Χορήγηση μελατονίνης κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης σε προβατίνες υπό θερμική καταπόνηση
Authors: Μπουρουτζήκα Ευτέρπη 
Published: November 2023

Η παρούσα διδακτορική διατριβή εστιάζει στη μελέτη των επιπτώσεων της θερμικής καταπόνησης κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγικής διαδικασίας στις προβατίνες και πώς αυτές μπορούν να μετριαστούν μετά από χορήγηση εμφυτευμάτων μελατονίνης. Ειδικότερα, η διατριβή αποσκοπεί στο να διαλευκανθούν οι επιδράσεις της μελατονίνης: α) στην αναπαραγωγική απόδοση των προβατίνων σε καταστάσεις θερμικής καταπόνησης, β) στην αντιοξειδωτική ικανότητα και ανοσολογική απόκριση των προβατίνων κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και στον τοκετό, γ) στην αντιοξειδωτική και ανοσολογική ικανότητα των απογόνων τις πρώτες ημέρες της ζωής τους και δ) στους μηχανισμούς έκφρασης των πρωτεϊνών κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και στον τοκετό. Η διατριβή χωρίζεται σε πέντε κεφάλαια και έπονται τα συμπεράσματα. Στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται ανασκόπηση της σχετικής βιβλιογραφίας γύρω από έξι θεματικές ενότητες: α) στρες, β) οξειδωτικό στρες, γ) θερμική καταπόνηση, δ) μελατονίνη, ε) κοκκιδιακή παρασίτωση και στ) πρωτεωμική τεχνολογία. Στο δεύτερο κεφάλαιο παρατίθεται αυτούσια η δημοσιευμένη ερευνητική εργασία, με τίτλο «Effects of Melatonin Administration to Pregnant Ewes under Heat-Stress Conditions, in Redox Status and Reproductive Outcome». Στον πειραματισμό διερευνήθηκε η επίδραση της μελατονίνης στην αναπαραγωγική απόδοση, την οξειδοαναγωγική ισορροπία και την γαλακτοπαραγωγική ικανότητα των προβατίνων όταν αυτές βρίσκονται σε θερμική καταπόνηση κατά τους τρεις πρώτους μήνες της κυοφορίας τους. Στον πειραματισμό συμμετείχαν συνολικά εξήντα οχτώ προβατίνες, οι οποίες χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ισάριθμες ομάδες, την ομάδα της μελατονίνης (Μ) και την ομάδα των μαρτύρων (C). Στις αρχές του καλοκαιριού εφαρμόσθηκε σε όλα τα ζώα συγχρονισμός των οιστρικών κύκλων με εισαγωγή σπόγγων προγεσταγόνων (ημέρα 0) και χορήγησης 300IU ίππειας χοριακής γοναδοτροπίνης (eCG) ενδομυικά κατά την αφαίρεση των σπόγγων (ημέρα 14). Ακολούθησε γονιμοποίηση των ζώων με φυσική οχεία. Την ημέρα 0 στην ομάδα Μ τοποθετήθηκαν υποδόρια στη βάση του ωτός εμφυτεύματα μελατονίνης, ένα σε κάθε προβατίνα. Η διαδικασία επαναλήφθηκε άλλες τρεις φορές, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ανά 40 ημέρες (ημέρες 40, 80 και 120). Συνολικά, οι προβατίνες της ομάδας Μ έλαβαν τέσσερα εμφυτεύματα. Τις ημέρες 50 και 84 πραγματοποιήθηκε διάγνωση της εγκυμοσύνης με υπερηχοτομογραφική εξέταση και οι προβατίνες στις οποίες δε διαγνώσθηκε εγκυμοσύνη απομακρύνθηκαν από τη μελέτη. Καθόλη τη διάρκεια του καλοκαιριού πραγματοποιήθηκε καταγραφή των περιβαλλοντολογικών συνθηκών (θερμοκρασία, υγρασία) για την εξακρίβωση της θερμικής καταπόνησης μέσω του δείκτη ΤΗΙ (Temperature Humidity Index), καθώς και καταγραφή της θερμοκρασίας του σώματος και της συχνότητας των αναπνοών των ζώων, για να εκτιμηθεί ο βαθμός καταπόνησής τους. Δείγματα αίματος ελήφθησαν από όλα τα ζώα τις ημέρες 0, 23, 40, 80, 120, καθώς και τις ημέρες 0, 1, 2, 5, 10 και 40 μετά τον τοκετό, για τη μελέτη αντιοξειδωτικών δεικτών [ολική αντιοξειδωτική ικανότητα (TAC), γλουταθειόνη (GSH), δείκτης λιπιδικής υπεροξείδωσης (TBARS)] στο πλάσμα του αίματος. Η γαλακτοπαραγωγική ικανότητα των προβατίνων εκτιμήθηκε τις ημέρες 5, 10 και 40 μετά τον τοκετό, ημέρα που εφαρμόσθηκε και ο απογαλακτισμός των αρνιών. Από τη στατιστική επεξεργασία των αποτελεσμάτων διαπιστώθηκε ότι η χορήγηση μελατονίνης βελτίωσε σημαντικά την οξειδοαναγωγική κατάσταση των προβατίνων της ομάδας Μ καθόλη τη διάρκεια της εγκυμοσύνης παρά τη θερμική καταπόνηση που υπέστησαν όλα τα ζώα, με αποτέλεσμα τη βελτίωση της αναπαραγωγικής τους απόδοσης συγκριτικά με την ομάδα των μαρτύρων. Το αποτέλεσμα αυτό ενισχύθηκε από την ισχυρή συσχέτιση που βρέθηκε μεταξύ του αριθμού των εμβρύων που καταμετρήθηκαν την ημέρα 50 και της γλουταθειόνης που προσδιορίστηκε στο στάδιο της βλαστοκύστης (ημέρα 23), αλλά και από τον αυξημένο απογόνων στην ομάδα Μ. Παράλληλα, βελτιώθηκε σημαντικά το βάρος των αρνιών που γεννήθηκαν ανά προβατίνα στην ομάδα Μ. Τέλος, καταγράφηκε σημαντική αύξηση στην παραγωγή γάλακτος στις προβατίνες της ομάδας Μ σε σύγκριση με εκείνες της ομάδας C και στις τρεις μετρήσεις που πραγματοποιήθηκαν. Από τα παραπάνω αποτελέσματα συμπεραίνεται ότι η χορήγηση εμφυτευμάτων μελατονίνης πριν και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης σε προβατίνες που υποβάλλονται σε θερμική καταπόνηση δρα ευεργετικά ως προς τη βελτίωση της αναπαραγωγικής και γαλακτοπαραγωγικής τους απόδοσης, καθώς και της αντιοξειδωτικής ικανότητας του μητρικού οργανισμού κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.Το τρίτο κεφάλαιο αποτελεί τη συνέχεια του δεύτερου, καθώς αφορά τους απογόνους του πρώτου πειραματισμού. Το κεφάλαιο αυτό παρουσιάζεται ως αυτοτελής δημοσιευμένη εργασία, με τίτλο «Association of Melatonin Administration in Pregnant Ewes with Growth, Redox Status and Immunity of Their Offspring». Από τα αρνιά που γεννήθηκαν κατά τον πειραματισμό που περιγράφεται στο κεφάλαιο δύο, τριάντα επτά έλαβαν μέρος στον συγκεκριμένο πειραματισμό. Τα αρνιά αυτά κατανεμήθηκαν στις ίδιες ομάδες που ανήκαν οι μητέρες τους, δηλαδή στην ομάδα της μελατονίνης (MEL) και στην ομάδα των μαρτύρων (CON), με βάση το εάν οι μητέρες τους είχαν λάβει ή όχι εμφυτεύματα μελατονίνης, αντίστοιχα, όπως περιγράφεται αναλυτικά στο δεύτερο κεφάλαιο. Στα αρνιά αυτά δεν έγινε καμία παρέμβαση κατά το χρονικό διάστημα της μελέτης, πλην της έκθεσης των μητέρων τους σε θερμική καταπόνηση πριν και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και της τοποθέτησης των εμφυτευμάτων μελατονίνης στις μητέρες των αρνιών της ομάδας ΜEL. Το βάρος των αρνιών καταγράφηκε τις ημέρες 0 (γέννηση), 15 και 40, όταν έλαβε χώρα ο απογαλακτισμός τους. Δείγματα αίματος συλλέχθηκαν από τα αρνιά τις ημέρες 0, 1, 2, 5, 10 και 40 για τη μέτρηση αντιοξειδωτικών δεικτών στο πλάσμα του αίματος. Τις ίδιες χρονικές στιγμές συλλέχθηκαν και δείγματα πρωτογάλακτος/γάλακτος, με σκοπό τη χημική τους ανάλυση και τον προσδιορισμό της αντιοξειδωτικής ικανότητας (TAC, GSH, TBARS). Επίσης, δείγματα αίματος συλλέχθηκαν από τις προβατίνες στον τοκετό (ημέρα 0) και μία ημέρα αργότερα. Τις χρονικές στιγμές 0 και 1 αναλύθηκαν δείγματα του πλάσματος αίματος από τις προβατίνες και δείγματα πρωτογάλακτος για τον προσδιορισμό κυτταροκινών [ιντερλευκίνη-1β (IL-1β), ιντερλευκίνη-6 (IL-6), ιντερλευκίνη-10 (IL-10), ιντερφερόνη-γ (IFN-γ)] και ανοσοσφαιρινών γ (IgG). Οι ίδιοι ανοσολογικοί δείκτες μελετήθηκαν στα δείγματα του πλάσματος του αίματος των αρνιών τις χρονικές στιγμές 0, 1 και 2. Από τη στατιστική επεξεργασία των αποτελεσμάτων διαπιστώθηκε ότι ο ρυθμός ανάπτυξης των αρνιών δε διέφερε σημαντικά μεταξύ των δύο ομάδων. Παρόλα αυτά το πρωτόγαλα/γάλα των προβατίνων της ομάδας Μ είχε καλύτερο αντιοξειδωτικό προφίλ και μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες την ημέρα του τοκετού (ημέρα 0), καθώς και μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε λιπαρά την ημέρα 1, σε σύγκριση με τα αντίστοιχα δείγματα της ομάδας των μαρτύρων. Επίσης, τα αρνιά της ομάδας MEL εμφάνισαν βελτιωμένη οξειδοαναγωγική κατάσταση από τη γέννησή τους μέχρι και την ημέρα 2 σε σύγκριση με τους μάρτυρες. Όσον αφορά το ανοσολογικό προφίλ, οι προβατίνες της ομάδας Μ εμφάνισαν αύξηση της ιντερλευκίνης-6 την ημέρα 1, με ταυτόχρονη αύξηση της ιντερλευκίνης-10 στο πλάσμα των αρνιών τους συγκριτικά με τα αρνιά της ομάδας CON την ημέρα 2. Οι συσχετίσεις που πραγματοποιήθηκαν έδειξαν ότι τα αρνιά της ομάδας MEL παρουσίασαν καλύτερη απορρόφηση των ανοσοσφαιρινών, παρόλο που οι τελευταίες βρέθηκαν σημαντικά αυξημένες στο αίμα των αρνιών της ομάδας CON την ημέρα 2. Τα αποτελέσματα αυτά καταδεικνύουν ότι η χορήγηση μελατονίνης κατά τη διάρκεια της εμβρυικής ανάπτυξης έχει θετικό αντίκτυπο στον απόγονο κατά τις πρώτες κρίσιμες ώρες μετά τη γέννησή του, αφού βελτιώνει την οξειδοαναγωγική του κατάσταση. Επιπρόσθετα, σύμφωνα με τους ανοσολογικούς δείκτες, την αντιοξειδωτική ικανότητα και τη χημική ανάλυση του πρωτογάλακτος/γάλακτος, συμπεραίνεται ότι η χορήγηση μελατονίνης σε προβατίνες καθόλη τη διάρκεια της εγκυμοσύνης βελτιώνει την ποιότητα του παραγόμενου γάλακτος. Το τέταρτο κεφάλαιο κινείται στο ίδιο μοτίβο με τα προηγούμενα δύο και περιλαμβάνει αυτούσια δημοσιευμένη εργασία, με τίτλο «Melatonin Administration to Pregnant Ewes for Coccidiosis Control in Their Offspring». Στον πειραματισμό αυτό συμμετείχαν τριάντα προβατίνες που υποβλήθηκαν σε θερμική καταπόνηση κατά τους πρώτους μήνες της εγκυμοσύνης τους και γέννησαν συνολικά σαράντα επτά αρνιά. Οι προβατίνες χωρίστηκαν σε πέντε ισάριθμες ομάδες ως εξής: ομάδα ΚΜ στην οποία πραγματοποιήθηκε χορήγηση μελατονίνης και πειραματική μόλυνση, ομάδα ΚC στην οποία έγινε μόνο πειραματική μόλυνση, ομάδα CM στην οποία χορηγήθηκαν μόνο εμφυτεύματα μελατονίνης, ομάδα CC που αποτέλεσε την ομάδα μαρτύρων για τις τρεις προηγούμενες ομάδες και ομάδα NC, η οποία αποτέλεσε τους μάρτυρες για τη φυσική μόλυνση του περιβάλλοντος. Ο αριθμός των αρνιών που γεννήθηκαν ανά ομάδα προβατίνων ήταν 9, 11, 10, 8 και 9 από τις KM, KC, CM, CC και NC, αντίστοιχα. Στις προβατίνες όλων των ομάδων εφαρμόσθηκε το πρωτόκολλο ρύθμισης των οιστρικών κύκλων, ενώ επιπλέον στις προβατίνες των ομάδων ΚΜ και CM το πρωτόκολλο τοποθέτησης εμφυτευμάτων μελατονίνης που περιγράφεται στον πρώτο πειραματισμό. Επιπλέον, στις προβατίνες των ομάδων ΚΜ και CΜ πραγματοποιήθηκε πειραματική μόλυνση με μείγμα σπορογονημένων ωοκύστεων του κοκκιδίου Eimeria spp. την εκατοστή εικοστή ημέρα της κύησης, όπως και στα αρνιά των ομάδων ΚΜ, CM, KC και CC με το ίδιο μείγμα, όταν έφτασαν στην ηλικία των πέντε με εννέα ημερών. Δείγματα κοπράνων συλλέχθηκαν από όλες τις προβατίνες την ημέρα της μόλυνσης και του τοκετού, καθώς και από όλα τα αρνιά όλων των ομάδων την ημέρα της μόλυνσης και επιπλέον δεκατρείς φορές σε διάστημα οχτώ εβδομάδων (συνολικά δεκατέσσερα δείγματα), για τον προσδιορισμό του αριθμού των ωοκύστεων ανά γραμμάριο κοπράνων. Επίσης, δείγματα αίματος συλλέχθηκαν από τις προβατίνες την ημέρα 120 και κατά τον τοκετό, και από τα αρνιά 1 και 2 ημέρες μετά τη γέννησή τους, καθώς και δείγματα πρωτογάλακτος κατά τον τοκετό και εβδομήντα δύο ώρες αργότερα, για τον προσδιορισμό κυτταροκινών (IL-1β, IL-6, IL-10, IFN-γ) και ανοσοσφαιρινών IgG. Επιπλέον, καταγράφηκε ο ρυθμός ανάπτυξης των αρνιών από τη γέννησή τους μέχρι και την ηλικία των εξήντα ημερών ανά δεκαπέντε ημέρες και συνολικά πέντε φορές. Παράλληλα, ο λευκοκυτταρικός τύπος προσδιορίσθηκε σε επιχρίσματα αίματος αρνιών από δείγματα που ελήφθησαν έξι φορές κατά το ίδιο χρονικό διάστημα με τη δειγματοληψία κοπράνων. Από τη στατιστική επεξεργασία των αποτελεσμάτων διαπιστώθηκε σημαντικά αυξημένος τίτλος ανοσοσφαιρινών τόσο στο αίμα των αρνιών και των προβατίνων όσο και στο πρωτόγαλα της ομάδας ΚΜ σε σύγκριση με τους αντίστοιχους μάρτυρες. Τα αρνιά της ομάδας ΚΜ, επίσης, παρουσίασαν σημαντικά μεγαλύτερη συγκέντρωση INF-γ συγκριτικά με τα αρνιά των υπόλοιπων ομάδων. Ο λόγος IL-10 προς INF-γ ήταν σημαντικά μειωμένος στις προβατίνες της ομάδας ΚΜ, γεγονός που σχετίζεται με την ικανότητα της μελατονίνης να ρυθμίζει θετικά την παραγωγή INF-γ και αρνητικά αυτήν της IL-10. Ο ρυθμός ανάπτυξης των αρνιών δε διέφερε σημαντικά, γεγονός που συνηγορεί στο ότι η μελατονίνη συμβάλλει στην αύξηση και διατήρηση του σωματικού βάρους παρόλη τη σφοδρότητα των κλινικών συμπτωμάτων. Ταυτόχρονα, η απέκκριση ωοκύστεων ανά γραμμάριο κοπράνων ήταν σημαντικά μειωμένη σε ποσοστό 94,9% και 92,6% στα αρνιά των ομάδων ΚΜ και CM, αντίστοιχα, σε σύγκριση με την ομάδα KC, κατά τις πρώτες τρεις εβδομάδες που κυριαρχούσε το παθογόνο στέλεχος E. Ovinoidalis. Τέλος, η ανάλυση του λευκοκυτταρικού τύπου έδειξε ότι ο κυρίαρχος τύπος λευκοκυττάρων ήταν τα μονοπύρηνα στα αρνιά όλων των ομάδων που μολύνθηκαν πειραματικά, αλλά όχι στα αρνιά της ομάδας NC. Συμπερασματικά, μπορεί να υποτεθεί πως η χορήγηση μελατονίνης κατά την εμβρυική ζωή επηρεάζει θετικά το ανοσοποιητικό σύστημα των απογόνων, όταν αυτοί βρεθούν σε περιβάλλον με μεγάλο παρασιτικό φορτίο. Παράλληλα, η μείωση του αριθμού των ωοκύστεων που απεκκρίνεται με τα κόπρανα, συμβάλλει στην ελάττωση του παρασιτικού φορτίου στο περιβάλλον και κατά συνέπεια στην εκτροφή. Από τα παραπάνω συνάγεται το συμπέρασμα ότι η χρήση μελατονίνης μπορεί να εφαρμοσθεί ως διαχειριστική πρακτική για τον έλεγχο της κοκκιδίωσης στα αρνιά. Στο πέμπτο και τελευταίο κεφάλαιο παρουσιάζεται ως αυτοτελής η μελέτη, με τίτλο «Proteomics analysis of pregnancy in ewes under heat stress conditions and melatonin administration». Στην εργασία αυτή επιχειρήθηκε, μέσω τεχνικών πρωτεωμικής, να διασαφηνιστούν τα βιοχημικά μονοπάτια στα οποία εμπλέκεται η μελατονίνη τόσο κατά τα πρώτα στάδια της εγκυμοσύνης προβατίνων σε συνθήκες θερμικές καταπόνησης όσο και κατά τον τοκετό. Αφορμή για τη διενέργεια του πειραματισμού αυτού στάθηκαν οι προηγούμενες εργασίες που κατέδειξαν τη θετική επίδραση της μελατονίνης στο οξειδοαναγωγικό προφίλ, την ανοσολογική απόκριση και την αναπαραγωγική απόδοση των προβατίνων που την έλαβαν. Για το σκοπό αυτό διατηρήθηκε το ακριβές πρωτόκολλο του πρώτου πειραματισμού, όσον αφορά τη ρύθμιση των οιστρικών κύκλων και τη χορήγηση εμφυτευμάτων μελατονίνης. Συνολικά συμμετείχαν στη μελέτη είκοσι δύο προβατίνες, οι οποίες χωρίστηκαν σε δύο ισάριθμες ομάδες, την ομάδα Μ που έλαβε τα εμφυτεύματα μελατονίνης και την ομάδα C που ήταν οι μάρτυρες. Δείγματα αίματος ελήφθησαν από όλα τα ζώα τις ημέρες 0 (έναρξη ρύθμισης οιστρικών κύκλων και εισαγωγή πρώτου εμφυτεύματος μελατονίνης, δείγματα M1-C1), ημέρα 16 (πριν τη φυσική οχεία, M2-C2), ημέρα 40 (δεύτερο εμφύτευμα, M3-C3), ημέρα 80 (τέταρτο εμφύτευμα, M4-C4) και στον τοκετό (M5-C5). Τα δείγματα του πλάσματος του αίματος προετοιμάστηκαν για πρωτεωμική ανάλυση, αφού πρώτα οι πρωτεΐνες διαχωρίστηκαν με δισδιάστατη ηλεκτροφόρηση πηκτώματος πολυακριλαμιδίου και στα πηκτώματα ανιχνεύτηκαν οι διαφορετικά εκφρασμένες πρωτεΐνες. Αυτές ταυτοποιήθηκαν με φασματομετρία μάζας, χρησιμοποιώντας ιοντισμό-εκρόφηση από μήτρα μέσω laser σε συνδυασμό με αναλυτή μαζών χρόνου πτήσης (MALDI-TOF MS). Τα αποτελέσματα φανέρωσαν την ύπαρξη συνολικά σαράντα δύο επιπλέον πρωτεϊνών στα δείγματα Μ2, Μ3 και Μ4, καθώς και πενήντα τριών νέων στο Μ5, δηλαδή στον τοκετό. Οι πρωτεΐνες αυτές μπορούν να χωριστούν σε πέντε κατηγορίες, που αφορούν την ανοσολογική απόκριση, την ανάπτυξη του εμβρύου και του πλακούντα κατά την κύηση, την αντιοξειδωτική άμυνα, τη ρύθμιση του κυτταρικού κύκλου καθώς και την ανταλλαγή και μεταφορά ιόντων μέσα στο κύτταρο. Η μελατονίνη βρέθηκε ότι αποτελεί ρυθμιστικό παράγοντα της κυτταρικής διαίρεσης και της μεταφοράς ιόντων, καθώς ρυθμίζει την κυτταρική αναπνοή και την παραγωγή ATP στα μιτοχόνδρια. Επιπλέον, φαίνεται να επηρεάζει την αύξηση ή όχι της παραγωγής κυτταροκινών σχετικών με την ανοσολογική απόκριση, αλλά και να προάγει το σχηματισμό και την ανάπτυξη των εμβρυικών οργάνων. Τέλος, αποτελεί ρυθμιστικό παράγοντα της αντιοξειδωτικής άμυνας, αφού προάγει την έκφραση ενζύμων που ρυθμίζουν τα ενδογενή αντιοξειδωτικά.Τα σημαντικότερα συμπεράσματα που προκύπτουν από τα ευρήματα αυτής της διατριβής είναι επιγραμματικά τα ακόλουθα: Η εξωγενής μελατονίνη, όταν χορηγείται στις προβατίνες υπό θερμική καταπόνηση καθόλη τη διάρκεια της αναπαραγωγής διαδικασίας, ώστε να διατηρείται σταθερά αυξημένη η συγκέντρωσή της:•βελτιώνει την αναπαραγωγική απόδοση των προβατίνων, τον αριθμό των εμβρύων που κυοφορούνται και το σωματικό βάρος των αρνιών ανά προβατίνα, καθώς προστατεύει τόσο το μητρικό οργανισμό όσο και το έμβρυο όταν η εγκυμοσύνη εξελίσσεται σε συνθήκες θερμικής καταπόνησης και συνεπώς αυξημένου οξειδωτικού στρες α) αυξάνει της δράση των ενδογενών αντιοξειδωτικών ενζύμων και μειώνει τη λιπιδική υπεροξείδωση που μπορεί να αποδειχθεί επιζήμια τόσο για το κύτταρο, αφού το οδηγεί σε αποπτωτικά φαινόμενα, όσο και για τον ίδιο τον οργανισμό, β) επιδρά θετικά στη γαλακτοπαραγωγική ικανότητα των προβατίνων βελτιώνοντας την παραγόμενη ποσότητα και ποιότητα γάλακτος, γ) προστατεύει το νεογνό κατά τις πρώτες κρίσιμες ώρες της ζωής του μειώνοντας δραστικά το οξειδωτικό στρες που βιώνει, δ) ασκεί ανοσορρυθμιστική δράση τόσο στο μητρικό οργανισμό όσο και στο νεογνό κατά τις πρώτες ημέρες της ζωής του, καθώς αυξάνει τα επίπεδα κυτταροκινών στο αίμα των προβατίνων και των αρνιών τους, αλλά και στο πρωτόγαλα αυτών, ε) βελτιώνει την ανοσολογική απόκριση τόσο των προβατίνων όσο και των απογόνων τους μετά από πειραματική μόλυνση με μείγμα κοκκιδίων, αυξάνοντας τον τίτλο των αντισωμάτων και των κυτταροκινών αλλά και συμβάλλοντας στην ηπιότερη κλινική εικόνα και διατήρηση σταθερού του ρυθμού ανάπτυξης των αρνιών μέσω μείωσης του αριθμού απεκκρινόμενων ωοκύστεων στο περιβάλλον, στ) ενισχύει την έκφραση πρωτεϊνών που η δράση τους σχετίζεται με την ανοσολογική απόκριση, τη ρύθμιση ενδογενών αντιοξειδωτικών, του κυτταρικού κύκλου, της κυτταρικής αναπνοής, αλλά και το σχηματισμό και την ανάπτυξη των εμβρυικών οργάνων και του πλακούντα, προστατεύοντας έτσι τόσο το μητρικό οργανισμό όσο και το έμβρυο σε καταστάσεις στρες.