Βωβός κινηματογράφος και κωφοί (hearing impaired/deaf)
Authors: Τσάλα Σοφία-Ειρήνη 
Published: November 2024

Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει και αναλύει υπό το πρίσμα της φιλμοσημειωτικής τις ταινίες του βωβού κινηματογράφου με πρωταγωνιστή τον Τσάρλι Τσάπλιν. Στοχεύει στον εντοπισμό κοινών σημείων με την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα (ΕΝΓ) και τη δημιουργία ενός διαδραστικού εκπαιδευτικού escape room που συνδυάζει τον κινηματογράφο και την ΕΝΓ, απευθυνόμενο σε Κωφούς και ακούοντες μαθητές. Πραγματεύεται τα ζητήματα της ανθρωπολογίας της αναπηρίας, τις ψηφιακές ανθρωπιστικές επιστήμες και κυρίως την ψηφιακή εθνογραφία, τη σημειωτική ανάλυση του βωβού κινηματογράφου, τη συμπεριληπτική εκπαίδευση και την ειδική αγωγή, τη χρήση του παιχνιδιού και των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών (ΤΠΕ) στην εκπαιδευτική πράξη, την ιστορία της νοηματικής γλώσσας και την αξία της χρήσης της. Η διατριβή διαρθρώνεται σε δυο μέρη: α) το θεωρητικό και ιστορικό πλαίσιο και β) την εμπειρική έρευνα. Κάθε ένα από αυτά τα μέρη χωρίζεται σε κεφάλαια και υποκεφάλαια. Στο τελευταίο μέρος της εργασίας υπάρχει η βιβλιογραφία (ελληνόγλωσση, ξενόγλωσση και οι ηλεκτρονικές πηγές) και το παράρτημα με εικόνες και άλλα χρήσιμα στοιχεία. Η ανάπτυξη της ψηφιακής τεχνολογίας στη σημερινή εποχή αποτελεί πρόσφορο έδαφος για έρευνα στον τομέα της ψηφιακής ανθρωπολογίας και της ψηφιακής εθνογραφίας, ενώ η χρήση των ΤΠΕ ενισχύει τη δυνατότητα των ανθρωπολόγων να αντιληφθούν και να καταγράψουν τις πολυπλοκότητες των κοινωνικών και πολιτιστικών πρακτικών, καθώς και τις έννοιες της συμπερίληψης, της αναπηρίας και της διαφορετικότητας σε μια κοινωνία. Οι ΤΠΕ μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν ως εκπαιδευτικό εργαλείο για την υποστήριξη μαθητών/μαθητριών με ή χωρίς μαθησιακές δυσκολίες ή αναπηρίες. Ο κινηματογράφος δεν αποτελεί μόνο μέσο ψυχαγωγίας, αλλά και μια ενδιαφέρουσα πηγή άντλησης στοιχείων σε επίπεδο σημαινόντων και σημαινομένων. Η χρήση της σημειωτικής του κινηματογράφου (φιλμοσημειωτικής) ως εργαλείου «αποκρυπτογράφησης» του κόσμου που προβάλλεται στις ταινίες, αναδεικνύει τη σημασία της γλώσσας του σώματος. Στο βωβό κινηματογράφο που χρησιμοποιούνται κυρίως χειρονομίες και οι εκφράσεις του προσώπου των ηθοποιών για να αποδοθούν τα νοήματα, ενώ η επικοινωνία βασίζεται στη συμβολική λειτουργία της μη λεκτικής επικοινωνίας και τον οπτικοκινησιακό κώδικα, όπως ακριβώς και στην ΕΝΓ. Στη χώρα μας προωθείται η κινηματογραφική παιδεία και ο κινηματογραφικός εγγραμματισμός του μαθητή-θεατή μέσα από τα αναλυτικά προγράμματα ΑΠΣ-ΔΕΠΠΣ. Επειδή η παιχνιοποίηση (gamification) αποτελεί μια σύγχρονη προσέγγιση της μάθησης μέσα από έναν διασκεδαστικό και συνάμα βιωματικό τρόπο, ο συνδυασμός του βωβού κινηματογράφου και της ΕΝΓ στο εκπαιδευτικό δωμάτιο απόδρασης με τίτλο «Σώστε τον Σαρλό» αποτελεί την καινοτομία της παρούσας διατριβής. Με τον τρόπο αυτό ενισχύεται η αλληλεπίδραση των μαθητών/μαθητριών χρησιμοποιώντας τον ίδιο κώδικα επικοινωνίας, ενώ παράλληλα προωθείται η συνεργασία μέσα από τη διαδικασία learning by doing. Τέλος, το συγκεκριμένο παιχνίδι δίνει την αφόρμηση για περαιτέρω δημιουργικές και διαθεματικές δραστηριότητες στο σχολικό περιβάλλον και τη δυνατότητα εφαρμογής της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης στην πράξη.