Διαδικτυακός εκφοβισμός στην εφηβική ηλικία
Authors: Αδαμοπούλου Παναγιώτα 
Published: February 2022

Εισαγωγή: Η εξάπλωση της χρήσης του διαδικτύου στις αρχές του 21ου αιώνα δενάργησε να συνοδευτεί από προβλήματα που ανέδειξαν την αρνητική πλευρά στηχρήση της νέας τεχνολογίας: το διαδίκτυο γίνεται νέο πεδίο εκδήλωσης της νεανικήςπαραβατικότητας με ποικίλους τρόπους. Το φαινόμενο επιχειρούν να περιγράψουνοι νεόκοποι όροι «κυβερνοεκφοβισμός» και «κυβερνοθυματοποίηση», ενώ πλήθοςερευνών και μελετών αποσκοπούν στη διερεύνηση του φαινομένου, φωτίζονταςποικίλες πτυχές και διαστάσεις του.Σκοπός: Στο πλαίσιο της παρούσης μελέτης επιχειρήθηκε η διερεύνηση της έκτασηςτου φαινομένου του κυβερνοεκφοβισμού και της κυβερνοθυματοποίησης στονελλαδικό χώρο και η περιγραφή των χαρακτηριστικών των εφήβων, μαθητών/ριώντης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, οι οποίοι εμπλέκονταν σε περιπτώσειςδιαδικτυακού εκφοβισμού. Στους επιμέρους στόχους της έρευνας συγκαταλέγονταν(α) η συσχέτιση συγκεκριμένων δημογραφικών χαρακτηριστικών, όπως του φύλουκαι της ηλικίας, με την εκδήλωση του φαινομένου του (κυβερνο)εκφοβισμού (β) ηδιερεύνηση του προφίλ των (κυβερνο)δραστών και των (κυβερνο)θυμάτων, μεέμφαση στην αναζήτηση των χαρακτηριστικών της προσωπικότητάς τους με βάση τομοντέλο των Πέντε παραγόντων (Big Five model) (γ) η συσχέτιση τωναντιλαμβανόμενων από τους μαθητές σχέσεών τους με τους γονείς τους και τιςομάδες συνομηλίκων τους με τους ρόλους του (κυβερνο)θύματος και του(κυβερνο)δράστη, (δ) η συσχέτιση του σχολικού κλίματος με τους ρόλους αυτούς καιτέλος, (ε) η διερεύνηση των τρόπων και των τεχνικών αντιμετώπισης του φαινομένουτου κυβερνοεκφοβισμού, σύμφωνα με τις αντιλήψεις και προτάσεις τωνσυμμετεχόντων μαθητών/ριών. 723Υλικό και Μέθοδος: Στη μελέτη συμμετείχαν 1208 (n = 1208) μαθητές/ριες (517αγόρια και 691 κορίτσια) από 34 γυμνάσια και λύκεια των Αθηνών και της ευρύτερηςπεριοχής της πρωτεύουσας. Για τη συλλογή των δεδομένων χρησιμοποιήθηκαν οιΚλίμακες «European Cyberbullying Intervention Project Questionnaire - Bullying(ECIPQ-B)» και «European Cyberbullying Intervention Project Questionnaire -Cyberbullying (ECIPQ-C)», η «Διεθνής Κλίμακα Προσωπικότητας (InternationalPersonality Item Pool - IPIP)», η αναθεωρημένη μορφή του ερωτηματολογίου«Inventory of Parent and Peer Attachment (IPPA-R)» και η κλίμακα «Coping withCyberbullying Questionnaire (CWCBQ)». Επίσης, στους/τις μαθητές/ριες δόθηκε έναερωτηματολόγιο καταγραφής των ατομικών και δημογραφικών τουςχαρακτηριστικών και ένα σύντομο ανοικτό ερωτηματολόγιο στο οποίο οι έφηβοι –μαθητές/ριες κατέγραψαν τις δικές τους εμπειρίες και προτάσεις για τηναντιμετώπιση του κυβερνοεκφοβισμού. Η συμπλήρωση των ερωτηματολογίων ήτανανώνυμη.Αποτελέσματα : Όσον αφορά στην ημερήσια διάρκεια χρήσης του κινητούτηλεφώνου, βρέθηκε ότι στο σύνολο του δείγματος σε περισσότερο από δύο στουςτρεις εφήβους (73,3%) αυτή κυμαινόταν από μία ώρα και πάνω∙ μάλιστα το 40,1%ανέφερε ότι χρησιμοποιούν το κινητό τους περισσότερο από 3 ώρες την ημέρα, με τακορίτσια να υπερτερούν στο σημείο αυτό σε σύγκριση με τα αγόρια. Παρόμοιαυπήρξαν και τα ευρήματα ως προς τη χρήση του διαδικτύου, όπου το 76,5% στοσύνολο των ερωτηθέντων απάντησε ότι «μπαίνει» στο διαδίκτυο από 1 ώρα καιπάνω ημερησίως.Οι απαντήσεις στο σύνολο του δείγματος όσον αφορά στην παραδοσιακήθυματοποίηση έδειξαν ότι τα περιστατικά αυτού του είδους εκφοβισμούκυμαίνονταν σε χαμηλά επίπεδα: μόλις ένα στα πέντε άτομα (19,8%) ανέφερεεμπλοκή κάποιας μορφής σε περιστατικά βίας με χτύπημα, κλωτσιά ή εσκεμμένοσπρώξιμο και μόλις το 7% υπέστησαν απειλές. Ωστόσο, η λεκτική βία (άσχημαλόγια, εξύβριση) εμφανίζεται σε υψηλότερα ποσοστά, καθώς ένας στους δύομαθητές/ριες του συνολικού δείγματος (50%) δήλωσαν ότι δεν τους έχει συμβείτέτοιο περιστατικό το προηγούμενο διάστημα, ενώ το 30,8% δήλωσε ότι μία ή δύοφορές συνολικά κάποιος τους μίλησε άσχημα ή τους έβρισε και οι υπόλοιποι ότιυπήρξαν θύματα λεκτικής βίας σε συχνότερο βαθμό. Πάντως, το 86,7% δήλωσε ότιδεν τους έκλεψε ή δεν τους κατέστρεψε κάποιος τα πράγματά τους.Παρόμοια και όσον αφορά στη διαδικτυακή θυματοποίηση, μόλις ένας στους πέντεστο σύνολο του δείγματος δήλωσε ότι υπήρξε θύμα «κραξίματος» / «διαδικτυακήςπαρενόχλησης» (19%) ή αμαύρωσης της υπόληψής του (19,8%) με γραπτό μήνυμαμέσω κινητού ή διαδικτύου και ακόμη λιγότεροι εκείνοι που ανέφεραν θυματοποίησημέσω επίθεσης ή προσβολής από συμπαίκτες τους σε διαδικτυακά παιχνίδια(13,4%), σπασίματος κωδικών (7,5%), διαδικτυακής δυσφήμισης (6,5%),724«προσποίησης / μεταμφίεσης» (6,3%), απειλής / διαδικτυακής καταδίωξης (6%) καιαποκλεισμού (6%). Μάλιστα, τα ποσοστά εμπλοκής σε περιστατικά ΚΘ γίνονταιακόμη μικρότερα όταν αφορούν περιστατικά οικειοποίησης της ταυτότητας άλλουπροσώπου (impersonation, 4%), «ξεμπροστιάσματος» (οuting, 4%) και«πειράγματος» προσωπικών του φωτογραφιών ή άλλου υλικού που είχε αναρτήσειστο διαδίκτυο (3,5%).Περνώντας στον παραδοσιακό εκφοβισμό, τα ευρήματα της έρευνας έδειξαν ότιμόνον ένας στους τρεις εφήβους είχε εμπλακεί σε σχετικά περιστατικά σωματικήςβίας (23,3%), ενώ πολύ λιγότεροι είχαν εμπλακεί σε δυσφήμιση κάποιου άλλουατόμου (5,2%), απείλησαν άλλο άτομο (4%) ή έκλεψαν ξένη περιουσία (2,5%). Απότην άλλη όμως, μεγαλύτερο ποσοστό είχε εμπλακεί σε λεκτική βία (45%), κακολογία(29,6%) και σε περιστατικά αγνόησης ή απόρριψης κάποιου άλλου (29,6%). Τέλος, για τον κυβερνοεκφοβισμό η έρευνα έδειξε ότι στο σύνολο του δείγματος το14,5% μίλησαν άσχημα ή έβρισαν με γραπτό μήνυμα μέσω κινητού ή διαδικτύου, το10,8% αγνόησαν ή απέρριψαν κάποιον/α σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης ή σεδιαδικτυακό chat room και το 9,6% επιτέθηκε ή πρόσβαλε κάποιον σε onlineπαιχνίδια. Τα ποσοστά βαίνουν μικρότερα (κάτω του 5%) για τις υπόλοιπεςπεριπτώσεις διαδικτυακού εκφοβισμού, όπως την ανάρτηση ντροπιαστικών βίντεο ήφωτογραφιών άλλου προσώπου, τον εκφοβισμό μέσω γραπτού μηνύματος ήδιαδικτυακής απειλής, τη διασπορά φημών, το σπάσιμο ξένων κωδικών ή το«ξεμπρόστιασμα».