PSYCHOLOGICAL AND PEDAGOGICAL FEATURES OF THE WORK OF AUDITORY AND SPEECH REHABILITATION OF KAZAKH-SPEAKING CHILDREN WITH COCHLEAR IMPLANTS
Authors: Сикинбаев Б.Б. 
Published: January 2024

Есту қабілеті қоршаған ортадан ақпаратты алудың негізгі құралының бірі. Оның қалыпты дамуы баланың сөйлеу тілінің, сәйкесінше, таным саласының да дамуына оңды ықпал етеді. Алайда бірқатар себептер мен факторлардың әсерінен естудің бұзылысы орын алады. Есту қабілетінің бұзылуы мүлдем естімейтін және нашар еститін балалар тобына бөлінген жіктеменің жасақталуына негіз болды. Есту қабілетінің бұзылысы ерекше білімді қажет ететін балалар тобының бірі бола отырып, олармен жүргізілетін дамыту жұмыстарының әдістемелік кешенін толықтырудың өзектілігін және қажеттілігін айқындайды. Есту қабілетінің мүлдем болмауы жағдайындағы балалардың білім алуы мен әлеуметтенуі шектелген деңгейде ғана болғаны белгілі. Алайда, қазіргі технологияның қарыштап дамыған кезеңінде бұл балалардың мүмкіндіктерін кеңейтетін бірнеше инновациялық құралдардың жасақталғаны белгілі. Олардың бірі – кохлеарлы имплантация. Кохлеарлы имплантация – есту қабілетінің бұзылысы бар балаларда сенсорлық – нейрондық есту қабілетінің жоғалуы болған кезде есту аппараттарының тиімсіздігі немесе тиімділігінің төмендігі жағдайында қолданылатын әдіс. Бұл құрал елімізде соңғы онжылдық көлемінде қолжетімді болып отыр. Аталған құралды орнату жағдайынан кейінгі баламен жүргізілетін жұмыс бірнеше бағыттарды және әдістеменің жүйелілігін қамтиды. Алайда, кохлеарлы имплантация еліміз үшін жаңашылдық болғандықтан, әлі де кохлеарлы имплантациядан кейінгі қазақ тілді балалармен түзету жұмысының жеткіліксіздігі айқын байқалады. Мақала барысында кохлеарлы имплантациясы бар балалармен түзету жұмыстарының ерекшеліктері қарастырылып, негізгі өзгешеліктері айқындалды. Кілттік сөздер: есту қабілеті, кохлеарлы имплантация, түзету жұмысы, әдістеме, сенсорлық сала, нейрондар, психологиялық-педагогикалық қолдау.

Hearing is one of the main tools for extracting information from the environment. His normal development has a positive effect on the development of the child's speech and, accordingly, the field of cognition. However, under the influence of a number of reasons and factors, hearing impairment occurs. Hearing impairment served as the basis for the development of a classification divided into groups of absolutely deaf and hard of hearing children. Hearing impairment, being one of the groups of children with special educational needs, determines the relevance and necessity of supplementing the methodological complex of the developmental work carried out with them. It is known that the education and socialization of children with complete lack of hearing occurred only at a limited level. However, it is known that at the initial stage of the development of modern technologies, several innovative tools were developed that expand the capabilities of these children. One of them is cochlear implantation. Cochlear implantation is a method used in cases of inefficiency or low efficiency of hearing aids in the presence of sensory–neuronal hearing loss in children with hearing impairments. This tool has become available in the country over the past decade. Working with a child after installing this tool includes several directions and a sequence of methods. However, since cochlear implantation is an innovation for our country, there is still insufficient correctional work with Kazakh-speaking children after cochlear implantation. In the course of the article, the features of correctional work with children with cochlear implantation were considered, the main differences were identified. Keywords: hearing, cochlear implantation, correctional work, technique, sensory sphere, neurons, psychological and pedagogical support.

Слух – один из основных инструментов для извлечения информации из окружающей среды. Его нормальное развитие положительно влияет на развитие речи ребенка и, соответственно, области познания. Однако под влиянием ряда причин и факторов происходит нарушение слуха. Нарушение слуха послужило основой для разработки классификации, разделенной на группы абсолютно глухих и слабослышащих детей. Нарушение слуха, являясь одной из групп детей с особыми образовательными потребностями, определяет актуальность и необходимость дополнения методического комплекса проводимой с ними развивающей работы. Известно, что обучение и социализация детей при полном отсутствии слуха происходили только на ограниченном уровне. Однако известно, что на начальном этапе развития современных технологий было разработано несколько инновационных инструментов, расширяющих возможности этих детей. Один из них-кохлеарная имплантация. Кохлеарная имплантация – это метод, используемый в случаях неэффективности или низкой эффективности слуховых аппаратов при наличии сенсорно-нейрональной потери слуха у детей с нарушениями слуха. Этот инструмент стал доступен в стране за последнее десятилетие. Работа с ребенком после установки данного средства включает в себя несколько направлений и последовательность методики. Однако, поскольку кохлеарная имплантация является инновацией для нашей страны, все еще наблюдается недостаточная коррекционная работа с казахоязычными детьми после кохлеарной имплантации. В ходе статьи были рассмотрены особенности коррекционной работы с детьми с кохлеарной имплантацией, определены основные отличия. Ключевые слова: слух, кохлеарная имплантация, коррекционная работа, методика, сенсорная сфера, нейроны, психолого-педагогическая поддержка.