Ο ρόλος της καθεψίνης Κ και των βιοχημικών δεικτών οστικού μεταβολισμού σε οστεοπορωτικές μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες
Authors: Σπανογιάννης Δημήτριος 
Published: September 2021

ΣΤΟΧΟΣ: Η διάγνωση της οστεοπόρωσης στηρίζεται στη μέθοδο DEXA (Dual Energy X-ray Absorptiometry) η οποία έχει επικρατήσει παγκοσμίως ως μέθοδος εκλογής. Ωστόσο δε μπορεί να προβλέψει ούτε τη μελλοντική οστική απώλεια ούτε να απεικονίσει έγκαιρα την ανταπόκριση στη θεραπεία. Ο προσδιορισμός νεώτερων ευαίσθητων δεικτών οστικού μεταβολισμού σε συνδιασμό με τη DEXA παρέχει περισσότερες πληροφορίες για τη διάγνωση και εκτίμηση οστεοπορωτικών γυναικών. Ο σκοπός της μελέτης αυτής ήταν να εκτιμήσουμε τις μεταβολές του καρβοξυτελικού τελοπεπτιδίου του κολλαγόνου των οστών τύπου Ι (CTX) και του αμινοτελικού προπεπτιδίου του προκολλαγόνου των οστών τύπου Ι (PINP) καθώς και μίας λυσοσωμιακής κυστεϊνικής πρωτεάσης, της καθεψίνης Κ, ως δεικτών οστικού μεταβολισμού σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, οστεοπορωτικές και μη, σε σχέση με τα επίπεδα αυτών σε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες παραγωγικής ηλικίας.ΥΛΙΚΟ-ΜΕΘΟΔΟΣ: Το υλικό μας το αποτέλεσαν 99 μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες μέσης ηλικίας 57+8 έτη και 20 φυσιολογικές προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες μέσης ηλικίας 31+5 έτη οι οποίες χρησιμοποιήθηκαν ως μάρτυρες. 30 από τις μετεμμηνοπαυσιακές ήταν υγιείς με βάση τη DEXA ενώ 46 οστεοπενικές και 23 οστεοπορωτικές. 19 από τις 69 παθολογικές είχαν τεθεί σε αντιοστεοπορωτική αγωγή. Σε όλες τις παραπάνω ομάδες ασθενών έγινε μελέτη των επιπέδων των προαναφερθέντων δεικτών οστικού μεταβολισμού και αξιολόγηση της διαγνωστικής αξίας αυτών σε σχέση με το βαθμό οστικής απώλειας, με τα χρόνια σε εμμηνόπαυση και με τη λήψη ή όχι αγωγής. Οι μετρήσεις των επιπέδων CTX και PINP στον ορό αίματος έγιναν με τη μέθοδο της ηλεκτροχημειοφωταύγειας σε αυτόματο αναλυτή Elexcys της Roche ενώ για τον προσδιορισμό της καθεψίνης Κ του ορού χρησιμοποιήθηκε ανοσοενζυμική μέθοδος τύπου sandwich της Biomedica Austria. Στη στατιστική ανάλυση χρησιμοποιήθηκε διαδικασία one-way ANOVA με τον post-hoc έλεγχο κατά Tukey και για την αξιολόγηση της διαγνωστικής ακρίβειας των δεικτών εφαρμόστηκαν οι καμπύλες ROC. Η εκτίμηση του βέλτιστου σημείου απόφασης έγινε με το δείκτη του Youden.ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: Η διαφορά των επιπέδων των CTX και PINP μεταξύ μετεμηνοπαυσιακών γυναικών και μαρτύρων απεδείχθη στατιστικά σημαντική (CTX: μετ/κές:0,366+0,102ng/ml,μάρτυρες:0,273+0,112ng/ml,p=0,002και PINP: μετ/κές:37,74+9,78ng/ml, μάρτυρες:30,13+8,68ng/ml, p=0,011 αντίστοιχα) ενώ της καθεψίνης Κ όχι (μετ/κές:4,93+4,37pmol/l, μάρτυρες: 3,46+1,40 pmol/l, p=0,282). Κανείς από τους τρείς δείκτες δεν παρουσίασε στατιστικά σημαντική διαφορά σε σχέση με το βαθμό οστικής απώλειας όπως αυτός μετρήθηκε με DEXA στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες (cath k: παθολογικές:5,21+4,37pmol/l, υγιείς: 4,75+2,54 pmol/l, p=0,899, CTX: παθολογικές:0,382+0,089ng/ml, υγιείς: 0,354+0,098ng/ml, p=0,560, PINP: παθολογικές:37,58+10,47ng/ml, υγιείς:36,77+10,52ng/ml p=0,904). Δεν ανεδείχθη συσχέτιση κανενός δείκτη με τα χρόνια στην εμμηνόπαυση (cath k: p=0,832, CTX: p=0,152, PINP: p=0,200) ούτε με τη λήψη αντιοστεοπορωτικής αγωγής (cath k: p=0,702, CTX: p=0,832, PINP: p=0,665) .Η αξιολόγηση της διαγνωστικής αξίας των τριών δεικτών οστικού μεταβολισμού με τη μεθοδολογία των δεικτών ROC έδειξε ότι το CTX διαχωρίζει στατιστικά σημαντικά υγιείς από οστεοπενικές της πρώτης πενταετίας από την εμμηνόπαυση (βέλτιστο σημείο απόφασης 0,36 ng/ml) καθώς και ότι έχει σημαντική διαγνωστική αξία για την οστεοπενία στις γυναίκες που έχουν >10 έτη στην εμμηνόπαυση (βέλτιστο σημείο απόφασης 0,2 ng/ml). Αντίθετα στην ομάδα 5-10 έτη από την εμμηνόπαυση η καθεψίνη Κ και το PINP έχουν στατιστικά σημαντική και διαγνωστική αξία (βέλτιστα σημεία 5,5 pmol/l και 49 ng/ml αντίστοιχα).ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Από τη μελέτη μας προέκυψαν τα παρακάτω συμπεράσματα:1. Τα επίπεδα του CTX αυξάνονται με την πάροδο του χρόνου εμφανιζόμενα αυξημένα στις μετεμμηνοπαυσιακές σε σχέση με τις προεμμηνοπαυσιακές και διαχωρίζουν υγιείς από οστεοπενικές της πρώτης πενταετίας από την εμμηνόπαυση.2. Τα επίπεδα του PINP αυξάνονται με την πάροδο του χρόνου εμφανιζόμενα αυξημένα στις μετεμμηνοπαυσιακές σε σχέση με τις προεμμηνοπαυσιακές και διαχωρίζουν υγιείς από οστεοπενικές καθώς και και οστεοπενικές από οστεοπορωτικές της δεύτερης πενταετίας από την εμμηνόπαυση.3. Τα επίπεδα της καθεψίνης Κ δεν παρουσιάζουν αύξηση με την πάροδο του χρόνου στις μετεμμηνοπαυσιακές σε σχέση με τις προεμμηνοπαυσιακές διαχωρίζουν όμως υγιείς από οστεοπενικές καθώς και οστεοπενικές από οστεοπορωτικές της δεύτερης πενταετίας από την εμμηνόπαυση.4. Η μέτρηση των επιπέδων του CTX είναι χρήσιμη για την εκτίμηση μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών της πρώτης πενταετίας από την εμμηνόπαυση ενώ η μέτρηση των επιπέδων PINP και καθεψίνης Κ φαίνονται να είναι χρήσιμη στη δεύτερη πενταετία.5. Η μέτρηση των επιπέδων των παραπάνω δεικτών σε συνδυασμό με τη DEXA βοηθά περισσότερο στην εκτίμηση της αποτελεσματικότητας της εφαρμοζόμενης αντιοστεοπορωτικής αγωγης στις μετεμμηνοπαυσιακές οστεοπορωτικές γυναίκες, διαπιστώνοντας την έγκαιρη ανταπόκριση.6. Τα βέλτιστα σημεία απόφασης είναι διαφορετικά σε κάθε ηλικιακή ομάδα και αυτό επιβάλλει διαβάθμιση των φυσιολογικών τιμών σε συσχέτιση με τα έτη στην εμμηνόπαυση.