Προσδιοριστές του καπνίσματος σε εφήβους
Authors: Κύρλεση Αθηνά 
Published: August 2021

Υπόβαθρο: Τα δεδομένα για το κάπνισμα και την κατανάλωση καπνού των νέων στην Ελλάδα είναι περιορισμένα. Για αυτό το λόγο υλοποιήθηκε η επιδημιολογική μελέτη GYTS, την σχολική χρονιά 2004-2005. Στόχος αυτής της μελέτης είναι η εκτίμηση των καπνιστικών συνηθειών των μαθητών μέσης εκπαίδευσης, ηλικίας 13-15 ετών, καθώς και οι παράγοντες που σχετίζονται με το ενεργητικό και το παθητικό κάπνισμα. Μέθοδος: Η Global Youth Tobacco Survey (GYTS) εφαρμόστηκε στην Ελλάδα το 2004-2005 από την Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας και το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Τα δεδομένα συλλέχτηκαν με την χρήση του αυτό-διαχειριζόμενου και ανώνυμου ερωτηματολογίου της GYTS, το οποίο συμπληρώθηκε από μαθητές μέσης εκπαίδευσης, ηλικίας 13-15 ετών, υπό την επίβλεψη ειδικά εκπαιδευμένου προσωπικού. Η διαδικασία της δειγματοληψίας είναι διπλού σταδίου γεωγραφική με τυχαία επιλογή σχολείων και τμημάτων. Η επεξεργασία και η στατιστική ανάλυση των δεδομένων πραγματοποιήθηκε στο CDC. Επίσης, πραγματοποιήθηκε πολυπαραγοντική ανάλυση των δεδομένων. Η παράμετρος που ελέγχθηκε ήταν το κάπνισμα (παθητικό και ενεργητικό) τον τελευταίο μήνα σε σχέση με ανεξάρτητες μεταβλητές, όπως η ηλικία, το φύλο, το επίπεδο μόρφωσης των γονέων, οι καπνιστικές συνήθειες των γονέων, οι αντιλήψεις τους για τις επιπτώσεις του καπνίσματος, και τα χρήματα που έχουν στο πορτοφόλι τους. Αποτελέσματα: 6141 νέοι (51,5% αγόρια και 48,5% κορίτσια) συμμετείχαν στην μελέτη. Το 1/3 των μαθητών (32,1% (29,4-35,0) αναφέρουν ότι έχουν δοκιμάσει τσιγάρο στο παρελθόν, ενώ το 16,2% (14,3-18,4) αναφέρουν ότι έχουν καταναλώσει προϊόντα καπνού, πρόσφατα. Επίσης, ¼ των καπνιστών ξεκίνησαν το κάπνισμα πριν την ηλικία των 10 ετών. Περίπου 1/5 των μαθητών που δεν κάπνισαν ποτέ, ήθελαν να ξεκινήσουν το κάπνισμα μέσα στο επόμενο έτος και περίπου 89,8% (88,3-91,1) των συμμετεχόντων εκτέθηκαν στο παθητικό κάπνισμα στο σπίτι τους και 94,1% (93,2-94,9) στους δημόσιους χώρους. Αν αναφερθούμε στο συνολικό δείγμα, δηλαδή όλες τις ηλικίες των μαθητών, τα ¾ των συμμετεχόντων (76,8%) έχουν εκτεθεί στο παθητικό κάπνισμα στο σπίτι τους, και το 38,5% σε δημόσιους χώρους. Ακόμα, ένα σημαντικό ποσοστό των μαθητών, 95% (89,5-97,7), αναφέρουν ότι δεν είχανε προβλήματα να αγοράσουν τσιγάρα, χωρίς περιορισμούς. Στην πολυπαραγοντική ανάλυση της GYTS, το κάπνισμα σχετίζεται με το αρσενικό φύλο (OR: 1,62, 95%CI: 1,08-3,08), το κάπνισμα των γονέων (OR: 2,59, 95% CΙ: 1,45-5,89), και τα χρήματα στο πορτοφόλι τους (≥16 Ευρώ) (OR: 2,64, 95% CI: 1.919-5.98). Επίσης, η ηλικία, το φύλο, το κάπνισμα των γονέων και των κοντινών φίλων υπήρξαν σημαντικοί δείκτες στην έκθεση των νέων στο παθητικό κάπνισμα. Συμπέρασμα: Τα αποτελέσματα της GYTS δείχνουν ότι ο επιπολασμός του καπνίσματος στα παιδιά μέσης εκπαίδευσης είναι ανησυχητικά υψηλός στην Ελλάδα. Επίσης, οι διάφοροι ανεξάρτητοι παράγοντες, όπως το φύλο, το κάπνισμα νέων και τα χρήματα των νέων ≥ 16 Ευρώ σχετίζονται με το ενεργητικό και το παθητικό κάπνισμα. Το κάπνισμα αποτελεί ένα σημαντικό πρόβλημα για τον νεοελληνικό πληθυσμό, που μπορεί να χειροτερεύσει, αν δεν ψηφιστεί και δεν εφαρμοστεί η ελληνική νομοθεσία, καθώς και αν δεν υλοποιηθούν προγράμματα πρόληψης σχετικά με το κάπνισμα με στόχο τα παιδιά σε μικρότερες ηλικίες.