Πρότυπα αλλομετρικής αύξησης του σχήματος του σώματος στην τσιπούρα (Sparus aurata Linnaeus, 1758)
Authors: Φραγκούλης Στέφανος 
Published: September 2021

Στην παρούσα διδακτορική διατριβή μελετήθηκε η εξωτερική μορφολογία σε εκτρεφόμενο πληθυσμό τσιπούρας από το στάδιο του ιχθυδίου μέχρι το ενήλικο στάδιο. Η μελέτη έγινε σε άτομα με φυσιολογική εξωτερική μορφολογία αλλά και σε άτομα που έφεραν σκελετικές παραμορφώσεις. Η μελέτη των φυσιολογικών ατόμων είχε στόχο τη συσχέτιση των δύο σταδίων (ιχθύδιο και ενήλικο), προκειμένου να βρεθούν πρώιμοι δείκτες της ποιότητας των ενηλίκων από προηγούμενα στάδια. Οι σκελετικές παραμορφώσεις που εξετάστηκαν ήταν η αιματική λόρδωση και οι παραμορφώσεις των άνω γνάθων, με απώτερο στόχο τη μελέτη της εξέλιξης τους στη διάρκεια της περιόδου πάχυνσης. Για την παρακολούθηση τόσο των φυσιολογικών όσο και των παραμορφωμένων ψαριών, 1700 ιχθύδια τσιπούρας σημάνθηκαν ηλεκτρονικά με τη μέθοδο pit-tag (1 dpt, day post-tag), επιτρέποντας την εξατομικευμένη παρακολούθηση τους. Για τη μελέτη της εξέλιξης της εξωτερικής μορφολογίας πραγματοποιήθηκαν επιπλέον τέσσερις δειγματοληψίες κατά τη διάρκεια της πάχυνσης (77, 282, 371, 434 dpt). Η μελέτη του σχήματος του σώματος έγινε με τη βοήθεια της γεωμετρικής μορφομετρίας στις ψηφιακές φωτογραφίες των σημασμένων ιχθύων. Επιπλέον για την εξέλιξη της αιματικής λόρδωσης πραγματοποιήθηκαν ακτινογραφίες στην έναρξη (1 dpt) και τη λήξη (434 dpt) της περιόδου πάχυνσης. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το σχήμα του σώματος σε φυσιολογικές τσιπούρες συνεχίζει να αλλάζει και μετά το στάδιο του ιχθυδίου. Η οντογένεση του σχήματος διακρίθηκε σε δύο ξεχωριστές φάσεις, με το σημείο καμπής να βρίσκεται στα 202 ± 1,7 mm SL (με την ανάλυση των σχετικών στρεβλώσεων). Η πρώτη φάση χαρακτηρίζονταν από έντονη αλλομετρική αύξηση, ενώ η δεύτερη φάση παρουσίασε πλατό. Οι κύριες μορφολογικές διαφορές εστιάζονταν στην περιοχή της κεφαλής, με τα ιχθύδια να έχουν μεγαλύτερο κεφάλι από τα ενήλικα ψάρια. Οι έντονες αλλομετρικές αλλαγές κατά την πρώτη φάση της οντογένεσης, ήταν ο κύριος λόγος που η συσχέτιση μεταξύ του σχήματος των ιχθυδίων και των ενηλίκων ήταν χαμηλή (r=0,35). Μέσω της εξατομικευμένης παρακολούθησης, παρατηρήθηκε η ύπαρξη διαφορετικών αλλομετρικών τροχιακών προτύπων, τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις δεν ακολουθούσαν το πληθυσμιακό αλλομετρικό πρότυπο. Για πρώτη φορά καταγράφεται η επιδιόρθωση της αιματικής λόρδωσης σε εκτρεφόμενο πληθυσμό τσιπούρας. Κατά την περίοδο της πάχυνσης τα ποσοστά της λόρδωσης μειώθηκαν κατά 49,1%. Η εξατομικευμένη