ФАКТОРЫ ЭМОЦИОНАЛЬНОГО ВЫГОРАНИЯ ПАРАЛИМПИЙСКИХ СПОРТСМЕНОВ И ПРОБЛЕМЫ ЕГО ПРОФИЛАКТИКИ
Authors: Айджанова З.Ж. 
Published: October 2023

Бұл мақаланың авторлары паралимпиадалық спортшылардың жеке психологиялық ерекшелік- терін зерттейді және оларды жарыс алдындағы жаттығулар кезінде қолдануды ұсынады. Мүмкіндігі шектеулі жандарға арналған дене шынықтыру және спорт, тәжірибе көрсетіп отырғандай шетелдік және біздің қазақстандық тәжірибеміз, оларды физикалық, ақыл-ой және әлеуметтік оңалтудың негізгі тәсілдерінің бірі болып табылады. Адаптивті қозғалыс белсенділігі, мүмкіндігі шектеулі адамдарға өзіне деген сенімділікті, өзін-өзі бағалауды қайтарады. Мақалада паралимпиадалық спортшылардың эмоционалды күйіп-жану факторлары және оның алдын алу мәселелері қарастырылады. Эмоционалды күйіп-жану себебі – адамның ресурстары мен өзіне және қоғамға қойылатын талаптар арасындағы қақтығыс, нәтижесінде тепе-теңдік күйі бұзы- лады. Паралимпиадалық спортшыларда шамадан тыс жаттығулар, шамадан тыс жұмыс, күйіп-жану, спорттық көрсеткіштердің төмендеуімен және психологиялық шамадан тыс жүктемемен байла- нысты. Психологиялық шамадан тыс жұмыс «эмоционалды күйіп-жанудың» басты себебі болып табылады, өйткені ұзақ уақыт бойы талаптар адамның ішкі және сыртқы психологиялық ресурс- тарынан асып түседі, сонымен қатар шамадан тыс қатаң бақылау олардың қызметінің пайдасыздығы мен жауапкершіліктің төмендеуін тудырады. Паралимпиадалық спортшылар басшылық тарапынан жоғары ұйымдастырушылық талаптарға ие, оларда паралимпиадалық жоқ спортшыларға қарағанда стрессті басқару, стрессті басқарудың белгілі бір ерекшелігі бар. Көптеген түрлі міндеттермен қатар, спорт психологтары тәрбиеленуші спортшылардың эмоционалды күйіп-жану проблемасын жеңуге қатысады. Бәсекелестік процесте құмарлықтың қарқындылығы мен эмоционалды қозу көбінесе тым жоғары деңгейге жетеді, бұл техникалық компоненттерді орындау сапасы мен тиімділігіне, нәтиже- сінде спортшының өнімділігіне теріс әсер етеді. Мақала қазіргі психология мен паралимпиадалық спортшыларды зерттеудің өзекті мәселесі болып табылады. Түйін сөздер: паралимпиадалық спортшылар, эмоционалды күйіп-жану, күйіп-жану фактор- лары, жаттығулар, спорттық көрсеткіштер, эмоционалды қозу.

Авторы этой статьи исследуют индивидуальные психологические особенности паралимпийских спортсменов и рекомендуют использовать их во время предсоревновательных тренировок. Физическая культура и спорт для людей с ограниченными возможностями, как показывает практика, зарубежный и наш казахстанский опыт, является одним из основных способов их физической, умственной и социальной реабилитации. Адаптивная двигательная активность возвращает людям с ограниченными возможностями уверенность в себе, чувство собственного достоинства. В статье рассматриваются факторы эмоционального выгорания паралимпийских спортсменов и проблемы его профилактики. Причина эмоционального выгорания – конфликт между ресурсами человека и требованиями, предъявляемыми к нему им самим и обществом, в результате нарушается состояние равновесия. У спортсменов с ограниченными возможностями перетренированность, переутомление, перегорание, как правило, ассоциируются со снижением спортивных результатов и психологическим перенапряжением. Психологическое переутомление является главной причиной развития «эмоционального выгорания», так как длительное время требования превышают внутренние и внешние психологические ресурсы человека, а также излишний жесткий контроль вызывает чувство бесполезности своей деятельности и понижение ответственности. Паралимпийские спортсмены испытывают высокие организационные требования со стороны руководства, у них существует определенная специфика переживания стресса, управления стрессом, чем у спортсменов без инвалидности. Наряду с большим количеством разнообразных задач, спортив- ные психологи участвуют в преодолении проблемы эмоционального выгорания воспитанников-спортсменов. В соревновательном процессе накал страстей и эмоциональное возбуждение часто достигает чрезмерно высокого уровня, что, зачастую, отрицательно сказывается на качестве и эффективности выполнения технических составляющих и, как следствие, на результатах выступления спортсмена. Статья является актуальной проблемой современной психологии и изучения паралимпийских спортсменов. Ключевые слова: паралимпийские спортсмены, эмоциональное выгорание, факторы выгорания, физические упражнения, спортивные результаты, эмоциональное возбуждение.

The authors of this article investigate the individual psychological characteristics of Paralympic athletes and recommend using them during pre-competitive training. Physical culture and sports for people with disabilities, as practice shows, foreign and our Kazakhstani experience, is one of the main ways of their physical, mental and social rehabilitation. Adaptive motor activity restores self-confidence and self-esteem to people with disabilities. Problems of its prevention. The reason for emotional burnout is the conflict between a person's resources and the requirements imposed on him by himself and society, as a result, the state of equilibrium is disturbed. In athletes with disabilities, overtraining, overwork, burnout, as a rule, are associated with a decrease in athletic performance and psychological overstrain. Psychological overwork is the main reason for the development of "emotional burnout", since for a long time the requirements exceed the internal and external psychological resources of a person, as well as excessive strict control causes a feeling of uselessness of their activities and a decrease in responsibility. Paralympic athletes experience high organizational requirements from the leadership, they have a certain specificity of experiencing stress, managing stress, than athletes without disabilities. Along with a large number of diverse tasks, sports psychologists are involved in overcoming the problem of emotional burnout of students-athletes. In the competitive process, the intensity of passions and emotional excitement often reaches an excessively high level, which often negatively affects the quality and effectiveness of the technical components and, as a result, the results of the athlete's performance. The article is an urgent problem of modern psychology and the study of Paralympic athletes. Keywords: paralympic athletes, emotional burnout, burnout factors, exercise, athletic performance, emotional arousal.