A longitudinal study of students’ intercultural communication competence and English proficiencies in Greek maritime academies
Authors: Κουτίβα Μαρία 
Published: January 2025

Δεκάδες ναυτικοί αποφοιτούν κάθε χρόνο από τις Ακαδημίες Εμπορικού Ναυτικού (Α.Ε.Ν.) στην Ελλάδα, και η ανταγωνιστική θέση της χώρας στον τομέα της ναυτιλίας είναι παγκοσμίως γνωστή. Όταν όμως η συγγραφέας της παρούσας εργασίας κλήθηκε να διδάξει Ναυτικά Αγγλικά σε μια από αυτές για ένα ακαδημαϊκό έτος και συγκεκριμένα στο Τμήμα των Πλοιάρχων, διαπίστωσε ότι το Αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών τους δεν περιλαμβάνει την αύξηση της διαπολιτισμικής αντίληψης (intercultural awareness) εκ μέρους των σπουδαστών σε κανένα από τα έξι εξάμηνα των Ναυτικών Αγγλικών, που εντάσσεται στα μαθήματα Αγγλικών για Ειδικούς Σκοπούς (ESP). Ωστόσο, στα πλοία που ταξιδεύουνε ανά τον κόσμο υπάρχουν ποικίλες πολιτισμικές αξίες (cultural values). Στην εργασία γίνεται σαφές ότι η έλλειψη αυτή δεν οφείλεται στους συγγραφείς των βιβλίων, αλλά θα μπορούσε ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (International Maritime Organization, IMO) στα μαθήματα – πρότυπα των Ναυτικών Αγγλικών να τόνιζε περισσότερο την κατανόηση των πολιτισμικών αξιών (cultural values) που καλούνται οι Έλληνες ναυτικοί να συμβιώσουνε και να εργαστούνε αποτελεσματικά μαζί για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Επίσης, έως το ακαδημαϊκό έτος 2021 – 2022 η γλωσσική επάρκεια στην αγγλική γλώσσα δεν ήτανε προαπαιτούμενο για την εισαγωγή φοιτητών στις Α.Ε.Ν., αν και στο Φ.Ε.Κ. που αφορά το Αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών των Ακαδημιών, τεύχος Β’, 2321/13.06.2019, περιγράφεται ότι σκοπός και των έξι εξαμήνων (I – VI) είναι να φθάσουνε οι σπουδαστές τουλάχιστον στο επίπεδο Β2 σύμφωνα και με τα επίπεδα γλωσσομάθειας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (the CEFR levels). Η συγγραφέας λοιπόν έδωσε στους μαθητές της γραπτή δοκιμασία ανίχνευσης του επιπέδου των Αγγλικών τους ώστε να κατανοήσει το πως θα μπορούσε να τους βοηθήσει περισσότερο. Η ανάλυση δεδομένων έγινε σε βάθος χρόνου ώστε να καταστεί δυνατή η καταγραφή του εάν και πόσο κάθε ακαδημαϊκό έτος αλλάζει θετικά το επίπεδο γλωσσομάθειας των σπουδαστών στα Αγγλικά, καθώς σύμφωνα με τις προβλέψεις του Φ.Ε.Κ. θα έπρεπε έως το τέλος των τετραετών σπουδών τους να έχουνε φθάσει σε ένα συγκεκριμένο επίπεδο, γνωρίζοντας επίσης ότι οι σπουδαστές ολοκληρώνουνε και υποχρεωτική θαλάσσια υπηρεσία, η οποία είναι τουλάχιστον 12 μηνών και η οποία θεωρητικά έστω θα μπορούσε να έχει μια θετική επίδραση και στο επίπεδο γλωσσικής επάρκειας στην αγγλική γλώσσα αλλά και στην διαπολιτισμική αντίληψή τους (intercultural awareness). Η πρωτοτυπία της εργασίας έγκειται στο γεγονός ότι στη σχετική βιβλιογραφία δεν έχει καταγραφεί έως τώρα ποσοτική μέθοδος μέτρησης της διαπολιτισμικής αντίληψης (intercultural awareness), ούτε είχε υπάρξει συζήτηση μεταξύ των αποτελεσμάτων τέτοιας μεθόδου μέτρησης της διαπολιτισμικής αντίληψης με τη γλωσσική ικανότητα στα Αγγλικά, πόσο μάλλον σε βάθος τριετίας δοκιμαζόμενο πρώτα πιλοτικά έχοντας ως δείγμα σπουδαστές σε Τμήμα Πλοιάρχων μίας Α.Ε.Ν. Για τη δημιουργία του πρωτότυπου εργαλείου μέτρησης της διαπολιτισμικής ικανότητας, το αποκαλούμενο στην εργασία ως C quiz, συνδυάστηκαν κυρίως τα εξής: το ερευνητικό πρόγραμμα του οποίου ηγείται η Wierzbicka (1994), δηλ. η Φυσική Σημασιολογική Μεταγλώσσα (the Natural Semantic Metalanguage, NSM) με την έννοια της διαπολιτισμικής αντίληψης (intercultural awareness). Επίσης, έλαβε χώρα και μια σύντομη έρευνα γραπτής φύσεως προκειμένου οι συμμετέχοντες να δηλώσουνε αυτό που θέλουνε, ικανοποιώντας έτσι την ανάλυση αναγκών (Needs Analysis) που χρησιμοποιείται στην κατηγορία των Αγγλικών για Ειδικούς Σκοπούς (ESP). Σε βάθος τριετίας το τελικό δείγμα των σπουδαστών που συμμετείχε σε όλες τις φάσεις της έρευνας κρίθηκε πολύ μικρό για διεξαγωγή στατιστικής ανάλυσης σε αυτό. Ωστόσο, η εισηγήτρια προτείνει μια γραπτή δοκιμασία γραμμένη στην αγγλική γλώσσα για τον ποσοτικό υπολογισμό της εν λόγω αντίληψης, τη διοργάνωση σε ετήσια βάση σεμιναρίων για την αύξησή της εκ μέρους των σπουδαστών των Α.Ε.Ν. καθώς και τη διεξαγωγή γραπτής εξέτασης για την πιστοποίησή τους στα ανώτερα επίπεδα γλωσσομάθειας, δηλ. C1/C2 του Κρατικού Πιστοποιητικού Γλωσσομάθειας. Τέλος, η παρούσα διατριβή θέτει στον ερευνητικό χάρτη τη σύνδεση μεταξύ των εν λόγω σεναρίων και των Ναυτικών Αγγλικών ως Αγγλικά για Ειδικούς Σκοπούς (ESP) με τα προτεινόμενα σε αυτήν επίπεδα διαπολιτισμικής αντίληψης κατά αναλογία με τα επίπεδα γλωσσομάθειας Α1 – C2 (CEFR, 2001; CEFR Companion volume, 2020).