Προς μια νέα έννοια της οικογένειας
Authors: Κωστοπούλου Μαρία-Ανδριανή 
Published: September 2021

Η διδακτορική διατριβή εξετάζει την μετεξέλιξη της έννοιας των οικογενειακών σχέσεων μεταξύ γονέων και παιδιών στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) και την επίδραση της νομολογίας αυτής στο ελληνικό δίκαιο. Ειδικότερα, η εν λόγω μελέτη εστιάζει στο ζήτημα της ίδρυσης σχέσης μεταξύ γονέων και παιδιών, εξετάζοντας όλες τις μορφές των εν λόγω σχέσεων, από τις πιο παραδοσιακές έως τις πιο νεωτερικές. Η διατριβή αποτελείται από δυο μέρη: Το πρώτο μέρος της διατριβής εξετάζει τα ζητήματα της εξασθένισης της επίδρασης του γάμου στη θεμελίωση της συγγένειας, της αρχής της προστασίας του συμφέροντος του παιδιού ως καταλύτη στα ζητήματα θεμελίωσης και προσβολής της πατρότητας, καθώς και της υιοθεσίας ανηλίκων από ετερόφυλα ζευγάρια και πρόσωπα χωρίς σύζυγο ή σύντροφο. Στο δεύτερο μέρος αναλύονται οι προβληματικές της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής από ετερόφυλα ζευγάρια και της απόκτησης παιδιών από ομόφυλα ζευγάρια και πρόσωπα με ομοφυλοφιλικό σεξουαλικό προσανατολισμό. Σε όλα τα παραπάνω κεφάλαια, επιχειρείται ο εντοπισμός των σημείων σύμπλευσης ή σύγκρουσης του ελληνικού οικογενειακού δικαίου της συγγένειας με τις ευρωπαϊκές επιταγές, έχοντας ως αφετηρία τη νομολογία του ΕΔΔΑ. Τα τελευταία σαράντα χρόνια και συγκεκριμένα από την έκδοση της απόφασης Marckx κατά Βελγίου, το 1979, έως σήμερα, το ΕΔΔΑ έχει συμβάλει καθοριστικά στη διαμόρφωση του θεσμού της οικογένειας σε πανευρωπαϊκή κλίμακα και την προοδευτική εναρμόνιση των εθνικών εννόμων τάξεων στο πεδίο αυτό. Η ίδρυση της συγγένειας βρίσκεται στον πυρήνα του σχετικού προβληματισμού και έχει αποτελέσει το αντικείμενο μεγάλου αριθμού ατομικών προσφυγών ενώπιον του ΕΔΔΑ. Με αφορμή τις τελευταίες, το Δικαστήριο έχει εξετάσει και αναλύσει σε βάθος πλειάδα ζητημάτων και όψεων της θεματικής αυτής. Στο μέτρο που, με βάση την ΕΣΔΑ, το ΕΔΔΑ έχει αναλάβει τον ρόλο του αυθεντικού ερμηνευτή της Σύμβασης, οι αποφάσεις του δεν ενδιαφέρουν μόνο τα εναγόμενα κράτη στις επιμέρους υποθέσεις, αλλά παράγουν ερμηνευτικό δεδικασμένο έναντι όλων των συμβαλλομένων μερών. Με δεδομένη την αυξημένη τυπική ισχύ της ΕΣΔΑ, όπως αυτή κατοχυρώνεται από το άρθρο 28 παρ. 1 του Συντάγματος, αντιλαμβάνεται κανείς ότι ο Έλληνας νομοθέτης και ο εφαρμοστής του δικαίου καλούνται να παρακολουθήσουν τις νομολογιακές εξελίξεις στο Στρασβούργο προκειμένου να εναρμονίσουν τις διατάξεις της ελληνικής έννομης τάξης με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την ΕΣΔΑ, όπως αυτή ερμηνεύεται από το ΕΔΔΑ. Για όλα τα επιμέρους ζητήματα που αναλύονται, ερευνάται κατά πόσον οι διατάξεις του εσωτερικού δικαίου συνάδουν ή όχι προς την ΕΣΔΑ. Στην περίπτωση της αντίθεσης, εντοπίζεται η σύμφωνη προς την ΕΣΔΑ ερμηνεία που εξασφαλίζει συστηματική ενότητα και αρτίωση της ελληνικής έννομης τάξης. Η νομολογία του ΕΔΔΑ συγκαθορίζει τη μετεξέλιξη της έννοιας της οικογένειας σε πανευρωπαϊκή κλίμακα. Ο σχετικός προβληματισμός φαίνεται να συνιστά σήμερα την αιχμή του δόρατος των νομολογιακών τάσεων στο Στρασβούργο, αποτελώντας το ταχύτερα εξελισσόμενο κομμάτι της εν γένει νομολογίας του Δικαστηρίου. Η ενημέρωση για τα τεκταινόμενα στο ΕΔΔΑ και η εμπέδωσή τους αποτελούν προϋπόθεση για να κρατηθεί η ελληνική έννομη τάξη στην ευρωπαϊκή και διεθνή πρωτοπορία.