biswa921/orwiki-latest-pages-articles-raw huggingface dataset:
ଓଡ଼ିଶା ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଉନ୍ନୟନ ନିଗମ

thumb|ଓଡ଼ିଶା ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଉନ୍ନୟନ ନିଗମ
ଓଡ଼ିଶା ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଉନ୍ନୟନ ନିଗମ (ଇଂରାଜୀ: Odisha Tourism Development Corporation', ଓଟିଡିସି) ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ଏକ ନିଗମ । ଏହା ୧୯୭୯ରେ ରାଜ୍ୟରେ ପର୍ଯ୍ୟଟନର ବିକାଶ, ଆଗରୁ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଅତିଥି ଭବନ ଓ ପରିବହନ ଆଦିର ଦେଖାଶୁଣା କରିବା ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ବିଭାଗଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ଅତିଥି ଭବନ ପାନ୍ଥ ନିବାସ ନାମରେ ଜଣା ।

ଯାତ୍ରା

ପ୍ୟାକେଜ ଟୁର
ଓଟିଡିସି ଟୁର ପ୍ୟାକେଜ ସେବା ଯୋଗାଇଥାଏ । ନବକଳେବର ଭଳି ଋତୁକାଳୀନ ବିଶେଷ କାର୍ୟ୍ୟକ୍ରମରେ ଭାଗନେବା ପାଇଁ ଆସୁଥିବା ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଟୁର ପ୍ୟାକେଜର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥାଏ ।

 ଆଧାର

ବାହାର ଲିଙ୍କ
ଓଡ଼ିଶା ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଉନ୍ନୟନ ନିଗମର ୱେବସାଇଟ
ଓଡ଼ିଶା ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଉନ୍ନୟନ ନିଗମର ୱେବସାଇଟ

ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶା ପର୍ଯ୍ୟଟନ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶା ସରକାର
ନୀଳାଦ୍ରୀ ବିଜେ

ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ପରେ ମାଉସୀ ମନ୍ଦିରରୁ ତିନି ଦିଅଁଁ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରା ବାହୁଡ଼ା ଯାତ୍ରା ସାରି ଜଗତି ଉପରେ ବିଜେ କରିବା ନୀଳାଦ୍ରୀ ବିଜେ ନାମରେ ଜଣା । ଗୁଣ୍ଡିଚା ଦିନ ତିନିଠାକୁର ରଥରେ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିର ଯାଏ ଯାଇ ବାହୁଡ଼ା ଯାତ୍ରାରେ ବଡ଼ଦେଉଳକୁ ଲେଉଟନ୍ତି । ଲେଉଟିବା ପରେ ରଥରୁ ଠାକୁରମାନେ ରତ୍ନବେଦୀକୁ ବିଜେ କରନ୍ତି । ଏହା ନବଦିନ ବ୍ୟାପୀ ରଥଯାତ୍ରାର ଅନ୍ତିମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ।

 ନୀତି 
thumb|ନୀଳାଦ୍ରୀ ବିଜେରେ ତିନି ରଥ
ଗହଳ, ଚହଳରେ ଶ୍ରୀଜୀଉମାନେ ପହଣ୍ଡି କରନ୍ତି ନୀଳକନ୍ଦରକୁ । ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ଅଭିମାନ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ମାନଭଞ୍ଜନ କରିବା ଅବସରରେ ଜଗନ୍ନାଥ ରସଗୋଲା ପରସିବା ବିଧି ରହିଛି । ମାନଭଞ୍ଜନ ପରେ ସିଂହଦ୍ୱାର  ଫିଟେ ଏବଂ ଦିଅଁମାନେ ରତ୍ନ ସିଂହାସନକୁ ବିଜେ କରନ୍ତି ଗୋଟି ପହଣ୍ଡିରେ । ମାତ୍ର ରଥାରୂଢ଼ ସମୟରେ ହୋଇଥାଏ ଧାଡ଼ି ପହଣ୍ଡି । ଏହି ପହଣ୍ଡିରେ ଗୋଟିଏ ଦିଅଁ ନିନ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଅନ୍ୟ ଦିଅଁମାନେ ଯାନ୍ତି ସେଇ ଶୈଳୀରେ । ଏହା ମଧ୍ୟ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବିଧି । ଏହିଭଳି ଏକ ଅଭୂତପୂର୍ବ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବେଶରେ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ଶୁଭଦ୍ରା ବିରାଜମାନ କରନ୍ତି ରତ୍ନ ସିଂହାସନରେ । 

 ଆଧାର 

 ବାହାର ତଥ୍ୟ 

ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନୀତି
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ପାକସ୍ଥଳୀ ପ୍ରଦାହ

‌

ପାକସ୍ଥଳୀ ପ୍ରଦାହ (ଇଂରାଜୀରେ Gastritis) ଏକ ରୋଗ ଯେଉଁଥିରେ ପାକସ୍ଥଳୀର ଭିତର ସ୍ତରରେ ପ୍ରଦାହ ହୁଏ ।  ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଏହି ରୋଗକୁ ଜଠର ଶୋଥ, ପାକାଶୟ ଶୋଥ ଓ ପାକସ୍ଥଳୀ ଘାଆ ମଧ୍ୟ କ‌ହ‌ନ୍ତି । ଏହି ରୋଗ ଅଳ୍ପ ଦିନ ହୁଏ ବା ବ‌ହୁତ ଦିନ ଧରି ହୁଏ ।  ଏହାର ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷଣ ହେଲା ଉପର ପେଟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ।  ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟରେ ଅଇ ଉଠିବା, ବାନ୍ତି  ହେବା, ଅରୁଚି ହେବା ଓ ଛାତି ଜ୍ୱାଳା ବା ହାର୍ଟ ବର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ।  କିଛି ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ନ ଥାଇପାରେ ।  ଏହି ରୋଗର ଜଟିଳତା ମଧ୍ୟରେ ପାକସ୍ଥଳୀରେ ରକ୍ତସ୍ରାବ, ପାକସ୍ଥଳୀ ଘାଆ ଓ ପାକସ୍ଥଳୀ ଅର୍ବୁଦ ଉଲ୍ଲେଖ‌ଯୋଗ୍ୟ ।  ଅଟୋଇମ୍ମ୍ୟୁନ ଅସୁବିଧା ଥିଲେ ପର୍ନିସିୟସ ଆନିମିଆ ହୁଏ ଓ ଯଥେଷ୍ଟ ଭିଟାମିନ ବି୧୨ ଅଭାବ ଯୋଗୁ କମ ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକା ହୁଏ । 

ହେଲିକୋବ୍ୟାକ୍ଟର ପାଇଲୋରି ଜୀବାଣୁ ଓ ଏନଏସଆଇଡିର ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଯୋଗୁ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ ।  ଅସାଧାରଣ କାରଣମାନଙ୍କ ନାମ ଆଲକୋହୋଲ, ଧୁମ୍ରପାନ ଓ କୋକେନ ସେବନ, ଗମ୍ଭୀର ବେମାରୀ, ଅଟୋଇମ୍ମ୍ୟୁନ ସମସ୍ୟା, ରାଡିଏସନ ଥେରାପି ଓ କ୍ରନ ରୋଗ ଇତ୍ୟାଦି ।  ରକ୍ତ, ମଳ ପରୀକ୍ଷା ଓ ଏଣ୍ଡୋସ୍କୋପିଦ୍ୱାରା ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ ।  ହୃଦ୍‌ଘାତ ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ ଓ ପାକସ୍ଥଳୀ ପ୍ରଦାହ ରୋଗ ଲକ୍ଷଣ ଅନେକ ସମୟରେ ସମାନ ଥାଏ ।  ସମାନ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଅନ୍ୟ ରୋଗ ନାମ: ଅଗ୍ନାଶୟ ପ୍ରଦାହ, ବିଲିଆରି କଲିକ ଓ ପେପଟିକ ଅଲସର ରୋଗ । 

