Πρεβιοτική, ανοσορυθμιστική και αντικαρκινική δράση των β-γλυκανών βασιδιομυκήτων του ελλαδικού χώρου
Authors: Βλασσοπούλου Μαριγούλα 
Published: July 2024

Εισαγωγή: Ο όρος εντερικός μικροβιόκοσμος (ΕΜ) αναφέρεται στο ποικιλόμορφο σύνολο μικροοργανισμών που εποικίζουν τον εντερικό σωλήνα. Έχει άμεση αλληλεπίδραση με την υγεία του ξενιστή του και η διατήρηση και, σε περιπτώσεις δυσβίωσης, η βελτίωση της σύστασής του αποτελούν στόχο για διάφορα θεραπευτικά σχήματα. Για να επιτευχθεί αυτό, μια από τις προσεγγίσεις που ακολουθούνται πλέον είναι η κατανάλωση πρεβιοτικών. Τα πρεβιοτικά είναι διαιτητικές ίνες με ευεργετικές για την υγεία του ανθρώπου ιδιότητες, καθώς φτάνουν άπεπτες στο παχύ έντερο, εκεί ζυμώνονται επιλεκτικά από τον ΕΜ με αποτέλεσμα την αύξηση των πληθυσμών των συμβιωτικών μικροοργανισμών του. Βασικά παράγωγα της βακτηριακής ζύμωσης των πρεβιοτικών είναι τα λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου (Short Chain Fatty Acids: SCFAs), τα οποία έχουν αναγνωριστεί ως βασικοί μεσολαβητές στη ρύθμιση του μεταβολισμού και του ανοσοποιητικού συστήματος. Αρκετές ενώσεις, κυρίως φυσικής προέλευσης, εξετάζονται σήμερα ως πιθανά πρεβιοτικά, μεταξύ των οποίων οι β-γλυκάνες και δη οι μυκητιακές, πολυσακχαρίτες του κυτταρικού τοιχώματος μυκήτων και ζυμών με ανοσορυθμιστική, αντικαρκινική, αντιοξειδωτική, αντιμικροβιακή αλλά και ακτινοπροστατευτική δράση. Τα μέλη του γένους Pleurotus είναι από τα μανιτάρια που έχουν χρησιμοποιηθεί ευρέως ανά τους αιώνες ως φαρμακευτικά μέσα της παραδοσιακής ιατρικής με ποικίλα θετικά για τον ανθρώπινο οργανισμό αποτελέσματα και αποτελούν σημαντική διατροφική πηγή β-γλυκανών. Μεθοδολογία: Στόχος της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η αξιολόγηση των ευεργετικών ιδιοτήτων σε επίπεδο πρεβιοτικής, ανοσορυθμιστικής και αντικαρκινικής δράσης που διαθέτουν τα πλούσια σε β-γλυκάνες μανιτάρια του βασιδιομύκητα Pleurotus eryngii και η διερεύνηση των μηχανισμών που τις χαρακτηρίζουν. Για το σκοπό αυτό, αρχικά πραγματοποιήθηκε in vitro ζύμωση σκόνης P. eryngii σε τρεις μορφές επεξεργασίας του (μανιτάρι σε μορφή σκόνης, μανιτάρι μετά από προσομοίωση πέψης και εκχύλισμα β-γλυκανών από το μανιτάρι) από εμβόλιο κοπράνων υγιών εθελοντών ηλικίας >65 ετών για 24 ώρες. Κατά τη ζύμωση προσδιορίστηκε η πιθανή πρεβιοτική δράση των μανιταριών στη σύσταση του ΕΜ των εθελοντών με αλληλούχηση νέας γενιάς (NGS) και η συγκέντρωση των παραχθέντων λιπαρών οξέων βραχείας αλύσου (SCFAs) με αέρια χρωματογραφία. Ακολούθως, ανθρώπινα κύτταρα (μονοπύρηνα κύτταρα περιφερικού αίματος) και κυτταρικές σειρές εκτέθηκαν σε υδατικά υπερκείμενα της in vitro ζύμωσης και διερευνήθηκε η έκφραση κυτταροκινών σε επίπεδο πρωτεΐνης με ELISA και σε γονιδιακό επίπεδο με real-time qPCR σε μακροφάγα, καθώς και η επίδραση στους πληθυσμούς ανοσοκυττάρων στο περιφερικό αίμα με CyTOF. Επιπλέον, μελετήθηκε η πιθανή κυτταροτοξική ή/και γονοπροστατευτική δράση των υπερκειμένων αυτών στα κύτταρα έναντι γνωστών γονοτοξικών παραγόντων. Τέλος, μελετήθηκε η πιθανή πρεβιοτική δράση του P. eryngii στον EM μυών in vivo, κατόπιν κατανάλωσης διαφορετικών συγκεντρώσεων λυοφιλιωμένης σκόνης του μανιταριού από τα ζώα. Αποτελέσματα: Τα αποτελέσματα της μεταταξινομικής και μεταβολομικής ανάλυσης υποστηρίζουν τις πρεβιοτικές ιδιότητες του P. eryngii, αφού παρατηρήθηκαν ωφέλιμες για την υγεία του ξενιστή μεταβολές στη σύσταση του ΕΜ, που συνοδεύθηκαν από αύξηση της παραγωγής των βιοδραστικών SCFAs. Η in vitro ζύμωση του μανιταριού από εμβόλιο κοπράνων υγιών ηλικιωμένων εθελοντών προσέδωσε στα υπερκείμενα ζύμωσης γονοπροστατευτικές και ανοσορυθμιστικές ιδιότητες, όπως υποδεικνύεται από τις μεταβολές στη γονιδιακή έκφραση και τα επίπεδα έκκρισης των προ- (TNF-α, IL-1β) και αντιφλεγμονωδών κυτταροκινών (IL-10, IL-1Ra) σε ανθρώπινα μακροφάγα αλλά και από τις ανοσοφαινοτυπικές αλλαγές στα T βοηθητικά (helper) 2 (Th2) και μυελοειδή κύτταρα των μονοπύρηνων κυττάρων περιφερικού αίματος (PBMCs) υγιών ηλικιωμένων εθελοντών. Συμπεράσματα: Όλα τα παραπάνω παρέχουν σαφή στοιχεία που υποστηρίζουν τη συμβολή του μανιταριού αυτού στην προαγωγή της υγείας των ατόμων που το καταναλώνουν, ιδιαιτέρως αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας, και αναδεικνύουν την προοπτική της χρήσης του στην παραγωγή λειτουργικών τροφίμων ως μέσο πρόληψης ή/και θεραπείας πληθώρας νοσημάτων.