bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Dokumentując odpowiedzialność. Jenő Lévai i narodziny historiografii Zagłady na Węgrzech w latach czterdziestych XX w.
Authors: Laczó Ferenc
Published: November 2020

Celem artykułu jest przedstawienie, analiza i ocena dorobku Jenő Lévai, prekursora badań nad zagładą Żydów węgierskich. Dzisiejsze przekrojowe prace o Żydach węgierskich są oparte w dużym stopniu na dorobku Levai. Jednocześnie renoma jego prac systematycznie maleje i coraz częściej kwestionuje się wartość jego publikacji, co nie współgra z historycznym ujęciem skali jego osiągnięć we wczesnych latach powojennych. Autor analizuje cztery kluczowe publikacje Lévai: Endre László. A háborús bűnösök magyar listavezetője, o głównym węgierskim planiście i wykonawcy Zagłady (1945), Fekete könyv a magyar zsidóság szenvedéseiről (Czarna księga o cierpieniach Żydów węgierskich) będąca pierwszemu omówieniu Zagłady na Węgrzech (1946), A pesti gettó csodálatos megmenekülésének hiteles története (Prawdziwa historia cudownej ucieczki z getta peszteńskiego) o  getcie w Peszcie (1947) oraz głównej syntezy Lévai z 1948 r. Zsidósors Magyarországon (Losy Żydów na Węgrzech). Autor konkluduje, że najwięcej kontrowersji opracowań Lévai wynika m.in. z ideologicznie nacechowana interpretacja i wpisywanie się jego w cele polityczne komunistów.
Komunikacja telefoniczna w życiu społeczności getta warszawskiego
Authors: Gregorowicz Justyna
Published: November 2020

Tematem niniejszego artykułu jest komunikacja telefoniczna w życiu społeczności getta warszawskiego. Moim celem jest ukazanie – głównie na podstawie źródeł autobiograficznych – w jakich sytuacjach mieszkańcy „dzielnicy zamkniętej” korzystali z telefonów, na jakie tematy rozmawiali. Poddaję analizie to, jak ich aktywność na tym polu zmieniała się w różnych okresach przymusowej izolacji, od jej początków aż do wybuchu powstania w getcie, i rozważam, w jaki sposób możliwość komunikowania się przy użyciu telefonu wpływała na codzienną egzystencję tej grupy ludności Warszawy
„Raz napadł na nas młody chłopak i strzelał, myśmy już nie uciekali”. Morderstwa popełniane przez członków AK i BCh na Żydach ze wsi Strzegom
Authors: Bikont Anna
Published: November 2020

Grupa ponad trzydziestu Żydów ukryła się w ziemiance w lesie pod Strzegomiem, małej wsi na skraju lasu w województwie świętokrzyskim. Napadnięci i ograbieni przez mieszkańców wsi, należących do Armii Krajowej do bądź Batalionów Chłopskich, od tej pory w mniejszych grupkach ukrywali się w lesie. Byli wyłapywani przez tę samą grupę partyzantów, która na nich napadła w ziemiance, i mordowani, też kobiety i dzieci. Przeżyło 8 osób: dzieci i młodzież oraz jeden dorosły. Artykuł rekonstruuje ich półtoraroczne ukrywanie się na podstawie przejmującego świadectwa jednej z uratowanych dziewczynek, Dory Zoberman, które złożyła je, gdy miała 11 lat, ponadto na podstawie materiałów z powojennych procesów z tzw. dekretu sierpniowego, a także rozmów przeprowadzonych współcześnie z uratowanymi i z mieszkańcami Strzegomia. Artykuł rekonstruuje działania wymiaru sprawiedliwości wobec zbrodni popełnianych na Żydach. Morderców skazano na karę śmierci, ale zostali ułaskawieni i po 1956r. wyszli na wolność. Jeden z nich w latach dziewięćdziesiątych dostał odszkodowanie za to, że był represjonowany za działalność na rzecz niepodległości Polski.
„Niemcy zabili nam Żydów, więc wyrzucamy”. Sprawa Edwarda Toniakiewicza
Authors: Engelking Barbara
Published: November 2020

Autorka stara się ustalić, w jaki sposób podczas okupacji ukrywano w miastach zwłoki zamordowanych Żydów. Za przykład posłużyła sprawa Edwarda Toniakiewicza i trojga Żydów, których ukrywał w swojej piwnicy, a następnie zamordował, ciała zaś próbował ukryć w pobliskim stawie. Jego zbrodnia wyszła na światło dzienne dzięki ciekawości sąsiadów, dochodzenie prowadziła polska policja granatowa, a po wojnie jej dokumentacja posłużyła w czasie procesu przeciwko Toniakiewiczowi. Jest to pouczająca lektura, pozwalająca poznać rozmaite aspekty losów Żydów ukrywających się po aryjskiej stronie.
„Ta cała banda żydowska zdechła nareszcie”. Eksterminacja Żydów w listach żołnierzy niemieckich z 1942 r.
Authors: Zaremba Marcin
Published: November 2020

Wywiad Armii Krajowej przechwytywał listy pisane przez niemieckich, oficerów i urzędników do rodzi, jak również listy wysyłane z Niemiec do przyjaciół i krewnych na froncie. Na ich podstawie polskie podziemie przygotowywało specjalne raporty wywiadowcze, które wysyłano do Londynu. W niniejszym artykule publikujemy wybrane listy poświęcone Zagładzie. Jest to materiał, który może ułatwić opisanie i zrozumienie postaw i opinii „zwyczajnych Niemców” o „ostatecznym rozwiązaniu”.
Historia krytyczna i jej „gabinet cieni”. Historiografia polska wobec Zagłady 2003–2013
Authors: Krupa Bartłomiej
Published: November 2020

W artykule omawiam najważniejsze zjawiska polskiej historiografii i wybrane publikacje dotyczące Zagłady z lat 2003–2013. W ślad za narratywistami interesuje mnie ich kształt, język, sposób prowadzenia opowieści i użyte metafory.

Po wskazaniu najważniejszych ośrodków naukowych oraz edycji źródeł przechodzę do powstałych w tym czasie monografii obozowych, syntez i opracowań regionalnych, dochodząc do wniosku, że w większości są one pisane bardzo tradycyjnie.

