Moralna i socijalna klima u zatvorima
Authors: Pavićević Olivera , Ilijić Ljeposava , Batrićević Ana 
Published: December 2023

Monografija „Moralna i socijalna klima u zatvorima“, bavi se analizom mnoštva faktora koji oblikuju pojam od kojeg u znatnoj meri zavisi kvalitet života u zatvorima – njihovu moralnu i socijalnu klimu. Autori temu sagledavaju sa različitih aspekata – sociološkog, pravnog i iz ugla specijalne edukacije i rehabilitacije. Imajući u vidu povezanost između teorija o pojmu, cilju i opravdanosti kazni i kažnjavanja sa jedne strane i tipa sistema izvršenja krivičnih sankcija u nekom društvu, na početku monografije napravljen je osvrt na istorijski razvoj sistema za izvršenje krivičnih sankcija u svetu sa fokusom na one koji su oblikovali moderne kaznene ustanove. Nakon razmatranja teorijskih okvira od značaja za definisanje pojma, svrhe i opravdanosti kazne uopšte, uključujući i kaznu zatvora, otvoreno je pitanje odnosa između načina organizovanja i rada ustanova za izvršenje krivičnih sankcija i ciljeva kaznene politike. Na pomenutu temu nadovezuje se i definisanje pojma moralne klime u zatvorima, iza kojeg sledi deo posvećen analizi neoliberalnog „modela tržišta“ i načina na koji se on odražava na funkcionisanje sistema izvršenja krivičnih sankcija i moralnu i socijalnu klimu u zatvorima. Zaokret u pravcu retributivističkih teorija kazne i kažnjavanja odvija se paralelno sa opadanjem podrške za rehabilitacione teorije kaznenog tretmana i uopšte sa „padom rehabilitacionog ideala“, te su zato u posebnom poglavlju analizirani razlozi i faktori koji su doveli do toga. Nakon toga, autori pažnju usmeravaju na novu penologiju i njenu primenu u kontekstu zatvorskih sistema. U posebnom delu monografije, autori se bave definisanjem kompleksnog i promenljivog pojma zatvorske socijalne klime da bi zatim usmerili pažnju na teorijske osnove na kojima počivaju istraživanja zatvorske socijalne klime. Budući da je pojam socijalne klime u zatvorima tesno isprepletan sa pojmovima kao što su kvalitet života, dobrobit i blagostanje osuđenih lica, poseban deo monografije posvećen je detaljnijem određivanju ovih pojmova. Nakon razmatranja uticaja i značaja zatvorske socijalne klime pre svega u pogledu uspešnosti procesa resocijalizacije i socijalne reintegracije, autori objašnjavaju način na koji se meri kvalitet zatvorskog života, primenom upitnika MQPL (Measuring the Quality of Prison LIfe) čiji je tvorac prof. dr Alison Libling. S obziron na to da je moralna i socijalna klima u zatovrima uslovljena i fizičkim okruženjem, autori u cilju njenog potpunijeg razumevanja u našoj zemlji skreću pažnju na osnovne tipove ustanova za izvršenje krivičnih sankcija u Srbiji i odeljenja u njima i ukazuju na njihov uticaj na razumevanje zatvorske socijalne klime. Autori potom analiziraju i normativni okvir relevantan za uspostavljanje povoljne moralne i socijalne klime u ustanovama za izvršenje krivičnih sankcija u svetu i u Srbiji, a, kako neoliberalna stremljenja ne mogu da ne ostave određeni trag i na kaznenu politiku u našoj zemlji, analiziran je i uticaj neoliberalizma na ključne pravce razvoja sistema izvršenja krivičnih sankcija u Srbiji. Imajući u vidu sve pomenute faktore, u monografiji su analizirani i pojedini inovativni metodi rada sa osuđenim licima za koje se smatra da imaju kapacitete da doprinesu poboljšanju moralne i socijalne klime u zatvorima.