bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Leikstjóri, leikari eða áhorfandi? Forsetinn og stjórnarmyndanir
Authors: Jóhannesson Guðni Th.
Published: October 2013

Stjórnarkreppa, stjórnarmyndunarviðræður, stjórnarmyndunarumboð; allt eru þetta orð og hugtök sem hafa ekki verið ofarlega á baugi á Íslandi síðustu 15 ár eða svo. Vel gekk að mynda ríkisstjórnir eftir alþingiskosningar árin 1991 og 1995 og stjórnin sem var mynduð í seinna skiptið sat áfram við völd eftir kosningarnar árin 1999 og 2003. Í ljósi sögunnar er þetta þó óvenjulegt ástand og þótt það sé nógu erfitt fyrir sagnfræðinga að slá einhverju föstu um fortíðina verður því spáð hér að við næstu þingkosningar geti gengið treglega að mynda ríkisstjórn. Og þá mun koma til kasta forseta Íslands, eins og raun hefur verið í fyrri stjórnarkreppum í landinu. Í þessu yfirliti verður gerð stutt grein fyrir þeim ólíku venjum sem hafa skapast og þeim óljósu reglum sem hafa gilt um stöðu forseta við stjórnarmyndanir á Íslandi. Einnig verður minnst á þær hugmyndir sem hafa öðru hvoru vaknað um að gera þá stöðu skýrari í stjórnarskránni.
Ólögbundin verkefni sveitarfélaga
Authors: Valsson Trausti Fannar
Published: October 2013

Greinin fjallar um heimild sveitarfélaga til að sinna ólögbundnum sameiginlegum velferðarmálum íbúa sinna, sbr. 2. og 3. mgr. 7. gr. sveitarstjórnarlaga, nr. 45/1998. Tilgangur greinarinnar er ekki sá að gefa einhlít svör um svigrúm sveitarfélaga að þessu leyti. Tilgangurinn er fremur að benda á aðferð, draga fram ákveðin sjónarmið, sem beitt verður við nánari afmörkun heimildarinnar. Í greininni er í fyrstu vikið stuttlega að þeim skilyrðum sem ólögbundin verkefni sveitarfélaga þurfa að fullnægja til að geta fallið innan umræddrar heimildar. Endanlegar niðurstöður í því efni eru þó ekki settar fram. Meginefni greinarinnar felur í sér umfjöllun um þær takmarkanir sem heimildin sætir og leiðir af öðrum lagaákvæðum og grundvallarreglum í stjórnsýslurétti en 7. gr. sveitarstjórnarlaga. Af lögmætisreglu stjórnsýsluréttar leiðir að heimild sveitarfélaga til rækslu ólögbundinna verkefna verður ekki beitt til töku ákvarðana sem eru með beinum hætti til þess fallnar að íþyngja borgurunum. Á hinn bóginn leiðir sjálfstætt fjárstjórnarvald sveitarfélaga til þess að það er raunhæft álitaefni í sveitarstjórnarrétti hvaða heimildir sveitarfélög hafa til töku ívilnandi ákvarðana og athafna án beinna lagaheimilda. Heimildin sætir mikilvægum takmörkunum vegna jafnræðisreglu stjórnsýsluréttarins. Sveitarfélögunum er skylt að gæta jafnræðis íbúa sinna, til að mynda við framkvæmd ólögbundinnar þjónustustarfsemi. Reglur sveitarstjórnarlaga um forsvaranlega meðferð fjármuna fela einnig í sér takmarkanir á heimildum sveitarfélaga til að taka upp ólögbundin verkefni. Vegna þeirra reglna og annarra atriða eru verulega takmarkaðir möguleikar sveitarfélaga til að leggja fjármuni í verkefni eða rekstur sem í felst fjárhagsleg áhætta.
Skipan lífeyrismála á almennum vinnumarkaði
Authors: Ísleifsson Ólafur
Published: October 2013

Lífeyrissjóðir hins almenna vinnumarkaðar eru sterkir að efnum og taka til alls starfandi fólks. Í þessari grein er leitast við að greina helstu þætti í mótun lífeyriskerfisins og draga fram hvaða ástæður liggja þar að baki. Lífeyrisákvæði kjarasamninga 1969 snerust um að tryggja launafólki aðild að lífeyrissjóðum og snerti sú ákvörðun umtalsverðan hluta starfandi fólks á vinnumarkaði eða tvo af hverjum þremur launamönnum innan vébanda ASÍ. Þá þegar störfuðu lífeyrissjóðir ýmissa starfsstétta og fyrirtækja en almennt verkafólk og ýmsir aðrir hópar lágu utan garðs í þessu efni. Með ákvæðum kjarasamninga hafa aðilar vinnumarkaðar tekið lífeyrismál fólks á almennum vinnumarkaði í eigin hendur. Ríkisvaldið virðist hafa fallist á verkaskiptingu að þessu leyti og óhætt sýnist að fullyrða að viðtekið sé það sjónarmið að lífeyrismál séu kjaramál í eðli sínu og eigi því að réttu lagi að vera samningsefni með öðrum þáttum í almennum kjarasamningum. Í greininni eru dregnir fram grundvallarþættir og erlendar fyrirmyndir við mótun lífeyrissjóða hins almenna vinnumarkaðar. Þá er varpað ljósi á sjónarmið hvors samningsaðila um sig sem mótað hafa afstöðu þeirra og samstöðu um uppbyggingu kerfisins.
Stefnumiðuð áætlanagerð félagasamtaka
Authors: Kristmundsson Ómar H.
Published: October 2013

Hér er um að ræða yfirlitsgrein um stefnumiðaða áætlanagerð (strategic planning) sem aðferð við stefnumótun félagasamtaka. Aðferðinni er ætlað að auðvelda skipulagsheildum að skapa sér framtíðarsýn og skilgreina þær aðgerðir sem taldar eru nauðsynlegar til að láta þá sýn verða að veruleika. Í upphafi er hugtök sem notuð eru við stefnumótun skilgreind. Lýst er meginatriðum í stefnumótunarferlinu, stöðumati, afmörkun úrlausnarefna og val leiða og mótun árangursmælikvarða. Fjallað er um uppbyggingu og frágang stefnumiðaðrar áætlunar en takmörkuð umfjöllun er um þetta viðfangsefni í kennslubókum. Rætt er um kosti og galla aðferðarinnar við stefnumótun félaga.
Öryggissjálfsmynd Íslands. Umræða um varnarmála- og almannavarnalög á Alþingi vorið 2008
Authors: Ómarsdóttir Silja Bára
Published: October 2013