Przełomowy dla historiografii okazał się rok 2000, kiedy ukazali się Sąsiedzi Jana Tomasza Grossa. Przed przejściem do dalekosiężnych konsekwencji tej publikacji omawiam jeszcze pokrótce polemiki wokół innych książek tegoż autora. Ich skutkiem były z jednej strony narodziny historiograficznego „gabinetu cieni” – mobilizacji środowiska skupionego głównie wokół IPN, mającej na celu zdezawuowanie wymowy publikacji Grossa. Z drugiej strony najważniejszą implikacją oferowanego przez Grossa krytycznego myślenia o postawach społeczeństwa polskiego stały się narodziny „nurtu chłopskiego” w historiografii. W książkach Andrzeja Żbikowskiego, Barbary Engelking Jana Grabowskiego czy zbiorowych tomach Prowincja noc i Zarys krajobrazu odmalowane zostały, w sposób zaangażowany i interdyscyplinarny, niechlubne postawy społeczności wiejskiej – denuncjacje, gwałty, a nawet mordowanie Żydów. Wyjątkowe miejsce wśród nich zajmuje wstrząsające świadectwo Tadeusza Markiela. W ramach polityki „gabinetu cieni” kontrofertą dla krytycznego „nurtu chłopskiego” mają być publikacje heroizujące postawy Polaków, podkreślające ich zaangażowanie w ratowanie Żydów, szczególnie wydawane w ramach prowadzonego przez IPN projektu „Index Polaków zamordowanych i represjonowanych za pomoc Żydom w okresie II wojny światowej”.

Na koniec omawiam książki dotyczące nieznanych kart Zagłady w Warszawie, autorstwa Agnieszki Haski, Barbary Engelking i Dariusza Libionki czy tego ostatniego wspólnie z Laurencem Weinbaumem, które nie przynoszą rewolucji w sferze języka, ale poszerzają naszą wiedzę na temat Zagłady. Swoje rozważania zamykam przywołaniem monumentalnej pracy Następstwa zagłady Żydów. Polska 1944–2010, bez której, podobnie jak bez przemyślenia skutków Zagłady w ogóle, nie sposób zrozumieć nas samych i tego, co się wokół nas dzieje.
Błoński’s Essay Years Later
Authors: Głowiński Michał
Published: November 2020

The author reflects upon Jan Błoński’s essay “Biedni Polacy patrzą na getto” (Poor Poles look at the ghetto) nearly twenty years of its publication by Tygodnik Powszechny. He points at the innovative character of the depiction of Polish-Jewish issues in the moral context, outside of all the political embroilments. Błoński’s voice is unique, because it acknowledges, in the spirit of the Gospels, that analysis of Polish- -Jewish relations is a fundamental issue for the Polish society, a “homework” that needs to be done. This essay, Głowiński claims, is free from the embroilment in the dualism of the negative and positive myths regarding these relations. The author writes about reactions to this text, the letters to the editor and notes one particular voice, which he reads as an internalised nationalist ideology and the dangerous continuation of the nationalist discourse. Głowiński’s sketch concludes the post scriptum, in which the author refers to another article, published in 2006 by Gazeta Wyborcza, regarding the current historical policy, whose proponents see Błoński’s essay as a negative referencepoint. The author notes that this essay constantly evokes strong emotions, and, as an expression of critical patriotism, still has its ardent opponents.
Kazerne Dossin – Muzeum-Miejsce Pamięci i Centrum Dokumentacyjne poświęcone Zagładzie i Prawom Człowieka
Authors: Wóycicka Zofia
Published: November 2020

Pod koniec 2012 r. w Mechelen/Malines, niewielkim miasteczku położonym 20 minut pociągiem od Brukseli, otwarto nowe Muzeum-Miejsce Pamięci poświęcone zagładzie belgijskich Żydów. To tu, w dawnych koszarach wojskowych Dossin Niemcy przetrzymywali w latach 1942–1944 belgijskich Żydów przed ich deportacją do Auschwitz-Birkenau. Przez obóz przeszło w sumie prawie 26 tys. osób, głównie Żydów oraz ponad 350 belgijskich Romów. Realizatorem projektu muzeum jest Fundacja „Kazerne Dossin”, ale jego budowa finansowana była przez władze flamandzkie. Pokrywają one też bieżące koszty jego utrzymania. W maju tego roku muzeum-miejsce pamięci otrzymało wyróżnienie w ramach Europejskiej Nagrody Muzealnej (EMYA) przyznawanej corocznie przez Europejskie Forum Muzealne. Miejsce to jest o tyle istotne również dla naszej historii, że znaczną część deportowanych stanowili żydowscy emigranci z Polski.
Wszechobecność Sprawiedliwych
Authors: Kowalska-Leder Justyna
Published: November 2020

W opublikowanej w tym numerze „Zagłady Żydów” recenzji książki Grzegorza Górnego Sprawiedliwi. Jak Polacy ratowali Żydów przed Zagładą Agnieszka Haska trafnie charakteryzuje podstawowe założenia dyskursu, który określa hasłem „dominacja Sprawiedliwych”. Jego przekaz sprowadza się do konstatacji, że ratowanie Żydów przez Polaków podczas drugiej wojny światowej było zjawiskiem powszechnym, a polskie nazwiska, które widnieją na Ścianie w Ogrodzie Sprawiedliwych w Yad Vashem, to tylko „wierzchołek góry lodowej”. Swoim życiem ryzykowali przedstawiciele wszystkich warstw społecznych i grup zawodowych, natomiast zjawisko szkodzenia Żydom miało charakter marginalny – w obu znaczeniach tego słowa: mowa bowiem jedynie o incydentach, za którymi stali przedstawiciele marginesu społecznego. Kolejne dwa podstawowe założenia tego schematu można sprowadzić do haseł mówiących o „absolutnej wyjątkowości Polaków na tle innych narodów europejskich” oraz „niedocenieniu heroizmu polskich Sprawiedliwych” w okresie powojennym, właściwie aż do czasów współczesnych, kiedy to w końcu pojawiają się inicjatywy mające zaradzić tej krzywdzie. Haska trafnie wskazuje rozmaite manipulacje, na których ufundowany jest taki przekaz. Nie ma sensu rekapitulować jej tekstu, ale warto podkreślić dwa zasadnicze wątki, które wyraźnie wskazują na kierunek, w jakim rozwija się ten rodzaj narracji o Sprawiedliwych.
Literackie formy graniczne (Weiss – Reznikoff – Grynberg)
Authors: Partyka Jacek
Published: November 2020

