Between hatred of the institutional and appeal to the everyday
Authors: Ζηργάνου-Καζολέα Ευαγγελία 
Published: February 2025

Η παρούσα διατριβή εξετάζει τη μεταβαλλόμενη σχέση των Ελλήνων πολιτών και των Ελληνίδων πολίτιδων με την πολιτική στις αρχές του 21ου αιώνα, υπό το πρίσμα των δομικών μετασχηματισμών της ύστερης νεωτερικότητας. Διερευνά τις πρόσφατες εξελίξεις στην πολιτική συμπεριφορά και συμμετοχή, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις νοηματοδοτήσεις των πολιτών για την πολιτική και στα πρότυπα πολιτικής εμπλοκής. Οι αλλαγές αυτές εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο που περιλαμβάνει το μετασχηματισμό των προτύπων ιδιότητας του πολίτη, την εξατομίκευση της πολιτικής, τη διαφοροποίηση των μορφών πολιτικής δράσης και τηναυξανόμενη απογοήτευση και απομάκρυνση από τη θεσμική πολιτική. Η μελέτη υποστηρίζει ότι αυτοί οι μετασχηματισμοί υποδεικνύουν έναν νέο τρόπο κατανόησης και σχετίζεσθαι με την πολιτική, που υπερβαίνει τις αλλαγές στα συμμετοχικά ρεπερτόρια. Η διατριβή υιοθετεί μια διεπιστημονική προσέγγιση, συνδυάζοντας την πολιτική συμπεριφορά και την κοινωνική ψυχολογία, και συγκεκριμένα τη θεωρία των κοινωνικών αναπαραστάσεων. Μέσω μιας μεθοδολογίας μικτών μεθόδων, που περιλαμβάνει ομάδες εστίασης και μία διαδικτυακή έρευνα, εξετάζει κατά πόσο αυτές οι αλλαγές αυτές εντοπίζονται στην περίπτωση της Ελλάδας. Τα ευρήματα αποκαλύπτουν μια σημαντική διεύρυνση της πολιτικής συμμετοχής πέρα από τις παραδοσιακές θεσμικές μορφές, που αποτυπώνεται τόσο στις κοινωνικές αναπαραστάσεις όσο και στις συμμετοχικές πρακτικές των πολιτών. Τα ποσοτικά δεδομένα καταδεικνύουν την επέκταση του ρεπερτορίου πολιτικής δράσης, που πλέον συμπεριλαμβάνει την ψηφιακή συμμετοχή και τις δράσεις που σχετίζονται με την προσωπική δέσμευση. Τα ποιοτικά δεδομένα υπογραμμίζουν περαιτέρω αυτή τη διεύρυνση, αποκαλύπτοντας την ποικιλομορφία στις αντιλήψεις των πολιτών για την πολιτική. Παράλληλα, αναδεικνύεται η συνύπαρξη δύο κυρίαρχων αναπαραστάσεων μεταξύ των Ελλήνων πολιτών: της θεσμικής πολιτικής (ηγεμονική αναπαράσταση) και της πολιτικής της καθημερινότητας (αντιπαραθετική αναπαράσταση). Η παλινδρόμηση μεταξύ των δύο αυτών αναπαραστάσεων αντικατοπτρίζεται επίσης στην ανάδυση «μικτών» ή «υβριδικών» ρεπερτορίων δράσης, όπου οι πολίτες εμπλέκονται ταυτόχρονα σε θεσμικές και μη θεσμικές πολιτικές πρακτικές. Αυτή η επανανοηματοδότηση της πολιτικής αναδεικνύεται ως μια στρατηγική επιλογή των υποκειμένων που επιδιώκουν να ανακτήσουν τη δυνατότητα συμμετοχής στην πολιτική διαδικασία, μέσω της εξατομικευμένης πολιτικής της καθημερινότητας. Τέλος, η διατριβή συμβάλλει στη σχετική βιβλιογραφία, εξετάζοντας τη λανθάνουσα δομή της πολιτικής συμμετοχής και αναπτύσσοντας μια τυπολογία των πολιτικών συμμετεχόντων στο πλαίσιο της ελληνικής πολιτικής κουλτούρας. Κατηγοριοποιώντας τους πολίτες βάσει των μοτίβων συμμετοχής τους, εντοπίζονται τρεις διακριτές ομάδες: «Οι συμμετέχοντες που προσανατολίζονται στη διαμαρτυρία», «οι θεσμικοί συμμετέχοντες» και «μη εξειδικευμένοι συμμετέχοντες». Τα αποτελέσματα αυτά υπογραμμίζουν την αξία των ποιοτικών και μικτών μεθόδων για την κατανόηση της σύγχρονης πολιτικής συμπεριφοράς, ενώ αναδεικνύουν την ανάγκη περαιτέρω διερεύνησης της αλληλεπίδρασης μεταξύ των αντιλήψεων των πολιτών και των συμμετοχικών τους πρακτικών.