Attitudes and motivations of people visiting tourist destinations in Greece concerning the Mediterranean diet pattern
Authors: Λαζαρίδης Γεώργιος 
Published: February 2024

Η τοπική κουζίνα και η γαστρονομία στην Ελλάδα, λόγω της ποικιλίας των προσφερόμενων παραδοσιακών συνταγών, συνιστούν παράγοντες έλξης τουριστών στη χώρα. Η γαστρονομία αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της συνολικής τουριστικής εμπειρίας, αυξάνοντας δυνητικά την ικανοποίηση των επισκεπτών και ενισχύοντας την επισκεψιμότητα. Ειδικά η Μεσογειακή δίαιτα, ευρέως αναγνωρισμένη ως ένα μοντέλο υγιεινής διατροφής, αλλά και ως ένα πολιτισμικό αγαθό των εθνών της λεκάνης της Μεσογείου σύμφωνα με τα κριτήρια της UNESCO, έλκει την καταγωγή της σε παραδοσιακές συνήθειες που παρατηρήθηκαν και στον ελληνικό χώρο. Ωστόσο, λίγες μόνο από τις έρευνες που μελέτησαν τον τουρισμό στην Ελλάδα έχουν επικεντρωθεί στις γαστρονομικές πτυχές του ή στη θέση της Μεσογειακής δίαιτας ως αναπόσπαστο κομμάτι του τουριστικού προϊόντος. Τέλος, στη βιβλιογραφία απουσιάζει ένα θεωρητικό μοντέλο το οποίο να περιγράφει τα γαστρονομικά κίνητρα των τουριστών που επισκέπτονται την Ελλάδα. Στόχος της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η ανάπτυξη ενός θεωρητικού πλαισίου αναφορικά με τα κίνητρα που επηρεάζουν τις διατροφικές επιλογές των τουριστών οι οποίοι επισκέπτονται την Ελλάδα και ιδιαίτερα την πρόθεσή τους να γνωρίσουν την Μεσογειακή δίαιτα. Το χρονικό πλαίσιο της διατριβής συνέπεσε με την απρόσμενη εμφάνιση της πανδημίας COVID-19 η οποία αναδιαμόρφωσε σημαντικά τη δυναμική στον τουρισμό και υποκίνησε αλλαγές στη συμπεριφορά των ταξιδιωτών. Η πανδημία ήταν μια ευκαιρία και για τη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο μια κρίση μεγάλης εμβέλειας επηρεάζει κρίσιμες πτυχές της διατροφικής συμπεριφοράς των τουριστών, επιτρέποντας ταυτόχρονα τον εντοπισμό αναδυόμενων τάσεων και ευκαιριών, συμπεριλαμβανομένου του ενδιαφέροντος για ποιοτικά πρότυπα διατροφής. Η παρούσα διατριβή αποτελείται από τρεις αλληλένδετες μελέτες, καθεμία, με διακριτή μεθοδολογία. Η πρώτη μελέτη συνίσταται σε μια ποιοτική έρευνα με τη συμμετοχή 28 τουριστών οι οποίοι/ες έδωσαν συνεντεύξεις το 2019 και τα δεδομένα που συγκεντρώθηκαν αξιοποιήθηκαν με τη θεματική ανάλυση περιεχομένου στοχεύοντας στη διερεύνηση των παραγόντων υποκίνησης που ασκούσαν σημαντική επίδραση στις διατροφικές τους επιλογές. Στη δεύτερη μελέτη αναλύθηκαν ποσοτικά δεδομένα τα οποία συγκεντρώθηκαν μέσω της συμπλήρωσης ερωτηματολογίων από 847 τουρίστες που επισκέφθηκαν την Ελλάδα το 2019 (προ-πανδημίας) ή το 2020 (κατά τη διάρκεια της πανδημίας), με στόχο τη σύγκριση των διατροφικών συμπεριφορών ανάμεσα στις αντίστοιχες περιόδους. Η τρίτη μελέτη αξιοποίησε επίσης ποσοτική μεθοδολογία, αναλύοντας δεδομένα από ερωτηματολόγια που συμπληρώθηκαν από 1692 τουρίστες που επισκέφθηκαν την Ελλάδα κατά τις τουριστικές σεζόν του 2021 και του 2022. Αυτή η έρευνα στόχευε στην διερεύνηση της σχέσης μεταξύ των στάσεων των τουριστών, των κινήτρων τους απέναντι στην διατροφή και την πρόθεσή τους να γνωρίσουν την Μεσογειακή δίαιτα κατά τη διάρκεια των διακοπών τους. Στην πρώτη μελέτη προσδιορίστηκαν οκτώ θεματικές ενότητες με βάση τις απαντήσεις των συνεντευξιαζόμενων: τοπική πολιτιστική