The article discusses three examples of literature concerning the fate of Jews during World War II, three attempts to bridge the gap between literature and document so as to work out an “optimal” way of writing about the Holocaust. All the texts taken into consideration were written, or rather composed as carefully edited collages of authentic documents. Read together, Peter Weiss’s The Investigation, Charles Reznikoff’s Holocaust and Henryk Grynberg’s Children of Zion illustrate two significant processes: the implication of testimony in ideological causes and the purification of testimony from distorting, overtly political engagements.
Żydowskie listy do Hansa Franka (1940): sprzeciw czy strategia przetrwania?
Authors: Kochanowski Jerzy
Published: November 2020

W warszawskim Archiwum Akt Nowych zachowało się w zespole tzw. Rządu Generalnego Gubernatorstwa kilkadziesiąt listów i petycji skierowanych między październikiem 1939 a majem 1940 r. przez mieszkańców okupowanych obszarów do nowych niemieckich władz, w tym do generalnego gubernatora Hansa Franka. W zbiorze znajduje się również kilka (prezentowanych w polskim tłumaczeniu) listów wysłanych przez Żydów. O ile polscy, ukraińscy czy rosyjscy nadawcy reprezentowali szeroki wachlarz zawodów i pozycji społecznych, a same petycje zagadnień, o tyle wszystkie listy żydowskie zostały wysłane przez członków elit społecznych, a większość wyrażała sprzeciw wobec nakazu noszenia opasek z gwiazdą Dawida, będącego zarówno praktycznym, jak symbolicznym podkreśleniem społecznego wykluczenia Żydów. Prosząc o zgodę na nienoszenie opaski, autorzy listów powoływali się na służbę w austriackiej lub niemieckiej armii, brak związków z judaizmem etc. Jednak niezależnie od stosowanych argumentów samo wysłanie tych listów można postrzegać jako formę spontanicznego sprzeciwu, określanego przez polskiego historyka i socjologa Marcina Kulę jako „działanie niepokorne”
Monika Polit, Odpowiedź recenzentkom „Moja żydowska dusza nie obawia się dnia sądu”. Mordechaj Chaim Rumkowski. Prawda i zmyślenie
Authors: Polit Monika
Published: November 2020

Korzystając z prawa odpowiedzi, pragnę się odnieść do tekstów recenzentek mojej książki poświęconej Mordechajowi Rumkowskiemu. Z uwagi na obszerność wypowiedzi Agnieszki Żółkiewskiej w pierwszej kolejności odpowiem na jej krytyczne uwagi, by następnie krótko odnieść się do zarzutów stawianych mi przez Andreę Löw.
Włoski ogród historii. Rzym, Ferrara, Mediolan – nowe projekty na mapie żydowskich muzeów we Włoszech
Authors: Schnepf-Kołacz Zuzanna
Published: November 2020

Tematyka zagłady Żydów jest znacząco obecna w życiu publicznym Włoch. Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu jest powszechnie obchodzony w większych i mniejszych miastach: w szkołach, urzędach, instytucjach kultury. Nawet w małych miejscowościach władze fundują pomniki dla ofiar Szoa, a sieć popularnych supermarketów organizuje zbiórkę pieniędzy do puszek przy kasach na budowę memoriału Zagłady w Mediolanie.
Medycyna obozowa. O tym jak chorowali, cierpieli i umierali żydowscy robotnicy w obozach pracy przymusowej w Poznaniu (1941–1943)
Authors: Ziółkowska Anna
Published: November 2020

W okresie okupacji niemieckiej w Poznaniu w latach 1941–1943 funkcjonowało łącznie 29 obozów pracy przymusowej dla Żydów. Deportowano do nich przede wszystkim kobiety i mężczyzn z getta łódzkiego, a także z tzw. gett prowincjonalnych Kraju Warty. Zostali oni skierowani do ciężkich robót ziemnych na terenie Poznania i w najbliższej okolicy.

Warunki egzystencji więźniów, zasady ich wyżywienia, zakwaterowania, zaopatrzenia w odzież, opieka medyczna regulowane były przez rozmaite rozporządzenia wydane przez administrację niemiecką Kraju Warty. Szczególnie dramatycznie przedstawiała się sytuacja zdrowotna Żydów osadzonych w obozach. Cierpieli oni na różne choroby zakaźne, dolegliwości układu pokarmowego, ich ciała pokrywały liczne owrzodzenia, rany. Szczególnie szybko rozprzestrzeniającą się chorobą, na którą zapadała większość więźniów, był dur plamisty. Walka z tą chorobą, podjęta ze względu na groźbę jej rozprzestrzenienia się, spowodowała, że do opieki medycznej nad więźniami skierowano z Berlina kilku lekarzy żydowskich. Zabiegi o pozyskanie dla obozów lekarzy czynili także sami właściciele firm niemieckich, wyłącznie w trosce o własny interes. Wobec powszechnie odczuwanego niedostatku lekarstw, braku niezbędnych instrumentów medycznych, zakazu leczenia szpitalnego Żydów, a także niemożności utrzymania higieny i czystości w obozach lekarze mieli ograniczone możliwości udzielania pomocy chorym. Utworzony w mieście szpital żydowski nie spełniał przy tym żadnych warunków leczniczo-sanitarnych, a dla wielu tam wysłanych był miejscem ostatnich chwil ich życia.

