Ο ρόλος του ανθρώπου στη διαχρονική εξέλιξη της βλάστησης στη Νήσο Λευκάδα
Authors: Γαζή Αναστασία 
Published: November 2021

Προκειμένου να διερευνηθεί ο ρόλος του ανθρώπου, στη διαχρονική εξέλιξη της βλάστησης στη Λευκάδα, διενεργήθηκε λήψη προφίλ ιζήματος 3,5 m από το έλος του Βλυχού, το οποίο μελετήθηκε μέσω της μεθόδου ανάλυσης της γύρης τα αποτελέσματα της οποίας συσχετίσθηκαν με τις υπάρχουσες ιστορικές και αρχαιολογικές πηγές.Με τη μέθοδο του ραδιενεργού άνθρακα έγινε η χρονολόγηση κογχυλιών από 5 βάθη του προφίλ και οι βαθμονομημένες ηλικίες του χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή του μοντέλου ηλικίας-βάθους. Τα αποτελέσματα της ραδιοχρονολόγησης έδειξαν ότι η ηλικία του προφίλ ανάγεται σε 4700 χρόνια πριν από σήμερα.Εξήχθησαν συνολικά 43 δείγματα ανά 8 εκατοστά του προφίλ, τα οποία μικροσκοπήθηκαν και αναλύθηκαν σε οπτικό μικροσκόπιο τύπου ZEISS Χ 400.Σε κάθε βάθος αναγνωρίστηκαν και καταμετρήθηκαν οι γυρεόκοκκοι, η εξωτική γύρη, τα ανθρακοτεμάχια (στο εξής charcoals) και άλλοι μη γυρεοπαλυνόμορφοι τύποι (μΓΠ). Διακρίθηκαν 6 ζώνες γύρης και 4 υποζώνες, στις οποίες αναλυτικά περιγράφησαν οι ποσοστιαίες τιμές γύρης της δενδρώδους/θαμνώδους βλάστησης (AP), της γύρης μη δενδρωδών (NAP), των μΓΠ και των charcoals.Αφού δημιουργήθηκαν ομάδες ειδών γύρης (κωνοφόρων, δεικτών καλλιέργειας/ βόσκησης, δρυοδασών, μακκίας/φρυγάνων κ.ά.) μελετήθηκε σε κάθε ζώνη η παρουσία της εκάστοτε ομάδας ώστε να αποκαλυφθούν τα παλυνολογικά γνωρίσματα της κάθε ζώνης. Για την ερμηνεία των αποτελεσμάτων του διαγράμματος γύρης, έγινε συνδυασμός αυτών με ιστορικά και αρχαιολογικά δεδομένα. Επιπρόσθετα μελετήθηκαν αρχειακά τεκμήρια του Ιστορικού Αρχείου Λευκάδας (κυρίως του αρχειακού υλικού του δρυοδάσους των Σκάρων) τα οποία συνέβαλαν στην ανάπτυξη των συμπερασμάτων. Η παλυνολογική έρευνα αποκάλυψε πως ο ρόλος του ανθρώπου ήταν καταλυτικός στην πορεία εξέλιξης της βλάστησης στο νησί. Η κτηνοτροφική δραστηριότητα είχε έντονη επίδραση στην εικόνα του τοπίου, με αδιάκοπη συμμετοχή των δεικτών βόσκησης στο διάγραμμα γύρης από την πρώιμη Εποχή του Χαλκού έως σήμερα. Η κτηνοτροφική δραστηριότητα επιβεβαιώθηκε επιπλέον από την παρουσία στο προφίλ κοπρόφιλων μυκήτων. Η καλλιέργεια της ελιάς επιβεβαιώθηκε από την Πρωτοελλαδική (ΠΕ) εποχή και έκτοτε η συμμετοχή γύρης ελιάς είναι συνεχής στο διάγραμμα γύρης με κορύφωση των ποσοστών της σε δύο διαφορετικές πολιτισμικές φάσεις, την Υστεροελλαδική περίοδο και μετά το 1750 μ.Χ. Η γύρη της αμπέλου παρουσιάζει ασυνέχειες αλλά ακολουθεί την κορύφωση των ποσοστών της ελιάς. Καλλιέργειες δημητριακών επιβεβαιώθηκαν από τα πρώτα χρόνια της εποχής του Χαλκού.Η χρήση της φωτιάς αποτέλεσε διαχρονικά εργαλείο διαχείρισης του φυσικού περιβάλλοντος, γεγονός που πιστοποιείται τόσο από τη συνεχή παρουσία charcoals (με υπερδιπλάσια ποσοστά συμμετοχής σε σχέση με τα ποσοστά της γύρης, στο διάγραμμα), όσο και από τη συμμετοχή συγκεκριμένων δεικτών μη γυρεοπαλυνόμορφων τύπων που φανερώνουν εκδήλωση φωτιάς. Μέσα από τη μελέτη της διαχρονικής εξέλιξης της βλάστησης, αναδείχθηκε η έντονη παρουσία των φυλλοβόλων/ημιφυλλοβόλων δρυών στο νησί μαζί με είδη της σκληρόφυλλης αείφυλλης βλάστησης και λίγα κωνοφόρα. Από την Eποχή του Xαλκού μέχρι το 14ο αιώνα μ.Χ. στο τοπίο περιμετρικά του Βλυχού, στα μεγαλύτερα υψόμετρα, η παρουσία της φυλλοβόλου/ημιφυλλοβόλου δρυός φαίνεται να ήταν έντονη. Μετά το 1750 μ.Χ., τη θέση των φυλλοβόλων δρυών κατέλαβαν σταδιακά οι πρινώνες και τα είδη της ευμεσογειακής μακκίας βλάστησης.Σήμερα, στα ορεινά μέρη του νησιού, σε θέσεις που έχουν εγκαταλειφθεί η κτηνοτροφία και η καλλιέργεια, οι εκτάσεις δασώνονται φυσικά με αναγέννηση της χνοώδους και της πλατύφυλλης δρυός.