biswa921/orwiki-latest-pages-articles-raw huggingface dataset:
ଚୌଧୁରୀ ହେମକାନ୍ତ ମିଶ୍ର

ଚୌଧୁରୀ ହେମକାନ୍ତ ମିଶ୍ର (୧୩ ଅପ୍ରେଲ ୧୯୩୫ - ୩୧ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୦୫) ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟଙ୍ଗ ସାହିତ୍ୟିକ ଥିଲେ । ସେ ଅନୁବାଦ ସାହିତ୍ୟ ରଚନା ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ ।  ବ୍ୟଙ୍ଗ ବ୍ୟତିତ ସାହିତ୍ୟର ଅନ୍ୟ ବିଭାଗ, ଯଥା କବିତା, ପ୍ରବନ୍ଧ, ନାଟକ ଓ ଅନୁବାଦରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଲେଖନୀ ଚାଳନା କରିଛନ୍ତି ।

ହେମକାନ୍ତ, ୧୯୩୫ମସିହାରେ କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଭେଡା ଗ୍ରାମର ଏକ ଜମିଦାର ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ସେ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପାଠ ପଢ଼ିଥିଲେ । ମନୋବିଜ୍ଞାନରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ପରେ, ହେମକାନ୍ତ ପି.ଏଚ୍.ଡି ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ନିଜ କର୍ମମୟ ଜୀବନ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଆଇ.ଆଇ.ଟି ଖଡ଼ଗପୁର, ଆହ୍ଲାବାଦ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ, ଭାରତୀୟ ଭାଷା ସଂସ୍ଥାନ ଓ ମାଡ୍ରାସ ଟେକନିକାଲ ଟିଚର୍ସ ଟ୍ରେନିଂ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟରେ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରିଥିଲେ । ସେ ଏନ.ସି.ଇ.ଆର.ଟିର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଅବସର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ୨୦୦୫ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୩୧ତାରିଖରେ,  ବେଙ୍ଗାଳୁରୁଠାରେ ତାଙ୍କର ପରଲୋକ ଘଟିଥିଲା ।http://www.odisha.com/20050901/fullstory/Eminent%20Oriya%20writer%20Hemakanta%20Mishra%20dies.html

 ସାହିତ୍ୟ ସର୍ଜନା 
ଉଭୟ କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ (ଅନୁବାଦ) ପୁରସ୍କାର ଓ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିବା ହେମକାନ୍ତଙ୍କ ସାହିତ୍ୟ ସାଧନା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ରେଭେନ୍ସା କଲେଜରେ ପଢ଼ିବା ସମୟରୁ । ଫତୁରାନନ୍ଦଙ୍କଦ୍ୱାରା ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ, ସେ ବ୍ୟଙ୍ଗସାହିତ୍ୟକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ । ସେ ଫତୁରାନନ୍ଦଙ୍କ ଜୀବନୀ "ହାସ୍ୟ ସମ୍ରାଟ ଫତୁରାନନ୍ଦ" ମଧ୍ୟ ରଚନା କରିଥିଲେ ।

 ରଚନାବଳୀ 
 ଭଲ୍ଲୁକର ପୂରା ପ୍ୟାଣ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଜା ଗଳ୍ପ
 ନିଷିଦ୍ଧ ପୁସ୍ତକ
 ହେମକାନ୍ତଙ୍କ ହସଗୋଲା
 ବାରବୁଲା ଦେବଦୁତhttp://www.odisha.com/arts.html
 କୁରୁଳିଆ ଗଳ୍ପ
 ହାସ୍ୟ ସମ୍ରାଟ ଫତୁରାନନ୍ଦ
 ଅଘଟଣ ସଂକଳନ (ଗଳ୍ପ ଗ୍ରଂଥ)
 ତେରେଛା ଗଳ୍ପ

 ସମ୍ମାନ ଓ ପୁରସ୍କାର 
 କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ (ଅନୁବାଦ) ପୁରସ୍କାର, ୨୦୦୪ (ବାରବୁଲା ଦେବଦୁତ)   
 ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର, ୧୯୭୬ (ନିଷିଦ୍ଧ ପୁସ୍ତକ) 
 ଝଙ୍କାର ପୁରସ୍କାର (କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପ), ୧୯୭୭ (ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଚାର ସମିତି ପ୍ରଦତ୍ତ)
 ରସରାଜ ଉପାଧୀ (ସରତ ସାହିତ୍ୟ ସମିତି ପ୍ରଦତ୍ତ) 
 ନୀରଦପ୍ରଭା ହାସ୍ୟବ୍ୟଙ୍ଗ ସମ୍ମାନ, ୨୦୦୩ (ଉତ୍କଳ ସାହିତ୍ୟ ସମାଜ ପ୍ରଦତ୍ତ)

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୩୫ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୦୫ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ସମ୍ମାନିତ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟିକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ଝଙ୍କାର ପୁରସ୍କାର ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଔପନ୍ୟାସିକ‎
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଗାଳ୍ପିକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟିକ
ଶ୍ରେଣୀ:କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ତ୍ରିପାଠୀ

କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ତ୍ରିପାଠୀ (୪ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୧୧ - ୧୫ ଜୁନ ୨୦୦୧), ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ଶିକ୍ଷାବିତ ଓ ଭାଷା ଗବେଷକ ଥିଲେ । ସଂସ୍କୃତ ଓ ପାଲି ଭାଷାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ । 

 ବାଲ୍ୟଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା
କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ୧୯୧୧ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୪ ତାରିଖ ଦିନ କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ବାଙ୍କୀ ଅନ୍ତର୍ଗତ ପଥୁରିପଡ଼ା ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ଜୀବନ ସୁ-ଗ୍ରାମ ନିକଟସ୍ଥ ବରପୁଟ ନିମ୍ନ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ସେ ବାଙ୍କୀ ଡମପଡ଼ା ଉଚ୍ଚ ବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶ୍ରେଣୀରେ ମାଟ୍ରିକ୍ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ । ସେ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଆଇ.ଏ ପଢ଼ିଥିଲେ । ଏଠାରେ ସେ ପୂର୍ବ ଛାତ୍ରାବାସର ଅନ୍ତେବାସୀ ଥିଲେ । ଛାତ୍ର ଜୀବନରୁ ହିଁ ସେ ଆମିଷ ଭୋଜନ ତ୍ୟାଗ କରିସାରିଥିଲେ । ପାନ ଖାଉଥିଲେ, ଅବଶ୍ୟ ପରେ ପାନଖିଆ ମଧ୍ୟ ଛାଡି ଦେଇଥିଲେ । ପାଟନା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସଂସ୍କୃତରେ ସ୍ନାତକ ଓ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ । ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ପରୀକ୍ଷାରେ ସେ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀରେ ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନ ହାସଲ କରିଥିଲେ । ପରେ ସେ ଆଇନ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ିଥିଲେ ।

 ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନ 
୧୯୩୮ ମସିହାରେ କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ସଂସ୍କୃତ ବିଭାଗର ଅଧ୍ୟାପକ ଭାବରେ ଚାକିରି ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ତା ପୂର୍ବରୁ ସେ ଓକିଲାତି କରୁଥିଲେ । ସେ ଓଡ଼ିଆ ଅଭିଲେଖ, ଲିପି, ଭାଷା ଆଦିର ଗବେଷଣା କ୍ଷେତ୍ରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ଓଡ଼ିଆ, ଇଂରାଜୀ ଓ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରେ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ନିବନ୍ଧମାନ ରଚନା କରିଥିଲେ । ୧୯୪୯ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଉପରେ ଗବେଷଣା କରିବାକୁ ଲଣ୍ଡନ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଯାଇଥିଲେ । ୧୯୫୩ମସିହାରେ ସେ ପିଏଚଡ଼ି ହାସଲ କରି ସେଠାରୁ ଫେରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଗବେଷଣାର ସନ୍ଦର୍ଭ ଥିଲା ଦ ଇଭଲ୍ୟୁସନ ଅଫ ଓଡ଼ିଆ ଲାଙ୍ଗୁଏଜ ଆଣ୍ଡ ସ୍କ୍ରିପଟ । ୧୯୬୮ ମସିହାରେ ସେ ସରକାରୀ ଚାକିରିରୁ ଅବସର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଅବସର ପରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଓଡ଼ିଆ ବିଭାଗର ମୁଖ୍ୟ ଭାବରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଇତିହାସ, ଲିପିତତ୍ତ୍ୱ, ଭାଷାତତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ବିଷୟରେ ସେ ଆଜୀବନ ଗବେଷଣା କରିଥିଲେ ।

 ରଚନାବଳୀ 
 The Origin & Development of Oriya Language
 ଦ ଇଭଙ୍ଗୁସନ୍ ଅଫ୍ ଓଡ଼ିଆ ଲାଙ୍ଗୁଏଜ୍ ଆଣ୍ଡ ସ୍କ୍ରିପ୍ଟ
 ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ଲିପିର ବିବର୍ଭନ
 ବିଲାତରେ ଓଡ଼ିଆ ପୋଥି
 ଆମ ଘର ପୋଥି
 ଓଡ଼ିଆ ଲିପି ତତ୍ତ୍ୱ
 ପୁଷ୍ଠାଞ୍ଜଳି (କବିତା ସଂକଳନ)
 ବନ୍ଦଳିକା (କବିତା ସଂକଳନ) 

 ସମ୍ମାନ ଓ ପୁରସ୍କାର 
 ସାରଳା ସମ୍ମାନ, ୧୯୮୮
 ସାହିତ୍ୟ ବିଶାରଦ (ପୁରୀ ଗଜପତି ମହାରାଜଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ)

୨୦୦୧ ମସିହା ଜୁନ ୧୫ତାରିଖରେ କଟକ ପ୍ରଫେସରପଡ଼ାସ୍ଥିତ ନିଜ ବାସଭବନରେ ତାଙ୍କର ପରଲୋକ ହୋଇଥିଲା ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୧୧ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୦୧ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ
ଶ୍ରେଣୀ:ସାରଳା ସମ୍ମାନ ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ
ମେଘନାଦ ପ୍ରାଚୀର

thumb|ମେଘନାଦ ପ୍ରାଚୀର
ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଚାରିଦିଗରେ ଚାରିଦ୍ୱାର (ସିଂହଦ୍ୱାର, ବ୍ୟାଘ୍ରଦ୍ୱାର, ହସ୍ତିଦ୍ୱାର, ଅଶ୍ୱଦ୍ୱାର) ଏବଂ ଏହାର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱରେ ବାହ୍ୟ ପ୍ରାଚୀର ସାଙ୍ଗକୁ ଭିତର ପ୍ରାଚୀର ରହିଛି । ଏହି ବାହାର ପ୍ରାଚୀର ହେଉଛି ମେଘନାଦ ପ୍ରାଚୀର ଏବଂ ଭିତର ପ୍ରାଚୀର ହେଉଛି କୁର୍ମ ବେଢା ବା କୁର୍ମ ପ୍ରାଚୀର । ମେଘନାଦ ପ୍ରାଚୀରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମକୁ ୬୬୫ଫୁଟ ଏବଂ ଓସାର ଉତ୍ତରରୁ ଦକ୍ଷିଣକୁ ୬୪୦ଫୁଟ । ମେଘନାଦ ପ୍ରାଚୀରଟି ୨୦ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତା ଏବଂ ଛଅ ଫୁଟ ମୋଟେଇ ବିଶିଷ୍ଟ । ତେବେ କୁର୍ମ ପ୍ରାଚୀରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମକୁ ୪୦୦ ଫୁଟ ଏବଂ ଓସାର ଉତ୍ତରରୁ ଦକ୍ଷିଣକୁ ୨୭୮ ଫୁଟ । କୁର୍ମ ବେଢା ଏବଂ ମେଘନାଦ ପ୍ରାଚୀରର ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟ ଏକାଭଳି । ତେବେ କୁର୍ମ ପ୍ରାଚୀରର ମୋଟେଇ ହେଉଛି ମେଘନାଦ ପ୍ରାଚୀରର ମୋଟେଇଠାରୁ କମ୍‌ ଅର୍ଥାତ୍ ମାତ୍ର ପାଞ୍ଚ ଫୁଟ ।  
 ଇତିହାସ 
ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ସମୟରେ କେବଳ ମୂଳ ମନ୍ଦିରଟି ତିଆରି ହୋଇଥିବାର ପ୍ରମାଣ ମିଳେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ମେଘନାଦ ପ୍ରାଚୀର, ମୁଖ ଶାଳା, ନାଟ ମଣ୍ଡପ ଇତ୍ୟାଦି ତିଆରି ହୋଇଛି ।

 ବିଶେଷତ୍ୱ 
 ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣର ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ମରହଟ୍ଟା ଶାସନ ଅମଳରେ ଏହି ପ୍ରାଚୀର ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିବାର ଜଣାଯାଏ । ଅନ୍ୟ ଏକ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ୧୪୫୨ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଗଜପତି କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱରେ ମେଘନାଦ ପାଚେରୀର ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲେ । 
 ମେଘନାଦ ପ୍ରାଚୀରର ମହିମା ଅକ୍ଷୁର୍ଣ୍ଣ ରଖିବା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ, ତାଙ୍କ ଐତିହାସିକ ରାୟରେ, ଏହି ପାଚେରୀ ନିକଟରେ ଏହାଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଆଉ କୌଣସି ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ନ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି ।
କିମ୍ବଦନ୍ତି
ଜଗନ୍ନାଥ ବରୁଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ବିବାହ ପରେ ଶ୍ୱଶୁର ବରୁଣ ଅର୍ଥାତ ସାଗରଦେବତାଙ୍କ ସହ ମତାନ୍ତର ହୋଇଥିଲା  । ଜଗନ୍ନାଥ ସାଗର କୂଳରେ ମନ୍ଦିର ତୋଲାଇ ରହିଥିବାରୁ ସମୁଦ୍ରଗର୍ଜନ ମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ନପଶିବା ପାଇଁ ମେଘନାଦ ପ୍ରାଚୀର ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲେ ।

ମାଣବସା ଗୁରୁବାର ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ:
ପଡ଼ି ଚରଚିବି କୀଟୁ ବ୍ରହ୍ମ ପରିଯନ୍ତେ । ଏହି ଦୋଷ ମୋର ପ୍ରଭୁ ନ ଧରିବ ଚିତ୍ତେ ।୧୮୪। 
ହେଉ ବୋଲି ଶ୍ରୀମୁଖରେ ଆଜ୍ଞା ଅଛ ଦେଇ । ଏବେ କିମ୍ପା ସତ୍ୟ ଭଗ୍ନ ହେଉଛ ଗୋସାଇଁ ।୧୮୫। 
ଜଗନ୍ନାଥ କ‌ହୁଛନ୍ତି କୋପଭର ହୋଇ । ବାପ ତୋ ଲୁଣିଅା ଯେ ଗରଜି ମରୁଥାଇ ।୧୮୬। 
ଝିଅ ଟେରୀ ତୋ ଦୁର୍ଗୁଣ କ‌ହିଲେ ନ ସରେ । ବାପର ଗର୍ଜ୍ଜନ ଶବ୍ଦେ କିଏ ରହିପାରେ ।୧୮୭। 
ଚାରିପାଖେ ମେଘନାଦ ପାଚେରୀ ତୋଳାଇ । ବଡ଼ ଦେଉଳରେ ରହିଅଛ ଦୁଇ ଭାଇ ।୧୮୮। 
 ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ 
 ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପରିସର
ବିଲେଇ ଜଗା ଖୁଣ୍ଟିଆ

ବିଲେଇ ଜଗା ଖୁଣ୍ଟିଆ, ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ‘ବିଲେଇ ଜଗା ସେବା’ ପାଇଁ ନିଯୋଜିତ ଥିବା ସେବକ । ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଉପାସନା ସହ ଜଡ଼ିତ ରହିଛି ଅନେକ ପୂଜା ବିଧି ଓ ନୀତି। ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ଛୋଟଛୋଟ କାମପାଇଁ ରହିଛନ୍ତି ଅନେକ ସେବକ । ପ୍ରତିଟି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଧାର୍ଯ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ କରାଯାଇଥାଏ । ସେହିପରି ଏକ ସେବା ହେଉଛି ବିଲେଇ ଜଗା ସେବା । ଏହି ସେବା ପାଇଁ ଜଣେ ଖୁଣ୍ଟିଆ ସେବକ ନିୟୋଜିତ ଅଛନ୍ତି ।  

 କାର୍ଯ୍ୟ 
ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ସ୍ୱତ୍ୱଲିପି ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତିହାରୀ ଓ ଖୁଣ୍ଟିଆ ଶ୍ରୀଅଙ୍ଗ ସୁରକ୍ଷା ଦାୟିତ୍ୱରେ ରହନ୍ତି । ଏହି ଦୁଇ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦାୟିତ୍ୱ ଭାଗ ଭାଗ କରି ବଣ୍ଟା ଯାଇଛି । ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଭୋଗ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ସେବକ ନିୟୋଜିତ ରହିଛନ୍ତି । ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ରୋଷଘରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଭୋଗ । ସେଠାରେ ଭୋଗ ତିଆରି ହୋଇ ରହିଥାଏ । ଏହି ଭୋଗରେ କାଳେ ବିଲେଇ ମୁହଁ ମାରିଦେବ ସେଥପାଇଁ ନଜର ରଖାଯାଏ । ବିଲେଇ ମୁହଁ ମାରିଦେଲେ ଭୋଗ ମାରା ହେବ ଓ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଭୋଗ ସେବନ ସମୟ ଗଡ଼ିଯିବ । ତେଣୁ ଭୋଗରେ ଯେପରି ବିଲେଇ ମୁହଁ ନମାରିବ ବା ଆଖପାଖରେ ଯେମିତି ବିଲେଇ ନଆସିବ ସେଥୁପ୍ରତି ଜଣେ ସେବକ ରହନ୍ତି । ତାଙ୍କୁ କୁହାଯାଏ 'ବିଲେଇ ଜଗା ଖୁଣ୍ଟିଆ' । ଏହି ଖୁଣ୍ଟିଆ ସେବକ ସକାଳୁ ଆସି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡିଆ ମାରିବା ପରେ କାମ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି । ସେ ଭୋଗ ରୋଷଘରୁ ଆସିବା ବେଳେ ନଜର ଦେବା ସହ ଭୋଗ ଗମ୍ଭୀରା ଭିତରେ ଲାଗିହେବା ପରେ ତାହାକୁ ଜଗି ରହନ୍ତି, କାଳେ ବିଲେଇ ମୁହଁ ମାରିଦେବ । ଭୋଗ ପାଇଁ ଟେରା(ସମ୍ମୁଖ ଭାଗରେ ଏକ କନା ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଏ) ପଡ଼େ । ପୁଣି ଭୋଗ ସରିଲେ ଟେରା ଖୋଲାଯାଏ । ଟେରା ଖୋଲିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେହିଠାରେ ଭୋଗକୁ ଜଗି ରହନ୍ତି । ଏମିତି ବଲ୍ଲଭ ଭୋଗଠାରୁ ବଡ଼ସିଂହାର ଭୋଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ ଭୋଗକୁ ସେ ନିଜ ନଜରରେ ରଖନ୍ତି । ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଭୋଗରେ କୌଣସି ପ୍ରକାର ବିଲେଇର ଛାଇ ଯେପରି ନପଡ଼ିବ ସେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥାନ୍ତି । ସେଥଯାଇଁ ଏହି ସେବାର ନାମ ହେଉଛି ‘ବିଲେଇ ଜଗା ସେବା’ ଓ ସେବକ ହେଉଛନ୍ତି ‘ବିଲେଇ ଜଗା ଖୁଣ୍ଟିଆ' ।

ଆଧାର
  

 ଅଧିକ ତଥ୍ୟ 

ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ସେବକ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁରାଣ

ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁରାଣ ବଳରାମ ଦାସଙ୍କଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଲେଖା ଏକ ସାହିତ୍ୟିକ ପୁରାଣ କୃତି ।  

 କିମ୍ବଦନ୍ତୀ 
ମାଣବସା ଗୁରୁବାରର କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ବଳରାମ ଦାସଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁରାଣରେ ବଖଣାଯାଇଛି । ଏଥି ମତେ ଦାସଦାସୀ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦିନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମାଣବସା ଗୁରୁବାର ବାବଦରେ ଜଣାଇ ଦେଶ ଭ୍ରମଣରେ ବଡ଼ ଦେଉଳରୁ ବିଜେ କଲେ । କିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜୁଛି ତାହା ଜାଣିବା ନିମନ୍ତେ ସେ ଘର ଘର ବୁଲିଲେ । ଅନେକ ଧନୀ, ବଡ଼ ଲୋକ ସେଦିନ ଗୁରୁବାର ବୋଲି ଭୁଲି ଯାଇଥିବା ଦେଖିବା ପରେ ସେ ଶ୍ରୀୟା ନାମକ ଜଣେ ଦଳିତ ନାରୀ ଘରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ଘରଦ୍ୱାର ପରିଷ୍କାର କରି ଲିପାପୋଛା କରି ଶ୍ରୀୟା ତାଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ସଜ, ଭୋଗ-ନୈବେଦ୍ୟ ଆଦି ସଜାଡ଼ି ରଖିବା ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାହାଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ସେଠାରେ ହିଁ ରହିଗଲେ । ଏହା ଶୁଣି ବଳରାମ କୋପକଲେ । ସେତେବେଳର ସମାଜରେ ଦଳିତମାନଙ୍କୁ ଅଛୁଆଁ ଭାବେ ଗଣା ଯାଉଥିବାରୁ ଜଣେ ଦଳିତ ଲୋକର ଘରେ ପାଦ ଦେଇଥିବାକୁ ଅପରାଧ ବିବେଚନା କରି ବଡ଼ଦେଉଳ ଦ୍ୱାର ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପାଇଁ ବନ୍ଦ ହୋଇଥିଲା । ଅପମାନିତ ହୋଇ ସେ ଘରୁ ବାହାରି ଗଲେ । ଯିବା ବେଳେ ପଣ କଲେ କାଳିଆ-ବଳିଆ (ଜଗନ୍ନାଥ-ବଳଭଦ୍ର) ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଉଚିତ ଶିକ୍ଷା ଦେବେ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ତାଳବେତାଳ ନାମକ ଆଉ ଏକ ପ୍ରାସାଦ ଗଢ଼ାହେଲା । ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବଡ଼ଦେଉଳରୁ ସବୁ ଜିନିଷ ଲୁଟିନେଇ ତାହାକୁ ଶ୍ରୀହୀନ କରିଦେଲେ । ଖାଇବାକୁ ନପାଇ ଦୁଇଭାଇ ଭୋକରେ ଆଉଟୁ ପାଉଟୁ ହୋଇ ଶେଷରେ ସେହି ପ୍ରାସାଦ ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚିଲେ । ପ୍ରାସାଦ ମାଲିକାଣୀଙ୍କ ଅତିଥେୟତାରେ ବିମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ସେମାନେ ପ୍ରାସାଦ ମାଲିକ/ମାଲିକାଣୀଙ୍କୁ ଲୋଡ଼ିଲେ । ଆଉ ପରିଚୟ ପାଇବା ପରେ ନିଜକୁ ଲଜ୍ଜିତ ମନେ କଲେ ଦୁଇ ଭାଇ । ଛୁଆଁ ଅଛୁଆଁ ଭେଦଭାବ ରହିବ ନାହିଁ ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପାଇବା ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ବାହୁଡ଼ିଥିଲେ ।

 ଲୋକପ୍ରିୟତା 
ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଘରେ ଘରେ ମାଣବସା ଗୁରୁବାର ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଖ୍ୟାତ । ମାର୍ଗଶୀର ମାସର ଗୁରୁବାର ଦିନ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତି ଘରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପୂଜା ବା ମାଣବସା ଗୁରୁବାର ପାଳିତ ହୁଏ । ଓଡ଼ିଶା ବ୍ୟତୀତ ଆନ୍ଧ୍ର, ଛତିଶଗଡ଼, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ଏବଂ ଝାଡଖଣ୍ଡରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପର୍ବ ପାଳିତ ହୁଏ । ଲକ୍ଷ୍ମୀପୂଜାର ବିଷୟବସ୍ତୁ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଅନେକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଏହାର ଲୋକପ୍ରିୟତାକୁ ଆହୁରି ବଢ଼ାଇ ଦେଇଛି । ୨୦୦୭ରେ ସବ୍ୟସାଚୀ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ନିର୍ମିତ ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସେତେବେଳେ ୧୫ଟି ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିଲା ।http://www.realbollywood.com/2006/11/oriya-movie-jai-jagannath-creates-history.htmlଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ

 ଅଧିକ ତଥ୍ୟ 
 "ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁରାଣ"

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରାଣ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଜୟବିଜୟ ଦ୍ୱାର

thumb|ପୁରୀ, ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ଜୟ - ବିଜୟ ମୂର୍ତ୍ତି 
ଜୟବିଜୟ ଦ୍ୱାର, ବଡ଼ଦେଉଳରେ ଥିବା ଏକ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ଅଟେ ।  ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟହ 'ଦ୍ୱାରପାଳ ପୂଜା' କରାଯାଏ ।

 ଅବସ୍ଥିତି 
ଜଗମୋହନରୁ ଭିତରକାଠ ନିକଟକୁ ଯିବା ପାଇଁ ରହିଥିବା ଦ୍ୱାର ହେଉଛି 'ଜୟବିଜୟ ଦ୍ୱାର' । ଏହି ଦ୍ୱାରଟି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରପାଳ ଜୟ ଓ ବିଜୟଙ୍କ ନାମ ଅନୁସାରେ ହୋଇଛି । ଏହା ମୁଗୁନିପଥରରେ ନିର୍ମିତ । ନାଗବନ୍ଧାଦି କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ନନ୍ଦାବର୍ତ୍ତି ଇତ୍ୟାଦି ଏଥିରେ କରାଯାଇଛି । ଏଠାରେ ମୋଟ ୧୨ଟି ଶିଳାଲେଖ ରହିଛି ।

 ଇତିହାସ 
ଜୟବିଜୟ ଦ୍ୱାରରେ କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବଙ୍କର ଚାରିଟି, ପ୍ରତାପରୁଦ୍ର ଦେବଙ୍କର ଦୁଇଟି ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ବିଦ୍ୟାଧରଙ୍କର ଗୋଟିଏ, ଏପରି ମୋଟ ୧୨ଟି ଶିଳାଲେଖ ରହିଛି ।  କପିଳେନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଶିଳାଲେଖରେ ସେ କୌଣସି ପଦବୀ ଧାରଣ କରିନାହାନ୍ତି । ଦ୍ୱିତୀୟ ଶିଳାଲେଖରେ ଗଜପତି ଗୋଡ଼େଶ୍ୱର ଓ ତୃତୀୟ ଶିଳାଲେଖରେ ଗଜପତି ଗୌଡ଼େଶ୍ୱର ନବକୋଟି କର୍ଣ୍ଣାଟ କଳବରେର୍ଗଶ୍ୱର ପଦବୀ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀଗଣ ଏପରିକି ଗୋବିନ୍ଦ ବିଦ୍ୟାଧର ମଧ୍ୟ ଏହି ପଦବୀ ବ୍ୟବହାର କରିଛନ୍ତି । କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ଏକ ଶିଳାଲେଖରେ "ଲୁଣ ଓ କଉଡ଼ି ଉପରୁ କରଛାଡ଼ ଘୋଷଣା" ପ୍ରସଙ୍ଗ ରହିଛି । ଅନ୍ୟ ଏକ ଶିଳାଲେଖରେ "ବିଜୟନଗର ମଲ୍ଲିକାର୍ଜୁନ ସେନାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ବାହୁଡ଼ା କଟକାଇ (ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ଅଭିଯାନ)ରେ ପୁରୀରେ ବୀର ମଣୋହି କରିବା" ସମ୍ପର୍କିତ ସୂଚନା ରହିଛି । ତୃତୀୟ ଶିଳାଲେଖରେ "କୃତଘ୍ନ ସାମନ୍ତଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଦୃଢ଼ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ" ପାଇଁ ଘୋଷଣା ରହିଛି । ଚତୁର୍ଥ ଶିଳାଲେଖରେ "ଠାକୁରଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାର ଦାନ"ର ସୂଚନା ଦିଆଯାଇଛି । ଗଜପତି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବଙ୍କ ଏକ ଶିଳାଲେଖରେ "ଠାକୁରଙ୍କୁ ଅଳଙ୍କାର ଦାନ" ସମ୍ପର୍କରେ ତଥ୍ୟ ରହିଛି । ଅନ୍ୟ ଏକ ଲେଖରେ "ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଉଦାର ଓ ଦୟାଶୀଳ ହେବାକୁ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ"ର ବିବରଣୀ ମିଳେ । ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବଙ୍କ ଏକ ଶିଳାଲେଖରେ "ଜୟଦେବ କୃତ ଗୀତଗୋବିନ୍ଦର ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ" ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ରହିଛି ।

 ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ 

 ଆଧାର 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 

ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପରିସର
ମଧୁସୂଦନ ପତି

ମଧୁସୂଦନ ପତି ଜଣେ ଇଂରାଜୀ ଅଧ୍ୟାପକ, ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟିକ ଓ ଅନୁବାଦକ ।
ସେ ୨୦୧୫ମସିହା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ଅତିବଡ଼ୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନୀତ ହୋଇଥିଲେ ।  

 ଜୀବନୀ 
ମଧୁସୂଦନ ପତି ୧୦ ଜୁନ ୧୯୪୧ରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ୧୯୫୬ ମସିହାରେ ସେ ମାଟ୍ରିକ ପରୀକ୍ଷାରେ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ୧୯୬୧ ମସିହାରେ ସେ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସ୍ନାତକ ଓ ୧୯୬୩ ମସିହାରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ଉଭୟ ସ୍ନାତକ ଓ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ପରୀକ୍ଷାରେ ସେ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣପଦକ ହାସଲ କରିଥିଲେ । ପରେ ସେ ପିଏଚଡ଼ି ମଧ୍ୟ ହାସଲ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପିଏଚଡ଼ିର ସନ୍ଦର୍ଭ ଥିଲା Indian Classical Drama in the Light of Western Dramatic Criticism । ୧୯୬୭ ମସିହାରେ ସମ୍ବଲପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଇଂରାଜୀ ପ୍ରାଧ୍ୟାପକ ଭାବରେ ନିଜ ଚାକିରି ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରି ୨୦୦୧ ମସିହାରେ ସେହି ଅନୁଷ୍ଠାନର ଇଂରାଜୀ ବିଭାଗର ମୁଖ୍ୟ ଭାବରେ ଅବସର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । 

 ସାହିତ୍ୟ କୃତ୍ତି 
 ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେରଙ୍କ 'ତପସ୍ୱିନୀ' ଓ 'ପ୍ରଣୟ ବଲ୍ଲରୀ'ର ଇଂରାଜୀ ଅନୁବାଦ
 'ଆଲଫ୍ରେଡ଼ ଲଡ଼ ଟେନିସନ'ଙ୍କ ଇନ ମେମୋରିଅମ'ର ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ
 ଅନୁଶୀଳନ - ୧୯୭୯
 ଅଗ୍ରଦୂତ - ୧୯୭୯
 ଭକ୍ତକବି ମଧୁସୂଦନ ରାଓ, ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଓ କବିତ୍ୱ -୧୯୮୫
 ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ କବିତାର ଶୈଳୀ ଓ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ସମାଲୋଚନା - ୧୯୯୫
 Gourishankar Ray (Oriya writer),Sahitya Akademy,Delhi - ୧୯୯୪
 Kalindi Charan Panigrahi (Oriya  writer)  Sahitya Akademy - ୨୦୦୧
 Sanskrit Drama: Essays in Revaluation, Amar Prakashan,Delhi - ୧୯୯୧
 Hari Narayana Apte, Sahitya Akademy - ୧୯୯୦
 West Orissa: A Study in Ethos, ସମ୍ବଲପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ - ୧୯୯୨ 
 Arpana, Divine Life Society - ୨୦୦୫
 ଗଙ୍ଗାଧର କବିମାନସ ଓ କାବ୍ୟଶିଳ୍ପ, ଗ୍ରନ୍ଥମନ୍ଦିର - ୨୦୧୧
 ପୁନର୍ନବ, କାବ୍ୟଲୋକ - ୨୦୧୬
 ଚେତନାର ସ୍ୱରାଜ, ମୟୁର ପ୍ରକାଶନ - ୧୯୯୬
 ଦର୍ଶନ ଓ ନିବେଦନା, ମିତା ବୁକ୍ସ - ୨୦୦୬
 ଏରକାର ଗୋଧୁଳିରେ - ୧୯୯୬
 ଫଟର ଆକାଶ, ଗ୍ରନ୍ଥ ମନ୍ଦିର - ୧୯୯୫   
 ଦି ହିଷ୍ଟୋରିକାଲ୍ ନୋବେଲ୍ ଇନ୍ ଓଡ଼ିଆ
 ଦି ରାମାୟଣ ଅଫ୍ ବାଲ୍ମିକୀ ଏ ରିଡିଙ୍ଗ
 ଭାଗବତ ଗୀତା: ଏ ଲିଟରାରି ଏଲୁସିଡେସନ୍