Z dziewięciu lekarzy żydowskich skierowanych do Poznania, których nazwiska zdołano ustalić, tylko trzem udało się doczekać zakończenia drugiej wojny światowej.
O porządkowaniu poobozowego świata. Sposoby postępowania ze szczątkami ludzkimi na terenach byłego KL Auschwitz-Birkenau od momentu ostatecznej ewakuacji obozu do powstania muzeum
Authors: Zawodna Marta
Published: November 2020

Artykuł jest próbą rekonstrukcji sposobów postępowania żywych ze szczątkami ludzkimi na terenach KL Auschwitz-Birkenau od momentu ostatecznej ewakuacji do powstania muzeum. W pierwszej części tekstu opisano wygląd opuszczonego przez Niemców obozu oraz znajdujących się na jego terenie martwych ciał, kości i ludzkiego prochu. Dalej zostały zrekonstruowane działania, takie jak: zbieranie zwłok, wynoszenie zmarłych ze szpitala, oględziny miejsc, gdzie znajdują się ludzkie prochy, autopsje, ceremonie religijne, które były podejmowane przez byłych więźniów, ochotników PCK, personel medyczny itd. Ich skutkiem stało się, jak pokazano w tekście, wytworzenie nowego poobozowego ładu zarządzanego przez polskie i radzieckie władze, reprezentowane początkowo przez wojskowych, Polski Związek Byłych Więźniów Politycznych oraz Kościół katolicki. W ostatniej części artykułu opisano sposób postępowania ze szczątkami, który wykształcił się w opozycji do oficjalnych praktyk. Alternatywny ład stworzony został przez tych, którzy poszukiwali kosztowności na terenie byłego obozu, w miejscach, gdzie znajdowały się ludzkie szczątki
Pogłoski w białostockim getcie. Przyczynek do historiografii Zagłady z perspektywy żydowskiej
Authors: Stoll Kathrin
Published: November 2020

The article deals with rumors, which were circulated in the Białystok ghetto. It seems that a rumor is a form of collective interpretation of reality whose function is to structure equivocal situations by explaining events or predicting them. The mood and behavior of individuals and groups may be influenced by rumors, in particular if they find themselves – as the Jews in the ghettos – in an exceptional and lifethreatening situation characterized by insecurity, isolation and uncertainty. The article analyzes rumors relating to the deportations of Jews from the ghetto and German mass murder actions. It addresses the following questions: Which impact did the different rumors have? How did the Judenrat and the ghetto population react to them? The article demonstrates that Jews acted upon their apprehension or misapprehension of events and that their subjective evaluation of the German extermination policy influenced their behavior and decisions
Janina Ludawska in memoriam
Authors: Wilk Marcin , Prochwicz Marta
Published: November 2020

Janina Ludawska to tak naprawdę Janina Halperson, urodzona pod koniec 1921 roku. Mieszkała w Warszawie przy ulicy Dzielnej z rodzicami i starszym o 19. lat bratem. Jak w wielu domach, i tu matka zajmowała się przede wszystkim gospodarstwem. Pieniądze przynosił ojciec, który jako komiwojażer od lat podróżował po całym Cesarstwie Rosyjskim. 

– W latach dwudziestych i trzydziestych jeździł po Rosji i sprzedawał: torebki, parasolki, paski – mówi Janina Ludawska. – Nie powodziło nam się najlepiej materialnie, ale nie głodowaliśmy. Zdarzało się jednak, że gaz i telefon były zamknięte ...
Wydział dla Wsiedlonych w getcie łódzkim w świetle dokumentów archiwalnych i tekstów autobiograficznych
Authors: Radziszewska Krystyna
Published: November 2020

Jesienią 1941 r. do getta w okupowanej Łodzi deportowano 20 tys. Żydów z Rzeszy i Protektoratu Czech i Moraw. Przeważały wśród nich osoby starsze, wiele z nich było schorowanych. Ich przybycie pogorszyło i tak ciężkie warunki w getcie, natomiast dla nich zmiana miała drastyczny wymiar – stłoczeni w tzw. kolektywach, byli skazani na wegetowanie bez podstawowych wygód i narastający głód. Do zajmowania się tą wielotysięczną grupą ludzi żydowska administracja getta powołała specjalny urząd: Wydział dla Wsiedlonych. Przechodziły przez niego wszystkie sprawy bytowe i organizacyjne deportowanych. W artykule omówione zostały funkcje i działania Wydziału oraz zarysowano sytuację „wsiedleńców” w getcie na podstawie materiałów archiwalnych oraz dokumentów osobistych
Spacerem po getcie. Doświadczenie przestrzeni getta w Łodzi i w Warszawie z perspektywy pieszego
Authors: Królak Sylweriusz B.
Published: November 2020

Przedmiotem niniejszego artykułu jest analiza porównawcza dwóch opisów chodzenia po gettach – warszawskim i łódzkim. Poruszając się w ramach metodologicznych tzw. zwrotu przestrzennego we współczesnej humanistyce, na podstawie tekstów powstających „tam i wtedy” badam doświadczenie przestrzeni Zagłady w dwóch największych gettach żydowskich w okupowanej Europie. Skupiając się na zapisach wrażeń zmysłowych, analizuję utwory Stanisława Różyckiego ze zbioru Obrazki uliczne getta. Sceny z życia getta warszawskiego oraz opracowania pt. Ulica. Wygląd i życie społeczne ulicy w getcie warszawskim, a także reportaż dr Bernarda Heiliga Pierwsze siedem miesięcy w getcie Litzmannstadtu. Opierając się na przywołanych tekstach, staram się odpowiedzieć na pytanie, w jaki sposób spacery były odbierane przez Żydów zamkniętych na tym terenie. Niniejszy artykuł stanowi przyczynek do szerszych rozważań nt. zmysłowego doświadczenia przestrzeni Zagłady
Sprawa Marty Puretz, domniemanej agentki Gestapo z krakowskiego getta
Authors: Kasznik-Christian Aleksandra
Published: November 2020

