Μελέτη με λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI) του εγκεφάλου ασθενών με σύνδρομο ανήσυχων ποδιών
Authors: Μαργαρίτη Περσεφόνη 
Published: September 2021

Το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών είναι μια συχνή νευρολογική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από την ακατανίκητη ανάγκη κίνησης των κάτω άκρων κυρίως σε περιόδους ηρεμίας και προκαλείται από δυσάρεστες αισθήσεις στην περιοχή της κνήμης. Οι κινήσεις των κάτω άκρων χαρακτηρίζονται ως περιοδικές κινήσεις των άκρων και είναι επαναλαμβανόμενες, στερεότυπες κινήσεις της ποδοκνημικής άρθρωσης, εν είδει ¨babinski¨ κίνηση των δακτύλων του ποδιού καθώς και κάμψη της κατά γόνυ άρθρωσης. Η σημαντική ύφεση των συμπτωμάτων του συνδρόμου με τη χορήγηση ντοπαμινεργικών αγωνιστών και σιδήρου έχει οδηγήσει στη διαμόρφωση των υποθέσεων της παθοφυσιολογίας του συνδρόμου. Η λειτουργική μαγνητική τομογραφία είναι μια σύγχρονη εφαρμογή της απεικόνισης μαγνητικού συντονισμού με την οποία ελέγχουμε τις περιοχές του εγκεφάλου που ενεργοποιούνται όταν το άτομο εκτελεί ένα συγκεκριμένο έργο. Με την διδακτορική διατριβή θελήσαμε να μελετήσουμε ποιες περιοχές του εγκεφάλου ενεργοποιούνται όταν το άτομο με σύνδρομο ανήσυχων ποδιών εκτελεί τις περιοδικές κινήσεις των άκρων αυτόματα αλλά και κατόπιν υπαγόρευσης. Μελετήσαμε πληθυσμούς με σύνδρομο ανήσυχων ποδιών πρώιμης ή όψιμης έναρξης, χωρίς να έχουν λάβει ντοπαμινεργική θεραπεία και η εξέταση πραγματοποιήθηκε την ώρα αιχμής των συμπτωμάτων. Στον όψιμης έναρξης νόσου πληθυσμό μετρήσαμε αρχικά το χρόνο Τ2 και συγκρίναμε με υγιείς μάρτυρες. Τα αποτελέσματά μας υποδεικνύουν υψηλό χρόνο Τ2 στο συμπαγές τμήμα της μέλαινας ουσίας και κάτι τέτοιο σχετίζεται με χαμηλή ποσότητα σιδήρου. Το εύρημα είναι σημαντικό καθώς το συμπαγές τμήμα της μέλαινας ουσίας συμμετέχει με ένα περίπλοκο κύκλωμα που ρυθμίζει την κίνηση. Ακολούθως επεξεργαστήκαμε τα δεδομένα της λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας ενώ το παράδειγμα περιλάμβανε κινήσεις πελματιαίας και ραχιαίας κάμψης της άκρας ποδός κατόπιν εντολής. Οι ασθενείς παρουσίαζαν μεγαλύτερο βαθμό ενεργοποίησης του προμετωπιαίου λοβού και της έλικας του προσαγωγίου. Η υπερενεργοποίηση των περιοχών αυτών μπορεί να ερμηνευτεί καθώς οι περιοχές αυτές συμμετέχουν στον έλεγχο στερεότυπων κινήσεων αλλά και πιθανά μέσω εξαρτημένης αντίδρασης προσμονής του πόνου. Οι ασθενείς με πρώιμη έναρξη νόσου πραγματοποίησαν αυθόρμητες περιοδικές κινήσεις των άκρων την ώρα έκλυσης των δυσάρεστων αισθητικών συμπτωμάτων. Το πρωτόκολλο περιλάμβανε και ακολουθίες ανατομικές οι οποίες με βάση το αυτοματοποιημένο πρόγραμμα της μορφομετρίας που βασίζεται στο ογκοστοιχείο αναλύθηκαν και συγκρίθηκαν με ανατομικές εικόνες ομάδας ελέγχου. Τα αποτελέσματά μας έδειξαν ότι δεν υπήρχε διαφορά όγκου ανάμεσα σε ασθενείς και μάρτυρες. Επίσης αναλύθηκαν οι εικόνες Τ2 σε διαφορετικούς χρόνους αντήχησης και έγιναν μετρήσεις στο χάρτη Τ2 διαφόρων περιοχών. Τα αποτελέσματα έδειξαν χαμηλούς χρόνους Τ2 στον υποθαλάμιο πυρήνα και στο έσω τμήμα της ωχράς σφαίρας στο δεξιό εγκεφαλικό ημισφαίριο που σχετίζονται με αυξημένη εναπόθεση σιδήρου στις εν λόγω περιοχές. Τα χαμηλά επίπεδα ντοπαμίνης που παρατηρούνται την ώρα εκτέλεσης του πρωτοκόλλου οδηγούν στην τελική υπερενεργοποίηση των περιοχών αυτών και σε οξειδωτικό στρες με αποτέλεσμα την αυξημένη εναπόθεση σιδήρου. Ο τελικός χάρτης ενεργοποίησης του παραδείγματος της λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας ανέδειξε περιοχές του ραβδωτού σώματος, του μεταιχμιακού συστήματος και φλοιϊκές περιοχές.