 ସମ୍ମାନ ଓ ପୁରସ୍କାର 
 ଅତିବଡ଼ୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ସମ୍ମାନ - ୨୦୧୫http://www.mbctv.co.in/index.php/welcome/89-slideshow/6449-sahitya-academy-to-confer-literary-awards-in-odisha 
 ଝଙ୍କାର ପୁରସ୍କାର (ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଚାର ସମିତି) - ୧୯୯୫
 ନନ୍ଦକିଶୋର ଫାଉଣ୍ଡେସନ ପୁରସ୍କାର
 ଓଡ଼ିଶା ଗବେଷଣା ପରିଷଦ ପୁରସ୍କାର
 
 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୪୧ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଶ୍ରେଣୀ:ବଲାଙ୍ଗୀର ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଅନୁବାଦକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଲେଖକ
ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ପୁରୀରେ ଥିବା ଶିବ ମନ୍ଦିର ତାଲିକା

ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଭିତରେ ୨୫ଟି ଶିବ ମନ୍ଦିର ରହିଛି । 

 ଅବସ୍ଥିତି 
 ସିଂହଦ୍ୱାର ଦେଇ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ବେଳେ ବାଇଶି ପାହାଚର ୩ୟ ପାହାଚରେ ରହିଛି କାଶୀ ବିଶ୍ୱନାଥ ମନ୍ଦିର ।
 ଭିତର ବେଢ଼ାରୁ ଉତ୍ତରଦ୍ୱାରକୁ ଯିବା ରାସ୍ତାରେ ଭିତର ବେଢ଼ାର ବାମପଟେ ରହିଛନ୍ତି ପାତାଳେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ।
 ବଳିପାତାଳ ମନ୍ଦିରର ଉତ୍ତରପାଖରେ ଅବା ଏକ ସରଘରେ ତାଣ୍ଡବେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ରହିଛନ୍ତି । ସେ ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ କରୁଥବା ମୁଦ୍ରାରେ ବିରାଜିତ ।
 ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପର ପଛପଟେ ବି ରାଜମାନ କରିଛନ୍ତି ମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ମହାଦେବ । ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି ସେ ମୁକ୍ତିଦାତା ।
 ମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରକୁ ଲାଗି ରହିଛି କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ସେ ପାଳକ ଭାବେ ଅଧୁଷ୍ଠିତ ।
 ବଡ଼ ଗଣେଶଙ୍କଠାରୁ ସର୍ବମଙ୍ଗଳାଙ୍କ ନିଟକୁ ଆସିବା ରାସ୍ତାର ବାମପଟେ ଲୋକନାଥ, ନୀଳକଣେଶ୍ୱର, ମାର୍କଣ୍ଡେଶ୍ୱର, କପାଳମୋଚନ, କମେଶ୍ୱର ଇତ୍ୟାଦି ପଞ୍ଚୁପାଣ୍ଡବ ମହାଦେବ ଅଛନ୍ତି ।
 ବଟଗଣେଶଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ବେଳେ ବାମପଟେ ଅବା ବିମାନ ସରଘରକୁ ଲାଗି ରହି ସହଦେବ ମହାଦେବଙ୍କ ମନ୍ଦିର ରହିଛି ।
 ଭିତର ବେଢ଼ା ଭୋଗବାଟକୁ ଲାଗି ରହିଛନ୍ତି ଅଗ୍ନୀଶ୍ୱର ମହାଦେବ । ରୋଷଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ଏହି ମହାଦେବ ତଳେ ଅଛନ୍ତି ।
 ପଥର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଇଶାଣେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ବିରାଜିତ । ଏହି ବିଗ୍ରହ ଚଟାଣର ବହୁ ନିମ୍ନରେ ଅଧୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ଏଠାକୁ ଯିବାକୁ ହେଲେ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ଭଳି କେତେକ ପାହାଚ ଦେଇ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ପଡିଥାଏ ।
 ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାର ବାହାରବେଢାରେ ଆନନ୍ଦବଜାରକୁ ଯିବା ରାସ୍ତାର ବାମରେ ରହିଛନ୍ତି ଧବଳେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ।
 ଧବଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ରହିଛି ଯୋଡ଼ାଲିଙ୍ଗ ମହାଦେବ ।
 ଉତ୍ତରଦ୍ୱାର ବାହାର ବେଢ଼ା ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ଉତ୍ତରାୟଣୀ ମନ୍ଦିର ସାମ୍ନାରେ ବେଢ଼ା ଲୋକନାଥ ମନ୍ଦିର ରହିଛି ।
 ଉତ୍ତରପାଖ ବାହାରବେଢ଼ାରେ ରହିଛନ୍ତି 'ପର୍ଶୁରାମ' ବା କାଶୀନାଥ ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର ।
 ନୀଳାଚଳ ଉପବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲାପରେ ବାମ ପାଖରେ ରହିଛି ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ମହାଦେବଙ୍କ ମନ୍ଦିର।
 ସିକେଦ୍ଧଶ୍ୱର ମହାଦେବ ମନ୍ଦିରର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଅବା ଚକ୍ରନାରାୟଣଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ବିଦ୍ୟମାନ ।
 ଦକ୍ଷିଣଦ୍ୱାର ବାହାରବେଢ଼ାରୁ ରୋଷ ଆଡ଼କୁ ଯିବା ବେଳେ ରାସ୍ତାର ଦକ୍ଷିଣ ପାଖରେ ରହିଛନ୍ତି ଦକ୍ଷିଣେଶ୍ୱର ମହାଦେବ । ସେହି ନିକଟରେ ଅଛନ୍ତି ଜୟନ୍ତେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ।
 ପଶ୍ଚିମଦ୍ୱାର ବାହାର ବେଢ଼ାରେ ଅବା ଚାରିଧାମ ମନ୍ଦିରରେ ରାମେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ବିରାଜମାନ ହୋଇଛନ୍ତି ।
 ନୀଳାଦ୍ରୀବିହାର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ନାନ କରିଛନ୍ତି ଧବଳେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ।
 କୋଇଲି ବୈକୁଣ୍ଠ ପ୍ରବେଶ ପଥର ଦକ୍ଷିଣ ପାଖରେ ବିରାଜିଛନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଠ ନାଥ ମହାଦେବ ।
 ବିମଳାମନ୍ଦିରକୁ ଲାଗି ଅବା ମଣ୍ଡଣୀମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରେ ଗୋପେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ବିରାଜିଛନ୍ତି ।

 ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ 
 ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ଗଣେଶ ମନ୍ଦିର
 ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ପୁରୀରେ ଥିବା କାଳୀ ପୀଠ ତାଲିକା

 ଆଧାର 

 ଅଧିକ ତଥ୍ୟ 

ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପରିସର
ଶ୍ରେଣୀ:ତାଲିକା
ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଥିବା ଶିବ ମନ୍ଦିର

ଲେଉଟାଣି ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ପୁରୀରେ ଥିବା ଶିବ ମନ୍ଦିର ତାଲିକା
ଗୋବିନ୍ଦ ବିଦ୍ୟାଧର