Martę Puretz literatura naukowa obsadza w charakterze konfidentki Gestapo. Tymczasem przeczy temu konsultacja obfitej dokumentacji źródłowej z Archives Nationales w Paryżu. Nieprzypadkowo zatem używam określenia „domniemana agentka”. Artykuł stanowi udokumentowane odtworzenie losów Marty Puretz w Polsce, na Węgrzech i we Francji, także tych powojennych, bo tylko takie ujęcie pozwoli zrewidować utarte sądy. Przybliżam środowisko krakowskiej zasymilowanej inteligencji żydowskiej, które Puretz ukształtowało, jej pobyt w getcie i walkę o przetrwanie, ucieczkę z obozu w Płaszowie i szczęście posiadania po aryjskiej stronie dwóch oddanych kobiet – niani i byłej służącej – na które zawsze mogła liczyć. Przed ucieczką na Węgry na kilka miesięcy znalazła oparcie w gronie polskich znajomych, którzy ją przechowywali. Węgry nie były dla niej wybawieniem, stały się raczej potrzaskiem. Nieszczęsnym epizodem była jej czasowa zależność od polskiego Żyda, niejakiego Fabera, który później dwukrotnie oskarżał ją o współpracę z Gestapo. Na Węgrzech związała się z Charles Herozem, pracownikiem attaszatu francuskiego w Budapeszcie. Ukrywając się u niego, pomagała mu w podziemnej działalności antyniemieckiej. Pobrali się w 1945 r., po zdobyciu Budapesztu przez Armię Czerwoną. Oskarżona przez Fabera o współpracę z Niemcami, była sądzona przez węgierski Trybunał Ludowy, który z braku dowodów ją uniewinnił. Po wyjeździe Marty Puretz do Francji strona polska wpisała ją na listę zbrodniarzy wojennych, do czego walnie przyczyniły się oskarżenia Fabera, i przez kilka lat domagała się bezskutecznie jej ekstradycji
Dziennik Viktora Hahna z łódzkiego getta
Authors: Sitarek Adam
Published: November 2020

Dziennik pisany przez Viktora Hahna w łódzkim getcie to jeden z nielicznych dokumentów dotyczących getta łódzkiego znajdujących się w zbiorach Muzeum Żydowskiego w Pradze i jedyny znany dotąd dziennik spisany w języku czeskim. Prezentowane świadectwo, niewielkiej objętości, przedstawia zaledwie dwa miesiące pobytu w getcie łódzkim i obozie pracy przymusowej w Poznaniu, niemniej jest pod wieloma względami interesującym źródłem. Z jednej strony przybliża wojenne losy autora, z drugiej jest doskonałym obrazem społeczności praskich Żydów deportowanych do getta łódzkiego jesienią 1941 r., żyjących w zbiorowych miejscach zamieszkania, tzw. kolektywach. Ostatnie wpisy autora są wyjątkowym świadectwem człowieka, którego nazwisko znalazło się na listach deportacyjnych, a który niemal cudem ocalał dzięki dobrowolnemu zgłoszeniu się na roboty przymusowe
Oficjalne i intymne. Getto łódzkie w fotografiach
Authors: Trębacz Michał
Published: November 2020

Kolekcja fotografii z łódzkiego getta jest największym zachowanym zbiorem zdjęć tego typu. Licząca kilkanaście tysięcy spuścizna składa się z fotografii wykonywanych oficjalnie przez przedstawicieli żydowskiej i niemieckiej administracji, a także z setek nielegalnych odbitek – zarówno dokumentujących Zagładę, jak i prywatnych pamiątek. Zbiory te wielokrotnie były wykorzystywane w publikacjach i na wystawach, najczęściej pełniąc funkcję ilustracyjną. Autor podejmuje próbę usystematyzowania tych fotografii, wskazując na konieczność analizy pojedynczych ujęć, nie tylko w celu zidentyfikowania uwiecznionych sytuacji i osób, a przede wszystkim okoliczności wykonania zdjęcia i próby odczytania intencji fotografującego
„Cieszę się, że Państwo Putersznyt przeżyli wojnę i są ze sobą szczęśliwi”. Ryszard Lerczyński – jedyny łódzki Sprawiedliwy
Authors: Trębacz Michał
Published: November 2020

Przez wiele lat w historiografii pokutowało przeświadczenie, że getto łódzkie było całkowicie odcięte od świata zewnętrznego. Ostatnie badania pokazały jednak, że choć poziom izolacji łódzkiej dzielnicy zamkniętej był rzeczywiście większy niż w innych gettach, to nie sposób mówić o jej całkowitej hermetyczności – kontakty, choć na niewielką skalę, były utrzymywane przez cały okres okupacji. Wsparcie udzielone Ruchli Frymar i Chaimowi Putersznytowi przez Ryszarda Lerczyńskiego potwierdza powyższą tezę. Poprzez tę jednostkową opowieść dowiadujemy się, jak wyglądały relacje polsko-żydowskie w Litzmannstadt. Historia jedynego łódzkiego Sprawiedliwego wśród Narodów Świata pozwala zrozumieć uwarunkowania pomocy niesionej Żydom w wielkim mieście, jednocześnie pozostawiając otwartym pytanie, dlaczego tych przypadków było tak niewiele
Projeto Lixo Urbano: uma experiência pedagógica multi disciplinar com uso de geotecnologia
Authors: Rosa Isaac Gabriel Gayer Fialho da , Lima Simone da Costa
Published: November 2020

O projeto Lixo Urbano foi realizado com turmas de 7º ano em 2012 com o propósito de promover em nossos alunos uma maior conscientização sobre o despejo irregular de lixo nos centros urbanos. O projeto envolveu professores das disciplinas de Geografia, Língua Portuguesa e Artes Visuais, tendo a área de Informática Educativa como elemento integrador das atividades realizadas. Neste relato, são focadas as atividades relativas à plotagem de fotos de áreas de despejo irregular de lixo tiradas por nossos alunos no caminho de casa até o Colégio e no entorno de suas residências. Essas atividades foram realizadas com o uso da ferramenta gratuita Panoramio que funciona de forma integrada ao Google Maps e ao Google Earth.
A construção da nação nos livros didáticos de geografia da Primeira República
Authors: Carvalho Naiemer Ribeiro de
Published: November 2020

