Επίδραση των διατροφικών συνηθειών εγκύων στην πρόληψη μεταβολικών νοσημάτων
Authors: Κύρκου Χαρίκλεια 
Published: December 2024

Τα μεταβολικά νοσήματα, όπως η παχυσαρκία και ο σακχαρώδης διαβήτης, έχουν λάβει διαστάσεις πανδημίας, πλήττοντας ολοένα και περισσότερους πληθυσμούς, παγκοσμίως. Στο πλαίσιο αυτό, η κύηση αναδεικνύεται ως ένα κρίσιμο «παράθυρο ευαισθησίας», το οποίο μπορεί να καθορίσει τη μελλοντική υγεία των απογόνων. Η παρούσα διατριβή εστιάζεται στη διερεύνηση του ρόλου των διατροφικών συνηθειών εγκύων α) στον κίνδυνο εκδήλωσης διαβήτη κύησης (GDM), β) στη διαμόρφωση των νεογνικών ανθρωπομετρικών χαρακτηριστικών, και γ) στη μητρική πρόσληψη βάρους κατά την κύηση (GWG). Παράλληλα, εστιάζει και δ) στην αξιολόγηση των πιθανών συσχετίσεων μεταξύ της GWG και των νεογνικών ανθρωπομετρικών χαρακτηριστικών. Για τη διερεύνηση του πρώτου στόχου, πραγματοποιήθηκε συστηματική ανασκόπηση μελετών παρατήρησης, η οποία αποσκοπούσε στην αξιολόγηση των διαθέσιμων ευρημάτων αναφορικά με τη σχέση των «a-posteriori» διατροφικών προτύπων εγκύων και του κινδύνου GDM. Για τη διεξαγωγή της ανασκόπησης, ακολουθήθηκε το πρωτόκολλο PRISMA 2020. Κατά την ανάλυση των 28 επιλέξιμων μελετών, εντοπίστηκαν 91 διατροφικά πρότυπα, τα οποία ταξινομήθηκαν σε τέσσερις κατηγορίες: «Westernized» / «Nutritious» / «Plant-based» / «Miscellaneous». Συνολικά, δεν καταγράφηκαν σταθερές συσχετίσεις μεταξύ των διατροφικών προτύπων και του GDM. Ωστόσο, τα «Westernized» έτειναν να συνδέονται με τον αυξημένο κίνδυνο GDM, ενώ τα «Nutritious» και «Plant-based» φάνηκε να σχετίζονται με την πρόληψη του GDM, σε συγκεκριμένους πληθυσμούς. Για την υλοποίηση των επιμέρους στόχων, πραγματοποιήθηκε προοπτική μελέτη με τη συμμετοχή υγιών εγκύων που διένυαν το 2ο τρίμηνο της κύησης. Η καταγραφή της μητρικής διατροφής πραγματοποιήθηκε, μέσω προσωπικής συνέντευξης, με τη χρήση ημιποσοτικού ερωτηματολογίου συχνότητας κατανάλωσης τροφίμων. Τα δεδομένα αναφορικά με την έκβαση της κύησης, την GWG και τα νεογνικά ανθρωπομετρικά χαρακτηριστικά συλλέχθηκαν μέσω προσωπικής συνέντευξης, 3-6 μήνες μετά τον τοκετό. Για την εξαγωγή των διατροφικών προτύπων, εφαρμόστηκε ιεραρχική ανάλυση σε συστάδες. Για την ταυτοποίηση πιθανών μεταβολικών υπογραφών που σχετίζονται με τα πρότυπα αυτά, πραγματοποιήθηκε NMR-μεταβολομική σε ένα υποσύνολο γυναικών που παρείχαν δείγματα αμνιακού υγρού (ΑΥ). Εντοπίστηκαν τρία διατροφικά πρότυπα: «Dairy-focused» / «Med-fusion» / «Traditional-inspired». Το «Dairy-focused» παρουσίασε τη μεγαλύτερη πρόσληψη ολικών και ζωικών πρωτεϊνών, ενώ το «Traditional-inspired» παρουσίασε την υψηλότερη πρόσληψη φυτικών πρωτεϊνών και διαιτητικών ινών. Τα βρέφη των γυναικών που ακολουθούσαν το «Dairy-focused» είχαν το υψηλότερο εκατοστημόριο ύψους γέννησης και το χαμηλότερο δείκτη Ponderal. Η ανάλυση των δειγμάτων ΑΥ αποτύπωσε την ύπαρξη συγκεκριμένων μεταβολικών υπογραφών που σχετίζονται με τα διατροφικά πρότυπα. Συγκεκριμένα, αναδείχθηκε ότι τα επίπεδα συγκεκριμένων αμινοξέων ήταν υψηλότερα στο «Dairy-focused», σε σχέση με τα άλλα δύο πρότυπα. Αντιθέτως, το «Traditional-inspired» παρουσίαζε μειωμένα επίπεδα αμινοξέων και γλυκόζης. Επίσης, εντοπίστηκε ότι ένα σημαντικό ποσοστό των γυναικών εμφάνιζε υπερβολική GWG, και υπερβολικό ρυθμό GWG κατά το διάστημα μεταξύ: α) 13ης και 19ης εβδομάδας της κύησης και β) 19ης εβδομάδας και τοκετού. Ενδιαφέρον, παρουσιάζει επιπλέον, το εύρημα ότι η GWG και οι αντίστοιχοι ρυθμοί σχετίζονταν με τις διατροφικές συνήθειες των γυναικών και τα νεογνικά ανθρωπομετρικά χαρακτηριστικά. Συμπερασματικά, η διατριβή παρέχει νέα δεδομένα αναφορικά με το ρόλο των διατροφικών συνηθειών εγκύων στην εμβρυική ανάπτυξη, καθώς και τη σχέση αυτών με σημαντικούς παράγοντες διαμόρφωσης του ενδομήτριου περιβάλλοντος, όπως ο GDM και η GWG. Ωστόσο, η ανάγκη για περαιτέρω έρευνα είναι κρίσιμη για την κατανόηση των μηχανισμών μέσω των οποίων η μητρική διατροφή επηρεάζει τον κίνδυνο εκδήλωσης μεταβολικών νοσημάτων στους απογόνους, καθώς και την ανάπτυξη στοχευμένων διατροφικών παρεμβάσεων.