bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
Reflecting of chemcal terms in colloquial style
Authors:   Bakı Mühəndislik Universiteti magistrant, Rəhim qızı Nərimanova Çinarə , Rəhim qızı Süleymanlı Natiqə ,   Bakı Mühəndislik Universitet magistrant
Published: July 2022

Gündəlik mənaları olan kimyəvi terminlərin öyrənilməsi elmdə həmişə maraq dairəsində olmuşdur. Buna görə də bu məqalə seçilmiş 10 sözün həm elmi həm gündəlik mənalarının işlənməsini araşdırır. Araşdırma aparılarkən kimya elmi ilə yeni tanış olanların bu sahədə qarşılaşdığı problemlər də göz önünə alınmışdır. Kimya ixtisasına aid bilikləri ingilis dilində mənimsəməyə çalışan 20 öyrənəndən seçilmiş sözlərin mənaları soruşulmuşdur. Araşdırma nəticəsində aydın olmuşdur ki bu öyrənənlərin çox qismi sözlərin yalnız onların həyatlarındakı təcrübələrinə əsaslananaraq öyrəndikləri gündəlik mənalarına yiyələniblər. Bu sorğu zamanı qarşıya çıxan ikimənalı sözlərin elmi mənalarının nadir işləndiyi və elmi lügətin düzgün anlaşılmadığı kimi problemler ortaya çıxaraq bu məqalənin işlənməsinə zəmin yaratmışdır. Elmi və gündəlik mənaları bir-birindən fərqlənən sözlərin öyrənilməsindəki və anlaşılmasındakı nəzəri prespektivlər bu məqalədə dərinlikləri ilə öz əksini tapmışdır. Bu iş kimya ixtisasında dilin elmi rolundakı əhəmiyyətinə yeni baxış gətirmişdir. Açar sözlər : kimya, colloquial style, termin, elmi dil, öyrənən, məna Chinara Rahim Narimanova Natiga Rahim Suleymanli Reflecting of chemcal terms in colloquial style Abstract It has always been interesting to learn the meanings of chemistry terms in science and in daily language. So this article searches the usage of chosen 10 words in science and in daily life. During the investigation while writing this article the problems which new chemistry learners have encountered were also taken into consideration and analyzed. 20 students learning chemistry in English were asked the meanings of these chosen words. As a result of research it was clear that most part of the learners acquired the daily meaning of these terms based on their experience in life. The challenges such as the infrequent use of DMV and misunderstanding of scientific vocabulary appeared and laid the groundwork for writing this article. Theoretical perspectives on the study and understanding of the words with different scientific and everyday meanings are deeply reflected in this article. This work has brought a new approach to the importance of a language in chemistry. Key words: chemistry, daily language, science language, learners, meaning
Qoşulmama hərəkatının aktuallığı və Azərbaycanın təhlükəsizlik siyasətində rolu
Authors:   Khazar University master, Mahammadali Aghayarov Murad
Published: July 2022

The Non-Aligned Movement, created by a number of states to avoid confrontation between the two political and military poles during the Cold War, has now become one of the most important multilateral mechanisms involved in the regulation of international relations. The end of the inter-bloc struggle and the Cold War with the collapse of the Soviet Empire called into question the existence of the Non-Aligned Movement. Opinions were expressed that the organization, which had been successful in the struggle against colonialism and in maintaining its territorial integrity without joining military blocs, had lost its relevance and was inactive. However, the Non-Aligned Movement, with more than 120 members, has not lost its relevance in modern times and can serve as an effective platform against threats such as global climate change, terrorism, international peacekeeping and mass armaments. To play the role of a forum of cooperation between the members of the organization, which has an influential voice in the decision taken within the UN General Assembly. The article discusses the historical past of the Non-Aligned Movement, its main principles, structure, relevance in modern times, the reasons for Azerbaijan's joining the movement, and its benefits. Key words: Non-Aligned Movement, Cold War, Third World, Azerbaijan,security Murad Məhəmmədəli oğlu Ağayarov Qoşulmama hərəkatının aktuallığı və Azərbaycanın təhlükəsizlik siyasətində rolu Xülasə Soyuq müharibə dövründə iki siyasi və hərbi qütb arasında qarşıdurmadan qaçmaq üçün bir sıra dövlətlər tərəfindən yaradılmış Qoşulmama Hərəkatı hazırda beynəlxalq münasibətlərin tənzimlən­məsində iştirak edən ən mühüm çoxtərəfli mexanizmlərdən birinə çevrilmişdir. Bloklararası mübari­zənin Sovet imperiyasının süqutu ilə nəticələnməsi və Soyuq Müharibənin sona çatması Qoşulmama Hərəkatının mövcudluğunu sual altına qoyurdu. Müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizədə və hərbi bloklara qoşulmadan ərazi bütövlüyünün qorunmasında uğurlu olan təşkilatın aktuallığını itirdiyi və fəaliy­yətsizliyi ilə bağlı fikirlər deyilirdi. Lakin 120-dən çox üzvü olan Qoşulmama Hərəkatı müasir dövrdə də aktuallığını itirməyib və qlobal iqlim dəyişikliyi, terror, beynəlxalq sülhün qorunması, kütləvi silahlanma kimi təhdidlərə qarşı effektiv platforma rolunu oynaya bilər. BMT Baş Assambleyası çərçivəsində qəbul edilən qərarda təsirli söz sahibi olan təşkilat üzvləri arasında əməkdaşlıq forumu rolunu oynamaqdadır. Məqalədə Qoşulmama Hərəkatının tarixi keçmişi, əsas prinsipləri, strukturu, müasir dövrdə aktuallığı, Azərbaycanın hərəkata qoşulmasının səbəbləri və onun gətirdiyi qazanclardan bəhs edilir. Açar sözlər: qoşulmama hərəkatı, soyuq müharibə, wçüncü dünya, Azərbaycan, təhlükəsizlik
Efficiency indicators of banking activity
Authors:   Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti (UNEC) magistrant, Valeh qızı Süleymanova Tamara
Published: July 2022

