Η ανάπτυξη της επιστημολογικής κατανόησης και η επίδρασή της στην εξέλιξη της επιστημονικής σκέψης των μαθητών του δημοτικού σχολείου
Authors: Κυριακοπούλου Αναστασία 
Published: August 2021

Στο παρόν ερευνητικό έργο μελετήθηκε αρχικά η κατανόηση επιστημονικών εννοιών από παιδιά του δημοτικού σχολείου σε περιπτώσεις όπου απαιτείται η δημιουργία εννοιολογικών μοντέλων που έρχονται σε αντίθεση με τη διαισθητική εμπειρία του κόσμου μας. Το ερώτημα που τέθηκε σε πειραματικό έλεγχο στις τρεις πρώτες μελέτες που παρουσιάζονται είναι αν τα μικρά παιδιά έχουν μεταγνωσιακή επίγνωση της διάκρισης ανάμεσα στη διαισθητική τους εμπειρία και την επιστημονική γνώση και της αλλαγής των ιδεών τους καθώς μαθαίνουν τις επιστημονικές εξηγήσεις των φυσικών φαινομένων. Τα αποτελέσματα των μελετών αυτών έδειξαν ότι τα παιδιά έχουν μεγάλη δυσκολία να διακρίνουν ανάμεσα στην εμφάνιση των φαινομένων και στην επιστημονική εξήγηση για αυτά και απαιτούνται αλλαγές στις οντολογικές και επιστημολογικές δεσμεύσεις τους καθώς και στις αναπαραστάσεις τους. Φάνηκε επίσης μια αναπτυξιακή πρόοδος στην ικανότητα σχηματισμού αναπαραστάσεων που είναι διαφορετικές από αυτές που υποδηλώνονται από τη διαισθητική εμπειρία και που αναπαριστούν μη-εγωκεντρικές οπτικές και στην ικανότητα να κινούνται ευέλικτα ανάμεσα σε διαφορετικές πιθανές αναπαραστάσεις μιας ίδιας κατάστασης ή ενός ίδιου φαινομένου.Στις επόμενες δυο μελέτες που παρουσιάζονται διερευνήθηκε η υπόθεση ότι οι απαρχές αυτής της επιστημολογικής κατανόησης βρίσκονται στην ικανότητα των παιδιών να σκέφτονται για τις διαφορές ανάμεσα στις πεποιθήσεις τους και τις πεποιθήσεις των άλλων στο πεδίο του κοινωνικού κόσμο (θεωρία του νου) και στις επιστημικές τους πεποιθήσεις για τη φύση της γνώσης και τη διαδικασία του γιγνώσκειν (προσωπική επιστημολογία). Τα αποτελέσματα των μελετών αυτών έδειξαν να επιβεβαιώνουν την ύπαρξη μιας κοινής υποκείμενης γνωστικής-επιστημολογικής δομής ανάμεσα στα τρία αυτά πεδία σκέψης. Μάλιστα η θεωρία του νου και η προσωπική επιστημολογία φάνηκαν να αποτελούν σημαντικούς προβλεπτικούς παράγοντες για την ικανότητα των παιδιών να στοχάζονται πάνω σε διαφορετικές οπτικές του φυσικού κόσμου ενισχύοντας την πιθανότητα ύπαρξης ενός αναπτυξιακού μονοπατιού με κατεύθυνση θεωρία του νου → προσωπική επιστημολογία → εννοιολογική αλλαγή στις φυσικές επιστήμες. Στην έκτη μελέτη που ακολούθησε διερευνήθηκε πιο συγκεκριμένα η σχέση ανάμεσα στη θεωρία του νου και στην κατανόηση της επιστήμης υπό μια αναπτυξιακή προοπτική. Τα αποτελέσματα της μελέτης αυτής επιβεβαίωσαν τα αποτελέσματα των προηγούμενων μελετών και έδειξαν ότι η σχέση ανάμεσα στα δυο αυτά πεδία εξελίσσεται αναπτυξιακά.Στην έβδομη μελέτη που ακολούθησε διερευνήθηκε η υπόθεση ότι εάν ενισχύσουμε την ικανότητα θεωρίας του νου των παιδιών και τα βοηθήσουμε να κατανοήσουν ότι καθένας μας κατασκευάζει το δικό του ατομικό νόημα, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτή τη γνώση προκειμένου να αναπτύξουμε περισσότερο την επιστημολογική τους κατανόηση αναφορικά με την αβέβαιη φύση της γνώσης. Περαιτέρω υποθέσαμε ότι μια πιο εκλεπτυσμένη προσωπική επιστημολογία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να βοηθήσει τα παιδιά να αναγνωρίσουν ότι μπορεί να υπάρχουν περισσότερες από μια αναπαραστάσεις για μια ίδια κατάσταση στον κόσμο. Τα αποτελέσματα από την εφαρμογή του εκπαιδευτικού προγράμματος έδειξαν ότι μπορούμε να ενισχύσουμε την ικανότητα θεωρίας του νου των παιδιών βοηθώντας τα έτσι να αναπτύξουν πιο εκλεπτυσμένες επιστημικές πεποιθήσεις κάτι που μπορεί να τα διευκολύνει περαιτέρω στην κατανόηση της επιστήμης σε περιπτώσεις όπου πρέπει να στοχαστούν πάνω σε αναπαραστάσεις και έννοιες που πολύ συχνά διαφέρουν από τις δικές τους.