Το βιομηχανικό χρηστικό αντικείμενο ως μέσο συγκρότησης και αναπαράστασης του σύγχρονου κόσμου
Authors: Κερτεμελίδου Παρασκευή 
Published: August 2021

Η παρούσα έρευνα είναι μια απόπειρα ερμηνείας του υλικού πολιτισμού, μέσα από την κατανόηση της ιστορίας και ανάλυσης του βιομηχανικού σχεδιασμού και της ιστορίας και θεωρίας του μουσειακού θεσμού. Διερευνώνται και αναδεικνύονται οι μεταπτώσεις της ταυτότητας του βιομηχανικού χρηστικού αντικειμένου ως αποτελέσματος διαδικασιών επιλογής και επανα-νοηματοδότησής του στην εκάστοτε εκθεσιακή συνθήκη και η σημασία αυτής της διαδικασίας για τη συμβολή του βιομηχανικού χρηστικού αντικειμένου στη διαμόρφωση των ταυτοτήτων των κοινωνικών υποκειμένων. Το βασικό ερώτημα λοιπόν το οποίο επιχειρείται να απαντηθεί είναι αν και κατά πόσο το κοινό βιομηχανικό αντικείμενο παίζει καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία της κυρίαρχης ιδεολογίας και της ταυτότητας των υποκειμένων που δημιουργείται σε κάθε φάση της ιστορίας του πολιτισμού, συμμετέχοντας στις μεγάλες αφηγήσεις της νεοτερικότητας και στις επιμέρους αφηγήσεις της μετα-νεοτερικότητας. Με βάση το παραπάνω ερευνητικό ερώτημα, οι στόχοι της έρευνας δομούνται γύρω από τρεις βασικούς άξονες: το αντικείμενο, το μουσείο και την ταυτότητα. Εξετάζονται κατά σειρά, η χρηστική και αξιακή υπόσταση του αντικειμένου, η συλλεκτική πρακτική και πως οι πράξεις επιλογής, κατηγοριοποίησης και ταξινόμησης νοηματοδοτούν και επικαθορίζονται από την εκθεσιακή διαδικασία, ο ρόλος και οι πρακτικές των νεοσυσταθέντων Δημόσιων Μουσείων και των μεγάλων Διεθνών Εκθέσεων όπου ενσωματώνονται τα προϊόντα της Βιομηχανικής Επανάστασης ως μέσα συγκρότησης εθνικών ταυτοτήτων, όπως επίσης και ο ρόλος της διαδικασίας του Βιομηχανικού Σχεδιασμού στη προώθηση του ιδεολογήματος του «μοντέρνου» τρόπου ζωής και την «εθνοποιητική» διαδικασία. Στη συνέχεια επισημαίνεται η διαλεκτική σχέση του βιομηχανικού σχεδιασμού με την καλλιτεχνική δημιουργία και πως το κοινό αντικείμενο επανα-σημασιοδοτείται ως εργαλείο επανα-προσδιορισμού του έργου τέχνης και κατόπιν διερευνάται η έννοια του πολιτισμού της κατανάλωσης και πως οι πρακτικές του σύγχρονου μουσείου συγκλίνουν με αυτές του φυσικού χώρου του βιομηχανικού αντικειμένου, το χώρο του εμπορικού καταστήματος. Τέλος, αποτυπώνονται τα βασικά χαρακτηριστικά του μετα-νεοτερικού μουσείου όπως αυτά έχουν διαμορφωθεί υπό την επιρροή του καταναλωτισμού και των νεοφιλελεύθερων πολιτικών στο πολιτισμό, ενός μουσείου ως χώρου αναψυχής και ψυχαγωγίας, και όχι απλά ως χώρου εκπαίδευσης. Συμπερασματικά, μέσα από την έρευνα, η οποία υποστηρίζεται και από μεγάλο αριθμό παραδειγμάτων, αναφορών και έρευνας πεδίου, αναδεικνύεται η έννοια της ταυτότητας ως συνδετικού κρίκου που ενώνει τις διάφορες εκφάνσεις των αντικειμένων, μιας έννοιας που αποτελεί αναγκαία συνθήκη ώστε το βιομηχανικό χρηστικό αντικείμενο να επανα-νοηματοδοτηθεί και να επανα-πλαισιωθεί στη σύγχρονη υλική κουλτούρα. Παράλληλα, αναδεικνύεται η πολλαπλότητα των εκφάνσεων του μετα-νεοτερικού μουσείου ως απόρροιας νοητικών σχημάτων όπως έχουν διαμορφωθεί από νέες κυρίαρχες έννοιες-ιδεολογίες, όπως η «ανάπτυξη», η «εξέλιξη», η «εμπειρία», και ο τρόπος που αυτές έχουν συμβάλλει στην επανα-διαμόρφωση της αρχιτεκτονικής του υπόστασης, της συλλεκτικής του πολιτικής και των εκθεσιακών πρακτικών σε ένα συνεχώς εναλλασσόμενο πολιτιστικό τοπίο, όπου το σχεδιασμένο χρηστικό αντικείμενο καλείται να διαδραματίσει ένα όλο και σημαντικότερο ρόλο, συνεισφέροντας στη κατανόηση του σύγχρονου κόσμου περισσότερο ίσως από κάθε άλλο.