Όψεις της παιδικής ηλικίας στην ελληνορρωμαϊκή Αίγυπτο
Authors: Τίρλα Κλεανθή 
Published: September 2021

Αντικείμενο της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η μελέτη των παπυρικών κειμένων της ελληνορρωμαϊκής Αιγύπτου, με σκοπό τον καθορισμό του ρόλου των παιδιών και την εξέταση των διαφόρων όψεων της παιδικής ηλικίας. Η πολύπλευρη εξέταση της ζωής των παιδιών συμπληρώνεται με στοιχεία που προσφέρουν οι αρχαίες ελληνικές λογοτεχνικές πηγές, οι ιατρικές πραγματείες, καθώς και οι επιγραφές. Η διδακτορική διατριβή χωρίζεται σε πέντε κεφάλαια, τα οποία αποτελούνται από επιμέρους ενότητες. Το πρώτο κεφάλαιο επικεντρώνεται στις μεθόδους περιορισμού των οικογενειακών μελών και στον βαθμό εφαρμογής τους στη ρωμαϊκή Αίγυπτο. Συγκεκριμένα, η πρώτη ενότητα μελετά τη μέθοδο της αντισύλληψης και αναφέρεται αναλυτικά στα αντισυλληπτικά μέσα που είχαν στη διάθεσή τους οι γυναίκες της ρωμαϊκής Αιγύπτου, ενώ αντικείμενο της δεύτερης ενότητας αποτελεί η εξέταση των μεθόδων της άμβλωσης και των λόγων που την επέτασσαν. Το κεφάλαιο ολοκληρώνεται με τη μελέτη της έκθεσης των παιδιών. Εν προκειμένω, διερευνώνται η προέλευσή της και οι πιθανοί λόγοι που οδηγούσαν τους γονείς σε αυτή, ενώ παράλληλα προσδιορίζεται η τύχη των έκθετων παιδιών, καθώς και το κοινωνικό και νομικό τους status. Το δεύτερο κεφάλαιο πραγματεύεται την ανατροφή και την εκπαίδευση των παιδιών. Αρχικά, εξετάζεται ο θεσμός της τροφού, κυρίως μέσα από τα συμβόλαια τροφίτιδος και δευτερευόντως μέσα από ιδιωτικές επιστολές. Η ιδιωτική αλληλογραφία γονέων-παιδιών προσφέρει πληροφορίες για έναν ακόμη σημαντικό θεσμό που σχετίζεται με τη διαπαιδαγώγηση του παιδιού, αυτόν του παιδαγωγού. Μία ξεχωριστή ενότητα πραγματεύεται τους υπόλοιπους φορείς διαπαιδαγώγησης και εμβαθύνει στην εκπαίδευση των παιδιών. Πιο αναλυτικά, προσδιορίζονται οι βαθμίδες, ο χαρακτήρας, καθώς και οι μέθοδοι της εκπαίδευσης στην ελληνορρωμαϊκή Αίγυπτο, ενώ παράλληλα εξετάζεται η συνέχεια του θεσμού του Γυμνασίου. Τέλος, αναλύονται οι όροι των συμβολαίων μαθητείας, των βασικών μαρτύρων της πρακτικής εκπαίδευσης των παιδιών των κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων. Αντικείμενο του τρίτου κεφαλαίου αποτελεί η αντιμετώπιση των παιδιών από τους ενήλικες. Συγκεκριμένα, παρουσιάζεται η θέση του παιδιού στον κόσμο των ενηλίκων, όπως αυτή διαφαίνεται μέσα από τις λογοτεχνικές πηγές και τους παπύρους. Παράλληλα, αναλύονται παπυρικά έγγραφα που σχετίζονται με τη βρεφική ηλικία, καθώς και με τις τελετές μετάβασης, οι οποίες αφορούσαν κομβικές φάσεις της ζωής του παιδιού. Η μελέτη της παιδεραστίας και ο εντοπισμός στοιχείων της εφαρμογής της στην Αίγυπτο αποτελεί το θέμα της δεύτερης ενότητας, ενώ στην τρίτη ενότητα γίνεται αναφορά στην αντιμετώπιση της παιδικής θνησιμότητας και στο μοτίβο της mors immatura. Το τέταρτο κεφάλαιο εμβαθύνει στις σχέσεις γονέων-παιδιών υπό το φως ιδιωτικών και δημοσίων εγγράφων. Στις δύο πρώτες ενότητες του κεφαλαίου διερευνώνται οι εξουσίες του πατέρα και της μητέρας αντίστοιχα και εξετάζεται ο ρόλος των γονέων στη ζωή των παιδιών. Ξεχωριστή ενότητα καταλαμβάνει η μελέτη της ιδιωτικής αλληλογραφίας γονέων-παιδιών, η οποία προσφέρει πλήθος πληροφοριών για την καθημερινότητα και τη συναισθηματική τους κατάσταση. Το τελευταίο κεφάλαιο της διατριβής είναι αφιερωμένο στα καθήκοντα των παιδιών στο πλαίσιο της οικογένειας. Κατάλογοι πληρωμών, καθώς και συμβόλαια παροχής υπηρεσιών (παραμοναί) προσφέρουν στοιχεία για τη συνεισφορά των παιδιών στα οικονομικά του οίκου. Από την άλλη, οι λογοτεχνικές πηγές και παπυρικά έγγραφα, όπως υπομνήματα, διαθήκες και δωρεές, συμβάλλουν στην εξέταση της γηροκομίας (γηροτροφία) ως βασικού καθήκοντος των τέκνων. Τέλος, η μελέτη ολοκληρώνεται με τη θεώρηση της απόδοσης των νεκρικών τιμών στους γονείς, τόσο μέσω των διαθηκών όσο και μέσω των ιδιωτικών επιστολών.