ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ

thumb|ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଭିଡିଓ

ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ହାଇପର୍‌ଟେନ୍‌ସନ୍ ବା HTN ବା HT) ବା ଧମନୀ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଭେଷଜ ରୋଗ ଯେଉଁଥିରେ ରକ୍ତଚାପ ନିରନ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ । ଏହି ରୋଗରେ ସାଧାରଣତଃ କୌଣସି ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ ପାଏନାହିଁ । ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ରହିଲେ କେତେକ ରୋଗ ସଙ୍କଟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଯଥା:- କରୋନାରୀ ଧମନୀ ରୋଗ, ସ୍ଟ୍ରୋକ୍, ହୃଦ୍‌ଘାତ, ପ୍ରାନ୍ତୀୟ ରକ୍ତନଳୀ ରୋଗ, ଦୃଷ୍ଟିହାନୀ ଓ  କ୍ରନିକ ବୃକ୍‌କ ରୋଗ ।

ଏହି ରୋଗଟି ଦୁଇ ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ ଯଥା:- ପ୍ରାଥମିକ ବା ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ (primary or essential hypertension) ଓ ଗୌଣ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ (secondary hypertension) । ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ୯୦ରୁ ୯୫ % ଲୋକଙ୍କର ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜୀବନ‌ଚର୍ଯ୍ୟା ଓ ଜେନେଟିକ କାରଣ ଯୋଗୁ ହୁଏ । ଜୀବନ‌ଚର୍ଯ୍ୟା କାରଣ ଯଥା:- ଅତ୍ୟଧିକ ଲୁଣ ଖାଇବା, ଅତ୍ୟଧିକ ଓଜନ ବୃଦ୍ଧି, ଧୂମ୍ରପାନ ଓ ଆଲକୋହୋଲ ସେବନ ଯୋଗୁ ଏହି ରୋଗ ସଙ୍କଟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ବଳକା ୫ରୁ ୧୦% ରୋଗକୁ ସେକଣ୍ଡାରୀ ବା ଗୌଣ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ନାମିତ କରାଯାଏ ଯାହାର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାରଣ ଥାଏ ଯେପରିକି କ୍ରନିକ ବୃକ୍‌କ ରୋଗ, ବୃକ୍‌କ ଧମନୀ ସ୍ଟେନୋସିସ୍, ଅନ୍ତସ୍ରାବୀ ଗ୍ରନ୍ଥୀ ରୋଗ ଓ ଜନ୍ମ ନିରୋଧ ବଟିକା ସେବନ ।  

ଏହି ବୃଦ୍ଧି ଯୋଗୁ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡକୁ ଅଧିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ । ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ମାପଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଲେଖାଯାଏ, ଗୋଟିଏ ସିସ୍ଟୋଲିକ (ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ସଙ୍କୋଚନ ବେଳର ସର୍ବୋଚ୍ଚ) ଓ ଅନ୍ୟଟି ଡାୟାସ୍ଟୋଲିକ (ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଶୀଥିଳ ବେଳର ସର୍ବନିମ୍ନ) । ବିଶ୍ରାମ ସମୟରେ ଗୋଟିଏ ସୁସ୍ଥ ଲୋକର ସିସ୍ଟୋଲିକ ଚାପ ୧୦୦ରୁ ୧୪୦ ମି.ମି. ପାରଦ ଓ ଡାୟାସ୍ଟୋଲିକ ଚାପ ୬୦ରୁ ୯୦ ମି.ମି ପାରଦ ଭିତରେ ଥିଲେ ରକ୍ତଚାପ ସାଧାରଣ ଭାବେ ବିବେଚିତ ହୁଏ । ଏହା ଏକ ଭଗ୍ନାଂଶ ଆକାରରେ ଲେଖାଯାଏ ଓ ଉପରେ ସିସ୍ଟୋଲିକ ଓ ତଳେ ଡାୟାସ୍ଟୋଲିକ ଚାପ ସଂଖ୍ୟା ଲେଖି ମିମି ପାରଦ ଲେଖାଯାଏ । ଯୁବକମାନଙ୍କର ରକ୍ତଚାପ ୧୪୦/୯୦ ମି.ମି.ପାରଦରେ ବା ତାହା ଉପରେ ନିରନ୍ତର ରହିଲେ ତାହାକୁ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଏ ।  ପିଲାଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ । ସାଧାରଣ ରକ୍ତଚାପ ରେକର୍ଡ଼ ଅପେକ୍ଷା ୨୪ ଘଣ୍ଟାର ରକ୍ତଚାପ ମନିଟରିଙ୍ଗରେ (Ambulatory blood pressure monitoring) ଅଧିକ ଶୁଦ୍ଧ ବା ସଠିକ ମାପ ଜଣାଯାଏ ।

ଔଷଧ ଓ ଜୀବନ‌ଚର୍ଯ୍ୟାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁ ରକ୍ତଚାପ କମିଯିବା ଫଳରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଙ୍କଟ ଟଳିଯାଏ । ଅଳ୍ପ ଲୁଣ ଖାଇବା, ଓଜନ କମେଇବା, ବ୍ୟାୟାମ କରିବା ଓ ସ୍ୱାସ୍ତ୍ୟପ୍ରଦ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ଜୀନନ‌ଚର୍ଯ୍ୟା ପରିବର୍ତ୍ତନ କୁହାଯାଏ । ଜୀନନ‌ଚର୍ଯ୍ୟା ପରିବର୍ତ୍ତନ ଫଳରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନ ହେଲେ ରକ୍ତଚାପ ଔଷଧ ଖାଇବାକୁ ପଡ଼େ ।  ଶତକଡ଼ା ନବେ ଭାଗ ଲୋକଙ୍କର ତିନୋଟି ଔଷଧଦ୍ୱାରା ଏହି ରୋଗ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଯାଏ । ମଧ୍ୟମ ରକ୍ତଚାପ ୧୬୦/୧୦୦ମିମି ପାରଦରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥିଲେ ଔଷଧ ଖାଇବାଦ୍ୱାରା ଉନ୍ନତ ଆୟୁଷ ଆଶା କରାଯାଏ ।  ୧୪୦/୯୦ ମିମି ପାରଦ ଓ ୧୬୦/୧୦୦ ମିମି ପାରଦ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ରକ୍ତଚାପରେ ଔଷଧର ଉପକାରୀତା ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ ଯଦିଓ କେତେକଙ୍କ ମତରେ ଉପକାର ହୁଏ କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କେତେକ କୌଣସି ଉପକାର ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ । ପୃଥିବୀର ୧୬ରୁ ୩୭% ଲୋକଙ୍କୁ ଏହି ରୋଗ ଆକ୍ରମଣ କରେ । ସନ ୨୦୧୦ରେ ଏହି ରୋଗ ୧୮% ବା ୯.୪ ନିୟୁତ ଲୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହୋଇଥିଲା ।

