Λογιστική για την ακεραιότητα
Authors: Πασσάς Ιωάννης 
Published: December 2023

Η παρούσα διδακτορική διατριβή (ΔΔ) παρουσιάζει μια ολοκληρωμένη εξέταση των αντιπαραθέσεων (controversies) σχετικά με τα Περιβάλλον, την Κοινωνία και την Διακυβέρνηση - Environmental, Social, and Governance (ESG), εστιάζοντας στην ακεραιότητα των χρηματοοικονομικών γνωστοποιήσεων, την υιοθέτηση των Διεθνών Προτύπων Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (ΔΠΧΑ) και το διογκούμενο ζήτημα της απάτης στα ESG στο παγκόσμιο επιχειρηματικό περιβάλλον. Χρησιμοποιώντας έναν ερευνητικό σχεδιασμό μεικτών μεθόδων, το πρώτο (Α) μέρος διερευνά την αλληλεπίδραση μεταξύ των αντιπαραθέσεων ESG και της εταιρικής διακυβέρνησης, με ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο της ποικιλομορφίας των φύλων, στην ηθική εποπτεία και στον μετριασμό των αμφισβητούμενων πρακτικών. Ένας συνδυασμός χρηματοοικονομικών και ψηφιακών συστημάτων με τη χρήση ποιοτικής βιβλιομετρικής (Bibliometric) ανάλυσης μέσω της γλώσσας προγραμματισμού R και ενός ποσοτικού, γενικευμένου γραμμικού μοντέλου (GLM) διασαφηνίζει τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζει η γυναικεία ηγεσία στον περιορισμό των αντιπαραθέσεων ESG, συνηγορώντας υπέρ ενός μοντέλου διακυβέρνησης που καθοδηγείται με ενσυναίσθηση και είναι ταυτόχρονα ηθικά αυστηρό. Η διατριβή μελετά/διερευνά: i) τη σύνθετη σχέση μεταξύ των αντιπαραθέσεων, της πολιτικής αστάθειας και του μηχανισμού της άμεσης δημοκρατίας, ο οποίος ενδυναμώνει τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων. Από τα δεδομένα προκύπτει ένα ενδιαφέρον παράδοξο: υψηλότερα επίπεδα δημοκρατίας συσχετίζονται με αυξημένες αντιπαραθέσεις. Αυτό εγείρει κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με την αποτελεσματικότητα των δημοκρατικών διαδικασιών όσον αφορά τη διασφάλιση της διαφάνειας και τον περιορισμό της διαφθοράς και των παράνομων πρακτικών στην εταιρική διακυβέρνηση, ii) τον αντίκτυπο της μετάβασης στα ΔΠΧΑ στην ποιότητα των αφηγηματικών γνωστοποιήσεων των οικονομικών καταστάσεων κατά τη διάρκεια σημαντικών οικονομικών γεγονότων στη Βόρεια και Δυτική Ευρώπη και στις ΗΠΑ. Η εφαρμογή της μεθόδου Πολυκριτήριας ανάλυσης αποφάσεων (MCDA), Prometheé II αποδίδει αξιοσημείωτα ευρήματα, ένα από τα οποία είναι ότι οι ευρωπαϊκές εταιρείες επιδεικνύουν ανώτερη χρηματοοικονομική παιδεία (αλφαβητισμό) και ποιότητα στις προαιρετικές (εθελοντικές) χρηματοοικονομικές γνωστοποιήσεις (disclosure) σε σύγκριση με τις αντίστοιχες αμερικανικές εταιρείες, οι οποίες ακολουθούν κατά κύριο λόγο τις διατάξεις υποχρεωτικών γνωστοποιήσεων. iii) την απάτη στα ESG (ESG Fraud) - όπου παρατηρούνται φαινόμενα παραποιημένης πληροφόρησης σχετικά με τα κριτήρια ESG – προσθέτοντας μια καίρια διάσταση στη συζήτηση για την εταιρική διαφάνεια και τη διακυβέρνηση. Η αυξανόμενη εξάρτηση των ενδιαφερομένων μερών σε αξιόπιστες μετρήσεις ESG για επενδυτικές αποφάσεις καθιστά την αυξανόμενη τάση της απάτης στα ESG σημαντικό κίνδυνο στην εμπιστοσύνη των επενδυτών και κατ’ επέκταση στην εταιρική φήμη. Αυτό υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη για αυστηρούς μηχανισμούς ελέγχου και νομικά πλαίσια για την πρόληψη τέτοιων δόλιων δραστηριοτήτων και τη διατήρηση της ακεραιότητας (integrity) των εκθέσεων ESG, η οποία είναι ζωτικής σημασίας για τις βιώσιμες επιχειρηματικές δραστηριότητες. Επιπρόσθετα, αναλύοντας τις γεωγραφικές και κλαδικές διαφορές στις πρακτικές υποβολής εκθέσεων, η διατριβή συντάσσεται υπέρ της εναρμόνισης της χρηματοοικονομικής πληροφόρησης που θα προσαρμόζεται στα διάφορα εταιρικά περιβάλλοντα μεταξύ των εθνών. Η χρήση Πολυκριτήριας ανάλυσης σε συνδυασμό με το πλαίσιο ESG ελαχιστοποιεί πιθανή χειραγώγηση των πληροφοριών, τονίζοντας την ανάγκη για ισορροπημένη ηγεσία, συνολική διαφάνεια και διαφοροποιημένη τυποποίηση στις χρηματοοικονομικές γνωστοποιήσεις. Η παρούσα διατριβή επισημαίνει τη σημασία του εσωτερικού και εξωτερικού ελέγχου, στις «πράσινες απάτες» που αυξάνονται εκθετικά και αποτυπώνει αναλυτικά τις νέες τάσεις που θα πρέπει να ακολουθούν τα στελέχη των επιχειρήσεων, οι επενδυτές και οι ρυθμιστικές αρχές, υπογραμμίζοντας τη σημασία της ενσωμάτωσης των προτύπων κατά της διαφθοράς (corruption) στις πρωτοβουλίες εταιρικής κοινωνικής ευθύνης (ΕΚΕ) και της προώθησης ισότιμων δομών ηγεσίας. Τέλος, επισημαίνει την επιτακτική ανάγκη για περαιτέρω έρευνα σχετικά με τον αντίκτυπο των αντιπαραθέσεων που αφορούν τα ESG στις επιδόσεις των επιχειρήσεων, ιδίως στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), και προτρέπει σε έναν διευρυμένο διάλογο σχετικά με τον ρόλο των δημοκρατικών διαδικασιών στην εταιρική λογοδοσία (accountability) και τη μείωση της εταιρικής απάτης που αφορά τα ESG.