రీసెర్చ్ అండ్ ఎనాలసిస్ వింగ్

రీసెర్చ్ అండ్ అనాలిసిస్ వింగ్ (RAW or Research and Analysis Wing) భారత గూఢచార సంస్థ. 1962 లో జరిగిన భారత-చైనా యుద్ధం, 1965న జరిగిన భారత-పాకిస్థాన్ యుద్ధం తరువాత విదేశాలపై గట్టి నిఘా ఉంచేందుకు ఒక సంస్థ అవసరం ఏర్పడింది. 1968 సెప్టెంబరులో రాను ఇంటలిజెన్స్ బ్యూరో నుంచి వేరుచేసి ఒక సంస్థగా ఏర్పాటుచేసారు. ఇంటెలిజన్స్ బ్యూరో అప్పటికి భారతదేశం లోపల వెలుపల నిఘా కార్యక్రమాలు చూసేది. రా ముఖ్యకార్యాలయం ఢిల్లీలోని, లోధిరోడ్ లో ఉంది.

ఇంటలిజెన్స్ బ్యూరోని బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసింది. అయితే భారత దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత సంజీవి పిళ్ళై డైరెక్టర్ గా బాధ్యతలు తీసుకొన్న తరువాత అనుభవజ్ఞులైన గూఢచారుల కొరత బాగా కనబడింది. 1962 భారత - చైనా,1965 భారత - పాకిస్తాన్ యుద్ధాలలో ఇంటలిజెన్స్ బ్యూరో వైఫల్యం బాగా కనబడింది.

1966 తరువాత ప్రత్యేక విదేశీ నిఘా సంస్థ ప్రారంభానికి గట్టి చర్యలు తీసుకొన్నారు. 1968 లో ఇందిరా గాంధీ హయాంలో ఇటువంటి సంస్థ అవసరం బాగా వచ్చింది. ఆర్.ఎన్. కావ్ అప్పటికి ఇంటలిజెన్స్ బ్యూరో డిప్యూటి డైరెక్టర్. అతను ఇటువంటి సంస్థకు గల వివరాలతో గల బ్లూప్రింట్ ను ప్రధానికి ఇచ్చాడు. అప్పుడు 'రా' ఏర్పడి, అతనే 'రా' కు చీఫ్ గా నియమించబడ్డాడు.

 ముఖ్య ఉద్ధేశ్యాలు 
 పొరుగు దేశాల రాజకీయ, రక్షణ అభివృద్ధిని - భారత దేశ రక్షణ, విదేశీ వ్యవహారలను ప్రభావితం చేయగల వాటిపై నిఘా ఉంచుతుంది.
 పాకిస్తాన్‌కు రక్షణ దిగుమతులు ఎక్కువగా వెళ్ళకుండా చూడటం. (ముఖ్యంగా యూరప్, అమెరికా, చైనాల నుండి)
 ప్రపంచ ప్రజల భావాన్ని భారత్ కి అనుకూలంగా మార్చటం. 
 కౌంటర్ ఇంటెలిజెన్స్: శతృ దేశాల నిఘా వర్గాలపై కూడా రా నిఘా పెడుతుంది. ఇది రా పనులలో రెండో అతిపెద్ద పని.

రా గూఢచారులు బహుళజాతి సంస్థల్లో, వార్తా సంస్థల్లో పనిచేస్తూ తమ పని చేసుకొంటూ ఉంటారు. రా ఇతర దేశపు నిఘా సంస్థలతో కూడా సత్సంబంధాలు ఉంచుకొంటుంది. రష్యా ఎఫ్.ఎస్.బి, ఖాడ్, ద అఫ్ఘన్ ఏజెన్సి, మొస్సాద్ (ఇజ్రాయిల్), సి.ఐ.ఏ., ఎం.ఐ.6, వంటి సంస్థలతో సంబంధాలు ఉంచుకుంటుంది. ముఖ్యంగా పాకిస్తాన్ అణుకార్యక్రమాలగూర్చి ఈ సంబంధాలు ఉంచుతుంది. రా మూడో దేశం ద్వారా కూడా సమాచారం సంపాదిస్తుంటుంది, ఆ దేశాల ద్వారా తన కార్యక్రమాలను సాగిస్తుంది. ఆఫ్ఘనిస్తాన్, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, హాంగ్‌కాంగ్, మయన్మార్, సింగపూర్ వాటిలో కొన్ని.

 కార్యకలాపాలు 

రాకు ప్రత్యేకంగా విదేశాలపై నిఘా పెట్టే బాధ్యతను అప్పజెప్పారు. జాయింట్ ఇంటలిజెన్స్ సంస్థ - రా, ఇంటలిజెన్స్ బ్యూరో, రక్షణ ఇంటలిజెన్స్ సంస్థల మధ్య సంబంధాలను పర్యవేక్షిస్తుంటుంది. కానీ జాతీయ రక్షణ సంస్థ ఏర్పాటు తరువాత జాయింట్ ఇంటలిజెన్స్ సంస్థ దానిలో విలీనం అయ్యింది. రా ఒక ప్రత్యేకమైన హోదా ఉన్న సంస్థ. అది ఏజెన్సీ కాదు ఒక "వింగ్". కేంద్ర కేబినెట్ లో ఒక భాగం. రా పార్లమెంటుకు సమాధానం చెప్పనవసరం లేదు. సమాచార హక్కు శాసనం నుంచి దానికి మినహాయింపు ఉంది. అయితే, దాని కార్యకలాపాలను అంతర్గతంగా ఆడిట్ చేస్తారని సూచన ఉంది.

ప్రస్తుతంరా గూఢచారులు ప్రతీ పెద్ద ఎంబసి, హైకమిషన్ లోనూ ఉన్నారు. ఇప్పటికి రాకు సుమారు 10000 మంది గూఢచారులు కేవలం పాకిస్తాన్ లోనే ఉన్నారు. రాకు ఆర్క్-వైమానిక (ARC-Aviation Reasearch Centre) నిఘా వ్యవస్థ కూడా ఉంది. ఈ వ్యవస్థలో అత్యాధునిక విమానాలను హెలికాప్టర్లను ఉపయోగిస్తున్నారు.

 డైరెక్టర్లు 
 క్రమ సంఖ్య. డైరెక్టరు నుండి వరకు పని కాలంలో ముఖ్య ఆంశాలు 01 ఆర్. ఎన్. కావ్ 1968 1977RAW, ARC అరంభ డైరెక్టరు • బంగ్లాదేశ్ విమోచనా యుద్ధం • ఆపరేషన్ స్మైలింగ్ బుద్ధ 02 ఎన్.సంతూక్ 1977 1983 RRC, ETS ఆరంభ డైరెక్టరు 03 గిరీష్ చంద్ర సక్సేనా 1983 1986 అ.సం.రా., సోవియట్ యూనియన్, చైనా, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, సౌదీ అరేబియా వంటి దేశాల గూఢచారి విభాగాలతో ఇచ్చిపుచ్చుకొనే వ్యవహారాలు • 'కనిష్క' విమానం బాంబింగ్ ఉదంతం 04 ఎ.కె.వర్మ 1986 1989 05 జి.ఎస్. బాజ్‌పాయి 1989 1991 విద్రోహ వ్యతిరేక కార్యక్రమాలు 06 ఎన్. నరసింహన్ 1991 1993 ఆపురేషన్ చాళుక్య 07 జె.ఎస్. బేడి 1993 1994 1993 ముంబై పేలుళ్ళు • చైనా, పాకిస్తాన్ వ్యవహారాలపైనా, తీవ్రవాద వ్యతిరేక కార్యకలాపాలపైనా నిపుణుడు. 08 ఎ.ఎస్. స్యాలి 1994 1996 ఆర్థిక నేరాలపై పెరిగిన నిఘా • సంస్థలో క్రొత్త ఉద్యోగులను చేర్చుకోవడం, శిక్షణనివ్వడం పై ప్రత్యేక శ్రద్ధ. 09 రంజన్ రాయ్ 1996 1997 ఫార్ఖొర్ అయిర్ బేస్ చర్చలు 10 అరవింద్ దేవె 1997 1999 కార్గిల్ యుద్ధం • ఆపురేషన్ శక్తి 11 విక్రమ్ సూద్ 1999 2003 IC 814 హైజాకర్లతో చర్చలు • National Technical Facilities Organisation స్థాపన 12 సి.డి.సహాయ్ 2003 2005 ఆపరేషన్ లీచ్ • ARC పునర్వవస్థీకరణ • ఢిల్లీ లోఢీ రోడ్‌లో RAW కేంద్ర కార్యాలయం ఏర్పాటు. 13 పి.కె.హెచ్.తారకన్ 2005 2007 Nuclear Command Authority (India) ఆరంభం 14 అశోక్ చతుర్వేది 20072012 2007 సంఝౌతా ఎక్స్‌ప్రెస్ బాంబు పేలుళ్ళు పరిశోధన 15ఎస్ కె త్రిపాఠి2012 (ప్రస్తుత డైరెక్టరు)

 స్పెషల్ బ్యూరోలు 
రాకు దేశవ్యాప్తంగా పది స్పెషల్ బ్యూరోలు ఉన్నాయి. ఈ స్పెషల్ బ్యూరోలు భారతదేశ సరిహద్దుల్లో ఉన్న దేశాల్లో ఒక దానిని లక్ష్యం చేసుకుని పనిచేస్తూ ఉంటాయి. సాధారణంగా ఆ దేశపు సరిహద్దుకు దగ్గరలోని నగరంలో ఆయా స్పెషల్ బ్యూరోల ప్రధాన కేంద్రం ఉంటుంది.Recruitment Notice for Field Assistant (GD), R&AW Headquarters, 13 March 2020, forwarded to District Magistrate, Saiha, Mizoram by Deputy Commissioner, Special Bureau, Aizawl on 2 July 2020, see list of recipients on page 5 of the file, archived copy
జోన్ప్రధాన కేంద్రంజోన్ ఉన్నతాధికారి ర్యాంకురా నిర్మాణంలో వారి హోదాఉత్తర జోన్జమ్మూఅడిషనల్ సెక్రటరీఅడిషనల్ సెక్రటరీతూర్పు జోన్కోల్‌కాతాకమిషనర్జాయింట్ సెక్రటరీవాయువ్య జోన్ముంబైకమిషనర్జాయింట్ సెక్రటరీఈశాన్య జోన్షిల్లాంగ్కమిషనర్జాయింట్ సెక్రటరీదక్షిణ జోన్చెన్నైఅదనపు కమిషనర్డైరెక్టర్సెంట్రల్ జోన్లక్నోఅదనపు కమిషనర్డైరెక్టర్పశ్చిమ జోన్జోధ్‌పూర్డిప్యూటీ కమిషనర్డిప్యూటీ సెక్రటరీ

 ప్రముఖ రా గూఢచారులు 
 అజిత్ డోవల్
 రవీందర్ కౌశిక్

 మూలాలు 

 వెలుపలి లంకెలు 

వర్గం:గూఢచారి సంస్థలు
వర్గం:భారత ప్రభుత్వ సంస్థలు