Διοίκηση ανθρώπινων πόρων στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης
Authors: Μάντζαρης Κωνσταντίνος 
Published: October 2022

Η διδακτορική διατριβή εξετάζει τις αξιοσημείωτες μεταβολές στο σύγχρονο επιχειρησιακό περιβάλλον και ειδικότερα στο τμήμα διοίκησης ανθρώπινων πόρων. Στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης και της υιοθέτησης πληθώρας νέων καινοτόμων εφαρμογών, η τεχνολογία αποτελεί κομμάτι της στρατηγικής διοίκησης των διαθέσιμων και δυνητικών πόρων κάθε οργανισμού. Παράλληλα, η διατήρηση του ανθρώπινου παράγοντα ως τον κυρίαρχο πυρήνα της δημιουργίας πραγματικής αξίας για την ανθρωπότητα αποτελεί ένα σημαντικό στόχο για τον 21ο αιώνα και την εν εξελίξει τέταρτη βιομηχανική επανάσταση. Προσεγγίζοντας την εποχή όπου οι μηχανές βαθμιαία προσπερνούν το τεστ νοημοσύνης «Turing Test», μελέτες επισημαίνουν ότι αυτές θα καταναλώσουν όλες τις επαναλαμβανόμενες εργασίες ρουτίνας· όλες οι αλγοριθμικές θέσεις εργασίας πρόκειται να αντικατασταθούν. Έτσι, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για ανάπτυξη τεχνολογικής ανεργίας, την οποία περιέγραψε ο Keynes το 1930 ως μία ασθένεια του μέλλοντος. Πρακτικά, οι τεχνολογικές ανακαλύψεις για την εξοικονόμηση της χρήσης της εργασίας προτρέχουν του ρυθμού με τον οποίο μπορούμε να βρούμε νέες χρήσεις για το εργατικό δυναμικό. Ήδη οι μεγαλύτεροι εργοδότες του κόσμου αντικαθιστούν δεκάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας από το διαθέσιμο ανθρώπινο δυναμικό τους με ρομπότ, ενώ συνολικά τα δύο-τρίτα όλων των θέσεων εργασίας θα μπορούσαν να αυτοματοποιηθούν στις αναπτυσσόμενες χώρες κατά τις προσεχείς δεκαετίες. Η φύση της εργασίας και τα χαρακτηριστικά του εργατικού δυναμικού μετασχηματίζονται διαρκώς. Η εξέλιξη της τεχνολογίας ως ένα επιστημονικό φαινόμενο με άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις στον τομέα της απασχόλησης, οδηγεί τη διοίκηση ανθρώπινων πόρων στο να μην έχει μελλοντικό αντικείμενο εργασίας, τουλάχιστον με την έννοια που το γνωρίζουμε σήμερα. Οι πρόσφατες μεταβολές έχουν δημιουργήσει ένα ποικιλόμορφο σύστημα με πρωτότυπες αρετές και ταλαντώσεις στις μεθόδους διοίκησης του ανθρώπινου παράγοντα, τροφοδοτώντας με αμφιβολίες την επιλογή μεταξύ ενός εργάτη και ενός μηχανήματος. Στόχος της διδακτορικής διατριβής είναι η δημιουργία ενός πλαισίου κανόνων διοίκησης ανθρώπινων πόρων που επανατοποθετεί και ενδυναμώνει την ανθρώπινη συμβολή και χρησιμότητα στη νέα εποχή, εξασφαλίζοντας ότι η υιοθέτηση της τεχνολογίας δε θα προσβάλλει τα συμφέροντα άλλων οντοτήτων. Για τη βελτιστοποίηση της επιλογής και διοίκησης των διαφορετικών τύπων εργατών και τεχνολογιών για τη δημιουργία προστιθέμενης αξίας, εξετάζονται τα θεμελιώδη συστατικά που συνθέτουν το νέο πρότυπο μοντέλο διοίκησης ανθρώπινων πόρων, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως η κουλτούρα και η οικονομία. Βασισμένη στην ορθολογικότητα των αποφάσεων, τη λογική, και την ηθική, η διοίκηση ανθρώπινων πόρων αναλαμβάνει πλέον έναν κρίσιμο ρόλο, αυτόν του διαμορφωτή των εργασιακών σχέσεων μεταξύ εργατών, ρομπότ, και επιχειρήσεων. Με βάση τη λίστα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ ως προς το δείκτη παγκόσμιας ανταγωνιστικότητας για το 2018, στην έρευνα συμμετείχαν στελέχη διοίκησης ανθρώπινων πόρων από τις 11 πρώτες χώρες με τη μεγαλύτερη βαθμολογία (όλες όσες αξιολογήθηκαν με βαθμό άνω του 80). Επιπλέον, οι χώρες ομαδοποιήθηκαν σε τέσσερα τμήματα, με βάση τις πολιτισμικές τους ομοιότητες. Το συνολικό δείγμα της έρευνας αποτελείται από 251 στελέχη ανθρώπινων πόρων. Σύμφωνα με τα ερευνητικά ευρήματα, η χρήση τεχνολογίας είναι αναπόφευκτη, όμως τα στελέχη διοίκησης ανθρώπινων πόρων δεν πιστεύουν ότι τα συγκριτικά πλεονεκτήματα ενός προηγμένου ρομπότ είναι περισσότερα από τα εκείνα ενός ανθρώπου υποδεικνύοντας ότι υπάρχει ένα σημείο ισορροπίας κατά περίπτωση, ενώ απαιτούνται σημαντικές αλλαγές στο νομικό και οικονομικό θεσμικό πλαίσιο. Πολλές προκλήσεις διοίκησης των ανθρώπινων πόρων μπορούν να επιλυθούν με τη χρήση μηχανών έναντι ανθρώπων, ωστόσο οι ανθρωποκεντρικές προκλήσεις παραμένουν ένα πεδίο όπου ο ανθρώπινος παράγοντας έχει ένα σαφές πλεονέκτημα έναντι των μηχανών. Τέλος, σε επίπεδο κουλτούρας υπάρχουν ελάχιστες διαφορές βάσει των αποτελεσμάτων της έρευνας, αναδεικνύοντας, και επιβεβαιώνοντας τις επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης και των έντονων ανταγωνιστικών πιέσεων που δέχονται οι επιχειρήσεις και τα μοντέλα διοίκησης παγκοσμίως.