thumb|upright=1.4|Video explanation

 ଚିହ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷଣ 
ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗ କ୍ୱଚିତ କୌଣସି ଲକ୍ଷଣ ସହ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ । ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରୋଗ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ପରୀକ୍ଷା କଲା ବେଳେ ଏହା ଧରାପଡେ ବା କେବଳ ଏହା ଚିହ୍ନଟ କରିବା ନିମନ୍ତେ ପରୀକ୍ଷା କଲେ ଧରାପଡେ । କିଛି ରୋଗୀଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ପଛ ପଟେ ମୁଣ୍ଡ ବଥା ସକାଳେ ହୁଏ, ମୁଣ୍ଡ ହାଲୁକା ଲାଗେ ଓ ବୁଲାଏ, କାନକୁ ଭାଁ ଭାଁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଏ, ଦୃଷ୍ଟି ଗୋଳମାଳ ହୁଏ ଓ ଚେତନା ପଳାଏ । ଏହି ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଚିନ୍ତା ଓ ଉତ୍କଣ୍ଠା ଯୋଗୁ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ । 
ଅଫଥାଲ୍‌ମୋସ୍କୋପି ପରୀକ୍ଷାରେ ଆଖିର ଫଣ୍ଡସ ଦେଖିବା ବେଳେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଜତିତ ରେଟିନୋପାଥି ମିଳିଲେ ଏହି ରୋଗ ସନ୍ଦେହ ହୁଏ । ଏହି ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଜନିତ ରେଟିନୋପାଥିକୁ ଚାରି ଗ୍ରେଡରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ । ଏହି ପରୀକ୍ଷାଦ୍ୱାରା କେତେ ଦିନ ଧରି ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଥିଲା ତାହାର ଆଭାସ ମିଳେ ।
 ଗୌଣ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ 
ଅନ୍ୟ କେତେକ ରୋଗ ଯଥା ବୃକ୍‌କ ଓ ଅନ୍ତସ୍ରାବୀ ଗ୍ରନ୍ଥି ରୋଗ ଥିଲେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଯୋଗୁ ହୋଇଥିବା ସନ୍ଦେହ କରାଯାଏ । କୁସିଙ୍ଗ ସିନ୍ଡ୍ରୋମ (Cushing syndrome), ଥାଇରଏଡ (Thyroid diseases) ରୋଗ ଓ ଆକ୍ରୋମେଗାଲି (Acromegaly) ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେଲେ ଏହି ରୋଗମାନଙ୍କ ଯୋଗୁ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ହୋଇ ଚିହ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ ପାଏ । ବୃକକ ଧମନୀ ସରୁ ହେଲେ ପେଟରେ ବ୍ରୁଟ (Bruit) ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଏ । ଆଓର୍ଟା ଧମନୀ ସରୁ ହେଲେ ଜଙ୍ଘର ଫିମୋରାଲ ନାଡୀ ଅନୁପସ୍ଥିତ ବା ଧିମା ହୁଏ । ମୁଣ୍ଡ ବଥା, ଛାତି ଧଡ଼ ଧଡ଼, ଶେତା ଦେଖାଯିବା ଓ ଝାଳ ବୋହିବା ସହ ପାରୋକ୍ସିମାଲ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଥିଲେ ଫେଓକ୍ରୋମୋସାଇଟୋମା (Pheochromocytoma) ରୋଗ ସନ୍ଦେହ କରାଯାଏ । ଅଟୋନୋମିକ ସ୍ନାୟୁଦ୍ୱାରା ନିଉରୋଜେନିକ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ହୁଏ । 
 ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଜନିତ ସଙ୍କଟ (Hypertensive crisis) 
ରକ୍ତଚାପ ୧୮୦/୧୧୦ ମି.ମି. ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ହେଲେ ତାହାକୁ ଉତ୍କଟ ରକ୍ତଚାପ (accelerated or Malignant hypertension) କହନ୍ତି କାରଣ ଏହା ଅନେକ ଜଟିଳତା ସୃଷ୍ଟି କର । ଏତେ ବେଶୀ ରକ୍ତଚାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ ନ ହୋଇପାରେ, ୨୨ % ଲୋକଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ବଥାଏ ଓ ବୁଲେଇବା ଭଳି ଲାଗେ । ଦୃଷ୍ଟି ଶକ୍ତି କମିଯାଏ, ହୃଦ୍ଘାତ ଯୋଗୁ ଅଣନିଶ୍ୱାସୀ ଲାଗେ ଓ ବୃକ୍କ ଅସୁବିଧା ହେତୁ ଅସୁସ୍ଥ ଅନୁଭବ ହୁଏ । କୌଣସି ଅଜଣା କାରଣ ଯୋଗୁ ହଠାଥ ରକ୍ତଚାପ ବଢ଼ିଯାଏ । 
ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଯୋଗୁ ଏକ ବା ଏକାଧିକ ଅଙ୍ଗ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ତାହାକୁ "ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଆପାତସ୍ଥିତି" ବା ମାଲିଗ୍‌ନାଣ୍ଟ ହାଇପରଟେନସନ କୁହାଯାଏ । ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଏନକେଫାଲୋପାଥି ହେଲେ ମସ୍ତିଷ୍କ ଫୁଲି ଯାଇ ମୁଣ୍ଡ ବଥା, ଚେତନା ସ୍ତରର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ । ରେଟିନା ପାପିଲିଡିମା ଓ ଫଣ୍ଡସ ରକ୍ତସ୍ରାବକୁ ମଧ୍ୟ ସଙ୍କଟ ଚିହ୍ନ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ । ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ମାଂସପେଶୀ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ହୃଦ୍‌ଘାତ ହୁଏ ଓ ଆଓର୍ଟିକ ଡିସେକସନ (Aortic dissection) ହେଲେ ଛାତିରେ ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ । ଫୁସଫୁସରେ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଜମିଲେ ଅଣନିଶ୍ୱାସୀ ଲାଗେ, କାଶ ହୁଏ ଓ ରକ୍ତ ମିଶ୍ରିତ ଖଙ୍କାର ପଡେ । ବାମ ନିଳୟ ଅକ୍ଷମ ହୁଏ । ବୃକ୍‌କ କାର୍ଯ୍ୟ ବାଧା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ମାଇକ୍ରୋଆଞ୍ଜିଓପାଥିକ ହେମୋଲାଇଟିକ ଆନିମିଆ ହୋଇପାରେ । ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଅତି ଶୀଘ୍ର ରକ୍ତଚାପ କମେଇବା ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ । କୌଣସି ଅଙ୍ଗ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ନ ହେଲେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଶୀଘ୍ର କମେଇବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ । ପାଟିରେ ଔଷଧ ଖାଇ ୨୪ରୁ ୪୮ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ରକ୍ତଚାପ କମେଇବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ । 

 ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ 
ସମୁଦାୟ ଗର୍ଭାବସ୍ଥାର ୮ରୁ ୧୦ % ମହିଳାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ହୁଏ । ଅଧିକାଂଶ ମହିଳାଙ୍କର ପୂର୍ବରୁ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଗର୍ଭାବସ୍ଥାର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଦ୍ଧରେ ପ୍ରିଏକ୍ଲାମ୍ପସିଆ (Pre-eclampsia) ନାମକ ଏକ ସାଂଘାତିକ ରୋଗର ପ୍ରଥମ ଲକ୍ଷଣ ରୁପେ ଦେଖାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରିଏକ୍ଲାମ୍ପସିଆ ରୋଗରେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ସହ ପରିସ୍ରାରେ ପ୍ରୋଟିନ ପଡେ । ଏହି ରୋଗ ସମୁଦାୟ ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୫ % ମହିଳାଙ୍କର ହୁଏ ଓ ସମୁଦାୟ ମାତୃମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ରୁପେ ୧୬ % ମହିଳାଙ୍କର ହୁଏ । ପ୍ରିଏକ୍ଲାମ୍ପସିଆ ମାତୃ ମୃତ୍ୟୁ ସଙ୍କଟକୁ ଦ୍ୱିଗୁଣିତ କରେ । ପ୍ରିଏକ୍ଲାମ୍ପସିଆ ରୋଗର କୌଣସି ପୂର୍ବ ଲକ୍ଷଣ ନାହିଁ, ଏହା ନିୟମିତ ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ପରୀକ୍ଷା ବେଳେ ଧରାପଡେ । ପ୍ରିଏକ୍ଲାମ୍ପସିଆ ହେଲେ ମୁଣ୍ଡ ବଥାଏ, ଆଖିରେ ସାମୟିକ ଆଲୋକ ବଢ଼ିଗଲା ଭଳି ଲାଗେ, ବାନ୍ତି ହୁଏ ଓ ପାଦରେ ଇଡିମା (Oedema) ବା ଫୁଲା ହୁଏ । ଏହି ପ୍ରିଏକ୍ଲାମ୍ପସିଆ ରୋଗ ଏକ୍ଲାମ୍ପସିଆ (Eclampsia) ରୋଗକୁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇପାରେ ଯାହାକି ଏକ ଏମରଜେନ୍ସି ବା ଆପାତସ୍ଥିତି ଅବସ୍ଥା । ଏହି ରୋଗରେ ଦୃଷ୍ଟି ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ, ମସ୍ତିଷ୍କ ଫୁଲା, ବାତ, ବୃକକ ହାନି, ଫୁସଫୁସ ଫୁଲା ଓ ଧମନୀ ମଧ୍ୟରେ ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବା ଭଳି ଜଟିଳତା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

 ନବଜାତ ଓ ଶିଶୁମାନଙ୍କର 
ନବଜାତ ଓ ଛୋଟ ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଏହି ରୋଗ ଯୋଗୁ ବଞ୍ଚିବା କଷ୍ଟକର ହୁଏ, ଚିଡ଼ଚିଡ଼ ହୁଅନ୍ତି, ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ହୁଏ, ଶ୍ୱାସ କ୍ରିୟାରେ କଷ୍ଟ ହୁଏ । ବଡ଼ ପିଲାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ବଥାଏ, ବିରକ୍ତି ଭାବ ହୁଏ, ଥକ୍କା ଲାଗେ, ସଠିକ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ନାକରୁ ରକ୍ତସ୍ରାବ ହୁଏ ଓ ମୁଖ ମାଂସପେଶୀମାନଙ୍କର ପାରାଲିସିସ ହୁଏ । 

 କାରଣ 
 ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ 
ସମୁଦାୟ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ବା ପ୍ରାଥମିକ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୯୦ରୁ ୯୫ % । ଅଧୁନା ସବୁ ସ୍ଥାନରେ ବୟସ ବୃଦ୍ଧି ହାର ବଢ଼ିବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଶେଷ ଜୀବନରେ ଏହି ରୋଗ ଆଶଙ୍କା ବଢ଼ି ଚାଲିଛି । ପରିବେଶ ଓ ଜୀନର (Gene) ଜଟିଳ ଆନ୍ତଃକ୍ରିୟା ଯୋଗୁ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ । ଅନେକ ଗୁଡିଏ ବିକଳ୍ପ ଜୀନମାନଙ୍କର ରକ୍ତଚାପ ଉପରେ ସାମାନ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ଥିବା ଜଣାଯାଇଛି ଓ କେତେକଙ୍କର ଅତି ପ୍ରଭାବ ଅଛି କିନ୍ତୁ ଏହାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ଆଲୋକପାତ ହୋଇନାହିଁ । ଜୀବନଚର୍ଯ୍ୟାରେ କମ ଲୁଣ ଖାଇଲେ, ଅଧିକ ଫଳାହାର, କମ ଚର୍ବି ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ, ବ୍ୟାୟାମ କଲେ, ଓଜନ କମେଇଲେ ଓ କମ ମଦ୍ୟ ପାନ କଲେ ରକ୍ତଚାପ କମ ହେବା ଜଣାଯାଏ । 
ଚାପର(Stress) ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ରୋଲ ଅଛି ଯାହା ରିଲାକ୍ସେସନ ଟେକନିକ ପରୀକ୍ଷାରେ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇପାରୁ ନାହିଁ । କେଫିନ ଭକ୍ଷଣ ଓ ଭିଟାମିନ ଡି ଅଭାବର ରକ୍ତଚାପ ଉପରେ ବିଶେଷ ପ୍ରଭାବ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇନାହିଁ । ମେଟାବୋଲିକ ସିନ୍ଡ୍ରୋମରେ ଥିବା ଇନସୁଲିନ ପ୍ରତିରୋଧ ଏହି ରୋଗକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ସ୍ୱଳ୍ପ ଜନ୍ମ ଓଜନ, ମାତାର ଧୁମ୍ରପାନ ଓ ସ୍ତନ ପାନ ନ କରିବା ଭଳି କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପର ସଙ୍କଟ ଅବସ୍ଥା ରୁପେ ଜଣା ଯାଇଛି କିନ୍ତୁ କେଉଁ ସଠିକ ଉପାୟରେ ଏହା ହେଉଛି ଜଣା ଯାଇନାହିଁ ।

