Teachers' attitudes toward the inclusion of autistic students and the factors that shape them
Authors: Δαλαμήτρου Βαΐα 
Published: October 2024

Το σύγχρονο εκπαιδευτικό τοπίο έχει υποστεί αξιοσημείωτες εξελίξεις, ιδιαίτερα στην κάλυψη των μοναδικών αναγκών διαφορετικών μαθητών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που έχουν διαγνωστεί με αυτισμό και άλλες αναπηρίες. Ως αποτέλεσμα αυτών των εξελίξεων, οι αρχές της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης έχουν γίνει πιο εμφανείς, δίνοντας έμφαση στην ισότιμη και ενεργό συμμετοχή όλων των μαθητών στις κανονικές τάξεις. Αυτή η έρευνα επιδιώκει να διερευνήσει τις πολύπλευρες πτυχές της εκπαίδευσης χωρίς αποκλεισμούς, εξετάζοντας τα θεωρητικά θεμέλια, τα πλαίσια πολιτικής, τις κοινωνιολογικές προοπτικές και τις πρακτικές εκτιμήσεις που απαιτούνται για την επιτυχή ένταξη των μαθητών με αναπηρίες. Το Κεφάλαιο 1 αναφέρεται στην ειδική αγωγή στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, στους στόχους της και στις δομές ειδικής αγωγής στην Ελλάδα. Επιπλέον, παρέχει μια εισαγωγή στην έννοια του αυτισμού, της Διαταραχής Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ), μιας νευροαναπτυξιακής διαταραχής που χαρακτηρίζεται από προκλήσεις στην κοινωνική αλληλεπίδραση, την επικοινωνία και τη συμπεριφορά. Στο Κεφάλαιο 2, η έρευνα στρέφει την προσοχή της στην εκπαίδευση χωρίς αποκλεισμούς, μια προοδευτική προσέγγιση που στοχεύει στην εξάλειψη των εμποδίων στη συμμετοχή και στην προώθηση μιας κουλτούρας ένταξης για όλους τους μαθητές, ανεξάρτητα από τις ικανότητες ή τις αναπηρίες τους. Αυτό το κεφάλαιο διερευνά την ευρύτερη έννοια μιας κουλτούρας χωρίς αποκλεισμούς και τις εκπαιδευτικές πολιτικές που είτε υποστηρίζουν είτε εμποδίζουν τις πρακτικές χωρίς αποκλεισμούς. Ένας βασικός στόχος αυτού του κεφαλαίου είναι η εξερεύνηση του Universal Design for Learning (UDL), ενός εκπαιδευτικού πλαισίου που υποστηρίζει ποικίλα, προσβάσιμα και δίκαια περιβάλλοντα μάθησης. Συζητώντας για το UDL, η έρευνα διερευνά πώς οι αρχές των πολλαπλών μέσων αναπαράστασης, εμπλοκής και έκφρασης μπορούν να ενισχύσουν τις μαθησιακές εμπειρίες των μαθητών με αυτισμό και άλλες αναπηρίες. Συζητείται ο κεντρικός ρόλος των εκπαιδευτικών στη διαμόρφωση συμπεριληπτικών τάξεων, καθώς και τα πλεονεκτήματα και οι προκλήσεις που συνδέονται με την εκπαίδευση χωρίς αποκλεισμούς. Αναλύοντας τα εμπόδια στις πολιτικές χωρίς αποκλεισμούς, η έρευνα τονίζει τη σημασία της προώθησης πρακτικών εκπαίδευσης χωρίς αποκλεισμούς που καλύπτουν τις ποικίλες μαθησιακές ανάγκες όλων των μαθητών. Το Κεφάλαιο 3 υιοθετεί μια κοινωνιολογική προοπτική για να αναλύσει τις θεωρίες του κοινωνικού αποκλεισμού, της συμβολικής αλληλεπίδρασης και της πολιτιστικής στέρησης. Μέσω αυτής της εξέτασης, η έρευνα επιδιώκει να κατανοήσει πώς οι κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, οι πολιτιστικές πεποιθήσεις και οι κοινωνικές δομές επηρεάζουν τις ευκαιρίες και τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι μαθητές με αναπηρίες στο εκπαιδευτικό τους ταξίδι. Το Κεφάλαιο 4 αναφέρεται στην αξιοποίηση των Νέων Τεχνολογιών στην ειδική αγωγή και στην ενίσχυση των μαθησιακών εμπειριών για τους μαθητές με ΔΑΦ. Αναλύεται η υποστήριξη των μαθητών αυτών μέσω των τεχνολογικών παρεμβάσεων, καθώς και η χρήση και ο ρόλος των κινητών και υποστηρικτικών τεχνολογιών στην εκπαίδευση τους. Επιπλέον, γίνεται αναφορά στις καινοτόμες έξυπνες τεχνολογίες σε περιβάλλοντα τάξης καθιστώντας τη μαθησιακή διαδικασία αποτελεσματικότερη και χωρίς αποκλεισμούς για τους μαθητές με ΔΑΦ. Τέλος, γίνεται αναφορά στην ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης (AI), του Internet of Things (IoT) και της ρομποτικής στην ειδική εκπαίδευση, τα οποία διασφαλίζουν την αποτελεσματικότερη ένταξη των μαθητών με ΔΑΦ στην τάξη αλλά και στην κοινωνία. Το Κεφάλαιο 5 επικεντρώνεται στην εκπαίδευση των μαθητών με ΔΑΦ, τονίζοντας τη σημασία του εντοπισμού και της αντιμετώπισης των εμποδίων στη μάθηση και της προσαρμογής των παιδαγωγικών προσεγγίσεων για την κάλυψη των ειδικών αναγκών τους. Το κεφάλαιο εμβαθύνει στις μοναδικές προκλήσεις και ευκαιρίες που σχετίζονται με την ένταξη των μαθητών με αυτισμό στις κανονικές τάξεις, διερευνώντας τις στάσεις και την ετοιμότητα των εκπαιδευτικών για την ένταξή τους. Η έρευνα υπογραμμίζει την ανάγκη παροχής στους εκπαιδευτικούς των απαραίτητων πόρων, κατάρτισης και υποστήριξης, καθώς και για την προώθηση της συνεργασίας με ειδικούς. Επιπλέον, το κεφάλαιο εξετάζει το ρόλο του πολιτισμικού πλαισίου στη διαμόρφωση των εμπειριών των μαθητών με αυτισμό, διερευνώντας τον αντίκτυπο των πολιτιστικών πεποιθήσεων και των κοινωνικών στάσεων στην ένταξή τους. Στο Κεφάλαιο 6 αναφέρονται ο σκοπός της έρευνας και τα ερευνητικά ερωτήματα που επρόκειτο να ερευνηθούν. Για την επίτευξη του σκοπού της έρευνας διερευνήθηκαν οι στάσεις 280 εκπαιδευτικών γενικής και ειδικής αγωγής που εργάζονται σε γενικά και ειδικά δημοτικά σχολεία ή εκπαιδευτικές δομές της Ελλάδας. Η μέθοδος της δειγματοληψίας που χρησιμοποιήθηκε ήταν η επιλεκτική δειγματοληψία και το εύρος του δείγματος τέτοιο ώστε να διασφαλίζεται η αξιοπιστία της έρευνας. Το εργαλείο που χρησιμοποιήθηκε ήταν ένα δομημένο ερωτηματολόγιο και αποτελούνταν από δύο ενότητες. Η πρώτη ενότητα περιλαμβάνει τα δημογραφικά στοιχεία και τα γενικά στοιχεία των εκπαιδευτικών. Η δεύτερη ενότητα περιλαμβάνει τις 14 δηλώσεις 7/βάθμιας κλίμακας Likert του ερωτηματολογίου «The Teacher Attitudes Toward Inclusion Scale (TATIS)», που δημιουργήθηκε από τους Cullen et al. (2010). Το Κεφάλαιο 7 επικεντρώνεται στην περιγραφική ανάλυση των αποτελεσμάτων που πραγματοποιήθηκε με το στατιστικό πακέτο SPSS 23.0 (Statistical Package for Social Sciences). Αρχικά καταγράφονται τα αποτελέσματα από την ανάλυση των δημογραφικών χαρακτηριστικών και έπειτα τα ευρήματα από την ανάλυση των απόψεων των εκπαιδευτικών απέναντι στην ένταξη με την κλίμακα μέτρησης TATIS. Τα αποτελέσματα αναλύονται με τη βοήθεια διαγραμμάτων και πινάκων συχνοτήτων και ποσοστών, όπου πραγματοποιήθηκαν οι έλεγχοι t – test, ANOVA και έλεγχος συσχέτισης pearson, σε επίπεδο σημαντικότητας 5% (Bryman, 2016).Στο κεφάλαιο 8 γίνεται αναφορά στις αντιλήψεις και τις στάσεις των εκπαιδευτικών απέναντι στους μαθητές με ΔΑΦ όπως προκύπτουν από τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας. Επιπλέον, αυτό το κεφάλαιο επικεντρώνεται στις πεποιθήσεις των εκπαιδευτικών σχετικά με την αποτελεσματικότητα της συμπερίληψης καθώς και στους επαγγελματικούς ρόλους και λειτουργίες των εκπαιδευτικών, οι οποίοι έχουν υψηλή επίδραση στη συμπεριληπτική εκπαίδευση και την κατανόηση των πρακτικών της. Τέλος, στο κεφάλαιο 9 καταγράφονται τα συμπεράσματα της έρευνας, όπου γίνεται μια σύνοψη των ευρημάτων και αναλύονται οι συσχετίσεις των αποτελεσμάτων. Ακόμα, καταγράφονται οι περιορισμοί της έρευνας και συστάσεις για μελλοντική έρευνα που θα μπορούσε να προσφέρει βαθύτερες γνώσεις, πιο εξειδικευμένες στρατηγικές και εκτεταμένη κατανόηση των πρακτικών χωρίς αποκλεισμούς σε διάφορα περιβάλλοντα συμβάλλοντας σημαντικά στο πεδίο μελέτης. Συνθέτοντας τις ιδέες από τη θεωρία, την πολιτική, την πρακτική και την κοινωνιολογία, η έρευνα αυτή στοχεύει να συμβάλει στη συνεχιζόμενη συζήτηση για τη δημιουργία περιεκτικών και δίκαιων εκπαιδευτικών περιβαλλόντων. Κεντρικό στοιχείο αυτού του στόχου είναι η πεποίθηση ότι όλοι οι μαθητές, συμπεριλαμβανομένων εκείνων με αυτισμό και άλλες αναπηρίες, αξίζουν το δικαίωμα να μάθουν, να ευδοκιμήσουν και να αξιοποιήσουν πλήρως τις δυνατότητές τους μέσα σε εκπαιδευτικά περιβάλλοντα χωρίς αποκλεισμούς.