Αντιλήψεις νηπιαγωγών για την πρώιμη ανίχνευση συναισθηματικών και συμπεριφορικών δυσκολιών σε παιδιά προσχολικής ηλικίας
Authors: Δώνη Ελένη 
Published: August 2021

Η προσχολική ηλικία θεωρείται ως η πλέον κατάλληλη ηλικία για την πρώιμη και έγκυρη ανίχνευση δυσκολιών συμπεριφοράς και συναισθήματος και την εφαρμογή παρεμβάσεων για την αντιμετώπισή τους, πριν αυτές οι δυσκολίες παγιωθούν και εξελιχθούν σε σοβαρές διαταραχές στο μέλλον.Σκοπός της παρούσης μελέτης είναι η διερεύνηση των αντιλήψεων των νηπιαγωγών για τις δυσκολίες συμπεριφοράς και συναισθήματος που παρουσιάζουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας. Για το λόγο αυτό ζητήθηκε από νηπιαγωγούς, σε πανελλαδικό επίπεδο, να ανιχνεύσουν τις δυσκολίες αυτές, κάνοντας χρήση ενός έγκυρου και αξιόπιστου ψυχομετρικού εργαλείου, της Φόρμας Αναφοράς για τον/την Νηπιαγωγό – Βρεφονηπιοκόμο (ΦΑΝ-Β) για παιδιά 1½ - 5 ετών, του Achenbach (Achenbach & Rescorla, 2009).Οι ερευνητικές μας υποθέσεις ήταν : α) η εμφάνιση συναισθηματικών και συμπεριφορικών δυσκολιών εξαρτάται από την ηλικία (νήπιο, προνήπιο), το φύλο του παιδιών, το είδος του σχολείου (κλασσικό, ολοήμερο) στο οποίο φοιτούν, το μέγεθος της τάξης (αριθμός φοιτούντων μαθητών) και την επαγγελματική κατάσταση των γονέων τους, β) οι νηπιαγωγοί χρησιμοποιούν πιο συχνά για την αξιολόγηση αυτών των δυσκολιών εναλλακτικές μεθόδους αξιολόγησης (συστηματική παρατήρηση και καταγραφή και το φάκελο αξιολόγησης), γ) η εξειδικευμένη επιμόρφωση των νηπιαγωγών σε θέματα διαχείρισης συναισθηματικών και συμπεριφορικών δυσκολιών στην τάξη, καθώς και τα χρόνια προϋπηρεσίας αυτών θα επηρεάσουν τον αριθμό των αξιολογήσεων που χρησιμοποιούν και δ) υπάρχει συννοσηρρότητα στα εξωτερικευμένα και εσωτερικευμένα προβλήματα και στα επιμέρους σύνδρομα αυτών.Το δείγμα μας αποτέλεσαν 77 νηπιαγωγοί (Ν=77) από τις δεκατρείς περιφέρειες της Ελλάδας, οι οποίοι συμπλήρωσαν: α) τη Φόρμα Αναφοράς για τον/την Νηπιαγωγό – Βρεφονηπιοκόμο (ΦΑΝ-Β), για παιδιά 1½ - 5 του Achenbach για 1.234 παιδιά και των δύο φύλων (617 αγόρια και 617 κορίτσια) ηλικίας 4-6 ετών και β) το δημογραφικό Ερωτηματολόγιο του νηπιαγωγού, για τη συλλογή επιπλέον χρήσιμων ερευνητικών δεδομένων που αφορούσαν τους νηπιαγωγούς και τη λειτουργία των νηπιαγωγείων.Συνοπτικά, βρέθηκε ότι τα παιδιά του δείγματός μας εντάσσονται στο μεγαλύτερο ποσοστό (94,6%) στο φυσιολογικό φάσμα. Τα περισσότερα παιδιά που εμπίπτουν στο κλινικό και 22 οριακό φάσμα εμφάνισαν κυρίως συναισθηματικές δυσκολίες και πιο συγκεκριμένα απόσυρση, ενώ τα λιγότερα παιδιά που εμπίπτουν στο κλινικό και οριακό φάσμα εμφάνισαν ανησυχία/κατάθλιψη. Τα αγόρια παρουσίασαν συγκριτικά με τα κορίτσια το μεγαλύτερο ποσοστό εξωτερικευμένων, εσωτερικευμένων και σύνολο προβλημάτων, ενώ δεν παρατηρήθηκαν διαφοροποιήσεις στα νήπια και τα προνήπια.Επίσης, παρατηρήθηκε και για τα δυο φύλα, η ύπαρξη συννοσηρότητας στα εξωτερικευμένα και τα εσωτερικευμένα προβλήματα και τα επιμέρους σύνδρομα αυτών. Στα ολοήμερου τύπου νηπιαγωγεία και στις ολιγομελείς τάξεις εντοπίστηκαν τα περισσότερα παιδιά με συναισθηματικές και συμπεριφορικές δυσκολίες. Οι νηπιαγωγοί φάνηκε να χρησιμοποιούν σε υψηλό ποσοστό (93,5%) τις μορφές αξιολόγησης που προτείνονται από το ισχύον Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών του Νηπιαγωγείου (συστηματική παρατήρηση και φάκελο αξιολόγησης), ενώ φάνηκε ότι δε κάνουν χρήση ψυχομετρικών εργαλείων για την ανίχνευση συναισθηματικών και συμπεριφορικών δυσκολιών στους μαθητές τους. Ο αριθμός των μορφών αξιολόγησης που χρησιμοποιούν οι νηπιαγωγοί για τον εντοπισμό αυτών των δυσκολιών φάνηκε, τέλος, να επηρεάζεται από την εξειδικευμένη επιμόρφωση αυτών σε θέματα σχετικά με την αντιμετώπιση συναισθηματικών και συμπεριφορικών δυσκολιών και όχι από τα χρόνια της προϋπηρεσίας τους. Τα παραπάνω ευρήματα μπορούν να αξιολογηθούν και να χρησιμοποιηθούν κατάλληλα από την επιστημονική κοινότητα που ασχολείται με την εκπαίδευση παιδιών προσχολικής ηλικίας αλλά και νηπιαγωγών. Η διερεύνηση των αντιλήψεων των νηπιαγωγών για τις συναισθηματικές και συμπεριφορικές δυσκολιές που εμφανίζουν παιδιά προσχολικής ηλικίας, σε πανελλαδικό επίπεδο, με τη χρήση ενός προσαρμοσμένου, έγκυρου και σταθμισμένου στα ελληνικά ψυχομετρικού εργαλείου, είναι η πρώτη φορά που επιχειρείται στην Ελλάδα.