Το ποιητικό σύμπαν του Άγγελου Σικελιανού
Authors: Χαλιάσου Κωνσταντίνα 
Published: August 2021

Το θέμα της διδακτορικής μας διατριβής είναι το ποιητικό σύμπαν του Άγγελου Σικελιανού. Η προβληματική της έρευνας εστιάστηκε σε μία πρωτογενή ερμηνευτική προσέγγιση των κειμένων με κύρια σημεία: α. την αναζήτηση και την εξέταση των ποιητικών κωδίκων και των πολλαπλών σημάνσεων που αυτοί λαμβάνουνβ. τη διερεύνηση των μεταξύ τους συναρτήσεωνγ. την ανάδειξη του σημασιακού μικροσύμπαντος καθενός από τα μεγάλα συνθετικά έργα του Σικελιανού όπου αρτιώνονται οι παραπάνω συναρτήσειςδ. τη δόμηση του ποιητικού σύμπαντος σύνολου του έργουΌσον αφορά στη μεθοδολογία, αξιοποιήσαμε κατά κύριο λόγο το σύνθετο ερμηνευτικό εργαλείο της διπλής ερμηνευτικής ανάλυσης, αφηγηματικής/οριζόντιας και παραδειγματικής/κάθετης, που υπέδειξε ο Algirdas Julien Greimas. Καθώς μάλιστα ο ποιητικός λόγος διέπεται από την παραδειγματική ανάπτυξη των περιεχομένων στο ερευνητικό μας εγχείρημα χρησιμοποιήσαμε σποραδικά, -όπου τα κειμενικά το επέτρεπαν- τα αφηγηματικά σχήματα των Δοκιμασιών ενώ κατά κύριο λόγο αξιοποιήσαμε τις αρχές και τους κώδικες της παραδειγματικής προσέγγισης. Η σημειωτική ανάλυση διευκρίνισε τα κύρια σημεία που ορίζουν α) τις θεματικές επιλογές του ποιητή, β) τις σημασιοδοτήσεις που λαμβάνουν, γ) τον τρόπο που αυτές διαπλέκονται και δ) τις συναρτήσεις που προκύπτουν για να αποσαφηνιστεί το ποιητικό σύμπαν σύνολου του έργου και η αξιολογία που προτείνει ο ποιητής. Η φύση στα μεγάλα συνθετικά έργα του Σικελιανού αποτελεί την πηγή της ζωής• ο άνθρωπος βιώνοντας μια ακατανίκητη έλξη προς αυτή την προσεγγίζει με τη λειτουργία των αισθήσεων και η φυσική εμπειρία καθορίζει τις νοητικές δομές σύλληψης του κόσμου και επιπλέον τη συγκρότηση πνευματικής εμπειρίας, τη διαμόρφωση κοινωνικών αξιών και εν τέλει τη δόμηση του πολιτισμού. Ο πρωτογενής λοιπόν χώρος της φύσης σε ιδεολογικό επίπεδο δομών βάθους αντικατοπτρίζει την ενότητα του κόσμου και της ζωής και επιπροσθέτως αυτή η αδιαίρετη και ενιαία σύλληψη της ζωής επικαθορίζει την υπέρβαση της αντίθεσης ανάμεσα σε: ατομικό vs συλλογικό, υλικό vs πνευματικό, φυσικό vs πολιτιστικό, ζωή vs θάνατος.Τα στοιχεία αυτά επαληθεύονται στα επόμενα έργα του Σικελιανού (Πρόλογος στη Ζωή, Μήτηρ Θεού, Πάσχα Ελλήνων) με την αναγωγή στους κώδικες του αρχαιοελληνισμού και του χριστιανισμού, ενώ στην υστερότερη και ωριμότερη ποιητική σύνθεση, τους Ιμέρους ο Κοσμικός Έρωτας αναδεικνύεται ως η έσχατη τελείωση της ανθρώπινης ζωής που καταργεί ως κι αυτόν τον θάνατο, καθώς παραδίδει την ανθρώπινη ύπαρξη σε μια ακατανίκητη ενότητα με όλη τη Δημιουργία. Η μόνιμη παρουσία του ταξήματος της ποιητικής σε όλα τα έργα φανερώνει τον ενεργό ρόλο του ποιητή στο κοσμοσύστημα του Σικελιανού. Η συμβολή μάλιστα του ποιητή στην πορεία του κόσμου και της ζωής έγκειται: α) στη διακονία της άχρονης αλήθειας που ανταποκρίνεται στις πιο βαθιές και κοσμοθεωρητικές αναζητήσεις του ανθρώπου, καθώς η ποίηση κινείται κατά κύριο λόγο σε επίπεδο οντολογίας και β) στον εγκεντρισμό αυτής της οντολογίας στο μυθικό και ιστορικό πλαίσιο της ελληνικής παράδοσης. Η συνομιλία που ανοίγει ο ποιητής με τη σύγχρονη ιστορία αποτελεί μία πρόταση για την έξοδο από τα κρίσιμα σημεία καμπής της εποχής τους και ανάλογων εποχών. Επιπρόσθετα, η σύλληψη των διακριτικών γνωρισμάτων της ελληνικής παράδοσης και η ανάδειξή τους σε άχρονο επίπεδο, καθιστά το έργο του εκτός από καίρια έκφραση του ελληνισμού, διαχρονικό και πανανθρώπινο.