Esse artigo analisa a presença de uma ideologia nacional e a compreensão de como se formou e se criou uma ideia e imagem de Brasil nos livros didáticos de geografia do ensino secundário na Primeira República (1889-1930). Esse período decisivo à afirmação e definição da nacionalidade brasileira representou a transição da ideologia imperial, ainda ligada à Portugal, para uma ideologia nacional com um Estado-Nação forte, civil e republicano. A unicidade e a centralização do território eram valores imprescindíveis. Para o pensamento geográfico, sua consolidação e sistematização no Brasil incluiu-se a participação da disciplina escolar. O cabedal teórico-metodológico mobilizado para a compreensão do espaço e da realidade vivida à época e registrada nos livros didáticos de geografia se apoiou na análise histórica do período, da geografia escolar e do pensamento geográfico. Desta conjunção foram extraídas as categorias de análise: Natureza e Território; e Civilização e Modernidade. Elas nos auxiliaram a perceber as transformações materiais e conceituais atuantes no imaginário passado sobre o território nacional, presentes nos livros didáticos de geografia e constituintes daquele pensamento geográfico.
Para além dos muros da escola: a relação cidade-educação em debate
Authors: Gomes Marcus Vinicius
Published: November 2020

Os estudos educacionais não podem se limitar à escala da sala de aula ou mesmo da própria instituição escolar. Para que se compreendam os mais diferentes fenômenos que envolvem a educação é necessário ampliar o universo de compreensão para um campo maior, um recorte que vá “para além dos muros da escola”. O objetivo central aqui consiste em debater as diferentes perspectivas que tratem da dinâmica da educação sob o prisma da cidade. Entender a relação cidade-educação permite-nos avaliar não só os reflexos da urbe dentro da escola, mas também nos abre o olhar para as outras formas de educação que acontecem extramuros escolares. Na primeira parte, trataremos da relação cidade-instituição escolar. Compreenderemos as lógicas que orientaram as diferentes localizações da escola no interior das cidades brasileiras ao longo de todo último século. Em conseguinte iremos discutir a maneira com a qual a sociologia e o planejamento urbano têm abordado os impactos que o entorno da escola traz para dentro do próprio espaço escolar. Na segunda parte nos dedicaremos à discussão sobre as modalidades de educação que se realizam em diversos espaços da cidade. E é caminhando nessa direção que as elucidações sobre a dimensão educativa dos movimentos sociais e a chamada “pedagogia urbana” acabarão por guiar o desfecho do debate que aqui propomos.
As matrizes curriculares de geografia da província de Buenos Aires como tema político, cultural e de cidadania (2005-2012)
Authors: Álvarez Gabriel
Published: November 2020

Desde o ano de 2005 até o presente, o sistema educativo da jurisdição implementou na escola secundária uma série de mudanças curriculares e institucionais destinadas a por fim à Reforma Educativa dos anos 90. No âmbito curricular, e no caso da disciplina de Geografia, se propôs uma reavaliação sobre o sentido de seu ensino, assim como de sua relevância e significado na formação do estudante como um sujeito político. Deste modo, este artigo tem por finalidade apresentar um recorte do processo de mudança em questão a partir da enunciação dos propósitos e intencionalidades políticas, do padrão interpretativo e dos eixos das problemáticas geográficas selecionadas, entre outros elementos curriculares.
Entrevista com a professora Dadá Martins
Authors: Castro Demian Garcia , Vilela Carolina Lima , Correa Marcio Nery , Biazzo Pedro Paulo
Published: November 2020

A professora Maria Adailza Martins de Albuquerque, conhecida como Dadá Martins, presenteou a Giramundo com uma conversa muito estimulante. Natural do Ceará, com experiência de atuação profissional na rede pública do estado de São Paulo, Dadá Martins é professora e pesquisadora da Universidade Federal da Paraíba - UFPB e atualmente realiza pós-doutorado na Universidade de Lisboa - UL, em Portugal. Vem dedicando-se, desde seu doutorado, a pesquisas em história da Geografia Escolar no Brasil, com especial atenção aos livros didáticos do século XIX. A entrevista aqui apresentada se realizou em conexão direta Rio-Lisboa, via plataforma digital, que não prejudicou em nada a expressividade, o conhecimento e o envolvimento de Dadá com todos os temas propostos. Fica o agradecimento à professora, por seu pronto aceite em dialogar e contribuir com nossa revista, e a satisfação pelo resultado tão interessante, que se pode conferir a seguir.
Por onde anda o território na BNC? Uma análise preliminar da seleção curricular
Authors: Rocha Ana Angelita
Published: November 2020

Este ensaio pretende explorar o documento preliminar da Base Nacional Comum Curricular (BCN), cuja versão definitiva é prevista para o primeiro semestre de 2016, em que comunica um projeto de seleção do conhecimento escolar para toda educação básica. Suspeito de que esta versão do documento silencia questões inegociáveis do que acreditamos como princípio do ensino da Geografia: a dimensão política. Se coletivamente apostamos na dimensão de território como agenciamento, como conceito que se organiza na indissociabilidade espaço-tempo e que dá visibilidade à dinâmica social em torno de qualquer produção identitária (HAESBAERT, 2014), suspeito que, por ora, a concepção restrita do território como objeto silencia as camadas do conflito. Emerge daí nossa desconfiança sobre o esvaziamento político proposto pela agenda da Base Comum.
Uma história para o conformismo e a exaltação patriótica: crítica à proposta de BNCC /história
Authors: Calil Gilberto
Published: November 2020

Este artigo discute criticamente a proposta de Base Nacional Comum Curricular (BNCC) proposta para a área de História. Argumenta que seu processo de construção foi pouco democrático e que a proposta apresentada é insatisfatória. Critica em especial sua perspectiva patriótica, a fragmentação da abordagem, a exclusão dos conceitos e processos fundamentais para a compreensão do mundo contemporâneo e a concepção de direitos humanos subordinada ao consumo.
Fatigue crack growth in aluminum alloy from cold expanded hole with preexisting crack
Authors: Yasniy P. , Dyvdyk O. , Semenets O. , Yasnii V. , Antonov A.
Published: November 2020

The fatigue life of aircraft structure elements with operational damage in the vicinity of the hole was investigated. The plates 60 mm wide and 6 mm thick made of D16chT aluminum alloy with a central hole were taken for the study. Fatigue damage was examined with an corner quarter-elliptical fatigue crack with a length of 1,25 mm, which was initiated from an edge notch of 0,5 x 0,5 mm. The fatigue crack growth rate on the surface of the plate after mandrel hole with cold expansion degree i = 2,7% increases up to15 times and residual lifetime in three times compared to the virgin plate.
The influence of the thickness of the elastic spherical shell with liquid on its stress-strain state
Authors: Sheptylevskyi O.
Published: November 2020

