Η εικόνα της γυναίκας στα σχολικά εγχειρίδια του μαθήματος των θρησκευτικών στο δημοτικό σχολείο από το 1995 έως σήμερα
Authors: Καψοκαβάδης Κωνσταντίνος 
Published: August 2021

Η παρούσα εργασία διενεργείται στα σχολικά εγχειρίδια του μαθήματος των Θρησκευτικών στο δημοτικό σχολείο από το 1995 έως σήμερα. Πρόκειται για μία συγκριτική μελέτη, στόχος της οποίας είναι η εξέταση του τρόπου παρουσίασης και προβολής της γυναικείας εικόνας στα συγκεκριμένα διδακτικά βιβλία, τόσο στη βάση μίας παιδαγωγικής και κοινωνιολογικής προσέγγισης, όσο και στη χριστιανική της θεώρηση, όπως αυτή αρθρώθηκε μέσα από το λόγο του ευαγγελίου με τη ζωή, τη στάση και τη διδασκαλία του Ιησού Χριστού, αλλά και με την αποστολική ρήση που απορρίπτει κάθε είδους φυλετική, κοινωνική, πολιτισμική, ταξική ή έμφυλη ανισότητα.Η μέθοδος που θεωρήθηκε προσφορότερη για τη διεξαγωγή της παρούσας έρευνας, είναι η μέθοδος της ανάλυσης περιεχομένου, η οποία διέπεται από τα βασικά χαρακτηριστικά της αντικειμενικότητας, της συστηματικότητας, της γενίκευσης, της ποσοτικοποίησης και της ποιοτικής ανάλυσης.Ως πηγές χρησιμοποιήθηκαν τα εγχειρίδια των Θρησκευτικών του δημοτικού σχολείου των τεσσάρων (4) τάξεων, της Τρίτης (Γ΄), Τετάρτης (Δ΄), Πέμπτης (Ε΄) και Έκτης (ΣΤ΄), τα οποία χωρίστηκαν σε δύο (2) χρονικές περιόδους: την πρώτη (α΄) περίοδο, από το 1995 έως το 2006 και τη δεύτερη (β΄) περίοδο, από το 2006 μέχρι σήμερα.Σε γενικές γραμμές, η γυναικεία παρουσία και εικόνα στα διδακτικά εγχειρίδια των Θρησκευτικών, στις δύο (2) εξεταζόμενες περιόδους, κρίνεται ως μη ικανοποιητική. Ένα γενικό καταρχήν συμπέρασμα δείχνει, πρώτον, τη σαφή δυσαναλογία και αριθμητική ανισότητα ανάμεσα σε αρσενικούς-ανδρικούς και θηλυκούς-γυναικείους χαρακτήρες και πρόσωπα, με σαφή υποχώρηση αυτών που αποδίδονται στο γυναικείο φύλο και, αντίστοιχα, την υπεροχή και κυριαρχία εκείνων του ανδρικού. Δεύτερον, στη μεγάλη τους πλειοψηφία και σε πλείστες των περιπτώσεων, τα γυναικεία πρόσωπα παρουσιάζονται σε στερεότυπους και προδιαγεγραμμένους ρόλους, παθητικές δραστηριότητες και με παραδοσιακά χαρακτηριστικά. Είναι ανάγκη, όμως, εδώ να σημειώσουμε ότι αρκετά από αυτά τα χαρακτηριστικά συνδέονται με θετικό και ωφέλιμο τρόπο με τις χριστιανικές αρετές και αξίες.Με βάση το χριστιανισμό, αρχίζει και διαμορφώνεται μία διαφορετική εικόνα για τη γυναίκα, μία εικόνα η οποία την τοποθετεί σε σχέση ισοτιμίας με τον άνδρα. Η σχέση αυτή με την πάροδο του χρόνου, δείχνει να κλίνει, συντριπτικά, προς το μέρος του ανδρικού φύλου, με τη γυναίκα να συμμετέχει ολοένα σε μικρότερο και υποδεέστερο βαθμό στο σύγχρονο εκκλησιαστικό γίγνεσθαι.Καθώς τα σχολικά βιβλία αποτελούν έναν από τους δυναμικότερους παράγοντες και από τα κυριότερα μέσα στη διαδικασία της μάθησης και στη λειτουργία και πορεία της κοινωνικοποίησης των μαθητών/τριών, είναι επιβεβλημένο, να επανεξεταστεί ο ρόλος αλλά και ο τρόπος με τον οποίο εμφανίζεται το γυναικείο φύλο σε αυτά. Τα ποσοτικά στοιχεία τα οποία αφορούν στους θηλυκούς-γυναικείους χαρακτήρες, είναι ανάγκη να βελτιωθούν σημαντικά σε όλες τις κατηγορίες-θεματικούς τομείς. Τα είδη σεξισμού που καταγράφηκαν στη γλώσσα σε επιμέρους κατηγορίες, χρήζουν κατάλληλης και αποτελεσματικής (γλωσσικής) αντιμετώπισης. Η μείωση και έκλειψη των στερεότυπων γυναικείων – και όχι μόνο – εικόνων και προσώπων και η επανεξέταση και αλλαγή προδιαγεγραμμένων γυναικείων ρόλων και μορφών συμπεριφοράς στα εγχειρίδια του μαθήματος των Θρησκευτικών, τα οποία επιδρούν σημαντικά στη διαμόρφωση αξιών και αντιλήψεων, είναι στοιχεία που πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη.Η διαχρονική παρουσία και συμμετοχή του γυναικείου φύλου στο χριστιανισμό και, ιδιαίτερα, στην πίστη και τη ζωή της Ορθόδοξης Καθολικής Εκκλησίας, καθώς και η προσφορά του στην Ορθόδοξη Παράδοση είναι ανάγκη να γίνει αισθητή μέσα από τη δράση και προσφορά σημαινόντων γυναικείων – αγίων και μη - προσώπων. Σαφής και ξεχωριστή αναφορά χρειάζεται να γίνει στο γυναικείο μοναχισμό, όπως γίνεται για τους άνδρες μοναχούς, και στα επιτεύγματά του στο βάθος της ιστορίας μέχρι τις μέρες μας.