«Σχέσεις Ουσίας»: Γονεϊκότητα και Διαδικασίες Απεξάρτησης
Authors: Κουκιάς Νικόλαος 
Published: October 2022

Σκοπός: Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η μελέτη και η διερεύνηση από τη σκοπιά της κοινωνικής ανθρωπολογίας των μεταβολών που υφίσταται η οικογένεια, όταν ένα μέλος της αντιμετωπίζει θέμα «εξάρτησης» από κάποια ουσία, καθώς και οι «σχέσεις» που αναπτύσσονται μεταξύ οικογένειας, κράτους, κοινωνίας και εξάρτησης. Σχεδιασμός: Η παρούσα έρευνα διεξήχθη το 2016 στα πλαίσια της Διπλωματικής εργασίας του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου (Σχολή Κοινωνικών Επιστημών, Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας) με τίτλο «Κοινωνική και Ιστορική Ανθρωπολογία» υπό την επίβλεψη της καθηγήτριας του Πανεπιστημίου Αιγαίου Κας Βενετίας Καντσά. Η έρευνα που διεξήχθη, ως προς το είδος των εμπειρικών δεδομένων που συνέλλεξε είναι ποιοτική. Πραγματοποιήθηκε με τη μέθοδο της ανοιχτής συνέντευξης, χωρίς να απουσιάζει σε αρκετές περιπτώσεις η μορφή αφηγηματικού χαρακτήρα από τους/ις συνεντευξιαζόμενους/ες. Συμμετέχοντες: Το πεδίο της έρευνας αφορούσε γονείς εξαρτημένων ατόμων που είχαν απευθυνθεί στη Μονάδα οικογενειακής υποστήριξης του ΚΕΘΕΑ Μυτιλήνης, για να δεχτούν συμβουλευτική υποστήριξη για το εξαρτημένο μέλος της οικογένειάς τους. Η έρευνα διεξήχθη σε χώρο του ΚΕΘΕΑ Μυτιλήνης. Η επιλογή των συμμετεχόντων έγινε τυχαία. Ο αριθμός των γονέων που συμμετείχαν στην έρευνα ήταν 16 (δέκα γυναίκες, έξι άνδρες) και ηλικίας 45 – 60 ετών. Όσον αφορά στην οικογενειακή τους κατάσταση, 11 ήταν έγγαμοι και οι 5 σε διάσταση/διαζευγμένοι. Αναφορικά, με το εκπαιδευτικό τους επίπεδο, οι γονείς, ήταν στην πλειοψηφία τους απόφοιτοι Λυκείου. Ευρήματα: Τα ευρήματα που αναδύθηκαν από την πραγματοποίηση της έρευνας, οδηγούν στο συμπέρασμα, ότι η εξάρτηση εμφανίζεται ως επιβαρυντικός παράγοντας στην διαμόρφωση των συνθηκών οργάνωσης και λειτουργίας της οικογένειας. Το πολιτισμικό πλαίσιο διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση και λειτουργία της οικογένειας και στη στάση που υιοθετούν τα μέλη της απέναντι στο πρόβλημα της εξάρτησης. Παράλληλα, κυρίαρχες εννοιολογήσεις του φύλου και της γονεϊκότητας αναπαράγονται στις περιπτώσεις που εξετάστηκαν, με τις μητέρες να είναι στην πλειονότητά τους πιο ανοιχτές για υποστήριξη, ενώ οι πατέρες να διατηρούν μία περισσότερο «εξωτερική» θέση, δίνοντας έμφαση σε άλλα θέματα, όπως η εργασία τους. Όσον αφορά, τη «σχέση» που αναπτύσσεται μεταξύ οικογένειας και κράτους, οι οικογένειες που αντιμετωπίζουν το θέμα της εξάρτησης, προβάλλουν αντιστάσεις απέναντι στις υπηρεσίες υποστήριξης που παρέχουν οι τοπικές δομές, γεγονός που σχετίζεται κυρίως με το οικογενειακό πρότυπο που έχουν διαμορφώσει και συνδέεται με στάσεις και αντιλήψεις που έχουν υιοθετήσει τα μέλη της οικογένειας εντός και εκτός του οικιακού τους χώρου. Αναφορικά με τη «σχέση» που αναπτύσσεται μεταξύ οικογένειας και ΚΕΘΕΑ, διαφαίνεται ότι μεταξύ των δύο υπάρχει διαφορετική εννοιολόγηση. Το ΚΕΘΕΑ, ως Πρόγραμμα απεξάρτησης προβάλει στους γονείς διαφοροποιημένα πρότυπα, ενώ οι γονείς προσπαθούν να «μετακινηθούν», να αλλάξουν. Ο μετασχηματισμός που προκύπτει απαιτεί χρόνο και συνεχή προσπάθεια. Οι αντιλήψεις και η κουλτούρα της τοπικής κοινωνίας λειτουργούν αρνητικά στο οικογενειακό περιβάλλον που αντιμετωπίζει το πρόβλημα της εξάρτησης και δυσκολεύουν τα μέλη της οικογένειας στην προσπάθειά τους για κινητοποίηση και αντιμετώπιση του προβλήματος. Λέξεις κλειδιά: Οικογένεια, γονεϊκότητα, εξάρτηση από ουσίες, διαδικασία απεξάρτησης.