ଗୋବିନ୍ଦ ବିଦ୍ୟାଧର(ଖ୍ରୀ:୧୫୩୩-ଖ୍ରୀ:୧୫୪୯)ମଧ୍ୟ ଯୁଗୀୟ ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସର ଗଙ୍ଗବଂଶୀୟ ରାଜା ପ୍ରତାପରୁଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ଜଣେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବାରବାଟୀ ଦୁର୍ଗର ପ୍ରଧାନ ସେନାପତି ଥିଲେ। ମାଦଳା ପାଞ୍ଜିରେ ବର୍ଣିତ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସରେ ଏକ ନୂତନ ଭୋଇ ରାଜବଂଶର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ନିଜର କେତେକ ଦୁର୍ଗୁଣ ଯଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚାଭିଳାଷୀ ମନୋଭାବ ଯୋଗୁଁ ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସରେ ସେ ଜଣେ ସ୍ୱାର୍ଥାନ୍ଧ, କ୍ଷମତାଲିପ୍‌ସୁ, କୁଚକ୍ରୀ ଓ ହୀନମନା ଖଳ ଶାସକ ରୂପେ ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ସିଂହାସନ ଆରୋହଣର ଲାଳସା ତାଙ୍କର ଏତେ ପ୍ରବଳ ଥିଲା ଯେ ସେ ବିଶ୍ୱସଘାତକ ଓ ଚକ୍ରାନ୍ତ କରିବାକୁ ପଛଘୁଞ୍ଚା ଦେଇନଥିଲେ । ପ୍ରତାପରୁଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ନାବାଳକ ପୁତ୍ରଦ୍ୱୟ କାଳୁଆଦେବ ଓ କଖାରୁଦେବଙ୍କୁ ଅତି ଅମାନୁଷିକ ଭାବେ ହତ୍ୟାକରି ୧୫୩୩-୩୪ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରକୃତ କ୍ଷମତା ହସ୍ତଗତ କଲେ ଓ ଖୋର୍ଦ୍ଧାରେ ଭୋଇବଂଶ ସ୍ଥାପନ କଲେ । ସେ ନିଜର ଦକ୍ଷତା ବଳରେ ଓଡ଼ିଶାର ଶାସନଭାର ଗ୍ରହଣ କରି ନିଜକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କେଶରୀ ରୂପେ ପରିଚିତ କରାଇଥିଲେ ।

ଶ୍ରେଣୀ:ଇତିହାସ
କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଅକାଦେମୀ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ ଓଡ଼ିଆ ଲେଖକମାନଙ୍କ ତାଲିକା

ଲେଉଟାଣି କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ ଓଡ଼ିଆ ଲେଖକମାନଙ୍କ ତାଲିକା
ସିଲ୍‌ଭିଷ୍ଟର୍‌ଙ୍କ କ୍ରାଇଟେରିଅନ୍

ଗଣିତରେ, ଗୋଟିଏ  ହର୍‌ମିସିଆନ୍ (Hermitian)  ମାଟ୍ରିକ୍ସ positive-definite କି ନୁହେଁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାପାଇଁ, ସିଲ୍‌ଭିଷ୍ଟର୍‌ଙ୍କ କ୍ରାଇଟେରିଅନ୍ (Sylvester’s criterion) ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ଜରୁରୀ ଓ ଯଥେଷ୍ଟ (necessary and sufficient) କ୍ରାଇଟେରିଅନ୍ । ଏହାର ନାମକରଣ ଜେମ୍‌ସ ଜୋସେଫ୍  ସିଲ୍‌ଭିଷ୍ଟର୍‌‌ଙ୍କ (James Joseph Sylvester) ନାମ ଅନୁସାରେ ହୋଇଛି ।

ସିଲ୍‌ଭିଷ୍ଟର୍‌ଙ୍କ କ୍ରାଇଟେରିଅନ୍ କହେ ଯେ ଗୋଟିଏ ହର୍‌ମିସିଆନ୍ ମାଟ୍ରିକ୍ସ  M ହେଉଛି positive-definite ଯଦି ଏବଂ କେବଳ ଯଦି (if and only if) ନିମ୍ନଲିଖିତ ସମସ୍ତ ମାଟ୍ରିକ୍ସ ଗୁଡ଼ିକର ଯୁକ୍ତତ୍ମକ determinant ଥାଏ:
 the upper left 1-by-1 corner of M,
 the upper left 2-by-2 corner of M,
 the upper left 3-by-3 corner of M,
 
 M ନିଜେ ।
ଅନ୍ୟ ଭାଷାରେ କହିଲେ, ସମସ୍ତ ମୁଖ୍ୟ principal minors ଗୁଡ଼ିକ ଯୁକ୍ତତ୍ମକ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ ।

positive-semidefinite ହର୍‌ମିସିଆନ୍ ମାଟ୍ରିକ୍ସ ବିଷୟରେ ବୁଝାଉଥିବା ଆଉ ଏକ ଉପପାଦ୍ୟ ହେଉଛି: ଗୋଟିଏ ହର୍‌ମିସିଆନ୍ ମାଟ୍ରିକ୍ସ M ହେଉଛି positive-semidefinite ଯଦି ଏବଂ କେବଳ ଯଦି Mର ସମସ୍ତ principal minor ଗୁଡ଼ିକ ବିଯୁକ୍ତତ୍ମକ ନ-ହୁଅନ୍ତି (nonnegative) ।Carl D. Meyer, Matrix Analysis and Applied Linear Algebra. 

 ପ୍ରମାଣ 

 ଟୀକା 

 ଆଧାର 
 .
 . See Theorem 7.2.5.
 .

ଶ୍ରେଣୀ:ଗଣିତ
ସପ୍ତାବରଣ ନୀତି

ସପ୍ତାବରଣ ନୀତି, ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ହେଉଥିବା ଏକ ନୀତି ଅଟେ । ପୌରଣିକ ମତ ଅନୁସାରେ ଜଗତ ୭ ଉପାଦାନକୁ ନେଇ ଗଠିତ । ଯଥା - ଶସ୍ୟ, ଜଳ, ପଶୁ, ବୃକ୍ଷଲତା, କୀଟପତଙ୍ଗ, ଗନ୍ଧ ଓ ରୂପ ।
 ତାତ୍ପର୍ଜ୍ୟ 
ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏଇ ସାତ ଉପାଦାନ ଭିତରେ ରହିଛି । ଜଗତର ଏହି ୭ଟି ପ୍ରତୀକ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶ୍ରୀଅଙ୍ଗରେ ସପ୍ତାବରଣ ଭଳି ରହିଛି । ଏ ସଂସାର ୧୪ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ନେଇ ଗଠିତ । ତଳେ ସାତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ଉପରେ ସାତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ । ଏହି ସାତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ନେଇ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ୍ଙ୍କ ସପ୍ତାବରଣରେ ରହିଛି । ନୂଆ ବିଗ୍ରହ ଗଢାଯିବା ପରେ ତାଙ୍କୁ ଜଗତର  ପ୍ରତୀକ ରୂପକ ସପ୍ତାବରଣ ଦିଆଯିବ । ବ୍ରହ୍ମକୁ ପିଣ୍ଡ ଧରିଲେ ତାଙ୍କ ଚାରିପଟେ ରହିଛି ଜଗତ । ଏହା ହେଉଛି ପିଣ୍ଡ-ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତତ୍ତ୍ୱ । ଜଗତ ଯେପରି ୭ଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ନେଇ ସୃଷ୍ଟି, ଶରୀର ମଧ୍ୟ ୭ଟି ଆବରଣକୁ ନେଇ ସୃଷ୍ଟି ।  ମହାପ୍ରଭୁ ଏହି ୭ଟି ଆବରଣର ସମଷ୍ଟିରେ ପୂର୍ଣବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପରେ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି ।

