Ελληνικά δημόσια κτίρια σωφρονισμού, 1836-1940
Authors: Καβύρη Ευθαλία 
Published: March 2023

Με χρονολογικό πλαίσιο την πρώτη εκατονταετία συγκρότησης του νέου ελληνικού κράτους, η έρευνα αναφέρεται στον ελληνικό σωφρονιστικό χώρο και τις διαδικασίες παραγωγής του και έχει ως στόχο τον εντοπισμό της «ταυτότητας» των πρώτων ελληνικών σωφρονιστικών κατασκευών ο οποίος, στο ειδικότερο πλαίσιο του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, αναφέρεται στα αρχιτεκτονικά και πολεοδομικά χαρακτηριστικά τους και θα συμβάλλει στην κάλυψη του ερευνητικού κενού που διαπιστώθηκε από την έλλειψη σχετικών μελετών. Σε γενικότερο συναφές πλαίσιο, η έρευνα στοχεύει στην ανάδειξη της σχέσης αυτών των θεσμικών κτιρίων με την ποιότητα του νομικού (και πολιτικού) πολιτισμού της χώρας μας καθώς θεωρούνται ως η φυσική συγκρότηση της νέας κεντρικής λειτουργίας του ελληνικού κράτους κατά την περίοδο διαμόρφωσής του με όρους «νεωτερικότητας» της Δύσης. Οι ελληνικές φυλακές -υπό τη σύνθετη και πρωτότυπη θεώρηση της διατριβής- εξετάζονται ως τα Δημόσια Κτίρια των οποίων η ειδική χρήση συνδέεται με το ζήτημα του σωφρονισμού διά του εγκλεισμού και, επίσης, ως τα Δημόσια Κτίρια τα οποία «κατοικήθηκαν» από ανθρώπους που καταδικάστηκαν σε ποινή κατά της ελευθερίας. Με τη θεώρηση αυτή η απήχηση της έρευνας διευρύνεται και συμπεριλαμβάνει πεδία των Κοινωνικών Επιστημών.Για την προσέγγιση του στόχου της διατριβής, η σωφρονιστική λειτουργία θεωρείται ως μια νομική και κοινωνική συνθήκη, η οποία διαθέτει φυσική συγκρότηση (χωρική συνθήκη), αναφέρεται στον έγκλειστο βίο (συνθήκη «κατοίκησης») και ορίζεται από τις τρείς παραμέτρους της: Σωφρονισμός – Κέλυφος – Άνθρωπος. Ακολουθήθηκε μια συγκριτική μεθοδολογία κατά την οποία πραγματοποιήθηκε αντιπαραβολή του προβλεπόμενου από τη σωφρονιστική νομοθεσία χώρου με τον χώρο που κατασκευάσθηκε και με τον χώρο που κατοικήθηκε, με αντίστοιχα εργαλεία τεκμηρίωσης: α) τα νομοθετήματα της εξεταζόμενης περιόδου, β) τα αρχιτεκτονικά σχέδια των υπαρκτών δομών, και, γ) τα κείμενα περί φυλακών και φυλακισμένων. Στην αρχιτεκτονική διερεύνηση εντάχθηκαν σπάνια τεκμήρια της διοικητικής και κοινωνικής ιστορίας της χώρας μας, συσχετίστηκαν μεταξύ τους με παράλληλη αναφορά στους όρους της δυτικής σωφρονιστικής συνθήκης και οδήγησαν α) στον εντοπισμό θετικών κτιριακών παραδειγμάτων για την εξέλιξη του σωφρονισμού στην Ελλάδα και β) σε προσλήψεις του σωφρονιστικού χώρου που δείχνουν ότι, ο περιοριστικός χώρος της φυλακής επηρεάζει και επηρεάζεται από την ανθρώπινη δράση και συμπεριφορά και ότι, κατά την αλληλεπίδραση αυτή συγκεκριμενοποιούνται και φανερώνονται προς την υπόλοιπη κοινωνία αφηρημένες έννοιες με διαχρονική αξία: τα θέματα περί της αξίας της ανθρώπινης ζωής, περί των ανθρώπινων δικαιωμάτων, περί της ίσης μεταχείρισης και περί της προσωπικής ελευθερίας. Η διατριβή προτείνει μια σύγχρονη προσέγγιση κατά την οποία συσχετίζεται το κτιριολογικό και κανονιστικό πλαίσιο του σωφρονισμού διά του εγκλεισμού με ανθρωπιστικές προθέσεις, αναδεικνύοντας τη «σπουδή» των ελληνικών φυλακών ως «ευκαιρία» για κριτική σκέψη επί της διαρκώς αναγκαίας, δημόσιας και διεπιστημονικού ενδιαφέροντος συζήτησης για την ποιότητα του πολιτικού πολιτισμού της χώρας μας, για τη συνοχή της ελληνικής κοινωνίας σε θέματα κοινωνικού και πολιτικού ήθους, για την ανθρώπινη ύπαρξη και τους κοινωνικούς της χώρους.