Διαγωνισμός της Eurovision και λαϊκός πολιτισμός (1989-2017)
Authors: Τσανασίδης Χρήστος 
Published: December 2022

Η παρούσα μελέτη πραγματεύεται από την πλευρά της σύγχρονης Λαογραφίας τον διαγωνισμό τραγουδιού της Eurovision (Eurovision Song Contest) και τη σχέση του με τον λαϊκό πολιτισμό.Από το 1956 που θεσπίστηκε, ο διαγωνισμός της Eurovision εξελίχθηκε σε ένα λαμπερό υπερθέαμα εμβληματικού status. Αυτή η μουσική συνεύρεση των ευρωπαϊκών χωρών, μέσα από ένα σαφές τελετουργικό πλαίσιο, καταφέρνει να καθηλώνει μπροστά από την οθόνη της τηλεόρασης εκατομμύρια τηλεθεατές από όλον τον κόσμο. Η γοητεία του συγκεκριμένου μουσικού ευρωπαϊκού θεσμού έγκειται στη μουσική ποικιλία των «τρίλεπτων εθνικών παραστάσεων», στο μωσαϊκό των αντιθέσεων, στην υπερβολή, στην ανάμειξη ετερόκλητων στοιχείων της κοινής (lowbrow) κουλτούρας και του «κιτς», τα οποία κάθε συμμετέχουσα χώρα επικαλείται για να αυτοπαρουσιαστεί καλλιτεχνικά στη σκηνή και να πείσει το κοινό για την αρτιότητα της τραγουδιστικής ερμηνείας της ώστε να επικρατήσει των άλλων εθνών-κρατών που συμμετέχουν και να κερδίσει το πρώτο βραβείο. Για την επίτευξη του συγκεκριμένου στόχου, όμως, επιστρατεύονται και στοιχεία του σημερινού σύγχρονου λαϊκού πολιτισμού, της εμπορικής/μαζικής κουλτούρας.Ο σύγχρονος λαϊκός πολιτισμός έχει τις ρίζες του στο λαϊκό/folk. Παρά τις επιδράσεις των Μέσων και τον καταιγισμό του από τα στοιχεία της νεωτερικότητας, εξακολουθεί να αποτελεί την υποδομή όλων των εθνικών ευρωπαϊκών πολιτισμών. Στο διάστημα των τελευταίων 60 χρόνων, με μορφοποιό παράγοντα την τηλεόραση και τις καταναλωτικές και αισθητικές επιλογές ή τα πρότυπα ζωής που αυτή προβάλλει, ο λαϊκός πολιτισμός κυριαρχεί ως υβριδικός σχηματισμός πολυάριθμων προσπαθειών έκφρασης στον σύγχρονο πολιτισμό. Πολλές από τις εκφάνσεις του λαϊκού πολιτισμού, υβριδικά σχηματοποιημένες, προβάλλονται στη σκηνή του σκηνοθετημένου μιντιακού ψευδογεγονότος της Ευρώπης.Το θεωρητικό μέρος της διατριβής πραγματεύεται τους τρεις άξονες που χαρακτηρίζουν τον μουσικό θεσμό της Ευρώπης: την πολιτικοποίηση, την ιστορικότητα και το queerness. Εκκινεί με μια θεώρηση του λαϊκού πολιτισμού στους κόλπους του διαγωνισμού τραγουδιού, με μια αναφορά στην «ιδιοσυγκρασιακή γιουροβιζιονική» λαϊκότητα και με μια ιστορική θεώρηση της ιδεολογικής βάσης του μουσικού θεσμού με έρεισμα την «Ιδέα της Ευρώπης». Στη συνέχεια παρατίθεται ένα σύντομο ιστορικό διάγραμμα του θεσμού σε σχέση με την μεταπολεμική πολιτισμική πολιτική της Ευρώπης (από το 1956 μέχρι το 2017). Ακολουθεί η εξέταση εκείνων των παραμέτρων που προσδίδουν στον διαγωνισμό οικονομικές και πολιτικές διαστάσεις και μελετάται ο αντίκτυπος της soft (ήπιας) πολιτικής και της κουλτούρας queer επί σκηνής.Στο ερευνητικό μέρος της διατριβής μελετώνται οι αναπαραστάσεις του λαϊκού πολιτισμού στον διαγωνισμό. Εξετάζεται το παραδοσιακό τραγούδι και η ethnopop εκδοχή του, ο έντεχνος λαϊκός λόγος (μύθοι, παραμύθια, θρύλοι), το κωμικό στοιχείο, το πολυσήμαντο ένδυμα, ορισμένες εκφάνσεις του Κύκλου της ζωής (παιδική ηλικία, γάμος, οικογένεια και τρίτη ηλικία) όπως αναπαριστάνονται στη σκηνή και στις επιμέρους πρακτικές του τελετουργικού του διαγωνισμού. Η μελέτη ολοκληρώνεται με την εξέταση των τραγουδιών ακτιβιστικού περιεχομένου και των εθνικών μουσικών αλληγοριών που αναφέρονται και προτάσσουν τις παραδοσιακές (αγάπη, ζωή, φιλία, ειρήνη) και σύγχρονες αξίες (κοινοτικό ήθος, ενότητα, σεβασμός στη διαφορετικότητα, ισότητα) υπό την σκέπη της «ευρωπαϊκότητας».