Ülkelerin Bağımsızlık Mücadeleleri ve Haber Ajansları İlişkisi – Anadolu Ajansı Örneği
Authors: Bengi Süleyman Hilmi 
Published: October 2019

Fransız Devrimi’nin etkisiyle özellikle XIX. yüzyılın sonları ve&nbsp;20. yüzyılın başlarında hızlanan milliyetçilik rüzgârı ile yeni bağımsız devletler dünya sahnesinde rol alırken, bu devletler, haklılıklarını&nbsp;ve varlık sebeplerini iç ve dış kamuoyuna anlatabilmek, tanıtı ya da&nbsp;propagandalarını yapabilmek için o günün kitle iletişim araçlarından&nbsp;büyük ölçüde yararlanmışlardır. Bu iletişim araçlarından biri de haber&nbsp;ajanslarıdır.Haber ajansı kavramı XIX. yüzyılda iletişim literatürüne girmiştir.&nbsp;Fransız gazetesi La Gazette de France’ın eski ortaklarından Charles&nbsp;Louis Havas, devraldığı tercüme bürosunu 1835 yılında Avrupa gazetelerinden derlenen haber özetlerini Fransız basınına aktaran L’Agence&nbsp;de Feuilles Politiques Correspondence Générale adında haber ajansına&nbsp;dönüştürmüştür. Ajans daha çok kurucusunun adı ile Havas olarak tanınacaktır. Benzer şekilde faaliyet göstermek üzere 1849’da Berlin’de&nbsp;National Zeitung gazetesinin sahibi Bernard Wolff tarafından Wolff,&nbsp;1851’de Londra’da Paul Jolius Reuter tarafından Reuter, 1860’ta&nbsp;Viyana’da Avusturya Macaristan devlet ajansı olarak Telegraphen Korrespondenz Bureau (Korrbureau) ajansları kurulmuştur.Bu ajansların kendi ülke çıkarları doğrultusunda bir yayın politikaları izlemeleri ve özellikle Korrbureau’nun bir devlet ajansı olarak&nbsp;kurulması, diğer ülkelerde de benzer haber ajansları için ilham kaynağı&nbsp;olmuştur.Bağımsızlık mücadelesi veren devletlerin çoğu gibi Osmanlı&nbsp;Devleti’nden ayrılıp bağımsızlığını ilan eden devletlerin de tanıtım ve/veya propaganda amacıyla yaptıkları ilk işlerden biri kendi haber ajanslarını kurmak olmuştur. Örneğin Bulgaristan tam bağımsızlığını elde&nbsp;etmeden önce 1898’de Bulgaristan Telgraf Ajansı BTA’yı kurmuştur.&nbsp;Yunanistan, 1895’te kurulan özel Stefanopoli Telgraf Ajansı’nı 1905’tedevletleştirmiş ve bugünkü Atina Haber Ajansı oluşmuştur. 1877’de&nbsp;bağımsızlığını ilan eden Romanya’da 1899’da Romanya Telgraf Ajansı&nbsp;kurulmuş, Arnavutluk’un da bağımsızlığını kazanır kazanmaz 1912 yılında&nbsp;faaliyete geçirdiği ilk kurumlardan biri Arnavutluk Telgraf Ajansı&nbsp;ATA olmuştur.Bu örneklerde olduğu gibi Türkiye’de de İstiklal Harbi ile verilen&nbsp;bağımsızlık mücadelesi sırasında kurulan ilk kurumlardan biri Anadolu&nbsp;Ajansı’dır. Gazi Mustafa Kemal (Atatürk), ajansın kuruluş amacını, 6&nbsp;Nisan 1920’de yayımladığı genelgede “kamuoyunun iç ve dış en doğru&nbsp;haber ile aydınlatılması” olarak belirtir. Ajans, Millî Mücadele sırasında&nbsp;cephelerde elde edilen başarıları aktarırken, Türkiye Büyük Millet&nbsp;Meclisi’nin kuruluşunu duyurmuş ve bundan sonra devletin sesi haline&nbsp;gelmiştir.Bu makalede ülkelerin ulusal ajansları ve bağımsızlık mücadeleleri&nbsp;arasındaki ilişkilere değinilirken bu durum Osmanlı bakiyesi ülkelerde&nbsp;ve özellikle yeni Türk Devleti’nin ilk kurumu olan Anadolu Ajansı&nbsp;özelinde incelenmektedir. Makalenin hazırlanmasında arşiv belgeleri,&nbsp;konu ile ilgili olarak daha önce yayımlanmış kitap ve makalelerden yararlanılmıştır.