παρακολούθηση έδειξε ότι το 43,6% των αρχικά λορδωτικών ιχθυδίων (1 dpt) είχαν απόλυτα φυσιολογική εξωτερική μορφολογία στο τέλος της παρακολούθησης (434 dpt). Η ακτινογραφική εξέταση στο τέλος της περιόδου πάχυνσης, έδειξε δύο κύριες κατηγορίες επιδιόρθωσης της σπονδυλικής στήλης. Στην πρώτη περίπτωση παρατηρήθηκε μερική ή ολική αναδιαμόρφωση των σπονδύλων. Στην δεύτερη περίπτωση παρατηρήθηκε η ανάπτυξη μιας αντίρροπης κύφωσης, πρόσθια της λόρδωσης. Οι αναλύσεις της γεωμετρικής μορφομετρίας δεν έδειξαν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στα ψάρια με επιδιορθωμένη εξωτερική μορφολογία και στα ψάρια με φυσιολογικό φαινότυπο από την έναρξη της περιόδου πάχυνσης. Επιπλέον η γεωμετρική μορφομετρία ξεχώρισε τα ιχθύδια που θα επιδιορθώσουν την εξωτερική τους μορφολογία από τα άτομα που θα παραμείνουν λορδωτικά, θέτοντας ένα σημαντικό βήμα για την εξέλιξη των σκελετικών παραμορφώσεων κατά τη διαδικασία της παραγωγής. Tα αποτελέσματα της παρούσας διατριβής έδειξαν ότι οι κρανιακές παραμορφώσεις που φέρουν αλλοιώσεις των γναθικών οστών, δεν επιδιορθώνονται κατά τη διάρκεια της περιόδου πάχυνσης. Επιπλέον παρατηρήθηκε μια διαφορετική μορφο-ανατομική παραμόρφωση, με κύριο χαρακτηριστικό το έντονο κάθετο προφίλ της. Η συγκεκριμένη παραμόρφωση φαίνεται να μην φέρει αλλοιώσεις οστών, ενώ μέχρι το τέλος της περιόδου πάχυνσης τα ιχθύδια που είχαν διαγνωστεί με τη συγκεκριμένη αλλοίωση, παρουσίασαν βελτιωμένη εξωτερική μορφολογία στο 43,9% των περιπτώσεων. Τέλος η μελέτη της κρανιακής μορφολογίας των φυσιολογικών ατόμων έδειξε ότι η περιοχή της κεφαλής συνεχίζει να αλλάζει κατά τη διάρκεια της πάχυνσης. Η οντογένεση της κρανιακής μορφολογίας διακρίθηκε σε δύο φάσεις με το σημείο καμπής να εντοπίζεται στα 103,9 mm SL. Σε όλη τη διάρκεια της περιόδου πάχυνσης, ο ρυθμός αλλομετρικής αύξησης ήταν υψηλός, αλλά στην πρώτη φάση ήταν υψηλότερος. Κύριες μορφολογικές διαφορές μεταξύ των ιχθυδίων και των ενηλίκων ατόμων αφορούσαν το μέγεθος της κεφαλής, αλλά και τη θέση του στόματος. Τα αποτελέσματα τόσο των οντογενετικών μελετών και των σκελετικών παραμορφώσεων, έδειξαν ότι η εξωτερική μορφολογία της τσιπούρας συνεχίζει να αλλάζει κατά τη διάρκεια της περιόδου πάχυνσης. Tόσο η επιδιόρθωση σημαντικών σκελετικών παραμορφώσεων όσο και οι έντονες οντογενετικές αλλαγές των φυσιολογικών ατόμων κατά την περίοδο της πάχυνσης θα μπορούσαν να αποτελέσουν σημαντικά εργαλεία για τη βελτίωση της ποιότητας του τελικού προϊόντος, την εξέλιξη των προγραμμάτων γενετικής βελτίωσης, αλλά και την διεύρυνση της γνώσης που σχετίζεται με την αρχιτεκτονική του σχήματος του σώματος.