Cardiovascular risk factors, thromboembolic outcomes and mortality of hospitalized COVID-19 patients in the 90-day post-discharge period
Authors: Γιαννής Δημήτριος 
Published: October 2024

Σκοπός: Τα θρομβοεμβολικά συμβάντα, συμπεριλαμβανομένης της φλεβικής θρομβοεμβολής και της αρτηριακής θρομβοεμβολής, καθώς και ο θάνατος από υποκλινικά θρομβωτικά συμβάντα εμφανίζονται συχνά σε νοσηλευόμενους ασθενείς με τη νόσο του κορωνοϊού 2019 (COVID-19). Ο κίνδυνος και οι σχετιζόμενοι παράγοντες κινδύνου θρομβοεμβολής και θνητότητας σε νοσηλευθέντες ασθενείς με COVID-19 μετά την έξοδο από το νοσοκομείο παραμένουν αδιευκρίνιστοι. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν να καλύφθεί το κενό γνώσης σχετικά με τη συχνότητα φλεβικής θρομβοεμβολής, αρτηριακής θρομβοεμβολής, θνητότητας και μείζονων επιπλοκών μετά την έξοδο από το νοσοκομείο σε νοσηλευόμενους ασθενείς με COVID-19. Για το σκοπό αυτό δημιουργήσαμε μια πολυκεντρική, προοπτική βάση δεδομένων καταγραφής (CORE-19). Δευτερεύοντες στόχοι ήταν η εκτίμηση κλινικών και εργαστηριακών παραγόντων κινδύνου, καθώς και σχετικών φαρμάκων, περιλαμβανομένων των αντιπηκτικών, για την πρόβλεψη του κινδύνου θρομβοεμβολικής νόσου ή θανάτου μετά την έξοδο από το νοσοκομείο. Μεθοδολογία: Η προοπτική βάση καταγραφής δεδομένων περιέλαβε διαδοχικούς ασθενείς με COVID-19 που νοσηλεύτηκαν στο πολυνοσοκομειακό σύστημα υγείας από την 1η Μαρτίου έως τις 31 Μαΐου 2020. Καταγράψαμε τα δημογραφικά στοιχεία, τις συννοσυρότητες, τις εργαστηριακές παραμέτρους, τους φαρμακευτικούς παράγοντες, τη θρομβοπροφύλαξη και τα συμβάντα στις 90 ημέρες μετά την έξοδο από το νοσοκομείο. Στη βάση καταγραφής συνδυάστηκαν τα δεδομένα από τους ηλεκτρονικούς φακέλους, τα συστήματα ανταλλαγής υγειονομικών πληροφοριών, βάσεις δεδομένων ακτινολογίας και δεδομένα που συλλέχθηκαν κατόπιν τηλεφωνικής επικοινωνίας. Το κύριο αποτέλεσμα έκβασης περιλάμβανε το συνδυασμό φλεβικής θρομβοεμβολής, αρτηριακής θρομβοεμβολής, και θνητότητας από οποιαδήποτε αιτία. Κύρια έκβαση-δείκτης ασφάλειας της θεραπείας ήταν η μείζων αιμορραγία. Επιπλέον, διερευνήθηκε η συχνότητα και οι σχετιζόμενοι παράγοντες κινδύνου αρτηριακής θρομβοεμβολής, φλεβικής θρομβοεμβολής, και θνητότητας από οποιαδήποτε αιτία σε έναν υψηλού κινδύνου υποπληθυσμό νοσηλευμένων ασθενών με COVID-19 και στεφανιαία νόσο, στένωση καρωτίδων, περιφερειακή αρτηριακή νόσο, ή ιστορικό ισχαιμικού αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου. Αποτελέσματα: Από τους 4.906 ασθενείς (53,7% άνδρες), η μέση ηλικία ήταν 61,7 έτη. Οι συννοσυρότητες περιλάμβαναν υπέρταση (38,6%), σακχαρώδη διαβήτη (25,1%), παχυσαρκία (18,9%) και ιστορικό καρκίνου (13,1%). Θρομβοπροφύλαξη μετά την έξοδο από το νοσοκομείο χορηγήθηκε στο 13,2% του πληθυσμού. Η συχνότητα φλεβικής θρομβοεμβολής ήταν 1,55%, αρτηριακής θρομβοεμβολής 1,71%, θνητότητας από οποιαδήποτε αιτία 4,83%, και μείζονος αιμορραγίας 1,73%. Η συχνότητα του κύριου αποτελέσματος έκβασης ήταν 7,13% και σχετιζόταν σημαντικά με την προχωρημένη ηλικία (Λόγος πιθανοτήτων [OR]: 3,66; 95% διάστημα εμπιστοσύνης [CI]: 2,84-4,71), προηγούμενη φλεβική θρομβοεμβολή (OR: 2,99; 95% CI: 2,00-4,47), εισαγωγή στη μονάδα εντατικής θεραπείας (OR: 2,22; 95% CI: 1,78-2,93), χρόνια νεφρική νόσο (OR: 2,10; 95% CI: 