Διερεύνηση της επίδρασης της θερμοκρασίας αέρος και της ρύπανσης του εδάφους με μόλυβδο στη σύνθεση της βλάστησης περιοχών της Λαυρεωτικής χερσονήσου
Authors: Κανναβού Αναστασία 
Published: August 2021

Σε περιοχές έντονα ρυπασμένες με βαρέα μέταλλα, η βλάστηση είναι συνήθως αραιή, η σύνθεσή της αλλάζει, η ζωτικότητα των φυτών μειώνεται και σε ορισμένα φυτικά είδη είναι δυνατόν να παρατηρηθούν ακόμη και μορφολογικές διαφοροποιήσεις. Παρόλα αυτά με το πέρασμα δεκάδων ετών, πολλά αυτοφυή φυτικά είδη, καταφέρνουν ν’ αναπτύξουν κατάλληλους μηχανισμούς αντοχής στη ρύπανση (είτε συσσωρεύοντας βαρέα μέταλλα στους ιστούς τους είτε περιορίζοντας τη μεταφορά αυτών προς το υπέργειο τμήμα τους) και έτσι επιτυγχάνεται η επιβίωσή τους σε τέτοιες περιοχές. Στην Ελλάδα μια τέτοια περιοχή πολύ ρυπασμένη εξαιτίας των μεταλλευτικών και μεταλλουργικών δραστηριοτήτων που έλαβαν χώρα κατά διαστήματα σε για μια χρονική περίοδο 2.700 χρόνων, είναι η Λαυρεωτική χερσόνησος, η οποία βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο του Νομού Αττικής. Στο πλαίσιο αυτής της μελέτης, έγινε μια εκτενής έρευνα με στόχο τη διερεύνηση της επιβάρυνσης του εδάφους και της αυτοφυούς βλάστησης με μόλυβδο (Pb), προκειμένου να εκτιμηθεί η ανθεκτικότητα των φυτών στο Pb ή/και η ικανότητα τους να τον συσσωρεύουν, στο ξηροθερμικό περιβάλλον της Λαυρεωτικής χερσονήσου. Επίσης διερευνήθηκε η σύνθεση της βλάστησης και της φυτοκάλυψης της περιοχής σε σχέση με την επιβάρυνση του εδάφους με Pb και με τις ιδιαίτερες μικροκλιματικές συνθήκες που επικρατούν σ’ αυτή. Αναλύθηκαν 71 εδαφικά δείγματα ως προς την επιβάρυνσή τους σε Pb και ταυτόχρονα συλλέχθηκαν 253 δείγματα αυτοφυών φυτικών ειδών, τα οποία επίσης αναλύθηκαν ως προς την περιεκτικότητα, τόσο του ριζικού τους συστήματος όσο και του υπέργειου τμήματός τους, σε Pb. Στη συνέχεια ορίστηκαν δειγματοληπτικές επιφάνειες, με διαφορετικές συγκεντρώσεις Pb στο έδαφος. Έγινε προσδιορισμός και καταγραφή των φυτικών ειδών που αναπτύσσονταν εκεί επί τρία συνεχή έτη, καταγράφηκε το συνολικό ποσοστό πληθοκάλυψης των πειραματικών/δειγματοληπτικών επιφανειών καθώς και το ποσοστό πληθοκάλυψης των επικρατέστερων φυτικών ειδών και τα αποτελέσματα αξιολογήθηκαν κυρίως σε συνάρτηση με το επίπεδο ρύπανσης των δειγματοληπτικών επιφανειών αλλά και ως προς τις θερμοκρασιακές συνθήκες που επικράτησαν κατά το χρονικό διάστημα διεξαγωγής της μελέτης. Διαπιστώθηκε ότι το 93% του εδάφους και το 99% των φυτικών ειδών είναι εξαιρετικά επιβαρυμμένα με Pb λόγω των υψηλών συγκεντρώσεων διαθέσιμου Pb στα εδάφη, παρόλο που οι εδαφικές συνθήκες δεν ευνοούν την πρόσληψή του (το 96% των εδαφών είναι αλκαλικά και το 73,6% ασβεστώδη). Επίσης, το επίπεδο ρύπανσης του εδάφους με Pb επηρεάζει σημαντικά τη συνολική του πληθοκάλυψη, η οποία μειώνεται καθώς αυξάνεται η συγκέντρωσή του στο έδαφος ενώ οι διαφορετικές θερμοκρασιακές συνθήκες που διαμορφώθηκαν σε κάθε περιοχή δεν επηρέασαν σημαντικά το ποσοστό της συνολικής πληθοκάλυψης των δειγματοληπτικών επιφάνειων. Η θερμομετρική όμως διαφοροποίησή τους, είχε ως αποτέλεσμα μικρή χρονική μετάθεση της έναρξης, διάρκειας και λήξης της άνθησης των φυτικών ειδών που μελετήθηκαν. Το ποσοστό πληθοκάλυψης των φυτικών ειδών που μελετήθηκαν επηρεάζεται σημαντικά από τη συγκέντρωση Pb στο έδαφος. Με την αύξηση της συγκέντρωσής του στο έδαφος μειώνεται το ποσοστό πληθοκάλυψης στο 87% των φυτικών ειδών. Στα φυτικά είδη ballota acetabulosa, Piptathenm miliaceum και Thymus capitata μεταξύ των τεσσάρων επιπέδων ρύπανσης δε διαπιστώθηκε σημαντική διαφορά πληθοκάλυψης, γεγονός που επηρεάζει τη σύνθεση της βλάστησης στις περιοχές με αυξημένες συγκεντρώσεις Pb, καθώς όταν αυξάνεται η συγκέντρωση Pb στο έδαφος δεν παρατηρείται σημαντική μείωση της πληθοκάλυψης των ανωτέρω φυτών, όπως συμβαίνει στα υπόλοιπα μελετώμενα φυτικά είδη. Σε εδάφη με συγκέντρωση διαθέσιμου Pb στο έδαφος μεγαλύτερη από 800 mg/kg, δηλαδή σε εξαιρετικά τοξικά επίπεδα, τα οποία αποτελούν αποτρεπτικό παράγοντα για την ανάπτυξη των περισσότερων φυτικών ειδών επικράτησαν τα είδη Glaucium flavum, Silene colorata και Matthiola fruticulosa σε μεγάλο ποσοστό πληθοκάλυψης και με καλή ζωτικότητα. Αυτό σημαίνει ότι σε πολύ υψηλές συγκεντρώσεις Pb στο έδαφος, επηρεάζεται όχι μόνο η συνολική πληθοκάλυψη αλλά και η σύνθεση της βλάστησης. Τα φυτικά είδη ballota acetabulosa, Piptathenm miliaceum, Thymus capitata Glaucium flavum, Silene colorata και Matthiola jruticulosa μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην αποκατάσταση του εδάφους μέσω της φυτοθεραπείας (phytoremediation), δεδομένου ότι έχουν κατάλληλους μηχανισμούς για να επικρατήσουν άλλων φυτικών ειδών σε συνθήκες εξαιρετικά αυξημένης ρύπανσης του εδάφους με βαρέα μέταλλα. Η μελέτη τέτοιων φυτικών πληθυσμών και η κατάλληλη διαχείρισή τους, μπορούν να συμβάλλουν στην αποκατάσταση επιβαρυμμένων με βαρέα μέταλλα περιοχών σε ξηροθερμικό περιβάλλον.