Δομημένο περιβάλλον, ενεργητική μετακίνηση και φυσική δραστηριότητα
Authors: Καρακατσάνης Κωνσταντίνος 
Published: September 2021

Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν να διερευνήσει αν οι στάσεις των μαθητών έναντι της φυσικής δραστηριότητας, οι ανασταλτικοί παράγοντες της ενεργητικής μετακίνησης των μαθητών προς και από το σχολείο, η συμμετοχή των μαθητών σε οργανωμένες και μη οργανωμένες φυσικές δραστηριότητες καθώς και αν ο τρόπος μετακίνησής τους προς και από το σχολείο επηρεάζονται από το διαφορετικό φύλο, από τη διαφορετική τους ηλικιακή κατηγορία (διαφορετική σχολική βαθμίδα), από την κατάσταση της σωματικής τους υγείας (κατηγορίες με βάση το δείκτη μάζας σώματος), την περιοχή διαμονής (Αττική-Θεσσαλονίκη), την απόσταση της διαμονής τους από το σχολείο, την διεύθυνση εκπαίδευσης που ανήκει το σχολείο που παρακολουθούν καθώς και τον τρόπο μετακίνησης προς και από το σχολείο (ενεργητικός-μικτός-παθητικός). Υποστηρικτικά διερευνήθηκαν αν οι στάσεις των εκπαιδευτικών έναντι στη φυσική δραστηριότητα, οι ανασταλτικοί παράγοντες της ενεργητικής τους μετακίνησης προς και από το σχολείο και η συμμετοχή τους σε μη οργανωμένες φυσικές δραστηριότητες επηρεάζονταν από δημογραφικούς παράγοντες. Τέλος διερευνήθηκε το προφίλ των διευθυντών των σχολικών μονάδων, οι απόψεις τους σχετικά με το δομημένο περιβάλλον και τις υποδομές γύρω από το σχολείο, καθώς και οι παράγοντες που πίστευαν ότι επηρέαζαν την ενεργητική μετακίνηση των μαθητών προς και από το σχολείο. Στην έρευνα συμμετείχαν εθελοντικά 20932 μαθητές (10378 αγόρια και 10554 κορίτσια) ηλικίας 11-18 ετών, 1504 εκπαιδευτικοί (520 άνδρες και 984 γυναίκες) καθώς και 369 διευθυντές (234 άνδρες και 135 γυναίκες) από δημόσια σχολεία όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης των νομών Αττικής και Θεσσαλονίκης. Η έρευνα διεξήχθη το σχολικό έτος 2012-2013. Η διαδικασία της επιλογής έγινε με στρωματοποιημένη τυχαία δειγματοληψία. Τα αποτελέσματα των αναλύσεων (t-test) και (One Way Anova) έδειξαν ότι: α) οι στάσεις των μαθητών έναντι της φυσικής δραστηριότητας επηρεάζονταν από το διαφορετικό φύλο (t=21.688, df=20223, p<.05), από τις διαφορετικές ηλικιακές ομάδες (F(2,20222)=40.559, p< .05), από τη διαφορετική κατηγορία κατάστασης σωματικής υγείας (F(3,20221)=50.713, p< .05), καθώς και από τις διαφορετικές διευθύνσεις εκπαίδευσης (F(8,20216)=10.088, p< .05), β) οι ανασταλτικοί παράγοντες της ενεργητικής μετακίνησης προς και από το σχολείο επηρεάζονταν από τον διαφορετικό τρόπο μετακίνησης προς και από το σχολείο (F(2,20651)=792.391, p< .05), από το διαφορετικό φύλο (t=7.160, df=20610.996, p< .05), από τις διαφορετικές ηλικιακές ομάδες (F(2,20668)=64.908, p< .05), από τη διαφορετική περιοχή διαμονής (t=2.29, df=20.669, p< .05), από την διαφορετική απόσταση διαμονής από το σχολείο (F(5,20165)=231.172, p< .05), από τη διαφορετική διεύθυνση εκπαίδευσης (F(8,20662)=47.226, p< .05), γ) η συμμετοχή σε μη οργανωμένες φυσικές δραστηριότητες επηρεάζονταν από τον διαφορετικό τρόπο μετακίνησης προς και από το σχολείο (F(2,20909)=49.419, p< .05), από το διαφορετικό φύλο (t=16.709, df=20349.060, p< .05), από τις διαφορετικές ηλικιακές ομάδες (F(2,20929)=816.959, p< .05), από τη διαφορετική περιοχή διαμονής (t=17.447, df=11879.413, p< .05), από την απόσταση διαμονής από το σχολείο (F(5,20390=27.614, p< .05), από την διαφορετική διεύθυνση εκπαίδευσης (F(8,20923)=51.609, p< .05), δ) η συμμετοχή σε οργανωμένες φυσικές δραστηριότητες επηρεάζονταν από τον διαφορετικο τρόπο μετακίνησης προς και από το σχολείο (F(2,20909)=16.599, p< .05), από το διαφορετικό φύλο (t=13.162, df=20925.585, p< .05), από τις διαφορετικές ηλικιακές ομάδες (F(2,20929)=521.600, p< .05), από τις διαφορετικές κατηγορίες κατάστασης σωματικής υγείας (F(3,20928)=15.237, p< .05), από την απόσταση διαμονής από το σχολείο (F(5,20390=6.006, p< .05), από τη διαφορετική διεύθυνση εκπαίδευσης (F(8,20923)=9.403, p< .05), ε) ο τρόπος μετακίνησης προς και από το σχολείο επηρεάζονταν από το διαφορετικό φύλο (t=3.623, df=20907.402, p< .05), από τις διαφορετικές ηλικιακές ομάδες (F(2,20909)=101.824, p< .05), από τη διαφορετική κατάσταση σωματικής υγείας (F(3,20908)=4.743, p< .05), από τη διαφορετική περιοχή διαμονής (t=7.309, df=12913.005, p< .05), από την διαφορετική απόσταση διαμονής από το σχολείο (F(5,20376=2323.210, p< .05) και από τη διαφορετική διεύθυνση εκπαίδευσης (F(8,20903)=212.595, p< .05). Όσον αφορά τους εκπαιδευτικούς τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η στάση τους έναντι στη φυσική δραστηριότητα δεν ήταν τόσο θετική, μόνο το 22,5 % μετακινούνταν δίχως μηχανοκίνητα μέσα καθώς και η συμμετοχή τους σε μη οργανωμένες φυσικές δραστηριότητες ήταν αρκετά χαμηλή. Τα αποτελέσματα από τους διευθυντές έδειξαν ότι δεν υπάρχουν οι κατάλληλες υποδομές ασφαλείας γύρω από το σχολείο για τις ενεργητικές μετακινήσεις των μαθητών προς και από το σχολείο. Η πλειοψηφία των διευθυντών θεωρεί ότι είναι σημαντικό οι μαθητές να περπατούν ή να ποδηλατούν για τη μετακίνησηή τους προς και από το σχολείο αλλά από την άλλη μεριά, δεν το εφαρμόζουν για τον εαυτό τους. Παρόλο που οι μισοί διαμένουν σε μια απόσταση εντός 2000μ από την εργασία τους, μετακινούνται προς το σχολείο με μηχανοκίνητα μέσα και σε αυτό το σημείο δεν αποτελούν ένα καλό παράδειγμα για τους μαθητές. Θεωρούν ότι είναι απαραίτητο να πραγματοποιηθούν μαθήματα ή προγράμματα κυκλοφοριακής αγωγής στα σχολεία και προτείνουν τρόπους για να ενισχύσουν τον ενεργητικό τρόπο μετακίνησή τους. Σε αυτό το πλαίσιο θα διοργάνωναν για ημέρα ενεργητικής μετακίνησης προς και από το σχολείο. Η παρούσα έρευνα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο για την ασφαλή ενεργητική μετακίνηση των μαθητών, καθώς το περπάτημα ή η χρήση ποδηλάτου προς και από το σχολείο είναι ένας τρόπος ενίσχυσης της φυσικής δραστηριότητας των μαθητών και καταπολέμησης της παχυσαρκίας, ενώ για κάποιους μαθητές μπορεί να αποτελεί και τη μοναδική ευκαιρία για φυσική δραστηριότητα. Μελλοντικές έρευνες με τη χρήση γεωργαφικών πληροφοριακών συστημάτων θα βοηθούσαν στην υλοποίηση στοχευμένων και ασφαλών δικτύων γύρω από το σχολείο.