Business Clusters in the Service Sector: Multicriteria Analysis and Modeling
Authors: Τσακαλέρου Μαρία 
Published: August 2021

Οι συνεργατικοί σχηματισμοί (clusters) υποτίθεται ότι παρέχουν ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα στα μέλη τους και στις περιφέρειες τους. Η κοινή θεώρηση είναι ότι τα πλεονεκτήματα αυτά είναι κατά κύριο λόγο απόρροια της γεωγραφικής συγκέντρωσης. Σωρεία εμπειρικών μελετών δεν έχει καταφέρει να προσφέρει ισχυρά στοιχεία για την υποστήριξη αυτών των ισχυρισμών, παρά μόνον να αναδείξει την συσχέτιση της συμμετοχής σε επιχειρηματικές συστάδες με την αυξημένη ικανότητα καινοτομίας των μελών τους.Σκοπός αυτής της διδακτορικής διατριβής είναι να συνεισφέρει στην μελέτη των συστάδων και στην μοντελοποίησης (modeling) του σύνθετου αυτού φαινομένου και στην αναγνώριση των παραγόντων (κριτήρια/μεταβλητές – variables) επιτυχίας. Η προσέγγιση της διατριβής απέχει από την συνήθη προσέγγιση των επιχειρηματικών συστάδων και επιχειρεί να αναδείξει τους λόγους για τους οποίους οι κλασσικές εμπειρικές μελέτες δεν απέφεραν σημαντικά αποτελέσματα.Η κύρια υπόθεση εργασίας της διατριβής είναι ότι οι συνεργατικοί σχηματισμοί είναι πρώτιστα δίκτυα μεταφοράς πληροφορίας. Παρέχουν δηλαδή πλεονεκτήματα στα μέλη τους μέσω της διαχείρισης της γνώσης (knowledge management) και της διάχυσης γνώσεων (knowledge spillover). Η υπόθεση αυτή οδηγεί σε μια ανάλυση των clusters από διαφορετική σκοπιά μεταφέροντας την έμφαση από την απλή γεωγραφική συγκέντρωση στην ποιότητα ροής της πληροφορίας. Η γεωγραφική συγκέντρωση μοιάζει να έχει ένα δεύτερο, έμμεσο λόγο, κυρίως μέσω της διευκόλυνσης μεταφοράς της πληροφορίας. Ο κύριος παράγοντας επιτυχίας φαίνεται να είναι η συσσώρευση γνωσιακού κεφαλαίου (intellectual capital). Το μεθοδολογικό αυτό πλαίσιο αναδεικνυεί το διανοητικού κεφάλαιο και την διαχείριση του ως ουσιώδες κριτήριο επιτυχίας. Η ερμηνευτική θεώρηση των επιχειρηματικών συστάδων μέσα από την οπτική του διανοητικού κεφαλαίου στηρίζεται μερικά στην αντίληψη ότι το κεφάλαιο αυτό αποτελεί από μόνο του ισχυρό παράγοντα δημιουργίας αξίας (value creation) για μια επιχείρηση. Η συσχέτιση γνωσιακού κεφαλαίου και δημιουργίας αξίας για την επιχείρηση έχει μελετηθεί εκτεταμένα στην βιβλιογραφία και υπάρχει πληθώρα σοβαρών μελετών πάνω στο θέμα αυτό. Η αντιφατικότητα των αποτελεσμάτων μπορεί να εξηγηθεί μερικά από ασάφειες τόσο στον ορισμό του διανοητικού κεφαλαίου όσο και στην παραμετροποίηση της δημιουργίας αξίας. Η εξήγηση πιθανότατα όμως είναι ότι δεν μπορεί να υπάρξει μια ενιαία γενική θεωρία του γνωσιακού κεφαλαίου και της σημασίας του για την δημιουργίας αξίας. Η εξήγηση αυτή αποτελεί υπόθεση εργασίας της διατριβής αυτής. Συγκεκριμένα, η συσχέτιση γνωσιακού κεφαλαίου και δημιουργίας αξίας φαίνεται να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά σε διαφορετικά μέρη του κόσμου, σε διαφορετικές οικονομίες, σε διαφορετικούς επιχειρηματικούς τομείς και σε διαφορετικά μεγέθη επιχειρήσεων.Μέσα στο πλαίσιο αυτό, η παρούσα διδακτορική διατριβή επιχειρεί να αξιοποιήσει τον μεγάλο όγκο των διαθέσιμων συγκριτικών μελετών διεθνώς για να τεκμηριώσει (ή να απορρίψει) τις υποθέσεις εργασίας που ορίστηκαν προηγουμένως. Σε πρώτη φάση, η αποδελτίωση και ποιοτική ανάλυση των σχετικών μελετών καθώς και ή έρευνα πεδίου ανέδειξε τους άξονες/μεταβλητές•βιομηχανική παραγωγή – υπηρεσίες, •ώριμες οικονομίες – αναδυόμενες οικονομίες, •μικρομεσαίες επιχειρήσεις – μεγάλες/πολυεθνικές επιχειρήσεις•μεμονωμένες επιχειρήσεις – επιχειρήσεις σε συνεργατικούς σχηματισμούςως σημαντικές διχοτόμους του προβλήματος.Σε δεύτερη φάση, η ποσοτική ανάλυση των σχετικών μελετών σε ένα οργανωμένο πλαίσιο μετα-ανάλυσης ανέδειξε τις συσχετίσεις μεταξύ των μεταβλητών που τεκμηριώνουν τις υποθέσεις εργασίας της διατριβής.Οι δύο βασικές υποθέσεις εργασίας της διδακτορικής διατριβής, •η συσχέτιση διανοητικού κεφαλαίου και δημιουργίας αξίας έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά σε διαφορετικές οικονομίες, επιχειρηματικούς τομείς και μεγέθη επιχειρήσεων και •η γεωγραφική συγκέντρωση αποτελεί μάλλον δευτερογενή παράγοντα επιτυχίας για τις επιχειρηματικές συστάδες, και μάλιστα του τομέα των υπηρεσιών, στο βαθμό που διευκολύνει την ροή της πληροφορίαςπαρουσιάστηκαν λεπτομερώς σε διάφορα διεθνή φόρα και αποτελούν την πρωτοτυπία και την συνεισφορά της διατριβής αυτής στην πρόοδο της επιστήμης.Κομβικό σημείο αναφοράς αποτελεί το 1st International Workshop του Global Knowledge Survey Research Network (Leeds, 15-19 Ιουλίου 2013), όπου 36 προσκεκλημένοι διεθνείς εταίροι συναποφάσισαν τον νέο Ερευνητικό Οδικό Χάρτη στη Διαχείριση Γνώσης. Σημαντική συνεισφορά της διατριβής αποτελεί και η μεθοδολογία που αναπτύχθηκε για την οργάνωση και ολοκλήρωση της μετα-μελέτης (metastudy). Η μεθοδολογία αυτή στηρίχθηκε σε ανάλογες προσεγγίσεις από τον χώρο της ιατρικής και της βιολογίας αλλά η πρωτοτυπία της βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο οι συνεχείς «στρογγυλοποιήσεις» (continuous averaging) μειώνουν την επίδραση του θορύβου και της τυχαιότητας και επιτρέπουν την ανάδειξη μόνο ισχυρών τάσεων.