Προληπτικός έλεγχος λανθάνουσας φυματίωσης σε ασθενείς με συστηματικά αυτοάνοσα νοσήματα που έλαβαν ή πρόκειται να λάβουν βιολογικούς παράγοντες
Authors: Περηφάνου Δήμητρα 
Published: September 2021

Εισαγωγή. Τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι πολυπαραγοντικές καταστάσεις, στη δημιουργία των οποίων επιδρούν περιβαλλοντικοί, γενετικοί και ανοσορυθμιστικοί παράγοντες. Αποτελούν σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας, αφού στα περισσότερα αυτοάνοσα νοσήματα παρατηρείται αυξημένος κίνδυνος για βακτηριακές, ιογενείς, και ευκαιριακές λοιμώξεις. Η εισαγωγή των βιολογικών παραγόντωνστη θεραπεία των αυτοάνοσων νοσημάτων, τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, βελτίωσε σημαντικά την πορεία τους και την ποιότητα ζωής των ασθενών. Ωστόσο προκαλούν πολλές ανεπιθύμητες ενέργειες, ανάμεσα στις οποίες είναι και η φυματίωση. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν η καταγραφή, διερεύνηση και αξιολόγηση των χαρακτηριστικών των ασθενών με αυτοάνοσα νοσήματα που επισκέφθηκαν το Αντιφυματικό Ιατρείο (ΑΙ) του Γ.Ν.Ν.Θ.Α. «Η Σωτηρία», από την 1ηΙανουαρίου 2008 έως τις 30 Δεκεμβρίου 2011, για έλεγχο Λανθάνουσας Φυματίωσης (ΛΦ), προκειμένου να υποβληθούν σε θεραπεία με βιολογικούς παράγοντες.Υλικό και μέθοδος. Μελετήθηκαν οι φάκελοι 457 ασθενών με διάφορα αυτοάνοσα νοσήματα. Οι πληροφορίες που συλλέχθηκαν αναδρομικά, από τους ατομικούς φακέλους των ασθενών, καταγράφηκαν σε ειδική βάση δεδομένων, σύμφωνα με το πρωτόκολλο της μελέτης, προκειμένου να γίνει η επεξεργασία τους. Τα κριτήρια επιλογής για την εισαγωγή στη μελέτη ήταν η διάγνωση με αυτοάνοσο νόσημα από ειδικό γιατρό, η παραπομπή του ασθενούς στο ΑΙ για έλεγχο ΛΦ με τη διενέργεια δερματικής δοκιμασίας mantoux (TST) ή και ειδικής εξέτασης αίματος QuantiferonTbGold –InTube(QFT-GIT), ακτινογραφίας θώρακος ή και πνευμονολογική εκτίμηση από πνευμονολόγο-φυματιολόγο του ΑΙ. Θετική ορίστηκε η TST με αποτέλεσμα > 5 mm. Αποτελέσματα. Από την ανάλυση των στοιχείων βρέθηκε ότι ο πληθυσμός της μελέτης είχε υψηλό ποσοστό ΛΦ (θετική TST με απουσία BCG εμβολιασμού 67,2%, θετικό QFT-GIT 32,1%). Οι ασθενείς με αυτοάνοσα νοσήματα που είχαν θετική TST είχαν πάνω από πέντε φορές πιθανότητα να έχουν και θετικό QFT-GIT(OR5,18, Cl2,15 – 12,18, p = 0,005) και περίπου πέντε φορές πιθανότητα να λάβουν προληπτική θεραπεία για ΛΦ (OR5,12, Cl1,63 – 16,45, p< 0,001). Από την πολλαπλή λογαριθμιστική ανάλυση για την διερεύνηση των παραγόντων που σχετίστηκαν με το αποτέλεσμα της εξέτασης QFT-GIT, βρέθηκε ότι τα άτομα με αυτοάνοσα νοσήματα ηλικίας >52 ετών είχαν πάνω από δέκα φορές πιθανότητα να έχουν θετικό αποτέλεσμα στην QFT-GIT (OR10,57, Cl3,95 – 