bluuebunny/crossref_metadata_2025 huggingface dataset:
O pojęciu i wartości zdrowia
Authors: Hołówka Jacek
Published: June 2020

Following a suggestion of S. Polgar health has been discussed as the “lack of illness” and “élan vital”. The choice between these two conceptions is said to belong to biology, medicine and sociology. It is feasible that these sciences will be able some day to find out if there is a non-specific and sufficiently general defence mechanism against various diseases, and if so, the concept of “élan vital” will have been shown to be more appropriate, if not, the concept of “lack of illness” will have to be given priority.
Porządek dóbr w etyce Władysława Tatarkiewicza
Authors: Wiśniewski Ryszard
Published: June 2020

This article is an attempt to reconstruct and analyse the outline of hierarchy of goods in the ethics of Professor Władysław Tatarkiewicz, a distinguished Polish historian of philosophy and aesthetics, a well known philosopher and aesthetician, but somewhat underestimated, in the opinion of the author of this article, as a moral philosopher. In his opinion Władysław Tatarkiewicz emphasized the specific features of his philosophical position most clearly in his monographs “On the Absoluteness of Goodness”, “On Happiness”, and minor axiological papers. In his philosophy ethics is equated with axiology and provides a clue for reconstruction of the whole system of his views.
Wartości jako własności przedmiotów
Authors: Kloska Gerhard
Published: June 2020

The article presents and reassesses arguments supporting the objectivist, and refuting the subjectivist theories of value. According to the subjectivists, the properties ascribed to objects by the ordinary language can be divided into objective ones, i.e. those which are really possessed by the objects irrespective of whether they are perceived or not, and the subjective, i.e. those which are not possessed by the objects but are attributed to them by virtue of some specific attitudes that men take toward these objects. Values are said to belong to the second class. But an analysis of the most distinguished classifications of qualities possessed by objects (Democritus, Locke, Carnap, and Reichenbach) indicates that none of them can supply a solid argument for differentiation between subjectively conceived values and objectively existing objects and their properties. This fact alone does not yet show that such conception of classification is untenable but seriously undermines the commonly accepted view – widespread among philosophers of value and social scientists – that this division is self-evident. Likewise, an analysis of the nature of perception indicates that there is no ground for assigning a subjective character to values if such properties as shape, colour, sound or taste are considered objective. Finally, it has shown that predicates and evaluative propositions convey information about the things they refer to, and therefore have a cognitive function by virtue of which they can either be true or false.
Koncepcje człowieka w kulturze nahuatl
Authors: Curyło-Gonzáles Irena
Published: June 2020

Irena Curyło-Gonzáles
Sytuacje testujące wierność uczonych wobec ich ethosu
Authors: Goćkowski Janusz
Published: June 2020

Janusz Goćkowski
Oceny i normy postępowania w psychologistycznej koncepcji prawa i moralności Leona Petrażyckiego
Authors: J.Smoczyński Paweł
Published: June 2020

Paweł J.Smoczyński
Z perspektywy Schopenhauera: wina Piłata - wina Parsifala
Authors: Garewicz Jan
Published: June 2020

Jan Garewicz
Potrzeba i wartość w aksjologii marksistowskiej
Authors: Wojciechowski Krzysztof
Published: June 2020

The analysis of the notion of need reveals two possible approaches to it — an objectivist and a subjectivist one, In the former, needs are regarded as conditions necessary for a subject’s normal functioning, existence in society, or, most broadly, for the preservation of the subject’s identity, A need is attributed to a given person on the ground of studying real links between the subject’s postulated character and external states of things, and so needs are independent of any inner condition of the given person’s wants, preferences, desires etc. In the subjectivist approach, need is regarded as the subject’s inner condition marked by a sense of want along with the concomitant motive. The notion of value may be connected with both approaches to need; value can be defined as something which meets objective needs half way, or as something that satisfies a person’s own subjective needs. Every definition of value has important consequences for the exercise of normative research. Objectivism goes along, among other theories, with absolutism, paternalism or ascetism, whereas subjectivism fits relativism, phenomenalism or hedonism. Historical materialism supplies strong evidence in support of both of these axiological approaches, However, it is the validity of the subjectivist approach that seems to be propped by more arguments. But then, subjectivism has to cope with the problem of valuating needs.
Porównanie zasad sprawiedliwości dystrybutywnej
Authors: Lissowski Grzegorz
Published: June 2020

The purpose of the article is to draw comparisons between the major normative rules of distributive justice. This comparison is based on a kind of distribution of goods which is sometimes called the problem of pure distribution, i.e. the distribution of a homogeneous, infinitely distributable good in a situation when claims of different persons on the distributed good were in no way differentiated. This problem is defined against the background of typology of problems of goods distribution.
Normative rules of distributive Justice are defined formally as social welfare functionals. Eight rules of justice are distinguished: the rule of the utilitarian, Rawls’s maximin rule, Rawls’s lexicographical maximin rule, the maximax rule of the conservatives, the rule of lexicographical maximax of the conservatives, Nash’s rule, and two rules advanced by egalitarianists which differ by the meaning attributed to equality of distribution (equal utility or equal size of the good, accorded to individual persons in result of the distribution). Premises underlying the construction of these rules of justice and which indicate the measurement of preferences and possibilities of interpersonal comparisons are discussed. The same justice rules are also presented graphically.
The method of the comparison amounts to examining if a certain set of ethical postulates is fulfilled by the rules under consideration. Several ethical postulates concerning the distribution of goods are formulated. Some of them define conditions any method of evaluating inequality of distribution of goods should fulfil. The remaining postulates involve more general requirements put to methods of making social decisions.
Theorems about the fulfilment or nonfulfilment by individual rules of distributive justice of the considered ethical postulates are presented in a recapitulating table.
The author demonstrates that almost a1l justice rules fulfil general postulates put to methods of social decision making. Nash’s rule and the two rules of the egalitarians are the exceptions, as they do not fulfil the postulate of separability with respect to unconcerned individuals. Besides, the two rules of the egalitarians do not fulfil the Pareto optimality principle.
Significant differences between rules of distributive justice become manifest only when you compare way they fulfil ethical postulates concerning the manner of evaluating the inequality of the distribution. With regard to this set of postulates, they can be arranged along a definite continuum, with Rawls’s lexicographical maximin — the radical egalitarian rule, and the lexicographical maximax of the conservatives – the radical conservative rule as the extreme points of this continuum.
Moralność i okoliczności szczególne
Authors: Winch Peter
Published: June 2020

