Μελέτη δεικτών αστροκυτταρικής ενεργοποίησης και νευρωνικής εκφύλισης στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό των ασθενών με σκλήρυνση κατά πλάκας και συσχέτιση αυτών με κλινικές παραμέτρους της νόσου
Authors: Καλαθά Θάλεια 
Published: September 2021

Πρωτεΐνες που συμμετέχουν στη ρύθμιση του κυτταροσκελετού του νευράξονα καθώς και η ενεργοποίηση των αστροκυττάρων σε βλάβη του νευρώνα έχουν μελετηθούν ως βιοδείκτες σε ευρύ φάσμα νευρολογικών παθήσεων. Στόχος της μελέτης να προσδιορίσει τα επίπεδα πρωτεινών αστροκυτταρικής ενεργοποίησης μέσω της όξινης πρωτεΐνης της νευρογλοίας και βλάβης του νευράξονα μέσω του β αμυλοειδούς, της τ και φώσφο τ πρωτεΐνης και του ελαφρού νευροϊνιδίου στο ΕΝΥ ασθενών με πολλαπλή σκλήρυνση και μαρτύρων και να μελετήσει τη συσχέτισή τους με κλινικές παραμέτρους, όπως το φύλο, την ηλικία, τη διάρκεια της νόσου, την ηλικία, την EDSS, τη λήψη αγωγής και τις νοητικές λειτουργίες, με απώτερο στόχο την ανάδειξη ενός δείκτη νευρωνικής εκφύλισης ή αστροκυτταρικής ενεργοποίησης ως αντιπροσωπευτικό δείκτη τελικού σημείου εμφάνισης αναπηρίας, γνωστικών διαταραχών ή αναγνώρισης του τύπου της νόσου. Στη μελέτη παρατήρησης ασθενών-μαρτύρων συμπεριλήφθησαν ασθενείς με ΠΣ και μάρτυρες με άλλες νευρολογικές νόσους. Ο προσδιορισμός των επιπέδων των βιοδεικτών στο ΕΝΥ έγινε με τη δοκιμασία ELISA. Κλινικά δεδομένα (ηλικία, φύλο, χρόνος έναρξης της νόσου, τύπος της νόσου, βαθμός αναπηρίας μέσω της κλίμακας EDSS, ιστορικό προηγούμενης ανοσοτροποιητικής αγωγής, προηγούμενης λήψης στεροειδών το τελευταίο έτος και προηγούμενη χρήση αντιλιπιδαιμικών φαρμάκων) καταγράφηκαν με σκοπό τη συσχέτιση με το επίπεδο των υπό εξέταση βιοδεικτών. Σε υποομάδα των ασθενών μελετήθηκε η νοητική λειτουργία και συσχετίστηκε με τα επίπεδα ελαφρού νευροινιδίου (NfL). Επανεξέταση της κλίμακας EDSS έγινε μετά από 6-12 μήνες από τη δειγματοληψία στην ομάδα όπου μελετήθηκε η νοητική λειτουργία. 87 ασθενείς με ΠΣ ηλικίας 41.1±11.96) και 21 μάρτυρες (ηλικίας 44.17±12.8) πήραν μέρος στη μελέτη. Διαπιστώθηκαν αυξημένα επίπεδα φωσφο τ 181 στο ΕΝΥ των ασθενών με προοδευτικές μορφές της νόσου (με διάμεση τιμή 40,4 με ενδοτεταρτημοριακό εύρος 26-267) σε σχέση με τις υποτροπιάζουσες μορφές της νόσου (διάμεση τιμή 34,5 με ενδοτεταρτημοριακό εύρος 22-89) και p=0.03. Η κλίμακα EDSS δεν συσχετίστηκε με τα επίπεδα των βιοδεικτών στο ΈΝΥ ή στον ορό αλλά σε μοντέλο γραμμικής παλινδρόμησης τάση αρνητικής συσχέτισης παρατηρήθηκε μεταξύ επιπέδων GFAP στον ορό και αλλαγής στην EDSS ( b=-2.95, 95%CI από -4.58 σε -1.32, p=0.003) για κάθε βαθμό αύξησης της EDSS, με στάθμιση για την ηλικία. Ασθενείς που είχαν λάβει ανοσοτροποιητική αγωγή είχαν χαμηλότερα επίπεδα φώσφο τ στο ΕΝΥ, ενώ προηγούμενη θεραπεία με στεροειδή εντός του τελευταίου έτους ή προηγούμενη αγωγή με στατίνες δεν επηρέαζε τα επίπεδα των πρωτεϊνών. Η κλίμακα EDSS έδειξε συσχέτιση με την ηλικία (ρ=0,26, p=0.005) και τη διάρκεια των συμπτωμάτων (p=0.011, ρ=0,24) και ασθενείς μεγαλύτερης ηλικίας είχαν μεγαλύτερη διάρκεια νόσου (p=0.00003, ρ=0.38). Η φώσφο τ αποδείχτηκε ο πιο σημαντικός βιοδείκτης διάκρισης μεταξύ υποτροπιαζουσών και προοδευτικών μορφών της νόσου στην ΠΣ. Στην υποομάδα των ασθενών όπου οι γνωστικές λειτουργίες μελετήθηκαν, τα επίπεδα του ελαφρού νευροϊνιδίου είχαν ανάστροφη συσχέτιση με τη βαθμολογία στην κλίμακα BICAMS σε ασθενείς με προοδευτική νόσο (ρ=-0.944, p=0.005). Η μελέτη μας προσφέρει προκαταρκτικά αποτελέσματα της φώσφο τ ως πιθανού βιοδείκτη τελικού σημείου ανάπτυξης μετάβασης στην προοδευτική μορφή της νόσου, της όξινης πρωτεΐνης της νευρογλοίας (GFAP) ως πιθανό βιοδείκτη υποτροπής και το ελαφρύ νευροινίδιο (NfL) ως βιοδείκτη τελικού σημείου ανάπτυξης γνωστικής δυσλειτουργίας στις προοδευτικές μορφές της νόσου.