Human Rights Violation Hearings — Pollsmoor — 1996-11-28

MNR KLEYN: O! dankie. 
Die doel hiervan was om te gaan kyk of ons nie die motor kon identifiseer nie, aangesien dit moontlik 'n gesteelde voertuig mag gewees het.  Die motor was egter totaal uitgebrand en ons kon geen identifikasie vasstel nie.
[Jammer ek het dit al gelees].
Nadat ons die voertuig nagegaan het, het ons, met die Cortina motor, in 'n westelike rigting met NY111 beweeg na die kruising daarvan met NY1,  aangesien dit die naaste pad na ons kantore te Bishop Lavis was.
15. Op pad na die kruising, het ons verby 5 volwasse Swartmans 
gery.  Hulle het aan die regterkant van die pad in 'n westelike rigting geloop, in die rigting van die kruising.   Die mans het baie verdagt voorgekom aangesien hulle almal met hulle hande in hulle sakke geloop het en glad nie in ons rigting gekyk het nie.
16. Aangesien die mans vir my verdagt voorgekom het, het ek 
Adjudant Offisier Coetzee opdrag gegee om in 'n suidelike rigting in NY1 in te draai.
[Met ander woorde - links by die kruising mnr die Voorsitter].
En stadig in die pad af te ry.  Ek kan vandag nie meer onthou presies waar die 5 mans op daardie stadium in verhouding met die kruising was nie, maar ek weet dat hulle in die onmiddellike omgewing van die kruising was,  besig om steeds in 'n westelike rigting met NY111 te loop.  Nadat ons 'n entjie in 'n suidelike rigting met NY1 beweeg het, het ek Adjudant Coetzee gevra om,  om te draai en die mans te volg, wat hy gedoen het.
17. By die kruising van NY111 met NY1, het Adjudant Coetzee links 
gedraai in NY111 terwyl die mans nog steeds aan die regterkant van die pad in 'n westelike rigting en nou effens voor ons gestap het.  Ons het stadig verby hulle gery.  Hulle het ons steeds geignoreer wat vir my werklik vreemd voorgekom het.  Nadat ons 'n entjie verby hulle gery het, het ek Adjudant Coetzee gevra om om te draai en terug te ry na die 5 mans.  Terwyl ons in die rigting van die 5 mans beweeg het, het ek Coetzee gevra om 'n entjie voor die mans stil te hou sodat ek kon uitspring en hulle kon beveel om stil te staan sodat ons hulle kon visenteer.  Ek het op die stadium vermoed dat dit dalk die aanvallers kon wees wat te laat vir die polisiebussie gearriveer het en ek wou hulle visenteer om te kyk of hulle nie in besit was van wapens nie.
18. Adjudant Coetzee het gevolglik ongeveer 15 tot 20 meter van die 
mans af stilgehou, ek het die linker voordeur vinnig oopgemaak en uitgeklim met my dienspistool in my regterhand.  Die voertuig se deur was tussen my en die mans.  Voordat ek die wapen behoorlik op hulle kon rig en voordat ek enigiets gese het, het die kortste van die 5 persone wat in 'n swart broek geklee was, iets by sy broek uitgepluk en in my rigting gegooi.  Ek het bykans onmiddellik gesien dat dit 'n handgranaat is wat die persoon na my gooi en het na my linkerkant geduik en plat op die grond bly le.  Ek het gehoor dat die Cortina met skreeuende bande vinnig vorentoe wegtrek.
19. Ek het nie 'n idee gehad waar die handgranaat geland het nie en 
na wat na 'n ewigheid gevoel het, het ek omgedraai en in die rigting van die kruising gekyk.  Die volgende oomblik het die handgranaat ongeveer 3 meter van my af ontplof.  In die ontploffing was 'n klomp stof en sand op my gewerp.  'n Hewige skietery het bykans onmiddellik daarna begin.
20. Voor my op 'n oop stuk veld, het ek drie van die verdagte 
persone gesien hardloop in 'n noord-westelike rigting na digte bosse wat daar naby begin het.  Ek het ook die persoon wat die handgranaat gegooi het geidentifiseer en onmiddelik besef dat indien hy die bosse bereik hy sou ontvlug.  Ek het in 'n gedeeltelike knielende houding gekom en verskeie skote met my dienspistool op die betrokke persoon gevuur terwyl hy besig was om ongeveer 40 meter van my af te hardloop.  Die persoon het geval en ek het onmiddellik opgehou om verder te skiet.  Aangesien daar nog 'n skietery voort geduur het, het ek weer plat op die grond gaan le terwyl ek die persoon wat die handgranaat na my gegooi het, dopgehou het.  Ek moet meld dat tydens die skietery, ek op 'n stadium gehoor het dat 'n masjien geweer aan my regterkant, dit wil se aan die kruising se kant, afgevuur word.
21. Nadat die skietery bedaar het, het ek na die persoon geloop op 
wie ek gevuur het.  Hy het om sy maag gele en het verskeie skietwonde aan sy liggaam gehad.  Dit was vir my duidelik dat hy dood was.  Ek kan egter nie se of enige van die skote wat ek op hom gevuur het, hom getref het nie.  Ek het later verneem dat van die ander polisiebeamptes ook op hom sou gevuur het.
22. Nadat ek vasgestel het dat die persoon gedood was, het ek na die 
bosse waarin die ander twee voortvlugtendes verdwyn het gegaan om die ander polisiebeamptes behulpsaam te wees in die soektog na hulle.  Ek het egter agtergekom dat ek my spaar magasyn met ammunisie verloor het en het teruggegaan na die plek waar ek platgeval het, omdat ek vermoed het dat die magasyn daar uitgeval het.  Daar het ek die spaar magasyn gevind.  Ek moet ook meld dat volgens my waarneming, daar genoeg polisiebeamptes was om die twee voortvlugtendes te soek en die gevaar het bestaan dat indien 'n skietery sou plaasvind, ek beseer kon word.
23. Nadat ek my magasyn gevind het, het ek opgelet dat daar 'n gat 
in die grond, ongeveer 3 meter van waar ek platgeval het was waar die hangranaat ontplof het.  Later het ek ook 'n duik in die Cortina se linker voordeur waargeneem waarvan ek die afleiding gemaak het dat die handgranaat die deur getref het en daarvan weggeskram het tot op die punt waar dit ontplof het.
24. Van daar het ek in die rigting van die kruising beweeg met 
NY111 beweeg en het ek die liggame van ander mans met koeelwonde langs en in die pad sien le.   Ek dra nie kennis wie hulle geskiet het nie, alhoewel ek besef dat hulle tydens die skietery gedood moes gewees het.  Ek is ook nie in staat om te se of hulle deel was van die groepie mans wat aanvanklik my aandag getrek het, al dan nie.  Terwyl ek gestap het in die rigting van die kruising, het ek agtergekom dat ek 'n ligte besering opgedoen het in my regterlies waar ek deur 'n stukkie skrapnel of 'n klipskerf getref was in die ontploffing.
25. Op 'n later stadium het ek not skote uit die bosse gehoor.  Ek kan 
egter nie se wie dit was wat geskiet het en waarop daar geskiet was nie.  Op 'n stadium het ek gehoor dat daar twee persone in die bosse geskiet was, en het ek na die liggame gaan kyk.  Ek het twee liggame sien le wat koeelwonde vertoon het.  Die twee liggame het egter nie bymekaar gele nie maar was verwyder van mekaar, alhoewel ek nie vandag meer in staat is om te se hoe ver hulle uitmekaar gele het nie.
26. Nadat die bomopruimingsdeskundiges op die toneel geariveer 
het, het ek op hulle advies 'n stuk tou aan die persoon, op wie ek geskiet het, se hand vasgemaak en nadat ek 'n hele ent terug beweeg het, het ek hom stadig omgetrek sodat hy op sy rug gele het.  Ek het dit gedoen omdat die persoon op sy maag gele het met sy een hand onder hom en ek geadviseer was dat die moontlikheid bestaan het dat die persoon moontlik 'n handgranaat in die hand wat buite sig was gehad het waarvan die ondersteker reeds verwyder mag gewees het.  Nadat ek die persoon omgerol het, het ek hom gevisenteer maar het geen ander handgranate of vuurwapens op hom gevind nie.
27. Daar bestaan by my geen twyfel dat die persoon wat die 
handgranaat na my gegooi het, dit gedoen het met die opset om my en my kollegas in die Cortina te dood nie.  As die handgranaat nie die motor se deur getref en weggeskram het nie, het dit waarskynlik by my geval.  Die persoon het dus 'n misdryf gepleeg soos bedoel in Bylae 1 tot die Strafproseswet, 1977, naamlik poging tot moord.
