Νεκρικές επιγραφές και προσωπογραφίες της μεσοβυζαντινής και υστεροβυζαντινής περιόδου (μέσα 9ου-μέσα 15ου αιώνα)
Authors: Τσιώρου Κωνσταντίνα 
Published: August 2021

Ο τίτλος της εργασίας προσδιορίζει το χρονικό πλαίσιο και τα γεωγραφικά όριά της, καθώςκαι το είδος του υλικού που αποτελεί τη βάση της συναγωγής συµπερασµάτων. Πιοσυγκεκριµένα, εξετάζεται µια περίοδος έξι αιώνων, από τη λήξη της εικονοµαχικής έριδας ωςτην πτώση του βυζαντινού κράτους, ενώ οι περιοχές από τις οποίες προέρχεται τοσυγκεντρωµένο υλικό περιλαµβάνουν το σύγχρονο ελλαδικό χώρο (κυρίως: Πελοπόννησος,Αττική, Βοιωτία, Θεσσαλία, Ήπειρος, Μακεδονία, Θράκη, Νησιά) και τη Μικρά Ασία (µεέµφαση στην Καππαδοκία).Από την έρευνα δεν αποκλείονται και περιοχές που, αν και δεν βρίσκονται υπόβυζαντινή κυριαρχία σε όλη τη χρονική περίοδο που µας ενδιαφέρει, ακολουθούν -µεδιαφορετικό τρόπο και για ποικίλους λόγους- τη βυζαντινή παράδοση, παρέχοντας στοιχείαπου λειτουργούν ως αναγκαίες συνιστώσες στη διαµόρφωση µιας ολοκληρωµένης εικόνας γιατο θέµα που µελετάται.Η ευρύτητα του χρονολογικού και γεωγραφικού πλαισίου στο οποίο τοποθετείται τουλικό επιτρέπει να ανιχνευθεί η διαδικασία διαµόρφωσης και εξέλιξης του βυζαντινούνεκρικού διακόσµου, να επιχειρηθεί -όσο γίνεται πιο ολοκληρωµένα- η κατηγοριοποίηση τωνσωζόµενων µαρτυριών, να αναζητηθούν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά σε συγκεκριµένεςγεωγραφικές περιοχές, να αναδειχθεί ο ρόλος ορισµένων από αυτές, να διατυπωθούνσυµπερασµατικές παρατηρήσεις συνδεδεµένες τόσο µε τα συγκεκριµένα “εµπλεκόµενα”πρόσωπα όσο και µε τις ευρύτερες ιστορικές εξελίξεις.Στην παρούσα εργασία συγκεντρώνεται και µελετάται για πρώτη φορά το ταφικόεπιγραφικό υλικό της µεσοβυζαντινής και της υστεροβυζαντινής περιόδου από τις διάφορεςγεωγραφικές περιοχές που συγκροτούν τη βυζαντινή περιφέρεια και αναδεικνύεται σε βασικήκαι όχι συνοδευτική συνιστώσα του νεκρικού διακόσµου. Οι επιγραφικές µαρτυρίεςσχολιάζονται περισσότερο ή λιγότερο εκτενώς, ανάλογα µε τα διαθέσιµα στοιχεία, και εξετάζονται µε τρόπο που επιτρέπει κατηγοριοποιήσεις, συγκρίσεις και συµπερασµατικέςπαρατηρήσεις.Το κύριο µέρος της µελέτης διαρθρώνεται σε δύο βασικές ενότητες: το αρχαιολογικόυλικό και τη φιλολογική µαρτυρία. Το υλικό παρουσιάζεται µε κριτήριο την ένταξή του στηµεσοβυζαντινή ή στην υστεροβυζαντινή περίοδο και οργανωµένο ανά αιώνα (από το β΄ µισότου 9ου ως το α΄ µισό του 15ου αιώνα). Η παρουσίαση και ο σχολιασµός των φιλολογικώνµαρτυριών που συµβάλλουν στην κατανόηση των αρχαιολογικών δεδοµένων αποτελεί µιαξεχωριστή ενότητα. Πρόκειται για ταφικά επιγράµµατα της µεσοβυζαντινής κυρίως περιόδου,τα οποία παρουσιάζουν ενδιαφέρον αφού εντάσσονται στην περίοδο ακριβώς της εξέλιξηςπρος τη διαµόρφωση σταθερών τύπων ταφικών πορτραίτων και µας βοηθούν ναπαρακολουθήσουµε τους εικονογραφικούς “πειραµατισµούς”.Ύστερα από την αναλυτική παρουσίαση και εξέταση των παραπάνω δεδοµένων, ηµελέτη ολοκληρώνεται µε συµπερασµατικά κεφάλαια που επικεντρώνονται στα γενικάχαρακτηριστικά, στη χρονολογική εξέλιξη, στις ιδιαιτερότητες κατά περιοχές, στο κοινωνικόπλαίσιο και στη συνολική αποτίµηση του υλικού.Τον πρώτο τόµο της µελέτης ολοκληρώνει ο κατάλογος της βιβλιογραφίας, οκατάλογος του επιγραφικού υλικού και η συνοπτική συγκέντρωση των παραστάσεων-προσωπογραφιών. Στο δεύτερο τόµο της µελέτης περιλαµβάνονται: το παράρτηµαεπιλεγµένων φιλολογικών πηγών και ο κατάλογος των πινάκων.