1,47-3,00), περιφερειακή αρτηριακή νόσο (OR: 2,04; 95% CI: 1,10-3,80), καρωτιδική στένωση (OR: 2,02; 95% CI: 1,30-3,14), βαθμολογία στην κλίμακα IMPROVE-DD VTE ίση ή μεγαλύτερη του 4 (OR: 1,51; 95% CI: 1,06-2,14) και στεφανιαία νόσο (OR: 1,50; 95% CI: 1,04-2,17). Η αντιπηκτική αγωγή μετά την έξοδο από το νοσοκομείο σχετιζόταν σημαντικά με μείωση του κύριου αποτελέσματος έκβασης (OR: 0,54; 95% CI: 0,47-0,81). Στην υποομάδα υψηλού κινδύνου των 608 ασθενών, η συχνότητα αρτηριακής θρομβοεμβολής ήταν 27,3% (10,2% έμφραγμα μυοκαρδίου, 10,1% ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο, 13,2% συστηματική (περιφερική) εμβολή, 12,7% μείζον ισχαιμικό επεισόδιο του άκρου), η συχνότητα φλεβικής θρομβοεμβολής ήταν 6,9% (4,1% εν τω βάθει φλεβοθρόμβωση, 3,6% πνευμονική εμβολή), η θνητότητα από οποιαδήποτε αιτία ήταν 9,5%, και η συχνότητα του συνδυαστικού αποτελέσματος αρτηριακής θρομβοεμβολής, φλεβικής θρομβοεμβολής, και θνητότητας από οποιαδήποτε αιτία ήταν 35,2% (214/608). Η πολυπαραγοντική ανάλυση έδειξε σημαντική συσχέτιση μεταξύ του κύριου συνδυαστικού αποτελέσματος έκβασης και ηλικίας άνω των 75 ετών (OR: 1,90, 95% CI:1,22-2,94), περιφερειακής αρτηριακής νόσου (OR: 3,23, 95% CI: 1,80-5,81), καρωτιδικής στένωσης (OR: 1,74, 95% CI: 1,11-2,75), καρδιακής ανεπάρκειας (OR: 1,84, 95% CI: 1,02-3,35), προηγούμενης φλεβικής θρομβοεμβολής (OR: 3,08, 95% CI: 1,75-5,42) και εισαγωγής στη μονάδα εντατικής θεραπείας (OR: 2,93, 95% CI: 1,81-4,75).Συμπεράσματα: Οι νοσηλευθέντες ασθενείς με COVID-19 βρίσκονται σε υψηλό κίνδυνο για φλεβική θρομβοεμβολή, αρτηριακή θρομβοεμβολή, και θνητότητα έως και 90 ημέρες μετά την έξοδο από το νοσοκομείο. Ανεξάρτητοι προγνωστικοί παράγοντες των μείζονων θρομβοεμβολικών συμβάντων και της θνητότητας μετά την έξοδο από το νοσοκομείο περιλαμβάνουν την προχωρημένη ηλικία, καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου (ιστορικό φλεβικής θρομβοεμβολής, στεφανιαία νόσος, καρωτιδική στένωση και περιφερειακή αρτηριακή νόσος), χρόνια νεφρική νόσο, βαθμολογία στην κλίμακα IMPROVE-DD VTE ≥4 και εισαγωγή στη μονάδα εντατικής θεραπείας. Τα αντιπηκτικά φάρμακα που χορηγούνται μετά την έξοδο από το νοσοκομείο, κυρίως σε προφυλακτικές δόσεις, συσχετίστηκαν με μείωση του συνδυασμού μείζονος θρομβοεμβολής και θανάτου. Οι νοσηλευθέντες ασθενείς με COVID-19 και συνυπάρχουσα καρδιαγγειακή νόσο παρουσιάζουν ακόμη υψηλότερη συχνότητα αρτηριακής θρομβοεμβολής, φλεβικής θρομβοεμβολής και θανάτου έως και 90 ημέρες μετά την έξοδο από το νοσοκομείο και οι σχετιζόμενοι ανεξάρτητοι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν την προχωρημένη ηλικία (άνω των 75 ετών), περιφερειακή αρτηριακή νόσο, αποφρακτική νόσο καρωτίδων, καρδιακή ανεπάρκεια, ιστορικό φλεβικής θρομβοεμβολής και εισαγωγή στη μονάδα εντατικής θεραπείας. Η αναγνώριση ασθενών COVID-19 υψηλού κινδύνου, συμπεριλαμβανομένων αυτών με συνυπάρχουσα καρδιαγγειακή νόσο, μπορεί να υποδείξει επιπλέον στόχους και προγνωστικούς δείκτες για την πρόληψη της μείζονος θρομβοεμβολής και θνητότητας μετά την έξοδο από το νοσοκομείο. Τυχαιοποιημένες μελέτες χρειάζονται για να εξεταστεί ο ρόλος των αντιθρομβωτικών παραγόντων, ειδικά των αντιπηκτικών και της προσθήκης αντιαιμοπεταλιακής αγωγής στην άμεση περίοδο μετά την έξοδο από το νοσοκομείο.