Ιππολύτου Ρώμης περί του Αντιχρίστου
Authors: Αθανασόπουλος Παναγιώτης 
Published: August 2021

H διατριβή αποτελείται από έξι κεφάλαια, όπου προσπαθήσαμε να πραγματευτούμε το υλικό που είχαμε στη διάθεσή μας.Το 1ο κεφάλαιο (Εισαγωγή) χωρίζεται σε δύο μέρη. Στο πρώτο εκτίθεται σύντομα το θέμα του Αντιχρίστου και της εσχατολογικής παράδοσης του Χριστιανισμού, ενώ στο δεύτερο μέρος αναλύεται το ιστορικό-γραμματειακό πρόβλημα του Ιππολύτου. Παρουσιάζεται η ιστορία και οι πτυχές του περίπλοκου ιππολύτειου ζητήματος και υιοθετείται η άποψη της πλειονότητας των μελετητών, σύμφωνα με την οποία ο Ιππόλυτος ήταν ένας σχισματικός επίσκοπος Ρώμης, στον οποίο πρέπει να αποδοθούν όλα τα γνήσια έργα του corpus. Ακολουθεί η σύντομη παρουσίαση του ιππολύτειου corpus.Το 2ο κεφάλαιο αφορά στο έργο Περὶ τοῦ Ἀντιχρίστου, όπου εξετάζονται η γνησιότητα του τίτλου, η πατρότητα, η χρονολόγηση, το περιεχόμενο και οι πηγές, η δομή, η γλώσσα και το ύφος του κειμένου, ανιχνεύεται η πρόσληψή του από μεταγενέστερους συγγραφείς και επιχειρείται η συνολική αποτίμησή του. Ακολουθεί η κριτική έκδοση του έργου, όπου καταγράφονται οι κατακτήσεις και ελλείψεις της προγενέστερης έρευνας και περιγράφεται λεπτομερώς η άμεση και η έμμεση ελληνόγλωσση και ξενόγλωσση παράδοση. Η εξέτασή της ελληνόγλωσσης παράδοσης πραγματοποιείται με βάση την επονομαζόμενη μέθοδο Lachmann και οδηγεί σε έλεγχο του στέμματος του P. Wendland και σε νέα στεμματική κατάταξη. Ακολουθεί το πόρισμα της προγενέστερης έρευνας για τον τύπο κειμένου της ΚΔ που είχε υπόψη του ο Ιππόλυτος και η περιγραφή της έντυπης παράδοσης (προσχέδια εκδόσεων, εκδόσεις, μεταφράσεις, κριτικές παρατηρήσεις διορθωτών). Το κεφάλαιο ολοκληρώνεται με το κείμενο της νέας έκδοσης που συνοδεύεται από έναν σύντομο apparatus fontium και το κριτικό υπόμνημα, που είναι σε γενικές γραμμές θετικό και αρκετά λεπτομερές λόγω της κατάστασης που παρουσιάζει η παράδοση του κειμένου. Όσον αφορά στα χωρία της Αγίας Γραφής που παραθέτει ο Ιππόλυτος στο κείμενό του, η αρχή που τηρείται στην παρούσα έκδοση είναι να εξετασθούν τα χωρία ένα προς ένα, ώστε να διαπιστωθεί σε ποιες περιπτώσεις τα χωρία α) παρατίθενται αυτολεξεί, β) παρατίθενται από μνήμης και γ) έχουν φθαρεί ή έχουν δεχθεί επεμβάσεις. Η κριτική έκδοση ολοκληρώνεται με την απόδοση του κειμένου στα νέα Ελληνικά. Η μεταφραστική αρχή που τηρείται είναι η απόδοση της μορφής και του περιεχομένου με τη μέγιστη δυνατή πληρότητα και η διατήρηση του νοήματος του κειμένου στην οποία λαμβάνεται υπόψη η ερμηνεία. Στο 3ο κεφάλαιο πραγματοποιείται η κριτική έκδοση του ψευδο-ιππολύτειου έργου Περὶ τῆς συντελείας τοῦ κόσμου. Εκτίθενται τα πορίσματα της προγενέστερης έρευνας για το κείμενο, διερευνάται η πατρότητα, το περιεχόμενο και οι πηγές του και εξετάζεται η παράδοση του κειμένου. Επίσης εκτίθενται οι κατακτήσεις και οι ελλείψεις της προγενέστερης έρευνας, συντάσσεται κατάλογος των χειρογράφων που διασώζουν το έργο και περιγράφονται τα χφφ. που επιλέγονται για την παρούσα κριτική έκδοση. Ακολούθως ανιχνεύεται η τύχη των χειρογράφων της editio princeps και πραγματοποιείται η κριτική εξέταση των χειρογράφων, η οποία οδηγεί στη διαπίστωση της εκτεταμένης νόθευσης της παράδοσης και στην αποτύπωση της σχέσης των χειρογράφων σε stemma codicum. Ακόμη εξετάζεται ο τύπος κειμένου της ΚΔ τον οποίο γνωρίζει ο Ψ.-Ιππόλυτος και περιγράφεται η έντυπη παράδοση του κειμένου (εκδόσεις, μεταφράσεις). Το κεφάλαιο ολοκληρώνεται με το κείμενο της νέας έκδοσης, που, όπως και το αντίστοιχο του Περὶ τοῦ Ἀντιχρίστου, συνοδεύεται από υπόμνημα πηγών, κριτικό υπόμνημα και απόδοση του κειμένου στα νέα Ελληνικά. Οι αρχές που διέπουν την έκδοση του έργου αυτού και την απόδοσή του είναι ίδιες με τις αντίστοιχες της έκδοσης του ιππολύτειου κειμένου. Το 4ο κεφάλαιο (Παράρτημα) περιέχει χρήσιμους βοηθητικούς πίνακες των χωρίων της ΠΔ και ΚΔ που περιλαμβάνονται και στα δύο εκδοθέντα κείμενα, την έμμεση παράδοση του ιππολύτειου και τις πηγές του ψευδο-ιππολύτειου κειμένου. Στο 5ο κεφάλαιο οι βιβλιογραφικοί πίνακες περιλαμβάνουν τη βασική βιβλιογραφία και τις Ηλεκτρονικές Πηγές (ιστοσελίδες και λογισμικό) από τις οποίες αντλήθηκε υλικό. Στο 6ο κεφάλαιο παρατίθεται φωτογραφικό υλικό.