Αλληλοεπικαλυπτόμενη παθολογία νευροεκφυλιστικών νοσημάτων
Authors: Γιαννάκης Αλέξανδρος 
Published: May 2024

Στόχοι και πεδίο εφαρμογής της μελέτης. Σκοπός αυτής της αναδρομικής μελέτης παρατήρησης είναι η αξιολόγηση των δομικών αλλαγών της φαιάς και λευκής ουσίας του εγκεφάλου μεταξύ των ασθενών με νόσο του Alzheimer (AD), άνοια στη νόσο του Parkinson (PDD), άνοια με σωμάτια του Lewy (DLB) και φλοιοβασικό σύνδρομο (CBS), μέσω ανάλυσης εικόνων μαγνητικών τομογραφιών (MRI) εγκεφάλου. Αυτά τα νευροεκφυλιστικά νοσήματα μοιράζονται πολλά κοινά κλινικά χαρακτηριστικά, παρουσιάζοντας προκλήσεις κατά την κλινική διάγνωση. Μέθοδοι: Συμμετέχοντες. Όλοι οι ασθενείς προήλθαν από το Τμήμα Νευρολογίας του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ιωαννίνων. Τα κριτήρια ένταξης ήταν η ηλικία μεταξύ 50 και 80 ετών. Τα κριτήρια αποκλεισμού περιλάμβαναν ιστορικό μείζονος ψυχιατρικής ή νευροαναπτυξιακής διαταραχής, κατάχρησης ουσιών, ισχαιμικού ή αιμορραγικού αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου, μείζονος κρανιοεγκεφαλικής κάκωσης, ενδοκράνιου χειρουργείου, όγκου, αρτηριοφλεβώδους δυσπλασίας ή άλλης ενδοκράνιας μάζας, ή αυξημένη παρουσία υπερεντάσεων λευκής ουσίας ή τεχνουργημάτων στις εικόνες MRI. Όλοι οι ασθενείς αξιολογήθηκαν διεξοδικά από δύο νευρολόγους. Οι ασθενείς διαγνώστηκαν σύμφωνα με τα τρέχοντα κλινικά κριτήρια για πιθανή διάγνωση κάθε υπό μελέτη νοσήματος. Οι ασθενείς με PDD και DLB μελετήθηκαν μαζί, ως μια ομάδα ανοιών με σωμάτια Lewy (LBD). Για όλους τους ασθενείς, τα σχετικά δημογραφικά δεδομένα, που περιλαμβάνουν την ηλικία, το φύλο, το επίπεδο εκπαίδευσης (έτη εκπαίδευσης) και κλινικούς δείκτες, όπως η διάρκεια νόσου, καταγράφηκαν για τη δομική αξιολόγηση του εγκεφάλου. Αυτοί οι δείκτες χρησιμοποιήθηκαν ως μεταβλητές στις συγκρίσεις που διεξήχθησαν μεταξύ των ομάδων. Νευροψυχολογική αξιολόγηση. Όλοι οι ασθενείς και μάρτυρες υποβλήθηκαν σε εκτεταμένη νευροψυχολογική αξιολόγηση από εξειδικευμένο λογοθεραπευτή. Χορηγήθηκαν οι ακόλουθες νευροψυχολογικές συστοιχίες: η Αναθεωρημένη Γνωστική Εξέταση του Addenbrooke (ACE-R), η Συστοιχία Μετωπιαίας Εκτίμησης (FAB), η Δοκιμασία Λεκτικής Ροής (VFT), η Δοκιμασία Δημιουργίας Μονοπατιών (TMT), Α και Β μέρος, το Νευροψυχιατρικό Ερωτηματολόγιο (NPI) και η Γηριατρική Κλίμακα Κατάθλιψης (GDS). Στατιστική ανάλυση. Οι συνεχείς δημογραφικές και κλινικές μεταβλητές αξιολογήθηκαν ως προς την κανονικότητα με τη τεστ Shapiro-Wilk και στη συνέχεια αναλύθηκαν με ανάλυση διακύμανσης κατά ένα παράγοντα (one-way ANOVA), ακολουθούμενη από post-hoc συγκρίσεις για την αξιολόγηση των διαφορών ομάδων μεταξύ των ομάδων μελέτης. Για τις διχότομες μεταβλητές, χρησιμοποιήθηκαν το x2 τεστ του Pearson και το ακριβές τεστ του Fisher. Ανάλυση απεικόνισης. Η απεικόνιση πραγματοποιήθηκε χρησιμοποιώντας ακολουθίες T2W, FLAIR, T1W υψηλής ανάλυσης και DTI. Για τη δομική ανάλυση της επιφάνειας του φλοιού, χρησιμοποιήθηκαν εικόνες Τ1 υψηλής ανάλυσης. Ακολούθησε ανάλυση TBSS, με βάση τις εικόνες DTI. Στη συνέχεια, έγιναν συγκρίσεις μεταξύ των ομάδων, βασισμένες σε ογκοστοιχεία (voxel-wise) για την επιφάνεια του φλοιού, καθώς και στις παραμέτρους διάχυσης για τη λευκή ουσία. Αποτελέσματα: Δημογραφικά και κλινικά δεδομένα. Στη μελέτη συγκρίθηκαν 12 ασθενείς