ŞAQULİ BORULARDA QAZ MAYE AXINLARININ HİDRODİNAMİKİ TƏDQİQATI ÜSULLARI VƏ XARAKTERİSTİKALARI
Authors: Gülbahar Məmmədova, Taqay Əliyev Gülbahar Məmmədova, Taqay Əliyev 
Published: July 2024

Məqalədə şaquli borularda qaz-maye axınlarının hidrodinamiki tədqiqat üsullları və xarakteristikaları təyin olunmuşdur. İşlənmənin son mərhələsinə daxil olmuş unikal yataqların qazla təchiz edilməsi əsas məsələlərdəndir. Bu səbəbdən də iki fazalı axınların hidrodinamiki tədqiqinin azalması tələb edilir.
İşlənilməsinin son mərhələsində olan quyular üçün xarakterik olan, həmçinin az maye sərfi olan quyular üçün xarakterik fiziki şəraitlər hesablanmışdır. Yəni, bu quyularda uzun müddət ərzində böyük dəqiqliklə maye və qaz sərfini sabit saxlamaq lazımdır ki, qaz-maye axınlarını həm dəyişən, həm də qərarlaşmış rejimlərində tədqiq etmək imkanı yaransın. Qeyd etdiyimiz kimi qaz-maye axınlarının hərəkəti o qədər mürəkkəbdir ki, parametr diaqramının müəyyən olunması üçün işlənilmiş modellər, başqa diapazon üçün istifadə zamanı qeyri adekvat rol oynayır.
Şaquli qaz maye axınlarının böyük uzunluğa malik borularda tədqiq etmək daha məqsədəuyğundur. Boru nə qədər uzun olsa bir o qədər yaxşıdır. Uzun boruda axının lokal xarakteristikalarının ölçmək mümkün deyil, yalnız hündürlüyə görə ortalanmış inteqral xarakteristikaları ölçülür. Borunun əsas hissəsi nə qədər kiçik olarsa, axının xarakteristikası haqqında alınmış məlumat o qədər dəqiq olar. Prosesin mexanizmi ondadır ki, maye artıq qaz axınının başlandığı hissəsində çoxlu sayda kiçik hissəciklərə (damcı) ayrılır ki, onların xaotik hərəkəti bir fazalı axından daha tez yerlərinin dəyişmələrinə təsir edir. Mayenin qazla çıxarılmasını adətən qaz axınındakı damcının davranışı və səthdə yaranan döyüntü prosesləri ilə əlaqələndirirlər. Həmçinin daha mürəkkəb proseslər və onların uyğunlaşması kimi baxıla bilirlər. Eksperimentlərdən göründüyü kimi şaquli su qaz axınına SAM əlavə edildikdə liftin xarakteristikalarının yerdəyişməsi müşahidə olunur. Bu ona gətirir ki, qazın kiçik sürətlərində (sol qolda) təzyiq itkiləri azala bilər, amma qazın böyük sürətlərində əksinə (sağ qolda) arta bilər.
Açar sözlər: qaz maye axını, şaquli boru, lift boruları, təzyiq itkisi, qaz maye faktoru, eksperimental tədqiqat, qaz sərfi
Məqalədə şaquli borularda qaz-maye axınlarının hidrodinamiki tədqiqat üsullları və xarakteristikaları təyin olunmuşdur. İşlənmənin son mərhələsinə daxil olmuş unikal yataqların qazla təchiz edilməsi əsas məsələlərdəndir. Bu səbəbdən də iki fazalı axınların hidrodinamiki tədqiqinin azalması tələb edilir.
İşlənilməsinin son mərhələsində olan quyular üçün xarakterik olan, həmçinin az maye sərfi olan quyular üçün xarakterik fiziki şəraitlər hesablanmışdır. Yəni, bu quyularda uzun müddət ərzində böyük dəqiqliklə maye və qaz sərfini sabit saxlamaq lazımdır ki, qaz-maye axınlarını həm dəyişən, həm də qərarlaşmış rejimlərində tədqiq etmək imkanı yaransın. Qeyd etdiyimiz kimi qaz-maye axınlarının hərəkəti o qədər mürəkkəbdir ki, parametr diaqramının müəyyən olunması üçün işlənilmiş modellər, başqa diapazon üçün istifadə zamanı qeyri adekvat rol oynayır.
Şaquli qaz maye axınlarının böyük uzunluğa malik borularda tədqiq etmək daha məqsədəuyğundur. Boru nə qədər uzun olsa bir o qədər yaxşıdır. Uzun boruda axının lokal xarakteristikalarının ölçmək mümkün deyil, yalnız hündürlüyə görə ortalanmış inteqral xarakteristikaları ölçülür. Borunun əsas hissəsi nə qədər kiçik olarsa, axının xarakteristikası haqqında alınmış məlumat o qədər dəqiq olar. Prosesin mexanizmi ondadır ki, maye artıq qaz axınının başlandığı hissəsində çoxlu sayda kiçik hissəciklərə (damcı) ayrılır ki, onların xaotik hərəkəti bir fazalı axından daha tez yerlərinin dəyişmələrinə təsir edir. Mayenin qazla çıxarılmasını adətən qaz axınındakı damcının davranışı və səthdə yaranan döyüntü prosesləri ilə əlaqələndirirlər. Həmçinin daha mürəkkəb proseslər və onların uyğunlaşması kimi baxıla bilirlər. Eksperimentlərdən göründüyü kimi şaquli su qaz axınına SAM əlavə edildikdə liftin xarakteristikalarının yerdəyişməsi müşahidə olunur. Bu ona gətirir ki, qazın kiçik sürətlərində (sol qolda) təzyiq itkiləri azala bilər, amma qazın böyük sürətlərində əksinə (sağ qolda) arta bilər.
Açar sözlər: qaz maye axını, şaquli boru, lift boruları, təzyiq itkisi, qaz maye faktoru, eksperimental tədqiqat, qaz sərfi.