Δημοσιογραφία και λογοτεχνία
Authors: Χολιβάτου Αναστασία 
Published: September 2021

Σκοπός της διατριβής ήταν η μελέτη του αμερικανικού φαινομένου της ‘νέας’ ή ‘λογοτεχνικής δημοσιογραφίας’ και ακολούθως ο εντοπισμός των ελληνικών παραδειγμάτων του. Αρχικά η έρευνα εστιάζεται στην παρουσίαση του ρεύματος της ‘νέας δημοσιογραφίας’ στην Αμερική στα τέλη της δεκαετίας του 1960, μέσα από τη σκιαγράφηση του ιστορικού πορτραίτου του κινήματος και την επικέντρωση στους λόγους της εμφάνισής του εκείνη τη δεδομένη χρονική περίοδο στην αμερικανική κοινωνία, καθώς και στη διερεύνηση της σχέσης του με το ιδεώδες της αντικειμενικότητας. Παράλληλα στο σημείο αυτό αναπτύσσονται τα κεντρικά γνωρίσματα του φαινομένου σύμφωνα με το μανιφέστο του πρωτεργάτη του ρεύματος Tom Wolfe που εκδόθηκε το 1973 με τον τίτλο New Journalism. Αφού αναλυθούν αρχικά ζητήματα ορισμού, παρουσιαστούν οι αντιδράσεις στη ‘νέα δημοσιογραφία’ αλλά και συνοψιστούν τα χαρακτηριστικά της, στο δεύτερο μέρος της μελέτης ανιχνεύεται η διεθνής διάσταση της ‘λογοτεχνικής δημοσιογραφίας’, τόσο μέσα από εξατομικευμένες περιπτώσεις δημοσιογράφων ανά τον κόσμο, όσο και μέσα από την συγκριτική απεικόνιση της εμφάνισης του φαινομένου σε διαφορετικές χώρες και σε διαφορετικές δημοσιογραφικές παραδόσεις. Το τρίτο και τελευταίο μέρος της μελέτης αφορά στη διερεύνηση και παρουσίαση του ελληνικού παραδείγματος της ‘λογοτεχνικής δημοσιογραφίας’. Στόχος εδώ είναι να εντοπισθούν τα ελληνικά παραδείγματα ‘λογοτεχνικής δημοσιογραφίας’, υιοθετώντας ωστόσο μια ευρεία χρήση του όρου ‘λογοτεχνική δημοσιογραφία’. Με αυτήν την ευρεία οπτική επιδιώκεται να αναδειχθούν όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά, καινοτόμα φαινόμενα και οι καινοτόμες τάσεις της ελληνικής δημοσιογραφικής πραγματικότητας, μέσα από τα οποία αναδύεται ένα διαρκές αίτημα ανανέωσης του δημοσιογραφικού λόγου στη χώρα. Στόχος είναι να αποδειχθεί ότι τα φαινόμενα και οι τάσεις αυτές, μέσα από τη βιωματική προσέγγιση των γεγονότων και το προσωπικό ύφος και, φυσικά, αξιοποιώντας τα μεθοδολογικά εργαλεία και τις αρχές της ‘λογοτεχνικής δημοσιογραφίας’, πέτυχαν να ανακαινίσουν τη δημοσιογραφική γλώσσα, και τις μεθόδους της, προτείνοντας με τη σειρά τους μιαν άλλη, εναλλακτική δημοσιογραφία δίπλα στη συμβατική δημοσιογραφία των ελληνικών εφημερίδων και περιοδικών. Στο τρίτο αυτό μέρος, αναλυτικότερα, η έρευνα εστιάζεται καταρχάς σε πρόδρομες μορφές λογοτεχνικής δημοσιογραφίας και στο είδος του ελληνικού χρονογραφήματος και στη συνέχεια εστιάζεται στον κύριο εκπρόσωπο του ‘λογοτεχνικού ρεπορτάζ’ στην Ελλάδα, τον Νίκο Καζαντζάκη και στα ‘λογοτεχνικά ρεπορτάζ’ που έγραψε στην εφημερίδα Καθημερινή τα έτη 1936-1937, κατά τη διάρκεια των δημοσιογραφικών αποστολών του στον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο. Στη συνέχεια, παρουσιάζονται χαρακτηριστικές περιπτώσεις περιοδικών από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 και έπειτα, στα οποία παρατηρείται ότι μέσα από ρεπορτάζ αλλά και συγκεκριμένες στήλες έφτασε ο δημιουργικός αέρας της ‘νέας δημοσιογραφίας’ και στο ελληνικό δημοσιογραφικό τοπίο. Έπειτα ακολουθεί η ανάδειξη πιο πρόσφατων περιπτώσεων, από το 2000 έως και το 2011, τα οποία αποδεικνύουν πως η ‘λογοτεχνική δημοσιογραφία’ έφτασε και στην Ελλάδα και αναπτύχθηκε σε ποικίλες παραλλαγές, προσαρμοσμένες, όπως είναι φυσικό, στα ελληνικά δημοσιογραφικά δεδομένα και ανταποκρινόμενες σε ένα διαφορετικό ιστορικο-πολιτισμικο-ιδεολογικό υπόβαθρο από αυτό της Αμερικής.