28,26, p< 0,001),σχεδόν δέκα φορές πιθανότητα να έχουν θετική TST(9,94, Cl2,8 – 35,24, p< 0,001) και σχεδόν τριπλάσιες πιθανότητες (OR2,88,Cl1,05 – 7,88,p=0,039) να λάβουν αγωγή για ΛΦ. Αναφορικά με την ανάλυση των παραγόντων που σχετίστηκαν με τα ευρήματα στην α/α θώρακος, αποδείχθηκε ότι τα άτομα ηλικίας >52 ετών είχαν σχεδόν τριπλάσιες πιθανότητες να έχουν παθολογική α/α θώρακος, (OR2,77, Cl1,05 – 7,88,p = 0,002), ενώ τα άτομα που νόσησαν από φυματίωση στο παρελθόν είχαν πάνω από πέντε φορές πιθανότητα να έχουν ευρήματα στην ακτινογραφία τους (OR 5,43, Cl2,46 – 11,97,p<0,001). Για την αξονική τομογραφία θώρακος, βρέθηκε ότι τα ευρήματα που σχετίζονταν με εικόνα παλιάς φυματίωσης δεν αποτέλεσαν αποκλειστική αιτία για σύσταση λήψης προληπτικής αγωγής για ΛΦ (OR0,44 Cl0,2 – 0,96, p=0,039). 28 ασθενείς από τους 457, εκδήλωσαν φυματίωση και έλαβαν αντιφυματική αγωγή. Από τη διερεύνηση των παραγόντων που σχετίστηκαν με τη φυματίωση, προέκυψε ότι οι ασθενείς που έλαβαν TNF-α παράγοντες σε συνδυασμό με κορτικοειδή ή και DMARDs είχαν πάνω από οκταπλάσιες πιθανότητες να νοσήσουν από φυματίωση, έναντι εκείνων που δεν έλαβαν (OR 8,84, Cl 3,75- 20,86, p<0,001), ενώ όσοι έπασχαν και από άλλο νόσημα είχαν τριπλάσια πιθανότητα να αναπτύξουν φυματίωση, έναντι εκείνων που ήταν υγιείς (OR 3,41, Cl1,43 – 8,13,p=0,006). Συμπεράσματα. Η παρούσα μελέτη επιχείρησε να διερευνήσει και να ερμηνεύσει τα χαρακτηριστικά μιας ειδικής πληθυσμιακής ομάδας –αυτής με αυτοάνοσα νοσήματα– μέσα από τη χρήση των υπηρεσιών που παρέχονται από μια δομή της ΠΦΥ. Ειδικότερα, στη συγκεκριμένη πληθυσμιακή ομάδα μελετήθηκε η εφαρμογή της δερματικής αντίδρασης TST, της εξέτασης QFT-GIT, της ακτινογραφίας και της αξονικής τομογραφίας θώρακος για την διάγνωση της ΛΦ και τον αποκλεισμό της νόσου. Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν ότι η εξέταση QFT-GITείχε ένα μικρό προβάδισμα έναντι της TST, ενώ το θετικό αποτέλεσμα και των δύο εξετάσεων αποτέλεσε παράγοντα για τη χορήγηση θεραπείας για ΛΦ. Ωστόσο καμιά από τις δύο μεθόδους δεν βρέθηκε να προβλέπει τη μετάβαση από τη ΛΦ στη φυματίωση. Επιπλέον, η λήψη βιολογικών παραγόντων σε συνδυασμό με τη συνύπαρξη και άλλων νοσογόνων καταστάσεων αποτέλεσαν επιβαρυντικούς παράγοντες για την αναζωπύρωση της φυματίωσης.Μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί ο ιδανικός κανόνας για τη διάγνωση της ΛΦ, ωστόσο ο συνδυασμός των διαθέσιμων διαγνωστικών μεθόδων και η πιστή τήρηση των κατευθυντήριων οδηγιών στις ομάδες υψηλού κινδύνου για τη ΛΦ, πρέπει να αποτελούν μέρος της στρατηγικής της χώρας για την εξάλειψη της φυματίωσης, σύμφωνα με τις νέες κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (stopTB).