Το Congress for Cultural Freedom (CCF) και η δραστηριότητά του στην Ελλάδα, 1950-1967
Authors: Μπουρνάζος Στρατής 
Published: September 2021

To Congress for Cultural Freedom (CCF, 1950-1967) είναι ένας οργανισμός που συγκρότησαν κορυφαίοι Δυτικοί διανοούμενοι και καλλιτέχνες, με την κρυφή υποστήριξη και χρηματοδότηση της CIA, στο πλαίσιο του ψυχροπολεμικού ανταγωνισμού των δύο υπερδυνάμεων. Σκοπός του CCF ήταν η προώθηση ενός δυτικού (ευρωπαϊκού-αμερικανικού) πολιτισμού, με έμφαση στις δυτικές αξίες (αστική δημοκρατία, ελευθερία του λόγου, πολιτικά δικαιώματα, ελεύθερη αγορά), που θα αμφισβητούσε την κυριαρχία της κομμουνιστικής Αριστεράς και της ΕΣΣΔ στους τομείς της διανόησης και των τεχνών. Το CCF ανέπτυξε δραστηριότητα σε περισσότερες από 30 χώρες, οργάνωσε συνέδρια και εκθέσεις, ενώ εξέδωσε υψηλού κύρους περιοδικά (Der Monat, Preuves, Encounter, Tempo Presente κ.ά.). Η διατριβή μελετάει τη δραστηριότητα του CCF στην Ελλάδα, με βασική πηγή το αρχείο του CCF στη Regenstein Library του Σικάγου. Οι τέσσερις βασικοί άξονές της είναι: α) η αναλυτική καταγραφή της δράσης του CCF στην Ελλάδα, β) η παρακολούθησή της δράσης αυτής σε σχέση με τη συνολική φυσιογνωμία και διεθνή δραστηριότητά του CCF, όπως διαμορφώνεται, αποφασίζεται και αναπτύσσεται κεντρικά, γ) η συσχέτιση της δράσης με τις πρωτοβουλίες που αναπτύσσονται εκ μέρους των ΗΠΑ στην Ελλάδα, στο πλαίσιο του Πολιτιστικού Ψυχρού Πολέμου, δ) η μελέτη των Ελλήνων, κυρίως διανοουμένων, που σχετίστηκαν με το CCF, καθώς και των κεντρικών προσώπων του CCF που ασχολήθηκαν με την Ελλάδα. Το Κεφάλαιο 1 είναι αφιερωμένο στο ιδρυτικό συνέδριο του CCF, τον Ιούνιο του 1950, στο Βερολίνο. Τα Κεφάλαια 2-7 εξετάζουν, με χρονολογική σειρά, τη δραστηριότητα του CCF στην Ελλάδα: τα πρώτα βήματα του CCF στην Ελλάδα, 1950-1954: Π. Κανελλόπουλος, Μ. Κόρακας, Ι. Μπράουν και Μ. Τζόσελσον (Κεφ. 2)· ο Νικολά Ναμπόκοφ στην Αθήνα (Σεπτέμβριος 1954) και οι Έλληνες συνομιλητές του (Κεφ. 3)· Προσπάθειες «επαγγελματοποίησης» του ελληνικού CCF: η συνεργασία με τη διαφημιστική εταιρεία «Δεσμός» του Μ. Παυλίδη και το Forum Service, 1956-1959 (Κεφ. 4)· Ένα συνέδριο στη Ρόδο για τη δημοκρατία και τις «νέες χώρες», Oκτώβριος 1958 (Κεφ. 5)· Το περιοδικό Διεθνής Ζωή (1958-1964) και ο κόσμος του «αντικομμουνιστικού σοσιαλισμού» (Κεφ. 6)· Η εποχή των Εποχών και ο Χρήστος Λαμπράκης, 1963-1967 (Κεφ. 7). Το Κεφάλαιο 8 ασχολείται με όψεις του Πολιτιστικού Ψυχρού Πολέμου στην Ελλάδα, πέραν του CCF, ενώ το Κεφάλαιο 9 με την αποκάλυψη της χρηματοδότησης του CCF από τη CIA το 1967, το σκάνδαλο που ξεσπάει και το τέλος του CCF. Tέλος, το Κεφάλαιο 10 (Συμπεράσματα) ασχολείται με τους λόγους για τους οποίους η δραστηριότητα του CCF στην Ελλάδα υπήρξε υποτονική και δεν άφησε κάποιο διακριτό στίγμα. Οι βασικοί λόγοι που εντοπίζονται, πέρα από αδυναμίες που συνδέονται με πρόσωπα, όπως ο εκπρόσωπος του CCF στην Ελλάδα Μανώλης Κόρακας, είναι: α) η άνοδος του αντιαμερικανισμού (πολιτικού και πολιτισμικού) μετά τα μέσα της δεκαετίας του 1950 στην Ελλάδα, β) η ισχνότητα της αντικομμουνιστικής Αριστεράς στην Ελλάδα, και γενικότερα της μη κομμουνιστικής Αριστεράς, καθώς και η συνεργασία ποικίλων σοσιαλιστικών ομάδων με την ΕΔΑ, γ) η ρήξη των φιλελεύθερων διανοούμενων και καλλιτεχνών με τον χώρο της εθνικοφροσύνης και η ώσμωσή τους –παρά τις υπαρκτές αντιπαλότητες– με τον χώρο της Αριστεράς, δ) η κυριαρχία, και στο μετεμφυλιακό ελληνικό τοπίο, του «πολεμικού αντικομμουνισμού» του Εμφυλίου, που ακολουθεί μια δαιμονολογική αντιπαράθεση με τον κομμουνισμό, διαφέροντας ριζικά από τον φιλελεύθερο αντικομμουνισμό του CCF, o oποίος δεν μπόρεσε να αποκτήσει ποτέ σοβαρά ερείσματα στην Ελλάδα.