The effect of exercise on alcohol use
Authors: Γεωργακούλη Καλλιόπη 
Published: September 2021

Αν και η χαμηλή με μέτρια κατανάλωση αλκοόλ θεωρείται ευεργετική για την υγεία, η κατάχρηση αλκοόλ μπορεί να οδηγήσει σε διαταραχές της χρήσης αλκοόλ (ΔΧΑ), να προκαλέσει πολλές ασθένειες και να αποτελέσει προάγγελο τραυματισμών και βίας, με αποτέλεσμα εκατοντάδες χιλιάδες θανάτους κάθε χρόνο παγκοσμίως. Υπάρχουν κάποιες αναφορές ότι η σωματική άσκηση θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο στη θεραπεία των ΔΧΑ. Φυσιολογικές και ψυχολογικές θεωρίες έχουν προταθεί για τη δυνητική ευεργετική επίδραση της σωματικής άσκησης σε άτομα που κάνουν κατάχρηση ουσιών. Ένας πιθανός φυσιολογικός μηχανισμός βασίζεται στην απελευθέρωση β-ενδορφίνης (β-Ε) κατά την άσκηση, η οποία μπορεί να προκαλέσει αισθήματα ευφορίας, να βελτιώσει τη διάθεση, να ελέγξει το στρες κ.ά. Ωστόσο, μόνο λίγες μελέτες έχουν εξετάσει την επίδραση της σωματικής άσκησης στη λήψη αλκοόλ σε άτομα με ΔΧΑ, ενώ υπάρχει βιβλιογραφικό κενό όσον αφορά τους φυσιολογικούς και βιοχημικούς μηχανισμούς που εμπλέκονται στη βαριά κατανάλωση αλκοόλ και πως αυτοί οι μηχανισμοί μπορεί να επηρεάζονται από τη σωματική άσκηση. Σκοπός: Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν: (1) να εξετασθούν οι αποκρίσεις σε οξεία άσκηση σε αλκοολικούς ασθενείς, (2) να εφαρμοστεί και να αξιολογηθεί μια μακροχρόνια επιβλεπόμενη παρέμβαση προπόνησης, με στόχο τη διακοπή της κατάχρησης αλκοόλ από άτομα που κάνουν βαριά κατανάλωση αλκοόλ, (3) να εξετασθεί εάν μια μακροχρόνια επιβλεπόμενη παρέμβαση προπόνησης μπορεί να μεταβάλλει αποκρίσεις σε οξεία και χρόνια άσκηση σε άτομα που κάνουν βαριά κατανάλωση αλκοόλ, (4) να εξετασθούν οι αποκρίσεις σε οξεία άσκηση σε άτομα που κάνουν και σε άτομα που δεν κάνουν βαριά κατανάλωση αλκοόλ. Η έρευνα εστιάστηκε κυρίως στη διερεύνηση της σχέσης μεταξύ άσκησης (οξείας και χρόνιας), υποθαλαμο-υποφυσιακού-επινεφριδικού άξονα και κατάχρησης αλκοόλ. Επιπλέον, μελετήθηκε και η επίδραση της οξείας και χρόνιας άσκησης σε διάφορους άλλους φυσιολογικούς και βιοχημικούς δείκτες, καθώς και σε δείκτες της αντιοξειδωτικής κατάστασης. Μέθοδος: (1) Εννέα αλκοολικοί ασθενείς (ηλικία = 41.2 ± 6.7 έτη) και 9 υγιή άτομα ως ομάδα ελέγχου (ηλικία = 38.2 ± 10.7 έτη) έκαναν άσκηση 30 λεπτών, χαμηλής έντασης (55-60% της Μέγιστης Καρδιακής Συχνότητας), σε κυκλοεργόμετρο. Οι ασθενείς είχαν υποβληθεί σε αποτοξίνωση και είχαν διαγνωσθεί ως εξαρτημένοι από το αλκοόλ σύμφωνα με το DSM-IV και τη Δοκιμασία για την Ανίχνευση των Διαταραχών