СОЦИАЛЬНОЕ ЗНАЧЕНИЕ РАЗВИТИЯ ТРАДИЦИОННОЙ НАРОДНОЙ МЕДИЦИНЫ В ИСТОРИИ КАЗАХСТАНА
Authors: Ахатова А.А. , Аралбай С.М. , Абдрахманова К.Ж. 
Published: May 2024

Мақалада қазақ халқының тұрмыс-тіршілігінің негізінде қалыптасқан халықтық медицинаның даму тарихы туралы айтылады. Халықтық медицина-этнографиялық құбылыс. Ғасырлар бойы әр халық өзінше дамыды, өздерінің дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарын ұстана отырып дамып, халықтар әртүрлі аурулардан құтылу жолдарын іздеді. Көшпелі халық, өмір сүру барысында түрлі аурулармен бетпе бет келді. Адамдар аурудың себептерін табуға, олардың алдын-алу және күресу тәсілдерін жасауға, өз емдеу әдістерін табуға тырысты. Қазақ дәстүрлі медицинасының қалыптасуына халықтың көшпелі өмір салты әсер етті. Осыған сүйене отырып, емшілердің өздері қалай емдеу керектігін және қандай құралдарды қолдану керектігін анықтады. Мақалада қазақ халқының емдеудегі медициналың әдіс-тәсілдерін күнделікті тұрмыста қолда-нуын зерттеген ғалымдардың ой-пікірі айтылады. Зерттеудер нәтижесі қазақ халқында медицинаның ерте кезден-ақ болғандығын дәлелдейді. Адам анатомиясы туралы білімі, жүрек қағысы арқылы диагноз қоя білуі, аурудың алдын алуда профилактикалық тәсілдер мен батыста «революциялық жаңалық» деп танылған антибиотикті қолдануы, түрлі аурудардың генетикалық жолмен таралатынын ескеріп жеті атаға дейін қыз алысып-беріспеуін дәстүрге айналдыруы, эпидемия таралғанда ауру өршіп кетпес үшін бүтін бір ауылды белгі қою арқылы карантинге жабуы, кіші хирургиялық ауруларға жататын сырқаттарды түрлі тәсілдермен емдей алуы халықтың қаншалықты деңгейде медицинаны меңгергендігін айқындайды. Мақалада патшалық Ресей заманында қазақ даласында болған орыс дәрігерлерінің халқымыздың емдік шараларына таңданысы мен оны ғылыми тұрғыда растауы да келтірілген.

Статья посвящена истории формирования одной из сфер традиционной культуры казахского народа –народной медицины. Народная медицина –этнографическое явление. На протяжении многих веков каждый народ развивался по-своему, следуя своим традициям и обычаям, точно так же все народы искали способы избавиться от различных болезней. Кочевое население при жизни сталкивалось с различными заболеваниями. Люди пытались найти причины болезней, разработать способы их профилактики и борьбы с ними, найти собственные методы лечения. На формирование казахской традиционной медицины повлиял кочевой образ жизни населения. Исходя из этого, целители выясняли, как лечить и какие средства использовать. В статье рассматривается мнение ученых, изучавших применение казахским народом в повседневной жизни методов и приемов медицины в лечении. Результаты исследований доказывают, что медицина у казахского народа существовала с незапамятных времен. Знание анатомии человека, умение ставить диагноз по сердцебиению, профилактика заболеваний и использование антибиотика, признанного на Западе «революционным открытием», не допускать заключение браков до седьмого колена, с учетом того, что различные заболевания передаются генетически, закрытие на карантин целой деревни, чтобы болезнь не прогрессировала по мере распространения эпидемии, способность лечить хирургические заболевания различными способами определяет, насколько хорошо население владело медициной. В статье также приводится восхищение и научное подтверждение лечебных мероприятий нашего народа русскими врачами, побывавшими в казахской степи во времена царской России.

The article talks about folk medicine, formed on the basis of the life of the Kazakhpeople. Folk medicine is an ethnographic phenomenon. For many centuries, each nation has developed in its own way, developed its traditions and customs, in the same way people have been looking for ways to get rid of various diseases. The nomadic population faced various diseases... People tried to find the causes of diseases, to develop ways to prevent and combat them, to find their own methods of treatment. The formation of Kazakh traditional medicine was influenced by its nomadic lifestyle. Based on this, healers found out how to treat and what preparation to use. The article discusses the opinion of scientists who have studied the use of methods and techniques of medicine by the Kazakh people in everyday life. The research results prove that medicine among the Kazakh people has existed since immemorial time. Knowledge of human anatomy, the ability to diagnose by heartbeat, disease prevention and the use of an antibiotic recognized in the West as a “revolutionary discovery”, prevention of marriages up tothe seventh generation, taking into account the fact that various diseases are transmitted genetically, the quarantine of an entire village so that the disease does not progress as the epidemic spreads, the ability to treat surgical diseases in various ways determines how well the population knew medicine. The article also provides admiration and scientific confirmation of the therapeutic measures of Kazakh people by Russian doctors who visited the Kazakh steppe during the times of tsarist Russia.