Η συχνότητα της ηπατίτιδας B και C σε μαθητές γυμνασίου και λυκείου στο πολεοδομικό συγκρότημα Θεσσαλονίκης
Authors: Σερετόπουλος Δημήτριος 
Published: August 2021

Οι χρόνιες ηπατίτιδες Β και C, σε αντίθεση με άλλα λοιμώδη νοσήματα που λόγω αποτελεσματικής πρόληψης και θεραπείας εξαφανίσθηκαν από την ιατρική πράξη, καταλαμβάνουν ένα σημαντικό τμήμα των λοιμωδών νοσημάτων με υψηλό παγκόσμιο και εθνικό επιπολασμό, υψηλή νοσηρότητα και σημαντικές οικονομικές εκδηλώσεις. Η χρόνια HBV λοίμωξη παραμένει σημαντικό παγκόσμιο πρόβλημα Δημόσιας Υγείας. Σε παγκόσμιο επίπεδο υπολογίζεται ότι πάνω από 300εκατομμύρια άτομα έχουν χρόνια HBV λοίμωξη. Η χώρα μας, με βάση τον επιδημιολογικό χάρτη της HBV λοίμωξης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (Π.Ο.Υ.) που αφορά στην ευρύτερη περιοχή της Ευρώπης, ανήκει στις χώρες ενδιάμεσης ενδημικότητας (1%-5%). Ο συνήθης τρόπος μετάδοσης της ηπατίτιδας Β είναι η παρεντερική ή η διαδερμική έκθεση, όπως με μεταγγίσεις αίματος, χρήση μη παστεριωμένων παραγόντων πλάσματος, ατυχήματα από βελόνες και από ενέσεις με μη αποστειρωμένα εργαλεία. Η τελευταία περίπτωση συναντάται σε τατουάζ ή οδοντιατρικές πράξεις ή βελονισμό. Η μετάδοση με τη σεξουαλική οδό είναι ένας κύριος τρόπος μετάδοσης και διασποράς της νόσου στις ανεπτυγμένες χώρες του κόσμου και κυρίως στους έφηβους και στους νεαρούς ενήλικες. Η επιδημιολογία της χρόνιας HBV λοίμωξης κατά την τελευταία δεκαετία σηματοδοτήθηκε από δύο ιστορικά γεγονότα που τροποποιούν τα δεδομένα: Η ανακάλυψη και η ευρεία εφαρμογή του ανασυνδυασμένου εμβολίου και το “άνοιγμα των συνόρων” με τη μετακίνηση μεγάλων ομάδων πληθυσμού κατά βάση χαμηλού οικονομικού και υγειονομικού επιπέδου. Η χρόνια HCV λοίμωξη αποτελεί επίσης ένα σημαντικότατο πρόβλημα Δημόσιας Υγείας με περίπου 170 εκατομμύρια άτομα στον κόσμο να έχουν μολυνθεί από τον αντίστοιχο ιό. Η κύρια οδός μετάδοσης της ηπατίτιδας C είναι η παρεντερική μετάγγιση αίματος ή παραγωγών και η χρήση ενδοφλέβιων ναρκωτικών με κοινή σύριγγα. Μετά την καθιέρωση του ελέγχου του προς μετάγγιση αίματος και παραγώγων του συμμετέχει σε πάρα πολύ μικρό ποσοστό στη μετάδοση της νόσου. Επί πλέον πάνω από το 1/3 των περιπτώσεων χρόνιας HCV λοίμωξης προκαλείται από τους “αφανείς” τρόπους μετάδοσης. Η σεξουαλική οδός συμμετέχει μεν αλλά σε πάρα πολύ μικρό ποσοστό στη μετάδοση της νόσου. Η αδυναμία παρασκευής αντιστοίχου εμβολίου καθιστά την προφύλαξη από την ηπατίτιδα C προβληματική. Οι ιοί της ηπατίτιδας Β και C είναι οι κύριες αιτίες χρόνιας ηπατικής νόσου με κατάληξη την κίρρωση του ήπατος και τον ηπατοκυταρρικό καρκίνο. Η γνώση για την έκταση του προβλήματος σε μαθητές της χώρας μας είναι περιορισμένη έως ανύπαρκτη. Οι υπάρχουσες επιδημιολογικές μελέτες αφορούν κατά βάση αιμοδότες, όσες δε έχουν γίνει σε μαθητές ολοκληρώθηκαν προ της εφαρμογής του ανασυνδυασμένου εμβολίου για την ηπατίτιδα Β και δεν συμπεριέλαβαν παλιννοστούντες γιατί το φαινόμενο των μεγάλων μετακινήσεων πληθυσμών δεν είχε εμφανισθεί ακόμη. Για τους λόγους αυτούς ασχοληθήκαμε σε αυτή τη μελέτη με την επιδημιολογική διερεύνηση της ηπατίτιδας Β και C σε μαθητές Γ’ τάξης Γυμνασίου και Λυκείου στο πολεοδομικό συγκρότημα της πόλεως της Θεσσαλονίκης. Η επιδημιολογική διερεύνηση περιλαμβάνει: α) τον έλεγχο 1.240 μαθητών από διάφορα Γυμνάσια και Λύκεια της πόλεως της Θεσσαλονίκης για τους δείκτες της ηπατίτιδας B (HBsAg, anti-HBs, anti- HBcore, HBeAg και anti-HBe) όπως και την αναζήτηση των anti-HCV αντισωμάτων, και β) την διερεύνηση του κατά πόσο συμμετέχει στον επιπολασμό των ηπατιτίδων Β και C ο πληθυσμός των μαθητών, παιδιών παλιννοστούντων ή οικονομικών μεταναστών. Τα αποτελέσματά μας έδειξαν ότι: 1. To HBsAg ανιχνεύθηκε σε 16 μαθητές επί συνόλου 1.240 (1,3%), το anti-HBs ευρέθη θετικό σε 665 μαθητές ή ποσοστό 53,63 % ενώ το anti-HBc ευρέθη σε 63 μαθητές (5,1%). 2. Οι μαθητές του Διαπολιτισμικού σχολείου, οι οποίοι ήταν στο σύνολό τους παιδιά παλιννοστούντων, εμφάνισαν χρόνια HBV λοίμωξη σε ποσοστό 4,4% (9 μαθητές από203), ενώ οι μαθητές των υπολοίπων σχολείων 0,7% (7 μαθητές από 1037). 3. Εάν στο ποσοστό του Διαπολιτισμικού προσθέσουμε και δύο μαθητές οι οποίοι φοιτούν στα υπόλοιπα σχολεία αλλά είναι παιδιά παλιννοστούντων τότε το ποσοστό της χρόνιας HBV λοιμώξεως γίνεται ακόμη υψηλότερο και ο επιπολασμός του HBV στον αυτόχθονο πληθυσμό μειώνεται ακόμη περισσότερο. Η συμμετοχή επομένως του μαθητικού πληθυσμού των παλιννοστούντων στην διαμόρφωση της τελικής συχνότητας της χρόνιας HBV λοιμώξεως είναι σημαντικότατη και κάθε μέτρο υγειονομικής παρέμβασης πρέπει να αφορά την ανωτέρω ομάδα. 4. Η σύγκριση των αποτελεσμάτων της μελέτης μας με τις δύο μεγάλες μελέτες που έγιναν σε μαθητές της Βόρειας Ελλάδος στη δεκαετία του 1980 δείχνει υποτριπλασιασμό σχεδόν της συχνότητας της χρόνιας HBV λοιμώξεις στο τμήμα του πληθυσμού που δεν συμπεριλαμβάνει παλιννοστούντες, η μεγάλη συμμετοχή όμως της ομάδας των παλιννοστούντων στα επιδημιολογικά δεδομένα της ηπατίτιδας Β συνιστούν επαγρύπνηση και λήψη μέτρων. 5. Η περιγεννητική μετάδοση του ιού της ηπατίτιδας Β παραμένει ένας από τους κύριους τρόπους μετάδοσης. Στη μελέτη μας ευθύνεται πιθανώς για χρόνια HBV λοίμωξη σε μία τουλάχιστον περίπτωση. 6. Το ποσοστό των εκτεθέντων σε φυσική λοίμωξη μαθητών ήταν 3,8% για το σύνολο που διαχωρίζεται σε 18,2% όταν πρόκειται για μαθητές του Διαπολιτισμικού σχολείου και 1,0% όταν πρόκειται για τους μαθητές των άλλων σχολείων. 7. Η συχνότητα ανίχνευσης μόνο του anti-HBs (ενεργητική ανοσοποίηση) ήταν υψηλότερη σε μαθητές των υπολοίπων σχολείων (55,2% έναντι 47,3%). Η υπεροχή αυτή των μαθητών του Διαπολιτισμικού οφείλεται στον ομαδικό εμβολιασμό στον οποίο υπεβλήθησαν από το ΙΚΑ. 8. Ανευρέθη μόνο μια μαθήτρια με anti-HCV αντισώματα (σχεδόν μηδενικός επιπολασμός χρόνιας HCV λοιμώξεως). Δεν διαπιστώθηκε συμμετοχή της ομάδας των παλιννοστούντων στη μελέτη μας στην διαμόρφωση του ποσοστού της χρόνιας HCV λοιμώξεως σε αντίθεση με ότι συνέβη στην ηπατίτιδα Β. Οποιαδήποτε παρέμβαση της ηπατίτιδας γίνει για την μείωση της ηπατίτιδαςΒ στους μαθητές πρέπει να έχει ως κύριο στόχο την ομάδα των παιδιών των παλιννοστούντων και οικονομικών προσφύγων.