Μετάφραση και εκπαίδευση
Authors: Μουμούρη Αμαλία 
Published: November 2023

Το γεγονός που λειτούργησε ως κίνητρο για την επιλογή της συγκεκριμένης διατριβής, ήταν η διαπίστωση της ερευνήτριας ότι υπάρχει απώλεια πολιτισμικού και δη γλωσσικού κεφαλαίου με τα εφαρμοζόμενα έως τώρα εκπαιδευτικά μοντέλα και μεταναστευτικές πολιτικές στην εκπαιδευτική διαδικασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο γενικά και κυρίως στις εξεταζόμενες χώρες της Ελλάδας, της Γαλλίας και της Γερμανίας. Διαπιστώθηκε συγκεκριμένα ότι με τη μέχρι σήμερα αντιμετώπιση του αλλόγλωσσου μαθητικού δυναμικού στις χώρες υποδοχής με βάσει τις υπάρχουσες ευρωπαϊκές εκπαιδευτικές πολιτικές δεν έχει καταστεί δυνατή η εποικοδομητική για τον ανθρώπινο πολιτισμό αξιοποίηση του συνόλου ή έστω μέρους του πολιτισμικού φορτίου που φέρει η μητρική γλώσσα των μαθητών προσφυγικής και μεταναστευτικής προέλευσης λόγω διαφορετικού προσανατολισμού των εκπαιδευτικών πολιτικών και μοντέλων της εκπαίδευσης διαχρονικά. Η πρωτοτυπία της παρούσας διατριβής έγκειται στην επιδίωξη της γλωσσικής διατήρησης και στην έννοια της ανάδειξης των γλωσσικών δικαιωμάτων των αλλόγλωσσων προσφυγικών και μεταναστευτικών πληθυσμών στις χώρες υποδοχής ώστε να καταστεί δυνατή η αποφυγή της γλωσσικής υποχώρησης και της υπεραπλουστευμένης διαχείρισης των γλωσσών των μεταναστευτικών και προσφυγικών πληθυσμών. Ο τρόπος ανάδειξης των γλωσσών των μεταναστευτικών και προσφυγικών πληθυσμών σε αλλόγλωσσα περιβάλλοντα με στόχευση στη διατήρηση γλωσσικού πολιτισμικού κεφαλαίου δεν έχει ερευνηθεί πλήρως με τις έως σήμερα σχετικές έρευνες. Ωστόσο, η επιστημονική κοινότητα πολλάκις έχει αναφερθεί στο ζήτημα της αναγκαιότητας διατήρησης της γλωσσικής ετερογένειας που συσχετίζεται με θέματα γλωσσικού πλούτου και μοναδικότητας της κοινωνικής και πολιτισμικής διάστασης κάθε γλώσσας. Τα γλωσσικά δικαιώματα των αλλόγλωσσων μεταναστευτικών και προσφυγικών πληθυσμών έχουν καταστεί σημαντικός προβληματισμός στην σημερινή παγκοσμιοποιημένη κοινωνία καθώς τα άτομα αυτά αντιμετωπίζουν γλωσσικά εμπόδια στις χώρες υποδοχής τους. Η διατριβή πραγματεύεται το ρόλο της μεταφραστικής πράξης στην αναβίωση και στη διατήρηση των γλωσσών των προσφυγικών και μεταναστευτικών πληθυσμών σε χώρες υποδοχής. Επιχειρείται να αποτελέσει ένα δυνητικό εργαλείο για την προώθηση των γλωσσικών δικαιωμάτων και να αναδειχθεί ο τρόπος με τον οποίο η μετάφραση και οι διεπιστημονικές προσεγγίσεις της αναδεικνύουν τα δικαιώματα γλώσσας των αλλόγλωσσων προσφυγικών και μεταναστευτικών πληθυσμών. Η εκπόνηση της διδακτορικής διατριβής ολοκληρώνεται με μία πρόταση ενός νέου παιδαγωγικού μοντέλου ένταξης των μεταναστευτικών γλωσσών στη σχολική μονάδα, εμπλουτισμένου με νέες παιδαγωγικές πρακτικές, που είναι και ο τελικός σκοπός της παρούσας έρευνας. Στο πρώτο κεφάλαιο εξετάζονται η μετανάστευση, οι βασικοί αιτιακοί παράγοντες που τη δημιουργούν και οι βασικές πτυχές της. Κατόπιν, η μετανάστευση συσχετίζεται με τη γλώσσα ως παράγοντα κοινωνικής ένταξης σε χώρα υποδοχής και αναλύεται ο ρόλος της στη διαμόρφωση υβριδικών ταυτοτήτων σε περιβάλλοντα υποδοχής υπό την επιρροή του εθνικού λόγου. Έπειτα, αναλύονται οι γενικές θεωρητικές αρχές και τα πρότυπα διαχείρισης της ετερότητας κατά την ένταξη παιδιών των μεταναστών στην εκπαίδευση και εξετάζονται τα μοντέλα εκπαίδευσης οδεύοντας προς την ανάλυση γλωσσικών και μεταναστευτικών πολιτικών που έχουν εφαρμοστεί μέχρι σήμερα σε θεσμικό και νομοθετικό πλαίσιο στην Ελλάδα και στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στα πλαίσια αυτά εισάγεται το προτεινόμενο διδακτικό μοντέλο “ανάδειξης”.