Í greininni er farið yfir setningu varnarmálalaga og laga um almannavarnir og lagabálkarnir tveir, flutningsræður, umræður, nefndarálit og umsagnir skoðuð í leit að vísbendingum um mótun öryggisstefnu fyrir íslenska ríkið, en hún hefur ekki verið formlega sett fram í opinberum gögnum hingað til. Markmið greinarinnar er að leggja grunninn að öryggissjálfsmynd (security identity) Íslands, sem má greina í orðræðu valdhafa um málaflokkinn. Á grunni slíkrar sjálfsmyndar er þá hægt að meta hver stefnan er í málaflokknum, þótt hún sé ekki formlega mótuð. Á eftir stuttu sögulegu yfirliti um öryggi Íslands er farið yfir grunnskilgreiningar fræðanna á öryggi. Bent er á að nálgun Íslands að öryggi hafi byggst á hernaðarlegum grunni með rætur í raunsæisstefnu, þrátt fyrir að stefna annarra ríkja Norðurlanda hafi í gegnum kalda stríðið frekar byggst á nýfrjálslyndri stofnanahyggju. Segja má að Ísland hafi fyrst farið að hallast að henni á 10. áratug 20. aldar. Eftir greiningu á umræðu um varnarmálalög og lög um almannavarnir verður ekki annað séð en að öryggissjálfsmynd ríkisins byggist enn á sama grunni í utanríkismálum, þótt enga skilgreiningu sé að finna í lögunum sjálfum. Nálgun innan ríkisins, þ.e. í almannavarnalögum, er í mun meira samhengi við þróun í fræðunum, þar sem áhersla er lögð á breiðari skilning á hugtakinu þannig að það feli í sér samfélagslegt og umhverfislegt öryggi. Bæði löggjafinn og framkvæmdarvaldið hafa skilning á því að öryggi Íslands stafi nokkur ógn af náttúruhamförum en í hvorugum lögunum er að merkja að tekið hafi verið tillit til efnahagslegs öryggis eða hagvarna.
Íslenska efnahagsundrið. Frá hagsæld til frjálshyggju og fjármálahruns
Authors: Ólafsson Stefán
Published: October 2013

Hér er greint frá rannsókn á þróun hagvaxtar og kaupmáttar á lýðveldistímanum á Íslandi. Viðfangsefnið er skoðað í samhengi við nýlegar fullyrðingar um "íslenska efnahagsundrið", þ. e. þá hugmynd að hagsæld og kaupmáttur hafi aukist meira eftir árið 1995 en á fyrri áratugum lýðveldisins. Niðurstöður sýna að bæði þjóðarframleiðsla og kaupmáttur almennings jukust langmest á tímabilinu frá 1960 til um 1980. Hið eiginlega íslenska efnahagsundur átti sér stað á þessum tíma, en ekki eftir árið 1995. Strax árið 1980 var Ísland í öðru sæti á lista Sameinuðu þjóðanna yfir þjóðir með bestu lífskjör í heimi. Árið 1990 var Ísland í þriðja sæti á þeim lista. Í reynd er bæði hagvöxtur og kaupmáttaraukning á frjálshyggjutímanum eftir 1995 undir meðallagi á lýðveldistímanum öllum. Góðæri fyrri áratuganna einkenndust af almennri og jafnri aukningu kaupmáttar meðal almennings, en góðærið eftir 1995 einkenndist af sívaxandi ójöfnuði, sem fól í sér að hátekjufólk og stóreignafólk naut hagvaxtarins í meiri mæli en þeir sem lægri tekjur höfðu. Góðærið eftir árið 2003 hefur mikla sérstöðu á lýðveldistímanum, vegna þess að það var öðru fremur byggt á gríðarlegri skuldasöfnun erlendis. Þessi skuldasöfnun hefur nú leitt til fjármálahruns og kreppu á Íslandi, með miklum neikvæðum afleiðingum fyrir lífskjör og framtíð þjóðarinnar. Sú framvinda er einkum rakin til áhrifa róttækrar frjálshyggju sem innleidd var í vaxandi mæli eftir 1995. Frjálshyggjuvæðingin náði hámarki með einkavæðingu bankanna sem lokið var að fullu snemma árs 2003. Það gerðist í aðstæðum þar sem þjóðin hafði nýlega fengið frelsi til fjármagnsflutninga og þar sem eftirlits og aðhaldskerfi hins opinbera var veikt fyrir, meðal annars vegna stefnu stjórnvalda. Nýir eigendur bankanna beittu þeim á ótæpilegan hátt í fjárfestingastarfsemi, sem líkja má við óhefta spákaupmennsku. Í kjölfarið fylgdi dæmigerð ofþensla og eignaverðsbóla, með skuldasöfnun sem nú hefur leitt til fjármálahruns. Þessari framvindu er lýst með tilvísunum til klassískra kenninga um fjármálakreppur, íslenskra skrifa um frjálshyggjustefnu og með tilvísunum í greiningu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á orsökum hrunsins á Íslandi.
Kynjaskekkja í stjórnmálum. Breytingar og áhrifaþættir
Authors: Einarsdóttir Þorgerður , Hjartardóttir Guðbjörg Lilja
Published: October 2013

Í greininni er fjallað um kynjaskekkju í stjórnmálum með sérstakri áherslu á hlutfall kvenna og karla á þjóðþingum. Kynntar eru helstu skýringar fræðimanna á ástæðum fyrir lágu hlutfalli kvenna sem kjörinna fulltrúa. Umfjöllunin sýnir að staða kvenna í stjórnmálakerfinu tengist margvíslegum þáttum en þrír meginflokkar ástæðna eru taldir mikilvægastir; félagslegar og efnahagslegar ástæður, ástæður í sjálfu pólitíska kerfinu og menningarlegar ástæður. Þessir þættir eiga í flóknu innbyrðis samspili og tengsl milli þátta eru sjaldan einhlít. Í greininni er fjallað um nokkrar helstu fjölþjóðlegu kannanirnar á þessu sviði og Ísland skoðað með hliðsjón af þeim. Ljósi er varpað á þá þætti sem hafa áhrif til breytinga, hverjir eru líklegir til að eiga sérstaklega við um Ísland og hvernig má skilja sérstöðu Íslands í norrænu og alþjóðlegu samhengi. Í greininni eru færð rök fyrir því að sterk staða hægri sjónarmiða og einstaklingshyggju eigi þátt í því að þróunin hérlendis hefur verið hægari en í ríkjum hinna Norðurlandanna. Þessi sjónarmið tengjast bæði pólitíska kerfinu og pólitískri hugmyndafræði sem og menningarlegum þáttum á borð við hugmyndir um samfélagsleg hlutverk kynjanna. Fjölgun kvenna á þingi vorið 2009 eftir kerfishrun og ákall um uppgjör við tímabil róttækrar frjálshyggju renna stoðum undir þetta. Þá eru í greininni færð rök fyrir því að kvennahreyfingin á Íslandi hafi haft mikil áhrif á hlut kvenna í stjórnmálum, en kvennahreyfingin hefur tengst stjórnmálunum sterkum böndum og haft áhrif á aðra flokka.
Þróun refsinga fyrir kynferðisbrot
Authors: Bragadóttir Ragnheiður
Published: October 2013