Investigations of the dynamics of the system consisting of elastic spherical shell filled with ideal compressible fluid and gas cavity in the center of the system are presented in this paper. The excitation pulse-modulated source is introduced into the gas cavity in the center of the system. The effect of the shell thickness on its dynamics and the stress-state during the pulsations is investigated. The results for radial displacements changes of the middle surface, the thickness of the fluid separation from the shell, the stress intensity in the shell during its free pulsations are obtained. The comparison of calculations for the separation thickness in cases of free and partially fixed shell is carried out.
Evaluation of theoretical strength of porous materials according to catastrophe theory
Authors: Stashchuk M. , Nytrebych Z. , Hromyak R.
Published: November 2020

With the rapid development of modern science, in particular, applied mechanics, the catastrophe theory proved to be quite effective in the analysis of classical results and the development of modern ones. This theory has developed significantly in the study of a number of issues in the theory of elastic stability, which studies the response of elastic bodies and structures to existing mechanical loads. Catastrophe theory predictions have important technical applications for estimating the critical forces that initiate the loss of stability of elastic bodies and engineering structures. The main basics of the research are analysed in this paper; based on the catastrophe theory, the problems are set; the main types of catastrophes’ functions are described; and the simplest of them, in particular the fold catastrophe, is applied. Based on the set analytical relations for the calculations of effective electrical conductivities and elastic modules by the pore concentration of the electrically conductive material, the estimation of the element strength of the composite sample is simulated in the form of a rod.
Comparison of calculatings methods of the main parameters for single-tier tuyeres
Authors: Yushkevich P.
Published: November 2020

A large number of articles have been devoted to the problem of calculation of main parameters for single-tier tuyeres. Various methods and equations on the matter have been proposed in the papers. However, they do not provide the necessary information which of these methods allows the obtaining of the main design parameters of single-tier tuyere, which will correspond to the existing standard structures, i.e. will be adapted to modern working conditions of national iron-and-steel enterprises of Ukraine. The creation of above-mentioned methods of calculation is an important question, as it will contribute to the development of more advanced single-tier tuyeres. Five methods have been developed for calculation of the main design parameters of single-tier tuyeres. Appropriate analytical and computational research was conducted using these five methods. It was found that the approximate comparison results of the modern main design parameters of single-tier tuyere on the converters of National iron-and-steel enterprises of Ukraine can be obtained by methods one and four. However, the method four requires some additional graphs which can complicate the development of the calculation program for this method.
Development and research of Wi-Fi network for receiving and transmitting telemechanical information in the training laboratory
Authors: Orobchuk B. , Koval V.
Published: November 2020

The article deals with the issues of research, development and implementation of local area wireless networks in the educational process, especially with the study of the signal level for data transmission control of the local wireless network indoors. The controlled telemechanics unit uses wired systems for communication of the operator with various sensors and actuators, which creates certain difficulties and risks for the operator working in site of the telemechanics unit. The article considers a potential use of wireless technologies in the educational process, which demonstrates how to secure the operator and reduce the time to bypass all the sensors of the actuators, as well as to develop a short-range wireless subsystem.
Methods and means of increasing the reliability of computerized modular uninterruptible power supply system
Authors: Palamar A.
Published: November 2020

The problem of development and implementation of a simple and effective method of the rectifiers operation control for the modular uninterruptible DC power supply unit in order to increase its reliability is considered in this paper. The main idea of the method is to control the process of cyclic shifting of the switched-on power modules of the uninterruptible power supply by series switching into operation of each subsequent module from their unloaded reserve and switching out the previous one. The paper presents the control system structure where in addition to the central control module, it is proposed to add the control unit for power modules, which is responsible for implementing the process of their switching on and monitors their condition. In order to investigate the effectiveness of the proposed method, computer simulation model describing the power modules control logic is developed. The Simulink visual modeling environment and the mathematical tools of the Stateflow library component using state and transition diagrams are used in order to develop the simulation model. The developed simulation model is tested and the simulation results are given in the form of time diagrams of state change. The іmplementation of the developed method, due to the uniform reduction of the period during which the power modules of the uninterruptible power supply are on the switched-on loaded state, makes it possible to increase their operating time to failure, which in turn increases its reliability without deteriorating energy efficiency. The simulation results demonstrate the efficiency of the developed algorithm in various system operation modes. Based on the proposed method, hardware and software which is implemented as a part of intelligent computerized control system for uninterruptible DC power supply is created.
The Role of Emotional Intelligence in Organizational Performance
Authors: Krén Heléna , Séllei Beatrix
Published: November 2020

Emotional intelligence may affect organizational performance, and the aim of our research was to examine whether this statement can be proven in the case of financially successful organizations or not. Information about leaders has been derived from online surveys with Genos EI and also from interviews, and we gathered data about organizational success from the national TAX system. Leaders usually determine group and organizational effectiveness, so we analyzed data from 22 leaders working in successful Hungarian companies. According to our results, some emotional competencies correlate with performance. In this case self-awareness, awareness of others and self-management seemed to affect organizational performance. In our regression analysis, self-awareness seemed to be a predictor variable of performance. The relationship between emotional intelligence and performance should be examined further by expanding on the analysis of other performance indicators and leadership styles.
The lexical-word-forming types of zero-suffixal derivatives in the Ukrainian language of the 11th–13th c.
Authors:   Institute of the Ukrainian Language of the National Academy of Sciences of Ukraine, Bilousenko P. І.
Published: November 2020

