Εφαρμογή και αξιολόγηση του προγράμματος διασφάλισης ποιότητας στους οδοντιατρικούς υπολογιστικούς τομογράφους κωνικής δέσμης, σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες
Authors: Μακρής Νικόλαος 
Published: August 2021

Η διασφάλιση ποιότητας (Quality Assurance,QA) στην Ο.Υ.Τ είναι μια σειρά από προγραμματισμένες συστηματικές ενέργειες (περιοδικοί έλεγχοι, μετρήσεις κ.α.), που σκοπό έχουν να εξασφαλίσουν ότι ένας Ο.Υ.Τ κωνικής δέσμης θα παράγει σε συνεχή και σταθερή βάση εικόνες υψηλής ποιότητας και διαγνωστικής αξίας με την ελάχιστη δυνατή ακτινοβόληση του ασθενούς και την μέγιστη ακτινοπροστασία του προσωπικού. Το πρωτόκολλο διασφάλισης ποιότητας του SEDENTEXCT γενικά περιλαμβάνει όλες τις απαραίτητες δοκιμές και μετρήσεις που θα βεβαιώνουν ότι όλες οι παράμετροι κατά τη διάρκεια της εξέτασης είναι σύμφωνες με το τυπικό πρωτόκολλο λειτουργίας προκειμένου να παράγονται σε σταθερή βάση εικόνες υψηλής διαγνωστικής αξίας. Ένα τέτοιο πρόγραμμα συνήθως αξιολογεί την απόδοση της λυχνίας, την δόση ακτινοβολίας στον ασθενή και την ποιότητα της παραγόμενης εικόνας. Σκοπός της μελέτης αυτής είναι η εφαρμογή του Προγράμματος Διασφάλισης Ποιότητας που προτείνεται από το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα συνεργασίας SEDENTEXCT στους κωνικής δέσμης Οδοντιατρικούς Τομογράφους που είναι εγκατεστημένοι και αδειοδοτημένοι. Υλικό της μελέτης αποτέλεσαν 9 Ο.Υ.Τ. εγκατεστημένοι στην Ελλάδα, στους οποίους χρησιμοποιήθηκαν όλα τα δυνατά πρωτόκολλα σάρωσης με μικρότερο πεδίο επιλογής το 8Χ8cm. Αξιολογήθηκε η ορθή λειτουργία των Ο.Υ.Τ. καταγράφοντας με την ειδική συσκευή piranhaRTM: το kVp του μηχανήματος, το HVL, τον χρόνο λήψης, το συνολικό φίλτρο και την απορροφούμενη δόση ακτινοβολίας στον αέρα. Επίσης, καταγράφηκε το μέγεθος του πεδίου ακτινοβόλησης. Για την αξιολόγηση της ποιότητας της εικόνας χρησιμοποιήθηκε το QA Phantom που σχεδιάστηκε από το SEDENTEXCT. Οι μετρήσεις που πραγματοποιήθηκαν αφορούσαν στην ομοιογένεια, το θόρυβο, τις ψευδοενδείξεις, το CNR, την PSF και την LSF και πραγματοποιήθηκαν με τη βοήθεια του ειδικού λογισμικού που συνοδεύει το QA Phantom. Οι μετρήσεις αυτές επαναλήφθηκαν τρεις φορές για να αξιολογηθεί η επαναληψιμότητα των μετρήσεων του λογισμικού και επίσης πραγματοποιήθηκε δεύτερη σάρωση του QA Phantom έξι μήνες μετά, οπότε και επαναλήφθηκαν οι μετρήσεις. Ακόμα, αξιολογήθηκαν η ανάλυση της αντίθεσης, η διακριτική ικανότητα και η γεωμετρική ακρίβεια, με τη βοήθεια 5 παρατηρητών. Και σε αυτή τη περίπτωση οι παράμετροι αξιολογήθηκαν άλλη μια φορά μετά από έξι μήνες, με νέα σάρωση των αντίστοιχων δοκιμίων από όλους τους Ο.Υ.Τ. Οι μετρήσεις ορθής λειτουργίας των Ο.Υ.Τ. που αξιολογήθηκαν κινήθηκαν σύμφωνα με τα πρότυπα του κατασκευαστή και εντός των φυσιολογικών ορίων. Όλες οι μετρήσεις των διαστάσεων του πεδίου ακτινοβόλησης ήταν εντός των φυσιολογικών ορίων.Δεν παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των τριών επαναλαμβανόμενων μετρήσεων που έγιναν με το ειδικό λογισμικό για κάθε μια τεχνική παράμετρο. Στατιστικά σημαντικές διαφορές παρατηρήθηκαν όμως μεταξύ της πρώτης και της δεύτερης λήψης, στη πλειοψηφία αυτών των τεχνικών παραμέτρων και για τους περισσότερους Ο.Υ.Τ. Διαφορές παρατηρήθηκαν και μεταξύ των μετρήσεων των τριών ίδιων Ο.Υ.Τ..Οι μετρήσεις των τεχνικών παραμέτρων της ποιότητας της εικόνας που πραγματοποιήθηκαν με το ειδικό λογισμικό, παρουσίασαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ τους, τόσο σε επίπεδο μηχανημάτων όσο και σε επίπεδο πρωτοκόλλων σάρωσης, για όλα σχεδόν τους Ο.Υ.Τ. και όλα τα τεχνικά χαρακτηριστικά που μετρήθηκαν. Αντίστοιχα αποτελέσματα καταγράφηκαν και από την αξιολόγηση των παρατηρητών για την ανάλυση της αντίθεσης και τη χωρική διακριτική ικανότητα, όπου παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές για τα υλικά PTFE, Delrin και LDPE, καθώς και για τη χωρική διακριτική ικανότητα, στη πλειοψηφία των Ο.Υ.Τ. και πρωτοκόλλων σάρωσης. Αντίθετα οι μετρήσεις που έγιναν για την γεωμετρική ακρίβεια δεν παρουσίασαν καμία στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των διαφόρων πρωτοκόλλων σάρωσης. Οι μετρήσεις των PSF και LSF δεν φάνηκε να μπορούν να μετρηθούν αξιόπιστα από το ειδικό λογισμικό, οπότε απορρίφθηκαν και δεν αξιολογήθηκαν σε αυτή τη μελέτη. Το Πρόγραμμα Διασφάλισης Ποιότητας που προτείνεται στους Ο.Υ.Τ. από το SEDENTEXCT φαίνεται να είναι εφικτό και εφαρμόσιμο. Η μεγάλη διακύμανση των αποτελεσμάτων σχεδόν σε όλες τις παραμέτρους που αξιολογήθηκαν δείχνει ότι δεν μπορεί προς το παρόν να ορισθεί ένα γενικό όριο ή εύρος αποδεκτών τιμών για τους Ο.Υ.Τ. Η διαδικασία του ποιοτικού ελέγχου σε αυτά τα συστήματα θα πρέπει να βασίζεται στα αρχικές μετρήσεις, κατά την εγκατάσταση του συστήματος, και τα αρχικά τεστ καλής λειτουργίας, σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή. Οι εικόνες και οι μετρήσεις από το QA Phantom μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εικόνες ή τιμές αναφοράς για όλες τις επόμενες προγραμματισμένες διαδικασίες διασφάλισης της ποιότητας.