Βιολογία και φυσιολογία θρέψης διακοσμητικών ψαριών σε ενυδρεία
Authors: Βλάχος Νικόλαος 
Published: September 2021

Η εκτροφή και διατήρηση διακοσμητικών ψαριών σε ελεγχόμενες συνθήκες εδώ και πολλές δεκαετίες αποτέλεσε αντικείμενο ερασιτεχνικής και επαγγελματικής ενασχόλησης. Το οικονομικό ενδιαφέρον που παρουσιάζουν σήμερα τα διακοσμητικά ψάρια αυξήθηκε με αποτέλεσμα να γίνονται ολοένα και περισσότερες προσπάθειες εντατικοποίησης της αναπαραγωγής και της εκτροφής τους. Παρά τη μακρόχρονη εμπειρία που υπάρχει σήμερα στη διατήρηση διακοσμητικών ψαριών ελάχιστες είναι οι γνώσεις και οι πληροφορίες για την οντογένεση και τις διαιτητικές ανάγκες σε θρεπτικά συστατικά που ενίσχυουν τη βέλτιστη ανάπτυξη του ψαριού.Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής ήταν: (α) η μελέτη της αναπαραγωγικής συμπεριφοράς και ειδικότερα των σταδίων οντογένεσης (β) η μελέτη της επίδρασης διαφορετικών τύπου σιτηρεσίων καθώς επίσης και η προέλευση της πρωτεϊνικής πηγής του σιτηρεσίου στην ανάπτυξη, επιβίωση και κατανάλωση της τροφής και (γ) η μελέτη της δομής των κοινοτήτων και τυχόν αλλαγές στη σύνθεση των ειδών του βακτηριοπλαγκτού σε ενυδρεία, σε δυο εκ των δημοφιλέστερων ειδών της οικογένειας των κιχλίδων, της κιχλιδόζεμπρας (Archocentrus nigroafasciatus) και του αγγελόψαρου (Pterophyllum scalare). Για τη μελέτη της αναπαραγωγής της κιχλιδόζεμπρας χρησιμοποιήθηκαν 7 ώριμοι γεννήτορες μέσου βάρους 10-20 gr οι οποίοι διατηρήθηκαν σε συνθήκες αιχμαλωσίας για διάστημα ενός έτους σε αναλογία 1♂:1♀. Οι γεννήτορες τοποθετήθηκαν σε 7 υάλινα ενυδρεία χωρητικότητας 45 L σε θερμοκρασία 27 οC, με ολική σκληρότητα 8-10 οdH και pH 6-8 για διάστημα 90 ημερών. Ομοίως 5 γεννήτορες αγγελόψαρου μέσου βάρους 10-25 gr διατηρήθηκαν σε συνθήκες αιχμαλωσίας για διάστημα ενός έτους σε αναλογία 1♂:1♀. Οι γεννήτορες τοποθετήθηκαν σε 5 υάλινα ενυδρεία χωρητικότητας 65 L σε θερμοκρασία 29 οC, με ολική σκληρότητα 4-5 οdH και pH 6,2-6,5 για διάστημα 300 ημερών. Για τη μελέτη της οντογένεσης στην κιχλιδόζεμπρα χρησιμοποιήθηκαν 600 προνύμφες σε δυο διαφορετικές θερμοκρασίες στους 23 οC και 27 οC (ελάχιστη και μέγιστη θερμοκρασία αναπαραγωγής) για χρονικό διάστημα τριών ημερών μέχρι την απορρόφηση του λεκιθικού σάκου. Επίσης, στο αγγελόψαρο για την εξέλιξη των σταδίων της οντογένεσης χρησιμοποιήθηκαν 500 προνύμφες σε δυο διαφορετικά pH 6,2 και 7,4 (όξινο και αλκαλικό περιβάλλον) για χρονικό διάστημα τριών ημερών έως την απορρόφηση του λεκιθικού σάκου και τη λήψη εξωγενούς τροφής. Η μελέτη των θρεπτικών αναγκών στα μελετηθέντα είδη έγινε με μια σειρά πειραμάτων στα οποία χρησιμοποιήθηκαν δυο ισοπρωτεϊνικά (δίαιτα Α και Β) και δυο ισολιπιδικά (δίαιτα Γ και Δ) εμπορικά σιτηρέσια (σύμπηκτα και νιφάδες σε συνδυασμό με κατεψυγμένη τροφή) τρεις φορές ημερησίως στους 20 οC (ελάχιστη θερμοκρασία θερμικής ανθεκτικότητας) και 27 οC (βέλτιστη θερμοκρασία ανάπτυξης) για την κιχλίδόζεμπρα και στους 25 οC (ελάχιστη θερμοκρασία θερμικής ανθεκτικότητας) και 29 οC (βέλτιστη θερμοκρασία ανάπτυξης) για το αγγελόψαρο. Συνολικά χρησιμοποιήθηκαν 240 αγγελόψαρα μέσου σωματικού βάρους 1,1±0,5 g και ολικού μήκους 3,9±0,4 cm τοποθετήθηκαν σε ενυδρεία χωρητικότητας 45 L για διάστημα 60 ημερών στους 25 οC και 29 οC. Σε ότι αφορά την κιχλιδόζεμπρα χρησιμοποιήθηκαν συνολικά 240 άτομα μέσου σωματικού βάρους 1,25±0,02 g και ολικού μήκους 4,0±0,4 cm τοποθετήθηκαν σε ενυδρεία χωρητικότητας 45 L για διάστημα 60 ημερών στους 20 οC και 27 οC αντίστοιχα. Όλα τα πειραματικά ενυδρεία χωρίσθηκαν ανά δυο σε δυο διατροφικές ομάδες για κάθε δίαιτα οι οποίες καθημερινά λάμβαναν τροφή 5% του μέσου ζώντος βάρους ψαριού. Μια ομάδα αγγελόψαρων και κιχλιδόζεμπρας παρόμοιου μεγέθους διατηρήθηκε σε συνθήκες ασιτίας για το ίδιο χρονικό διάστημα και στις δυο θερμοκρασίες εκτροφής. Τα πειράματα κατανάλωσης της τροφής και για τα δυο είδη πραγματοποιήθηκαν σε οκτώ υάλινα ενυδρεία χωρητικότητας 40 L στους 25 οC και 29 οC και χρησιμοποιήθηκαν συνολικά 80 αγγελόψαρα μέσου βάρους 1,1±0,1 g και μέσου μήκους 4,0±0,4 cm. Επίσης 80 κιχλιδόζεμπρες μέσου βάρους 1,28±0,01 g και μέσου μήκους 4,0±0,4 cm τοποθετήθηκαν σε οκτώ υάλινα ενυδρεία χωρητικότητας 40 L στους 20 οC και 27 οC. Στα πειράματα κατανάλωσης της τροφής χορηγήθηκαν τα ισοπρωτεϊνικά σιτηρέσια (δίαιτα Α και Β) τρεις φορές ημερησίως με επίπεδο διατροφής 5% του μέσου βάρους του ψαριού για διάστημα 30 ημερών. Η μελέτη επίδρασης της πρωτεϊνικής πηγής στην ανάπτυξη και επιβίωση του αγγελόψαρου και της κιχλιδόζεμπρας πραγματοποιήθηκε σε ξεχωριστό πείραμα όπου καταρτίστηκαν τρία ισοπρωτεϊνικά, ισολιπιδικά και ισοενεργειακά σιτηρέσια τα οποία διέφεραν ως προς την πηγή της διαιτητικής πρωτεΐνης (φυτική πρωτεΐνη, ζωική πρωτεΐνη, ανάμιξη φυτικής και ζωικής πρωτεΐνης). Συνολικά χρησιμοποιήθηκαν 150 αγγελόψαρα μέσου βάρους 0,59±0,01 g και μέσου μήκους 3,2±0,07cm τα οποία τοποθετήθηκαν σε 15 υάλινα ενυδρεία 45 L σε θερμοκρασία 27 οC και σε 29 οC, για διάστημα 60 ημερών Επίσης, 150 κιχλιδόζεμπρες μέσου βάρους 0,29±0,03 g και ολικού μήκους 2,2±0,00 cm τοποθετήθηκαν σε 15 υάλινα ενυδρεία 45 L σε θερμοκρασία 27 οC. για διάστημα 60 ημερών. Μια ομάδα αγγελόψαρου και κιχλιδόζεμπρας παρόμοιου μεγέθους διατηρήθηκαν σε δέκα ενυδρεία όγκου 45 L σε συνθήκες ασιτίας για διάστημα 60 ημερών. Τέλος μελετήθηκε η δομή κοινοτήτων βακτηριοπλαγκτού και στα δυο είδη ψαριών σε τέσσερα ξεχωριστά ενυδρεία χωρητικότητας 45 L για διάστημα 60 ημερών. Με την