ଜୀବସାର କ

ଜୀବସାର 'କ' (: ଭିଟାମିନ ଏ) ଆକ୍ଷିରେ ଥିବା ରେଟିନା ନିମନ୍ତେ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକୀୟ ପୋଷକ ଅଟେ । ଏହା ଉଭୟ କମ୍ ଆଲୋକରେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ଚିହ୍ନିବା(ରଙ୍ଗ ଚିହ୍ନିବା) ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଅଟେ ।ଜୀବ ଶରୀରରୁ ଜାତ ଖାଦ୍ୟରେ ଜୀବସାର 'କ' , ଇଷ୍ଟର ଅବସ୍ଥାରେ ମିଳେ ; ଯାହାକି ପରେ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତରେ (small intestine) ରେଟିନୋଲରେ ବଦଳିଯାଏ । ରେଟିନୋଲ (Retinol) ରାସାୟନିକ ସଂରଚନା ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ସୁରାସାର (Alcohol) ଅଟେ । ଏହି ରେଟିନୋଲ ଶରୀରରେ ସଞ୍ଚୟ ଅବସ୍ଥା ଅଟେ , ଯାହାକି ପରେ ଆ‌ଲ‌୍‌ଡିହା‌ଇ‌ଡ‌୍ ଅବସ୍ଥାକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଥାଏ : ରେଟିନାଲ । 
ସାଧାରଣତଃ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥରେ ଜୀବସାର 'କ' ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଅବସ୍ଥାରେ ମିଳେ : 
 ରେଟିନୋଲ , ଭିଟାମିନ-ଏର ଏକ ଅବସ୍ଥା ଯାହାକି ପ୍ରାଣୀ ଶରୀରରୁ ଜାତ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥରୁ ମିଳିଥାଏ ।
 କାରୋଟୀନଗୁଡ଼ିକ ଯେପରିକି , ଆଲଫା କରୋଟିନ , ବିଟା କରୋଟିନ , ଗାମା କରୋଟିନ ଓ xanthophyll beta-cryptoxanthin ହିଁ ଭିଟାମିନର ଅବସ୍ଥା ରୂପେ ଶାକାହାରୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶରୀରରେ ଦେଖାଯାଏ । ପ୍ରକୃତରେ ମାଂସାହାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି କାରୋଟିନକୁ ରେଟିନାଲରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାରେ ଦୁର୍ବଳ ଅଟନ୍ତି । 
 ଇତିହାସ 
୧୯୦୬ରେ ଏହି ଜୀବସାର 'କ' ଆବିଷ୍କାର କରାଯାଇଥିଲା । ପୃଷ୍ଟିସାର , ସ୍ନେହସାର ଓ ଶ୍ୱେତସାର ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାଦାନ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା ଗୋରୁଗାଇମାନଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ । ୧୯୧୭ରେ ଏହି ଉପାଦାନ ସବୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ : ଏଲମର ମ୍ୟାକ କୋଲୁମ (Elmer McCollum ) ୱି‌ସ୍‌କୋ‌ନ୍‌ସି‌ନ୍-ମାଡିସନ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଓ ଲାଫାୟେତ୍ତେ ମେଣ୍ଡେଲ (Lafayette Mendel) , ଥୋମାସ ବର ଓସବୋର୍ଣ୍ଣ (Thomas Burr Osborne) ୟେଲ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ । David Adriaan van Dorp ଓ Jozef Ferdinand Arens ନାମକ ଦୁଇଜଣ ଡଚ ରସାୟନବିତ୍.ଏହାକୁ ପ୍ରଥମେ କୃତ୍ରିମ ଭାବେ ବନେଇ ଥିଲେ ।

 ଦୈନିକ ଆବଶ୍ୟକତା 
ଜୀବସାର 'କ'ର ଦୈନିକ ଆବଶ୍ୟକତାଅଧିକ ଦେଖନ୍ତୁ: କେତେ ଆହାର ନେବା ଉଚିତ? (ଇଂରାଜୀ)
 ଜୀବନର ଅବସ୍ଥା ଦୈନିକ ଆହାର (Adequate intakes)
μg/day ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ସୀମା
μg/day ଶିଶୁ
୦–୬ ମାସ୭–୧୨ ମାସ ୪୦୦*୫୦୦* ୬୦୦୬୦୦ ବାଳୁତ
୧–୩ ବର୍ଷ୪–୮ ବର୍ଷ ୩୦୦୪୦୦ ୬୦୦୯୦୦ ପୁରୁଷ
୯–୧୩ ବର୍ଷ୧୪–୧୮ ବର୍ଷ୧୯ – >୭୦ ବର୍ଷ ୬୦୦୯୦୦୯୦୦ ୧୭୦୦୨୮୦୦୩୦୦୦ ସ୍ତ୍ରୀ
୯–୧୩ ବର୍ଷ୧୪–୧୮ ବର୍ଷ୧୯ – >୭୦ ବର୍ଷ ୬୦୦୭୦୦୭୦୦ ୧୭୦୦୨୮୦୦୩୦୦୦ ଗର୍ଭାବସ୍ଥା
<୧୯ ବର୍ଷ୧୯ – >୫୦ ବର୍ଷ ୭୫୦୭୭୦ ୨୮୦୦୩୦୦୦ ସ୍ତନ୍ୟପାନ
<୧୯ ବର୍ଷ୧୯ – >୫୦ ବର୍ଷ ୧୨୦୦୧୩୦୦ ୨୮୦୦୩୦୦୦

 ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ସ 
thumb|frameless|upright|right|250px|ଗାଜର 
ସାଧାରଣତଃ ଜୀବସାର କ ଅନେକ ଗୁଡିଏ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥରୁ ମିଳିଥାଏ:
 ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଯକୃତ (ଗୋମାଂସ, ଘୁଷୁରି ମାଂସ, କୁକୁଡା ମାଂସ, ଟର୍କୀ, ମାଛ) (୬୫୦୦ μg ୭୨୨%) ଓ କଡ଼ ମାଛର ଯକୃତରୁ ବାହାରୁଥିବା ତୈଳ ।
 dandelion greens (୫୫୮୮ IU ୧୧୨%)Dandelion greens, raw. NutritionData.Self.com.
 ଗାଜର (୮୩୫ μg ୯୩%)
 broccoli ପତ୍ର (୮୦୦ μg ୮୯%) – USDA database  ଅନୁଯାୟୀ broccoli floretsରେ ଏହାର ପରିମାଣ ବହୁତ କମ । The RAE value in the USDA data for broccoli leaves is similar to the IU value for broccoli florets, which implies that the leaves have about 20 times as much beta-carotene.
 କନ୍ଦମୂଳ (709 μg 79%)
 ଲହୁଣୀ (684 μg 76%)
 ବନ୍ଧାକୋବି (681 μg 76%)
 ଖଡା ଶାଗ (୪୬୯ μg ୫୨%)
 କଖାରୁ (୪୦୦ μg ୪୧%)
 collard greens (333 μg 37%)
 Cheddar cheese (265 μg 29%)
 ତରଭୁଜ (169 μg 19%)
 ଅଣ୍ଡା (୧୪୦ μg ୧୬%)
 apricot (୯୬ μg ୧୧%)
 ଅମୃତ ଭଣ୍ଡା (୫୫ μg ୬%)
 ଆମ୍ବ (୩୮ μg ୪%)
 ମଟର ଚଣା (୩୮ μg ୪%)
 broccoli (୩୧ μg ୩%)
 କ୍ଷୀର (୨୮ μg ୩%)

ବି.ଦ୍ର : ଏହି ତଥ୍ୟ ସବୁ USDA databaseରୁ  ନିଆଯାଇଛି ଏବଂ ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ତଥ୍ୟ ହେଉଛି, ୧୦୦ ଗ୍ରାମ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରତି retinol activity equivalences (RAEs)ଓ ବୟସ୍କ ପୁରୁଷ ପାଇଁ ଦୈନିକ ଆହାର ଆବଶ୍ୟକତାର ପ୍ରତିଶତ ମୂଲ୍ୟ ।

 ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 
 ଅଭାବ ଜନିତ ରୋଗ 
ଆଧିକ୍ୟ ଜନିତ ରୋଗ

ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ
 ଜୀବସାର
 ଆଧାର 

 ଅଧିକ ପଢନ୍ତୁ 
 
 UNICEF, Vitamin A Supplementation: A Decade of Progress, UNICEF, New York, 2007. 
 Flour Fortification Initiative, GAIN, Micronutrient Initiative, USAID, The World Bank, UNICEF, Investing in the Future: A United Call to Action on Vitamin and Mineral Deficiencies, 2009. 
 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 vitaminA.org 
 The Micronutrient Initiative 
 UNICEF
 Helen Keller International
 A2Z
 World Health Organization Database on Vitamin A Deficiency

ଶ୍ରେଣୀ:ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