Επικοινωνία και αναθεώρηση πεποιθήσεων
Authors: Στέλιος Σπυρίδων 
Published: August 2021

Το περιγραφικό μοντέλο προσαρμογής πεποιθήσεων ενός παραλήπτη («ακροατή») στο πλαίσιο της επικοινωνίας του με κάποιον «ομιλητή» που προτείνεται από την θεωρητική-φιλοσοφική έρευνα του Άρη Κουτούγκου για την δυνατότητα της μερικής συμφωνίας, διερευνάται ως προς την εμπειρική του επάρκεια. Ως μεταβλητές του εν λόγω ‘διπολικού’ μοντέλου αναδεικνύονται: α) το κίνητρό του να ‘καταχωρήσει’ (εντάξει, ενσωματώσει, απορροφήσει) τον ισχυρισμό του ομιλητή στο δικό του πλέγμα πεποιθήσεων, όπου ως κίνητρο συνολικά εκλαμβάνεται το γινόμενο δύο παραγόντων: α1) η κατά την αντίληψη του ακροατή αξιοπιστία του ομιλητή με την ευρεία έννοια της συγκέντρωσης σ’ αυτήν όλων των συγγενών θετικών επικοινωνιακών στοιχείων, και α2) το μέγεθος της διάστασης απόψεων του ακροατή από τον ομιλητή όπως αυτή προσδιορίζεται μετά την ανακοίνωση του ομιλητή της πιθανότητας που αυτός αποδίδει στην πρόταση p, και β) η αντίσταση του πλέγματος πεποιθήσεων του ακροατή στην αλλαγή (αντικίνητρο).Όσον αφορά τη μεθοδολογία των μετρήσεων, πραγματοποιήθηκαν 2 εμπειρικές μελέτες (Πιλοτική-Κύρια) όπου οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να αναθεωρήσουν τους βαθμούς πεποίθησης τους για προτάσεις (p) που τους δόθηκαν. Έχοντας συμπληρώσει σε προγενέστερο χρόνο ένα ερωτηματολόγιο που σκοπό είχε τη μέτρηση της αντίστασης τους Κ, οι ακροατές συμπληρώνουν ακόμη ένα ερωτηματολόγιο, μετά το πέρας της διαδικασίας, σχετικά με την αξιοπιστία W που αποδίδουν στον ομιλητή. Αφού διασφαλίζεται η μέγιστη εγκυρότητα και αξιοπιστία του τρόπου απόκτησης των δεδομένων, η συγκεκριμένη μεθοδολογία προσφέρει τιμές για τις μεταβλητές του μοντέλου. Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε μια σύγκριση των εμπειρικών μετατοπίσεων όπως καταγράφηκαν και των μετατοπίσεων που αποδίδει το περιγραφικό μοντέλο. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το διπολικό (κίνητρο/αντικίνητρο) μοντέλο φαίνεται να επιβεβαιώνεται σε αρκετά μεγάλο βαθμό και ο βαθμός σύγκλισης της θεωρίας με τα εμπειρικά δεδομένα κρίνεται αρκετά ικανοποιητικός.Σε ένα δεύτερο επίπεδο ανάλυσης επιχειρήθηκε καταρχάς η δυνατότητα σύγκρισης με το Μπεϊζιανό πλαίσιο εφαρμογής. Μέσω της δομικής ασυμμετρίας των δύο μοντέλων η οποία αφορά την απουσία τιμής την απουσία τιμής στην πιθανότητα του ακροατή για το τεκμήριο E δηλ. για το γεγονός ότι ο ομιλητής αποδίδει την πιθανότητα που αποδίδει στην p, ανέκυψε η έννοια της ‘μεταγενέστερης πιθανότητας’ (κατά την Αρχή του Van Fraassen, RP). Η εν λόγω έννοια επιτρέπει εμμέσως στο παρόν μοντέλο να θεωρηθεί ως αυστηρά ‘διπολικό’, δηλαδή, ότι η πιθανότητα με την οποία παρατάσσεται ο ακροατής στη γραμμή της αντιπαράθεσης με κάποιον ομιλητή-εκτιμητή της ίδιας ακριβώς πρότασης, είναι ήδη μία ‘μεταγενέστερη’ πιθανότητα με την έννοια ότι ενσωματώνει ήδη κάθε δυνατή εκτίμηση του ακροατή γι’ αυτήν την πεποίθηση. Στη συνέχεια, το παρόν περιγραφικό μοντέλο συνδυάστηκε με τις συναρτήσεις πεποίθησης των Dempster-Shafer για να εξεταστεί η προβλεπτική ικανότητα τους σε σύγκριση με τα εμπειρικά αποτελέσματα. Προέκυψε ότι η μέση διαφορά προβλεπόμενων-παρατηρούμενων πεποιθήσεων είναι στατιστικά αμελητέα, προσδίδοντας ένα μεγαλύτερο βαθμό εγκυρότητας και ελέγχου στο όλο εγχείρημα, εφόσον υπήρξε σύνδεση με τις κανονιστικά προσανατολισμένες συναρτήσεις πεποίθησης.Τέλος, ενδιαφέρον παρουσιάζει, ως βάση για περαιτέρω έρευνα, η παρατήρηση μιας «ανεξήγητης συμπεριφοράς» εκ μέρους των ακροατών που οδήγησε στην ‘ανακάλυψη’ μιας αρνητικής αντίστασης που προκύπτει όταν τροφοδοτούνται τα εν λόγω δεδομένα στο μοντέλο.