Refsiákvarðanir dómstóla fyrir kynferðisbrot hafa sætt gagnrýni á undanförnum árum og þykja of vægar. En á gagnrýnin við rök að styðjast og hefur hún haft áhrif? Til þess að svara því þarf að liggja fyrir samantekt sem gefur heildarmynd af refsingum fyrir brotin og hvaða þættir það eru sem hafa áhrif á ákvörðun þeirra. Með lögum nr. 61/2007 voru ákvæði almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, um kynferðisbrot endurskoðuð og lögfest ýmis nýmæli sem hafa áhrif á ákvörðun refsingar fyrir þessi brot og þar með hver refsingin er sem dæmd er hverju sinni. Þessi nýmæli felast í því að skilgreiningum brotategunda hefur verið breytt, refsimörk hafa verið hækkuð og lögfest hafa verið ákvæði um refsihækkun og þyngingu refsingar, en einnig um refsilækkun og refsibrottfall, ef gerandi og þolandi brots eru á svipuðum aldri og þroskastigi. Í fyrri hluta greinarinnar er fjallað um þessi nýmæli. Í seinni hlutanum er gerð grein fyrir þróun refsiákvarðana Hæstaréttar í kynferðisbrotamálum á tímabilinu 1992-2008. Fjallað er um refsingar fyrir nauðgun, bæði þá sem framin er með ofbeldi eða hótun um það, og þá sem beinist að þroskahömluðu, sofandi eða ofurölvi fólki. Þá er gerð grein fyrir þróun refsinga fyrir kynferðisbrot gegn börnum. Niðurstaðan er sú að dæmdar refsingar hafa þyngst, bæði fyrir nauðgun og kynferðisbrot gegn börnum yngri en 15 ára, og hófst sú þróun áður en lögunum var breytt.
Information Technology Capabilities and Their Impact on the Transfer of External Information
Authors: Óskarsson Gunnar
Published: October 2013

This article reports on the findings of a literature review on information technology resources from a resource based view (RBV) perspective. The objective is to extract and synthesize ‘best evidence’ on information technology resources and how they contribute to the effectiveness of information transfer and performance of organizations with a particular focus on the sustainable competitive advantages of firms that have operations in international markets. The findings provide a thorough understanding of the subject and indicate that the only information technology resources that contribute to the sustainable competitive advantages of firms are managerial IT skills. It was beyond the focus of this paper to identify other capabilities that are important for information transfer, such as trust, norms, incentives and other factors that have a mediating impact on the effectiveness of using information technology for information transfer and organizational processes. Beyond relevance to an academic audience, this review could be useful for managers of firms and institutions seeking to improve processes and performance of their organizations. In this context, the paper seeks to make a contribution to evidence based policy and practice.
Hvað er umhverfi? Um hugtökin umhverfi og umhverfisáhrif í ljósi niðurstöðu Hæstaréttar í máli nr. 671/2008
Authors: Theodórsdóttir Ásdís Hlökk
Published: October 2013

Grein þessi fjallar um niðurstöðu Hæstaréttar Íslands í máli nr. 671/2008 um mat á umhverfisáhrifum Vestfjarðavegar um Teigsskóg í Reykhólahreppi. Niðurstaða Hæstaréttar í málinu felur í sér nýja túlkun á lykilhugtökum við mat á umhverfisáhrifum, þ.e. hugtökunum umhverfi og umhverfisáhrif, auk þess sem ný túlkun á sambandi markmiða framkvæmdar, umhverfismats og leyfisveitinga er sett fram. Í greininni er fjallað um hvort niðurstaða Hæstaréttar hafi í för með sér að umhverfismat hérlendis þróist í aðra átt heldur en lagarammi umhverfismats hefur almennt verið túlkaður og almennt gerist um þróun umhverfismats á alþjóðavettvangi. Jafnframt er fjallað um hvort að umhverfismat verður í kjölfarið betur eða síður til þess fallið að valda því hlutverki sem því er ætlað. Niðurstaða greinarinnar er að túlkun Hæstaréttar á umræddum lykilhugtökum umhverfismats falli ekki að almennri faglegri þróun umhverfismats eða almennri túlkun lagaramma umhverfismats hérlendis og erlendis. Fordæmisgildi dómsins kallar á að stjórnvöld bregðist við með lagabreytingum eða skýringum við núgildandi lagaramma umhverfismats.
Áhrif feminisma á utanríkisstefnu Íslands 1999-2009
Authors: Ómarsdóttir Silja Bára
Published: October 2013

Í greininni eru skoðuð áhrif femínisma á íslenska utanríkisstefnu 1999-2009. Kvennahreyfingar og femínísk hugmyndafræði höfðu mótandi áhrif á marga þætti íslensks samfélags á 20. öld en slík áhrif á utanríkisstefnu voru nær ósýnileg. Í lok fyrsta áratugar 21. aldar hafði þetta breyst verulega og er hér leitað skýringa. Aðferðafræði Sabatiers um samsteypuþrýstihópa er notuð og litið til fjölgunar kvenna á þingi, í utanríkismálanefnd og í utanríkisþjónustu. Þá er þrýstingur frá frjálsum félagasamtökum og áherslur alþjóðastofnana á kynjajafnrétti og stöðu kvenna nokkur áhrifavaldur. Að lokum er beitt innihaldsgreiningu á flutningsræður utanríkisráðherra með skýrslum þeirra til Alþingis. Merkja má auknar áherslur á jafnréttismál og málefni kvenna í ræðunum eftir því sem líður á tímabilið. Í utanríkisstefnu sinni hefur Ísland valið að leggja áherslu á tiltekna málaflokka og hlutfallslega sterk staða kvenna í íslensku samfélagi hefur gert að verkum að þessi málaflokkur er vel til þess fallinn að skapa sérstöðu á alþjóðavettvangi. Arfleifð Kvennalistans er skýrt merkjanleg, en ýmis atriði sem Kvennalistinn setti á dagskrá í utanríkismálum eru nú orðin sýnileg í stefnunni þótt þau hafi ekki átt upp á pallborðið á sínum tíma. Niðurstöður eru því að kvennahreyfingar og femínismi hafi haft umtalsverð áhrif á utanríkisstefnu Íslands og eru þau áhrif rakin til þess að á síðustu tíu árum hafi komið saman áhrif úr ólíkum áttum innan og utan stjórnkerfisins.
The Missing Link in EU Democracy? Why a Transnational Public Sphere Matters
Authors: Conrad Maximilian
Published: October 2013