Όσον αφορά στα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας στο σύνολο του δείγματος μεβάση το μοντέλο των Πέντε παραγόντων βρέθηκε ότι ως προς τον παράγονταΕξωστρέφεια η πλειοψηφία των εφήβων μαθητών/ριών του δείγματος είναι ανοικτοίσε φιλικές σχέσεις, χωρίς αυτό ωστόσο να αναιρεί τη δυσκολία του να κάνει ένας/μίαέφηβος/η αληθινούς φίλους σήμερα∙ και οι σημερινοί έφηβοι φαίνεται πως έχουνεπίγνωση αυτής της δυσκολίας. Παρά τις δυσκολίες αυτές ωστόσο, οι έφηβοι τουδείγματος δείχνουν να είναι προσηνείς, δείχνοντας ειλικρινές ενδιαφέρον για τααισθήματα και τα προβλήματα των συνομηλίκων τους και επιθυμία για διατήρησηκαλών σχέσεων. Επιπλέον, ως προς τον παράγοντα Ευσυνειδησία βρέθηκε ότι οιμισοί έφηβοι του συνόλου του δείγματος χαρακτηρίζονται από υπευθυνότητα στηνεκτέλεση των εργασιών και των καθηκόντων που αναλαμβάνουν, ενώ όσον αφοράστον παράγοντα της Συναισθηματικής σταθερότητας / νευρωτισμού δείχνουν ότιδιακατέχονται από άγχος, θυμό και ενίοτε από συναισθήματα αναστάτωσης καιπανικού απέναντι σε διάφορες καταστάσεις. Τέλος, ως προς τον παράγονταΑνοικτότητα βρέθηκε ότι οι έφηβοι του συνόλου του δείγματος πιστεύουν πως έχουναξιόλογες ιδέες, ενδιαφέρον για αφηρημένες έννοιες και ιδέες, ζωηρή φαντασία αλλάκαι ικανή αντίληψη των πραγμάτων.725Όσον αφορά στις αντιλήψεις των εφήβων του συνόλου του δείγματος για τις σχέσειςτους με τους γονείς και τους φίλους τους βρέθηκε ότι οι έφηβοι του δείγματος έχουνκαλή επικοινωνία με τη μητέρα τους και αντιλαμβάνονται το ενδιαφέρον, τηνπροσοχή και τη φροντίδα από την πλευρά της μητέρας. Επιπλέον, από τη μιαπλευρά θέλουν να μοιραστούν τα προβλήματά τους μαζί της αλλά από την άλληδιατηρούν και κάποια «ανεξαρτησία». Το ίδιο παρατηρήθηκε και για τη σχέση τωνεφήβων του συνόλου του δείγματος με τον πατέρα, αν και σε μικρότερο βαθμό σεσύγκριση με τη μητέρα. Τέλος, οι έφηβοι φαίνεται ότι έχουν καλές σχέσεις με τουςφίλους τους, όπως εξάλλου διαπιστώθηκε και από την κλίμακα ΙΡΙΡ, αποζητούν τηφιλική παρέα, δείχνουν εμπιστοσύνη σε αυτούς και μοιράζονται τα προβλήματάτους, ενώ όπως δήλωσαν μέσα από τη φιλική συνδρομή βοηθούνται στην κατάκτησητης αυτοσυνειδησίας.