num_pages: 0
description: Vepra m e rndsishme letrare e Konics sht padyshim proza e gjat satirike Doktor Gjilpra zbulon rrnjt e drams s Mamurasit. Ndonse e pakryer ajo prfaqson tiparet m karakteristike dhe vlerat e tij si shkrimtar n prmasa t gjera.Doktor Gjipra u shkrua dhe u botua n gazetn Dielli n vitin 1924. Ishte koha kur kish triumfuar Revolucioni i Qershorit dhe n gjirin e shoqris shqiptare zhvillohej nj luft e ashpr politike para saj shtroheshin probleme jetike si: zgjidhja e forms s regjimit reforma agrare demokratizimi dhe modernizimi i aparatit shtetror emancipimi kulturor kombtar etj. Vepra e Konics sht pjell e ksaj kthese socialhistorike q sapo niste n jetn e popullit ton. Autori mori shkas nga vrasja e dy qytetarve amerikan n Mamuras q organizoi reaksioni feudal. Konica krimin e Mamurasit nuk do ta vshtronte si nj rast t veuar po si nj ngjarje me kuptim t gjer shoqror ku mplekseshin interesa e synime t qarqeve t caktuara dhe shfaqej lufta politike e kohs. Kjo ngjarje do t zgjonte idealet liridashse dhe iluministe t shkrimtarit dhe do ta frymzonte krijimin e nj vepre q do t hidhte drit dhe do t prgjithsonte realitetin shqiptar bashkkohor.Heroi i veprs sht Doktor Gjilpra nj intelektual i ri shqiptar q kryen studimet pr mjeksi n Rusi e Suedi dhe ndodhet para alternativs: t qndronte jasht ku e priste nj karrier plot prespektiv apo t kthehej n atdhe e t ndihmonte n mkmbjen e tj veanrisht n prmirsimin e shndetit t popullit. Ai vendos t kthehet n Shqipri atdhedashuria triumfon mbi interesat vetjake.Autori duke ndjekur vijn e jets s heroit do ta prshkruaj at n dy etapat kryesore: koha e qndrimit jasht atdheut dhe koha e ardhjes n Shqipri. N qoft se etapa e par sht njohja me doktor Gjiprn etapa e dyt q prbn trungun e veprs sht pjesa m e rndsishme q bart dhe mishron idet e shkrimtarit. Jeta e heroit larg atdheut sht dhn n plan prshkrues duke evokuar episode dhe gjendje t ndryshme shpirtrore q nxjerrin n pah natyrn interesat dhe karakterin e intelektualit shqiptar. Ai sht n radh t par atdhetar i bindur njeri me kultur t gjer mjek i pregatitur dhe human i zgjuar dhe plot vullnet e vendosmri. Jan kto cilsi q e bjn at t kthehet n atdhe.Kthimi n Shqipri e ve doktor Gjilprn prball nj realiteti trondits dhe shtron para tij probleme q prfshijn pamje t ndryshme t jets shqiptare. Brenda nj kohe t shkurtr ai njihet me gjendjen e mjeruar t popullit me padrejtsit q bhen n kurriz t tij me aparatin shtetror ku mbizotrojn arbitrariteti drama intrigat me npuns injorant e anadollak. N kt shtet tragjiko-komik opozitn e prbjn njerz q s'kan asgj t prbashkt me ligjin dhe moralin.Vendin kryesor e n vepr e zn raportet q vendos doktor Gjlpra me kategori t ndryshme t shoqris shqiptare me prfaqsuesit e tyre m tipik. N kto marrdhnie zbulimi social-psikologjik q bn autori sht i ndrsjellt nga nj an prvijohet gjithnj e m qart karakteri dhe botkuptimi i doktor Gjlprs ideali i nj njeriu evropian atdhetarizmi dhe humanizmi i nj njeriu t emancipuar ndrsa nga ana tjetr vizatohen figura t ndryshme t qarqeve zyrtare t paris t rretheve intelektuale. Veanrisht figura e doktor Gjlprs del mjaft e qart prball dy kolegve t tij dr.Embrullahut