Μελέτη της σύγχρονης ιζηματογένεσης στον κόλπο (εσωτερική υφαλοκρηπίδα) της Αλεξανδρούπολης
Authors: Καρδίτσα Αικατερίνη 
Published: August 2021

Η παρούσα διδακτορική διατριβή, με τίτλο «Μελέτη της σύγχρονης ιζηματογένεσηςστον κόλπο (εσωτερική υφαλοκρηπίδα) της Αλεξανδρούπολης», έχει ως σκοπό ναδιερευνηθούν όλες οι φυσικές (υδροδυναμικές, ιζηματολογικές) διεργασίες, οι οποίες σεσυνδυασμό με την ανθρώπινη παρέμβαση (παράκτιες κατασκευές, φράγματα ποταμών)ελέγχουν τη σύγχρονη ιζηματογένεση και ειδικότερα τη μεταφορά και απόθεση τωνιζημάτων χερσογενούς προέλευσης, στην περιοχή. Το θέμα της διατριβής έχει ιδιαίτερηχρηστική (κοινωνικό – οικονομική) αξία λόγω της επικείμενης κατασκευής τουυποθαλάσσιου αγωγού πετρελαίου (Μπουργκάς‐ Αλεξανδρούπολη) και της λειτουργίας(προβλήματα πρόσχωσης) του λιμένα της Αλεξανδρούπολης.Ο κόλπος της Αλεξανδρούπολης βρίσκεται στο βορειοανατολικό περιθώριο τουΘρακικού Πελάγους (Βόρειο Αιγαίο Πέλαγος), καταλαμβάνοντας τμήμα της εσωτερικής καιενδιάμεσης υφαλοκρηπίδας. Ο χώρος μελέτης, παράκτια, εκτείνεται στα δυτικά μέχρι τηνπεριοχή της Μάκρης και ανατολικά μέχρι τις εκβολές του ποταμού Έβρου, ενώ προς τηθάλασσα εκτείνεται μέχρι την ισοβαθή των 40 m, σε απόσταση 11km από την ακτογραμμή.Η διερεύνηση των μηχανισμών της δυναμικής ιζηματολογίας πραγματοποιήθηκε σταπλαίσια της συστημικής και διαθεματικής προσέγγισης των υδρολογικών, υδροδυναμικώνκαι ιζηματολογικών διεργασιών που λαμβάνουν χώρα στον Κόλπο της Αλεξανδρούπολης. Ημελέτη περιλαμβάνει τα διαχρονικά ποιοτικά και ποσοτικά χαρακτηριστικά τηςστερεοπαροχής του Έβρου ποταμού, ως κύριου τροφοδότη της περιοχής σε χερσογενέςυλικό και σε συνδυασμό με την έντονη ανθρώπινη παρέμβαση (λεκάνη απορροής καιδέλτα), τις τελευταίες δεκαετίες. Επιπλέον, μελετάται η διασπορά του πλουμίου (plume)του ποταμού Έβρου, σε σχέση και με τις υφιστάμενες ωκεανογραφικές συνθήκες τηςυδάτινης στήλης. Ακόμη, διερευνώνται οι διεργασίες στη διεπιφάνεια στήλης νερού‐πυθμένα, η οποία αφορά στην επαναιώρηση των ιζημάτων του πυθμένα, την παράκτιαστερεομεταφορά και τελικά την απόθεση των ιζημάτων. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τωνσύγχρονων επιφανειακών ιζημάτων του πυθμένα εξετάζονται κοκκομετρικά καιορυκτολογικά και συγκρίνονται με προγενέστερες μελέτες, ενώ επιχειρείται και ηαποτύπωση των διαδρόμων μεταφοράς του υλικού του πυθμένα. Τέλος, διερευνάται ηστρωματογραφία των ιζημάτων του πυθμένα και επιχειρείται η παλαιο‐γεωγραφική εξέλιξητης περιοχής κατά το ανώτερο Τεταρτογενές. Για την επίτευξη των παραπάνω στόχων συνελέγησαν επιφανειακά ιζήματαπυθμένα, δείγματα νερού από την επιφάνεια της υδάτινης στήλης και 1m πάνω από τονπυθμένα, μετρήσεις των φυσικών παραμέτρων θερμοκρασίας, αλατότητας, βάθους (CTD),και ρευματομετρήσεις, κατά