Επιδημιολογική και μοριακή μελέτη ασθενών με διάγνωση μελανώματος σε νεαρή ηλικία (<40 ετών)
Authors: Πλάκα-Τιμόφτε Μιχαέλα 
Published: September 2021

Το μελάνωμα είναι ένας καρκινικός όγκος που προέρχεται από τα μελανοκύτταρα του δέρματος. Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες η διάγνωση του στους Καυκάσιους πληθυσμούς έχει αυξηθεί πάρα πολύ. Σήμερα αποτελεί το 3% του συνόλου των καρκίνων και η αυξανόμενη συχνότητά του παγκοσμίως το καθιστούν ένα από τα ταχύτερα εξαπλούμενα κακοήθη νοσήματα στο άνθρωπο, γεγονός για το οποίο πολλοί το αποκαλούν επιδημιολογικό φαινόμενο. Το δερματικό μελάνωμα οφείλεται στην αλληλεπίδραση πολλών και διάφορων φαινοτυπικών, γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Το ανοιχτόχρωμο δέρμα, ο αριθμός εγκαυμάτων, η αυξημένη διαλείπουσα έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία και οι πολλαπλοί ή δυσπλαστικοί σπίλοι αποτελούν τους ισχυρότερους προδιαθεσικούς παράγοντες. Τα γονίδια συμβάλλουν στην προδιάθεση της νόσου κατά το 18 με 55% και η γενετική βάση του δερματικού μελανώματος είναι πολύπλοκη με τη συμμετοχή γονιδίων υψηλής (CDKN2A και CDK4) και χαμηλής διεισδυτικότητας (MC1R, ASIP, OCA2 κι άλλα). Κυρίως μεταλλάξεις τύπου μονονουκλεοτιδικών πολυμορφισμών των προαναφερόμενων γονιδίων σχετίζονται με την ανάπτυξη της νόσου. Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι αφενός να διερευνηθούν διάφοροι προδιαθεσικοί παράγοντες, ατομικοί, οικογενειακοί, γενετικοί και περιβαλλοντικοί, στην ανάπτυξη του δερματικού μελανώματος καθώς και να μελετηθεί η επιρροή τους στα νεαρά άτομα και αφετέρου να διερευνηθεί η υπερέκφραση πολυμορφισμών των γονιδίων χαμηλής και υψηλής διεισδυτικότητας στα νεαρά άτομα κάτω των ή 40 ετών σε σύγκριση με άτομα άνω των 40 ετών.Όσον αφορά τον πρώτο στόχο της διατριβής, σχετικά με τους επιδημιολογικούς παράγοντες, πραγματοποιήσαμε μια αναδρομική ανάλυση 872 ασθενών με δερματικό μελάνωμα που προσήλθαν στο Ογκολογικό Τμήμα ,στο Ιατρείο Σπίλων και Μελανώματος του Νοσοκομείου Δερματικών & Αφροδισίων Νοσημάτων Αθηνών «Ανδρέας Συγγρός». Από όλους τους ασθενείς έγινε λήψη του ιστορικού, συλλογή και επεξεργασία των απαραίτητων στοιχείων. Ενώ για το δεύτερο στόχο της διατριβής, σχετικά με την έκφραση πολυμορφισμών, υλοποιήσαμε μια μοριακή μελέτη για 787 ασθενείς που προσήλθαν στο ίδιο Ιατρείο. Αρχικά έγινε λήψη αίματος και απομόνωση του ολικού DNA από τα κύτταρα αίματος και έπειτα τα δείγματα στάλθηκαν σε εργαστήριο του Broad Institute του MIT για αλληλούχιση των εξωνίων και εντοπισμό πολυμορφισμών. Όλα τα δεδομένα υποβλήθηκαν σε στατιστική ανάλυση.Στο επιδημιολογικό κομμάτι της διατριβής μας βρήκαμε ότι όλο και περισσότερες γυναίκες νεαρής ηλικίας διαγιγνώσκονται με δερματικό μελάνωμα. Μέσω της στατιστικής ανάλυσης ορίσαμε ως παράγοντες κινδύνου για ανάπτυξη μελανώματος σε νεαρή ηλικία κάτω των 40 ετών τον φωτότυπο ΙΙ κατά Fitzpatrick, τον αυξημένο αριθμό σπίλων και τα ηλιακά εγκαύματα σε παιδική και εφηβική ηλικία.Στο κομμάτι της μοριακής μας μελέτης βρήκαμε ότι ο πολυμορφισμός Arg151Cys του υποδοχέα της μελανοκορτίνης MCIR, ο διαγονιδιακός πολυμορφισμός rs10739221 και ο διαγονιδιακός πολυμορφισμός rs7023329 υπερεκφράζονται σε νεαρά άτομα κάτω των ή 40 ετών. Δε βρέθηκε καμιά συσχέτιση της νεαρής ηλικίας με μεταλλάξεις του γονιδίου υψηλής διεισδυτικότητας CDKN2A. Συμπερασματικά, τα επιδημιολογικά μας αποτελέσματα είναι σε συμφωνία με πολλές μελέτες παγκοσμίως και έρχονται να εμπλουτίσουν τη φτωχή έρευνα στον ελληνικό πληθυσμό. Αντιθέτως, αν και γενετικές μελέτες έχουν δημοσιεύσει ένα μεγάλο αριθμό πολυμορφισμών που σχετίζονται με το δερματικό μελάνωμα, η εργασία μας κατέληξε σε ελάχιστες συσχετίσεις. Όμως η παρούσα διατριβή είναι μια από τις πρώτες μοριακές αναλύσεις εξωνίων σε Έλληνες ασθενείς με δερματικό μελάνωμα και αποτελεί ένα βασικό λίθο στη μελλοντική έρευνα.