Η ποικιλότητα της λείας του πετροκούναβου (Martes foina) στα μεσογειακά οικοσυστήματα
Authors: Παπακώστα Μαλαματή 
Published: January 2014

Το πετροκούναβο (Martes foina) είναι μεσαίου μεγέθους άρπαγας, με ευρεία γεωγραφική κατανομή στο μεγαλύτερο τμήμα της Ευρώπης και στην κεντρική Ασία. Πρωταρχικός σκοπός της έρευνας ήταν να μελετηθούν και να εκτιμηθούν οι τροφικές συνήθειες του πετροκούναβου στην Ελλάδα (ηπειρωτική και νησιωτική) για να κατανοηθεί ο οικολογικός του ρόλος στα Μεσογειακά οικοσυστήματα. Τα επιμέρους αντικείμενα ήταν η διερεύνηση πιθανής γενετικής ή μορφολογικής διαφοροποίησης των πληθυσμών του στον Ελλαδικό χώρο, με τη χρήση μιτοχονδριακών δεικτών και κρανιομετρικών και σωματομετρικών αναλύσεων αντίστοιχα, η οποία πιθανόν να επιδρούσε στην τροφική του οικολογία. Η απομόνωση DNA από 104 δείγματα ήπατος πετροκούναβου, η χρήση της μεθόδου PCR και οι αναλύσεις των cytb αλληλουχιών που προέκυψαν, αποκάλυψαν μόλις 11 σημειακές μεταλλάξεις (πολυμορφικές θέσεις), οι οποίες δεν συνηγορούν υπέρ της ύπαρξης υποειδών ούτε υπέρ της ύπαρξης κάποιου χαρακτηριστικού πολυμορφισμού για συγκεκριμένο ελληνικό πληθυσμό πετροκούναβου. Η ανάλυση της μορφολογικής διαφοροποίησης του πετροκούναβου στην Ελλάδα, σε 18 κρανιομετρικές και πέντε σωματομετρικές μεταβλητές, μελετήθηκε σε 87 και 215 άτομα, αντίστοιχα. Οι διαφορές που προέκυψαν σε 5 κρανιομετρικές μεταβλητές δεν ήταν ικανές για μία επαρκή σωστή ταξινόμηση του πετροκούναβου στις τρεις περιοχές (μ.ο. σωστής ταξινόμησης δειγμάτων σε ενδοχώρα - νησιά Αιγαίου - Κρήτη = 63%), ενισχύοντας την άποψη ότι οι νησιωτικοί πληθυσμοί δεν είναι ενδημικά υποείδη και ανήκουν στον ίδιο πληθυσμό της ενδοχώρας. Με τη χρήση της μεθόδου της μετα-ανάλυσης έγινε μία προσπάθεια να κατανοηθεί η τροφική συμπεριφορά του πετροκούναβου σε βιογεωγραφική κλίμακα. Από την ανάλυση των αποτελεσμάτων 43 μελετών στην Ευρωπαϊκή του κατανομή, προέκυψε διαφοροποίηση και ετερογένεια των κύριων τροφικών ομάδων (θηλαστικά, πτηνά, έντομα, φρούτα, ερπετά-αμφίβια). Η τάση που εμφανίστηκε για λιγότερα αρθρόποδα στο διαιτολόγιο του πετροκούναβου στην Κεντρική-Βόρεια Ευρώπη, λιγότερα θηλαστικά στη Μεσόγειο και περισσότερα πτηνά-αυγά στην Κεντρική-Βόρεια Ευρώπη, δείχνει ότι η διαφοροποίηση των τροφικών του συνηθειών εξαρτάται κυρίως από τις τοπικές περιβαλλοντικές συνθήκες και από τη διαθεσιμότητα των εναλλακτικών πηγών τροφής. Για την εκτίμηση των τροφικών του συνηθειών στην ενδοχώρα και στη νησιωτική Ελλάδα και τη διερεύνηση ύπαρξης προτύπου τροφοληψίας τόσο μεταξύ φύλων όσο και μεταξύ περιοχών, αναλύθηκαν 292 στομάχια με την εφαρμογή τεσσάρων τεχνικών ανάλυσης (%N, %F, %V, %W) και με τη χρήση της λογαριθμογραμμικής ανάλυσης. Μεταξύ των αρσενικών και των θηλυκών ατόμων, το διαιτολόγιο δεν διέφερε στατιστικώς σημαντικά και η τροφική τους επικάλυψη ήταν μεγάλη (Pianka’s index > 0,9) όπως και μεταξύ των περιοχών. Οι πιο σημαντικές τροφικές ομάδες στο διαιτολόγιο ήταν τα φυτικά είδη, τα αρθρόποδα και τα θηλαστικά, ενώ ακολουθούσαν τα πτηνά, τα ερπετά και τα αμφίβια. Τα σημαντικότερα είδη και τάξεις των κυρίαρχων τροφικών ομάδων, παρουσίαζαν εποχική μεταβλητότητα στο διαιτολόγιο του πετροκούναβου. Στην περίοδο αναπαραγωγής, συμμετείχαν με μεγαλύτερους αριθμούς στο διαιτολόγιο του πετροκούναβου από ότι αναμενόταν, οι ζωικής προέλευσης τροφικές ομάδες, ενώ στη μη αναπαραγωγική περίοδο, τα φρούτα. Αυτό μπορεί να σχετίζεται με τις θρεπτικές απαιτήσεις του είδους στη διάρκεια του έτους, αλλά και με τις αλλαγές στη διαθεσιμότητα των πηγών τροφής και την προσβασιμότητα. Το πετροκούναβο είναι ένας ευρυφάγος και καιροσκόπος άρπαγας, με παρόμοιο πρότυπο τροφοληψίας (feeding pattern) μεταξύ φύλων, περιοχών και μεταξύ εποχών.