Οπτικό-χωρική ενεργός μνήμη
Authors: Μπαλίκου Παναγιώτα 
Published: September 2021

Η παρούσα μελέτη έχει στόχο να συνεισφέρει στην κατανόηση της φύσης της προσωρινής αποθήκευσης οπτικών αναπαραστάσεων στην οπτικο-χωρική ενεργό μνήμη. Με την απόδοση ενεργού ρόλου στην μέχρι τότε βραχύχρονη μνήμη αλλά και την πολύ σημαντική διάκριση της, σε επιμέρους συστατικά από τους Baddeley & Hitch (1974), ξεκίνησε εκτεταμένη έρευνα στον ευρύτερο χώρο της ψυχολογίας. Κι ενώ το φωνολογικό σύστημα μελετήθηκε αρκετά ως προς τη χωρητικότητα και τη διάρκεια του (Jacobs, 1887, Miller 1956, Baddeley, 1975, 1986, 1996), η οπτικό-χωρική ενεργός μνήμη διατηρεί ακόμη αρκετές πτυχές ανεξερεύνητες. Αποτελεί πλέον κοινή αναφορά ο αριθμός τέσσερα (4) ως το όριο των στοιχείων που καθορίζουν τη χωρητικότητα της οπτικό-χωρικής ενεργού μνήμης, είτε η τελευταία θεωρείται ξεχωριστό σύστημα (Baddeley & Hitch, 1974), ή τμήμα της μακρόχρονης μνήμης που καθορίζεται από εκείνες της πληροφορίες της που είναι ενεργοποιημένες και λαμβάνουν προσοχή (Cowan, 1988, 2008, Logie, 1995, Miyake & Shah, 1999). Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι να μελετηθούν αυτοί οι περιορισμοί, με στοιχεία- ερεθίσματα που οδηγούν καθαρά σε οπτική κωδικοποίηση και να μελετηθεί η αλληλεπίδραση αυτής της χωρητικότητας με τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε αυτά τα ερεθίσματα. Πραγματοποιήθηκαν δύο πειράματα στα οποία μία σειρά προσανατολισμών (1-4 ερεθίσματα) παρουσιάστηκαν και τα υποκείμενα έπρεπε να αναπαράγουν το αρχικό ερέθισμα που είχαν δει. Στο πρώτο πείραμα, ο χρόνος παρεμβολής μεταξύ παρουσίασης των ερεθισμάτων και της ανάκλησης ποίκιλε (0.5, 2.5, 3.5, 4.5ms), ενώ στο δεύτερο πείραμα ποίκιλε ο χρόνος παρουσίασης των ερεθισμάτων (1s, 2s, 5s, 7s). Τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας έδειξε μία «επιβάρυνση» της μνημονικής επίδοσης από το μνημονικό φορτίο, ήτοι αύξηση του μνημονικού φορτίου συνεπάγεται αύξηση του χρόνου αντίδρασης και αύξηση του σφάλματος προσανατολισμού. Ο μειωμένος χρόνος παρουσίασης επηρέασε επίσης τη μνημονική επίδοση ενώ η αύξηση του χρόνου παρεμβολής μεταξύ παρουσίασης ερεθισμάτων και ανάκλησης δεν παρουσίασε στατιστικά σημαντικά αποτελέσματα. Τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης ανέδειξαν επίσης και επιβεβαίωσαν το φαινόμενο ανισοτροπίας προσανατολισμού. Συγκεκριμένα, η αναπαράσταση ενός προσανατολισμού είναι περισσότερο ακριβής για τους κάθετους και οριζόντιους προσανατολισμούς σε σύγκριση με τους πλαγίους και αυτή η ανισοτροπία έχει υποτεθεί ότι αντανακλά μία χαμηλού επιπέδου οπτική επεξεργασία (οπτική, «κατηγορία 1», ανισοτροπία). Η αναπαραγωγή οπτικών πληροφοριών και πληροφοριών προσανατολισμού, οδηγεί επίσης σε ένα μέσο σφάλμα μακριά από τους κάθετους και οριζόντιους προσανατολισμούς. Αυτή η ανισοτροπία έχει υποτεθεί ότι αντανακλά υψηλού επιπέδου γνωσιακή διαδικασία χωρικής κατηγοριοποίησης (γνωσιακή, «κατηγορία 2» ανισοτροπία). Αυτή η χωρική κατηγοριοποίηση είναι περισσότερο εμφανής όταν η οπτική αναπαράσταση του προσανατολισμού εξασθενεί όπως στην περίπτωση της ενεργού μνήμης με την αύξηση του γνωσιακού φορτίου, οδηγώντας σε αύξηση μεγέθους της «κατηγορίας 2» ανισοτροπίας, ενώ η «κατηγορία 1» παραμένει αμετάβλητη. Το μεταβλητό σφάλμα ήταν μεγαλύτερο για τους πλάγιους προσανατολισμούς από ότι για τους κάθετους και οριζόντιους και στα δύο πειράματα, αναπαράγοντας την «κατηγορία 1» ανισοτροπία. Το μέσο σφάλμα παράλληλα αναπαρήγαγε την τάση μακριά από τους κάθετους και οριζόντιους προσανατολισμούς και κοντά στους πλάγιους και στα δύο πειράματα (γνωσιακή «κατηγορία 2» ανισοτροπία). Η ακρίβεια ή ο αναπαραγόμενος προσανατολισμός εξασθενούσε (αυξάνοντας το μέσο σφάλμα) και η γνωσιακή κατηγορία 2 ανισοτροπία αυξανόταν με την αύξηση του γνωσιακού φορτίου (αριθμός ερεθισμάτων) και στα δύο πειράματα και του χρόνου παρουσίασης στο δεύτερο πείραμα. Σε αντίθεση, η οπτική «κατηγορία 1» ανισοτροπία δεν επηρεάστηκε σημαντικά από κανέναν από αυτούς τους παράγοντες. Τα αποτελέσματα αυτά επιβεβαιώνουν τις θεωρητικές προβλέψεις για τις δύο ανισοτροπίες στην οπτική αναπαραγωγή προσανατολισμών και παρέχουν στήριξη για τη χρήση της κατηγοριοποίησης του χώρου του προσανατολισμού στην οπτική ενεργό μνήμη. Μια κατηγοριοποίηση του χώρου η οποία δείχνει να περιορίζεται από την χωρητικότητα της ενεργού μνήμης. Η οπτική αναπαράσταση η οποία είναι περιορισμένης χωρητικότητας, περιορίζεται στην κατηγοριοποίηση του χώρου σε 4 κατηγορίες (επέκταση του χώρου στη γειτνίαση των κάθετων κατευθύνσεων και αντίστοιχη συμπίεση του χώρου στην περιοχή των πλαγίων κατευθύνσεων).