జమ్మూ కాశ్మీర్ జిల్లాల జాబితా

350x350px|thumbnail|
భారత కేంద్రపాలిత ప్రాంతం జమ్మూ కాశ్మీర్ జమ్మూ డివిజన్, కాశ్మీర్ డివిజన్, అనే రెండు విభాగాలను కలిగి ఉంది.దీని పరిధిని పరిపాలనా సౌలభ్యంకోసం 2023 నాటికి  20 జిల్లాలుగా విభజించబడింది. 

 చరిత్ర 

 జమ్మూ కాశ్మీర్ రాచరిక రాష్ట్రం 
1947కి ముందు, కాశ్మీర్ బ్రిటీష్ ఇండియన్ ఎంపైర్ పారామౌంట్సీ క్రింద ఒక రాచరిక రాష్ట్రంగా ఉంది.రాచరిక రాష్ట్ర మధ్య భాగం పరిపాలనాపరంగా జమ్మూ, కాశ్మీర్ ప్రావిన్సులుగా విభజించబడింది.అదనంగా సరిహద్దు జిల్లాలు  సెమీ అటానమస్ జాగీర్లు (ప్రధానాలు) ఉన్నాయి.అవి క్రింది విధంగా ఉపవిభజన చేయబడ్డాయి: 

 కాశ్మీర్ ప్రావిన్స్: శ్రీనగర్, అనంతనాగ్, బారాముల్లా, ముజఫరాబాద్ జిల్లాలు. (ముజ్జఫరాబాద్ తర్వాత ఆజాద్ కాశ్మీర్‌లో భాగమైంది.)
 అంతర్గత జాగీర్లు: పూంచ్ (దానిలో సగం తరువాత ఆజాద్ కాశ్మీర్‌లో భాగమైంది), చెనాని, భదర్వా
 జమ్మూ ప్రావిన్స్: జమ్మూ, ఉదంపూర్, మీర్పూర్ జిల్లాలు (తరువాత ఆజాద్ కాశ్మీర్‌లో భాగమయ్యాయి)
 సరిహద్దు జిల్లాలు:

 మూడు ఉప-జిల్లాలతో లడఖ్ జిల్లా: లేహ్, కార్గిల్, స్కర్దు (స్కర్దు తరువాత గిల్గిత్-బాల్టిస్తాన్‌లో భాగమైంది.)
 రెండు ఉప-జిల్లాలతో గిల్గిట్ జిల్లా: గిల్గిట్, అస్టోర్. (ఆ తర్వాత రెండూ గిల్గిట్-బాల్టిస్తాన్‌లో భాగమయ్యాయి.)
 పునియాల్, ఇష్కోమన్, యాసిన్, కుహ్ ఘిజార్, హుంజా, నగర్, చిలాస్ లతో కూడిన ఫ్రాంటియర్ ఇలాకాస్ . (ఈ ప్రాంతాలన్నీ తరువాత గిల్గిట్-బాల్టిస్తాన్‌లో భాగమయ్యాయి.)

గిల్గిట్ జిల్లా, సరిహద్దు ఇలాఖాలు బ్రిటిష్ పరిపాలనచే గిల్గిట్ ఏజెన్సీగా నిర్వహించబడ్డాయి. ఇవి భారతదేశ విభజనకు ముందు రాచరిక రాష్ట్రానికి తిరిగి వచ్చాయి.

 విభజన 
భారతదేశ విభజన, తరువాత భారతదేశం, పాకిస్తాన్ స్వాతంత్ర్యం తర్వాత, 1947 అక్టోబరులో, కొత్తగా స్వతంత్ర పాకిస్తాన్ నుండి గిరిజనుల దండయాత్రతో పాటు తిరుగుబాటు తరువాత, జమ్మూ, కాశ్మీర్ మహారాజు సాయుధ సహాయం కోసం ప్రతిఫలంగా భారతదేశానికి చేరాడు. భారతదేశం, పాకిస్తాన్ 1948 వరకు కొనసాగిన మొదటి కాశ్మీర్ యుద్ధంలో పోరాడాయి, దీని ముగింపులో మూడు పశ్చిమ జిల్లాలైన మీర్పూర్, పూంచ్, ముజఫరాబాద్, గిల్గిట్ ఏజెన్సీ మొత్తం, లడఖ్‌లోని స్కర్దు ఉప జిల్లా పాకిస్తాన్ నియంత్రణలోకి వెళ్లాయి. రాచరిక రాష్ట్రంలోని మిగిలిన భాగం జమ్మూ కాశ్మీర్ పేరుతో భారతదేశ రాష్ట్రంగా ఏర్పాటు చేయబడింది.

