Οχυρώσεις της Βοιωτίας στην Κλασική και Ελληνιστική Περίοδο
Authors: Γιαννέζη Χριστίνα 
Published: February 2025

Αντικείμενο της διατριβής είναι η μελέτη και καταγραφή οχυρωματικών καταλοίπων στη περιοχή της Βοιωτίας που χρονολογούνται στην Κλασική και Ελληνιστική περίοδο. Μελετήθηκαν αρχαιολογικά κατάλοιπα όπως οχυρώσεις πόλεων, πύργοι, φρούρια, -οχυρωμένες κορυφές υψωμάτων και οχυρωμένες αγροικίες για τα οποία συγκεντρώθηκαν και σχολιάστηκαν βιβλιογραφικά, ιστορικά, επιγραφικά, και αρχαιολογικά/ ανασκαφικά δεδομένα. Παράλληλα με τη φωτογραφική τεκμηρίωση πραγματοποιήθηκαν επί τόπου έρευνες/ αυτοψίες που σκοπό είχαν την όσο το δυνατόν καλύτερη τεκμηρίωση των καταλοίπων. Τα οχυρωματικά κατάλοιπα που μελετήθηκαν αποδίδονται σε δύο έθνη, τους Βοιωτούς και τους Φωκείς. Εφόσον οι οχυρώσεις συνήθως ταυτίζονται με την στρατιωτική προετοιμασία και προστασία μιας πόλης, είναι γόνιμο ερευνητικά να εξεταστούν οχυρωματικά κατάλοιπα που εντοπίζονται στα σύνορα δύο αρχαίων πόλεων/ κρατών που δεν είχαν φιλικές σχέσεις μεταξύ τους. Στις χρονολογικές περιόδους που μελετώνται ανήκει και ο 4ος π.Χ. αιώνας, κατά τη διάρκεια του οποίου εξελίχθηκαν τεχνολογικά οι οχυρώσεις και η πολιορκία ως μέθοδος πολέμου. Στο ίδιο χρονικό διάστημα το Βοιωτικό Κοινό έφτασε στο απόγειο της δύναμής του και μετά το 371 π.Χ., για μικρό χρονικό διάστημα, έγινε η μεγαλύτερη δύναμη της ηπειρωτικής Ελλάδας. Οι οχυρώσεις των Φωκέων δεν απέχουν πολύ χρονολογικά από αυτές των Βοιωτών και σχετίζονται με τον Γ΄ Ιερό Πόλεμο, που διεξάγεται στη διάρκεια του ίδιου αιώνα. Η διατριβή αποτελείται από πέντε κεφάλαια. Στο πρώτο, εισαγωγικό κεφάλαιο, θέτονται τα χρονολογικά και γεωγραφικά όρια της έρευνας, αναφέρονται προβλήματα της μελέτης οχυρώσεων και παρουσιάζεται η μεθοδολογία και ο τρόπος καταγραφής του αντικειμένου. Στο δεύτερο κεφάλαιο παρουσιάζονται προβλήματα της βιβλιογραφικής μελέτης, συζητούνται οι προϋποθέσεις ύπαρξης οχυρώσεων, ο χαρακτήρας και η λειτουργία τους. Σχολιάζεται η επιρροή του φυσικού αναγλύφου στη κατασκευή οχυρώσεων και αναλύεται το πολιτικό και ιστορικό πλαίσιο που τοποθετούνται χρονολογικά τα οχυρωματικά κατάλοιπα. Στο τρίτο και τέταρτο κεφάλαιο τεκμηριώνονται τα οχυρωματικά κατάλοιπα που αποδίδονται στους Βοιωτούς και τους Φωκείς αντίστοιχα. Οι οχυρώσεις τοποθετήθηκαν με την σειρά που τις επισκέπτεται ο Παυσανίας στα ομώνυμα βιβλία του. Στο πέμπτο κεφάλαιο συγκεντρώνονται και αναλύονται τα συμπεράσματα της μελέτης που αφορούν την χρονολόγηση, τον τρόπο και τη μορφή δόμησης, όπως και του ρόλου τους στην περίοδο ακμής των δύο Κοινών. Αναζητήθηκαν επιπλέον κατασκευαστικά στοιχεία όπως προτειχίσματα, η μορφή της ανωδομής και χαρακτηριστικά του περιβάλλοντα χώρου. Εντοπίστηκαν ομοιότητες και διαφορές μεταξύ οχυρώσεων που ανήκαν και στο ίδιο Κοινό, αλλά και μεταξύ των δύο αντιπάλων. Η σύγκριση γίνεται κυρίως μέσω στοιχείων, όπως οι πύλες και οι πύργοι, που συναντώνται στην πλειονότητα των οχυρώσεων. Το κείμενο της διατριβής συμπληρώνεται από τον τόμο των Φωτογραφιών, ο οποίος περιλαμβάνει την φωτογραφική τεκμηρίωση όσων μελετήθηκαν και χάρτες που σημειώνεται η ακριβής θέση των οχυρώσεων ανά επικράτεια. Τέλος περιλαμβάνονται πίνακες που κατηγοριοποιούν τα στοιχεία που μελετήθηκαν ως προς την χρονολόγηση, τη μορφή δόμησης, το υλικό δόμησης, κριτήρια επιλογής της θέσης κατασκευής τους, γραπτές μαρτυρίες που αναφέρουν οχυρώσεις στην περιοχή που μελετήθηκε κ.α..