Bank sektoru hər bir ölkənin iqtisadiyyatında mühüm rol oynayır. Kommersiya bankları müasir pul iqtisadiyyatının ayrılmaz hissəsidir. Bank fəaliyyətinin inkişafı və səmərəliliyinin artırılması bütövlükdə dövlət iqtisadiyyatının inkişafının əsaslarından biridir. Kommersiya banklarının aydın və düzgün fəaliyyəti həm bank sisteminin, həm də bütün iqtisadiyyatın fəaliyyətinin səmərəliliyini müəyyən edir. Azərbaycan Respublikasının maliyyə bazarının inkişafı maliyyə alətlərinin növlərinin çoxalması, bank sektoruna xarici bankların və investorların gəlməsi, bankların daha çox pul vəsaitləri əldə etməsi ilə nəticələnmişdir. Açar sözlər: bank effektivliyi, kapital üzrə gəlirliliyi, aktivlər üzrə gəlirlilik, xalis faiz marjası, maliyyə əmsalları Tamara Valeh Suleymanova Efficiency indicators of banking activity Abstract The banking sector plays an important role in the economy of any country. Commercial banks are an integral part of the modern monetary economy. Development and increase of efficiency of banking activity is one of the bases of development of the state economy as a whole. Clear and correct operation of commercial banks determines the efficiency of both the banking system and the economy as a whole. The development of the financial market of the Republic of Azerbaijan has resulted in an increase in the number of types of financial instruments, the arrival of foreign banks and investors in the banking sector, and the acquisition of more funds by banks. Key words: banking efficiency, return on capital, return on assets, net interest margin, financial ratios
Şərqi Zəngəzur regionunda ekoturizm və tibbi turizmin perspektivləri
Authors:   Azerbaijan State University of Economic (UNEC) master, Sahib Hummatli Toghrul
Published: July 2022

The abundance of natural resources required for development of tourism sector demonstrates that Azerbaijan's regions have the exact ability to play a crucial role in environmental protection and socio-cultural development, as well as driving economic growth through ecotourism and medical tourism. Recently liberated Karabakh region's distinctive worth is examined primarily in terms of Azerbaijan's ecotourism and medical tourism potential. On the basis of available literature, a research was undertaken on the current situation of ecotourism and medical tourism in the East Zangezur region, the territory's historical significance, and especially its future potential. The medicinal potential of the region, as well as mineral springs, a diverse flora and fauna, and other natural features, are well recognized and should be investigated. The vast potential of the for the development of ecotourism and medical tourism has a significance impact in order to determine both this sector’s itself and its’ implication on the economy of Azerbaijan. Key words: tourism, ecotourism, medical tourism, Azerbaijan. Toğrul Sahib oğlu Hümmətli Şərqi Zəngəzur regionunda ekoturizm və tibbi turizmin perspektivləri Xülasə Turizm sektorunun inkişafı üçün tələb olunan təbii sərvətlərin bolluğu onu göstərir ki, Azərbaycanın regionları ətraf mühitin mühafizəsi və sosial-mədəni inkişafda həlledici rol oynamaq, o cümlədən ekoturizm və müalicə turizmi vasitəsilə iqtisadi artıma təkan vermək üçün geniş imkanlara malikdir. Bu yaxınlarda işğaldan azad edilmiş Qarabağ bölgəsinin özünəməxsus dəyəri ilk növbədə Azərbaycanın ekoturizm və müalicəvi turizm potensialı baxımından nəzərə çarpmaqdadır. Mövcud ədəbiyyat əsasında Şərqi Zəngəzur regionunda ekoturizm və müalicə turizminin hazırki vəziyyəti, bölgənin tarixi əhəmiyyəti, xüsusən də gələcək potensialı ilə bağlı araşdırma regionun potensialının, o cümlədən mineral bulaqlar, müxtəlif flora və faunas, həmçinin digər təbii xüsusiyyətlərinin önəmini göstərir. Ekoturizmin və müalicəvi turizmin inkişafı üçün böyük potensialın sayəsində həm bu sahənin, həm də Azərbaycan iqtisadiyyatına təsirinin müəyyən edilməsindəki təsirinin əhəmiyyətini göstərir. Açar sözlər: turizm, ekoturizm, müalicəvi turizm, Azərbaycan
Təbii ekosistemlərin davamlılığının transformasiyası və mübahisəsi antropogen təsirlərin nəticəsi kimi
Authors:   Institute of History named after A. Bakikhanov of ANAS Doctor of Philosophy in History, Alafsar Mammadov Ulvi
Published: July 2022

Man gets from nature what he needs for himself, air, water, material goals, raw materials for industry, and so on. As a result of the blind use of there resources for many years, the environment has changed worldwide. increase in the Of these treasures use of natural resources, the introduction and expansion of new technologies in energy, industry, agriculture, transport, anthropogenic changes in world landscapes the complexity and expansion of international economic relation-there or other factors strengthen human interaction with the environment and human has led to an increase in the anthropogenic burden on the environment. Key words: environment, anthropogenic impact, environmental hazard, living being, international cooperation Ülvi Ələfsər oğlu Məmmədov Təbii ekosistemlərin davamlılığının transformasiyası və mübahisəsi antropogen təsirlərin nəticəsi kimi Xülasə İnsan özü üçün nə lazımsa-hava, su, maddi nemətlər, sənaye üçün xammal və s.-ni təbiətdən alır. Bu sərvətlərdən yüz illərdən bəri kor-təbii istifadə olunması nəticəsində ətraf mühit dünya miqyasında dəyişilməyə məruz qalmışdır. Yer sərvətlərinin istifadəsinin durmadan çoxalması, energetika, sənaye, kənd təsərrüfatı, nəqliyyat sahələrində yeni texnologiyanın tətəbiqi və istehsalının genişlənməsi, dünya landşaftlarının antropogen dəyişməsi, beynəlxalq təsərrüfat əlaqələrinin mürəkkəbləşməsi və genişlənməsi-bu və ya digər amillər ətraf mühitlə bəşəriyyətin qarşılıqlı əlaqəsinin güclənməsinə və insanı əhatə edən mühitə antropogen yükün artmasına səbəb olmuşdur. Açar sözlər. ətraf mühit, antropogen təsir, ekoloji təhlükə, canlı varlıq, beynəlxalq əməkdaşlıq
Turizm sahəsində işgüzar və akademik kommunikasiya
Authors:   Mingechaur Tourism Collage teacher, Alafsar Nasibova Shafag
Published: July 2022