 భారతదేశం లోపల 
thumb|350x350px|
భారత నియంత్రణలో ఉన్న భూభాగం:  

 జమ్మూ డివిజన్: జమ్మూ, కతువా, ఉధంపూర్, రియాసి జిల్లాలు; చెనాని, భదర్వా జాగీర్లు; మీర్పూర్ జిల్లాలో 11 శాతం, పూంచ్ జాగీర్‌లో 40 శాతం. 
 కాశ్మీర్ డివిజన్: కాశ్మీర్ సౌత్ ( అనంతనాగ్), కాశ్మీర్ ఉత్తరం (బారాముల్లా); ముజఫరాబాద్ జిల్లాలో 13 శాతం. 
 లడఖ్ డివిజన్: కార్గిల్, లేహ్ జిల్లాలు. (31 అక్టోబర్ 2019న లడఖ్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా మారింది.)

1968 నాటికి జిల్లాలు పునర్వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి. కొన్ని పెద్ద జిల్లాలను పరిపాలనాసౌలభ్యం కోసం విభజించారు. 2006లో కిష్త్వార్, రాంబన్, రియాసి, సాంబా, బందిపోరా, గందర్బల్, కుల్గామ్, షోపియాన్ అనే ఎనిమిది కొత్త జిల్లాలు సృష్టించబడ్డాయి. Jammu and Kashmir to have eight new districts , Indo-Asian News Service, 6 July 2006.

2019 ఆగష్టులో, జమ్మూ కాశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టాన్ని భారత పార్లమెంటు ఉభయ సభలు ఆమోదించాయి. బిల్లులో ఉన్న నిబంధనలు ప్రకారం జమ్మూ, కాశ్మీర్ రాష్ట్రాన్ని రెండు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలుగా పునర్వ్యవస్థీకరించాయి. జమ్మూ, కాశ్మీర్ అలాగే లడఖ్ 31 అక్టోబర్ 2019  అఖ్టోబరు 31  నుండి  కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలుగా అమలులోకి వచ్చాయి.

 జిల్లాలు 

 జమ్మూ డివిజను 

 జిల్లా పేరు  ప్రధాన కార్యాలయం  2007 కు 
ముందు 2007 
తరువాత   2001 జనాభా లెక్కలు 
ప్రకారం   2011 జనాభా
లెక్కలు ప్రకారం  విస్తీర్ణం(చ.కిమీ)  విస్తర్ణం (చ.కి.మీ)  విస్తీర్ణం (చ.మైళ్లు) కథువా జిల్లా కథువా        జమ్మూ జిల్లా జమ్మూ      సంబా జిల్లా సంబా కొత్త జిల్లా      ఉధంపూర్ జిల్లా ఉధంపూర్       రియాసీ జిల్లా రియాసీ కొత్త జిల్లా      రాజౌరీ జిల్లా రాజౌరీ       పూంచ్ జిల్లా పూంచ్       దోడా జిల్లా దోడా       రంబాన్ జిల్లా రంబాన్ కొత్త జిల్లా      కిష్త్‌వార్ జిల్లా కిష్త్‌వార్ కొత్త జిల్లా      డివిజను మొత్తం జమ్మూ         

 కాశ్మీర్ డివిజను 
 జిల్లా పేరు  ప్రధాన కార్యాలయం  2007 కు ముందు 2007 తరువాత   2001 జనాభా లెక్కలు ప్రకారం  2011 జనాభా లెక్కలు ప్రకారం విస్తీర్ణం (చ.కి.మీ)  విస్తీర్ణం(చ.కి.మీ)  విస్తీర్ణం(చ.మైళ్లు)  అనంతనాగ్ జిల్లా అనంతనాగ్        కుల్గాం జిల్లా కుల్గాం కొత్త జిల్లా    Part B page 12 says the area of the district is 404 sq km, but page 22 says 410 sq km.   పుల్వామా జిల్లా పుల్వామా       షోపియన్ జిల్లా షోపియన్ కొత్త జిల్లా   Part B pages 12 and 22 say the district area is 312.00 sq km, but Part A page 10 says 307.42 sq km.   బుద్గాం జిల్లా బుద్గాం    Part A says the district area is 1371 sq km, Part B says 1371 sq km (page 11) and 1361 sq km (page 12s and 22).   శ్రీనగర్ జిల్లా శ్రీనగర్    Part A page 48 says the district area was 2228.0 sq km in 2001 and 1978.95 sq km in 2011.   గందర్బల్ జిల్లా గందర్బల్ కొత్త జిల్లా   Part B page 11 says the district area is 393.04 sq km, but pages 12 and 22 say 259.00 sq km.   బండిపోరా జిల్లా బండిపోరా కొత్త జిల్లా      బారాముల్లా జిల్లా బారాముల్లా       కుప్వారా జిల్లా కుప్వారా       డివిజను మొత్తం శ్రీనగర్         
 మూలాలు 

 వెలుపలి లంకెలు 

వర్గం:జాబితాలు
వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల జాబితాలు
వర్గం:కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల జిల్లాలు
వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీర్‌కు సంబంధించిన జాబితాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు