Interaction between the organizational context and ICT interventions
Authors: Χανιωτάκη Ελένη 
Published: October 2022

Η παρούσα διατριβή έχει σαν στόχο να βοηθήσει στην κατανόηση του ρόλου που διαδραματίζει το οργανωσιακό περιβάλλον στις παρεμβάσεις ΤΠΕ στο ελληνικό δημόσιο και να περιγράψει τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν με αυτό στο χώρο της δημόσιας διοίκησης. Συγκεκριμένα, επιδιώκει να εξηγήσει τον μηχανισμό με τον οποίο οι ιδιαίτερες συνθήκες του οργανωσιακού περιβάλλοντος επιδρούν στο αποτέλεσμα των τεχνολογικών παρεμβάσεων, καθώς επίσης και τον τρόπο με τον οποίο οι τελευταίες επηρεάζουν τη δυναμική ισχύος ανάμεσα στους εμπλεκόμενους. Για την άντληση εμπειρικών δεδομένων χρησιμοποιείται η μελέτη περίπτωσης ενός έργου υλοποίησης ενός Συστήματος Ηλεκτρονικής Διαχείρισης Εγγράφων στο εσωτερικό ενός Φορέα της Κεντρικής Διοίκησης της Ελλάδας, το οποίο έλαβε χώρα κατά τα έτη 2012-2013. Ειδικότερα πραγματοποιήθηκε μία εθνογραφική μελέτη του εν λόγω φορέα με τη μέθοδο της εμπειρικά θεμελιωμένης θεωρίας (grounded theory method) με σκοπό την παραγωγή αναδυόμενης θεωρίας, η οποία έχει σκοπό να εμπλουτίσει την υπάρχουσα γνώση γύρω από τα πληροφοριακά συστήματα στην ελληνική δημόσια διοίκηση. Η ανάλυση των δεδομένων έγινε, σύμφωνα με την ερευνητική μέθοδο της εμπειρικά θεμελιωμένης θεωρίας, με την κωδικοποίηση των κειμένων των συνεντεύξεων σε αρχικούς κωδικούς, οι οποίοι ομαδοποιήθηκαν σε ενδιάμεσους κωδικούς κι αυτοί με τη σειρά τους σε κατηγορίες. Από τα παραπάνω ευρήματα κατασκευάστηκε ένα ολοκληρωμένο θεωρητικό πλαίσιο, το οποίο περιγράφει την αλληλεπίδραση ανάμεσα στο οργανωσιακό περιβάλλον και στις τεχνολογικές παρεμβάσεις. Το θεωρητικό αυτό πλαίσιο περιγράφει την ύπαρξη κάποιων συνθηκών για την άσκηση της αποκτηθείσας δύναμης και των διαστάσεων από τις οποίες αποτελείται, δηλαδή της εξουσίας, της νομιμότητας, της επιρροής και του σεβασμού. Οι εν λόγω συνθήκες σχετίζονται με τον χρονικό, χωρικό και σχετικό χαρακτήρα της δύναμης, καθώς και με τις αντικρουόμενες πηγές νομιμότητας. Οι συνθήκες αυτές δημιουργούν κάποια μοναδικά χαρακτηριστικά σε σχέση με την οργανωσιακή κουλτούρα, τα οποία σχετίζονται με το έλλειμμα ηγεσίας, την παροδική φύση της διοίκησης και τα αντικρουόμενα υπόβαθρα των διοικούντων. Αυτά τα τρία χαρακτηριστικά με τη σειρά τους συμβάλλουν σε μία περιορισμένη δυνατότητα της διοίκησης να διαμορφώσει την οργανωσιακή κουλτούρα. Οι τεχνολογικές παρεμβάσεις έχουν επίδραση πάνω στις συνθήκες για την άσκηση της δύναμης, όσο και στην οργανωσιακή κουλτούρα, παρόλα αυτά τόσο οι ίδιες οι τεχνολογικές παρεμβάσεις, όσο και οι μακροχρόνιες επιπτώσεις τους δέχονται μεγαλύτερη επίδραση απ’ ό,τι ασκούν. Τα παραπάνω φαινόμενα διαδραματίζονται μέσα σε ένα οργανωσιακό περιβάλλον ασάφειας που χαρακτηρίζει την ελληνική δημόσια διοίκηση. Το εννοιολογικό πλαίσιο που περιγράφηκε παραπάνω παρέχει μία νέα προοπτική έρευνας στο χώρο των πληροφοριακών συστημάτων, ο οποίος κυριαρχείται από μελέτες περιπτώσεων κυρίως εταιριών από χώρες της Δυτικής Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής. Η γνώση που προκύπτει από την παραγόμενη θεωρία είναι ότι οι άνθρωποι, μαζί με την κουλτούρα και τις αντιλήψεις τους, αποτελούν μία διάσταση που δεν θα πρέπει κανείς να αγνοεί ή να παραβλέπει πριν από μία τεχνολογική παρέμβαση. Τα έργα υλοποίησης πληροφοριακών συστημάτων δεν έχουν μεγάλες προοπτικές επιτυχίας και βιωσιμότητας όταν διεξάγονται μέσα σε οργανωσιακά περιβάλλοντα, μέσα στα οποία τα οφέλη και η αξία τους δε γίνονται αντιληπτά. Η παρούσα έρευνα αναδεικνύει το ρόλο που διαδραματίζει η εξουσία, η νομιμότητα, η επιρροή και ο σεβασμός, καθώς επίσης και τα μοναδικά χαρακτηριστικά που απορρέουν από τον τρόπο άσκησης της διοίκησης και της ηγεσίας. Αυτή η εμπειρικά θεμελιωμένη γνώση βοηθάει στην εξήγηση της αλληλεπίδρασης ανάμεσα στην κουλτούρα και τη δύναμη με τις τεχνολογικές παρεμβάσεις, τόσο σε βραχυπρόθεσμο, όσο και σε μακροπρόθεσμο επίπεδο. Σε πρακτικό επίπεδο, η παρούσα έρευνα καταλήγει συστήνοντας τους αρμόδιους για τη χάραξη πολιτικής να έχουν κατανοήσει και να εκτιμήσει πλήρως την οργανωσιακή κουλτούρα πριν από οποιαδήποτε τεχνολογική παρέμβαση. Επίσης σημαντικό είναι να κάνουν τους ίδιους τους εργαζόμενους κοινωνούς σε σχέση με τα πληροφοριακά συστήματα, αλλά και να εστιάσουν στο ταίριασμα ανάμεσα στο προφίλ και το ρόλο του κάθε ανθρώπου. Επίσης θα πρέπει να επενδύσουν σε δεξιότητες ηγεσίας αναφορικά με τις Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών και να αναγνωρίσουν τους πρωταθλητές για την αλλαγή. Τέλος, σημαντικό είναι να καλλιεργείται ένα κλίμα συνεργασίας ανάμεσα στην πληροφορική και τη διοίκηση και να αναβαθμιστεί ο ρόλος των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών από απλή παρέμβαση σε καταλύτη.