The paper discusses the nature of the logical constraints imposed on certain kind of moral judgement by the situations to which they are applied. This is often obscured by philosophers through a tendency to overestimate and misinterpret the role of general principles in the making of these judgements. It is argued that what is of central importance here is the role of moral concepts in determining how we understand the individual reality of particular human beings. This understanding is manifested in the particular respect concern elicited by the people with whom we have dealings. Although this respect is intimately connected with what has been called the rationality of human beings, the Kantian and neo-Kantian account of this connection is mistaken and does not pay sufficient regard to the way in which certain fundamental moral responses are responses to human beings in their particularity rather than as instantiations of general categories.
Postawy i sądy
Authors: Blackburn Simon
Published: June 2020

The paper is an attempt to show how a theory of morality which sees moral judgements as essentially expressions of personal attitude, can nevertheless explain and justify the way in which morality seems objective, and authoritative. It explores the genesis of notions of improvement, and correctness, and truth, in moral matters, thus trying to explain our right to these concepts, which other theories, such as realism, take too much for granted.
Etyka klonowania
Authors: Tittebrun Krzysztof
Published: June 2020

Cloning is a biological technique of producing any required number of individuals with identical properties as the parent organism from a single cell of the latter. Cloning of protozoa, plants and lower animals meets with no moral objections, but the as yet hypothetical but increasingly more realistic prospect of cloning human beings appears to be highly objectionable. The analysis of the arguments used in the discussion of cloning indicates that mass-scale or repeated replication of human individuals is unacceptable. Such a practice would probably trigger an avalanche of psychological problems connected with the diluted identity of the cloned offspring, a possible social stigmatization of the clones and the negative effects of a narrowing of the genetic pool of the human species which would limit its ability of biological adaptation to the varying conditions of the environment.
Od zarodka do osoby ludzkiej
Authors: Wilkes Kathleen
Published: June 2020

When we ask what it takes to be a person, the criteria we impose usually leave questions outstanding about some merits of the human species. This paper discusses the questions that concern the status (as persons) of the very young or the unborn, and the extra problems that arise when we consider children born with savage mental or physical impairments. The paper exploits the notion of potentiality to suggest that the title of “person” is relatively unimportant, since our ethical obligations to infants and foetuses can be shown to be as stringent as are those to any adult; and introduces the idea of “an Aristotelian loss” to explain the extent of our obligations to the impaired. It is suggested in conclusion that the development of IVF techniques adds no extra dimensions to this problem. The article is adapted from a chapter of a forthcoming book on personal identity.
Etyczne aspekty zapobiegania i udzielania pomocy w samobójstwie
Authors: Biernbacher Dieter
Published: June 2020

Whereas traditional ethical discussions of suicide have primarily dealt with questions relating to the moral rightness or wrongness of suicidal acts, the problem of which moral criteria should govern acts of preventing, admitting and aiding suicide has rarely been discussed systematically. In the present paper it is argued (1) that suicide is morally neutral in all cases in which it does not constitute grave damage, material or psychological, to others (e.g. near relatives), (2) that this does not imply that non-prevention, in the same range of cases, is morally neutral as well. Moral criteria for suicide prevention are formulated by making use of the Rawlsian device of a fictitious “veil of ignorance” behind which moral rules are decided on from merely self-regarding motives. It is argued that decision behind the veil would be of a principle of “restricted paternalism” that minimizes both the risk of not being prevented from committing suicide in cases in which this is clearly irrational in view of the enduring preferences of the suicidal person himself, as well as the complementary risk of being subjected to compulsory detention or treatment in cases in which suicide is the option conforming most, on a realistic view of the case, to the enduring preferences of the person. The practical rules translating the principle into concrete practice comprise a rule demanding compulsory prevention of all imminent suicides by persons not intimately known to the potential preventer, a prohibition of pre-emptive compulsory measures, and a general temporal limitation on detention. Finally, a similar, if more tentative, derivation of practical rules is attempted for cases in which aiding a suicide might seem to another person to be in the best interest of the suicidal person concerned.
Samobójstwo: w poszukiwaniu definicji
Authors: Szawarski Zbigniew
Published: June 2020

After a presentation of over ten different cases of suicide the author gives a brief review of the definitions of suicide found in the literature. Then he suggests a definition of his own: ‘A wo/man commits a suicide if s/he consciously initiates a sequence of events leading to her/his death.’ This definition does not entail any value statement about the act of suicide. We may agree that some acts of terminating one’s life deliberately command admiration as feats of heroism, while others are deplorable as acts of cowardice. However, the principle of double effect does not permit to distinguish incontrovertibly a case of a suicidal death from a heroic death, says the author.
Rękopisy etyczne
Authors: Elzenberg Henryk
Published: June 2020

Henryk Elzenberg (1887 – 1967) is one of the most prominent Polish philosophers of this century. His main publications are: the brilliant Foundations of Leibniz’s Metaphysics of 1917; a philosophical diary published in 1963 as Trouble with Being; and a collection of papers Man and Value (1966). Elzenberg’s principal field of inquiry was axiology, in which he put forward a deep and original conception of his own. That, however, remains still mostly in the form of manuscripts and lecture notes, of which we publish two pieces above: a critique of the utilitarian concept of value, and an analysis of Meinong’s position on the same topic.
Ideały moralne edukacji azteckiej
Authors: Curyło-Gonzáles Irena
Published: June 2020

