କ୍ରିପ୍ଟୋଗ୍ରାଫି

କ୍ରିପ୍ଟୋଗ୍ରାଫି ଏକ ବିଜ୍ଞାନ ଯାହାକି ତୃତୀୟ ପକ୍ଷର( ବା ବିରୋଧିର) ଉପସ୍ଥିତିରେ ସଂରକ୍ଷିତ ସଂଚାର କରେ।ବିଶେଷ ଭାବରେ  କ୍ରିପ୍ଟୋଗ୍ରାଫି କିଛି ନିୟମକୁ ବୁଝାଇଥାଏ ଯିଏକି ତୃତୀୟ ପକ୍ଷ ବା ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କୁ କୌଣସି ନିଜସ୍ବ ସଂଦେଶ ଜାଣିବାକୁ ବାଧା ଦିଏ।Bellare, Mihir; Rogaway, Phillip (21 September 2005). "Introduction". Introduction to Modern Cryptography. p. 10.
thumb|ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ବ୍ୟବହୃତ ଜର୍ମାନ ଲୋରେଞ୍ଜ ସାଇଫର୍ ମେସିନ୍ |
ସଂରକ୍ଷିତ ଖବରର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗ ଯଥା - ଡାଟା ଗୋପନୀୟତା, ଡାଟା ଅଖଣ୍ଡତା, ପ୍ରାମାଣିକୀକରଣ, ପରିତ୍ୟାଗ ଅକରଣୀୟ ହେଉଛି ଆଧୁନିକ କ୍ରିପ୍ଟୋଗ୍ରାଫିର ଆଧାର। ଇ- ବାଣିଜ୍ୟ, ଡିଜିଟାଲ ମୁଦ୍ରା, ସଂଗଣିକ ପାସୱାର୍ଡ ଡିଜିଟାଲ ଅଧିକାର ପ୍ରବନ୍ଧ, ବ୍ଲକ୍‌ଚେନ୍‌ ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ ମିଡ଼ିଆର ସତ୍ତ୍ୱଧିକାର ଉଲଂଘନ, ଉପରେ କ୍ରିପ୍ଟୋଗ୍ରାଫିକୁ ଲେପନ କରାଯାଏ।

 ଇତିହାସ 
କ୍ରିପ୍ଟୋଗ୍ରାଫିର ଇତିହାସ ଅତି ରୋମାଞ୍ଚକ |  କାହ୍ନଙ୍କ କୋଡବ୍ରେକର୍ସ  ହେଉଛି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଣ-ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଖାତା |  ପ୍ରାରମ୍ଭରୁ ଏହି ପୁସ୍ତକ କ୍ରିପ୍ଟୋଗ୍ରାଫି ଚିତ୍ରିତ କରେ |ଏବଂ ପ୍ରାୟ ୪୦୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ମିଶରୀୟମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ସୀମିତ ବ୍ୟବହାର, ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ଥିଲା |ଉଭୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ଫଳାଫଳରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ | ୧୯୬୩ରେ ସମାପ୍ତ, କାହାନଙ୍କ ପୁସ୍ତକ | ଇତିହାସର ସେହି ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଆବୃତ କରେ ଯାହା ବିଷୟର ବିକାଶ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା (ସେହି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ) |
thumb|ପୁନ ଗ୍ରୀକ୍ ନିର୍ମାଣ ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀକ୍ ସ୍କିଟେଲ୍, ଏକ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସାଇଫର୍ ଉପକରଣ |
ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସମୟର ଗ୍ରୀକ୍ମାନେ ସାଇଫର୍ ବିଷୟରେ ଜାଣିଥିବାର କୁହାଯାଏ (ଯଥା, ସ୍ପାର୍ଟାନ୍ ଟ୍ରାନ୍ସପୋଜିସନ୍ ସାଇଫର୍ ସ୍ପାର୍ଟାନ୍ ସନ୍ୟବାହିନୀଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିବା ଦାବି କରାଯାଇଥିଲା) | ଷ୍ଟେଗାନୋଗ୍ରାଫି (ଯଥା, ଏକ ସନ୍ଦେଶର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଲୁଚାଇବାଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଗୋପନୀୟ ରଖିବା) ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା | ହେରୋଡୋଟସ୍ର ଏକ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଉଦାହରଣ ହେଉଛି, ଏକ ଦାସର ମୁଣ୍ଡରେ ଟାଟୁ ହୋଇଥିବା ଏକ ବାର୍ତ୍ତା ଥିଲା ଏବଂ ପୁନର୍ବାର କେଶ ତଳେ ଲୁଚି ରହିଥିଲା ​​| ଷ୍ଟେଗାନୋଗ୍ରାଫିର ଅଧିକ ଆଧୁନିକ ଉଦାହରଣଗୁଡିକ ତଥ୍ୟ ଲୁଚାଇବା ପାଇଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଇଙ୍କି, ମାଇକ୍ରୋଡଟ୍ ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ୍ ୱାଟର ମାର୍କର ବ୍ୟବହାର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ |

ଆଧୁନିକ ଯୁଗ ପୂର୍ବରୁ, କ୍ରିପ୍ଟୋଗ୍ରାଫି ବାର୍ତ୍ତା ଗୋପନୀୟତା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥିଲା (ଅର୍ଥାତ୍ ଏନକ୍ରିପସନ୍) - ଏକ ମଣା ଫର୍ମରୁ ବାର୍ତ୍ତାଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ମଣାହୀନ ରୂପରେ ପରିଣତ କରିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପଟେ ପୁନର୍ବାର ଏହାକୁ ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ବିନା ଇଣ୍ଟରସେପ୍ଟର କିମ୍ବା ଇଭ୍ସଡ୍ରପର୍ଦ୍ୱାରା ପଢିହେବ ନାହିଁ | ସେହି ସନ୍ଦେଶର ଡିକ୍ରିପ୍ସନ୍ ପାଇଁ) | ଗୁପ୍ତଚର, ସାମରିକ ନେତା ଏବଂ କୂଟନୀତିଜ୍ଞଙ୍କ ପରି ଯୋଗାଯୋଗରେ ଗୁପ୍ତତା ନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ଏନକ୍ରିପସନ୍ ଚେଷ୍ଟା କଲା | ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ, କ୍ଷେତ୍ରଟି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାର୍ତ୍ତା ଅଖଣ୍ଡତା ଯାଞ୍ଚ, ପ୍ରେରକ / ରିସିଭର୍ ପରିଚୟ ପ୍ରାମାଣିକିକରଣ, ଡିଜିଟାଲ୍ ଦସ୍ତଖତ, ଇଣ୍ଟରାକ୍ଟିଭ୍ ପ୍ରୁଫ୍ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ ଗଣନା ପାଇଁ ଶଳ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଗୋପନୀୟତା ଚିନ୍ତାଧାରାଠାରୁ ବିସ୍ତାର ହୋଇଛି |

ଡେଭିଡ କାହ୍ନ କୋଡବ୍ରେକର୍ସରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଧୁନିକ କ୍ରିପ୍ଟୋଲୋଜି ଆରବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, କ୍ରିପ୍ଟାନାଲାଇଟିକ୍ ପଦ୍ଧତିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବରେ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟ୍ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଲୋକ। ଅଲ-ଖାଲିଲ (୭୧୭-୭୮୬) ବୁକ୍ ଅଫ୍ କ୍ରିପ୍ଟୋଗ୍ରାଫିକ୍ ମେସେଜ୍ ଲେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ବିନା ସମସ୍ତ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଆରବୀୟ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ କ୍ରମାଙ୍କ ଏବଂ ମିଶ୍ରଣର ପ୍ରଥମ ବ୍ୟବହାର ରହିଥାଏ |

