Η ποίηση και η ποιητική της Κικής Δημουλά
Authors: Παπαστάθη Δέσποινα 
Published: September 2021

Η ποίηση αποτελεί ένα από τα πιο πρόσφορα μέσα για την έκφραση του θρήνου που προκαλούν η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου, η συνειδητοποίηση του εφήμερου της ανθρώπινης ύπαρξης, το υπαρξιακό αδιέξοδο του θανάτου. Το πένθος και η θλίψη αισθητοποιούνται μέσω της ποίησης, που είναι γνωστή από την ελληνική αρχαιότητα ως ελεγεία. Η ελεγεία, τόσο στην παραδοσιακή όσο και στη μοντέρνα έκφανση του είδους, εκφράζει τη σχέση της λογοτεχνίας με την απώλεια, καθώς μετουσιώνει σε τέχνη το γεγονός που καταστρέφει την ίδια τη φύση μας, τον θάνατο. Στόχος της παραδοσιακής ελεγειακής ποίησης υπήρξε η παρηγοριά των πενθούντων είτε μέσω της πίστης στην Αιώνια Βασιλεία των Ουρανών και την Ανάσταση των νεκρών, είτε μέσω της αποθέωσης των έργων του νεκρού. Αντίθετα, κατά τους 20ό και 21ό αι. το είδος διακρίνεται από μια βίαιη σχεδόν παραμόρφωση των χαρακτηριστικών του, αφού οι μοντέρνοι ποιητές αρνούνται τον παραμυθητικό ρόλο της ποίησης του πένθους. Η μοντέρνα ελεγεία, η λεγόμενη αντι-ελεγεία, ή νεο-ελεγεία, ή μετα-ελεγεία, σε αντίθεση με την παραδοσιακή, καθίσταται αντι-παρηγορητική, αντι-εγκωμιαστική, αντι-συμβατική, ακόμα και αντι-λογοτεχνική. Οι ποιητές προσπαθούν να αποδώσουν ποιητικά την παρουσία της απουσίας και γι’ αυτό το έργο τους εκφράζει μια έντονη αίσθηση απώλειας. Πρόκειται ουσιαστικά για τονικότητα, μια τονικότητα ελεγειακή που διακρίνει την ποίηση του 20ού και 21ού αι., ακόμα και όταν οι ποιητές δεν μιλούν για συγκεκριμένο θάνατο.Η ποίηση και η ποιητική της Κικής Δημουλά, αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον υπό το πρίσμα μιας συνεχούς διεργασίας πένθους, καθώς ο ποιητικός της λόγος διεξάγει έναν ασταμάτητο θρήνο για το εφήμερο της ανθρώπινης ύπαρξης, τη φθορά που επιφέρει ο χρόνος, την καταλυτική κυριαρχία του θανάτου, δημιουργώντας την αίσθηση πως – όπως αναφέρει ο Βαβούρης - η κοινή των θνητών μοίρα είχε ως μόνο αποδέκτη τη Δημουλά. Η ποιήτρια πενθεί για την απώλεια ως αναπόδραστη τύχη του ανθρώπου. Πρόκειται για μια ποίηση που διακρίνεται από έντονη ελεγειακή τονικότητα, από την πρώιμη έως και την ώριμη ποιητική παραγωγή. Ο ελεγειακός τόνος αισθητοποιείται μέσω της ποιητικής του εφήμερου σώματος, όπου κυριαρχούν τα μοτίβα του θανάτου, της αποδόμησης της αξίας των νεκρικών τελετουργικών, της αντίθεσης σώματος και ψυχής, της γήρανσης του σώματος, της γλώσσας των δακρύων και της ματαίωσης του ερωτικού βιώματος. Η έκφραση συναισθημάτων ανάρμοστων –όπως θα τα χαρακτηρίσουμε- όπως η μελαγχολία, η οργή και η ενοχή αναδεικνύει το αδιέξοδο πένθος του ποιητικού υποκειμένου. Η τοπιογραφία του θανάτου και της φθοράς σε συνδυασμό με την εγκόσμια σύλληψη του χρόνου ενισχύουν την ελεγειακή τονικότητα, η οποία εντείνεται από το διάλογο της Δημουλά με τον χριστιανικό και τον αρχαιοελληνικό μύθο. Βρίσκει, επίσης, θαυμαστή κορύφωση μέσω του ποιητικού αυτοπροσδιορισμού της, όπως αυτός υλοποιείται στο διάλογο της ποιήτριας με την τέχνη της ποίησης, καθώς και τα ποιήματα ελεγείες, γραμμένα με αφορμή τον θάνατο συγκεκριμένων προσώπων, αλλά και τις αυτο – ελεγείες, όπου το υποκείμενο της ποιητικής αφήγησης σκηνοθετεί τον δικό του θάνατο. Τέλος, οι φωτογραφίες, επαναλαμβανόμενο μοτίβο της ποίησής της, λειτουργούν ως memento mori, ενώ τα ποιήματα «εκφράσεις» αγαλμάτων και πινάκων ζωγραφικής, αποδομώντας το αρχικό μήνυμα και συμβολισμό του έργου τέχνης, το οποίο γίνεται αντικείμενο παρατήρησης, εντείνουν την ελεγειακή τονικότητα που διακρίνει το έργο της Δημουλά. Η θεματική υποστηρίζεται από εκφραστικούς τρόπους όπως η μετωνυμία, η μεταφορά, η προσωποποίηση, ο ελλειπτικός λόγος, η αιρετική χρήση της γλώσσας, καθώς συχνά ανατρέπονται οι καθιερωμένοι κανόνες της γραμματικής και της σύνταξης. Ωστόσο, κύριος ρητορικός και ταυτόχρονα τρόπος θέασης του κόσμου είναι η ειρωνεία μέσα από την οποία απομυθοποιούνται παραδεδομένες αξίες και ιδανικά, τονίζοντας εμφατικά την εγκόσμια σύλληψη του χρόνου αλλά και της περιρρέουσας πραγματικότητας, καθιστώντας, έτσι, την ποίησή της Δημουλά αντιπροσωπευτική περίπτωση της μεταπολεμικής λογοτεχνίας, που διακρίνεται από ελεγειακή τονικότητα και εκφράζει με τρόπο δημιουργικό την ποίηση του πένθους, την ποίηση της απώλειας.