Takmarkanir íslenskra laga á frjálsri för verðandi foreldra á EES-svæðinu með tilliti til útreiknings fæðingarorlofsgreiðslna
Authors: Guðmundsdóttir Védís Eva 
Published: January 2023

Útdráttur:

Launþegar og verðandi foreldrar hafa rétt til að njóta hagsbóta almannatrygginga við flutning milli EES–ríkja samkvæmt meginreglum 29. gr. EES–samningsins um frjálsa för fólks og ákvæðum reglugerðar nr. 883/2004 um samræmingu almannatryggingakerfa. Í greininni er þeim meginreglum EES–réttar lýst að farandlaunþegar sem nýta sér rétt til frjálsrar farar innan EES skuli ekki sviptir þeim hagsbótum sem þeir hefðu notið ef þeir hefðu verið um kyrrt í einu EES–ríki. Nýlega kvað EFTA–dómstóllinn upp ráðgefandi álit í íslensku máli sem varðaði þetta atriði og sló því þar föstu að þessum rétti launþega væri ætlað að tryggja aðgang þeirra að almannatryggingakerfum innan EES sem og að sporna gegn því að fjárhæð almannatryggingabóta skerðist eingöngu vegna þess að þeir hafi nýtt rétt sinn til frjálsrar farar við flutninga innan EES. Í áliti dómsins var skýrt að við útreikning á fæðingarorlofsgreiðslum gerðu ákvæði reglugerðarinnar enga kröfu um að litið væri til fjárhæðar teknanna sem aflað hefði verið í öðru EES–ríki. Hins vegar áréttaði dómstóllinn að það væri í ósamræmi við skuldbindingar íslenska ríkisins sem leiði af EES–rétti að líta fram hjá þeirri staðreynd að viðkomandi launþegi hefði aflað tekna í öðru EES–ríki á viðmiðunartímabili íslenskra laga um fæðingar- og foreldraorlof. Þar af leiðandi yrði að tryggja að farandlaunþegi sem flyttist til Íslands eftir dvöl í öðru EES–ríki yrði við ákvörðun bótafjárhæðar ekki verr settur en einstaklingur í sömu stöðu, með sömu menntun og hæfni, sem starfaði aðeins á innlendum vinnumarkaði á viðmiðunartímabili laganna. Í grein þessari fer höfundur yfir íslenska dómsmálið og málatilbúnaðinn fyrir EFTA–dómstólnum, ásamt því að rýna í niðurstöður dómsins. Þá spáir höfundur í spilin varðandi framhald dómsmálsins fyrir íslenskum dómstólum og veltir upp þeirri spurningu hvort nauðsyn sé að breyta orðalagi íslenskra laga um fæðingar- og foreldraorlof til að endurspegla betur þær skuldbindingar sem leiða af innleiddri og gildandi EES–löggjöf.

Almannatryggingar. Fæðingarorlof. Evrópska efnahagssvæðið. Frjáls för launþega. EFTA–dómstóllinn.

RESTRICTIONS BY ICELANDIC LAW ON THE FREE MOVEMENT OF FUTURE PARENTS IN THE EEA WITH REGARD TO CALCULATION OF PARENTAL LEAVE PAYMENTS
Védís Eva Guðmundsdóttir, attorney at Réttur— Aðalsteinsson & Partners:

Abstract:

The principles on the free movement of workers as set out in the EEA Agreement, further envisaged by Regulation 883/2004 on the coordination of social security systems, are intended to ensure that migrant workers acquire and retain their social security benefits and are not deprived of e.g. parental benefit payments. In this article, the author sheds light on a recent advisory opinion rendered by the EFTA Court in an Icelandic case, where the Court concluded in its judgment that these principles have the twofold objective of ensuring entitlement to social security benefits in the EEA and preventing the amount of those benefits being reduced for the sole reason that workers exercised their right to free movement. The judgment confirms that the obligation set out in Article 21 of the Regulation, as interpreted in line with Article 6 of the Regulation and Article 29 EEA, implies that the awarded benefits and their amount must be the same for migrant workers as they would have been if they had not availed themselves of their right to free movement and stayed in the respective EEA State. This aim is achieved when a migrant worker´s qualifying income, for employment periods completed in another EEA State than that of the competent institution, is calculated by taking into account the notional income of a person who is employed in the competent EEA State, in a situation comparable to the migrant worker´s situation and with professional experience and qualifications comparable to the migrant worker. Therefore, the Icelandic authorities are not required under Article 21 of the Regulation to base calculations of parental leave benefits under Icelandic law by taking into account income received in another EEA State, but they cannot attribute no income to periods of employment completed in another EEA State, as that would be incompatible with Article 21 of the Regulation. Therefore, the authorities cannot put a migrant worker at a disadvantage and offer a reduced benefit, due to the fact that the worker exercised their right to free movement. The article covers the Icelandic court proceedings that led to the domestic court seeking an advisory opinion and describes the arguments before the EFTA Court. The author discusses the effects of the EFTA Court´s conclusion, such as the subsequent possible actions by the Icelandic courts, also raising the question of whether the Icelandic parliament is required to amend the domestic legislation on parental leave payments in order to reflect more clearly the obligations deriving from EEA law in that respect.

Social Security. Parental leave. European Economic Area. Free movement of migrant workers. EFTA Court.