ଏହି ରୋଗ ଜନ୍ମାଉଥିବା ଅବସ୍ଥାମାନଙ୍କୁ ଆଡ଼େଇ ଗଲେ ପ୍ରତିଷେଧ ହୋଇଯିବ ।  ଆଣ୍ଟାସିଡ, ଏଚ୨ ବ୍ଲକର ବା ପ୍ରୋଟୋନ ପମ୍ପ ଇନହିବିଟର ଇତ୍ୟାଦି ଔଷଧ ଦେଇ ଏହାର ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ ।  ଆକ୍ୟୁଟ ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ ବ‌ହଳିଆ ଲୋଡୋକେନ ପିଇଲେ ଉପକାର ମିଳେ ।  ଏନଏସଆଇଡି ଖାଇ ଏହି ରୋଗ ହେଉଥିଲେ ତୁରନ୍ତ ଔଷଧ ଖାଇବା ବନ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ ।  ଏଚ ପାଇଲୋରି ଜୀବାଣୁଯୋଗୁ ରୋଗ ହେଉଥିଲେ ଯୁଗ୍ମ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ ଯେପରିକି ଆମୋକ୍ସିସିଲିନ ଓ କ୍ଲାରିଥ୍ରୋମାଇସିନ ଦିଆଯାଏ ।  ପରନିସିୟସ ଆନିମିଆ ରୋଗ ଥିଲେ ଅଧିକ ଭିଟାମିନ ବି ପାଟିବାଟେ ବା ଇଞ୍ଜେକସନ ଆକାରରେ ଦିଆଯାଏ ।  ରୋଗ ଜନ୍ମାଉଥିବା ଖାଦ୍ୟ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ । 

ପାକସ୍ଥଳୀ ପ୍ରଦାହ ରୋଗ ପ୍ରାୟ ୫୦ % ଲୋକଙ୍କର ଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ।  ବୟସ ବଢ଼ିବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଏହି ରୋଗ ସାଧାରଣତଃ ହୁଏ ।  ସନ ୨୦୧୩ରେ ଏହି ରୋଗ ସ‌ହିତ ଡୁଓଡେନାଇଟିସ ରୋଗ ମିଶି ୬୦,୦୦୦ ଲୋକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହୋଇଥିଲେ ।  ବାରି ମାର୍ସାଲ ଓରବିକ ୱାରେନ ଦୁହେଁ ସନ ୧୯୮୧ରେ ଏଚ. ପାଇଲୋରି ଜୀବାଣୁ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ । 

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ
ଓଡ଼ିଶା ପର୍ଯ୍ୟଟନ ନିଗମ

ଲେଉଟାଣି ଓଡ଼ିଶା ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଉନ୍ନୟନ ନିଗମ
ଗାନ୍ଧୀ ମନ୍ଦିର, ଭତରା

ସମ୍ବଲପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଭତରା ଗ୍ରାମଠାରେ ୧୯୭୪ ମସିହାରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ମନ୍ଦିରଟିରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି ।http://www.ibnlive.com/news/buzz/mahatma-gandhi-chinese-kali-and-a-sachin-tendulkar-temple-10-unusual-temples-in-india-for-the-unconventional-indian-gods-711048.html ଏହା ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଗାନ୍ଧୀ ମନ୍ଦିର ଅଟେ ।http://www.telegraphindia.com/1111003/jsp/orissa/story_14580642.jsp  

 ଇତିହାସ 
୧୯୬୦ଦଶକରେ ସମ୍ବଲପୁରରେ ଛୁଆଁ-ଅଛୁଆଁ ଭେଦଭାବ ରହିଥିଲା । ଏହି ଭେଦଭାବକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଭତରା ଗାଁର ବୁଦ୍ଧିଜୀବିମାନେ ଗାଁରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ନେଇଥିଲେ ।http://timesofindia.indiatimes.com/india/Dalits-build-Gandhi-temple-in-Sambalpur/articleshow/2423260.cms ରେଢାଖୋଲର ତତ୍କାଳୀନ ବିଧାୟକ ଅଭିମନ୍ୟୁ କୁମାରଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ୧୯୭୧ମସିହାରେ ମନ୍ଦିରର ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା ।http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/7-new-sites-to-get-tourist-spots-recognition-in-spur.html ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମିଳିତ ଉଦ୍ୟମରେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ଶେଷ ହୋଇ, ୧୯୭୪ ଅପ୍ରେଲ ୧୧ତାରିଖ ଦିନ ତତ୍କାଳୀନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ନନ୍ଦିନୀ ଶତପଥୀଙ୍କଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦିର ଉଦଘାଟନ କରାଗଲା ।

 ପୂଜାବିଧି 
ମନ୍ଦିର ଭିତରେ ଗାନ୍ଧୀଜିଙ୍କର ୩.୫ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତାର ମୂର୍ତ୍ତୀ ପୂଜା ପାଉଛନ୍ତି । ଚତୁର୍ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଫଟୋଚିତ୍ର ରହିଛି । ମନ୍ଦିର ସମ୍ମୁଖରେ ଅଶୋକ ସ୍ତମ୍ବ ରହିଛି । ମନ୍ଦିର ଶିଖରେ ତ୍ରିରଙ୍ଗା ପତାକା ଉଡୁଛି । ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଗାନ୍ଧୀଜିଙ୍କ ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ମରଣୀୟ ଘଟଣାବଳୀ ସହ, ତିନି ମାଙ୍କଡ଼ର ପ୍ରତିଛବି ରହିଛି । 
ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଗାନ୍ଧୀଜିଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତୀରେ ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରାଯାଏ ।http://www.mysambalpur.in/2012/10/mahatma-gandhi-temple-in-bhatrasambalpur ବିଭିନ୍ନ ଫଳମୂଳ ଓ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଭୋଗ ଲଗାଯାଏ । ଜାନୁଆରୀ ୨୬, ଅଗଷ୍ଟ ୧୫, ଅକ୍ଟୋବର ୨ ଓ ଜାନୁଆରୀ ୩୦ତାରିଖରେ ମନ୍ଦିରରେ ବିଶେଷ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରାଯାଏ ।http://www.india-forums.com/news/religion/4138-mahatma-gandhi-worshipped-at-orissa-temple.htm ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ରାମଧୂନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ରାମାୟଣ, ଭାଗବତ ଆଦି ପଢାଯାଏ ।  

 ଗମନାଗମନ 
ଗାନ୍ଧୀ ମନ୍ଦିରଠାରୁ ଅଧ କିମି ଦୂରରେ ୫୩ନଂ ଜାତୀୟ ରାଜପଥ ରହିଛି । ୧୦କିମି ଦୂରରେ ରହିଛି କ୍ଷେତରାଜପୁର ରେଳ ଷ୍ଟେସନ ।୨୬କିମି ଦୂରରେ ରହିଛି ଜମାଦାରପଲ୍ଲି ଏୟାର ଷ୍ଟ୍ରିପ ଓ ୬୧କିମି ଦୂରତାରେ ରହିଛି ଝାରସୁଗୁଡ଼ା ବିମାନ ବନ୍ଦର । ଭୁବନେଶ୍ୱର ସମ୍ବଲପୁର ବସ ବା ଟ୍ରେନ୍ ଯୋଗେ ଆସି, ସେଠାରୁ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବା ସୁବିଧା ମଧ୍ୟ ଅଛି । 

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ରାଜନୀତି
ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ହାଇଦ୍ରାବାଦ

ହାଇଦ୍ରାବାଦ ସହରର ବଞ୍ଜାରା ହିଲ୍ସଠାରେ ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଅବସ୍ଥିତ । ମନ୍ଦିରଟି ୨୦୦୯ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା । ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ଆରାଧ୍ୟ ହେଲେ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର, ସୁଭଦ୍ରା ଓ ସୁଦର୍ଶନ । ବେଢା ମଧ୍ୟରେ ପୂଜା ପାଉଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବଦେବୀ ହେଲେ କମଳା, ବିମଳା, ଗଣେଶ, କାଶୀ ବିଶ୍ୱନାଥ ଓ ନବଗ୍ରହ । ମନ୍ଦିରରେ ବାର ମାସରେ ତେର ପର୍ବ ପାଳିତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରଥଯାତ୍ରା ମୁଖ୍ୟ ପର୍ବ ।

