Ψυχωσικές εκδηλώσεις στην ιδιοπαθή νόσο του Πάρκινσον
Authors: Τσιπροπούλου Βιργινία 
Published: August 2021

Η ιδιοπαθής νόσος του Πάρκινσον αποτελεί μια σποραδικής εμφάνισης, αγνώστου αιτιολογίας, προιούσα κινητική νευροεκφυλιστική διαταραχή η οποία νευροπαθολογικά χαρακτηρίζεται από την απώλεια κυρίως ντοπαμινεργικού αλλά και άλλων νευρωνικών πληθυσμών στην περιοχή του μεσεγκεφάλου και από τη παρουσία σωμάτιων του Lewy σε συγκεκριμένες εγκεφαλικές περιοχές. Η νόσος όμως εμφανίζει και σημαντικότατες μη κινητικές κλινικές όψεις. Τα νευροψυχιατρικά συμπτώματα της νόσου – και ιδίως οι ψυχωσικές εκδηλώσεις, αποτελούν σημαντικότατο παράγοντα επιβάρυνσης της κινητικής συμπτωματολογίας, περαιτέρω έκπτωσης της λειτουργικότητας των παρκινσονικών πασχόντων και επιδείνωσης της ποιότητας ζωής τους, ενώ συντελούν σε μεγάλο βαθμό στην εξουθένωση των φροντιστών των πασχόντων και έχουν ενοχοποιηθεί – ιδίως οι ψυχωσικές εκδηλώσεις, για αυξημένους δείκτες νοσηρότητας αλλά και θνητότητας. Οι παρκινσονικοί πάσχοντες εμφανίζουν υψηλούς επιπολασμούς συμπτωμάτων κατάθλιψης και άλλων διαταραχών της διάθεσης, κόπωσης και απάθειας, αγχωδών συμπτωμάτων, συμπτωμάτων διαταραχών του ύπνου, διαταραχών του ελέγχου των παρορμήσεων και συνδρόμου δυσρύθμισης της ντοπαμίνης, συμπτωμάτων γνωσιακής έκπτωσης ή και άνοιας. Ο ακριβής αιτιοπαθογενετικός μηχανισμός της ψύχωσης στη νόσο του Πάρκινσον, παραμένει άγνωστος. Η κυρίαρχη προτεινόμενη ερμηνευτική υπόθεση για τη ψύχωση της νόσου του Πάρκινσον αφορά στη διαταραχή της μεσολιμβικής ντοπαμινεργικής οδού από την προοδευτική νευροεκφυλιστική διεργασία της νόσου. Η χορήγηση υποκαταστασιακής θεραπείας, προκαλεί ντοπαμινεργική διέγερση, η οποία επικαθήμενη στην «υπερευαισθησία από ελάττωση» των μεσολιμβικών και μεσοφλοιωδών υποδοχέων μπορεί να οδηγήσει σε ντοπαμινεργική υπερδιέγερση, επιτρέποντας έτσι την ανάδυση «θετικών» ψυχωσικών συμπτωμάτων, συνηθέστερα οπτικών ψευδαισθήσεων. Στο μηχανισμό συμβάλουν διαταραχές σε όλα τα βασικά νευροδιαβιβαστικά συστήματα, αλλά και διάφοροι ενδογενείς και εξωγενείς παράγοντες όπως συγκεκριμένοι παράγοντες κινδύνου και γενετική ευαλωτότητα. Ως παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη ψύχωσης στη νόσο του Πάρκινσον αναφέρονται: χαρακτηριστικά της προνοσηρής προσωπικότητα, η γνωσιακή έκπτωση/άνοια, η μεγάλη ηλικία, η διάρκεια και η βαρύτητα της νόσου του Πάρκινσον, οι διαταραχές του ύπνου, η καταθλιπτική διαταραχή, οι οπτικές διαταραχές και η ίδια η ντοπαμινεργική υποκαταστασιακή