Playful interactive storytelling as a method of transmission of cultural content
Authors: Μαλεγιαννάκη Ειρήνη 
Published: April 2022

Η θεματική της παρούσας διατριβής αφορά την αξιοποίηση των σοβαρών παιχνιδιών στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς. Πιο συγκεκριμένα, ο βασικός σκοπός της ήταν η δημιουργία και η αξιολόγηση ενός συνεργατικού αφηγηματικού παιχνιδιού με πολιτιστικό περιεχόμενο, κατάλληλου να χρησιμοποιηθεί σε περιβάλλοντα τυπικής και μη τυπικής μάθησης. Προκειμένου να οριοθετηθεί το γενικότερο θεωρητικό πλαίσιο της διατριβής, αρχικά αναλύονται οι έννοιες του δομημένου και ελεύθερου παιχνιδιού. Παρουσιάζονται, επίσης, σύγχρονες προσεγγίσεις που συνδυάζουν το παιχνίδι με τη μάθηση. Η εφαρμογή τους στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς έχει ερευνηθεί σε ανασκοπήσεις προγενέστερες της διατριβής. Για να κατανοηθεί, ωστόσο, καλύτερα η τρέχουσα κατάσταση στον τομέα των σοβαρών παιχνιδιών που σχετίζονται με χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς, πραγματοποιήθηκε συστηματική βιβλιογραφική ανασκόπηση εστιασμένη στο ειδικότερο αυτό πεδίο. Εξετάστηκε α) η διαφοροποίηση του πολιτιστικού περιεχομένου ανάλογα με το είδος παιχνιδιού, β) η σχέση μεταξύ εμπειρίας του παιχνιδιού, εξερεύνησης και αφήγησης, γ) το πλαίσιο χρήσης των παιχνιδιών, δ) η δυνατότητά τους να ενθαρρύνουν την κοινωνική αλληλεπίδραση και ε) τα αποτελέσματα από τις αξιολογήσεις τους. Ένα συμπέρασμα της παραπάνω ανασκόπησης ήταν ότι η αφήγηση χρησιμοποιείται σε σοβαρά παιχνίδια που αφορούν χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς, αλλά είναι συχνότερα απλή. Η αξιοποίηση ενός αφηγηματικού σχεδιασμού με στόχο τη μάθηση υποστηρίζεται από κάποιους ερευνητές, ωστόσο η αποτελεσματικότητα μιας τέτοιας προσέγγισης είναι αμφιλεγόμενη και υπάρχει ακόμη ανάγκη εμπειρικών δεδομένων πάνω στο ζήτημα. Επιπλέον, η συνδυασμένη χρήση συνεργασίας και ανταγωνισμού εντοπίστηκε σε λίγα μόνο χωροευαίσθητα παιχνίδια, μια παρατήρηση που συμφωνεί με ερευνητές που καταδεικνύουν το έλλειμμα και προτείνουν την αξιοποίηση της συγκεκριμένης προσέγγισης για την επίτευξη μαθησιακών στόχων. Βάσει των παρατηρήσεων αυτών, τέθηκε ως στόχος ο σχεδιασμός του αφηγηματικού παιχνιδιού Ερευνητές του παρελθόντος, που βασίζεται στην ενσωμάτωση επιστημονικής πληροφορίας—σχετικής με την υλική/άυλη πολιτιστική κληρονομιά και την ιστορία—σε μυθοπλαστικές αφηγήσεις και στη συνδυασμένη αξιοποίηση της ενδογενούς συνεργασίας και του ανταγωνισμού. Ο σχεδιασμός αρχικά υλοποιήθηκε ως αναλογικό επιτραπέζιο παιχνίδι και κατόπιν ως ψηφιακό παιχνίδι διαδραστικής μυθοπλασίας. Για την ανάπτυξη της δεύτερης εκδοχής χρησιμοποιήθηκε το συγγραφικό εργαλείο Twine, ενώ χρησιμοποιήθηκαν χαρακτηριστικά των Ομαδικών Παιχνιδιών Τάξης, μοντέλου προηγουμένως εφαρμοσμένου σε παιχνίδια σχετικά με μαθησιακά αντικείμενα STEM. Και οι δύο εκδοχές αξιολογήθηκαν, ως προς την παικτικότητα, τα μαθησιακά αποτελέσματα, την ψυχαγωγία, την εμπλοκή και την κοινωνική αλληλεπίδραση, με εφήβους και ενηλίκους συμμετέχοντες (n = 119) σε περιβάλλοντα τυπικής και μη τυπικής μάθησης, ακολουθώντας έναν ερευνητικό σχεδιασμό πολλαπλής μελέτης περίπτωσης. Η αξιολόγηση περιλάμβανε μία διερευνητική μελέτη που ακολούθησε μεθοδολογία ποιοτικής έρευνας και μία κύρια μελέτη που ακολούθησε μεθοδολογία μεικτής έρευνας. Εκτός από την αναλυτική παρουσίαση των επιμέρους αποτελεσμάτων των δοκιμών με τις δύο εκδοχές, επιχειρείται και μια συνολική θεώρηση όλων των πραγματοποιημένων δοκιμών. Αυτές επιβεβαίωσαν την παικτικότητα της αναλογικής και ψηφιακής υλοποίησης του σχεδιασμού, και τη δυνατότητά του να προσφέρει ψυχαγωγία ενθαρρύνoντας παράλληλα τη συνεργασία και την επιχειρηματολογία μεταξύ των συμπαικτών. Επιπλέον, τα αποτελέσματα των δοκιμών αποτιμώνται ως θετικά αναφορικά με τη δυνατότητα του παιχνιδιού να προσφέρει μαθησιακά κέρδη και κυρίως να κινητοποιήσει τους συμμετέχοντες προς το πολιτιστικό περιεχόμενό του, και να ενθαρρύνει την εμπλοκή. Τα συμπεράσματα αυτά, αν και υπόκεινται σε περιορισμούς, συμφωνούν με προηγούμενες μελέτες που υποστηρίζουν την αποτελεσματικότητα των αφηγηματικών παιχνιδιών στη μάθηση, την κινητοποίηση και την εμπλοκή.