biswa921/orwiki-latest-pages-articles-raw huggingface dataset:
ନିଉରୋବ୍ଲାସ୍ଟୋମା

ନିଉରୋବ୍ଲାସ୍ଟୋମା (Neuroblastoma ବା NB) ଏକ ପ୍ରକାର କର୍କଟ ରୋଗ ଯାହା କେତେକ ପ୍ରକାର ସ୍ନାୟୁ ତନ୍ତୁରୁ (nerve tissue) ଜାତ ହୁଏ ।  ଏହା ଆଡ୍ରେନାଲ ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ (adrenal gland) ଅନେକ ସମୟରେ ବାହାରେ କିନ୍ତୁ ବେକ, ଛାତି, ପେଟ ଓ ମେରୁଦଣ୍ଡରୁ ବାହାରିପାରେ ।  ଏହି ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ: ହାଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା (bone pain), ପେଟ, ଛାତି ଓ ବେକରେ ଗୋଲା କିମ୍ବା ଚର୍ମ ତଳେ ଗୋଟିଏ ନୀଳ ରଙ୍ଗର ଗୋଲା ଦେଖାଯାଏ ।

ବେଳେବେଳେ ପିତାମାତାଙ୍କର ଜିନର ମ୍ୟୁଟେସନ ହୋଇ ପିଲାଙ୍କର ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ନିଉରୋବ୍ଲାସ୍ଟୋମା ରୋଗ ହୁଏ । ପରିବେଶର ପ୍ରଭାବ ଥିବା ଜଣାଯାଇନାହିଁ । ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ତନ୍ତୁରୁ କିଛି ଅଂଶ ନେଇ ତନ୍ତୁ ବାୟୋପ୍ସି (tissue biopsy) କରି ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ବେଳେବେଳେ ଅଲଟ୍ରାସାଉଣ୍ଡ (ultrasound) କରି ଏହି ଜାଣିହୁଏ ।  ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କଲା ସମୟରେ ସାଧାରଣତଃ ଏହି କର୍କଟ ମେଟାସ୍ଟାସିସ (spread) ବା ବ୍ୟାପିଯାଇଥିବା ଦେଖାଯାଏ ।  ରୋଗୀର ବୟସ, କର୍କଟ ସ୍ଟେଜ (cancer stage) ଓ କିଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ତାହା ଉପରେ ରୋଗଟି ନିମ୍ନ, ମଧ୍ୟମ ବା ଉଚ୍ଚ ସଙ୍କଟର ହୋଇଥିବା ଜଣାଯାଏ । 

  
ସଙ୍କଟ ଦଳ (risk group) ଅନୁସାରେ ଚିକିତ୍ସାର ଫଳାଫଳ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିହୁଏ ।  ଚିକିତ୍ସା ମଧ୍ୟରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ, ଅପରେଶନ, ରାଡିଏସନ ଥେରାପି (radiation), କେମୋଥେରାପି (chemotherapy), ସ୍ଟେମ ସେଲ ଟ୍ରାନ୍ସପ୍ଲାଣ୍ଟେସନ (stem cell transplantation) ଇତ୍ୟାଦି ବ୍ୟବ‌ହାର କରାଯାଏ । ସ୍ୱଳ୍ପ ସଙ୍କଟାପନ୍ନ କେଶକୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ବା ଅପରେଶନ କଲେ ଫଳାଫଳ ଭଲ ରହେ ।  ଉଚ୍ଚ ସଙ୍କଟାପନ୍ନ କେଶରେ ଉତ୍ତମ ଚିକିତ୍ସା ସତ୍ତ୍ୱେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଆୟୁଷ ୪୦%ରୁ କମ ରହେ । 

ଶିଶୁମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଲିଉକେମିଆ ଓ ମସ୍ତିଷ୍କ ଅର୍ବୁଦ ରୋଗ ପରେ ନିଉରୋବ୍ଲାସ୍ଟୋମା ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ କର୍କଟ ରୋଗ ।  ପ୍ରତି ୭ ହଜାର ପିଲାରେ ଜଣେ ଏହି ରୋଗଦ୍ୱାରା ଜୀବନରେ କେବେହେଲେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଏ ।  ପ୍ରାୟ ୯୦% ପିଲାଙ୍କ ନିଉରୋବ୍ଲାସ୍ଟୋମା ୫ ବର୍ଷ ବୟସ ମଧ୍ୟରେ ହୁଏ, ଏହା ବଡ଼ ମଣିଷଙ୍କୁ କ୍ୱଚିତ ହୁଏ । ପିଲାଙ୍କର କର୍କଟ ରୋଗ ଜନିତ ମୃତ୍ୟୁର ୧୫% ନିଉରୋବ୍ଲାସ୍ଟୋମା ଯୋଗୁ ହୁଏ ।  ସନ ୧୮୦୦ରେ ଏହି ରୋଗ ପ୍ରଥମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିଲା ।

 ଆଧାର 

ଅଧିକ ତଥ୍ୟ

ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ
ନାମେରି ଜାତୀୟ ପାର୍କ

ନାମେରି ଜାତୀୟ ପାର୍କ  ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଆସାମର ସୋନିତପୁର ଜିଲ୍ଲାରେ ପୂର୍ବ ହିମାଲୟ ପର୍ବତର ପଦ ଦେଶରେ ଥିବା ଏକ ଜାତୀୟ ପାର୍କ । ଏହା ସୋନ୍ତପୁରଠାରୁ ପ୍ରାୟ 35 କିଲୋମିଟର ଦୁରବର୍ତୀ । ନିକଟସ୍ଥ ଗ୍ରାମ ଚାରିଦୁଆର ଠାରୁଏହା 9 କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ରହିଛି । Tourism.webindia123.com

ମାନେରୀର ଉତ୍ତରରେ ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ପାଖୁଇ  ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ରହିଛି ।ଉଭୟ ମିଶି ପ୍ରାୟ 1000 ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି । ଏହା ମଧ୍ୟରୁ ନାମେରିର ଅଞ୍ଚଳ 200 ବର୍ଗକିଲୋମିଟର ।  

 ବ୍ୟୁପତ୍ତି 
1978 ଅକ୍ଟୋବର 17 ତାରିଖରେ ଏହା ଜଙ୍ଗଲ ରିଜର୍ଭ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତି ପାଇଥିଲା । ଏହା 1985 ମସିହାରେ ନାମେରି ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଭାବରେ 137 ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ସ୍ଥାନକୁ ନେଇ ହେଇଥିଲା । ସେତେବେଲୀଠାରୁ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ବୃକ୍ଷ କଟା ଯାଉଥିଲା । ଏହା ପରେ 1998 ମସିହାରେ ଏହା ସହ ଆହୁରି 75 ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ଅଞ୍ଚଳ ଯୋଡ଼ା ହେଇ ତାହାକୁ ଜାତୀୟ ପାର୍କ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା । 

ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଇ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜିଆ ଭୋରୋଲି ନଦୀ ଯାଇଛି । ଏହି ନଦୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଇବିସ୍ୱିଲ୍ଲ ନାମକ ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷୀ ଦେଖାଯାନ୍ତି । 
thumb|ନାମେରି ପାର୍କରେ ଇସିବିଲ ପକ୍ଷୀ 

 ବୃକ୍ଷ ରାଜି 
ଏଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ ଅରଧ ସବୁଜ । ମୃତ୍ତିକା ଆର୍ଦ୍ର ରହିଥାଏ । ଏଠାରେ ଘଞ୍ଚ ଅରଣ୍ୟରେ ବାଉଁଶ ଜାତୀୟ ବୃକ୍ଷୀ ବେଶୀ ପରାୟମାନରେ ହୁଏ । ଏହା ବ୍ଯତୀତ ଅନନ୍ୟ ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ । .
thumb|ନାମେରି ଜାତୀୟ ପାର୍କ 

 ପଶୁପକ୍ଷୀ 
ଏଠାରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ହାତୀ ରହିଥାନ୍ତି । ଏହା ବ୍ଯତୀତ ବାଘ , ଚିତାବାଘ , ସଂବର , ଗୌର ଭାଲୁ , ହିମାଳୟନ ଭାଲୁ ଆଦି ରହନ୍ତି । 
ବାଆଁ|thumb|ନାମେରି ଜାତୀୟ ପାର୍କରେ ହାତୀ 
300ରୁ ବେସୀ ପ୍ରଜାତିର ପକ୍ଷୀ ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଇଥାନ୍ତି । .

 ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଆକର୍ଷଣ 
 ନଦୀ ଭ୍ରମଣ : ପାର୍କରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ । ଏହି ନଦୀ ମାନଙ୍କରେ ଗୋଲ୍ଡେନ ମଶର ନାମକ ମାଛ 3ରୁ 9 ଫୁଟ ଯାଏ ଲମ୍ବ ହେଇଥାନ୍ତି । ତାହା ଧରିବାକୁ ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଆସନ୍ତି ଓ ନଉକାରେ ମାଛ ଧରନ୍ତି । 
 ନାମରି ନଦୀ ସୁନାବ୍ୟା  ହେଇଥିବାରୁ ନୌ ଚାଳନା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ । 
 ଟ୍ରେକିଙ୍ଗ - ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଟ୍ରେକିଙ୍ଗ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥଳ ରହିଛି । 

 ଆଧାର 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 

ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ
ପାଣିଆ ଭାଷା

ପାଣିଆ ଏକ ଭାରତୀୟ ଭାଷା । ଏହା ଦ୍ରାବିଡ଼ ପରବାରର ଏକ ଭାଷା ଓ କେରଳର ପାଣିଆ ଜାତିର ଲୋକ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର  କରିଥାନ୍ତି । ୧୯୮୧ ଜନଗଣନା ଅନୁସାରେ ଭାରତରେ ୬୩,୩୯୩ ଜଣ ଲୋକ ଏହି ଭାଷା କହୁଥିବା ବେଳେ କେରଳରେ ତାହାର ସଂଖ୍ୟା ୫୬,୯୫୨ ଥିଲା ଓ ତାମିଲନାଡୁରେ ୬,୩୯୩ ତଥା କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ ୪୮୨ ଜଣ ଥିବାର ଜଣା ଯାଇଥିଲା । କେରାଲାର ୱାୟନାଡ଼, କୋଳିକୋଡ଼, କନନୁର, ମାଲାପୁରମ ଓ ତାମିଲନାଡୁର ନୀଳଗିରି ପାର୍ବତ୍ଯ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଭାଷାଭାଷୀ ଲୋକ ବସବାସ କରୁଥିବାର ଜଣାଯାଏ ।

 ଆଧାର 

 ଅଧିକ ପଠନ 
 List of Indian languages by number of native speakers

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 http://www.languageinindia.com/may2001/paniya2.html
 http://apha.confex.com/apha/135am/techprogram/paper_163341.htm 

ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ଭାଷା
ଅନନ୍ତଗିରି ପର୍ବତମାଳା

ଅନନ୍ତଗିରି ପର୍ବତମାଳା ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ତେଲେଙ୍ଗନା  ର ରଙ୍ଗା ରେଡ୍ଡୀ ଜିଲ୍ଲା ରଭିକାରାବାଦ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ।http://www.hindu.com/2006/09/08/stories/2006090822800500.htm ଏହି ପର୍ବତମାଳାରୁ ଜଳ ନିର୍ଗତ ହୋଇ ଓସମାନନଗର ଓ ହିମୟତସାଗରକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଇଥାଏ । 

ଏଠାରେ ଥିବା ଘଞ୍ଚ ଅରଣ୍ୟରେ ତେଲେଙ୍ଗନାର ଅନନ୍ତଗିରି ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ । ଏହି ପର୍ବତରୁ ମୂଷି ନଦୀ ମଧ୍ୟ ବାହାରିଛି ଓ ଏହା ଭିକାରାବାଦରୁ ହାଇଦରାବାଦ ହେଇ ପ୍ରବାହିତ ହେଇଥାଏ । 
thumb|250x250_ପିକସେଲ|Ananthagiri forest
thumb|250x250_ପିକସେଲ|Anantha Padmanabhaswamy Temple
ଏହା ଏକ ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ ବସତି ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା । ଏହା ଏଠାରେ ଥିବା ପୁରାତନ ଗୁମ୍ଫା , ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଦୁର୍ଗ , ଓ ପ୍ରବହୀନ ମନ୍ଦିର ମାନଙ୍କରୁ ପ୍ରତିପାଦିତ ହେଇଥାଏ । 

 ମୂଷି ନଦୀ 
ମୂଷି ନଦୀ ବା ମାଛ କୁଣ୍ଡ ନଦୀ ହାଇଦରାବାଦ ସହରରୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ 90 କିଲୋମିଟର ଦୂରରୁ ଅନନ୍ତଗିରି ପର୍ବତରୁ ବାହାରି ପୂର୍ବୋତ୍ତର ଦିଗକୁ ବହିଜାଏ । ଏହା କ୍ରୀଷ୍ଣା ନଦୀ ସହ ନଳଗୋନ୍ଦ ଜିଲ୍ଲାରେ ସମୁଦାୟ 240 କିଲୋମିଟର ପଥ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା ପରେ ମିଶି ଥାଏ । 
 ଅନନ୍ତଗିରି ନିକଟରେ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଆକର୍ଷଣ ସମୂହ 

 ଅନନ୍ତ ପଦ୍ମନାଭ ସ୍ୱାମୀ ମନ୍ଦିର  
ଏହି ମନ୍ଦିର ହାଇଦରାବାଦ ସହରଠାରୁ 75 କିଲୋମିଟର ଦୂର ଅନନ୍ତଗିରି ପର୍ବତ ଉପରେ ହାୟଦରାବାଦର ନିଜାମଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ହେଇଥିଲା । ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଶ୍ରୀ ଅନନ୍ତ ପଦ୍ମନାଭ ସ୍ୱାମୀ ରୂପରେ ଏଠାରେ ପୂଜିତ ହେଇଥାନ୍ତି । ଅନନ୍ତ ଗିରିର ନାମକରଣ ସେଥିପାଇଁ ଏପରି ରହିଛି । 

 References
ବୋର୍ରା ଗୁମ୍ଫା

ବୋର୍ରା ଗୁମ୍ଫା (ତେଲୁଗୁ:"ବୋର୍ରା ଗୁହାଲୁ") ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶର ଅନନ୍ତଗିରି ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଏକ ଗୁମ୍ଫା । ଆଦିବାସୀ ଓଡ଼ିଆରେ 'ବୋରା' କହିଲେ ଖାଲକୁ ବୁଝାଏ ଯାହା ଗୁମ୍ଫା ବାହାରେ ଥିବା ସରକାରୀ ଫଳକରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲିଖିତ । ଏହି ଗୁମ୍ଫା ଖୋଦିତ ଓ ଭାରତର ଉଭୟ ବୃହତ୍ତମ ଏବଂ ଗଭୀରତମ ଗୁମ୍ଫା ।File:Borra Caves Info board. ଏହା ସମୁଦ୍ରପତ୍ତନଠାରୁ ୨,୩୧୩ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚରେ ରହିଛି । ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ପ୍ରାୟତଃ ଚୂନପଥରରେ   ଓ ସ୍ଥଳ ବିଶେଷରେ ଏହା ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନଠାରୁ ୨୬୦ ଫୁଟ ତଳେ ରହିଛି ।

