Η ανάπτυξη του ελληνικού συστήματος κοινωνικής φροντίδας υπό το πρίσμα του διεθνούς και του ευρωπαϊκού δικαίου κοινωνικής ασφάλειας
Authors: Μαρίνη Φωτεινή 
Published: January 2023

Σκοπός της διατριβής ήταν η ανάλυση και αξιολόγηση της θεσμικής υπόστασης και λειτουργίας του Ελληνικού υποδείγματος κοινωνικής φροντίδας (όπως συγκροτείται με την μορφή του Εθνικού Συστήματος Κοινωνικής Φροντίδας) υπό το πρίσμα των κανόνων του Διεθνούς και του Ευρωπαϊκού Δικαίου Κοινωνικής Ασφάλειας, που επηρεάζουν την ανάπτυξη του τομέα των τυπικών υπηρεσιών κοινωνικής φροντίδας στις εθνικές έννομες τάξεις των Συμβαλλομένων Κρατών. Η κύρια υπόθεση εργασίας της έρευνας ήταν ότι οι Διεθνείς Οργανισμοί και η Ευρωπαϊκή Ένωση προσεγγίζουν τις τυπικές πολιτικές φροντίδας ως βασικό εργαλείο προάσπισης των κοινωνικών δικαιωμάτων του πληθυσμού, ιδίως ενόψει κρίσιμων δημογραφικών, υγειονομικών και κοινωνικοοικονομικών εξελίξεων που δυσχεραίνουν τις δυνατότητες κάλυψης αναγκών από τα άτυπα (οικογενειακά) δίκτυα φροντίδας. Το πρώτο κεφάλαιο της διατριβής εξετάζει την οριοθέτηση του τομέα της κοινωνικής φροντίδας στην Ελληνική νομική θεωρία και αναλύει το πλαίσιο ρύθμισής του στην Ελληνική έννομη τάξη, τόσο στο επίπεδο του Συντάγματος, όσο και στο επίπεδο των νομοθετικών πρωτοβουλιών για την συστηματική οργάνωση και παροχή υπηρεσιών φροντίδας (ο Ν. 2646/98 και οι συναφείς μεταρρυθμιστικές παρεμβάσεις). Το δεύτερο και το τρίτο κεφάλαιο επικεντρώνονται στην αναλυτική επεξεργασία των θεσμικών παρεμβάσεων του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (Διεθνές Σύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα, Σύμβαση για την Εξάλειψη όλων των μορφών Διακρίσεων κατά των Γυναικών, Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού και Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία) και του Συμβουλίου της Ευρώπης (Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης και τα Πρωτόκολλά του και Αναθεωρημένος Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης), αντίστοιχα, που πληρούν τρία κριτήρια: i. διαθέτουν νομική δεσμευτικότητα (εφόσον γίνουν αποδεκτές και ενσωματωθούν στην εθνική έννομη τάξη), ii. περιέχουν διατάξεις που αφορούν στον σκληρό πυρήνα του θεματικού πεδίου της κοινωνικής φροντίδας και iii. έχουν επικυρωθεί από την Ελληνική πολιτεία, αποτελώντας αναπόσπαστο μέρος της εσωτερικής έννομης τάξης σύμφωνα με την ρήτρα της παρ. 1 του άρθρου 28 του Συντάγματος. Το τέταρτο κεφάλαιο εστιάζει στην επεξεργασία των θεσμικών παρεμβάσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πεδίο της κοινωνικής φροντίδας, με έμφαση σε κρίσιμες διατάξεις του πρωτογενούς και του παράγωγου δεσμευτικού δικαίου της Ένωσης αλλά και σε σχετικές ρήτρες που εντοπίζονται στις πλέον αντιπροσωπευτικές παρεμβάσεις της για την κοινωνικοπολιτική προστασία των κοινωνικών δικαιωμάτων. Το πέμπτο κεφάλαιο παρουσιάζει τα πορίσματα της εξωτερικής αξιολόγησης του Εθνικού Συστήματος Κοινωνικής Φροντίδας από τα αρμόδια όργανα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και του Συμβουλίου της Ευρώπης. Το έκτο κεφάλαιο αποτυπώνει με συστηματικό τρόπο τα κύρια πορίσματα της έρευνας και διατυπώνει εισηγήσεις για τους άξονες συγκρότησης ενός νέου εθνικού μοντέλου κοινωνικής φροντίδας, που θα προσαρμόζεται στις γενικές αρχές και το περιεχόμενο των δεσμευτικών μηχανισμών του Διεθνούς και Ευρωπαϊκού Δικαίου Κοινωνικής Ασφάλειας και, ιδίως, θα πληροί τα κριτήρια θεσμικής επάρκειας των εθνικών συστημάτων κοινωνικής φροντίδας που συνάγονται από την ερμηνεία των άρθρων 14 του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη και 14 του Αναθεωρημένου Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη (δικαίωμα στην απόλαυση κοινωνικών υπηρεσιών).