Βιώσιμη διαχείριση βοσκοτόπων και βελτιστοποίηση εκτροφής προβάτων σε ημίξηρες περιοχές της Μεσογείου
Authors: Ψύλλος Γεώργιος 
Published: May 2023

Η πλειονότητα των βοσκήσιμων εκτάσεων στα μεσογειακά οικοσυστήματα, στις οποίες ασκείται εκτατική εκτροφή προβάτων, χαρακτηρίζονται από δυσμενείς εδαφοκλιματικές συνθήκες, με το φαινόμενο να είναι εντονότερο στις ημίξηρες περιοχές. Συχνά ωστόσο, η χρήση τους απέχει πολύ από το να είναι βιώσιμη και αειφορική, αντίθετα επιφέρει αρνητικές επιπτώσεις, ενισχύοντας φαινόμενα της υποβάθμισης των παραγωγικών πόρων, απώλειας βιοποικιλότητας και την καταστροφή του οικοσυστήματος. Στην παρούσα μελέτη, διερευνούμε την αμφίδρομη σχέση των βοσκοτόπων και της προβατοτροφίας σε μια τυπική ημίξηρη περιοχή της Μεσογείου. Για τον σκοπό αυτόν επιλέχθηκαν τέσσερεις προβατοτροφικές εκμεταλλεύσεις στην τοποθεσία Άγρα, στη δυτική Λέσβο και καταγράφηκε το είδος της κάλυψης των βοσκοτόπων, η παραγωγικότητα τους, η ποικιλότητα της ποώδους χλωρίδας και η ποιότητα της παραγόμενης βιομάζας. Για χρονικό διάστημα δύο υδρολογικών ετών (Σεπτέμβριο έως Ιούνιο), σε 14 βοσκότοπους καταγράφηκε η παραγωγή ποώδους βιομάζας, με τρεις μετρήσεις ανά έτος και η χλωριδική ποικιλότητα όταν τα φυτά βρίσκονταν σε πλήρη ανάπτυξη, κατά το τέλος της βλαστικής περιόδου. Οι μετρήσεις πραγματοποιήθηκαν από τη βοσκημένη περιοχή και μέσα σε μικρούς κλωβούς προστατευμένους από τη βόσκηση, οι οποίοι τοποθετούνταν διαδοχικά μέσα στο έτος. Τα παραπάνω μεγέθη συνοδευτήκαν από την ανάλυση των κλιματολογικών δεδομένων, κατά την ίδια περίοδο, αλλά και σε βάθος εννιαετίας, επιπλέον, στο τέλος κάθε σεζόν πραγματοποιήθηκε χημική ανάλυση με σκοπό την εκτίμηση της ποιότητας της παραχθείσας ποώδους βιομάζας. Οι κτηνοτρόφοι κατέγραψαν τις ζωοτεχνικές πρακτικές που ακολουθούσαν, τα εισερχόμενα και τα εξερχόμενα των μονάδων τους σε ερωτηματολόγια, ενώ από τον Ελληνικό Γεωργικό Οργανισμό Δήμητρα λήφθηκαν τα αποτελέσματα της ανάλυσης του παραγόμενου γάλακτος της αντίστοιχης περιόδου. Τα αποτελέσματα δείχνουν σημαντικές διαφορές παραγωγικότητας τόσο μεταξύ των βοσκοτόπων όσο και μεταξύ των ετών, η οποία ωστόσο παραμένει αξιόλογη, πάρα την υψηλή βοσκητική πίεση. Αντιστρόφως, μικρές διαφορές παρατηρούνται μεταξύ των κλωβών και τους διαφορετικούς βαθμούς βόσκησης, τόσο ως προς την παραγωγικότητα αλλά και την χλωριδική ποικιλότητα. Τα παραπάνω αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι το «ιστορικό χρήσης» των χωραφιών είναι σημαντικό, καθώς οι βοσκότοποι που είχαν χρησιμοποιηθεί για αροτραίες καλλιέργειες στο παρελθόν, καθώς και εκείνοι που έχουν δεχθεί ανθρώπινες παρεμβάσεις – βελτιώσεις ή βρίσκονται σε ευνοϊκές τοποθεσίες, ήταν και οι πιο παραγωγικοί και με την μεγαλύτερη ποικιλία ειδών. Αντίθετα, οι επικλινείς βοσκότοποι και με τα πιο ρηχά εδάφη, έδειχναν σημάδια υπερβολικής χρήσης και υποβάθμισης. Παρόλα αυτά, γενικά μπορούμε να πούμε ότι τα υπό μελέτη οικοσυστήματα έδειξαν υψηλό βαθμό ανθεκτικότητας παρά την εντατική χρήση τους. Σε σχέση με την ποιότητα του παραγόμενου γάλακτος και την οικονομικότητα των κτηνοτροφικών μονάδων, δεν μπόρεσαν να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα καθώς απαιτούνταν πολύ πιο λεπτομερής καταγραφή οικονομικών δεδομένων και των ζωοτεχνικών χειρισμών, την οποία οι συνεργαζόμενοι κτηνοτρόφοι δεν ήταν δυνατόν να πραγματοποιήσουν.