Η καλλιέργεια της δημιουργικότητας μέσω της θεατρικής αγωγής με τη χρήση του κωμικού στοιχείου
Authors: Αλεφαντινού Ελένη 
Published: January 2023

Το επιστημονικό πεδίο της διδακτορικής διατριβής εμπίπτει στις ανθρωπιστικές επιστήμες και συγκεκριμένα στους τομείς των κοινωνικών και παιδαγωγικών επιστημών. Αντικείμενο μελέτης και έρευνας της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι οι εκπαιδευτικές διαστάσεις της χρήσης και της πρόσληψης του κωμικού. Επιχειρούμε τον συσχετισμό της δημιουργικότητας, του κωμικού και της θεατρικής αγωγής ώστε να προσεγγίσουμε και να αναδείξουμε νέες διδακτικές προοπτικές εναρμονισμένες με σύγχρονες μεθόδους διδασκαλίας, ικανές να ενισχύσουν αποτελεσματικά τα αναλυτικά προγράμματα σπουδών, τα οποία στοχεύουν στην ολόπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας των μαθητών (καλλιέργεια γνωστικών, συναισθηματικών, κοινωνικών δεξιοτήτων). Η θεωρητική οριοθέτηση και ανάλυση του πεδίου στο Α΄ και Β΄ Μέρος της διατριβής γίνεται με βάση τη βιβλιογραφική επισκόπηση και τεκμηρίωση των διασταυρούμενων επιμέρους θεματικών. Σκοπός του θεωρητικού μέρους είναι να διερευνηθούν οι παιδαγωγικές διαστάσεις του κωμικού και οι διδακτικές του δυνατότητες τόσο ως εργαλείου στη διδασκαλία άλλων μαθημάτων όσο και ως διδακτικού υλικού σε μια –εν δυνάμει– αυτόνομη διδακτική θεματική, σε συνδυασμό και στις δύο περιπτώσεις με την αξιοποίηση των τεχνικών της Θεατρικής Αγωγής και με στόχο την ενίσχυση δημιουργικών, επικοινωνιακών και χιουμοριστικών δεξιοτήτων των μαθητών.Μετά την οριοθέτηση του θεωρητικού πλαισίου ακολουθεί στο Γ΄ Μέρος η πρακτική εφαρμογή και διερεύνηση των αποτελεσμάτων των προγραμματισμένων στόχων. Στο πλαίσιο της διατριβής, διεξήχθη πειραματική έρευνα πεδίου σε μαθητές ηλικίας 7-10 ετών, οι οποίοι διαχωρίστηκαν σε δύο ομάδες (ομάδα ελέγχου και πειραματική ομάδα). Στην πειραματική ομάδα εφαρμόστηκε ειδικά σχεδιασμένο διδακτικό σενάριο (με μέθοδο διδασκαλίας τις τεχνικές της θεατρικής αγωγής και αντικείμενο διδασκαλίας το κωμικό). Η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων έγινε με τη χρήση των ψυχομετρικών τεστ δημιουργικότητας, Torrance Test of Creative Thinking (Figural), για τα οποία λάβαμε άδεια χρήσης από το Scholastic Testing Service Inc. Τα ευρήματα από την ανάλυση δεδομένων έδειξαν ότι οι μαθητές των πειραματικών ομάδων παρουσίασαν σταθερή βελτίωση στην επίδοσή τους στο β΄ τεστ δημιουργικότητας συγκριτικά με τις ομάδες ελέγχου. Η παρούσα έρευνα ως εκ τούτου επιβεβαιώνει τα αποτελέσματα παρόμοιων ερευνών που σχετίζουν το κωμικό με την καλλιέργεια της δημιουργικότητας. Ακόμα, αναφορικά με την καλλιέργεια των χιουμοριστικών δεξιοτήτων των μαθητών η ανάλυση των δεδομένων έδειξε τάση σχετικής αύξησης του κωμικού στοιχείου στο β΄ τεστ στην πειραματική ομάδα. Μπορούμε λοιπόν να συμπεράνουμε ότι η δημιουργία ενός ευχάριστου χιουμοριστικού περιβάλλοντος ή/και η ενεργοποίηση των έμφυτων χιουμοριστικών δεξιοτήτων των μαθητών συμβάλλει στην ενίσχυση της δημιουργικότητας και συνεισφέρει έμμεσα στην εκπαιδευτική διαδικασία και μάθηση. Στο σημείο αυτό όμως γεννάται και ο εξής προβληματισμός: Όλα αυτά μήπως ενέχουν κάτι το εφήμερο; Με βάση τις σύγχρονες παιδαγωγικές θεωρίες μήπως το ζητούμενο για τη διδακτική του κωμικού θα πρέπει να είναι η ουσιαστική και βαθύτερη εξάσκηση των μαθητών και όχι –μόνο– η απλή ενεργοποίησή του με μόνο σκοπό την έμμεση συμβολή του στη δημιουργία ευχάριστου κλίματος στην τάξη και στα καλύτερα μαθησιακά αποτελέσματα; Τι μπορεί όμως να κάνει η εκπαιδευτική πολιτική για να εξασφαλίσει τη βέλτιστη και αποτελεσματικότερη καλλιέργεια των χιουμοριστικών δεξιοτήτων των μαθητών; Θεωρούμε ότι, πέρα από την καθοριστική συμβολή που έχει το κωμικό ως εργαλείο διδασκαλίας, δύναται να σταθεί και να λειτουργήσει εκπαιδευτικά ως αυτόνομη διδακτική θεματική. Κατά τη γνώμη μας –και αυτή θα μπορούσε να είναι η πρόταση και η πρακτική ωφέλεια της παρούσας διατριβής–το κωμικό θα πρέπει να αντιμετωπιστεί ως αντικείμενο διδασκαλίας και, βάσει αυτής της θεμελιακής θεώρησης, να σχεδιαστεί ένα αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών που να περιλαμβάνει τη διδακτική του κωμικού στην πρωτοβάθμια και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, όπως συμβαίνει με άλλα αντικείμενα διδασκαλίας.