The structural and semantic analysis of null suffix of feminine and neuter gender nouns and pluralia tantum nouns in the Ukrainian language of the ancient Russian-Ukrainian period (XI–XIII centuries) is carried out through the prism of lexical word-forming types and subtypes. The vast majority of the described derivatives are formed from verbs that have the following general word-forming meanings: ‟carrier of a procedural feature” and ‟object movement or state”. The considered deverbatives are mainly of Proto-Slavic origin, the analysis of linguistic facts involves only those nouns that have retained structural and semantic correspondence with the creative bases at the time of their fixation in the texts of the first written memos of the Ukrainian language. In the group of derivatives with the general word-forming meaning ‟carrier of the procedural feature”, there are derivatives that name females and female derivatives with the meaning of summation of persons (хоть ῾wife’, роба ῾slave’). Nulsufixation is more widely represented in the derivation of the names of inanimate objects, namely: the name of natural phenomena, natural disasters, weather conditions (гроза, моча ῾rain’, поводь ῾flood’), natural objects, land allocations, water surfaces (истурга ῾water’, пожня ῾cornfield’), names of places of permanent or temporary location of someone (застава, оболость’), buildings, objects of various purposes (огорода, стел"), tools, household utensils (,мhра ῾a device for measuring weight, quantity’, перевhсa ῾net for catching birds’), food (пища, пита ῾bread with ritual use’), substances, materials (масть опока ῾of chalk limestone, gray-white clay’). Some names of diseases ("зва, грыжа), derivatives with seven results of intellectual action (заповhдь, повhсть), etc. are documented. In the circle of derivatives with the general word-forming meaning «objectified action or state» the names of actions are widely represented irrespective of duration and character of their course (осада, бесhда). Occasionally there are nouns that indicate the relationship between people (пр#, свада), their actions (оклевета ῾slander’, ослоуха ῾disobedience’), etc. Female adjective null suffixes are infrequently documented. These are only names of persons, locatives (неплодь, соуш", чащ") and some other nouns. Sights of the XI–XIII centuries document several deverbatives of the neutral gender (диво, вhче, ложе, право) and pluratives (ловы, постригы). Selected linguistic facts give grounds to assert that the zero-suffix creation of feminine nouns in the Old Russian Ukrainian language was a fairly common phenomenon, which laid a solid foundation for further activation of the zero formant in the noun derivation.
Імбир як спеція в харчуванні з багатогранними лікувально-профілактичними властивоcтями: перспективи застосування в сучасних умовах (огляд літератури)
Authors: Волошин О.І. , Власик Л.І. , Волошина Л.О. , Айнуссі Н.А.
Published: November 2020

Актуальність. Стрімке зростання захворюваності, вікова полі- і коморбідність ускладнюють, здорожчують лікувальний процес таких хворих, зумовлюючи пошук профілактично-лікувальних засобів поліорганної та різнопланової метаболічної дії.

Мета. Висвітлення сучасних наукових досягнень щодо лікувально-профілактичних властивостей імбиру як спеції та джерела ліків, а також обґрунтування більш широкого його застосування за різних станів організму людини.

Матеріали і методи. Джерела інформаційного пошуку в друкованих і електронних виданнях, пошукових базах, методи аналізу, порівняння і узагальнення інформаційних даних.

Результати. За історичними і сучасними даними доведено цілющі властивості імбиру. Так, він володіє гіполіпідемічними, протисклеротичними, дезагрегантними, гіпоглікемічними, антиоксидантними, протизапальними, болетамувальними, судиннорозширювальними властивостями, здатністю регулювати секреторно-моторні розлади системи травлення. Гастро-, гепато-, кардіо-, нейро-, артропротективні якості засобів з імбиру безперечні, а також ефективність їхнього застосування при захворюваннях травної, серцево-судинної, бронхолегеневої систем, опорно-рухового апарату та перспективи використання при ендокринних захворюваннях, в неврології, онкології, імунології.

Висновок. Імбир як універсальну спецію і джерело ліків профілактично-лікувального спрямування поліорганної та різнопланової метаболічної дії необхідно ширше застосовувати у пацієнтів із вікозалежною полі- і коморбідністю, що може сприяти покращенню результатів їхньої реабілітації.

Ключові слова: імбир, властивості, полі- та коморбідність, застосування, профілактика.
Створення національного банку генофонду біорізноманіття України — важливого елементу системи біологічної безпеки та біологічного захисту держави: аспекти управління та економіки
Authors: Prodanchuk M.G. , Velychko M.V. , Honcharuk Ya.M.
Published: November 2020

Мета. Дослідити доцільність створення національного банку генофонду біорізноманіття держави як окремого елементу системи біобезпеки та біозахисту у контексті протидії загрозам біологічного характеру національній безпеці України.

Матеріали і методи. Міжнародне та вітчизняне законодавство, наукові публікації, матеріали науково-практичних конференцій стосовно збереження генофонду біорізноманіття ‒опрацювання цих документів і дописів стали підгрунтям дослідження.

Були використані наступні методи: герменевтичний для аналізу цитованих наукових праць, наведених законодавчих актів, пояснення понять і термінів стосовно генетичних ресурсів біорізноманіття; системного аналізу джерел фінансування при створенні банку збереження генофонду біорізноманіття як елементу біобезпеки та біозахисту в системі національної безпеки України та системи методів державного управління збереження біорізноманіття, а також логічний та формально-економічний методи.

Результати та обговорення. У статті досліджено питання про доцільність створення національного банку генофонду біорізноманіття держави як окремого елементу системи біобезпеки та біозахисту у контексті протидії загрозам біологічного характеру національній безпеці України.

Зазначено, що створення Національного банку генофонду біорізноманіття України надасть можливість ефективно, безпечно та економічно грамотно управляти генетичними ресурсами біорізноманіття як на внутрішньодержавному рівні, так і міжнародному відповідно до Нагойського протоколу регулювання доступу до генетичних ресурсів та спільного використання переваг, зокрема фінансових.

Розглянуто основні інноваційні інструменти збереження біорізноманіття держави. Досліджено можливості запровадження інноваційних інструментів збереження біорізноманіття та імплементації кращого закордонного досвіду в Україні.

Висновки. Доцільно створити Національний банк генофонду біорізноманіття держави як окремого елементу системи біобезпеки та біозахисту у контексті протидії загрозам біологічного характеру національній безпеці України. Запропоновано законодавчо закріпити його створення шляхом включення до проекту Закону України «Про біологічну безпеку та біологічний захист».

Ключові слова: національний банк генофонду біоти, біорізноманіття, біологічні загрози, біоризики, біологічна безпека, біологічний захист, державне управління, фінансування.