Δυναμική του φωσφόρου σε εδάφη alfisols
Authors: Μπαστουνοπούλου Μαρίνα 
Published: August 2021

Η επίδραση των χρήσεων γης στην αγρονομική και περιβαλλοντική συμπεριφορά των ανόργανων και οργανικών μορφών του φωσφόρου (Ρ), μελετήθηκε σε δυο κατηγορίες εδαφών της τάξης των Alfisols: καλλιεργούμενα εδάφη με διαφορετικά επίπεδα διαθεσιμότητας φωσφόρου (υψηλά, μέτρια και χαμηλά) και εδάφη με φυσική (δασική βλάστηση). Συνολικά εξετάστηκαν 12 εδαφοτομές, οι οποίες επιλέχτηκαν από διαφορετικές περιοχές της Βόρειας και της Νότιας Ελλάδας. Σε όλη την εδαφική κατατομή των υπό μελέτη εδαφών προσδιορίστηκαν οι εξής παράμετροι: οι φυσικοχημικές τους ιδιότητες, οι μορφές του εδαφικού φωσφόρου με τη μέθοδο της διαδοχικής εκχύλισης, η προσροφητική τους ικανότητα σε φώσφορο με πειράματα προσρόφησης καθώς και η δυνητική τους συνεισφορά τους στη ρύπανση των επιφανειακών/υποεπιφανειακών υδάτων, με την εκτίμηση των περιβαλλοντικών δεικτών DPS0X, WP και EPC0. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της διαδοχικής κλασμάτωσης του Ρ, το μεγαλύτερο ποσοστό του ολικού φωσφόρου (Pt) στα καλλιεργούμενα και με φυσική εδάφη αντιπροσωπεύεται από ανόργανες μορφές (Pi) (Ολικός Pi:> 86.67% του Pt), υποδηλώνοντας την ισχυρότερη επίδραση τους συγκριτικά με τις οργανικές (Po) στο βιογεωχημικό κύκλο του εδαφικού Ρ. Μεταξύ των προσδιοριζόμενων ανόργανων μορφών φωσφόρου, το άθροισμα των δυσδιάλυτων και ισχυρά δεσμευμένων, ανόργανων μορφών Ρ στα εδαφικά συστατικά (οξείδια Fe, Al) αποτελούν τις επικρατέστερες Pi ενώσεις (π.ΗΟ-Ρί+ H2SO4/H2O2-P1: 76% του Pi,t). Η επικράτηση αυτών των κλασμάτων ενισχύει τον υψηλό βαθμό εξέλιξης των εξεταζόμενων εδαφών, φανερώνοντας επιπρόσθετα τον μετασχηματισμό του Ρ από τις διαθέσιμες και μη δεσμευμένες, στις σταθερές και ισχυρά δεσμευμένες Pi μορφές, κατά την πεδογένεση. Αναλυτικότερα, στα καλλιεργούμενα εδάφη, η ποσοστιαία συνεισφορά των μορφών αυτών του φωσφόρου στον ολικό φώσφορο (Pt) είναι άμεσα επηρεαζόμενη από την ποσότητα και το είδος της εφαρμοζόμενης λίπανσης κατά την καλλιεργητική περίοδο. Σε αντίθεση, στα εδάφη με φυσική βλάστηση η υδρομορφία σε συνδυασμό με τις χημικές ιδιότητες τους αποτελούν τις πιο καθοριστικές παραμέτρους στην ποσοστιαία κατάταξη των κλασμάτων του Ρ στο εδαφικό προφίλ.Η επίδραση των ανωτέρων παραμέτρων είναι εξίσου σημαντική στην αγρονομική/περιβαλλοντική συμπεριφορά των κλασμάτων του φωσφόρου, στις σχέσεις τους με τα εδαφικά συστατικά καθώς και στο βαθμό αλληλεπίδρασης μεταξύ αυτών και των παραμέτρων προσρόφησης Ρ. Συμπερασματικά, ο τρόπος χρήσης γης των εδαφών, σε συνδυασμό με τις εφαρμοζόμενες καλλιεργητικές πρακτικές στα γεωργικά εδάφη και τις φυσικοχημικές ιδιότητες σε αυτά με φυσική βλάστηση, φαίνεται πως ελέγχουν τη δυναμική του φωσφόρου στα υπό μελέτη, εξελιγμένα εδάφη.Μεταξύ των δυο κατηγοριών των εξεταζόμενων εδαφών, υψηλός κίνδυνος απωλειών του Ρ στα επιφανειακά και υποεπιφανειακά ύδατα παρουσιάζεται μόνο στα καλλιεργούμενα εδάφη με υψηλή διαθεσιμότητα φωσφόρου. Στα εδάφη αυτά και ειδικότερα, στις εδαφοτομές PI και Ρ2, οι τιμές των περιβαλλοντικών παραμέτρων DPS0X, WP και EPCo είναι ιδιαίτερα υψηλές μέχρι τα 59 cm και τα 34 cm αντίστοιχα. Το αποτέλεσμα αυτό, σε συνδυασμό με την υψηλή περιεκτικότητα τους σε άργιλο, υποδεικνύει ότι η εφαρμοζόμενη Ρ-λίπανση κατά την καλλιεργητική περίοδο ήταν τόσο υψηλή ώστε να λάβει κορεσμός των θέσεων προσρόφησης του Ρ στα εδαφικά κολλοειδή, συμβάλλοντας κατά συνέπεια στη μετακίνηση των πλεοναζουσών φωσφορικών ενώσεων από την επιφάνεια στους υποεπιφανειακούς ορίζοντες (AB/Bt-BC). Ως εκ τούτου στα εδάφη αυτά απαιτείται η άμεση εφαρμογή καλλιεργητικών μέτρων για την πρόληψη της υποβάθμισης της ποιότητας των υδάτινων πόρων.