QOSSİPOL QATRANLI KOMPOZİSİYALARIN KORROZİYAYA QARŞI EFFEKTİVLİYİNİN
TƏDQİQİ.
Authors: Mehparə Adıgözəlova Mehparə Adıgözəlova 
Published: November 2023

Hazırda texnoloji baxımından yuksək inkişaf mərhələsində olan bəşəriyyətin əsas enerji mənbəyi hələ də neft olaraq qalmaqdadır. Neft-qaz sənayesi inkişaf etniş ölkələrdə korroziyaya qarşı effektli mübarizə aktual məsələlərdən biridir. Korroziyaya qarşı inhibitor və kompozisiyaların işlənərək laboratoriyada və mədən şəraitində sınaqdan keçirilməsi günün tələbindən irəli gələn həlli vacib olan məsələlərdən biri olaraq qalmaqdadır.
Məqalədə neft quyu-yığım-nəql sistemində neft-mədən avadanlıqlarının istismar müddətinin artırılması məqsədilə korroziya proseslərinin qarşısını alan kompozisiyalarının laboratoriya şəraitində sınaqdan keçirilməsi nəticəsəndə əldə olunan nəticələr əks olunmuşdur.
Kompozisiyaların hazırlanmasında MARZA-2 inhibitorundan, qossipil qatranından, həlledici kimi kerasin və dizel yanacağından istifadə olunmuşdur. Hazırlanmış on iki kompozisiyada ( bunlardan altısı kerasin və altısi dizel yanacağında) komponentlərin müxtəlif faiz nisbətlərindən istifadə edilmişdir və əvvəlcə onların fiziki-kimyəvi, texnoloji xassələri tədqiq edilmişdir. Və müəyyən olmuşdur ki, tədqiq olunan kompozisiyalar korroziya inhibitorları üçün tələb olunan özlülüyə malik olmaqla yanaşı, lay temperaturunda stabil, -400C kimi davamlı, lay suları, tıxac mayeləri ilə uyğunlaşan bircinsli mayedir. Hazırlanmış kompozisiyaların laboratoriya şəraitində korroziyaya qarşı effektivlikləri tədqiq edilmişdir. Təcrubələr müqayisə məqsədilə həm reagetsiz, həm də reagetli mühitlərdə aparılmışdır. Həmçinin laboratoriya şəraitində hazırlanmış kompozitlərinn tərkibində hidrogen sulfid olan lay suyunda inhibitor xassələri tədqiq edilmiş və onların korroziyadan mühafizə effekti hesablanmışdır.
Korroziya mühiti kimi Bibiheybətneft NQÇİ-nin 1082 saylı quyusundan göturulmuş lay suyu numunəsindən istifadə olunmişdur.
Aparılmış çox saylı təcrubələrin nəticələrindən məlum olmuşdur ki, ümumilikdə tədqiq olunan tərkiblər korroziyaya qarşı effektiv təsirə malikdir. Kompozisiyalarda kerasin və dizel yanacağının miqdarını sabit saxlamaqla, MARZA-2 inhibitorunun miqdarının artması və qassipol qatranının miqdarının azalması ilə effektivliyin yüksəlməsi müşahidə edilmişdir. Məlum olmuşdur ki, sınaq üçün göturulmuş kompozisiyaların hamısının lay suyunda qatılığı artdıqca onların korroziyadan mühafizə effekti də yüksəlir.
Laboratoriya sınaqlarının nəticələ əsaslanaraq KTKDİ-K1, KTKDİ-K2, KTKDİ-K3, KTKDİ-K4 və KTKDİ-D1, KTKDİ-D2, KTKDİ-D3, KTKDİ-D4 kompozisiyaların korroziyaya qarşı mühafizə effekti 90%-dən aşağı olduğundan bu reagentlərə qoyulan tələblər ödəmir.
KTKDİ-K5 və KTKDİ-D5 kompozisiyalarda 90%-dən az olmayan ilkin mühafizə effektinin hansı qatlıqlardan başlamasını dəqiqləşdirmək məqsədilə tədqiqatlar onların 20, 30, 40, 50, 70, 100, 120 mq/l qatılıqları üçün aparılmışdır.
KTKDİ-K6 və KTKDİ-D6 kompozisiyaları yalnız 100 mq/l qatılıqlarda korroziyaya yuxarı mühafizə effektliyi göstərir.
Korroziyaya qarşı ən yüksək effektivlik KTKDİ-K5 ( 100 mq/l-də Kİ 99%) və KTKDİ-D5 (100 mq/l-də Kİ 100% kompozisiyalarında müşahidə olunmuşdur. Ilkin optimal qatılıq KTKDİ-K5 üçün 40 mq/l ( effektivlik Kİ 92%), KTKDİ-D5 üçün isə 30 mq/l (effektivlik Kİ 91%) təşkil etmişdir.
Acar sözlər: kompozisiya, lay suyu, qossipol qatranı, MARZA-2, korroziya, kerasin, dizel yanacağı, effektivlik, optimal qatılıq, inhibitor.