Η επίδραση των διεγερτικών εργογόνων βοηθημάτων στο αυτόνομο νευρικό σύστημα αθλητών υγρού στίβου
Authors: Αναγνωστάρας Κωνσταντίνος 
Published: September 2024

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ευρεία χρήση διάφορων εργογόνων – διεγερτικών βοηθημάτων σε όλο το φάσμα και τα επίπεδα των αθλητικών δραστηριοτήτων. Ο υγρός στίβος αποτελεί ένα ευρύ πεδίο άσκησης με πολλές και διαφορετικές σε ένταση, διάρκεια και προπόνηση αθλητικές δραστηριότητες, όπως κολύμβηση, υδατοσφαίριση, κωπηλασία, ιστιοπλοΐα κ.α. Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι η καταγραφή του εύρους χρήσης διεγερτικών εργογόνων σκευασμάτων στους αθλητές των περισσοτέρων δραστηριοτήτων του υγρού στίβου στην Ελληνική επικράτεια και η διερεύνηση των επιπτώσεων της χρόνιας χρήσης εργογόνων βοηθημάτων με διεγερτικές ιδιότητες όπως η καφεΐνη στη δράση του αυτόνομου νευρικού συστήματος στην καρδιά και ειδικότερα στη διερεύνηση της ισορροπίας μεταξύ του συμπαθητικού και παρασυμπαθητικού κλάδου Αρχικά δέχθηκαν να συμμετέχουν στη μελέτη 182 αθλητές υγρού στίβου (47 κολυμβητές, 48 υδατοσφαιριστές, 44 κωπηλάτες και 43 ιστιοπλόοι), πανελληνίου επιπέδου και ηλικίας 18 έως 25 ετών (20,70±2,12 ετών). Τους διανεμήθηκε ένα ερωτηματολόγιο για την καταγραφή της πιθανής κατανάλωσης εργογόνων διεγερτικών βοηθημάτων καθώς και πλήθος άλλων παραγόντων που σχετίζονται με τη λήψη τους (το ερωτηματολόγιο απαρτίζονταν από 27 ερωτήσεις, 22 κλειστού και 5 ανοιχτού τύπου). Στη δεύτερη φάση έγινε διαχωρισμός των αθλητών σε αυτούς που κάνουν χρόνια χρήση καφεϊνης με κριτήριο την πρόσληψη πάνω από 300mg ημερησίως για τουλάχιστον δύο έτη. Επιλέχθηκαν 40 αθλητές (10 από κάθε άθλημα) που κάνουν χρόνια χρήση καφεΐνης και μια αντίστοιχη ομάδα 40 αθλητών που δεν κάνουν. Σε αυτούς τους συνολικά 80 αθλητές τοποθετήθηκε φορητή συσκευή (General Electric seer 1000) 24ωρης παρακολούθησης του καρδιακού ρυθμού για την ανάλυση των δεικτών εκτίμησης της δράσης του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος (Α.Ν.Σ.) στην καρδιά, στο πεδίο του χρόνου και των συχνοτήτων. Η στατιστική ανάλυση έγινε με το SPSS 29.0 και το επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας τέθηκε p<0,05. Στα αποτελέσματα διαπιστώθηκε ότι οι αθλητές που συμμετείχαν στη μελέτη έκαναν χρήση εργογόνων συμπληρωμάτων σε ποσοστό 39,6% και στους χρήστες διαπιστώθηκε συστηματική λήψη, καφέ (καφεΐνης) σε ποσοστό 81,3% και ενεργειακών ποτών (με κύρια συστατικά καφεΐνη και ταυρίνη) σε ποσοστό 62,1%. Αναλύοντας τα δεδομένα περαιτέρω και αξιολογώντας και τη λήψη καφεΐνης όχι μόνο από σκευάσματα καφεΐνης αλλά και από τη χρήση καφέ, ενεργειακών ποτών, τσαγιού, ροφήματος σοκολάτας, εξάγεται το συμπέρασμα ότι το 23,07% των αθλητών του δείγματος έκανε χρόνια χρήση καφεΐνης καταναλώνοντας πάνω από 300mg ημερησίως. Παρατηρήθηκαν κάποιες μικρές διαφοροποιήσεις σε σχέση με τη χρήση εργογόνων –διεγερτικών βοηθημάτων ανάλογα με το άθλημα, οι υδατοσφαιριστές και οι κωπηλάτες έκαναν χρήση σε μεγαλύτερο ποσοστό από τους κολυμβητές και τους ιστιοπλόους, αλλά χωρίς να υπάρχουν στατιστικά σημαντικές διαφορές. Από την ανάλυση της 24ωρης καταγραφής του ηλεκτροκραδιογραφήματος βρέθηκαν σημαντικές διαφορές στις μεταβλητές της καρδιακής συχνότητας και πιο συγκεκριμένα, η ελάχιστη και η μέση καρδιακή συχνότητα, ήταν υψηλότερες στους αθλητές που κατανάλωναν εργογόνα βοηθήματα. Ως προς τους δείκτες της επίδρασης του Α.Ν.Σ. στην καρδιακή λειτουργία διαπιστώθηκε μια αύξηση του τόνου του συμπαθητικού και κυρίως μειωμένη επίδραση του τόνου του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος στην καρδιακή λειτουργία των χρηστών διεγερτικών σκευασμάτων, ενώ ο δείκτης LF/HF δε βρέθηκε να διαφέρει σημαντικά μεταξύ των δύο ομάδων. Εξετάζοντας το κάθε άθλημα ξεχωριστά παρατηρήθηκε ότι η επίδραση της χρήσης διεγερτικών εργογόνων βοηθημάτων διαφέρει ανάλογα με το άθλημα. Συμπερασματικά, λοιπόν, διαπιστώνεται ότι η συστηματική λήψη διεγερτικών εργογόνων βοηθημάτων επιδρά σημαντικά στο Α.Ν.Σ. οδηγώντας σε μερική αύξηση του τόνου του συμπαθητικού νευρικού συστήματος στην καρδιά και μείωση της παρασυμπαθητικοτονίας. Περαιτέρω μελέτες θα πρέπει να διερευνήσουν τους υπεύθυνους φυσιολογικούς μηχανισμούς για τη διαφοροποίηση του βαθμού επίδρασης των εργογόνων διεγερτικών βοηθημάτων και τη μεταβολή της ισορροπίας μεταξύ του συμπαθητικού και παρασυμπαθητικού κλάδου του Α.Ν.Σ. Επίσης, θα πρέπει να εξεταστεί περαιτέρω η επίδραση της χρήσης διεγερτικών εργογόνων βοηθημάτων ανάλογα με το άθλημα και να διερευνηθούν οι λόγοι της διαφοροποίησης.