Tourism service providers need to have expressive communication skills to be able to offer a better tourism product and create a pleasant tourist experience. To better understand, conceptualize, and achieve the multidimensional concept of communication skills, this paper aims to investigate the literature and propose a measurement scale adapted to the modern tourism workplace. Results, based on a literature review and questionnaire survey, show that five communication skill dimensions emerge: written, oral, listening, digital, and non-verbal communication skills. The paper's theoretical contribution is the systematization of the literature and the conceptualization of communication skills up to date, while its empirical contribution is based on the examination of collected data related to the validated scale measurement. Key words: communication, skills tourism, employees tourism, workplace Şəfəq Ələfsər qızı Nəsibova Turizm sahəsində işgüzar və akademik kommunikasiya Xülasə Turizm xidməti təminatçıları daha yaxşı turizm məhsulu təklif etmək və xoş turist təcrübəsi yaratmaq üçün akademik ünsiyyət bacarıqlarına malik olmalıdırlar. Ünsiyyət bacarıqlarının çoxölçülü konsepsiyasını daha yaxşı başa düşmək, konseptuallaşdırmaq və əldə etmək üçün bu məqalə ədəbiyyatı araşdırmaq və müasir turizm iş yerinə uyğunlaşdırılmış ölçmə şkalası təklif etmək məqsədi daşıyır. Ədəbiyyat araşdırmasına və sorğu anketinə əsaslanan nəticələr göstərir ki, beş ünsiyyət bacarığı ölçüsü ortaya çıxır: yazılı, şifahi, dinləmə, rəqəmsal və şifahi olmayan ünsiyyət bacarıqları. Məqalənin nəzəri töhfəsi ədəbiyyatın sistemləşdirilməsi və müasir ünsiyyət bacarıqlarının konseptuallaşdırılmasıdır, onun empirik töhfəsi təsdiqlənmiş miqyaslı ölçmə ilə bağlı toplanmış məlumatların araşdırılmasına əsaslanır. Açar sözlər: ünsiyyət, turizm, akademik ünsiyyət, işgüzar kommunikasiya
The load of numerical words and expressions in functional styles
Authors:   Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti dissertant, Tofiq qızı Yusubova Ülviyyə
Published: July 2022

Numerallaşma və numerativ söz və ifadələr müasir dilçiliyin aktual problemlərindəndir. Məqalədə monoqrafik tədqiqatın bir hissəsi kimi, ilk dəfə olaraq Azərbaycan dilində say bəhsinə aid olan numerallaşma hadisəsi və onun struktur parametrləri, semantik-tipoloji cəhətləri öyrənilir. Leksik və frazeoloji numerativlərin diskurslarda, mətnlərdə rolu, işlənmə xüsusiyyətləri müəyyənləşdirilir. Numerativ sözlər, ifadələr və cümlələr mətn və diskursda praqmatik aspektdə və şəraitdə funksionallaşır. Qədim mənbələrdən, dialektoloji lüğətlərdən və müasir şair və yazıçıların əsərlərindən seçilmiş nümunələr əsasında numerativ söz və sabit ifadələrin praqmatik və üslubi tərəfləri tədqiq edilir. Müxtəlif funksional üslublarda numerativ söz və ifadələr mühüm funksional-kommunikativ vəzifələri yerinə yetirir. Numerativ frazeologizmlərdən şair və yazıçılar ayrı-ayrı personajların nitqində, diskurslarda istifadə edirlər. Bu yolla ümumxalq dilinin frazeoloji fondunu zənginləşdirirlər. Açar sözlər: funksional üslublar, numerativ sözlər, üslubi diferensiallaşma, poetik üslub, nəsr dili Ulviyya Tofig Yusubova The load of numerical words and expressions in functional styles Abstract The concept of style is related to the use of numerative words and expressions as a unit of language, ie the functions of language. The units mentioned in this article are investigated according to the functions of the Azerbaijani language (communication, information and influence). Research shows that numerative words and expressions in artistic and everyday styles carry a functional load, as well as perform the function of informing, influencing, communicating. The degree of their development is specified in the text. The degrees of functional load performed by that language unit in these styles are determined. The article also identifies other aspects of the use of numerical words and expressions in different functional styles of the Azerbaijani language. Key words: numerative, functional styles, artistic style, scientific style, social network
Methodology for assessing information security risks with the use of artificial intelligence
Authors:   Mingəçevir Dövlət Universiteti dissertant, İsrayıl qızı Əmiraslanova Rəsmiyyə İ
Published: July 2022

Müasirdə informasiya təhlükəsizliyinin təmini hər bir müəssisənin idarəetmə fəaliyyətində vacib rol oynayır. Bu da verilənlərin toplanması, saxlanması, emalı və tətbiqi texnologiyalarının əsasını təşkil edir. Bu proseslər informasiya riskləri səviyyələrinin kəmiyyət və keyfiyyət şkalalarına görə vaxtaşırı təhlilinə əsaslanır. Bunlar da, informasiya təhlükəsizliyi təhdidlərinin, zəifliklərinin vaxtında müəyyən edilməsi, zərərsizləşdirilməsi üçün müvafiq tədbirlər kompleksini həyata keçirməyə imkan verir. Təqdim olunan məqalədə, informasiya təhlükəsizliyi risklərinin analitik təhlili süni intellekt texno­logiyalarının bir istiqaməti olan neyro-qeyri-səlis şəbəkəyə əsaslanan metodika ilə qiymətləndirilməsi aparılmışdır. Açar sözlər: kompüter riyaziyyatı sistemləri, informasiya təhlükəsizliyi riski, süni intellekt, neyron şəbəkə, risklərinin qiymətləndirilməsi metodikası Rasmiyya Israil Amiraslanova Methodology for assessing information security risks with the use of artificial intelligence Abstract Today, information security plays an important role in the management of every enterprise. It is the basis of data collection, storage, processing and application technologies. These processes are based on periodic analysis of information risk levels on quantitative and qualitative scales. They also allow for the implementation of a set of appropriate measures to identify and neutralize information security threats and vulnerabilities in a timely manner. In the presented article, the analytical analysis of information security risks was assessed using a neuro-fuzzy network-based methodology, which is one of the directions of artificial intelligence technologies. Key words: computer mathematical systems, information security risk, artificial intelligence, neuro network, risk assessment methodology
Davamlı inkişaf çərçivəsində Qarabağ regionunda görüləcək işlərlə bağlı təkliflər
Authors:   Azerbaijan State University of Economic (UNEC) master, Elshan Bahmanli Gunay
Published: July 2022

