DIAGNOSIS OF THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SELF-DETERMINATION OF FUTURE TEACHERS
Authors: Акпарова Ж.М. , Keнан A. , Aюпова Г.T. 
Published: November 2022

Профессиональное самоопределение-это начальный этап профессионального развития и формирования личности, связь между общим и профессиональным образованием, важным условием для адекватного жизненного самоопределения и успешной профессиональной карьеры. Основными задачами профессионального самоопределения являются: формирование профессиональной ориентации и развитие профессионального самосознания. Формирование профессионального самоопределения происходит в единстве с жизненными планами человека, сознательным поиском своего места в обществе, стремлением к самореализации и формированию себя как предмета собственной жизни. Профессиональное самоопределение начинается с выбора профессии, но на этом не заканчивается, поскольку человек в течение своей жизни сталкивается с непрерывной чередой профессиональных выборов (в ходе профессиональной подготовки, во время специализации, при определении путей совершенствования навыков и творчества, в случае потери трудоспособности или работа и т.д.). При толковании понятия «самоопределение» некоторые исследователи исходят из содержания глагола «самоопределение», что означает реализовать себя, свои общественные интересы, определить собственное существование, свое место в жизни, в обществе, начать существовать самостоятельно. Согласно другой интерпретации, самоопределение является центральным фактором формирования зрелой личности, понимания себя, своих возможностей и стремлений, понимания своего места в человеческом обществе и своей цели в жизни. В экспериментальной работе, используя методы, авторами определены профессиональная ориентация студентов 1-го курса, изучены состояние готовности к педагогическому самоопределению, выявлены уровень интереса к типам педагогических профессий студентов 1-го курса и определены их области интереса. Основываясь на результатах применения методов, мы сделали следующие выводы. Половина опрошенных студентов определились с выбором профессии, но есть и процент неопределившихся студентов. По уровню интереса к видам профессий студенты проявили высокий уровень интереса к типу профессий «человек - художественный образ». Тип профессии «человек-знаковая система» вызвал наименьший интерес. В соответствии с выбором областей интересов, большинство студентов интересуются предпринимательством и домоводством. Наименьший интерес респонденты проявили к области физики и математики. Для повышения уровня профессионального самоопределения студентов мы разработали программу курса «Педагогическое самоопределение студентов», целью которого является формирование готовности будущих учителей к осознанному профессиональному самоопределению

Professional self-determination is the initial stage of professional development and personality formation, a link between general and professional education, an important condition for adequate life selfdetermination and a successful professional career. The main tasks of professional self-determination are: the formation of a professional orientation and the development of professional self-awareness. The formation of professional self-determination takes place in unity with a person's life plans, a conscious search for one's place in society, the desire for self-realization and the formation of oneself as a subject of one's own life. Professional self-determination begins with the choice of a profession, but it does not end there, because a person faces a continuous series of professional choices throughout his life (during vocational training, during specialization, when determining ways to improve skills and creativity, in case of disability or work, etc.). When interpreting the concept of "self-determination", some researchers proceed from the content of the verb "self-determination", which means to realize oneself, one's public interests, to determine one's own existence, one's place in life, in society, to begin to exist independently. According to another interpretation, self-determination is a central factor in the formation of a mature personality, understanding oneself, one's capabilities and aspirations, understanding one's place in human society and one's purpose in life. In experimental work, using methods, we identified the professional orientation of 1 st year students, studied the state of readiness for pedagogical self-determination, determined the level of interest in the types of pedagogical professions of 1 st year students and identified their areas of interest. Based on the results of the application of the methods, we have made the following conclusions. Half of the students surveyed have decided on the choice of profession, but there is also a percentage of undecided students. According to the level of interest in the types of professions, students showed a high level of Абай атындағы ҚазҰПУ-ң ХАБАРШЫСЫ «Педагогика ғылымдары» сериясы, №3(75), 2022 ж. 55 interest in the type of professions "man is an artistic image". The type of profession "man-sign system" aroused the least interest. According to the choice of areas of interest, most students are interested in entrepreneurship and home economics. The respondents showed the least interest in the field of physics and mathematics. To increase the level of professional self-determination of students, we have developed a course program "Pedagogical self-determination of students", the purpose of which is to form the readiness of future teachers for conscious professional self-determination

Кәсіби өзін-өзі анықтау - бұл кәсіби дамудың және тұлғаны қалыптастырудың бастапқы кезеңі, жалпы және кәсіптік білім беру арасындағы қарым-қатынас, өмірде өзін-өзі анықтаудың және кәсіби мансаптың маңызды шарты. Кәсіби өзін-өзі анықтаудың негізгі міндеттері: кәсіби бағдарды қалыптастыру және кәсіби өзіндік сананы дамыту. Кәсіби өзін-өзі анықтаудың қалыптасуы адам өмірінің жоспарларымен, қоғамдағы өзінің орнын саналы түрде іздеу, өз өмірінің нысаны ретінде өзін-өзі жүзеге асыруға ұмтылысы. Кәсіби өзін-өзі анықтау мамандық таңдаудан басталады, бірақ мұнымен аяқталмайды, өйткені адам өмір бойы кәсіби сайлаудың үздіксіз сабақтастығына тап болады (Кәсіби дайындық кезінде, мамандандыру кезінде, дағдылар мен шығармашылықты жетілдіру жолдарын анықтауда, еңбекке қабілеттілігін жоғалтқан жағдайда немесе жұмыс және т.б.). «Өзін-өзі анықтау» ұғымын түсіндіру кезінде кейбір зерттеушілер «өзін-өзі анықтау» етістігінің мазмұнынан шығады, бұл өзін, қоғамдық мүдделерін жүзеге асыруды, өзінің болмысын, өмірдегі, қоғамдағы орнын анықтауды, өз бетінше өмір сүруді бастауды білдіреді. Басқа интерпретацияға сәйкес, өзін-өзі анықтау жетілген тұлғаны қалыптастырудың, өзін, оның мүмкіндіктері мен ұмтылыстарын түсінудің, адамзат қоғамындағы орнын және өмірдегі мақсатын түсінудің орталық факторы болып табылады. Эксперимент жұмыстарында, зерттеу әістерін қолдана отырып, авторлармен 1 курс студенттерінің кәсіби бағдары, педагогикалық өзін-өзі анықтау дайындығы анықталды, 1 курс студенттерінің және олардың педагогикалық мамандық түрлеріне деген қызығушылық деңгейлері ашылып, салалары көрсетілді. Әдістерді қолдану нәтижелеріне сүйене отырып, біз келесі қорытындылар жасадық. Сауалнамаға қатысқан студенттердің жартысы мамандық таңдау туралы шешім қабылдады, бірақ өз мамандағын таңдамаған студенттердің пайызы да бар. Кәсіп түрлеріне қызығушылық деңгейі бойынша студенттер «адам - көркем образ» кәсіп түріне жоғары қызығушылық танытты. «Адам-белгі жүйесі» мамандығының түрі ең аз қызығушылық тудырды. Қызығушылық салаларын таңдауға сәйкес студенттердің көпшілігі кәсіпкерлік пен үйшаруашылығына қызығушылық танытады. Респонденттер физика мен математика саласына ең аз қызығушылық танытты. Студенттердің кәсіби өзін-өзі анықтау деңгейін арттыру үшін біз "студенттердің педагогикалық өзін-өзі анықтау" курсының бағдарламасын әзірледік, оның мақсаты болашақ мұғалімдердің саналы кәсіби өзін-өзі анықтауға дайындығын қалыптастыру болып табылады.