μάθηση, αυθεντικές εμπειρίες, αναζήτηση νέων εμπειριών, κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, αισθητηριακή ευχαρίστηση, ανησυχίες για την υγεία, οικείο φαγητό και ανάγκες συντήρησης. Αυτοί οι παράγοντες υποκίνησης ήταν ετερογενείς και ασκούσαν σημαντική επίδραση στις διατροφικές επιλογές και τη διαιτητική συμπεριφορά. Η δεύτερη μελέτη αποκάλυψε σημαντική θετική αλλαγή στις στάσεις των τουριστών απέναντι στο τοπικό φαγητό κατά τη διάρκεια της πανδημίας σε σύγκριση με την περίοδο προ πανδημίας, αναδεικνύοντας αυξημένη προθυμία για την τοπική κουζίνα. Δαπάνησαν περισσότερα για τοπικό φαγητό, επιλέγοντας συχνότερα ελληνικά εστιατόρια και ταβέρνες. Η αναζήτηση ποιότητας στην εστίαση αναγνωρίστηκε κυρίως ως μέσο εξερεύνησης της τοπικής κουλτούρας και ευαισθησίας για θέματα υγείας. Η πανδημία επηρέασε και τα δύο φύλα. Περισσότερο αισθητή ήταν η αλλαγή ως προς τα καταστήματα εστίασης, ιδιαίτερα στις γυναίκες ως αποτέλεσμα της αυξημένης ευαισθησίας τους απέναντι στους κινδύνους υγείας λόγω COVID-19. Επίσης, οι γυναίκες βρέθηκε ότι είχαν μεγαλύτερα κίνητρα να δοκιμάσουν τοπικά τρόφιμα από ό,τι οι άνδρες και παρουσίασαν πιο μεγάλη τάση υιοθέτησης συμπεριφορών συμβατών με τις αρχές της βιωσιμότητας κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Η τρίτη μελέτη ανέδειξε την ποικιλομορφία των στάσεων των τουριστών απέναντι στο τοπικό φαγητό και τη γαστρονομία, καθώς και τα επιμέρους κίνητρα τα οποία επηρέασαν σημαντικά την πρόθεση των τουριστών στο να γνωρίσουν τη Μεσογειακή δίαιτα. Οι τουρίστες που βάσιζαν την επιλογή του προορισμού τους ανάλογα με το τοπικό φαγητό και ανέφεραν μεγάλη γαστρονομική γνώση και ενδιαφέρον, παρουσίασαν περισσότερο θετική πρόθεση στο να γνωρίσουν τη Μεσογειακή δίαιτα κατά τη διάρκεια της επίσκεψής τους. Οι προβληματισμοί πάνω σε θέματα υγείας και η αναζήτηση πολιτιστικών εμπειριών αναφέρθηκαν ως τα σημαντικότερα κίνητρα. Παρά τους περιορισμούς, αυτή η διατριβή προσφέρει ένα ισχυρό θεωρητικό πλαίσιο για περαιτέρω διερεύνηση των παραγόντων διατροφικής υποκίνησης των τουριστών που επισκέπτονται την Ελλάδα και άλλους Μεσογειακούς προορισμούς. Διακρίνονται συγκεκριμένες τάσεις στις διατροφικές συμπεριφορές των τουριστών, με προεκτάσεις που είναι χρήσιμες για την ομαλή μετάβαση σε νέα και προκλητικά σενάρια. Ως εκ τούτου, ερευνητές/τριες και εμπλεκόμενοι φορείς στον τομέα του γαστρονομικού τουρισμού ενθαρρύνονται να καθορίσουν καινοτόμους στόχους, να σχεδιάσουν βιώσιμες λύσεις για προϊόντα και υπηρεσίες και να υιοθετήσουν εναλλακτική προσέγγιση απέναντι στις επικείμενες προκλήσεις. Για την επιτυχή αξιοποίηση της Μεσογειακής δίαιτας στον τουρισμό, θα πρέπει να προωθηθεί η εικόνα της και να συνδεθεί άμεσα με την Ελλάδα και τις άλλες Μεσογειακές χώρες ως αντιπροσωπευτικό σήμα ποιότητας αυτών των προορισμών. Το αυξανόμενο ενδιαφέρον για τον γαστρονομικό τουρισμό αποτελεί σημαντική ευκαιρία. Ωστόσο, για να αξιοποιηθεί πλήρως η Μεσογειακή δίαιτα ως τουριστικός καταλύτης, απαιτείται η ανάπτυξη ενός προϊόντος που να συμπεριλαμβάνει όλες τις πτυχές της δίαιτας. Η κατανόηση της αλληλεπίδρασης των παραγόντων που διαμορφώνουν τις αποφάσεις των τουριστών επιτρέπει την διαμόρφωση της προσφοράς ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα των διαφόρων τμημάτων της αγοράς.