ఆముదము నూనె

thumb|right|200px|పూలతో ఆముదం మొక్కఆముదపు నూనె ఆముదపు గింజల నుండి తీయు నూనె ఖాద్యతైలం కాదు. కాని పారీశ్రామిక రంగంలో దీని వాడకం విస్తృతంగా ఉంది. శాస్త్రీయనామము రిసినస్ కమ్మినిస్ (Ricinus communis), యుపెర్బెసియే కుటుంబానికి చెందినది. ఆముదపు మొక్కలను కేవలం నూనె గింజల ఉత్పత్తికై సాగుచేయుదురు. తూర్పుఆఫ్రికాలోని యిథోఫియా అముదం మొక్క ఆవిర్భవ స్థానం. ఆముదపు మొక్క ఏపుగా, ఎత్తుగా పెరగడం వలన ఆముదపు చెట్టు అని కూడా అంటారు.
thumb|right|200px|కాయలు
thumb|right|200px|గింజలు

ఆముదపు-సాగు 
మొక్క:
ఎక్కువగా ఏక వార్షికంగానే సాగు చేయుదురు.మొక్క చాలా ఏపుగా చురుకుగా పెరుగును.ఇది సతత హరితపత్రమొక్క. మొక్క2-5 మీ.ఎత్తుపెరుగును.కొమ్మలు కలిగి వుండును.మొక్కపెరిగినతరువాత మొక్క కాండంలోపలి భాగం గుల్లగా మారును.హస్తాకారంగా చీలికలున్న ఆకులు5-10 అంగుళా లుండును .పూలు పచ్చనిరంగుతోకూడిన పసుపురంగులో ఉండును.పూలు గుత్తులుగా పూయును. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఏడాదికి 12.5 లక్షలటన్నుల విత్తానాలు,5.5లక్షలటన్నుల ఆముదంనూనె ఉత్పత్తి అవుతున్నది.
కాయ (pod) :
కాయగోళాకారంగా వుండి, పైనక్రిందనిక్కబడివుండును.నిలువుగా మూడుగదులుగా విభజింపబడివుండి, ప్రతిగదిలోఒకవిత్తనం ఏర్పడును.కాయమీదమృదువైన ముళ్ళవంటివి వుండును.కాయలోని విత్తనాలు (seeds) సాగినఅండాకారంగా వుండును.పైన పెలుసుగావుండే గొధుమవర్ణపుపెంకు (hull) వుండును.పెంకుచారలను కల్గివుండును.పెంకులోపల మెత్తటి గింజ/పిక్క (kernel) వుండును, పిక్కరెండు బద్దలను కల్గివుండును.ఈపిక్కలోనే నూనెవుండును.విత్తనం10-10.5మి .మి.పొడవు,6-7మి.మీవెడల్పు,4.5-5.0మి.మీ.మందం వుండును.
ఆముదంను ఎక్కువగా సాగుచేయుచున్న దేశాలు
ప్రపంచంలో 30 కిపైగా దేశాలు ఆముదపు పంటను సాగుచేస్తున్నవి.అందులో ఆముదపుపంట ఉత్పత్తిలో ఇండియా అగ్రస్దానంలో ఉంది.ప్రపంచంలో అముదం ఉత్పత్తి 12.5లక్షల టన్నులని అంచనా.అందులో 65% ఇండియానుండి ఉత్పత్తి అగుచున్నది.ఇండియా, బ్రెజిల్, చీనా, పరాగ్వే, యుథోఫియా, పిలిఫ్ఫిన్స్, రష్యా,, థాయ్‌లాండ్‌. ఇండియాలో ఆముదపు ఉత్పత్తి ఏడాదికి 8.0లక్షల టన్నులు (3లక్షల టన్నులనూనె).ఆ తరువాతస్దానం చీనా, బ్రెజిల్‌లది.ఇండియాలో ఆముదపుపంటను ఎక్కువగా సాగుచెయ్యు రాష్టాలు:గుజరాత్‌, ఆంధ్రప్రదేశ్‌, రాజస్దాన్, కర్నాటక, ఒడిస్సా, తమిళనాడు, మహారాష్ట్రాలు. ఆంధ్రరాష్ట్రంలో ఇంచుమించు అన్నిజిల్లాలలో ఆముదం పంట సాగులో ఉన్నప్పటికి కరీంనగర్‌, వరంగల్‌, మెదక్‌, నల్గొండ, మహబూబ్‌నగర్‌, గుంటూరు, ప్రకాశం,, రంగారెడ్ది జిల్లాలలో ఎక్కువగా సాగులోవున్నది.హెక్టారుకు సగటుదిగుబడి విదేశాలపంట దిగుబడికన్న చాలాతక్కువ ఉంది.విదేశాలలో హెక్టారుకు 1200-1300 కేజిలుండగా, ఇండియాలో 350-400కీజిలు/హెక్టారుకు.దిగుబడిశాతం తక్కువగా వున్నప్పటికి ఎక్కువశాతంలో ఆముదాన్ని ఉత్పత్తిచేస్తున్న దేశంగా ఇండియా అగ్రస్దానంలోవున్నది.

