Τρίκαλα
Authors: Κότσιαρη Αγγελική 
Published: September 2021

Αντικείμενο της παρούσας διατριβής με τίτλο «Τρίκαλα: η πολεοδομική εξέλιξη από το 1880 έως το 1940- Από την Οθωμανική περίοδο στο ελληνικό κράτος» είναι η ανάλυση του πολεοδομικού μετασχηματισμού και της δομής της πόλης στην περίοδο της μετάβασης, σε συνδυασμό με τις πολιτικές και κοινωνικο- οικονομικές αλλαγές που λαμβάνουν χώρα.Αρχικά, αναλύεται το γενικό ιστορικό πλαίσιο, που αφορά την κατάσταση στο θεσσαλικό χώρο κατά την όψιμη οθωμανική περίοδο και κατά τη μετάβαση από την οθωμανική κυριαρχία στο ελληνικό κράτος. Μελετάται ο τρόπος που βίωσε η περιοχή των Τρικάλων αυτή τη μετάβαση.Στη συνέχεια η διατριβή επικεντρώνεται στην πόλη των Τρικάλων. Η πορεία της έρευνας οδήγησε σε αρχειακό υλικό σχεδίων, κρατικών εγγράφων και νομοθετημάτων, που αφορούν στο σύνολο της πόλης, για την περίοδο πριν και μετά την ένταξη της Θεσσαλίας στο ελληνικό κράτος, αλλά και για την περίοδο των επόμενων ετών, μέχρι τη διαμόρφωση της πόλης του Μεσοπολέμου. Η αναλυτική επεξεργασία του πρώτου ρυμοτομικού διαγράμματος, που συντάχθηκε υπό ελληνική διοίκηση το 1885 δίνει τη μορφή της οθωμανικής πόλης, χάρις στο υπόβαθρο του διαγράμματος, το οποίο με τις σύγχρονες τεχνικές μεθόδους απομονώθηκε από τις μεταγενέστερες επισχεδιάσεις και έδωσε την ακριβή εικόνα του σχεδίου των οθωμανικών χρόνων. Με βάση αυτό το υπόβαθρο και σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες αρχειακές πηγές, επιδιώκεται η ανάλυση της δομής του αστικού χώρου πριν την απελευθέρωση, καθώς και η ανάλυση των φάσεων ανάπτυξης της πόλης στο χώρο και η κατανομή των συνοικιών και του πληθυσμού. Ακόμη, επιδιώκεται η ανάλυση των στοιχείων πολεοδομικής αναφοράς: το κέντρο της πόλης, η αγορά, τα σημεία θρησκευτικού, οικονομικού, κοινωνικού και πολιτικού ενδιαφέροντος, ώστε να επιτευχθεί η πληρέστερη ανασύσταση της εικόνας της πόλης της όψιμης οθωμανικής περιόδου. Στη συνέχεια, αναλύεται η εφαρμογή και οι κατευθύνσεις του πρώτου ρυμοτομικού διαγράμματος. Αναλύονται οι βασικές αρχές σχεδιασμού, ο τρόπος που αντιμετώπισαν οι διάφορες ομάδες πολιτών και οι τοπικές αρχές τις κατευθύνσεις που έδινε το σχέδιο. Ακόμη, συσχετίζονται οι πρακτικές που ακολουθήθηκαν στην περίπτωση των Τρικάλων, με αυτές που εφάρμοσε το ελληνικό κράτος στις υπόλοιπες πόλεις και με τη σχετική νομοθεσία που είχε θέσει σε ισχύ.Ένα πλήθος αναθεωρήσεων και τροποποιήσεων που υπέστη το αρχικό διάγραμμα ανευρέθησαν και έρχονται στο φως μέσω της παρούσας μελέτης. Σε συνδυασμό με το υπόλοιπο αρχειακό υλικό οδήγησαν στην ανάλυση των πρακτικών που ακολουθήθηκαν τις επόμενες δεκαετίες στον τομέα του πολεοδομικού σχεδιασμού. Μέσα από την μελέτη των διαγραμμάτων των τροποποιήσεων και των αναθεωρήσεων, προέκυψαν πληροφορίες για τον τρόπο που εξελίχθηκε και επεκτάθηκε ο πολεοδομικός ιστός, αλλά και στοιχεία για την ερμηνεία του χαρακτήρα της πόλης και των κοινωνικών αλλαγών που συντελέστηκαν σε αυτή. Ακόμη, προέκυψαν συμπεράσματα για την προσπάθεια εξυγίανσης της πόλης, τη δημιουργία υποδομών και κτιριακού εξοπλισμού. Το 1937 εκπονήθηκε το δεύτερο ρυμοτομικό διάγραμμα της πόλης των Τρικάλων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η επεξεργασία του διαγράμματος ως προς το υπόβαθρό του, καθώς δίνει την υλοποιημένη εικόνα της πόλης για την περίοδο του Μεσοπολέμου. Με βάση αυτό το υπόβαθρο, αναλύεται η δομή της πόλης και η εξέλιξη που μεσολάβησε από την ένταξη στο ελληνικό κράτος μέχρι το Μεσοπόλεμο. Αξιολογείται το αν και σε ποιο βαθμό εφαρμόστηκαν τα σχέδια και οι πρακτικές των προηγούμενων δεκαετιών και ποια ήταν η σχέση των προτάσεων και των αρχών που εξαγγέλθηκαν σε θεωρητικό επίπεδο με την υλοποιημένη κατάσταση. Η πρόταση του ρυμοτομικού διαγράμματος αποτελεί επίσης τμήμα της μελέτης, καθώς δίνει τις κατευθύνσεις της περιόδου του Μεσοπολέμου, όσον αφορά τον πολεοδομικό σχεδιασμό. Το Βαρούσι, ως ο πυρήνας της αρχικής πόλης, που στη συνέχεια χαρακτηρίστηκε ως η «παλαιά πόλη» αποτελεί σημαντικό τμήμα της έρευνας. Η εξέλιξη αυτής της περιοχής, οι προτάσεις των ρυμοτομικών διαγραμμάτων που την αφορούν και το πώς και για ποιους λόγους τελικά εφαρμόστηκαν ή όχι, αποτελεί τμήμα της προβληματικής της έρευνας. Ο πολεοδομικός ιστός της συνοικίας παρέμεινε στάσιμος στο πέρασμα των δεκαετιών, παρά τις προτάσεις που υπήρξαν, γεγονός που την καθιστά στείρα στο πεδίο μελέτης της πολεοδομικής εξέλιξης της πόλης. Όμως έχει ενδιαφέρον η αναζήτηση των παραγόντων και των αιτιών που οδήγησαν σε αυτή τη στασιμότητα, παρά τα σχέδια που προτάθηκαν.