The European Union’s perceived democratic deficit has various sources, but it is to a large extent the outcome of unresolved disputes about the locus of democratic rule in EU decision making. As decision making moves to supranational (and transnational) arenas, intergovernmentalists maintain that democratic legitimacy, and therefore also democratic procedures, should remain rooted in the nation state. Without settling normative questions as to whether a reconstitution of democracy beyond the nation state is desirable, answers to questions about the democratic quality of EU decision making will remain conceptually blurry and thus inconclusive. While these issues blur paths to a democratic reform of the EU’s institutional architecture, they also impair the prospect for a fundamental infrastructural requirement for European-level democracy, namely a lively European public sphere that can serve as a counterweight to institutional decision making at the EU level. The literature on the European public sphere suggests that a European public sphere can be conceptualized as a transnational communicative network in the existing national mass media. Drawing on empirical material from debates on EU constitution making in Swedish and German daily newspapers, this article not only shows that newspapers already play an active role in framing EU politics, but furthermore suggests that deliberation on EU politics already follows transnational patterns. While deliberation is seen by some to hinge on the prior existence of normatively integrated communities, our analysis suggests that transnational communities with a preference for intergovernmental and supranational integration, respectively, are already well established.
Íslensk vinnustaðamenning. Skýr og markviss stefna en skortur á samhæfingu og samþættingu
Authors: Aðalsteinsson Gylfi Dalmann , Guðlaugsson Þórhallur , Gústavsdóttir Ester Rós
Published: October 2013

Hugtakið vinnustaðamenning hefur verið mikið til umræðu síðustu áratugi innan stjórnunar- og skipulagsfræða. Hugtakið er flókið og erfitt er að henda reiður á því. Í þessari grein er gerð ítarleg grein fyrir hugtakinu og greint frá mörgum ólíkum skilgreiningum þess. Fjallað er um íslenskar rannsóknir á vinnustaðamenningu og helstu einkenni íslensks stjórnunarstíls. Sérstökum sjónum er beint að megineinkennum vinnustaðamenningar íslenskra skipulagsheilda. Stuðst er við aðferð Denison til að varpa ljósi á íslenska vinnustaðamenningu. Ýmislegt bendir til að íslenskar skipulagsheildir eigi margt sameiginlegt þegar kemur að vinnustaðamenningu, að hægt sé að benda á sameiginleg megineinkenni í vinnustaðamenningu hérlendis. Helstu niðurstöður eru þær að skipulagsheildir sem skoðaðar voru hafa skýra og markvissa stefnu en ferlar virðast ekki vera vel skilgreindir, illa gengur að útfæra eða inn leiða stefnuna og ólíkum einingum innan skipulagsheildarinnar gengur illa að vinna saman. Í niðurstöðum rannsóknarnefndar Alþingis kemur fram að vinnustaðamenning og viðskiptasiðferði íslensku bankanna hafi orðið til þess að starfsemi þeirra fór að mörgu leyti á skjön við lög og reglur og í bága við eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti. Því er áhugavert að skoða mælingar fyrir og eftir efnahagshrun. Þessar mælingar sýna ekki mikinn mun. Sá þáttur sem lendir á styrkleikabili á báðum tímabilunum er undirvíddin skýr og markviss stefna, þ.e. allir meðlimir skipulagsheildarinnar hafa skýra framtíðarsýn og þeir eru reiðubúnir að fara eftir stefnunni. Stefnan sé líkleg til að skapa samkeppnisyfirburði og hún virðist vera skýr í hugum starfsmanna. Á hinn bóginn er afar athyglisvert hversu lágt skor er í undirvíddinni samhæfing og samþætting. Það bendir til þess að þrátt fyrir skýra og markvissa stefnu séu ferlar ekki vel skilgreindir, illa gangi að útfæra eða innleiða stefnuna og ólíkum einingum innan skipulagsheildarinnar virðist ganga illa að vinna saman. Enn fremur er lágt skor í undirvíddunum gildi og breytingar sem getur verið vísbending um að sameiginleg gildi skorti innan skipulagsheilda og grunngildum sé ekki fylgt sem og til tregðu til að fara út í breytingar og taka áhættu.
The USA’s (Non-) Basing Strategy in the 2000s: A reappraisal
Authors: Bailes Alyson J.K.
Published: October 2013

After the terrorist strikes of 2001 the US adopted an interventionist military posture that saw overseas bases as transit and access points for combat zones, rather than as tokens and instruments of long-term cooperation with Allies. US stationed forces in Europe were thinned out further while new missile defence bases were planned close to Russia’s frontiers. Major basing changes were also planned in the Far East, tending to reduce the direct territorial support for local partners. These shifts caused turbulence abroad at the time and were also challenged by Congress on cost grounds. In retrospect, the military-technical concept behind them can be criticized as relying excessively on rapid intervention and remote strikes, while underplaying ground control and the importance of local expertise. Politically the new approach overlooked both the importance of established partnerships in democratic regions, and the multi-sided symbolism of bases themselves. In strategic terms, the post-9/11 military doctrine now looks over-risky, one-sided and inadequate to serve the full range of vital US interests in a globalizing, interdependent world. President Obama’s new strategic goals recognize this, but are unlikely to lead to restoration of old-style bases on any significant scale. Yet the importance of controlling territory and being able to exploit its resources looks set to grow, rather than decline further, in view of the climatic, economic and demographic trends of the present century.
Árangursstjórnun með samstarfi og þátttöku: Lærdómur af yfirfærslu verkefna frá ríki til sveitarfélaga
Authors: Ólafsson Óskar Dýrmundur
Published: October 2013

Yfrfærsla á þjónustu frá ríki til sveitarfélaga sem hefur átt sér stað síðastliðinn 15 ár hefur stuðlað að þróun og nýsköpun hjá sveitarfélögunum. Því er gagnlegt að líta til reynslu þeirra og draga fram lærdóm um slíkar breytingar. Þessi grein byggir meðal annars á niðurstöðum tilviksrannsóknar um stjórnun Akureyrarbæjar við yfirfærslu þjónustu frá ríki til sveitarfélaga. Hófust breytingarnar með lögum frá 1994 og gengu undir heitinu Akureyrarlíkanið. Tekin voru sex viðtöl við stjórnendur bæjarins og reynsla þeirra af yfirfærslunni sem og aðferðir við stjórnun skoðuð. Fram kom að árangur þeirra byggðist meðal annars á þverfaglegu samstarfi, heildstæðum lausnum og þjónustu sem byggist fyrst og fremst á þörfum íbúa. Skipulag sveitarfélaga hentaði vel til þess að ná þessum árangri. Fram kemur að við stjórnun þeirra er heppilegt að líta í ríkari mæli til valdeflingar, lærdóms og möguleika til aukinnar skilvirkni með kerfishugsun.
Félagasamtök og sjálfseignarstofnanir sem starfa að velferðarmálum á Íslandi
Authors: Kristmundsson Ómar H. , Hrafnsdóttir Steinunn
Published: October 2013