 ଆବିଷ୍କାର 
୧୮୦୭ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତୀୟ ଭୌଗୋଳିକ ସର୍ଭେ ବିଭାଗ ତରଫରୁ ୱିଲିୟମ କିଙ୍ଗ ଏହାକୁ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ ।

 କିମ୍ବଦନ୍ତୀ 
ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିବା ଜଟାପୁ , ପରଜା , କୋଣ୍ଡାଡୋରା, ନୁକାଡୋରା ବାଲ୍ମୀକି  ଆଦି ଆଦିବାସୀ ସମୁଦାୟରେ ଅନେକ ଲୋକକଥା ପ୍ରଚଳିତ । ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଲୋକକଥା ଅନୁସାରେ ଏକ ଗାଈ ଗୁମ୍ଫା ନିକଟରେ ଚରୁ ଥିବା ବେଳେ ୨୦୦ ଫୁଟ ତଳକୁ ପଡ଼ିଗଲା । ଗାଈ ଜଗୁଆଳୀ ପିଲାଟିଏ ଆସି ସେହି ଗାତ ଭିତରକୁ ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ଆକାରର ଏକ ପଥର ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଗାଈକୁ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ପକାଇଲା । ଶିବ ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଗାଈକୁ ବଞ୍ଚାଇଲେ । ସେହି ଦିନରୁ ଲୋକେ ସେହି ସ୍ଥଳରେ ଏକ ଛୋଟ ଶିବ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ଓ ଭକ୍ତମାନେ ଆସି ଉପାସନା କଲେ ।
thumb|250x250_ପିକସେଲ|ବୋର୍ରା ଗୁମ୍ଫା ଭିତରେ ଥିବା ଶିବ ଲିଙ୍ଗ 
thumb|250x250_ପିକସେଲ|A view of Valley from the Borra caves
thumb|250x250_ପିକସେଲ|A view of Eastern Ghats from Borra Caves railway station

thumb|250x250_ପିକସେଲ|Rock cut inside Borra Caves
thumb|250x250_ପିକସେଲ|Formations of rocks inside Borra Caves
thumb|First cavernicolous Habrobathynellid  discovered by Shabuddin Shaik  from  Borra caves, Visakhapatnam, India.
thumb|250x250_ପିକସେଲ|A Macaque in Borra Caves
thumb|250x250_ପିକସେଲ|Official Information Board outside the Borra Caves
thumb|250x250_ପିକସେଲ|Borra Caves (Guhalu) Train statio

 ଆଧାର 

 ରଚନା 
 Ramesh Y (1990). Geomorphic Studies in Upper Gostani River Basin with Special References to Borra (Karst) Caves Visakhapatnam District, A.P., India, India.
 Le Bas, M.J., Subbarao, K.V. and Walsh, J.W. Metacarbonatite or marble? – the case of the carbonate, pyroxenite, calcite-apatite rock complex at Borra, Eastern Ghats, India, Journal of Asian Earth Sciences, 20, 2002, 127–140.

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 Caves Biology (Biospeleology) in India
 Borra Caves Photographs, 2011
 VIZAGWAVES – Borra Caves Picture Gallery 
 Borra Caves from showcaves.com
 Borra Caves from go2india.in
 Borra Caves from discovervizag.in
ହେପାଟାଇଟିସ

ହେପାଟାଇଟିସ (ଇଂରାଜୀରେ Hepatitis) ଏକ ରୋଗ ଗୋଷ୍ଠୀ ଯେଉଁଥିରେ ଯକୃତର ପ୍ରଦାହ (inflammation) ହୁଏ । କେତେକ ଲୋକଙ୍କର କୌଣସି ଲକ୍ଷଣ ନ ଥାଏ ଓ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର କାମଳ, ଆନୋରେକ୍ସିଆ ବା ଅରୁଚି (poor appetite), ବାନ୍ତି, ଥକ୍କା ଲାଗିବା (feel tired), ପେଟ ଯନ୍ତ୍ରଣା (abdominal pain) ବା ତରଳ ଝାଡ଼ା ହୁଏ ।  ହେପାଟାଇଟିସ ଏକ ସାମୟିକ ରୋଗ ବା ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କ୍ରନିକ ରୋଗ (long term) ହୋଇପାରେ ।  ଆକ୍ୟୁଟ ହେପାଟାଇଟିସ ସ୍ୱତଃ ଉପଶମ ହୋଇପାରେ, ଏହା ପ୍ରଗତିଶୀଳ ହୋଇ କ୍ରନିକ ହେପାଟାଇଟିସ ହୋଇପାରେ ବା କ୍ୱଚିତ ଆକ୍ୟୁଟ ଯକୃତ ଫେଲ (acute liver failure) ହୋଇପାରେ ।  କ୍ରନିକ ହେପାଟାଇଟିସ ସମୟକ୍ରମେ ପ୍ରଗତି କରି ସିରୋସିସ୍, ଯକୃତ ଫେଲ (liver failure) ବା ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇପାରେ ।

ପୃଥିବୀବ୍ୟାପି ଭୁତାଣୁ ହେପାଟାଇଟିସ (viral hepatitis) ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟକ କାରଣ ରୂପେ ବିବେଚିତ ହୋଇଚି । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣ ମଧ୍ୟରେ ମଦ୍ୟାତ୍ୟୟ, ନନ୍ ଆଲକୋହୋଲିକ ସ୍ଟିଏଟୋହେପାଟାଇଟିସ (nonalcoholic steatohepatitis) (nash/ଏନଏଏସଏଚ), କେତେକ ଔଷଧ, ଟକ୍ସିନ/ବିଷ, ଅନ୍ୟ କେତେକ ସଂକ୍ରମଣ ଓ ଅଟୋଇମ୍ମ୍ୟୁନ ରୋଗ (autoimmune diseases) ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଅଟେ ।  ଏହାକୁ ୫ ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି ଯଥା:- ହେପାଟାଇଟିସ ଏ, ବି, ସି, ଡି (D) ଓ ଇ (E) ।  ହେପାଟାଇଟିସ ଏ ଓ ଇ ଉଭୟ ଅପମିଶ୍ରିତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଳ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ । ହେପାଟାଇଟିସ ବି ସାଧାରଣତଃ ଯୌନ ସମ୍ଭୋଗ ସମୟରେ, ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ସମୟରେ, ସଂକ୍ରମିତ ରକ୍ତ ନେବା ସମୟରେ ଓ ସଂକ୍ରମିତ ଛୁଞ୍ଚି ସାହାଯ୍ୟରେ ଇଞ୍ଜେକସନ ନେଲେ ବା ଶିରାଭ୍ୟନ୍ତର ଡ୍ରଗ ଇଞ୍ଜେକସନ ନେଲେ ବ୍ୟାପିଥାଏ ।   ହେପାଟାଇଟିସ ସି ଓ ଡି ଉଭୟ ସାଧାରଣତଃ ରକ୍ତ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ । 

ଟିକା ଦେବାଦ୍ୱାରା ହେପାଟାଇଟିସ ଏ, ବି ଓ ଡି ରୋଗମାନଙ୍କର ପ୍ରତିଷେଧ ହୁଏ । କ୍ରନିକ ଭୁତାଣୁ ହେପାଟାଇଟିସ ରୋଗକୁ ଔଷଧ ଦେଇ ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ । ଏନଏଏସଏଚ ରୋଗ ନିମନ୍ତେ କୋଣସି ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଚିକିତ୍ସା ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଶାରୀରିକ ସକ୍ରିୟତା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟପ୍ରଦ ଖାଦ୍ୟ, ଓଜନ କମେଇବା ଆଦି ଜୀବନ‌ଚର୍ଯ୍ୟା ଅତି ମହତ୍ତ୍ୱପୁର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ । ଅଟୋଇମ୍ମୁନ ହେପାଟାଇଟିସ (Autoimmune hepatitis) ରୋଗକୁ ଇମ୍ମ୍ୟୁନୋସପ୍ରେସାଣ୍ଟ ଔଷଧ ଦେଇ ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ ।  କେତେକ କେଶ୍‌ରେ ଯକୃତ ପ୍ରତିରୋପଣ (liver transplant) କରାଯାଇପାରେ ।

