Φάσεις λειτουργικής ωρίμανσης των πολεοδομικών δομών
Authors: Καΐρη Δανάη 
Published: August 2021

Αντικείμενο της εργασίας αποτελεί η αποκάλυψη και σύγκριση των Λειτουργικών Δομών των οικονομικών δραστηριοτήτων διψήφιων κωδικών στο Δήμο Αθηναίων τα έτη 1978, 1988, 1991 και 2001. Στόχος της εργασίας είναι μέσω της αποκάλυψης των δομών των οικονομικών δραστηριοτήτων των ως άνω ετών στο δήμο Αθηναίων και της ερμηνείας των χωρικών κατανομών των συνιστωσών τους, να προκύψει η αλληλουχία των φάσεων εξέλιξης της Δομής της Πόλης.Με αυτήν την έννοια εξετάστηκε η λειτουργικής ωρίμανσης του Δήμου Αθηναίων.Για την διαπίστωση των φάσεων, διερευνήθηκαν οι τέσσερις Λειτουργικές Δομές των οικονομικών δραστηριοτήτων που λειτουργούν σε κάθε χρονική στιγμή στην πόλη για τα 6024 οικοδομικά τετράγωνα.Χρησιμοποιώντας την Ανάλυση Κυρίων Συνιστωσών (Α.Κ.Σ.) στο συγκεκριμένο χώρο της περιοχής του Δήμου Αθηναίων και στηριζόμενοι στην αποκαλυπτική δύναμη των στοιχείων μιας πραγματικής κατάστασης όπως δίνονται από την ΕΣΥΕ- ΕΛ.ΣΤΑΤ. προσπαθήσαμε να βρούμε τον τρόπο που διαμορφώθηκε και εξελίχθηκε η δομή των χρήσεων γης στον δήμο. Μελετήθηκαν επαγωγικά τα φαινόμενα των οικονομικών δραστηριοτήτων μέσα στον δήμο της Αθήνας διερευνώντας μια «κρυφή αρμονία» μέσα στην θεματική τους ομαδοποίηση και στην χωρική τους κατανομή.Βασική φιλοσοφική σύλληψη και επιδίωξη σε όλες τις ανθρώπινες επιστήμες και δραστηριότητες είναι η «διαχείριση των σχέσεων». Αποκαλύπτοντας και κατανοώντας τον τρόπο συνεύρεσης ή μη και λειτουργίας των διαφόρων οικονομικών δραστηριοτήτων στον αστικό χώρο οδηγούμαστε στην διαπίστωση της θεματική και χωρικής κατανομής αυτών των μεταβλητών.Σαν λειτουργική ωρίμανση εννοούμε την εξέλιξη των δομών της λειτουργίας της πόλης. Εξετάσαμε τον τρόπο σύνθεσης και ομαδοποίησης των οικονομικών δραστηριοτήτων μέσα στις εξαγόμενες συνιστώσες της κάθε πολεοδομικής δομής, σε κάθε μία από τις τέσσερις χρονολογίες. Οι αποκαλυπτόμενες ομαδοποιήσεις των οικονομικών δραστηριοτήτων αναλύθηκαν με βάση την σχετική τους λειτουργία στο σύνολο της πολεοδομικής λειτουργίας. Εξετάσθηκε η χωρική ωρίμανση των χωρικών κατανομών των φάσεων ως προς την χρονική εξέλιξη της σχετικής θέσης τους στον πολεοδομικό ιστό του Δήμου (όρια-μεγάλοι άξονες-κέντρο).Η ταυτόχρονη εξέταση των θεματικών φάσεων με τις αντίστοιχες χωρικές κατανομές τους μας έδωσαν την ακριβή διαδικασία και αλληλουχία της ωρίμανσης της πόλης. Η κατανομή των φάσεων της ωρίμανσης, δηλαδή το σχέδιο της ωρίμανσης (lay out) προέκυψε από τις χαρτογραφήσεις των στοιχείων (δηλαδή των συνιστωσών) στο σώμα του Δήμου και τελικά αποτυπώθηκε σε θεωρητικό επίπεδο ο τρόπος λειτουργίας των αστικών οικονομικών δραστηριοτήτων στο σώμα της πόλης.