Διερεύνηση της σχέσης του μητρικού καπνίσματος με τους πολυμορφισμούς των γονιδίων του μεταφορέα της γλουταθειόνης (GSTP1) και του παράγοντα νέκρωσης όγκων (TNFα) σε παιδιά με άσθμα / συρίττουσα αναπνοή
Authors: Αυγέρη Μαρία 
Published: September 2021

Εισαγωγή: Το βρογχικό άσθμα/συρίττουσα αναπνοή αποτελούν πολύπλοκες νοσολογικές οντότητες, με πολυπαραγοντική αιτιολογία στην οποία εμπλέκονται γονίδια, αλληλεπιδράσεις γονιδίων με άλλα γονίδια καθώς και με περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως είναι ο καιγόμενος καπνός τσιγάρου. Με τη χρήση των πολυμορφισμών των γονιδίων (SNPs) αποκαλύπτεται η γενετική προδιάθεση για κάποια ασθένεια, δηλαδή η πιθανότητα ένα άτομο να την εμφανίσει εξαιτίας κάποιου μεταλλαγμένου γονιδίου ή κάποιου άλλου κληρονομικού παράγοντα. Η παθητική έκθεση σε καπνό τσιγάρου μπορεί να προσδιορστεί με τον ποιοτικό και ποσοτικό προσδιορισμό της νικοτίνης και κοτινίνης στα ούρα. Σκοπός της μελέτης: ήταν η διερεύνηση της επίδρασης των πολυμορφισμών των γονιδίων GSTP1 και TNF-α στην εκδήλωση ΒΑ/ΣΑ σε παιδιά που εκτίθενται σε παθητικό κάπνισμα από την ενδομήτριο ζωή. Ασθενείς και Μέθοδοι: Στη μελέτη εντάχθηκαν 90 παιδιά που χωρίστηκαν σε δυο ομάδες, Α (ομάδα ασθενών) και Β (ομάδα ελέγχου). Η ομάδα των ασθενών περιελάμβανε 51 παιδιά με ΒΑ/ΣΑ (33 αγόρια και 18 κορίτσια) που είχαν διαγνωσθεί με ΒΑ/ΣΑ και η ομάδα των ασθενών 39 υγιή παιδιά (21 αγόρια και 18 κορίτσια). Στα παιδιά έγινε πλήρης κλινική εξέταση, αιμοληψία για την ανεύρεση πολυμορφισμών των γονιδίων GSTP1 στη θέση -105 και TNF-α στις θέσεις -308 και -238, δειγματοληψία ούρων για τον ποιοτικό και ποσοστικό προσδιορισμό νικοτίνης και κοτινίνης ούρων, ενώ από τους κηδεμόνες των παιδιών συμπληρώθηκε ερωτηματολόγιο σχετικά με τις καπνιστικές συνήθειες των γονέων σε τρεις περιόδους: κατά την εγκυμοσύνη, κατά τον θηλασμό και κατά την χρονική περίοδο διεξαγωγής της μελέτης. Αποτελέσματα: Συγκατάθεση για γονιδιακό έλεγχο δόθηκε για τα 75/90 παιδιά, 46/51 (90,2%) των παιδιών με ΒΑ/ΣΑ και 29/39 (74,4%) της ομάδας ελέγχου. Για την πολυμορφική θέση TNF-α-308 ανευρέθηκε στατιστικώς σημαντική διαφορά μεταξύ των δυο ομάδων καθώς το ποσοστό φορέων του αλληλίου Α ήταν υψηλότερο στην ομάδα αθενών (84,8%) σε σχέση με την ομάδα ελέγχου (20,7%), p=0,001. Δεν βρέθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά για τις πολυμορφικές θέσεις TNF-α-238, και GSTP1-105 μεταξύ των δυο ομάδων, αν και ο γονότυπος GSTP1Ile105Val συσχετίστηκε οριακά με τις σπιρομετρικές παραμέτρους FEV1 και FEF25-75 στο σύνολο των παιδιών και στις δυο ομάδες, με τα παιδιά που είναι φορείς του Val αλληλίου να επιδεικνύουν υψηλότερες τιμές. Τα περισσότερα παιδιά βρέθηκαν εκτεθειμένα σε παθητικό κάπνισμα (98% των παιδιών στην ομάδα των ασθενών και 89,7% των παιδιών στην ομάδα ελέγχου) βάσει του εργαστηριακού προσδιορισμού νικοτίνης και κοτινίνης στα ούρα, παρά το γεγονός ότι πολλοί γονείς είχαν δηλώσει ότι καπνίζουν έξω από το σπίτι (60,8% των γονιών στην ομάδα των ασθενών και 41% στην ομάδα ελέγχου). Η έκθεση σε παθητικό κάπνισμα και στις δυο ομάδες ήταν παρόμοια (>89% των παιδιών βρέθηκαν θετικά σε κοτινίνη ούρων). Περισσότερα παιδιά και στις δυο ομάδες βρέθηκαν θετικά σε κοτινίνη (98% των παιδιών στην ομάδα ασθενών και 89,7% στην ομάδα ελέγχου) από ότι σε νικοτίνη (88,2% των παιδιών στην ομάδα ασθενών και 71,8% στην ομάδα των ασθενών). Η έκθεση σε παθητικό κάπνισμα των παιδιών βάσει δήλωσης των γονέων στο ερωτηματολόγιο της μελέτης διέφερε από την πραγματική μέσω εργαστηριακού προσδιορισμού της νικοτίνης και κοτινίνης στα ούρα των παιδιών. Παρατηρήθηκε μείωση της συχνότητας του καπνίσματος στις μητέρες στη διάρκεια της εγκυμοσύνης και ιδιαιτέρως του θηλασμού, αλλά οι περισσότερες αποκατέστησαν τη συχνότητα κανίσματος στα προ της εγκυμοσύνης επίπεδα. Συμπεράσματα: Η παρουσία του Α αλληλίου στη θέση -308 του γονιδίου TNF-α στη μελέτη μας συσχετίστηκε με την εμφάνιση άσθματος/συρίττουσας αναπνοής στα παιδιά. Οι υπόλοιποι πολυμορφισμοί δεν συσχετίστηκαν με την εκδήλωση ΒΑ/ΣΑ, φάνηκε όμως πως η παρουσία του Val αλληλίου στην πολυμορφική θέση GSTP1-105 μπορεί οριακά να επηρεάσει την πνευμονική λειτουργία των παιδιών και στις δυο ομάδες. Η έκθεση των παιδιών σε παθητικό κάπνισμα (βάσει του εργαστηριακού προσδιορισμού νικοτίνης και κοτινίνης ούρων) δεν διέφερε στατιστικώς σημαντικά μεταξύ των δυο ομάδων. Οι μητέρες φάνηκε να μειώνουν τη συχνότητα του καπνίσματος στη διάρκεια της εγκυμοσύνης και ιδιαιτέρως του θηλασμού, αλλά τελικά οι περισσότερες αποκατέστησαν τις καπνιστικές τους συνήθειες όπως και πριν την εγκυμοσύνη. Η πλειοψηφία των παιδιών και στις δυο ομάδες βρέθηκε θετική σε νικοτίνη και κοτινίνη ούρων, παρά το γεγονός ότι πολλοί γονείς είχαν δηλώσει ότι καπνίζουν έξω από το σπίτι. Υπήρξε ασυμφωνία ως προς την παθητική έκθεση των παιδιών σε κάπνισμα μεταξύ της δήλωσης γονέων βάσει του ερωτηματολογίου και της πραγματικής έκθεσης βάσει εργαστηριακού προσδιορισμού της νικοτίνης και κοτινίνης ούρων στα παιδιά. Περισσότερα παιδιά βρέθηκαν θετικά σε νικοτίνη και κοτινίνη ούρων για το επίπεδο έκθεσης που είχαν δηλώσει οι γονείς τους.