Η πορεία του επιστημονικού κλάδου της Παιδαγωγικής προς την αυτονόμηση και οι διαδικασίες εδραίωσής του στο ακαδημαϊκό πεδίο
Authors: Νικολοπούλου Παυλίνα 
Published: August 2021

Η διατριβή μας παρακολουθεί τις προσπάθειες ανάδυσης της επιστήμης της Παιδαγωγικής στην Ελλάδα και εγκαθίδρυσης της στον ακαδημαϊκό χώρο του Πανεπιστήμιου Αθηνών, που ήταν και το μοναδικό ανώτατο ίδρυμα της χώρας στα τέλη του 19ο αιώνα. Αντικείμενο της αποτελεί η διδασκαλία των Παιδαγωγικών μαθημάτων στο Πανεπιστήμιο Αθηνών από τη δεκαετία του 1870 (ακαδ. έτος 1876-77), έως και το 1967-1968 . Η μελέτη μας στοχεύει στην κατανόηση των βασικών παραγόντων που ώθησαν στην εμφάνιση και στη συνέχεια στην ανάπτυξη του συγκεκριμένου επιστημονικού κλάδου μέσα από την ανάλυση των πρακτικών των δρώντων υποκειμένων στο ακαδημαϊκό κυρίως πλαίσιο. Μελετήσαμε τα επιστημονικά ρεύματα που ενστερνίστηκαν και ακολούθησαν οι καθηγητές από την έδρα της Παιδαγωγικής του Πανεπιστημίου Αθηνών καθώς και τις θέσεις που υποστήριξαν σε θέματα εκπαιδευτικής πολιτικής κατά τη διάρκεια ιστορικών περιόδων που καθόρισαν την τύχη του ελληνικού κράτους. Διερευνήσαμε τη θέση που επιφυλάχθηκε στη νέα επιστήμη εντός του οργανωμένου πλαισίου σπουδών καθώς και τις επιδράσεις που δέχθηκε από την παράδοση και την εξέλιξη του συγκεκριμένου πανεπιστημιακού πλαισίου.Συγκρίναμε τη διδασκαλία της Παιδαγωγικής στην χώρα μας με τη διδασκαλία στο ευρωπαϊκό παράλληλο και μελετήσαμε τις πιέσεις που ασκήθηκαν στη νέα επιστήμη τόσο από την διοίκηση όσο και από τους επαγγελματικούς χώρους που προσδοκούσαν από αυτήν να συμβάλλει στην υλοποίηση των επιδιώξεων τους. Τέλος μελετήσαμε την παρουσία και λειτουργία της Παιδαγωγικής και των παιδαγωγών στο ευρύτερο δημόσιο πεδίο.Η διατριβή μας στηρίχθηκε στην μελέτη εκτεταμένου αρχειακού υλικού, το οποίο στο μεγαλύτερο μέρος του απόκειται στο Ιστορικό Αρχείο του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Επεξεργαστήκαμε τα στοιχεία που συλλέξαμε από την εμπειρική μας έρευνα συνδυάζοντας την ερμηνευτική προσέγγιση με μεθόδους και προβληματισμούς από το χώρο των κοινωνικών επιστημών. Αναζητήσαμε αιτιακές εξηγήσεις, κατά το σχήμα αίτιο- αιτιατό όπου αυτό ήταν δυνατό, αλλά επίσης προσπαθήσαμε να κατανοήσουμε και να ερμηνεύσουμε πράξεις, θέσεις και συμπεριφορές όσων πρωταγωνίστησαν στην ανάδυση της επιστημονικής Παιδαγωγικής στη χώρα καθώς και να αναπλάσουμε το κλίμα μιας εποχής εντάσσοντας τα γεγονότα που μελετάμε και τους πρωταγωνιστές τους σε αυτό. Η προσπάθειά μας αφορούσε έναν όσο το δυνατόν πιο διαλεκτικό συνδυασμό της κατανοητικής και της ερμηνευτικής διαδικασίας ανάλυσης των αρχειακών τεκμηρίων. Η Παιδαγωγική εγκαθιδρύεται εντός του Πανεπιστημίου Αθηνών, στο τέλος του 19ου αιώνα για να συμβάλλει στην υλοποίηση ενός φιλόδοξου πολιτικού σχεδίου: την ανάπτυξη και διεύρυνση ενός αστικού ελληνικού έθνους- κράτους. Αναπτύσσεται ευθύς εξ’ αρχής υπό την πίεση μιας προσπάθειας προσαρμογής στις ανάγκες της πολιτικής, κοινωνικής και ακαδημαϊκής πραγματικότητας από τη μία μεριά και της αναζήτησης επιστημονικής αναγνώρισης ως ενός αυτόνομου επιστημονικού κλάδου από την άλλη. Η στενή σύνδεσή της με πολιτικά κοινωνικά και επαγγελματικά διακυβεύματα είχε ως αποτέλεσμα η ακαδημαϊκή κοινότητα να την αντιμετωπίσει με επιφύλαξη και να δυσκολευτεί να αποκτήσει μια πραγματική επιστημονική νομιμότητα.