The article is a continuation of a paper published in “Etyka”, vol. 21, Concepts of Man in the Náhuatlan Culture and contains an overview of the fundamental types of education provided by the Aztecs, with special emphasis on moral ideals. The investigation of Indian education not only furthers historical knowledge but also plays a role in the search of the origins of the specific religious, moral and behavioural expression of contemporary Mexico, due to the fact that some elements of the education preceding the Spanish conquest became an integral part of the culture of that country. The analysis to which this article bears a testimony permits the author to say that before the conquest, the Aztecs had an integral educational system, an ideal to be put into practice, adequate institutions, competent teachers, didactic material elaborated by specialists. Skill formation practised at all levels of education, was complemented by moral instruction and intellectual, religious and aesthetic guidance. The norms inculcated through training had been worked out through the ages in the náhuatl tribes and served to protect the principal values of the family and social life. They had the function of elementary moral rules and emerged from the conditions of the perennial culture of Mexican Indians. Aside from setting models of behaviour and values, the norms that the author finds in all forms of education display some differentiation which is a reflection of the multi-layered, complex structure of that culture. It embraced two different lifestyles and two ideals. Beneath the dominant religious and military habits of the Aztecs survived the old morality of the Toltecs, preserved most conspicuously in the traditional norms of family life. It has also been expressed in the poetry of the 16th and early 17th centuries.
O „ wolności woli”
Authors: Bogusławski Andrzej
Published: June 2020

The author rejects Marek Witkowski’s conclusion to the effect that no one is morally responsible for anything. This conclusion is based on the implication “x is morally responsible à x’s will is free” and the claim “no one’s will is free” which is justified, in its turn, by pointing out that there are only two possibilities of how it comes about that one wants something: either one’s state is necessitated according to a certain law or it is coincidental, both the possibilities entailing, in Marek Witkowski’s opinion, the absence of the freedom of the will as he understands it.
Peter Singer i utylitaryzm. Nauki płynące od Rousseau i Kanta
Authors: Buckle Steven
Published: June 2020

W artykule autor dowodzi, że argument Singera na rzecz utylitaryzmu jest chybiony i że poprawienie go wymaga wyciągnięcia nauki od Rousseau i Kanta. Autor wskazuje, że podobnie jak u Singera, argument Rousseau na rzecz umowy społecznej zawodzi, ponieważ nie udaje mu się połączyć opartego na interesie własnym punktu wyjścia (człowieka naturalnego) z wnioskami o uspołecznieniu. Następnie autor dowodzi, że Kant rozwiązał problem Rousseau, przyjmując, że uspołecznienie było właściwe człowiekowi naturalnemu i podając w ten sposób koncepcję natury ludzkiej, w której jest miejsce dla moralności. Singer musi zatem postąpić podobnie, żeby rozwiązać
swój problem. Autor dowodzi dalej, że przyjęcie problematycznego punktu wyjścia w postaci założenia o egoizmie ludzi odzwierciedla wpływ (pewnej postaci) ewolucyjnego naturalizmu na obu myślicieli. Błędem byłoby jednak zakładać, że ewolucyjny naturalizm wymaga takiego punktu wyjścia. Singer może więc poprawić swój argument, nie zdradzając jego ducha, ale nie ma gwarancji, że jego wniosek, który stanowi wyraz utylitaryzmu preferencji, nie ucierpi wskutek tych poprawek.
Recepcja etyki Tadeusza Kotarbińskiego w Polsce
Authors: Wiśniewski Ryszard
Published: June 2020

Artykuł jest szkicem odpowiedzi na pytanie: dlaczego etyka Tadeusza Kotarbińskiego, będąc w istocie typem do brze znanej filozofom etyki autonomicznej, a normatywnie bliska ideom chrześcijańskiego miłosierdzia, stała się popularna i żywo dyskutowana w Polsce drugiej połowy XX wieku. Autor omawia ówczesne dyskusje, wskazując na powody zainteresowania stanowiskiem etycznym Kotarbińskiego w kręgu polskich myślicieli chrześcijańskich (ich siedzibą był Katolicki Uniwersytet Lubelski). Jego źródeł upatruje w reakcji na program uniezależnienia postaw etycznych od sporów światopoglądowych. Jednocześnie zwraca uwagę, że w kręgu szkoły lwowsko–warszawskiej i jej wpływów etyka Kotarbińskiego miała poparcie, ale i spotkała się z krytyką. Zastrzeżenia epistemologiczne wobec niej wysuwała Maria Ossowska. Po stronie Kotarbińskiego opowiedział się Tadeusz Czeżowski, występujący z bardziej precyzyjnie sformułowaną ideą etyki empirycznej, wykazując z czasem, że jest to etyka typu aksjomatyczno–dedukcyjnego, a nie indukcyjnego. Akceptując intuicjonizm jako epistemologiczny fundament etyki, do normatywnych idei Kotarbińskiego nawiązywali w sposób twórczy również Ija Lazari–Pawłowska i Marian Przełęcki.
Autor przekonuje, że nie jest bezzasadnym przypuszczenie, że program uniwersalnej etyki, niezależnej od sporów światopoglądowych i religijnych, wpłynął także na Marka Fritzhanda interpretację etyki w marksizmie oraz korespondował z tendencjami do budowania etyki dialogu i odpowiedzialności w polskich dyskusjach etycznych w czasach dominacji etyki światopoglądowej.
Uczucia moralisty jako podstawa wzorca etycznego honnête homme w traktacie Charlesa-François le Maître de Claville
Authors: Sajkowski Wojciech
Published: June 2020

