ОСОБЕННОСТИ САМООТНОШЕНИЯ ПОДРОСТКОВ, СКЛОННЫХ К ДЕВИАНТНОМУ ПОВЕДЕНИЮ
Authors: Нуркасинова Л.М. 
Published: October 2023

Мақалада девиантты мінез-құлыққа бейім жеткіншектердің өзіне қатынасының ерекшелік- тері қарастырылады. Девианттылыққа бейім балалар ретінде мінез-құлқы «қиын» жеткіншектер алынған. Себебі, мінез-құлқы «қиын» балалар девиантты балалар қатарына қосылудың тәуекел тобына енеді. Мінез-құлқы «қиын» жеткіншекердің қалыпты балалармен салыстырғанда девиантты мінез- құлыққа бейімділігі жоғары. Жеткіншек жасында өзіндік сана сезім қарқынды дамиды. Сонымен қатар, өзіндік сана сезім тұлғаның дамуының шарты болып табылады. Тұлғаның өзіндік сана-сезімі - тұлғаның өзін қоршаған әлемнен бөліп, өз болмысын анықтап, өзінің өткеніне, қазірі мен болашағына қатынасын өзгертуге қатысатын психикалық процестердің жиынтығы. Өзіндік сана-сезім адамға өз ішкі әлемін танып, бастан кешіре отырып, оны бейнелеуге және өз-өзіне белгілі бір түрде қатынас жасауға мүмкіндік береді, яғни, өзіндік сана-сезім – бұл өзіне деген танымдық қана емес, сондай-ақ эмоциялық, көбінесе саналанбаған қатынас. Девиантты мінез-құлыққа бейім жеткіншектердің өзіндік сана сезімінің өзіндік ерекшеліктері сипатталған. Түйін сөздер: девиантты мінез-құлық, «қиын жеткіншек», өзіндік сана-сезім, өзіне деген қатынас, ауытқыған мінез-құлық.

В статья посвящена особенностям самоотношения подростков, склонных к девиантному поведению. Подростки с «трудным» поведением рассматриваются как дети, склонные к девиантности. Это связано с тем, что дети с «трудным» поведением составляют группу риска девиантных подростков. Подростки с «трудным» поведением более склонны к девиантному поведению, чем нормальные дети. В подростковом возрасте интенсивно развивается самосознание. В то же время самосозна- ние является условием развития личности. Самосознание человека представляет собой совокуп- ность психических процессов, связанных с отделением человека от окружающего мира, определением его личности, изменением его отношения к своему прошлому, настоящему и будущему. Самосознание позволяет человеку узнавать и переживать свой внутренний мир, изображать его и определенным образом относиться к себе, то есть самосознание есть не только познавательное, но и эмоциональное, часто неосознаваемое отношение к себе. В статье описаны особенности самоотношения подростков, склонных к девиантному поведению. Ключевые слова: отклоняющееся поведение, «трудный подросток», самосознание, самоотношение, девиантное поведение.

The article is devoted to the peculiarities of the self-attitude of adolescents prone to deviant behavior. Adolescents with "difficult" behavior are seen as deviant children. This is due to the fact that children with "difficult" behavior constitute a risk group for deviant adolescents. Adolescents with "difficult" behavior are more prone to deviant behavior than normal children. In adolescence, self-consciousness develops intensively. At the same time, self-consciousness is a condition for the development of personality. Human self-consciousness is a set of mental processes associated with the separation of a person from the outside world, the definition of his personality, a change in his attitude to his past, present and future. Self-consciousness allows a person to recognize and experience his inner world, depict it and relate to himself in a certain way, that is, self- consciousness is not only a cognitive, but also an emotional, often unconscious attitude towards oneself. The article describes the features of the self-attitude of adolescents prone to deviant behavior. Key words: deviant behavior, "difficult teenager", self-awareness, self-attitude.