θεραπεία. Οι ψυχωσικές εκδηλώσεις αφορούν σε ψευδαισθήσεις, παραληρητικές ιδέες και ελάσσονα ψυχωσικά φαινόμενα. Για τη διάγνωση της ψυχωσικής διαταραχής στη νόσο του Πάρκινσον απαιτείται η παρουσία τουλάχιστον ενός από τα παραπάνω συμπτώματα για διάστημα τουλάχιστον ενός μήνα ή κατά τη στιγμή της εξέτασης, εμφάνιση των συμπτωμάτων μετά από τη διάγνωση της νόσου του Πάρκινσον και αποκλεισμός άλλων διαταραχών. Η παρούσα μελέτη αφορά στην αναζήτηση, εντοπισμό και καταγραφή των ψυχωσικών εκδηλώσεων σε ένα πληθυσμό 150 παρκινσονικών πασχόντων καθώς επίσης και στη διερεύνηση πιθανών συσχετίσεων αυτής της συμπτωματολογίας με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και συγκεκριμένους προδιαθεσικούς παράγοντες για την ανάπτυξη ψύχωσης. Ψυχωσικές εκδηλώσεις ανευρέθησαν στο 24,6% του δείγματός μας (ψευδαισθήσεις στο 24,6%, παραληρητικές ιδέες στο 20,6% και ελάσσονα ψευδαισθητικά φαινόμενα στο 12,6%). Η εναισθησία των ψυχωσικών πασχόντων διατηρούνταν ανέπαφη σε ποσοστό 24,3%, επηρεασμένη σε ποσοστό 45,9%, ενώ δεν υπήρχε στο 29,7% των ασθενών. Στο 67,5% του δείγματός μας παρατηρήθηκε συννοσηρότητα με άλλες ψυχιατρικές διαταραχές. Η παρουσία ψυχωσικών εκδηλώσεων στους ασθενείς της μελέτης μας συσχετίστηκε, ως προς τα κλινικά χαρακτηριστικά των ασθενών, με τη βαρύτητα της κινητικής τους συμπτωματολογίας και το κλινικό στάδιο της νόσου του Πάρκινσον, με την ηλικία έναρξης της νόσου και την τωρινή ηλικία των πασχόντων. Ως προς το γνωσιακό status των πασχόντων η παρουσία ψύχωσης συσχετίστηκε με γνωσιακή έκπτωση και ιδίως με διαταραχές της οπτικοχωρικής αντιληπτικής ικανότητας, της στοχοκατευθυνόμενης δραστηριότητας και της εκτελεστικής λειτουργικότητας. Η παρουσία ψυχωσικών εκδηλώσεων συσχετίστηκε επίσης με διαταραχές της διάθεσης, με αγχώδη συμπτώματα και με άρση αναστολών, αλλά και με αυξημένη ψυχολογική επιβαρύνση των φροντιστών των πασχόντων. Τέλος οι διαταραχές του ύπνου των ψυχωσικών παρκινσονικών πασχόντων φαίνεται να συνδέονται με το στάδιο της νόσου και τη βαρύτητα των κινητικών συμπτωμάτων. Σε μοντέλο λογιστικής παλινδρόμησης, από μια σειρά προβλεπτικών παραγόντων (ηλικία, διάρκεια νόσου, στάδιο νόσου, αγωγή, διαταραχή REM ύπνου, γνωσιακή έκπτωση), μόνο το στάδιο της νόσου αναδείχθηκε ως σημαντικός παράγοντας για την παρουσία ψύχωσης. Τέλος, με βάση τα ευρήματα της διερευνητικής και επαληθευτικής παραγοντικής ανάλυσης, προτείνεται μια συστοιχία κλινικών (UPDRS, στάδιο νόσου) και ψυχομετρικών (DRS< PANSS, PPRS, ερωτηματολόγιο ύπνου).