 
ପୃଥିବୀରେ ସନ ୨୦୧୫ରେ ୧୧୪ ନିୟୁତ ଲୋକଙ୍କୁ ହେପାଟାଇଟିସ ଏ, ୩୪୩ ନିୟୁତ ଲୋକଙ୍କୁ ହେପାଟାଇଟିସ ବି ଓ ୧୪୨ ନିୟୁତ ଲୋକଙ୍କୁ କ୍ରନିକ ହେପାଟାଇଟିସ ସି  ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲା । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ୧୧ ନିୟୁତ ଲୋକଙ୍କୁ ଏନଏଏସଏଚ ଓ ୫ ନିୟୁତ ଲୋକଙ୍କୁ ଆଲକୋହୋଲିକ ହେପାଟାଇଟିସ (alcoholic hepatitis) ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲା । ଅପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ହେପାଟାଇଟିସ ରୋଗ ଯୋଗୁ ୧ ନିୟୁତ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେଥିରୁ ଅଧିକାଂଶ ଯକୃତ କ୍ଷତଦାଗ (scar) ଓ ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗମାନଙ୍କ ଯୋଗୁ ହୁଏ । ପ୍ରତିବର୍ଷ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ୨୫୦୦୦ ଲୋକଙ୍କର ହେପାଟାଇଟିସ ରୋଗ ହେବା ଫଳରେ ୭୫ ଜଣଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ । ହେପାଟାଇଟିସ ଶବ୍ଦଟି ଗ୍ରୀସ ଭାଷାରୁ ନିଆଯାଇଛି; Greek ଶବ୍ଦ hêpar () (ହେପାର), ଅର୍ଥ "liver"/ଯକୃତ, ଓ  -itis/ଆଇଟିସ () ଅର୍ଥ  "inflammation"/ପ୍ରଦାହ ।

 ଆଧାର 

 ବାହ୍ୟ ଲିଙ୍କ 
 WHO fact sheet of hepatitis
 Viral Hepatitis at the Centers for Disease Control

ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ
ଉମିଆମ ହ୍ରଦ

ଉମିଆମ ହ୍ରଦ  ( ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ବରପାଣି ହ୍ରଦ ନାମରେ ପରିଚିତ  ) ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ମେଘାଳୟରେ ଶିଲଂର 15 କିଲୋମିଟର ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳର ପର୍ବତରେ  ରେ ରହିଥିବା ଏକ ଜଳାଶୟ । ଏହାକୁ ଉମିଆମ ନଦୀରେ 1960 ମସିହା ପରେ ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥିଲା । ଏହାର ଜଳ ଗ୍ରହଣ ଅଞ୍ଚଳ ଅଞ୍ଚଳ 220 ବର୍ଗକିଲୋମିଟର । 

 ଇତିହାସ 
1960 ମସିହାରେ ଆସାମ ରାଜ୍ୟ ବିଦ୍ୟୁତ ବୋର୍ଡଦ୍ୱାରା ଜଳବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ରକଳ୍ପ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଉମିଆମ ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା ।ଉମିଆମ ପ୍ରକଳ୍ପର ପ୍ରଥମ ସ୍ତରରେ 9 ମେଗାୱାଟ ବିଦ୍ୟୁତ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପାୱାର ହାଉସ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି । ଏହା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଲା । ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ଏହା ପ୍ରଥମ ଜଳ ବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ରକଳ୍ପ ଥିଲା । ଏହା ପରେ 3ଟି ଭିଣା ଜଳବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ରକଳ୍ପ ତଳ ମୁଣ୍ଡରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଲାଣି । 1965 ମସିହାରେ  iam Project were subsequently built downstream.

 ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଆକର୍ଷଣ 
ମେଘାଳୟ ରାଜ୍ୟର ଏହା ଏକ ମୁଖ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଆକର୍ଷଣ ବେଇପାରିଛି । ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜଳକ୍ରୀଡା ପାଇଁ ସୁବିଧା ରହିଛି । ଜଳ ଉପରେ କୟାକ ଚାଳନା , ବୋଟିଙ୍ଗ ଓ ସ୍କୁଟର ଚାଳନା କରିବାର ସୁଯୋଗ ରହିଛି । 

 ପ୍ରକୃତି 
ଜଳ ବିଦ୍ୟୁତ ସହ ଏହି ହ୍ରଦଦ୍ୱାରା ତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଳସେଚନ , ମାଛ ଚାଷ , ପାନୀଯ ଜଳ ଯୋଗାଣ ଆଦି ସମ୍ଭବ ହେଇଥାଏ । ଏହା ଛଡା ଏହା ଯାଇବାମଣ୍ଡଳର ସମତୁଳତା ରକ୍ଷ୍ୟା କରିବାରେ ବହୁଳ ପରିମାଣରେ ସହାୟତା ହେଇଥାଏ । 

 ବିପତ୍ତି 
ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ସହ ଉପର ଅଞ୍ଚଳରେ ଶିଲଂ ସହରର ବର୍ଜ୍ୟ ଜଳ ଏଠାରେ ପଡୁଥିବାରୁ ଏହାର ଜଳ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଦୂଷିତ ହେଇଯାଉଛି । ତାହା ବ୍ଯତୀତ ଆକଳନ ଅନୁସାର ଏହି ହ୍ରଦକୁ ବାର୍ଷିକ 40,000 ଘାନା ମିଟର ପଟୁ ମାଟି ଜଳ ସହିତ ଆସୁଥିବାରୁ ହ୍ରଦର ଜଳଧାରଣ କ୍ଷ୍ୟମତ ହ୍ରାସ ପାଉଛି । 

 ଗ୍ୟାଲେରି 
thumb|Lakeside boats, Umiam Lake

 ଆଧାର 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 Umiam lake faces toxic threat 
 Umiam Dam satellite map
 Umiam Lake Details
 Siltation and Pollution Contribute to Power Crisis in Shillong
 Pollution of Umiam Lake

ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ହ୍ରଦ‌
ତୁରା

ଟୁରା  (IPA: ˈtʊərə) ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ମେଘାଲୟର ପଶ୍ଚିମ ଗାରୋ ପାର୍ବତ୍ଯ ଜିଲ୍ଲାରେ ଏକ ମୁନିସିପାଲିଟି ସହର । ଏହା ମେଘାଲୟର ଏକ ସର୍ବୋଛ ସହର । ଟୁରା ପର୍ବତର ଶ୍ରୁଙ୍ଗ ତଳେ ଏହି ଉପତ୍ୟକା ଅଞ୍ଚଳ ଅବସ୍ଥିତ । ତୁରାର ଜଳବାଯୁ ସାଧାରଣତଃ ମାଧ୍ୟମ ରହିଥାଏ । ଅରନ୍ୟାଞ୍ଚଳରେ ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଗମ ରହିଥାଏ ଓ ଲୋକ ବାଦ ଅନୁସାରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଆରାଧ୍ୟା ଦେବୀ ଦୁରମା  ଦେବୀ ଅରଣ୍ୟରେ ବସବାସ କରିଥାନ୍ତି । 

ଏହା ଗୁୱାହଟି ସହରରୁ 220 କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ । ଏହି ଅରଣ୍ୟ ସାନା ସାନା ନଦୀ , ନାଳ ଓ ସବୁଜିମାରେ ପରିପୂର୍ଣ । ଏଠାରେ କଥିତ ଭାଷା ଗରୋ ଓ ଇଂରାଜୀ । ଏଠାରେ 4ଟି କଲେଜ ସହ ବିଭିନ୍ନ ସ୍କୁଲ ସବୁ ରହିଛି । 

