biswa921/orwiki-latest-pages-articles-raw huggingface dataset:
ଭୁଲେଶ୍ଵର ମନ୍ଦିର

ଭୁଲେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର, ଅନ୍ୟ ନାମ ଭୁମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର  ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଯାହା ଭାରତର ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଥିବା ପୁଣେଠାରୁ ୪୫ କିମି ଓ ପୁଣେ ସୋଲାପୁର ହାଇୱେର ୟାବତଠାରୁ ମାତ୍ର ୧୦ କିମି ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ।  ପାହାଡ଼ ଉପରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଅଷ୍ଟମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ମନ୍ଦିର କାନ୍ଥରେ ପାରମ୍ପରିକ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ମନ୍ଦିରଟି ଏକ ଲୋକ-କଥା ଯୋଗୁ ଅଧିକ ପରିଚିତ । କୁହାଯାଏ, ଗୋଟିଏ ପେଡ଼ା ଭର୍ତ୍ତି ପାତ୍ର ସେଠାରେ ଶିବ ଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ ଏକ ବା ଏକାଧିକ ପେଡ଼ା ଉଭେଇଯାଏ । ଅଭିନେତା-ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଲେଖକ ମିଲିନ୍ଦ ତାଙ୍କ ନିଜ ଅନୁଭୁତିରୁ ଏକ ପୁସ୍ତକ ‘ମିଷ୍ଟିକାଲ, ମ୍ୟାଜିକାଲ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର’ ପୁସ୍ତକରେ ଏହି ବିଷୟ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି ।
      
thumb|ମହିଳା ବେଶରେ ପ୍ରଭୁ ଗଣେଶ, ଶିବ ଓ କାର୍ତ୍ତିକେୟ 
 
ମନ୍ଦିରରେ ଏକ ମହିଳା ପୋଷାକ ପରିହିତ ଗଣେଶଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି । ସେହି ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ବିନାୟକୀ ବା ଗଣେଶ୍ୱରୀ ବା ଲମ୍ବୋଦରୀ ବା ଗଣେଶ୍ୟନୀ ନାମରେ ଲୋକପ୍ରିୟ ଅଛନ୍ତି । ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ରାଜା କୃଷ୍ଣଦେବରାୟ ପ୍ରାୟ ଦ୍ୱାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ତୋଳେଇଥିଲେ ।

ସ୍ଥାନ ଓ ତିଆରି

thumb|left|200px|ମନ୍ଦିରର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ

ହିନ୍ଦୁ ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଭୁଲେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ପାଖରେ ଥିବା ଭରତଗାଁରେ ରାଜା ଭରତଙ୍କର ଏକ ମନ୍ଦିର ଅଛି । ଯାଦବ ଶାସକମାନେ ୧୨୩୦ ମସିହାରେ ବୁଲେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରର ଜିର୍ନୋଧର ତିଆରି କରିଥିଲେ । ମନ୍ଦିର ଥିବା ଦୁର୍ଗକୁ ଦୌଲତମଙ୍ଗଳ ଦୁର୍ଗ ବା ମଙ୍ଗଳଗଡ଼ କୁହାଯାଏ । କଳା ବାସାଲ୍ଟ ପଥରରେ ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି ଯାହା ଆଖପାଖରେ ଥିବା ବାଶାଳ୍ଟ ପଥରର ରଙ୍ଗ ବାଦାମି ଯେଉଁଥିରେ ଅଧିକ ଚୂନ ପରିମାଣ ଥାଏ । ୧୬୨୯ ମସିହାରେ ଆଦିଲଶାହ ଜେନେରାଲ ଦୁର୍ଗ ତିଆରି କରିଥିଲେ ଓ ୧୬୩୦ ମସିହାରେ  ମୁରାର ଜଗଦେବ ପୁଣେ ଲୁଟ କରିଥିଲେ । ସହର ଉପରେ ନଜର ରଖିବା ପାଇଁ ଦୁର୍ଗ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ।

 ଚତୁର୍ପାର୍ଶ୍ୱ  

ଗ୍ରୀଷ୍ମ କାଳରେ ସେଠାରୁ ୧୫ କିମି ଦୂରରେ ଥବା ସ୍ଥାନକୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଆସନ୍ତି। ସୁତରାଂ ପକ୍ଷୀ ଦର୍ଶକମାନେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଆସନ୍ତି । ଭୁଲେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଆଖପାଖରେ ଅନେକ ଦର୍ଶନୀୟ ସ୍ଥାନ ଅଛି ଏପରିକି ଥେଉର ଗଣପତି ମନ୍ଦିର ଓ ଜେଜୁରି ମନ୍ଦିର ।   

ଗ୍ୟାଲେରି

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର
ମରୁନ୍ଦୀଶ୍ଵରର ମନ୍ଦିର, ତିରୁକଚୁର

ମରୁନ୍ଦୀଶ୍ୱରର ମନ୍ଦିର ବା ଔଷଧୀଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଯାହା ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ହୋଇଛି । ଏଠାରେ ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ମରୁନ୍ଦୀଶ୍ୱରର ଭାବରେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି । ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସତୀଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଅଞ୍ଜନାକ୍ଷୀ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ । ତାମିଲ ଶୈବ ନୟନାରସ ସୁନ୍ଦରର ନାମ ୭ମ ଶତାବ୍ଦୀର ଏହି ମନ୍ଦିର ସାଥିରେ ଜଡ଼ିତ ଅଛି । ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଆଁଳା ଭାବରେ ନିଆଯାଏ ଓ ସାଥିରେ କଚବେଶ୍ୱରର ମନ୍ଦିର ଅଛି । ବିଷ୍ଣୁ ଏଠାରେ କଚ୍ଛପ ଅବତାର ନିମନ୍ତେ ଶିବଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ । 
 
ମନ୍ଦିର ପରିସର ଏକ ଏକର ଜାଗା ଉପରେ ଅଛି ଓ ଗ୍ରାନାଇଟ ପଥର କାନ୍ଥଦ୍ୱାରା ଆବଦ୍ଧ ହୋଇଛି । ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଅନେକ ଛୋଟ ମନ୍ଦିର ଅଛି କିନ୍ତୁ ମରୁନ୍ଦୀଶ୍ୱରର ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଇରୁଲନୀକି ଏଠାରେ ମୁଖ୍ୟ ଠାକୁର । 

ସକାଳ ଛଅଟାରୁ ସନ୍ଧ୍ୟା ୮.୩୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟହ ଏଠାରେ ତିନି ପ୍ରକାର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପୂଜା ହୁଏ ଓ ମନ୍ଦିର କାଲେଣ୍ଡର ଅନୁସାରେ ଚାରୋଟି ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ । ମାଘ ମାସରେ (ଫେବ୍ରୁଆରୀରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ ମଧ୍ୟରେ) ସର୍ବାଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମୋତ୍ସବମ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରାଯାଏ । 
 
ଚୋଳ ବଂଶର ରାଜାମାନେ ମୂଳ ମନ୍ଦିର ତୋଳେଇବାର ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ । ଏବେକାର ମନ୍ଦିର ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା । ଅଧୁନା ଏହି ମନ୍ଦିରର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ତାମିଳନାଡ଼ୁ ସରକାରର ‘ହିନ୍ଦୁ ରେଲିଯିଅସ ଆଣ୍ଡ ଚାରିଟେବଲ ସଂସ୍ଥା’ ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଛି ।  

କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଓ ଇତିହାସ

ହିନ୍ଦୁ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ ସତୀଙ୍କର ଚର୍ମ ଅଞ୍ଜନାକ୍ଷୀ ନାମରେ ରୁଦ୍ରଗିରି ଉପରେ ପଡ଼ିଥିଲା ଓ ସେହିଠାରେ ମନ୍ଦିର ତିଆରି ହୋଇଛି । ସତୀ ଚର୍ମ ସେଠାରେ ଭୂମି ଉପରେ ପଡ଼ି ଏକ ଓଷଧରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା । ଅଞ୍ଜନାକ୍ଷୀ ଅର୍ଥ ଅନ୍ଧକାର ବିନାଶକାରୀ । ସତୀଙ୍କର ଚର୍ମ ପର୍ବତ ଉପରେ ପଡିଲା ବେଳେ ଏକ ଅଗ୍ନି ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗ ଜାତ ହୋଇଥିଲା । ଅନ୍ୟ ଏକ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ହଜିଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ଖୋଜିବାକୁ ସତୀ ଆଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । 

ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ଇନ୍ଦ୍ର ରୋଗମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ଶିବଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଦେବତାମାନଙ୍କର ଚିକିତ୍ସା କରିଥିଲେ । ଏକଦା ପ୍ଲେଗ ରୋଗ ହୋଇଥିଲା ବେଳେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପର୍ବତରୁ ଅଳ୍ପ କାଦୁଅ ଖାଇବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଲେ ଓ ସେଥିରେ ରୋଗ ଭଲ ହୋଇଗଲା । ‘ମରୁନ୍ଦୁ’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଓଷଧ ଓ ଏହି ଔଷଧ ଦେଇ ଲୋକଙ୍କୁ ଭଲ କରେଇଥିବାରୁ ଶିବଙ୍କ ନାମ ମରୁନ୍ଦୀଶ୍ୱରର ହୋଇଥିଲା । ମନ୍ଦିର ବିଷୟରେ ଲିଖିତ ତଥ୍ୟ ୧୦ମ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ୮ମ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଥିବା କଥା ଶୈବ ନୟନାର ସୁନ୍ଦରର ସମୟରେ ମନ୍ଦିର ଥିବା ଦାବି କରନ୍ତି । ମନ୍ଦିରର ଖ୍ୟାତି ସୁନ୍ଦରର ଯୋଗୁ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥିଲା । ଏକା ଗ୍ରାମରେ ଥିବା କଚବେଶ୍ୱରର ମନ୍ଦିର ସହିତ ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ଯୁଗ୍ମ ମନ୍ଦିର ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଏ ।

ଚୋଳ ବଂଶର ରାଜାମାନେ ମୂଳ ମନ୍ଦିର ତୋଳେଇବାର ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ । ଏବେକାର ମନ୍ଦିର ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା । ଅଧୁନା ଏହି ମନ୍ଦିରର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ତାମିଳନାଡ଼ୁ ସରକାରର ‘ହିନ୍ଦୁ ରେଲିଯିଅସ ଆଣ୍ଡ ଚାରିଟେବଲ ସଂସ୍ଥା’ ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଛି ।  

ସ୍ଥାପତ୍ୟ

କାଞ୍ଚିପୁରମ ଜିଲ୍ଲାର ତିରୁକଚୁର ଗ୍ରାମରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ହୋଇଛି । ସେଠାରେ ଏକ ଗମ୍ବୁଜ ଅଛି ଓ ସମସ୍ତ ମନ୍ଦିର ଏକ ଗ୍ରାନାଇଟ କାନ୍ଥଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇଛି । କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥିବା ମନ୍ଦିରରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଅଛି । ମୂଳ ମନ୍ଦିର ଚାରିପାଖରେ ବିନାୟକ, ମୁରୁଗାନ, ନବଗ୍ରହ, ଚନଡେକେଶ୍ୱର ଓ ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ମନ୍ଦିର ରହିଛି । ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସୁନ୍ଦରରଙ୍କୁ ଶିବ ଖାଦ୍ୟ ଦେଉଥିବା ମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି । ଚାରି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଚଣ୍ଡେଶଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି ।{{cite book|title=Temples of Tamil Nadu Kancheepuram District|publisher= Directorate of Census Operations, Tamil Nadu|year=2003|last=C. ଅଧୁନା ଏହି ମନ୍ଦିରର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ତାମିଳନାଡ଼ୁ ସରକାରର ‘ହିନ୍ଦୁ ରେଲିଯିଅସ ଆଣ୍ଡ ଚାରିଟେବଲ ସଂସ୍ଥା’ ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଛି ।

ପର୍ବ

200px|thumb|A shrine within the temple
ନବ ଦିନବ୍ୟାପୀ ବ୍ରହ୍ମୋତ୍ସବ ପର୍ବରେ ସୁନ୍ଦରରଙ୍କୁ ଶିବ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା କଥାର ନାଟକ ପରିବେଷଣ କରାଯାଏ । ମନ୍ଦିରରେ ଦୈନିକ ଓ ସାପ୍ତାହିକ ପର୍ବ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରାଯାଏ ।

ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ

 Kachabeswarar temple
 Padalathri Temple

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:ଚେନ୍ନଇର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର
ବଡପାଲନୀ ଆନ୍ଦଭର ମନ୍ଦିର

ବଡପାଲନୀ ଆନ୍ଦଭର ମନ୍ଦିର ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଯାହା ପ୍ରଭୁ ମୁରୁଗାନଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ହୋଇଛି । ଏହା ଭାରତର ତାମିଳନାଡ଼ୁ ପ୍ରଦେଶରେ ଥିବା ଚେନ୍ନଇ ସହରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହି ମନ୍ଦିରର ପୁନରବିନ୍ୟାସ ୧୯୨୦ ମସିହାରେ ହୋଇଥିଲା ଓ ଏକ ରାଜଗୋପୁରମ ସେହି ସମୟରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା । ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ସମୟକ୍ରମେ ଅଧିକ ଲୋକପ୍ରିୟ ହେଉଛି ବିଶେଷତଃ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର କଳାକାରଙ୍କ ଯୋଗୁ ।

ଇତିହାସ 

thumb|left|200 px|Main Entrance to the Temple from the Inner Ring Road

ଆନ୍ନାସ୍ୱାମୀ ନାୟକର ନାମକ ଜଣେ ବଡ଼ ଭକ୍ତ ୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ତୋଳେଇଥିଲେ ।  ସେ ଏକ ନିଷ୍ଠାପର ମୁରୁଗାନ ଭକ୍ତ ଥିଲେ । ଗୋଟିଏ ଛୋଟ କୁଡ଼ିଆ କରି ତାହା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମୁରୁଗାନ ଛବି ରଖି ପୂଜା କରୁଥିଲେ । ସେ ନିଜେ ଗୋଟିଏ ପେଟ ରୋଗୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୁରୁଗାନ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଚୋର ଓ ଖରାପ ପାଗକୁ ନ ଡରି । ଦିନେ ସେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଜଣେ ସାଧୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଯିଏ କହିଲେ ତାଙ୍କ ଘର ପୂଜା ପାଇଁ ସଠିକ । ସେ ପୂଜା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଜଣେ ପଲନି ସାଧୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ସେ ମୁରୁଗାନଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଥିବା ତିରୁତ୍ତାନିଙ୍କୁ ନିଜ ଜିଭ କାଟି ଅର୍ପଣ କରିବା ପରେ ତାଙ୍କ ରୋଗ ଭଲ ହୋଇଗଲା ।  
 
ଏକଦା ସେ ଦକ୍ଷିଣ ପାଲନୀ ମନ୍ଦିର ପରିଦର୍ଶନ କରିସାରି ସିଡ଼ିରେ ଓହ୍ଲେଇବା ବେଳେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ମୁରୁଗାନଙ୍କ ଚିତ୍ରପଟ ଦେଖିଲେ । ତାକୁ କିଣିବାକୁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଟଙ୍କା ନଥିଲା । ତା ପରଦିନ ଦୋକାନୀ ନିଜେ ଆନାସ୍ୱାମୀ ପାଖକୁ ଆସି ସେହି ଚିତ୍ରଟି ତାଙ୍କୁ ଦେଇ କହିଲା, “ମୁରୁଗା ସ୍ୱପ୍ନରେ ଏହା ଦେବାକୁ କହିଛନ୍ତି” ।  ସେହି ଚିତ୍ର ଧରି ଆନ୍ନା ଘରକୁ ଫେରିଆସି ପରିବାର ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାଲିଯିବା ପାଇଁ କହିଲେ । ଇତି ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଏକ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଶକ୍ତି ଦେହରେ ଆସିଥିବା ଅନୁଭବ କଲେ । ସେ ସତ୍ୟ କଥା କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ନାୟକରଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଏକ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିବାକୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ ।
 
ଆନ୍ନାସ୍ୱାମୀ ମନ୍ଦିର ତିଆରି ପରିଚାଳନା କରିଥିଲେ ଓ ବଡପାଲନୀ ଆନ୍ଦଭରଙ୍କ ପବିତ୍ର ମୂର୍ତ୍ତି କରିବାକୁ ଚେଟଟିୟାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ । ୧୮୬୫ ମସିହାରେ ମନ୍ଦିର ତିଆରି ଆରମ୍ଭ କରାଗଲା । ସମୟକ୍ରମେ ଶିଷ୍ୟ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ । ଶିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।  ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି ଶେଷ ହେଲା ଓ ତାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି କୁମ୍ଭଅଭିଷେକ କଲେ । ମନ୍ଦିରର କର୍ମ ଓ ପୂଜା ପାଇଁ ଭକ୍ତଙ୍କର ଦାନ ବ୍ୟବହାର କରାଗଲା । 
 
ରତିନାସ୍ୱାମୀ ଚେଟଟିୟାର ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଉକ୍ତ ମନ୍ଦିରକୁ ବଡପାଳନୀ ମନ୍ଦିର ନାମରେ ଡାକିବାକୁ କହିଲେ । ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଅନୁଭୂତି ଜାତ ହେଲା । କ୍ରମାନୁସାରେ ଶିଷ୍ୟ ଅନୁସାରେ ପୂଜା ଚାଲିଲା ।

ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାପତ୍ୟ

ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ପରମ୍ପରାକ୍ରମେ ମନ୍ଦିର ତିଆରି ହେଲା । ପ୍ରବେଶ ପଥରେ ରାଜଗୋପୁରମ ସ୍ଥାନରେ ସ୍କନ୍ଧ ପୁରାଣର ଅନେକ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଲିଖିତ ହୋଇଥିଲା । ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ସହ ପଲାଣି ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତିର ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରହିଲା ।

ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଅନେକ ଛୋଟ ଛୋଟ ମନ୍ଦିରରେ ମିନାକ୍ଷୀ ଆମ୍ମା, କାଳୀ ଭୈରବ ଇତ୍ୟାଦିଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ରଖାଗଲା । ଅଙ୍ଗାରନଙ୍କ ଏକ ଅଲଗା ମନ୍ଦିର ଅଛି । ପୂର୍ବ ଗମ୍ବୁଜରେ ୧୦୮ ଭାରତ ନାଟ୍ୟମର ମୁଦ୍ରା ଅଙ୍କିତ ହୋଇଛି । ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ହଲ ଅଛି ଓ ବିବାହ ଆଦି ସେଠାରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।    
ମୁରୁଗାନଙ୍କର ଏକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣାଭ ରଥ ଅଛି । ମନ୍ଦିର ସାମନାର ଜଳାଶୟ ଅଛି । ଥଳ ବୃକ୍ଷରେ (ଡିମିରି)  ଲୋକମାନେ ସନ୍ତାନ ପାଇବା ନିମନ୍ତେ ସୂତା ବାନ୍ଧନ୍ତି ।
 ପରିଚାଳନା 
ତାମିଲ ନାଡୁ ସରକାରର ହିନ୍ଦୁ ରେଲିଜିଅସ ଆଣ୍ଡ ଚାରିତେବଲ ଏଣ୍ଡାଓମେଣ୍ଟ ସଂସ୍ଥା ଏହି ମନ୍ଦିରର ପ୍ରଶାସନ ଓ ପରିଚାଳନା କରନ୍ତି ।Hindu Religious and Charitable Endowments Act, 1959  
 
ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ

 Religion in Chennai 

 ଆଧାର 

 ବାହ୍ୟ ଲିଙ୍କ 

 
 Vadapalani Dandayudhapani Temple
 Dinamalar
youtube

ଶ୍ରେଣୀ:ଚେନ୍ନଇର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର
କାଳିକାମ୍ବଲ ମନ୍ଦିର

କାଳିକାମ୍ବଲ ମନ୍ଦିର ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଯାହା ଶ୍ରୀ କାଲିଗାମ୍ବାଲ (କାମାକ୍ଷୀ) ଓ ପ୍ରଭୁ କମଦେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ହୋଇଛି । ଭାରତରେ ଥିବା ତାମିଲନାଡୁ ପ୍ରଦେଶର ଜର୍ଜ ଟାଉନରେ ଅବସ୍ଥିତ ।  ଜର୍ଜ ଟାଉନର ଏକ ମୂଖ୍ୟ ଅର୍ଥନୈତିକ ଥାମ୍ବୁଚେଟ୍ଟି ରାସ୍ତାରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ଅଛି ।

ଇତିହାସ 

ଏହି ମନ୍ଦିର ପ୍ରଥମେ ଏବେକାର ଫୋର୍ଟ ସେଣ୍ଟ ଜର୍ଜ ପାଖରେ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଥିଲା । ସେଠାରେ ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ଫୋର୍ଟ କରିବାରୁ ମନ୍ଦିରକୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥାନରେ ୧ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୬୪୦ ମସିହାରେ ଅବସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଥିଲା ଓ ୧୬୭୮ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କାମ ଚାଲିଥିଲା । ମରହଟ୍ଟା ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଛତ୍ରପତି ଶିବାଜି ଏହି ମନ୍ଦିର ଦେଖିବାକୁ ୧୬୭୭ ମସିହାର ୩ ଅକ୍ଟୋବର ତାରିଖରେ ଆସିଥିଲେ । ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ଭୟାନକ କାମାକ୍ଷୀ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ବଦଳରେ ଶାନ୍ତସ୍ୱରୁପା କାମାକ୍ଷୀ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ରଖିବାକୁ ଆଦି ଶଙ୍କର ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ।  ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରଥମ ଭାଗରେ ତାମିଲ କବି ସୁବ୍ରମନ୍ୟମ ଭାରତୀ ନିୟମିତ ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଉଥିଲେ ।

ତାମିଲ ଭକ୍ତି ଶ୍ଳୋକ ଉଲ୍ଲମ ଉରୁଗୁଥାଇୟା ୧୯୫୨ ମସିହାରେ ଅନ୍ଦାବନ ପିଚ୍ଚି ଲେଖିଥିଲେ ଓ ମନ୍ଦିର ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ସ୍ୱର ଦେଇଥିଲେ ।

thumb|left|କାଳିକାମ୍ବଲ ମନ୍ଦିରର ଗମ୍ବୁଜ

୧୯୮୦ ମସିହାରେ ୧୦ ମିଟର ଉଚ୍ଚ ଗମ୍ବୁଜ ରାଜଗୋପୁରମ ଯୋଗ କରାଯାଇଥିଲା । ଗମ୍ବୁଜ ତିଆରି କାମ ୨୨ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୭୬ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ୨୧ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୮୩ରେ ଶେଷ ହୋଇଥିଲା । ୨୦୧୪ ମସିହାରେ ଅଧିକ କାମ କରାଯାଇଥିଲା । ଦେବୀଙ୍କୁ ଫୋର୍ଟ ପାଖରେ ଥିବା ହେତୁ କୋଟ୍ଟାଇ ଆମ୍ମା (କୋଟ୍ଟାଇ ଅର୍ଥ ଦୁର୍ଗ ବା ଫୋର୍ଟ) ଓ ଚେନାମ୍ମା (ଚେନଠୁରାମ ବା ସେନଠୁରାମ) ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।

ମନ୍ଦିର

thumb|କାଳିକାମ୍ବଲ ମନ୍ଦିରର ମୂଖ୍ୟ ଦେବୀ|340x340px

ମୁଖ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କ ମୁଖ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଅଛି । କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ଦ୍ଧ-ଦେବତା, ଓ ବ୍ୟାସ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସତ୍ୟ ଭଳି ସନ୍ଥ ଓ ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି । ମୂଖ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କ ପାଦ ପାଖରେ ତିରୁସିରନ ବା ଶ୍ରୀ ବିଶ୍ୱରୂପନ ବସିଛନ୍ତି । ରଥ ଉପରେ ଥିବା ପେରିୟାନୟାକି ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଦୁଇ ପାଖରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି । 
ମନ୍ଦିରର ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ସିଦ୍ଧି ବିନାୟକ ଗଣେଶ, ସିଦ୍ଧି-ବୁଦ୍ଧି ବିନାୟକ ଗଣେଶ, ବିରଭଦ୍ର, ମହାକାଳୀ, କାରଟିକେୟ, ବିଶ୍ୱବ୍ରହ୍ମ, ଗାୟତ୍ରୀ, ଦୂର୍ଗା, ଦକ୍ଷିଣମୂର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ରତ୍ୟଗୀର ଅଛନ୍ତି ।ଏଠାରେ ପବିତ୍ର ସାଗର ଜଳ ଓ ପବିତ୍ର ଆମ୍ବ ଗଛ ଅଛି ।

ମନ୍ଦିର ପରିଚାଳନା

ମାଡ୍ରାସ ହାଇ କୋର୍ଟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମତେ ପରମ୍ପରାକ୍ରମେ ମନ୍ଦିରର ପରିଚାଳନା ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଗୋଷ୍ଠୀ କରନ୍ତି । ଗୋଟିଏ ମାନେଜିଙ୍ଗ ଟ୍ରଷ୍ଟବୋର୍ଡରେ ୫ ଜଣ ସଭ୍ୟ ଭୋଟ ଜରିଆରେ ଗୋଷ୍ଠୀରୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୁଅନ୍ତି । 

ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ

 Religion in Chennai
 Heritage structures in Chennai
 
ଆଧାର

ବାହ୍ୟ ଲିଙ୍କ

Chennai Sri Kālikāmbal Kamadeswarar Devasthanam

ଶ୍ରେଣୀ:ଚେନ୍ନାଇର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର
କନ୍ଦସ୍ଵାମୀ ମନ୍ଦିର, ଜର୍ଜଟାଉନ

କନ୍ଦସ୍ୱାମୀ ମନ୍ଦିର () ଭାରତର ତାମିଲନାଡୁ ପ୍ରଦେଶରେ ଥିବା ଚେନ୍ନାଇର ଜର୍ଜ ଟାଉନରେLocation, contact details from kandhakottam.tnhrce.in retrieved 2017-01-27. Address: Kandha Kottam Temple, #44, Rasappa Chetty Street, Flower Bazār, Park Town, Chennai - 600 003, TamilNadu, India. ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଯାହା ପ୍ରଭୁ ମୁରୁଗାନଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ହୋଇଛି । ଏହାକୁ ‘ମୁଥୁ କୁମାର ସ୍ୱାମୀ ଦେବସ୍ଥାନମ() ଓ ଲୋକପ୍ରିୟ ଭାବରେ କନ୍ଧ କୋଟ୍ଟମ ()  ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହାକୁ ତାମିଲନାଡୁ ସରକାରର ହିନ୍ଦୁ ରେଲିଯିଅସ ଆଣ୍ଡ ଚାରିଟେବଳ ଏଣ୍ଡାଓମେଣ୍ଟ ଡିପାର୍ଟମେଣ୍ଟ () ପରିଚାଳନା କରନ୍ତି । ବିଭିନ୍ନ ଶିକ୍ଷାପ୍ରଦ ଅନୁଷ୍ଠାନମାନଙ୍କରେ ଯେପରିକି ପ୍ରାଥମିକ, ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଓ କଲେଜରେ କନ୍ଧ କୋଟ୍ଟମ ତରଫରୁ ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଏ । ମନ୍ଦିର ତରଫରୁ ନିଶୁଳ୍କ କ୍ଲିନିକ ସେବା ଓ ଔଷଧ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଏ ।

ଇତିହାସ

ମୂଳ ମନ୍ଦିରଟି ୧୬୭୦ ମସିହାରେ ‘ମାରି ଚେଟ୍ଟିଆର’ ତୋଳେଇଥିଲେ । ବର୍ତ୍ତମାନର ମନ୍ଦିର ପ୍ରାକ ୧୮୦୦ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପଥରରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା । ଏହା ପରେ ମନ୍ଦିରର ଅନେକ ଥର ନବୀକରଣ କରାଯାଇଛି ଓ ଏହା ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଇଲାକାରେ ସର୍ବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଦିର ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ଆଠ ଏକର ଜାଗା ଉପରେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି । ମନ୍ଦିର ଜଳାଶୟକୁ ସାରବାନ ପୋଇଗଇ ଓ ସ୍ଥଳ ବିରୁକ୍ଷମ ବୃକ୍ଷକୁ ମାଗିଜହମ ଗଛ କହନ୍ତି ।

ପ୍ରସ୍ତର ଖୋଦେଇ ଅନୁସାରେ ମୁରୁଗାନଙ୍କର ମୂଳ ବିଗ୍ରହ ଆବିଷ୍କୃତ  ହୋଇଥିଲା ଓ ଶ୍ରୀ କନ୍ଧ ସ୍ୱାମୀ ମନ୍ଦିର ପାଖରେ ଥିବା ଏକ ଟାଙ୍କିରୁ ଅଣାଯାଇଥିଲା । ଚେନ୍ନଇ – ମହାବଳିପୁରମ ରାସ୍ତାରେ ଏହି ବିଖ୍ୟାତ ମନ୍ଦିର ୧୬୭୦ ମସିହାରେ ବିଗ୍ରହ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା ।

ଦେବତା
thumb|left|ମୁଥୁ କୁମାର ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ପତ୍ନୀ ଦେବାନୀ ଓ ବଲ୍ଲୀଙ୍କର ଉତ୍ସବ ବିଗ୍ରହ

୨୭ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୧୭ରେ ଥିରୁ ପୋରୁରରୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ହୋଇଥିବା  ‘ଶ୍ରୀ କାର୍ତ୍ତିକେୟ କନ୍ଧ ସ୍ୱାମୀ’Kandha kottam temple official website photo gallery retrieved 2017-01-27; shows photos of gopurams, vigragams and shrines. ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟ ୨ ଫୁଟ । ଶ୍ରୀ ଦେବସେନା ଓ ଶ୍ରୀ ବଳି ମୁଖ୍ୟ ଠାକୁରଙ୍କ ଦୁଇ ପାଖରେ ଅଛନ୍ତି । 

ମନ୍ଦିରର ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାରରେ ଏକ ହଲ ଅଛି ଯାହାକୁ ପରିବେଦନ ମଣ୍ଡପମ କୁହାଯାଏ । ମଣ୍ଡପ ଦୁଇ ପାଖରେ ଗଣେଶଙ୍କର ଏକ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଓ ଏକ ବସିଥିବା ମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି  । ମଣ୍ଡପ ସାମନାରେ ଏକ ଧ୍ୱଜ ସ୍ତମ୍ଭ ଅଛି । ମଣ୍ଡପରେ ଗଣେଶ, ମିନାକ୍ଷୀ, ଇଦୁମ୍ବନ, ରାମଲିଙ୍ଗ ସ୍ୱାମୀଗଲKantha kottam temple photo gallery  at temple.dinamalar.com, retrieved 2017-01-27; shows photos of image depicting main idol discovery in Thiruporur, temple tank, idols of Vallalār, Pāmban swāmi. ଓ ପମ୍ବନ ସ୍ୱାମୀଗାଲ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ମିଳିଥାଏ ।

ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ

 Heritage structures in Chennai

 Religion in Chennai

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:ଚେନ୍ନଇର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର
କନ୍ଦସ୍ଵାମୀ ମନ୍ଦିର, ଜର୍ଜ ଟାଉନ

ଲେଉଟାଣି କନ୍ଦସ୍ଵାମୀ ମନ୍ଦିର, ଜର୍ଜଟାଉନ
ଭୀମାଶଙ୍କର ମନ୍ଦିର

ଭୀମାଶଙ୍କର ମନ୍ଦିର ଏକ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ମନ୍ଦିର ଯାହା ଭାରତର ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ପ୍ରଦେଶରେ ଥିବା ପୁଣେଠାରୁ ୫୦ କିମି ଦୂର ଖେଡ଼ା ତାଲୁକାର ଅବସ୍ଥିତ । ପୁଣେର ଶିବାଜୀନଗରରୁ ୧୨୭ କିମି ଦୂରରେ ପଶ୍ଚିମ ଘାଟ ପର୍ବତମାଳାର ସହ୍ୟାଦ୍ରି ପର୍ବତରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଭୀମାଶଙ୍କରଠାରେ ଭୀମା ନଦୀର ଉତ୍ସ ଅଛି । ଏହି ନଦୀ ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ରାୟଚୁରଠାରେ କ୍ରୀଷ୍ଣା ନଦୀର ମିଶିଯାଇଛି ।

ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ

ଶିବ ମହାପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଏକଦା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ତର୍କ ଲାଗିଥିଲା ।R. 2003, pp. 92-95  ତାଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ତିନି ଲୋକରେ ଏକ ଅଗ୍ନି ସ୍ତମ୍ଭ ତିଆରି କଲେ । ସେହି ଦୁଇ ଜଣ ସେହି ଅଗ୍ନି ସ୍ତମ୍ବରୁ ବାହାରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ବ୍ରହ୍ମା ନ ବାହାରି ମିଥ୍ୟା କହିଲେ କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁ ସତ୍ୟ କହିଲେ । ଶିବ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ତମ୍ଭ ଭାବରେ ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲେ ଓ ବ୍ରହ୍ମା କୌଣସିଠାରେ ପୂଜା ନ ପାଇବାକୁ ଅଭିଶାପ ଦେଲେ କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁ ସର୍ବଦା ପୂଜା ପାଇବାକୁ କହିଲେ । ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ମନ୍ଦିରରେ ଶିବ ଆଲୋକର ଏକ ଅଗ୍ନି ସ୍ତମ୍ଭ ହୋଇ ପୂଜା ପାଇଲେ ।Eck 1999, p. 107See: Gwynne 2008, Section on Char Dham
ଶିବଙ୍କର ୬୪ ଆକାର ଅଛି ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗକୁ ତାହା ସାଥିରେ ରଖିବା ଦ୍ୱନ୍ଦ ନାହିଁ । ବାରଟି ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ସେଠାରେ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କ ନାମାନୁସାରେ ଥାଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକର ଆକାର ଅଲଗା ଥାଏ । Lochtefeld 2002, pp. 324-325 ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରାଥମିକ ଭାବରେ ଲିଙ୍ଗ ଥାଏ ଯେଉଁ ସ୍ତମ୍ଭର ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ନଥାଏ ଓ ତାହା ଶିବଙ୍କର ଅସୀମ ଗୁଣ ଦେଖାଏ ।Harding 1998, pp. 158-158Vivekananda Vol. 4   
ବାରଟି ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗଙ୍କ ନାମ ଯଥାକ୍ରମେ:- ଗୁଜରାଟର ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର, ଆନ୍ଧରରେ ଥିବା ଶ୍ରୀଶୈଳମର ମଲ୍ଲିକାର୍ଜୁନ, ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶରେ ଥିବା ଉଜ୍ଜୟନୀର ମହାକାଳେଶ୍ୱର, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଓଁକାରେଶ୍ୱର, ହିମାଳୟର କେଦାରନାଥ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଭୀମାଶଙ୍କର, ବାରାଣସିର ବିଶ୍ୱନାଥ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱର, ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ବୈଦ୍ୟନାଥ, ଦ୍ୱାରକାର ନାଗେଶ୍ୱର, ରାମେଶ୍ୱରମର ରାମନାଥସ୍ୱାମୀ ମନ୍ଦିର, ଓ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଭ୍ରୂଷଣେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ।  ପରଳୟମ ବୈଦ୍ୟନାଥମ ଅର୍ଥ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ପରାଳି ।Chaturvedi 2006, pp. 58-72

ସ୍ଥାପତ୍ୟ

right|200px|thumb|ପ୍ରସ୍ତର ନିର୍ମିତ ବୃଷଭ

right|200px|thumb|ମନ୍ଦିରର ଘଣ୍ଟ

ଭୀମାଶଙ୍କର ମନ୍ଦିରରେ ନାଗରା ଶୈଳୀର ନୂଆ ପୁରୁଣା ସ୍ଥାପତ୍ୟର ନିଦର୍ଶନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ପୁରାତନ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟର ଅତୀବ ଦକ୍ଷ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଦର୍ଶନ ହୁଏ ।   ନାନା ଫଡନାଭିସ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ତିଆରି କରେଇଥିବା ଏକ ମନ୍ଦିର ଦେଖିବାକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ।  ନାନା ଫଡନାଭିସ ଏହାର ଶିଖର ତିଆରି କରେଇଥିଲେ । ମନ୍ଦିରର ପୂଜା ଓ ସେବା ପାଇଁ ଛତ୍ରପତି ଶିବାଜି ଦାନ କରିଥିଲେ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶିବ ମନ୍ଦିର ଭଳି ଏହି ମନ୍ଦିର ଏକ କମ ସ୍ତରରେ ତିଆରି ହୋଇଛି ।  
ଏଠାକାର ମନ୍ଦିର ଅପେକ୍ଷାକୃତ ନୂତନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସାହିତ୍ୟରେ ଏହା ବିଷୟରେ ୧୩ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ସୂଚନା ଅଛି । ସନ୍ଥ ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱର ଏହି ମନ୍ଦିର ପରିଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ । ରୋମାନ ଶୈଳୀର ଏକ ଅପୂର୍ବ ଘଣ୍ଟ ମନ୍ଦିର ସାମନାରେ ଅଛି । ଏହି ଘଣ୍ଟାରେ ଯୀଶୁ ଓ ମେରୀ ମାତାଙ୍କର ଚିତ୍ର ଅଛି । ଏହି ଘଣ୍ଟଟି ସୀମାଜି ଆପ୍ପା ଉପହାର ଦେଇଥିଲେ । ବସାଇ ଦୁର୍ଗରେ ସୀମାଜି ଆପ୍ପା ପର୍ତ୍ତୁଗିଜଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧର ପରାସ୍ତ କରି ପାଞ୍ଚଟି ବଡ ଘଣ୍ଟ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ । ସେଥିରୁ ଗୋଟିଏ ଭୀମାଶଙ୍କର ମନ୍ଦିରକୁ ଓ ଆଉ ଗୋଟିଏ କୃଷ୍ଣା ନଦୀ କୂଳରେ ଥିବା ଓଙ୍କାରେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରକୁ ଦାନ କରିଥିଲେ ।
 
ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର
ମରୁନ୍ଦୀଶ୍ଵରର ମନ୍ଦିର, ଟି. ଏଦାଇୟାର

ମରୁନ୍ଦୀଶ୍ୱରର ମନ୍ଦିର (மருந்தீஸ்வரர் கோயில்):ta:இடையாறு மருந்தீசர் கோயில் (ଅନ୍ୟ ନାମ ଇଦାୟତୃନାଥର ମନ୍ଦିର) ତାମିଲନାଡୁ ପ୍ରଦେଶର ଭିଲଉପୁରମ ଜିଲ୍ଲାରେ ‘ଟି. ଏଦାଇୟାର’ ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର । ଏଠାରେ ଶିବଙ୍କୁ ମରୁନ୍ଦୀଶ୍ୱର ନାମରେ ଓ ଲିଙ୍ଗ ଆକାରରେ ପୂଜା କରାଯାଏ । ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ବଲମବିଗାଇ ନାମରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥାଏ । ଥିରୁକାଏଲର-ଥିରୁବଭେନ୍ନଇନାଲୁର ରାସ୍ତାରେ ଥିବା ଥେନପେନ୍ନଇ ନଦୀ ତୀରରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ । ସପ୍ତମ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଏହି ଠାକୁର ପୂଜା ପାଉଥିବା କଥା ତାମିଲ ଶୈବ ଲେଖକ ନୟନମାର୍ସ (nayanmars) ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକ ତେଭରାମରେ (Tevaram) ଲେଖିଛନ୍ତି ଯାହାକୁ ‘ପାଦଳ ପେଟ୍ରା’ ସ୍ଥଳମ’ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି ।  

ମନ୍ଦିରଟି ଏକ ଏକର ଜାଗା ଉପରେ ତିଆରି ହୋଇଛି । ତାହାରି ପରିସରରେ ଅନେକ ଛୋଟ ମନ୍ଦିର ଅଛି ଯାହା ଚାରି ପାଖରେ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଥ ରହିଛି । ଏଠାରେ ଅନେକ ଦେବା ଦେବୀଙ୍କର ମନ୍ଦିର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମରୁନ୍ଦୀଶ୍ୱର ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଜ୍ଞାନାମ୍ବିଗାଇ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ମୁଖ୍ୟ । 

ସମୟ ୬ ଏଏମରୁ ୮୩୦ ପିଏମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୈନିକ ତିନୋଟି  ପୂଜା ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ବର୍ଷକୁ ଚାରୋଟି ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ । ମନ୍ଦିରରେ ପାଳନ କରାଯାଉଥିବା ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାମିଲ ଥାଇ (ଜାନୁଆରୀ -ଫେବୃୟାରୀ) ମାସରେ 'ଆରତୁ' ପର୍ବ ସବୁଠାରୁ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ପର୍ବ । 

ମୂଳ ମନ୍ଦିରଟି ଚୋଳ ବଂଶ ରାଜାମାନେ ତୋଳେଇଥିଲେ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ଗଠନ ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ତିଆରି ହୋଇଛି । ତାମିଲନାଡୁ ସରକାରର ହିନ୍ଦୁ ରେଲିଯିଅସ ଆଣ୍ଡ ଛାଡ଼ିଟେବ୍ଲ ଏଣ୍ଡାଉମେଣ୍ଟ ସଂସ୍ଥା ଏହାର ପରିଚାଳନା କରନ୍ତି ।

କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଓ ଇତିହାସ 

250px|thumb|left|The central shrine as viewed from the first precinct
ଶିବ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଶିବରହସ୍ୟ କାହାଣୀ କହିଲା ବେଳେ ଋଷି ସୁଖବ୍ରହ୍ମା ତାହାକୁ ଶୂଣିପାରିଲେ । ଶିବ ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଶାପ ଦେଲେ । ଶିବଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତି ନିମନ୍ତେ ଋଷି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ । ଶିବ ତାଙ୍କୁ ପର ଜନ୍ମରେ ଋଷି ବ୍ୟାସ ହୋଇ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ବର ଦେଲେ । ଶାପମୁକ୍ତି ନିମନ୍ତେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଋଷି ବ୍ୟାସ ପୁନଶ୍ଚ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ । ଅନ୍ୟ ଏକ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସେଠାରେ ଏକ ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ଯାହାକୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ କୁହାଯାଏ । ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ସ୍କନ୍ଧ ବଦଳରେ ବାଳବିନାୟଗ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି । 
ମୂଳ ମନ୍ଦିରଟି ଚୋଳ ବଂଶ ରାଜାମାନେ ତୋଳେଇଥିଲେ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ଗଠନ ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ତିଆରି ହୋଇଛି । ଏହି ବିଷୟ ମନ୍ଦିର ଗାତ୍ରରେ ଚୋଳ ରାଜାମାନେ ରାଜାରାଜା ଚୋଳ  ୧ (Rajaraja Chola I) (୯୮୫–୧୦୧୪), କୁଲୋଥୁଙ୍ଗା ଚୋଳ ୧ (Kulothunga Chola I (୧୦୭୦–୧୧୨୦) ଓ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଚୋଳ ୩  (Rajendra Chola III) (୧୨୪୬–୧୨୭୯) ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଶିଳାଲିପିରେ ବିଜୟନଗରମ ରାଜ୍ୟର ଅଚ୍ୟୁତ ରାୟ, ସଦାଶିବ ରାୟ (୧୫୪୨ରୁ ୧୫୭୦) ଓ ରାମଦେବ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି । ପାଣ୍ଡୟ୍ ରାଜା ମରବର୍ମାଣ ସୁଦର ପାଣ୍ଡଯାନ, ମରବର୍ମାଣ ବିକ୍ରମ ପାଣ୍ଡ୍ୟ ଓ ମରବର୍ମାଣ ବୀରପାଣ୍ଡିଆନ ନାମ ଲିପିବଦ୍ଧ ଅଛି ।

ସ୍ଥାପତ୍ୟ 

ତିରୁକଏଲୁର ତିରୁବେନ୍ନାଇନାଲୁର ରାସ୍ତାରେ ପଡୁଥିବା ଟେନପେନ୍ନୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଥିବା ଟି. ଏଡାଇୟାର ଗ୍ରାମରେ ମରୁନ୍ଦୀଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ । ମନ୍ଦିରର ତିନି ଥାକିଆ ଗମ୍ବୁଜ ଅଛି । କେନ୍ଦ୍ରରେ ମନ୍ଦିରର ମରୁନ୍ଦୀଶ୍ୱର ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି । ମୂଳ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ପାଖରେ ବିନାୟକ, ମୁରୁଗାନ, ନବଗ୍ରହ, ଚନଡେକେଶ୍ୱର ଓ ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅପ୍ରେଲ ମାସରେ ଦୁଇ ଦିନ ନିମନ୍ତେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ଯେପରି ପଡ଼ିବ, ସେହିପରି ତିଆରି କରାଯାଇଛି ।  ଜ୍ଞାନମବିଗାଇ ମନ୍ଦିରର ମୁଖ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ରହିଛି । ମନ୍ଦିର ବୃକ୍ଷର ନାମ ମରୁଡ ମରମ ।

ପର୍ବ ପର୍ବାଣି

ମନ୍ଦିରରେ ଅନେକ ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ । ତା ମଧ୍ୟରୁ ମୂଖ୍ୟ ପର୍ବର ନାମ ତୟାର ଆରତୁ (The Thayar Aaratu festival) ଯାହା ତାମିଲ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରର ଥାଇ ମାସରେ (Thai) ପାଳନ କରାଯାଏ ।

ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ

 Kripapureeswarar Temple
 
ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:ତାମିଲ ନାଡ଼ୁ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର
ବିରଳା ମନ୍ଦିର, କୋଲକାତା

ବିରଳା  ମନ୍ଦିର କୋଲକାତାର ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଯାହାକୁ ବାଲିଗଞ୍ଜର ଆଶୁତୋଷ ଚୌଧୁରୀ ଆଭେନ୍ୟୁରେ ଉଦ୍ୟୋଗପତି ବିରଳା ପରିବାର ତିଆରି କରେଇଥିଲେ । ଏହି ମନ୍ଦିର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ଅବତାରକୁ ସମର୍ପିତ ହୋଇଛି । ସକାଳ ୫.୩୦ରୁ ୧୧ ଏ.ଏମ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ୪.୩୦ରୁ ୯ ପି.ଏମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖୋଲା ରହେ । କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀରେ ଦୂର ଦୁରାନ୍ତରୁ ଭକ୍ତମାନେ ଠାକୁରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ଆସନ୍ତି ।
 
ଇତିହାସ
  
thumb|ଜୁଲାଇ ୨୨ ଦିନ ବାଲିଗଞ୍ଜର ବିରଳା ମନ୍ଦିରର ଉପରବେଳାର ଦୃଶ୍ୟ 
 
ମନ୍ଦିର ତିଆରି ୧୯୭୦ ମସିହାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତିଆରି କରିବାକୁ ପ୍ରାୟ ୨୬ ବର୍ଷ ଲାଗିଥିଲା । ମନ୍ଦିର ତିଆରିର ପରିଚାଳନା ଭାର ସୋମପୁର ନେଇଥିଲେ ।No deadline for these craftsmen Swati Mathur. TNN. December 6, 2012. ମନ୍ଦିରର ପ୍ରାଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ୨୧ ଫେବୃୟାରୀ ୧୯୯୬ ଦିନ ସକାଳେ ସ୍ୱାମୀ ଚିଦାନନ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀ କରିଥିଲେ । ସେହି ଦିନ ଡକ୍ଟର କରଣ ସିଂହ ଏହାର ଉନ୍ମୋଚନ କରିଥିଲେ ।

ସ୍ଥାନ

thumb|ବାଲିଗଞ୍ଜର ବିରଳା ମନ୍ଦିର, ଜୁଲାଇ ୨୦୨୨

thumb|ମନ୍ଦିରର ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର, ବାଲିଗଞ୍ଜର ଏସି ଆଭେନୟୁ

କୋଲକାତାର ବାଲିଗଞ୍ଜରେ ଥିବା ଆଶୁତୋଷ ଆଭେନ୍ୟୁରେ ବିରଳା ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ । ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନାରାୟଣ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ବିରଳା ମନ୍ଦିର ପାଖରେ ମେଟ୍ରୋ ଷ୍ଟେସନ ଅଛି ଓ.ଭି.ଆଇ ପି ମେଟ୍ରୋ ଷ୍ଟେସନ ତିଆରି ହେଉଛି । ଏଠାରୁ କୋଲକାତା ଏୟାର ପୋର୍ଟ ୧୬ କିମି ଦୂର ଓ ସିଆଲଡା ଷ୍ଟେସନ ୫ କିମି ଦୂର । ଏହି ସବୁ ବ୍ୟତୀତ ଏଠାରେ ସର୍ବଦା ବସ, ଟ୍ରାମ ଓ ଟାକ୍ସି ଇତ୍ୟାଦି ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ ।

ମନ୍ଦିର

ମୂଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ରାଧାଙ୍କର ବିଗ୍ରହ ଅଛି ।  
ମନ୍ଦିର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ଶିଖରରେ ହିନ୍ଦୁ ଦେବୀ ଦୂର୍ଗା ବା ଶୁକ୍ତିଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ଅଛି ।  
ମନ୍ଦିରର ଡାହାଣ ପାଖରେ ଯୋଗମୁଦ୍ରାରେ ଥିବା ଶିବଙ୍କର ବିଗ୍ରହ ଅଛି । 
୪୪ କଠା ଜମି ଉପରେ ଧଳା ଶଙ୍ଖ ମର୍ମର ପ୍ରସ୍ତରରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ମନ୍ଦିର ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର ଭଳି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ । 
ମନ୍ଦିରର ପ୍ରସ୍ତର ଗାତ୍ରରେ  ରାଜସ୍ଥାନୀ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା ଅନୁସାରେ ଭଗବତ ଗୀତା ଖୋଦିତ ହୋଇଛି ।

ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ
Places of interest in Kolkata

ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:କଲିକତାର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର
ବଳରାମ ମିଶ୍ର

ବଳରାମ ମିଶ୍ର (୨୨ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୩୨–୨୨ ଜୁଲାଇ ୧୯୭୬) ଜଣେ ଭାରତୀୟ କବି, ଔପନ୍ୟାସିକ, ନାଟ୍ୟକାର ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ନାଟକ "ଶଙ୍ଖ ମହୁରୀ" ଓ "ରକ୍ତ ଗୋଲାପ" ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଥିଲା । 

 ଜୀବନୀ 
ବଳରାମ ମିଶ୍ର ୧୯୩୨ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ୨୨ ତାରିଖରେ ଓଡ଼ିଶାର ରାୟଗଡ଼ାଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା କିଶୋରୀ ଦେବୀ ଓ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅଗାଧୁ ମିଶ୍ର । 

୧୯୭୬ ଜୁଲାଇ ୨୨ ତାରିଖରେ ମାନ୍ଦ୍ରାଜଠାରେ (ଆଧୁନିକ ଚେନ୍ନାଇ) ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

 ରଚନାବଳୀ 

 କବିତା 

 କୁଆଁ କୁଆଁ
 ବନଫୁଲ
 ବେପାରୀ ପୁଅ

 ଉପନ୍ୟାସ 

 ଅର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗିନୀ
 ହୀରା
 ରାହୁ
 ଛନ୍ଦା
 ମାୟା ଓ ମମତା

 ନାଟକ 
 ବନ୍ଦିତା
 ଜୀବନର ଝଡ଼
 ଶଙ୍ଖ ମହୁରୀ
 ଡୁମ୍ବା
 ସଂକଳ୍ପ
 ତୁଣ୍ଡ ବାଇଦ
 ବିଷ ପୀୟୂଷ
 ବାସିଫୁଲ
 ମୋ ବୋଉ
 ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରାଗ
 ମୋତେ ଭୁଲ ବୁଝନା
 ଆମ ସମାଜ
 ବିଷଦୃଷ୍ଟି
 ଝିମିଟି ଖେଳ (ବେତାର ନାଟକ)
 ଶଙ୍ଖ ମହୁରୀ (ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ନାଟକ)
 ରକ୍ତ ଗୋଲାପ (ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ନାଟକ)

 ଆଧାର 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 
 

ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ରାୟଗଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୩୨ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୭୬ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ନାଟ୍ୟକାର
ଶ୍ରୀ ବିଶ୍ଵନାଥ ମନ୍ଦିର

ଶ୍ରୀ ବିଶ୍ୱନାଥ ମନ୍ଦିର, ଅନ୍ୟ ନାମ ବିଶ୍ୱନାଥ ମନ୍ଦିର, ବିଶ୍ୱନାଥ ଟେମ୍ପଲ, ନୂଆ ବିଶ୍ୱନାଥ ଟେମ୍ପଲ ଓ ବିରଳା ଟେମ୍ପଲ, ଏକ ବିଖ୍ୟାତ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଓ ବାରାଣଶୀର ସର୍ବାଧିକ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଆକର୍ଷଣ ସ୍ଥଳ । ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏହି ମନ୍ଦିର ବାରାଣଶୀ ହିନ୍ଦୁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅବସ୍ଥିତ । ୨୫୦ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତାର ଏହି ମନ୍ଦିର ପୃଥିବୀର ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ମନ୍ଦିର । ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ଲୋକ ଭାଷାରେ ବିଶ୍ୱନାଥ ମନ୍ଦିରକୁ ଭିଟି କହନ୍ତି ।  
 
ଇତିହାସ

୧୧୯୪ରେ କୁତବ-ଉଦ-ଦିନ, ୧୪୪୭ରୁ ୧୫୪୮ ମଧ୍ୟରେ ହୁସେନ ଶାହ ଶରକି ଓ ୧୬୬୯ ମସିହାରେ ଔରଙ୍ଗଜେବ ଏହି କାଶୀ ବିଶ୍ୱନାଥ ମନ୍ଦିରକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଇଥିଲେ । ପଣ୍ଡିତ ମଦନ ମୋହନ ମାଲବ୍ୟ ୧୯୩୦ ମସିହାରେ କାଶୀ ବିଶ୍ୱନାଥ ମନ୍ଦିରକୁ ବନାରସ ହିନ୍ଦୁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ପରିସରରେ ନବୀକରଣ କରିବାକୁ ଯୋଜନା କରିଥିଲେ ।  ବିରଳା ପରିବାର ଏହି ମନ୍ଦିର ଗଠନ କରିବାର ଦାୟୀତ୍ୱ ନେଇ ୧୯୩୧ ମସିହାରେ ଭିତ୍ତି ପ୍ରସ୍ତର ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଅବଶେଷରେ ୧୯୬୬ ମସିହାରେ ମନ୍ଦିର ତିଆରି ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।    
   
ଗଠନ

ଶ୍ରୀ ବିଶ୍ୱନାଥ ମନ୍ଦିର ଗଠନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ନିମନ୍ତେ ୩୫ ବର୍ଷ (୧୯୩୧ରୁ ୧୯୬୬) ଲାଗିଥିଲା । ଭାରତର ଉଚ୍ଚ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏହା ଗୋଟିଏ । ମନ୍ଦିର ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟ ୭୭ ମିଟର । କାଶୀ ବିଶ୍ୱନାଥ ମନ୍ଦିର ଶୈଳୀରେ ଏହା ଗଠିତ ହୋଇଛି ଓ ଅଧିକାଂଶ ଶଙ୍ଖ ମର୍ମର ପ୍ରସ୍ତରରେ ତିଆରି ହୋଇଛି । 
ଶ୍ରୀ ବିଶ୍ୱନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରାଥମିକ ଭାବରେ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ବେଢାରେ ୯ଟି ମନ୍ଦିର ଅଛି ଓ ଏହା ମଧ୍ୟକୁ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ମନ୍ଦିର ଖୋଲା ରହେ । ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନାରାୟଣ ମନ୍ଦିରର ପ୍ରଥମ ମହଲାରେ ଶିବ ବିଗ୍ରହ ଥିବା ବେଳେ ଦ୍ୱିତୀୟ ମହଲାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ଓ ଦୂର୍ଗାଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ଅଛି । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ନଟରାଜ, ପାର୍ବତୀ, ଗଣେଶ, ପଞ୍ଚମୂଖୀ ମହାଦେବ, ହନୁମାନ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ନଂଦିଙ୍କ ବିଗ୍ରବ ଅଛି । ମନ୍ଦିର ଭିତର କାନ୍ଥର ସମୁଦାୟ ଗୀତା ଓ ହିନ୍ଦୁ ପୁରାଣରୁ ଛବି ସହିତ ଅନେକ ଲେଖା ଅଙ୍କିତ ହୋଇଛି ।

ସ୍ଥାନ
ବନାରସ ହିନ୍ଦୁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ପରିସର ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ଫାଟକଠାରୁ ୧.୭ କିମି ଦୂରରେ ଶ୍ରୀ ବିଶ୍ୱନାଥ ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ । ଦୁର୍ଗା ମନ୍ଦିରର ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ୩.୩ କିମି ଦୂରରେ, କାଶୀ ବିଶ୍ୱନାଥ ମନ୍ଦିରର ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ୭ କିମି ଦୂରରେ ଓ ବାରାନଦୀ ଷ୍ଟେସନଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ୯ କିମି ଦୂଆରେ ଏହା ଅବସ୍ଥିତ ।

ଗ୍ୟାଲେରି 

ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ

Shri Kashi Vishwanath Mandir
Banaras Hindu University
List of Hindu temples in Varanasi

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:ବାରାଣଶୀର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର
ବିରଳା ମନ୍ଦିର, ହାଇଦ୍ରାବାଦ

ବିରଳା ମନ୍ଦିର ଭାରତର ତେଲେଙ୍ଗାନା ରାଜ୍ୟସ୍ଥିତ ହାଇଦ୍ରାବାଦଠାରେ ଥିବା ଏକ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର । ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ୨୮୦ ଫୁଟ ଏବଂ ଏହା ନଉବତ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ତିଆରି କରିବାକୁ ୧୦ ବର୍ଷ ସମୟ ଲାଗିଥିଲା ଓ ୧୯୭୬ ମସିହାରେ ରାମକୃଷ୍ଣ ମିସନର ସ୍ୱାମୀ ରଙ୍ଗନାଥାନନ୍ଦ ଏହାକୁ ଉନ୍ମୋଚନ କରିଥିଲେ । ବିରଳା ଫାଉଣ୍ଡେସନ ମାଧ୍ୟମରେ ବିରଳା ପରିବାର ଏହି ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରେଇଥିଲେ ଓ ଭାରତରେ ଏହିଭଳି ଅନେକ ମନ୍ଦିର ତୋଳେଇଥିଲେ । ଏହି ସବୁ ମନ୍ଦିରଙ୍କର ନାମ ବିରଳା ମନ୍ଦିର ଦିଆଯାଇଛି ।

ସ୍ଥାପତ୍ୟ

thumb|ରାତିରେ ବିରଳା ମନ୍ଦିରର ଦୃଶ୍ୟ|260x260px
 
ଏହି ମନ୍ଦିର ଦ୍ରାବିଡ଼, ରାଜସ୍ଥାନୀ ଓ ଉତ୍କଳ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି । ଏହି ମନ୍ଦିର ତିଆରୀରେ ୨୦୦୦ ଟନ ଧଳା ଶଙ୍ଖ ମର୍ମର ପଥର ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି । ମନ୍ଦିର ଅଧିଷ୍ଠାତା ପ୍ରଭୁ ଭେଙ୍କଟଶ୍ୱରଙ୍କର ୧୧ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚର ବିଗ୍ରହ ଗ୍ରାନାଇଟ ପ୍ରସ୍ତରରେ ତିଆରି ହୋଇଛି ଓ ଉପରେ ଛତା ଆକାରର ଏକ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି । ଏହାର ପିତ୍ତଳରେ ତିଆରି ପତାକା ସ୍ତମ୍ଭର ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟ ୪୨ ଫୁଟ । ମନ୍ଦିରଟି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ହେବା ପାଇଁ ସେଠାରେ କୌଣସି ଘଣ୍ଟ ନାହିଁ ଓ ରଙ୍ଗନାଥନନ୍ଦଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ଏହି ବନ୍ଦବୋସ୍ତ ହୋଇଛି ।

ମନ୍ଦିର ବିଷୟରେ

ମୂଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ବ୍ୟତୀତ ପ୍ରଭୁ ଭେଙ୍କଟେଶ୍ୱରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପଦ୍ମାବତୀ ଓ ଅଣ୍ଡଳଙ୍କ ନାମରେ ଦୁଇଟି ଛୋଟ ମନ୍ଦିର ଅଛି । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଶିବ, ଶକ୍ତି, ଗଣେଶ, ହନୁମାନ, ବ୍ରହ୍ମା, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମନ୍ଦିର ଅଛି । ମନ୍ଦିର କାନ୍ଥରେ ଗୁରୁବାଣୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧରଣର ଶିକ୍ଷଣୀୟ ବାର୍ତ୍ତା ଖୋଦିତ ହୋଇଛି । ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଓ ଅନ୍ୟ ହିନ୍ଦୁ ନେତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ମନ୍ଦିରଟି ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଖୋଲା ରହେ ।

ପରିବହନ

ଏହି ମନ୍ଦିର ହାଇଦ୍ରାବାଦର ଲକଡ଼ି-କା-ପୁଲ ମେଟ୍ରୋ ଷ୍ଟେସନ ଓ ହାଇଦ୍ରାବାଦ ମେଟ୍ରୋ ଷ୍ଟେସନ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ । ବସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପରିବହନ ମାଧ୍ୟମରେ ମନ୍ଦିରକୁ ସହଜରେ ଯାଇହେବ ।

ବସ ନମ୍ବର: ୫କେ, ୫ଏସ, ୫ – ସିକନ୍ଦରାବାଦରୁ ମେହଦୀପଟନମ

ଯେ କୌଣସି ୧୧୩ ନମ୍ବର ବସ – ଉପଲରୁ ମେହଦୀପଟନମ

ପାର୍କିଂ ସୁବିଧା

ଅତି ଜନପ୍ରିୟ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ବହୁତ ଗାଡ଼ି ଆସିବାଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦିର ପାଖରେ କମ ପାର୍କିଂ ସ୍ଥାନ ମିଳେ । ଏହି ଅସୁବିଧା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଗାଇଡମାନେ  ଗାଡ଼ିକୁ ନଉବତ ପାହାଡ଼ ନିମ୍ନ ଦେଶରେ ପାର୍କ କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି । । ସେଠାକୁ ଚାଲି ଚାଲି ଗଲେ ୨ ମିନିଟ ମାତ୍ର ଲାଗେ ।

ଆଧାର
 
         
ବାହାର ଲିଙ୍କ

 Lord Venkateshwara Temple, Hyderabad 

ଶ୍ରେଣୀ:ହାଇଦରାବାଦର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର