భారతదేశంలో జాతీయ వనాలు

thumb|250x250px|పాపికొండ జాతీయ ఉద్యానవనం (ఆంధ్రప్రదేశ్)
భారత జాతీయ వనాలు. భారతదేశంలో మొదటి జాతీయవనం అంతర్జాతీయ ప్రకృతి పరిరక్షణ సమితి ఐయుసిఎన్ వర్గం II కు చెందిన అభయారణ్యం 1935 లో స్థాపించబడింది. దీనికి హైలీ జాతీయ వనం అని పేరు పెట్టారు. దీని ప్రస్తుత నామం జిమ్ కార్బెట్ జాతీయ వనం. 1970 లో భారతదేశంలో కేవలం ఐదు జాతీయ వనాలుండేవి. 1972లో వన్యప్రాణుల సంరక్షణా చట్టం చేసి, ప్రాజెక్టు టైగర్ ప్రారంభించబడింది. 1980 లో ఫెడరల్ లెజిస్లేచర్ చట్టాలు చేయబడ్డాయి. 2007 లో 96 జాతీయ వనాలు గలవు. అన్ని జాతీయవనాల మొత్తం వైశాల్యం 38,029.18 చ.కి.మీటర్లు భారత భూభాగపు ఉపరితలంలో 1.16% ఇవి ఆక్రమించివున్నాయి. మొత్తం 166 జాతీయ వనాలు అధికారికంగా ఉన్నాయి. వీటి నిర్వహణ కొరకు నిర్దిష్ట నియమావళి తయారుచేయబడింది. భారతదేశంలో జాతీయ వనాల జాబితా ఇవ్వబడింది. భారతదేశంలో అభయారణ్యాల కొరకు భారతదేశ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాలు చూడండి.