Félagasamtök og sjálfseignarstofnanir, sem eru hluti af hinum svokallaða þriðja geira, hafa um langa hríð gegnt mikilvægu hlutverki í íslenska velferðarkerfinu. Þrátt fyrir þetta skortir upplýsingar um viðfangsefni, starf þeirra og umfang. Í greininni koma fram niðurstöður frumgreiningar á þessum viðfangsefnum. Notast er við greiningalíkön fræðimanna og alþjóðleg flokkunarkerfi til að skilgreina mismunandi hlutverk þeirra, greina fjölda og rekstrarumfang og mismunandi tengsl við hið opinbera. Byggt er á gagnasafni höfunda um áhrif efnahagskreppunnar á rekstarumhverfi þriðja geirans en einnig ritum um starfssögur einstakra félaga og sjálfseignarstofnana. Á grundvelli frumgreiningar á þessum þáttum er staðfest að hlutverk félagasamtaka og sjálfseignarstofnana á Íslandi í velferðarmálum er viðamikið en hefur tekið talsverðum breytingum á 20. öld. Með sama hætti hafa samskipti við hið opinbera breyst. Árið 2009 störfuðu skv. skilgreiningu höfunda 144 félagasamtök og sjálfseignarstofnanir, þar af voru þau fyrrnefndu 85% heildarfjöldans. Tæplega 6 af hverjum 10 voru aðilar sem höfðu að meginmarkmiði að veita opinbera þjónusta, um 2 af hverjum 10 voru með meðlimamiðaða starfsemi svo sem sjálfshjálparhópa og svipað hlutfall voru hagsmuna- og baráttusamtök. Rekstrarumsvif þeirra sem sinna opinberri þjónustu voru lang mest og að sama skapi fjöldi launaðra starfsmanna. Um 2/3 hlutar rekstraraðila voru með einn eða tvo aðaltekjustofna. Algengast var að mikill hluti tekna kæmi úr ríkissjóði. Niðurstöðurnar undirstrika mikilvægi vandaðrar opinberrar tölfræði og rannsókna á starfsemi þriðja geirans á Íslandi.
Verðtryggðir samningar - saga þeirra og eiginleikar
Authors: Tómasson Helgi
Published: October 2013

Markmið þessarar greinar er að rekja sögu og eiginleika verðtryggðra samninga. Verðtryggðir samningar eiga sér langa sögu. Samkvæmt hagfræðingnum Fisher eru verðtryggð lán ódýr og áhugaverður fjármögnunarkostur. Bent er á eiginleika slíkra samninga sem geta verið hagfelldir einstaklingum og opinberum aðilum. Borin er lauslega saman ávöxtun í verðtryggðum íslenskum ríkisskuldabréfum og verðtryggðum kanadískum ríkisskuldabréfum.
Heimild stjórnvalda til að leiðrétta bersýnilegar villur í ákvörðunum sínum samkvæmt 2.mgr. 23. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993
Authors: Kristjánsson Hafsteinn Dan
Published: October 2013

Samkvæmt 2. mgr. 23. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafa stjórnvöld heimild til að leiðrétta bersýnilegar villur eftir að stjórnvaldsákvörðun hefur verið birt aðila máls enda tilkynni það aðila um leiðréttinguna án tafar og láti honum nýtt endurrit í té. Í greininni er tekið til umfjöllunar hvers konar villur falla undir ákvæðið og hvenær þær teljast vera bersýnilegar. Komist er að þeirri niðurstöðu að þær villur sem verða við formlega úrvinnslu eða meðferð máls og eru augljósar frá sjónarhorni borgarans falla undir ákvæðið. Jafnframt er vikið stuttlega að öðrum skilyrðum ákvæðisins og leitast við að draga fram í dagsljósið álitaefni sem gæti reynt á í framkvæmd í ljósi þeirra villna sem heimilt er að leiðrétta með vísan til ákvæðisins.
Lífskjör og réttlæti
Authors: Jónsson Ólafur Páll
Published: October 2013

Mælikvarði á lífskjör verður að vera næmur á réttlæti. Lífskjör batna með auknu réttlæti jafnvel þótt aðgangur að efnislegum gæðum skerðist. Þar sem réttlæti varðar ekki einungis innbyrðis stöðu þeirra sem nú lifa heldur nær einnig til komandi kynslóða, þá verður mælikvarði á lífskjör að vera næmur á sjálfbærni samfélagsins. Þetta er sláandi niðurstaða fyrir íslenskt samfélag við upphaf 21. aldarinnar, samfélag sem er eitt hið ósjálfbærasta í heimi. Kannski er helsta ógnin við boðleg lífskjör á Íslandi við upphaf 21. aldar sú staðreynd að venjulegt líf byggist á því að freklega er gengið á hlut annarra.
Takmarkanir á eignarráðum erlendra aðila yfir fasteignum á Íslandi
Authors: Gunnarsson Eyvindur G.
Published: October 2013

Samkvæmt 2. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar er heimilt með lögum að takmarka rétt erlendra aðila til að eiga fasteignaréttindi eða hlut í atvinnufyrirtæki hér á landi. Um takmörkun á eignarhaldi erlendra aðila á fasteignum hér á landi gilda nú lög nr. 19/1966 um eignarrétt og afnotarétt fasteigna en fyrstu lögin sem sett voru um þessi efni voru lög nr. 63/1919 um sama efni. Meginregla gildandi laga er sú að erlendum aðilum, einstaklingum og lögaðilum, er óheimilt að öðlast fasteignaréttindi hér á landi nema að uppfylltum ströngum skilyrðum, svo sem um lögheimili o.fl. Aðilar sem njóta réttar samkvæmt EES-samningnum njóta þó rýmri réttar. Auk þess hafa erlendir aðilar, sem hafa heimild til að stunda atvinnurekstur á Íslandi, ákveðinn rétt. Komist er að þeirri niðurstöðu að rétt sé að taka lög nr. 19/1966 til endurskoðunar.
Sendur í sveit
Authors: Einarsdóttir Jónína
Published: October 2013

