Το μεταβολικό σύνδρομο σε υπέρβαρα και παχύσαρκα παιδιά και εφήβους
Authors: Κίτσιος Κωνσταντίνος 
Published: August 2021

Το ΜΣ αποτελεί τη συνύπαρξη στο ίδιο άτομο μιας σειράς μεταβολικών διαταραχών που μοιράζονται το κοινό παθοφυσιολογικό υπόστρωμα της κοιλιακής παχυσαρκίας και της αντίστασης στην ινσουλίνη. Τα άτομα που πάσχουν από ΜΣ διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξουν Σ∆2 και καρδιαγγειακά νοσήματα. Το ΜΣ στα παιδιά και στους εφήβους δεν έχει μελετηθεί ως σήμερα αρκετά τόσο στον ελληνικό πληθυσμό όσο και διεθνώς. Επιπλέον απουσιάζουν στις ηλικίες αυτές μεγάλες μελέτες συσχέτισης του συνδρόμου με παραμέτρους υποκλινικής φλεγμονής, με συνυπάρχουσες παθολογικές καταστάσεις, όπως η μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος, και με δείκτες πρώιμης αθηρωμάτωσης. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν: 1. Ο προσδιορισμός της συχνότητας και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του ΜΣ σε υπέρβαρα και παχύσαρκα παιδιά και εφήβους. 2. Ο εντοπισμός παιδιών με προδιαβήτη, υπερινσουλιναιμία, ινσουλινοαντίσταση και μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος. 3. Η διερεύνηση της υπόθεσης ότι υπέρβαρα και παχύσαρκα άτομα με ΜΣ στις ηλικίες αυτές παρουσιάζουν αυξημένους δείκτες υποκλινικής φλεγμονής και αθηρωμάτωσης, όπως η hsCRP, η IL-6,ο TNFa, το ινωδογόνο, η αδιπονεκτίνη και η ομοκυστεΐνη, και διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου, συγκριτικά με άτομα ανάλογα αυξημένου σωματικού βάρους που όμως δεν παρουσιάζουν άλλες μεταβολικές διαταραχές. Μελετήθηκαν συνολικά 144 παιδιά και έφηβοι ηλικίας 6 έως 17 ετών που με βάση τον BMI συγκρότησαν 3 ομάδες: Ομάδα Α: 54 παιδιά και έφηβοι (28 θήλεα) με ΒΜΙ≥95η ΕΘ για την ηλικία και το φύλο τους που χαρακτηρίζονται ως παχύσαρκα. Ομάδα Β: 50 παιδιά και έφηβοι (30 θήλεα) με 85η ΕΘ ≤ΒΜΙ<95η ΕΘ που χαρακτηρίζονται ως υπέρβαρα. Ομάδα Γ: 40 παιδιά και έφηβοι (22 θήλεα) με ΒΜΙ<85η ΕΘ και ελεύθερο ατομικό αναμνηστικό που αποτέλεσαν την ομάδα ελέγχου. Το υλικό των ομάδων Α και Β αποτέλεσαν παιδιά και έφηβοι που εξετάστηκαν διαδοχικά στο ιατρείο παιδικής και εφηβικής παχυσαρκίας. Το ερευνητικό πρωτόκολλο της μελέτης περιλάμβανε: Α. Καταγραφή του βάρους γέννησης, της διάρκειας κύησης και της διάρκειας θηλασμού. Β. Λήψη οικογενειακού ιστορικού Σακχαρώδη ∆ιαβήτη και καταγραφή αναφερόμενου βάρους και ύψους γονέων. Γ. Προσδιορισμό του σταδίου της ήβης κατά Tanner και αναζήτηση μελανίζουσας ακάνθωσης. ∆. Μέτρηση βάρους, ύψους, περιμέτρου μέσης. Προσδιορισμός της ΕΘ περιμέτρου μέσης με βάση τους πίνακες των Fernadez et al για παιδιά και εφήβους των ΗΠΑ ευρωπαϊκής καταγωγής. Προσδιορισμό του ΒΜΙ και της ΕΘ του με βάση τις καμπύλες προτύπων ανάπτυξης ελληνικού πληθυσμού της Α΄ Παιδιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Μέτρηση της ΑΠ και προσδιορισμό της ΕΘ της με βάση τις καμπύλες ανάπτυξης της Α΄ Παιδιατρικής Κλινικής του ΑΠΘ. Ε. Πλήρη αιματολογικό και βιοχημικό έλεγχο νηστείας, έλεγχο θυρεοειδικής λειτουργίας, προσδιορισμό ινσουλίνης νηστείας, δοκιμασία ανοχής γλυκόζης στα παχύσαρκα και υπέρβαρα παιδιά, προσδιορισμό γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1c), προσδιορισμό αντίστασης στην ινσουλίνη με τη χρησιμοποίηση του δείκτη HOMA-IR, προσδιορισμό hsCRP, IL-6, TNFa, και ινωδογόνου ως δεικτών υποκλινικής φλεγμονής, προσδιορισμό αδιπονεκτίνης ορού και ομοκυστεΐνης πλάσματος, διενέργεια υπερηχογραφήματος ήπατος για πιθανή λιπώδη διήθηση. Για τη διάγνωση του ΜΣ χρησιμοποιήθηκαν τα κριτήρια του Cook τροποποιημένα ως προς τη γλυκόζη νηστείας, ανώτερα φυσιολογικά όρια της οποίας θεωρήθηκαν τα 100mg/dl. Για τη διάγνωση των IFG, IGT χρησιμοποιήθηκαν τα κριτήρια της Αμερικανικής ∆ιαβητολογικής Εταιρείας (ADA). Ως ινσουλινοαντίσταση ορίστηκε η ανεύρεση τιμής ΗΟΜΑΙR>3.1. Ως υπερινσουλιναιμία ορίστηκε η τιμή ινσουλίνης νηστείας>20μU/ml. Το ΜΣ διαγνώστηκε στο 31.5% των παχύσαρκων και στο 8% των υπέρβαρων παιδιών και εφήβων. Η χαμηλή HDL-χοληστερόλη και τα αυξημένα τριγλυκερίδια αποτέλεσαν τις συχνότερες συνιστώσες του ΜΣ τόσο στην ομάδα των παχύσαρκων (94% και 64.7% αντίστοιχα), όσο και στην ομάδα των υπέρβαρων (75% για καθεμιά) παιδιών και εφήβων. Προδιαβήτης (IFG ή/και IGT) διαγνώστηκε στο 44.4% των παχύσαρκων και στο 24% των υπέρβαρων παιδιών και εφήβων. Ειδικότερα το 29.6% των παχύσαρκων και το 16% των υπέρβαρων παιδιών και εφήβων παρουσίασαν IFG, ενώ τα ποσοστά των παχύσαρκων και υπέρβαρων παιδιών και εφήβων με IGΤ ήταν αντίστοιχα 5.6% και 6%. Το 9.3% των παχύσαρκων και το 2% των υπέρβαρων παιδιών και εφήβων παρουσίαζαν ταυτόχρονα IFG και IGT. Η NAFLD διαγνώστηκε στο 44.4% των παχύσαρκων και στο 18% των υπέρβαρων παιδιών και εφήβων. Το 79.6% των παχύσαρκων και το 56% των υπέρβαρων παιδιών και εφήβων παρουσίαζαν αντίσταση στην ινσουλίνη, ενώ το 55.6% των παχύσαρκων και το 34% των υπέρβαρων παιδιών και εφήβων παρουσίαζαν υπερινσουλιναιμία. Από τη σύγκριση παχύσαρκων και υπέρβαρων παιδιών με και χωρίς ΜΣ διαπιστώθηκε ότι η παρουσία ΜΣ σχετίζεται με αυξημένα επίπεδα κοιλιακής παχυσαρκίας (ΠΜ: 102.0±12.5cm vs 93.2±9.2cm, p=0.005), βαρύτερη ινσουλινοαντίσταση (HOMA-IR: 7.6±5.0 vs 4.5±2.7, p=0.012), υπεργλυκαιμία νηστείας (ΓΝ: 100.0±9.7mg/dl vs 94.6±8.7mg/dl, p=0.015), αθηρογόνο λιπιδαιμικό προφίλ (HDL: 36±7mg/dl vs 48±8mg/dl, p<0.001) και τριγλυκερίδια: 137±69 mg/dl vs 83±32mg/dl, p=0.002) και αυξημένους δείκτες υποκλινικής φλεγμονής (ινωδογόνο: 446±91mg/dl vs 389±94mg/dl, p=0.016 και IL-6: 2.9±1.9 vs1.7±1.5, p=0.013). Συμπερασματικά, στην παρούσα μελέτη το ΜΣ βρέθηκε ιδιαίτερα συχνό στα παχύσαρκα παιδιά και εφήβους με κύριες συνιστώσες τα χαμηλά επίπεδα HDL-χοληστερόλης και τα αυξημένα τριγλυκερίδια. Επιπλέον ένα σημαντικό ποσοστό υπέρβαρων και παχύσαρκων παιδιών παρουσιάζουν προδιαβήτη, κυρίως με τη μορφή IFG, και NAFLD. Από τη σύγκριση παχύσαρκων και υπέρβαρων παιδιών με και χωρίς ΜΣ διαπιστώθηκε ότι η παρουσία ΜΣ σχετίζεται με εξεσημασμένη κοιλιακή παχυσαρκία, βαριά ινσουλινοαντίσταση, υπεργλυκαιμία, αθηρογόνο λιπιδαιμικό προφίλ και υποκλινική φλεγμονή, όπως εκφράζεται με τα αυξημένα επίπεδα ινωδογόνου και IL-6. Κατά συνέπεια παιδιά με ΜΣ ίσως θα πρέπει να αποτελέσουν επίκεντρο περισσότερο εντατικοποιημένης παρέμβασης συγκριτικά με εκείνα με απλή παχυσαρκία, καθώς φαίνεται να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου στην ενήλικη ζωή.