Χρήσης Αλκοόλ (Alcohol Use Disorders Identification Test - AUDIT; AUDIT score > 20). Η καρδιακή συχνότητα καταγραφόταν κατά τη διάρκεια των συνεδριών άσκησης μέσω τηλεμετρίας μικρής εμβέλειας. Συμπληρώθηκε το ερωτηματολόγιο επιθυμίας για αλκοόλ και συλλέχθηκαν δείγματα αίματος πριν και αμέσως μετά την άσκηση. Τα δείγματα αίματος αναλύθηκαν για γενικής αίματος (complete blood count - CBC), γαλακτικό οξύ και (β-E). (2) Έντεκα άνδρες (ηλικία: 30.3 ± 3.5 έτη; BMI: 28.4 ± 0.86 kg/m^2) βαρυπότες προσφέρθηκαν εθελοντικά να συμμετάσχουν σε μια επιβλεπόμενη παρέμβαση προπόνησης μέτριας έντασης 8 εβδομάδων (50-60% της Καρδιακής Συχνότητας Εφεδρείας). Όλοι οι συμμετέχοντες έκαναν καθιστική ζωή και συνήθιζαν να κάνουν βαριά κατανάλωση αλκοόλ (πάνω από 14 ποτά ανά εβδομάδα ή 4 ποτά ανά περίσταση, AUDIT score > 8). Κατά τη διάρκεια της παρέμβασης προπόνησης 8 εβδομάδων, οι συμμετέχοντες κατέγραφαν την ημερήσιά τους κατανάλωση αλκοόλ και παρακινιόντουσαν να αυξήσουν σταδιακά τη διάρκεια και τη συχνότητα της εκγύμνασης. Η καρδιακή συχνότητα καταγραφόταν κατά τη διάρκεια των συνεδριών άσκησης μέσω τηλεμετρίας μικρής εμβέλειας. Τα δείγματα αίματος συλλέχθηκαν πριν και μετά από 4 εβδομάδες καθιστικού τρόπου ζωής πριν την παρέμβαση (κατάσταση ελέγχου), την ημέρα πριν την έναρξη της παρέμβασης, στο τέλος της 4ης και της 8ης εβδομάδας της παρέμβασης, καθώς και 4 εβδομάδες μετά την παρέμβαση (περίοδος follow up). Τα δείγματα αίματος αναλύθηκαν για γενική εξέταση αίματος, ταχύτητα καθίζησης ερυθρών αιμοσφαιρίων, γαλακτικό οξύ, ασπαρτική τρανσαμινάση, τρανσαμινάση της αλανίνης, γ-γλουταμυλ τρανσφεράση (γ-GT), β-E, επινεφρίνη, νορεπινεφρίνη, αδρενοκορτικοτροπίνη, κορτιζόλη, C-αντιδρώσα πρωτεΐνη, ουρικό οξύ, χολερυθρίνη, ολική αντιοξειδωτική ικανότητα και καταλάση. Φυσιολογικοί και άλλοι σχετιζόμενοι με το αλκοόλ δείκτες επίσης εξετάσθηκαν. (3) Οι βαρυπότες, οι οποίοι συμμετείχαν στην παρέμβαση προπόνησης, εκτέλεσαν επίσης 3 δοκιμασίες οξείας άσκησης μέτριας έντασης (50-60% της Μέγιστης Καρδιακής Εφεδρείας): μια δοκιμασία πριν την παρέμβαση προπόνησης, μια δοκιμασία την 4η εβδομάδα παρέμβαση προπόνησης και μια δοκιμασία την 8η εβδομάδα παρέμβαση προπόνησης. Η καρδιακή συχνότητα καταγραφόταν κατά τη διάρκεια των δοκιμασιών μέσω τηλεμετρίας μικρής εμβέλειας. Δείγματα αίματος συλλέχθηκαν πριν και αμέσως μετά την άσκηση, και αναλύθηκαν για τους ίδιους δείκτες που μετρήθηκαν στην παρέμβαση προπόνησης. (4) Μελετήθηκε επίσης η επίδραση μιας συνεδρίας οξείας άσκησης μέτριας έντασης (50-60% της Μέγιστης Καρδιακής Εφεδρείας) σε βαρυπότες και σε άτομα που δεν ξεπερνούν τα όρια της μέτρια κατανάλωση αλκοόλ. Η καρδιακή συχνότητα καταγραφόταν κατά τη διάρκεια της δοκιμασίας μέσω τηλεμετρίας μικρής εμβέλειας. Δείγματα αίματος συλλέχθηκαν πριν και αμέσως μετά την άσκηση, και αναλύθηκαν για τους ίδιους δείκτες που μετρήθηκαν στην παρέμβαση προπόνησης. Αποτελέσματα: (1) Τα επίπεδα της β-Ε ήταν σημαντικά χαμηλότερα στους αλκοολικούς ασθενείς από την ομάδα ελέγχου, και σημαντικά αυξημένα (p<. 001) μετά την άσκηση (πριν: 1.57 ± 0.39 pmol/L, μετά: 4.8 ± 1.6 pmol/L) μόνο στους αλκοολικούς ασθενείς. Τα επίπεδα γαλακτικού αυξήθηκαν σημαντικά και στις δυο ομάδες. Καμία διαφορά στις παραμέτρους της CBC δεν παρατηρήθηκαν μεταξύ των δυο ομάδων, ενώ η άσκηση οδήγησε σε παρόμοιες αυξήσεις στα ερυθρά αιμοσφαίρια, την αιμοσφαιρίνη και τον αιματοκρίτη στις δυο ομάδες. Τέλος, βρέθηκε μια μη-στατιστικά σημαντική μείωση (περίπου 17%) στην επιθυμία για αλκοόλ στους αλκοολικούς ασθενείς. (2) Η παρέμβαση επιβλεπόμενης προπόνησης 8 εβδομάδων οδήγησε σε μειωμένη κατανάλωση αλκοόλ και επίπεδα γ-GT, καθώς και βελτιωμένη φυσική κατάσταση σε βαρυπότες. Αυτές οι θετικές επιδράσεις διατηρήθηκαν για τουλάχιστον 4 εβδομάδες μετά το τέλος της παρέμβασης προπόνησης. Ωστόσο, δεν παρατηρήθηκε καμία αλλαγή στη β-Ε ή σε άλλες ορμόνες του υποθαλαμο-υποφυσιακού-επινεφριδικού άξονα μετά την παρέμβαση προπόνησης. (3) Η παρέμβασης προπόνησης δεν μετέβαλλε σημαντικά τις αποκρίσεις των ορμονών του υποθαλαμο-υποφυσιακού-επινεφριδικού άξονα των βαρυποτών στην οξεία άσκηση (4) Οι βαρυπότες παρουσίασαν αυξημένα επίπεδα ηπατικών ενζύμων σε σχέση με την ομάδα ελέγχου πριν και μετά την άσκηση, γεγονός που μπορεί να είναι το αποτέλεσμα της βαριάς κατανάλωσης αλκοόλ. Τα επίπεδα β-Ε σε ηρεμία δεν ήταν μειωμένα στους βαρυπότες σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Μετά την οξεία άσκηση, αυξήθηκαν μόνο τα επίπεδα της β-Ε των βαρυποτών και ήταν διπλάσια από αυτά της ομάδας ελέγχου. Συμπεράσματα: Οι αλκοολικοί έχουν κεντρική έλλειψη οπιοειδών, όπως υποδηλώνεται από τα χαμηλά επίπεδα β-Ε, που δεν είναι εμφανής στους βαρυπότες ίσως λόγω του χαμηλότερου επιπέδου έκθεσης στο αλκοόλ. Προτείνεται ότι η οξεία άσκηση ενεργοποιεί τον υποθαλαμο-υποφυσιακό-επινεφριδικό άξονα και σε βαρυπότες και σε αλκοολικούς ασθενείς. Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι η συστηματική άσκηση θα μπορούσε να δράσει ως μια υγιεινή συνήθεια που μπορεί να βοηθήσει άτομα με ΔΧΑ να μειώσουν τη λήψη αλκοόλ και να βελτιώσουν την κατάσταση της υγείας τους.