 ଆଧୁନିକ କ୍ରିପ୍ଟୋଗ୍ରାଫି 

 ସିମେଟ୍ରିକ୍-କି କ୍ରିପ୍ଟୋଗ୍ରାଫି 
thumb|ସିମେଟ୍ରିକ୍-କି କ୍ରିପ୍ଟୋଗ୍ରାଫି, ଯେଉଁଠାରେ ଗୋଟିଏ ଚାବି ଏନକ୍ରିପସନ୍ ଏବଂ ଡିକ୍ରିପ୍ସନ୍ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ |
ସିମେଟ୍ରିକ୍-କି କ୍ରିପ୍ଟୋଗ୍ରାଫି ଏନକ୍ରିପସନ୍ ପଦ୍ଧତିକୁ ବୁଝାଏ | ଯେଉଁଥିରେ ଉଭୟ ପ୍ରେରକ ଏବଂ ଗ୍ରାହକ ସମାନ ଚାବି ଅଂଶୀଦାର କରନ୍ତି (କିମ୍ବା, ସାଧାରଣତ ,, ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନଙ୍କର ଚାବି ଭିନ୍ନ, କିନ୍ତୁ ସହଜରେ ଗଣନାଯୋଗ୍ୟ ଉପାୟରେ ଜଡ଼ିତ) | ଜୁନ୍ ୧୯୭୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସର୍ବସାଧାରଣରେ ଏହା ଏକମାତ୍ର ପ୍ରକାରର ଏନକ୍ରିପସନ୍ ଥିଲା |   ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଡାଟା ଏନକ୍ରିପସନ୍ ଆଲଗୋରିଦମ ସାଇଫର୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦେଖାଉଥିବା ତାର୍କିକ ଚିତ୍ର | ସିମେଟ୍ରିକ୍ କି ସାଇଫର୍ଗୁଡ଼ିକ ବ୍ଲକ୍ ସାଇଫର୍ କିମ୍ବା ଷ୍ଟ୍ରିମ୍ ସାଇଫର୍ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଏ | ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବର୍ଣ୍ଣଗୁଡିକର ବିପରୀତ, ସାଧା ପାଠ୍ୟର ବ୍ଲକଗୁଡିକରେ ଏକ ବ୍ଲକ୍ ସାଇଫର୍ ଏନକ୍ରିଫର୍, ଏକ ଷ୍ଟ୍ରିମ୍ ସାଇଫର୍ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ଇନପୁଟ୍ ଫର୍ମ | 
thumb|IDEA ସାଇଫରର ଗୋଟିଏ ରାଉଣ୍ଡ (8.5 ମଧ୍ୟରୁ), ସମୟ-ଦକ୍ଷତା ପାଇଁ PGP ଏବଂ OpenPGP ସୁସଙ୍ଗତ ସଫ୍ଟୱେୟାରର ଅଧିକାଂଶ ସଂସ୍କରଣରେ ବ୍ୟବହୃତ |
ଡାଟା ଏନକ୍ରିପସନ୍ ଷ୍ଟାଣ୍ଡାର୍ଡ (ଡିଇଏସ୍) ଏବଂ ଆଡଭାନ୍ସଡ ଏନକ୍ରିପସନ୍ ଷ୍ଟାଣ୍ଡାର୍ଡ (ଏଇଏସ୍) ହେଉଛି ବ୍ଲକ୍ ସାଇଫର୍ ଡିଜାଇନ୍ ଯାହା ଆମେରିକା ସରକାରଙ୍କଦ୍ୱାରା କ୍ରିପ୍ଟୋଗ୍ରାଫି ମାନକ ଭାବରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି (ଯଦିଓ ଏଇଏସ୍ ଗ୍ରହଣ ହେବା ପରେ ଡିଇଏସ୍ର ନାମକରଣ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରାଯାଇଥିଲା) | ଏକ ସରକାରୀ ମାନକ ଭାବରେ ଏହାର ଅବନତି ସତ୍ତ୍ ଡିଇଏସ୍ (ବିଶେଷତ ଏହାର ଅନୁମୋଦିତ ଏବଂ ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷିତ ଟ୍ରିପଲ୍- ଡିଇଏସ୍ ପ୍ରକାର) ଯଥେଷ୍ଟ ଲୋକପ୍ରିୟ; ଏହା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପ୍ରୟୋଗରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଏଟିଏମ୍ ଏନକ୍ରିପସନ୍ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଇ-ମେଲ୍ ଗୋପନୀୟତା ଏବଂ ସୁଦୂର ପ୍ରବେଶକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା | ଗୁଣବତ୍ତାରେ ଯଥେଷ୍ଟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ବ୍ଲକ୍ ସାଇଫର୍ ଡିଜାଇନ୍ ଏବଂ ମୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି | ଅନେକ, ଏପରିକି ଦକ୍ଷ ଅଭ୍ୟାସକାରୀଙ୍କ ଡିଜାଇନ୍ ହୋଇଥିବା, ଏଫ୍ଇଏଲ୍ ପରି ପୁଙ୍ଖାନୁପୁଙ୍ଖ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି | 

 ସାର୍ବଜନୀନ କି କ୍ରିପ୍ଟୋଗ୍ରାଫି 
thumb|ପବ୍ଲିକ୍-କି କ୍ରିପ୍ଟୋଗ୍ରାଫି, ଯେଉଁଠାରେ ଏନକ୍ରିପସନ୍ ଏବଂ ଡିକ୍ରିପ୍ସନ୍ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ କି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ |
ସିମେଟ୍ରିକ୍-କି କ୍ରିପ୍ଟୋ ସିଷ୍ଟମ୍ଗୁଡ଼ିକ ଏକ ସନ୍ଦେଶର ଏନକ୍ରିପସନ୍ ଏବଂ ଡିକ୍ରିପ୍ସନ୍ ପାଇଁ ସମାନ ଚାବି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ଯଦିଓ ଏକ ସନ୍ଦେଶ କିମ୍ବା ସନ୍ଦେଶର ଗୋଷ୍ଠୀ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଏକ ଭିନ୍ନ ଚାବି ପାଇପାରେ | ସମୃଦ୍ଧ ସାଇଫର୍ଗୁଡ଼ିକର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସୁବିଧା ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପରିଚାଳନା | ଯୋଗାଯୋଗ ପାର୍ଟିର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୃଥକ ଯୋଡି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଏକ ଭିନ୍ନ ଚାବି ବାଣ୍ଟିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଏବଂ ବୋଧହୁଏ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସାଇଫର୍ ଟେକ୍ସଟ୍ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବିନିମୟ ହେବ | ଆବଶ୍ୟକ ଚାବି ସଂଖ୍ୟା ନେଟୱାର୍କ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ବର୍ଗ ପରି ବଢିଥାଏ, ଯାହାକି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ଥିର ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ପାଇଁ ଜଟିଳ କି ପରିଚାଳନା ଯୋଜନା ଆବଶ୍ୟକ କରେ |

୧୯୭୬ର ଏକ ଭୂମିପୂଜନ କାଗଜରେ, ହାଇଟଫିଲ୍ଡ ଡିଫି ଏବଂ ମାର୍ଟିନ ହେଲମ୍ୟାନ ସର୍ବସାଧାରଣ କି (ସାଧାରଣତ ଅସୀମେଟ୍ରିକ ଚାବି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ) କ୍ରିପ୍ଟୋଗ୍ରାଫି ଧାରଣାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲେ ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ କିନ୍ତୁ ଗାଣିତିକ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଚାବି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ - ଏକ ସର୍ବସାଧାରଣ ଚାବି ଏବଂ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଚାବି | ଏକ ସାର୍ବଜନୀନ କି ସିଷ୍ଟମ୍ ଏତେ ନିର୍ମାଣ ହୋଇଛି ଯେ ଗୋଟିଏ ଚାବିର ଗଣନା ('ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଚାବି') ଗଣନାତ୍ମକ ଭାବରେ ଅନ୍ୟଟି ('ସର୍ବସାଧାରଣ ଚାବି')ଠାରୁ ଅସମ୍ଭବ, ଯଦିଓ ସେଗୁଡ଼ିକ ଜରୁରୀ ଅଟେ | ଏହା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ଉଭୟ ଚାବି ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ, ଏକ ପରସ୍ପର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯୋଡି ଭାବରେ | ଇତିହାସରକାର ଡେଭିଡ କାହନ୍ ସର୍ବସାଧାରଣ କି-କ୍ରିପ୍ଟୋଗ୍ରାଫିକୁ "ରେଭେନ୍ସାରେ ପଲିଫାଲଫେଟିକ୍ ପ୍ରତିସ୍ଥାପନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରଠାରୁ କ୍ଷେତ୍ରର ସବୁଠାରୁ ପରିବର୍ତ୍ତନବାଦି ନୂତନ ଧାରଣା" ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ।

 ଆଧାର