dhe dr.Protogor Dhalls. M shum se n rethana pune ata i njohim n biseda e debate si tipa shoqror t kundrt me heroin me koncepte dhe praktika t ndryshme mjeksore. Ndrsa doktor Gjlpra sht njeriu i mjeksis moderne partizan i natyrs i helioterapis (dielli uji ajri) q mendon se natyra sht mjeku i par i njeriut dy mjekt e tjer paraqiten anakronik jan mishrim i dogms mjeksore t shkputur nha jeta e parimet e shkencs. Bota e vjetr n kt vepr prbhet jo vetm nga dy mjek por dhe nga figura t tjera negative. I till sht ministri Salemboza prfaqsues tipik i forcave t prapambetura e antikombtare tipi i tiranit anadollak intrigant e dinak i zgjuar e i shkatht. Kurse mjedisi dhe mendsia orientale e paris s kryeqytetit gjejn shprehjen e tyre n figurat e agallarve tiranas si jan Muhedin Agai e Zylfikar Agai.N atmosfern e zymt t jets shqiptare t kohs autori ndesh dhe njerz t mir t dal nga populli q ngjallin simpati e nderim. Mbeten t paharruara n mendjet e lexuesit dy vajzat fshatare plaku martaneshas polici i dogans Arifeja Ali Bibi. Megjith nj lloj skepticizmi q ndihet n paraqitjen e tyre ata dalin n nj drit t ngroht me vlera t vrteta njerzore me bukuri e pastrti shpirtrore me zakone fisnike. Mendimi i shkrimtarit sht se populli duke qen i paditur dhe i paprpunuar ka nvoj t strvis shpirtin dhe mendjen.Doktor Gjlpra sht nj vepr e fuqishme satitike. Duke pasur parasysh realitetin e rnd shqiptar mendsit e anakronike e jetn e prapambetur autori u kundrvihet atyre i tall dhe i godet pa mshir. Qndrimi ideoemocional mohues bn q n faqet e veprs t ndihet qesndia dhe ironia satira dhe sarkazma. Ata shfaqen e mishrohen me forc artistike n skena dhe personazhe n situata dhe portrete tepr t goditura. Prdorimi mjeshtror i detajit plasticiteti i gjuhs ngjyrimet q merr fjala e bjn satirn e Konics origjinale e t natyrshme.Tema dhe problematika e mpreht shoqrore fryma mohuese e disa prej dukurive shoqrore dhe notat e fuqishme satirike e bjn Doktor Gjlprn nj vepr me tipare t shquara realiste. Konica sjell kshtu nj ndihmes t rndsishme n pasurimin dhe forcimin e realizmit n letrsin shqiptare.Nga pikpamja kompozicionale edhe pse vepra sht e paprfunduar jan hedhur linjat kryesore dhe sht prcaktuar edhe thelbi i figurs s heroit. Mund t themi se ajo prbn hyrjen e nj romani q Konica pr arsye t ndryshme nuk e oi deri n fund. Vepra sht e pasur me lnd jetsore e ngarkuar me ngjarje e biseda me detaje t shumta. Kto kan sjell ngathsimin e aksioneve dhe njfar proleksiteti.Te Doktor Gjlpra Konica provon edhe njher at q ka thn Noli pr t se ai sht krijues i prozs moderne shqiptare. Kjo duket si n konceptimin e veprs edhe n mjeshtrin e rrall t prdorimit t gjuhs. Gjuha e Konics sht e pasur e bukur e fuqishme me ndrtime e struktura sintaksore thjesht shqipe. N prozn e gjat ajo shrben pr individualizimin dhe zbulimin e karaktereve t personazheve.F.Konica sht nj nga stilistt e rrall t gjuhs shqipe. Ai zbatoi parimin se ekonomizimit t fjals t lakonizimit t saj duke synuar hijeshin saktsin thjeshtsin dhe elegancn.Ndikimi i personalitetit t Konics si artist dhe erudit sht i ndjeshm n letrsin dhe kulturn shqiptare.
language: Albanian
title: Doktor Gjilpëra
publisher: None