Διερεύνηση επιμορφωτικών αναγκών των εκπαιδευτικών προσχολικής εκπαίδευσης για την εφαρμογή συμπεριληπτικής εκπαίδευσης (inclusive education)
Authors: Κυριαζοπούλου Μαρία 
Published: July 2023

Η πρώιμη παιδική ηλικία είναι μια κρίσιμη περίοδος μάθησης και ανάπτυξης και μια ευκαιρία για την πρόληψη πιθανών καθυστερήσεων και δυσκολιών. Η συμμετοχή των παιδιών στην προσχολική εκπαίδευση έχει θετική επίδραση στη γνωστική, κοινωνική και συναισθηματική τους ανάπτυξη. Ως εκ τούτου, η πρώιμη παιδική ηλικία είναι ζωτικής σημασίας για τη διασφάλιση της πρόσβασης σε ποιοτική συμπεριληπτική εκπαίδευση για όλα τα παιδιά και ιδιαίτερα για τα παιδιά που κινδυνεύουν από κοινωνικό-οικονομικό αποκλεισμό και τα παιδιά σε μειονεκτικά περιβάλλοντα. Η συμπερίληψη απαιτεί μια αλλαγή νοοτροπίας και μια διαδικασία συστημικής μεταρρύθμισης και συντονισμένης δράσης σε διάφορα επίπεδα, όπως νομικό, πολιτικό, οργανωτικό, παιδαγωγικό, εκπαιδευτικό κ.λπ.Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι η διερεύνηση και ανάλυση των επιμορφωτικών αναγκών, των γνώσεων και των δεξιοτήτων των εκπαιδευτικών προσχολικής εκπαίδευσης για την εφαρμογή συμπεριληπτικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Η μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε είναι συνδυασμός ποσοτικής και ποιοτικής έρευνας. Τα ποσοτικά δεδομένα που προέκυψαν μέσω ερωτηματολογίου συμπληρώθηκαν με συνεντεύξεις δασκάλων προσχολικής εκπαίδευσης. Ειδικότερα, η έρευνα αποτύπωσε τις σκέψεις, τις εμπειρίες και τις προτεραιότητες των υπευθύνων χάραξης πολιτικής σχετικά με τη συμπεριληπτική προσχολική εκπαίδευση σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Περιλάμβανε επίσης ερωτηματολόγια και συνεντεύξεις με σημαντικούς ανθρώπους στην εκπαιδευτική διαδικασία στην Ελλάδα σχετικά με τις σκέψεις και τις εμπειρίες τους όσον αφορά το «τι, πώς και γιατί» διαφορετικοί παράγοντες και συνθήκες θα μπορούσαν να διευκολύνουν αποτελεσματικές πρακτικές συμπερίληψης.Με βάση τα ευρήματα, η πλειοψηφία των εκπαιδευτικών που συμμετείχαν στην έρευνα, προσεγγίζει τη συμπεριληπτική εκπαίδευση, θέτοντας ως βάση την ισότητα, ισονομία και σεβασμό στη διαφορετικότητα που εξασφαλίζει. Ως απαραίτητο συστατικό για να υλοποιηθεί επιτυχώς η συμπεριληπτική εκπαίδευση θεωρείται η συνεργασία, τόσο σε επίπεδο σχολείου, δηλαδή μεταξύ των εκπαιδευτικών και το προσωπικό υποστήριξης, αλλά και μεταξύ σχολείου και οικογένειας του μαθητή. Εκτός αυτού, το εκπαιδευτικό προσωπικό είναι απαραίτητο να είναι επαρκώς εκπαιδευμένο, προκειμένου να ανταποκρίνεται στις καθημερινές προκλήσεις και στην ποικιλομορφία των αναγκών όλων των μαθητών. Οι βασικές γνώσεις και δεξιότητες, για την εφαρμογή της συμπερίληψης, με βάση τα ευρήματα, περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων: γνώσεις σε θέματα όπως οι θεωρητικές προσεγγίσεις και βασικές αρχές της συμπερίληψης, γνώσεις για την εφαρμογή διαφοροποιημένης διδασκαλίας (differentiated instruction), στο περιεχόμενο, τη διαδικασία, τα αποτελέσματα ή / και το μαθησιακό περιβάλλον, γνώσεις για την χρήση ευέλικτου και ολιστικού προγράμματος σπουδών, γνώσεις για τη συν-διδασκαλία (co-teaching) ή ομαδική διδασκαλία, γνώσεις για την εφαρμογή καθολικού σχεδιασμού (universal design), και την εναλλακτική προσέγγιση μάθησης και διδασκαλίας για την αντιμετώπιση της ποικιλομορφίας των αναγκών των παιδιών. Άλλες σημαντικές γνώσεις που απαιτούνται είναι οι γνώσεις για τη δημιουργία εύλογων προσαρμογών (reasonable accommodation), που σημαίνει τις κατάλληλες τροποποιήσεις και προσαρμογές τόσο στην υλικοτεχνική υποδομή όσο και στο αναλυτικό πρόγραμμα, γνώσεις για τη δημιουργία και εφαρμογή εξατομικευμένου εκπαιδευτικού προγράμματος.Συνοψίζοντας, τα βασικά συστατικά της ποιοτικής και αποτελεσματικής συμπεριληπτικής πρακτικής είναι η συνεργασία μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων στην εκπαίδευση, θετική στάση προς την συμπεριληπτική εκπαίδευση και φυσικά υποστήριξη του εκπαιδευτικού. Το ξεχωριστής σημασίας μήνυμα που εκπέμπεται από τους συμμετέχοντες στην έρευνα είναι ότι ο εκπαιδευτικός είναι αναγκαίο να αναγνωρίζει τη μοναδικότητα του κάθε παιδιού και αυτή να θέτει ως βάση για την εφαρμογή της συμπεριληπτικής πρακτικής.