SƏHİYYƏNİN İDARƏETMƏ SİSTEMİNİN SEKTORLARARASI KOMPONENTİ: BRONX-AĞCİYƏR DİSPLAZİYASI ÜZRƏ REGİONAR PROQRAMLAR VƏ ONUN PROFİLAKTİKASININ EFFEKTİVLİYİNİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ
Authors: Демихов О.И. , Шипко А.Ф. , Сингх Х.Х. , Салех Н. , Шкляр С.П. , Дегтярева И.О. 
Published: August 2024

В статье представлены результаты обоснования межсекторальных региональных программ профилактики и алгоритма оценки их эффективности на примере бронхолегочной дисплазии (БЛД). Использованы методы системного популяционного моделирования многофакторной системы здоровья населения под влиянием регионально-экологических факторов на основе теории информации. Использованы методы информационного моделирования состояния здоровья детского населения под влиянием регонально-экологических факторов (РЭФ). Продемонстрировано, что РЭФ можно рассматривать с позиций патогенного и саногенного влияния и, на примере БЛД, определены количественны показатели этого влияния. Обоснованы количественные модели модификации РЭФ и ожидаемая эффективность многофакторной регионально-экологической программы профилактики БЛД. Определены приоритетные направления реализации регионально-популяционных программ профилактики за счёт влияния на управляемые РЭФ. Приведен пример расчёта ожидаемой эффективности управления здоровьем детского населения за счёт межсекторального взаимодействия на региональном уровне. Таким образом, информационно-энтропийная оценка РЭФ позволяет объективизировать приоритетные направления профилактики БЛД, обосновать прогнозивные сценарии достижения эффективности государственного управления с позиций межсекторального похода.

Məqalədə bronx-ağciyər displaziyası (BAD) nümunəsində sektorlararası regionar profilaktika proqramının əsaslandırılması və onun effektivliyinin qiymətləndirilməsi alqoritmi haqqında məlumat verilir. Bu məqsədlə əhalinin sağlamlığının sistemli populyasion modelləşdirilməsi metodlarından istifadə edilməklə, informasiya nəzəriyyəsi əsasında regionar ekoloji amillərin təsirindən istifadə edilmişdir. Regionar ekoloji amillərin (REA) əhalinin uşaq hissəsinin sağlamlığının təsirinin informasion modelləşdirmə metodlarından istifadə edilmişdir. Göstərilir ki, AAD nümunəsində REA patogen və sanogen təsir baxımından qiymətləndirmək olar; bu təsirin miqdari göstəriciləri müəyyənləşdirilmişdir. REA-nın miqdari modellərinin modifikasiyaları və BAD-ın profilaktikasının çoxamilli regionar-ekoloji proqramının gözlənilən effektivliyi əsaslandırılmışdır. Bundan əlavə, RAA-nın idarə edilməsinə təsir etmək hesabına regionar populyasion profilaktikanın həyata keçirilməsinin prioritet istiqamətləri əsaslandırılmışdır. Müəlliflərin fikrincə, REA-nın informasion-entropik qiymətləndirilməsi BAD-ın profilaktikasının əsas istiqamətlərini obyektivləşdirməyə və sektorlararası əlaqələrdə dövlət idarəetməsinin effektivliyinə nail olmaq üçün proqnozlaşdırılan ssenarini əsaslandırmağa imkan verir.

The article presents the results of the rationale for intersectoral regional prevention programs and an algorithm for evaluating their effectiveness using bronchopulmonary dysplasia (BPD) as an example. The methods of systematic population modeling of a multifactor population health system under the influence of regional and environmental factors based on information theory are used. The methods of information modeling of the health status of children under the influence of regional environmental factors (REF) are used. It has been demonstrated that REF can be considered from the standpoint of pathogenic and sanogenic effects and, using BPD as an example, quantitative indicators of this effect are determined. Quantitative models of REF modification and the expected effectiveness of a multifactor regionalecological prophylaxis of BPD are substantiated. Priority areas for the implementation of regional populationbased prevention programs due to the impact on managed REF have been identified. An example of calculating the expected effectiveness of children's health management due to intersectoral interaction at the regional level is given. Thus, the informational and entropic assessment of REF allows you to objectify the priority areas of prophylaxis of BPD, to justify the forecast scenarios of achieving the effectiveness of public administration from the perspective of an intersectoral approach.