Συγκριτική μελέτη αποτελεσματικότητας παραμέτρων επιλογής και επιπέδου μεθυλίωσης σε δύο ομάδες διασταυρώσεων μαλακού σιταριού
Authors: Γκόγκας Χαράλαμπος 
Published: September 2021

Η επιλογή ελπιδοφόρων διασταυρώσεων, από τις πρώτες γενεές, στηβελτίωση μαλακού σιταριού (Tr. aestivum) διερευνήθηκε με τη χρήσηδιαφόρων κριτηρίων. Η αποτελεσματικότητα της επιλογής σε αυτές τις γενεέςεξαρτάται από τη μεθοδολογία που θα ακολουθηθεί και τη δυνατότητα τωνκριτηρίων επιλογής να διαχωρίσουν με επιτυχία τους γενότυπους,αποσκοπώντας σε τελικά προϊόντα σταθερής και υψηλής απόδοσηςσυνδυάζοντας καλή ποιότητα αλεύρου. Ο σκοπός της παρούσας εργασίαςαφορούσε τη διερεύνηση-αξιολόγηση εκείνων των γενετικών κριτηρίων ταοποία θα μπορούσαν να αξιολογήσουν και να διαχωρίσουν με επιτυχία τιςδιασταυρώσεις από τις πρώτες γενεές επιλογής. Διερευνήθηκε ηαποτελεσματικότητα των εξής τριών ομάδων κριτηρίων α) των ετερωτικώνδράσεων, β) των συστατικών του παραγωγικού δυναμικού και γ) τωναθροιστικών/κυρίαρχων γονιδιακών δράσεων ως προς τη δυνατότηταπρόβλεψης. Επιπρόσθετα τα υλικά αξιολογήθηκαν ως προς την ποιότητααλεύρου και έγινε προσπάθεια να ανιχνευτούν τυχόν επιγενετικές διαφορέςμεταξύ των επιλογών. Ο πειραματισμός περιλάμβανε δύο ομάδεςδιασταυρώσεων των πρώτων και των προχωρημένων γενεών οι οποίεςαξιολογήθηκαν σε κυψελωτά σχέδια αγρού στις γενεές επιλογής και τα τελικάτους προϊόντα που αξιολογήθηκαν σε συγκριτικά πειράματα αγρού.Η πρώτη ομάδα αποτελούνταν από δέκα F1 που προέκυψαν ύστερααπό τη διασταύρωση έξι ποικιλιών του Ινστιτούτου Σιτηρών Θεσσαλονίκης.Από το σύνολό των δέκα διασταυρώσεων επιλέχθηκαν τέσσεριςδιασταυρώσεις, οι Ωρωπός x Αχελώος, Yecora x Αχελώος, Yecora x Ωρωπόςκαι Ορφέας x Ωρωπός, διαβαθμισμένες με βάσει κριτήρια αξιολόγησηςπαραγωγικότητας, σταθερότητας και ετέρωσης. Προαπαιτούμενη συνθήκηθεωρήθηκε η θετική γενική συνδυαστική ικανότητα των γονέων. Στις γενεέςεπιλογής (F2-F4) επιλέγονταν τα καλύτερα φυτά ανά οικογένεια και ανάδιασταύρωση διαβαθμισμένα ως προς το παραγωγικό δυναμικό. Πρώτηκατατάχθηκε η διασταύρωση Ωρωπός x Αχελώος στην F1 γενεά, εμφάνισεσημαντική ετερωβελτίωση από την F2 μέχρι την F4 γενεά, συνδυάζονταςυψηλό παραγωγικό δυναμικό και θετική γενετική παραλλακτικότητα. Ηκατάταξη των υπολοίπων τριών διασταυρώσεων παρέμεινε η ίδια στην F5γενεά δείχνοντας μεγάλο βαθμό αντιστοίχησης του φαινότυπου με το γενότυπο. Στα συγκριτικά πειράματα αγρού η ``Ωρωπός x Αχελώος`` έδωσετρεις υψηλοαποδοτικές F5 σειρές με την καλύτερη να ξεπερνά κατά 45,05%τον αποδοτικότερο μάρτυρα, συνδυάζοντας ποιότητα αλεύρου αντίστοιχη μεαυτή των καλλιεργούμενων εμπορικών ποικιλιών και η Yecora x Ωρωπός(ενδιάμεσης διαβάθμισης) μία επίλεκτη σειρά.Η δεύτερη ομάδα αποτελούνταν από διασταυρώσεις τριώνπαραδοσιακών ποικιλιών των Ασπρόσταρο, Μαυραγάνι και Ξυλόκαστρο μετην εμπορική ποικιλία Yecora. Οι διασταυρώσεις και η αξιολόγηση τωνδιασπώμενων γενεών (F1-F3) πραγματοποιήθηκαν σε πειράματαπροηγούμενων ετών ενώ στην παρούσα εργασία τα υλικά αξιολογήθηκαν απότην F4 μέχρι την F6 γενεά. Από το σύνολο των τριών διασταυρώσεωνξεχώρισε η ‘’Ασπρόσταρο x Yecora’’ η οποία έδειξε υψηλή σταθερότητα καιστα τρία έτη πειραματισμού ξεπερνώντας σημαντικά την ποικιλία Yecora.Βρέθηκε ισοδύναμη με τον παραγωγικότερο γονέα (Ασπρόσταρο) καιεκδήλωσε σημαντική υπεροχή σε σχέση με την πρώτη διασταύρωση τηςομάδας του Ι.Σ. (Ωρωπός x Αχελώος), συγκρινόμενες σε αντίξοεςπεριβαλλοντικές συνθήκες. Η γενετική παραλλακτικότητα παρέμεινε σταθερή και τα τρία έτη επιλογής υποδεικνύοντας τη σταθερότητα συμπεριφοράςγεγονός που αποτέλεσε την παράμετρο ανάδειξης της διασταύρωσηςΑσπρόσταρο x Yecora ως την καλύτερη της δεύτερης ομάδαςδιασταυρώσεων.Τα δύο πρώτα κριτήρια αξιολόγησαν βάσει των ετερωτικών δράσεων(πιο αξιόπιστο η τυπική ετέρωση) και διαχώρισαν βάσει των συστατικών τουπαραγωγικού δυναμικού τις διασταυρώσεις μεταξύ τους. Από την τρίτηομάδα κριτηρίων η θετική συνδυαστική ικανότητα των γονέων στην F1 και F2γενεά επισήμανε τις πιο ελπιδοφόρες διασταυρώσεις με αποτέλεσμα τοάθροισμα της γενικής συνδυαστικής ικανότητας να αποτελεί το δείκτηβελτιωτικής αξίας της κάθε διασταύρωσης. Συμπληρωματικά η διερεύνησητων αθροιστικών/κυρίαρχων δράσεων εκτίμησε τη σταθερότητα τωνδιασταυρώσεων οδηγώντας σε επίλεκτα υλικά τα οποία απέδωσαν σταθεράκαι σε πυκνή σπορά. Τα υλικά των παραδοσιακών ποικιλιών έδειξανπροσαρμοστικότητα σε αντίξοα περιβάλλοντα ωστόσο η επιλογή σεπροχωρημένες γενεές δεν μπόρεσε να οδηγήσει σε παραγωγικότερο υλικό από το γονέα παρά μόνο να βελτιώσει τη σταθερότητα συμπεριφοράς του. Τέλος όλη η βελτιωτική διαδικασία στηρίχθηκε στην κατάλληλη μεθοδολογία ηοποία μαζί με τις τρεις ομάδες κριτηρίων οδήγησε με ασφάλεια σε επίλεκτοποιοτικό υλικό σταθερής και υψηλής απόδοσης.