 ଗୌଣ ରକ୍ତଚାପ(Secondary hypertension) 
ଗୌଣ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗ ଅନ୍ୟ କେତେକ ରୋଗର ପାର୍ଶ୍ୱ କ୍ରିୟା ବା ରୋଗର ପାର୍ଶ୍ୱ ଫଳ ରୁପେ ଜାତ ହୁଏ । ଏହି ରୋଗଗୁଡିକର ନାମ: କୁସିଙ୍ଗ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ, ହାଇପୋଥାଇରଏଡିଜ୍ମ, ଆକ୍ରୋମେଗାଲି (Acromegally), କନ୍ସ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ (Conn's syndrome), ହାଇପର୍‌-ଆଲ୍ଡୋସ୍ଟେରୋନିଜ୍ମ (Hyperaldosteronism), ହାଇପରପାରାଥାଇରଏଡିଜ୍ମ (Hyperparathyroidism), ଫେଓକ୍ରୋମୋସାଇଟୋମା (Pheochromocytoma), ପୃଥୁଳତା, ଗର୍ଭାବସ୍ଥା, ଆଓର୍ଟା କୋଆର୍କଟେସନ୍ (Coarctation of the aorta), ନିଦ୍ରା ଶ୍ୱାସରୁଦ୍ଧ ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ଲିକ୍ୱୋରାଇସ୍ (liquorice) ଭକ୍ଷଣ । କେତେକ ଔଷଧ ଓ ନିଶିଦ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ସେବନଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ । 

 ନିଦାନଶରୀରତତ୍ତ୍ୱ 

thumb|right|350px|A diagram explaining factors affecting arterial pressure
ଅଧିକାଂଶ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗରେ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡରୁ ସମାନ ପରିମାଣ ରକ୍ତ ପ୍ରତି ସଂକୋଚନ ବେଳେ ବାହାରେ, କିନ୍ତୁ ରକ୍ତ ନଳୀମାନଙ୍କର ପ୍ରତିରୋଧ ଯୋଗୁ ରକ୍ତଚାପ ବଢ଼ିଯାଏ । ସୀମାରେ ଥିବା ରକ୍ତଚାପ ବା ପୂର୍ବରକ୍ତଚାପ ଥିବା ଯୁବକମାନଙ୍କର ବର୍ଦ୍ଧିତ ହୃଦ୍ ଗତି ଥିବା ଦେଖା ଯାଇଛି । ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କର ବୟସ ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ କମ ପରିମାଣ ରକ୍ତ ପ୍ରତି ସଂକୋଚନ ବେଳେ ବାହାରେ ଓ ରକ୍ତନଳୀ ପ୍ରତିରୋଧ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ । ଏହି ଉକ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରଜୁଯ୍ୟ ନୁହେଁ । ଛୋଟ ଓ ସୁକ୍ଷ୍ମ ରକ୍ତନଳୀ ସରୁ ହୋଇଯିବା ଯୋଗୁ ସଞ୍ଚାଳନ ପ୍ରତିରୋଧ ହୁଏ । ରକ୍ତ ନଳୀ ପ୍ରାବଲ୍ୟ କମ ହେବା ଯୋଗୁ ମଧ୍ୟ ଏହା ହୋଇ ପାରେ । ରକ୍ତ ନଳୀ ସଙ୍କୋଚନର କୌଣସି ଭୂମିକା ଥିବା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇନାହିଁ । 
ବୟସ୍କ ଲୋକଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଥିଲେ ସିସ୍ଟୋଲିକ୍ ଓ ଡାୟାସ୍ଟୋଲିକ ଚାପର ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅଧିକ ରହେ । ଏହାର ଅର୍ଥ ସିସ୍ଟୋଲିକ ଚାପ ଅତି ଅଧିକ ଥାଇ ଡାୟାସ୍ଟୋଲିକ ଚାପ ସାଧାରଣ ବା କମ ରହେ-ଯାହାକୁ ଆଇସୋଲେଟେଡ ସିସ୍ଟୋଲିକ୍ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ କୁହାଯାଏ । ରକ୍ତ ନଳୀମାନଙ୍କର କାନ୍ଥ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯିବାରୁ ଏପରି ହୁଏ ଓ ଏହା ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଯୋଗୁ ଅଧିକ ହୋଇ ଥାଇପାରେ । 
ବହିଃସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରତିରୋଧ(Peripheral Resistance)କିପରି ହୁଏ ସେ ବିଷୟରେ ଅନେକ ତଥ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି । ମୂଖ୍ୟତଃ ବୃକ୍‌କର ରେନିନ-ଆଞ୍ଜିଓଟେନ୍‌ସିନ୍ ସିସ୍ଟମ ବା ସିମ୍ପାଥେଟିକ ସ୍ନାୟୁ ମଣ୍ଡଳର କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁ ଏହା ହୋଇପାରେ । ରକ୍ତନଳୀମାନଙ୍କର କାନ୍ଥର ଭିତର ସ୍ତର ବା ଏଣ୍ଡୋଥେଲିଅମର କ୍ରିୟାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ବା ରକ୍ତନଳୀର ପ୍ରଦାହ ଏହି ପ୍ରତିରୋଧର କାରଣ ହୋଇପାରେ ।

 ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ 
+ ରକ୍ତଚାପ ନିମନ୍ତେ କରାଯାଉଥିବା ପରୀକ୍ଷା   ମଣ୍ଡଳ   ପରୀକ୍ଷା  ବୃକକୀୟ ଅଣୁବୀକ୍ଷଣୀୟ ମୂତ୍ର ପରୀକ୍ଷା, ପରିସ୍ରାରେ ପ୍ରୋଟିନ ବିଶ୍ଳେଷଣ, ରକ୍ତ ୟୁରିଆ ଯବକ୍ଷାରଜାନ ଏବଂ/ବା କ୍ରିଏଟିନ    ଅନ୍ତସ୍ରାବୀ ଗ୍ରନ୍ଥି  ସେରମ  ସୋଡିଅମ, ପଟାସିୟମ , କ୍ୟାଲସିୟମ , ଟି.ଏସ ॰ ଏଚ  ମେଟାବୋଲିକ ଫାଷ୍ଟିଙ୍ଗ ରକ୍ତ ଗ୍ଳୁକୋଜ,  ଏଚ  ଡି ଏଲ, ଏଲ ଡି ଏଲ,  ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କୋଲେଷ୍ଟେରଲ ଓ ଟ୍ରାଇଗ୍ଲିସେରାଇଡ  ଅନ୍ୟାନ୍ୟ  ହେମାଟୋକ୍ରିଟ, ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋକାଡିୟୋଗ୍ରାମ, ଓ ଛାତି ଏକ୍ସ-ରେ Sources: Harrison's principles of internal medicine others
ଲଗାତାର ରକ୍ତଚାପ ବଢ଼ି ରହିଲେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ମାସେ ଛଡାରେ ତିନି ଥର ରକ୍ତଚାପ ମପାଯାଏ । ପ୍ରଥମାବସ୍ଥାରେ ରୋଗର ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ଇତିହାସ ଓ ଶାରୀରିକ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ । ଅଧୁନା ୨୪ ଘଣ୍ଟିଆ ଆମ୍ବୁଲେଟରି ଚକ୍ତଚାପ ମନିଟର ଓ ଘରୋଇ ରକ୍ତଚାପ ମେସିନ୍ ମିଳୁଛି ଯାହା ଫଳରେ ଭୁଲ କ୍ରମେ ଧଳା କୋଟ ରକ୍ତଚାପ ନିର୍ଣ୍ଣୟରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳୁଛି । ଅଧୁନା ବ୍ରିଟିଶ ପଦ୍ଧତିରେ ଚିକିତ୍ସାଳୟରେ ଥରେ ମାପ ପରେ ଆମ୍ବୁଲେଟରି ମାପ ବା ୭ ଦିନ ଧରି ଘରୋଇ ମାପ କରାଯାଉଛି । ବୟସ୍କ ଲୋକଙ୍କର ରକ୍ତ ନଳୀ କାନ୍ଥ କ୍ୟାଲସିୟମ ଯୁକ୍ତ ଥିବାରୁ ଶକ୍ତ ରହେ । ଏଣୁ ରକ୍ତଚାପ ଯନ୍ତ୍ରକୁ ଯୋରରେ ଅଧିକ ସମୟ ଚିପିବାକୁ ପଡେ। ଫଳତଃ ରକ୍ତଚାପ ଅଧିକ ନ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଜଣାଯାଏ । ଏହାକୁ ବୟସାଧିକ୍ୟ ମିଥ୍ୟା ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ କୁହାଯାଏ । 
ଥରେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଗଲେ ତାହାର କାରଣ, ଉଦ୍ରେକକାରୀ ସଙ୍କଟ ଅବସ୍ଥା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ସମସ୍ତକୁ ଅନୁଶୀଳନ କରାଯାଏ । ଗୌଣ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ କିଶୋର ପୂର୍ବ ବୟସରେ ଦେଖାଗଲେ ବୃକ୍‌କ ରୋଗ ଥିବା ସନ୍ଦେହ କରାଯାଏ । ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ କିଶୋର ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖାଯାଏ ଓ ଏମାନଙ୍କର ପାରିବାରିକ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଇତିହାସ ଥାଏ ବା ଏମାନେ ପୃଥୁଳ କାୟ ହୋଇଥାଆନ୍ତି । ବିଭିନ୍ନ ପରୀକ୍ଷାଦ୍ୱାରା ଗୌଣ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପର କାରଣ ତଥା ଚକ୍ଷୁ ଓ ବୃକ୍‌କର ପରିସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ଜଣାଯାଏ । ଡାଏବେଟିସ୍ ଓ ରକ୍ତ କୋଲେସ୍ଟେରଲ ମାତ୍ରା ପରୀକ୍ଷା କରି ଏମାନଙ୍କର ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ । 
ବୃକ୍‌କ ରୋଗର ଉପସ୍ଥିତି ଜାଣିବା ନିମନ୍ତେ ସେରମ୍ କ୍ରିଏଟିନିନ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ କିନ୍ତୁ ଏହି ରୋଗ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପର କାରଣ ହୋଇପାରେ ଓ ଫଳ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ । ଆଜିକାଲି ଗ୍ଲୋମେରୁଲାର ଫିଲ୍‌ଟ୍ରେସନ ରେଟ (eGFR) ଜାଣିବା ନିମନ୍ତେ (MDRD formula) ବ୍ୟବହାର ହେଉଛି। ଇ.ଜି.ଏଫ୍.ଆର୍. ପରୀକ୍ଷାଦ୍ୱାରା ଔଷଧର ବୃକ୍‌କ ଉପରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ ଜଣାଯାଏ । ପରିସ୍ରାରେ ପ୍ରୋଟିନ ଉପସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ବୃକ୍‌କର ରୋଗ ବିଷୟରେ ଜଣେଇ ଦିଏ । ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଇ.ସି.ଜି. ପରୀକ୍ଷାଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ । ଇକୋକାଡିଓଗ୍ରାମ ଓ ଏକ୍ସ-ରେଦ୍ୱାରା ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଆକାର ବଢ଼ିଛି କି ନାହିଁ ଜଣାପଡେ । 
 ଯୁବାବସ୍ଥାରେ 
 ବର୍ଗୀକରଣ(JNC7)  ସିସ୍ଟୋଲିକ ଚାପ  ଡାୟାସ୍ଟୋଲିକ ଚାପ ମି.ମି. ପାରଦ କେ.ପି.ଏ ମି.ମି. ପାରଦ କେ.ପି.ଏ.  ସାଧାରଣ  ୯୦-୧୧୯  ୧୨-୧୫.୯  ୬୦-୭୯  ୮.୦-୧୦.୫  ପୂର୍ବ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ  ୧୨୦‌-୧୩୯  ୧୬.୦-୧୮.୫  ୮୦‌-୮୯  ୧୦.୭-୧୧.୯  ପ୍ରଥମ ସୋପାନ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ  ୧୪୦-୧୫୯  ୧୮.୭-୨୧.୨  ୯୦-୯୯  ୧୨.୦-୧୩.୨  ଦ୍ୱିତୀୟ ସୋପାନ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ≥୧୬୦ ≥୨୧୩ ≥୧୦୦ ≥୧୩.୩ ଆସୋଲେଟେଡ ସିସ୍ଟୋଲିକଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ≥୧୪୦ ≥୧୮.୭ <୯୦ <୧୨.୦
ବୟସ ୧୮ବା ତଦୁର୍ଦ୍ଧ ଥିବା ଲୋକର ସାଧାରଣ ରକ୍ତଚାପଠାରୁ (୧୩୯ମିମି ପାରଦ ସିସ୍ଟୋଲିକ ଓ ୮୯ ମିମି ପାରଦ ଡାୟାସ୍ଟୋଲିକ ) ଅଧିକ ହେଲେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ କୁହାଯାଏ । ଘରୋଇ ଭାବରେ ମନିଟର କଲେ ୧୩୫/ ୮୫ ମିମି ପାରଦ ହିସାବକୁ ନିଆଯାଏ । ଜେ.ଏନ୍.ସି୭ (୨୦୦୩ ) ପଦ୍ଧତିରେ ୧୨୦ରୁ ୧୩୯ ମିମି ପାରଦକୁ ସିସ୍ଟୋଲିକ ଓ ୮୦ରୁ ୮୯ ମିମି ପାରଦକୁ ଡାୟାସ୍ଟୋଲିକ ମାପକୁ ପୂର୍ବ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ (prehypertension) ନାମ ଦିଆଯାଇଛି । ଇ.ଏସ.ଏଚ ଓ ବି.ଏଚ.ଏସ ନିୟାମକ (ESH-ESC Guidelines (୨୦୦୭) ଓ (BHS IV (୨୦୦୪) ଅନୁସାରେ ୧୪୦/୯୦ ମିମି ପାରଦ ଚାପ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ୩ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇ ଅପ୍ଟିମାଲ, ସାଧାରଣ ଓ ଉଚ୍ଚ ସାଧାରଣ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି । ଜେ.ଏନ.ସି. ୭ ଅନୁସାରେ ସ୍ଟେଜ ୧, ସ୍ଟେଜ ୨ ଓ ଆଇସୋଲେଟେଡ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ: ଏହି ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି । ଇ.ଏସ.ଏଚ ଓ ବି.ଏଚ.ଏସ ନିୟାମକ ଏକ ତୃତୀୟ ସ୍ଟେଜ ରଖିଛନ୍ତି ଯେଉଁଥିରେ ୧୭୯/୧୦୯ ମିମି ପାରଦରୁ ଅଧିକ ଥିବା ଦରକାର । ଔଷଧଦ୍ୱାରା ନ କମୁଥିବା ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପକୁ ପ୍ରତିରୋଧି ରକ୍ତଚାପ କହନ୍ତି । 