έναρξη του πειράματος προστέθηκαν περίπου 50 × 106 κύτταρα νιτροποίησης και απονιτροποίησης. Τη 2η ημέρα η βακτηριακή αφθονία ήταν μεταξύ περίπου 2,4 και 5,3 Χ 106 κύτταρα ml-1 και την 5η ημέρα ήταν περίπου 1,2 και 4,3 Χ 106 κύτταρα ml-1. Επίσης διερευνήθηκαν η βακτηριακή κυτταρική αφθονία και η ποικιλομορφία του 16S rRNA γονιδίου κατά την έναρξη (ημέρα 0), τη μέση (ημέρα 30) και στο τέλος του πειράματος.Τα αποτελέσματα της διδακτορικής διατριβής έδειξαν ότι και τα δυο είδη ψαριών αναπαράχθηκαν με επιτυχία, ενώ η μεγαλύτερη εκκολαψιμότητα παρουσιάστηκε στους 27 οC για την κιχλιδόζεμπρα και στους 29 οC για το αγγελόψαρο. Ο αριθμός των γονιμοποιημένων αυγών στην κιχλιδόζεμπρα ήταν μεγαλύτερος, όταν στην επώαση συμμετείχαν ενεργά και οι δυο γεννήτορες. Επίσης, το αγγελόψαρο σε όξινο περιβάλλον (pH 6.2) παρουσίασε υψηλότερα ποσοστά γονιμοποίησης και εκκόλαψης (87%) σε αντίθεση με το αλκαλικό περιβάλλον όπου η εκκόλαψη ήταν 43%. Το πρότυπο μοντέλο της μορφολογικής ανάπτυξης των δυο μελετηθέντων ειδών δεν παρουσίασε διαφορές από εκείνο που παρουσιάζουν τα είδη της οικογένειας Cichlidae. Η κιχλιδόζεμπρα παρουσίασε ένα στάδιο έντονων μορφομετρικών μεταβολών που εξαρτώνται από τη θερμοκρασία εκκόλαψης. Οι έντονες μεταβολές στους 27 οC έλαβαν χώρα από την ηλικία των 32 h μέχρι των 56 h, ενώ στη μικρότερη θερμοκρασία (23 οC) οι έντονες μεταβολές έλαβαν χώρα από την ηλικία των 56 h μέχρι των 72 h. Η λήξη του λεκιθοφόρου νυμφικού σταδίου στο αγγελόψαρο παρατηρήθηκε στις 60 h σε pH 6,2 και 12-24 h αργότερα στο αλκαλικό περιβάλλον (pH 7.4). Τα αποτελέσματα προσδιορισμού των διαιτητικών απαιτήσεων έδειξαν ότι τα αγγελόψαρα όταν σιτίστηκαν με εμπορικά σύμπηκτα σε συνδυασμό με κατεψυγμένη τροφή (δίαιτα Α) παρουσίασαν στατιστικά σημαντικά καλύτερη ανάπτυξη, επιβίωση και μεγαλύτερη κατανάλωση τροφής (P<0,05) σε σχέση με τις εμπορικές νιφάδες όταν χρησιμοποιήθηκαν σε συνδυασμό με κατεψυγμένη τροφή (δίαιτα Β) στη βέλτιστη θερμοκρασία ανάπτυξης (29 οC). Επίσης τα αγγελόψαρα όταν σιτίστηκαν με δυο ισολιπιδικές δίαιτες (δίαιτα Γ και Δ) παρουσίασαν στατιστικά σημαντικά καλύτερη ανάπτυξη, μεγαλύτερη επιβίωση και μεγαλύτερη κατανάλωση τροφής, όταν σιτίζονταν με τη δίαιτα Γ (σύμπηκτα σε συνδυασμό με κατεψυγμένη τροφή) (P<0,05). Ο λόγος των απαραίτητων αμινοξέων (Α/Ε) για τα αγγελόψαρα που σιτίστηκαν, με εμπορικά σύμπηκτα σε συνδυασμό με κατεψυγμένη τροφή (δίαιτα Α και δίαιτα Γ) έδειξε υψηλότερα επίπεδα σε λυσίνη και θρυονίνη (δίαιτα Α) σε σχέση με τη δίαιτα Β και αργινίνη σε σχέση με τη δίαιτα Δ. Ομοίως η κιχλιδόζεμπρα στους 27 οC επέδειξε παρόμοια ανάπτυξη όταν σιτίσθηκε με τις ισοπρωτεϊνικές δίαιτες (Α και Β) και τις ισολιπιδικές δίαιτες (Γ και Δ) χωρίς να παρουσίαζε στατιστικά σημαντικές διαφορές (P>0,05). Αντίθετα στους 20 οC η κιχλιδόζεμπρα όταν σιτίζονταν με εμπορικά σύμπηκτα (δίαιτα Α και Β) παρουσίασε στατιστικά σημαντικά καλύτερη ανάπτυξη (P<0,05) σε σχέση με τις νιφάδες (δίαιτα Γ και Δ). Η κατανάλωση της τροφής για την κιχλιδόζεμπρα που σιτίζονταν με τη δίαιτα Α, ήταν στατιστικά σημαντικά μεγαλύτερη (P<0,05) σε σχέση με τη δίαιτα Β. Αντίθετα στους 20 οC, η κιχλιδόζεμπρα παρουσίασε στατιστικά σημαντικά μεγαλύτερη κατανάλωση τροφής όταν σιτίζονταν με τη δίαιτα (Β και Δ) και πιθανώς να οφείλονταν στις αυξημένες ανάγκες αξιοποίησης μεταβολικά της τροφής. Σε ότι αφορά την επίδραση της πρωτεϊνικής πηγής του σιτηρεσίου στην ανάπτυξη και επιβίωση του αγγελόψαρου και της κιχλιδόζεμπρας, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι και τα δύο είδη παρουσίασαν στατιστικά σημαντικά καλύτερο ρυθμό ανάπτυξης, μεγαλύτερη αύξηση βάρους και καλύτερη κατανάλωση τροφής όταν σιτίστηκαν με σιτηρέσια από ιχθυάλευρο ή ανάμεικτα σιτηρέσια σε σχέση με τα φυτικά (P<0,05). Σε συνθήκες ασιτίας τα ψάρια έχασαν βάρος. Στα ενυδρεία εκτροφής του αγγελόψαρου και της κιχλιδόζεμπρας παρατηρήθηκε αύξηση στη βακτηριακή κοινωνία σε όλο το διάστημα εκτροφής. Ο μεγαλύτερος αριθμός φυλότυπων παρατηρήθηκε την ημέρα 0 και ο χαμηλότερος σημειώθηκε στις 60 και 30 ημέρες για την κιχλιδόζεμπρα και το αγγελόψαρο, αντίστοιχα, με την πλειοψηφία των κοινών φυλότυπων να ανήκει στα Proteobacteria. Από τα παραπάνω υποδηλώνεται ότι η εμπορική δίαιτα Α (σύμπηκτα σε συνδυασμό με κατεψυγμένη τροφή) οδηγεί σε ταχύτερους ρυθμούς ανάπτυξης και καλύτερη κατανάλωση τροφής όταν η θερμοκρασία διατήρησης των αγγελόψαρων είναι 29 οC σε σχέση με τους 25 οC, υποδεικνύοντας ότι στα ανώτερα θερμοκρασιακά βέλτιστα όρια, ο ρυθμός μεταβολισμού της τροφής ήταν υψηλότερος. Επίσης σε ότι αφορά την κιχλιδόζεμπρα τα ψάρια παρουσίασαν παρόμοια ανάπτυξη όταν σιτίστηκαν με τις εμπορικές πειραματικές δίαιτες στους 27 οC. Το αγγελόψαρο και η κιχλιδόζεμπρα όταν διατρέφονταν με σιτηρέσια από ιχθυάλευρο (FM) ή με σιτηρέσια που έγινε μερική υποκατάσταση της ζωικής πρωτεΐνης από φυτική (ΜΜ), παρουσίασαν υψηλότερο ρυθμό ανάπτυξης και μεγαλύτερη αύξηση βάρους σε σχέση με τα ψάρια που σιτίστηκαν με σιτηρέσια που περιείχαν αποκλειστικά πρωτεΐνη φυτικής προέλευσης (PM). Τα αποτελέσματα της παρούσας διδακτορικής διατριβής παρέχουν πληροφορίες σε ό,τι αφορά τη διαχείριση της εκτροφής του αγγελόψαρου και της κιχλιδόζεμπρας, προσφέροντας νέες στρατηγικές στην κατάρτιση βελτιωμένων και ισορροπημένων σιτηρεσίων οι οποίες μπορεί να αντισταθμίζουν τη ρύπανση του ενυδρείου και να προωθήσουν τη βέλτιστη ανάπτυξη, τη μεταβολική αξιοποίηση της τροφής και την υγεία των διακοσμητικών ψαριών.