Κλίμα παρακίνησης και φυσική δραστηριότητα στο παιδικό ποδόσφαιρο
Authors: Κρομμύδας Χαράλαμπος 
Published: September 2021

Οι έρευνες αυτής της διατριβής πραγματοποιήθηκαν για να εξετασθεί ο ρόλος του παιδικού ποδοσφαίρου και των προπονητών τους στην προώθηση της φυσικής δραστηριότητας και της ποιότητας ζωής νέων αθλητών ηλικίας 10-14 ετών. Επειδή σε ελάχιστες μελέτες έχει εξετασθεί ο ρόλος του παιδικού αθλητισμού στην προώθηση υψηλών επιπέδων Φυσικής Δραστηριότητας (ΦΔ) των νέων, στην παρούσα έρευνα η ΦΔ αξιολογήθηκε τόσο με τη χρήση αντικειμενικών μεθόδων (επιταχυνσιόμετρα; Actigraph GT3X plus, Actigraph Pensacola, FL) σε δείγμα 117 νέων αθλητών, όσο και με τη χρήση υποκειμενικών μεθόδων (ερωτηματολόγια) σε μεγάλο δείγμα αθλητών (n = 1507). Η μελέτη του ρόλου των προπονητών εστιάσθηκε στο κλίμα παρακίνησης που δημιουργούν οι προπονητές στο παιδικό ποδόσφαιρο και την επίδραση που έχει το κλίμα παρακίνησης στην εσωτερική παρακίνηση και στο στόχο για βελτίωση των νέων αθλητών καθώς και στην ευχαρίστησή τους στο ποδόσφαιρο και στην ποιότητα ζωής τους. Η αξιολόγηση του κλίματος παρακίνησης και η παρέμβαση για δημιουργία ενδυναμωτικού κλίματος παρακίνησης έγινε με βάση τις ψυχολογικές θεωρίες του Αυτοκαθορισμού (SDT; Deci & Ryan, 1985; 2000) και των Στόχων Επίτευξης (AGT: Duda & Nicholls, 1992; Nicholls, 1989). Για να ερμηνευτεί η πιθανή σχέση της παρακίνησης με τη ΦΔ, ως ενδιαμέσες μεταβλητές χρησιμοποιήθηκαν οι μεταβλητές πρόθεση και αντιλαμβανόμενος έλεγχος συμπεριφοράς, της θεωρίας Σχεδιασμένης Συμπεριφοράς (TPB; Ajzen, 1991; 2005). Αποτελέσματα έξι ερευνών παρουσιάζονται στην παρούσα διατριβή.Η πρώτη έρευνα ήταν πιλοτική και αποσκοπούσε στην αξιολόγηση της φυσικής δρατσηριότητας μαθητών με της νέας γενιάς επιταχυνσιόμετρα Actigraph GT3X plus. Από τα αποτελέσματα της πιλοτικής έρευνας, σε δείγμα 40 μαθητών και μαθητριών ενός ιδιωτικού σχολείου Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (Μ ηλικίας: 13.20 ± 1.24 έτη έτη), προέκυψε ότι οι μαθητές/τριες εκτελούσαν κατά μέσο όρο 87.19 ± 28.89 λεπτά/ ημέρα Αντ_ΜΕΦΔ, 15.968,42 ± 4.312,90 Αντ_Βήματα/ ημέρα, ενώ ξόδευαν κατά μέσο όρο 494.13 ± 72.43 λεπτά/ ημέρα σε δραστηριότητες Αντ_Καθιστικής ζωής. Το 17.5% των συμμετεχόντων δεν πληρούσαν το κριτήριο των 60 λεπτών ΜΕΦΔ ανά ημέρα, ενώ το 82.5% των μαθητών/τριών συμμετείχαν σε ΜΕΦΔ για πάνω από 60 λεπτά ανά ημέρα. Τα αγόρια είχαν υψηλότερα επίπεδα ΦΔ σε σχέση με τα κορίτσια. Οι μαθητές/τριες με μικρότερη ηλικία (12 έως 13 ετών) είχαν υψηλότερα επίπεδα ΦΔ σε σχέση με τους μαθητές/τριες της μεγαλύτερης ηλικίας (14 έως 16 ετών). Τέλος, το 77.5% των συμμετεχόντων είχαν κανονικό ΔΜΣ, το 20% των συμμετεχόντων ήταν υπέρβαροι και το 2.5% ήταν παχύσαρκοι.