ଏହି ସପ୍ତାବରଣ ରହସ୍ୟକୁ ଜଣାଇ ଦେବାପାଇଁ ସେ ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ସପ୍ତାବରଣ ହୋଇ ବସିଛନ୍ତି । ଯଥା
 ଦର୍ଶନ ଶକ୍ତି ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ
 ଶ୍ରବଣ ଶକ୍ତି ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ର
 ଧାରଣ ଶକ୍ତି ମା' ସୁଭଦ୍ରା 
 କାର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତି ଶ୍ରୀସୁଦର୍ଶନ 
 ଇଚ୍ଛା ଶକ୍ତି ଶ୍ରୀଦେବୀ ଓ ସୃଷ୍ଟି ଶକ୍ତି ମା'ଭୂଦେବୀ । ରତ୍ଣସିଂହାସନର ଏହି ସପ୍ତାବରଣ ଭିତରୁ ତିନି ଶକ୍ତି ବେଶ ତାତ୍ପର୍ଯପୂର୍ଣ । ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରର ତିନି ଶକ୍ତି ଯେପରି ତାକୁ ଚଳଚଞ୍ଚଳ କରିଥାଏ, ମହାପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ତିନି ଶକ୍ତିକୁ ନେଇ ଚଳଚଞ୍ଚଳ ଥା'ନ୍ତି । ଶକ୍ତି ହେଲେ ମା'ସୁଭଦ୍ରା, ଶ୍ରୀଦେବୀ ଓ ଭୂଦେବୀ । ଜଣେ  ଧାରଣ ଶକ୍ତି, ଜଣେ ଇଚ୍ଛା ଶକ୍ତି, ଆଉ ଜଣେ ସୃଷ୍ଟି ଶକ୍ତି ।

 ପ୍ରକ୍ରିୟା 
ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସପ୍ତାବରଣ ଏକ ଅପ୍ରକାଶ୍ୟ ଲୀଳା । ଏହି ଲୀଳା ଲୁ ଗୁପ୍ତରେ ଦଇତା ପତି, ଶୁଦ୍ଧସୁଆର,ଦତ୍ତମହାପାତ୍ର, ପାଟରା, ବୈଦ୍ୟସେବକମାନେ କରିଥାନ୍ତି । ସପ୍ତାବରଣ ଲୀଳା ଶେଷରେ ରହିଯାଇଥିବା ତତ୍ତ୍ୱ ବ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଗଜପତିଙ୍କୁ ପ୍ରମାଣ ସ୍ୱରୂପ ଦିଅନ୍ତି । ଏହି ରହସ୍ୟୟକୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଉପାସନାରେ ରାଜପ୍ରସାଦ ବିଜେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏହି ରାଜପ୍ରସାଦ ବିଜେ ହେଉଛି ସପ୍ତାବରଣ ଲୀଳାର ପ୍ରମାଣ ବିଶେଷ ।
ଏଥିରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିନିଷର ମହତ୍ୱ ରହିଛି । ଯଥା
 କୁଙ୍କୁମ(ରୂପର ପ୍ରତୀକ)
 କସ୍ତୁରୀ(ପଶୁ)
 ଚନ୍ଦନ(ବୃକ୍ଷଲତା)
 ଝୁଣା(ଗନ୍ଧ)
 ପାଟକନା(କୀଟ)
 ଖଳୀ(ଶସ୍ୟ) ଓ ଖଡ଼ି(ଜଳ) । ଏହି ସପ୍ତାବରଣ ମାଧ୍ୟମ ଦେଇ ମନିଷ୍ୟ ପୂର୍ଣରୂପ ଧାରଣ କରିଛି । ସପ୍ତାବରଣରେ ଜଗତ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ ହୋଇଛି । ଭିସପ୍ତାବରଣ ମଧ୍ୟ ୫ଟି ତତ୍ତ୍ୱରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥାଏ ତାହା ହେଲା ଆକାଶ, ଜଳ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି ଓ ପୃଥିବୀ । ଏହି ୫ ତତ୍ତ୍ୱରେ ୭ଆବରଣ ହେବାପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି ବିଗ୍ରହ ।

ଅନେକ ଗବେଷକଙ୍କ ମତରେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସପ୍ତାବରଣକୁ ମାଂସ, ରକ୍ତ, ମଜ୍ଜା, ଶିରାପ୍ରଶିରା,ଅସ୍ଥି,ଚର୍ମ, ଶୁକ୍ର ନାମକ ୭ଟି ବରଣ ପର୍ଯାୟକ୍ରମେ ଦିଆଯାଏ । ଏହି ସାତ ବରଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ୫ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସେବକଙ୍କ ସମ୍ପୃକ୍ତି ରହିଛି ।
 ଅବଲମ୍ବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 
ସପ୍ତବରଣ ଲୀଳା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ ପାଇଁ ମୋଟା ମୋଟି ଭାବେ ୯ଟି ସୋପାନ ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଏ । ଯଥା
 ବିଶ୍ୱକର୍ମାମାନେ ଦାରୁ ବିଗ୍ରହକୁ ଅସ୍ଥି ଉପେ ଗଢିବା ପରେ ସେଥିରେ ପାଟରା ସେବକମାନେ ଛାଚି ପାଟକୁ ଶିରାପ୍ରଶିରା ବ ନାଡି ଭାବେ ଅବରଣ କରିବାକୁ ଦିଅନ୍ତି ।
 ଦଇତା ସେବକମାନେ ଏହାକୁ ନାଡି ଭଳି ପ୍ରସ୍ତୁତକରି ଆବରଣ ଦେଇଥାନ୍ତି । 
 ଝୁଣାରେ ତେଲ ମିଶାଇ ଲେପ ଦେଇଥାନ୍ତି (ଅସ୍ଥିର ମଜ୍ଜା) ।
 ଏହାପରେ ନେତ ପାଟକନାକୁ ଶ୍ରୀଅଙ୍ଗରେ ଗୁଡାଇ ଦିଆଯାଏ (ରକ୍ତର କଳ୍ପନା) । 
 ଏହି ନୀତି ପରେ ଚନ୍ଦନ, କସ୍ତୁରୀ, କୁଙ୍କୁମ, କର୍ପୁର, ତଥା ଚନ୍ଦନସାରକୁ ଏକତ୍ର  ମିଶାଇ ଦିଅଯାଏ ।
 ଏହାକୁ ସର୍ବଙ୍ଗେ ଲେପନ କରାଯାଏ (ମାଂସର ପରିକଳ୍ପନା) । 
 ଏହାପରେ ଖଳି ପ୍ରସାଦ ଲାଗି କରାଯାଇ ଠାକୁରଙ୍କ ରକ୍ତର ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ ।
 ପରେ ଶ୍ୱେତ କନାକୁ ଗୁଡାଇ ତ ଉପରେ ଲେପ ଦିଆଯିବାକୁ ଚର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । 
 ଏହିପରି ଅଣସରରେ ସାତବରଣ ଠାକୁରଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ ।

ଆଧାର

ପ୍ରମେୟ,ପୃଷ୍ଠା-୨,୧୬ ଜୁନ ୨୦୧୫

ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନୀତି
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ସନ୍ଧିପଦ

thumb|Cornu aspersum (formerly Helix aspersa) – a common land snail

ସନ୍ଧିପଦ (molluscs or mollusksSpelled mollusks in the USA, see reasons given in Rosenberg's  ; for the spelling mollusc see the reasons given by  ) ଅମେରୁଦଣ୍ଡୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଏକ ବିଶାଳ ବର୍ଗକୁ ସୁଚାଏ । ସାଧାରଣତଃ ଇଂରାଜୀରେ Mollusca କୁହାଯାଏ ।

 ଶବ୍ଦ ବିନ୍ୟାସ 
 ସଂଜ୍ଞା 
 ବିବିଧତା 
 ପରିବେଶ 
 ବିଭକ୍ତିକରଣ 
 ବିବର୍ତ୍ତନ 

 ଟୀକା 

 ଆଧାର 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 

 
 Researchers complete mollusk evolutionary tree; 26 October 2011
 Hardy's Internet Guide to Marine Gastropods
 Rotterdam Natural History Museum Shell Image Gallery
Mussel Watch Programme 
Online biomonitoring of bivalve activity, 24/7: MolluSCAN eye 

