చ

హల్లులలో తాలవ్య శ్వాస అల్పప్రాణ (Unaspirated voiceless palatal plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [c]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [c]

ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: కఠిన తాలువు (hard palate)

కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)

సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), శ్వాసం (voiceless)

విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)

నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

చరిత్ర
అచ్చ తెలుగు పదాలలో తాలవ్యాచ్చుల ముందు తాలవ్య చ (ఉదా:చిలక, చేప), కంఠ్యాచ్చుల ముందు దంత్య చ (ఉదా:చదువు, చుక్క, చొప్ప) ను పలుకుతాం. భాషాశాస్త్ర పరిభాషలో దీనిని Complementary Distribution అని అంటారు. రెండు సమీప ధ్వనులు Complementary Distribution లో ఉండే వాటిని సవర్ణాలుగానే (allophones) తప్ప, వేర్వేరు వర్ణాలుగా పరిగణించరు. అయితే, సంస్కృత పదాలను పలికేటప్పుడు మాత్రం కొంతమంది శిష్టులు కంఠ్యాచ్చుల ముందుకూడా వీటిని తాలవ్య చగా పలకడం వినిపిస్తుంది (ఉదా: చక్రం, చూడామణి, చోద్యము) కాబట్టి దంత్య చను ప్రత్యేక వర్ణంగా గుర్తించాలని వాదించవచ్చు.

చ గుణింతం
చ, చా, చి, చీ, చు, చూ, చె, చే, చై, చొ, చో, చౌ, చం, చః
   చ+అ  చ+ఆ  చ+ఇ  చ+ఈ  చ+ఉ  చ+ఊ  చ+ఎ  చ+ఏ  చ+ఐ  చ+ఒ  చ+ఓ  చ+ఔ  చ+అం  చ+అః చ  చా  చి  చీ  చు  చూ  చె  చే  చై  చొ  చో  చౌ  చం  చః