ରାଜଧାନୀ ଶିଲଂ ଏଠାରୁ 323 କିଲୋମିଟର ହେଇଥିବା ବେଳେ ବାଂଲାଦେଶର ସୀମାରେ ଥିବା ଡାଳୁଅ ଅଞ୍ଚଳ ଏଠାରୁ 50 କିଲୋମିଟର ଦୂର । ଗାରୋ ଜନଜାତି ପାଇଁ ଏହା ମୁଖ୍ୟ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସ୍ଥଳ । ଏଠାରୁ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟଟକ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ଯିବାକୁ ରାସ୍ତା ରହିଛି । ଏଠାରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ସାନ ବଡ଼ ଜଳପ୍ରପାତ ରହିଛି । 

 ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତ 
 ଟୁରାର ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି  25.52°N 90.22°E.Falling Rain Genomics, Inc - Tura ଠାରେ । ଏହାର ପତ୍ତନ 1145 ଫୁଟ । ଟୁରାର ଜଳ ବାୟୁ ନିମମା ପ୍ରକାର ରହିଥାଏ । .

 ଜନସଂଖ୍ୟା 
 ଏଠାରେ 2011 ଜନଗଣନା ଅନୁସାରେ  ଜନସଂଖ୍ୟା 58.391 ରହିଥିଲା । ଏଠି ମଧ୍ୟରୁ ପୁରୁଷ ସଂଖ୍ୟା 51 % ଥିବା ବେଳେ ମହିଳା ସଂଖ୍ୟା 49% ଥିଲା । 6 ବର୍ଷରୁ କମ ସଂଖ୍ୟା 14 % ଥିଲା । ଏଠାରେ ଭାଷା ଅନୁସାରେ ଗରୋ ଜନଜାତିର ଲୋକ ବେଶୀ ସଂଖ୍ୟାରେ ରହନ୍ତି ।ଏଠାରେ 90 % ଗରୋ ଅଧିବାସୀ ବାପତିଷ୍ଟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିୟାନ ଧମାବଲମ୍ବୀ ।  

 ଯୋଗାଯୋଗ 
ମେଘାଳୟ ବାଂଲାଦେଶ ସୀମାର ଅତି ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏଠାରେ ରେଳ ସଂଯୋଗ ନାହି ନ। ଗୁଆହାଟିଠାରୁ ବିମାନର ସୁବିଧା ରହିଛି । ସେଠାରୁ ହେଲିକେପ୍ଟର ଯୋଗେ ସପ୍ତାହକୁ 3 ଦିନ ଯାତାୟତର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି । 

 ସଂସ୍କୃତି 
 ଏଠାରେ ପ୍ରଚଳିତ ଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ଗାରୋ ନୃତ୍ୟ ଭରତ ବିଖ୍ୟାତ । ଏଠାରେ ବଙ୍ଗଳା ପର୍ବ ସମୟରେ 100ଟି ଦ୍ରମ ବ୍ୟବହାର ହେଇ ନୃତ୍ୟ ହେଇଥାଏ ଯାହା ଏକ ଅନନ୍ୟ ଶୈଳୀ । ଏହିଇ ନୃତ୍ୟରେ ପାରମ୍ପରିକ ରଙ୍ଗୀନ ଗାରୋ ପୋଷାକରେ ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି । ଏହା ବ୍ଯତୀତ ଏଠାରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟମାସ , ଆମ ପବୁନି ଆଦି ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ ।  

 ଆଧାର 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ
ବାଘମରା

thumb|Baghmara
ଭାଘମରା  (IPA: ˌbægˈmɑ:rə)  ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ମେଘାଲୟର ଦକ୍ଷିଣ ଗାରୋ ଜିଲ୍ଲାର ମୁଖ୍ୟାଳୟ । ଏହି ସହରକୁ ଲାଗି ବାଂଲା ଦେଶ ରହିଛି । ଏହା ଟୁରାଠାରୁ 113 କିଲୋମିଟର ଦୂର ବାରଟି । ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଏକ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ । ଏହାର ଚତୁର୍ଦିଗରେ ପାହାଡ ସମୂହ ରହିଛି । ଏଠାରୁ 45 କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ପର୍ବତ ଉପରେ ବିଖ୍ୟାତ ସୁଜି ଗୁମ୍ଫା ରହିଛି ଓ ବାଘମରାଠାରୁ ସେଠାକୁ  ଯାଇ ହୁଏ । ଏଠାରୁ ବସ ଓ କାରଦ୍ୱାରା ରାସ୍ତା ପଥ ଦେଇ ଯାତାୟତ କରିବାକୁ ହୁଏ । ଏଠାରେ ସୁସ୍ୱାଦୁ ମାଛ ଉପଲବ୍ଧ ହେଇଥାଏ ଓ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ସାମୁଦ୍ରିକ ବାଣିଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏଠାରୁ ହାଉଥିଲା । ଏହାର ଅରଣ୍ୟରେ ଜୀବଭକ୍ଷୀ ବୃକ୍ଷୀ ରହିଥାଏ । 
thumb|ଜୀବ ଭକ୍ଷୀ ଫିଚର ବୃକ୍ଷୀ 

 ଇତିହାସ 
ବଂ ଲସ୍କର ନାମକ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଏଠାରେ ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ବେଙ୍ଗଲ ଟାଇଗରକୁ ଖାଲି ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ମାରିଦେଇଥିଲେ । ସେହି ଦିନରୁ ଏହି ସ୍ଥାନର ନାମ ବାଘମରା ହେଲା । ବଂ ଲସ୍କରଙ୍କ ଏକ କବର ଖାନା ବାଘମରା ସହର ମଧ୍ୟଞ୍ଚଳରେ ରହିଛି । ପୂର୍ବରୁ ଏହି ସ୍ଥାନର ନାମ "ବାରୋକାର " ଥିଲା , ଯାହାର ଅର୍ଥ 12ଟି ଜଳାଧାର । 

 ଜନସଂଖ୍ୟା 
 2001 ମସିହା ଜନଗଣନାରେ ଏହି ସ୍ଥାନର ଜନସଂଖ୍ୟା 8643 ଥିଲା । ଏହା ମଧ୍ୟରୁ ପୁରୁଷ ସଂଖ୍ୟା 53 % ଥିବା ସମୟରେ ମହିଳା ସଂଖ୍ୟା 47% ଥିଲା । 6 ବର୍ଷରୁ କମ ସଂଖ୍ୟା 16 % ରହିଥିଲା । ଏଠାରେ ସାକ୍ଷ୍ୟରତା ହାର 70 % , ଯାହା ଜାତୀୟ ହାରଠାରୁ ଅଧିକ । 

 ପର୍ଯ୍ୟଟକ ସ୍ଥଳୀ ସମୂହ 
 ବାଳପାଖରାମ ଜାତୀୟ ପାର୍କ 
 ସୁଜି ଗୁମ୍ଫା 
 ଫିଚର ବୃକ୍ଷୀ 
 ସିମସଙ୍ଗ ନଦୀଚିଟମଙ୍ଗ ଶ୍ରୁଙ୍ଗ 
 ବାଂଲାଦେହର ଦୃଶ୍ୟ 
 ପ୍ରଜାପତି ପାର୍କ 
 ନେଙ୍ଗକଙ୍ଗ ଗୁମ୍ଫା 

 ଆଧାର
ବିଚୋଲିମ

ବିଚୋଲିମ ବା ଦିଚୋଲି , pronounced () ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଗୋଆର ଉତ୍ତର ଗୋଆ  ର ଏହା ମୁନିସିପାଳ  ସହର । ଏହା କନସେଲହୋ ଜିଲ୍ଲାର ମୁଖ୍ୟାଳୟ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ବହୁ ପରେ ଗୋଆ ସଙ୍ଗେ ସମ୍ମିଳିତ ହେଇଥିଲା । ଏହା ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ ସହର ପାଞ୍ଜିମଠାରୁ 30 କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । 

 ଇତିହାସ 
ଏହି ସହରର କିଛି ଅଂଶ ପ୍ରାଚୀନ ସବନ୍ତବାଦୀ ରାଜ୍ୟର ଅଂଶ ହେଇ 18 ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବରେ ରହିଥିଲା । ଏହାକୁ ପର୍ତୁଗୀଜମାନେ 18 ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଅଧିକାର କରିନେଇଥିଲେ । 

 ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି 
ବିଚୋଲିମର ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି Falling Rain Genomics, Inc – Bicholim15.60°N 73.95°E.ଠାରେ ଓ ଏହା ସମୁଦ୍ରପତ୍ତନଠାରୁ 72 ଫୁଟ ଉପରେ ରହିଛି । 

 ଜନସଂଖ୍ୟା 
 2011 ମସିହା ଜନଗଣନା ସମୟରେ ବିଚୋଲିମର ଜନସଂଖ୍ୟା 16,986 ଥିଲା । ଏଠି ମଧ୍ୟରୁ ପୁରୁଷ ସଂଖ୍ୟା 52 % ଥିବା ବେଳେ ମହିଳା ସଂଖ୍ୟା 48 % ଥିଲା । 6 ବର୍ଷରୁ କମ ସଂଖ୍ୟା 10 % ଥିବା ବେଳେ ସମୁଦାୟ ସାକ୍ଷ୍ୟରତା ହାର 82 % , ଯାହା ଜାତୀୟ ହାରଠାରୁ ଢେର ଅଧିକ । 

 ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ଥିତି 
ଏହ ଏକ ଖଣି ଅଞ୍ଚଳ । ଏଠାରେ ଅନେକ ଅଧିବାସୀ ଖଣି ଉପରେ ଜୀବିକା ପାଇଁ ନିର୍ଭରଶୀଳ । ସୌଜା ମିନାରାଲଦ୍ୱାରା ଲୌହ ପଥର ଉନ୍ନମୋଚନ କର ଯାଏ ଓ ତାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ଶେଷା କମ୍ପାନୀଦ୍ୱାରା ଅଧିଗ୍ରହଣ କରା ଯାଇଛି । 

 ମଏମ ହ୍ରଦ 
ଏଠାରେ ପ୍ରକୃତିର ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ଅନେକ ସଂଖ୍ୟାରେ ହ୍ରଦ ରହିଛି । ଏଠି ମଧ୍ୟରୁ ମଏମ ହ୍ରଦ ଏକ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଆକର୍ଷଣ । ଏହା ପାହାଡୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ଏହାର ନିକଟରେ ସବୁଜ ଅରଣ୍ୟ ରହିଛି । ଏଠାରେ ଗୋଆ ସରକାରଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ବିଭାଗ ତରଫରୁ ବୋଟିଙ୍ଗ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରଖା  ଯାଇଛି । 

 ବିଚୋଲିମ ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳ 
ଗୋଆ ସରକାରଙ୍କ ଶିଳ୍ପ ଉନ୍ନୟନ ବିଭାଗ ତରଫରୁ ଏଠାରେ ଏକ ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳ ଖୋଲା ଯାଇ 50ଟି କ୍ଷୁଦ୍ର ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରଖା ଯାଇଛି । ଚୀନାମାଟିର ପାତ୍ର , ରିଲିଙ୍ଗ ମିଲ , ବସର ବଡି ନିର୍ମାଣ ଆଦି ଏଠାରେ ହୁଏ । 

 ଜୈନ ଧର୍ମ 
କୁଦାନମ ଗ୍ରାମରେ ଏକ 10 ମ ଶତାବ୍ଦୀ  ର ଜୈନ ମନ୍ଦିର ରହିଛି । ଏଠାରେ ତିରଥଙ୍କର ଜୈନଙ୍କ ଭଗ୍ନ ପ୍ରତିମୂର୍ତି ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର ହେଇଥିଲା । 

ମନ୍ଦୋବୀ ନଦୀ ତଟରେ ତିରଥଙ୍କର ଜୈନଙ୍କ ମୂର୍ତି ମିଳିଥିଲା ।ଏହା ଛଡା ହିନ୍ଦୋଲେୱାଡା ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଜୈନ ମୂର୍ତି ବାହାରିଥିଲା ।  

 ଟୀକା 

 ଆଧାର 
 
Citationauthor surnameKerkarauthor given nameRajendratitle of sourceJain heritage dwindles as govt sits prettydate of source31 October 2014url of sourcehttp://timesofindia.com/city/goa/Jain-heritage-dwindles-as-govt-sits-pretty/articleshow/44987827.cmslast2TNNpublisherThe Times of India
ଗଲଗନାଥ

ଗଳଗନାଥ  ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ କର୍ଣାଟକର ହାଭେଲି ଜିଲ୍ଲାରେ ଏକ ଗ୍ରାମ । ଏଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗଲାଗେଶ୍ୱର ଶିବ ମନ୍ଦିର ରହିଛି । ଏହା ପଶ୍ଚିମ ଚାଲୁକ୍ୟଙ୍କ ଶାସନ ସମୟରେ ନିର୍ମିତ ହେଇଥିଲା । ଏହି ମଦିର ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା ନଦୀ ଟିରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହି ସ୍ଥଳରେ ତୁଙ୍ଗ ଓ ଭଦ୍ରା ନଦୀର ସାଙ୍ଗମା ହେଇଥାଏ ଓ ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା ହେଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ । 

 ଇତିହାସ 
ଗଳଗନାଥର ପ୍ରଚଚିନ ନାମ ପଲ୍ଲୁନୀ ଥିଲା । ଗଳଗନାଥ ମନ୍ଦିର ଚାଲୁକ୍ୟ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ । ଏହା 11 ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ ହେଇଥିଲା । ଶ୍ରୀ ଭେଙ୍କତେଶ ଗଳଗନାଥ ଏଠାରେ ଗଳଗନାଥଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରୁଥିଲେ ଓ ସେହି ସ୍ଥଳରେ ତାଙ୍କର ଉପନ୍ୟାସ ସବୁ ଲେଖୁଥିଲେ ।.

 ଗଲଗେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର 
thumb|Galageshwar Temple at Galaganath
thumb|Galageshwar Temple at Galaganath
ଏଠାରେ ଶିବଙ୍କ ସରପ ଲିଙ୍ଗା ରହିଛି . ମଦିରର ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ଅନନ୍ୟ ପ୍ରକାରର । ଏହାର ମୂଳ ପିରାମିଡ ଆକୃତି ବିଶିଷ୍ଟ । ଏଥିରେ ପ୍ରସ୍ତର ଖୋଦେଇ କମ ହୀଇଥିବା ଏକ ବଡ଼ ହଲ ରହିଛି । ଭିତରେ ଅନେକ ମୂର୍ତି ସହ ଗଣେଶଙ୍କ କ୍ଷୋଦିତ ମୂର୍ତି ମଧ୍ୟ ରହିଛି । 

 ଶିଳା ଲେଖ 
1080 ମସିହାର ସିଲାଲେଖା ସବୁ ମନ୍ଦିରରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏଥିରୁ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ କାଳ ବିଷୟରେ ଜଣାଯାଏ  । 

