Βοηθοί στην άσκηση εξουσίας σε πόλεις και βασίλεια της ελληνικής αρχαιότητας
Authors: Φίλιας Διονύσιος 
Published: September 2021

Αντικείμενο της διατριβής είναι οι αξιωματούχοι και οι υπάλληλοι οι οποίοι εμφανίζονται στο διοικητικό πλαίσιο των αρχαίων ελληνικών πόλεων και βασιλείων και τελούν σε σχέση άμεσης εξάρτησης από ανώτερους ιεραρχικά αξιωματούχους και πολιτειακά σώματα, και συγκεκριμένα τα καθήκοντά τους, ο τρόπος διορισμού και η θητεία, σε όσες περιπτώσεις μαρτυρείται από σωζόμενες στις πηγές διατάξεις ή μπορεί να συναχθεί μέσα από την ανάλυση των πηγών, και γενικότερα διατάξεις ή πρακτικές που ρυθμίζουν το πλαίσιο της δραστηριότητάς τους. Τα συγκεκριμένα διοικητικά όργανα διακρίνονται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες: α. τους συμβούλους και υπασπιστές των αξιωματούχων, με τον όρο αυτό να δηλώνει αξιωματούχους που εξυπηρετούν κατά κανόνα μία προσπάθεια καταμερισμού εργασίας. β. τους γραμματείς και τη γραμματειακή υποστήριξη των πολιτειακών σωμάτων και αξιωματούχων. γ. διάφορους υπαλλήλους και αξιωματούχους που δεν τοποθετούνται στις δύο πρώτες κατηγορίες, όπως είναι οι κήρυκες και οι δημόσιοι δούλοι ως υπαλληλικό προσωπικό των αρχών. Η χρονική περίοδος, εντός της οποίας λαμβάνει χώρα η έρευνα, εκτείνεται από την κλασική έως και την ελληνιστική περίοδο, ενώ το γεωγραφικό πλαίσιο της μελέτης περιλαμβάνει τόσο τις ελληνικές πόλεις-κράτη, όσες αναπτύχθηκαν σε περιοχές του σύγχρονου ελλαδικού χάρτη αλλά και εκτός αυτού (π.χ. Μικρά Ασία), όσο και τα αρχαία ελληνικά βασίλεια, συμπεριλαμβανομένων και των ελληνιστικών βασιλείων των Διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου, όπως η πτολεμαϊκή Αίγυπτος, στα οποία η διοικητική μηχανή στηριζόταν σε Έλληνες ή ελληνόφωνους αξιωματούχους. Ως πηγές χρησιμοποιούνται κείμενα της αρχαίας ελληνικής και λατινικής γραμματείας, επιγραφές από διάφορες περιοχές του αρχαίου ελληνικού κόσμου, καθώς και οι ελληνικοί πάπυροι από το πτολεμαϊκό βασίλειο της Αιγύπτου. Ως προς τα τελικά της συμπεράσματα, η διατριβή αυτή αναδεικνύει ενδιαφέρουσες πτυχές του συστήματος άσκησης εξουσίας στην ελληνική Αρχαιότητα, όπως γίνονται αντιληπτές από τη μελέτη αξιωματούχων και υπαλλήλων, οι οποίοι ασκούν καθήκοντα επικουρικά προς τους αξιωματούχους και τα σώματα αξιωματούχων με τα οποία συνδέονται. Ενδεχομένως, θα μπορούσε να υπάρξει μία ιεραρχική διάκριση ανάμεσα στους συμβούλους και υπασπιστές, τους γραμματείς και, από την τρίτη κατηγορία βοηθών, τους κήρυκες-διπλωματικούς αντιπροσώπους, που κατείχαν κατά κύριο λόγο υψηλά αξιώματα και βρίσκονταν στις ανώτερες βαθμίδες της διοίκησης των ελληνικών πολιτειών, και τους υπόλοιπους υπαλλήλους που αντιμετωπίζονταν ή που, από τα στοιχεία των πηγών, μαρτυρούνται ως υποδεέστεροι. Ωστόσο, άσχετα από την προσπάθεια καθορισμού ιεραρχίας, δεν μπορεί να αγνοηθεί ότι σε κάθε πολιτεία στην οποία εμφανίζονται, είτε πρόκειται για πόλη είτε για βασίλειο, αυτοί οι βοηθοί καλούνταν να επιτελέσουν συγκεκριμένο έργο και να καλύψουν συγκεκριμένες ανάγκες, είτε μεγαλύτερες είτε μικρότερες, εξυπηρετώντας την ομαλή λειτουργία της διοικητικής μηχανής. Ο τρόπος επιλογής, τα καθήκοντά τους και οι διατάξεις που αφορούσαν στον τρόπο άσκησης των καθηκόντων τους καταδεικνύουν την ιδιαίτερη χρησιμότητα αυτών των βοηθών για τη διοίκηση της πολιτείας.