Áhrif EES-réttar á réttarfar
Authors: Einarsson Ólafur Jóhannes , Stephensen Sindri M. 
Published: May 2023

Útdráttur:
EES-samningurinn kveður ekki á um samræmingu reglna á sviði réttarfars. Í samræmi við það hefur EFTA-dómstóllinn, líkt og Evrópudómstóllinn, byggt á því að EES-ríkin njóti sjálfræðis við mótun réttarfarsreglna. Því sjálfræði eru hins vegar takmörk sett samkvæmt meginreglunum um skilvirkni og jafngildi. Af hinni síðarnefndu leiðir að reglur um framfylgni EES-réttar mega ekki vera meira íþyngjandi en þær er gilda um sambærileg réttindi að landslögum. Samkvæmt reglunni um skilvirkni má það ekki vera ómögulegt eða óhæfilega erfitt að sækja réttindi þau er eiga rætur sínar að rekja til EES-samningsins. Meginreglan um bann við mismunun hefur einnig áhrif í fyrirliggjandi samhengi þar sem réttarfarsreglur, óháð sakarefni fyrirliggjandi máls, mega ekki vera meira íþyngjandi fyrir aðra ríkisborgara EES-ríkis en ríkisborgara viðkomandi lands. Framkvæmd að því er varðar upptöku gerða í EES-samninginn sem hafa að geyma réttarfarsreglur hefur verið nokkuð misvísandi. Skýrasta dæmið um að gerð af því tagi hafi ekki verið felld inn í samninginn er tilskipun 2004/48 EB um málsmeðferð í hugverkaréttindamálum. Á síðustu árum hefur þróunin þó fremur verið í þá átt að taka upp slíkar gerðir, sbr. t.d. tilskipun 2016/943/ESB um viðskiptaleyndarmál sem að mörgu leyti svipar til fyrrnefndrar tilskipunar 2004/48. Almennt hefur EES-samningurinn takmörkuð áhrif á meginreglur réttarfars um res judicata, málsforræði aðila og útilokun. Undantekningu frá þessu er að finna á sviði neytendaréttar þar sem dómaframkvæmd Evrópudómstólsins felur í sér að virkni tilgreindra ákvæða skuli vera slík að líta beri fram hjá þessum meginreglum. Ekki verður ráðið að þessar sértæku reglur neytendaréttar hafi verið innleiddar í íslenska löggjöf með fullnægjandi hætti.

EES-samningur. Meginreglur EES-samningsins. Réttarfar. Res judicata. Málsforræðisregla.

THE IMPACT OF EEA LAW ON PROCEDURAL LAW
Ólafur Jóhannes Einarsson, Registrar of the EFTA Court, and Sindri M. Stephensen, associate professor at the Reykjavík University Faculty of Law

Abstract:

The EEA Agreement does not provide for harmonisation of procedural rules. Accordingly, the EFTA Court has, in line with the case-law of the European Court of Justice, recognised the procedural autonomy of the EFTA States. This autonomy is limited by the principles of effectiveness and equivalence. The latter provides that enforcement of EEA rights cannot be subject to less favourable rules than comparable rights under national law. According to the principle of effectiveness, claiming rights based on EEA law may not be made impossible or excessively difficult. The prohibition of discrimination has also played an important role in the context of the interplay between EEA law and national procedural law. The practice regarding incorporation of acts laying down procedural rules into the EEA Agreement has been inconsistent. The clearest example of such an act not being made part of the Agreement is Directive 2004/48/EC on enforcement of intellectual property rights. Recently, the development seems to have been to incorporate acts of that nature as evidenced by Directive 2016/943/EU on trade secrets, which shares many features with Directive 2004/48. Generally, the EEA Agreement has a limited impact on the principles of res judicata and party autonomy. Consumer law provides for an important exception thereto. Under the case-law of the Court of Justice, ensuring the effectiveness of consumer rights may lead to these principles of national procedural law being disregarded. To ensure the correct application of these provisions of EEA law in Icelandic law, special rules might be needed.

EEA Agreement. General principles of EEA law. Procedural law. Res judicata. Party autonomy.