Μια διαχρονική μελέτη της ανάπτυξης του προφορικού λόγου, της πρώιμης ανάγνωσης και των μεταξύ τους σχέσεων σε παιδιά ηλικίας 4;05-6;05 ετών
Authors: Κασσωτάκη-Ψαρουδάκη Πόπη 
Published: August 2021

Γενικός σκοπός της παρούσας διαχρονικής µελέτης ήταν η διερεύνηση της ανάπτυξης, και΄των µεταξύ τους αµοιβαίων σχέσεων, του προφορικού λόγου και της πρώιµης ανάγνωσης παιδιών ηλικίας 4;05-6;05 ετών. Η επίτευξη του σκοπού αυτού επιδιώχθηκε µέσα από την προσέγγιση δύο βασικών και αλληλοσυσχετιζόµενων στόχων. Ο πρώτος στόχος ήταν η διαπίστωση της ανάπτυξης του προφορικού λόγου στους γλωσσικούς τοµείς της σηµασίας/λεξιλογίου και της γραµµατικής, καθώς και της πρώιµης ανάγνωσης. Ο δεύτερος ήταν η σε βάθος ανάλυση, σε διαχρονικό και συγχρονικό επίπεδο, των σχέσεων µεταξύ της ανάπτυξης του προφορικού λόγου και της πρώιµης ανάγνωσης. Τον πληθυσµό της έρευνας αποτέλεσαν τα τυπικά αναπτυσσόµενα παιδιά ηλικίας 4;05-6;05, µε µητρική γλώσσα την Ελληνική, χωρίς ιστορικό αισθητηριακών, νευρολογικών, γλωσσικών και κινητικών προβληµάτων, κατά τη διάρκεια της δίχρονης φοίτησης τους (2006-2008) στα ολοήµερα νηπιαγωγεία των τεσσάρων Νοµών της Κρήτης. To δείγµα (114 υποκείµενα) επιλέχθηκε µε τη µέθοδο της αναλογικά στρωµατοποιηµένης τυχαίας δειγµατοληψίας. Τα δεδοµένα συλλέχθηκαν µε µια ποικιλία οργάνων, όπως το τεστ Αναλυτικής Αξιολόγησης του Προφορικού Λόγου (ΑΑΠΛ), το τεστ Αναλυτικής Αξιολόγησης της Πρώιµης Ανάγνωσης (ΑΑΠΑ) και τo Πρωτόκολλο Παρατήρησης και Καταγραφής της ανάπτυξης της Προφορικής Γλώσσας και της Πρώιµης Ανάγνωσης από τους εκπαιδευτικούς (ΠΠΚΑΠΓΠΑ). Τα αποτελέσµατα της έρευνας έδειξαν ότι η ανάπτυξη του προφορικού λόγου ήταν στα αναµενόµενα για την ηλικία των παιδιών επίπεδα, παρότι διαπιστώθηκαν σηµαντικές διαφορές στις επιδόσεις των παιδιών ανάλογα µε την ηλικία και τις γλωσσικές ή και γνωστικές απαιτήσεις των διαφόρων δοκιµασιών. Οι γνώσεις και οι δεξιότητες της πρώιµης ανάγνωσης, µε την ικανότητα των παιδιών να αντιλαµβάνονται τις έννοιες του γραπτούλόγου να έχει το προβάδισµα, βρέθηκαν σε ικανοποιητικό βαθµό αναπτυγµένες. Σε πολλές περιπτώσεις διαπιστώθηκαν ισχυρές σχέσεις µεταξύ των επιµέρους γλωσσικών κατηγοριών του προφορικού λόγου ως προς την ανάπτυξή τους, κάτι που παρατηρήθηκε και για τις όψεις της πρώιµης ανάγνωσης. Οι διατοµικές διαφορές των παιδιών στον προφορικό λόγο και την πρώιµη ανάγνωση φάνηκε να εξηγούνται από ενδογενείς και εξωγενείς παράγοντες, ενώ οι ενδοατοµικές στα διάφορα κριτήρια από τις γνωστικές και γλωσσικές διαδικασίες που αυτά απαιτούν για την επιτυχή εκτέλεσή τους. Αναλύσεις παλινδρόµησης έδειξαν ότι οι γνώσεις για το γραπτό κώδικα ερµηνεύουν το µεγαλύτερο µέρος της διακύµανσης των διασπορών στην ανάγνωση λέξεων σε συγχρονικό και διαχρονικό επίπεδο και αποτελούν το βασικό παράγοντα πρόβλεψής της. Ωστόσο, κάποιες από τις δεξιότητες του προφορικού λόγου, σε µεγαλύτερο βαθµό αυτές που φανερώνουν την ικανότητα των παιδιών να στοχάζονται πάνω στη γλώσσα (εκτίµηση γραµµατικότητας και διόρθωση των αντιγραµµατικών προτάσεων), ευθύνονται σηµαντικά και ανεξάρτητα για τη διακύµανση στην ανάγνωση λέξεων. Σε γενικές γραµµές τα ευρήµατα της παρούσας µελέτης επιβεβαιώνουν και επεκτείνουν, λόγω της ευρύτητας και της ποικιλίας των κριτηρίων που χρησιµοποιήθηκαν, τα αποτέλεσµα σχετικών προηγούµενων ερευνών στην αγγλική και στην ελληνική γλώσσα, οι οποίεςδιαπίστωσαν µια σηµαντική σχέση µεταξύ του προφορικού και του γραπτού λόγου στην πρώιµη ηλικία. Η ψυχοπαιδαγωγική προέκταση των ευρηµάτων, αλλά και τα όργανα που χρησιµοποιήθηκαν για τη συλλογή των δεδοµένων στην παρούσα έρευνα, µπορούν να βρουν εφαρµογή τόσο στον τοµέα της διάγνωσης, όσο και της διδακτικής προσέγγισης της γλώσσας και του γραµµατισµού στην Προσχολική Εκπαίδευση. Τέλος, τα ευρήµατά µας υπογραµµίζουν τη σηµασία της έγκαιρης και έγκυρης αξιολόγησης της προόδου των παιδιών σε όλους τους τοµείς του προφορικού και του γραπτού λόγου, επιβεβαιώνοντας την ανάγκη τεκµηριωµένης οργάνωσης αναπτυξιακά κατάλληλων προγραµµάτων για την ισόρροπη καλλιέργειά τους.