράλληλα με την φυτοχημική μελέτη πραγματοποιήθηκε η πιθανή προστατευτική δράση των υδατοαλκοολικών και υδατικών εκχυλισμάτων των 5 ειδών Cistus στο λιπώδες ήπαρ. Αξιοσημείωτη δράση έδειξε το υδατοαλκοολικό εκχύλισμα του C. creticus subsp. eriocephalus. Για τον διαχωρισμό του εκχυλίσματος σε επιμέρους κλάσματα και την απομόνωση καθαρών συστατικών εφαρμόστηκε η μέθοδος CPΕ.Στο 3ο κεφάλαιο της διατριβής παρασκευάστηκαν και μελετήθηκαν τα αιθέρια έλαια των 4 ενδημικών φυτών του γένους Stachys της οικογένειας Lamiaceae (S. spretzenhoferi subsp spreitzenhoferi, S. spretzenhoferi subsp virella, S .canescens και S. euboica), με τη μέθοδο της υδραπόσταξης και ανάλυσης με τη μέθοδο GC-MS, ενώ για την ταυτοποίηση ορισμένων συστατικών χρησιμοποιήθηκε φασματοσκοπία NMR. Ακολούθησε η αξιολόγηση της αντιφλεγμονώδους δράσης των αιθέριων ελαίων, σε ινοβλάστες δέρματος ποντικού όπου η φλεγμονή ενεργοποιήθηκε με τη χρήση TNF-a. Στη συνέχεια ακολούθησε η παρασκευή εκχυλισμάτων (με διαλύτες DCM, MeOH και H2O) των ανωτέρω 4 ειδών του γένους Stachys και για το S. virgata επιπλέον με διαλύτες DCM, ΕtΟΗ και ΕtΟΗ/Η2Ο. Τα εκχυλίσματα αξιολογήθηκαν για α) την αντιοξειδωτική τους ικανότητα, β) την περιεκτικότητα σε φλαβονοειδή και γ) σε φαινολικά παράγωγα, με τις τεχνικές της ελεύθερης ρίζας DPPH, TFC και TPC αντίστοιχα. Επίσης, αξιολογήθηκε η ανασταλτική δράση των εκχυλισμάτων σε ένζυμα τα οποία συνδέονται με την διαδικασία γήρανσης του δέρματος (τυροσινάση και ελαστάση). Τέλος πραγματοποιήθηκε η φυτοχημική μελέτη των υδατοαλκοολικού εκχυλίσματος του Stachys virgatα. Οι δομές των απομονωμένων ενώσεων ταυτοποιήθηκαν με τη μελέτη των φασματοσκοπικών τους δεδομένων (φάσματα NMR και LC-MS) και ταυτοποιήθηκαν 4 μεταβολίτες (2 φλαβονοειδή, 1 ιριδοειδές και 1 φαινολικό παράγωγο).