ЛИНГВИСТИКАЛЫҚ ОНТОЛОГИЯ БАЙЛАНЫСТЫ МӘТІНДІ МОДЕЛЬДЕУ ҚҰРАЛЫ
Authors: Aitim A.K. 
Published: October 2023

In real time, the size of information resources in natural language is growing rapidly. The processing of these resources urgently requires the presence of linguistic databases and knowledge. Processing of information resources in natural language requires the presence of text corpora and thesauri. To create and process them, markup languages and ontological models of subject areas are required. Insufficient use of linguistic and ontological knowledge used in information retrieval and automatic text processing applications leads to various problems: irrelevant search, poor-quality categorization and referencing of documents. The existing markup languages mainly contain concepts of Romano-Germanic and Slavic language groups. These puzzles are considered burning in the field of computational linguistics. For these purposes, it is proposed to create a metalanguage and an ontological model of the grammar of the Kazakh language. Keywords: ontological model, Kazakh language, natural language, linguistic, Kazakh grammar, semantic.

Қазіргі уақытта табиғи тілдегі ақпараттық ресурстардың көлемі тез өсуде. Бұл ресурстарды өңдеу жедел түрде лингвистикалық мәліметтер базасы мен білімнің болуын талап етеді. Ақпараттық ресурстарды табиғи тілде өңдеу мәтіндік корпус пен тезауристан құралады. Ақпаратты іздеу және мәтінді автоматты өңдеу қолданбаларында қолданылатын лингвистикалық және онтологиялық білімдерді жеткіліксіз пайдалану әртүрлі мәселелерге әкеледі. Қолданыстағы белгілеу тілдерінде негізінен роман-герман және славян тілдері топтарының ұғымдары бар. Оларды жасау үшін белгілеу тілдері және пәндік облыстардың онтологиялық үлгілері қажет болады. Бұл есептеуіш лингвистика саласында кеңінен таралған деп саналады. Сонымен қатар, мәтінді автоматты өңдеудің заманауи әдістеріне тіл мен әлем туралы қосымша білім көлемін енгізу күрделі мәселе болып табылады. Осы мақсатта қазақ тілі грамматикасының метатілі мен онтологиялық моделін жасау ұсынылады. Түйiн сөздер: онтологиялық модель, қазақ тілі, табиғи тіл, лингвистикалық, қазақ грамматикасы, семантикалық.

В настоящее время объем информационных ресурсов на естественном языке стремительно растет. Развитие этих ресурсов требует наличия актуальной лингвистической базы данных и знаний. Обработка информационных ресурсов на естественном языке состоит из корпуса текстов и тезауруса. Недостаточное использование Абай атындағы ҚазҰПУ-нің ХАБАРШЫСЫ, «Физика-математика ғылымдары» сериясы, №3(79), 2022 лингвистических и онтологических знаний, используемых в приложениях для поиска информации и обработки текстов, приводит к различным проблемам. Существующие языки нотации в основном содержат понятия романо- германской и славянской языковых групп. Для их создания потребуются языки разметки и онтологические модели предметных областей. В то же время в современные методы автоматической обработки текстов трудно внедрить дополнительные знания о языке и мире. Для этого предлагается создать метамодель и онтологическую модель грамматики казахского языка. Ключевые слова: онтологическая модель, казахский язык, естественный язык, лингвистика, казахская грамматика, семантика.