Η σχέση των ρυθμικών και κινητικών στοιχείων των ελληνικών παραδοσιακών χορών και η εφαρμογή στη διδασκαλία τους
Authors: Βαβρίτσας Νικόλαος 
Published: August 2021

Για μια αξιόπιστη και συγκροτημένη μελέτη και διδασκαλία του παραδοσιακού χορού, η αντίληψη του ρυθμού και η σχέση του με την κίνηση δεν πρέπει να αγνοηθεί. Η εργασία αυτή σχεδιάστηκε για τη μελέτη των σχέσεων μεταξύ: α) των ρυθμικών και κινητικών στοιχείων όλων των τύπων μουσικοκινητικής έκφρασης και β) των ρυθμικών και κινητικών στοιχείων ή ενοτήτων των ελληνικών παραδοσιακών χορών, ώστε στα πλαίσια συγκεκριμένου θεωρητικού πλαισίου η συγκεκριμένη σχέση να εκφραστεί λεκτικά κατά τη διδασκαλία τους με ρυθμική αρίθμηση. Η συλλογή των δεδομένων βασίστηκε σε γραπτές πηγές και σε επιτόπια έρευνα (συμμετοχική παρατήρηση) με βάση τη μέθοδο της Ιστορικής εθνογραφίας (Κυριακίδου-Νέστορος 1981), για τη συλλογή των μουσικοχορευτικών στοιχείων του χωριού Σπήλαιον Γρεβενών. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα: 1.α. Η ρυθμική οργάνωση του χρόνου βασίστηκε στην ευρωπαϊκή μουσική σημειογραφία και, ειδικότερα, στο μουσικό ρυθμό (διαίρεση του χρόνου), το μέτρο (επαναλήψεις διαίρεσης του χρόνου), τη χρονική αξία, τις κινήσεις μέτρησης, τη ρυθμική αγωγή και το ρυθμικό σχήμα (με αυτόν τον τρόπο συγκροτήθηκε το θεωρητικό πλαίσιο της εργασίας, το οποίο αποτελεί τη βάση για τη ρυθμοκινητική ανάλυση και επεξεργασία αρχικά όλων των τύπων μουσικοκινητικής έκφρασης και, στη συνέχεια, των παραδοσιακών χορών). 1.β. Επιβεβαιώθηκε η θέση του Γεωργιάδη (1949) ότι ο ρυθμός του συρτού Καλαματιανού ταυτίζεται με το χορείο άλογο δάκτυλο της αρχαίας μετρικής και όχι με τον επίτριτο. 2. α. Από τη διερεύνηση της σχέσης των ρυθμικών και κινητικών στοιχείων για όλους τους τύπους μουσικοκινητικής έκφρασης, προέκυψε συνάφεια μεταξύ των συγκεκριμένων στοιχείων, ως αποτέλεσμα του ισοδύναμου των χρονικών αξιών και των κινητικών διαρκειών. 2. β. Επίσης, ως αποτέλεσμα της σύγκρισης της ρυθμικής αξίας και της κινητικής διάρκειας προέκυψε ρυθμοκινητική σχέση (ισοδύναμο), η οποία περιγράφεται και εκφέρεται λεκτικά κατά τη διδασκαλία της κίνησης με δύο τρόπους: την πρώτη (1η) και τη δεύτερη (2η) ρυθμική αρίθμηση (τα αποτελέσματα αυτά θα αποτελέσουν τη βάση για τη ρυθμοκινητική ανάλυση και επεξεργασία των ελληνικών παραδοσιακών χορών. 3. Προέκυψαν χρήσιμα στοιχεία για τη γνώση του γενικού πλαισίου, που διέπει τους χορούς. 4. Η ρυθμική οργάνωση των παραδοσιακών χορών, που πραγματοποιήθηκε με σκοπό να καταγραφεί ο ρυθμικός τους τύπος καθώς και οι χρονικές (ρυθμικές) παράμετροι, βασίστηκε σε μουσικολογικές μεταγραφές ειδικών μουσικολόγων και άλλων ερευνητών, που για τις αναλύσεις τους χρησιμοποιούν τις θεωρίες και τις μεθόδους της Εθνομουσικολογίας. Συγκεκριμένα, καταγράφηκαν απλοί, σύνθετοι και μικτοί ρυθμοί σε αργή προς μέτρια ρυθμική αγωγή. 5. Μέσα από την ανάλυση των ρυθμικών και κινητικών στοιχείων των παραδοσιακών χορών κατά τη μελέτη των χορών στο χωριό Σπήλαιον Γρεβενών α) προσδιορίστηκε και καταγράφηκε η συνάφεια των ρυθμικών και κινητικών στοιχείων και β) εκφράστηκε η σχέση αυτή με πρώτη και δεύτερη ρυθμική αρίθμηση, ως αποτέλεσμα της σύγκρισης του ισοδύναμου της ρυθμικής τους αξίας και της κινητικής τους διάρκειας. 6. Με την κωδικοποίηση και οργάνωση των ρυθμοκινητικών μοτίβων σε χορευτικά μοτίβα, περιγράφηκε η πλήρης ρυθμοκινητική εικόνα του χορού και σημειώθηκαν οι δύο τρόποι ρυθμικής αρίθμησης.Ο ακριβής προσδιορισμός και η καταγραφή της συνάφειας των ρυθμικών και κινητικών στοιχείων κάθε τύπου μουσικοκινητικής έκφρασης (μεταξύ των οποίων και οι ελληνικοί παραδοσιακοί χοροί), καθώς και η λεκτική έκφραση της σχέσης αυτής (με πρώτη και δεύτερη ρυθμική αρίθμηση) κατά τη διδασκαλία τους (ως αποτέλεσμα της σύγκρισης του ισοδύναμου της ρυθμικής αξίας και της κινητικής διάρκειας), αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη μελέτη και μετάδοση της κίνησης, ευρύτερα, κυρίως όμως για τη μελέτη και μετάδοση του παραδοσιακού χορού.