Językoznawstwo a teksty Biblii
Authors: Sroka Kazimierz A. 
Published: January 2025

Artykuł niniejszy jest wynikiem badań, w których analizowanym materiałem językowym były teksty Pisma św. Nowego Testamentu, w tym pierwotny tekst grecki, jego tłumaczenie na łacinę (Wulgata) oraz tłumaczenia z łaciny lub greki na inne języki, jak też tłumaczenia z tychże tłumaczeń na kolejne języki. Opublikowane w tym zakresie prace autora podano w bibliografii. Obecna wypowiedź dotyczy zasadniczo trzech, powiązanych jednak między sobą, spraw: (1) znaczenia tekstów Pisma św. dla badań językoznawczych, w tym badań porównawczych i translatorycznych, (2) zmieniającego się z upływem czasu podejścia do tłumaczenia Pisma św., co skutkowało zmieniającymi się sposobami tłumaczenia, oraz (3) opisu porównawczego wybranych zjawisk gramatycznych przy wykorzystaniu odpowiadających sobie fragmentów Biblii w różnych językach. 1. Teksty Biblii są niezwykle cenne dla badań językowych, zwłaszcza porównawczych, ponieważ, będąc traktowane przez tłumaczy jako nienaruszalne słowo Boże, zachowują w różnych wersjach językowych i różnych epokach tę samą treść (znaczenie), a we wcześniejszym okresie tłumaczeń także ten sam lub zbliżony rodzaj formy. Przyjmując zatem treść (znaczenie) jako cechę stałą i wspólną porównywanych konstrukcji tekstowych, można skoncentrować się na zachodzących pomiędzy nimi różnicach formalnych, a więc opisywać zróżnicowane sposoby wyrażania danej treści, w tym rodzaje konstrukcji gramatycznych, mających jedno i to samo znaczenie, lecz mogące różnić się między sobą formalnie w zależności od reprezentowanej wersji językowej. 2. Jeżeli chodzi o przekłady Pisma św., to troska o wierność co do treści (znaczenia) towarzyszyła im zawsze. Ewolucji natomiast podlegał sposób tłumaczenia. We wcześniejszym okresie uważano, że przekład powinien być wierny także co do rodzaju formy. W XX wieku obserwujemy odchodzenie od tej zasady i przesuwanie punktu ciężkości w kierunku wierności pragmatycznej i komunikatywności. 3. Wykorzystanie tekstów Biblii do badań językoznawczych jest w niniejszym artykule ukazane w odniesieniu do gramatycznej kategorii określoności słabej (ang. definiteness) i jej związku z relacją koreferencji (współodniesienia). Opis obejmuje między innymi użycie adimków, które, w przypadku języków reprezentowanych przez badane teksty, występują jako przedimki. W końcowych wnioskach autor podkreśla wielkie znaczenie tekstów Biblii jako przedmiotu różnorodnych badań językoznawczych, w tym szczególnie porównawczych (systemowych i diachronicznych), jak też kontaktów językowych i translatoryki. Przedstawione w artykule przykładowe zastosowanie teorii określoności (w tym określoności słabej) do analizy tekstów biblijnych jest tego przynajmniej częściowym potwierdzeniem.The paper offers an analysis of texts sourced from the New Testament, including the Greek original, its translation into Latin (the Vulgate), translations from Latin or Greek into other languages, as well as further translations into other languages. The paper addresses three interconnected issues: (1) the value of Biblical texts for linguistic investigations, including comparative and translation studies, (2) the gradually changing approach to the translation of the Bible and its methods, (3) a comparative cross-linguistic analysis of selected grammatical phenomena. Biblical texts are valuable for systemic and diachronic comparative linguistic investigations and those dealing with language contact and translation because their different language versions appearing in different times retain the same content (meaning) and, in earlier periods, also the same or similar form. Accepting the same content (meaning) as a feature shared by the compared texts, one can focus on their formal differences and describe various ways of expressing the same meaning with the use of different grammatical constructions. While the translations of Biblical texts were always faithful as far as meaning is concerned, there has been a change in the form of the texts. An earlier approach in which translations were supposed to be formally faithful to the original shifted in the twentieth century in the direction of pragmatic faithfulness and communicability. The present study exploits the Bible-sourced data in reference to the grammatical category of weak determination (i.e. of definiteness) and its connection with the relation of co-reference. The description includes, among others, the use of adnominals, which, in the case of the examined languages, appear as prenominals.