με AD, 15 ασθενείς με LBD (είτε PDD είτε DLB), 11 ασθενείς με CBS και 11 HC. Δε βρέθηκαν διαφορές μεταξύ των ομάδων ως προς το φύλο, τη διάρκεια της νόσου, τα έτη εκπαίδευσης ή άλλους κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες. Ωστόσο, η ομάδα AD ήταν σημαντικά νεότερη (p < 0,05), σε σύγκριση με τις ομάδες LBD και CBS. Οι διαταραχές μνήμης ήταν το κύριο κλινικό χαρακτηριστικό της ομάδας AD, ενώ η δυσχέρεια βάδισης ή άλλα κινητικά συμπτώματα ήταν τα κύρια κλινικά χαρακτηριστικά για τις ομάδες LBD και CBS. Όλες οι ομάδες είχαν χαμηλές μέσες βαθμολογίες στην κλίμακα ACE-R (< 82/100). Οι βαθμολογίες της ομάδας AD ήταν χαμηλότερες στις δοκιμασίες μνήμης και γλώσσας. Οι ομάδα CBS είχαν τις χαμηλότερες επιδόσεις στις δοκιμασίες γλώσσας, ιδιαίτερα στη φωνημική ροή. Τέλος, και οι τρεις ομάδες είχαν κακή επίδοση στις οπτικοχωρικές δοκιμασίες. Επιφάνεια του φλοιού. Όλες οι ομάδες ασθενών εμφάνισαν ατροφία σε σύγκριση με τους μάρτυρες. Η AD έδειξε μείωση της περιοχής επιφάνειας του φλοιού (CSA) στο μετωπιαίο λοβό, ιδίως στον αριστερό και δεξιό άνω μετωπιαίο φλοιό (SFC), (p = 0,0002), μαζί με το δεξιό κογχομετωπιαίο (OFC) και το δεξιό μέσο μετωπιαίο φλοιό (MFC), (p < 0.05). Μείωση του όγκου του φλοιού (CV) παρατηρήθηκε, επίσης, στο δεξιό SFC (p = 0,0002), στο δεξιό OFC (p = 0,0002) και στο δεξιό MFC (p < 0,05).Επιπλέον, η ομάδα LBD είχε μειωμένη CSA στον αριστερό άνω κροταφικό φλοιό (STC), ενώ η μειωμένη CSA σε μια άλλη περιοχή του STC αναδείχθηκε και για την ομάδα CBS (p < 0,05). Δεν ανιχνεύθηκαν διαφορές από τη σύγκριση μεταξύ των ομάδων ασθενών, εκτός από την ομάδα LBD, που είχε μεγαλύτερο πάχος φλοιού από την AD σε μια περιοχή του κάτω βρεγματικού φλοιού. Μετρήσεις διάχυσης. Εκτεταμένες διαφορές στις μετρήσεις διάχυσης ανιχνεύθηκαν σε όλες τις μεγάλες οδούς της λευκής ουσίας για την ομάδα AD ως προς τους μάρτυρες και την ομάδα LBD. Και στις δύο περιπτώσεις, τα άτομα με AD παρουσίασαν χαμηλότερη κλασματική ανισοτροπία (FA) και αξονική διαχυτικότητα (AxialD), μαζί με υψηλότερη ακτινική διαχυτικότητα (RD). Τέλος, οι ασθενείς με CBS παρουσίασαν μεγαλύτερη RD από τους ασθενείς με LBD σε μια μικρή περιοχή της αριστερής έλικας του προσαγωγίου. Συμπεράσματα: Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν σημαντικές δομικές αλλαγές στη φαιά ουσία του μετωπιαίου λοβού σε ασθενείς με AD, μια περιοχή που δεν συνδέεται συνήθως με την παθολογία AD, τουλάχιστον στα αρχικά στάδια της νόσου. Οι αλλαγές αυτές υποδηλώνουν διαταραχές και στη δομική ακεραιότητα και συνδεσιμότητα της λευκής ουσίας. Άλλωστε, οι σημαντικές μεταβολές της λευκής ουσίας στην ομάδα AD υποδεικνύουν μειωμένη δομική ακεραιότητα και αυξημένη διάχυση των μορίων του νερού. Η συσχέτιση αυτών των ευρημάτων με την πορεία της AD παραμένει απροσδιόριστη. Μία πιθανή εξήγηση είναι η λεγόμενη υπόθεση αποσύνδεσης. Δηλαδή, η συμπτωματολογία AD δεν είναι αποκλειστικά το αποτέλεσμα της τοπογραφικής κατανομής των πλακών αμυλοειδούς ή των νευροϊνιδιακών συμπλεγμάτων, αλλά, μάλλον, μιας αποδιοργανωμένης αλληλεπίδρασης μεταξύ των νευρωνικών δικτύων, που οδηγεί σε διαταραχή της συνδεσιμότητας του εγκεφάλου. Μελέτες επικεντρωμένες στην ανάλυση των δικτύων συνδεσιμότητας του εγκεφάλου απαιτούνται στο μέλλον, προκειμένου να ελεγχθεί αυτή η υπόθεση.