EYYÛBÎ SULTANI EL-MELİKÜ’L-KÂMİL’İN REGAİB NAMAZI YASAĞININ DİNÎ, SİYASİ VE İKTİSADİ BOYUTLARI
Authors: Keleş Mahmut Recep 
Published: January 2025

Eyyûbîler dönemi, mezhep ihtilafları ve dini meselelerdeki tartışmaların yoğun olduğu bir dönemdir. El-Melikü’l-Kâmil, İzzeddin İbn Abdüsselâm’ın fetvasına dayanarak Regaib namazını yasaklamış ve bu yasak dini, siyasi ve iktisadi boyutlarıyla ülkede önemli etkiler yaratmıştır. Eyyûbîlerin coğrafi olarak genişlemesiyle yönetim sahası artmış, Suriye, Mısır ve el-Cezire’de yaşayan ulemanın etkinliği üst düzeyde olmuştur. El-Melikü’l-Kâmil, Selâhaddin ve el-Melikü’l-Âdil gibi ülkede birliği sağlamış, Haçlılara karşı başarılı seferler düzenlemiş ve Haçlılarla yapılan antlaşmalarda başarıya ulaşmıştır. El-Melikü’l-Kâmil’in dini, siyasi ve kültürel eğitimi, onun yönetimsel kararlarında isabetli olmasını sağlamıştır. El-Melikü’l-Kâmil, saltanatının ilk yıllarında Mısır’ı hedef alan Haçlı seferiyle uğraşmış, Dimyat’ı savunurken tahta çıkışında şehir Haçlılar tarafından ele geçirilmiştir. Eyyûbîler, Dimyat’ı kaybettikten sonra büyük güç kaybına uğramış, Müslüman emir ve hükümdarlardan destek talep etmişlerdir. El-Melikü’l-Kâmil ile el-Melikü’l-Muazzam’ın Eyyûbî ülkesinde birliği sağlaması, Haçlıların kıskaç altına alınmasına ve V. Haçlı seferinin sona ermesine neden olmuştur. El-Melikü’l-Kâmil dönemi, ülke içinde birlik ve düzenin sağlanması açısından önemli olmuştur. Hükümdarlar, Batinîler ve Haçlılara karşı daha etkili mücadele edebilmek için alimlere, özellikle fakihlere büyük önem vermişlerdir. Din ilimleri, Eyyûbîlerde birinci sırada yer almış ve medreselerde öğretilmiştir. İbnü’s-Salâh, selefi görüşü benimsemiş, Kuran ve hadisleri tevil etmeyi doğru bulmamış, Batinîlere karşı sultan ve emirleri uyarmıştır. İbnü’s-Salâh'ın etkisiyle felsefe ve mantık ilminin medreselerde okutulması engellenmiş, İbn Abdüsselâm da benzer görüşleri savunmuştur. İbn Abdüsselâm, bidatlarla mücadele etmiş, Regaib namazını bidat olarak değerlendirmiştir. İbn Ebû Rendeka et-Turtûşî’ye göre bu namaz ilk defa 1087 yılında Kudüs’te ortaya çıkmış, İbn Abdüsselâm’ın çabaları ve Eyyûbî Sultanı Melik Kamil’in direktifleriyle yasaklanmıştır. İbn Abdüsselâm’ın fetvası sayesinde Regaib namazı yasaklanmış, el-Melikü’l-Kâmil’in bid‘atlara karşı hassasiyeti nedeniyle dini, siyasi ve iktisadi etkileri olmuştur. Regaib namazının toplu halde kılınmasının halkı etkilediği ve zeytinyağı gibi temel ve değerli kaynakların israf edilmesine yol açtığı belirtilmiştir. Eyyûbî Sultanı, vakıf mallarının tükenmesini önlemek ve daha hayırlı işlere yönlendirmek amacıyla bu bid‘ati yasaklamış, İbn Abdüsselâm’ın fetvasına uygun hareket etmiştir. Eyyûbî Sultanının Regaib namazını yasaklamasında ekonomik kaygılar da etkili olmuştur. Nitekim, İbn Abdüsselâm’a bu konuda fetva sorulduğunda, olayın iktisadi yönüyle ilgili de cevap vermiş ve meselenin sadece dini yönüyle yetinmemiştir. Eyyûbî ülkesinde, özellikle Kahire’de, pek çok cami ve mescidin bulunması ve Regaib gecesinde yakılan binlerce kandilin harcandığı zeytinyağının beytülmalden alınması nedeniyle harcamalar oldukça yüksekti. Ayrıca, bid‘at olan ve Allah'ın ve Resul’ünün emretmediği bir ibadet için beytülmalden zeytinyağı alınması ve kullanılması uygun değildi. El-Melikü’l-Kâmil, özellikle Haçlılar ve civar devletlerle yaptığı mücadelelerde büyük bir maliyet üstlendiğinden, bu tür harcamaları ortadan kaldırmak istemiş ve İbn Selam’ın fetvasına uygun hareket ederek Regaib namazını yasaklamıştır.