Διεθνείς οργανισμοί
Authors: Σαμαρά Χρυσάνθη 
Published: September 2021

Το δίκαιο της διεθνούς ευθύνης αποτελεί έναν σημαντικό κλάδο του διεθνούς δικαίου που σχετίζεται άμεσα με την παραβίαση μίας διεθνούς υποχρέωσης και με την προσπάθεια εξάλειψης των συνεπειών αυτής της παραβίασης. Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η μελέτη των περιπτώσεων της διεθνούς ευθύνης των διεθνών οργανισμών για διεθνείς αδικοπραξίες, έτσι όπως αυτές κωδικοποιούνται στα Σχέδια Άρθρων της Επιτροπής Διεθνούς Δικαίου (ΕΔΔ) του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, και η ανάδειξη των κυριότερων πτυχών τους, μέσα από τη σε βάθος μελέτη και αξιολόγηση των επιχειρημάτων της Επιτροπής, των κρατών και των διεθνών οργανισμών. Μεθοδολογικά δίνεται προτεραιότητα στις πρωτογενείς πηγές, με το Σχέδιο Άρθρων του 2011 για τη διεθνή ευθύνη των διεθνών οργανισμών και το Σχέδιο Άρθρων του 2001 για τη διεθνή κρατική ευθύνη, να αποτελούν τις κύριες πηγές άντλησης πληροφοριών, μαζί με τις αναφορές των Ειδικών Εισηγητών της ΕΔΔ και τα ψηφίσματα της Γενικής Συνέλευσης και του Συμβουλίου Ασφαλείας. Αρχικά, παρουσιάζεται η εξέλιξη των διαφόρων μορφών οργάνωσης της διεθνούς κοινωνίας, από τις διεθνείς συνδιασκέψεις μέχρι τους διεθνείς οργανισμούς, καθώς και οι μορφές και τα χαρακτηριστικά της νομικής προσωπικότητας με τις έννομες συνέπειές της. Στη συνέχεια, αναλύεται η έννοια της διεθνούς ευθύνης, ως μία εκ των έννομων συνεπειών της νομικής προσωπικότητας, καθώς και οι προϋποθέσεις στοιχειοθέτησής της. Έπειτα, η διατριβή εισέρχεται στο βασικό αντικείμενο της έρευνάς της με τη μελέτη των περιπτώσεων διεθνούς ευθύνης των διεθνών οργανισμών, αλλά και εκείνων της διεθνούς ευθύνης κράτους σε σχέση με τη συμπεριφορά διεθνούς οργανισμού, έτσι όπως αυτές κωδικοποιούνται μέσα από Σχέδια Άρθρων της ΕΔΔ. Αναδεικνύονται μερικά από τα σημαντικότερα σημεία τους, όπως οι σχέσεις απόδοσης συμπεριφοράς και απόδοσης ευθύνης μεταξύ των διεθνών οργανισμών και των μελών τους, κρατών και διεθνών οργανισμών, καθώς και το περιεχόμενο της έννοιας του αποτελεσματικού ελέγχου (effective control) και το πώς αυτή επηρεάζει τον τελικό καταλογισμό της ευθύνης, όπως και οι περιπτώσεις της πολλαπλής απόδοσης συμπεριφοράς. Επίσης, εξετάζονται τα σημεία σύγκλισης και απόκλισης με τις αντίστοιχες περιπτώσεις για τη διεθνή κρατική ευθύνη και διαπιστώνεται, εάν και σε ποιο βαθμό είναι εφικτή η μεταφορά τους στην περίπτωση των διεθνών οργανισμών. Ακόμη, επιχειρείται ο νομικός χαρακτηρισμός των Σχεδίων Άρθρων και η εξακρίβωση των λόγων για τους οποίους αυτά δεν έχουν λάβει ακόμη τη μορφή μίας διεθνούς συνθήκης, ενώ παράλληλα αξιολογούνται η στάση και οι αποφάσεις της ΕΔΔ, μαζί με εκείνες των κρατών και των διεθνών οργανισμών. Σε όλη την έκταση της διατριβής παρατίθενται και σχολιάζονται ανάλογα νομολογικά παραδείγματα διεθνών και εσωτερικών δικαστηρίων. Τα Σχεδία Άρθρων, ακόμα και στην παρούσα μορφή τους, έχουν τη δική τους νομική αξία και δυναμική, όντας σε θέση να επηρεάσουν τις αποφάσεις των κρατών, των διεθνών οργανισμών και των δικαστηρίων, γεγονός που συνδέεται και με την προοπτική τους να αποτελέσουν ένα σύνολο κανόνων που θα γίνεται σεβαστό. Η διατριβή καταλήγει, ότι προς το παρόν, τα Σχέδια Άρθρων δεν είναι απολύτως ικανά να αποτρέψουν έναν επίδοξο διεθνή παραβάτη από την τέλεση μίας διεθνούς αδικοπραξίας, χωρίς όμως να υποτιμάται η συμβολή τους στην κωδικοποίηση και την προοδευτική ανάπτυξη του δικαίου της διεθνούς ευθύνης.