Εικαστικά και μαθηματικά
Authors: Κωτσαλίδου Ευδοξία 
Published: September 2021

Η παρούσα εργασία διερευνά τη διαθεματική σύνδεση και συνεργασία των εικαστικών τεχνών με την επιστήμη των μαθηματικών και τη χρησιμοποιεί μέσα σε ποιοτικές διδακτικές καταστάσεις για να αποδείξει ότι: οι εικαστικές δραστηριότητες αναπτύσσουν και καλλιεργούν ταυτόχρονα και μαθηματικές δεξιότητες. Η έρευνα έλαβε χώρα στην ηλικιακή ομάδα της προσχολικής και πρωτοσχολικής ηλικίας (νηπιαγωγείο και α’ δημοτικού) και τα κύρια δεδομένα που μας απασχόλησαν είναι: α. η δυσκολία κατανόησης των μαθηματικών εννοιών, β. η καταστρατήγηση της ώρας των εικαστικών και γ. ο τρόπος διαπραγμάτευσης των εικαστικών δραστηριοτήτων. Λαμβάνοντας υπόψη την παραπάνω σχολική πραγματικότητα, προτείνουμε ένα νέο μεθοδολογικό τρόπο διαπραγμάτευσης των εικαστικών δραστηριοτήτων, ο οποίος συμβάλλει: α. στη στενή και δημιουργική συνεργασία της Εικαστικής Τέχνης και των Μαθηματικών, β. στην αξιοποίηση των κοινών στοιχείων των δύο διαφορετικών πεδίων, γ. στη δημιουργία ολοκληρωμένων προγραμμάτων εικαστικής αγωγής, δ. στην κατανόηση ποικίλων μαθηματικών εννοιών, και ε. στην αναίρεση της αντίληψης ότι η «μαθηματικοποίηση» είναι μια δύσβατη και ακαταλαβίστικη διαδικασία, αποδεικνύοντας ότι η διαθεματική σύνδεση των εικαστικών και των μαθηματικών μπορεί να επιφέρει από τη μια πλευρά την ευχαρίστηση και την αισθητική τέρψη και από την άλλη τη δημιουργία και τη γνώση. Το θεωρητικό πλαίσιο, ο σχεδιασμός και η εφαρμογή της προτεινόμενης μεθόδου διδασκαλίας, καθώς και τα αποτελέσματα της διδακτικής παρέμβασης, αποτελούν το βασικό περιεχόμενο της έρευνάς μας. Το θεωρητικό πλαίσιο της εργασίας βασίζεται στις απόψεις διακεκριμένων εικαστικών, μαθηματικών, παιδαγωγών, ψυχολόγων κ.ά. επιστημόνων από τον ελληνικό και διεθνή χώρο και αναλύεται στα 6 πρώτα κεφάλαια και αφορά: 1. Στα κοινά στοιχεία των εικαστικών τεχνών με τα μαθηματικά, 2. Στις πλέον σημαντικές ψυχολογικές – παιδαγωγικές – επιστημονικές θεωρίες που αφορούν στην ανάπτυξη του παιδιού της προσχολικής και πρωτοσχολικής ηλικίας, 3. Στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της εικαστικής αγωγής, τη θέση που κατέχει στα προγράμματα σπουδών, σε θέματα διδακτικής της τέχνης, καθώς και τη συμβολή της στην ολόπλευρη ανάπτυξη του παιδιού, 4. Στα μαθηματικά σε σχέση με τα μικρά παιδιά, τη θέση που κατέχουν στα προγράμματα σπουδών και σε θέματα διδακτικής των μαθηματικών, 5. Σε θέματα διδακτικής μεθοδολογίας, 6. Στη μεθοδολογία της έρευνας που υλοποιήσαμε (πειραματική στρατηγική, εφαρμοσμένη, έρευνα δράσης), καθώς και την ερμηνευτική μέθοδο (σημειωτική ανάλυση) που χρησιμοποιήσαμε για την εξαγωγή των αποτελεσμάτων της έρευνας. Το ερευνητικό μέρος της εργασίας αποτελείται από 5 κεφάλαια στα οποία παρουσιάζονται αναλυτικά: 1. Η διδακτική πρόταση, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της