Ψυχο-κοινωνικοί παράγοντες που σχετίζονται με τη θετική ανάπτυξη των νέων μέσω του αθλητισμού
Authors: Γεραμπίνης Παναγιώτης 
Published: September 2021

Η παρούσα διατριβή είχε ως στόχο να ερευνήσει τη δυνατότητα θετικής ανάπτυξης των νέων μέσω του αθλητισμού, στον Ελλαδικό χώρο. Η σύνθεση των ερευνών που σχεδιάστηκαν είχε ως στόχο να εξετάσει μέσα από μία πολυδιάστατη και πολύ-μεθοδολογική προσέγγιση τις συνθήκες και τους παράγοντες στο περιβάλλον του αθλητισμού που επηρεάζουν τις εμπειρίες των παιδιών και κατ’ επέκταση τη θετική ανάπτυξη μέσα από τη συμμετοχή σε οργανωμένα αθλητικά προγράμματα. Για τις ανάγκες της διατριβής πραγματοποιήθηκαν μία ποσοτική έρευνα και τρείς ποιοτικές έρευνες. Η πρώτη έρευνα είχε δύο στόχους: α) Να εξετάσει τη συμβολή των δυο τύπων του αθλητικού περιβάλλοντος (περιβάλλον παρακίνησης και περιβάλλον φροντίδας) στις αναπτυξιακές εμπειρίες νεαρών αθλητών/τριών και β) να αξιολογήσει τις κοινές ή ανεξάρτητες επιδράσεις του αθλητικού περιβάλλοντος και των αναπτυξιακών εμπειριών σε αποτελέσματα παρακίνησης στο νεανικό αθλητισμό. Συμμετείχαν 241 νεαροί/ρες αθλητές/τριες σε μία πόλη της Κεντρικής Ελλάδας. Το περιβάλλον παρακίνησης με προσανατολισμό στο «έργο» και το περιβάλλον φροντίδας συνεισέφεραν σημαντικά στην πρόβλεψη αναπτυξιακών εμπειριών. Επίσης, σημαντική ήταν η συνεισφορά του περιβάλλοντος παρακίνησης με προσανατολισμό στο «εγώ», στην πρόβλεψη των αρνητικών εμπειριών. Το περιβάλλον φροντίδας και οι αναπτυξιακές εμπειρίες (δυναμισμός - πρωτοβουλία) συνεισέφεραν σημαντικά στην πρόβλεψη αποτελεσμάτων παρακίνησης και πιο συγκεκριμένα στην αίσθηση του «ανήκειν» και στο εσωτερικό ενδιαφέρον (ικανοποίηση) των αθλητών. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ένα περιβάλλον φροντίδας και ζεστασιάς αποτελεί καθοριστικό παράγοντα της θετικής ανάπτυξης των νέων μέσω του αθλητισμού. Η δεύτερη έρευνα εξέτασε τις αντιλήψεις νεαρών ποδοσφαιριστών σχετικά με τις αναπτυξιακές τους εμπειρίες στο χώρο του παιδικού ποδοσφαίρου και με βάση το θεωρητικό μοντέλο θετικής ανάπτυξης των νέων μέσω του αθλητισμού (Holt et al., 2017). Στην έρευνα συμμετείχαν 21 νεαροί ποδοσφαιριστές οι απόψεις των οποίων εξετάστηκαν μέσω ημι-δομημένων συνεντεύξεων. Οι συμμετέχοντες αναγνώρισαν τόσο θετικές όσο και αρνητικές αναπτυξιακές εμπειρίες που σχετίζονταν τόσο με τις συμπεριφορές των προπονητών όσο και με τις συμπεριφορές των γονέων και των συνομηλίκων. Επιπρόσθετα, αναγνωρίσθηκε ο ρόλος των αθλητικών συλλόγων ως παράγοντα επίδρασης των εμπειριών των νεαρών αθλητών. Τα αποτελέσματα ανέδειξαν την απουσία άμεσης (στοχευόμενης) διδασκαλίας δεξιοτήτων ζωής. Αντίθετα, οι νεαροί ποδοσφαιριστές αναγνώρισαν την ανάπτυξη δεξιοτήτων ζωής μέσω έμμεσης διαδικασίας. Στη τρίτη έρευνα διερευνήθηκαν οι απόψεις προπονητών παιδικού ποδοσφαίρου με στόχο της διερεύνηση της διαδικασίας αποκόμισης των αναπτυξιακών οφελών των νέων ποδοσφαιριστών. Στην έρευνα συμμετείχαν 12 προπονητές παιδικού ποδοσφαίρου οι απόψεις των οποίων εξετάστηκαν μέσω ημι-δομημένων συνεντεύξεων σχετικά με τους μηχανισμούς που δυσχεραίνουν και διευκολύνουν τη θετική ανάπτυξη των νέων αθλητών. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι κύριοι μηχανισμοί που δυσχέραιναν τη θετική ανάπτυξη αφορούσαν κυρίως τις ενέργειες των προπονητών και των γονέων, τη φιλοσοφία των αθλητικών συλλόγων καθώς και την υπάρχουσες ποδοσφαιρικές δομές, ενώ οι κύριοι μηχανισμοί διευκόλυνσης αφορούσαν κυρίως τις επιθυμητές θετικές ενέργειες των προπονητών, την καλύτερη διαχείριση των αγώνων παιδικού ποδοσφαίρου και την καλύτερη θεσμική οργάνωση του αθλήματος. Στην τέταρτη έρευνα έλαβαν μέρος 19 από τους 21 νεαρούς ποδοσφαιριστές που συμμετείχαν στη δεύτερη έρευνα. Η έρευνα είχε ως στόχο να διερευνηθούν οι εμπειρίες των νεαρών ποδοσφαιριστών ένα χρόνο μετά τη διεξαγωγή των συνεντεύξεων της προηγούμενης έρευνας, σχετικά με το πως οι εμπειρίες επηρέαζαν την αθλητική τους συμμετοχή και τι εικόνα είχαν οι νέοι αθλητές για το παιδικό ποδόσφαιρο και για το γενικότερο ποδοσφαιρικό περιβάλλον. Από την ανάλυση προέκυψαν τέσσερα βασικά θέματα. Το πρώτο θέμα αφορούσε τα θετικά βιώματα που σχετίζονται με την απόκτηση θετικών αναπτυξιακών εμπειριών (ατομικών και κοινωνικών δεξιοτήτων) καθώς και θετικό αθλητικό περιβάλλον που δημιουργούσε ο προπονητής μέσω ενδιαφέροντος, θετικής στάσης και υποστήριξης. Το δεύτερο θέμα αφορούσε τα αρνητικά βιώματα που σχετίζονταν κυρίως με το ρόλο των παιδικών πρωταθλημάτων που επηρεάζουν τη λειτουργία των αθλητικών συλλόγων και τις συμπεριφορές προπονητών - γονέων, καθώς και η μετάβαση κάποιων νεαρών ποδοσφαιριστών στο χώρο του ερασιτεχνικού ποδοσφαίρου. Το τρίτο θέμα σχετίζονταν με τις αντιλήψεις που έχουν δημιουργηθεί στους νεαρούς ποδοσφαιριστές όλα αυτά τα χρόνια που ασχολούνταν με το παιδικό ποδόσφαιρο σχετικά: α) με τη θετική και αρνητική επίδραση παιδικών πρωταθλημάτων και β) με τη θετική και αρνητική επίδραση του περιβάλλοντος του παιδικού ποδοσφαίρου. Τέλος, το τέταρτο θέμα αφορούσε τις επιθυμίες των νεαρών αθλητών για το άθλημα τους. Ζητούσαν καλύτερη συμπεριφορά από τους προπονητές και τους γονείς τους και επιθυμούσαν διαφορετικές συνθήκες για το θεσμικό περιβάλλον του παιδικού ποδοσφαίρου. Συνθέτοντας τα ευρήματα των ερευνών, σημειώνεται η σημαντική συνεισφορά στη θετική ανάπτυξη των νέων, ενός αθλητικού περιβάλλοντος με έμφαση στη φροντίδα και ο βασικός ρόλος της συμπεριφοράς των «σημαντικών άλλων» στο χώρο του παιδικού ποδοσφαίρου. Ένα σημαντικό νέο στοιχείο που προκύπτει από τις τρείς ποιοτικές έρευνες αφορά τη φιλοσοφία των αθλητικών συλλόγων που φάνηκε να επηρεάζει τη συμπεριφορά των προπονητών, γονέων, νεαρών αθλητών και κατά επέκταση τις διαδικασίες θετικής ανάπτυξης. Επίσης η γενικότερη ανταγωνιστικότητα που υπάρχει στο χώρο, φάνηκε να επηρεάζει τις επικρατούσες συνθήκες του παιδικού ποδοσφαίρου. Τέλος, σημειώνεται η παντελής έλλειψη άμεσης και στοχευόμενης ανάπτυξης ή διδασκαλίας δεξιοτήτων ζωής ως στοιχείο προώθησης της θετικής ανάπτυξης.