İSLÂM’DA EVLİLİK VE AİLE BAĞLAMINDA GÜNÜMÜZDE TARTIŞILAN KONULAR ÜZERİNE PSİKO-SOSYAL BİR DEĞERLENDİRME
Authors: GEÇİOĞLU Ahmet Rifat , DÖNER Ertuğrul 
Published: December 2019

Bu çalışma,
İslâm’ın ilk, erken ve klasik dönemlerdeki yaklaşımlarından hareketle günümüzde
evlilik ve aile bağlamında tartışmalı hale gelen konuları psiko-sosyal açıdan
ele almayı amaçlamaktadır.Tarihsel
süreçte dinler, evlilik ve aile kurumlarına kayda değer bir alaka göstermişler,
bu kurumların şekillenmesinde önemli rol oynamışlardır. Ancak insanoğlunun son
dönemlerde tecrübe ettiği modernleşme ve sekülerleşme gibi büyük çaplı
değişimler, bireyin evlilik ve aile yaşantısını önemli ölçüde değiştirmiş,
dinlerin bu kurumlar için gelenek içinde oluşturdukları birtakım normların
genelgeçer olarak kabul görmesi, günümüz Müslümanı için bazı bilişsel
çatışmaları da beraberinde getirmiştir. Bu bağlamda moderniteyle birlikte,
ataerkil yorumların ağır bastığı dinî söylemlerin giderek artan bir dozda
eleştirildiği, diğer taraftan ise eleştirilen bu söylemlerin dindar bireylerin
zihninde hâlen geçerliliğini koruduğu görülmektedir. İslâm’ın
evlilik ve aile yaşantısı üzerinde ehemmiyetle durduğu, bu kurumlara hem
Kur’an’da hem de sünnette önemli ölçüde yer verdiği anlaşılmaktadır. Diğer
taraftan evlilik ve ailenin meydana gelmesinde dinî, sosyal, kültürel ve
ekonomik birçok faktörün etkili olması, farklı coğrafya ve kültürlerde evlilik
ve aileye dair konularda farklı görüşlerin ortaya çıkmasına yol açmıştır.Günümüzde
İslâm dini bağlamında evlilik ve aileye dair birçok konu tartışılmaya
başlanmıştır. İslâm’ın ataerkil bir toplumda ortaya çıktığı ve sosyal hayata
dair uygulamalarda bu yapıyı görece devam ettirmeye çalıştığı anlaşılmaktadır.
Modern dönemde ise özellikle erkek ve kadın arasındaki ilişkinin eşitlik,
adalet ve hakkaniyet bağlamında ele alındığı, toplumsal cinsiyet rollerinin
eleştirildiği ya da reddedildiği görülmektedir. Bu bağlamda İslâm’a yönelik
eleştiriler erkeğe ehli kitaptan bir kadınla evlenme izni veriliyorken kadına
bu hakkın tanınmaması, erkeğe çok eşlilik imkânının verilmesi, boşanma hakkının
yalnızca erkeğe verilmesi, aile reisi olarak erkeğin tayin edilmesi, kadının
dövülmesi, mehir, mut’a nikâhı, cariyelik, şahitlikte iki kadının bir erkeğe
denk görülmesi, miras paylaşımında erkeğe iki, kadına bir pay verilmesi ve birtakım
rivayetlerde kadının ikincilleştirilmesi ve kamusal alandan uzak tutulması gibi
konular üzerinde yoğunlaşmaktadır. Şunu
unutmamak gerekir ki din, bireyin ve toplumun yaşamına şekil verirken, birey ve
toplum da dinî yaşayışa ve kabullere etki etmektedir. Bilhassa evlilik ve aile
üzerinden bir değerlendirme yapıldığında dinî içeriğe sahip birtakım unsurların
yaşanılan kültürle buluştuğunda gelenekselleştiği, aynı şekilde geleneğe ait
birtakım unsurların da dinselleştiği söylenebilir. Bu açıdan, ataerkil bir
yapıda zuhur eden İslâm’ın kadınla ilgili görüşlerinin ve kadın-erkek
ilişkileri bağlamında ortaya koyduğu rollerin tarihsel ve kültürel bağlamdan
etkilendiği ve ayrı düşünülemeyeceği açıktır. Bu noktada tartışmaların önemli
bir kısmının merkezinde yer alan Kur’an-ı Kerim’in meramını anlamak için, onun ilk
muhataplarının kültürüne ve kadına bakışına hâkim olmak ve üzerinde tartışılan
ve farklı yorumlar serdedilen konuyla ilgili âyetleri kendi tarihsel
gerçekliğinde yorumlamak, günümüz Müslümanlarının evlilik ve aile hususunda
yaşamakta olduğu bilişsel çelişkilerin çözümüne bir nebze yardımcı olacaktır.Kadının gelenek içinde her daim ikincilleştirildiğini,
modernleşmeyle beraber gereken değerin ve hakların verildiğini söylemek de pek
mümkün görünmemektedir. Kadının metalaşması farklı şekillerde günümüzde de
devam etmektedir. Ayrıca nasıl ki geleneksel düşünce ikliminde yetişip
modernitenin etkisinden nasibini alanlar için Kur’ân’ı tarihinden koparıp
okumak düşünce ve uygulamada tezatlıklar meydana getiriyorsa, aynı okumayı modernist
seküler paradigma üzerinden yapmak da Kur’an’a karşı haksız ve mesnetsiz birtakım
düşüncelere yol açacaktır.