Από τα αποτελέσματα της 2ης έρευνας σε δείγμα 1507 αθλητών και αθλητριών ποδοσφαίρου (Μ ηλικίας: 11.70 ± 1.48 έτη), οι οποίοι προερχόταν από 35 ποδοσφαιρικούς συλλόγους και από 7 γεωγραφικές περιοχές της Ελλάδος, προέκυψε ότι ο Προσανατολισμός στη Δουλειά, το Ενδυναμωτικό Κλίμα Ομάδας και η Αυτόνομη ρύθμιση της Παρακίνησης προέβλεπαν θετικά τις μεταβλητές της αυτο-αναφερόμενης Μέτριας Έντασης Φυσική Δραστηριότητα (ΜΕΦΔ), της αυτο-αναφερόμενης Υγείας, της Ικανοποίησης με τη Ζωή, της Υποκειμενικής Ζωτικότητας και της Ευχαρίστησης, ενώ αντίθετα ο Προσανατολισμός στο Εγώ δεν προέβλεπε σημαντικά την αυτο-αναφερόμενη ΜΕΦΔ και την Ευχαρίστηση. Από την άλλη, το Αποδυναμωτικό Κλίμα Ομάδας προέβλεπε αρνητικά την Ικανοποίηση με τη Ζωή και την Ευχαρίστηση, ενώ δεν προέβλεπε σημαντικά τις μεταβλητές της αυτο-αναφερόμενης ΜΕΦΔ, της αυτο-αναφερόμενης Υγείας και της Υποκειμενικής Ζωτικότητας.Τα αποτελέσματα της 3ης έρευνας με δείγμα 329 νεαρούς αθλητές ποδοσφαίρου (M ηλικίας: 11.99 ± 1.29 έτη), οι οποίοι προερχόταν από 13 ποδοσφαιρικές ακαδημίες της ευρύτερης περιοχής της Θεσσαλίας, έδειξαν ότι η Πρόθεση για συμμετοχή σε Εντονη Φυσική Δραστηριότητα (ΠΕΦΔ), ο Αντιλαμβανόμενος Έλεγχος Συμπεριφοράς για συμμετοχή σε ΕΦΔ (ΑΕΣΕΦΔ), η Αυτονομία, η Ικανότητα και οι Σχέσεις με τους Άλλους σχετιζόταν θετικά με τις μεταβλητές της αυτο-αναφερόμενης ΦΔ. Επίσης, βρέθηκε ότι το Ενδυναμωτικό Κλίμα Ομάδας και ο Προσανατολισμός στη Δουλειά σχετιζόταν θετικά με την Αυτονομία, την Ικανότητα, τις Σχέσεις με τους Άλλους και την Πρόθεση για συμμετοχή σε έντονη ΦΔ (ΠΕΦΔ), ενώ αντίθετα το Αποδυναμωτικό Κλίμα Ομάδας σχετιζόταν αρνητικά με την Αυτονομία, τις Σχέσεις με τους Άλλους, την Πρόθεση για συμμετοχή σε ήπια ΦΔ (ΠΗΦΔ) και τον Αντιλαμβανόμενο Έλεγχο Συμπεριφοράς για συμμετοχή σε ήπια ΦΔ (ΑΕΣΗΦΔ). Παρόμοια, ο Προσανατολισμός στο Εγώ σχετιζόταν αρνητικά με την Πρόθεση για συμμετοχή σε ήπια ΦΔ (ΠΗΦΔ), ενώ ο Προσανατολισμός στη Δουλειά σχετιζόταν θετικά με τον Αντιλαμβανόμενο Έλεγχο Συμπεριφοράς για συμμετοχή σε έντονη ΦΔ (ΑΕΣΕΦΔ). Όσον αφορά τις Βασικές Ψυχολογικές Ανάγκες, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η Αυτονομία, η Ικανότητα και οι Σχέσεις με τους Άλλους σχετιζόταν θετικά με τις μεταβλητές της Ευχαρίστησης, της Υποκειμενικής Ζωτικότητας και της Ικανοποίησης με τη Ζωή. Η Ικανότητα και οι Σχέσεις με τους Άλλους σχετιζόταν θετικά και με την μεταβλητή της αυτο-αναφερόμενης Υγείας. Επιπλέον, η Ικανότητα σχετιζόταν θετικά με τον Προσανατολισμό στο Εγώ και τον Αντιλαμβανόμενο Έλεγχο Συμπεριφοράς για συμμετοχή σε μέτρια (ΑΕΣΜΦΔ) και έντονη ΦΔ (ΑΕΣΕΦΔ). Τέλος, όσον αφορά τα αυτο-αναφερόμενα επίπεδα ΦΔ, η η συντριπτική πλειοψηφία των νεαρών αθλητών ποδοσφαίρου (90%) πληρούσαν κατά πολύ το κριτήριο των 24 μονάδων που θέτει ο Godin (2011) στον Εβδομαδιαίο Δείκτη Άσκησης για Υγεία (ΕΔΑΥ), ο οποίος σχετίζεται με σημαντικά οφέλη για την υγεία τους.Τα αποτελέσματα της 4ης έρευνας με δείγμα 117 αθλητές ποδοσφαίρου (Μ ηλικίας: 11.63 ± 1.25 έτη), των οποίων η ΦΔ αξιολογήθηκε με επιταχυνσιόμετρα έδειξαν ότι η συντριπτική πλειοψηφία των παικτών (98.3%) πληρούσε το κριτήριο συμμετοχής σε 60 λεπτά ΜΕΦΔ ανά ημέρα, ενώ μόλις το 1.7% των συμμετεχόντων δεν πληρούσε το συγκεκριμένο κριτήριο. Οι μικρότερης ηλικίας αθλητές ποδοσφαίρου ξόδευαν λιγότερο χρόνο σε δραστηριότητες Καθιστικής ζωής και ήταν πιο φυσικά δραστήριοι σε σχέση με τους αθλητές ποδοσφαίρου μεγαλύτερης ηλικίας. Δεν