Le Maitre de Claville należy do tradycji moralistycznej klasycyzmu francuskiego i stara się podołać niebagatelnemu zadaniu stworzenia portretu człowieka godnego, honnete homme’a. Usiłując zdefiniować pojęcie cnoty, odwołuje się do własnego smaku estetycznego, subiektywnych emocji radości, zachwytu i rozkoszy wynikających z obcowania z pięknem. Z dużą dowolnością wybiera to, co sam uważa za najdoskonalsze z antyku, Biblii i w najnowszych prądach myślowych swego czasu: m.in. racjonalizmu. Połączenie tych trzech elementow nie jest łatwe. W jego rozważaniach ujawnia się wysiłek moralisty starającego się nadać swej koncepcji kształt logicznie uporządkowanej doktryny, z elementow swobodnie wybranych, nie zawsze ze sobą zgodnych.
Od Redakcji, 42/2009
Authors: Łuków Paweł
Published: June 2020

18 września 2009 roku zmarła w Olsztynie profesor Barbara Skarga, Przewodnicząca Rady Redakcyjnej Etyki, jej redaktor naczelna wlatach 1993–2006. Prof. Skarga była wyjątkową osobą. Po latach spędzonych w sowieckich łagrach, w 1955 roku powróciła do Polski, by kontynuować rozpoczęte jeszcze przed drugą wojną światową studia filozoficzne. W centrum jej zainteresowań zawsze był człowiek, we wszystkich jego wymiarach, złożoności i zdolności do dobra. I do zła. Zawsze pozostawała w kontakcie z otaczającą ją rzeczywistością, dowodząc, że nawet w świecie tak trudnym do ogarnięcia jak dzisiejszy, jest miejsce na filozofię i myślenie o dobru. Z oddaniem pracowała nad kolejnymi tomami „Etyki”, przywracając ją do istnienia w 1993 roku. Bez niej „Etyka” nie przetrwałaby i za to pozostaniemy jej wdzięczni — czytelnicy „Etyki” i jej dzisiejsi redaktorzy. Na niniejszy tom składa się zapis wystąpień uczestników sesji naukowej, jaka odbyła się 16 września 2008 roku w czasie VIII Polskiego Zjazdu Filozoficznego oraz, jak zwykle, przekłady i artykuły nadesłane do redakcji
Relacje wartości
Authors: Rabinowicz Włodek
Published: June 2020

W artykule przedstawiam ogólne ujęcie relacji wartości. Jako punkt wyjścia przyjmuję szczególny typ relacji wartości, równorzędność, stanowiącą zdaniem Ruth Chang pewną postać porównywalności wartości, która rożni się od trzech standardowych postaci porównywalności: lepszości, gorszości i równowartości. Joshua Gert zasugerował niedawno, iż pojęcie równorzędności można wyjaśnić, jeśli porównania wartości zinterpretuje się jako normatywne oceny preferencji. Chociaż podstawowa idea przyświecająca Gertowi jest atrakcyjna, sposób w jaki ją rozwija jest błędny. Jego model wartości sformułowany w kategoriach dopuszczalnych sił preferencji jest nieadekwatny. Zamiast tego proponuję model alternatywny, sformułowany w kategoriach przecięć racjonalnie dopuszczalnych uporządkowań preferencji. Dostarcza on ogólnej taksonomii wszystkich binarnych relacji wartości. Artykuł kończę kilkoma uwagami dotyczącymi następstw tego ujęcia dla teorii racjonalnego wyboru.
Od Redakcji, 44/2011
Authors: Kaniowski Andrzej
Published: June 2020

W roku 2011 przypadła 90. rocznica urodzin prof. Iji Lazari‑Pawłowskiej, wieloletniego kierownika Katedry Etyki w Uniwersytecie Łódzkim. Prof. Ija Lazari‑Pawłowska była nie tylko badaczką kwestii etycznych i metaetycznych, myśli i dokonań Alberta Schweitzera oraz Mahatmy Gandhiego, orędowniczką idei tolerancji oraz szanowaną w europejskich kręgach akademickich reprezentantką polskiej humanistyki powojennej, która uzyskiwaną wiedzą i doświadczeniem szeroko dzieliła się z zawsze licznym gronem uczestników prowadzonych przez Nią seminariów. Była także, o czym również winniśmy pamiętać, a o czym dobitnie poświadczają Autorzy załączonych wspomnień, osobą życzliwą wobec ludzi, która nie tracąc zmysłu realizmu, nie stroniła jednakże od dyskretnego moralizatorstwa, czym też dodatkowo zjednywała sobie sympatię i szacunek swoich słuchaczy i wychowanków.
Palma Dewory Moszego Kordowera jako egzemplifikacja żydowskiej kabalistycznej doktryny etycznej pod postacią imitatio dei
Authors: Brylla Dorota
Published: June 2020

Palma Dewory Moszego Kordowera jako egzemplifikacja żydowskiej kabalistycznej doktryny etycznej pod postacią imitatio dei Artykuł podejmuje zagadnienie żydowskich kabalistycznych dyrektyw etycznych,, sformułowanych w Palmie Dewory autorstwa żydowskiego mistyka kabalisty Moszego Kordowera. Czyni to w oparciu o fundamentalną ideę mistyki judaizmu – kategorię dziesięciu sefirot, które w tutejszym systemie etycznym zostały, każda z osobna, skorelowane z pożądanymi i zalecanymi ludzkimi sposobami postępowania, zachowania się wobec bliźniego. Rezultatem zalecenia wehalachta bederachaw, tj. idei naśladowania Boga (imitatio dei) – wyrażającej się tu w regule naśladowania sefirot, tj. uwewnętrz¬niania, „zaszczepiania” w sobie cnót, cech moralnych immanentnych poszczególnym sefirotycznym atrybutom (których istotą pozostaje przymiot miłosierdzia) – jest człowiek doskonały etycznie, ergo podobający się Bogu, co stanowi wartość najwyższą religijnego Żyda.
Przekraczanie granic: uwarunkowania sukcesu kobiet w poznaniu
Authors: Pakszys Elżbieta
Published: June 2020

Udział kobiet w rozwoju poznania naukowego, uznawanie ich odkrywczości i nowatorstwa są zagadnieniami stosunkowo rzadko podejmowanymi z racji przypisywanego płci żeńskiej życiowego uwikłania w prywatność, codzienność i przeciętność. W artykule opisuję historyczne przypadki polskich wybitnych badaczek, których odkrycia i osiągnięcia zostały uznane za istotne dla różnych dziedzin wiedzy i tym samym zaprzeczają one stereotypom związanym z płcią. Wśród nich są adeptki nauk ścisłych i społecznych, przekraczające historyczną postać czy figurę „niewidzialnej asystentki”: Maria Cunitia, Maria Skłodowska-Curie, Józefa Joteyko, Maria A. Czaplicka, Róża Luksemburg oraz inne podejmujące się ekstremalnego wyczynu poznawczego. Intersekcjonalna analiza biograficzna i generacyjna posłuży do rozważenia zasadniczych, jak się wydaje, uwarunkowań i przesłanek sukcesu kobiet w nauce – w przeszłości i współcześnie – wobec trwającego nieustannie „wyścigu” o palmę pierwszeństwa.
Rorty, liberalizm i problemy z obiektywnością
Authors: Sawczuk Tomasz
Published: June 2020

Richard Rorty był jednym z filozofów przekonujących, że tradycyjne problemy filozoficzne to tak naprawdę problemy samych filozofów. Zarazem podejmował obronę liberalnej demokracji jako najlepszego znanego projektu politycznego. Autor analizuje myśl Rorty’ego, aby zbadać, czy jego rezygnacja z możliwości obiektywnego uzasadnienia liberalnej praktyki politycznej musi skutkować takimi – zazwyczaj uznawanymi za niepożądane – konsekwencjami, jak relatywizm moralny oraz irracjonalizm. Odrzucenie tych wątpliwości prowadzi do rozważenia stosunku liberalizmu Rorty’ego do lokalnej tradycji. Autor argumentuje, że stosunek pragmatycznej wersji liberalizmu nie jest wobec tradycji z założenia wrogi.
Podniebni atleci
Authors: Zakrzewska Karolina
Published: June 2020

Peter Sloterdijk, Musisz życie swe odmienić. O antropotechnice, przeł. Jarosław Janiszewski, Warszawa, WN PWN 2014, 640 str. (650 ze wstępem A. Żychlińskiego)
Gdy więcej to nie lepiej
Authors: Grunt-Mejer Katarzyna
Published: June 2020

Recenzja J. Haidt, Prawy umysł. Dlaczego dobrych ludzi dzieli religia i polityka?, przeł. Agnieszka Nowak-Młynikowska, Sopot, Smak Słowa 2014, 447 str.
Od Redakcji, 49/2014
Authors: Łuków Paweł
Published: June 2020

Bezprecedensowy rozwój nauk przyrodniczych ostatnich dziesięcioleci może sprawiać
wrażenie, że tzw. humanistyka traci na znaczeniu skoro często nie daje ostatecznych odpowiedzi, nie poprawia materialnych warunków życia, nie przyczynia się do innowacyjności gospodarki i nie
podnosi produktu krajowego brutto. To częsta opinia. I błędna.
Po pierwsze, obiegowy podział na humanistykę i nauki przyrodnicze jest niedoskonały. Nie bardzo wiadomo, gdzie umieścić nauki prawne, społeczne, medyczne czy ekonomiczne, w których wiedza o człowieku łączy się z wiedzą o jego otoczeniu, a jedne i drugie dają nam nie tylko wiedzę, ale i zrozumienie siebie i otoczenia, zaś niektóre z nich są normatywne. Badacze przyrody potrzebują refleksji humanistów tak samo jak humaniści potrzebują wiedzy przyrodników, a domniemany rodzaj naturalny „wiedza ludzka” nie dzieli się na gatunki naturalne: nauki przyrodnicze i humanistyka. Wiedza i zrozumienie świata są nierozłączne.
Po drugie, zwolennicy tezy o wyższości nauk przyrodniczych nad humanistyczny- mi zdają się
pozostawać pod wrażeniem ogromnego wpływu, jaki za pośrednictwem technologii i przemysłu nauki przyrodnicze wywierają na życie społeczne od nieco więcej niż dwustu lat. To niedługo. Zapominają też, że to przecież niekończące się dys- kusje humanistów wpływają na życie społeczne i miejsce, jakie zajmują w nim nauki przyrodnicze. Z tych dyskusji, a nie z samych odkryć przyrodników, wyłania się kultura, kształtująca oczekiwania jednostek, które z kolei prowadzą do zmian etycznych i prawnych. (…)
Nowe rozdania w metaetyce
Authors: Bober Wojciech
Published: June 2020

Recenzja: Mark van Roojen, Metaethics: A Contemporary Introduction, New York and London, Routledge, 2015.
Normative Reason, Primitiveness, and the Argument for Semantic Normativism
Authors: Klimczyk Joanna
Published: June 2020

This paper sketches a particular line of criticism targeted at Scanlon’s account of a normative reason, which is purported to kill two birds with one stone: to raise doubts about the plausibility of Scanlon’s account of a normative reason and, next, to dismiss Scanlon’s conception of what a normative reason is in the role of an argument for semantic normativism. Following Whiting I take semantic normativism to be the view, according to which linguistic meaning is intrinsically normative. The key argument for semantic normativism is that a word or expression has conditions for its correct use which count, or speak in favour of using it in certain ways and not in others. Specifically, it has immediate implications for how a subject should or may (not) employ that expression. I shall argue that if the favouring format of analysis of a normative reason is not a particularly happy proposal in itself, then it supplies a superficial support for semantic normativism.
Understanding Love: An Unfulfilled Promise?
Authors: Cervantes-Carson Alejandro
Published: June 2020

Review: Understanding Love: Philosophy, Film, and Fiction, eds. Susan Wolf, Christopher Grau, Oxford, Oxford University Press 2014, 397 pages
The Priority of the Good Over Right in Love: Challenging Velleman’s Kantian View
Authors: Foster Gary
Published: June 2020

In Love as a Moral Emotion David Velleman rejects the conative analysis of love arguing instead for a conception which is modelled after Kantian respect. The general problem associated with conative views of love according to Velleman is that they cut love loose from morality, sometimes characterizing its aims as in conflict with morality.
The Ethical Importance of Close Relationships
Authors: Iwanowska Joanna
Published: June 2020

The main task of this paper is to draw a normative picture of close interpersonal bonds and demonstrate why they are ethically relevant and important. I start by showing that the notion of ‘close relationships’ is a notion in its own right—overlapping with but not reducible to the notion of ‘love,’ ‘friendship,’ or ‘kinship.’ Then, I go on to discuss particular features of close relationships. I start with consensuality, reciprocity, persistence in time. After that, I move on to non-instrumental treatment and the mutual sharing of responsibility, which is connected with treating the interests of the close other as one’s own. Another features I discuss are truthfulness in the way we narrate our autobiographical stories, openness to the close other’s co-creation of our narrative truth, and the readiness to co-create the narrative truth of the close other in return. Finally, I focus on trust; I show that the kind of trust which is characteristic of close relationships is connected with particular competences that a person should manifest in order to be a trustworthy close-relationship partner. From the fact that no person is morally infallible, it can be inferred that we need to depend on competent others in order to take full respon­sibility for ourselves as moral agents (we need to be inter-responsible). The people we choose to be in close relationships with are precisely such competent others; they are the guardians and the co-authors of our moral agency and our narrative identity.
Od Redakcji, 52/2016
Authors: Iwanowska Joanna
Published: June 2020

Human beings have a preference to hold some people closer and dearer than the rest of the human species. Furthermore, we have a tendency to spend more time with these close others, to share with them our activities, interests, the narratives of who we are, as well as our life energy and other resources. The reason for this is that, as Frank Jackson puts it, “[o]ur lives are given shape, meaning and value by what we hold dear, by those persons and life projects to which we are especially committed.” Samuel Scheffler adds that because we value them, personal projects and close relationships give us reasons for action. Therefore, close relationships and personal projects are what makes life worth living and what makes our actions worth performing. If a life worth living is an examined life, and close relationships constitute an important part of what makes life worth living, it is worthwhile to examine the topic of interpersonal closeness. Guided by this reasoning, a group of academics have come together to produce this volume of Etyka—a volume dedicated to the ethics of close relationships. (…)
Rozumieć całym sobą. Próba ugruntowania etyki w hermeneutycznej etyce działania fizycznego
Authors: Sobota Daniel
Published: June 2020

Niniejszy artykuł składa się z dwóch części. Pierwsza ma charakter wprowadzający i prowadzi do spostrzeżenia, że powstająca etyka hermeneutyczna winna uczynić zadość wezwaniu Nietzschego do „pozostawania wiernym ziemi”. Chodzi o ugruntowanie etyki w działaniu fizycznym. Pewne elementy takiej etyki znajdują się nie tylko w myśli Nietzschego, ale również Diltheya i Heideggera. Zwłaszcza myśl tego ostatniego, mimo jej zgoła „duchowego” charakteru, może stanowić dobry punkt wyjścia dla budowy etyki hermeneutycznej zanurzonej w ludzkiej fizyczności. Wskazując na ograniczenia „etyki hermeneutycznej” Heideggera i przekraczając je, część druga artykułu próbuje ukazać związek hermeneutyki i etyki na poziomie działania fizycznego, odwołując się w tej kwestii do „antropologii teatru” J. Grotowskiego. Wypracowane w jej obrębie zasady dają możliwość działania autentycznego, rozpoczynającego się na poziomie „fizjologii” i kończącego się „duchowym” oświeceniem.
Argumentacja z obszaru etyki cnót w sporze o powinnościach etycznych lekarzy - odpowiedź na krytykę
Authors: Alichniewicz Anna , Michałowska Monika
Published: June 2020

Odpowiedź na krytykę
Lekarz – Tortury – Sumienie. Krytyka artykułu: Medical Doctors in Torture Program
Authors: Nowacka Maria
Published: June 2020

Polemika z artykułem Anny Alichniewicz i Moniki Michałowskiej
Nauczanie etyki lekarskiej – doświadczenie i przyszłość zagranicznych uczelni medycznych
Authors: Pasierski Tomasz
Published: June 2020

Już od blisko 50 lat etyka medyczna realizowana jako odrębny przedmiot znajduje się w programach kształcenia studentów medycyny. W trakcie wieloletnich dyskusji o formach i treściach takiego nauczania wykształciły się  dwa, alternatywne modele nauczania etyki medycznej. Pierwszy model – aplikacyjny  traktuje nauczanie etyki, jako etyki stosowanej, w ramach tradycyjnego modelu akademickiego. Przybiera on formę wiedzy podawanej na wykładach i utrwalanej w trakcie seminariów. Drugi model nauczania etyki – transformacyjny ma na celu ukształtowanie moralnego lekarza. Metody stosowane  w kształceniu etycznym lekarzy nie są jednomyślnie zaakceptowane przez wszystkie uczelnie medyczne i wciąż trwają poszukiwania najskuteczniejszego sposobu nauczania etyki. Idealnym rozwiązaniem byłoby nauczania etyki  zintegrowane z nauczaniem klinicznym, lecz nie jest to w praktyce nigdzie osiągalne. Postuluje się aby nauczanie to było  skupione na   zdefiniowanych wynikach nauczania i stosowało sprawdzone metody nauczania i zwalidowane metody oceny. Nauczanie etyki medycznej  wciąż nie dopracowało się jednolitego powszechnie zaakceptowanego standardu. Wynika to zarówno z braku uniwersalnej teorii etyki medycznej, jak i braku dowodów na skuteczność jakiekolwiek modelu edukacji etycznej.
Medycyna i polityka w NRD: przyczyny i skutki zanieczyszczonej immunoglobuliny anty-RhD w latach 1978-79
Authors: Steger Florian , Wiethoff Carolin
Published: June 2020