Τέλος, όσον αφορά στους τρόπους αντιμετώπισης του κυβερνοεκφοβισμού, οιέφηβοι στο σύνολο του δείγματος δηλώνουν ότι επιθυμούν την υποστήριξη απόέμπιστα άτομα και πιο πολύ από τους φίλους. Επίσης, είναι πιο πιθανόν ναεπιλέξουν συμβουλές από επαγγελματίες (61,1%) και λιγότερο πιθανόν νααπευθυνθούν σε κάποιον καθηγητή του σχολείου τους (50,2%) ή σε κάποιατηλεφωνική γραμμή βοήθειας (47,4%) ή σε σχετικές συμβουλές από το διαδίκτυο(44,9%). Πάντως, διάχυτη είναι η αίσθηση μεταξύ των εφήβων του συνόλου τουδείγματος ότι ο κυβερνοεκφοβισμός δεν είναι ένα φαινόμενο που δεν αντιμετωπίζεταικαι τα θύματα μοιρολατρικά αποδέχονται τον εκφοβισμό.Ως συνηθέστερη απάντηση ως προς την αντιμετώπιση ενός περιστατικούκυβερνοεκφοβισμού επιλέγεται από την πλειοψηφία των ίδιων των εφήβων η τεχνικήτου μπλοκαρίσματος του κυβερνοδράστη. Επίσης, αν και καταλαβαίνουν τηναναγκαιότητα της προσεκτικής ανάρτησης προσωπικών δεδομένων στο διαδίκτυο, οιέφηβοι δεν φαίνεται να επιδεικνύουν και την ανάλογη προσοχή στην πράξη. Τέλος, ηπλειοψηφία απορρίπτει την επιλογή των αντιποίνων στον κυβερνοδράστη και θαπροτιμούσαν περισσότερο να απευθυνθούν σε αυτόν προκειμένου να του πουν νασταματήσει την πράξη του και να καταλάβει ότι αυτό που κάνει δεν είναι πρέπον.Άλλωστε, οι απαντήσεις των εφήβων στην υποκλίμακα της Ενεργούς αγνόησηςέδειξαν την απροθυμία των εφήβων για κάθε άλλη επαφή με τον κυβερνοδράστη.Όσον αφορά στη συσχέτιση των χαρακτηριστικών της προσωπικότητας με τουςρόλους του (παραδοσιακού) θύματος (Θ), κυβερνοθύματος (ΚΘ), θύτη / δράστη (Δ)και κυβερνοδράστη (ΚΔ), βρέθηκε από το συντελεστή Pearson r ότι στο σύνολο τουδείγματος τα Θ και τα ΚΘ έχουν χαμηλές αρνητικές συσχετίσεις με τους παράγοντεςΠροσήνεια και Ευσυνειδησία∙ για το Θ σημαντικότερος παράγοντας πρόβλεψηςαναδεικνύεται ο Νευρωτισμός, ενώ για το ΚΘ προέχει ο παράγοντας Προσήνεια.726Από την άλλη, οι Δ και ΚΔ έχουν χαμηλή αρνητική συσχέτιση με την Προσήνεια καιτην Ευσυνειδησία. Ο Δ επίσης εμφανίζει χαμηλή θετική συσχέτιση με τηνΕξωστρέφεια και σημαντικότερος για την πρόβλεψη της εκδήλωσης συμπεριφοράς Δκαι ΚΔ είναι ο παράγοντας Προσήνεια, ενώ η ανάλυση Anova έδειξε τέλος ότι οπαράγοντας Συναισθηματική σταθερότητα / νευρωτισμός συσχετίζεται με όλους τουςρόλους. Όσον αφορά στη συσχέτιση των ρόλων του Θ, ΚΘ, Δ και ΚΔ με τιςαντιλαμβανόμενες από τους εφήβους σχέσεις με τους γονείς και τους φίλους,βρέθηκε από το συντελεστή Pearson r ότι στο σύνολο του δείγματος ο βαθμόςσχέσης Εμπιστοσύνης κυρίως προς τη μητέρα και τους φίλους και ο βαθμός τηςΑποξένωσης από τους γονείς και τους φίλους επηρεάζουν την πιθανότητα εφηβικήςθυματοποίησης. Οι σχέσεις Εμπιστοσύνης και Αποξένωσης κυρίως με τη μητέραβρέθηκε ότι σχετίζονται με το ΚΘ. Για τον Θ μικρές αρνητικές συσχετίσειςπαρατηρούνται με τις υποκλίμακες Εμπιστοσύνης, Επικοινωνίας και Αποξένωσηςπρωτίστως στη μητέρα. Από την άλλη, για την πρόβλεψη του παραδοσιακού εκφοβισμού ως σημαντικότεροςπαράγοντας προβάλλει η Αποξένωση από τη μητέρα και έπονται η Επικοινωνία μετον πατέρα και η Εμπιστοσύνη