βρέθηκαν διαφορές στη ΦΔ μεταξύ καθημερινών ημερών και σαββατοκύριακου. Αντίθετα, οι νεαροί αθλητές ποδοσφαίρου είχαν υψηλότερα επίπεδα φυσικής δραστηριότητας τις ημέρες που είχαν προπόνηση από τις ημέρες που δεν είχαν προπόνηση. Το 80.3% των νεαρών αθλητών ποδοσφαίρου είχε κανονικό ΔΜΣ, ενώ το 19.7% του δείγματος ήταν υπέρβαροι και παχύσαρκοι. Ως προς την αερόβια ικανότητά τους, οι νεαροί αθλητές ποδοσφαίρου είχαν κατά μέσο όρο 48.39 ± 4.35 ml kg-1 min-1, με τους αθλητές μεγαλύτερης ηλικίας να έχουν μεγαλύτερη VO2max σε σχέση με τους αθλητές μικρότερης ηλικίας. Τέλος, βρέθηκαν διαφορές στη VO2max λόγω της θέσης που ανέφεραν ότι αγωνίζονται, με τους κεντρικούς να έχουν μεγαλύτερη αερόβια ικανότητα σε σχέση με τους επιθετικούς, τους αμυντικούς και τους τερματοφύλακες, ενώ δεν βρέθηκαν διαφορές στη ΦΔ και τις τιμές του ΔΜΣ λόγω της θέσης που ανέφεραν ότι αγωνίζονται οι νεαροί αθλητές ποδοσφαίρου.Τα αποτελέσματα της 5ης έρευνας έδειξαν ότι το παρεμβατικό πρόγραμμα Ενδυνάμωσης του Κλίματος Ομάδας δια μέσου σεμιναρίων σε προπονητές ποδοσφαίρου (n = 44 ομάδα παρέμβασης, n = 31 ομάδα ελέγχου) είχε σημαντική θετική επίδραση στις μεταβλητές του Προσανατολισμού στη Δουλειά, των Σχέσεων με τους Άλλους, του Ενδυναμωτικού Κλίματος Ομάδας, της Ευχαρίστησης και της Αυτόνομης ρύθμισης της Παρακίνησης, ενώ δεν βρέθηκαν στατιστικά σημαντικές επιδράσεις του προγράμματος στον Προσανατολισμό στο Εγώ, την Αυτονομία, την Αντιλαμβανόμενη Ικανότητα και το Αποδυναμωτικό Κλίμα Ομάδας.Τα αποτελέσματα της τελευταίας έρευνας έδειξαν ότι το παρεμβατικό πρόγραμμα Ενδυνάμωσης του Κλίματος Ομάδας που εφαρμόστηκε στην Ελλάδα δεν είχε σημαντική επίδραση στην αντικειμενικά καταγεγραμμένη ΜΕΦΔ, την Πρόθεση και τον Αντιλαμβανόμενο Έλεγχο Συμπεριφοράς των νεαρών αθλητών ποδοσφαίρου για συμμετοχή σε ήπια, μέτρια και έντονη ΦΔ.Τα σημαντικότερα συμπεράσματα που απορρέουν από την παρούσα διατριβή είναι τα εξής: 1) Η συμμετοχή των παιδιών και των εφήβων στο άθλημα του ποδοσφαίρου μπορεί να συνεισφέρει σημαντικά στην αύξηση της ΦΔ και στην εκπλήρωση του κριτηρίου της συμμετοχής σε ΜΕΦΔ για τουλάχιστον 60 λεπτά ανά ημέρα, 2) Οι μεταβλητές της Πρόθεσης, του Αντιλαμβανόμενου Ελέγχου Συμπεριφοράς, της Αυτονομίας, της Αντιλαμβανόμενης Ικανότητας, των Σχέσεων με τους Άλλους, του Προσανατολισμού στη Δουλειά και του Ενδυναμωτικού Κλίματος Παρακίνησης αποτελούν σημαντικούς παράγοντες ερμηνείας της ποιότητας ζωής των νεαρών αθλητών ποδοσφαίρου και εμμέσως και της φυσικής δραστηριότητάς τους, εφόσον εξασφαλίζουν την παραμονή των παιδιών στον αθλητισμό, 3) Η εφαρμογή του παρεμβατικού προγράμματος Ενδυνάμωσης του Κλίματος Ομάδας (PAPA Project) μπορεί να έχει σημαντική επίδραση στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη και την ποιότητα ζωής των νεαρών αθλητών ποδοσφαίρου. Με βάση τα παραπάνω, προτείνεται το πρόγραμμα Ενδυνάμωσης του Κλίματος Ομάδας να επεκταθεί σε όλο το παιδικό ποδόσφαιρο και οι ερευνητές να αναπτύξουν, να εφαρμόσουν και να αξιολογήσουν το συγκεκριμένο καινοτόμο παρεμβατικό πρόγραμμα και σε άλλα ομαδικά αθλήματα.