In 1978 and 1979 around 6.770 women in the GDR were infected with the hepatitis C virus after they had received a contaminated Anti-D-Immunprophylaxis. This prophylaxis was used after delivery, abortion or miscarriage. Until September 1979 2.769 women came down with Hepatitis. The reaction of the state showed how closely medicine and politics were linked in the GDR and what kind of influence governmental decisions had on medical action. The state wanted to keep everything as a secret. The producer of the Anti-D-Immunglobulin in the GDR was sentenced as a pawn sacrifice in a non-public trial. The Ministry of State Security was also involved. Many of the infected women were traumatized by not being informed what had happened and had to fight for recognition and compensation until today.
Ministerstwo Bezpieczeństwa Narodowego NRD a upolitycznienie medycyny
Authors: Schochow Maximilian , Steger Florian
Published: June 2020

In the GDR, women from the age of 12 onwards have been committed to closed venerology wards. The involuntarily committed had not been informed about the medical treatment on the wards; it was performed without their consent – impinging on their physical integrity. The closed venerology wards have been controlled by the Ministry of State Security. Unofficial employee reported to the Ministry on the medical personnel and on the patients on the wards. Due to this information the Ministry of State Security knew at all times, what was taking place within the closed venerology ward in Halle (Saale) and who was being compulsory admitted to this ward. The Ministry of State Security diversely used this information. Physicians were simultaneously involved as unofficial employees in operational processes against individual patients.
Poznając innego: perspektywizm społeczny i jego znaczenie w etyce.
Authors: Nowak Ewa
Published: June 2020

Artykuł rewiduje stworzoną przez Roberta L. Selmana teorię przyjmowania perspektyw przez umysł („perspektywizmu” społecznego w terminologii Hugh Rosena) w kontekście koresponujących z nią tradycji, takich, jak fenomenologia i filozofia umysłu. Uwzględnia implikacje owej teorii w etyce. Przyjmowanie perspektyw to jedna ze zdolności poznawczych, rozwijających się w toku ontogenezy. Autorka broni koncepcji “autonomicznej współzależności”, która pozwala Selmanowi odróżnić interaktywność ludzkiego od zdolności formułowania niezależnych sądów przez podmiot moralny. Elastyczny, interaktywny umysł nie oznacza otwarcia na ekspansję innych; z kolei jego izolacja w formacie „egoligicznym” nie chroniłaby przed taką ekspansją. Przeciwnie: jakość relacji międzyludzkich zależy od tego, jak postrzegamy i rozumiemy innych, uwzględniając owo intersubiektywne poznanie we własnym zachowaniu.
Moralne zło choroby.
Authors: Piotrowski Wiktor
Published: June 2020

Artykuł dotyczy dość mało popularnych, aksjologicznych teorii choroby. Autor opisuje cztery drogi, które mogą doprowadzić do uznania choroby za moralne zło. Wśród tych dróg, reprezentowanych przez różnych autorów, znajdują się: droga fenomenologiczna, kantowska, psychiatryczna i quasi-historyczna. Po zaprezentowaniu ich głównych cech i inspiracji, artykuł rozważa pewne obiekcje, które można im stawiać oraz stara się wskazać możliwe rozwiązania. W podsumowaniu autor umiejscawia aksjologiczne teorie choroby na ogólnej mapie bioetyki.
Nowoczesne społeczeństwo wobec światopoglądowego pluralizmu. Rola religii w społeczeństwie według Jürgena Habermasa
Authors: Wyrębska Ewa
Published: June 2020

Celem artykułu jest prezentacja poglądów Jürgena Habermasa na rolę religii w pluralistycznym społeczeństwie postsekularnym. Autorka wskazuje warunki kooperacji, jakie zdaniem Habermasa spełnić mają różne orientacje światopoglądowe, aby możliwa stała się realizacja idei demokracji deliberatywnej, będącej spadkobierczynią Kantowskiej koncepcji państwa. Pokrótce opisane są również obiekcje, jakie względem przedstawionych warunków kooperacji obywateli żywi Habermas oraz jego krytycy.
Badania genetyczne w aspekcie międzykulturowym. Przypadek Havasupajów
Authors: Strządała Agata
Published: June 2020

Genetyka oraz medycyna w debatach bioetycznych są przeważnie przedstawiane jako zjawiska o charakterze globalnym, a ich praktyczne zastosowania jako opierające się na uniwersalnie akceptowanych wartościach, a przynajmniej takich, które powinny być powszechnie zaakceptowane, nawet jeśli tak w niektórych rejonach świata jeszcze nie jest (Chiny, Indie). Jednak zagadnienie naukowych badań genetycznych może być też widziane w zupełnie innym kontekście, a mianowicie, stanowić one mogą element szerszych relacji międzykulturowych. W tym znaczeniu badania genetyczne są wytworem kultury dominującej o charakterze globalnym, która stara się za ich pomocą biologicznie wykorzystać kultury lokalne, pozostałe jeszcze przy życiu ludy plemienne. Pojawiają się zarzuty o „biokolonializm”, „biopiractwo”, powrót rasizmu, zakamuflowaną eugenikę. Są one szczególnie nośne w niewielkich grupach etnicznych, które są narażone na częstsze występowanie określonych przypadłości zdrowotnych. Przykładem może być grupa amerykańskich Indian – Havasupajów – u których notuje się najczęstsze na świecie występowanie cukrzycy typu 2. Celem pracy jest omówienie problemów związanych z prowadzaniem badań naukowych z zakresu genetyki na przedstawicielach małych wspólnot lokalnych i ich konsekwencji społeczno-kulturowych na przykładzie badań z udziałem członków tego plemienia.
Prawo do niewiedzy a obowiązek wiedzy w opiniach rodzin osób z chorobą Huntingtona
Authors: Domaradzki Jan
Published: June 2020

Dyskusja bioetyczna nad prawem do niewiedzy i obowiązkiem wiedzy o ryzyku genetycznym koncentruje się na opiniach genetyków i bioetyków. Artykuł ten ukazuje z kolei poglądy na te oba zagadnienia wyrażane przez członków rodzin pacjentów z chorobą Huntingtona należących do Polskiego Stowarzyszenia Choroby Huntingtona. Wsparcie badanych dla prawa do niewiedzy wynikało z przekonania o istnieniu prawa od prywatności i autonomii oraz negatywnych psychospołecznych skutków wiedzy. Jego negacja oparta była na założeniu, że ignorancja szkodzi innym, a wiedza pozwala uniknąć choroby. Wyniki ukazują dużą polaryzację opinii: o ile duża część badanych akcentuje powinność jednostki wobec innych i obowiązek wiedzy, o tyle równie liczna grupa podkreślała autonomię i wolność wyboru, wspierając prawo do niewiedzy.
Pomoc i czyny obowiązkowe i ponadobowiązkowe w praktyce lekarskiej i bioetyce
Authors: Michałowska Monika , Turek Joanna
Published: June 2020

Artykuł omawia problemy związane z użyciem słowa pomoc w odniesieniu do tych działań lekarzy, które obejmują leczenie i ratowanie życia. Autorki rozważają rozmaite modele relacji lekarz–pacjent na tle szeroko podzielanych wartości obecnych we współczesnych, pluralistycznych społeczeństwach liberalnych. Autorki twierdzą, że wypełnianie obowiązków lekarza, które są określone w umowie z pacjentem, nie wymaga działań altruistycznych i że wobec tego nie można go nazwać pomocą. Termin ten można jednak poprawnie zastosować do tych specjalności medycznych (jak onkologia, neonatologia, psychiatria czy opieka paliatywna), w których pacjenci są szczególnie podatni na skrzywdzenie oraz w długoterminowej opiece medycznej. W takich dziedzinach medycyny moralnie dobra praktyka polega na gotowości do wykraczania poza obowiązki kodeksu medycznego. Gotowość taka wyraża się w trwałej dyspozycji do działania dla dobra pacjentów, a nawet w gotowości do poświęcenia części własnego dobra.
Stanowisko moralne starożytnych cyników, czyli hartowanie duszy nieprzyjemnością, trudem, niewygodą, bólem
Authors: Wilejczyk Magdalena
Published: June 2020

Cynizm bywa interpretowany na wiele sposobów. Interpretacja przedstawiona w artykule głosi, że cynizm jest etyką postawy i w tym sensie jest wyraźną kontynuacją myśli Sokratesa. Interpretacja ta zostaje odniesiona do tych, które głoszą, że cynizm stanowi perspektywę w patrzeniu na życie, propozycję powrotu do natury, bądź spojrzenie sofistyczne. Cynizm należy postrzegać jako w pełni rozwiniętą filozofię moralności, której korzenie sięgają myśli sokratejskiej i która jest blisko powiązana ze stoicyzmem.
Dehumanizujący wymiar obcości i jej etyczna niezbędność. Na marginesie Obcego Georga Simmla
Authors: Bucholc Marta
Published: June 2020

Artykuł omawia G. Simmla pojęcie obcości z punktu widzenia jego implikacji etycznych. Po zbadaniu pojęcia obcości, omówione zostają rozmaite aspekty obiektywnego i generycznego postrzegania obcego przez zintegrowane grupy społeczne (opisywane jako grupy osiadłe), z naciskiem na podatność obcego na wykorzystanie. Po krótkim omówieniu etycznego wymiaru relacji „my–obcy”, analizie zostaje poddana Simmla socjologia metropolii; celem tej analizy jest przedstawienie sytuacji, w której obcości jako formie brakuje pośrednictwa osiadłości.
Dlaczego moralność nie może mieć pozamoralnego uzasadnienia
Authors: Łukomska Agata
Published: June 2020

Tezy B. Williamsa z artykułu Wewnętrzne i zewnętrzne racje do działania bywają odrzucane jako zbyt trywialne, aby mieć jakąś doniosłość; czasem są odrzucane jako zbyt niebezpieczne, aby być prawdziwymi. Prawda, jak zwykle, leży gdzieś pośrodku. Williams ma coś ważnego do powiedzenia nam, lecz nie jest to coś, co mogłoby przewrócić nasz świat do góry nogami. Przeciwnie, może dostarczyć mu bardziej stabilnego fundamentu.
Etyka jako nauka
Authors: Angiełow Stefan
Published: June 2020

The principal task of Marxist ethics is not to formulate particular moral principles or to implement them but to describe and explain moral reality. Ethics is not a philosophical discipline although as a science of morals in its own rights it is based on philosophical premises of historical materialism. Trying to define the principal tasks of Marxist ethics in the socialist society the author contends that Marxist ethics should determine the contents, the forms and the ways in which the communist morality develops and functions: in the analysis and scientific examination of the social reality it should reveal the causes of contradictions and moral conflicts in the socialist society, it should also identify favourable conditions for an extensive acceptance of the communist morality.
Marii Ossowskiej Socjologia moralności z metodologicznego punktu widzenia
Authors: Karpiński Jakub
Published: June 2020

Maria Ossowska (1896 – 1974), an outstanding Polish theorist of morality conceived of ethics as a science of morals. The author underscores the characteristic traits of her style of work and surveys her findings in sociology of morals. Maria Ossowska is depicted as a scholar who cautiously formulates and verifies her hypotheses, critically examines her findings and displays indefatigable inquisitiveness, never benefiting from an occasion to explain the facts away with the help of a single kind of factors solely.