και τα στάδια που ακολουθήσαμε, 2. Τα ποσοτικά και ποιοτικά αποτελέσματα των μαθηματικών τεστ για το νηπιαγωγείο και την α’ δημοτικού, 3. Η ερμηνεία των καταγραφέντων αποτελεσμάτων των εικαστικών δραστηριοτήτων που υλοποιήθηκαν στο νηπιαγωγείο και τις προεκτάσεις τους στην εκπαιδευτική διαδικασία, 4. Η ερμηνεία των καταγραφέντων αποτελεσμάτων των εικαστικών δραστηριοτήτων που υλοποιήθηκαν στην Α’ τάξη του Δημοτικού και τις προεκτάσεις τους στην εκπαιδευτική διαδικασία και 5. Οι ποιοτικές παρατηρήσεις για τη Διδακτική Παρέμβαση που υλοποιήθηκε στο Νηπιαγωγείο και στην Α’ τάξη Δημοτικού. Στο 12ο κεφάλαιο, με αφορμή τα κυριότερα αποτελέσματα του ερευνητικού μας σχεδίου, παρουσιάζονται οι στοχασμοί και οι παρατηρήσεις μας και ολοκληρώνεται η αξιολόγηση όλης της διδακτικής παρέμβασης. Στο παράρτημα της εργασίας, παρατίθεται όλο το υλικό που χρησιμοποιήθηκε και αφορά: ερωτηματολόγια, μαθηματικά τεστ, έργα τέχνης, καταγραφές δεδομένων, εικαστικές δραστηριότητες κ.λπ.Τα αποτελέσματα της έρευνας που υλοποιήσαμε, επιβεβαίωσαν την αρχική μας υπόθεση (με πολύ υψηλά ποσοστά συσχέτισης), η οποία έδωσε και τον τίτλο της διατριβής, ότι: τα εικαστικά μπορούν να γίνουν εργαλείο στα χέρια των εκπαιδευτικών, για την ανάπτυξη και καλλιέργεια μαθηματικών εννοιών στην προσχολική και πρωτοσχολική ηλικία. Η διδακτική παρέμβαση απέδειξε ότι: α. Τα μαθηματικά δεν είναι δυσνόητα και δύσκολα. Οι εκπαιδευτικοί, με τις κατάλληλες μεθόδους, μπορούν να βοηθήσουν τους μικρούς μαθητές να αντιληφθούν την ομορφιά, τη μαγεία, αλλά και την αναγκαιότητά τους, μέσα από βιωματικές και ενδιαφέρουσες δράσεις, β. Τα εικαστικά δεν είναι μόνο δημιουργία και παραγωγή διαφόρων έργων. Οι εκπαιδευτικοί, πρέπει να εντάξουν στις εικαστικές δραστηριότητες που υλοποιούν στην τάξη και τις προσεγγίσεις έργων τέχνης και καλλιτεχνών, έτσι ώστε να εφαρμόζουν ολοκληρωμένα προγράμματα εικαστικής αγωγής, γ. Οι Εικαστικές Τέχνες, μπορεί να εντάσσονται στα πολιτισμικά εργαλεία της κοινωνίας, αλλά η δημιουργία τους, είναι βαθιά επιστημονική και μαθηματική, δ. Η εικαστική Τέχνη δημιουργείται από τους αυστηρούς και απαράβατους κανόνες των μαθηματικών, και γι’ αυτό το λόγο, εμβαθύνοντας σε αυτήν, ανακαλύπτουμε τις μαθηματικές έννοιες που την διατρέχουν, ε. Τα παιδιά που υλοποίησαν εικαστικές δραστηριότητες στην ώρα των εικαστικών, κατέκτησαν επίσης και μαθηματικές γνώσεις και δεξιότητες περισσότερες και ποιοτικότερες σε σχέση με τα παιδιά που ακολούθησαν το τυπικό πρόγραμμα του σχολείου, το οποίο χρησιμοποιεί τις ώρες των εικαστικών ως φροντιστηριακή μαθηματική εξάσκηση. Η διδακτική παρέμβαση απέδειξε ότι η πόρτα της φαντασίας και της δημιουργικότητας δεν κλείνει επειδή ο μικρός μαθητής πρέπει να αποκτήσει γνωστικές δεξιότητες. Απέδειξε ότι μπορούμε εμείς οι εκπαιδευτικοί να την κρατήσουμε ορθάνοιχτη σε όλη τη μαθητική πορεία του ανθρώπου!