Μεγάλης κλίμακας επιπτώσεις ανθρωπογενών δραστηριοτήτων στο βενθικό οικοσύστημα: επανεξέταση των βενθικών κοινοτήτων 20 χρόνια μετά
Authors: Τσικοπούλου Ειρήνη 
Published: September 2021

Οι μακράς χρονικής κλίμακας οικολογικές μελέτες θεωρούνται θεμελιώδεις για την κατανόηση της περίπλοκης δυναμικής των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και των επιπτώσεων που έχει η πλανητική αλλαγή σε αυτά. Επιπλέον, ενισχύουν πολλές πτυχές των πρακτικών διαχείρισης των οικοσυστημάτων και την χάραξη πολιτικής για την αντιμετώπιση κρίσιμων ζητημάτων όπως είναι η κλιματική αλλαγή και η εισβολή αλλόχθονων ειδών. Παρόλο που μεγάλες χρονοσειρές με δεδομένων που αφορούν τα βενθικά οικοσυστήματα είναι σχετικά σπάνιες, η σύγκριση πρόσφατων δεδομένων με ιστορικά θεωρείται ένα ουσιαστικό βήμα στην εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικών με τις αιτίες που ευθύνονται για τις αλλαγές στην ποικιλότητα και τη σύνθεση των βενθικών κοινοτήτων. Με αυτή την οπτική, μελετήθηκαν οι μακροχρόνιες αλλαγές σε τρεις διαφορετικές κοινότητες βενθικών μακροασπονδύλων, με χρονική απόσταση ανάμεσα στις δειγματοληπτικές περιόδους 20-25 έτη. Ανάμεσα στις δύο δειγματοληψίες ο πειραματικός σχεδιασμός, οι τεχνικές και τα πρωτόκολλα δειγματοληψίας ήταν πανομοιότυπος για να ελαχιστοποιηθούν οι διαφορές που οφείλονται στη μεταχείριση των δειγμάτων.Η πρώτη περίπτωση αφορούσε τις έμμεσες επιπτώσεις της ιχθυοκαλλιέργειας στο βενθικό οικοσύστημα σε έναν σχετικά κλειστό κόλπο (Κεφαλονιά, Ιόνιο Πέλαγος) όπου λειτουργεί ένα ιχθυοτροφείο από το 1982. Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις της ιχθυοκαλλιέργειας στα βενθικά οικοσυστήματα κάτω από τα κλουβιά των ιχθύων έχουν εξεταστεί ευρέως τις τελευταίες δεκαετίες. Ωστόσο, η χρόνια απελευθέρωση θρεπτικών μπορεί να προκαλέσει τοπικά αλλαγή στη πρωτογενή παραγωγικότητα και αύξηση του καθιζάνοντος οργανικού υλικού σε μεγάλη χωρική κλίμακα, γεγονός που δύναται να επηρεάσει τα βενθικά οικοσυστήματα. Τα αποτελέσματα που προέκυψαν από την πρόσφατη δειγματοληψία (2014-2015) συγκρίθηκαν με ιστορικά δεδομένα που συλλέχθηκαν το 1996 και το 2001, με σκοπό να εξεταστεί εάν η απελευθέρωση θρεπτικών μέσω της επίδρασης στη δυναμική του φυτοπλαγκτού θα μπορούσε να επηρεάσει έμμεσα και τις βενθικές κοινότητες. Αυτό που παρατηρήθηκε είναι μια μικρή αλλά στατιστικά σημαντική βελτίωση στους δείκτες ποικιλότητας και τους δείκτες οικολογικής κατάστασης της βενθικής κοινότητας με το χρόνο, αλλά καμία στατιστικά σημαντική αλλαγή όσον αφορά την ικανότητά της για βιοανάδευση. Συνεπώς, οι διεργασίες που σχετίζονται με την κατανάλωση και μεταφορά θρεπτικών σε ανώτερα τροφικά επίπεδα είναι εξαιρετικά αποτελεσματικές σε ένα τέτοιο ολιγοτροφικό περιβάλλον.Στην επόμενη περίπτωση, μελετήθηκαν οι αλλαγές στην βενθική κοινότητα σε ένα παραδοσιακό αλιευτικό πεδίο στην ανατολική Μεσόγειο έπειτα από 18 χρόνια. Και σε αυτή την περίπτωση παρατηρήθηκε μία βελτίωση στους δείκτες ποικιλότητας και οικολογικής ποιότητας, η οποία αποδόθηκε από τους αλιείς στην επίδραση της οικονομικής κρίσης που έπληξε την Ελλάδα. Συγκεκριμένα, οι περιοχές που δεν αλιεύονταν με τη χρήση βενθικών συρόμενων εργαλέιων εμφάνησαν μέτρια αύξηση στον αριθμό των ειδών, στην αφθονία και στην οικολογική ποιότητα, αντίθετα περιοχές οι οποίες βρίσκονταν στην ζώνη επίδρασης της τράτας εμφάνησαν εντονότερη βελτίωση. Το γεγονός αυτό δείχνει ότι πιθανώς υπήρξε μείωση της αλιευτικής προσπάθειας στην περιοχή από το 1995 έως σήμερα εν μέρει λόγω της οικονομικής κρίσης. Η παρούσα μελέτη υπογραμμίζει τα πολλαπλά και μεταβλητά αποτελέσματα της οικονομίας όχι μόνο στις χώρες και τους πολίτες αλλά και στο περιβάλλον και τη διαχείριση των οικοσυστημάτων.Στην τελευταία περίπτωση, μια βαθυμετρική διατομή στη βόρεια ακτή της Κρήτης που μελετήθηκε για πρώτη φορά το 1989, επανεξετάστηκε 24 χρόνια αργότερα. Η σύγκριση της βενθικής κοινότητας στο χρόνο αποκάλυψε αλλαγές στην ποικιλότητα και τη σύνθεση των ειδών μεταξύ των δύο δειγματοληψιών. Οι αλλαγές αυτές ήταν μεγαλύτερες στους σταθμούς που βρίσκονται κοντά στην παράκτια ζώνη. Παρόλα αυτά, η οικολογική κατάσταση παρέμεινε σταθερή με το χρόνο και πάνω από τα όρια της «καλής» οικολογικής κατάστασης. Επομένως, οι αλλαγές αυτές στη βενθική κοινότητα οφείλονται κυρίως σε τοπικούς ανθρωπογενείς παράγοντες και στην στοχαστικότητα και λιγότερο σε παράγοντες μεγάλης κλίμακας όπως είναι η κλιματική αλλαγή και οι εισροές θρεπτικών σε ολόκληρη τη λεκάνη της Μεσογείου.