biswa921/orwiki-latest-pages-articles-raw huggingface dataset:
ଉତ୍ତରେଶ୍ଵର ଶିବ ମନ୍ଦିର

ଉତ୍ତରେଶ୍ୱର ଶିବ ମନ୍ଦିର ପୁରୁଣା ଭୁବନେଶ୍ୱରର ବିନ୍ଦୁସାଗର ପୋଖରୀର ଉତ୍ତର ତଟ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏକ ଗୋଲାକାର ଯୋନୀପୀଠ ମଧ୍ୟରେ ଏଠାରେ ଏକ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ପାଉଛନ୍ତି । ନଅଗୋଟି ଛୋଟ ମନ୍ଦିର ଉତ୍ତରେଶ୍ୱରଙ୍କ ମୂଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରକୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି । ଶିବଙ୍କ ଚାରି ମୁଖ୍ୟ ପୀଠ ମଧ୍ୟରୁ ଏହା ଅନ୍ୟତମ । ଏହା ଏକ ତନ୍ତ୍ରପୀଠ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି । ଅନ୍ୟ ତିନି  ପୀଠ ହେଲେ ଖରଖିଆ ବୈଦ୍ୟନାଥଙ୍କର ଯୋଗପୀଠ, ଲିଙ୍ଗରାଜଙ୍କର ଭୋଗ ପୀଠ ଓ କେଦାରଗୌରୀଙ୍କର ସିଦ୍ଧ ପୀଠ ।

ମନ୍ଦିରର ଅନ୍ୟ ଏକ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ମୁଖ୍ୟମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରେସ୍ଥିତ ଭଗବାନ ନୃସିଂହଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତୀ । ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରକୁ ଘେରି ରହିଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ୍ ମନ୍ଦିର ସାଙ୍ଗକୁ ଗୋଦାବରୀ କୁଣ୍ଡ ତଥା ଏକ ପୋଖରୀ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଏହାଛଡା ଦ୍ୱିତୀୟ ବଡ଼ ମଦିରଟି ହେଉଛି ଭଗବାନ ଭୀମେଶ୍ୱରଙ୍କର । ଏହି ମନ୍ଦିରର ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମହତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛନ୍ତି ମା ଉତ୍ତରାୟଣୀ । ସେ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରର ବାହାର କାନ୍ଥର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁଖ କରି ଭଗବାନ ଉତ୍ତରେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ । ପ୍ରତିବର୍ଷ ଚୈତ୍ର ମାସରେ ଦେବୀ ଉତ୍ତରାୟଣିଙ୍କ ପାଖରେ ପୂଜା ବେଲେ ପାନ ଅର୍ପନ କରାଯାଏ ।

 ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା 
ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା ଯଥା ଏହାର ଆୟତାକାର ସପାଟ ଛାତବାଲା ଜଗମୋହନ ତଥା ମୂର୍ତ୍ତୀ ଗଠନରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ମନ୍ଦିରଟି ସପ୍ତମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ । ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ମନ୍ଦିରଟି ଭାଙ୍ଗିଯିବାପରେ ଅର୍ଥାତ ଉନ୍ନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏହାର କିଛି ଅଂଶ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିବାର ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟସ୍ଥ ବିମାନର ଗଢଣ ଏକ ରେଖା ଦେଉଳ ସଦୃଶ ଏବଂ ଜଗମୋହନ ହେଉଛି ଏକ ଆୟତାକାର ମଣ୍ଡପ ସଦୃଶ ।

ପ୍ରଭୂ କାର୍ତ୍ତୀକେୟଙ୍କର ଏକ ପ୍ରତୋମୂର୍ତ୍ତୀ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମୁଦ୍ରାରେ ଶୋଭାପାଉଅଛି । ବାମ ହାତରେ ସେ ଶୂଳ ଧାରନ କରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତ ନିଜ ଜଙ୍ଘ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଶୋଭିତ । ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା ମହୀଷ ମର୍ଦ୍ଦିନୀ ରୂପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ । 

 କୀମ୍ବଦନ୍ତି 
ସ୍ଥାନୀୟ କୀମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ ବିନ୍ଦୁସାଗରର ତଥା ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିରର ଉତ୍ତରରେ ରହିଥିବାରୁ ଏହି ପୀଠର ନାମ ଉତ୍ତରେଶ୍ୱର । ମନ୍ଦିର ପରିସର ମଧ୍ୟରେ ଗୋଦାବରୀ କୁଣ୍ଡ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଝରଣା ଯାହାକି ବହିଯାଇ ବିନ୍ଦୁସାଗର ମଧ୍ୟରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଏ । 

ଅନ୍ୟ ଏକ କୀମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ କୀର୍ତ୍ତୀ ଓ ବାସ ନାମକ ରାକ୍ଷସକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇବା ପରେ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଭୀଷଣ ଶୋଷ ହେଲା । ପାର୍ବତୀଙ୍କ କହିବାରେ ପ୍ରଭୂ ଶିବ ଏହିଠାରେ ନିଜର ତ୍ରୀଶୂଳ ଘାତରେ ଏକ ଝରଣା ପ୍ରବାହିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା । ବସନ୍ତର ଅଭିଷେକ ନିମନ୍ତେ ପ୍ରଭୂ ଶିବ ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ । ହେଲେ ସମସ୍ତ ନଦୀ ଆସିଲେ ସିନା; ଦେବୀ ଗୋଦାବରୀ ଆସିପାରିଲେ ନାହିଁ । ଏଣୁ ପ୍ରଭୂ ଶିବ କ୍ରୋଧରେ ଦେବୀ ଗୋଦାବରୀଙ୍କୁ ଏହି ଅଭିଶାପ ଦେଲେ କି ଏହାର ପାଣି ସର୍ବଦା ଅଶୂଦ୍ଧ ରହିବ , କେବଳ ପବିତ୍ର କୁମ୍ଭମେଳା ଅବସରରେ ହିଁ ଗୋଦାବରୀର ପାଣି ଶୁଦ୍ଧ ହେବ ।
 ଆଧାର 
 

ଶ୍ରେଣୀ:ଶିବ ମନ୍ଦିର
ଶ୍ରେଣୀ:ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲା
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶାର ଶିବ ମନ୍ଦିର
ଶ୍ରେଣୀ:ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଥିବା ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମସ୍ଥଳ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭୁବନେଶ୍ୱରର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର
ରାଣା ଆୟୁବ

ରାଣା ଆୟୁବ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ସାମ୍ବାଦିକା ଓ ଲେଖିକା । ସେ ଗୁଜରାଟ ଫାଇଲ୍ସ: ଆନାଟୋମୀ ଅଫ୍ ଏ କଭର ଅପ୍‌ର ଲେଖିକା। 

 ପରିବାର 
thumb|260x260_ପିକସେଲ|ରାଣା ଆୟୁବ ୨୦୧୬ର ଟାଇମ୍ସଲିଟ ଫେସ୍ଟରେ ।
ରାଣା ଆୟୁବଙ୍କ ଜନ୍ମ ଭାରତର ମୁମ୍ବାଇ ସ‌ହରରେ ହେଇଥିଲା । ଆୟୁବଙ୍କ ବାପା ମୁମ୍ବାଇସ୍ଥିତ ଏକ ପତ୍ରୀକା ବ୍ଲିଟ୍ଜରେ ଲେଖକ । ୧୯୯୨-୯୩ ମୁମ୍ବାଇ ଦଙ୍ଗା ସମୟରେ ଆୟୁବଙ୍କ ପରିବାର ମୁସଲିମ ବ‌ହୁଳ ଦେଓନାରରେ ରହିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।

