Formulation and stability evaluation of disodium edetate eye drops compounded in a hospital pharmacy
Authors: Płaczek Marcin , Świtkowska Dorota Barbara , Sławińska Daria , Marek Agnieszka Kinga , Sznitowska Małgorzata , Kaliszan Wioletta 
Published: January 2025

Streszczenie
Przedmiot badań
Keratopatia taśmowata (łac. keratopathia taeniata, ang. Calcific Band Keratopathy, CBK) to zwyrodnieniowa choroba rogówki spowodowana odkładaniem się białoszarego hydroksyapatytu wapnia w warstwach powierzchniowych tej tkanki, głównie w błonie Bowmana. Celem leczenia jest usunięcie złogów wapniowych i przywrócenie prawidłowej przezierności rogówki. Najczęściej stosowana metoda leczenia polega na chirurgicznym zdjęciu nabłonka rogówki i odsłonięciu zwapnienia, które następnie poddaje się działaniu jałowego roztworu edetynianu disodu (EDTA-Na). W wyniku chelatowania jonów wapnia złogi częściowo rozpuszczają się, dzięki czemu możliwe jest ich mechaniczne usunięcie. Chociaż taki sposób leczenia jest powszechnie stosowany przez okulistów na całym świecie, nie ma kraju, w którym oftalmiczny preparat edetynianu disodu byłby zarejestrowany jako produkt leczniczy. Możliwość sporządzenia takich kropli do oka zapewniają jedynie farmaceuci (ze względu na specyfikę zastosowania – głównie farmaceuci szpitalni), którzy wykonują je recepturowo. Dostępne w piśmiennictwie przepisy opisujące sposób sporządzenia kropli do oczu z EDTA-Na zalecają użycie edetynianu disodu w formie surowca recepturowego albo pozajelitowego roztworu (koncentratu) tej substancji. Niestety żadna z tych form nie jest zarejestrowana i dostępna na polskim rynku farmaceutycznym. Jedynym wyjściem w takiej sytuacji pozostaje sprowadzenie z zagranicy koncentratu pozajelitowego EDTA-Na do apteki w ramach importu docelowego i aseptyczne przygotowanie z jego użyciem właściwego preparatu do oka.
Cel badań
Celem badań było opracowanie składu i ocena trwałości fizykochemicznej 2% (m/v) kropli do oczu z edetynianem disodu, wykorzystywanych przez okulistów w trakcie zabiegu usuwania złogów wapniowych, tworzących się w przebiegu keratopatii taśmowatej.
Materiały i metody
Źródło substancji leczniczej stanowił, pozyskiwany w procedurze importu docelowego, 20% koncentrat EDTA-Na (lek pozajelitowy) zarejestrowany na rynku włoskim pod nazwą „Sodio edetato Monico”. Sporządzenie kropli w warunkach aseptycznych polegało na 10-krotnym rozcieńczeniu koncentratu EDTA-Na mieszaniną (1:1, v/v) 0,9% roztworu chlorku sodu do wstrzykiwań i wody do wstrzykiwań, a następnie wyjałowieniu uzyskanego roztworu metodą filtracji i rozdozowaniu go do jednodawkowych 1 ml opakowań 4 typów: minimsów, butelek z tworzywa sztucznego, strzykawek oraz szklanych fiolek. Ocenę fizykochemiczną sporządzonych kropli, obejmującą badanie pH, ciśnienia osmotycznego i klarowności roztworu, prowadzono bezpośrednio po ich wykonaniu (t=0) oraz po 1, 7, 14 i 28 dniach przechowywania opakowań z lekiem w lodówce oraz w szafie klimatycznej (25°C, 60% RH).
Wyniki
Uzyskane w ten sposób krople w dniu sporządzenia (t=0) miały postać bezbarwnego, klarownego (transmitancja światła=97,4±0,4%), izoosmotycznego (295,7±1,2 mosmol/kg) i izohydrycznego (pH=7,0±0,03) roztworu. Cechy te nie zmieniały się istotnie w trakcie 28-dniowego przechowywania. Wszystkie badane preparaty charakteryzowały się zbliżonymi wartościami mierzonych parametrów: ciśnienia osmotycznego (292-306 mosmol/kg), pH (6,9-7,1) oraz klarownością wyrażaną jako transmitancja światła w przedziale 95,8-100%. Wskazuje to na wysoką trwałość sporządzonych kropli, niezależnie od użytego opakowania i warunków przechowywania.
Wnioski
Przeprowadzone doświadczenia pozwalają stwierdzić, że możliwe jest sporządzenie w warunkach receptury aptecznej trwałych kropli do oczu zawierających 2% EDTA-Na. Krople te można otrzymać w wyniku rozcieńczenia handlowego 20% koncentratu pozajelitowego tej substancji leczniczej mieszaniną 0,9% roztworu chlorku sodu i wody do wstrzykiwań. Niezależnie od zastosowanego opakowania krople przed otwarciem mogą być przechowywane przez 28 dni w lodówce lub w temperaturze pokojowej. Po otwarciu opakowanie jednostkowe musi być zużyte w całości podczas zabiegu okulistycznego.