Methodologies for the integrated analysis and assessment of shared-space urban roads
Authors: Τζούρας Παναγιώτης 
Published: December 2023

Ο δρόμος συνύπαρξης αναφέρεται σε εκείνο το μέρος του οδικού χώρου, στο οποίο όλοι οι χρήστες του, συμπεριλαμβανομένων των πεζών, των ποδηλάτων, των οχημάτων και των ατόμων με αναπηρία, ενθαρρύνονται να τον καταλαμβάνουν νόμιμα, με ελάχιστο φυσικό ή οπτικό διαχωρισμό. Θεωρείται ως ένας δυνητικός σχεδιασμός, ο οποίος θα επιλύσει το πρόβλημα του χώρου, που αντιμετωπίζεται από πολλές πυκνές πόλεις σήμερα. Πράγματι, οι στενοί δρόμοι περιορίζουν τον διαθέσιμο χώρο για τον ασφαλή διαχωρισμό των κυκλοφοριακών ροών. Ωστόσο, στη βιβλιογραφία δεν υπάρχει κάποια μελέτη αξιολόγησης, που να εξετάζει τις άμεσες ή έμμεσες επιπτώσεις των δρόμων συνύπαρξης, λαμβάνοντας υπόψη ολόκληρο το μεταφορικό σύστημα και πολλές διαφορετικές οπτικές. Άρα, ο κύριος στόχος της έρευνας αυτής ήταν η ανάπτυξη ολοκληρωμένων μεθοδολογιών για την αξιολόγηση του δρόμου συνύπαρξης ως έννοιας σχεδιασμού για το μέλλον. Οι οπτικές που λήφθηκαν υπόψη σε αυτήν την πλήρη προσέγγιση είναι: α) δυναμική και κοινωνική αποδοχή της έννοιας, β) κυκλοφορία και συμπεριφορά των χρηστών της οδού, γ) αντιλήψεις ασφάλειας των χρηστών του δρόμου, δ) αποδοτικότητα του συστήματος μεταφορών και ε) προσβασιμότητα και ισότητα.Η πρώτη ερευνητική διαδικασία επιχειρούσε να αξιολογήσει τη δυνατότητα των δρόμων συνύπαρξης να μετασχηματίσουν τον αστικό δρόμο του μέλλοντος. Εφαρμόστηκε μια συστηματική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, διενεργήθηκαν συνεντεύξεις με ειδικούς και εφαρμόστηκε η μέθοδος Q για τη συστηματική συλλογή και ανάλυση των διαφορετικών απόψεων. Επίσης, καταγράφηκαν οι απόψεις του κοινού με πείραμα δεδηλωμένων προτιμήσεων. Η δεύτερη ερευνητική διαδικασία επικεντρώθηκε στην εξέταση της εφικτότητας της συνύπαρξης των διάφορων χρηστών της οδού στον ίδιο χώρο. Πραγματοποιήθηκε μοντελοποίηση των εμπειρικών δεδομένων, τα οποία συλλέχθηκαν από τέσσερις διαφορετικούς δρόμους συνύπαρξης από διαφορετικές πόλεις. Ο ρυθμός διαβάσεων των πεζών και η συμμόρφωση των οδηγών στα νέα όρια ταχύτητας αποτέλεσαν τους κύριους παράγοντες ώστε να περιγραφεί η συνύπαρξη. Η εξέταση των αντιλήψεων ασφάλειας πραγματοποιείται στην τρίτη ερευνητική διαδικασία. Βάσει ενός διπλού πειράματος δεδηλωμένων προτιμήσεων που βασίζεται σε εικόνες, διερευνάται ο τρόπος με τον οποίο η αντιληπτή ασφάλεια επηρεάζει την επιλογή μέσου και διαδρομής. Τέλος, όλα τα αναπτυγμένα μοντέλα ενσωματώνονται στη MATSim, που είναι ένα μοντέλο πρακτόρων, για να αξιολογηθεί η αποδοτικότητα, η προσβασιμότητα και η κοινωνική ισότητα ενός εκτεταμένου δικτύου δρόμων συνύπαρξης. Διεξήχθησαν δύο πειράματα προσομοίωσης, ένα στο Βερολίνο και ένα στην Αθήνα. Τα αποτελέσματα της ποιοτικής προσέγγισης απέδειξαν τρία διλήμματα που θα διαμορφώσουν τους μελλοντικούς αστικούς δρόμους: α) πρώτα ο άνθρωπος ή όχι; β) συνύπαρξη ή διαχωρισμός κυκλοφοριακών ροών (και επομένως κυκλοφοριακές ρυθμίσεις ή όχι); και γ) σχεδίαση συστημάτων ή δρόμων; Τα αποτελέσματα της εμπειρικής ανάλυσης δείχνουν μια σημαντική αναλογική αύξηση στις διαβάσεις των πεζών στους δρόμους συνύπαρξης, ενώ οι οδηγοί αυτοκινήτων ακολουθούν μια πιο ομοιογενή συμπεριφορά οδήγησης με χαμηλότερες ταχύτητες. Ο δρόμος συνύπαρξης φαίνεται να διαιρείται σε τρεις αφηρημένες ζώνες: κυκλοφορίας, δραστηριότητας και ασφαλής ζώνη. Η παροχή περισσότερου χώρου στους πεζούς ενθαρρύνει περαιτέρω την κάθετη διάσχιση του δρόμου. Το ίδιο συμβαίνει με τους οδηγούς αυτοκινήτων, όπου οι μεγάλες ζώνες κυκλοφορίας προκαλούν χαμηλότερη συμμόρφωση στα νέα όρια ταχύτητας. Όσον αφορά στις αντιλήψεις ασφάλειας, η ιδέα των δρόμων συνύπαρξης εμφανίζεται ως μια μέση λύση, η οποία προσφέρει ισορροπία σε όλους τους χρήστες του δρόμου. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι υπάρχει ευρύτερη συμφωνία όσον αφορά στα οφέλη ασφάλειας των δρόμων συνύπαρξης, ιδίως όταν συγκρίνονται με τους κλασικούς σχεδιασμούς αστικών δρόμων, στους οποίους επικρατεί το αυτοκίνητο. Σε αυτή τη διδακτορική διατριβή, έγινε εμφανές ότι η αντιληπτή ασφάλεια διαφέρει μεταξύ των χρηστών του δρόμου, ακόμα και μεταξύ ατόμων. Η επίδραση αυτών των ανησυχιών στην επιλογή του τρόπου μετακίνησης επίσης διαφέρει σημαντικά. Αυτό οδηγεί σε μια πολύπλοκη πραγματικότητα, η οποία προσεγγίζεται καλύτερα με τη χρήση μοντέλων πρακτόρων. Τα δεδομένα προσομοίωσης αποκάλυψαν μια άμεση συσχέτιση μεταξύ της μείωσης των ορίων ταχύτητας και της αύξησης της χρήσης της δημόσιας συγκοινωνίας, οδηγώντας στην ελαχιστοποίηση των σημείων κυκλοφοριακής συμφόρησης. Παρόλα αυτά, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι το κύριος παράγοντας για την επιτυχία της μείωσης των ορίων ταχύτητας είναι το επίπεδο συμμόρφωσης των οδηγών. Σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει συμμόρφωση, η επίδραση των δρόμων συνύπαρξης είναι αμελητέα. Συνολικά, τα δίκτυα δρόμων συνύπαρξης ανοίγουν τον δρόμο για ένα πιο ισότιμο σύστημα μεταφορών, όπου κάθε μετακινούμενος, ανεξάρτητα από τον επιλεγμένο τρόπο μετακίνησής του, μπορεί να πραγματοποιήσει ένα συνεχές ταξίδι που χαρακτηρίζεται από λίγες εκπλήξεις ανασφάλειας. Παρόλο που η προσέγγιση του διαχωρισμού μπορεί να προκαλέσει αξιοσημείωτες μεταβολές στον τρόπο μετακίνησής μας οδηγώντας σε ένα πιο βιώσιμο μέλλον, δημιουργεί μεγαλύτερες χωρικές ανισότητες. Αντί οι μελετητές να διαμορφώνουν δρόμους ώστε να λειτουργήσουν τα αυτόνομα οχήματα, ο συγκοινωνιακός και ο πολεοδομικός σχεδιασμός θα πρέπει να θέσει τις απαιτήσεις, βάσει των οποίων τα οχήματα αυτά θα σχεδιαστούν. Ο δρόμος συνύπαρξης μπορεί να είναι μια από αυτές τις απαιτήσεις. Οι δρόμοι συνύπαρξης δεν θα βρίσκονται σε απομόνωση· θα ενσωματωθούν σε δίκτυα ποδηλατοδρόμων, δημιουργώντας έτσι μια νέα ιεραρχία στην οδική υποδομή. Ένας επιτυχημένος δρόμος συνύπαρξης είναι κάτι περισσότερο από την εγκαθίδρυση ενός ορίου ταχύτητας 30 χλμ./ώρα. Πρόκειται για τον σχεδιασμό του οδικού περιβάλλοντος, που δια βίου καθοδηγεί τους χρήστες του προς συμμόρφωση και συνύπαρξη.