Η ηθική της διατροφής στις ιδέες μαθητών/-τριών δημοτικού
Authors: Πανάτσα Βασιλική-Μαρία 
Published: December 2024

Τα ηθικά ζητήματα και τα συνεπακόλουθα ηθικά διλήμματα που αναδεικνύονται σε όλα τα στάδια της σύγχρονης διατροφικής αλυσίδας, από την παραγωγή έως και την κατανάλωση των τροφίμων, χρήζουν επιτακτικά αξιολόγησης, ιδίως κάτω από το πρίσμα της ανάγκης μετάβασης προς αειφόρα διατροφικά συστήματα, ώστε να καταστεί εφικτή η επίλυση των σύνθετων περιβαλλοντικών και κοινωνικο-οικονομικών ζητημάτων που σχετίζονται με την ανθρώπινη διατροφή. Αποφασιστικής σημασίας για την επιτυχή αντιμετώπιση των ηθικών αυτών ζητημάτων αποτελεί η κατάλληλη προετοιμασία των καταναλωτών/-τριών, ώστε να είναι σε θέση αφενός να αναγνωρίζουν και να κατανοούν σε βάθος τις ηθικές διαστάσεις που ενυπάρχουν στις διαδικασίες και τις δραστηριότητες που κρύβονται πίσω από τα τρόφιμα που καταναλώνουν και αφετέρου να τις αξιολογούν υπό το πρίσμα των διαφορετικών αξιών που ενστερνίζεται το σύνολο των εμπλεκόμενων μερών. Η έρευνα της παρούσας διατριβής αποτελεί μια πρωτότυπη προσπάθεια ανάδειξης της επιτακτικότητας της ένταξης αυτών των ζητημάτων στα σχολικά προγράμματα σπουδών. Πιο συγκεκριμένα, το ερευνητικό μέρος της εργασίας δομείται σε δύο κύριες έρευνες. Η Α’ κύρια έρευνα επιχειρεί να διερευνήσει τρεις επιμέρους πτυχές της ηθικής σκέψης εκπαιδευομένων πρωτοβάθμιας, δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ως προς τη διατροφική αειφορία και την αειφόρο κατανάλωση τροφίμων: ηθική ευαισθησία, ηθική κρίση και ηθικά κίνητρα. Για τον σκοπό αυτό διανεμήθηκε ερωτηματολόγιο, το οποίο συμπληρώθηκε από 1293 μαθητές/-τριες Ε’ και Στ’ Δημοτικού, Γ’ Γυμνασίου και Γ΄ Λυκείου και προπτυχιακούς εκπαιδευτικούς Γ’ και Δ’ έτους φοίτησης. Ως σκοπός της Β’ κύριας έρευνας της διατριβής τίθεται η ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση μιας διδακτικής παρέμβασης διάρκειας 12 διδακτικών ωρών, η οποία επικεντρώνεται στην προώθηση της ικανότητας μαθητών/-τριών δημοτικού να διεξάγουν συνειδητές διατροφικές επιλογές προς την κατεύθυνση της αειφόρου ανάπτυξης, βασισμένων σε σαφώς αναγνωρισμένες ηθικές αξίες που εμπλέκονται στις καταναλωτικές τους αποφάσεις. Στην παρέμβαση συμμετείχαν συνολικά 54 μαθητές/-τριες Ε’ και Στ΄ δημοτικού. Η αποτελεσματικότητα της παρέμβασης ελέγχθηκε (α) χορηγώντας πριν την παρέμβαση, μία εβδομάδα μετά, καθώς και έναν χρόνο μετά τη λήξη της το ερωτηματολόγιο που αναπτύχθηκε για τις ανάγκες της Α’ κύριας έρευνας και (β) μέσα από τη διεξαγωγή συνεντεύξεων ομάδων εστίασης. Τα αποτελέσματα της Α΄ κύριας έρευνας αποκάλυψαν πως οι εκπαιδευόμενοι/-ες και των τριών βαθμίδων εκπαίδευσης, αν και χαρακτηρίζονται από μέτρια έως σχετικά υψηλά επίπεδα ηθικής ευαισθησίας, εκφράζουν σε γενικές γραμμές ηθικές κρίσεις και υιοθετούν κίνητρα κατανάλωσης τροφίμων που δε συνάδουν με το πνεύμα της διατροφικής αειφορίας. Μάλιστα, όσο μικρότερη είναι η βαθμίδα εκπαίδευσης, τόσο χαμηλότερη είναι η εκδηλούμενη ηθική ευαισθησία και πιο ασύμβατες προς τη διατροφική αειφορία οι ηθικές κρίσεις και τα ηθικά τους κίνητρα. Τα αποτελέσματα της Β’ κύριας έρευνας έδειξαν ότι οι μαθητές/-τριες που παρακολούθησαν το εκπαιδευτικό πρόγραμμα για την ηθική και αειφόρο κατανάλωση τροφίμων αύξησαν την ηθική τους ευαισθησία και βελτίωσαν τις ηθικές τους κρίσεις γύρω από τη διατροφική αειφορία, ενώ σημείωσαν και συχνότερη υιοθέτηση ηθικών κινήτρων κατανάλωσης τροφίμων, με τα περισσότερα από τα μαθησιακά αυτά οφέλη να διατηρούνται έναν χρόνο μετά τη λήξη της παρέμβασης.