28. Ek het besef dat as die persoon eers die bosse bereik het 
waarheen hy gehardloop het, die kanse baie skraal sou wees om hom weer in die hande te kry.  Ek sou in elk geval nie weer in staat gewees het om hom te identifiseer nie.  Alhoewel ek nie op die persoon geskreeu het om stil te staan sodat ek hom kon arresteer nie [hy sou my in elk geval nie gehoor het vanwee die hewige skietery nie] het ek geen ander keuse gehad as om op hom te skiet sodat ek hom kon verhoed om te ontvlug en hy dus gearresteer kon word nie.
29. Alhoewel ek gemik het na die persoon se romp, was hy besig om 
te hardloop en moes ek noodgedwonge vanuit 'n baie ongemaklike posisie vuur terwyl ek boonop ernstig geskok was deur die gebeure.  Ek kan gevolglik nie met sekerheid se of enige van die skote wat ek op die persoon gevuur het, hom getref het nie.  Nadat ek die foto's wat van die betrokke persoon se liggaam geneem was onder oe gehad het, het ek besef dat hy duidelik deur 'n koeel met 'n hoe slaankrag soos die van 'n R1 in een van sy bene getref moes gewees het, daar die betrokke wond sekerlik nie deur die projektiel van 'n 9 mm pistool veroorsaak kon gewees het nie.  By nabetragting was dit waarskynlik die wond gewees wat veroorsaak het dat die persoon geval het.
30. Daar is by my geen twyfel dat die betrokke persone die motor 
waarmee ons gery het, met sy kenmerkende twee lugdrade, tesame met die drie mans daarin, geein het as 'n polisievoertuig en besef het dat ek hulle wou visenteer toe ons by hulle gestop en ek uitgeklim en my wapen vertoon het.  Dit verklaar waarom die een persoon onmiddellik 'n handgranaat in ons rigting gegooi het en begin weghardloop het.  Die persoon het klaarblyklik ook besef dat hy in hegtenis geneem sou word indien hy in die omgewing sou gebly het, deur byvoorbeeld plat te geval en te bly le het.  Daar is geen ander afleiding te maak uit die feit dat hy gepoog het om te ontvlug deur, in die omstandighede wat daar geheers het, aan te hou met hardloop nie.  Ek wou uit die aard van die saak verhoed dat dit gebeur en daarom het ek op hom gevuur.
31. Uit hoofde van die voorafgaande is ek oortuig dat ek ingevolge 
die bepalings van Artikel 49[2] van die Strafproseswet, 1977 gemagtig was om op die persoon te vuur en om hom selfs te dood.
32. Graag wys ek die Kommissie daarop dat in sy oorwoe uitspraak 
in die formele geregtelike doodsondersoek na die dood van onder andere die betrokke persoon, die Agbare Landdros Hoffman die volgende bevinding gemaak het
[En ek haal dit aan Voorsitter]
Vervolgens gaan ons oor na die oorledene, Zola Alfred Zwelani, lykskouiingsverslag DR.701/86.  Hy was die man wat die handgranaat na kaptein Kleyn se motor geslinger het en op wie nie alleen Kaptein Kleyn gevuur het met 'n 9 mm pistool, nie, 7 skote terwyl hy gevlug maar ook Sersant L F Coetzee drie keer R1-geweerskote en Konstabel E L Le Roux 4 keer SSG haelgeweerskote.  Besonderhede oor hierdie geval hoef nie uiteengesit te word nie, want mnr Ebrahim
[Ek kan dit net vir u meld, Mnr Ebrahim het namens die familie opgetree]
het die volgende op rekord geplaas *dat die regmatige skietery na en uiteindelike dood van oorledene, Zola Alfred Zwelani, nie namens die naasbestaandes bevraagteken of in geskil geplaas word nie*
[Ek het  bls 14 van die uitspraak vir u hier.   Mnr Die Voorsitter, u moet my maar stilmaak as u dink ek gaan te ver, maar terwyl ek met die bevinding van die Landdros handel, wil ek graag die Agbare Kommissie daarop wys dat ek deur media berigte en die TV bewus geword het van sekere of getuienis, getuienis wat gister aangebied is deur getuies.
Die Landdros wat die bevinding gedoen het, handel in sy uitspraak met hul getuienis - in die formele GDO.  En ter wille van reg en geregtigheid lig ek graag die volgende dele uit, want hierdie getuies,  Mnr die Voorsitter was toe onder behoorlike kruisverhoor geneem en het daar ook ander feite aan die dag gekom.
Dit is - ek wil nie van die bevinding praat nie mnr die Voorsitter, ek wil praat van die feite wat na vore gekom het.  Kan ek voortgaan]?