Rannsóknir á búferlaflutningi barna til lengri eða skemmri tíma án samfylgdar foreldris eða löggilds forráðamanns beinast oftast að börnum sem flytja úr einum stað í annan innan eða milli lágtekjulanda. Slíkur flutningur er oft bendlaður við mansal. Hér er skoðaður siðurinn að senda íslensk börn í sveit þar sem þau dvöldu að sumri til hjá venslafólki eða vandalausum. Byggt er á fyrirliggjandi rituðum heimildum, s.s. dagblöðum, tímaritum, skjölum og skýrslum barnaverndaryfirvalda. Það var viðtekin skoðun að sveitavist barna fylgdi ávinningur fyrir samfélagið, fjölskylduna og barnið sem myndi njóta óspilltrar náttúru landsins, hreins fjallalofts, kjarnmikillar fæðu, samveru við dýrin, sveitamenningarinnar auk möguleikans að læra til vinnu og að vera matvinnungur. Einstaklingar, félagasamtök, góðgerðarstofnanir og barnaverndaryfirvöld sameinuðust um að koma sem flestum börnum í sveitavist, ýmist á sveitabæjum eða sumardvalarheimilum. Vistin var talin sérlega mikilvæg fyrir afbrotabörn og börn sem bjuggu m.a. við fátækt, óreglu, lauslæti og veikindi. Heimildir benda til að mestan hluta 20. aldar hafi verið meira framboð af börnum sem vantaði sveitavist en sveitaheimilum sem vildu taka við þeim. Takmarkaðar upplýsingar liggja fyrir um fjölda barnanna og reynslu þeirra en ljóst er að þau voru mörg og reynslan breytileg. Einnig er lítið vitað um reynslu annarra af siðnum, t.d. sveitafólksins og foreldranna. Siðurinn að senda börn í sveit, sérstaklega þegar ekki er um barnaverndarúrræði að ræða, fellur undir hugtakið flutningur barns án samfylgdar foreldris eða löggilds forráðamanns. Varast ber að líta á slíkan sið sjálfkrafa sem mansal barna og sama gildir um hliðstæðar uppeldisvenjur sem tíðkast annars staðar.
Nýskipan í ríkisrekstri: Þjónustusamningar hins opinbera og réttarstaða notendaþjónustu.
Authors: Hlynsdóttir Eva Marín
Published: October 2013

Í grein þessari er fjallað um réttindi notenda þjónustu þegar verkefnum hins opinbera hefur verið útvistað með þjónustusamningum byggðum á 30. gr. fjárreiðulaga. Umfjöllunin er í eðli sínu þverfagleg á sviði stjórnsýslufræða annars vegar og stjórnsýsluréttar hins vegar. Hugmyndafræðin, sem liggur að baki þjónustusamningum, byggir á þeirri hugsun að hægt sé að einkavæða verkefni hins opinbera án þess að það hafi nein áhrif á réttarstöðu þeirra sem njóta þjónustunnar. Út frá sjónarhorni stjórnsýsluréttarins er hins vegar horft til þess að verkefni stjórnvalda hafi ákveðinn tilgang og hlutverk ásamt því að um þau gildi ákveðnar reglur sem ekki síst sé ætlað að vernda þá sem njóta þjónustunnar. Þegar verkefni eru færð frá hinu opinbera til einkaaðila missi þessar reglur ef til vill marks og þeir sem þjónustunnar njóta kunni að skaðast og um leið bresti hugsanlega ábyrgðarleiðir innan stjórnsýslunnar. Niðurstöður benda til þess að nokkuð skorti á að lagaheimildir að baki þjónustusamningum sem og að innihald samninganna sjálfra sé nægilega skýrt.
Efling íslenska sveitarstjórnarstigsins: Áherslur, hugmyndir og aðgerðir
Authors: Eyþórsson Grétar Þór
Published: October 2013

Í þessari grein er fjallað um þær áherslur, hugmyndir og aðgerðir sem miðað hafa að því að efla sveitarstjórnarstigið á Íslandi, frá miðri 20. öldinni til dagsins í dag. Fjallað er um hugmyndir, greinaskrif, lagasetningar, átaksverkefni um eflingu sveitarfélaga með fækkun þeirra og stækkun og annað sem telja má hafa verið hluti af þeirri viðleitni að efla sveitarstjórnarstigið á Íslandi á þessu tímabili. Jafnframt er reynt að meta hvernig þróun til eflingar sveitarfélaga á Íslandi fellur að greiningarramma ítalska stjórnmálafræðingsins Bruno Dente um það hvernig ríki hafa reynt að lögmæta ríkisvaldið með því að laga það að þjóðfélagsþróuninni með endurskoðunar- og umbreytingarferlum m.a. á neðri stjórnstigum. Upphaf hugmynda sem lotið hafa að því að efla sveitarstjórnarstigið á því tímabili sem skoðað var má rekja til greinar Jónasar Guðmundssonar sem birtist 1943 í tímaritinu Sveitarstjórnarmál. Síðan þá hafa ný Sveitarstjórnarlög verið samþykkt á Alþingi árin 1961, 1986 og 2011. Einu sinni hafa verið sett sérstök lög um sameiningu sveitarfélaga, árið 1970. Þá hefur tvívegis verið efnt til átaksverkefna með því að efna til víðtækra kosninga um sameiningu sveitarfélaga; fyrra skiptið árið 1993 og í það síðara árið 2005. Tvívegis hafa stórir málaflokkar verið fluttir úr umsjá ríkis til sveitarfélaga; grunnskólinn frá 1996 og málefni fatlaðra frá 2011. Meginniðurstaðan varðandi greiningarramma Dente um umbreytingar á sveitarstjórnarstigi er sú að finna má aðgerðum, hugmyndum og áherslum á Íslandi víða stað í greiningarramma Dente. Sameiningar og verkefnaflutningurfrá ríki tilsveitarfélaga hafa þar lengst af verið meginstefið. Efling sveitarfélaga með innri breytingum er nokkuð sem fyrst og fremst hefur komið til eftir síðustu aldamót og þá einkanlega í formi lýðræðisumbóta.
Will you still need me, will you still feed me? Old-age pensions in Iceland from a gender perspective
Authors: Rögnvaldsdóttir Steinunn , Pétursdóttir Gyða Margrét
Published: October 2013

Icelandic women have through the years earned less occupational and supplemental pensions and depended more than men do on the basic pension of social security. Although women’s labour market participation has increased, the gender pay gap, unpaid labour in homes, and women’s fewer working hours in paid labour results in the extension of the labour market gender discrimination into old age. The structure of Icelandic pension funds is fundamentally male biased because of its tight connection to employment, despite the absence of direct discrimination factors. The article provides an overview of implications for a more women friendly pension system; based on multi-national research; the analysis of the Icelandic pension system, and statistical information on older women and men’s economic situation in Iceland. Adequate basic pension, elimination of labour market gender discrimination, and males taking greater responsibility for care- and housework, are some of the key issues in creating a more gender equal pension system. Sharing of pensions between spouses, the responsibility of pension-funds and companies, and possibilities of care credit systems to promote gender equality are also discussed.
Skipulag íslenskra fyrirtækja 2004-2007
Authors: Svansson Einar , Steinþórsson Runólfur Smári
Published: October 2013