ఆముదపువిత్తనంలోని సమ్మేళన పదార్థాల పట్టిక
 పోషక పదార్థములు శాతంతేమ6-6.5%విత్తనంలో గింజ%64-75%నూనె%45-55%ప్రోటిన్%17-25%పేచుపదార్థము%18-26%కాల్చినఏర్పడుబూడిద2-3%

నూనెను తయారుచేయడం

విత్తనంలనుండి నూనెను 'ఎక్సుపెల్లరు'లనబడునూనెతీయుయంత్రాలద్వారా తీయుదురు.40-50 సంవత్సరంలక్రితం, ఆముదాన్ని కేశనూనెగా వాడుటకై 'వంటాముదం'పేరుతో నూనెను ప్రత్యేకంగా చేసెవారు.ఆముదంగింజలకు కొద్దిగానీరును కలిపి మెత్తగా దంచి, ఇకపెద్దపాత్రలోవేసి, తగినంతగా నీరుచేసిబాగా వేడిచేయుదురు, వేడికి నీటిపైభాగంలో ఆముదంచేరును.ఆలాపైకితేరిన నూనెను వేరేపాత్రలో వేసి, తేర్చెవారు.విత్తనంపై పెంకును తొలగించిలేదా, విత్తానాన్ని యదావిధిగా యంత్రాలలో ఆడించి నూనెను తీయుదురు.కేకులో వుండిపోయిన నూనెను సాల్వెంట్‌ప్లాంట్‌ ద్వారా తీయుదురు.

నూనె

ఆముదపునూనె లేతపసుపు రంగులో వుండును. ఒకరకమైన ప్రత్యేకమైన వాసన వుండి, 'ఆముదపువాసన'అనే జననానుడి వచ్చింది.ఆముదంలో వున్నకొవ్వుఆమ్లాలలో 75-85% వరకు రిసినొలిక్‌కొవ్వు ఆమ్లమున్నది.ఆముదపునూనె వల్లన మీకు కలిగే లాభాలు ఈకొవ్వు ఆమ్లం ఒలిక్‌ ఆమ్లం వలె ఎకద్విబంధాన్ని 9-వకార్బనువద్దకల్గివుండి,18కార్బనులను కల్గివున్నప్పటికి,12-వకార్బనువద్ద అదనంగా ఒకహైడ్రొక్షిల్ (OH) ను కలిగివుండటం వలన దానిభౌతిక, రసాయనిక ధర్మాలలో వ్యత్యాసం వచ్చింది.రిసినొలిక్‌ ఆమ్లం జీవవిషగుణం (toxic) మనుషులమీదచూపించును. దీని మరుగు స్థానం , సాంద్రత 961 kg/m3. తక్కువమోతాదులో రిసినొలిక్‌ఆసిడ్‌ను ఆహారంగా తీసుకున్న జీర్ణవ్యవస్దమీద ప్రతికూల ప్రభావంచూపించి, విరేచనాలు కల్గును.ఎక్కువ ప్రమాణంలోతీసుకున్నదేహంలో నిర్జలీకరణజరిగి సృహతప్పే ప్రమాదముంది.విరేచనాలకై పిల్లలకు ఆముదాన్ని త్రాగించడం ప్రమాదకరం.శాకతైలంలలో ఎక్కువ సాంద్రత, స్నిగ్థతవున్ననూనె ఆముదం.అముదాన్ని పలుపారీశ్రామిక ఉత్పత్తులలో విరివిగా వుపయోగిస్తున్నారు.

ఆముదం భౌతిక,రసాయనిక ధర్మాలు
thumb|ఆముదము నూనె
ఆముదపు నూనె మిగిలిన శాక నూనెలకంటే ఎక్కువ సాంద్రత, స్నిగ్థత కలిగి ఉన్న నూనె.