 ପିଲାମାନଙ୍କର 
ସଦ୍ୟଜାତ (୨୮ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ) ଶିଶୁମାନଙ୍କର କ୍ୱଚିତ ରକ୍ତଚାପ ହୁଏ( ୦.୨- ୩ %) । ଏହି ବୟସର ସୁସ୍ଥ ନବଜାତଙ୍କର କାହାରି ରକ୍ତଚାପ ରୁଟିନ ହିସାବରେ ନିଆଯାଏ ନାହିଁ । ରକ୍ତଚାପ ମାପିବା ବେଳେ ଗର୍ଭ ସମୟ, ଗର୍ଭ ବୟସ ଓ ଜନ୍ମ ଓଜନ ବିଷୟମାନ ବିଚାରକୁ ନିଆଯାଏ । 
ଶିଶୁ ଓ କିଶୋର ଅବସ୍ଥାରେ ବୟସ, ଲିଙ୍ଗ ଓ ବର୍ଣ୍ଣଭେଦ ବିଷୟମାନ ହିସାବକୁ ନେଇ ରକ୍ତଚାପ ସମୀକ୍ଷା କରାଯାଏ । ଏହା ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ରୋଗାବସ୍ଥା ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଥାଏ । ତିନି ବର୍ଷ ବୟସରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ପିଲାମାନେ କ୍ଲିନିକ ଗଲେ ନିୟମିତ ରକ୍ତଚାପ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଉଛି । ବାରମ୍ବାର ରକ୍ତଚାପ ମାପ କରି ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ବୟସ ବୃଦ୍ଧି ଅନୁସାରେ ରକ୍ତଚାପ ବଢେ । ଲିଙ୍ଗ, ବୟସ ଓ ଉଚ୍ଚତା ମାପ ଅନୁସାରେ ୯୫ ଓ ତଦୁର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ପର୍‌ସେଣ୍ଟାଇଲ୍ ଥିଲେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ୯୦ରୁ ୯୫ ପର୍‌ସେଣ୍ଟାଇଲ୍ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ପୂର୍ବ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଧରାଯାଏ । କିଶୋର ଅବସ୍ଥାରେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ବଡ଼ ମଣିଷ ଭଳି ବିଚାର କରାଯାଏ ।

 ପ୍ରତିଷେଧ 
ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇ ନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଅଧିକ ଅସୁବିଧା ହୁଏ । ସୁଚିନ୍ତିତ ଜୀବନଚର୍ଯ୍ୟାଦ୍ୱାରା ରୋଗର ଜଟିଳତାରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଔଷଧ ସେବନ ମାତ୍ରା କମ ହେବ । ଇଂଲଣ୍ଡ ଓ ଆମେରିକାରେ ( 2004 British Hypertension Society guidelines ଓ US National High BP Education Program in 2002 ) ନିମ୍ନଲିଖିତ କେତେକ ଉପାୟ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି । 
 ଯୁବକମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଓଜନ (୨୦-୨୫ କି.ଗ୍ରା/ବର୍ଗମିଟର) ଭିତରେ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ । 
 ଲୁଣ ଖାଇବା ପରିମାଣ ୬ ଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ । 
 ଦୈନିକ ୩୦ ମିନିଟ ବା ଅଧିକ ବ୍ୟାୟାମ କରିବେ । 
 ପୁରୁଷମାନେ ୩ ୟୁନିଟ ଓ ମହିଳାମାନେ ୨ ୟୁନିଟ ମଧ୍ୟରେ ମଦ୍ୟ ପାନ କରିବେ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ନୁହେଁ । 
 ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଫଳ ଓ ପରିବା ଖାଇବେ । 
ଏହି ଜୀବନଚର୍ଯ୍ୟା ନିୟମ ମଧ୍ୟରୁ ୨ ବା ଅଧିକ ନିୟମ ମାନିଲେ ଭଲ ଉପକାର ମିଳେ । 
 ଚିକିତ୍ସା 
 ଜୀବନଚର୍ଯ୍ୟା ପରିବର୍ତ୍ତନ 
ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ନିମନ୍ତେ ଜୀବନଚର୍ଯ୍ୟା ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏକ ପ୍ରଥମ ଧାଡି ଚିକିତ୍ସା । ପୂର୍ବ ଲିଖିତ ମତେ ଏହି ଚିକିତ୍ସା କଲେ ରକ୍ତଚାପ କମିଯିବା ଦେଖାଯାଇଛି । ଅତି ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ହେଲେ ଏହା ସହିତ ଔଷଧ ଖିଆଯାଏ । ମାନସିକ ଚାପ କମେଇବା ନିମନ୍ତେ ଆରାମ (Relaxation) ଆବଶ୍ୟକ । 
 ଔଷଧ 
କେବଳ ରକ୍ତଚାପ ଦେଖି ଔଷଧ ନ ଦେଇ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଅବସ୍ଥା ଓ ରକ୍ତନଳୀର ଅବସ୍ଥାକୁ ବିଚାରକୁ ନେଇ ଔଷଧ ଦିଆଯାଏ । ଅନୁଶୀଳନରେ ଦେଖାଯାଇଛି ୧୬୦/୧୦୦ ମି.ମି.ପାରଦ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗୀମାନଙ୍କର ଔଷଧ ଖାଇବା ସାଥିରେ ରୋଗ ଜଟିଳତାର ସମ୍ପର୍କ ରହୁନାହିଁ । ଔଷଧ ସେବନଦ୍ୱାରା ଔଷଧର ଜଟିଳତା ଘଟିବା ସମ୍ଭାବନା ରହୁଛି । 
ଔଷଧ ଦେବାବେଳେ କେବଳ ଲକ୍ଷଣ କମିବା ବିଚାରକୁ ନ ନେଇ ଔଷଧର ଜଟିଳତାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା ଉଚିତ । ୫ ମି.ମି. ରକ୍ତଚାପ କମିଲେ ସ୍ଟ୍ରୋକ ସମ୍ଭାବନା ୩୪ % କମେ, ସ୍ୱଳ୍ପ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ ଜନିତ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ରୋଗ ୨୧ % କମେ ଏବଂ ହୃଦ୍‌ଘାତ, ମାନସିକ ଡିମେନ୍ସିଆ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ହାର କମିଯାଏ । ରକ୍ତଚାପ ୧୪୦/୯୦ ମି.ମି. ପାରଦ ତଳକୁ ଆଣିବା ଚିକିତ୍ସାର ଲକ୍ଷ ରହେ । ଅନେକ ଚିକିତ୍ସକ ୧୨୦/୮୦ ମି.ମି.ପାରଦ ତଳକୁ ରକ୍ତଚାପ ରଖିବାକୁ ଲକ୍ଷ ରଖନ୍ତି । ଓଷଧଦ୍ୱାରା ରକ୍ତଚାପ ନ କମିଲେ ଥେରାପିଉଟିକ ଇନରସିଆ ହୋଇଥିବା ଭାବି ଔଷଧ ବଦଳେଇବାକୁ ପଡେ । 
ଔଷଧ ପ୍ରେସକ୍ରିପସନ ଚିକିତ୍ସକ ଓ ଦେଶ ଅନୁସାରେ ଫରକ ଆସେ । ଆମେରିକା ଓ କକ୍ରେନ ଗାଇଡଲାଇନ ଅନୁସାରେ ସ୍ୱଳ୍ପ ମାତ୍ରା ଥ୍ୟାଜାଇଡ ପ୍ରଥମେ ଦେବା ଉଚିତ । ଇଂଲଣ୍ଡରେ ୫୫ ବର୍ଷ ବୟସରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଲୋକଙ୍କୁ କ୍ୟାଲସିୟମ ଚ୍ୟାନେଲ ବ୍ଲକର ଦିଆଯାଏ । ଆଫ୍ରିକା ଓ କାରିବିଆନ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଏ.ସି.ଆଇ.ଇ. ଔଷଧ ଦିଆଯାଏ । ସି.ସି.ବି., ଏ.ସି.ଇ.ଆଇ./ଏ.ଆର.ବି., ଥ୍ୟାଜାଇଡ, ବିଟା ବ୍ଲକର ଓ ଆଲଫା ବ୍ଲକର ମଧ୍ୟରୁ ଯେ କୌଣସି ଔଷଧ ଦେବାକୁ ଜାପାନରେ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଏ । କାନାଡାରେ ଆଲଫା ବ୍ଲକର ଛାଡି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଔଷଧ ଦିଆଯାଏ ।

 ବିବିଧ ମିଶ୍ର ଔଷଧ 

ଅଧିକାଂଶ ରୋଗୀ ଏକାଧିକ ଔଷଧ ଆବଶ୍ୟକ କରନ୍ତି । ଜେ.ଏନ୍.ସି ୭ ଓ ଇ.ଏସ୍.ଏଚ୍-ଇ.ଏସ୍.ସି ଗାଇଡ୍‌ଲିନେ ଅନୁସାରେ ସିସ୍ଟୋଲିକ ୨୦ମି.ମି. ପାରଦ ଓ ଡାୟାସ୍ଟୋଲିକ ୧୦ ମି.ମି. ପାରଦ ଅଧିକ ହେଲେ ଚିକିତ୍ସା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ । ବିଭିନ୍ନ ମିଶ୍ର ଔଷଧ ନିମ୍ନରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଗଲା: କ୍ୟାଲସିୟମ ଚ୍ୟାନେଲ ବ୍ଲକର ଡାଇୟୁରେଟିକ୍, ବିଟାବ୍ଲକର ଓ ଡାଇୟୁରେଟିକ୍, ଡାଇହାଇଡ୍ରୋପାଇରିଡିନ୍ କ୍ୟାଲସିୟମ ଚ୍ୟାନେଲ୍ ବ୍ଲକର ସହ ଭେରାପାମିଲ୍ କିମ୍ବା ଡିଲ୍‌ଟିଆଜେନ୍ । 
 ବୟସ୍କମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ 
୬୦ରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ଲୋକଙ୍କର ଚିକିତ୍ସାଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହାର, ହୃଦ୍‌ରୋଗ ସମସ୍ୟା କମିଯାଏ । ରକ୍ତଚାପ ୧୪୦/୯୦ ମି.ମି.ରୁ କମ ଥିଲେ ଥିଆଜାଇଡ ଡାଇୟୁରେଟିକ୍ ଔଷଧ ପ୍ରଥମେ ଦିଆଯାଏ କ୍ୟାଲସିୟମ ଚ୍ୟାନେଲ୍ ବ୍ଲକର <୧୫୦/୯୦ ମି.ମି. ପାରଦ ଥିଲେ ଦିଆଯାଏ । 

 ରୋଗ ଅନୁଶୀଳନ 
thumb|225px|Disability-adjusted life year for hypertensive heart disease per 100,000 inhabitants in 2004.
୨୦୦୦ ମସିହା ଅନୁଶୀଳନରୁ ଜଣାଯାଏ ପ୍ରାପ୍ତ ବୟସ୍କ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ୨୬ % ଲୋକ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ଥିଲେ । ଉନ୍ନତ ଓ ଅନୁନ୍ନତ ଦେଶର ଲୋକଙ୍କୁ ସମ ପରିମାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କରେ । ଭାରତର ମଫସଲରେ ୩.୪ % ପୁରୁଷ ଓ ୬.୮ % ମହିଳାଙ୍କୁ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ ଓ ପୋଲାଣ୍ଡରେ ୬୮ % ପୁରୁଷ ଓ ୭୨.୫ % ମହିଳାଙ୍କୁ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ l 
୨୦୦୬ ମସିହା ଅନୁଶୀଳନରୁ ଜଣାଯାଏ ଆଫ୍ରିକ ଦେଶୀୟ ଆମେରିକା ବାସିନ୍ଦାମାନେ ସର୍ବାଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ୪୪ % ରୋଗ ହୁଏ ଓ ୩୪ % ଆମେରିକା ଲୋକଙ୍କୁ ରୋଗ ହୁଏ । ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଓ ଗରିବ ଲୋକଙ୍କୁ ଅଧିକ ହୁଏ ।
 ଶିଶୁମାନଙ୍କଠାରେ 
ଶିଶୁମାନଙ୍କଠାରେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ସଂଖ୍ୟା ବଢୁଛି । 
 ପୂର୍ବାନୁମାନ 

thumb|left|ଛିତ୍ରରେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗର କେତେକ ଜଟିଳତା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି
ପୃଥିବୀରେ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ନିବାରଣ ହୋଇ ପାରିବା ରୋଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଅନ୍ୟତମ । ଏହି ରୋଗର ଅନେକ ଗୁଡିଏ ଜଟିଳତା ଅଦ୍ୟାବଧି ଉପରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି । ଉପଯୁକ୍ତ ଚିକିତ୍ସା କଲେ ଏହି ରୋଗ ସମୂହ ନିବାରଣ ହୋଇ ପାରିବ । 

 ଇତିହାସ 
Image of veins from Harvey's Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus |left|thumb
ଉଇଲିୟମ ହାର୍ଭେ(୧୫୭୮- ୧୬୫୭) ପ୍ରଥମେ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ବିଷୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ । ସ୍ଟିଫେନ୍ ହଲେସ୍(୧୭୩୩) ପ୍ରଥମେ ରକ୍ତଚାପ ବିଷୟ ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆଣିଥିଲେ । ଥୋମାସ୍ ୟଙ୍ଗ୍(୧୮୦୮) ଓ ବିଶେଷତଃ ରିଚାର୍ଡ୍ ବ୍ରାଇଟ(୧୮୩୬) ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପକୁ ଏକ୍ ରୋଗ ହିସାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ । ଫ୍ରେଡେରିକ୍ ଆକବର ମହମଦ୍ (୧୮୪୯-୧୮୮୪) ପ୍ରଥମେ ବୃକ୍‌କ ରୋଗ ନ ଥାଇ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ହେବା ବିଷୟ ଲେଖିଥିଲେ । ସିପିଓନ୍ ରିଭା ରୋସି ୧୮୯୬ ମସିହାରେ ରକ୍ତଚାପ ଯନ୍ତ୍ର ଉଦ୍ଭାବନ ପରେ ଏହାକୁ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରୋଗ ଆକାରରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ । ନିକୋଲାଇ କୋରୋଟ୍‌କୋଭ୍ ୧୯୦୫ ମସିହାରେ ରକ୍ତନଳୀ ଉପରେ ସ୍ଟେଥୋସ୍କୋପ ଥୋଇ ରକ୍ତଚାପ ଯନ୍ତ୍ରକୁ ଫୁଲେଇ ରକ୍ତଚାପ ମାପିଲେ । 
ପୁରାକାଳରେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗକୁ ରକ୍ତସ୍ରାବଦ୍ୱାରା ବା ଜୋକ ଲଗେଇ ଚିକିତ୍ସା କରୁଥିଲେ । ଏହି ପଦ୍ଧତିକୁ କର୍ନେଲିଅସ୍ ସେଲସସ୍. ଗ୍ୟାଲେନ୍, ହିପ୍ପୋକ୍ରେଟ୍ ଓ ଚୀନର ୟେଲୋ ଏମ୍ପେରର୍ ପ୍ରଶଂସା କରି ଚିକିତ୍ସା କରୁଥିଲେ । ଉନବିଂଶ ଓ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବରୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଔଷଧ ବାହାରି ନ ଥିବା ସମୟରେ ତିନି ପ୍ରକାର କିକିତ୍ସା କରାଯାଉଥିଲା। କମ ଲୂଣ ସହ ଭାତ ଖାଇବା, ସିମ୍ପାଥେକ୍ଟୋମି ଅପରେସନ ଓ ଜର ସୃଷ୍ଟି କରେଇବା ଭଳି ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଉ ଥିଲା l ଏହି ପ୍ରକାର ଚିକିତ୍ସାରେ ବହୁତ ପାର୍ଶ୍ୱ କ୍ରିୟା ଥିଲା l ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ହେକ୍ସାମେଥୋନିଅମ, ହାଇଡ୍ରାଲାଜିନ ଓ ରିସରପିନ ଔଷଧ ବାହାରିଲା l କ୍ଳୋରୋଥିଆଯାଇଡ ୧୯୫୮ ମସିହାରେ ବାହାରିଲା l

 ସମାଜ ଓ ସଂସ୍କୃତି 
 ସଚେତନତା 
thumb|right|Graph showing, prevalence of awareness, treatment and control of hypertension compared between the four studies of NHANES
ଡବ୍ଲ୍ୟୁ.ଏଚ୍.ଏଲ୍. (The World Hypertension League or WHL) ସଂସ୍ଥା ଅନୁଶୀଳନ କରି ଦେଖିଛି, ସମୁଦାୟ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପଗ୍ରସ୍ତ ଲୋକସଂଖ୍ୟାର ୫୦ % ଲୋକ ନିଜେ ରୋଗଗ୍ରସ୍ତ ଥିବା ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାତ ଥିଲେ । ଏହି ଅସୁବିଧାକୁ ଦୂର କରିବାକୁ ମେ ୧୭ ତାରିଖକୁ ଡବ୍ଲ୍ୟୁ.ଏଚ୍.ଡେ. (World Hypertension Day ବା WHD) ହିସାବରେ ପାଳନ କରାହେଉଛି । ଏହି ଦିନ ଜନ ସାଧାରଣଙ୍କୁ ଏହି ରୋଗ ବିଷୟରେ ସୂଚିତ କରା ଯିବାକୁ ସ୍ଥିର କରା ଯାଇଛି । ସରକାର, ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍ଥା, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍, ଟେଲିଭିଜନ ଇତ୍ୟାଦିଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଏହି ରୋଗ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ଦିଆଗଲେ ୧.୫ ବିଲିଅନ ଲୋକଙ୍କସହ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିହେବ । । 

 ଅର୍ଥନୀତି 
ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ, ଚିକିତ୍ସା ଓ ସଚେତନତା ନିମନ୍ତେ ଦେଶର ତଥା ଲୋକମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁତ ଅର୍ଥ ବ୍ୟୟ ହୁଏ । ଆମେରିକାରେ ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ୭୬.୬ ବିଲିଅନ୍ ଡଲାର ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇଥିଲା । ଜୀବନଚର୍ଯ୍ୟାରେ ବ୍ୟାପକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଔଷଧ ନିୟମିତ ଭାବେ ସେବନ କଲେ ମ୍ରୁତ୍ୟୁ ଓ ରୋଗ ଜଟିଳତାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳି ପାରିବ । 

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