NEFT VƏ NEFT MƏHSULLARININ NƏQLİ VƏ SAXLANMA OBYEKTLƏRİNDƏ İTKİSİ VƏ ONLARIN NORMALLAŞDIRILMASI
Authors: Fikrət Seyfiyev, Elməddin Hacıyev Fikrət Seyfiyev, Elməddin Hacıyev , Nadir Usubalıyev Nadir Usubalıyev 
Published: June 2024

XXI əsr elmi və texnoloji tərəqqinin, məhsuldar qüvvələrin sürətli inkişafının və böyük şəhərlərdə əhalinin və istehsalın yüksək konsentrasiyasının həm nəzərə çarpan müsbət, həm də mənfi nəticələrinin şahidi oldu. Təbiət, cəmiyyət və istehsal arasındakı münasibətlər antaqonist xarakter aldı; ətraf mühitin çirklənməsi sürətlənmiş və həm əmək məhsuldarlığına, həm də əhalinin sağlamlığına mənfi təsir göstərmişdir. Çox tullantı istehsal edən və ətraf mühitə ciddi ziyan vuran əsas inkişaf etmiş sənaye sahələrinə enerji, kimya, metallurgiya, maşınqayırma, neft və qaz hasilatı və tikinti materialları istehsalı daxildir. Bu müəssisələrin sürətli böyüməsi və mütərəqqi texniki proseslərin olmaması uzun müddətdir ekoloji və iqtisadi sistemlərin həddindən artıq çirklənməsinə səbəb olmuşdur. Bundan əlavə, Torpaqların əhəmiyyətli bir hissəsi məhv edildi və su yolları çirklənmə səbəbindən əvvəlki tutumunu itirdi. Nəticədə cəmiyyət əhəmiyyətli sosial və iqtisadi ziyan gördü və əhalinin sağlamlığının qorunmasında ciddi problemlər yarandı. Ətraf mühitin çirklənməsinin obyektiv səbəbi müasir dünyada texnologiya və texnologiyaların inkişaf vəziyyətidir. Bu inkişaf vəziyyətinə təsir edən amillərə aşağıdakılar daxildir: müasir tələblərə uyğunsuzluq; elmi əsasda əməyin təşkili; avadanlıqların xidmət müddəti normasını aşmaq; texnoloji proseslərin pozulması; və s.
Ətraf mühitin qorunması hərəkatının artması ilə neft sənayesi fəaliyyətlərinin ətraf mühitə təsirini minimuma endirməyə daha çox diqqət ayrılmağa başlandı. Ətraf mühitin qorunması səviyyəsinin artırılması sənaye işçilərinin daha yaxşı təhsili və peşə təhsili tələb edir. Neft əməliyyatlarının ətraf mühitə təsiri və bu təsiri minimuma endirmə yolları haqqında çox sayda dəyərli məlumat var; bununla birlikdə, bu məlumatlar minlərlə kitab, hesabat və kağıza səpələnmişdir ki, bu da sənaye işçilərinin xüsusi nəzarət məlumatlarını əldə etmələrini çətinləşdirir. Ətraf mühitin qorunması sahəsində yeni yanan qaz və hidrogen sulfid yataqlarının meydana çıxması, gələcəkdə qaz və kondensat emalının intensiv böyüməsinin artan mənfi nəticələri neft və qaz sektorunun üzləşdiyi ikinci ciddi problemdir. Təbii karbohidrogenlər təkrar emal olunur və elektrik enerjisi istehsal etmək üçün istifadə olunur. Beləliklə, neft-qaz xammalının emalı ekoloji təhlükənin səbəbidir. Neft-qaz sektorunun üzləşdiyi ən aktual ekoloji problemlər arasında qazdan ən səmərəli istifadə, çirkab suların və itkilərin aradan qaldırılması və zibillərin atılması daxildir.
Xammal neftlərin və onlardan yanacaqların nəql və saxlanma obyektlərində texnoloji proseslərin icrası vaxtı bu və ya digər səbəblərdən prosesdə itkilərin yaranması müşahidə olunur. Çox vaxtlarda baş verən karbohidrogen itkilərinin miqdarını tapılması ilə yanaşı saxlanılan məhsulların standartlara uyğun normalaşdırılması məsələsi həm iqtisadi və həmdə ekoloji əhəmiyyətə malikdir. Karbohidrogenlərin saxlanması vaxtı yaranan itkilərin həcmi ölkədə həm iqtisadi və hədə ekologi baxımdan yüksək məbləqlərdə ziyanların olması ilə yanaşı, istismar olunan qurğu və avadanlıqların işinin efektivliyini sarsıdaraq , havanın, qruntun və su mənbələrinin çirklənməsi ilə yekunlaşır.
Ətraf mühitin qorunması hərəkatının artması ilə neft sənayesi fəaliyyətlərinin ətraf mühitə təsirini minimuma endirməyə daha çox diqqət ayrılmağa başlandı. Ətraf mühitin qorunması səviyyəsinin artırılması sənaye işçilərinin daha yaxşı təhsili və peşə təhsili tələb edir.
Karbohidrogenlərin yığılması və saxlanılması vaxtı formalaşan itkilərin miqdarını tapılması məqsədi ilə xüsusi riyazi düsturlardan istifadə etmək üçün verilir. Belə ki birinci və ikinci qruplara aid olan neft emalı məhsulları il ərzində olan mövsümlərdə qəbul edilməsi və saxlanması vaxtı formalaşan karbohidrogen itkiləri rezervuarların ölçüsündəm və üç, dörd, beş, altıncı qruplara aid olan neft məhsulları qəbul edərək və mövsümlərə əsasən bir ay müddətində saxlanması vaxtı rezervuarında itki normaları göstərilir. Buda bizə imkanlar yaradır ki, yarana bilən izafi itkilərin miqdarının qismən azaldsın.
Açar sözlər: neft, Ətraf mühitin qorunması, Tullantıların emalı, neft məhsulları, itki,nəql, buxarlanma, sızma, rezervuar, boru kəməri, uçuculuq.