ଏହି ଲିପିରୁ ସେତେବେଳେ ସଂଗୀତା ଓ ନୃତ୍ୟର ଜନପ୍ରିୟତା ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାପଡେ । ଏଠାରେ ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ଶାସନ କାଳ ବିଷୟରେ ଅନେକ କଥା ଜଣାପଡିଥାଏ । ,ଏହି ଲେଖାରୁ ମୋଖରୀ ବର୍ମମାୟା ନାମକ ଜଣେ ବିଖ୍ୟାତ ସଙ୍ଗୀତଙ୍ଗ୍ୟଙ୍କ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଇଥିଲା । ସେ 32 ପ୍ରକାର ରାଗରେ ଧୁରନ୍ଧର ଥିଲେ ।
 

 ଅଧିକ ପଠନ 
 North Karnataka
 Tourism in North Karnataka
 Ranebennur
 Haveri
 Chaudayyadanapur
 Mylar Lingeshwar Temple at Mylar
 Hangal
 Bankapur
 Kaginele

 ଆଧାର
ଦିଲୱାରା ମନ୍ଦିର

ଦିଲୱାରା ମନ୍ଦିର , ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ରାଜସ୍ଥାନର ଅବୁ ପର୍ବତରୁ 2.5 କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଥିବା ଏକ ଜୈନ ମନ୍ଦିର । ଏହା ବସ୍ତୁପାଳ ତେଜପଲଙ୍କଦ୍ୱାରା 11 ଶ ଓ 13 ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ ହେଇଥିବାର ଜଣାଯାଏ । ସେହି ସମୟରେ ମାର୍ବଳ କଳା ଭାରତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲା । ଦିଲୱାରା ମନ୍ଦିରଠାରେ ମାର୍ବଳରେ 5ଟି ଜୈନ ମନ୍ଦିର ରହିଛି ।ଏହାକୁ ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର ଜୈନ ଧର୍ମସ୍ଥଳୀ କୁହାଯାଏ ।  

ରାଜସ୍ଥାନର ଅନନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଜୈନ ମନ୍ଦିର ମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମନ୍ଦିର ପରି ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ  ନାହିଁ ।  ଛତ , ସ୍ତମ୍ଭ , କବାଟ ଓ ପାନେଲରେ ଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ କଳା ଏଠାରେ ଅନନ୍ୟ । 

 ଦିଲୱାରାର 5ଟି ମନ୍ଦିର 
ଦିଲୱାରାର 5ଟି ମନ୍ଦିର, 

 Vimal Vasahi Temple 
thumb|Ceiling of Jain Temple

 ଗ୍ୟାଲେରି 

 ଆଧାର 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 Dilwara Temples ( Mount Abu ) 
 The Delwara Temples at Mount Abu Jaina Architecture in India, ch.1

ଶ୍ରେଣୀ:ରାଜସ୍ଥାନ
କୈତଭେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର

କୈତଭେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର, ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ କର୍ଣାଟକର ଶିମୋଗା ଜିଲ୍ଲାରେ ଥିବା ଅନାଭଟ୍ଟି ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ସହର କୁଟାବୁରଠାରେ ରହିଛି । 1100 ମସିହା ସମୟରେ ହୋୟଶାଳାର ରାଜା ବିନୟାଦିତ୍ୟଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ହେଇଥିଲା ।ସେତେବେଳେ ହୋୟଶାଳା ରାଜବଂଶ  ଚାଲୁକ୍ୟ ବଂଶ ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟ VIDuring the rule of Vinyaditya (1047–1098), the Hoysalas established themselves as a powerful Chalukya feudatory (Chopra 2003, p151, part 1)Sen (1999), p498Foekema (1996), p14ଙ୍କ ବଳିଷ୍ଠ ସହଯୋଗୀ ଥିଲେ । ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱିକ ସର୍ଭେର ମତ ଅନୁସାରେ ନିର୍ମାଣ କଳା ମୁଖ୍ଯତଃ ଚାଲୁକ୍ୟ ଶୈଳୀର ଥିଲା । . ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ଜାତୀୟ ପୁରାତତ୍ତ୍ୱ ସମ୍ପଦ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରା ଯାଇଛି । .

 Sculptures and decoration 
ବାଆଁ|thumb|250x250_ପିକସେଲ|A rear profile view of Kaitabheshvara temple at Kubatur
thumb|Old Kannada inscription (1241-1249 A.D.) at Kaitabheshvara temple

 ଟୀକା 

 Gallery 

 ଆଧାର 
 
 Adam Hardy, Indian Temple Architecture: Form and Transformation : the Karṇāṭa Drāviḍa Tradition, 7th to 13th Centuries, Abhinav, 1995 .
 
 
 
 Gerard Foekema, A Complete Guide to Hoysala Temples, Abhinav, 1996
କୁଣ୍ଡଗୋଳ

କୁଣ୍ଡଗୋଳ, ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ କର୍ଣାଟକର ଧରବାଦ ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ପଞ୍ଚାଯତ ସହର । 

 ପରିଚୟ 
ବାଆଁ|thumb|267x267_ପିକସେଲ| Shambhulinga temple at Kundgol, Karnataka
ଧରବାଦଠାରୁ କୁଣ୍ଡଗୋଳର ଦୂରତା 14 କିଲୋମିଟର । ଏହି ସହରରେ ପ୍ରକ୍ଷାତ ହିନ୍ଦୁସ୍ଥାନୀ ସଙ୍ଗୀତଙ୍ଗ ରାମଭଉ କୁଣ୍ଡଗୋଲକର ( ପଣ୍ଡିତ ସୱାଇ ଗନ୍ଧର୍ବ ) ଜନ୍ମ ହେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଗଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗାଙ୍ଗୁବାଇ ହାଙ୍ଗଳ , ଭୀମସେନ ଯୋଶୀ ଆଦି ବିଖ୍ୟାତ । 

 ଇତିହାସ 
ପ୍ରାଚୀନ ପଶ୍ଚିମ ଚାଲୁକ୍ୟ ସମ୍ଭ୍ରାଜ୍ୟର ମଧ୍ୟବର୍ତୀ ଅଚଳରେ କୁଣ୍ଡଗୋଳ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା । ଏଠାରେ ଥିବା 11 ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶମ୍ଭୁଲିଙ୍ଗେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରରୁ ଏହାର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଥାଏ । 

ଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବା ଆଗରୁ କୁଣ୍ଡଗୋଳ ରାଜକୀୟ ରାଜ୍ୟ ଯାମଖଣ୍ଡିର ଅଂଶ ଥିଲା । 

 ହିନ୍ଦୁସ୍ଥାନୀ ସଂଗୀତ ଓ କୁଣ୍ଡଗୋଳ 
ବାଆଁ|thumb|200x200_ପିକସେଲ| Wade at Kundagol. Sawai Gandharva, Bhimsen Joshi, Gangubai Hangal are associated with this Wade
ଡାହାଣ|thumb|200x200_ପିକସେଲ| Wade at Kundagol. Sawai Gandharva, Bhimsen Joshi, Gangubai Hangal are associated with this wade
ସୱାଇ ଗନ୍ଧର୍ବ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିବା ଜନପ୍ରିୟ ରାମଭଉ କୁନଦୋଳକର ଏଠାରେ 1886 ମସିହାରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ପଣ୍ଡିତ ଭୀମସେନ ଯୋଶୀ ତାଙ୍କର ସର୍ବାପେକ୍ଷ୍ୟା ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିବା ଛାତ୍ର । ପଣ୍ଡିତ ଭୀମସେନ ଭରତର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନ ଗସ୍ତ କରି ଜଣେ ଉତ୍ତମ ଗୁରୁ ଖୋଜୁଥିଲେ । ସେ ଏଠାକୁ ଆସି ପଣ୍ଡିତ ଗନ୍ଧବଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହିସାବରେ ହିନ୍ଦୁସ୍ଥାନୀ ସଂଗୀତ ଶିଖି ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ । ପଣ୍ଡିତ ଯୋଶୀ "ଭାରତ ରତ୍ନ " ପୁରସ୍କାରର ବିଜେତା । 
  
