bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Freeze tolerance ofCyphoderris monstrosa(Orthoptera: Prophalangopsidae)
Authors: Toxopeus Jantina , Lebenzon Jacqueline E. , McKinnon Alexander H , Sinclair Brent J.
Published: June 2016

The great grig,Cyphoderris monstrosaUhler (Orthoptera: Prophalangopsidae), is a large (20–30 mm, >1 g), nocturnal ensiferan that inhabits montane coniferous forests in northwestern North America.Cyphoderris monstrosaoverwinters as a late instar nymphs, but its cold tolerance strategy has not previously been reported. We collected nymphs from near Kamloops, British Columbia, Canada in late spring to determine their cold tolerance strategy.Cyphoderris monstrosanymphs were active at low temperatures until they froze at −4.6±0.3 °C. The nymphs survived internal ice formation (i.e., are freeze tolerant), had a lethal temperature between −9 °C and −12 °C, and could survive for between five and 10 days at −6 °C. IsolatedC. monstrosagut, Malpighian tubules, and metafemur muscle tissues froze at temperatures similar to whole nymphs, and likely inoculate freezingin vivo. Hemolymph osmolality was 358±51 mOsm, with trehalose and proline comprising ~10% of that total. Glycerol was not detectable in hemolymph from field-fresh nymphs, but accumulated after freezing and thawing. The control of ice formation and presence of hemolymph cryoprotectants may contribute toC. monstrosafreeze tolerance and overwintering survival.
IL-27 Induced by SelectCandidaspp. via TLR7/NOD2 Signaling and IFN-β Production Inhibits Fungal Clearance
Authors: Patin Emmanuel C. , Jones Adam V. , Thompson Aiysha , Clement Mathew , Liao Chia-Te , Griffiths James S. , Wallace Leah E. , Bryant Clare E. , Lang Roland , Rosenstiel Philip , Humphreys Ian R. , Taylor Philip R. , Jones Gareth W. , Orr Selinda J.
Published: June 2016

Candida spp. elicit cytokine production downstream of various pathogen recognition receptors, including C-type lectin-like receptors, TLRs, and nucleotide oligomerization domain (NOD)–like receptors. IL-12 family members IL-12p70 and IL-23 are important for host immunity against Candida spp. In this article, we show that IL-27, another IL-12 family member, is produced by myeloid cells in response to selected Candida spp. We demonstrate a novel mechanism for Candida parapsilosis–mediated induction of IL-27 in a TLR7-, MyD88-, and NOD2-dependent manner. Our data revealed that IFN-β is induced by C. parapsilosis, which in turn signals through the IFN-α/β receptor and STAT1/2 to induce IL-27. Moreover, IL-27R (WSX-1)–deficient mice systemically infected with C. parapsilosis displayed enhanced pathogen clearance compared with wild-type mice. This was associated with increased levels of proinflammatory cytokines in the serum and increased IFN-γ and IL-17 responses in the spleens of IL-27R–deficient mice. Thus, our data define a novel link between C. parapsilosis, TLR7, NOD2, IFN-β, and IL-27, and we have identified an important role for IL-27 in the immune response against C. parapsilosis. Overall, these findings demonstrate an important mechanism for the suppression of protective immune responses during infection with C. parapsilosis, which has potential relevance for infections with other fungal pathogens.
Multiple Inhibitory Pathways Contribute to Lung CD8+ T Cell Impairment and Protect against Immunopathology during Acute Viral Respiratory Infection
Authors: Erickson John J. , Rogers Meredith C. , Tollefson Sharon J. , Boyd Kelli L. , Williams John V.
Published: June 2016

Viruses are frequent causes of lower respiratory infection (LRI). Programmed cell death-1 (PD-1) signaling contributes to pulmonary CD8+ T cell (TCD8) functional impairment during acute viral LRI, but the role of TCD8 impairment in viral clearance and immunopathology is unclear. We now find that human metapneumovirus infection induces virus-specific lung TCD8 that fail to produce effector cytokines or degranulate late postinfection, with minimally increased function even in the absence of PD-1 signaling. Impaired lung TCD8 upregulated multiple inhibitory receptors, including PD-1, lymphocyte activation gene 3 (LAG-3), T cell Ig mucin 3, and 2B4. Moreover, coexpression of these receptors continued to increase even after viral clearance, with most virus-specific lung TCD8 expressing three or more inhibitory receptors on day 14 postinfection. Viral infection also increased expression of inhibitory ligands by both airway epithelial cells and APCs, further establishing an inhibitory environment. In vitro Ab blockade revealed that multiple inhibitory receptors contribute to TCD8 impairment induced by either human metapneumovirus or influenza virus infection. In vivo blockade of T cell Ig mucin 3 signaling failed to enhance TCD8 function or reduce viral titers. However, blockade of LAG-3 in PD-1–deficient mice restored TCD8 effector functions but increased lung pathology, indicating that LAG-3 mediates lung TCD8 impairment in vivo and contributes to protection from immunopathology during viral clearance. These results demonstrate that an orchestrated network of pathways modifies lung TCD8 functionality during viral LRI, with PD-1 and LAG-3 serving prominent roles. Lung TCD8 impairment may prevent immunopathology but also contributes to recurrent lung infections.
Regulatory T Cells Control Th2-Dominant Murine Autoimmune Gastritis
Authors: Harakal Jessica , Rival Claudia , Qiao Hui , Tung Kenneth S.
Published: June 2016

Pernicious anemia and gastric carcinoma are serious sequelae of autoimmune gastritis (AIG). Our study indicates that in adult C57BL/6-DEREG mice expressing a transgenic diphtheria toxin receptor under the Foxp3 promoter, transient regulatory T cell (Treg) depletion results in long-lasting AIG associated with both H+K+ATPase and intrinsic factor autoantibody responses. Although functional Tregs emerge over time during AIG occurrence, the effector T cells rapidly become less susceptible to Treg-mediated suppression. Whereas previous studies have implicated dysregulated Th1 cell responses in AIG pathogenesis, eosinophils have been detected in gastric biopsy specimens from patients with AIG. Indeed, AIG in DEREG mice is associated with strong Th2 cell responses, including dominant IgG1 autoantibodies, elevated serum IgE, increased Th2 cytokine production, and eosinophil infiltration in the stomach-draining lymph nodes. In addition, the stomachs exhibit severe mucosal and muscular hypertrophy, parietal cell loss, mucinous epithelial cell metaplasia, and massive eosinophilic inflammation. Notably, the Th2 responses and gastritis severity are significantly ameliorated in IL-4– or eosinophil-deficient mice. Furthermore, expansion of both Th2-promoting IFN regulatory factor 4+ programmed death ligand 2+ dendritic cells and ILT3+ rebounded Tregs was detected after transient Treg depletion. Collectively, these data suggest that Tregs maintain physiological tolerance to clinically relevant gastric autoantigens, and Th2 responses can be a pathogenic mechanism in AIG.
De staat van de politieke filosofie
Authors: Braeckman Antoon , Geenens Raf
Published: June 2016

The state of political philosophy

In this article we attempt to do what is by definition impossible: providing a complete picture of the discipline of political philosophy today. We start by presenting the three thematic subfields in which most research seems to be taking place: democracy (including such topics as deliberation, representation, radical democracy, republicanism, and populism), justice (which covers such diverse topics as capabilities, intergenerational justice, and linguistic justice), and what we call the ‘postnational constellation’. This latter subfield in particular is growing ever larger. The context of globalization increasingly urges political philosophers to reformulate all classical questions about democracy and justice, as is visible in discussions about global justice, governance, cosmopolitanism, federalism, or the ‘commons’. After surveying the main themes of contemporary political philosophy, we discuss a number of methodological evolutions and controversies. We look for instance at the role of intellectual-historical research; not only does the quality and the quantity of such research continue to rise, it is also well-connected to contemporary debates and clearly inspires and refines these debates. Most attention, though, is given to the ongoing confrontation between ‘normative’ political theorists and so-called ‘realists’. The former believe that political philosophers should not just contemplate social and political reality, but should also propose guidelines for the (re)design of social institutions, and should maybe even actively contribute to realizing these proposals. ‘Realists’, by contrast, believe that political philosophy, as a branch of philosophy, should aim for insight in the dynamics of political action, in human relations and motivations as they become visible in politics, and in the role of the political sphere in society. We conclude our article with a critical note on the incompleteness of our survey.
‘Mijn collega zal u verder helpen’
Authors: Vanhaute Liesbet
Published: June 2016

I won’t, but my colleague will: referral as a solution for conscientious objections in the workplace

A policy of ‘refusing and referring’ allows conscientious objectors to refrain from the action they object to, as long as they can refer to a willing colleague. This policy is often presented as a pragmatic solution to the problem of conscientious objection in the workplace. In this paper, I reflect on the merits and the shortcomings of this strategy. I will analyse the current situation in Belgium and in the Netherlands (section 2), where ‘refusal and referral’ is a preferred way to deal with conscientious objections. This context serves as a touchstone for arguments about conscientious objection in the workplace. Contrary to those authors that dismiss it as merely pragmatic, I argue that referral responds to value conflicts that are unavoidable in pluralistic liberal democracies (section 3). And contrary to those who criticize it as a tactical, non-moral compromise, I argue in section 4 that it is in some cases pervaded by moral values like respect for others. Finally, in section 5 I show that referral does not necessarily clash with professional values, but that it can be problematic when it confirms patterns of discrimination.
‘Vaderschap is geen playstation’
Authors: Distelbrink Marjolein , Ketner Susan
Published: June 2016

Samenvatting

In de helft van de Surinaamse en Antilliaanse gezinnen in Nederland ontbreekt
een vader. Dit artikel bespreekt de achtergronden en mogelijke effecten
daarvan en de manier waarop vaders uit deze groepen zelf tegen hun
rol als vader en het grote aantal afwezige vaders aankijken. Daarbij ligt het
accent op Afro-Surinaamse vaders. Een belangrijke vraag die in het artikel
wordt behandeld is hoe vaderschap in Afro-Caribische kring te versterken.
Enkele recent gestarte initiatieven rond versterking van vaderschap in Amsterdam
worden daartoe kort uitgelicht.
Kinderen in stiefvadergezinnen: relaties met vaders en stiefvaders
Authors: Hakvoort Esther M. , Bos Henny M.W. , van Balen Frank , Hermanns Jo M.A.
Published: June 2016

Samenvatting

Kinderen die opgroeien in een stiefvadergezin hebben doorgaans zowel
een uitwonende vader, als een stiefvader. In deze studie zijn de relaties die
kinderen hebben met beide vaderfiguren nader bekeken en is de samenhang
met het welbevinden van kinderen onderzocht. In totaal hebben 37
kinderen (8 - 12 jaar) uit een stiefvadergezin meegewerkt aan het onderzoek.
Uit de resultaten blijkt dat jongens de relatie met hun uitwonende
vader gemiddeld
als warmer ervaren dan de relatie met hun stiefvader.
Voor meisjes werden geen verschillen gevonden. De kwaliteit van de relaties
met beide vaderfiguren hangt voor zowel jongens als meisjes positief
met elkaar samen. Ten slotte blijkt dat de sociale competentie van jongens
samenhangt met de relatie met de uitwonende vader, terwijl voor meisjes
juist de relatie met de inwonende stiefvader van belang is voor hun zelfvertrouwen.
Opvallend genoeg blijken beide relaties niet samen te hangen met
probleemgedrag van kinderen.
Mogelijke verklaringen voor onderwijsachterstanden van jongens
Authors: Driessen Geert , van Langen Annemarie
Published: June 2016

Samenvatting

Recentelijk is er een hernieuwde aandacht voor de invloed van de sekse
van een leerling op diens onderwijsprestaties. Anders dan enkele decennia
geleden staat nu echter de achterstand van jongens centraal. In de literatuur
worden uiteenlopende verklaringen gegeven voor de verslechterde
positie van jongens. Grofweg kunnen daarbij twee perspectieven worden
onderscheiden, namelijk het biologisch-genetische en het sociaal en cultureel-
maatschappelijke. Wat dat laatste betreft wordt nog een nader onderscheid
gemaakt naar verklaringsniveau: de ouders en de gezinsomgeving,
de ‘peers’, de school en docenten, en de arbeidsmarkt en samenleving.
Ik dacht: ‘Ik ga gewoon naar de middelbare school.’
Authors: Van der Koot-Dees Danielle , Rodrigues Rosa , Terwel Jan
Published: June 2016

Samenvatting

Dit artikel betreft een longitudinaal, overwegend kwalitatief onderzoek
naar de schoolloopbaan van leerlingen. Het gehanteerde onderwijspedagogisch
perspectief gaat uit van een visie op de taak van de school en op
de hulpbronnen (resources) die bij de ontwikkeling van leerlingen een rol
spelen. Uit een databestand van 239 basisschoolleerlingen op de leeftijd
van tien jaar zijn drie casus-leerlingen gekozen. Deze leerlingen zijn na
de basisschool op drie schooltypen terechtgekomen: vmbo, havo en vwo.
Vervolgens zijn zij als jongvolwassenen uitgestroomd naar diverse situaties.
Het onderzoeksdesign kan worden getypeerd als een embedded case
study waarbij een methode van narrative inquiry wordt gehanteerd. Naast
gegevens omtrent de cognitieve ontwikkeling zoals Cito-scores en andere
toetsgegevens, zijn gegevens verzameld aan de hand van diepte-interviews
met leerlingen, hun ouders en leraren. De leerlingen zijn in drie onderzoeksronden
gevolgd gedurende de leeftijdsfase van 10-21 jaar. De vraagstelling
is: Hoe verloopt de schoolloopbaan van leerlingen van 10-21 jaar, hoe
wordt dit verloop door hen ervaren en wat is de betekenis van ‘resources’ in de
ontwikkeling van deze leerlingen? Het artikel beschrijft vanuit het perspectief
van de leerling hoe schoolloopbanen verlopen. Bij de analyse wordt
ingegaan op de betekenis van resources in de schoolloopbaan. Het talent
van een leerling – zoals dat tot uitdrukking komt in de prestaties op een
reeks objectieve toetsen – lijkt doorslaggevend. Van motivatie en inzet kan
een compenserende werking uitgaan. Gezondheid of ziekte speelt soms een
cruciale rol in de schoolloopbaan. De betekenis van ouders en leraren wordt
vooral zichtbaar op de breukvlakken in de schoolloopbaan.
Een beslissende levensfase: over de institutionalisering en professionalisering van de zorg voor jonge kinderen
Authors: Bakker Nelleke
Published: June 2016

Samenvatting

Overal in de Westerse wereld verhoogden kindwetenschappers omstreeks
1930 hun inspanningen om de vroege kindertijd te institutionaliseren. In
Nederland kwam in 1929 een Congres voor Kleuterzorg bijeen op initiatief
van jeugdartsen die verontrust waren over de hoge mortaliteit en morbiditeit
onder jonge kinderen. Daar gaf men het startsein voor een proces van
professionalisering van de zorg voor deze leeftijdsgroep. In dit artikel staat
de vraag centraal welke zorgen dit proces hebben aangedreven en welke
instituten en technieken zijn bevorderd door pioniers op dit terrein. In de
crisisjaren zijn weinig nieuwe instituten tot stand gekomen, maar oude
zijn aangepast aan de behoeften van kleuters, zoals consultatiebureaus en
gezondheidskolonies. Elk van deze voorzieningen groeide snel. Tabellen,
grafieken en toezicht op groei en ontwikkeling werden belangrijke technieken.
Naarmate de fysieke gezondheid van kleuters verbeterde, verschoof de
belangstelling naar geestelijke gezondheid en ontwikkeling. Het bevorderen
van de gezondheid bleef het centrale doel. De ontwikkelingspsychologie
en psychoanalyse inspireerden tegelijkertijd tot een kijk op de vroege
kindertijd als een van crisis en risico’s. Daardoor raakten experts er in toenemende
mate van overtuigd dat jonge kinderen beter af waren in instellingen
als dagverblijven en kleuterscholen dan thuis, een tendens die direct
na de Tweede Wereldoorlog zou omkeren.
De vraag is waarom: de impact van segregatie op cognitieve en noncognitieve uitkomsten
Authors: Agirdag Orhan , Van Avermaet Piet , Van Houtte Mieke
Published: June 2016

Samenvatting

Terwijl schoolsegregatie een veelbesproken thema is in de Nederlanden, is
er in Vlaanderen weinig bekend over de gevolgen van schoolsegregatie op
de cognitieve of non-cognitieve kenmerken van de leerlingen. Hoewel in
andere landen de gevolgen van schoolsegregatie vaak zijn onderzocht, is
deze literatuur gekenmerkt door de afwezigheid van empirische verklaringen
voor de gevonden effecten van schoolsegregatie. De doelstelling van
het voorliggend onderzoek is dan ook het openen van deze black-box van
schoolsegregatie. Onze analyses zijn uitgevoerd op basis van gegevens van
2845 leerlingen en 706 leerkrachten uit 68 basisscholen in Vlaanderen. Wat
de non-cognitieve uitkomsten betreft, wijzen onze resultaten uit dat de etnische
samenstelling van de school geen eenduidig gunstig of ongunstig
effect uitoefent. Wat de cognitieve uitkomsten betreft, wijzen de resultaten
uit dat de sociaaleconomische schoolsamenstelling gerelateerd is aan de
onderwijsprestaties van de leerlingen: hoe groter de proportie kansarme
leerlingen op een school, hoe lager de wiskundeprestaties. De etnische samenstelling
van een school heeft echter geen impact op de wiskundeprestaties
van de leerlingen. De negatieve invloed van de sociaaleconomische
schoolsamenstelling op de onderwijsprestaties bleek vooral tot stand te komen
doordat leerkrachten lagere onderwijsbaarheidsverwachtingen hebben
in scholen met een hogere concentratie van arbeidersklasse-leerlingen.
De implicaties van onze resultaten voor het onderwijsbeleid worden besproken.
Cultureel-etnische segregatie in het onderwijs: achtergronden, oorzaken en waarom te bestrijden
Authors: Bakker Joep
Published: June 2016

Samenvatting

Dit essay belicht het politiek en wetenschappelijk discours dat in nagenoeg
de gehele westerse wereld wordt gevoerd over de cutureel-etnische (de)segregatie
van met name het primair onderwijs. De belangrijkste oorzaken
van de segregatie worden besproken, maar ook de maatregelen die in de
diverse landen worden genomen om die te bestrijden. Voorts wordt stil
gestaan bij de twee voornaamste redenen die sedert het vonnis van het
Amerikaanse Federale Hooggerechtshof in de zaak ‘Brown vs Board of Education
of Topeka’ aan het desegregatie-streven ten grondslag liggen: bevordering
van de cognitieve prestaties van leerlingen en een verbetering van
de interetnische verhoudingen op school. Internationaal onderzoek dat de
geldigheid van die aanspraken doet betwisten, wordt uitvoerig besproken.
Tegen die achtergrond wordt, ten slotte, de rol die leraren in het cultureeletnisch
gemende onderwijs kunnen spelen, belicht.
Segregatie in het basisonderwijs tegengaan en dialoog bevorderen: de casus Nederland
Authors: Walraven Guido
Published: June 2016

Samenvatting

Segregatie in het onderwijs kent een lange traditie. Tijdens de verzuiling ging
het om levensbeschouwelijke en sociaaleconomische segregatie. Met de komst
van migranten de laatste veertig jaar, die oververtegenwoordigd zijn in de lagere
sociale groepen, kreeg die sociaaleconomische segregatie ook een etnisch
aspect. Toch is segregatie pas recent op de politieke agenda gekomen. Eerst
als verplicht agendapunt in het overleg tussen gemeente en schoolbesturen
over de Lokale Educatieve Agenda. Vervolgens onder het kabinet Balkenende
IV (2007-2010), dat in het coalitieakkoord opnam dat er naar vormen van
centrale aanmelding gezocht zou worden en dat daartoe gemeentelijke pilots
faciliteerde. Onlangs werden de pilots in de twaalf deelnemende gemeenten
afgerond en daarom kan nu de balans worden opgemaakt over perspectiefrijke
beleidsinterventies. Dat is het doel van dit artikel.

Een manier om die opgemaakte balans samen te vatten, is dat de pilots
laten zien dat er binnen de geldende wet- en regelgeving perspectiefrijke
mogelijkheden zijn om scholen meer gemengd te maken. Naast het
genoemde beleid voor centrale aanmelding zijn dat ook gerichte voorlichting
aan ouders (inclusief scholentochten) en het stimuleren van ouderinitiatieven.
Of dergelijke mogelijkheden daadwerkelijk worden benut is een
politieke beslissing. De OECD heeft recent het Nederlandse discourse over
onderwijssegregatie gekarakteriseerd als het zoeken van een evenwicht tussen
keuzevrijheid en rechtvaardigheid. Het is een politieke afweging waar
men het zwaartepunt wil leggen. Traditioneel stond de keuzevrijheid bovenaan
bij politici, maar het kabinet Balkenende IV heeft aan de hand van
de pilots laten zien, dat het mogelijk is om rechtvaardigheid inderdaad
meer gewicht te geven.
Longitudinale associaties tussen ouder-kind relaties en depressieve symptomen in
de adolescentie: de modererende rol van sekse, leeftijd en
persoonlijkheid
Authors: Branje Susan , van Dijk Marloes , Hale III William , Frijns Tom , Meeus Wim
Published: June 2016

Samenvatting

Deze longitudinale studie onderzocht bidirectionele verbanden
tussen waargenomen kwaliteit van ouder-adolescent
relaties en depressieve symptomen en de modererende rol van sekse, leeftijd
en persoonlijkheidstype op deze verbanden. Hiervoor beantwoordden
1313 Nederlandse adolescenten (51% meisjes; 923 12-jarigen en 390
16-jarigen) vragen over hun persoonlijkheid, depressieve symptomen en
waargenomen ouder-kind relatiekwaliteit in vier meetrondes. Resultaten
toonden een negatief verband tussen depressieve symptomen en later gemeten
waargenomen relatiekwaliteit. Kwaliteit van de relatie met moeders
voorspelde depressieve symptomen voor jongens en meisjes, maar relatiekwaliteit
met vaders voorspelde alleen voor jongens depressieve symptomen.
Persoonlijkheidstype modereerde alleen initiële associaties tussen de
relatiekwaliteit met moeders en depressieve symptomen. Deze verbanden
waren sterker voor overcontrollers en ondercontrollers dan voor veerkrachtigen.
Resultaten geven dus een patroon weer van een wederzijdse invloed
tussen waargenomen relatiekwaliteit en depressieve symptomen, die gemodereerd
wordt door sekse
De leefsituatie als explanans en explanandum bij multiprobleemgezinnen. Een
vergelijkende conceptuele analyse van hulpverleningsperspectieven in Duitsland
en Nederland.
Authors: Tausenfreund Tim , Knot-Dickscheit Jana , Knorth Erik J. , Grientens Hans
Published: June 2016

Samenvatting

Het beperkte gebruik in de Duitse jeugdzorg van het oorspronkelijk Noord-
Amerikaanse concept ‘multi-problem family’ als aanduiding voor een
doelgroep die gekenmerkt wordt door complexe, langdurige en veelvuldig
met elkaar verweven problemen, is vanuit Nederlands perspectief opvallend.
Als alternatief worden in Duitsland de concepten ‘armoede’ en ‘deprivatie’
gehanteerd, gekoppeld aan sociaal-wetenschappelijke theorieën
over de ‘leefsituatie’. Dit verschil was voor ons de aanleiding om aan de
hand van literatuurstudie te onderzoeken welke theoretische en praktische
meerwaarde deze verschillende concepten hebben bij een beschrijving van
de bedoelde gezinnen. Vertrekpunt is het begrip ‘leefsituatie’. We gaan na
welke overeenkomsten en verschillen er tussen beide landen bestaan in
gehanteerde begrippen, en evalueren deze in het licht van hun waarde binnen
een ethisch verantwoorde zorg- en onderzoekspraktijk. De conclusie
luidt dat het concept ‘leefsituatie’, onder andere door de verbinding die het
legt tussen het micro-, meso- en macro-niveau van gezinsfunctioneren en
gezinscontext, een waardevol aanknopingspunt biedt in praktijk en onderzoek
om de individuele gesteldheid van cliënten in multiprobleemgezinnen
in beeld te brengen, mede vanuit een maatschappelijke inbedding van
hun problematisch bestaan.
Teaching about religions within the renewed laistic system in France
Authors: Van Den Kerchove Anna
Published: June 2016

Samenvatting

Sinds de onderwijswetten van het einde van de 19de eeuw maakt godsdienstonderwijs
geen deel meer uit van het lesrooster van de Franse openbare
scholen. Godsdienstonderwijs wordt buiten de school aangeboden
door geloofsgemeenschappen of in privéscholen, maar dit valt buiten het
toezicht en de controle van de overheid. Aan religie kan echter wel aandacht
geschonken worden in de andere schoolvakken zoals bijvoorbeeld
geschiedenis, maar het gaat dan louter om onderwijs over religie en levensbeschouwing.
De keuze om aandacht te schenken aan religie en levensbeschouwing
in de andere vakken laat zich eerst goed begrijpen vanuit de
geschiedenis van Frankrijk en in het bijzonder vanuit het toonaangevende
principe van de laïcité. Een principe dat om kennistheoretische en pragmatische
redenen van belang is geworden. In de Franse scholen komen religieuze
thema’s vanuit een historisch en cultureel perspectief aan de orde, en
is er geen apart vak ‘godsdienst’ of ‘levensbeschouwing’. Een gevolg hiervan
is wel dat godsdienstige en levensbeschouwelijke fenomenen niet door
het hele curriculum en alleen in bepaalde fasen van een schooltype aan de
orde komen. Ook kan de professionaliteit van de docenten qua opleiding
in deze materie nogal uiteenlopen.
Waarheen met de levensbeschouwelijke vakken in Vlaanderen?
Authors: Loobuyck Patrick , Franken Leni
Published: June 2016

Samenvatting

Dit artikel biedt een overzicht van de manier waarop in België en Vlaanderen
de levensbeschouwelijke vakken worden aangeboden. De huidige situatie
is nog steeds gebaseerd op het schoolpact van 1958 maar komt nu door
de gewijzigde sociologische situatie en een gewijzigd levensbeschouwelijk
landschap onder druk te staan. Het artikel schetst de uitdagingen en de
verschillende voorstellen om hieraan tegemoet te komen. Er wordt geargumenteerd
waarom het invoeren van een onafhankelijk plichtvak over
levensbeschouwing, ethiek en burgerschap, en filosofie de meest belovende
optie is. De bestaande levensbeschouwelijke vakken kunnen daarnaast blijven
bestaan, maar enkel optioneel, als keuzevak.
Onderwijs, levensbeschouwing en het publiek domein. Inleiding op het themanummer
Authors: Miedema Siebren , Betram-Troost Gerdien , Veugelers Wiel
Published: June 2016

Samenvatting

In dit inleidende artikel wordt de leidende vraag voor dit
themanummer gepresenteerd: Wat is de situatie van religie/
levensbeschouwing en religieuze/levensbeschouwelijke opvoeding
anno 2013? Om zicht te krijgen op de actuele ontwikkelingen
die momenteel gaande zijn wordt in dit themanummer
een actuele kaart gepresenteerd van levensbeschouwelijke
opvoeding in het onderwijs in verschillende
West-Europese landen: Frankrijk, Duitsland, Engeland, België
en Nederland. Eén bijdrage gaat expliciet in op de Europese context. In
deze inleiding op het themanummer gaan de gastredacteuren eerst kort in
op wat zij kenmerkend achten voor de huidige stand van zaken. Vervolgens
wijzen zij op de aandacht voor de relatie van levensbeschouwelijke
vorming en burgerschapsvorming. Daarna presenteren zij uitkomsten van
Nederlands onderzoek dat in Europees verband verricht is. Afsluitend worden
de verschillende bijdragen aan dit themanummer geïntroduceerd.
Enkele trends in levensbeschouwelijke vorming anno 2013: nationale en internationale perspectieven
Authors: Miedema Siebren , Veugelers Wiel , Bertram-Troost Gerdien
Published: June 2016

Samenvatting

Worden tegen de achtergrond van het inleidende artikel op dit themanummer
in retrospectief ook een aantal trends zichtbaar in de verschillende
bijdragen vanuit een nationaal en internationaal perspectief op levensbeschouwelijke
vorming anno 2013? Met die vraag als insteek worden in deze
afsluitende bijdrage vergelijkenderwijs een aantal positieve ontwikkeling
geschetst, maar ook een aantal bedreigingen in beeld gebracht.
The Perspectives of the European institutions concerning the place of religion in education
Authors: Schreiner Peter
Published: June 2016

Samenvatting

Dit artikel brengt de hedendaagse ontwikkelingen in beeld van Europese
organisaties met een focus op hun visie op religie en onderwijs. Aandacht
wordt met name geschonken aan de Raad van Europa en de Europese Unie,
maar ook aan de OSCE. Deze organisaties faciliteren de geregelde dialoog
met kerken en geloofsgemeenschappen ten aanzien van hun bijdrage aan
democratische processen, sociale cohesie en burgerschap, waarbij ook de
eigen agenda van deze religieuze gemeenschappen aandacht krijgt.

Het artikel richt zich in het bijzonder op de plaats en de rol van religie
in het onderwijs zoals die expliciet tot uiting komt in de rapporten van de
Raad van Europa wanneer de religieuze en levensbeschouwelijke dimensie
van interculturele dialoog en intercultureel onderwijs, democratische burgerschapsvorming
en onderwijs gericht op mensenrechten in het geding
is. Ook de Europese Unie is duidelijk gecommitteerd aan de dialoog met
geloofsgemeenschappen, daarbij rekening houdend met de verschillen die
bestaan in de respectieve natiestaten met betrekking tot de relatie van kerk
en staat. Het aspect van religie in het onderwijs is om die reden veel meer
impliciet in vergelijking met de Raad van Europa.
Dialogical ‘Religious Education for All’ in Hamburg
Authors: Weisse Wolfram
Published: June 2016

Samenvatting

De ontwikkeling ten aanzien van het godsdienstonderwijs in Duitsland
wordt gekenmerkt door een variëteit aan verschillende benaderingen
waaraan sociale, theologische en pedagogische factoren hebben bijgedragen.
Sinds de jaren negentig is de belangstelling gegroeid voor structurele
en didactisch verantwoorde vernieuwingen, die echter in de 16 relatief autonome
federale staten van Duitsland een verschillende uitwerking hebben
gekregen. Geconstateerd wordt dat een confessioneel model van godsdienstonderwijs
in de meeste Länder dominant is, maar dat pogingen ondernomen
zijn en worden om tot alternatieve vormgevingen te komen die
meer recht doen aan een groeiend cultureel en religieus pluralisme. Het gepresenteerde
Hamburgse model ‘Religionsunterricht für Alle’ mag dienen
als een voorbeeld van zo’n alternatieve uitwerking waarin de dialoog en
interactie tussen leerlingen met verschillende religieuze en levensbeschouwelijke
achtergronden een prominente plaats heeft. Hoewel sommige Duitse
godsdienstpedagogen en belangenbehartigers het Hamburgse model als
vreemd beschouwen en er sceptisch tegenover staan, oogst het model zowel
in Duitsland zelf maar ook internationaal veel waardering. Met name in
academische kringen krijgt het gezamenlijk onderwijs aan leerlingen met
verschillende religieuze en levensbeschouwelijke achtergronden een warm
onthaal.
Programma-integriteit en effectiviteit van EQUIP voor jongeren in justitiële jeugdinrichtingen in Nederland
Authors: Helmond Petra , Brugman Daniel , Overbeek Geertjan
Published: June 2016

Samenvatting

In de huidige studie hebben we de programma-integriteit – de
mate waarin een interventie wordt uitgevoerd zoals bedoeld
– en effectiviteit van de groepsinterventie EQUIP voor jongeren
in justitiële jeugdinrichtingen (jji’s) onderzocht. Aan
de studie hebben 115 jongeren van zes jji’s in Nederland en
Vlaanderen deelgenomen. EQUIP bleek effectief in het neutraliseren van afnames
in sociale vaardigheden en morele waarden die bij de controle groep
werden gevonden. Echter, EQUIP bleek niet effectief in het verbeteren van
sociale vaardigheden en de morele ontwikkeling noch in het verminderen van
cognitieve vertekeningen. Het EQUIP programma werd met een lage tot matige
programma-integriteit uitgevoerd (M = 55%). Programma-integriteit had
geen modererende werking op de effectiviteit. EQUIP bleek even (in)effectief
voor jongeren in de lage als in de matige programma-integriteitsgroep.
Een integraal kindcentrum als open leer- en ontwikkelingsgemeenschap; Tijd voor een samenhangende visie op opvoeding, educatie en opvang
Authors: Oostdam Ron , Tavecchio Louis , Nøhr Kirsten , Ex Carine
Published: June 2016

Samenvatting

Veel landen in Europa zien zich voor de uitdaging geplaatst een
samenhangend systeem te ontwikkelen waarin kinderopvang en onderwijs
op elkaar zijn afgestemd en elkaar versterken. Ook in Nederland is een
proces gaande waarbij basisonderwijs, kinderopvang, peuterspeelzalen en
buitenschoolse opvang naar elkaar toegroeien. Dit vraagt om een samenhangende
visie op opvoeding, educatie en opvang die praktisch gestalte
kan krijgen in een Integraal Kind Centrum (IKC).Voor het welslagen van
het IKC als waardevolle opvoedings- en ontwikkelingsomgeving is een
team van goed opgeleid, gekwalificeerd personeel een absolute vereiste. Op
hbo-niveau opgeleide pedagogen werken hierin samen met leerkrachten en
pedagogisch medewerkers. Sociaal-emotionele, motorische, cognitieve en
creatieve ontwikkelingsgebieden en/of behoeften van kinderen vormen in
deze teams steeds het uitgangspunt, waarbij pedagogen en leerkrachten de
verschillende ontwikkelingsgebieden gezamenlijk vanuit hun eigen expertise
stimuleren. Dit betekent dat de scheidslijnen tussen de verschillende
sectoren en bijbehorende opleidingen moeten worden geherdefinieerd. Wij
zien het IKC als een open leer- en ontwikkelingsgemeenschap waar kinderen,
leerkrachten, pedagogisch medewerkers, pedagogen en ouders met plezier naartoe komen. Om dit te realiseren moeten we over grenzen heen
durven kijken. Onderwijs is meer dan onderwijzen, en kinderopvang is zoveel
meer dan het ‘opvangen’ van kinderen. Hiervoor is een omslag in het
denken en kijken naar deze sectoren noodzakelijk.
Kinderen en jongeren kritisch leren omgaan met reclame – het aanbod en de kwaliteit van reclameopvoedingspakketten
Authors: van Ouytsel Joris , Meeus Wil , Driesen Aleksander
Published: June 2016

Samenvatting

Door de komst van nieuwe digitale reclamevormen waarbij de reclame
moeilijk van andere inhoud te onderscheiden valt, is er vernieuwde belangstelling
voor reclameopvoeding, die kinderen en jongeren wil beschermen
tegen de invloeden van de commerciële wereld. Leraren hebben nood aan
kwaliteitsvol lesmateriaal om hun leerlingen reclamewijsheid bij te brengen.
In deze studie worden enkele gratis aangeboden educatieve pakketten
rond reclamewijsheid op inhoud en kwaliteit geanalyseerd. Daarvoor
ontwikkelden we een checklist die gebruikers in staat moet stellen om de
inhoudelijke diversiteit en de kwaliteit van reclamewijsheidspakketten te
beoordelen. Daarnaast kan de checklist ook gebruikt worden door ontwikkelaars
van nieuwe lespakketten. De onderzoeksresultaten geven inzicht in
de kwaliteit en de aard van het huidige aanbod aan reclamewijsheidspakketten
en leiden tot enkele belangrijke implicaties voor de praktijk.
Van kinderwetgeving naar kinderrechten: over de verbinding tussen recht en opvoeding
Authors: Bouverne- De Bie Maria , De Vos Karel , Bradt Lieve
Published: June 2016

Samenvatting

In deze bijdrage stellen we de vraag hoe kinderrechten zich verhouden tot het sociaal opvoedingsproject zoals hieraan werd vorm gegeven door de kinderwetgeving. Sociale opvoeding houdt in dat opvoeding niet enkel
gezien wordt als de opvoeding van het kind tot volwassene; het gaat ook om de opvoeding van het kind tot burger en om de verandering van
de samenleving via de opvoeding. Een kritiek op de sociale opvoeding als maatschappelijk project is de insluiting van kinderen en jongeren in een
geïsoleerd en eigen jeugdland. We stellen de vraag of het streven naar kinderrechten een antwoord biedt op deze kritiek. Gepleit wordt voor een benadering
van kinderrechten als een toetssteen voor een radicalisering en herdefiniëring van de sociale opvoeding.
Artefacten als onderwijsvernieuwers. De casus van de BaSO-fiche in de zorgcontinuïteit tussen basis- en secundair onderwijs.
Authors: März Virginie , Kelchtermans Geert , Vermeir Karen , Appeltans Anne
Published: June 2016

Samenvatting

De inhoud en doelen van onderwijsvernieuwingen krijgen vaak gestalte
in concrete objecten. De ideeën achter de vernieuwing worden dan als het
ware gematerialiseerd in speciaal ontworpen instrumenten die tot doel
hebben bij te dragen tot betere onderwijspraktijken, ook wel artefacten
genoemd. Gedurende lange tijd werd het precieze aandeel van artefacten
in het verloop van vernieuwingsprocessen echter geminimaliseerd. Om de
rol van artefacten te bestuderen, zoomen we in dit artikel in op de organisatorische
routines die in scholen rond een vernieuwingsartefact kunnen
ontstaan. We illustreren dit met een onderzoek naar de implementatie van
de BaSO-fiche in Vlaamse scholen, een instrument dat ontwikkeld werd
om de zorgcontinuïteit tussen het basis- en het voortgezet onderwijs te
stimuleren. Via een artefactanalyse en semi-gestructureerde interviews met
de ontwerpers en gebruikers van de fiche ontrafelen we de rol die de BaSOfiche
vervulde in de vernieuwing van de (zorg)praktijken van de betrokken
scholen. De resultaten laten zien dat de introductie van de BaSO-fiche een
specifieke manier van denken, spreken en handelen rond zorg mogelijk en
vooral vanzelfsprekend heeft gemaakt in de scholen.
Aan welke doelstellingen moeten schooldoorlichtingen voldoen? Exploratieve studie in Vlaanderen met de Delphi Methode
Authors: Penninckx Maarten , Verhoof Jan
Published: June 2016

Samenvatting

De voorbije twee decennia zijn verschillende beschrijvende studies uitgevoerd
naar de effecten van doorlichtingen. Vooralsnog is er echter in geen
enkele onderwijscontext nagegaan welke verwachting verschillende stakeholders
stellen ten aanzien van de effecten van de doorlichting, en dus wat
de doelstellingen zijn waaraan doorlichtingen zouden moeten voldoen.
Deze wenselijke doelstellingen van doorlichtingen worden bepaald door de
gedeelde verwachtingen van verschillende belanghebbenden in het onderwijsveld.
Deze studie beoogt een inventarisatie van door de verschillende
belanghebbenden in het Vlaamse onderwijs ondersteunde doelstellingen
die aan een doorlichting zouden moeten worden gesteld. Deze inventarisatie
biedt een referentiekader waaraan de effecten van een doorlichting
kunnen worden afgetoetst. Omwille van het exploratieve karakter van
deze studie op een afgelijnd domein waarbinnen nog maar weinig bekend
is, werd gekozen voor de Delphi-methode. Door deze methode konden de
standpunten van experten worden verkend en doorheen verschillende
onderzoeksrondes met elkaar worden geconfronteerd. Algemene doelstellingen
die ten aanzien van doorlichtingen worden gesteld, zijn de verantwoordingsgerichte,
ontwikkelingsgerichte en de beleidsinformerende
doelstelling. Deze studie bevat ook een verdere concretisering van deze
doelstellingen en een inschatting van het relatieve belang van elk van de
concrete doelstellingen. Niet over elke doelstelling kon consensus worden
bereikt. Onder meer de interpretatie van het grondwettelijke principe van
Vrijheid van Onderwijs en de invulling van de gescheiden rollen tussen inspectie
en pedagogische begeleiding, liggen hieraan ten grondslag. In deze
gevallen schept deze studie klaarheid in de argumenten die door verschillende
experten worden gehanteerd.
De moeite waard? Acceptatie van seksuele diversiteit op school en de zelfwaardering van lesbische, homoseksuele en biseksuele jongeren
Authors: Van Bergen Diana , Spiegel Tali
Published: June 2016

Samenvatting

Lesbische, homoseksuele en biseksuele (LHB) jongeren hebben een lagere
mate van zelfwaardering dan heteroseksuele jongeren. Deze studie gaat in
op de samenhang tussen (potentieel) protectieve homo-acceptatie factoren
in de middelbare schoolcontext (zoals beoordeeld door LHB-leerlingen
zelf), en de zelfwaardering van LHB-scholieren.

De studie is gebaseerd op een online survey onderzoek onder 311 middelbare
scholieren uit de LHB-doelgroep. We analyseerden of de aanwezigheid
van homo-acceptatie factoren op school (de homovriendelijkheid van
de school, aandacht voor homo- of biseksualiteit binnen het lessenaanbod,
en de steun van medeleerlingen bij het krijgen van negatieve reacties) voorspellers
waren voor een hogere mate van zelfwaardering onder LHB-scholieren.
Bovendien wilden we ook weten of het schooltype (VMBO, HAVO/
VWO), de associatie modereert tussen de drie homo-acceptatie factoren en
de zelfwaardering van LHB-leerlingen.

De resultaten tonen dat indien LHB-jongeren steun krijgen van een
medeleerling wanneer zij gepest worden vanwege hun seksuele voorkeur,
dit samenhangt met een hogere mate van zelfwaardering- ongeacht het
schooltype dat zij volgen. De moderatie analyses wijzen uit dat LHB-scholieren
die het HAVO of het VWO doen, over meer zelfwaardering beschikken
dan LHB-scholieren die het VMBO volgen, indien zij hun school als
homovriendelijk typeerden.

Geconcludeerd wordt dat als het gaat om hun zelfwaardering, LHB-jongeren
veel te winnen hebben bij een schoolomgeving waarin zij steun van
medeleerlingen ontvangen en waar een homovriendelijk klimaat geldtmaar
dat dit ook afhangt van het schooltype. Hieruit volgen een aantal
aanbevelingen voor de schoolpraktijk.
Evaluatie van de pilot Sociale veiligheid LHBT-jongeren op school
Authors: Bucx Freek , Jalvingh Charlotte , Van der Sman- de Beer Femke
Published: June 2016

Samenvatting

In dit onderzoek werd een pilot geëvalueerd gericht op het verbeteren van
het klimaat ten aanzien van lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen en
transgenders (LHBT’s) het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het
speciaal basisonderwijs/(voortgezet) speciaal onderwijs. In de pilot stonden
verschillende activiteiten centraal, zoals voorlichting en trainingen.
De 132 deelnemende scholen werden at random ingedeeld in een experimentele
en een controlegroep. 2469 basisschoolleerlingen en 9403 leerlingen
in het voortgezet onderwijs vulden tijdens een voormeting (najaar
2012) en een nameting (voorjaar 2013) een vragenlijst in. Via deze effectmeting
werden enkele effecten vastgesteld: in de experimentele groep werden
de houdingen van basisschoolleerlingen ten aanzien van LHBT’s na
de pilot positiever. In de experimentele groep voelden scholieren in het
voortgezet onderwijs met homoseksuele, lesbische of biseksuele gevoelens
zich na de pilot veiliger in de klas. Daarnaast werden er diepte-interviews
gehouden met onder andere leerlingen en leraren op een selectie van twintig
scholen. Hieruit kwam naar voren dat een persoonlijk verhaal van een
ervaringsdeskundige leerlingen aan het denken kan zetten, net als wanneer
klasgenoten vertellen over LHBT’s die zij kennen. Vervolgonderzoek moet
uitwijzen welke meer concrete onderdelen van interventies effectief zijn
en welke niet.
Thuisloze LHBT’s: een onzichtbare en dubbele risicogroep. Pleidooi voor onderzoek naar thuisloze lesbische, homo-, bi- en transgenderjongeren
Authors: Felten Hanneke , Boote Maurits , Emmen Michelle
Published: June 2016

Samenvatting

Maar liefst 25 tot 40% van de jongeren die dak- en thuisloos zijn in de
Verenigde Staten en in Canada is lesbisch, homo, biseksueel of transgender
(Edidin, Ganim, Hunter, & Karnik, 2012; Josephson & Wright, 2000; Ray,
2006). In Nederland is nog nooit onderzoek gedaan naar LHBT-jongeren
die dak- of thuisloos zijn. In dit artikel beargumenteren we dat dergelijk
onderzoek hard nodig is. Onderzoeksliteratuur uit Nederland laat zien dat
LHBT-jongeren gemiddeld meer tegen problemen aanlopen dan leeftijdsgenoten:
zowel thuis, op school, als in hun sociale netwerk. Ook hebben ze
meer kans om te maken te krijgen met middelengebruik en psychische problematiek,
waaronder suïcidaal gedrag en trauma’s. Dergelijke problemen
dragen bij aan het dak- en thuisloos worden of blijven van jongeren. Wij
beargumenteren dat dit betekent dat er een kans bestaat dat LHBT-jongeren
ook in Nederland vaker dak- en thuisloos worden dan andere jongeren.
Ook beargumenteren we dat het LHBT zijn van deze jongeren een relevant
gegeven is voor de hulpverlening aan deze groep. We sluiten af met een
voorstel voor toekomstig onderzoek naar dak- en thuisloze LHBT-jongeren.
Seksuele communicatie en aan seksualiteit
gerelateerd internetgebruik onder
homo- en biseksuele jongeren
Authors: De Graaf Hanneke , Vermey Koenraad
Published: June 2016

Samenvatting

Dit onderzoek beschrijft verschillen naar seksuele oriëntatie in de mate
waarin jongeren zich wenden tot ouders, vrienden en internet bij vragen
of problemen over seks en in het zoeken van seksueel expliciete beelden en
seksuele contacten via internet. Daartoe vulden 4707 jongeren van 17 tot
en met 24 jaar een digitale vragenlijst in met vragen over seksuele communicatie
en aan seksualiteit gerelateerd internetgebruik. Ouders en vrienden
spelen voor homo-, bi- en heteroseksuele jongeren een vergelijkbare rol. Er
bestaan wel verschillen in het geslacht van de ouder of vriend die wordt
geraadpleegd en de onderwerpen die worden besproken. Internet speelt
een belangrijke rol voor homo- en biseksuele jongeren, bijvoorbeeld voor
het praten over problemen en voor het zoeken van relatie- en sekspartners.
In de hulpverlening en preventie dient rekening te worden gehouden met
deze belangrijke en tweezijdige rol van internet voor homo- en biseksuele
jongeren. De mogelijkheden van internet moeten worden versterkt en benut,
waarbij jongeren ook bewust gemaakt moeten worden van de risico’s.
Schoolklimaat en psychische gezondheid bij seksuele minderheidsjongeren: Een studie onder Nederlandse jonge adolescenten
Authors: van de Poppe Lorraine , Bos Henny , Collier Kate , Metselaar Marijke , Sandfort Theo
Published: June 2016

Samenvatting

Het huidige onderzoek bekeek of structurele elementen van schoolklimaat
een positieve samenhang kunnen hebben met het psychisch welbevinden
van seksuele minderheidsleerlingen. Hierbij werden de psychische problemen
van seksuele minderheidsleerlingen vergeleken met seksuele meerderheidsleerlingen.
In het bijzonder werd gekeken naar de rol van consistentie
en duidelijkheid van schoolregels en verwachtingen en aandacht voor cultureel
pluralisme op de school. Data werd verzameld in 2008 door middel
van een computervragenlijst die op 8 middelbare scholen werd ingevuld
door 513 Nederlandse leerlingen (12-15 jaar). 11% van deze leerlingen rapporteerde
een bepaalde mate van aantrekking tot personen van dezelfde
sekse (seksuele minderheidsleerlingen). Seksuele minderheidsleerlingen op
scholen waar regels en verwachtingen als minder consistent en duidelijk
werden ervaren rapporteerden significant meer angst, woede en somatisatie
dan leeftijdsgenoten die niet tot een seksuele minderheid behoorden.
Soortgelijke verschillen werden niet gevonden op scholen waar regels en
verwachtingen als meer consistent en duidelijk werden ervaren. De resultaten
laten zien dat een schoolmilieu met consistente en duidelijke regels
en verwachtingen samenhangt met een beter psychisch welbevinden voor
leerlingen die op grond van hun gevoelens voor hetzelfde geslacht tot een
seksuele minderheid behoren. De resultaten impliceren dat seksuele minderheidsjongeren
belang kunnen hebben bij structurele factoren en algemene
maatregelen op school.
Narratief leren in democratisch burgerschapsonderwijs
Authors: de Groot Isolde
Published: June 2016

Narrative learning in civic education: A theoretical framework

Whilst research into the theory and practice of narrative learning in adult and religious education has gained popularity in the last decade, this type of research is still scarce in the area of civic education. This article reports the first results of a theoretical social scientific inquiry into key characteristics of narrative learning in democratic citizenship education. The framework for narrative learning in civic education that resulted from this study envisions how students can develop their narratives on three components of democratic citizenship identity (citizenship philosophy; civic self-image and democratic learning experiences) through learning from narratives; through engaging in the process of narrating; and through locating one’s citizenship narratives. By developing the framework this study aims to contribute to the theory and practice of education for personal, civic and professional development.