Viðfangsefni greinarinnar er að fjalla um þróun á skipulagi, ferlum og umfangi í starfsemi 200 stærstu íslensku fyrirtækjanna á árunum 2004 til 2007. Gerð var rannsókn að erlendri fyrirmynd í rannsóknarverkefninu Innform á Íslandi. Markmiðið var að kanna hvort ný skipulagsform væru að ryðja sér til rúms eða hvort ný form væru að þróast samhliða eldri formum. Spurningalisti var sendur í pósti til 192 fyrirtækja og svör bárust frá 62 fyrirtækjum (32.3% svörun). Helstu niðurstöður eru þær að stærstu fyrirtækin leggja einna mest áherslu á afurðatengt stjórnskipulag og leggja jafnframt aukna áherslu á viðskiptavininn í skipulagi sínu. Stór hluti fyrirtækjanna (um 70%) styðst hins vegar líka eða eingöngu við starfaskipulag. Þessar niðurstöður benda til þess að skipulag stórra íslenskra fyrirtækja sé um margt sambærilegt við þær erlendu rannsóknir sem miðað var við. Íslensku niðurstöðurnar benda líka til þess að skipulag íslensku fyrirtækjanna sé að þróast á þessu tímabili. Verkefnaskipulag er að ryðja sér til rúms og vísbendingar eru um að skipulag sem grundvallast á eignarhaldsfélögum hafi aukist talsvert á tímanum sem rannsóknin nær til. Áherslan á mannauðsstjórnun mælist með mestu áherslubreytinguna yfir tímabilið af þeim þáttum sem mældir voru. Breytingar á umfangi, úthýsingu og samstarfi milli fyrirtækja mælast frekar litlar yfir tímabilið og breytingarnar ganga skemur hér á landi en virðist hafa verið tilfellið í Evrópu áratugi fyrr. Rannsóknir sem byggja á sama mælitæki og jafnframt á raundæmum eru fyrirhugaðar til að kanna nánar þróun á skipulagi íslenskra fyrirtækja yfir tímabilið 2008-2013.
Hvað voru kjósendur að hugsa? Forsetakosningar á Íslandi 2012
Authors: Kristinsson Gunnar Helgi , Indriðason Indriði H. , Valgarðsson Viktor Orri
Published: October 2013

Forsetakosningar á Íslandi hafa ekki mikið verið rannsakaðar af félagsvísindafólki og lítið er þess vegna vitað um hvaða þættir hafa áhrif á úrslit þeirra. Forsetakosningarnar 30. júní 2012 voru óvenjulegar annars vegar vegna þess að sitjandi forseti hlaut alvarlegri mótframboð og lægra hlutfall atkvæða en áður eru dæmi um í forsetakosningum á Íslandi og hins vegar vegna þess að meiri deilur urðu um eðli embættisins sjálfs. Í þessari grein er fjallað um það hvaða þættir höfðu áhrif á úrslitin, á grundvelli könnunar sem gerð var á netinu og annarra gagna. Niðurstöðurnar benda til þess að kjósendur hafi almennt lagt meira upp úr persónulegum þáttum eins og hæfni, ímynd og heiðarleika en málefnum eða stjórnmálaskoðunum frambjóðenda þegar þeir útskýrðu val sitt þótt fram komi að kjósendur meginframbjóðendanna tveggja hafi mjög ólíka sýn á forsetaembættið. Líklegt virðist þó að afstaða kjósenda til ríkisstjórnarinnar hafi verið sterkasti áhrifavaldurinn á niðurstöður kosninganna. Fylgislitlir frambjóðendur virðast í nokkrum mæli hafa skaðast af taktískri kosningu, en ekkert bendir til að það hafi haft veruleg áhrif á úrslit kosninganna.
Akademískt frelsi
Authors: Frímannsson Guðmundur Heiðar
Published: October 2013

Í greininni er fjallað um akademískt frelsi og leitast við að skýra það og hlutverk þess. Farið er nokkrum orðum um hlutverk háskóla til að gera grein fyrir bakgrunni akademísks frelsis. Gerður er greinarmunur á tjáningarfrelsi og akademísku frelsi og því haldið fram að þessar tvær frelsisreglur séu röklega óháðar hvor annarri. Sömuleiðis verður að skilja á milli þröngs og víðs skilnings á akademísku frelsi. Í greininni er leitast við að skýra akademískt frelsi þröngt þannig að það nái einungis til þeirra sem starfa við háskóla og uppfylla tilteknar þekkingarkröfur og starfa þeirra við þá. Leitast er við að rökstyðja að hafna beri víðum skilningi á akademísku frelsi, að akademískar kröfur eigi við á vettvangi samfélagsins. Skoðað er dæmi þar sem til álita kemur að beita víðum skilningi en því hafnað. Að lokum er því haldið fram að í háskólum sé óhjákvæmilegt að stunda rannsóknir á sviðum sem gagnast ekki umhverfinu í þröngum skilningi en eru mikilvæg í starfsemi háskóla og fyrir þá sem rannsaka og kenna á þessum sviðum. Þessi fræðaiðkun getur einnig komið samfélaginu til góða.
Staða og þróun rafrænnar stjórnsýslu á Íslandi skv. alþjóðlegum mælingum
Authors: Arnþórsson Haukur , Kristmundsson Ómar H.
Published: October 2013

Fjallað er um stöðu rafrænnar stjórnsýslu á Íslandi á grundvelli alþjóðlegra samanburðarmælinga. Sérstaklega er skoðaður samanburður við önnur Norðurlönd. Greint er frá ólíkum aðferðum við stöðumat á rafrænni stjórnsýslu ríkja. Hugsanlegar skýringar á stöðu Íslands eru reifaðar. Niðurstöður mælinga sýna að Ísland er framarlega er lýtur að forsendum notkunar rafrænnar stjórnsýslu sem endurspeglast m.a. í almennri netnotkun, háu menntunarstigi og nauðsynlegum fjarskiptainnviðum. Skv. alþjóðlegum mælingum er framboði ríkisins á rafrænni stjórnsýslu hins vegar ábótavant og því virðist ekki hafa tekist að nýta sér framangreindar forsendur til þess að bæta þjónustu sína. Fram kemur að samþættingu upplýsinga og þjónustu er ábótavant og ekki hefur tekist að auka þátttöku borgaranna í opinberri ákvarðanatöku svo sem með notkun félagsmiðla. Vegna vaxandi krafna almennings um upplýsingaaðgengi og aðkomu að ákvarðanatöku getur þessi staða ýtt undir tortryggni almennings gagnvart stjórnvöldum.
Nonmedical Prescription Opioid and Sedative Use Among Adolescents in the Emergency Department
Authors: Whiteside Lauren K. , Walton Maureen A. , Bohnert Amy S.B. , Blow Frederic C. , Bonar Erin E. , Ehrlich Peter , Cunningham Rebecca M.
Published: October 2013

OBJECTIVES:

Nonmedical prescription opiate use (NPOU) and nonmedical prescription sedative use (NPSU) are serious public health concerns. The objectives of this study were to determine the prevalence and emergency department (ED) visit characteristics and other correlates associated with past-year NPOU and NPSU among adolescents and young adults using the ED.

METHODS:

Participants aged 14 to 20 presenting to the ED at the University of Michigan Medical Center between September 2010 and September 2011 were systematically recruited. A computerized self-report screening survey with validated items measuring past-year NPOU, NPSU, substance use, and violence was delivered to participants, and a retrospective chart review was performed.

RESULTS:

Of the 2135 participants (86.0% response rate), 222 (10.4%) reported either NPOU or NPSU. Among the 185 (8.7%) participants that reported NPOU, 14.6% had a current home prescription for an opioid and among the 115 (5.4%) with NPSU, 12.3% had a current home prescription for a sedative. After controlling for demographics (age, gender, race, public assistance), correlates of NPOU or NPSU included other substance use, and drinking and driving or riding with a drinking driver. Additional correlates of NPOU included receiving an intravenous opioid in the ED and for NPSU, dating violence, presenting to the ED for a noninjury complaint, and previous ED visit in the past year.

CONCLUSIONS:

Nearly 1 in 10 young people who use the ED for care report NPOU or NPSU, and only 12.3% and 14.6% report having current home prescriptions for sedatives and opioids. The ED represents a key location for screening and intervention efforts.
Autonomic evaluation of hepatitis C virus infected patients
Authors: Coutinho Bruno Mattos , Bordalo Eliane , Nascimento Osvaldo J. M.
Published: October 2013

There are few studies reporting the association between hepatitis C virus (HCV) infection and disautonomia. We have evaluated the autonomic cardiovascular function in 12 patients with sensory small-fiber polyneuropathy infected by HCV. The mean age was 49±13 years old. The mean infection time was 9.6 years in six (50%) patients. Thermal and pinprick hypoesthesia was observed in distal legs in all patients. Autonomic symptoms were referred by eight (66.7%) patients. Among patients with abnormal autonomic cardiovascular test, five (41.7%) showed abnormal results in two or more tests. Valsalva maneuver was abnormal in seven (58.3%) patients. We can consider that there is an association of both parasympathetic and sympathetic efferent cardiovascular dysfunction in this group of patients.
Fatigue in patients with epilepsy and its association with depression and sleep quality
Authors: Neves Gisele S. M. Leite , Gomes Marleide da Mota
Published: October 2013

OBJECTIVE: It was to evaluate the relationships between fatigue and excessive daytime sleepiness, sleep quality, depression and anxiety. METHODS: This was a cross-sectional study on 98 unselected adult patients with epilepsy (PWE) at a tertiary center. It used clinical-sociodemographic characteristics, fatigue measured by the SF-36 vitality subscale (VsSF-36) and the Epworth Sleepiness Scale, Pittsburgh Sleep Quality Index and Beck Depression and Anxiety Inventories. RESULTS: We observed that our patients presented vitality or fatigue similar to drivers with chronic headaches evaluated in the same city. Fatigue was related to depression, anxiety and sleep quality, but not to daytime sleepiness. A multiple linear regression analysis was conducted and we observed that fatigue was independently correlated with depression and quality of sleep. However, no significant difference was observed regarding seizure frequency or number of antiepileptic drugs. CONCLUSION: Fatigue needs to be studied more in PWE, and its risk factors need to be controlled, along with sleep quality and psychiatric disorders.
Patients with autosomal dominant spinocerebellar ataxia have more risk of falls, important balance impairment, and decreased ability to function
Authors: Aizawa Carolina Yuri P. , Pedroso Jose Luiz , Braga-Neto Pedro , Callegari Marilia Rezende , Barsottini Orlando Graziani Povoas
Published: October 2013

OBJECTIVES: To assess balance and ability to function in patients with spinocerebellar ataxia. METHODS: A total of 44 patients with different spinocerebellar ataxia types 1, 2, 3, and 6 were evaluated using the Tinetti balance and gait assessment and the functional independence measure. The scale for the assessment and rating of ataxia and the international cooperative ataxia rating scale were used to evaluate disease severity. RESULTS: Most patients showed significant risk of falls. The balance scores were significantly different in spinocerebellar ataxia types. A significant positive correlation between balance and disease severity was found. CONCLUSION: Patients with spinocerebellar ataxia have important balance impairment and risk of falls that influence the ability to function such as self-care, transfers, and locomotion. Furthermore, the more severe ataxia is, the more compromised are postural balance, risk of falls, and ability to function.
Historical sketches of the beginnings of the academic "Mental and Nervous Diseases" in Brazil, and European influences
Authors: Gomes Marleide da Mota , Engelhardt Eliasz
Published: October 2013

We present the common milestones of the neurology and psychiatry in Brazil, but, previously, they were summarized in the European matrix. The main psychiatric and neurological historical interceptions may be recognized by the terms neurology, psychiatry, alienism, neurosis and insanity; its organogenesis or socio- and psychogenetic basis; and its proximity or distance from internal medicine.
Multiple sclerosis in South America: month of birth in different latitudes does not seem to interfere with the prevalence or progression of the disease
Authors: Fragoso Yara Dadalti , Adoni Tarso , Almeida Sandra Maria Garcia de , Alves-Leon Soniza Vieira , Arruda Walter Oleschko , Barbagelata-Aguero Fiorella , Brooks Joseph Bruno Bidin , Carra Adriana , Claudino Rinaldo , Comini-Frota Elizabeth Regina , Correa Eber Castro , Damasceno Alfredo , Damasceno Benito Pereira , Diaz Ethel Ciampi , Elliff David George , Fiore Ana Patricia Peres , Franco Clelia Maria Ribeiro , Giacomo Maria Cristina Brandao , Gomes Sidney , Goncalves Marcus Vinicius Magno , Grzesiuk Anderson Kuntz , Inojosa Jose Luiz , Kaimen-Maciel Damacio Ramon , Lin Katia , Lopes Josiane , Lourenco Gisele Alexandre , Martinez Alejandra Diana , Melcon Mario Oscar , Morales Nivea de Macedo Oliveira , Morales Rogerio Rizo , Moreira Marcos , Moreira Shirlene Vianna , Oliveira Celso Luis da Silva , Oliveira Francisco Tomaz Menezes de , Ribeiro Joao Batista , Ribeiro Sonia Beatriz Felix , Rodriguez Claudia Carcamo , Russo Liliana , Safanelli Juliana , Shearer Kirsty Deborah , Siquineli Fabio , Vizcarra-Escobar Darwin
Published: October 2013

Objective To assess whether the month of birth in different latitudes of South America might influence the presence or severity of multiple sclerosis (MS) later in life. Methods Neurologists in four South American countries working at MS units collected data on their patients' month of birth, gender, age, and disease progression. Results Analysis of data from 1207 MS patients and 1207 control subjects did not show any significant variation in the month of birth regarding the prevalence of MS in four latitude bands (0–10; 11–20; 21–30; and 31–40 degrees). There was no relationship between the month of birth and the severity of disease in each latitude band. Conclusion The results from this study show that MS patients born to mothers who were pregnant at different Southern latitudes do not follow the seasonal pattern observed at high Northern latitudes.