Protection and conservation of freshwater ecosystems under land use and climate changes
Authors: Τσαβδαρίδου Αναστασία-Δέσποινα 
Published: August 2023

Τα υδάτινα οικοσυστήματα θεωρούνται από τα πιο πολύτιμα παγκοσμίως. Παρόλα αυτά απειλούνται σε μεγάλο βαθμό λόγω της έκθεσής τους σε συνεχώς εντονότερες πιέσεις. Μέχρι στιγμής, δεν έχει δοθεί επαρκής προσοχή στην κατανόηση των κενών στην προστασία των υδάτινων οικοσυστημάτων, παρά τις εγγενείς πολυπλοκότητες και οικολογικές διαδικασίες που παρουσιάζουν σημαντικές προκλήσεις στη διατήρησή τους. Στην παρούσα διατριβή, εξετάστηκε εάν τα υφιστάμενα δίκτυα διατήρησης θα μπορούσαν να αποτελέσουν ασπίδα προστασίας για τα υδάτινα οικοσυστήματα τόσο στο παρόν όσο και στο μέλλον, ενώ προτάθηκε ένα βέλτιστο σύνολο περιοχών σε ευρωπαϊκή κλίμακα που θα πληρούσε κρίσιμα κριτήρια για την αποτελεσματική και διαρκή προστασία αυτών των οικοσυστημάτων. Ως πρώτο βήμα, διερευνώνται πιθανά κενά και προκλήσεις του δικτύου Natura 2000 σχετικά με τη διατήρηση των υδάτινων οικοσυστημάτων, και συγκεκριμένα των λιμνών. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η αποτελεσματικότητα του δικτύου τίθεται υπό αμφισβήτηση, καθώς ενώ προσφέρει ουσιαστική κάλυψη στην υδάτινη επιφάνεια των λιμνών, αγνοεί σε μεγάλο βαθμό τις χερσαίες περιοχές σε κλίμακα λεκάνης απορροής που περιβάλλουν τα υδάτινα σώματα. Ως επόμενο βήμα, εντοπίστηκαν σε παγκόσμια κλίμακα διαφορές στα πρότυπα προστασίας των διακρατικών λιμνών και των λεκανών απορροής τους κατά μήκος των διαφορετικών πλευρών των εθνικών συνόρων. Τα κενά και οι αναντιστοιχίες που διαπιστώθηκαν στη διεθνή κάλυψη προστασίας υπογραμμίζουν την ανάγκη ενίσχυσης της διασυνοριακής συνεργασίας και του συντονισμού, ως μέσο για τον καθορισμό του κοινού στόχου τηςαποτελεσματικής διατήρησης των υδάτινων οικοσυστημάτων. Στη συνέχεια, διερευνήθηκε σε κλίμακα Ε.Ε. η κλιματική σταθερότητα των λεκανών απορροής ποταμών και αξιολογήθηκε ηκλιματική ευπάθεια των κοινοτήτων ψαριών στις προβλεπόμενες αλλαγές των κλιματικών συνθηκών. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι σημαντικές αλλαγές στον κλιματικό χώρο των λεκανών απορροής σε όλη την Ευρώπη τις επόμενες δεκαετίες, εγείροντας ανησυχίες για την περαιτέρω υποβάθμιση αυτών των οικοσυστημάτων. Επιπλέον, είδη με περιορισμένη προσαρμοστική ικανότητα στην κλιματική αλλαγή εντοπίστηκαν σε λεκάνες ποταμών που είναι πιθανό να αντιμετωπίσουν έντονα μεταβαλλόμενες ή ακόμα και νέες κλιματικές συνθήκες τις επόμενες δεκαετίες. Τέλος, αναπτύχθηκε σε Ευρωπαϊκή κλίμακα μια προσέγγιση Συστηματικού Σχεδιασμού Διατήρησης στοχεύοντας στην παροχή μιας εναλλακτικής λύσης διατήρησης για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των δικτύων προστατευόμενων περιοχών σε σχέση με τη διατήρηση των υδάτινων οικοσυστημάτων και των διαδικασιών τους. Τα ευρήματα υπογραμμίζουν την ανάγκη για μια νέα ολοκληρωμένη προσέγγιση, όπου η διατήρηση των υδάτινων οικοσυστημάτων θα ήταν η βασική προτεραιότητα και όχι περιφερειακή σε σχέση με τους στόχους διατήρησης πουαναπτύχθηκαν για τα χερσαία οικοσυστήματα. Συμπερασματικά, τα ευρήματα της παρούσας διατριβής αποκάλυψαν κρίσιμα κενά στην αποτελεσματική διατήρηση των υδάτινων οικοσυστημάτων υπό τα υφιστάμενα πλαίσια διατήρησης. Οι βασικές χωρικές και οικολογικές πολυπλοκότητές τους, καθώς και οι σημαντικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής συνήθως αγνοούνται κατά τον σχεδιασμό διατήρησης. Επομένως, μια ολοκληρωμένη προσέγγιση Συστηματικού Σχεδιασμού Διατήρησης θα μπορούσε να αποτελέσει μια αποτελεσματική λύση για την προστασία των υδάτινων οικοσυστημάτων. Η χωρική ιεράρχηση των βέλτιστων διαχρονικά περιοχών για διατήρηση θα μπορούσε να είναι το βασικό βήμα για την επίλυση της εν λόγω πρόκλησης, καθώς παρέχει ένα σύνολο πιθανών προτεινόμενων λύσεων που προκύπτουν από εναλλακτικά σενάρια, ως απάντηση στη συνεχιζόμενη πρόκληση της προστασίας της φύσης και ιδιαίτερα των υδάτινων οικοσυστημάτων.