Στο δεύτερο κεφάλαιο εξετάζονται η πολιτική που αφορά την παροχή ασύλου στο θεσμικό επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην οποία και ανήκουν οι χώρες Ελλάδα, Γαλλία και Γερμανία. Αναλύεται το ερευνητικό εργαλείο για το θεωρητικό μέρος της διατριβής που είναι η μελέτη περίπτωσης (case study). Επίσης, εξετάζονται τα τρία εξεταζόμενα κράτη ως προς το τυπικό εκπαιδευτικό σύστημά τους και τις μεταναστευτικές - εκπαιδευτικές πολιτικές ένταξης των αλλόγλωσσων μεταναστών και προσφύγων σε κάθε χώρα ξεχωριστά. Ακολουθεί κριτική θεώρηση για το τυπικό εκπαιδευτικό σύστημα κάθε χώρας. Το κεφάλαιο ολοκληρώνεται με τα συμπεράσματα της συγκριτικής θεώρησης των ευρωπαϊκών εκπαιδευτικών συστημάτων των τριών εξεταζόμενων χωρών ως προς το τυπικό σχολικό πλαίσιο εκπαίδευσης προκειμένου να κατανοηθούν οι πολιτικές των χωρών μεμονωμένα αλλά και συγκρινόμενες μεταξύ τους ως μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο τρίτο κεφάλαιο εξετάζονται ζητήματα σχετικά με την διεξαγωγή της έρευνας και τη τυπική διαδικασία που την αφορά. Η προβληματική της έρευνας αποσκοπεί στο να απαντήσει στα βασικά ερευνητικά ερωτήματα που τίθενται παρακάτω. Εξετάζονται βασικά ζητήματα μεθοδολογίας και δειγματοληψίας και δίνονται πληροφορίες για το ερευνητικό εργαλείο που χρησιμοποιήθηκε για τις ανάγκες της διατριβής.Στο τέταρτο κεφάλαιο αναλύονται τα αποτελέσματα της στατιστικής επεξεργασίας του ερωτηματολογίου της διατριβής που αποτέλεσε το βασικό ερευνητικό εργαλείο και στο πέμπτο κεφάλαιο διατυπώνονται τα συμπεράσματα της διατριβής και συσχετίζονται με αυτά άλλων ερευνών. Ακολουθούν προτάσεις σχετικά με την εφαρμογή του νέου διδακτικού μοντέλου και τη συνέχιση της έρευνας. Τα βασικά ερευνητικά ερωτήματα αναφέρονται σε συσχετισμούς που απορρέουν από την εξέταση των δύο πρώτων κεφαλαίων της διατριβής και είναι τα εξής: α) Υπάρχει στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα πρόγραμμα αξιοποίησης και πολιτικές ανάδειξης της/των γλωσσών των αλλόγλωσσων προσφυγικών και μεταναστευτικών πληθυσμών; β) Υπάρχει εποικοδομητική για τον ανθρώπινο πολιτισμό αξιοποίηση του συνόλου ή έστω μέρους του πολιτισμικού φορτίου των μαθητών προσφυγικής και μεταναστευτικής προέλευσης μέσω της γλώσσας τους ώστε να εμπλουτιστεί η πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας; γ) Υπάρχει γλωσσική υποχώρηση και υπεραπλουστευμένη διαχείριση των γλωσσών των μεταναστευτικών και προσφυγικών πληθυσμών που απορρέει από τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις που υπάρχουν σε κάθε κοινωνία, σε συνδυασμό με την κυριαρχία του εθνικού ομογενοποιητικού λόγου κάθε χώρας υποδοχής; δ) Η ενσωμάτωση μεταναστών οδηγεί σε μία εκπαίδευση που διαμορφώνει υβριδικές ταυτότητες; ε) Είναι σημαντική η αξία της διατήρησης των γλωσσών των προσφύγων και των μεταναστών στις χώρες υποδοχής ή διέλευσης ώστε να προωθηθεί η ισότιμη γλωσσική χρήση στα γλωσσικά περιβάλλοντα των δομών εκπαίδευσης; ζ) Η επιστήμη της μετάφρασης και οι διεπιστημονικές προσεγγίσεις της δύνανται να συμβάλλουν στις δομές εκπαίδευσης (ΔΥΕΠ) στην αναβίωση και διατήρηση των γλωσσών των μεταναστευτικών και προσφυγικών πληθυσμών αναδεικνύοντας έτσι τα δικαιώματα γλώσσας των αλλόγλωσσων μεταναστευτικών και προσφυγικών πληθυσμών; Σημειώνεται ότι η συγκεκριμένη μελέτη έχει ως αποκλειστικό σκοπό τη συμβολή στην εξέλιξη της επιστήμης, την προαγωγή του ανθρώπινου πνεύματος και την ανάδειξη βασικών πολιτισμικών πτυχών σύμφωνα με την γνώμη της ερευνήτριας. Η ερευνήτρια ευελπιστεί ότι η διατριβή θα αποτελέσει το έναυσμα για αντίστοιχες έρευνες σε σχετιζόμενα θεματικά πεδία.