 ପରିଚାଳନା 
ମନ୍ଦିର ପରିଚାଳନା ଦାୟିତ୍ୱ କଳିଙ୍ଗ କଲ୍ଚରାଲ ଟ୍ରଷ୍ଟ ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ ।

 ବିଶେଷତ୍ୱ
ମନ୍ଦିରଟିକୁ ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଢାଞ୍ଚାରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି । ମନ୍ଦିରଟିର ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟ ୭୫ ଫୁଟ ଅଟେ ଏବଂ ପ୍ରାୟ ୨୭୦୦୦ ବର୍ଗ ଫୁଟ କ୍ଷେତ୍ରଫଳର ବେଢା ରହିଛି । ମନ୍ଦିରରେ ତିନିଟି ଦ୍ୱାର ରହିଛି । ଜାଗା ଅଧିକାର କରି ମନ୍ଦିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ କଳିଙ୍ଗ କଲ୍ଚରାଲ ଟ୍ରଷ୍ଟକୁ ଏକ ଦଶନ୍ଧିରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ ସମୟ ଲାଗିଥିଲା । ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ୫ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗିଥିଲା । ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଓଡ଼ିଶାରୁ ପ୍ରାୟ ୬୦ଜଣ ଶିଳ୍ପୀ ହାଇଦ୍ରାବାଦ ଆସିଥିଲେ । ପଥର ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାରୁ ଆମଦାନୀ କରାଯାଇଥିଲା । ହାଇଦ୍ରାବାଦରେ ଥିବା ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ଦିର ଏକ ମିଳନ ସ୍ଥଳୀ ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇଛି ।

 ଅବସ୍ଥିତି 
ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ହାଇଦ୍ରାବାଦ ସହରର ବଞ୍ଜାରା ହିଲ୍ସ ଅଞ୍ଚଳର ୧୨ ନମ୍ବର ରାସ୍ତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ।http://hyderabadsirfhamara.com/city/hyderabad/listing/puri-jagannath-temple-in-hyderabad/ ସାମ୍ନାରେ କେ.ଭି.ଆର ପାର୍କ ଓ ପାଖରେ ତେଲେଙ୍ଗାନା ଭବନ ରହିଛି ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ବାଟମଙ୍ଗଳା

thumb|ମଙ୍ଗଳା ମନ୍ଦିର, ପୁରୀ
ବାଟ ମଙ୍ଗଳା ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ହିନ୍ଦୁ ଦେବୀ ମା ମଙ୍ଗଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏକ ମନ୍ଦିର । ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶରେ ଥିବା ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ପୁରୀ ସ‌ହରଠାରୁ ୭ କିମି ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଉଥିବା ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଭକ୍ତବୃନ୍ଦ ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ଦଣ୍ଡବତ କରିକି ଯାଆନ୍ତି । ବ୍ୟବ‌ହାରିକ କଥାବସ୍ତୁ ଅନୁସାରେ, ଭକ୍ତବୃନ୍ଦ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଥମେ ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି ।

 କିମ୍ବଦନ୍ତୀ 
ଲୋକ‌କଥା ଅନୁସାରେ, ଥରେ  ବ୍ରାହ୍ମା ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେ ଆଖପାଖରେ ଶୂନ୍ୟତା ଅନୁଭବ କଲେ । ସେହି ସମୟରେ ମାଆ ବାଟ ମଙ୍ଗଳା ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ପଥ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରିଥିଲେ । ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ପ‌ହଞ୍ଚିଥିଲେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡିୟ ସୃଷ୍ଟିର ରଚନା କରିଥିଲେ ।

ଅବସ୍ଥିତି
ମାଅ ବାଟ ମଙ୍ଗଳାଙ୍କର ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ପୁରୀ-ଭୁବନେଶ୍ୱର ୮ନଂ ରାଜ୍ୟ ରାଜପଥରେ ଗଲାବେଳେ ଅଠରନଳାଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୩ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ।  ମନ୍ଦିର ମୁଖ୍ୟ ଦେବୀ ମାଆ ମଙ୍ଗଳାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ସୁନ୍ଦର ୩ଟି ଆଖି ସ‌ହ ଭୁଜଦ୍ୱୟ ପଶା ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି । ମାଆ ନିଜ ଆସ୍ଥାନରେ ପଦ୍ମାସନା ଭଙ୍ଗୀ ସ‌ହ ହସ ହସ ମୁଖରେ ବିରାଜମାନ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା, ମହା ମଙ୍ଗଳା, ସର୍ବମଙ୍ଗଳା ଏବଂବାଟ ମଙ୍ଗଳାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ର ସ‌ହିତ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି । 

ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା
ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ବାଟର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ରାସ୍ତା ଅଥବା ମାର୍ଗ । ଯେହେତୁ ମାଆ ମଙ୍ଗଳା ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ଯିବାକୁ ମାର୍ଗ ଦର୍ଶାଇଥାନ୍ତି, ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ବାଟମଙ୍ଗଳା ନାମରେ ସର୍ବତ୍ର ଜଣାଯାଏ । ଜଗନ୍ନାଥ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ପୁରୀ ଅଭିମୁଖେ ଯାଉଥିବା ସମସ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମାଆ ବାଟ ମଙ୍ଗଳା ବାଟ କଢ଼େଇ ନିଅନ୍ତି ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି । ପୁରୀ ଭ୍ରମଣରେ ଆସୁଥିବା ସମସ୍ତ ଯାତ୍ରୀ ତ‌ଥା ଶ୍ରାଦ୍ଧାଳୁ ବୃନ୍ଦ ମାଆଙ୍କ ପାଖରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିର ସ‌ହ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରିଥାନ୍ତି, ଯାହା ଫଳରେ ଆସିବା ଏବଂ ଫେରିବା ବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ଯାତ୍ରା ନିରାପଦ ଏବଂ ସୁଖମୟ ହେବ । 

ନବକଳେବର ସମୟରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପାଇଁ ଆସୁଥିବା କାଠବୋଝେଇ ଶଗଡ଼ ଗୁଡ଼ିକ ମାଆ ବାଟ ମଙ୍ଗଳାଙ୍କ ପାଖରେ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ପରେ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାନ୍ତି । 

ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବ ଯଥା, ଦୁର୍ଗାପୂଜା, ଦଶହର, ଚୈତ୍ର ମଙ୍ଗଳବାର ଆଦି ବେଶ ଆଡ଼ମ୍ବର ସ‌ହକାରେ ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ପାଳନ କରାଯାଏ ।
ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:ହିନ୍ଦୁ ଦେବୀ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୬ ରଥଯାତ୍ରା ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା
ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳ
ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର
ଦାରୁ ଶଗଡ଼ି

ପୁରାତନ କାଳରୁ ପରିବ‌ହ‌ନ ନିମିତ୍ତ ଶଗଡ଼ିର ବ‌ହୁଳ ବ୍ୟବ‌ହାର ରହିଆସିଛି । ପୂର୍ବେ ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିର ଓ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାଚୀନ ମାଳିନୀ ନ‌ଦୀ  ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏହି ନ‌ଦୀକୁ ପୋତି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯାହାକି ଏବେ ଶରଧାବାଲି ନାମରେ ନାମିତ । ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ତିନି ଠାକୁର ତିନି ରଥରେ ବିରାଜମାନ ହୋଇ ଏହି ନ‌ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଉଥିଲେ ଆଉ ଡଙ୍ଗା ସ‌ହାୟତାରେ ନ‌ଦୀ ପାର ହୋଇ ତିନିଗୋଟି କାଠ ନିର୍ମିତ ଶଗଡ଼ିରେ ଯାଇ ଆଡ଼ପ ମଣ୍ଡପରେ ବିରଜିତ ହେଉଥିଲେ । ଏହି ଶଗଡ଼ିର ବ୍ୟବ‌ହାର କବିମାନଙ୍କର ଭଜନରେ ମଧ୍ୟ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଛି । ୧୬୨୨ ମସିହାରେ ଭକ୍ତ ସାଲବେଗ ଜଣାଣରେ ମଧ୍ୟ ମ‌ହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସେବରେ ଶଗଡ଼ିର ନିୟୋଜନ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି ।

