Ριζωματική παιδαγωγική και νέες διδακτικές της εικαστικής αγωγής
Authors: Ματσούκας Παναγιώτης 
Published: December 2022

Η ανατρεπτική θεωρία του ριζώματος των Deleuze και Guattari έθεσε τις βάσεις για τη δημιουργία ενός νέου τρόπου μάθησης και προσέγγισης της γνώσης στον χώρο της εκπαίδευσης. Ο Cormier αναφέρει ότι η ριζωματική μάθηση μπορεί να καταστήσει το άτομο ικανό να διαχειρίζεται με έναν ουσιαστικό τρόπο τη γνώση και να συμβάλλει –όσον αφορά στον χώρο της εκπαίδευσης– στη διαμόρφωση του προγράμματος σπουδών.Ο Cormier αναγνωρίζει το γεγονός ότι η διαδικασία της μάθησης σήμερα παρέχεται από οργανισμούς τυπικής εκπαίδευσης και από φορείς επαγγελματικής επιμόρφωσης, οι οποίοι προσφέρουν γνώση «ιεραρχικά δομημένη», «στατική» και «κατευθυνόμενη». Ταυτόχρονα, οι φορείς αυτοί, δίνουν έμφαση στην εξατομικευμένη–ενδοπροσωπική προσέγγιση, άσχετα αν αυτή γίνεται σε ομάδες-τάξεις. Χρησιμοποιούνται θεωρίες στην εκπαίδευση, που διατυπώθηκαν, όταν δεν υπήρχε το σημερινό πλαίσιο –γεωμετρική αύξηση της γνώσης, μετακινήσεις εργατικού δυναμικού, διαδίκτυο και αμεσότητα στη διακίνηση πληροφοριών. Οι αποκαλούμενοι «ψηφιακοί πολίτες» έχουν από-ιδρυματοποιηθεί και έχουν δημιουργήσει, μέσω του διαδικτύου, δίκτυα όπου διακινείται και κυρίως παράγεται μαθησιακό περιεχόμενο και νέα γνώση. Έτσι, κατά τον Ντιγκμπασάνη, η φαινομενική κοινωνικότητα της αίθουσας εκπαίδευσης έχει μετατραπεί σε μία αναδυόμενη ψηφιακή ομαδικότητα, ή τεχνοκοινωνικότητα. Η εξωπροσωπική μάθηση αντανακλά αρχές και διαδικασίες του νέου περιβάλλοντος. Η γνώση δεν μεταδίδεται αποκλειστικά στα σχολεία, αλλά διανέμεται ελεύθερα μέσω των δικτύων. Στα δίκτυα πρέπει να δίνεται έμφαση στην ικανότητα εύρεσης νέας πληροφορίας, αλλά και διάκρισης μεταξύ του σημαντικού και του ασήμαντου, έτσι ώστε μέσω των συνδέσεων και της συμμετοχής να ανακαλύπτεται και να αφομοιώνεται η ενεργός («up to date») γνώση. Μία νέα πρόταση που προσπαθεί να ανταποκριθεί στις σύγχρονες ανάγκες μάθησης είναι η θεωρία του Συνδεσιασμού. Βασισμένη στη «διαμοιραζόμενη γνώση» και την «ισχύ των δικτύων» προσπαθεί να εφαρμόσει την αυτονομία και τη διαφορετικότητα, την αλληλεπίδραση και την ανοικτότητα. Στην εποχή της πληροφορίας και του διαδικτύου το οποίο εξελίσσεται ραγδαία έχουμε νέα δεδομένα στον χώρο της μάθησης και στη διαδικασία σύλληψης της γνώσης. Στις προηγμένες δυτικές κοινωνίες παρατηρείται μία ταχύτατη εξέλιξη σε αυτόν τον τομέα, δηλαδή τη διαδικασία διανομής της γνώσης και της εξ αποστάσεως μάθησης. Στην Ελλάδα έχουμε τα πρώτα δειλά βήματα προς την κατεύθυνση αυτή. Πιο συγκεκριμένα, πολλές συνεργατικές εφαρμογές, που βρίσκουμε δωρεάν στο διαδίκτυο, έχουν άμεση σχέση και μπορούν να προσφέρουν προστιθέμενη αξία στην εκπαίδευση και δη στην καλλιτεχνική εκπαίδευση. Ο σκοπός της παρούσας διατριβής, είναι να προβάλλει τις ιδιότητες της ριζωματικής μάθησης και να αναδείξει τις διάφορες όψεις της, μέσω των εποικοδομητικών και κοννεκτιβιστικών παιδαγωγικών αρχών, καθώς και να παρουσιάσει τις εφαρμογές της τεχνολογίας Web 2.0 στη σύγχρονη καλλιτεχνική εκπαίδευση. Ειδικότερα, στόχος της διατριβής είναι η περιγραφή του σημερινού περιβάλλοντος μάθησης, μέσα από τις τεχνολογικές και κοινωνικές αλλαγές που έχουν επιφέρει τα νέα δεδομένα στον χώρο του διαδικτύου, όπως η τεχνολογία Web 2.0 και τα ψηφιακά κοινωνικά δίκτυα, συγκρίνοντάς τα με τη ριζωματική θεωρία.