AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASINDA DÖVLƏT İDARƏETMƏSİNDƏ TƏTBİQ EDİLƏN ELEKTRON XİDMƏTLƏR VƏ ONLARIN ÜSTÜNLÜKLƏRİ
Authors: Elşən Məmmədli Elşən Məmmədli , Ramil Zeynallı Ramil Zeynallı 
Published: April 2023

Elektron hökumət deyildikdə elektron rabitə və əməliyyat mühitlərində dövlətin öz vətəndaşlarına qarşı vəzifə və xidmətlərinin, vətəndaşların isə dövlət qarşısındakı vəzifə və xidmətlərinin fasiləsiz və təhlükəsiz şəkildə yerinə yetirilməsi olaraq başa düşülür. Xüsusilə idarəetmənin yenidən qurulması səyləri ilə əhəmiyyət qazanmağa başlayan elektron dövlət anlayışı inteqrasiya olunmuş strategiya, proses, təşkilat və texnologiyanı ifadə edən bir anlayışdır. E-hökumət, e-vətəndaş və e-hökumət arasındakı münasibətlərin qarşılıqlı xidmət anlayışı üzərində qurulduğu texnologiya araşdırmasıdır. Günümüz etibarı ilə informasiya texnologiyalarının inkişaf səviyyəsi o qədər yüksək həddədir ki, əksər dövlət orqanlarında ölkə əhalisinin rifahına xidmət edən elektron hökumət sistemindən geniş şəkildə istifadə edilir.
Elektron hökumət tətbiqinin tətbiq edilməsinin əsas məqsədi dövlət səviyyəsində bürokratizmin aradan götürülməsidir. Yəni burada iyerarxiya prinisipi ortadan qaldırılaraq cəmiyyət daha rahat şəkildə hökumət orqanlarına müraciət edə bilər. Burada başqa bir əsas məqsəd isə səmərəliliyin artırılmasıdır. Həmin səmərəliliyin artırılması deyildikdə vətəndaşların hökumət qurumlarına elektron şəkildə müraciət etdiyi təqdirdə həmin orqanlar daha səmərəli və adekvat qərarlar qəbul edə bilmələri nəzərdə tutulur. Yəni xidmətin keyfiyyəti artırılaraq internet mühitində həyata keçirilməyə başlanacaq xidmətlər, xidmət anlayışının vətəndaşlara müəyyən keyfiyyət səviyyəsində və standartlaşdırılmış şəkildə çatdırılmasını təmin edəcəkdir. Bundan əlavə elektron hökumət sisteminin tətbiq edilməsində bir digər məqsəd isə korrupsiya hallarının minimum səviyyəyə endirilməsidir. Nəticə etibarı ilə elektron hökumət sistemi tətbiq edildikdə cəmiyyətin dövlət orqanlarına gediş-gəlişinin, eləcə də həmin şəxslərlə birbaşa təmasının qarşısı alınmış olur. Bununla birlikdə kiçik qurumların səlahiyyətinin genişləndirmək, xidmət səviyyəsini yüksəltmək və nəticədə dövlət orqanlarının vətəndaşa xüsusi diqqətin göstərilməsi kimi ünsürlər ön plana çıxır.
Məqalə Azərbaycanda dövlət idarəetmə sistemində elektron xidmətlərin tətbiq vəziyyətinin təhlilinə həsr olunmuşdur. Tədqiqatda Azərbaycan Respublikasında tətbiq edilən elektron xidmətlərin tətbiq edildiyi tarix və həmin sistemin tətbiq edilməsində təkan verən qərar və fərmanlar ələ alınmışdır. Bundan əlavə Azərbaycan Respublikasında elektron hökumət xidmətindən yararlanan bir sıra dövlət qurumların fəaliyyəti nümunə olaraq göstərilmişdir. Burada xüsusilə elektron xidməti yüksək səviyyədə təqdim edən Səhiyyə Nazirliyi, Təhsil Nazirliyi, Dövlət İmtahan Mərkəzi, Ali Məhkəmə kimi dövlət qurumlarının fəaliyyəti ətraflı şəkildə göstərilmişdir. Məhz bu və digər qurumların fəaliyyəti əsasında Azərbaycan Respublikasında elektron xidmətlərin göstərilməsi səviyyəsinin 2001-ci ildən etibarən günümüzə qədər yüksək səviyyədə inkişafı qeyd edilmiş və həmin göstəricilər şəkillərlə təsvir edilmişdir.
Açar sözlər: elektron hökumət, dövlət idarəçiliyi, vətəndaş, elektron xidmət, informasiya texnologiyaları