Συναίσθημα και χρόνος στον κινηματογράφο
Authors: Μαργαρίτη Μαρία 
Published: September 2021

Στο έργο του «Κινηματογράφος Ι και ΙΙ» ο Deleuze προσεγγίζει την τέχνη του κινηματογράφου μέσα από φιλοσοφική οπτική γωνία, εισάγοντας νέες έννοιες, για να αναλύσει την ουσία της κινηματογραφικής γλώσσας, βασιζόμενος στις ιδέες του Bergson και του Pierce. Ο Deleuze εστιάζει σε δυο βασικές έννοιες: την εικόνα-κίνηση και την εικόνα-χρόνο. Ο κινηματογράφος απεικονίζει την κίνηση και τον χρόνο, με το μοντάζ να έχει κυρίαρχο ρόλο σε αυτό. Επιπλέον ο Deleuze ανέλυσε τον ρόλο του συναισθήματος στην κίνηση και στον χρόνο. Οι κινηματογραφικές εικόνες αποτελούν «προλεκτικά σημεία» και γι’ αυτό κάθε πλάνο μπορεί να μελετηθεί ως προς τη λειτουργία του μέσα στη δομή της ταινίας. Οι εννοιακές καινοτομίες του Γάλλου φιλόσοφου εκ πρώτης εμφανίζονται «οξές» και δυσνόητες, όμως ο Deleuze με τον τρόπο αυτό παραμένει πιστός στο φιλοσοφικό του καθήκον: κατασκεύασε έννοιες που δύνανται να ανταποκριθούν στο διαρκώς μεταβαλλόμενο σύμπαν. Εκκινώντας από τη μπερξονιακή αντίληψη για την κίνηση μελετήσαμε το πώς ενσωματώνεται στον κινηματογράφο η σύνδεση της εικόνας με το συναίσθημα και τον χρόνο. Επιχειρήθηκε επίσης μια σύνδεση του περιεχομένου της φιλοσοφικής θεώρησης με την κινηματογραφική μορφή που αυτή παίρνει. Στην παρούσα εργασία, χρησιμοποιώντας ως υλικό επτά ταινίες, αναλύονται το συναίσθημα στον κινηματογράφο, η έκφραση και οι τεχνικές ανάγνωσής του. Η ανάλυση ξεκινάει με την ταινία Επικίνδυνες Σχέσεις του Stephen Frears (1988), βασισμένη στο αριστούργημα του Λακλός, που αναφέρεται στην κοινωνική διαστρωμάτωση και πώς αυτή ορίζεται μέσα από την καταγωγή. Στην Ιφιγένεια του Μιχάλη Κακογιάννη (1977), μια ταινία με πολιτικούς συνειρμούς και συμβολισμούς, αναδεικνύεται ο ρόλος των δυο εξουσιών, της πολιτικής και θρησκευτικής, οι οποίες δεν διστάζουν να συμπορευτούν για τα οφέλη τους. Ο σκηνοθέτης αφήνει τον θεατή να σκεφτεί πως όσο υπάρχουν Ιφιγένειες για να θυσιαστούν, τόσο πλουτίζουν οι βασιλείς. Στην Casablanca του Michael Curtiz (1942), ο κεντρικός ήρωας αντιμετωπίζει ένα ηθικό δίλημμα, να διεκδικήσει ξανά τον μεγάλο του έρωτα ή να τον θυσιάσει στο βωμό ενός ανώτερου σκοπού, όπως είναι ο παγκόσμιος αγώνας ενάντια στον ναζισμό. Στην Ευδοκία του Αλέξη Δαμιανού (1971), μια απλή σύγχρονη ιστορία μεταμορφώνεται από τον Δαμιανό σε αρχαία τραγωδία. Ο φακός του σκηνοθέτη εισβάλει στο κέντρο της νεοελληνικής νοοτροπίας, μελετώντας πτυχές της και αναδεικνύοντας τις αξίες της. Η ταινία λαμβάνει διαστάσεις συμβόλου, διαρρηγνύοντας τα πλαίσια του ρεαλισμού με τη νατουραλιστική της ένταση. Εξετάστηκε επίσης το δικαστικό δράμα Κατηγορώ τους ανθρώπους ,του Ντίνου Δημόπουλου (1966), μια ταινία με πολλά στοιχεία φιλμ νουάρ και εξπρεσιονιστικές τεχνικές κινηματογράφησης. Στις Γέφυρες του Μάντισον, του Κλίντ Ήστγουντ (1995), δυο άνθρωποι οι οποίοι βιώνουν την υπέρτατη μοναξιά, ανακαλύπτουν πτυχές του χαρακτήρα τους που αγνοούσαν ότι υπήρχαν. Τέλος στην Πολίτικη κουζίνα του Τάσου Μπουλμέτη (2003), η κάμερα του σκηνοθέτη εστιάζει στα ρεαλιστικά ψηφιακά εφέ και στις μαγικές κινήσεις της κάμερας στο χώρο. Στις ταινίες έγιναν αντικείμενο επεξεργασίας σκηνές που ενέχουν τις έννοιες του κάδρου, του πλάνου και του μοντάζ, που αναδεικνύουν το συναίσθημα και αναλύουν τον χαρακτήρα της κινηματογραφικής εικόνας (της εικόνας-κίνησης, όπως την ονομάζει ο Deleuze). Σε ό,τι αφορά τον χαρακτήρα της εικόνας, δίνεται έμφαση στα πλάνα και στην έκφραση συναισθηματικών και ψυχικών καταστάσεων.