ఆముదం భౌతిక, రసాయనిక గుణాలపట్టిక

లక్షణమువిలువల మితిసాంద్రత.20/250C0.957-0.962వక్రీభవనగుణకంnD1.476-1.479ఐయోడిను విలువ82-88సపోనిఫికెసను విలువ175-187హైడ్రొక్షిల్‌విలువ160-168స్నిగ్థత.250C6.3-8.8 Stఅన్‌సపొనిఫియబుల్‌మేటరు0.3-0.వెలుగు (flash) ఉష్ణోగ్రత229.40Cస్వీయదహన ఉష్ణోగ్రత448.90C

ఆముదంలోని కొవ్వుఆమ్లాలశాతం

కొవ్వు ఆమ్లంశాతం%రిసినొలిక్‌ ఆమ్లం 80-90ఒలిక్ ఆమ్లం 2-6లినొలిక్ ఆమ్లం 1-5లినొలెనిక్‌ ఆమ్లం 0.5-1.0స్టియరిక్ ఆమ్లం0.5-1.0పామిటిక్‌ ఆమ్లం0.5-1.0డై హైడ్రొక్షి స్టియరిక్‌ ఆమ్లం0.3-0.5

ఐయోడిన్‌విలువ:ప్రయోగశాలలో 100 గ్రాములనూనెచే శోషింపబడిన (గ్రహింపబడిన) ఐయోడిన్ గ్రాముల సంఖ్య.ప్రయోగసమయంలో నూనెలోని, ఫ్యాటి ఆమ్లంల ద్విబంధంవున్న కార్బనులతో ఐయోడిన్ సంయోగం చెంది, ద్విబంధాలను తొలగించును.ఐయోడిన్‌విలువ నూనెలోని అసంతృప్త కొవ్వుఆమ్లంల వునికిని తెలుపును.నూనె ఐయోడిన్‌విలువ పెరుగు కొలది, నూనెలోని అసంతృప్త కొవ్వుఆమ్లంల శాతం పెరుగును.
సపొనిఫికెసన్‌విలువ:ఒక గ్రాము నూనెలో వున్న కొవ్వుఆమ్లాలన్నింటిని సబ్బుగా (సపొనిఫికెసను) మార్చుటకు అవసరమగు పొటాషియం హైడ్రాక్సైడు, మి.గ్రాములలో. 
అన్‌సపొనిఫియబుల్ మేటరు: నూనెలో వుండియు, పోటాషియంహైడ్రాక్సైడ్‌తో చర్యచెందని పదార్థములు.ఇవి అలిఫాటిక్‌ఆల్కహల్‌లు, స్టెరొలులు (sterols, వర్ణకారకములు (pigments, హైడ్రోకార్బనులు,, రెసినస్ (resinous) పదార్థములు.

ఆముదం నూనె ఉపయోగాలు

అముదంనూనెను ఆనాదిగా బళ్లచక్రాల ఇరుసుకు కందెనగా వాడకంలో ఉంది.అలాగే కండారాలబెణకునొప్పులకు ఆముదంనూనెతో మర్దనచెయ్యడం ఇప్పటికి గ్రామీణప్రాంతాలలో కొనసాగుచున్నది.అలాగే కేశతైలంగా కూడా వినియోగించెదరు.
విద్యుతులేని గ్రామాలలో దీపాలను వెలిగించుటకు వాడెదరు.ఆముదంనూనె ఎక్కువ స్నిగ్థత కలిగి వున్నందువలన నెమ్మదిగా ఎక్కువ సమయం వెలుగును.
పారిశ్రామికంగా పలుపరిశ్రమలలో ఆముదాన్ని వాడెదరు.ద్రవ, ఘనకందెనలు చేయుటకు, ముద్రణ సీరాలను, సబ్బులను చేయుటకు (లైఫ్‌బాయ్‌సబ్బులవంటివి, ఔషధ తయారిలో (ఆయింట్‌మెంట్‌లలో బేస్‌గా హైడ్రొజెనెటెడ్‌ ఆయిల్) ఉపయోగిస్తారు.
మెచిన్‌కటింగ్‌ఆయిల్స్‌, రంగులతయారి (paints&dyes, వస్తువులను అతికించు జిగురుల (adhesives, రబ్బరు, వస్త్రపరిశ్రమలలో వినియోగిస్తారు.
నైలాన్, ప్లాస్టిక్‌పరిశ్రమలోను,
హైడ్రాలిక్‌ఫ్లుయిడ్స్‌లలో, విమానయంత్రాలలో కందెనగా వినియోగిస్తారు.
ఆముదం జుట్టును బలోపేతం చేస్తుంది ఇదిలో ఉండే యాంటీ ఇన్ఫ్లమేటరీ, యాంటీ మైక్రోబయల్ లక్షణాలు జుట్టును బలోపేతం చేస్తుంది చుండ్రు మొదలైన అన్ని రకాల బాక్టీరియా తొలగిస్తుంది. ముఖ్యమైన, జుట్టు వేగంగా జుట్టు వేగంగా పెరగడానికి సహాయం చేస్తుంది.
ఇవికూడా చూడండి
కొవ్వు ఆమ్లాలు
అసంతృప్త కొవ్వు ఆమ్లాలు

మూలాలు

ఇతర పఠనాలు
  – overview of chemical properties and manufacturing of castor oil
బాహ్య లంకెలు

 
 Castor biofuel farming starts in Ethiopia

వర్గం:నూనెలు
వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు