Ελευθερία και ισότητα
Authors: Σπυράκου Ελένη 
Published: September 2021

Η διδακτορική διατριβή «Ελευθερία και ισότητα: Προβλήματα δικαιολόγησης αρχών σε φιλελεύθερα και ρεπουμπλικανικά επιχειρήματα» πραγματεύεται τις κεντρικές για την πολιτική φιλοσοφία, αλλά και την πολιτική επιστήμη και πολιτική θεωρία, έννοιες της ελευθερίας και της ισότητας. Το κεντρικό πρόβλημα εντοπίζεται αρχικά στη σύγχρονη συζήτηση και αφορά τη διασύνδεση μεταξύ φιλελεύθερων και ρεπουμπλικανικών επιχειρημάτων, τα οποία, δια της χρήσης των δύο αυτών εννοιών, φαίνεται να αλληλοδιαπλέκονται, μολονότι προγραμματικά πορεύονται παράλληλα. Αυτό, ωστόσο, που παρουσιάζεται αρχικά ως πρόβλημα, μπορεί να συμβάλει, τελικά, στην αυτοδιόρθωση και την ενίσχυση των επιμέρους επιχειρημάτων. Σκοπός, λοιπόν, της εργασίας είναι η ανάδειξη αυτής της προοπτικής. Ο φιλελευθερισμός και ο ρεπουμπλικανισμός –στις κλασικές εκδοχές και στις σύγχρονες εκδοχές τους- καταφάσκουν την έννοια του ατομισμού, αλλά διαφοροποιούνται ως προς τις αντιλήψεις τους σχετικά με την έννοια της ελευθερίας. Ο φιλελευθερισμός δίνει προτεραιότητα στις ατομικές ελευθερίες, ενώ ο ρεπουμπλικανισμός φαίνεται να προκρίνει μια πολιτική εννόηση της ελευθερίας, υπάγοντας την έννοια της προσωπικής αυτονομίας στην πολιτική-συλλογική αυτονομία, ώστε να αναδείξει την αξία της πολιτικής συμμετοχής και της πολιτικής υποχρέωσης. Ωστόσο, τα όρια μεταξύ φιλελευθερισμού και ρεπουμπλικανισμού δεν είναι πάντα ευδιάκριτα. Συχνά φαίνεται να υπάρχουν σημεία στα οποία συμπίπτουν ή, κατά κάποιο τρόπο, η μία θεωρία μεταπίπτει στην άλλη. Στη σύγχρονη βιβλιογραφία, ταυτόχρονα, διατυπώνεται ένα «παράδοξο»: η κατηγόρηση του ρεπουμπλικανισμού στον φιλελευθερισμό ως επιστημολογικό πρόβλημα που χρήζει μεταθεωρητικής επεξεργασίας. Στο πρώτο μέρος της εργασίας τίθενται τα όρια μεταξύ φιλελευθερισμού και ρεπουμπλικανισμού, οι εννοιολογικές συγγένειες και διαφοροποιήσεις. Στο δεύτερο μέρος, παρουσιάζεται ο διάλογος φιλελευθερισμού-ρεπουμπλικανισμού ως διάλογος μεταξύ John Stuart Mill και Jean-Jacques Rousseau, καθώς και το ιδιαίτερο παράδειγμα του καντιανού ρεπουμπλικανικού κράτους, ως συνδυασμού φιλελεύθερων και ρεπουμπλικανικών στοιχείων. Το τρίτο και τελευταίο μέρος αφορά τη σύγχρονη συζήτηση μέσω παρουσιάζοντας τον John Rawls και τον Philip Pettit, εκπροσώπους του πολιτικού φιλελευθερισμού και του ρεπουμπλικανισμού, αντίστοιχα. Εξετάζονται οι δύο προσεγγίσεις της έννοιας της ελευθερίας, καθώς και της έννοιας του κράτους, μέσω δύο μοντέλων δικαιολόγησης, ενός δεοντοκρατικού και ενός συνεπειοκρατικού. Η σύγχρονη συζήτηση ολοκληρώνεται με τον εξισωτισμό του Ronald Dworkin και, ιδιαίτερα, της ιδέας του περί ισότητας των πόρων. Μεθοδολογικά, μέσω του διαλόγου των «αντιθετικών» ή διαλεκτικών ζευγών που παρουσιάζονται, επιβεβαιώνεται ότι οι δύο πόλοι μπορούν να δικαιολογήσουν τη σύνθεση προτεραιότητας της ελευθερίας και της πολιτικής συμμετοχής. Από το σύνολο της εργασίας προκύπτει η πρόκριση της ιδέας του ρεπουμπλικανικού φιλελευθερισμού, ο οποίος καταφάσκει πρωτίστως την έννοια της ελευθερίας, υπόσχεται να ενισχύσει την προσφυγή στο καθήκον, την κοινότητα, και το κοινό αγαθό ενώ, παράλληλα, διατηρεί την προσφυγή στα δικαιώματα. Επιπλέον, περιέχει το όραμα περί μίας καλής κοινωνίας αλλά όχι τέλειας. Στο πλαίσιο αυτό, οι αξίες της ελευθερίας και της ισότητας διατηρούν μέσα τους το ίχνος της προέλευσής τους, φέρουν τις ανάγκες που τις γέννησαν και τις ελλείψεις που καλούνται να θεραπεύσουν ως εγγεγραμμένες στον πυρήνα τους.