 జాతీయ వనాల జాబితా 

 పేరు  రాష్ట్రం ప్రారంభం వైశాల్యము (కి.మీ².) కాళీ పులుల సంరక్షణ కేంద్రం కర్ణాటక 1987  250  బల్పక్రం జాతీయ ఉద్యానవనం మేఘాలయ 1986  220  బాంధవ్‌గఢ్ జాతీయ ఉద్యానవనం మధ్య ప్రదేశ్ 1982  448.85 బందీపూర్ జాతీయ వనంకర్నాటక 1974  874.20  బన్నేర్ఘట్ట జాతీయ ఉద్యానవనం కర్నాటక 1974 260.51   వంస్డ జాతీయ ఉద్యానవనం గుజరాత్ 1979  23.99  బెట్ల జాతీయ ఉద్యానవనం జార్ఖండ్ 1986  231.67  భితార్కానికా జాతీయ ఉద్యానవనం ఒడిశా 1988  145  వేరవదార్ బ్లాకు బాక్ జాతీయ ఉద్యానవనం గుజరాత్ 1976  34.08  బుక్సా పులుల సంరక్షణ కేంద్రం పశ్చిమ బెంగాల్ 1992  117.10  కాంప్‌బెల్ బే జాతీయ ఉద్యానవనం అండమాన్ నికోబార్ దీవులు 1992  426.23  చందోలి జాతీయ ఉద్యానవనం మహారాష్ట్ర 2004  308.97  జిమ్‌ కార్బెట్ జాతీయ వనం ఉత్తరాఖండ్ 1936  520.82  దాచిగం జాతీయ ఉద్యానవనం జమ్మూ కాశ్మీరు 1981  141  డెసర్ట్ జాతీయ ఉద్యానవనం రాజస్థాన్ 1980  3162  దిబ్రు సైఖోవ జాతీయ ఉద్యానవనం అసోం 1999  340  దుద్వా జాతీయ ఉద్యానవనం ఉత్తర ప్రదేశ్ 1977  490.29  ఎరవికులం జాతీయ ఉద్యానవనం కేరళ 1978  97  శిలాజ జాతీయ వనం మధ్య ప్రదేశ్ 1983  0.27  గలాథియా జాతీయ ఉద్యానవనం అండమాన్ నికోబార్ దీవులు 1992  110  గంగోత్రి జాతీయ వనం ఉత్తరాఖండ్ 1989  1552.73  గిర్ జాతీయ వనం  గుజరాత్ 1975  258.71  గోరుమర జాతీయ ఉద్యానవనం పశ్చిమ బెంగాల్ 1994  79.45  గోవింద్ పశు విహార్ జాతీయ ఉద్యానవనం ఉత్తరాఖండ్ 1990  472.08 	 గ్రేట్ హిమాలయాస్ జాతీయ ఉద్యానవనం హిమాచల్ ప్రదేశ్ 1984  754.40  గుగామల్ జాతీయ వనం మహారాష్ట్ర 1987  361.28  గిండి జాతీయ ఉద్యానవనం తమిళనాడు 1976  2.82  కఛ్ అఖాత సముద్ర జాతీయ వనం గుజరాత్ 1980  162.89 కునో జాతీయ వనంమధ్య ప్రదేశ్ 1980  748.76 గల్ఫ్ మన్నార్ మెరైన్ జాతీయ ఉద్యానవనం తమిళనాడు 1980  6.23  హేమిస్ జాతీయ ఉద్యానవనం జమ్మూ కాశ్మీరు 1981  4100  హజారీబాగ్ జాతీయ వనం జార్ఖండ్ N/A 183.89  ఇందిరా గాంధీ జాతీయ వనం (పాతపేరు: అన్నామలై జాతీయ వనం)  తమిళనాడు 1989  117.10  ఇంద్రావతి జాతీయ వనం  ఛత్తీస్‌గఢ్ 1981  1258.37  ఇంటాంకి జాతీయ వనం నాగాలాండ్ 1993  202.02  కలేసర్ జాతీయ ఉద్యానవనం హర్యానా 2003  100.88  కాన్హా జాతీయ వనం మధ్య ప్రదేశ్ 1955  940 కాంగేర్ లోయ జాతీయ వనంఛత్తీస్‌గఢ్ 1982  200  కాసు బ్రహ్మానంద రెడ్డి జాతీయ వనం  తెలంగాణ 1994  1.42  కాజీరంగా జాతీయవనం  అసోం 1974  471.71  కిబుల్ లామ్జావో జాతీయ వనము మణిపూర్ 1977  40  కియోలాడియో జాతీయ ఉద్యానవనం రాజస్థాన్ 1981  28.73  కాంచన్‌జంగ్ జాతీయ ఉద్యానవనం సిక్కిం 1977  1784  కిష్ట్వర్ జాతీయ ఉద్యానవనం జమ్మూ కాశ్మీరు 1981  400  కుద్రేముఖ్ జాతీయ వనం  కర్నాటక 1987  600.32  మాధవ్ జాతీయ వనం మధ్య ప్రదేశ్ 1959  375.22  మహాత్మా గాంధీ సముద్ర జాతీయ వనం (పాతపేరు: వండూర్ జాతీయ వనం) అండమాన్ నికోబార్ దీవులు 1983  281.50  మహావీర్ హరీనా వనస్థలి జాతీయ వనం  తెలంగాణ 1994  14.59  మానస్ జాతీయ అభయారణ్యం  అసోం 1990  500  మాతికెట్టన్ షోలా జాతీయ వనం  కేరళ 2003  12.82  మిడిల్ బటన్ ఐలాండ్ జాతీయ ఉద్యానవనం అండమాన్ నికోబార్ దీవులు 1987  0.64  మోల్లెం జాతీయ ఉద్యానవనం గోవా 1978  107  మౌలింగ్ జాతీయ వనం అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 1986  483  మౌంట్ అబూ అభయారణ్యం రాజస్థాన్ 1960  288  మౌంట్ హార్రియట్ జాతీయ ఉద్యానవనం అండమాన్ నికోబార్ దీవులు 1987  46.62 మృగవని జాతీయ వనంతెలంగాణ 1994  3.60  ముదుమలై జాతీయ వనం తమిళనాడు 1990  103.24  ముకుర్తి జాతీయ ఉద్యానవనం తమిళనాడు 1990  78.46  ముర్లెన్ జాతీయ వనం మిజోరం 1991  200  నాగర్‌హోలె జాతీయ వనం కర్ణాటక 1988  643.39  నమ్దఫా జాతీయ ఉద్యానవనం అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 1983  1985.23  నమేరి జాతీయ ఉద్యానవనం అస్సాం 1998  200  నందాదేవి జాతీయ వనం ఉత్తరాఖండ్ 1982  630.00 నవేగావున్ జాతీయ ఉద్యానవనం మహారాష్ట్ర 1975  133.88  నియోరా వ్యాలీ జాతీయ ఉద్యానవనం పశ్చిమ బెంగాల్ 1986  88  నొక్రేక్ జాతీయ ఉద్యానవనం మేఘాలయ 1986  47.48  నార్త్ బట్టన్ జాతీయ ఉద్యానవనం అండమాన్ నికోబార్ దీవులు 1987  0.44  ఒరాంగ్ జాతీయ ఉద్యానవనం అసోం 1999  78.80 పళణి కొండల జాతీయ వనం తమిళనాడు Proposed  736.87 పన్నా జాతీయ ఉద్యానవనం మధ్య ప్రదేశ్ 1973  542.67  పెంచ్ జాతీయ ఉద్యానవనం మధ్య ప్రదేశ్ 1975  292.85  పెంచ్ జాతీయ వనం మహారాష్ట్ర 1975  257.26  పెరియార్ జాతీయ వనం కేరళ 1982  350  ఫంగ్పుయి జాతీయ ఉద్యానవనం మిజోరం 1997  50  పిన్ వేల్లీ జాతీయ ఉద్యానవనం హిమాచల్ ప్రదేశ్ 1987  675  రాజాజీ జాతీయ ఉద్యానవనం ఉత్తరాఖండ్ 1983  820.42  రాజీవ్ గాంధి జాతీయ వనం కర్ణాటక 2003  200  రాణీ ఝాన్సీ సముద్ర జాతీయ వనం అండమాన్ నికోబార్ దీవులు 1996  256.14  రణథంబోర్ జాతీయ ఉద్యానవనం రాజస్థాన్ 1980  392  సాడిల్ పీక్ జాతీయ ఉద్యానవనం అండమాన్ నికోబార్ దీవులు 1987  32.54 సలీం అలీ జాతీయ ఉద్యానవనం జమ్మూ కాశ్మీరు 1992  9.07  సంజయ్ జాతీయ వనం (ఛత్తీస్‌గఢ్) ఛత్తీస్‌గఢ్ 1981  1471.13  సంజయ్ జాతీయ ఉద్యానవనం మధ్య ప్రదేశ్ 1981  466.88  సంజయ్ గాంధీ జాతీయ వనం, బోరివలి జాతీయ వనం, ముంబై  మహారాష్ట్ర 1983  86.96  సరిస్కా పులుల సంరక్షణ కేంద్రం రాజస్థాన్ 1982  273.80  సత్పురా జాతీయ వనం మధ్యప్రదేశ్ 1981  585.17  సైలెంట్ లోయ జాతీయ వనం కేరళ 1984  89.52  సిరోహి జాతీయ వనం మణిపూర్1982  0.41  సిమ్లిపాల్ జాతీయ వనం ఒడిషా 1980  845.70  సిన్గాలిలా జాతీయ ఉద్యానవనం పశ్చిమ బెంగాల్ 1992  78.60  సౌత్ బట్టన్ జాతీయ ఉద్యానవనం అండమాన్ నికోబార్ దీవులు 1987  0.03  శ్రీ వేంకటేశ్వర జాతీయ ఉద్యానవనంఆంధ్రప్రదేశ్ 1989  353.62  సుల్తాన్‌పూర్ జాతీయ ఉద్యానవనం హర్యానా 1989  1.43  సుందర్‌బన్స్ జాతీయ ఉద్యానవనం పశ్చిమ బెంగాల్ 1984  1330.10  తడోబా అంధారి పులుల సంరక్షణ కేంద్రం మహారాష్ట్ర 1955  116.55  వ్యాలీ ఆఫ్ ఫ్లవర్స్ జాతీయ ఉద్యానవనం ఉత్తరాఖండ్ 1982  87.50  వాల్మీకి జాతీయ వనం బీహార్ 1989  335.65  వన విహార్ జాతీయ ఉద్యానవనం మధ్య ప్రదేశ్ 1979  4.45 పాపికొండ జాతీయ ఉద్యానవనం ఆంధ్రప్రదేశ్ 2008  1,012.86   అనాముడి షోలా జాతీయ ఉద్యానవనం కేరళ 2003  7.5  పంపడుం షోలా జాతీయ ఉద్యానవనం కేరళ 2003  1.32 రాజ్‌బరి జాతీయ ఉద్యానవనం త్రిపుర 2007  31.63 జలదపర జాతీయ ఉద్యానవనం పశ్చిమ బెంగాల్ 2012  216.51 రాణి ఝాన్సీ మెరైన్ జాతీయ ఉద్యానవనం అండమాన్ నికోబార్ దీవులు 1996  	256  రాజీవ్ గాంధీ జాతీయ ఉద్యానవనం (రామేశ్వరం) ఆంధ్రప్రదేశ్ 2005  2.4  మౌలింగ్ జాతీయ ఉద్యానవనం అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 1986  483  దేహింగ్ పాట్కై జాతీయ ఉద్యానవనం అసోం 2004  231.65  రైమోనా జాతీయ ఉద్యానవనం అసోం 2021  	422 గల్ఫ్ ఆఫ్ కచ్ మెరైన్ జాతీయ ఉద్యానవనం  గుజరాత్ 1982  162.89   ఇందర్‌కిల్లా జాతీయ ఉద్యానవనం హిమాచల్ ప్రదేశ్ 2010  104 ఖిర్గంగా జాతీయ ఉద్యానవనం హిమాచల్ ప్రదేశ్ 2010  710 సింబల్బరా జాతీయ ఉద్యానవనం   హిమాచల్ ప్రదేశ్ 2010  27.88   కజినాగ్ జాతీయ ఉద్యానవనం  జమ్మూ కాశ్మీర్ 1992  160 నాగర్‌హోల్ జాతీయ ఉద్యానవనం   కర్ణాటక 1988 642.39

 ఇవీ చూడండి 
 భారతదేశ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాల జాబితా

 ఫుట్ నోట్స్ 
1The Maharashtra and Madhya Pradesh parts of the Pench National Park are administered separately.

2The Chhattisgarh and Madhya Pradesh parts of the Sanjay National Park are administered separately.

 మూలాలు 
 Recently updated source of the PA information below is the National Wildlife Database Cell, WILDLIFE INSTITUTE OF INDIA DEHRADUN, (position as on April 23, 2007), retrieved 7/25/2007 LIST OF PROTECTED AREAS
 United Nations List of National Parks and Protected Areas: India (1993)
 Ministry of Forests and Environment Protected Areas website

 బయటి లింకులు 
 indian national parks map
 Van Vihar National Park, Bhopal, MP

వర్గం:భారతదేశంలో జాతీయ వనాలు
వర్గం:భారతదేశంలో అభయారణ్యాలు