ଦାରୁ ଶଗଡ଼ି
ବନଯାଗ ଯାତ୍ରାରେ ଦାରୁ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇସାରିବା ପରେ ଯେତେବେଳେ ଦାରୁ ଛେଦନ ସାରି ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ନେବାର କଥା ଆସେ ସେତେବେଳେ ଦରକାର ହୁଏ ଏହି ଶଗଡ଼ି, ଯାହାକୁ ଦାରୁ ଶଗଡ଼ି ନାମରେ ଆମେ ବୋଲାଇଥାଉ । ଏହି ଶଗଡ଼ି ସାହାଯ୍ୟରେ ଦାରୁମାନ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ନିଆଯାଇଥାଏ । କେନ୍ଦୁ, ବର, ତେନ୍ତୁଳି ଓ କଇଁଆ କାଠରେ ଏହି ଶଗଡ଼ି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଏ । 

ଆକାର
ଏହି ଦାରୁଶଗଡ଼ି ଚାରି ଚକ ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ । ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସେବକମାନେ ଏହାକୁ ନିର୍ମାଣ କରିଥାନ୍ତି । ପ୍ରତି ଦରୁଙ୍କ ଲାଗି ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଶଗଡ଼ି ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଶଗଡ଼ିମାନ ବରକାଠରେ ତିଆରି ଚକମାନ ଓ ତେନ୍ତୁଳି କାଠ ନିର୍ମିତ ଦଣ୍ଡାମାନ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି । ବାକି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶମାନ କେନ୍ଦୁ କାଠାରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥାଏ । ଏହାର ଚକର କୌଣସି ଅର ନ ଥାଏ । ସେହି ଚକ‌କୁ ଲୁହା କ୍ଲାମ୍ପ ସ‌ହାୟତାରେ ଯୋଡ଼ା ଯାଇଥାଏ । ଶଗଡ଼ି ଦଣ୍ଡାର ଲମ୍ବ ଆଠହାତ ହୋଇଥାଏ । 
thumb|ନବକଳେବର ୨୦୧୫

କାର୍ଯ୍ୟମାନ
ଦାରୁଙ୍କୁ ଖଣ୍ଡୁଆ ପାଟରେ ଗୁଡ଼ାଇ ଶଗଡ଼ିରେ ରଖି ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଏ । ଦାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିବା ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାଧାରଣ ଜନତା ଓ ଭକ୍ତମାନ ଏହି ଦାରୁଶଗଡ଼ିକୁ ଟାଣି ଟାଣି ନେଇଥାନ୍ତି । ବିଧି ଅନୁସାରେ, ସର୍ବପ୍ରଥମେ ଶ୍ରୀସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ଦାରୁ, ତା'ପରେ କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ବଳଭଦ୍ର, ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ଦାରୁ ଶଗଡ଼ିରେ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ ।

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସେବାରେ ବ୍ୟବହୃତ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୬ ରଥଯାତ୍ରା ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ, ପୁରୀ

thumb|ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ, ପୁରୀ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ
ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ (ଇଂରାଜୀ: Shree Jagannath Temple Administration) ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀଠାରେ ଥିବା ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ପ୍ରାଶାସନିକ କାମ କରୁଥିବା ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଏକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ।

 ଇତିହାସ 
ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ତିଆରି ହେବାର ପ୍ରାରମ୍ଭ କାଳରୁ ତତ୍କାଳୀନ ଉତ୍କଳର ଗଜପତି ଏହାର ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ରହି ଆସୁଥିଲେ । ୧୨୧୧-୧୨୩୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ତୃତୀୟ ଅନଙ୍ଗଭୀମଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିଲା । ଗଙ୍ଗ ବଂଶୀୟ ରାଜାଙ୍କ ଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ବଂଶୀୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପକ ଭୂମି, ଅଳଙ୍କାର ପୂଣ୍ୟାର୍ଥ ରୂପରେ ମନ୍ଦିର ଦେବଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦାନ କରିଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାଧୀନ ରାଜାମାନଙ୍କ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ମନୋଭାବ ଓ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଯୋଗୁଁ, ଏହି ମନ୍ଦିର ଧନଧାନ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା । ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଦେବଦେବୀଙ୍କ ପୂଜାପାଠ ଓ ଆରାଧନା ୮୦୦ ବର୍ଷ ପୁରାତନ ଅଖଣ୍ଡ ପରମ୍ପରା । ମନ୍ଦିରର ସରଳ ଓ ସହଜ ପ୍ରଶାସନ ନିମନ୍ତେ, ପୁରୀ ଗଜପତି ମହାରାଜା ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଶିଳାନ୍ୟାସ କରିଥିଲେ । ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନ ସମୟରେ ମନ୍ଦିର ପରିଚାଳନା ଓ ପ୍ରଶାସନ ନିମନ୍ତେ, ପୁରୀ ମହାରାହଜା ପ୍ରଥମେ ମୁଖ୍ୟ ଅଧୀକ୍ଷକ ରୂପେ ମନୋନୀତ ହୋଇଥିଲେ । ଉନ୍ନତ ମାନର ପରିଚାଳନା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି, ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ଆଇନ ୧୯୫୨ ପ୍ରଣୟନ କରିଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ମନ୍ଦିର ଓ ଏହାର ସମ୍ପତି ତାଲିକାର ପୁନହ ସଙ୍ଗଠନ ଏବଂ ପରିଚାଳନା ନିମନ୍ତେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଅଧିନିୟମ, ୧୯୫୫ ପ୍ରଣୀତ ହୋଇଥିଲା । ଫଳ ସ୍ୱରୂପ ୨୭ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୬୦ ମସିହାରେ ଏହି ଆଇନ୍ କର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ଆଇନର ପ୍ରାବଧାନ ଅନୁଯାୟୀ, ମନ୍ଦିରର ପ୍ରଶାସନ, ସଞ୍ଚାଳନ ଓ ପରିଚାଳନା ଭାର ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପରିଚାଳନା କମିଟି ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ । ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ, ପୁରୀ ପରିଚଳନା କମିଟିର ସଦସ୍ୟମାନେ ହେଲେ ।

 ପରିଚାଳନା କମିଟି 
 ଗଜପତି ମହାରାଜା, ପୁରୀ (ଅଧ୍ୟକ୍ଷ)
 ଜିଲ୍ଲାପାଳ, ପୁରୀ (ଉପାଧ୍ୟକ୍ଷ)
 ମନ୍ଦିର ପରିଚାଳନା, ସଦସ୍ୟ
 କୋଷାଦାୟ(ଏଣ୍ଡୋମେଣ୍ଟ) ଆୟୁକ୍ତ
 ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ ସଦସ୍ୟ(ଯିଏ ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପରେ ବସିବାଯୋଗ୍ୟ)
 ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାର ମନୋନୀତ ୪ଜଣିଆ ମନ୍ଦିର ସେବାୟତ ମଣ୍ଡଳୀ
 ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାର ମନୋନୀତ ଶ୍ରୀ ମନ୍ଦିର ପୂଜାବିଧି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ମଠର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧି
 ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାର ମନୋନୀତ ୨ଜଣ ସ୍ୱାଧୀନ ପ୍ରତିନିଧି ଯାହାର ଉପରୋକ୍ତ(୫,୬ ଓ ୭) ବର୍ଗର ସଦସ୍ୟ ନଥିବେ

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା
ଉତ୍ତରପାର୍ଶ୍ୱ ମଠ

ଲିଙ୍କ=https://or.wikipedia.org/wiki/%E0%AC%AB%E0%AC%BE%E0%AC%87%E0%AC%B2:Annapurna_Theatre,_Puri.jpg|thumb|ବଡ଼ଦାଣ୍ଡ ଉପରେ ଥିବା ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ଥିଏଟରର ଦ୍ୱାର । ଏହି ଦ୍ୱାରଟି ଓ ସଂଲଗ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରକୃତରେ ଉତ୍ତରପାର୍ଶ୍ୱ ମଠର ସମ୍ପତ୍ତି ବୋଲି ବିବାଦ ଉପୁଜିଛି ।ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନବକଳେବର ଲୀଳାରେ ବନଯାଗଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମ ସଂସ୍ଥାପନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ଷୋଳଟି ମଠ ସମ୍ପୃକ୍ତ ରହିଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ତରପାର୍ଶ୍ୱ ମଠ ଅନ୍ୟତମ । ରାମାନୁଜ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ରହିଥିବା ୧୮ଟି ମଠ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ରହିଛି ଉତ୍ତରପାର୍ଶ୍ୱ ମଠ । ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଉପାସନା ସହିତ ବର୍ଷ ସାରା ଏହି ମଠ ଜଡ଼ିତ ରହିଛି । ତେଣୁ ଏହାକୁ ସ୍ଥାବର ଓ ଅସ୍ଥାବର ସମ୍ପତ୍ତି ଖଞ୍ଜା ହୋଇଛି । 

ଭୂମିକା
ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ଚାରି ଦାରୁ ଶଗଡ଼ି ଦେବଯାନ ମାର୍ଗଦେଇ କୋଇଲି ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ବିଜେ ସମୟରେ ଏହି ମଠର ଦ୍ୱାରାଦେଶରେ ଶଗଡ଼ି ସମ୍ମୁଖରେ ପଣାଭୋଗ କରାଯାଇଥାଏ । ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗୋଲକ ବିଶ୍ରାମ ପରେ ଅଶୌଚପାଳନ ପରିସମାପ୍ତିରେ ଦଇତାମାନେ ତେର ଦିନ ମହାପ୍ରସାଦ ସେବନ କରିଥାନ୍ତି । ଏହି ମଠ ପକ୍ଷରୁ କେତେ ହାଣ୍ଡି ମହାପ୍ରସାଦ ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଏ । ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ବାହାରେ ଦେଶବିଦେଶରୁ ଆସିଥିବା ଭକ୍ତ ବା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଏହି ମଠ ସେବା ଯୋଗାଇଥାଏ । ପ୍ରତିଦିନ ମୋହନଭୋଗ ସହ ବଲ୍ଲଭଭୋଗ ମଧ୍ୟ ଠାକୁରଙ୍କ ପୂଜା ନିମନ୍ତେ ଦିଆଯାଏ। 

ପ୍ରସିଦ୍ଧି 
ମରହଟ୍ଟା ଛତ୍ରପତି ଶିବାଜୀଙ୍କ ସେନାପତି ବାବୁରାଓ ଏହି ମଠକୁ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ । ମଠ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେବା ପରେ ମହନ୍ତମାନଙ୍କ ସାଧୁତା ଏବଂ ସିଦ୍ଧିରେ ଉଦ୍‌ବୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସେହି ସମୟରେ ଭାରତର ଅନେକ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ମଠ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ । ସେମାନେ ମଥାର ଶିଷ୍ୟତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ସେବାପୂଜା ନିମନ୍ତେ ଏହି ମଠକୁ ସ୍ଥାବର ଅସ୍ଥାବର ସମ୍ପତ୍ତି ଦାନ ସୂତ୍ରରେ ଦେଇଥିଲେ । ଦିନ ଥିଲା ଏହି ମଠ ସମଗ୍ର ଭାରତ ବର୍ଷର ଶ୍ରୀସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଅର୍ଥାତ ରାମାନୁଜଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମଠ ଭାବେ ସୁନାମ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲା । 
ଦାନ ଏବଂ ଖଞ୍ଜା
ରାଜା ମାନ ସିଂ ଏହି ମଠକୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିଥିଲେ । ଯେଉଁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ, ଭକ୍ତ, ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ନିମନ୍ତେ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସୁଥିଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇଦେବା ତାଙ୍କ ଦାନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା । ସେତେବେଳେ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ଧାମକୁ ଆସିବା ନିମନ୍ତେ ପକ୍କା ରାସ୍ତା ନଥିଲା । ଯାନବାହନର ସୁବିଧା ନଥିଲା । ଭକ୍ତମାନେ ଚାଲି ଚାଲି ଆସିବାଦ୍ୱାରା ବହୁ ଦିନ ଲାଗୁଥିଲା । ରାସ୍ତାରେ ପ୍ରଧାନ ସମସ୍ୟା ଥିଲା ଖାଦ୍ୟପେୟ । ଖାଦ୍ୟାଭାବରୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ କଲବଲ ହେଉଥିଲେ । ଏହି ସମସ୍ୟା ତଥା ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ରାଜା ମାନସିଂ ସ୍ୱଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିବା ପରେ ଏହାର ନିରାକରଣ ନିମନ୍ତେ ଉତ୍ତରପାର୍ଶ୍ୱ ମଠ ଦାୟିତ୍ୱରେ ସ୍ଥାୟୀ ସମ୍ପତି ଖଞ୍ଜି ଦେଇଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀକାଳରେ ଏହି ମଠକୁ ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର ନୀଳଗିରି ମାହଲ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ । ଗୋସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୋଗଲ ରାଜା ଔରଙ୍ଗଜେବ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ଛଇତନା ନିକଟସ୍ଥ ଗଈଣ୍ଡଳ ଗ୍ରାମର ଏକ ଘାସ ମାହଲ ଦାନସୂତ୍ରରେ ଏହି ମଠକୁ ପ୍ରାଦାନ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା, ଏହି ମଠ ପକ୍ଷରୁ ପ୍ରତିଦିନ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଆଖପାଖରେ ତଥା ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ବୁଲୁଥିବା ଗୋରୁମାନଙ୍କୁ ଘାସ ଖାଇବାକୁ ଦିଆଯିବ । ବର୍ତ୍ତମାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ମଠ ପକ୍ଷରୁ ଗୋରୁଗାଈମାନଙ୍କୁ ଘାସ ଖାଇବାକୁ ଦିଆଯିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଚାଲୁରହିଛି । ଏହି ମଠ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ରାଣୀ ଭିକ୍ଟୋରିଆ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାବର ସମ୍ପତ୍ତି ଦାନ କରିଥିଲେ । ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରତିଦିନ ମହନଭୋଗ ପୂଜା କରିବା ପାଇଁ ଭିକ୍ଟୋରିଆ ଏହି ଦାନ ଦେଇଥିଲେ । ଏହି ମହନଭୋଗ ସହିତ ବଲ୍ଲଭଭୋଗ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଥିଲା । ସେହିଦିନଠାରୁ ମୋହନଭୋଗ ପୂଜା ହେଉଛି । ଏହି ମୋହନଭୋଗ ସହ ବଲ୍ଲଭଭୋଗ ମଧ୍ୟ ଠାକୁରଙ୍କ ପୂଜା ନିମନ୍ତେ ଦିଆଯାଏ । ଏଥି ନିମନ୍ତେ ଉତ୍ତରପର୍ଶ୍ୱ ମଠକୁ କାକଟପୁରଠାରେ ଥିବା ଡେରୁଣିଆ ମୌଜା ରାଣୀ ଭିକ୍ଟୋରିଆ ଦାନ ସୂତ୍ରରେ ଦେଇଥିଲେ । 

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା
ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରୀରେ ଥିବା ମଠ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ନନ୍ଦିଘୋଷ

thumb|250px|ନନ୍ଦିଘୋଷ ରଥ ନିର୍ମାଣ

ଉପକ୍ରମ: ରଥଯାତ୍ରା (ଘୋଷଯାତ୍ରା ଓ ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା) ।  ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟ ଯାତ୍ରା ରୂପେ ପୁରୀର ରଥଯାତ୍ରା ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏହା ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ପାଳିତ ଦ୍ୱାଦଶ ଯାତ୍ରାର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ । ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଯେତେ ପ୍ରକାରର ରଥ ବ୍ୟବହାରରେ ଆସୁଛି, ତାହା ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରର ତିନି ରଥ ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ଅତୀବ ରହସ୍ୟମୟ । ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରୁ ରଥତ୍ରୟର ନିର୍ମାଣ ପଦ୍ଧତି ଶିଳ୍ପଶାସ୍ତ୍ରାନୁମୋଦିତ ।  ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ଷ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରୀନଅର ସମ୍ମୁଖସ୍ଥ ରଥ ଖଳାରେ ନୂତନ ଭାବେ ତୋନୋଟି ରଥର ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ। ଏ ସମ୍ପର୍କିତ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ତଥା ଜିଲ୍ଲା ପ୍ରଶାସନ, ବିଧି ବିଭାଗ, ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ, ପୋଲିସ ପ୍ରଶାସନ ଓ ପୌର ପ୍ରଶାସନଦ୍ୱାରା ମିଳିତ ଭାବେ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ତିନି ଠାକୁରଙ୍କ ପାଇଁ ତିନୋଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରଥର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହି ଆସିଛି । ସାମ୍ୟ ଓ ମୈତ୍ରୀର ପ୍ରତୀକ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମହାପ୍ରଭୁ ଯେଉଁ ରଥରେ ବିରାଜମାନ କରି ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରକୁ ନବ ଦିନ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି, ସେ ରଥର ନାମ ନନ୍ଦିଘୋଷ। 

ନନ୍ଦିଘୋଷ ରଥ-ସବିଶେଷ ବିବରଣୀ

'ନନ୍ଦିଘୋଷ' ରଥ 'ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ' ବା 'କପିଳଧ୍ୱଜ' ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ । ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସହ ମଦନମୋହନ ଏହି ରଥରେ ବିଜେ କରିଥାନ୍ତି । 

 ରଥର ନାମ  ନନ୍ଦିଘୋଷ/ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ/ କପିଳଧ୍ୱଜ  ମୋଟ ବ୍ୟବହାର କାଠ  ୭୪୨  ମୋଟ ଚକ ସଂଖ୍ୟା  ୧୬  ୧୬ଟି ଚକର ନାମ  ବିଷ୍ଣୁସିଦ୍ଧ, ବିଭୂତି, ଅଣିମା, ପ୍ରଜ୍ଞା, ଧୀ, ଜ୍ଞାନ, ପ୍ରେମ, ଆଶକ୍ତ, ରତି, କେଳି, ସତ୍ୟ, ସୁଷ୍ୱସ୍ତି, ଜାଗୃତି, ତୁରୀୟ, ଆମ ଓ ନିର୍ବାଣ  ପ୍ରତି ଚକର ବ୍ୟାସ  ୬'୦୦" ରଥର ଉଚ୍ଚତା  ୪୫'୬" ରଥର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ  ୩୪'୬" x ୩୪'୬" ରଥ ରକ୍ଷକ  ଗରୁଡ/ ନୃସିଂହ ଦ୍ୱାରପାଳ  ଜୟ ଓ ବିଜୟ ସାରଥୀ  ଦାରୁକ ରଥ ପତାକାର ନାମ  ତ୍ରୀଲୋକମୋହିନି ରଥର ଅସ୍ତ୍ର  ଶଂଖ, ଚକ୍ର ରଥର ଘୋଡ଼ା ସଂଖ୍ୟା  ୪ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ନାମ  ଶଂଖ, ସ୍ୱେତ, ବଳାହକ ଓ ହରିଦ୍ୱାଶ ଘୋଡ଼ାର ରଙ୍ଗ  ସ୍ୱେତ ରଥ ଦଉଡି  ଶଙ୍ଖଚୂଡ଼ ରଥର ଶକ୍ତି  ବିମଳା ଓ ବିରଜା ରଥ ମୁଖର ନାମ  ନନ୍ଦି ମୁଖ ରଥାବରଣ କପଡ଼ା ରଙ୍ଗ  ନାଲି ଓ ହଳଦିଆ  ଧ୍ୱଜପମୂର୍ତ୍ତି  ପଞ୍ଚମୁଖୀ ହନୁମାନ ପତାକା ଚିହ୍ନ  ଗରୁଡ଼ ପାର୍ଶ୍ୱ ଦେବା/ଦେବୀ  ପଣ୍ଡୁ ନୃସିଂହ , ନାରାୟଣ , ମଧୁସୂଦନ , ହରିହର , ଚିନ୍ତାମଣି କୃଷ୍ଣ , ଗୋବର୍ଦ୍ଧନଧାରୀ , ପଞ୍ଚମୁଖୀ ହନୁମାନ , ରାମ , ରାବଣ ଛତ୍ର ଭଙ୍ଗ  ୠଷି ସମୂହ  ନାରଦ, ଦେବାଳ, ବ୍ୟାସ, ଶୁକ, ପରାସାର, ବଶିଷ୍ଠ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ରୁଦ୍ର

ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ

ଶିଳ୍ପଶାସ୍ତ୍ରାନୁମୋଦିତ ଓ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ପୁରୀରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନୂଆ କାଠରେ ରଥ ତିଆରି କରାଯାଏ । ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରୀନଅର ସମ୍ମୁଖସ୍ଥ ରଥଖଳାରେ ନୂତନ ଭାବେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚତା ଓ ମାପ ଅନୁସାରେ ଏହି ତିନୋଟି ରଥର ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ । ରଥ ନିର୍ମାଣ ତଥା ରଥଯାତ୍ରାର ପ୍ରଥମ ଶୁଭାରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜା ଶ୍ରୀପଞ୍ଚମୀ ତିଥିଠାରୁ । ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା ଦିନ ତିନି ରଥ ଶୁଭାରମ୍ଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଅନୁକୂଳ ହୋଇଥାଏ । ନନ୍ଦିଘୋଷ ରଥରେ ୪ଟି ଲେଖାଏଁ ଅଶ୍ୱ, ଗୋଟିଏ ସାରଥୀ, ଦୁଇଟି ଶୁଆ, ରଥବାଡ଼, ୯ଟି ଲେଖାଏଁ ପାର୍ଶ୍ୱ ଦେବତା ଖଞ୍ଜା ଯାଇଥାଏ । ନନ୍ଦିଘୋଷ ରଥର ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରାୟ ୧୪ ଜଣ ଦରଜୀ ସେବକଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତିଥିରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ରଥ ମଣ୍ଡିଣି କନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇ ତିନି ରଥରେ ସୁସଜ୍ଜିତ କରାଯାଏ। 

ନନ୍ଦିଘୋଷ ରଥର ମାହତ୍ମ୍ୟ

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଜଗନ୍ନାଥବଲ୍ଲଭ ମଠ

thumb|ଜଗନ୍ନାଥ ବଲ୍ଲଭ ମଠ
ଜଗନ୍ନାଥବଲ୍ଲଭ ମଠ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ବଗିଚା ବୋଲି ବ୍ରିଟିଶ ଅମଳର ନଥିପତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି । ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ନବକଳେବର ସ‌ହିତ ଜଗନ୍ନାଥବଲ୍ଲଭ ମଠର ସମ୍ପର୍କ ଅନେକ ପ୍ରାଚୀନ । ଜଗନ୍ନାଥବଲ୍ଲଭ ମଠ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ପ୍ରମୋଦ ଉଦ୍ୟାନ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତ । ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁସ୍ୱାମୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଏହି ମଠଟି ଅବସ୍ଥିତ ।

ଅବସ୍ଥିତି
ଜଗନ୍ନାଥବଲ୍ଲଭ ମଠଟି ପୁରୀ ପୌରପାଳିକା ହାଟର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ । ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚରିତ୍ର ରମାନନ୍ଦ ରାୟଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳୀ ପାଇଁ ଏଇ ମଠଟି ତିଆରି ହୋଇଥିଲା । ୧୬ଶହ ଶତାବ୍ଦୀର ସନ୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରମାନନ୍ଦ ରାୟ ପ୍ରମୁଖ ‌ତ‌ଥା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସନ୍ଥ ଥିଲେ । ସେ ପ୍ରାରମ୍ଭରୁ ପ୍ରଶାସନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସ‌ହ ଯୋଡ଼ିହୋଇଥିଲେ । ଏହି ସନ୍ଥଙ୍କର ଖ୍ୟାତିକୁ ସାଇତିରଖିବା ପାଇଁ ସନ୍ଥଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ପାଖରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ବଗିଚା ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା ।  ଏହି ବଗିଚା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମନ୍ଦିର ରହିଛି, ଯାହାକି ପୁରୀ ସ‌ହରରେ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ଗ‌ହଣରେ ଲୋକପ୍ରିୟତା ଲାଭ କରିଛି । ମୁଖ୍ୟତଃ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ପର୍ଯ୍ୟଟକ ତ‌ଥା ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଅଧିକ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଛି । ମନ୍ଦିରଟି ବଗିଚାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ । ରାମ‌ଭକ୍ତ ହନୁମାନଙ୍କର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା । ଜଗନ୍ନାଥବଲ୍ଲଭ ମଠର ପ୍ରମୁଖ ଦେବତା ହନୁମାନଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଥିବା ବଗିଚାରେ ବଢ଼ିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛଗୁଡ଼ିକର ରକ୍ଷକ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ।

ମଠ ସ‌ହ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ସମ୍ପର୍କ
ଏହି ମଠ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନର ଅଧୀନସ୍ଥ ନୁହେଁ, ଦେବୋତ୍ତର କମିଶନରଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣାଧୀନ । ଏହି ମଠର ଏକ ଟ୍ରଷ୍ଟବୋର୍ଡ ରହିଛି । ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ବିଜେ ପ୍ରତିମାମାନଙ୍କର ଏହି ମଠରେ କେତେକ ବିଶିଷ୍ଟ ତିଥି ଓ ଯାନିଯାତ୍ରାମାନଙ୍କରେ ନୀତି ହୁଏ; ଯଥା-ବସନ୍ତପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଧୂପ ସରି ଚାଚେରୀ ବେଶ ହେବା ପରେ ଓ ଫାଲ୍‍ଗୁନ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷ ପ୍ରତିପଦ, ଚତୁର୍ଥୀ, ପଞ୍ଚମୀ ଓ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ମଙ୍ଗଳ ଅାରତି ପରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରୁ ଠାକୁର ବେଣ୍ଟ ବା ଶିକାର ପାଇଁ ଏହି ମଠକୁ ବିଜେ କରନ୍ତି । ଦୋଳଗୋବିନ୍ଦ ଠାକୁର ମଠରେ ବିଜେ ହେବା ପରେ ମଠ ତରଫରୁ ଶୀତଳ ଭୋଗ ହୁଏ । ମଠରେ ଥିବା ବେଣ୍ଟ ପୋଖରୀରେ ଶିକାର ନୀତି ହୁଏ । 

ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଦୈନିକ ଅବକାଶ ସମୟରେ ମଶାଲ, ବଲ୍ଲଭ ସମୟରେ ବଲ୍ଲଭ ଓ ବଡ଼ସିଂହାର ବେଶ ପାଇଁ ତିଳକଝୁମ୍ପା ଏହି ମଠ ଯୋଗାଏ । 'ବଣଭୋଜି ବେଶ' ପାଇଁ ପିଙ୍ଗଳ, 'କାଳୀୟଦଳନ' ଓ 'ପ୍ରଳମ୍ବାସୁରବଧ ବେଶରେ ଶ୍ରୀହସ୍ତ କୋରା, ଦୟଣାଚୋରି ନୀତିରେ ଦୟଣା, ବେଣ୍ଟ ନୀତିରେ ପଇଡ଼, ଚନ୍ଦନଯାତ୍ରା ଓ ଚାପରେ କର୍ପୂର ଓ ମଶାଲ ଯୋଗାଇବା ଏହି ମଠର ଦାୟିତ୍ୱ ।    ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରୁ ମଠର ମହାବୀରଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ଶ୍ରୀଜୀଉଙ୍କର 'କରପଲ୍ଲବ' ପଠାଯାଏ । ମଠର ମହନ୍ତ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଚାମର ସେବା କରିପାରିବେ । ଏବେ ମହନ୍ତ କେହି ନାହାନ୍ତି । ପୂର୍ବେ ମହନ୍ତଙ୍କୁ ଦୟଣା ଚୋରି ନୀତିରେ ପାଗ, ଶିରୋପା ଓର ଦଉଡ଼ି ପ୍ରାପ୍ୟ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରୁ ମିଳୁଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ମଠର ଟ୍ରଷ୍ଟିଙ୍କୁ ଦୟଣାଚୋରି ନୀତି ପାଇଁ ଖଣ୍ଡୁଅା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଛି । ପହିଲି ଭୋଗ (ଧନୁ ମାସ) ସମୟରେ ଓ କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ପର୍ବ ଦିନମାନଙ୍କରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର କୋଠଭୋଗରୁ ଖେଇ ଏହି ମଠକୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ ।

ଏହି ମଠରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ବାହାର ସମସ୍ତ ଲୀଳା ଚଳନ୍ତି ପ୍ରତିନିଧି ଦେବତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ । ବାସନ୍ତିକ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଦଶହରାରେ ଅର୍ଥାତ ଚୈତ୍ରଶୁକ୍ଳ ଦଶମୀ ଦିନ ନବକଳେବର ଲୀଳାର ବନଯାଗ ବିଧି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଏହି ବିଧିରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରୁ ଆଜ୍ଞାମାଳ ପାଇବା ପରେ ଶାଢ଼ି ବନ୍ଧା ନୀତି ପରେ ଦଇତାମାନେ ଶ୍ରୀନଅରକୁ ଆସନ୍ତି । ଶ୍ରୀନଅରରେ ଗଜପତିଙ୍କଠାରୁ ଗୁଆ ନେବା ପରେ ଦଇତାମ ପତିମହାପାତ୍ର, ଲେଙ୍କା, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦେଉଳକରଣ ଏକ ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ଯାଇ ଜଗନ୍ନାଥବଲ୍ଲଭ ମଠରେ ପ‌ହଞ୍ଚନ୍ତି । ସେହିଦିନ ରାତ୍ରିରହଣି ଜଗନ୍ନାଥବଲ୍ଲଭ ମଠରେ ହୋଇଥାଏ ।  ସମସ୍ତ ବନଯାଗ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ରହଣି ବାବାଦ ଖର୍ଚ୍ଚ ମଠ ପକ୍ଷରୁ ବ‌ହ‌ନ କରାଯାଏ । 

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:ମଠ ବା ଆଶ୍ରମ
ଏମାର ମଠ

thumb|ଏମାର ମଠ
ଏମାର ମଠ ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀରେ ଥିବା ଏକ ମଠ । ଏହା ପୁରୀରେ ଥିବା ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ମଠମାନଙ୍କ ଭିତରୁ ଗୋଟିଏ । ସନ୍ଥ ରାମାନୁଜ ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରରେ ଛତା ପୋତି ରହିଥିଲେ । ତାପରେ ସେଠାରେ ସେ ମଠ କରିଥିଲେ । ଏହା ପରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଏମାର ମଠ ସ୍ଥାନରେ ଛତା ପୋତି ନିଜ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ସହ ରହିଲେ । ସେହି ଛତାରୁ ସେଠାରେ ଏମାର ମଠ ହେଲା ।  ବିବାଦୀୟ ଭାବେ, ୨୦୧୧ ମସିହାରେ ଏଠାରେ ୯୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ମୁଲ୍ୟର ୫୨୨ଟି ରୂପା ଦଣ୍ଡି (୧୮ କିଗ୍ରା) ମିଳିଥିଲା ।
ଇତିହାସ
ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ
ଏହି ମଠ ପୁରୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଟେ।ଏହି ମଠରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରଥଯାତ୍ରା, ଆଡ଼ପ ବିଜେ, ହେରା ପଞ୍ଚମୀ, ନିଳାଦ୍ରୀ ବିଜେ ଦିନମାନଙ୍କରେ ପନ୍ତି ଭୋଗ କରାଯାଏ।ଏମାର ମଠରେ ଅଣସର ସମୟରେ ଚକଟା ଭୋଗ କରାଯାଇଥାଏ।ଏହି ମଠକୁ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରଠାରେ ସାମୟିକ ଭାବେ ପନ୍ତି ଚାଳି ନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ଅନୁମତି ଦେଇଛି।ଏହି ମଠ ମହନ୍ତଙ୍କର ରଥଯାତ୍ରା ଓ ବାହୁଡା ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଚାମର ଓ ଆଲଟ ସେବା କରିବାର ଅଧିକାର ଅଛି।

 ସମ୍ପତ୍ତି 
୨୦୧୧ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ପୋଲିସ ୧୮ କିଗ୍ରା ଓଜନର ୫୨୨ଟି ରୂପା ଇଟା ଏହି ମଠରୁ ଜବତ କରିଥିଲା । ଏକ ସିନ୍ଧୁକ ଭିତରେ ବନ୍ଦ ଥିବା ରୂପା ଇଟାଗୁଡ଼ିକର ମୂଲ୍ୟ ୯୦ କୋଟି ଅଧିକ ବୋଲି ପୋଲିସ ଜଣାଇଥିଲା । ସିନ୍ଧୁକଟି ଏକ ଘର ଭିତରେ ରଖାଯାଇଥାଏ । ରୂପାସବୁ ୧୦୦ ବର୍ଷ ବା ତହିଁରୁ ଅଧିକ ପୁରୁଣା । ଇଟାମାନଙ୍କ ଉପରେ ବ୍ୟାଙ୍କକ, ସାଙ୍ଘାଇ ଓ କାନାଡ଼ା ଆଦି ଲେଖାଥିଲା । ମଠ ମହନ୍ତ ଗଦାଧର ରାମାନୁଜ ଦାସ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ ମହନ୍ତ ମଠରେ ଗୁପ୍ତଧନ ଥିବାର ସୂଚନା ଦେଇଥିଲେ ବୋଲି ପୋଲିସ ନିକଟରେ ଜଣାଇଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶା ଧାର୍ମିକ ହିନ୍ଦୁ ଅଧିକାର ଆଇନ (Orissa Religious Hindu Endowment Act)ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ଓ ଏହି ଆଇନ ପରିସର ଭିତରେ ଏହି ସମ୍ପତ୍ତି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇନଥିବାରୁ ରୂପାତକ ପୋଲିସ ହେପାଜତରେ ରଖାଯାଇଥିଲା ।

 ଉଚ୍ଛେଦ 
ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଭକ୍ତଙ୍କର ଦର୍ଶନ ଶୃଙ୍ଖଳିତ କରିବାକୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ୭୫ ମିଟର ପରିସୀମାରେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଥିବାରୁ ଏମାର ମଠକୁ ଅଗଷ୍ଟ ମାସ ୨୦୧୯ ମସିହାରେ ଭଙ୍ଗାଯାଇଥିଲା ।http://sambad.in/state/puri-amra-matha-417774/ ଏମାର ମଠର କାନ୍ଥବାଡ଼ ଅସୁରକ୍ଷିତ ଥିବା ଦର୍ଶାଯାଇ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ କରାଯିବ । ମଠ ଭାଙ୍ଗିବା ସମୟରେ ଏକ ଗୁପ୍ତ ଧାନକୋଠିର ସନ୍ଧାନ ମିଳିଥିଲା ।

 ଆଧାର 

 ଅଧିକ ପଠନ 
 ପୁରୀରେ ଥିବା ମଠ ଓ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କ ତାଲିକା
 ମଠ

ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରୀରେ ଥିବା ମଠ
A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada

ଲେଉଟାଣି ଅଭୟ ଚରଣାରବିନ୍ଦ ଭକ୍ତିବେଦାନ୍ତ ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରଭୁପାଦ
ଆଲମଚଣ୍ଡି

thumb|Alam Chandi Temple, Puri

ପୁରୀ କୁମ୍ଭାରପଡା ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଠର ନଳା ନିକଟରେ ଆଲମଚଣ୍ଡି ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ପୁରୀସ୍ଥିତ ଏକ ଅବହେଳିତ ଶାକ୍ତ ପୀଠ ।
 ଇତିହାସ 
ଏହି ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ ସମୟକୁ ନେଇ ପ୍ରାମାଣିକ ତଥ୍ୟ ମିଳିନାହିଁ । ତେବେ ଡଃ ବି.କେ. ରଥଙ୍କ ଅନୁସାରେ ମନ୍ଦିରଟି ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ । ମନ୍ଦିରର ଶିଳ୍ପକଳାକୁ ଆଧାର କରି ଏହାର ନିର୍ମାଣ ସମୟ ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ତେବେ ନାଟମଣ୍ଡପଟି ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ ।

 ବିଶେଷତ୍ୱ 
ଅଷ୍ଟଚଣ୍ଡୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ଆଲମଚଣ୍ଡି ଏହାର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ । ଅନ୍ୟ ସାତଦେବୀ ହେଲେ ବିମଳା, ହରଚଣ୍ଡି, ରାମଚଣ୍ଡି, ବାସେଳୀ, ବରାହୀ, ଦକ୍ଷିଣଚଣ୍ଡି ଓ ଝାଡେଶ୍ୱରୀ । ଏଠାରେ ପାଳିତ ପର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଗାଷ୍ଟମୀ, ସାତପୁରୀ ଅମାବାସ୍ୟା ତଥା ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି ପ୍ରମୁଖ । ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ଆଲମଚଣ୍ଡିର ସେବକ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କଠାରେ ପ୍ରସାଦ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି । ନବକଳେବର ପର୍ବରେ ଏହି ମନ୍ଦିରର ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ରହି ଆସିଛି । ନବକଳେବର ବେଳେ ଦାରୁ ଶଗଡ଼ି ଆଲମଚଣ୍ଡି ମନ୍ଦିର ସମ୍ମୁଖସ୍ଥ ରାସ୍ତା ଦେଇ ପୁରୀ ମନ୍ଦିରରେ ପହଞ୍ଚେ । ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ, ଦେବୀ ଆଲମଚଣ୍ଡିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାମାଳ ପାଇବାପରେ ହିଁ ଦାରୁ ଶଗଡି ପୁରୀ ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ । ବିଶ୍ୱାସ ଅଛି ଯେ ଦେବୀ ଆଲମଚଣ୍ଡିଙ୍କଦ୍ୱାରା ଦାରୁ ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲେ ଶ୍ରୀ ଜୀଉଙ୍କ ନବକଳେବର ଗଢିବାରେ କୌଣସି ବିଘ୍ନ ଘଟେ ନାହିଁ । 

 ଆଧାର 

 ବାହାର ତଥ୍ୟ 
"Alamchandi Temple at Puri"

ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ନବକଳେବର ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶାର ଦେବୀ ମନ୍ଦିର
ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର