ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀ

thumb|ନେପାଳର ପୋଖରାରେ ଉଠାଯାଇଥିବା ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀର ଏକ ଚିତ୍ର
ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀ ବା ଦୟାଳୁ ପକ୍ଷୀ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Oriental Magpie-Robin,ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମ Copsychus saularis) ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ରାକାର ପକ୍ଷୀ ଯାହାକୁ ପ୍ରଥମେ ଥ୍ରଷ୍ (Thrush) ପରିବାରର ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ପରିଗଣନା କରାଯାଉଥିଲା; କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହାକୁ ମାଛିଖାଇ ପକ୍ଷୀ ପରିବାରରେ (Old World flycatcher) ସ୍ଥାନିତ କରାଯାଇଛି । କଳା-ଧଳା ମିଶା ରଙ୍ଗର ଏହି ପକ୍ଷୀର ଲାଞ୍ଜଟି ଲମ୍ବା ଏବଂ ଭୂମିରେ ବା ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ବସି ଖାଇବା ବେଳେ ଏମାନଙ୍କ ଲାଞ୍ଜଟି ଉପରକୁ ଉଠି ରହିଥିବା ସ୍ପଷ୍ଟ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ । ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶ ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଏହି ପକ୍ଷୀ ସାଧାରଣତଃ ଜଙ୍ଗଲରେ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳର ଉଦ୍ୟାନରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ । ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀ ସୁନ୍ଦର କାକଳି ଧ୍ୱନି ବା ଗୀତ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଓ ଏକଦା ଏମାନଙ୍କୁ ପଞ୍ଜୁରୀରେ ପୋଷା ମନାଇ ରଖିବା ପାଇଁ ବେଶ୍ ଲୋକଚାହିଦା ରହିଥିଲା । ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀ ବଙ୍ଗଳାଦେଶର ଜାତୀୟ ପକ୍ଷୀ । 

 ବିବରଣୀ 
ବାଆଁ|thumb|ମାଈ ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀ (ଭାରତରେ ଉଠାଯାଇଥିବା ଫଟୋଚିତ୍ର)

ଏହି ପ୍ରଜାତିର ପକ୍ଷୀ ପ୍ରାୟ ୧୯ ସେଣ୍ଟିମିଟର (୭.୫ ଇଞ୍ଚ୍) ଲମ୍ବା ଓ ଏହାର ଲାଞ୍ଜଟି ଲମ୍ବା । ଭୂମିରେ ଡେଇଁ ଡେଇଁ ଚାଲିବା ବେଳେ ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଲାଞ୍ଜଟି ଆକାଶ ଆଡ଼କୁ ଟେକି ରଖିଥାଏ । ଗୀତ ଗାଇବା ବେଳେ କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ପରି ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀର ଲାଞ୍ଜଟି ନିଜ ସ୍ୱାଭାବିକ ସ୍ଥିତିରେ ଥାଏ । ଆକାରରେ ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀ ୟୁରୋପୀୟ ରବିନ୍ ପକ୍ଷୀ ପରି, କିନ୍ତୁ ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀର ଲାଞ୍ଜଟି ସାମାନ୍ୟ ଦୀର୍ଘତର । ଅଣ୍ଡିରା ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀର ମୁଣ୍ଡ, ବେକ ଓ ପିଠିର ଉପର ପଟ କଳା ରଙ୍ଗର, କେବଳ କାନ୍ଧ ପାଖରେ ଧଳା ରେଖା ରହିଥାଏ । ଲାଞ୍ଜର ଉପର ପଟ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ଧଳା ରଙ୍ଗର । ମାଈମାନଙ୍କ ଦେହର ଧଳା ଓ କଳା ଅଂଶ ଗାଢ଼ ନ ହୋଇ ସାମାନ୍ୟ ପାଉଁଶିଆ ମିଶା ଧଳା ଓ କଳା ରଙ୍ଗର ହୋଇଥାଏ । ତରୁଣ ଦହିଆଳର ମୁଣ୍ଡ ଓ ପିଠି ଉପରାଂଶ ମାଟିଆ ପରି ରଙ୍ଗର ହୋଇଥାଏ । 

ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀର ମୂଳନାମ ପ୍ରଜାତି ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି ଯାହାର ମାଈମାନେ ଅଣ୍ଡିରାଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଫିକା ରଙ୍ଗର ହୋଇଥାନ୍ତି । ଆଣ୍ଡାମାନ ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜରେ ବାସ କରୁଥିବା ଦହିଆଳ (ଆଣ୍ଡାମାନେନ୍ସିସ୍) ପ୍ରଜାତିର ମାଈ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରଙ୍ଗ ଅଣ୍ଡିରାଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଗାଢ଼ ହୋଇଥାଏ, ମାଈମାନଙ୍କ ଥଣ୍ଟ ଓଜନିଆ ତଥା ଅଣ୍ଡିରାଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଲାଞ୍ଜ ଛୋଟ ହୋଇଥାଏ । ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ସ୍ଥାନୀୟ ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀ (ସେଲୋନେନ୍ସିସ୍) ପୂର୍ବେ କାବେରୀ ନଦୀରୁ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଭାରତୀୟ ଉପଦ୍ୱୀପରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଏହି ସିଂହଳୀ ପ୍ରଜାତିର ମାଈ ଓ ଅଣ୍ଡିରା ପକ୍ଷୀ ଦେଖିବାକୁ ଏକା ପରି । ପୂର୍ବ ପଟେ ଭୁଟାନ ଓ ବଙ୍ଗଳାଦେଶର ଦହିଆଳ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପୂର୍ବେ ଏରିମେଲାସ୍ (erimelas) ନାମରେ ଜଣାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ଏମାନଙ୍କ ଲାଞ୍ଜ ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା କୃଷ୍ଣତର । ବ୍ରହ୍ମଦେଶ ଓ ତାହାର ଦକ୍ଷିଣରେ ବାସ କରୁଥିବା ଦୟାଳୁ ପ୍ରଜାତିର ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ମ୍ୟୁଜିକସ୍ ( musicus) ବୋଲି ନାମିତ କରାଯାଇଛି । ଅନ୍ୟ କିଛି ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀ ପ୍ରଜାତି ହେଲେ – ହଂକଂର ପ୍ରୋସଥୋପେଲସ୍ (prosthopellus), ନିସାୟୋଟିସ୍ (nesiotes), ଜାକ୍ନିକସ୍ (zacnecus), ନେସିଆର୍କସ୍ (nesiarchus), ମ୍ୟାସ୍କ୍ୟୁଲସ୍ (masculus), ପେଜିଏନ୍ସିସ୍ (pagiensis), ଜାଭେନ୍ସିସ୍ (javensis), ପ୍ରୋବ୍ଲେମାଟିକସ୍ (problematicus), ଏମିନସ୍ (amoenus), ଆଡାମ୍ସି (adamsi), ପ୍ଲୁଟୋ (pluto), ଡ୍ୟୁଟେରୋନିମସ୍ (deuteronymus) ଏବଂ ମିଣ୍ଡାନେନ୍ସିସ୍ (mindanensis) । ଏଥିରୁ ଅନେକ ପ୍ରଜାତି ସଠିକ ନିର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇନାହାନ୍ତି ଓ କିଛି ପ୍ରଜାତିର ସ୍ଥିତି ସମ୍ପର୍କିତ ମତରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଫିଲିପାଇନ୍ସର ମିଣ୍ଡାନେନ୍ସିସ୍ ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀ ପ୍ରଜାତିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଜାତି ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି । ଭୌଗୋଳିକ ବିତରଣ ଅନୁଯାୟୀ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ଅଣ୍ଡିରାଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ମାଈମାନଙ୍କ ରଙ୍ଗରେ ଅଧିକ ତାରତମ୍ୟ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ ।

ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀ ପ୍ରାୟ ଭୂମିରେ ବା ଭୂମିଠାରୁ ଅଳ୍ପ ଉଚ୍ଚତାରେ ଗଛ ଉପରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏମାନେ ନିଜ ଲାଞ୍ଜ ଟେକି ଡେଇଁ ଡେଇଁ ଗଛର ଶାଖା ବା ପତ୍ର ଗଦାରୁ ନିଜ ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜି ଖାଉଥାନ୍ତି । ମିଳନ ଋତୁରେ ଅଣ୍ଡିରାମାନେ ବଡ଼ ଗଛ ଡାଳରୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ସୁନ୍ଦର ଗୀତ ଗାଇବା ଶୁଣାଯାଏ ।

 ନାମକରଣର ଇତିହାସ 
ବାଆଁ|thumb|ଜନ୍ ରଏଙ୍କ ୧୭୧୩ ମସିହାର ପୁସ୍ତକ Synopsis methodicam avium & pisciumରେ ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀର ବର୍ଣ୍ଣନା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ଚିତ୍ର
ଏହାର ପେଟ ଦହି ପରି ଧଳା ଥିବାରୁ ଏପରି ନାମକରଣ କରାଯାଇଛି । ଦଇଆଳ, ଦଇୟାଳ, ଦୟାଳ ଓ ଦୟାଳୁ ପକ୍ଷୀ ପ୍ରଭୃତି ଏହାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଥିତ ନାମ ।
ଏହି ପକ୍ଷୀର ଅନ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ସ୍ଥାନୀୟ ନାମ ହେଲା ଧ୍ୟାଲ୍ ବା ଧୟାଲ୍ ଏବଂ ଏହି ନାମ ବିଦେଶୀ ପକ୍ଷୀବିଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମନରେ ଅନେକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା । ଧ୍ୟାଲ୍‍କୁ ଇଂରାଜୀରେ ଢ୍ୟାଲ୍ ବା ଡାୟାଲ୍ ବୋଲି ମନେ କରି ୧୭୩୭ ମସିହାରେ ପ୍ରଥମେ ଏଲିଜାର୍ ଆଲ୍‍ବିନ୍ ଏହାକୁ ଡାୟାଲ୍ ବର୍ଡ୍ ବୋଲି କହିଥିଲେ (ପୁସ୍ତକ - Suppl. N. H. Birds, i. p. 17, pls. xvii. xviii.)। ଆଉ ଜଣେ ବିଜ୍ଞାନୀ ଲେଫେଲଁ ଏହି ପକ୍ଷୀ ସୌର ଫଳକ (ଇଂରାଜୀରେ ସନ୍ ଡାୟାଲ୍ - sun dial) ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ବୋଲି ଏହାକୁ ନିଜ ମାତୃଭାଷା ଫରାସୀରେ କେଡ୍ରଁ (Cadran) ବୋଲି ନାମିତ କରିଥିଲେ (ପୁସ୍ତକ - Ois. d'Afr. iii. p. 50) । ଥୋମାସ୍ ଜେର୍ଡନଙ୍କ ଅନୁସାରେ କାର୍ଲ୍ ଲିନାୟସ୍ ସୌର ଫଳକ ସହ ସମ୍ପର୍କ ବଜାୟ ରଖିବାକୁ ଯାଇ ଏହି ପକ୍ଷୀର ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମରେ ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସୋଲାରିସ୍ ବା ସୌଲାରିସ୍ ଶବ୍ଦ ଯୋଡ଼ିଥିଲେ (ପୁସ୍ତକ - B. India, ii. p. 1l6) । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏଡ୍ୱାର୍ଡ୍ ବ୍ଲାଇଥ୍ ଏହି ଭ୍ରମ ଧାରଣା ଓ ପକ୍ଷୀର ବୈଜ୍ଞାନିକ ନାମର ପ୍ରକୃତ କାରଣ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ । ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାର ଶବ୍ଦ (ଶୌ ଲୋରି – ଅର୍ଥାତ୍ ୧୦୦ ଗୀତ)ର ଲାଟିନ୍ ରୂପାନ୍ତରଣ ଓ ଅପଭ୍ରଂଶରେ ସୌଲାରିସ୍ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ବିଷୟ ସେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ । ମାନ୍ଦ୍ରାଜର ଏଡ୍ୱାର୍ଡ୍ ବକ୍ଲି ନାମକ ଜଣେ ଶଲ୍ୟ ଚିକିତ୍ସକ ଜେମ୍ସ୍ ପେଟିଭେରଙ୍କ ପାଖକୁ ଏକ ଅଣ୍ଡିରା ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀ ଓ ଏହାର ହିନ୍ଦୀ ନାମ ଲେଖା କାଗଜ ପଠାଇଥିଲେ । ଜେମ୍ସ ପରେ ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀର ବର୍ଣ୍ଣନା ଲେଖିଥିଲେ (Ray, Synops. Meth. Avium, ପୃଷ୍ଠା ୧୯୭) ।

 ଭୌଗୋଳିକ ବିତରଣ ଓ ପରିବାସ 
ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀ କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆ ଅଞ୍ଚଳର ବଙ୍ଗଳାଦେଶ, ଭାରତ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା, ପୂର୍ବ ପାକିସ୍ତାନ, ପୂର୍ବ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ, ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡ୍, ଦକ୍ଷିଣ ଚୀନ, ମାଲେସିଆ, ସିଙ୍ଗାପୁର ଇତ୍ୟାଦି ଅଞ୍ଚଳର ସ୍ଥାନୀୟ ପକ୍ଷୀ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଆଣି ଛଡ଼ା ଯାଇଥିଲା ।

ଖୋଲା ବଣ ଏବଂ ଜନବସତି ନିକଟରେ ଚାଷଜମିମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳନ୍ତି ।

 ପରିସ୍ଥିତିକ ବ୍ୟବହାର 
ବାଆଁ|thumb|ୱିସ୍‍ବାଡେନ୍ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀର ଅଣ୍ଡା

ଭାରତରେ ମାର୍ଚ୍ଚରୁ ଜୁଲାଇ ମାସ ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆରେ ଜାନୁଆରୀରୁ ଜୁନ୍ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ପ୍ରଜନନ ସମୟ । ମିଳନ ଋତୁରେ ଅଣ୍ଡିରାମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରୁ କାକଳି ରାବ କରି ମାଈମାନଙ୍କୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରନ୍ତି । ଅଣ୍ଡିରାମାନେ ନିଜର ପର ଫୁଲାଇ, ଥଣ୍ଟ ଉପରକୁ କରି, ଲାଞ୍ଜର ପର ବିଞ୍ଛଣା ପରି ପ୍ରସାରିତ କରି ଓ ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗୀରେ ଚାଲି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି । ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀମାନେ ଗଛର କୋରଡ଼ରେ, ଘର ଓ ଅଟ୍ଟାଳିକାର କାନ୍ଥ ଉପରେ ନିଜର ବସା ବାନ୍ଧିଥାନ୍ତି । ବସାର ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ସେମାନେ ଘାସ, କୁଟା ଇତ୍ୟାଦିରେ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି । ମାଈ ପକ୍ଷୀମାନେ ବସା ବାନ୍ଧିବାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । ଅଣ୍ଡା ଦେବାର ପ୍ରାୟ ଏକ ସପ୍ତାହ ପୂର୍ବରୁ ମାଈମାନେ ବସା ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ କରିଦିଅନ୍ତି । ୨୪ ଘଣ୍ଟା ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ମାଈ ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀ ୪-୫ଟି ଅଣ୍ଡା ଦେଇଥାଏ । ଅଣ୍ଡାଗୁଡ଼ିକ ଫିକା ନୀଳ ସାଗୁଆ ମିଶା ପାଳ ପରି ରଙ୍ଗର ହୋଇଥାନ୍ତି । ମାଈ ପକ୍ଷୀ ଏକାକୀ ୮-୧୪ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଣ୍ଡାଗୁଡ଼ିକୁ ଉଷୁମାଇଥାଏ । 
thumb|ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଏକ ତରୁଣ ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀ
ଶାବକଙ୍କୁ ଆହାର ଯୋଗାଇ ଦେବାରେ ମଧ୍ୟ ଅଣ୍ଡିରାମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ମାଈ ପକ୍ଷୀଙ୍କର ଅଧିକ ଭୂମିକା ରହିଥାଏ । ପ୍ରଜନନ ଋତୁରେ ଅଣ୍ଡିରା ପକ୍ଷୀମାନେ ଖୁବ୍ ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ସ୍ୱଭାବ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ଓ ନିଜ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି । ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଣ୍ଡିରା ତାଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରର ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ରାବିଲେ ବା ଅନ୍ୟ ଅଣ୍ଡିରାକୁ ଦେଖିଲେ ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ହୋଇଉଠନ୍ତି । ଅଣ୍ଡିରାମାନେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ବସାକୁ ଜଗିବାରେ ଅତିବାହିତ କରିଥାନ୍ତି । ଏହି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କରାଯାଇଥିବା ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ସେମାନଙ୍କ ରାବରେ ସାମାନ୍ୟ ଭାଷାଗତ ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ ରହିଥାଏ ଓ ଦୁଇଟି ପଡ଼ୋଶୀ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ରାବ ମଧ୍ୟ ଅଳ୍ପ ଅଲଗା ହୋଇପାରେ । ରାବିଲା ବେଳେ ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ରାବର ଅନୁକରଣ ମଧ୍ୟ କରିପାରେ । ଏଥିରୁ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ଯେ ଏହି ପକ୍ଷୀମାନେ ସ୍ୱଭାବରେ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ରହିବା ପକ୍ଷୀ ନୁହଁନ୍ତି । ଅଣ୍ଡିରାମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ବେଳେ ମାଈମାନେ ମଧ୍ୟ କାକଳି ଗାଇବା ଦେଖାଯାଏ । ସୁନ୍ଦର ଗୀତ ଛଡ଼ା ଏମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦ କ୍ଷେତ୍ର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, ବିପଦ ସଙ୍କେତ ସୂଚନା ଦେବା, ଧମକାଇବା, ଯାଚନା କରିବା, ଆଶ୍ରୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା, ଦୁଃଖରେ ଥିବା ଆଦି ଭାବନା ବ୍ୟକ୍ତ କରିଥାଏ । ଏମାନେ ଏକ ପ୍ରକାରର କର୍କଷ ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ।

ବିଭିନ୍ନ ପୋକ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ଅମେରୁଦଣ୍ଡୀ ପ୍ରାଣୀ ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀର ମୁଖ୍ୟ ଆହାର । ଏହି କୀଟଭକ୍ଷୀ ପକ୍ଷୀ ବେଳେବେଳେ ଫୁଲରୁ ବାହାରୁଥିବା ରସ, ଝିଟିପିଟି, ଯୋକ, ସମ୍ବାଳୁଆ ଓ ଏପରିକି ମାଛ ଖାଇବା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି ।

ବହୁ ସମୟରେ ଗୋଧୂଳିର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ ଏମାନେ ସକ୍ରିୟ ଥାଆନ୍ତି । ଏମାନେ ଗଛ ପତ୍ରରେ ଜମା ହୋଇଥିବା ବର୍ଷା ପାଣିରେ ଗାଧୋଇବା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି ।

 ସଂରକ୍ଷଣ ସ୍ଥିତି 
ଯଦିଓ ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରରେ ଏହି ପକ୍ଷୀର ସଂରକ୍ଷଣ ସ୍ଥିତି "ଚିନ୍ତାର କାରଣ ନୁହେଁ (little concern)" ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି, ତଥାପି କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି ।

ସିଙ୍ଗାପୁର ଓ ହଂକଂରେ (ଏଠାରେ ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀର ପ୍ରଚଳିତ ମାଳୟ ନାମ ମୁରାଇ କାମ୍ପୁଂଗ୍/କ୍ୟାକିଂ) ୧୯୨୦ ଦଶନ୍ଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଏକ ସାଧାରଣ ବିଷୟ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ସମ୍ଭବତଃ ବଣିମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଓ ତତ୍-ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ବଢ଼ିବାରୁ ୧୯୭୦ ଦଶନ୍ଧି ବେଳକୁ ଏମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ପାଇବାକୁ ଲାଗିଲା । ପୋଷା ମନାଇବା ପାଇଁ ଫାଶ ପକାଇ ଧରିବା, ପରିବାସ ନଷ୍ଟ ଓ ପକ୍ଷୀ ବ୍ୟବସାୟ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣ ସାଜିବାରୁ ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଆଇନର ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଛି ।
ଡାହାଣ|thumb|ଢାକା ସହରର ଡୋଏଲ୍ ଛକ
କିଛି ଶିକାରୀ ପକ୍ଷୀ ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଶିକାର ମଧ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି । ବିଭିନ୍ନ ଭୂତାଣୁ ଓ ପରଜୀବୀ ଜୀବାଣୁ ମଧ୍ୟ ଏମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିପାରନ୍ତି । ପକ୍ଷୀଙ୍କ ମ୍ୟାଲେରିଆ ଜୀବାଣୁଠାରୁ ଏମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ, କିନ୍ତୁ ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏଚ୍୪ଏନ୍୩ (H4N3) ଓ ଏଚ୍୫ଏନ୍୧ (H5N1)ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେବା ଦେଖାଯାଇଛି । ଏମାନଙ୍କ ଆଖିକୁ ପରଜୀବୀ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିବା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି ।

 ସଂସ୍କୃତିରେ ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀ 

ସୁନ୍ଦର ଗୀତ ଗାଉଥିବାରୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ଲଢ଼େଇ ପାଇଁ ପୂର୍ବେ ଭାରତରେ ଏମାନଙ୍କୁ ପଞ୍ଜୁରୀରେ ପୋଷା ମନାଇ ରଖାଯାଉଥିଲା । ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆରେ ଏଯାବତ ଏମାନଙ୍କ ବ୍ୟବସାୟ ହେବାର ପ୍ରଥା ଚାଲିଛି ।

ବଙ୍ଗଳାଦେଶରେ ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀକୁ ଦୋୟେଲ୍ (ବଙ୍ଗଳା ଭାଷାରେ দোয়েল) ବା ଦୋଏଲ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ବଙ୍ଗଳାଦେଶରେ ଦହିଆଳ ପକ୍ଷୀ ବିଭିନ୍ନ ସାଙ୍କେତିକ ଚିହ୍ନରେ ଓ କାଗଜ ମୁଦ୍ରାର ଚିତ୍ରରେ ପ୍ରକାଶିତ । ଢାକା ସହରରେ ଦୋଏଲ୍ ଛତ୍ତର୍ (ଅର୍ଥାତ୍ - ଦୋଏଲ୍ ଛକ) ନାମକ ଏକ ଜଣାଶୁଣା ଛକ ମଧ୍ୟ ରହିଛି ।

ଶ୍ରୀଲଙ୍କାରେ ଏହି ପକ୍ଷୀ ପୋଲକିଚ୍ଚା ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ।

 ଆଧାର 

 ଅନ୍ୟ ଉତ୍ସ 

 Mehrotra, P. N. 1982. Morphophysiology of the cloacal protuberance in the male Copsychus saularis (L.) (Aves, Passeriformes). Science and Culture 48:244–246.

 ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲିଂକ୍ 

 Oriental Magpie Robin videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection
 Magpie-robin in Banglapedia

ଶ୍ରେଣୀ:ପକ୍ଷୀ