bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Het wijzigen van management accounting & control-systemen
Authors: Huizac G. H. , Mehciz G. I. , Verbeeten F. H. M.
Published: October 2019

In de afgelopen jaren hebben diverse organisaties, zowel in de profit als in de non-profit sector, wijzigingen in hun management accounting & control-systeem (MACS) doorgevoerd. Een belangrijke vraag is welke change managementstrategieën bijdragen aan een geslaagd veranderingsproces. Uit dit onderzoek blijkt dat betrokkenheid van managers en controllers van groot belang is om een wijziging in een accountingsysteem door te voeren. Voor een positieve houding van de controller ten aanzien van een wijzing van het management accounting & control-systeem lijkt eveneens een goede projectbezetting van belang te zijn. Om de manager ‘mee te krijgen’ in het veranderingsproces moet daarnaast vooral aandacht worden besteed aan projectmanagement, training in de interpretatie van het systeem en communicatie omtrent de voortgang van het project. Ook blijkt uit dit onderzoek dat een adequaat gebruik van diverse veranderingsstrategieën de manager eerder zal aanzetten tot een intensiever gebruik van het accountingsysteem voor besluitvorming.
Beïnvloedingsmogelijkheden leercurve ondernemingen
Authors: Wiersma E.
Published: October 2019

De leercurve berekent in hoeverre bedrijven effi ciënter gaan werken wanneer ze meer ervaring verkrijgen in het maken van producten of het leveren van diensten. In dit artikel worden vier factoren onderzocht die de mate van leren beïnvloeden. Deze factoren zijn: de variatie in taken van werknemers, de benutting van de capaciteit, de heterogeniteit van het personeelsbestand en de mate waarin naast kosten andere prestatiedimensies belangrijk zijn
Management control bij waardemanagement
Authors: Claes P. C. M.
Published: October 2019

In deze periode waar bedrijfsprestaties en beurskoersen onder hoogspanning staan als gevolg van de kredietcrisis, zou prestatiemanagement hoog op de agenda moeten staan. Dit artikel gaat in op hoe het sturen op economische waarde (Value-based Management – VBM) in het management control systeem wordt ingebed. Het blijkt uit casusonderzoek bij vijf Nederlandse ondernemingen, dat door de implementatie van VBM één uniforme maatstaf en taal ontstaat, waardoor onderlinge vergelijkbaarheid en communicatie toenemen binnen de organisatie. Daarnaast zijn accountability en controllability van value drivers een leidend motief in het ontwerp en de inrichting van het controlsysteem en worden bij het nemen van beslissingen zowel de implicaties voor de winst-en-verliesrekening als voor de balans beschouwd.
Samenval en vaststellen jaarrekening
Authors: Dieleman Anton
Published: October 2019

Reactie op het artikel van B. Kamp, Samenval grondslagen voor aangifte en jaarrekening kleine ondernemingen, Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie, jrg. 82, no. 10, oktober 2008, pp. 425-434.
RJ 275 Op aandelen gebaseerde betalingen: zijn de kosten niet te hoog?
Authors: Brouwer A. J. , De Vaere E.
Published: October 2019

De nieuwe richtlijn 275 Op aandelen gebaseerde betalingen inzake de verwerking van op aandelen gebaseerde beloningen vereist dat ondernemingen complexe waarderingen uitvoeren om de kosten van dergelijke regelingen te verwerken in de jaarrekening. Onderzoek onder Nederlandse beursfondsen laat zien dat de impact van dergelijke kosten op het beeld van de jaarrekening over het algemeen beperkt is. De verwachting is dat de impact voor niet-beursgenoteerde ondernemingen en de informatiewaarde voor de relevante groep gebruikers van deze ondernemingen nog kleiner zal zijn. Om die reden zijn wij van mening dat de bepalingen in Richtlijn 275 onnodig vergaand zijn en dat voor de relevante doelgroep volstaan zou kunnen worden met een vereenvoudigde benadering van de kosten uit hoofde van op aandelen gebaseerde beloningen aangevuld met een adequate toelichting van de bestaande regelingen.
Cultuur en management control
Authors: Van Helden Jan , Hendriks-Gusc J.
Published: October 2019

Dit artikel bevat een literatuurverkenning over de relatie tussen landscultuur en management control systemen van ondernemingen. Een duidelijke ‘body of knowledge’ blijkt nog niet te bestaan. Dit komt omdat theorieën onvoldoende zijn ontwikkeld of uiteenlopend zijn geoperationaliseerd. Bovendien, vaak ontbreken replicatiestudies. Daarnaast beoogt het artikel suggesties voor nieuw onderzoek op dit terrein aan te dragen. Zo wordt gesuggereerd om, naast het bestaande onderzoek dat sterk is gebaseerd op vergelijkingen tussen landen gedurende een zelfde tijdsperiode, onderzoeken te doen met een longitudinaal perspectief. Hiermee kan een verklaring worden gegeven voor ontwikkelingen van management control systemen in de loop van de tijd waarbij rekening wordt gehouden met diverse factoren, waaronder culturele waarden. Een andere suggestie betreft de hantering van een breder dan het gangbare cultuurbegrip. Cultuur is immers meer dan het geheel van kwantifi ceerbare dimensies. Een meer holistisch cultuurbegrip biedt ruimte voor kernwaarden en perifere waarden en maakt het mogelijk de samenhang tussen cultuurwaarden een grotere rol te laten spelen.
Hoe beoordeelt men de kwaliteit en toepasbaarheid?
Authors: Barends E. , Ten Have S. , Poolman R. W. , Ubbink D.
Published: October 2019

De wereld van management en organisatie kent een rijke traditie van omvangrijke onderzoeken naar succes en falen van organisaties en hun managementaanpakken. Een ikoon van deze traditie vormt het werk van Peters en Waterman naar excellente ondernemingen. In het op het onderzoek onder 43 als succesvol omschreven ondernemingen gebaseerde boek claimen Peter en Waterman het recept voor ‘excellentie’ te hebben. Dit en vergelijkbare onderzoeken hebben met elkaar gemeen dat zij populair zijn (geweest), grootschalig van opzet, de nodige pretentie hebben en de nodige kritiek hebben gekregen. Deze kritiek richt zich vooral op de methodologische tekortkomingen die maken dat de claim niet waargemaakt kan worden. Voor managers is het belangrijk dergelijke onderzoeken goed te beoordelen alvorens ze eventueel toe te laten tot de eigen handelingspraktijk. In dit artikel wordt in lijn met de zich ontwikkelende traditie van het evidence-based management aandacht besteed aan het kunnen beoordelen van systematische reviews, waartoe vaak populaire onderzoeken toe behoren. Er wordt een referentiekader geboden voor het kunnen beoordelen en dit kader wordt ook geïllustreerd aan de hand van een voorbeeld van een concreet en populair onderzoek.
Best practices voor de commissaris in het familiebedrijf wenselijk?
Authors: Van Leersum P. , Lückerath-Rovers Mijntje , Van Zijl N.
Published: October 2019

De rol van de commissaris eist in het huidige corporate governance debat een steeds prominentere plaats op. In tegenstelling tot de publieke beursgenoteerde ondernemingen, is er in Nederland voor ondernemingen in het private domein waar familiebedrijven de overhand hebben nog geen corporate governance code ontwikkeld. In dit artikel is onderzocht of een governance code voor het familiebedrijf zinvol is. Daarnaast is aan de hand van het Nationaal Commissarissen Onderzoek 2008 (De Bos en Lückerath, 2009) onderzocht wat de commissarissen bij familiebedrijven zelf vinden van hun taak en werkwijze. Zo ervaart een overgrote meerderheid van commissarissen bij familiebedrijven veranderingen in werkzaamheden en aansprakelijkheid in de afgelopen tien jaar, blijkt uit het Nationaal Commissarissen Onderzoek. In het artikel wordt betoogd dat er geen dwingende code moet komen, maar dat het ondernemingsbestuur van familiebedrijven wel degelijk op een hoger plan kan worden gebracht en dat een onafhankelijk toezichthoudend college als belangrijke waarborg kan gelden voor de overige stakeholders van het familiebedrijf. Het inrichten van een onafhankelijk toezichthoudend college kan een redelijk antwoord bieden op de toegenomen roep om meer verantwoordelijkheid en transparantie, zonder dat familiebedrijven volledig transparant hoeven te zijn over hun doen en laten. Het besloten karakter van deze ondernemingsvorm kan op deze manier gekoesterd worden.
Joint Ventures
Authors: Hoogendoorn Martin
Published: October 2019

Een veel voorkomende wijze van samenwerking tussen ondernemingen is het uitvoeren van activiteiten in de vorm van een joint venture. Een joint venture is bijna altijd een afzonderlijke juridische entiteit. De partners in de joint venture voeren gezamenlijk de zeggenschap uit. In internationaal verband is een joint venture met een lokale partner soms de enige mogelijkheid om in het land voet aan de grond te krijgen. Een joint venture is geen nieuw verschijnsel, maar niettemin was er voldoende reden voor de redactie van het MAB om hieraan een themanummer te wijden. Juist omdat joint ventures inmiddels zo belangrijk zijn geworden, is het zinvol om actuele bedrijfseconomische en accountancy-aspecten met betrekking joint ventures in kaart te brengen. Dat gebeurt in vier artikelen, vanuit vier verschillende invalshoeken: strategie en economie, management control, externe verslaggeving, en accountantscontrole.
Joint ventures in de jaarrekening
Authors: Eeftink Egbert , De Feijter Ronald
Published: October 2019

Naar verwachting zal de International Accounting Standards Board (IASB) begin 2010 een nieuwe standaard publiceren over de verslaggeving van gezamenlijke regelingen (joint arrangements), inclusief joint ventures. Volgens deze standaard zal proportionele consolidatie van joint ventures onder IFRS niet langer zijn toegestaan, maar zal waardering volgens de equity-methode moeten plaatsvinden. In dit artikel worden de belangrijkste aspecten van de verwachte inhoud van deze nieuwe standaard beschreven. Ook wordt ingegaan op het belangrijkste argument van de IASB om proportionele consolidatie niet langer toe te staan, te weten strijdigheid met het framework. Daarbij wordt geconcludeerd dat er veel valt aan te merken op de tot nu toe door de IASB gegeven onderbouwing voor het elimineren van proportionele consolidatie. Een bredere en meer fundamentele benadering van het vraagstuk had de voorkeur verdiend.
Toelating tot het accountantsberoep in Europees perspectief
Authors: Reimers H. K. O.
Published: October 2019

Europese richtlijnen en de implementatie daarvan leiden tot het vervagen van landsgrenzen voor de opleiding en beroepsuitoefening van wettelijk controleurs en overige accountants. Dit biedt nieuwe mogelijkheden voor studenten, werkgevers en beroepsgenoten die daardoor meer grensoverschrijdende kansen hebben gekregen. Dat zal de internationalisering van het accountantsberoep bevorderen. De eerste effecten doen zich inmiddels voor. Om in lijn te komen met de Europese richtlijnen zal nog een aantal aanpassingen in de Nederlandse wetgeving noodzakelijk zijn.
Gender-diversiteit: de Nederlandse business case
Authors: Lückerath-Rovers Mijntje
Published: October 2019

De bedrijfseconomische argumenten om meer vrouwen te benoemen in de top van een onderneming (betere besluitvorming, betere afspiegeling relevante stakeholders) worden vaak onderbouwd door het ‘bewijs’ van de studies van Catalyst en McKinsey dat meer vrouwen in de top daadwerkelijk bijdragen aan de ondernemingsprestaties van de onderneming. Dit artikel levert een bijdrage aan het Nederlandse debat door de methoden uit deze studies toe te passen op de 116 beursondernemingen die deel uitmaken van de Nederlandse Female Board Index (Lückerath- Rovers en Van Zanten, 2008). Daarnaast is het onderzoek uitgebreid met een regressieanalyse. De resultaten laten zien dat gemiddeld de ondernemingen met vrouwen beter presteren dan de ondernemingen zonder vrouwen of dan het sectorgemiddelde. Deze verschillen zijn echter alleen statistisch signifi cant voor het rendement op het eigen vermogen.
Eén van de oorzaken van de kredietcrisis - Onvoldoende aandacht management voor intern betrouwbaarheidssysteem
Authors: Van Leeuwen Oscar
Published: October 2019

De financiële markten beleefden het afgelopen jaar een ongekende terugval. Het begon allemaal met enkele Amerikaanse banken die hypotheken hadden verstrekt die niet aan hen konden worden terugbetaald. Vervolgens bleek bij de Franse bank Société Générale een 32-jarige beurshandelaar (Jerome Kerviel) in zijn eentje in staat te zijn om allerhande transacties te sluiten die hij nooit alleen1 had mogen sluiten, leidend tot een verlies van 4,9 miljard euro. De resulterende koersval van de aandelen schokte het vertrouwen in de financiële sector en leidde tot het faillissement van enkele banken. Vervolgens kwam op wereldwijde schaal overheidssteun van enorme omvang tot stand, om te voorkomen dat de financiële sector geheel in elkaar zou storten.
Schending van de Wet toezicht accountantsorganisaties
Authors: Roos A. R.
Published: October 2019

Accountantsorganisaties moeten een vastlegging maken als medewerkers de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta) schenden. Deze vastlegging vormt voor de Autoriteit Financiële Markten (AFM) een graadmeter voor de werking van het stelsel van kwaliteitsbeheersing en voor de manier waarop accountantsorganisaties omgaan met overtredingen. Ook vormt deze vastlegging de basis voor een jaarlijks verslag aan medewerkers. Wat komt in het overzicht van schendingen en wat is een mogelijke opvolging?
Een bijdrage aan de kosten van opruiming in de jaarrekening
Authors: Backhuijs J. B.
Published: October 2019

Verschillende overheidsregelingen eisen van ondernemingen fi nanciële bijdragen voor de kosten van het opruimen van producten of productiefaciliteiten van die ondernemingen. In dit artikel wordt ingegaan op de verwerking in de jaarrekening van die fi nanciële bijdragen. In verband met die verwerking wordt besproken of de onderneming bij een dergelijke regeling al dan niet een ‘doorgeefl uik’ van de overheid is, wanneer en voor welk bedrag de verplichtingen en mogelijke rechten uit een dergelijke regeling door de onderneming in haar jaarrekening worden verwerkt en ten slotte op welke plaats in de winst-en-verliesrekening de lasten van de fi nanciële bijdrage worden opgenomen.
Operationele segmenten in de jaarrekening
Authors: Van Offeren Dick , Verdoes Tim , Witjes Joop
Published: October 2019

De internationale verslaggevingsstandaard voor het verstrekken van gesegmenteerde informatie in de jaarrekening heeft een grondslagwijziging ondergaan. Met ingang van de jaarrekening 2009 dient de structuur van de interne informatieverstrekking te worden gevolgd. Dit wordt aangeduid met de management approach. Tot 2009 werd de segmentatiegrondslag bepaald door het verschil in rendement- en risicoprofi el van de segmenten. Deze grondslag staat bekend als de risks and rewards approach. In de Verenigde Staten heeft een dergelijke grondslagwijziging eerder plaatsgevonden. De effecten van de grondslagwijziging zijn empirisch onderzocht. Wij bespreken enkele belangrijke artikelen en geven de verwachtingen voor de verslaggeving volgens International Financial Reporting Standards aan.
Kredietcrisis vraagt breed begrip
Authors: Boot Arnoud W. A.
Published: October 2019

In deze bijdrage wordt een overzicht gegeven van de kredietcrisis. Aan bod komen de oorzaken van de kredietcrisis, met ook een historisch perspectief, en de oplossingsrichtingen naar de toekomst. Een van de grote problemen bij het trekken van de juiste lessen uit de kredietcrisis is dat het een veelhoofdig ‘monster’ is. Enerzijds zijn er pure macro-economische aspecten en anderzijds hele ‘down to earth’ microaspecten. Deze laatste gaan over het gedrag van bankiers en toezichthouders en richten zich op individuele banken. Macro-aspecten zijn zaken die te maken hebben met hoe de wereldeconomie loopt en hoe beleid hierop aangrijpt. Te onderscheiden zijn hier onder meer monetair beleid en begrotingsbeleid van overheden, en vooral de invloed hiervan op de handels balans; zie het grote handelstekort van de Verenigde Staten ten opzichte van China dat tot grote kapitaalbewegingen aanleiding heeft gegeven. Doordenkend over de dynamiek van de wereldeconomie in al haar facetten die ten grondslag ligt aan de fi nanciële crisis is de vraag: hoe voorkomen we dat de crisis uiteindelijk, nadat het ooit is overgewaaid (ja, dat zal gebeuren…), tot verwaterde lessen leidt omdat er teveel schuldigen en oorzaken zijn aan te wijzen? Hopelijk biedt de systematische analyse in dit artikel een houvast. De belangrijke les die zal worden getrokken is dat er aanpassingen nodig zijn, zowel op het macro- als op het microniveau.
Het jaar 2008 verslagen: onderzoek jaarverslaggeving
Authors: Vergoossen Ruud
Published: October 2019

Voor u ligt Het jaar 2008 verslagen: onderzoek jaarverslaggeving. Hierin wordt verslag gedaan van empirisch onderzoek naar de praktijk van de jaarverslaggeving. Het is inmiddels de veertiende editie van een reeks waarmee het Koninklijk NIVRA in 1996 is gestart. Nieuw is dat Het jaar 2008 verslagen door het Maandblad voor Accountancy & Bedrijfseconomie (MAB) wordt uitgegeven, in tegenstelling tot de vorige edities die als NIVRA-geschrift zijn gepubliceerd. Bovendien hebben het NIVRA en het MAB besloten Het jaar 2008 verslagen te verspreiden onder alle registeraccountants, zodat niet alleen de lezers van het MAB kennis kunnen nemen van de interessante onderzoeksresultaten. De in dit nummer opgenomen artikelen zijn beoordeeld door een gelegenheidsredactie die is samengesteld uit de volgende leden van de (kern)redactie van het MAB en de redactieraad van Het jaar 2008 verslagen: Rob Bosman, Ralph ter Hoeven, Chris Knoops en ondergetekende.
Fair-value-accounting, inactieve markten en procycliciteit
Authors: Bout Bert-Jan , Ter Hoeven Ralph , Langendijk Henk
Published: October 2019

In deze bijdrage besteden wij aandacht aan de gevolgen van inactiviteit van de markten voor de wijze waarop de fair value van financiële instrumenten wordt bepaald. De bestaande IFRS hieromtrent en de aanvullende guidance van de door de Financial Accounting Standards Board (FASB) en International Accounting Standards Board (IASB) opgerichte Expert Advisory Panel (EAP) worden in dit kader behandeld. Tevens bespreken wij de vermeende procyclische werking van waardering tegen fair value aan de hand van een aantal onderzoeksrapporten die nader ingaan op de achtergronden en oorzaken van de invloed van fair-value-accounting (FVA) op het financiële systeem. In een jaarrekeningonderzoek onder alle banken en verzekeraars binnen de ‘FTSE Eurofirst 300’-index, wordt nagegaan in hoeverre de financiële activa en financiële verplichtingen op fair value zijn gewaardeerd; de gevoeligheid voor fair-value-veranderingen wordt daarbij op netto-basis beoordeeld. Daarnaast is onderzocht of er een verband bestaat tussen de grootte van een bank en de mate waarin financiële activa en financiële verplichtingen op fair value zijn gewaardeerd. Ook wordt onderzocht, aan de hand van de fair-value-hiërarchie, in hoeverre marktinactiviteit invloed heeft gehad op de wijze waarop de financiële instrumenten zijn gewaardeerd. Tevens geven wij enkele best practices op een aantal toelichtingsgebieden. Het artikel sluiten wij af met een nabeschouwing.
Transparantie ten aanzien van maatschappelijk verantwoord ondernemen is geen wondermiddel
Authors: Knoops Chris
Published: October 2019

Verslaggeving van ondernemingen is in de loop der jaren aanzienlijk uitgebreid. De omvang van de verslaggevingsregels nam toe en ook de financiële jaarverslagen, halfjaarberichten en kwartaalberichten van ondernemingen zijn omvangrijker dan in het verleden. Daar komt nog bij dat steeds meer ondernemingen naast een financieel jaarverslag ook een maatschappelijk verslag (ook wel aangeduid als duurzaamheidsverslag, sustainability report of corporate social responsibility report) uitbrengen. Daarin wordt aandacht besteed aan maatschappelijk verantwoord ondernemen, dat wil zeggen de economische, milieu- en sociale aspecten van het ondernemen, ook wel aangeduid met people, planet, profit. Op dit vlak hebben zich de laatste jaren belangrijke ontwikkelingen voorgedaan, althans zeker ten aanzien van het ontwikkelen van richtlijnen en raamwerken; de praktijk lijkt nog achter te lopen.
Assurance over gedrag en de rol van soft controls: een lonkend perspectief
Authors: Kaptein Muel , Wallage Philip
Published: October 2019

SAMENVATTING Vanwege de toenemende behoefte aan betrouwbare en relevante informatie over gedrag, verkent dit artikel het verstrekken van assurance hierover door accountants. Wij betogen dat de accountant op basis van een analyse van gedragingen, beoordeling van de oorzaken en werking van soft controls een mate van zekerheid over gedrag kan verschaffen. Deze assurance kan in lijn met het Stramien voor Assuranceopdrachten plaatsvinden. De accountant als onafhankelijke assurance provider heeft een goede uitgangspositie om in de behoefte aan dergelijke assurance te voorzien. Aldus is er een lonkend perspectief om aan deze opkomende behoefte in de markt te voorzien.
De maatschappelijke relevantie van de accountant – er is meer dan een jaarrekening
Authors: Eimers P. W. A. , Ten Klooster Arco
Published: October 2019

In de huidige dynamische wereld worden transparantie en het afleggen van verantwoording steeds belangrijker. Verantwoordingen waarbij in toenemende mate behoefte ontstaat aan zekerheid door een onafhankelijke controleur. Dat raakt de kern van het accountantsberoep: een onafhankelijk oordeel geven over een verantwoording ten behoeve van een derde. Was er oorspronkelijk behoefte aan een oordeel over uitsluitend financiële gegevens, nu verbreedt deze informatiebehoefte zich naar maatschappelijk relevante informatie die niet altijd in geldwaarde is uit te drukken. In deze bijdrage worden de ontwikkelingen geschetst rond de veranderende businessomgeving, de daaruit volgende verslaglegging en het toevoegen van zekerheid door de accountant. Deze veranderende rol van de accountant vergt gerichte investeringen in breder opgeleide professionals, samenwerking met specialisten, ontwikkeling van een robuuste methodologie en innovatieve rapportagevormen.
Assurance van niet-financiële informatie: utopie of groeimodel?
Authors: Admiraal Michèl
Published: October 2019

Niet-financiële informatie staat volop in de belangstelling. Het succes van ondernemingen wordt niet alleen meer bepaald door financiële resultaten. Gebruikers van jaarrekeningen willen ook andere informatie ontvangen. Net als bij financiële informatie ontstaat hierbij de behoefte aan zekerheid over de betrouwbaarheid, het traditionele werkterrein van de accountant. Voor het Koninklijk NIVRA was dit aanleiding om een kernproject over niet-financiële informatie (NFI) te starten. Dit artikel gaat in op de belangrijkste uitkomsten van het project. Een daarvan is de introductie van een groeimodel voor de ontwikkeling van niet-financiële informatie en de rol van de accountant.
Ter herinnering aan André Bindenga
Authors: Hoogendoorn Martin
Published: October 2019

Op 15 december 2009 is onze redacteur André Bindenga overleden. Hij is slechts 68 jaar geworden. Bijna twee jaar lang was hij door ziekte aan huis gekluisterd. Hij had een enorm doorzettingsvermogen. Juist toen het iets beter ging, kwam een fatale terugslag. Bijna iedereen die in Nederland op één of andere wijze te maken heeft met accountancy kent André Bindenga. Hij heeft ongelooflijk veel gedaan. In minimale tijd rondde hij zijn studie bedrijfseconomie en accountancy aan de Nederlandse Economische Hogeschool af. Hij was gedurende bijna twee jaar de jongste accountant van Nederland. In 1973 promoveerde André op de dissertatie ‘Het vrije beroep van accountant’. Zijn proefschrift wordt ook na meer dan 35 jaar nog regelmatig aangehaald in de hedendaagse vakliteratuur en het behoort daarmee tot de standaardwerken van het accountantsberoep in Nederland. Wat in dit opzicht bijzonder was aan André was in de eerste plaats dát hij wilde promoveren (voor iemand die accountant was, was dat zeer ongebruikelijk), en in de tweede plaats dat hij dat deed naast een professionele baan. Voor de accountants die na hem zijn gepromoveerd was André een voorbeeld: hij gaf aan dat het mogelijk was om tegelijkertijd accountant en wetenschapper te zijn en hij inspireerde daarmee talloze collega’s.
Bedrijfsvoering, incidenten en de Wet toezicht accountantsorganisaties
Authors: Roos A. R.
Published: October 2019

Het objectieve oordeel van de externe accountant en de waarde die het maatschappelijk verkeer daaraan toekent, zijn van invloed op het functioneren van de economie. Bij gebrek aan vertrouwen werkt de kapitaalmarkt niet optimaal. Dit verklaart waarom accountantsorganisaties volgens de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta) moeten beschikken over beleid gericht op het vermijden dat de organisatie of haar medewerkers betrokken raken bij strafbare feiten en wetsovertredingen die het vertrouwen in de accountantsorganisatie of in de financiële markten kunnen schaden. Ook gelden procedures en regels voor het omgaan met en vastleggen van incidenten die ernstige gevolgen hebben voor de integere uitoefening van de accountantsorganisatie. Dit artikel behandelt incidenten en maatregelen om de beheerste en integere bedrijfsvoering bij accountantsorganisaties te waarborgen.
Bestuurlijke informatieverzorging is geen wetenschap
Authors: Achterberg Ko
Published: October 2019

De vraag die in dit artikel centraal staat, is of het vakgebied Bestuurlijke informatieverzorging (BIV), ook wel benoemd als Accounting Information Systems (AIS), voldoet aan de elementaire kenmerken van wat een vakgebied tot een wetenschappelijke discipline maakt. Nadat is aangetoond dat BIV mijns inziens (nog) geen volwaardige wetenschap is, wordt in dit artikel het vakgebied BIV besproken vanuit de context van twee wereldbeelden: het zogenoemde causale wereldbeeld en het synchrone wereldbeeld. Ik zie twee mogelijke wegen om de wetenschappelijke status van de BIV te verbeteren: 1) door binnen de context van het causale wereldbeeld te proberen de tekortkomingen van de BIV als wetenschappelijke discipline te verhelpen, en 2) door te onderzoeken wat het inbrengen van een fundamenteel ander wereldbeeld, het synchrone wereldbeeld, voor effecten heeft op de BIV.
Hoe waarderen we ons pensioen?
Authors: Van Ommeren Stefan , Swinkels L. A. P.
Published: October 2019

Het principe fair value met betrekking tot de waardering van pensioenverplichtingen is hetzelfde in de verslaggevingsstandaarden voor ondernemingen en die voor pensioenfondsen. De uitwerking van dit principe verschilt echter door de gemaakte keuze van de rekenrente die de doelstellingen van beide jaarverslagen dient te weerspiegelen. Tot vorig jaar was het verschil in rekenrentes nog beperkt, maar sinds de crisis zijn de effecten duidelijk waarneembaar in de jaarverslagen. Hierdoor lijkt voor de onderneming de pensioensituatie in 2008 sterk verbeterd, terwijl deze voor pensioenfondsen juist sterk verslechterd is. Een aantal ondernemingen heeft zelfs extra stortingen in het pensioenfonds moeten doen, terwijl de balans van deze onderneming een pensioenoverschot liet zien.
BIV/AO en de accountant
Authors: Joëls E. J.
Published: October 2019

Met enige regelmaat wordt in de vakliteratuur aandacht geschonken aan doelstelling en inhoud van het vakgebied bestuurlijke informatieverzorging, vaak aangeduid met de dubbele aanduiding BIV/AO. Zo ook het artikel ‘Interpretaties, afbakening en toekomst van BIV/AO’ in het MAB van november 2009. Daarbij overviel mij een déjà-vu- gevoel. Dit gevoel bekroop mij al direct bij kennisneming van de inleiding van het artikel. Daar wordt gerefereerd aan de discussies van de acht hoogleraren die in 1978 de opdracht hadden aanvaard om een advies uit te brengen over de naamgeving van het vak. De werkgroep van het Limperg Instituut, die in 1987 een discussienota uitbracht, werd onder de naam ‘Terminus’ geïnstalleerd op 7 september 1978. De werkgroep bestond aanvankelijk uit zeven leden, onder wie vijf hoogleraren. Twee leden traden in respectievelijk 1980 en 1983 uit. In 1982 trad ondergetekende tot de werkgroep toe. In 1984 overleed helaas collega J.W. van Belkum. Tijdens de beraadslagingen bleven drie leden tot het uitbrengen van de nota actief. Zij konden inderdaad niet tot een eensluidend advies komen. Dit werd duidelijk verwoord door het motto waaronder de nota werd gepubliceerd: ‘de taal der gehele aarde verward’ (Gen. 11:9). Daarna zijn nog vele discussies gevoerd om te trachten met bijbehorende eindtermen te komen tot één naam. Dit is nog steeds niet geheel gelukt. Dit blijkt uit de aanduiding BIV/AO die veelal wordt gebruikt. In de door de Commissie Eindtermen Accountantsopleiding (CEA) geformuleerde opleidingseisen duidt men het onderhavige vak aan met ‘bestuurlijke informatieverzorging’, echter nu met de toevoeging ‘(Accounting Information Systems)’.
Echt onderzoek nodig - zijn banken te groot en complex?
Authors: Boot Arnoud W. A.
Published: October 2019

Moeten banken kleiner worden? En zijn ze te complex? Zomaar wat vragen die gesteld worden in deze tijd van financiële crises. Dit zijn fundamentele vragen. Nu we in een tijd leven waarin economen in het centrum van de belangstelling staan, is het tijd om te sturen op echt – dus fundamenteel – onderzoek. Wat weet de economische theorie over de optimale omvang en samenstelling van een bank of onderneming in het algemeen? Niet veel! En wat we weten is heel algemeen.
Boekbespreking
Authors: Wallage Philip
Published: October 2019

Recent is de publicatie ‘Grondslagen corporate governance’ met als subtitel ‘Leidraad voor behoorlijk ondernemingsbestuur’ verschenen. Auteur is Ruud Pruijm, emeritus hoogleraar aan de Erasmus Universiteit en thans lector corporate governance aan Fontys Hogeschool. Het betreft een nadere uitwerking van de publicatie Behoorlijk ondernemingsbestuur: Lessen uit de boekhoudschandalen uit 2003. Tot op heden ontbreekt een Nederlandstalig leerboek dat het fenomeen corporate governance in al zijn facetten beschrijft. De Nederlandstalige boeken die er zijn, richten zich exclusief op elementen van corporate governance als de rechten van de aandeelhoudersvergadering, de taken van commissarissen en het belang van risicomanagement. Ook zijn verschillende ‘toolkits’ ontwikkeld om corporate governance-codes in de praktijk te implementeren.
De toelichting omtrent het accountantshonorarium in de jaarrekening
Authors: Langendijk Henk
Published: October 2019

In dit artikel wordt een aantal praktische problemen gesignaleerd met betrekking tot de toepassing van art. 2:382a BW. Voorts is een empirisch onderzoek verricht naar de kwaliteit van de toelichting omtrent het accountantshonorarium van 360 ondernemingen voor het boekjaar 2009. Deze kwaliteit laat nogal te wensen over. Dit wordt deels veroorzaakt door de onduidelijkheden in artikel 2:382a BW. Vergelijkende cijfers worden nogal eens gemist en ook worden er vele combinaties van de vier componenten van het accountantshonorarium aangetroffen. Ook wordt in een aantal gevallen volstaan met een totaalbedrag van het accountantshonorarium wat dan betrekking heeft op de kosten van de controle van de jaarrekening. Tevens is een omzetanalyse ten aanzien van het accountantshonorarium verricht voor de boekjaren 2008 en 2009. Hieruit komt naar voren dat het accountantshonorarium bij big four-klanten aanzienlijk is gedaald. Deze daling is veel minder groot bij non-big four-klanten. Bij een vergelijking van de kosten van de controle van de jaarrekening tussen big four-klanten en non-big four-klanten voor de boekjaren 2008 en 2009 is dezelfde tendens waarneembaar. Opvallend is dat de omzet met betrekking tot de controle van de jaarrekening tussen boekjaar 2007 en boekjaar 2008 nog licht steeg en dat deze omzet tussen boekjaar 2008 en boekjaar 2009 is gaan dalen. Mogelijke oorzaken voor deze omzetdaling zijn prijsdruk door de economische crisis, verminderde grootte (en complexiteit) van de ondernemingen, het onderbrengen van bepaalde controlevoorbereidende werkzaamheden bij klanten en wellicht efficiënter werken op accountantskantoren. Ook kan als mogelijke verklaringsgrond gelden dat medio 2008 openbaarmaking van het accountantshonorarium en zijn vier componenten in de toelichting in Nederland wettelijk verplicht is gesteld.
Verslaggevingsstandaarden en resultaatsturing
Authors: Van Beest Ferdy , Knoops Chris
Published: October 2019

In dit artikel wordt een overzicht gegeven van recente wetenschappelijke literatuur over de relatie tussen op regels gebaseerde en op principes gebaseerde verslaggevingsstandaarden en resultaatsturing. Daarbij wordt tevens ingegaan op verschillende vormen van resultaatsturing, namelijk resultaatsturing via reële operationele transacties en verslaggevingsgebaseerde resultaatsturing. Analyse toont aan dat tegenstrijdige resultaten uit eerder onderzoek worden veroorzaakt door verschillen in soort onderzoek (archival studies of gedragsstudies), de participanten/respondenten die meedoen in experimenten en surveys, alsmede onderzochte interactie-effecten.
Naar een geïntegreerde verslaggeving - Voor elck wat wils
Authors: Wallage Philip
Published: October 2019

De vorm en inhoud van verslaggeving zal in de komende tijd sterk wijzigen. Staat nu nog de financiële verslaggeving centraal en is duurzaamheidsverslaggeving sterk in ontwikkeling, in de toekomst zal geïntegreerde verslaggeving gemeen goed zijn. Om de ontwikkeling van geïntegreerde verslaggeving in goede banen te leiden zijn de ontwikkeling van normen en een raamwerk noodzakelijk. In deze bijdrage wordt een model geschetst om te komen tot geïntegreerde verslaggeving. Deze vorm van verslaggeving wordt pas effectief indien stakeholders gezamenlijk werken aan de waardecreatie van de onderneming waarbij een optimale mix van verschillende vormen van kapitaal (capital stewardship) wordt ingezet. In toenemende mate zullen informatiesystemen individuele stakeholders in staat stellen om real-time, on-line over relevante informatie te beschikken.
Good Value from Shared Values: A fraud and risk perspective
Authors: Hernandez José R
Published: October 2019

Corporate scandals in the last decade have led to renewed focus by auditors and regulators on fraud, risk assessments, and governance reforms. Hernandez (2007) documents auditor perceived associations between risk indications or concerns on dimensions of management ethics and compensation, performance, governance and fraud across auditor risk assessments performed during the continuance stage of an audit at a ‘Big Four’ firm (from 2002 to 2004). Running three separate sets of ordinal regressions, this study notes that assessed risk of fraud, perceived corporate performance risks, and corporate governance risks are independently associated with each other, as well as positively affected by management ethics and integrity concerns perceived by auditors and the pressure and balance of financial and non-financial goal-setting targets in management compensation contracts. This suggests that managers and entities focused by ethics, values, and sustainable goals (lower integrity concerns, less profits pressure) may present themselves with lower audit risk and benefit investors, reducing contracting and agency risks, which may be by simultaneously associated with fraud, governance, and overall entity performance risks. I extend this result into a theoretical model where the entity and its customers, suppliers, regulators, and other stakeholders (‘Five Forces’) share corporate values, lowering audit (and entity contracting) risks, resulting in higher entity value
Bedrijfscombinaties en transacties met minderheidsaandeelhouders
Authors: De Feijter Ronald , Van Der Tas L. G.
Published: October 2019

In deze bijdrage wordt verslag gedaan van een onderzoek naar de consequenties van de gewijzigde IFRS-regelgeving op het terrein van bedrijfscombinaties, transacties met belangen van derden in dochtermaatschappijen en verkopen van dochtermaatschappijen. Geconcludeerd wordt dat de wijze waarop bedrijfscombinaties en de resulterende goodwill worden verwerkt meer consistent is dan onder de oude IFRS 3, maar dat de toelichting op deze, naar hun aard zeer grote individuele transacties, in een groot aantal gevallen te wensen overlaat. Met name is er ruimte voor verbetering inzake de informatieverschaffing over de omvang en samenstelling van de vergoeding voor de overname, de omvang van en de factoren die ten grondslag liggen aan de (negatieve) goodwill, alsmede over de toegepaste waarderingsmethode voor belangen van derden in dochtermaatschappijen.
Performance management: een kernactiviteit voor effectieve bedrijfsvoering
Authors: Jansen Justin J. P. , Paauwe J.
Published: October 2019

Op het gebied van human resource management (HRM) is performance management één van de belangrijkste activiteiten, naast aandacht voor zaken als talent management, leiderschapsontwikkeling en personeelsplanning. Dat geldt vooral in een tijd van vergrijzing, employer branding en HR-herstructurering waarbij gebruikgemaakt wordt van shared service centres (Paauwe en Farndale, 2007). Performance management wordt gezien als de sleutel tot het maximaliseren van return on investment in human capital en dus het creëren van een mogelijk concurrentievoordeel voor de organisatie.
over de effectiviteit van prestatiebekostiging De beste manier is de eigen manier …
Authors: Anderson Rick
Published: October 2019

Dit artikel geeft een beschouwing over prestatiebekostiging binnen het openbaar bestuur. Hoewel de verwachtingen ten aanzien van deze bekostigingswijze hooggespannen waren, levert de toepassing in de praktijk de nodige problemen op. Vanuit deze constatering is een casestudie opgezet die tot doel heeft de effectiviteit van prestatiebekostiging te traceren. Onderzoek is gedaan naar twee gemeenten die als opdrachtgever contracten zijn aangegaan met één en dezelfde opdrachtnemer. Beide gemeenten hanteren een systeem van prestatiebekostiging. Hoewel vanuit het onderzoek geen algemene conclusies getrokken kunnen worden, wordt het vermoeden bevestigd dat prestatiebekostiging op zich niet voldoende is om de doelmatigheid te verbeteren. Het systeem zal gepaard moeten gaan met een aansturingsvorm, waarbij de opdrachtgever de opdrachtnemer voldoende ruimte biedt om de processen naar eigen inzicht in te richten en uit te voeren.
Materialiteit
Authors: Hoogendoorn Martin
Published: October 2019

In 1996 promoveerde mijn collega De Bos op een proefschrift over presentatiematerialiteit. Naar mijn waarneming heeft het onderwerp daarna lange tijd weinig aandacht gehad. Maar dat het onderwerp nu tot veel discussie aanleiding geeft, blijkt uit artikelen in dit blad van Reimers (2010) en Dieleman (2011) naar aanleiding van de jaarrekeningprocedure inzake Spyker, en van Litjens (2011) naar aanleiding van het in november 2010 door de Autoriteit Financiële Markten (AFM) gepubliceerde rapport ‘Aandachtspunten Financiële Verslaggeving 2010’. En die aandacht is terecht. Zo lijkt de AFM materiële gebreken in de jaarrekening te constateren, terwijl de accountants een goedkeurende verklaring hebben gegeven en ook na de constateringen van de AFM de geldigheid van hun verklaring niet beëindigen. Hoe kan dat?
Aanbesteding en sturing van openbaarvervoerconcessies in het licht van opbrengstrisico’s en ontwikkelverantwoordelijkheid
Authors: Bosker Jan
Published: October 2019

In het openbaar vervoer in Nederland is sprake van marktwerking in de vorm van concurrentie om de weg. De decentrale overheid (provinciaal of regionaal) heeft de wettelijke taak om openbaarvervoerconcessies (OV-concessies) te verlenen aan vervoerders door middel van aanbestedingen. In die aanbestedingen definieert de concessieverlenende overheid onder meer de rolverdeling tussen zichzelf en de concessieverkrijgende vervoerder. Een belangrijke vraag die zich daarbij voordoet is met welke rolverdeling tussen de concessieverlenende overheid en de concessieverkrijgende vervoerder de doelstellingen met betrekking tot het openbaarvervoerbeleid van de betrokken overheid het beste gediend zijn. Moet de overheid de verantwoordelijkheid nemen voor de productontwikkeling? Wie draagt het reizigersopbrengstrisico, de overheid of de vervoerder? En wat betekent het antwoord op die vragen voor de wijze van aanbesteden en beheren door de concessieverlenende overheid?
Participatie in scheepvaart-cv’s: rendement en fiscaliteit
Authors: Tempelaar Frans , Vos Harry
Published: October 2019

Het participeren door particuliere beleggers in scheepvaart-cv’s heeft in de afgelopen vijftien jaar een bloeiende ontwikkeling doorgemaakt. In dit artikel wordt de participatie in scheepvaart-cv’s als financierings- en beleggingsvorm onderzocht. Het blijkt dat het rendement en het er mee gepaard gaande risico in belangrijke mate worden bepaald door de fiscaliteit. De relevante fiscale regelingen en hun betekenis voor het participeren in scheepvaart-cv’s worden in het artikel nader toegelicht. De invloed van de fiscaliteit op rendement en risico van participaties in een scheepvaart-cv wordt vervolgens uitvoerig geïllustreerd met de financiële analyse van een casus.
Marktconvergentie en alliantievorming in de Nederlandse telecommunicatie- en media-industrie
Authors: Gubbels Ivo , De Man A. P. , Roijakkers Nadine
Published: October 2019

Dankzij digitalisering en liberalisering ontstaat convergentie tussen voorheen gescheiden sectoren. Deze convergentie kan organisatorisch onder meer gerealiseerd worden door het gebruik van allianties. Dit artikel onderzoekt hoe een bepaald type convergentie wordt gerealiseerd met behulp van verschillende allianties. Wij concluderen dat allianties inderdaad worden ingezet voor convergentie, dat convergentie plaatsvindt tussen bestaande markten en rondom creatie van nieuwe markten, maar dat geen verschillende alliantievormen worden gebruikt voor deze twee vormen van marktconvergentie.
Heeft Barnier twee gezichten?
Authors: Majoor Barbara
Published: October 2019

Het accountantsberoep na Barnier (2010) is een vraag die velen bezighoudt. Barnier behandelt in zijn groenboek essentiële thema’s die het fundament raken van het accountantsberoep. Deze thema’s, uitgewerkt in bijna veertig vragen en voorstellen, omvatten globaal de volgende vraagstukken: 1. Rol van de accountant met name zijn professioneel kritische houding, maar ook de reikwijdte van het controlemandaat. 2. Onafhankelijkheid van zowel de accountant in persoon als het kantoor, waarbij enerzijds de vraag wordt gesteld of scheiding tussen controle en advies gewenst is en/of verplichte roulatie van kantoren of benoeming van de accountant door een onafhankelijk orgaan moet plaatsvinden. Anderzijds het vraagstuk van de benodigde aanpassing van het business model van accountantskantoren en/of versterking van de governancestructuur van de accountantskantoren. 3. Toezicht op het beroep, met name de wenselijkheid van een Europese regelgever in combinatie met eenduidige en geharmoniseerde regelgeving binnen Europa. 4. Markstructuur en marktconcentratie, waarin met name het vraagstuk of de huidige markt voldoende ruimte biedt voor ‘nieuw’komers en de noodzaak van vereenvoudiging van de regels voor controles bij mkb-ondernemingen worden behandeld. Relevante thema’s en relevante vragen waar de afgelopen tijd veel en uiteenlopende reacties op zijn gegeven en dikke schriftelijke reacties richting Brussel zijn gestuurd. Nu is het wachten op de Europese Commissie die heeft toegezegd in de loop van 2011 met nadere voorstellen te komen.
Bottleneck accounting
Authors: Veltman Mark
Published: October 2019

Met traditionele methoden kan een dienstverlener zoals de Rabobank haar bottlenecks niet bepalen. Ook kan zij met de bestaande methoden niet berekenen welk effect een opgetreden bottleneck heeft op het verkoopvolume. Een groepsonderdeel van de Rabobank (‘RR’) gebruikt daarom de alternatieve bottleneck accounting methode. Met deze methode kan RR wel alle bottlenecks vinden. Bovendien kan zij met deze methode berekenen wat de invloed is van elke bottleneck op het verkoopvolume. Bottleneck accounting toont daarmee de oorzaken van een negatief verschil tussen het beoogde en het werkelijke verkoopvolume. Met deze verschillenanalyse kan RR gericht de oorzaken van een lager verkoopvolume aanpakken.
Zeggenschap in de publieke onderneming: empty voting, hidden ownership, securities lending en short selling
Authors: Duffhues Piet , Van Oirschot Sanne
Published: October 2019

Het stemrecht op aandelen in publieke ondernemingen is na een lange periode van betrekkelijke desinteresse opnieuw terug in de aandacht van ondernemingen, beleggers, toezichthouders, juristen, academische onderzoekers en wetgevers. Traditioneel hielden alleen ondernemingen zich via de Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AVA) bezig met het regelen van het stemrecht. Sinds enkele jaren doen dat ook de financiële markten zelf en wel op afstand van de onderneming. Dit vindt plaats in de vorm van financiële transacties die als innovatief kunnen worden beschouwd waardoor het cashflowrecht wordt gescheiden van het stemrecht op aandelen (‘ontkoppeling’ en ‘vote trading’). Traditioneel zijn deze twee rechten gebonden aanwezig in aandelen. De implicaties van deze transacties plaatsen de leiding van ondernemingen en de wetgever voor grote afwegingsproblemen. Dit artikel concludeert dat er geen reden is om de nieuwe financiële transacties a priori af te wijzen omdat deze vaak zullen berusten op een economisch rationele grondslag. Omdat concurrentiebeperking en het onttrekken van ‘private benefits’ hoofddoelen van de stemmende aandeelhouder kunnen zijn, is echter waakzaamheid geboden. Desondanks bieden deze overwegingen geen steekhoudend argument tegen ontkoppeling, omdat dit motief even goed leidend kan zijn wanneer cashflow- en zeggenschapsrechten niet gescheiden zijn.
Nederlandse bedrijven laten kansen liggen om te innoveren en hun concurrentievermogen te versterken
Authors: Volberda Henk
Published: October 2019

Het topinstituut INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht van het Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie een grootschalig onderzoek verricht onder 11.000 bedrijven in Nederland (Volberda e.a,, 2011a). In de Erasmus Concurrentie & Innovatie Monitor is het innovatievermogen van Nederlandse bedrijven voor het vijfde achtereenvolgende jaar in kaart gebracht. De resultaten zijn dit jaar opvallend.
Bestuurlijke informatieverzorging (BIV); evaluatie van het vak onder alumni
Authors: Van Beek Marlies , Spoor Louis
Published: October 2019

De auteurs voerden in 2010 onderzoek uit naar de opvattingen van afgestudeerde registeraccountants en registercontrollers over een vak dat in hun beider opleiding een prominente plaats inneemt: bestuurlijke informatieverzorging. Een dergelijk onderzoek is relevant vanuit het perspectief van onderwijskwaliteitsbewaking. Beroepsopleidingen horen immers de opvattingen uit het veld over het verzorgde onderwijs te betrekken in hun kwaliteitssysteem. Vanuit een meer vaktechnisch perspectief is een dergelijke meting ook zinvol in situaties van verandering of aanscherping van leerdoelen. In dit onderzoek blijkt dat afgestudeerden van een aantal instellingen overwegend positief oordelen over het door hen gevolgde onderwijs en de voorgenomen aanscherping van leerdoelen. Daarnaast zijn er ook aandachtspunten en mogelijkheden tot verbetering. De onderzoekers hopen dat de resultaten de binding tussen praktijk, onderwijs en onderzoek op het gebied van BIV/AO versterkt.
Het effect van auditsoftware op de kwaliteit van de accountantscontrole
Authors: Binck Dennie
Published: October 2019

In dit artikel zal een antwoord worden gegeven op de centrale vraagstelling wat het effect is van het gebruik van auditsoftware op de kwaliteit van de accountantscontrole. Op basis van een quasi-experiment is onderzocht of bepaalde auditsoftware-gerelateerde controlemaatregelen in de opinie van accountants effectiever zijn voor het vinden van afwijkingen in de verantwoording dan niet-auditsoftwaregerelateerde controlemaatregelen. Kwaliteit van de accountantscontrole is in dit onderzoek gedefi nieerd als de mate waarin afwijkingen in de verantwoording het meest effectief worden ontdekt. Uit het empirisch onderzoek is gebleken dat het gebruik van auditsoftware de kwaliteit van de accountantscontrole vergroot. Voorts blijkt uit het onderzoek dat gemiddeld een derde van de 243 respondenten de beschreven auditsoftware-gerelateerde maatregelen in de praktijk niet toepast. Dit impliceert dat accountants nog een kwaliteitsslag kunnen maken door middel van het (ruimer) inzetten van auditsoftware in de accountantscontrole.