num_pages: 175
description: Romani Sikur t isha djal ishte nj jehon e ksaj lvizjeje shoqrore dhe nj nga veprat ku ajo u pasqyrua m gjer e n mnyr t drejtprdrejt. Romani ka formn e nj ditari t mbajtur nga personazhi kryesor i tij vajza e re Dija. Nprmjet shnimeve t saj lexuesi njihet me jetn e prditshme t nj familjeje t zakonshme qytetare shqiptare ku ndihet edhe prapambetja e theksuar shoqrore edhe pozita e mjeruar e gruas n familje e cila duhet t bj nj jet t mbyllur brenda mureve t shtpis e sipas ligjeve patriarkale.Bota shpirtrore ndjenjat dhe dshirat e saj duhet t ndrydhen e t shuhen ndryshe shfaqja e tyre shkakton skandal n familje dhe n shoqri. Pr sa koh jeton n familjen e saj duhet t vendos pr gjithka babai e kur t martohet t vendos burri. Kshtu ajo sht nj skllave q duhet t lind fmij t cilt do t bhen prsri viktim e ktyre ligjeve t egra sunduese n shoqrin shqiptare t viteve 30. Dija ashtu si qindra e mijra vajza vuan nga kto ligje t egra q nuk pyesin pr ndjenjat pr dashurin e pr dinjitetin e saj. Por n dallim nga ato ajo nuk do t nnshtrohet nuk do t mbys gjithka q pr t sht e shenjt dhe nis t kundrvihet. Kundrvnia ndaj rregullave e ligjeve patriarkale fillon q me dshirn e saj pr t vajtur n shkoll me prpjekje pr t zgjeruar kulturn nprmjet librave me protestn pr t mos u mbuluar me ferexhe etj.Dashuria pr Shpendin t cilin e njohu rastsisht te shoqja e saj megjithse duket sikur ia zbukuron e ia pasuron jetn e mjer prej jetimeje e prej vajze t mbuluar me ferexhe kthehet n nj tragjedi pr t. Nga njra an dashuria e saj bhet tepr dramatike pr shkak t fanatizmit t egr izolimit brenda mureve t shtpis nga ana tjetr mungesa e ndonj shprese se mund t bashkohej ndonjher me Shpendin n kushtet kur pr gjithka duhet t vendoste i ati i cili as q mendon se vajza mund dhe duhet t ket ndjenjat dhe dshirat e saj q duhen nderuar. Vendimi i tij pr ta martuar Dijen me nj burr t moshuar sepse sht tregtar i pasur e shkatrron prfundimisht jetn e saj. Gjithnj e hajthme e dobt e trishtuar e zhytur n mendime t zymta e munduar nga pamundsia pr t'u takuar me t dashurin e saj Shpendin dhe me parandjenja se gjithka do t prfundonte keq e fyer vazhdimisht nga njerka e saj e fyer nga i ati e paprfillur dhe e prbuzur nga shoqria ajo smuret rnd nga tuberkulozi dhe vdes pak koh pasi e kan martuar me prdhun. Edhe prpjekjet e disa njerzve me pikpamje prparimtare t fisit t saj edhe prpjekjet e Shpendit pr ta rrmbyer e pr t kur nga Shqipria dshtojn. Fati i do vajze ishte prcaktuar ; nnshtrimi dhe bindja ndaj ligjeve patriarkale mbytja e dshirave dhe e dashuris ndryshe e priste turprimi dhe asgjsimi fizik. Por kjo kundrvnie tragjike e humbet deri diku forcn e saj pr shkak t disa dobsive artistike t romanit si jan p.sh. mendimet e zgjatura arsyetimet moralizuese ; q jan dhn nga pozita sentimentale e jo realiste t cilat shpesh zvendsojn veprimin konkret t personazheve me ankime pshertima etj. Megjithat vepra sidomos n kohn kur doli e tronditi opinionin publik dhe pati nj jehon t madhe te lexuesi shqiptar pasi heroina e tij tregohet e vendosur n luftn e vet kundr bots s vjetr kundr normave etiko-morale t saj pavarsisht se nuk arrin dot dhe s'kishte se si n mnyr individuale t gjent nj rrugzgjidhje pr nj problem aq t rndsishm shoqror. Duhet t luftojm n daim t rrojm si njerz - shkruan ajo n ditarin e saj. Por dihet q kundrvnia individuale ndaj shoqris sht gjithmon dramatike ose tragjike. Asnj mjet asnj motiv q sjell autori n vepr nuk e shpton dot. As largimi nga vendi. Kritika ka pohuar disa her q autori nuk arrin t sjell nj zgjidhje t drejt me arratisjen e Dijes dhe Shpendit jasht vendit. Po n t vrtet ky nuk sht nj gjykim i sakt.Autori pikrisht duke sjell dshtimin e ksaj prpjekjeje i tregon lexuesit se s'mund kurrsesi q kjo t jet zgjidhja. Ky motiv sht ndoshta nga m realistt n roman. Jo ikja nga e keqja po prplasja e lufta me t mund t sjellin ndryshime n ligjet dhe opinionin e egr e t prapambetur shoqror. Dija sht personazhi m i realizuar n roman me nj bot t bukur shpirtrore me nj psikologji t qart dhe natyr trheqse. Ajo i kundrvihet krejtsisht mjedisit ku u rrit dhe demaskon gjith mnyrn e organizimit t jets familjare e shoqrore shqiptare. Personazhet e tjera si Shpendi Irena babai njerka etj. jan m tepr skicime.
language: Albanian
title: Sikur t'isha djalë
publisher: Rilindja