Γυναικείες μορφές στην ελληνική ζωγραφική στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου
Authors: Πάκα Αναστασία 
Published: January 2014

Στην εργασία διερευνώνται οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ εικαστικής κουλτούρας και της έμφυλης διαφοράς στα ζωγραφικά έργα του τέλους του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ου. H φεμινιστική <ανάγνωση>, φεμινιστική αποδόμηση κειμένων της Ιστορίας της Τέχνης θέτοντας ζητήματα υποκειμενικότητας, έμφυλων ιεραρχιών και εξουσίας, πλαισιώνει νοήματα και αναπαραστάσεις, εκθέτει τις ταξικές, έμφυλες και άλλες ασυμμετρίες και ιεραρχίες ,διαφοροποιώντας τον <κανόνα> που καθιερώνει συγκεκριμένους τρόπους δημιουργίας αλλά και θέασης των ζωγραφικών έργων. Η φεμινιστική κριτική εκ νέου ανάγνωση προτείνει μια ψυχοσυμβολική διάσταση στην επιρροή του κανόνα. Αντί να πριμοδοτεί το μοναδικό υποκείμενο, τον καλλιτέχνη, συσχετίζει τα έργα με τα ιστορικά και κοινωνικά συμφραζόμενα ,λαμβάνοντας όχι εικόνες γυναικών, αλλά σημεία. Κατά το σχέδιο των φεμινιστριών, ερευνώνται τα ίδια έργα, αλλά στόχο της έρευνας συνιστά η κοινωνικοψυχική παραγωγή της έμφυλης διαφοράς και των σχέσεων εξουσίας σε συνάρτηση και με τους σχηματισμούς της φυλής και της κοινωνικής τάξης. Τα έργα που εξετάζονται αποτελούν λογοθετικές πρακτικές, τόπο συγκρότησης, ρύθμισης και κανονικοποίησης της θηλυκότητας μέσα στο πλέγμα των κοινωνικών και έμφυλων σχέσεων εξουσίας στην ελληνική κοινωνία στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου. Εξετάζεται, επίσης, όχι μόνο το αναπαριστώμενο αλλά και το αναπαριστόν σώμα, καθώς οι πίνακες αποτελούν ίχνη ενσώματων, ιστορικών, ταξικών και έμφυλων υποκειμενικοτήτων. Κατά το έργο της Griselda Pollock που συνιστά μια απόκριση στις μεταβαλλόμενες προοπτικές που έχουν προκύψει ως αποτέλεσμα της συνεχούς εφαρμογής δομικών και μεταδομικών μεθοδολογιών και ερμηνειών, τα έργα διαβάζονται ως σύνθετες και διευρυμένες <κειμενικότητες> , πολιτισμικές πρακτικές οι οποίες διαπραγματεύονται νοήματα που έχουν διαμορφωθεί τόσο από την ιστορία όσο και από το ασυνείδητο, καθώς η υποκειμενικότητα ενέχει ασυνείδητες και συνειδητές διαστάσεις , δομημένες από την απώλεια , η οποία προκύπτει από τον ερχομό στη γλώσσα , μια πράξη που γεννά επιθυμία. Γι’αυτό και τα έργα διαβάζονται και πέρα από τις συμβατικές χρονικότητες (της ιστορίας, του έθνους),οι οποίες διαταράσσονται από τις χρονικότητες του ασυνείδητου που δεν ιχνηλατούνται από γραμμικές αφηγήσεις. Εξετάζοντας την οικονομία της αναπαράστασης ως οικονομία της επιθυμίας και ως οικονομία της εξουσίας, αναζητώνται στα έργα διαστάσεις κοινωνικές , σημειωτικές και ψυχοσυμβολικές. Διερευνώντας την πιθανότητα για μια άλλη σήμανση, για μια άλλη οικονομία σήμανσης (signifying economy), πέρα από τη Λακανική σχέση Γυναίκα/Άλλος/Πράγμα ακολουθείται μια φεμινιστική ποιητική που συναρθρώνει τη σημειωτική και την ψυχανάλυση, την οποία η Julia Kristeva εισήγαγε ως σημανάλυση (semanalysis) και επιχειρείται μια ψυχοσημειωτική προσέγγιση των έργων, στην τομή της συναλλαγής μεταξύ της ενότητας (unity) του συμβολικού (symbolic) και της διαδικασίας (process) του σημειωτικού (semiotic).Επιχειρείται παράλληλα η συνάρθρωση με μια Μητριαία ανάγνωση των έργων, ακολουθώντας τη θεωρία της Bracha Lichtenberg Ettinger αναφορικά με τη Μήτρα (Μatrix) και το Mητριαίο (Matrixial), μια μητριαία στιβάδα υποκειμενοποίησης , μια άλλη ψυχοσυμβολική διάσταση υποκειμενικότητας και νοήματος, μια θηλυκή διάσταση της πολλαπλότητα και τη διαφοράς, με διαστάσεις ηθικές και πολιτικές.