φίλων, ενώ για την πρόβλεψη της εκδήλωσηςσυμπεριφοράς ΚΔ σημαντικότερος είναι ο παράγοντας Αποξένωση από τη μητέρακαι μετά ο παράγοντας Εμπιστοσύνη φίλων. Στο σύνολο του δείγματος ένα Θ θα επέλεγε την Ανημπόρια και ακολούθως τηνΠεριφερική συμβουλή, τα Αντίποινα και τέλος τη Στενή υποστήριξη, ενώ το ΚΘ τηνΑνημπόρια και ακολούθως την Περιφερική συμβουλή και τα Αντίποινα. Από τηνάλλη, τόσο για τον Δ όσο και για έναν ΚΔ πρώτη τους επιλογή σε περίπτωσηδιαδικτυακού εκφοβισμού θα ήταν τα Αντίποινα και ακολούθως η Περιφερικήσυμβουλή. Στην κατηγορία του δείγματος που δήλωσε σοβαρή εμπλοκή σεθυματοποίηση, ο έφηβος επιλέγει τους παράγοντες Ανημπόρια και Στενήυποστήριξη, ενώ για την κυβερνοθυματοποίηση μόνον την Ανημπόρια. Απεναντίας,οι έφηβοι συμμετέχοντες στην έρευνα που δήλωσαν σοβαρή εμπλοκή σε εκφοβισμόείναι περισσότερο πιθανόν να επιλέξουν την τεχνική των Αντιποίνων, ενώ οι ΚΔ τηςίδιας κατηγορίας την τεχνική της Διεκδικητικότητας.Ακόμη, οι προσηνείς έφηβοι είναι περισσότερο πιθανό να επιλέξουν την Περιφερικήσυμβουλή και τη Στενή υποστήριξη, οι εξωστρεφείς θα επέλεγαν περισσότερο τηνΕνεργή αγνόηση, ενώ οι έφηβοι με συναισθηματική αστάθεια είναι περισσότεροπιθανόν να επιλέξουν την τεχνική της Ανημπόριας / αυτομεμψίας.Ο παράγοντας Επικοινωνία με τη μητέρα είναι σημαντικότερος για την πρόβλεψηεπιλογής της τεχνικής Περιφερική συμβουλή, προβλέπει αρνητικά την επιλογή της727τεχνικής Αντίποινα, ενώ συσχετίζεται επίσης με τη Στενή υποστήριξη και την Τεχνικήαντιμετώπιση. Από την άλλη, η Αποξένωση από τη μητέρα βρέθηκε ότι προβλέπεισημαντικά την Ανημπόρια. Ακόμη, η Επικοινωνία με φίλους προβλέπει σημαντικάτην επιλογή της τεχνικής της Στενής υποστήριξης αλλά και της Τεχνικήςαντιμετώπισης, ενώ η (αρνητική) συσχέτιση της επιλογής Αποξένωση από φίλους μετα Αντίποινα πιθανώς υποδεικνύει ότι στην επιλογή της τεχνικής αυτής ενδέχεται ναυπάρχει υποστήριξη ή και παρότρυνση από το φιλικό περιβάλλον τουκυβερνοθύματος.Όσον αφορά στο σχολικό κλίμα, σημαντικοί παράγοντες που συμβάλλουν στηνπρόβλεψη της (παραδοσιακής) θυματοποίησης και του εκφοβισμού στο σχολείοείναι η επιβολή πειθαρχίας στην τάξη, το ενδιαφέρον των καθηγητών να αφιερώνουνχρόνο κατά τη διάρκεια του μαθήματος για θέματα που άπτονται των άμεσωνενδιαφερόντων των μαθητών, ενδεχομένως και πέραν του αντικείμενου τουμαθήματος, και το ενδιαφέρον των καθηγητών να βοηθούν μαθητές πουαπουσίαζαν από τα μαθήματα ώστε να συμπληρώσουν τα γνωστικά τους κενά. Όλααυτά δημιουργούν ένα θετικό σχολικό κλίμα που φαίνεται ότι δεν ευνοεί τηνανάπτυξη εκφοβισμού και επομένως θυματοποίησης. Όσον αφορά στηνκυβερνοθυματοποίηση, ως πιο σημαντικός παράγοντας που πιθανόν συμβάλλειστην αποτροπή της βρέθηκε ότι είναι η παροχή εκ μέρους των εκπαιδευτικώνξεκάθαρων οδηγιών προς τους μαθητές, με τις οποίες οδηγίες