Η διδακτορική διατριβή υποδιαιρείται σε 4 ενότητεςΑ.ΕΝΟΤΗΤΑ Περιλαμβάνει την θεωρητική προσέγγιση των εννοιών όπως, «Περί Μεθόδων», «Περί Δομών», «Περί Αιτιότητας» και «Περί Λειτουργικής Ωρίμανσης».Επίσης παρουσιάζεται η μέθοδος Ανάλυσης Κυρίων Συνιστωσών (Α.Κ.Σ.) , καθώς και η μέθοδος που εφαρμόστηκε στην παρούσα διατριβή. Με την αποκάλυψη των αιτιατών λειτουργικών δομών των τεσσάρων φάσεων που επελέγησαν διαπιστώθηκε η λειτουργική ωρίμανση του δήμου μέσα σε μία εικοσαετία.Β.ΕΝΟΤΗΤΑΠεριλαμβάνει την προσέγγιση του χώρου μελέτης, δηλαδή την γεωγραφική θέση, την ιστορική εξέλιξη και την οικιστική δομή του δήμου Αθηναίων, καθώς και την περιγραφή και ανάλυση των δεδομένων της έρευνας στις τέσσερεις χρονικές στιγμές.. Γ.ΕΝΟΤΗΤΑΠεριλαμβάνει την διερεύνηση των μοντέλων των τεσσάρων εξαγόμενων λειτουργικών δομών θεματικά και χωρικά. Προσδιορίζεται η Κεντρική Επιχειρηματική Περιοχή (Κ.Ε.Π) και αποκαλύπτεται ο Λειτουργικός Χαρακτήρας (Λ.Χ.) της πόλης του δήμου Αθηναίων την κάθε μία χρονική στιγμή.Τέλος παρουσιάζεται η σύγκριση των τεσσάρων φάσεων.Δ.ΕΝΟΤΗΤΑΣτην τελευταία ενότητα υπάρχουν τα συμπεράσματα, η πρωτοτυπία της διατριβής και οι προτάσεις. Τα συμπεράσματα αναλύονται σε πρακτικά, μεθοδολογικά, εννοιολογικά και πολεοδομικά.Το τελικό συμπέρασμα που καταγράφεται για το δήμο Αθηναίων είναι ότι η μορφή , το περιεχόμενο του χώρου, η κοινωνική σύνθεση, η οικονομική και κοινωνική δομή των κεντρικών λειτουργιών άλλαξαν κατά στη διάρκεια των ετών 1978 έως και το 2001. Η πόλη της Αθήνας σταδιακά μετετράπη σε μητροπολιτικό κέντρο της χώρας.Ο Λειτουργικός Χαρακτήρας της πόλης άλλαξε με πολύ γρήγορους ρυθμούς. Μία μικρή, χαλαρή και ήσυχή πρωτεύουσα μετατρέπεται σε μεγάλο εμπορικό και επιχειρηματικό κέντρο σε μία εικοσαετία. Τα κύρια χαρακτηριστικά που προκάλεσαν την δυναμική και διαχρονική μεταλλαγή της λειτουργικής δομής του δήμου είναι:•Η αύξηση των κατοίκων του δήμου αλλά και των κατοίκων του πολεοδομικού συγκροτήματος της πρωτεύουσα, κυρίως το χρονικό διάστημα από το 1991 έως το 2001.•Η αύξηση των κλάδων οικονομικών δραστηριοτήτων και η εγκατάσταση νέων δραστηριοτήτων στο σύνολο του αστικού ιστού.•Η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας που είχε σαν συνέπεια την αύξηση των εργαζομένων.•Η αύξηση της κυκλοφορίας λόγω μεγαλύτερης χρήσης ΙΧ αυτοκινήτων και αποδυνάμωση των δημοσίων μέσων.•Η αύξηση του κτιστού κελύφους της πόλης•Η αύξηση των αξιών της γηςΜέσα σε μία εικοσαετία εμφανίζεται η ωρίμανση της κατάστασης της απασχόλησης με την διαμόρφωση πολεοδομικών λειτουργικών πυκνώσεων καθαρά κεντρικής λειτουργικής σύνθεσης διάσπαρτα σε όλες τις συνοικίες του δήμου που εμφανίζουν όμως μία συνέχεια φαίνεται δε σταδιακά η μετάλλαξή της πόλης του δήμου Αθηναίων σε Μητροπολιτικό Δήμο.