Αποτίμηση συντακτικών διαταραχών παραγωγής και κατανόησης στον ελληνικό αφασικό λόγο
Authors: Νεραντζίνη Μιχαέλα 
Published: August 2021

Πλήθος μελετών έχουν δείξει ότι ο αγραμματισμός, ένα κλινικό σύμπτωμα τηςαφασίας Broca, χαρακτηρίζεται από σημαντικές δυσκολίες κυρίως κατά τηνπαραγωγή λόγου, αν και η κατανόηση επηρεάζεται εξίσου όταν πρόκειται γιακατανόηση πολύπλοκων δομών. Οι παρατηρούμενες διαφορές ανά τροπικότηταέχουν ερμηνευτεί με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Παράγοντες όπως τα ρηματικά χαρακτηριστικά, η ορισματική δομή, ο τύπος εξάρτησης, οι διαδικασίες μετακίνησης που λαμβάνουν χώρα σε κάθε δομή, φαίνεται πως επηρεάζουν τις επιδόσεις των ατόμων με αγραμματισμό με διαφορετικό τρόπο.Πολλές είναι οι προσεγγίσεις που έχουν προταθεί έτσι ώστε να ερμηνευτούντα παρατηρούμενα ελλείμματα στον αγραμματισμό. Για παράδειγμα, η υπόθεση της Αλλαγής της προκαθορισμένης σειράς όρων (Bastiaanse and van Zonneveld, 1998; 2005), προβλέπει ότι προβλήματα κατά την παραγωγή και την κατανόησηεμφανίζονται σε δομές στις οποίες έχει αλλάξει η προκαθορισμένη σειρά όρων, ενώ η υπόθεση D-linked (Hickok and Avrutin, 1996; Avrutin, 2000) προβλέπει ότι λόγω των επεξεργαστικών προβλημάτων των αγραμματικών, δομές που προκύπτουν από την σύνδεση πληροφοριών από το συγκείμενο θα είναι περισσότερο προβληματικές.Πρόσφατα προτάθηκε επίσης το πρότυπο της Σχετικοποιημένης Ελαχιστότητας(Grillo, 2005; 2009; Garaffa and Grillo, 2008), σύμφωνα με το οποίο η περιορισμένηπρόσβαση σε επεξεργαστικούς πόρους των αγραμματικών δημιουργεί προβλήματα στην ενεργοποίηση και διατήρηση των φ-χαρακτηριστικών των συντακτικών αναπαραστάσεων που δημιουργούν oι αγραμματικοί, επηρεάζοντας έτσι την κατανόηση τους. Η μελέτη αυτή στοχεύει (α) στην καλύτερη διερεύνηση των ικανοτήτωνπαραγωγής και κατανόησης σύνθετων γραμματικά προτάσεων (π.χ. ερωτηματικών προτάσεων, αναφορικών προτάσεων, δομών με κλιτικά και δομών με αναφορική δέσμευση) από Έλληνες αγραμματικούς ομιλητές, και (β) στην ανάδειξη των παραγόντων που επηρεάζουν την επίδοση ατόμων με αφασία κατά την παραγωγή και κατανόηση λόγου (π.χ. αναφορικότητα, μετακίνηση όρων, φ-χαρακτηριστικά). Τα ερευνητικά ερωτήματα που θα μας απασχολήσουν είναι: Ποιες δομές είναι περισσότερο επηρεασμένες στον αγραμματισμό; Eίναι ο μηχανισμός της μετακίνησης αυτός ο οποίος προκαλεί τα παρατηρούμενα ελλείμματα ή υπάρχουν και άλλοιπαράγοντες που επηρεάζουν τις επιδόσεις των ασθενών (π.χ. συντακτική λειτουργία, αναφορικότητα, τύπος αναφορικής πρότασης και φ-χαρακτηριστικά); Οι επιδόσεις των αγραμματικών είναι αντίστοιχες και στις δυο τροπικότητες και ποιες προσεγγίσεις μπορούν καλύτερα να ερμηνεύσουν τα αποτελέσματα από τα Ελληνικά.Τα αποτελέσματά μας παρουσιάζουν επιλεκτικά ελλείμματα τόσο μεταξύ τωνδιαφορετικών τύπων προτάσεων, όσο και μεταξύ των δυο τροπικοτήτων (παραγωγή, κατανόηση). Καμία ωστόσο από τις έως σήμερα προτεινόμενες αφασιολογικές προσεγγίσεις δεν είναι σε θέση να ερμηνεύσει τα αποτελέσματα μας επαρκώς. Έτσι προτείνεται ότι τα παρατηρούμενα ελλείμματα δεν προκύπτουν από ένα αμιγώς συντακτικό πρόβλημα, αλλά πιθανότερα πρόκειται για προβλήματα που προκύπτουν από ελλείμματα σε επίπεδο επεξεργασίας. Συγκεκριμένα προτείνεται ότι η πολυπλοκότητα των δομών είναι αυτή που τελικά επηρεάζει την επίδοση των αγραμματικών ατόμων, λόγω της αλληλεπίδρασης πολλών διαφορετικών παραγόντων (όπως η κανονικότητα, η αναφορικότητα, τα φ-χαρακτηριστικά, τύπος της αναφοράς). Η συνολική ανάλυση των αποτελεσμάτων μας καταδεικνύει ότι (α) η κανονικότητα της πρότασης και (β) η τροπικότητα, είναι δυο παράγοντες που επιδρούν κυρίαρχα στις επιδόσεις των αγραμματικών ασθενών. Αυτό επιβεβαιώνεται και από διαγλωσσικά ευρήματα που δείχνουν ότι (α) δομές με εξάρτηση αντικειμένου δυσκολεύουν περισσότερο τα άτομα με αγραμματισμό έναντι των δομών με εξάρτηση υποκειμένου, και (β) η παραγωγή λόγου είναι μια διαδικασία πιο δύσκολη συγκριτικά με την κατανόηση.