After winning the 44-day Patriotic War in 2020, Azerbaijan's primary task was to rebuild and restore Karabakh. Because the social, economic, and civic infrastructure of the region, which Armenia has controlled for 30 years, has been completely destroyed. Significant industrial infrastructure, as well as transportation and communication networks, have been devastated in the region. The rebuilding process must be carried out in accordance with the long-term economic system's goals. Sustainable development is the most cutting-edge strategy to progress that not only incorporates future needs without limiting humanity's possibilities, but also encompasses human potential and capital, current information mobilization, and environmental assurance and advancement. Sustainable development is dynamic approach to development (Sachs Jeffrey, 2021: 1). This has social, economic, and environmental ramifications, and given the current status of the Karabakh region, all three paths for reconstruction are perfect. Sustainable development has 17 internationally recognized goals. Since we started the path of development in Karabakh from scratch, it will be very successful to take appropriate measures based on these goals. Key words: sustainability, sustainable development, Karabakh, suggestions, reconstruction Günay Elşən qızı Bəhmənli Davamlı inkişaf çərçivəsində Qarabağ regionunda görüləcək işlərlə bağlı təkliflər Xülasə 2020-ci ildə 44 günlük Vətən Müharibəsində qalib gəldikdən sonra Azərbaycanın əsas vəzifəsi Qarabağı yenidən qurmaq və bərpa etmək idi. Çünki Ermənistanın 30 ildir nəzarətində olduğu bölgənin sosial, iqtisadi infrastrukturu tamamilə məhv edilib. Bölgədə əhəmiyyətli sənaye infrastrukturu, o cümlədən nəqliyyat və kommunikasiya şəbəkələri dağıdılıb. Yenidənqurma prosesi uzunmüddətli iqtisadi sistemin məqsədlərinə uyğun aparılmalıdır. Davamlı inkişaf təkcə bəşəriyyətin imkanlarını məhdudlaşdırmadan gələcək ehtiyacları deyil, həm də insan potensialını və kapitalını, cari məlumat səfərbərliyini, ətraf mühitin təminatı və irəliləyişini əhatə edən tərəqqi üçün ən qabaqcıl strategiyadır. Davamlı inkişaf inkişafa dinamik yanaşmadır. Bunun sosial, iqtisadi və ekoloji nəticələri var və Qarabağ bölgəsinin hazırkı statusunu nəzərə alsaq, yenidənqurma üçün hər üç yol mükəmməldir. Davamlı inkişafın beynəlxalq səviyyədə tanınmış 17 məqsədi var. Biz Qarabağda inkişaf yoluna sıfırdan başladığımız üçün bu məqsədləri əsas götürərək müvafiq tədbirlərin görülməsi çox uğurlu olacaqdır. Açar sözlər: davamlılıq, davamlı inkişaf, Qarabağ, təkliflər, yenidənqurma
Issues related to the study of derived words in 1950-1990
Authors:   Bakı Dövlət Universiteti magistrant, Elsəvər qızı Həsənli Rübabə
Published: July 2022

Məqalədə 1950-1990-cı illərdə dilimizə daxil edilmiş alınma sözlərin xüsusiyyətləri əks etdirilmişdir. 1950-1990-cı illərdə alınmalar barəsində verilmiş fikirlər təhlil edilmişdir. Ərəb, fars, rus mənşəli, eləcə də rus dili vasitəsilə dilimizə keçmiş sözlər tədqiqata cəlb edilmişdir. Məqalədə alınmalarla bağlı bir sıra dil faktlarına toxunulmuşdur. Bu məqalədə alınmaların həm fonetik, həm semantik, həm qrammatik xüsusiyyətləri ilə bağlı məsələlər aydınlaşdırılmışdır: alınmaların yazılış və tələffüzə görə dəyişməsi, morfoloji quruluşunun dəyişməsi, milli şəkilçilərimizi qəbul etməsi, ictimai həyatın bütün sahələrində istifadəsi kimi əlamətləri diqqət mərkəzində olmuşdur. Açar sözlər:alınma sözlər, rus mənşəli sözlər, ərəb mənşəli sözlər, beynəlmiləl sözlər Rubaba Elsever Hasanli Issues related to the study of derived words in 1950-1990 Abstract The article reflects the characteristics of derived words introduced into our language in 1950-1990. Opinions on acquisitions in 1950-1990 are analyzed. Words of Arabic, Persian, Russian origin, as well as words translated into our language through the Russian language were involved in the research. The article touches on a number of language facts related to acquisitions. This article clarifies issues related to the phonetic, semantic and grammatical features of borrowings: changes in spelling and pronunciation, changes in morphological structure, adoption of our national suffixes, use in all spheres of public life. Key words:derived words, words of Russian origin, words of Arabic origin, words of international origin
Formation of municipal activity
Authors:   Bakı Mühəndislər Universiteti magistrant, Azər oğlu Rüstəmli Fərid
Published: July 2022

