Μέταλλα και ιχθυοκαλλιέργειες
Authors: Καλαντζή Ιωάννα 
Published: January 2014

Οι συγκεντρώσεις διαφόρων μετάλλων και άλλων ιχνοστοιχείων μελετήθηκαν σταιζήματα, στα εκτρεφόμενα ψάρια (λαβράκι Dicentrarchus labrax και τσιπούρα Sparusaurata), στους άγριους ιχθυοπληθυσμούς που συναθροίζονται γύρω από τους ιχθυοκλωβούςκαι στους μακροβενθικούς οργανισμούς σε ιχθυοτροφεία της Ανατολικής Μεσογείου. Στόχοςτης παρούσας μελέτης ήταν η εύρεση της κατανομής των μετάλλων στο θαλάσσιοπεριβάλλον και στους ζωντανούς οργανισμούς και της σχέσης που συνδέει τηβιοσυσσώρευση και τη βιοδιαθεσιμότητα τους με διάφορες περιβαλλοντικές παραμέτρουςώστε να εκτιμηθεί ο βαθμός της επικινδυνότητάς τους για τα διάφορα μέλη της τροφικήςαλυσίδας. Επιλέχθηκαν τέσσερις περιοχές υδατοκαλλιέργειας, δύο στο Αιγαίο και δύο στοΙόνιο Πέλαγος. Συλλέχθηκαν δείγματα ιζήματος κάτω από τους κλωβούς και σε αποστάσεις5, 10, 25 και 50 m κατά μήκος της κατεύθυνσης των κυρίων ρευμάτων της κάθε περιοχής καιαπό έναν σταθμό αναφοράς σε κάθε περιοχή 400-1000 m από την κάθε μονάδα. Έγινε επίσηςσυλλογή δειγμάτων ψαριών (σάρκα, συκώτι, βράγχια, οστά, έντερο, γονάδες, στομάχι,στομαχικό περιεχόμενο) και δειγμάτων μακροπανιδικών ταξινομικών ομάδων (taxa).Όσον αφορά τα μέταλλα στις περιοχές των ιχθυοτροφείων, οι αλλαγές των γεωχημικώνπαραμέτρων των ιζημάτων επηρεάζουν σημαντικά τη βιοδιαθεσιμότητα τους και τηνκατανομή τους στα ιζήματα. Οπότε με βάση τη σύσταση των ιζημάτων σε μέταλλα, ταιζήματα κατηγοριοποιήθηκαν σε χοντρόκοκκα οξειδωτικά και λεπτόκοκκα ανοξικά. Ταλασπώδη και ανοξικά ιζήματα είχαν υψηλότερες συγκεντρώσεις σε όλα σχεδόν τα μέταλλααπό ότι τα χοντρόκοκκα και οξειδωτικά ιζήματα. Στα ανοξικά ιζήματα, όλα τα μέταλλα είχανυψηλότερες συγκεντρώσεις στα ιζήματα από τους επιβαρυμένους σταθμούς από ότι σταιζήματα από τους σταθμούς αναφοράς, ενώ στα οξειδωτικά ιζήματα, πολλά μέταλλα είχανχαμηλότερες συγκεντρώσεις στα ιζήματα των επιβαρυμένων σταθμών από ότι των σταθμώναναφοράς. Οι σημαντικότερες παράμετροι που μειώνουν τη βιοδιαθεσιμότητα των μετάλλωνστους οργανισμούς δεσμεύοντάς τα στο ίζημα είναι το αυξημένο ποσοστό ιλύος, το υψηλόοργανικό υλικό και το χαμηλό οξειδοαναγωγικό δυναμικό. Βρέθηκε ότι τα ψάρια πουεκτρέφονται σε μη-εκτεθειμένες περιοχές με ανοξικό υπόστρωμα συσσωρεύουν χαμηλότερεςσυγκεντρώσεις μετάλλων στη σάρκα, στα οστά και στο έντερο και υψηλότερεςσυγκεντρώσεις μετάλλων στα βράγχια και στο συκώτι από ότι τα ψάρια που εκτρέφονται σεεκτεθειμένες περιοχές με οξειδωτικό υπόστρωμα. Τα άγρια ψάρια που συναθροίζονται σεπεριοχές με ανοξικό υπόστρωμα συσσωρεύουν μέταλλα στα βράγχια τους μέσω τουενδιαιτήματός τους, ενώ αυτά που συναθροίζονται σε περιοχές με οξειδωτικό υπόστρωμασυσσωρεύουν μέταλλα στο έντερο τους μέσω της διατροφής τους. Επίσης βρέθηκε ότι οιΠερίληψη8συγκεντρώσεις των μετάλλων στα βενθικά ασπόνδυλα αυξάνουν με την αύξηση τουποσοστού ιλύος, του ανθεκτικού οργανικού υλικού και της χλωροφύλλης-α στα ιζήματα.Οι επιπτώσεις των μετάλλων στα ιζήματα των ιχθυοκαλλιεργειών βρέθηκαν ότι ήταναμελητέες πέραν των 25 – 50 m από την άκρη των κλωβών. Επιπλέον, στην παρούσα μελέτηδιαπιστώθηκε ότι τα διάφορα είδη άγριων ψαριών που συναθροίζονται γύρω από τουςιχθυοκλωβούς συσσωρεύουν περισσότερα μέταλλα με υψηλότερες συγκεντρώσεις από ότι ταεκτρεφόμενα ψάρια. Τα βενθικά ασπόνδυλα συσσωρεύουν χαμηλότερες συγκεντρώσειςμετάλλων από ότι τα ιζήματα. Τα ανθεκτικά είδη (tolerant species) του μακροβένθουςσυσσωρεύουν υψηλότερες συγκεντρώσεις μετάλλων από ότι τα ευαίσθητα είδη (equilibriumspecies). Η βιοσυσσώρευση των μετάλλων στο μακροβένθος επηρεάζεται από τα οικολογικά(ενδιαίτημα, κινητικότητα, διατροφικές συνήθειες, βιοανάδευση) και μορφολογικά (σχήμακαι μέγεθος σώματος) χαρακτηριστικά των οργανισμών.Το As σε οξειδωτικά και ανοξικά ιζήματα και ο Cu, ο Zn και ο Fe στα ανοξικά μπορούννα προκαλέσουν ανεπιθύμητα αποτελέσματα στην υδρόβια ζωή των περιοχών τωνιχθυοτροφείων. Στα εκτρεφόμενα ψάρια, ανιχνεύθηκε βιοσυσσώρευση, μέσω της διατροφής,του Hg και του Cs στη σάρκα του λαβρακιού, του Cu στο συκώτι του λαβρακιού και του P,του Ca και του Sr στα οστά και των δύο ειδών. Στην παρούσα μελέτη βρέθηκε ότι ο Hgβιομεγεθύνεται στους ιστούς των άγριων ψαριών που συναθροίζονται γύρω από τουςιχθυοκλωβούς εξαιτίας της διατροφής τους με ζωοβένθος. Επομένως ο Hg στα εκτρεφόμενακαι άγρια ψάρια μπορεί να αυξηθεί σημαντικά μέσω της διατροφής τους και, ενδεχομένως, ναεπηρεάσει τόσο την υγεία των ψαριών όσο και την υγεία των καταναλωτών – ανθρώπων. Ησάρκα των εκτρεφόμενων και των άγριων ψαριών συσσωρεύει τις χαμηλότερεςσυγκεντρώσεις των περισσότερων μετάλλων ενώ το συκώτι και τα οστά τις υψηλότερες σεσχέση με τους άλλους ιστούς. Ωστόσο το βρώσιμο μέρος (σάρκα) των δύο εκτρεφόμενωνειδών δεν υπερέβαινε τα επιτρεπτά όρια και, επομένως, η κατανάλωση του θα μπορούσε ναθεωρηθεί ασφαλής για την ανθρώπινη υγεία, ενώ κίνδυνος για την ανθρώπινη υγεία από τηνκατανάλωση άγριων ψαριών μπορεί να προκληθεί λόγω αυξημένων συγκεντρώσεων Fe, As(ανόργανου) και Hg. Τα εκτρεφόμενα και τα άγρια ψάρια είναι καλές πηγές ουσιωδώνστοιχείων για την ανθρώπινη υγεία όπως P, K, Cr και Se με τον κέφαλο (Mugil cephalus), τημαρίδα (Spicara smaris) και τον χάνο (Serranus cabrilla) να είναι εξαιρετικές πηγές Ca καιSe.