ଏଠାରେ କୁମାର ଗନ୍ଧର୍ବ ନାଟ୍ୟଗୃହ ନାମରେ ଏକ ଅପେରା ଘର ରହିଛି । ଭାରତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିବା ଅନ୍ୟତମ ହିନ୍ଦୁସ୍ଥାନୀ ସଂଗୀତା ବିଶାରଦା ଗାଙ୍ଗୁବାଇ ହଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟ ଏଠାରୁ ପଣ୍ଡିତ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ପାଇଥିଲେ । ଗାଙ୍ଗୁବାଇଙ୍କ ମା ଓ ବାପା ମଧ୍ୟ କରଣାତକୀ ସଂଗୀତା ବିଷାରଦ ଥିଲେ ।  

 ପର୍ଯ୍ୟଟନ 
ବାଆଁ|thumb|267x267_ପିକସେଲ| Shri Shambhulingeshwara temple at Kundgol, Karnataka
ବାଆଁ|thumb|200x200_ପିକସେଲ| Shri Shambhulingeshwara temple at Kundgol, Karnataka
ଡାହାଣ|thumb|267x267_ପିକସେଲ| Shri Shambhulingeshwara temple at Kundgol, Karnataka
ଡାହାଣ|thumb|200x200_ପିକସେଲ| Shri Shambhulingeshwara temple at Kundgol, Karnataka
 ଶମ୍ଭୁଲିଙ୍ଗ ମନ୍ଦିର 
At Kundgol there is a huge Shiva temple of 11th century called Shri Shambhulingeshwara Temple, built by Western Chalukyas. It is built with highly polished stones, which are dovetailed into one another. The carvings and images on the pillars are well cut.

 ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି 
କୁଣ୍ଡଗୋଳର ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତିଠାରେ । ଏହାର ପତ୍ତନ 2017 ଫୁଟ । 

 ଜନସଂଖ୍ୟା 
2001 ଜନଗଣନା ଅନୁସାରେ ଏଠାରେ 16,837 ଜନ ଅଧିବାସୀ ରହୁଥିଲେ । ଏହା ମଧ୍ୟରୁ ପୁରୁଷ ସଂଖ୍ୟା 51 % ହେଇଥିବାବେଳେ ମହିଳା ସଂଖ୍ୟା 49 % ଥିଲା । 6 ବର୍ଷରୁ କମ ସଂଖ୍ୟା 12 % ରହିଥିଲା । ଏଠାକାର ସାକ୍ଷ୍ୟରତା ହାର 64 % ଥିଲା । 

 ପୁନଶ୍ଚ ଦେଖଣା 
 Western Chalukya
 Western Chalukya temples
 Lakshmeshwar
 Lakkundi
 Gadag
 Annigeri
 Dambal

 ଆଧାର
ବଲ୍ଲୀଗଭୀ

ବଲ୍ଲୀଗଭୀ () ଭାରତୀୟତା ରାଜ୍ୟ କର୍ଣାଟକର ଶିବମୋଗ୍ଗା ଜିଲ୍ଲାର ଶିକରିପୁରା ତାଲୁକର ଏକ ସହର । ଏହାର ପ୍ରାଚୀନ ନାମ ଦକ୍ଷିଣ କେଦାର , ଭିଲ୍ଲୀଗ୍ରାମ ଥିଲା । ଏହା ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ସଂସ୍କୃତି ଓ ଏଇତିହ ସ୍ଥଳ । ଏଠାରେ ଅନେକ  ପୁରାତନ ଭାସ୍କର୍ଜ୍ୟ ରହିଛି । ଏହା ବୀର ଶୈବ ସନ୍ଥ ଆଲ୍ଲାମା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ।  ବଚନ କବି ଅକ୍କା ମହାଦେବୀ ଏହି ସ୍ଥାନସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଥିଲେ । . ସେ ଆଲ୍ଲାମ୍ମା ପ୍ରଭଯୁ ଓ ବାସଭନ୍ନଙ୍କ ସହ ମିଶି ବୀର ଶୈବ ସଂଗଠନକୁ ଆଗେଇ ନେଇଥିଲେ । ବଲ୍ଲଗଭୀଠାରେ ହୋୟଶାଳାରର ରାଣୀ ଶନତଲା ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । 

ହୋୟଶାଳା ଅଞ୍ଚଳର ଅନେକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାସ୍କର୍ଜୀ ଶିଳ୍ପୀ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରୁ ହିଁ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରି ଥିଲେ । ଏଠାରେ ଥିବା 11 ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମନ୍ଦିର କେଦାରେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ସହ ତ୍ରିପୁରଣତକେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ପର୍ଯ୍ୟଟନ ପାଇଁ  ଉତ୍ତମ ସ୍ଥଳୀ ଭାବରେ ରହିଛି । 

 କିମ୍ବଦନ୍ତୀ 
କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ ଏହା ଅସୁର ରାଜାଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ଥିଲା । ପାଣ୍ଡବମାନେ ବନବାସ ସମୟର ଏଠାକୁ ଆସି ଆରବନ୍ୟାରେ ପାଞ୍ଚଟି ଲିଙ୍ଗା ସ୍ଥାପନ କରି ଶିବ ଉପାସନା କରିଥିଲେ । ତାହା ପରେ ପଞ୍ଚଲିଙ୍ଗେଶ୍ୱର ନାମରେ ଏକ ମନ୍ଦିର ହେଇ ରହିଲା । 685 ମସିହାର ସିଲାଲେଖରେ ବଲ୍ଲଗଭୀର ନାମ ଚାଲୁକ୍ୟ ଲିପିରେ ଲିଖିତ ରହିଛି । 

 ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯୁଗ 
10 ମରୁ 12 ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ଯାଏ ବଲ୍ଲଗଭୀର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯୁଗ କୁହାଯାଇଥାଏ । ସେତେବେଳେ ପଶ୍ଚିମ ଚାଲୁକ୍ୟ ବଂଶର ଶାସନ ଚଳୁଥିଲା । .ଏହି ସମୟରେ ବଲ୍ଲଗଭୀ ଏକ ସମ୍ବରୁଧ ଅଞ୍ଚଳ ଭାବରେ ଥିଲା । ମନ୍ଦିର , ମଠ ବିଦ୍ୟାପୀଠ , ଏପରିକି ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଏଠାରେ ଥିଲା ।  ସହରରେ ସେ ସମୟରେ 60ଟି ମଠ ଥିଲା ଓ 60,000 ଅଧିବାସୀ ରହୁଥିଲେ । . ଏହି ଅଞ୍ଚଳରୁ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଗ କଦମ୍ବ ଲିପିରେ ସିଲାଲେଖା ଉଦ୍ଧାର କରିଛନ୍ତି । .The Talagunda inscription gives the most plausible explanation to the birth of the Kadamba kingdom and the reasons surrounding the coronation of Mayurasharma as the founder of the kingdom, Dr. S.U. Kamath, Concise history of Karnataka pp 30

 କେଦାରେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର 
ଡାହାଣ|thumb|Another view of Kedareshvara temple at Balligavi
ଡାହାଣ|thumb|197x197_ପିକସେଲ|Vimana with Kirtimukha (demon face), Kedaresvara temple, Balligavi

 ଟୀକା 

 ଆଧାର 
 Gerard Foekema, A Complete Guide To Hoysala Temples, 1996, Abhinav, 
 Dr. Suryanath U. Kamath, Concise history of Karnataka, 2001, MCC, Bangalore (Reprinted 2002)
  
 
 
 
 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 Balligavi, India9.com
 "Vachanas of Akka Mahadevi", Article in The Hindu, November 16, 2004
 A unique sculpture of Gandaberunda or berunda from Balligavi: 
 A side view of the temple: