Διερεύνηση της ποιότητας υπηρεσιών ειδικής επαγγελματικής εκπαίδευσης και η σχέση της με την ποιότητα ζωής μαθητών με νοητική αναπηρία
Authors: Γεωργιάδου Ιωάννα 
Published: October 2021

Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν η διερεύνηση της ποιότητας των υπηρεσιών επαγγελματικής εκπαίδευσης που παρέχονται από ειδικές σχολικές δομές δευτεροβάθμιας επαγγελματικής εκπαίδευσης σε μαθητές με νοητική αναπηρία και η εξέταση της σχέσης της ποιότητας αυτών των υπηρεσιών με την ποιότητα ζωής των μαθητών. Ειδικότερα, και με σκόπιμο προσανατολισμό την ανάδειξη του λόγου των μαθητών με νοητική αναπηρία, η έρευνα επεδίωξε να προσεγγίσει εννοιολογικά και λειτουργικά την ποιότητα υπηρεσιών ειδικής επαγγελματικής εκπαίδευσης και να εξετάσει το επίπεδό της με βάση τις αντιλήψεις των ίδιων των μαθητών ως ληπτών των υπηρεσιών. Επιπλέον, εκτιμήθηκε το επίπεδο της ποιότητας ζωής των μαθητών και η ικανοποίησή τους από τη ζωή και αναζητήθηκαν συσχετίσεις με τη ποιότητα υπηρεσιών ειδικής επαγγελματικής εκπαίδευσης.Τόσο η ποιότητα των υπηρεσιών ειδικής επαγγελματικής εκπαίδευσης όσο και η ποιότητα ζωής των μαθητών με αναπηρία αποτελούν ανεξερεύνητα πεδία τα οποία δεν έχουν μελετηθεί δεόντως. Ωστόσο, η συμβολή της επαγγελματικής εκπαίδευσης στην επαγγελματική ένταξη, ο ελληνικός μονόδρομος της ειδικής επαγγελματικής εκπαίδευσης για την ανάπτυξη εργασιακών δεξιοτήτων από μαθητές με αναπηρία, και οι σχέσεις της ποιότητας ζωής με την κοινωνική ένταξη καθιστούν την έρευνα σε αυτά τα πεδία απαραίτητη λόγω των επιστημονικών και κοινωνικών της προεκτάσεων. Η μεθοδολογία της έρευνας ακολούθησε το συμμετοχικό μοντέλο, στο πλαίσιο του οποίου μαθητές με νοητική αναπηρία συμμετείχαν ενεργά στις διεργασίες κατασκευής και γλωσσικής προσαρμογής των ερευνητικών εργαλείων. Ο μεθοδολογικός σχεδιασμός δομήθηκε σε δύο φάσεις. Κατά την πρώτη φάση πραγματοποιήθηκε η καταγραφή του δειγματοληπτικού πλαισίου και η ανάπτυξη και γλωσσική προσαρμογή των ερευνητικών εργαλείων, μέσω διερευνητικής μελέτης, ομάδων εστίασης, ατομικών συνεντεύξεων και πιλοτικής χορήγησης των εργαλείων. Κατά τη δεύτερη φάση πραγματοποιήθηκε η συλλογή των δεδομένων μέσω δομημένων ατομικών συνεντεύξεων κατά τις οποίες χορηγήθηκαν τα ερευνητικά εργαλεία, η Κλίμακα Ποιότητας Υπηρεσιών Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, το Ερωτηματολόγιο Ποιότητας Ζωής Μαθητών με Αναπηρία και η Κλίμακα Ποιότητας Ζωής-Προσαρμογή. Επίσης σε αυτήν τη φάση έγιναν οι στατιστικές αναλύσεις συμπεριλαμβανομένων του ελέγχου αξιοπιστίας και δομικής εγκυρότητας των ερωτηματολογίων.Στο δείγμα συμμετείχαν 131 μαθητές με νοητική αναπηρία, ηλικίας 16 έως 35 ετών (ΜΟ = 20.95, ΤΑ = 4.33) -εκ των οποίων οι 70 (53.43%) ήταν άνδρες και οι 61 (46.57%) ήταν γυναίκες- που φοιτούσαν σε 20 διαφορετικές δομές ειδικής επαγγελματικής εκπαίδευσης τριών Περιφερειών της χώρας. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας τα τρία εργαλεία παρουσιάζουν ικανοποιητική αξιοπιστία και δομική εγκυρότητα. Υποστηρίχθηκε η πολυπαραγοντική δομή της Ποιότητας Υπηρεσιών Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, με πέντε παράγοντες: την Ανταπόκριση, τον Περιβάλλοντα χώρο, την Εξατομίκευση, την Κατάρτιση και την Επάρκεια Εγκαταστάσεων. Επίσης σε συμφωνία με την ερευνητική βιβλιογραφία προέκυψε πολυπαραγοντική δομή της Ποιότητας Ζωής Μαθητών με Αναπηρία, με τρεις παράγοντες: Συναισθηματική ευημερία, Αυτοπροσδιορισμός και Ικανοποίηση από τη σχολική ζωή. Ακόμη υποστηρίχθηκε η μονοπαραγοντικότητα της Κλίμακας Ικανοποίησης από τη Ζωή-Προσαρμογή, σε συνέπεια με άλλες έρευνες. Με βάση τα ευρήματα, οι μαθητές με νοητική αναπηρία που φοιτούν σε δομές ειδικής επαγγελματικής εκπαίδευσης αξιολόγησαν ως μέτρια προς υψηλή την ποιότητα των υπηρεσιών που λαμβάνουν, την ποιότητα ζωής τους ως μαθητές και την ικανοποίησή τους από τη ζωή. Επιπλέον, προέκυψε στατιστικά σημαντική θετική συσχέτιση μεταξύ της ποιότητας υπηρεσιών ειδικής επαγγελματικής εκπαίδευσης και της ποιότητας ζωής των μαθητών. Χαμηλότερα επίπεδα προέκυψαν στην Κατάρτιση και τον Αυτοπροσδιορισμό προκαλώντας προβληματισμό για το ενδεχομένως ανεπαρκές πρακτικό και επαγγελματικό περιεχόμενο της ειδικής επαγγελματικής εκπαίδευσης καθώς επίσης και για πιθανά ελλείμματα στην εκπαίδευση των μαθητών με νοητική αναπηρία σε δεξιότητες αυτοδιάθεσης και λήψης αποφάσεων.Τα πορίσματα συζητούνται ως προς την ανάγκη εστίασης του ερευνητικού φακού στον τομέα της επαγγελματικής εκπαίδευσης και στην ανάπτυξη μηχανισμών συστηματικής παρακολούθησης και εκτίμησης της ποιότητας των σχετικών υπηρεσιών. Τα ερευνητικά εργαλεία μπορούν να αξιοποιηθούν κατά την αξιολόγηση εκπαιδευτικών παρεμβάσεων προς αυτήν την κατεύθυνση. Η εφαρμογή προγραμμάτων ενίσχυσης των δεξιοτήτων που σχετίζονται με τον αυτοπροσδιορισμό και η εντατικοποίηση της δομικής υποστήριξης των θεσμών της πρακτικής άσκησης, της μαθητείας και της μετάβασης στο εργασιακό περιβάλλον προτείνονται ως κάποια από τα χαμένα κλειδιά της ένταξης.