ଶ୍ରେଣୀ:ପ୍ରାଣୀ ବିଜ୍ଞାନ
ଗଙ୍ଗବଂଶ

thumb|ଗଙ୍ଗ ବଂଶର ମୁଦ୍ରା
ଓଡ଼ିଶାରେ ଗଙ୍ଗବଂଶର ଉତ୍ପତି ଓ ରାଜତ୍ୱ ଅନେକ ରାଜନୈତିକ ଘଟଣାର ସମାହାର ଥିଲା ।  ସୋମବଂଶର ଶେଷ ରାଜାମାନଙ୍କର ଦୁର୍ବଳ ଶାସନ ଯୋଗୁଁ ଓଡ଼ିଶାରେ ଅରାଜକତ ଓ ରାଜନୈତିକ ଅଧାପତନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଗଙ୍ଗବଂଶର ଉତ୍ପତି ଦକ୍ଷିଣାତ୍ୟ କଳିଙ୍ଗ ଦେଶରେ ପ୍ରାୟ ପଞ୍ଚମ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ହୋଇଥିଲା । ତାହା ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗ ବଂଶ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲା । ଏହି ବଂଶର ରାଜ ପ୍ରଥମ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ମନ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ହୋଇ ନିଜକୁ ତ୍ରୀକଳିଙ୍ଗାଧିପତି ଉପାଧିରେ ଭୂଷିତ କରାଇ କଳିଙ୍ଗ ନଗରଠାରେ ରାଜଧାନୀ ସ୍ଥାପନ କରି ନିରବଛିନ୍ନ ଭାବରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ । ଏହା ବର୍ତ୍ତମାନର ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ରାଜ୍ୟର୍ରେ ଅବସ୍ଥିତ ମୁଖଲିଙ୍ଗମ୍ ଅଟେ । ସେଠାରେ ସେହି ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗବଂଶ ରାଜାମାନେ ରାଜନୈତିକ ଘାତ ପ୍ରତିଘାତ ମଧ୍ୟରେ ଏକାଦଶ ଶତବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜତ୍ୱ କରିଥିଲେ । ଏକାଦଶ ଶତବ୍ଦୀରେ ରାଜ ପଞ୍ଚମ ବଜ୍ରହସ୍ତ କଳିଙ୍ଗ ଇତିହାସକୁ ନୂତନ ମୋଡ ଦେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ସମୟରେ କଳିଙ୍ଗର ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ଦୃଢିକରଣ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ରାଜ ରାଜରାଜ ଦେବ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦୀ ଶାସକ ଥିଲେ । ସେ ଚୋଳ, ଉତ୍କଳ, କିମିଡ, କୋଶଳ ଆଦି ରାଜମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି ଓ ବୈବାହିକ ସମ୍ପର୍କ ରଖି ଏକ ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଗଢିଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶାର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳର ସୋମନଂଶୀ ଶାସକମାନଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତା ଓ ଅପାରଗତାର ସୁଯୋଗ ନେଇ ଅନନ୍ତ ବର୍ମନ ଚୋଡଗଙ୍ଗ ଦେବ ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀ:ଅ: ୧୦୭୭ ବେଳକୁ ଓଡ଼ିଶାର ଗଙ୍ଗବଂଶର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ତେଣୁ ସେ ଓଡ଼ିଶାର ଗଙ୍ଗ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ନିର୍ମାତ ଅଟନ୍ତି । ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗବଂଶର ଦାୟଦଭାବେ ଅନନ୍ତବର୍ମନ ଚୋଡଗଙ୍ଗ ଦେବ ଓଡ଼ିଶାରେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦୀ ଗଙ୍ଗବଂଶର ସ୍ଥାପୟିତା ଥିଲେ । ଖ୍ରୀ:ଅ: ୧୦୭୬ରେ ଅନନ୍ତବର୍ମନ ଚୋଡଗଙ୍ଗ ଦ୍ଦେବଙ୍କ ରାଜତ୍ୱ ଆରମ୍ଭ କାଳଠାରୁ ସାମ୍ରଜ୍ୟବାଦୀ ଗଙ୍ଗବଂଶର ଉତଥାନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ନରସିଂହ ପ୍ରଥମଙ୍କ ରାଜତ୍ୱ କାଳରେ ଯଥା- ଖ୍ରୀ:ଅ: ୧୨୩୮ରେ ତାହ ଶୀର୍ଷ ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲା । କାଳକ୍ରମେ ଏହି ବଂଶର ଶେଷ ନରପତି ଚତୁର୍ଥ ଭାନୁଦେବଙ୍କ ରାଜତ୍ୱ କାଳରେ ଯଥା ୧୪୩୪ ମସିହା ବେଳକୁ ଏହି ବଂଶର ଅବସାନ ଘଟିଥିଲା ।  

ଗଙ୍ଗ ରାଜତ୍ୱ କଳିଙ୍ଗ ଇତିହାସରେ ଏକ ଗୌରବମୟ ଅଧ୍ୟାୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା । ଏହି ରାଜବଂଶର ବିଶେଷତ୍ୱ ଏହି ଯେ ମଧ୍ୟଯୁଗ ଭାରତର ଘୋର ଦୁର୍ଦ୍ଦିନ ସମୟରେ ଏହି ବଂଶର ରାଜମାନେ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ହୋଇ ରାଜ୍ୟଜୟ, ହିନ୍ଦୁଧର୍ମ, କଳା, ସ୍ଥାପତ୍ୟର ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା କରି ଅସାଧାରଣ କୃତିତ୍ୱର ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲେ । ସୁଲତାନ୍ ମାମୁଦଙ୍କ ଭାରତର ଅଧିକାର ସମୟଠାରୁ ମହମ୍ମଦ୍ ଘୋରୀଙ୍କ ଭାରତ ଆକ୍ରମଣ ସମୟକାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ୱଧୀନ ହିନ୍ଦୁ ରାଜ୍ୟ ଅନନ୍ତବର୍ମ ଚୋଡଗଙ୍ଗ ଦେବଙ୍କଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଗଙ୍ଗାଠାରୁ ଗୋଦାବରୀ ପଯ୍ୟନ୍ତ ବିସୃତ ଥିଲା । ଗଙ୍ଗ ରାଜାମାନେ ଦକ୍ଷତାର ସହ ମୁସଲମାନମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣକୁ ପ୍ରତିହତ କରିଥିଲେ । ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଅନେକ ହିନ୍ଦୁ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ ଦେବାଳୟ ଧୂଲିସାତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ସେହି ଯୁଗରେ ଓଡ଼ିଶାର ଗଙ୍ଗ ରାଜାମାନେ ପୃଥିବୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଓ କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାକୁ ହିନ୍ଦୁଧର୍ମ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ପ୍ରଧାନ ପୀଠ ରୂପେ ପରିଣତ କରି ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସରେ ଗଙ୍ଗବଂଶ ଏକ ଉଲ୍ଲେଖ ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଥିଲା । ବିଭିନ୍ନତା ଓ ବିଭେଦତା ମଧ୍ୟରେ ଏକତା ସ୍ଥାପନ କରି ଓଡ଼ିଶାକୁ ଗୌରବ ବିମଣ୍ଡିତ କରିବା ଗଙ୍ଗବଂଶର ରାଜାମାନଙ୍କର ପାରଦର୍ଶିତା ପ୍ରକଶ କରିଥିଲା । 

ଗଙ୍ଗବଂଶର ଉତଥାନ ଓ ପତନର ଇତିହାସ ଦ୍ରାକ୍ଷାରାମ ମନ୍ଦିର ଅନୁଶାସନ, କେନ୍ଦୁଲି ପତ, କୋରଣୀ ତାମ୍ର ଫଳକ, ନଗରୀ ତାମ୍ର ଫଳକ, କେନ୍ଦୁ ପାଟଣା ଫଳକ, ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଅନୁଶାସନ, ରୋକାଣୀ ଅନୁଶାସନ, କାଞ୍ଚିପୁରମ୍ ଅନୁଶାସନ, କପିଳାସ ଅନୁଶାସନ, କାମର୍ଣବ ତାମ୍ର ଫଳକ ଇତ୍ୟଦିରୁ ଜଣାପଡେ । ତାବକ୍-ଇ-ନାସିରୀ, ତାବକ୍-ଇ-ଫିରୋଜ୍ ସାହି, ରାମଚରିତ ଇତ୍ୟାଦି ଗ୍ରନ୍ଥରୁ ଆମେ ଗଙ୍ଗବଂଶର ଇତିହାସ ଓ ରାଜତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଅବଗତ ହେଉ । 

ଗଙ୍ଗବଂଶର ବଂଶାବଳୀ (ଖ୍ରୀ:ଅ: ୧୦୩୮-୧୪୩୪) 

                                                                                                         
ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ଗଙ୍ଗ ରାଜବଂଶ