Διερεύνηση της συμπεριφοράς περιποίησης και της εξυγιαντικής συμπεριφοράς ως μηχανισμός άμυνας της μέλισσας έναντι του ακάρεος Varroa και αξιοποίησή τους για την παραγωγή ανθεκτικών πληθυσμών μελισσών
Authors: Ξώνης Κωνσταντίνος 
Published: August 2021

Αντικείμενο αρκετών ερευνών αποτέλεσαν οι μηχανισμοί άμυνας της Ευρωπαϊκής μέλισσας Apis mellifera με στόχο την αντιμετώπιση του ακάρεος Varroa destructor Anderson και Trueman. Η συμπεριφορά περιποίησης και η εξυγιαντική συμπεριφορά θεωρούνται κύριοι μηχανισμοί άμυνας, ευρείας αποδοχής και χρήσης από τους επιστήμονες. Οι Ευρωπαϊκές μέλισσες οι οποίες έχουν προσβληθεί σχετικά πρόσφατα από το άκαρι έχουν αναπτύξει αυτούς τους μηχανισμούς άμυνας σε περιορισμένο όμως βαθμό σε σχέση με την Ασιατική μέλισσα (A. cerana) τον αρχικό ξενιστή του ακάρεος. Στην παρούσα εργασία διερευνήθηκαν οι δυο μηχανισμοί άμυνας στη Μακεδονική φυλή (A. mellifera macedonica). Για την ποσοτικοποίηση της συμπεριφοράς περιποίησης χρησιμοποιήθηκε ο όρος «χτυπημένα ακάρεα» ο οποίος περιελάμβανε τα ακάρεα που είχαν μηχανικές βλάβες και φυσικά ραχιαία λακκάκια στο ιδιόσωμά τους. Την πρώτη περίοδο η επιλογή του μελισσιού για την βασιλοτροφία έγινε με βάση το υψηλό ποσοστό των χτυπημένων ακάρεων. Η μελέτη της συσχέτισης του ποσοστού των χτυπημένων ακάρεων με τον βαθμό προσβολής του ακάρεος διερευνήθηκε και την δεύτερη περίοδο. Την δεύτερη περίοδο χρησιμοποιήθηκε ως κριτήριο επιλογής μελισσιού για βασιλοτροφία η υψηλή και σταθερή εξυγιαντική συμπεριφορά. Η σταθερότητα και η αποτελεσματικότητα της εξυγιαντικής συμπεριφοράς μελετήθηκαν και την τρίτη περίοδο. Στα 16 προσβεβλημένα μελίσσια πραγματοποιήθηκε μόνο μια θεραπεία στην αρχή της τρίτης περιόδου. Σε δύο από τα επτά μελίσσια της δεύτερης περιόδου και σε τέσσερα από τα 16 μελίσσια της τρίτης περιόδου διαπιστώθηκε μικρή διακύμανση (CV≤15%) και μέτρια έως υψηλή εξυγιαντική συμπεριφορά (68-100%). Σε αυτά τα έξι συνολικά μελίσσια διαπιστώθηκε ισχυρή θετική συσχέτιση της εξυγιαντικής συμπεριφοράς και του βαθμού προσβολής του ακάρεος στον πληθυσμό των μελισσών, τα οποία συνδέονταν μεταξύ τους κατά 32.3%. Παρατηρήθηκε ότι στο τέλος της τρίτης περιόδου ο βαθμός προσβολής του ακάρεος στον πληθυσμό δύο εκ των τεσσάρων μελισσών ήταν ιδιαίτερα χαμηλός (3 και 4 %), ενώ στα άλλα δύο ήταν 8 και 13%. Κατά την δημιουργία των βασιλισσών της δεύτερης περιόδου είχε εφαρμοστεί η Τεχνητή Σπερματέγχυση χρησιμοποιώντας την μέθοδο αδελφός-αδελφή, ώστε να διαπιστωθεί αν μπορεί να ενισχυθεί το χαρακτηριστικό της εξυγιαντικής συμπεριφοράς σε σχέση με τις αδελφές βασίλισσες Φυσικής Σύζευξης. Στην παρούσα εργασία διαπιστώθηκε ότι δεν υπήρχε διαφορά μεταξύ των δύο κατηγοριών βασιλισσών στην εκδήλωση του μηχανισμού άμυνας. Δύο μελίσσια με βασίλισσες Τεχνητής Σπερματέγχυσης και δύο με βασίλισσες Φυσικής Σύζευξης ξεχώρισαν από τα 16 συνολικά μελίσσια της τρίτης περιόδου. Είναι σημαντικό να αναφερθεί πως η χρήση μόνο μιας αποτελεσματικής θεραπείας, κατά την διάρκεια της διαχείμασης των μελισσιών στην αρχή της τρίτης περιόδου των μετρήσεων, ήταν σημαντική για την επιβίωση μεγάλου αριθμού μελισσιών (84%) τα οποία είχαν μεγαλύτερη δυναμικότητα την άνοιξη και τελικό βαθμό προσβολής 14% κατά Μ.Ο. (από 3-31%). Αντίθετα χωρίς θεραπεία κατά το ξεχειμώνιασμα της δεύτερης περιόδου επιβίωσε το 58% των μελισσιών τα οποία ξεκίνησαν την άνοιξη με μικρότερη δυναμικότητα. Ένα πρόγραμμα βασιλοτροφίας το οποίο θα χρησιμοποιούσε ως κριτήριο επιλογής μελισσιών τον μεγάλο αριθμό χτυπημένων ακάρεων και την υψηλή και σταθερή εξυγιαντική συμπεριφορά πιθανώς να οδηγήσει στην δημιουργία ανθεκτικών στο άκαρι μελισσιών.