Εναλλακτικές διδακτικές προσεγγίσεις στο δημοτικό σχολείο
Authors: Μακρογιάννη Τσαμπίκα 
Published: September 2021

Κεντρική στόχευση του Προγράμματος Σπουδών (Π.Ι. Νέο Σχολείο-Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, 2011), είναι η ανταπόκριση του εκπαιδευτικού συστήματος σε συνθήκες ετερογένειας των μαθητών/μαθητριών που φοιτούν στα σχολεία. Ως βασικός στόχος είναι η διεύρυνση του κοινωνικού γραμματισμού σε άμεση συνάφεια με την επικοινωνιακή ικανότητα (Kress, 2004), η οποία είναι προσανατολισμένη στη διαμόρφωση κριτικής στάσης έναντι στα διάφορα κειμενικά είδη που συναντούν είτε σε αυθεντικά κείμενα είτε σε κείμενα των σχολικών εγχειριδίων. Έχοντας αυτά τα δεδομένα ως οδηγό, αξιοποιήθηκε στην παρούσα έρευνα η θεωρία της Νέας Μάθησης των Κalantzis & Cope, (2005) στις πρακτικές ασκήσεις των φοιτητών/φοιτητριών του Π.Τ.Δ.Ε του Παν/μίου Αιγαίου, στο μάθημα της Διδακτικής της Γλώσσας στη Β’ και Γ’ Φάση Πρακτικών Ασκήσεων της Γλώσσας. Έγινε συνδυασμός της θεωρίας του Cummins (2005) για την ανάπτυξη της Ακαδημαϊκής Γλωσσικής Ικανότητας με τη θεωρία της Νέας Μάθησης (Κalantzis & Cope, 2005) και τη θεωρία της Μετασχηματιστικής Παιδαγωγικής (Cummins, 2005· Κalantzis & Cope, 2013) και αυτό οδήγησε σε μία προτεινόμενη διδακτική πρόταση διδασκαλίας του μαθήματος της Γλώσσας. Με τη βοήθεια της ερευνήτριας και αρωγούς τις επιβλέπουσες καθηγήτριες, υπεύθυνες για τις Πρακτικές Ασκήσεις, εκπαιδεύτηκαν οι φοιτητές και φοιτήτριες του τμήματος ΠΤΔΕ Παν/μίου Αιγαίου, νέοι/νέες μελλοντικοί/κές εκπαιδευτικοί, στην παρατήρηση και στην εφαρμογή της θεωρίας και της προτεινόμενης διδακτικής πρότασης στο μάθημα της Γλώσσας. Ο στόχος ήταν οι μελλοντικοί εκπαιδευτικοί να μάθουν πώς να καθοδηγούν τον μαθητικό πληθυσμό των σχολείων, ώστε να επεξεργάζεται με κριτικό τρόπο τους ποικίλους κειμενικούς τύπους μέσα από το μάθημα της Γλώσσας και να επιτυγχάνεται με αυτόν τον τρόπο και η ανάπτυξη της γλωσσικής και επικοινωνιακής ικανότητας, αλλά και η αλληλόδραση του σχολείου με τον ευρύτερο χώρο της κοινωνίας. Για τον σκοπό αυτό, το πρώτο μέρος της παρούσας εργασίας αφιερώνεται: α) στη γλώσσα και τη γλωσσική πολυμορφία που επικρατεί τόσο στον κοινωνικό όσο και στον εκπαιδευτικό χώρο και β) στο βασικό υπόβαθρο μελέτης που είναι οι θεωρίες, οι οποίες στήριξαν σε συνδυασμό με τα Α.Π.Σ και Δ.Ε.Π.Π.Σ (2003) και Π. Σ. (2011) την προτεινόμενη διδακτική πρόταση, αλλά και στην εκπαίδευση των εκπαιδευτικών, καθώς αυτοί είναι επιφορτισμένοι να πετύχουν όσα προβλέπονται στα προγράμματα, ως παράγοντες μιας γενικότερης εκπαιδευτικής πολιτικής. Το δεύτερο μέρος της εργασίας είναι το ερευνητικό. Εδώ παρουσιάζεται ο ερευνητικός σχεδιασμός και η επιλογή μιας εκπαιδευτικής έρευνας δράσης με βάση το μοντέλο των Altrichter κ.ά. (2001). Σε αυτήν την έρευνα συμμετείχαν 22 Σχολεία του νησιού της Ρόδου και 140 φοιτητές/φοιτήτριες που βρίσκονταν στο τέταρτο έτος των σπουδών τους. Στη συνέχεια έγινε κυρίως ποιοτική επεξεργασία των δεδομένων, αλλά και συνδυασμός της με ποσοτική έρευνα. Η ποσοτική έρευνα έγινε με ανάλυση περιεχομένου και με το λογισμικό στατιστικής ανάλυσης SPSS σε δύο στάδια. Στο πρώτο στάδιο, πραγματοποιήθηκε η περιγραφική στατιστική ανάλυση, προκειμένου να παρουσιαστούν τα ερευνητικά δεδομένα και να είναι δυνατή η διαμόρφωση μιας καλύτερης εικόνας για τις παρατηρήσεις που καταγράφηκαν στο πλαίσιο της έρευνας δράσης. Στο δεύτερο στάδιο, επιχειρήθηκε η συναφιακή-επαγωγική στατιστική ανάλυση, με στόχο να διερευνηθεί η πιθανότητα της ύπαρξης στατιστικά σημαντικών διαφοροποιήσεων των τιμών των παρατηρήσεων σε σχέση με το φύλο των φοιτητών /τριών, αλλά και σε σχέση με την τάξης στην οποία έγινε η διδασκαλία σε σχέση με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Τα αποτελέσματα της ποιοτικής και ποσοτικής έρευνας έδειξαν πως η διδακτική πρόταση διδασκαλίας της Γλώσσας με τη μέθοδο της Νέας Μάθησης βοήθησε τους/τις υποψήφιους/υποψήφιες δασκάλους/δασκάλες να σχεδιάσουν και να οργανώσουν τη διδασκαλία τους, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στον «προσωπικό γραμματισμό» των παιδιών, στη δημιουργικότητα και στο μετασχηματισμό της γνώσης. Απώτερος στόχος ήταν η αυτονόμηση του μαθητή/μαθήτριας απέναντι στη μάθηση, η οποία μπορεί να επιτευχθεί μέσω της «γνωσιακής μαθητείας», της υποστήριξης δηλαδή του εκπαιδευτικού, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να φτάσουν στη γνώση αναπτύσσοντας μόνοι τους στρατηγικές και χρησιμοποιώντας γνωστικά εργαλεία. Το πλαίσιο της έρευνας και η διδακτική πρόταση μπορεί να διερευνηθεί και να εμπλουτιστεί περαιτέρω, ώστε να χρησιμοποιηθεί τόσο στην εκπαίδευση των μελλοντικών εκπαιδευτικών όσο και στην επιμόρφωση των εν ενεργεία εκπαιδευτικών λειτουργών.