μήκος προκαθορισμένου δικτύου, καθ’ όλη την περιοχήμελέτης, καθώς και σεισμικά δεδομένα στην κεντρική περιοχή μελέτης. Από τα δείγματαιζήματος υπολογίστηκαν οι κοκκομετρικές παράμετροι των ιζημάτων, το ανθρακικό και τοοργανικό περιεχόμενο, η ορυκτολογική σύσταση και η περιεκτικότητα σε τιτανιούχομαγνητίτη, ενώ από τα δείγματα νερού προσδιορίστηκε το περιεχόμενο ολικό αιωρούμενουλικό. Από τις φυσικές παραμέτρους καθορίστηκαν οι θαλάσσιες μάζες ενώ τουδροδυναμικό καθεστώς συμπληρώθηκε με τη χρήση προγνωστικών μοντέλων. Ηδιαχρονική διασπορά του ριπιδίου του Έβρου, μελετήθηκε με την αξιοποίηση τωνδεδομένων επιφανειακής θαλάσσιας θερμοκρασίας και αιωρούμενου υλικού μίας σειράςδορυφορικών εικόνων MODIS (2006‐2008), σε συνδυασμό με τα αποτελέσματα τωνεπιτόπιων μετρήσεων. Τέλος, υπάρχουσες περιγραφές γεωτρήσεων σε συνδυασμό με τααποτελέσματα ακουστικής διασκόπισης του πυθμένα αποδίδουν τη στρωματογραφία στηνκεντρική περιοχή του Κόλπου.Η περιοχή μελέτης συνίσταται από ένα εξαιρετικά ήπιο ανάγλυφο με ιδιαίτεραμικρές κλίσεις. Τα ιζήματα του πυθμένα παρουσιάζουν ζωνώδη διευθέτηση, σε παραλληλίαμε την ακτογραμμή, διαμορφώνοντας τέσσερις ιζηματολογικούς τύπους: (i) άμμους, (ii)(αμμούχες) αργιλο‐ιλύες, (iii) ιλύες και (iv) αργιλο‐ιλυούχες άμμους, οι οποίες αποτελούν τημετάβαση προς τις υπολειμματικές άμμους, σε βάθη μεγαλύτερα των 40m. Η έντονηπαρουσία του λεπτόκοκκου υλικού αποδίδεται πρωτίστως στην προσφορά από τον Έβροποταμό και δευτερευόντως στη διάβρωση των παράκτιων Τεταρτογενών σχηματισμών,ιδιαίτερα στα δυτικά του λιμένα της Αλεξανδρούπολης. Η διασπορά του πλούμιου τουΈβρου διαμορφώνεται από τον όγκο της απορροής, τη διεύθυνση και ένταση τουεπικρατούντος ανεμολογικού καθεστώτος και την παρουσία του αντικυκλώνα τηςΣαμοθράκης. Υπό την επίδραση των επικρατούντων ΒΑ ανέμων το ριπίδιο κινείται προς ταΒΔ, ενώ η ισχυρή παρουσία του αντικυκλωνικού ρεύματος το στρέφει προς τα ΝΔ.Πολυήμερη επίδραση ΒΑ ανέμων οδηγεί σε ανάβλυση υποκείμενης θαλάσσιας μάζας, ηοποία κινείται προς τα δυτικά υπό την επίδραση της δύναμης Coriolis. Οι παράκτιεςυδροδυναμικές συνθήκες διαμορφώνονται από το κυματικό καθεστώς, του οποίου ημεγαλύτερη ένταση σχετίζεται με την προσέλευση των μέγιστων ΝΔ κυμάτων, καθορίζοντας τόσο την επαναιώρηση των ιζημάτων του πυθμένα όσο και την κατεύθυνση της παράκτιαςστερεομεταφοράς. Η διερεύνηση των διαδρόμων μεταφοράς των επιφανειακών ιζημάτωντου πυθμένα έδειξε ότι στην ανατολική περιοχή, στις παλιές εκβολές του Έβρου, η τάσημεταφοράς είναι προς τα ΔΝΔ, στις νέες εκβολές προς τα ΒΔ, στην κεντρική περιοχή τουκόλπου προς τα Β, και στη δυτική περιοχή προς τα Δ/ΒΔ. Τέλος, το πάχος του Ολοκαινικούκαλύμματος εκτιμάται ότι υπερβαίνει τα 10m, αντιστοιχώντας σε μέσο ρυθμόιζηματογένεσης ίσο με 0,8‐1cm/yr.