οι μαθητές θακατευθύνονται να εκτελέσουν τις εργασίες τους. Ο έλεγχος για συσχετίσεις ανάμεσα στα δημογραφικά στοιχεία του συνόλου τουδείγματος και των κλιμάκων που χρησιμοποιήθηκαν έδειξε ότι το παραδοσιακό θύμασυσχετίζεται με την ηλικία, την τάξη φοίτησης και, λιγότερο, με τον τόπο διαμονήςτου. Το ΚΘ σχετίζεται με τη χώρα γέννησης και – πιο πολύ – με τον τόπο διαμονής,γεγονός που αναδεικνύει τη διασύνδεση των δύο αυτών δημογραφικών στοιχείων μετην κυβερνοθυματοποίηση. Από την άλλη, Δ και ΚΔ σχετίζονται μόνον με το φύλοκαι σε μικρότερο βαθμό με τη χώρα γέννησης. Στην επιλογή των τεχνικών αντιμετώπισης διαδικτυακού εκφοβισμού βρέθηκε ότι τοφύλο συσχετίζεται με τις περισσότερες τεχνικές: Περιφερικής συμβουλής, Στενήςυποστήριξης, Αντιποίνων, Ενεργούς αγνόησης, Ανημπόριας / αυτομεμψίας,Τεχνικής αντιμετώπισης∙ η ηλικία με την Ενεργή αγνόηση και την Τεχνικήαντιμετώπιση∙ η τάξη φοίτησης με την Τεχνική αντιμετώπιση∙ ο γονέας με τον οποίοδιαμένουν (λόγω χωρισμού) με την Τεχνική αντιμετώπιση∙ ο τόπος διαμονής με τηνΑνημπόρια και την Τεχνική αντιμετώπιση∙ η χώρα γέννησης με τη Στενή υποστήριξηκαι τα Αντίποινα, ενώ τέλος το επάγγελμα του πατέρα με την Ενεργή αγνόηση.Τέλος, οι ίδιοι οι έφηβοι στην περίπτωση κυβερνοεκφοβισμού δήλωσαν ότι θαεπέλεγαν τη Στενή υποστήριξη (43,5%), σχεδόν ένας στους τρεις (32,3%) περιμένει728«Ο/η καθηγητής /ρια να βοηθήσει, να συμβουλεύσει, να συμπαρασταθεί» και από τογονέα να βοηθήσει με διάφορους τρόπους, είτε παρέχοντας υποστήριξη καιψυχολογική συμπαράσταση, είτε προσφέροντας την κατάλληλη καθοδήγηση για τηναντιμετώπιση του προβλήματος (31,6%), ενώ – πέραν όλων των άλλων επιλογώνγια την αντιμετώπιση του φαινομένου που αναφέρθηκαν παραπάνω - η θεματικήπρόταση «Να μιλήσει το θύμα ζητώντας βοήθεια από κάποιον» προτάθηκε από το13,2% του συνόλου του δείγματος. Συμπεράσματα : Μελετώντας υπό το πρίσμα του μοντέλου των Πέντε Παραγόντωντης προσωπικότητας και της οικοσυστημικής προσέγγισης την αντιμετώπιση τουφαινομένου του κυβερνοεκφοβισμού από τους εφήβους στην Ελλάδα είδαμε ότι ο ΚΕείναι πολυσύνθετο φαινόμενο και η συμπεριφορά των ΚΔ και ΚΘ δύναται ναεπηρεάζεται από ποικίλους παράγοντες: όπως βρέθηκε από τα αποτελέσματα τηςέρευνας, ορισμένα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, συγκεκριμένα δημογραφικάχαρακτηριστικά, στοιχεία από τις σχέσεις των εφήβων με γονείς και φίλους καιπλευρές της σχολικής ζωής σχετίζονται με το υπό εξέταση φαινόμενο. Θεωρείται ενθαρρυντικό το γεγονός ότι οι σχέσεις γονέων και παιδιών δεν φαίνεταινα έχουν (ακόμη) διαρραγεί, ενώ οι έφηβοι εκδηλώνουν την ανάγκη της επικοινωνίαςμε γονείς και φίλους και πιστεύουν ότι οι γονείς τους αλλά και τα άτομαεμπιστοσύνης, οι «σημαντικοί άλλοι» στη ζωή τους, θα μπορούσαν να τουςπροσφέρουν μία λύση σε περίπτωση κυβερνοθυματοποίησης.