Η ανθρωπολογία της "περιχωρήσεως" κατά τον γέροντα Σωφρόνιο του Έσσεξ
Authors: Αλεπλιώτης Αναστάσιος 
Published: March 2021

Αφορμή για την εκπόνηση της παρούσας διατριβής αποτέλεσε το γεγονός ότι η μελέτη των συγγραμμάτων του προσφάτως αγιοκαταταχθέντος γέροντος Σωφρονίου του Essex δημιούργησε την πεποίθηση ότι στον πυρήνα της θεολογικής του σκέψης ανιχνεύεται και αξιοποιείται αρκούντως ο περιεκτικός και πολυσήμαντος όρος περιχώρησις. Στα Εισαγωγικά της εργασίας, μετά την παράθεση της προβληματικής του θέματος και τη σύντομη αναφορά στο ιστορικό - δογματικό πλαίσιο εντός του οποίου έζησε ο συγγραφέας μας, γίνεται μνεία σε συγκεκριμένα πρόσωπα τα οποία άσκησαν ιδιαίτερη επιρροή σε αυτόν. Ακολουθεί η σημασιολογική επισκόπηση του υπό εξέταση όρου και τελικώς το ενδιαφέρον στρέφεται στη σύγχρονη θεολογική έρευνα αναφορικά με την ανθρωπολογική περιχώρηση. Στο πρώτο κεφάλαιο της εργασίας, το οποίο αφιερώνεται στην τριαδολογική σημασιολόγηση της περιχώρησης στους Πατέρες, ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να συναντήσει τον συγκεκριμένο όρο, καθώς και περιφραστικές περιγραφές αυτού, τόσο στη Θεολογία όσο και στην Οικονομία. Στην τελευταία ενότητα του κεφαλαίου γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στην τριαδική ερμηνεία της περιχώρησης στον πατέρα Σωφρόνιο. Το δεύτερο κεφάλαιο επιχειρεί να αποδώσει την ερμηνεία του συγκεκριμένου όρου στο επίπεδο της Χριστολογίας χρησιμοποιώντας ως πηγές έργα Πατέρων με διαφορετικές μεταξύ τους ιστορικές και θεολογικές καταβολές. Ακολουθεί η ενότητα για τη χριστολογική περιχώρηση στον γέροντα Σωφρόνιο. Στο τρίτο κεφάλαιο, λαμβάνονται και παρατίθενται από την ανεξάντλητη πατερική γραμματεία σημαντικές αναφορές σχετικά με μία σειρά αλληλοπεριχωρούμενων σχέσεων που επαληθεύονται στον άνθρωπο. Σε ξεχωριστή ενότητα ακολουθεί μία αναλυτική έκθεση των στοιχείων που συνθέτουν την ανθρωπολογική προσέγγιση της περιχωρητικής εμπειρίας. Το κεφάλαιο ολοκληρώνεται δίδοντας έμφαση στον τρόπο με τον οποίο η μυστηριακή και η εν γένει πνευματική ζωή του πιστού συμβάλλουν στην εμπειρία της ενοίκησης του Θεού σε αυτόν και, παράλληλα, παρουσιάζεται το ενοποιητικό περιβάλλον της εκκλησιαστικής κοινότητας και όσα εύλογα σχετίζονται με αυτό. Το τέταρτο κεφάλαιο της παρούσας εργασίας αποτελεί μία προσπάθεια συγκέντρωσης και, κατά το δυνατόν, ομαδοποίησης των κυριότερων ανθρωπολογικών αναφορών της διδασκαλίας του οσίου Σωφρονίου. Αρχικά, παρουσιάζεται η αλληλοπεριχωρούμενη σχέση του νου με την καρδιά, του σώματος με την ψυχή και εκάστου ανθρώπου με το σύνολο της ανθρωπότητας και αντιστρόφως. Στη συνέχεια απαντώνται ορισμένες θεμελιώδεις θέσεις του γέροντα σχετικά με την ανθρωπολογική περιχώρηση και ακολουθεί η λεπτομερής περιγραφή της πορείας του χριστιανού προς την επίτευξη της κοινωνίας με τον Θεό και τον συνάνθρωπο. Στο πλαίσιο αυτό αναδεικνύεται το αποτύπωμα της περιχωρητικής εμπειρίας στην εκκλησιαστική ζωή και επισημαίνεται ο περιχωρητικός χαρακτήρας της δωρεάς της θεώσεως. Στο πέμπτο κεφάλαιο ερευνάται κατά πόσο η ερμηνεία της περιχώρησης είναι δυνατόν να επηρεάσει ευμενώς τη σύγχρονη πραγματικότητα. Αρχικά, υπογραμμίζεται το καινό περιεχόμενο το οποίο λαμβάνουν, υπό το πρίσμα της περιχωρητικής εμπειρίας, οι έννοιες ενότητα - αγάπη - γνώση. Στη συνέχεια, δίδεται έμφαση στη θεωρία περί της υποστατικής αρχής, καθώς οι ανθρωπολογικές συνέπειές της συνδέονται με τον πλατυσμό της καρδιάς και με τη διεύρυνση της ανθρώπινης συνειδήσεως. Τέλος, υπό τον τίτλο: «το μυστήριο της αλληλοπεριχώρησης των διακρίσεων», γίνεται μία απόπειρα να αποδοθεί η ομαλή συνύπαρξη ή ακόμη και η σύζευξη διακριτών, ίσως και αντιθετικών, βιωμάτων στη ζωή του χριστιανού η οποία βασισμένη στο υπόδειγμα της καθολικότητας του Χριστού λαμβάνει νέα ξεχωριστή νοηματοδότηση.