Εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας στην ανακουφιστική παιδιατρική φροντίδα
Authors: Μπούρη Μαρία 
Published: September 2021

Εισαγωγή: H παιδιατρική ανακουφιστική φροντίδα αποτελεί ένα καινούργιο και ταχέως αναπτυσσόμενο πεδίο που αφορά την ολοκληρωμένη φροντίδα παιδιών με απειλητικές για τη ζωή παθήσεις και των οικογενειών τους. Η ανάγκη εκπαίδευσης των επαγγελματιών υγείας διαφόρων ειδικοτήτων στο αντικείμενο αυτό είναι επιτακτική, προκειμένου να ανταποκριθούν στις πολύπλευρες ανάγκες των παιδιών και εφήβων που αντιμετωπίζουν καταληκτικές παθήσεις, καθώς και των μελών της οικογένειάς τους. Σκοπός: Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν η διερεύνηση της αποτελεσματικότητας ενός διεπιστημονικού εκπαιδευτικού προγράμματος στην παιδιατρική ανακουφιστική φροντίδα, ως προς την επίδρασή του στις γνώσεις και τις δεξιότητες των επαγγελματιών υγείας στους βασικούς τομείς της παιδιατρικής ανακουφιστικής φροντίδας, καθώς και στις στάσεις τους απέναντι στο θάνατο. Μεθοδολογία: Η μελέτη ήταν προοπτική, ημι-πειραματική με ομάδα ελέγχου και μετρήσεις πριν και αμέσως μετά την παρέμβαση. Το δείγμα της μελέτης απετέλεσαν 83 επαγγελματίες υγείας (παιδίατροι, νοσηλευτές, ψυχολόγοι και άλλοι). Οι συμμετέχοντες στην ομάδα παρέμβασης (N=34) παρακολούθησαν ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα 150 ωρών και συνολικής διάρκειας 8 μηνών, στην παιδιατρική ανακουφιστική φροντίδα, ενώ η ομάδα ελέγχου (N=49) δεν έλαβε εκπαίδευση στο ίδιο διάστημα. Το πρόγραμμα διαμορφώθηκε μετά από ενδελεχή ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, για τους σκοπούς της παρούσας μελέτης. Για την αξιολόγηση του προγράμματος χρησιμοποιήθηκαν δύο ερωτηματολόγια, εκτίμησης γνώσεων και επάρκειας αντιστοίχως, τα οποία αναπτύχθηκαν για τους στόχους της μελέτης σύμφωνα με την βιβλιογραφία, καθώς και η ελληνική εκδοχή του Ερωτηματολογίου διερεύνησης στάσης απέναντι στο θάνατο (DAP-R). Καταγράφηκαν επίσης τα δημογραφικά χαρακτηριστικά του δείγματος. Όλα τα ερωτηματολόγια χορηγήθηκαν στα μέλη και των δύο ομάδων, πριν από την έναρξη και μετά τη λήξη του εκπαιδευτικού προγράμματος. Αναλύθηκαν επίσης οι ζωγραφικές απεικονίσεις με θέμα το θάνατο, τις οποίες πραγματοποίησαν τα μέλη της ομάδας παρέμβασης, κατά την έναρξη και τη λήξη του προγράμματος, καθώς και δεδομένα από τη γραπτή αξιολόγηση του προγράμματος από τους εκπαιδευθέντες. Στατιστική ανάλυση: H στατιστική ανάλυση των ποσοτικών δεδομένων πραγματοποιήθηκε με το στατιστικό πακέτο SPSS 17.0 και με τη χρήση των μεθόδων συσχέτιση Spearman, ανάλυση διακύμανσης επαναλαμβανόμενων μετρήσεων (ΑΝΟVA) και ανάλυση συνδιακύμανσης επαναλαμβανόμενων μετρήσεων (ΑΝCΟVA). Για τον έλεγχο της αξιοπιστίας των ερωτηματολογίων εφαρμόσθηκε ο συντελεστής εσωτερικής συνοχής Cronbach’s alpha. Το επίπεδο σημαντικότητας τέθηκε στο p<0.05. Για την επεξεργασία των ποιοτικών δεδομένων χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος της ανάλυσης περιεχόμενου. Αποτελέσματα: Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα οδήγησε σε βελτίωση των γνώσεων και των αντιλήψεων των επαγγελματιών υγείας όσον αφορά την επάρκειά τους στους βασικούς τομείς της παιδιατρικής ανακουφιστικής φροντίδας, σε στατιστικά σημαντικό βαθμό συγκριτικά με την ομάδα ελέγχου. Ως προς την επίδραση του εκπαιδευτικού προγράμματος στις στάσεις απέναντι στο θάνατο, δεν διαπιστώθηκαν στατιστικά σημαντικές μεταβολές στις υποκλίμακες του DAP-R, πλην της υποκλίμακας Μέσο Διαφυγής. Η επίδραση ορισμένων δημογραφικών και εργασιακών μεταβλητών (προηγηθείσες απώλειες, φύλο, ειδικότητα, έτη κλινικής εμπειρίας και οικογενειακή κατάσταση) στα παραπάνω αποτελέσματα, χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση. Τα ευρήματα της ποιοτικής ανάλυσης έδειξαν ότι το εκπαιδευτικό πρόγραμμα κινητοποίησε τους συμμετέχοντες να αναθεωρήσουν τις προσωπικές τους στάσεις απέναντι στο θάνατο και το θνήσκειν, ενώ επιβεβαίωσαν διαστάσεις της επαγγελματικής τους επάρκειας που ενισχύθηκαν μέσω της εκπαίδευσης. Διαμέσου της αναστοχαστικής διεργασίας, την οποία ευνόησαν οι βιωματικές και ενεργητικές εκπαιδευτικές μέθοδοι του προγράμματος, οι συμμετέχοντες αναγνώρισαν τις προσωπικές τους απώλειες και εμπλούτισαν την οπτική τους όσον αφορά τον ρόλο και τη συμβολή τους στη συνοδεία οικογενειών που αντιμετωπίζουν την καταληκτική ασθένεια και το θάνατο του παιδιού τους, ευρήματα που επιβεβαιώθηκαν και από τις ζωγραφικές απεικονίσεις του θανάτου που πραγματοποίησαν οι εκπαιδευθέντες.Συμπεράσματα: Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα με θέμα την παιδιατρική ανακουφιστική φροντίδα το οποίο εφαρμόστηκε σε διεπιστημονική ομάδα επαγγελματιών υγείας, ήταν αποτελεσματικό ως προς τη βελτίωση των γνώσεων και των δεξιοτήτων των συμμετεχόντων, ενώ ταυτόχρονα συνέβαλε στην επεξεργασία και αναθεώρηση των προσωπικών τους στάσεων απέναντι στο θάνατο και τη φροντίδα παιδιών και οικογενειών που αντιμετωπίζουν μια απειλητική για τη ζωή νόσο. Τα αποτελέσματα και τα συμπεράσματα της παρούσας μελέτης θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην προαγωγή της συζήτησης ως προς την αναζήτηση του βέλτιστου τρόπου εκπαίδευσης των επαγγελματιών υγείας στην παιδιατρική ανακουφιστική φροντίδα, με στόχο τη διαρκή βελτίωση της παρεχόμενης φροντίδας σε παιδιά με απειλητικές για τη ζωή παθήσεις και τις οικογένειές τους.