Demokratik dövlətin əsas vəzifəsi vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının həyata keçirilməsi üçün əlverişli şərait yaratmaqdır. Eyni zamanda, rasional dövlət quruluşu məsələsi bu vəzifənin ən səmərəli şəkildə həll olunacağı belə bir güc və nəzarət sisteminin yaradılmasına qədər azaldılır. Obyektiv olaraq elə problemlər var ki, onları ancaq ölkə səviyyəsində mərkəzləşdirilmiş vəsait və resurslar cəlb etməklə həll etmək olar. Belə problemlərə tamhüquqlu yerli özünüidarənin formalaşdırılması, vahid qanunvericilik bazasının yaradılması, hüquq-mühafizə sahəsində dövlət siyasətinin işlənib hazırlanması və həyata keçirilməsi, vətəndaşların əsas hüquq və azadlıqlarının konstitusiya ilə tanınması və təminatlarının təmin edilməsi, və s-dir. Bununla belə, sadalanan bir çox vəzifələrin həyata keçirilməsi, əhalinin müəyyən həyat səviyyəsinin təmin edilməsi ümumən dövlətdə deyil, əhalinin kompakt yaşadığı konkret ərazi birləşmələrində - bələdiyyələrdə həyata keçirilir. Məhz burada, ilk növbədə, vətəndaşların dövlət tərəfindən təmin edilmiş hüquq və azadlıqlarından istifadə etmələri, rahat yaşamaları üçün şərait yaradılmalıdır. Açar sözlər: bələdiyyə, hüquq, qanun, demokratiya, konstitusiya Farid Azar Rustamli Formation of municipal activity Abstract The main task of a democratic state is to create favorable conditions for the realization of the rights and freedoms of citizens. At the same time, the question of a rational state structure is reduced to the creation of such a system of power and control in which this task can be solved most effectively. Objectively, there are problems that can be solved only by attracting centralized funds and resources at the national level. Such problems include the formation of full-fledged local self-government, the creation of a unified legislative framework, the development and implementation of state policy in the field of law enforcement, the constitutional recognition and guarantee of fundamental rights and freedoms of citizens, and so on. However, the implementation of many of these tasks, ensuring a certain standard of living of the population is carried out not in the state as a whole, but in specific territorial units where the population is compact - municipalities. It is here, first of all, that conditions must be created for citizens to enjoy the rights and freedoms guaranteed by the state and live comfortably. Key words: municipality, law, policy, constitutional
Methodological problems of modern pedagogy
Authors:   Bakı Dövlət Universiteti fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, Qənbərəli Cavadova Hörmət , Qənbərəli Xanbabayeva Gülzar ,   filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
Published: July 2022

Məqalədə metodologiya termininin mahiyyəti və məzmunu təhlil edilir, metodologiya ilə elmin əlaqəsinin müəyyən edilməsinə və bu əlaqənin dialektik tərəflərinin açılmasına daha çox diqqət yetirilir. Müəlliflər tədris reallığının və pedaqoji fəaliyyətin təkmilləşdirilməsinə metodologiyanın təsirinin əsas amillərini araşdırır, pedaqoji elmin məzmununun formalaşdırılmasında metodologiyanın rolunu müəyyənləşdirir. Məqalədə təsdiq olunur ki, tədris prosesinin təkmilləşdirilmısi və onun əsas komponentlərinin öyrənilməsi müəllimin metodik mədəniyyətindən asılıdır. Açar sözlər: pedaqogika, təhsil, təlim, metodologiya, müəllim, pedaqoji fəaliyyət Hormat Qanbarali Javadova Gulzar Qanbarali Khanbabayeva Methodological problems of modern pedagogy Abstract The article analyzes the nature and the content of the term “methodology”, and concludes that so far there is no clear approach to the notion definition. Much attention is paid to determine the relationship between methodology and science, and to reveal dialectical aspects of this relationship. The author studies the main factors of methodology influence on improving teaching reality and pedagogical activity, and defines the role of methodology in forming the content of pedagogical education. It is proved that the improvement of the educational process and study of its main components depends on methodological culture of a teacher. Key words: pedagogy, education, training, methodology, teacher, pedagogical activity
The rоle оf banks in the develоpment оf mоnetary pоlicy and the ecоnоmic nature оf lending (Develоpment оf electrоnic banking)
Authors:   Bаkı Dövlət Universiteti mаgistrant, Elçin oğlu Mirzəyev Elvin
Published: July 2022

Təqdim оlunаn məqаlə işi müаsir dövrdə mаliyyə bаzаrındаkı bаnk sisteminin vəziyyətini, Mərkəzi Bаnkın pul-kredit siyаsəti sаhəsindəki vəziyyətini təsvir etmişdir. Burаdа Аzərbаycаn Respublikаsının bаnk sistemi аrdıcıl və düzgün şəkildə təhlil edilmiş və bu sаhədə nəzəri və prаktiki məsələlər nəzərə аlınmаqlа аrаşdırılmışdır. Həmçinin kreditləşdirmənin iqtisаdi inkişаf üçün mаhiyyəti аydın şəkildə şərh edilmişdir. Tədqiqаtın məqsədi pul-kredit siyаsətinin səmərəliliyini müəyyən etmək,bаzаr münаsibətləri şərаitində pul-kredit siyаsətini öyrənmək və mаkrоiqtisаdi məqsədlərə çаtmаqdа pul-kredit siyаsətinin təsir gücündən istifаdənin əsаs yоllаrını göstərməkdən ibаrətdir. Məlumdur ki,iqtisаdiyyаtın bütün sferаlаrı elektrоnlаşır və xidmət sektоrundаn tutmuş dövlət müəssələrinə qədər əksər sаhələr elektrоn istifаdətə keçir. Bu səbəbdən,milli iqtisаdiyyаtın tərkib hissəsi оlаn bаnk sektоrunun elektrоn sistemı keçidin sürətli inkişаf etdirilməsi və bu sаhədə оlаn prоblemlərin аşkаrlаnıb аrаdаn qаldırılmаsı mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Məqаlədə həmdə elektrоn bаnkçılığın inkişаfı məsələləridə diqqət mərkəzində sаxlаnılаrаq təhlil edilmişdir. Аçаr sözlər: kоmmersiyа bаnklаrı, bаnk əməliyyаtlаrı, mərkəzi bаnk, kredit sistemi, pul-kredit siyаsəti Elvin Elchin Mirzayev The rоle оf banks in the develоpment оf mоnetary pоlicy and the ecоnоmic nature оf lending (Develоpment оf electrоnic banking) Abstract The presented article describes the current state оf the banking system in the financial market, the situatiоn оf the Central Bank in the field оf mоnetary pоlicy. the essence is clearly explained. The aim оf the study is tо determine the effectiveness оf mоnetary pоlicy, tо study mоnetary pоlicy in market cоnditiоns and tо shоw the main ways tо use the influence оf mоnetary pоlicy tо achieve macrоecоnоmic gоals. Therefоre, the rapid develоpment оf the electrоnic system оf the banking sectоr, which is an integral part оf the natiоnal ecоnоmy, and the identificatiоn and eliminatiоn оf prоblems in this area are impоrtant. The article alsо fоcuses оn the develоpment оf e-banking. Key wоrds: bаnking, bаnking оperаtiоns, centrаl bаnk, credit system, mоnetаry pоlicy
The artistic description of religious monuments in primitive and ancient ages
Authors:   Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyası magistrant, Vahid oğlu Fərzəliyev Nurbəy
Published: July 2022

Bu məqalədə qədim Azərbaycan ərazisində inşa olunmuş dini tikililərin bədii-ornamental tərtibatının formalaşması və mərhələli – pilləvarı inkişafı nəzərdən keçirilir və analiz olunur. Məqalədən belə nəticəyə gəlmək olar ki, ibtidai insanın dini təsəvvürləri ilə bağlı olmuş ilk rəsm və rəmzlər hələm son paleolit dövründə meydana gəlmişlər. Sonrakı mərhələlərdə heyvan təsvirləri və rəmzləri ilə yanaşı od və su, həmçinin səma cisimləri və təbiət hadisələrinin kultu ilə bağlı olmuş müxtəlif petroqlif və rəmzlər yaranır. Antik dövr Albaniya incəsənətində isə artıq ellinizm mədəniyyətinin təsiri izləri aydın nəzərə çarpır. Açar sözlər: memarlıq, ibtidai, dini görüşlər, antik Nurbay Vahid Farzaliyev The artistic description of religious monuments in primitive and ancient ages Abstract In this article, the formation and gradual development of the artistic and ornamental design of religious buildings built in the territory of ancient Azerbaijan were considered and analyzed. It can be concluded from the article that the first paintings and symbols associated with the religious ideas of primitive human still appeared in the Late Paleolithic period. In the later stages, along with animal images and symbols, various petroglyphs and symbols related to the cult of fire and water, as well as celestial bodies and natural phenomena appeared. The influence of traces of Hellenistic culture is already evident in ancient Albanian art. Key words: architecture, primitive, religious encounters, antique
İqtisadiyyatda sığortanın tarixi, növləri və rolu
Authors:   Azerbaijan State University of Economic (UNEC) master, Ali Babayeva Khavar
Published: July 2022

The purpose of this article is to provide information about insurance, its history and types used in practice. It is impossible to describe an uninsured economy. Because there are many risks in the world we live in, it is useful to think about the consequences of these risks in time and use insurance. From ancient times to the present, people have taken precautionary measures against future events. One of the best forms of these measures is to use insurance in a timely manner. It is impossible to ensure the sustainable development set by the world without insurance. Key words: risk, insurance, sustainable development, information asymmetry Xavər Əli qızı Babayeva İqtisadiyyatda sığortanın tarixi, növləri və rolu Xülasə Məqalənin məqsədi sığorta, onun tarixi və təcrübədə tətbiq olunan növləri barəsində məlumat verməkdir. Sığortasız iqtisadiyyatı təsvir etmək qeyri-mümkündür. Çünki yaşadığımız dünyada risklər çoxdur. Qədim zamanlardan bugünə kimi insanlar gələcəkdə baş verə biləcək hadisələrə qarşı ehtiyat tədbirləri görmüşlər. Bu tədbirlərin ən yaxşı formalarından biri vaxtında sığortadan istifadə etməkdir. Dünyanın qarşıya məqsəd qoyduğu davamlı inkişafı təmin etmək də sığortasız mümkün deyil. Açar sözlər: risk, sığorta, davamlı inkişaf, informasiya assimetriyası
Sources of formation of capital of insurance companies and appreciation properties
Authors:   Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti (UNEC) magistrant, Aydın qızı Möhnətova Ülkər
Published: July 2022

Sığorta fəaliyyətinin müasir iqtisadi təhlilinin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilən bir neçə mühüm amillər iqtisadiyyatda əsas nəzəri və empirik töhfələr nəzərdən keçirilir. İcmal sığorta ədəbiyyatında faydalılıq, risk və riskdən çəkinmə rolu ilə başlayır və sığortaya tələb, sığorta və resurs bölgüsü, mənəvi təhlükə və mənfi seçim üzərində işi ümumiləşdirir. Daha sonra sığortanın maliyyə qiymət modellərinə və qiymət dəyişkənliyi və anderraytinq dövrlərinin təhlilinə müraciət edir; sığorta qiymətlərinin tənzimlənməsi; sığorta şirkətinin kapitalının adekvatlığı və kapitalın tənzimlənməsi; sığorta sekuritizasiyasının və sığorta ilə əlaqəli qiymətli kağızların inkişafı; və sığorta təşkilatlarının səmərəliliyi, bölgüsü, təşkilati forması və idarə edilməsi. Açar sözlər: sığorta, sığorta bazarı, risklərin bölüşdürülməsi, sığortaya tələb, sığortanın maliyyə qiymətlərinin müəyyən edilməsi Ulker Aydin Mohnatova Sources of formation of capital of insurance companies and appreciation properties Abstract Several important factors that can be considered as the beginning of a modern economic analysis of insurance activity are considered to be the main theoretical and empirical contributions to the economy. The review begins with the role of utility, risk and risk avoidance in the insurance literature and summarizes the work on insurance demand, insurance and resource allocation, moral hazard and negative choice. It then refers to the financial price models of insurance and the analysis of price volatility and underwriting periods; regulation of insurance prices; capital adequacy and capital regulation of the insurance company; development of insurance securitization and insurance-related securities; and efficiency, distribution, organizational form and management of insurance companies. Key words: insurance, insurance market, risk distribution, insurance demand, determination of financial prices of insurance
Social and economic significance of small entrepreneurship in the global world economy
Authors:   Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti (UNEC) magistrant, Qabil qızı Məmişova Leyla
Published: July 2022

İçində olduğumuz qlobal rəqabət mühitində inkişaf etməkdə olan ölkələrin ən mühüm silahı kiçik və orta sahibkarlıqdır. İqtisadiyyatı son illər sürətlə inkişaf edən ölkəmizdə kiçik və orta sahibkarlıq iqtisadi artım və inkişaf prosesində xüsusilə məşğulluğa verdiyi töhfələr baxımından son dərəcə mühüm rol oynamışdır. Azərbaycan kimi inkişaf etməkdə olan ölkələrdə irimiqyaslı və qlobal rəqabətədavamlı milli müəssisələrin yaradılması üçün dinamik və sabit kiçik sahibkarlıq strukturunun yaradılması qaçılmaz bir zərurət kimi görünür. Rəqabət və iştirakın sosial-iqtisadi sistemin mahiyyəti kimi qəbul edildiyi cəmiyyətlərdə inzibati sistemin vahid mənada sağlam və sabit işləməsi ilə kiçik sahibkarlığın aktivləri ilə fəaliyyəti arasında güclü qarşılıqlı əlaqə mövcuddur. Kiçik sahibkarlıq dünya miqyasında iri müəssisələrin yerinə yetirə bilmədiyi funksiyaları yerinə yetirməklə milli iqtisadiyyatda dinamizmin davamlılığını təmin edir. Açar sözlər: İqtisadiyyat, kiçik sahibkarlıq, əhəmiyyət, sosial, dünya, sfera Leyla Gabil Mamishova Social and economic significance of small entrepreneurship in the global world economy Abstract In the global competitive environment we are in, the most important weapon of developing countries is small and medium enterprises. In our country, whose economy has been developing rapidly in recent years, small and medium enterprises have played an extremely important role in the process of economic growth and development, especially in terms of their contribution to employment. In developing countries such as Azerbaijan, the creation of a dynamic and stable small business structure for the establishment of large-scale and globally competitive national enterprises seems to be an inevitable necessity. In societies where competition and participation are seen as the essence of the socio-economic system, there is a strong correlation between the healthy and stable functioning of the administrative system and the assets and activities of small businesses. Small business ensures the continuity of dynamism in the national economy by performing functions that large enterprises around the world cannot. Key words: economy, small business, importance, social, world, sphere
Management and organizational structure of commercial banks
Authors:   Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti (UNEC) magistrant, Bayraməli oğlu Əsgərli İlqar
Published: July 2022

Kommersiya bankları depozit adı və başqa adlar altında böyük kütlələrdən vəsait toplayan, bu resurslardan kreditləşmə və digər maliyyə əməliyyatlarında istifadə edən, əməliyyatları daimi təqib kimi həyata keçirən, iqtisadiyyatda qeyri-materiallaşdırılmış pullar yaradan maliyyə qurumları kimi müəyyən etmək olar. Kommersiya bankları pul vəsaitlərini, istiqrazları, bank kapitalını və kreditləri qiymətləndirən və bu funksiyalar müqabilində gəlir əldə edən qurumlardır. Bu təriflərə əsasən, kommersiya bankçılığı ən ümumi mənada bütün kommersiya fəaliyyətlərində iştirak edən banklara aiddir. Açar sözlər: kommersiya, banklar, təşkilat, struktur, hesab əməliyyatları Ilgar Bayramali Asgarli Management and organizational structure of commercial banks Abstract Commercial banks can be defined as financial institutions that collect large sums of money under the guise of deposits and other names, use these resources in lending and other financial transactions, carry out operations as a constant harassment, and create intangible money in the economy. Commercial banks are institutions that value cash, bonds, bank capital and loans and earn income from these functions. According to these definitions, commercial banking in the most general sense refers to banks involved in all commercial activities. Key words: Commercial, banks, organization, structure, account operations
PROGRAMMED LAPAROSCOPY IN THE OF DIFFUSE APPENDICULAR PERITONITIS TREATMENT OF CHILDREN
Authors: Ksonz Ihor V. , Khmilevskyi Denys V. , Grytsenko Ievhen M.
Published: July 2022

The aim: To analyze the implementation of programmed laparoscopy with the criteria definition for its termination in the treatment of diffuse appendicular peritonitis in children.
Materials and methods: Since 2017, the programmed laparoscopy in the treatment of diffuse appendicular peritonitis has been used in 28 children aged 1 to 16 years.
Results: The programmed laparoscopy allows assessing the dynamics of the intra-abdominal infectious-inflammatory process and monitoring the treatment effectiveness. The modified abdominal index (AI) was determined based on integrated assessment of degree and nature of abdominal organs` damage during the first and repeated surgeries, the modified abdominal index (AI) was determined. AI identified during the primary laparoscopic intervention ranged from 14 up to 22 points and on average it was 17.5 ± 1.3 points, during the programmed laparoscopy AI was from 3 to 11 points, on average it was 9.15 ± 1.48 points.
Conclusions: The programmed laparoscopy for diffuse peritonitis in children allows controlling the pathological process in the abdominal cavity and promptly eliminate intra-abdominal complications. Determination of AI allows objectifying the nature of the lesion and the dynamics of changes in the abdominal cavity.
STRATEGY FOR THE DEVELOPMENT OF PEDIATRIC SERVICE AT THE LEVEL OF MEDICAL INSTITUTION POLTAVA
Authors: Krasnovа Oksana I. , Holovanovа Iryna A. , Tanianskaia Svitlana M. , Pluzhnikova Tetiana V. , Rumyantseva Mariia O. , Krasnov Oleh H.
Published: July 2022

The aim: To analyze the activities of a medical institution in providing medical care to the children’s population.
One of the priorities of the work of the Poltava Children’s City Clinical Hospital team is close cooperation and contact with the National Health Service of Ukraine under the program of medical guarantees. Since March 2020, on the basis of the Pediatric Department No. 1, infectious and diagnostic beds have been opened for medical care for patients with COVID-19 for residents of the city of Poltava and the Poltava region, which are 100% equipped with a centralized oxygen supply. The main principles for the effective formation and implementation of the strategic tasks of the hospital are: a programmatic and targeted approach to the management of the institution, the implementation of state, regional and local programs. It is important to form a financial, personnel, material and technical plan, to determine the economic efficiency of the measures taken.
The main strategic directions of the hospital are active work on the formation and signing of packages of medical guarantees for 2022 with the National Health Service of Ukraine, carrying out analytical work to comply with quality standards during the treatment and diagnostic process. Important is the high level of surgical activity in the surgical departments with the implementation of modern surgical interventions.
The effectiveness of teaching using interactive infographic technology in developing the achievement of tenth grade students in Islamic education
Authors: Arabah Wafa bint Ali Bani , Al-Salmi Mohsen bin Nasser
Published: July 2022

The study aimed to identify the effectiveness of teaching using interactive infographic technology in developing the achievement of tenth grade students in Islamic education. The researchers used the quasi-experimental approach on a sample of (68) female students, which were divided into two groups: an experimental group consisting of (33) female students, and a control group consisting of (35) female students. To achieve the goal of the study, a test was prepared that measures the students' knowledge of the jurisprudence of contemporary issues in the subject of Islamic education, and it included (22) questions, and the validity and reliability of the tool were confirmed. The results showed that there was a statistically significant difference between the average scores of the students of the two study groups in the achievement test in favor of the experimental group. In light of the results, the study recommended the need to pay attention to the use of interactive infographic technology in teaching Islamic education.
Developing students' critical thinking skills through the social studies course
In the light of teachers' self-efficacy
A field study at the intermediate stage in the city of Batna
Authors: soltani Louiza salah
Published: July 2022

The study aimed to identify the relationship between the self-efficacy of the teacher of social subjects and the development of critical thinking skills among students, as well as to reveal the differences between teachers of high self-efficacy and low self-efficacy in their development of critical thinking, and to reveal the differences between their students on the critical thinking test. The researcher relied on the self-efficacy scale and the critical thinking development questionnaire designed by her, and applied the two tools to a sample of 84 teachers, and the critical thinking test (designed by the researcher) was applied to a sample of students whose size was 375 students. The researcher followed the descriptive approach, and the study reached the following results:
There is an inverse relationship between the self-efficacy of the social subjects teacher and the development of the thinking skills of his pupils.
There are no statistically significant differences between high self-efficacy and low self-efficacy teachers of social subjects in their development of critical thinking among students.
- There are no statistically significant differences between the average scores of students of social subjects teachers who are high in self-efficacy on the critical thinking test and the scores of students of social subjects teachers who are low in self-efficacy on the same test.
In light of the previous results, the researcher formulated a number of recommendations and suggestions, among which we mention holding training courses for middle school teachers to train them on methods and strategies for developing critical thinking among students - Creating a social and educational climate within the school that encourages the agitation of thinking - Modifying and formulating curricula with a new formulation that helps to develop thinking.
Childcare in kindergarten institutions in the light of the Islamic vision
Authors: Al-Ghunaimi Mohammed Salama
Published: July 2022

Child care in kindergarten institutions in the light of the Islamic vision
If the embryo stage is in essence the stage of the biological formation of the human being, then the stage of undistinguished childhood is essentially the stage of his psychological formation, which is of course an extension of the previous stage, but - and this is the most important - the basis for the following stages and stages, and therefore any educational failure in This stage constitutes an educational obstacle to proper growth in the following stages.
Hence, the issue of the study was an attempt to reveal the Islamic educational trends, ideas and principles that contribute to building the personality of the undistinguished child in kindergarten institutions, and transferring them from the declarative knowledge format to the procedural knowledge format.
In this context, the study sought to clarify the contributions of Islamic education in caring for the undistinguished child, and to root the work of kindergarten institutions in the light of the foundations of Islamic educational theory, and to identify the demands of growth at this stage in all its dimensions, while highlighting the efforts and contributions of Muslim jurists and scholars in educational thought.
The researcher will take the descriptive approach: to answer the analytical aspect of the study, and the deductive approach to elicit the most important texts that define the Islamic vision in caring for the undistinguished child.
The study concluded that the Islamic educational vision was more realistic than many modern educational visions, and that the theory of eligibility and statehood that emerged from it took into account integration, and the pre-discrimination stage was considered a stage of total dependence on others in its beginning to almost total dependence on the self in Its end, as it considered tenderness and play its most important demands, and the abundance of movement and speech as its most important features.
The study concluded with the importance of formulating educational and legal laws regulating kindergarten institutions that draw from the Islamic vision and take into account the contemporary educational and legal reality.
SƏNAYE MÜƏSSİSƏLƏRİNİN NƏQLİYYAT-LOGİSTİK XİDMƏTLƏRİNİN MODELLƏŞDİRİLMƏSİLƏ XƏRCLƏRİN MİNİMALLAŞDIRILMASI
Authors: Sədaqət İbrahimova, Xaliq Qurbanov Sədaqət İbrahimova, Xaliq Qurbanov
Published: July 2022

Logistika fəaliyyətinin əsas problemləri daşıma xərclərinin minimuma endirilməsi, dünya standartlarına uyğun şəkildə keyfiyyətli daşıma və etibarlılığın təmin edilməsidir. Neft sənayesində logistik problemlərin həlli üçün riyazi-proqramlaşdırma modellərdən istifadə ilə qərarların optimallaşdırılması, logistik problemlərin həlli və xərclərin minimuma endirilməsi.
Açar sözlər: logistika, daşıma xərcləri, dünya standartları, logistik problemlər, riyazi-proqramlaşdırma modelləri, rəqabət.