 କ୍ଯାରିଅର 
ରାଣା ତେହେଲ୍ଲକାରେ କାମ କରିଛନ୍ତି, ଏହା ଦିଲ୍ଲୀସ୍ଥିତ ଏକ ତଦନ୍ତକାରୀ ଖବର ପତ୍ରୀକା । ରାଣା ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟିର ଓ ଦେଶର ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ସମାଲୋଚନା କରିବାରେ ଜଣାଶୁଣା । ପୂର୍ବରୁ, ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ରାଣାଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ରିପୋର୍ଟ ଦେଶର ବର୍ତ୍ତମାନ ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରୀ ଅମିତ ସାହଙ୍କୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଜେଲ ଦଣ୍ଡ ହେଇଥିଲା ।

ତେହେଲ୍ଲକାରେ ରାଣା ଜଣେ ତଦନ୍ତକାରୀ ସାମ୍ବାଦିକା ଭାବେ କାମ କରୁଥିଲେ, ଓ ନିଜର ପ୍ରଥମ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ସେ ୨୦୦୨ରେ ହେଇଥିବା ଗୁଜରାଟ ଦଙ୍ଗା ଉପରେ ଷ୍ଟିଂଗ ଅପରେସନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ବିଷୟରେ ସେ ତାଙ୍କ ବ‌ହି ଗୁଜରାଟ ଫାଇଲ୍ସରେ ଲେଖିଛନ୍ତି । ଷ୍ଟିଂଗ ଅପରେସନ ପରେ ତେହେଲ୍ଲକା ରାଣାଙ୍କଦ୍ୱାରା ଲେଖାଯାଇଥିବା ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶନ କରିନଥିଲା ।  ସେ କିଛି ବର୍ଷ ଯାଏଁ ତେହେଲ୍ଲକାରେ କାମ କରିଥିଲେ ଓ ପରେ ତେହେଲ୍ଲକାର ସମ୍ପାଦକ ତରୁଣ ତେଜପାଳଙ୍କ ଉପରେ ଯୌନ ଶୋଷଣ ଅଭିଯୋଗ ଆସିଲା ପରେ, ସେ ସଂସ୍ଥା ଉପରେ ନିଜର ପ୍ର‌ତିବାଦ ଦେଖେଇ ଇସ୍ଥପା ଦେଇଥିଲେ ।

 ଗୁଜୁରାତ ଷ୍ଟିଙ୍ଗ ଅପରେସନ 
ରାଣା "ମୈଥିଳି ତ୍ୟାଗିର"  ଗୁପ୍ତ ନାମରେ ୨୦୦୨ ଦଙ୍ଗାରେ ଲିପ୍ତ ଥିବା କିଛି ଲୋକଙ୍କୁ ପୋଲିସ ଅଫିସର ଓ ନେତାମାନେ କିପରି ଗୁପ୍ତ ରଖିଥିଲେ ତାକୁ ବାହାରକୁ ଆଣିବାର ପ୍ରଚେଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । ସେ ୧୦ ମାସ ଧରି ଏହି ଛଦ୍ମ ଋପରେ ଏହି ଅପରେସନ ଚଳାଇଥିଲେ ।ପରେ କିଛି ନୂଆ ତ‌ଥ୍ୟ ନାହିଁର ଉଦାହରଣ ଦେଇ, ତେହେଲ୍ଲକା ରାଣାଙ୍କଦ୍ୱାରା ଲେଖାଯାଇଥିବା ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶନ କରିନଥିଲା ।

 ପୁରସ୍କାର 

 ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୧୧, ସଂସ୍କୃତି ପୁରସ୍କାର ଉଚ୍ଚକୋଟିର ସମ୍ବାଦିକତା ପାଇଁ।
 'Citation of Excellence' ପୁରସ୍କାର ୨୦୦୨ ଗୁଗୁରାଟ ଦଙ୍ଗାରେ ନିଜର ଗୁପ୍ତ ତଦନ୍ତ ପାଇଁ ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୮୪ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ପ୍ରଭାତ କୁମାର ସାମନ୍ତରାୟ

ପ୍ରଭାତ କୁମାର ସାମନ୍ତରାୟ (ଜନ୍ମ: ୨୨ ଅପ୍ରେଲ ୧୯୫୦) ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ । ସେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ବିଜୁ ଜନତା ଦଳର କର୍ମକର୍ତ୍ତା ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି । ପ୍ରଭାତ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାରେ ଜଣେ ସାଂସଦ ଭାବରେ ଦୁଇଥର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ୧୯୯୮ ଓ ୧୯୯୯ ଭାରତୀୟ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନରେ ସେ କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ଲୋକ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ଯଥାକ୍ରମେ ୧୨ଶ ଓ ୧୩ଶ ଲୋକ ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।

ଜନ୍ମ, ପରିବାର ଓ ଶିକ୍ଷା 
ପ୍ରଭାତ କୁମାର ସାମନ୍ତରାୟ ୧୯୫୦ ମସିହାର ଅପ୍ରେଲ ମାସ ୨୨ ତାରିଖରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ନାମ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣି ସାମନ୍ତରାୟ ଏବଂ ପତ୍ନୀଙ୍କ ନାମ ପ୍ରତିଭା ମଞ୍ଜରୀ ମହାନ୍ତି । ପ୍ରଭାତଙ୍କର ଶିକ୍ଷାଗତ ଯୋଗ୍ୟତା କଳାରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ।

 ରାଜନୈତିକ ଜୀବନ 
ପ୍ରଭାତ କୁମାର ସାମନ୍ତରାୟ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ବିଜୁ ଜନତା ଦଳର କର୍ମକର୍ତ୍ତା ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି । ସେ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାରେ ଜଣେ ସାଂସଦ ଭାବରେ ଦୁଇଥର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୫୦ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୨ଶ ଲୋକ ସଭା ସଭ୍ୟ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୩ଶ ଲୋକ ସଭା ସଭ୍ୟ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକସଭା ସଦସ୍ୟ
ଶ୍ରେଣୀ:ବିଜୁ ଜନତା ଦଳ ରାଜନେତା
ହରେକୃଷ୍ଣ ମହତାବ ରାଜ୍ଯ ଗ୍ରନ୍ଥାଗାର

ଲେଉଟାଣି ହରେକୃଷ୍ଣ ମହତାବ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥାଗାର
ବିଶ୍ୱରୂପ

ବଶ୍ୱରୂପ, ୨୦୧୯ ମସିହାରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିବା ଏକ ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର । ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ପ୍ରଯୋଜନା କରିଥିଲେ ବିଶ୍ୱରୂପ ମିଶ୍ର । ବିନୋଦିନୀ ମିଶ୍ର ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର କାହାଣୀ ରଚନା କରିଥିଲେ । ମନୋରଞ୍ଜନ ଦାସ ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ସଂଳାପ ରଚନା କରିଥିଲେ । ସରୋଜ କାନ୍ତ ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ଚିତ୍ରନାଟ୍ୟ ଲେଖିଥିଲେ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଥିଲେ ।

ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ବିଶ୍ୱରୂପ, ଅମ୍ରିତା ଏବଂ ତନୁଷ୍କା । ମନୋଜ ମିଶ୍ର, ଶ୍ୱେତା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ରକ୍ ପାତ୍ର, ଜୟା ଗୋସ୍ୱାମୀ, ଦେବୀ ବାରିକ, କାଳୀ, ମିଲନ, ସଞ୍ଜୟ, ସୁଶାନ୍ତ ଭଳି କଳାକାରମାନେ ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ବିଭିନ୍ନ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ।

ଅଭିନୟ
 ବିଶ୍ୱରୂପ
 ଅମ୍ରିତା
 ତନୁଷ୍ମା
 ମନୋଜ ମିଶ୍ର
 ଶ୍ୱେତା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ
 ରକ୍ ପାତ୍ର
 ଜୟା ଗୋସ୍ୱାମୀ
 ଦେବୀ ବାରିକ
ଭବାନୀ ପ୍ରସାଦ
 କାଳୀ
 ମିଲନ
 ସଞ୍ଜୟ
 ସୁଶାନ୍ତ
 ଶିବା

କାହାଣୀ

ଗୀତ ଏବଂ ସଙ୍ଗୀତ
ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ସଂଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଥିଲେ ବିଭୂତି ଭୁଷଣ ଗଡ଼ନାୟକ । ମନୋରଞ୍ଜନ ଦାସ, ବାପୁ ଗୋସ୍ୱାମୀ, ପଞ୍ଜାନନ ନାୟକ, ବିଭୂତି ଭଳି ଗୀତିକାରମାନେ ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ଗୀତ ରଚନା କରିଥିଲେ । ଦୀପ୍ତିରେଖା ପାଢ଼ୀ, ବିଷ୍ଣୁମୋହନ କବି, ସ୍ୱୟମ ପାଢ଼ୀ, ଅନୁରାଗ, ସତ୍ୟଜିତ ପ୍ରଧାନ, ଅର୍ପିତା କର, ସୋହିନୀ ମିଶ୍ର, ତାରିକ୍ ଅଜିଜ୍, ରାଜନନ୍ଦିନୀ ପଣ୍ଡା ଭଳି କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀମାନେ ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିରେ କଣ୍ଠଦାନ କରିଥିଲେ ।

ଗୀତ

ଆଧାର

ବାହାର ଆଧାର
 

ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୯ର ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର
ଉତ୍କଳ କେଶରୀ ପରିଡ଼ା

ଉତ୍କଳ କେଶରୀ ପରିଡ଼ା (ଜନ୍ମ: ୨୪ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୬୧) ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ । ସେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଓଡ଼ିଶା ଗଣ ପରିଷଦର କର୍ମକର୍ତ୍ତା ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ଉତ୍କଳ କେଶରୀ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାରେ ଜଣେ ବିଧାୟକ ଭାବରେ ଥରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ୨୦୦୪ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ହୋଇଥିବା ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ୧୩ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।

ପରିବାର ଓ ଶିକ୍ଷା 
ଉତ୍କଳ କେଶରୀ ପରିଡ଼ା ୧୯୬୧ ମସିହାର ଜାନୁଆରୀ ମାସ ୨୪ ତାରିଖରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ନାମ ଘନଶ୍ୟାମ ପରିଡ଼ା ଏବଂ ପତ୍ନୀଙ୍କ ନାମ ରଶ୍ନାମୟୀ ପରିଡ଼ା । ଉତ୍କଳ କେଶରୀଙ୍କର ଶିକ୍ଷାଗତ ଯୋଗ୍ୟତା କଳାରେ ସ୍ନାତକ ।

 ରାଜନୈତିକ ଜୀବନ 
ଉତ୍କଳ କେଶରୀ ପରିଡ଼ା ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଓଡ଼ିଶା ଗଣ ପରିଷଦର କର୍ମକର୍ତ୍ତା ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ସେ ଓଡ଼ିଶା ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାରେ ଜଣେ ବିଧାୟକ ଭାବରେ ଥରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୬୧ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୩ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
ଲକ୍ଷେଶ୍ଵର ଶିବ ମନ୍ଦିର

ଲକ୍ଷେଶ୍ୱର ଶିବ ମନ୍ଦିର ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର ବଜାର ପରିସରର ପଛ ପାଖ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ସଡକର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ।  ମନ୍ଦିରଟି ପୂର୍ବ ମୁଖ ଏବଂ ମନ୍ଦିର ଭିତରେ ଏକ ଗୋଲାକାର ଯୋନୀପୀଠରେ ପ୍ରଭୁ ଲକ୍ଷେଶ୍ୱର ବିଦ୍ୟମାନ । ମନ୍ଦିରଟିର ଇତିବୃତ୍ତ ବିଷୟରେ ବିଶେଷ କିଛି ଲିଖିତ ଇତିହାସ ନାହିଁ । ତେବେ ମନ୍ଦିରଟିର ବାସ୍ତୁକଳାରୁ ଏହା ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଗଙ୍ଗବଂଶୀ ରାଜାଙ୍କ ଅମଳରେ ନିର୍ମିତ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । ମନ୍ଦିରର ପରିଚାଲନା ଭାର ଗଙ୍ଗା-ଜମୁନା ସଂଗଠନ ନାମକ ଏକ ସଂଗଠନ ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ କରାଯାଇଛି ।

 ଅବସ୍ଥିତି 
ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିରର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପ୍ରାୟ ୭୦ ମିଟର ଦୂରରେ ସଡକ ଆରପାରିରେ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର ଓ ଯମୁନେଶ୍ୱର ଶିବ ମନ୍ଦିରଠାରୁ ମାତ୍ର ୧୦ ମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ମନ୍ଦିରର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଗଂଗା-ଯମୁନା ସଡକ ଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟ ତିନି ପାଖକୁ ଘେରି ସର୍ବ ସାଧାରଣଙ୍କ ନିଜ ବାସଗୃହ ରହିଛି । 

 ବାସ୍ତୁକଳା 
ମନ୍ଦିରଟି ୧୧.୮୦ ମିଟର  ଲମ୍ବା, ୦୫.୭୦ ମିଟର ଚୌଡା ଏବଂ ୦.୪୩ ମିଟର ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ବେଦିକା ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ । ବାସ୍ତୁକଳା ଯୋଜନା ମୁତାବକ ମନ୍ଦିରଟି ଏକ ସପ୍ତରଥ ଯାହାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବିମାନ ଏବଂ ସମ୍ମୁଖ ଭାଗରେ ଏକ ଲଲାଟ ନିର୍ମିତ । ମଧ୍ୟସ୍ଥ ବିମାନଟି ୫.୪୦ ବର୍ଗ ମିଟର ଆକାରର ଏବଂ ଏହାର ପୂର୍ବ ପାଖକୁ ୦.୯୦ ମିଟରର ଏକ ପ୍ରାଙ୍ଗଣ । ମନ୍ଦିର ଅଭ୍ୟନ୍ତର କକ୍ଷର ଆକାର ୨.୪୫ ବର୍ଗ ମିଟର ବିଶିଷ୍ଟ । ଦଣ୍ଡାକାରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ରେଖା ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ ହେବା ସହ ଏଥିରେ ବାଡ, ଗଣ୍ଡି ଏବଂ ୧୩.୦୫ ମିଟର ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ତ ମସ୍ତକ ରହିଛି । ପାଞ୍ଚ ପରସ୍ତ ବିଭାଗ ବିଶିଷ୍ଟ ବାଡର ଉଚ୍ଚତା ହେଉଛି ୩.୫୫ ମିଟର । ସାଢେ ତିନି ମିଟର ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ମସ୍ତକରେ ରହିଛି ବିକି, ଅମଳାକା, ଖପୁରି ଓ କଳସ ।

ମନ୍ଦିରର ତିନି ଦିଗରେ ପାର୍ଶ୍ୱ ଦେବତାଙ୍କ ନିମନ୍ତେ କାନ୍ଥରେ ୦ ୮୧ ମିଟର ଉଚ୍ଚତା, ୦.୫୭ ମିଟର ଓସାର, ଓ ୦ ୨୩ ମିଟର ଚୌଡାର ଦେବାସନ ନିର୍ମିତ, ତେବେ ସବୁଗୁଡ଼ିକ କିନ୍ତୁ ପାର୍ଶ୍ୱ ଦେବତା ବିହୀନ । ଏହି ପାର୍ଶ୍ୱଦେବାସନ ଗୁଡିକର ନିମ୍ନ ଭାଗସବୁ ତଳ ଗର୍ଭିକା ଢାଞ୍ଚାରେ ସଜ୍ଜିତ । ଏହାର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦୁଇ କନ୍ୟା ଶଙ୍ଖ ବଜାଇବା ମୁଦ୍ରାରେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି । ଉପର ଭାଗରେ ରହିଛି ଗଜକ୍ରାନ୍ତ ।

ମନ୍ଦିର ଗଠନ ଶୈଳୀରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ଯେ ଅନୁ ରଥ ଓ କନିକା ପଗର ସନଯୋଗ ସ୍ଥାନରେ ଛୋଟ ଛୋଟ କଇ ଫୁଲର ଆକାରରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଛି । ନିମ୍ନରେ ଥିବା ପଗ ଭାଗରେ ଚୈତ୍ୟ ଚିତ୍ରଣ ସହ ଅନୁରଥର ପଗ ଭାଗରେ ଛୋଟ ରେଖା ଦେଉଳର ଶ୍ରେଣୀ ଅନ୍ଗଶିଖର ଭାବେ ଶୋଭା ପାଉଛି ।

ବିଶେଷତା 
ସ୍ଥାନୀୟ ବାସିନ୍ଦାଙ୍କ ମତରେ ମନ୍ଦିରଟି ଗଙ୍ଗବଂଶୀ ରାଜାମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ । ମନ୍ଦିରରେ ଶିବରାତ୍ରୀ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଚନ୍ଦନ ଉତ୍ସବ, କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଜଳାଭିଷେକ ଭଳି ଅନେକ ପର୍ବ ପର୍ବାଣି ପାଳିତ ହୁଏ । ମନ୍ଦିରର ବାହ୍ୟ ପରିସର ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ସର୍ବସାଧାରଣ ସଭାସମିତି ନିମନ୍ତେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।

 ଆଧାର 
 

ଶ୍ରେଣୀ:ଶିବ ମନ୍ଦିର
ଶ୍ରେଣୀ:ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲା
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶାର ଶିବ ମନ୍ଦିର
ଶ୍ରେଣୀ:ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଥିବା ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମସ୍ଥଳ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭୁବନେଶ୍ୱରର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର
ଶଙ୍ଖା ସିନ୍ଦୂର

ଶଙ୍ଖା ସିନ୍ଦୂର, ୧୯୮୫ ମସିହାରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିବା ଏକ ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର । ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ପ୍ରଯୋଜନା କରିଥିଲେ ବାବୁଲା ମହାନ୍ତି । ବିଜୟ ଭାସ୍କର, ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ, ସୁବୋଧ ପଟ୍ଟନାୟକ ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର କାହାଣୀ ରଚନା କରିଥିଲେ । ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ବିଜୟ ଭାସ୍କର ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଥିଲେ ।

ଅପରାଜିତା ମହାନ୍ତି, ବିଜୟ ମହାନ୍ତି, ଶ୍ରୀରାମ ପଣ୍ଡା, ସୁଜାତା ଆନନ୍ଦ, ନରେନ୍ଦ୍ର କୁମାର ବେହେରା, ହେମନ୍ତ ଦାସ, ଜୟୀରାମ ସାମଲ, ଅସୀତ ପତି, ଜୟା ବି., ରାଧା ପଣ୍ଡା ଆଦି କଳାକାରମାନେ ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ବିଭିନ୍ନ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ।

ଅଭିନୟ
 ଅପରାଜିତା ମହାନ୍ତି
 ବିଜୟ ମହାନ୍ତି
 ଶ୍ରୀରାମ ପଣ୍ଡା
 ସୁଜାତା ଆନନ୍ଦ
 ନରେନ୍ଦ୍ର କୁମାର ବେହେରା
 ହେମନ୍ତ ଦାସ
 ଜୟୀରାମ ସାମଲ
 ଅସୀତ ପତି
 ଜୟା ସ୍ୱାମୀ
 ରାଧା ପଣ୍ଡା

କାହାଣୀ

ଗୀତ ଏବଂ ସଙ୍ଗୀତ
ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଥିଲେ ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତି । ଗୀତିକାର ନାରାୟଣ ପ୍ରସାଦ ସିଂହ ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ଗୀତ ରଚନା କରିଥିଲେ । ବାଣୀ ଜୟରାମ, ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତି, ଅନୁରାଧା ପୌଡ଼ୱାଲ ଭଳି କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀମାନେ ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିରେ କଣ୍ଠଦାନ କରିଥିଲେ ।

ଗୀତ

ଆଧାର

ବାହାର ଆଧାର
 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୮୫ର ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର
ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଖୁଣ୍ଟିଆ

ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଖୁଣ୍ଟିଆ (୨୭ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୪୭ - ୩୦ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୧୯) ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ ଥିଲେ । ୧୯୭୩ ମସିହାରୁ କାମ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ଶତାଧିକ ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର ଓ ଆଲବମରେ ସଙ୍ଗୀତ ପରିଚାଳନା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା କରିଥିଲେ । ସେ ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା କରିଥିବା ଗୀତର ସଂଖ୍ୟା ୨୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ପରିଚାଳନା କରିଥିବା ଗୀତର ସଂଖ୍ୟା ୫୦୦୦ରୁ ଅଧିକ । ଓଡ଼ିଶା ବାହାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ୧୦ଟିରୁ ଅଧିକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା କରିଥିଲେ । ସେ ଆର୍କିଡିୟାନ ଓ କିବୋର୍ଡ଼ ଆଦି ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ବଜାଉଥିଲେ । 

 ଜନ୍ମ ଓ ପରିବାର 
ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଖୁଣ୍ଟିଆ ୧୯୪୭ ମସିହାର ଡିସେମ୍ବର ମାସ ୨୭ ତାରିଖରେ କଟକର ଯାଚକ ଲେନରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ମା ମୀନାରାଣୀ ଖୁଣ୍ଟିଆ ଜଣେ କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀ ଥିଲେ ଓ ରେଡିଓରେ ଗାଉଥିଲେ । ମାତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ସେ ପିଲାଦିନୁ ସଙ୍ଗୀତପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ । ୧୪ ବର୍ଷ ବୟସରୁ ସେ ପିଆନୋ ଓ ଆର୍କିଡିୟାନ ଆଦି ଶିକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ନାମ ଆଦିତ୍ୟପ୍ରଭା ପ୍ରସାଦ ।

 ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା 
ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖୁଣ୍ଟିଆଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ କିଛି ଲୋକପ୍ରିୟ ଗୀତ ଥିଲା :
 ମୁଁ ଜାଣେନା, ତୁମେ ଜାଣନା ଭଲ ପାଇବାର ମାନେ
 ଶ୍ରାବଣରେ ଶ୍ରାବଣ ମେଘ ଆଣିବୁ
 ସେଇ ବର୍ଷା, ସେଇ ରାତି ମନେପଡେ
 ନାଁଟି ତାର ବୁଲ୍‌ବୁଲ୍

 ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର 
 ଟିକେ ହସ ଟିକେ ଲୁହ
 ମହୁଆ
 କୋଣାର୍କ

 ଓଡ଼ିଆ ଆଲବମ 
 ସେଇ ବର୍ଷା

 ଆଧାର 

 ବାହାର ଆଧାର 
 

ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର ସଙ୍ଗୀତକାର
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୪୭ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୯ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର

ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପଟିଆସ୍ଥିତ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ଶିବ ମନ୍ଦିର । ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗୋଲାକାର ଯୋନୀ ପୀଠରେ ଭଗବାନ ଶିବ ପୂଜା ପାଉଛନ୍ତି । ମନ୍ଦିରଟି ଏକ ବେସରକାରୀ 
ବ୍ୟବସ୍ଥାଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ।

ମନ୍ଦିରଟି ପ୍ରାୟତଃ ଉନ୍ନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । ମନ୍ଦିରର ଗଠନ ଶୈଳୀ ତଥା ଏହାର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଏହା ଅନୁମାନ କରାଯାଇପାରେ । ମନ୍ଦିରରେ ଅନେକ ପର୍ବ ପର୍ବାଣି ପାଳିତ ହୋଇ ଆସୁଅଛି । ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ବଡ଼ ଓଷା ଭଳି ଅନେକ ପର୍ବ ଏଠାରେ ପାଳିତ ହୁଏ । ପଟିଆର ଗ୍ରାମ ମଙ୍ଗଳୀ ଟ୍ରଷ୍ଟ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ମନ୍ଦିରର ପରିଚାଳନା ହୋଇ ଆସୁଅଛି । 

 ଆଧାର 
 
 
ଶ୍ରେଣୀ:ଶିବ ମନ୍ଦିର
ଶ୍ରେଣୀ:ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲା
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶାର ଶିବ ମନ୍ଦିର
ଶ୍ରେଣୀ:ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଥିବା ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମସ୍ଥଳ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭୁବନେଶ୍ୱରର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର
ମହମ୍ମଦ ଅଲ୍ଲୀ ଜିନ୍ନା

thumb|ମହମ୍ମଦ ଅଲ୍ଲୀ ଜିନ୍ନା (1945)
ମହମ୍ମଦ ଅଲ୍ଲୀ ଜିନ୍ନା (ଜନ୍ମ: ୨୫ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୭୬, ମୃତ୍ୟୁ: ୧୧ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୪୮) ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ, ଏକ ଆଇନଜୀବୀ ତଥା ପାକିସ୍ଥାନର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଭାବେ ସେ ପରିଚିତ । ସେ ପ୍ରାକ ସ୍ୱାଧୀନତା ସମୟରେ ମୁସଲିମ ଲିଗର ନେତା ଥିଲେ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ନବ ନିର୍ମିତ ପାକିସ୍ଥାନର ପ୍ରଥମ ଗଭର୍ଣର ଜେନେରାଲ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଲେ । ପାକିସ୍ଥାନରେ ସେ ଜଣେ ମହାନ ନେତା ତଥା ପାକିସ୍ଥାନର ରାଷ୍ଟ୍ର ପିତା ରୂପେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନିତ ।

ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଜିନ୍ନା ୧୯୧୬ ମସିହାରୁ କଂଗ୍ରେସର ଏକ ନେତା ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଆସୁଥିଲେ । ହିନ୍ଦୁ-ମୁସଲିମ ଏକତା ଉପରେ ଜୋର ଦେଇ ସେ ମୁସଲିମ ଲିଗ ସହ ଲକ୍ଷ୍ନୌ-ବୁଝାମଣା କରାଇବାରେ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ । ତତ୍‌କାଳୀନ ଭାରତର ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ହୋମ ରୁଲ ଲିଗର ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ନେତା ଭାବେ ସେ ପରିଚିତ ଥିଲେ । ଭରତୀୟ ମୁସଲମାନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତତ୍‌କାଳୀନ କଂଗ୍ରେସ ନେତାଙ୍କ ଉଦାସୀନ ମନୋଭାବ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ସେ କଂଗ୍ରେସ ଛାଡିଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ଲାହୋର ପ୍ରସ୍ତାବ ମାଧ୍ୟମରେ ମୁସଲମାନ ମାନଙ୍କ ଲାଗି ଏକ ଅଲଗା ରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଥିଲେ ।

 ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ଜିନ୍ନାଙ୍କ (ପୂରା ନାମ: ମହମଦ ଅଲ୍ଲୀ ଝୀଣାଭାଇ) ଜନ୍ମ ବର୍ତ୍ତମାନର ସିନ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳର କରାଚି ଜିଲ୍ଲା ଅନ୍ତର୍ଗତ ବଜୀର ମେସନଠାରେ । କେତେକ ପୁରୁଣା ଦସ୍ତାବିଜ ଅନୁସାରେ ଜିନ୍ନାଙ୍କ ଜନ୍ମ ୨୦ ଅକ୍ଟୋବର ୧୮୭୫ ଦିନ ହୋଇଥିଲା । ତେବେ ସରୋଜିନୀ ନାଇଡୁଙ୍କଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ ଜିନ୍ନାଙ୍କ ଜୀବନୀ ଅନୁସାରେ ଜିନ୍ନାଙ୍କ ଜନ୍ମ ୨୫ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୭୬ ମସିହାରେ ଯାହାକି ଆଧିକାରିକ ଭାବେ ଜିନ୍ନଙ୍କ ଜନ୍ମ ତିଥୀର ମାନ୍ୟତା ଲାଭ କରିଛି ।

ପିତା ଜିନ୍ନହଭାଇ ପୁଞ୍ଜା ଓ ମାତା ମିଠୀବାଇଙ୍କ ପରିବାରରେ ସାତୋଟି ସନ୍ତାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜିନ୍ନା ଥିଲେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ସନ୍ତାନ । ଜିନ୍ନାଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ଜଣେ ସଂପନ୍ନ ଗୁଜରାଟୀ ବ୍ୟବସାୟୀ; ତେବେ ସେ ଜିନ୍ନଙ୍କ ଜନ୍ମ ପୂର୍ବରୁ କାଠିଆବାଡ ଛାଡି ସିନ୍ଧ ପ୍ରଦେଶରେ ବସବାସ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।

ଜିନ୍ନାଙ୍କ ମାତୃଭାଷା ଥିଲା ଗୁଜରାଟୀ । ପରେ ସେ କଛୀ, ସିନ୍ଧୀ ଏବଂ ଅଙ୍ଗ୍ରେଜୀ ଭାଷା ଶିଖିଲେ । କାଠିଆବାଡରୁ ଆସି ମୁସଲିମ ବହୂଳ ସିନ୍ଧ ପ୍ରଦେଶରେ ରହିଥିବାରୁ ଜିନ୍ନା ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ତଥା ଭଉଣୀଙ୍କ ନାମ ମୁସଲିମ ନାମକରଣ ହୋଇଛି । ଜିନ୍ନା ଏକାଥିକ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ । ପ୍ରଥମେ ସେ କରାଚୀସ୍ଥିତ ସିନ୍ଧ ମଦ୍ରାସା ଉଲ ଇସଲାମ ବିଦ୍ୟାଲୟରେ ପଢ଼ିଲେ । ପରେ ବମ୍ବେସ୍ଥିତ ଗୋକୁଲଦାସ ତେଜ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ । ଏହାପରେ ସେ କରାଚୀସ୍ଥିତ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିୟାନ ମିଶନାରି ବିଦ୍ୟାଲୟରେ ଭର୍ତ୍ତୀ ହେଲେ । ତେବେ ସେ ବମ୍ବେ ବିଶ୍ୱ ବିଦ୍ୟାଲୟରେ ହିଁ ମାଟ୍ରିକ ପାସ କଲେ । ମାଟ୍ରିକ ପାସ କରିବା ପରେ ପରେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରାଣ୍ଡ ସିପିଙ୍ଗ ଏଣ୍ଡ ଟ୍ରେଡିଙ୍ଗ କମ୍ପାନୀରେ ଏକ ଆପ୍ରେଣ୍ଟିସିପ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଡାକରା ଆସିଲା । ତେବେ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ସେ ମାଙ୍କ ଆଗ୍ରହ କ୍ରମେ ବିବାହ କଲେ । ତେବେ ସେ ବିବାହ ବେଶି ଦିନ ତିଷ୍ଠିଲା ନାହିଁ । ଜିନ୍ନା ଇଂଲାଣ୍ଡ ଯିବା ପରେ ତାଙ୍କ ମା'ଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହେଲା । ଇତ୍ୟବସରରେ ସେ ଇଂଲାଣ୍ଡରେ ଆଇନ ପଢ଼ିବା ନିମିତ୍ତ ଆପ୍ରେଣ୍ଟିସିପ ଚାକିରି ଛାଡିଦେଲେ । ଆଇନ ପଢିସାରି ମାତ୍ର ଉଣେଇଶ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ଏକ ଓକିଲ ବନିଗଲେ । ଏଥିସହ ରାଜନୀତିରେ ତାଙ୍କର ଆଗ୍ରହ ବଢିଲା । ସେ ଦାଦାଭାଇ ନାରୋଜୀ ଓ ଫିରୋଜସାହା ମେହେତାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସକ ଥିଲେ । ବ୍ରିଟିଶ ସଂସଦରେ ଦାଦାଭାଇ ନାରୋଜୀଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ନିମନ୍ତେ ସେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରଚାର ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
 ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଭୂମିକା 
 ପାକିସ୍ଥାନ ପାଇଁ ଲଢେଇ 

 ମୃତ୍ୟୁ 

 ଆଧାର 
   
ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୭୬ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୪୮ ମୃତ୍ୟୁ
ଆମେରିଗୋ ଭେସପୁଚି

ଆମେରିଗୋ ଭେସପୁଚି (ମାର୍ଚ୍ଚ ୯, ୧୪୫୪-ଫେବୃଆରୀ ୨୨, ୧୫୧୨) ହେଉଛନ୍ତି ଜଣେ ଇଟାଲିୟାନ ପରିବ୍ରାଜକ, ନାବିକ ତଥା ସୌଦାଗର । ତାଙ୍କର ପର୍ତ୍ତୁଗାଲ ଜଳଯାତ୍ରାରୁ (୧୫୦୧-୧୫୦୨) ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା ଯେ ବ୍ରାଜିଲ ଏବଂ ୱେଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡୀଜ ଏହି ଦୁଇଟି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଦେଶ, ଏ ଦୁଇ ଦେଶ ଏସିଆ ମହାଦେଶର ଅନ୍ତିମ ପୂର୍ବ ପ୍ରାନ୍ତ ଦେଶରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ନୁହଁନ୍ତି; ଯାହାକି କଲମ୍ବସଙ୍କର ଜଳଯାତ୍ରା ପରେ ଅନୁମାନ କରାଯାଉଥିଲା । ତାଙ୍କରି ଜଳଯାତ୍ରରେ ଆବିଷ୍କୃତ ଦେଶଟି ଯାହାକି ନୂତନ ଜଗତ ନାମରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ତାହ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କରି ନାମାନୁସାରେ ଆମେରିକା ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହେଲା ।

 ପରିଚୟ 
ଆମେରିଗୋ ଭେସପୁଚିଙ୍କ ଜନ୍ମ ଫ୍ଳୋରେନ୍ସ ସହରରେ ହୋଇଥିଲା । ସେ ଥିଲେ ପିତା ସେର ନାଷ୍ଟାଜିଓ ଏବଂ ମାତା ଲିସାବେଟା ମିନିଙ୍କର ତୃତୀୟ ସନ୍ତାନ । କକା ଜର୍ଜିଆ ଆଣ୍ଟୋନିଓ ଭେସପୁସିଙ୍କଦ୍ୱାରା ସେ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କଲାପରେ ସେ ଫ୍ଳୋରେଣ୍ଟାଇନ ହାଉସ ଅଫ ମେଡିସି ନାମକ କମ୍ପାନୀରେ ଜଣେ କିରାଣୀ ଭାବେ ଯୋଗ ଦେଲେ । ଏହି ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଭୂଗୋଳ ତଥା ଜ୍ୟୋତିଷ ସମ୍ପର୍କରେ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ ବଢିଲା । ଫଳରେ ସେ ରେଖାଚିତ୍ର ତଥା ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଭୂତ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ କରିପାରିଥିଲେ ଏବଂ ଜଣେ କୁଶଳୀ ମାନଚିତ୍ରକାର ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରିଲେ । ସେ ସମୟରେ  ଅର୍ଥାତ ୧୪୯୨ ମସିହାରେ  ତାଙ୍କୁ ମେଡିସି କମ୍ପାନୀ ନିଜ ପ୍ରତିନିଧୀ ଭାବେ ଏହାର ଏକ ଶାଖା କାର୍ଯ୍ୟାଳୟର ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ନ ଅନୁସନ୍ଧାନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ବାର୍ସୀଲୋନା ପଠାଇଥିଲେ । ବିଶପ ଜୁଆନ ରୋଡ୍ରୀଗ୍ୟୁଜଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସଘାତକତା ଯୋଗୁଁ କାଷ୍ଟାଇଲର ରାଜା ଖ୍ରୀଷ୍ଟୋଫର କଲମ୍ବସଙ୍କ ସହ ଏକଚାଟିଆ କାରବାର ବନ୍ଦ କରିଦେଇ ନୂତନ ନାବିକମାନଙ୍କୁ ୱେଷ୍ତ ଇଣ୍ଡୀଜ ଜଲଯାତ୍ରା ନିମିତ୍ତ ନୂତନ ନାବିକ ମାନଙ୍କୁ ଅଧିକାର ଦେବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଏହି ସମୟରେ (1495–96), ଭେସପୁଚି ଜିଆନେତୋ ବେରାର୍ଡୀଙ୍କ ସେବିଲସ୍ଥିତ ବ୍ୟାପାର ସମ୍ଭାଳିବା ଦାୟୀତ୍ୱରେ ଥିଲେ । ବେରାର୍ଡୀ ସ୍ପେନର ରାଜାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ବେରାର୍ଡୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେବାରୁ ଭେସପୁଚି ବେରାର୍ଡୀଙ୍କ ଚୁକ୍ତିନାମା ମୁତାବକ କାଷ୍ଟିଲିୟାନ ରାଜାଙ୍କୁ ୧୨ଗୋଟି ସମୁଦ୍ର ପୋତ ନିର୍ମାଣ ପୂର୍ବକ ଯୋଗାଇଦେବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ । ସମୁଦ୍ର ପୋତ ଯୋଗାଇଦେବା ପରେ ସେ ଜଳଯାତ୍ରାର ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତ ଖାଦ୍ୟ  ଯୋଗାଇବା ଦାୟିତ୍ୱ ସମ୍ଭାଳିଲେ । ସମ୍ଭବତଃ ଏହିଭଳି ଭାବେ ସେ କଲମ୍ବସଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ସମୁଦ୍ର ଯାତ୍ରା ନିମିତ୍ତ ସମୁଦ୍ର ପୋତ ନିର୍ମାଣରେ ସହଯୋଗ କରିଥିଲେ ।
 ଜଳଯାତ୍ରା 
ଭେସପୁଚି ଅନ୍ତତଃ ତିନିଥର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ସମୁଦ୍ର ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ । ଭେସପୁଚିଙ୍କ ପ୍ରଥମ ସମୁଦ୍ର ଯାତ୍ରା ବିଷୟରେ ବିଶେଷ ପ୍ରାମାଣିକ ତଥ୍ୟ ହାସଲ ହୋଇନାହିଁ । କେତେକ ଐତିହାସିକଙ୍କ ମତରେ ସେ ପ୍ରଥମ ସମୁଦର ଯାତ୍ରା ୧୪୯୯ ମସିହାରେ କରିଥିଲେ । ତେବେ ଏହା ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ସମୁଦ୍ର ଯାତ୍ରା ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଐତିହାସିକ ଦାବୀ କରିଥାନ୍ତି । ତେବେ ୧୪ ମେ ୧୫୦୧ରେ ସେ କରିଥିବା ତୃତୀୟ ସମୁଦ୍ର ଯାତ୍ରା ଏକ ସଫଳ ଯାତ୍ରା ଥିଲା । ଭେସପୁଚିଙ୍କର ଏହି ସମୁଦ୍ର ଯାତ୍ରାରେ ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକାର ଉପକୂଳ ଦେଇ ପାଟାଗୋନିଆ ଯାତ୍ରା କଲେ । ଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟରେ ସେ ରିଓ ଡୀ ଜେରିରୋ ନଦୀର ସାକ୍ଷାତ ହେଲା । ଏହି ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ସେ ଭାବିଲେ ଯେ ସେ ଏସିଆ ମହାଦେଶ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଏକ ମହାଦେଶରେ ସେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି ।

ଭୌଗୋଳିକ ଅନ୍ୱେଷଣ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଭେସପୁଚିଙ୍କ ଏହି ଯାତ୍ରାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଅନେକ । ଏହି ଯାତ୍ରା ପରେ ସେ ତଥା ଅନ୍ୟ ବିଦ୍ୱାନଙ୍କୁ ଏହା ବିଶ୍ୱାସ ହୋଇଗଲା ଯେ ସେ ଯାତ୍ରା କରିଥିବା ଅଂଶ ଏସିଆ ମହାଦେସର ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ନୂଆ ଦୁନିଆର ଅଂଶ ବିଶେଷ ।

 ଆଧାର 
  
 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୪୫୪ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୫୧୨ ମୃତ୍ୟୁ
ଜନ ପିଟରସ ହମ୍ଫ୍ରି

ଜନ ପିଟରସ ହମ୍ଫ୍ରି (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ John Peters  Humphrey, ଅର୍ଡ଼ର ଅଫ କାନାଡ଼ା OC (ଏପ୍ରିଲ ୩୦, ୧୯୦୫ – ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୪, ୧୯୯୫) କାନାଡ଼ାର ଜଣେ ବିଧିକ ବିଦ୍ୱାନ (Canadian legal scholar), ବିଧିଶାସ୍ତ୍ରୀ (jurist) ଓ ମାନବ ଅଧିକାର (human rights) ଓକିଲ ଥିଲେ । ସେ ୟୁନିଭର୍ସାଲ ଡିକ୍ଲାରେସନ ଅଫ ହ୍ୟୁମାନ ରାଇଟସର (Universal Declaration of Human Rights) ପ୍ରଣେତା ଭାବରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଥିଲେ ।    

 ଶୈଶବ, ଶିକ୍ଷା ଓ ବିଦ୍ୟାଗତ ପେଷା 
ଫ୍ରାଙ୍କ ହମ୍ଫ୍ରି ଓ ନେଲି ପିଟରଙ୍କ ଔରଷରୁ ହମ୍ଫ୍ରି ୩୦ ଏପ୍ରିଲ, ୧୯୦୫ରେ ହାମ୍ପଟନ, ନିଉବ୍ରୁନସ୍ୱିକି (Hampton) ସ୍ଥାନରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଶୈଶବରେ ସେ କର୍କଟ ରୋଗ‌ଗ୍ରସ୍ତ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ହରେଇଥିଲେ ଓ ସେ ନିଆଁ ସାଥିରେ ଖେଳୁ ଖେଳୁ ନିଜର ଏକ ବାହୁ ହରେଇଥିଲେ । ଗୋଟିଏ ବୋର୍ଡ଼ିଙ୍ଗ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପଢ଼ିଲା ବେଳେ ସେ ତାଙ୍କର ସାଥିମାନଙ୍କର ବ୍ୟଙ୍ଗର ଶିକାର ହେଉଥିଲେ ଓ ଏହାହିଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇ ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ଦୟାଳୁ ଭାବକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା ।

ରୋଥସେ ନେଦରଉଡ଼ ସ୍କୁଲରୁ (Rothesay Collegiate School) ସେ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ମାଉଣ୍ଡ ଆଲିସନ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟକୁ (Mount Allison University) ଦରଖାସ୍ତ କରିଥିଲେ ଓ ତାହା ସ୍ୱୀକୃତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ପରେ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ କାମ କରୁଥିବା ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ପାଖରେ ମଣ୍ଟ୍ରିଲ, କ୍ୱୁବେକ (Montreal) ସ୍ଥାନ‌ରେ ଥିବା ମ୍ୟକଗିଲ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ବଦଳି ହୋଇଆସିଥିଲେ । ସେଠାରେ ସେ ସନ ୧୯୨୫ରେ ବ୍ୟଚେଲର ଅଫ କମର୍ସ (Bachelor of Commerce) ଭାବରେ ସ୍କୁଲ ଅଫ କମର୍ସରୁ ସ୍ନାତକ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ ଯାହା ଡେସଉଟେଲସ ଫାକଲ୍ଟି ଅଫ ମ୍ୟାନେଜମେଣ୍ଟର (Desautels Faculty of Management) ଏକ ଅଂଶ ଥିଲା । ଏହା ପରେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେ ମ୍ୟାକଗିଲରେ କଳାରେ ସ୍ନାତକ ଓ ଲ'ରେ ସ୍ନାତକ (Bachelor of Law) ଭାବରେ ଯଥାକ୍ରମେ ସନ ୧୯୨୭ ଓ ୧୯୨୯ରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ । ସ୍ନାତକ ଶିକ୍ଷା ପରେ ସେ ପ୍ୟାରିସରେ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ଏକ ସ୍କଲାରସିପ ପାଇ ଆରଏମଏସ ଅରାନିଆ ଜାହାଜରେ (RMS Aurania) ଯାତ୍ରାକଲେ । ତାଙ୍କ ସ‌ହ‌ଯାତ୍ରୀ ଜିନ ଗଡରୋଙ୍କ ସ‌ହିତ ଜାହାଜରେ ସାକ୍ଷାତ ହୋଇଥିଲା ଓ ପ୍ୟାରିସରେ ପ‌ହଞ୍ଚିବାର ଅଳ୍ପ ଦିନ ପରେ ଦୁହେଁ ବିବାହ କରିଥିଲେ । 

ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓକିଲାତି କରିବାକୁ ଫେଲୋସିପ ପାଇ ସେ ମଣ୍ଟ୍ରିଆଲକୁ ଫେରିଲେ ଓ ତା'ପରେ ସେ ମାକଗିଲରେ ପ୍ରଫେସର ହେଲେ ଓ ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ ଲରେ (international law) ମାସ୍ଟର ଅଫ ଲ (Master of Law) ହାସଲ କରିଥିଲେ । ସନ ୧୯୩୦ରେ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା, କଳା ଓ ମାନବ ପ୍ରୀତି ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ରେନାଁସା ମାନବ କୁହାଯାଉଥିଲା । ସନ ୧୯୪୦ର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ସେ ମ୍ୟାକଗିଲରେ ଶିକ୍ଷାଦାନ ସମୟରେ ଫ୍ରାନ୍ସର ଜଣେ ରିଫ୍ୟୁଜିଙ୍କୁ ଭେଟିଲେ ଯାହାଙ୍କର ନାମ ହେନରୀ ଲଉଗିଏର (Henri Laugier) ଥିଲା ଓ ସେ ମୁକ୍ତ ଫ୍ରାନସ (Free French) ନିମନ୍ତେ କାମ କରୁଥିଲେ । ସନ ୧୯୪୩ରେ ଲଉଗିଏର ୟୁନିଭରସିଟି ଅଫ ଆଲଜିଅରସରେ (University of Algiers ) ଶିକ୍ଷା ଦାନ ନିମନ୍ତେ ଆଲଜେରିଆ ଚାଲିଗଲେ । ପରେ ଲଉଗିଏର (ମିଳିତ ଜାତିସଂଘର) ଆସିସ୍ଟାଣ୍ଟ ସେକ୍ରେଟାରୀ ଜେନେରାଲ ହୋଇଥିଲେ ।

ମ୍ୟାକଗିଲରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଥିବାବେଳେ ମ୍ୟାକଗିଲ ଡିବେଟିଙ୍ଗ ୟୁନିଅନ ନାମକ ଏକ ସଂସ୍ଥା ହମ୍ପ୍ରି ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୦୫ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୯୫ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:ମାନବାଧିକାର କର୍ମୀ
ମରୁଭୂମି

thumb|upright=1.5|alt=view of high desert through a mountain crevasse|Valle de la Luna ("Valley of the Moon") in the Atacama Desert of Chile, the world's driest non-polar desert
thumb|right|upright=1.5|alt=see caption|Sand dunes in the Rub' al Khali ("Empty quarter") in the United Arab Emirates

ମରୁଭୂମି ଏକ ଅନୁର୍ବର ସ୍ଥାନ ଯେଉଁଠି ବ‌ହୁତ ଅଳ୍ପ ବୃଷ୍ଟିପାତ (precipitation) ହେବାଦ୍ୱାରା ଗଛ ଓ ଜୀବ ତ‌ଥା ମାନବମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରତିକୁଳ ଅବସ୍ଥା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । କୌଣସି ବୃକ୍ଷ ନ‌ଥିବାରୁ ଭୂପୃଷ୍ଠ ଅସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ କ୍ଷୟ (denudation) ହୋଇଯାଏ ।  ପୃଥିବୀର ପ୍ରାୟ ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ସ୍ଥାନ ଶୁଷ୍କ (arid) ବା ଅର୍ଦ୍ଧଶୁଷ୍କ ଥାଏ । ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ବୃଷ୍ଟିପାତ କମ୍ ହୁଏ ଓ ସେଥିଯୋଗୁ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଥଣ୍ଡା ମରୁଭୂମି ବା ମେରୁ ମରୁଭୂମି କୁହାଯାଏ । ମରୁ ସ୍ଥାନର ବୃଷ୍ଟିପାତ ପରିମାଣ, ଉତ୍ତାପ, ମରୁ ହେବାର କାରଣ ବା ସେମାନଙ୍କର ଭୌଗଳିକ ସ୍ଥାନ ଅନୁସାରେ ମରୁଭୂମିର ବର୍ଗୀକରଣ କରାଯାଏ ।

ପାଣିପାଗରେ ବିରାଟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦିବାରାତ୍ରରେ ହେଉଥିବାରୁ ଉତ୍ତାପର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ଓ ସେଥିଯୋଗୁ ଶିଳାମାନଙ୍କ ଉପରେ ତାହାର ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବାରୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଭାଙ୍ଗି ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଯାଏ । ମରୁଭୂମିରେ କ୍ୱଚିତ ବର୍ଷା ହୁଏ ଓ ସେତେବେଳେ ସାମାନ୍ୟ ବନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ହୁଏ । ଉତ୍ତପ୍ତ ଶିଳା ଉପରେ ବୃଷ୍ଟିପାତ ହେବା ଯୋଗୁ ସେହି ଖଣ୍ଡମାନ ଆହୁରି ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ଓ ବେଗ‌ଯୁକ୍ତ ପବନ ଯୋଗୁ ଅଧିକ କ୍ଷୟ ହୁଏ । ପବନରେ ଏହି ଧୁଳି ଗୁଣ୍ଡ ଉଡ଼ି ବାଲିଝଡ଼ (dust storms) ସୃଷ୍ଟିକରେ । ଏହି ଉଡ଼ନ୍ତା ଧୁଳି ପଥର ଦେହରେ ବାଜି ଆହୁରି କ୍ଷୟ କରାଏ । ପଥର ଚିକ୍କଣ ହୋଇଯାଏ ଓ ବାଲୁକା ରାଶି ଠାଏ ଠାଏ ଜମା ହୋଇଯାଇ ସ୍ୟାଣ୍ଡ ଡ୍ୟୁନ ତିଆରି ହୋଇଯାଏ । ଅନ୍ୟ କେତେକ ମରୁଭୂମିରେ ବାଲି ଉଡ଼ିଯାଇ କେବଳ ଚିକ୍କଣ ପଥର ମୋଜାଇକ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ । ଏହାକୁ ମରୁ ଫୁଟପାଥ (desert pavement) କୁହାଯାଏ ଓ ଏହାପରେ ଆଉ ବିଶେଷ କୌଣସି କ୍ଷୟ ହୁଏନାହିଁ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମରୁ ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପଥର ଆଧକ୍ୟ ଓ ଜଳ ପ୍ରବାହ ଯୋଗୁ କାଦୁଅ ଜମିଯିବା ଦେଖାଯାଏ । ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଭୂତଳ ଜଳ (aquifers) ଥିବା ଯୋଗୁ ଝରଣା ଦେଖାଯାଏ । ଏହିଭଳି ସ୍ଥାନରେ ମରୁଦ୍ୟାନ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।

ଏହି ଉତ୍ତପ୍ତ ବାତାବରଣରେ ରହିବା ନିମନ୍ତେ ଜୀବଜଗତକୁ ସେଥିପାଇଁ ଖାପଖୁଆଇବାକୁ ହୁଏ । ସେଠାରେ ଥିବା ଗଛ ଶକ୍ତ, ଛୋଟ ପତ୍ର ବା ପତ୍ର ବିହୀନ ହୋଇଥାଆନ୍ତି, ଜଳ ପ୍ରତିରୋଧି କ୍ୟୁଟିକ୍ଲ ଥାଏ ଓ କଣ୍ଟା‌ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ହେବାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଅନ୍ତି । କେତେକ ବର୍ଷିକିଆ ଗଛମାନଙ୍କର ଅଙ୍କୁରୋଦ୍‌ଗମ ହୋଇ ପୁଷ୍ପିତ ହୋଇ କିଛି ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ମରିଯାଆନ୍ତି । ଅନ୍ୟ କେତେକ ଗଛ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ବଞ୍ଚନ୍ତି ଓ ତାଙ୍କର ଚେର ଭୂଗର୍ଭକୁ ଯାଇ ଜଳକଣା ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି । ପ୍ରାଣୀମାନେ ବିନା ପାଣିରେ ବଞ୍ଚିବା ଶିଖିଥାଆନ୍ତି; ଦିବା ସମୟରେ ଛାଇରେ ବା ଭୂମିତଳେ ରହନ୍ତି । ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଦୀର୍ଘ ସମୟ 
ଧରି ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହୋଇ ରହିବା ପରେ କ୍ୱଚିତ ହେଉଥିବା ବର୍ଷା ସମୟରେ ସକ୍ରିୟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି । ଉପ‌ଯୁକ୍ତ ବାତାବରଣରେ ସେମାନେ ଦୃତ ଗତିରେ ପ୍ରଜନନ କରି  ସମୟ ହେଲେ ପୁନଶ୍ଚ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି । 

 ଶବ୍ଦ ବ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି 
ମରୁଭୂମିର ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ଭାବରେ ଥିବା ଇଂରାଜୀ, ଇଟାଲୀ, ଫ୍ରାନସ ଓ ପର୍ତ୍ତୁଗାଲରେ ବ୍ୟବ‌ହୃତ ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦମାନ ଲାଟିନର ଡେଜର୍ଟମ (dēsertum) ଶବ୍ଦରୁ ଆସିଛି ଯାହାର ଅର୍ଥ ପରିତ୍ୟାଗ ।  ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବରୁ ଡେଜର୍ଟ କ‌ହିଲେ ଜନବିହୀନ ସ୍ଥାନ‌ ଭାବରେ ବିଦିତ ଥିଲା ଯାହାର ଶୁଷ୍କତା ସାଥିରେ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନଥିଲା ।  ଆଜିକାଲି ଏହାକୁ ସ୍ୱଳ୍ପ ବୃଷ୍ଟିପାତ ଓ ଶୁଷ୍କତା ଯୋଗୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ସ୍ଥାନ‌କୁ କୁହାଯାଉଛି ।  ଡେଜର୍ଟ ଦ୍ୱୀପ "desert island" ଭଳି ବାକ୍ୟାଂଶ ବା  ପୂର୍ବତନ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଲିଖିତ ଗ୍ରେଟ ଆମେରିକାନ ଡେଜର୍ଟ (Great American Desert) ବା ସେକସପିଅରଙ୍କ ରଚନାରେ ଥିବା ଉଇଣ୍ଟରସ ଟେଲ (The Winter's Tale) କାହାଣୀରେ ଥିବା ଡେଜର୍ଟ ଅଫ ବୋହେମିଆରେ କୌଣସି ଶୁଷ୍କତା ନଥିଲା ଓ ଏହା ଅଳ୍ପ ସଂଖ୍ୟକ ଜନପଦ ଥିବା ସ୍ଥାନ‌କୁ ଚିହ୍ନଟ କରୁଥିଲା । 

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ମରୁଭୂମି