biswa921/orwiki-latest-pages-articles-raw huggingface dataset:
ବିକ୍ରମଶିଳା

ବିକ୍ରମଶିଳା (IAST: Vikramaśilā) ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ବିସ୍ତାର ସମୟରେ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ଜ୍ଞାନ ବିସ୍ତାର କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା ।ନାଳନ୍ଦା ସହ ଏହା ସେହି ସମୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଦ୍ୟାକେନ୍ଦ୍ର ରହିଥିଲା । ଏହା ରାଜା ଧର୍ମପାଳଙ୍କଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହେଇଥିଲା । ଏଠାରେ ଅତିଷ୍ଠ ନାମକ ଜଣେ  ବିଦ୍ୱାନ  ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥିଲେ । 1200 ମସିହା ଆଡକୁ ଏହା ମୂହମ୍ମଦ ବିନ ଖିଲିଜିଙ୍କ ଆକ୍ରମଣଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ ବିଦ୍ୱଂଶ ହେଇଯାଇଥିଲା । Sanderson, Alexis. 

ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ବିହାରର ଭାଗଲପୁର ଜିଲ୍ଲାରେ ଅନତିଚକ ଗ୍ରାମରେ ବିକ୍ରମଶିଳା ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ଭାଗଲପୁରରୁ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ 50 କିଲୋମିଟର ଦୁରବର୍ତୀ । କହଲଗାଓ ରେଳ ଷ୍ଟେସନ ଏଠାରୁ 13 କିଲୋମିଟର । ଜାତୀୟ ରାଜପଥ 80ରୁ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଏକ ଭଲ ସଡକ ରହିଛି । 

 ଇତିହାସ 
ପାଲ ବଂଶ ଶାସନ ସମୟରେ ଅନେକ ବୌଦ୍ଧ ଉପାସନା ପିଠା ଗଢି ଉଠିଥିଲା । ତିବତର ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ 5ଟି ମହାବିହାର ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଥିଲା । ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ନାଳନ୍ଦା ଓ ବିକ୍ରମଶିଳାର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ , ସୋମାପୁରା , ଅଡଙ୍ଗାଶିଳା ଓ ଜଗଦଦଳା  ରହିଥିଲା । Vajrayogini: Her Visualization, Rituals, and Forms by Elizabeth English. ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟର ତଦାରଖରେ ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ନ୍ୟୟ ଥିଲା । ସବୁ ଜ୍ଞାନ ପିଠା ମଧ୍ୟରେ ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ ରହିଥିଲା। Buddhist Monks And Monasteries Of India: Their History And Contribution To Indian Culture. by Dutt, Sukumar. 

ପାଳ ରାଜା ଧର୍ମପାଳଙ୍କଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଏହି ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ 4 ଶତକ ପାଇଁ ରହିବା ପରେ ଖିଲିଜିଙ୍କଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂଶ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା । .. 

16-17 ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ତିବବତୀୟ ଧର୍ମଯାଜକ ତାରନାଥଙ୍କ ଲେଖାରୁ ବିକ୍ରମଶିଳା ବିଷୟରେ ଜଣାପଡେ । .

ଏଠାରେ 100ରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ ଶିକ୍ଷୟକ ଓ ସହସ୍ରାଧିକ ଛତ୍ର ଥିବାର ଜଣାଯାଏ । ଏଠାରୁ ଛତ୍ରମାନେ ବିଦେଶକୁ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ଓ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରଚାର ପାଇଁ ଯାଉଥିଲେ । ଏଠାରେ ଦର୍ଶନ, ବ୍ୟାକରଣ, ବସ୍ତୁ ବିଦ୍ୟା , ଭାରତୀୟ ତର୍କଶାସ୍ତ୍ର ମୁଖ୍ୟ ପଠନ ବିଷୟ ଥିଲା । ତାନ୍ତ୍ରିକ ବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ପଠନ ବିଷୟ ଥିଲା । 

 ଖନନ 
thumb|200x200_ପିକସେଲ|Ancient site of the monastery

 ସ୍ତୂପ 
alt=A The Main stupa at the centre|ଡାହାଣ|thumb|250x250_ପିକସେଲ|The Main stupa at the centre
alt=A The wall Carvings of various deities|ବାଆଁ|thumb|250x250_ପିକସେଲ|ଶିଳା ଖନନ 

 ଗ୍ୟାଲେରି 

 ପୁନଶ୍ଚ ଦେଖଣା 
 Nalanda
 Taxila
 Sharada Peeth

 ଆଧାର 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 Archaeological Survey of India page for Vikramashila
ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଦ୍ୱାଦଶୀ

ଓଡ଼ିଆ ପଞ୍ଜିକାରେ ମାର୍ଗଶୀର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବା ଅଖଣ୍ଡ ଦ୍ୱାଦଶୀ ନାମରେ ଜଣା । ଏହି ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଧର୍ମକର୍ମର ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ମିଳେ ବୋଲି ଲୋକ ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି । ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଗୌଡ଼ୀୟ ବୈଷ୍ଣବ ସଂପ୍ରଦାୟର ଅନୁଗାମୀମାନଙ୍କର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବ । ଦିନଟି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ସମର୍ପିତ ।http://www.bhubaneswarbuzz.com/citizen-bloggers/daily-column/odiapost-byanjana-dwadasi-puri-huge-menu-prasad-krishna http://www.hindu-blog.com/2010/11/vyanjan-dwadashi-dedicated-to-sri.html?m=1
କିମ୍ବଦନ୍ତୀ
ମା’ ଯଶୋଦା ହଠାତ ଦିନେ ଦେଖିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଏକୋଇର ବଳା ବିଶିକେଶନ କାହ୍ନାର ଦେହ ଝଡ଼ି ଯାଇଛି। ମା’ଙ୍କ ଆଖିକୁ ସେ ଶୁଖି କଳାକାଠ ପଡ଼ି ଯାଇଥିବା ଦେଖାଗଲେ । ଏତିକିରେ ମା’ ଉଚ୍ଛନ୍ନ ହୋଇଗଲେ । ଭାବିଲେ ନଖାଇ ନପିଇ ସେ ଏମିତି ହୋଇଗଲାଣି । ସେଠୁ ଯଶୋଦା କ’ଣ କଲେ ନା ନିଜେ ରୋଷେଇ ଘରକୁ ଯାଇଁ ନାନାଦି ପ୍ରକାରର ପୁଷ୍ଟିକର ତଥା ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଖୁଆଇଲେ ।
ଶ୍ରୀଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ ବାଲ୍ୟକାଳରେ ନିଜ ମା’ଙ୍କ ପରଷା ବହୁବିଧ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିବାର ଶୁଣାକଥା ଅଛି । ଏହି ଦୁଇଟି ଶୁଣାକଥାକୁ ମିଶାଇ ଗୌଡ଼ୀୟ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଦ୍ୱାଦଶୀ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି । 
ପାଳନ 
ମାତାମଠ (ଗୌର ବିହାର ଆଶ୍ରମ), ପୁରୀ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର କଥା ଯଶୋଦା ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କାହାଣୀ କୃଷ୍ଣ ଲୀଳା, ପୁରୀର ବିଭିନ୍ନ ମଠବାଡ଼ିରେ ଅଭିନୀତ ହୁଏ । ବିଶେଷକରି ମାତାମଠରେ । କୃଷ୍ଣ ଓ ଯଶୋଦାଙ୍କର ସେହି କଥା ମନେ ପକାଇବାକୁ ପୁରୀର ମାତା ମଠ ବା ଗୌର ବିହାର ଆଶ୍ରମରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବର୍ଷରେ କେବେ ୫୦୫,http://puriwaves.nirmalya.in/photo_news/byanjan-dwadashi-at-gour-bihar-puri କେବେ ୬୦୬ ଆଉ କେବେ ୫୫୫ ପ୍ରକାର ବ୍ୟଞ୍ଜନାଦି ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗ କରିଥାନ୍ତି । http://m.huffingtonpost.in/entry/byanjan-dwadashi-krishna_n_1139264 ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଏ ଭୋଗ ସଂଖ୍ୟା ବଦଳିଥାଏ ।  କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏସବୁ ଖାଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ । ଗତ କିଛିବର୍ଷ ଧରି ଆଶ୍ରମରେ ଏହି ଅବସରରେ ଶହ ଶହ ପ୍ରକାର ବ୍ୟଞ୍ଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉଛି । ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ୩୦ରୁ ଅଧିକ ଅନ୍ତେବାସୀ ଅନ୍ନବ୍ୟଞ୍ଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭୋଗ ଲଗାଇଥାନ୍ତି । ଏହା ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ ୫୦ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରକାରର ଅନ୍ନ, ୫୦ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରକାରର ଡାଲି, ୧୦୦ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରକାର ତରକାରୀ, ୫୦ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରକାର ଭଜା ଓ ୧୦୦ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରକାର ପିଠା ଓ ମିଠା ଇତ୍ୟାଦି । ଆଶ୍ରମବାସୀ ପରିବାପତ୍ର କଟାକଟି କରିବା ସହିତ ଆନୁଷଙ୍ଗିକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପରେ ଅପରାହ୍ଣ ୨ଟାରୁ ଭୋଗ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥାଏ । ପରେ ପ୍ରସାଦକୁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟନ କରଯାଏ । ଏତେ ପ୍ରକାର ବ୍ୟଞ୍ଜନ ପରଷିବା ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ନିର୍ମିତ ଖଲିପତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ । http://newsdog.today/a/article/584d7f9a1290716b93f261b3/
ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର
ଗୌର ବିହାର ବ୍ୟତୀତ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଠ ମନ୍ଦିରରେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଭୋଗ କରାଯାଇଏ । ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ୪୦୦ରୁ ଅଧିକ ବ୍ୟଞ୍ଜନରେ ଆପ୍ୟାୟିତ କରାଯାଏ ।
http://www.telegraphindia.com/1101221/jsp/orissa/story_13326064.jsp
ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଚଳଣି
ଥାୱେ ମନ୍ଦିର

ଥାୱେ ମନ୍ଦିର , ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ବିହାରର ଗୋପାଳଗଞ୍ଜ ଜିଲ୍ଲାର ଥାୱେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ।  ମାଁ ଥାୱେୱାଲି ଏହାର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ । ଏହା ଗୋପାଳଗଞ୍ଜ ସହରରୁ ଜାତୀୟ ରାଜପଥରେ ମାତ୍ର 6 କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । 

 ଗମନାଗମନ 
ଏଠାରେ ଥାୱେ ଜଙ୍କସନ ରହିଛି । ମାତ୍ର ବଡ଼ ସହରରୁ ଏଠାକୁ ସିଧା ସଳଖ ସଂଯୋଗ ନାହି । କିନ୍ତୁ ଅଳ୍ପ ଦୂରସ୍ଥ ସୀୱାନ ଷ୍ଟେସନରୁ ସବୁ ବଡ଼ ସହରକୁ ସଂଯୋଗ ରହିଛି । ରାସ୍ତା ଯୋଗେ ଏହା ସୁ ସଂଯୁକ୍ତ । ଏଠାରୁ ନିକଟତମ ବିମାନ ବନ୍ଦର ପାଟଣାଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ । 

 ଥାୱେୱାଲି ମାଁ 
thumb|ଥାୱେ ମନ୍ଦିର ଅଭ୍ୟନ୍ତର 
ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ମାଁ ଥାୱେୱାଲିଙ୍କୁ ସକ୍ଷଯାତ ଦେବୀ ଭାବରେ ଆରାଧନା କରାଯାଇଥାଏ । କୁହ ଯାଏ କେହି କିଛି ମାନସିକ କାଲେ ମାଁ ନିଶ୍ଚୟ ପୂରଣ କରନ୍ତି । ଏଠାରେ ସୋମବାର ଓ ଶୁକ୍ରବାର ଦିନ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପୂଜା ଅର୍ଚନା ହେଇଥାଏ । ଏଠାରେ ଚୈତ୍ର ଓ ଅଶ୍ୱିନ ମାସରେ ମେଳା ହେବା ସହ ନବରାତ୍ର ସମୟରେ ବଡ଼ ଜାକଜମକରେ ପାଳନ କରାଯାଏ । 
thumb|ଥାୱେ ମନ୍ଦିର ବାହାର ଦୃଶ୍ୟ 

 ଆଧାର 
http://www.jaimaathawewali.com
 http://gloryastermanjeet.blogindia.in/2009/12/durga-mata-temple-thawe-gopalganj-bihar/
 http://wikimapia.org/8336837/TEMPLE-OF-MAA-DURGA
 http://thawe.in/
 https://thaweindia.wordpress.com/maa-thawewali/
ପାଟଣା ମିଉଜିଅମ

ପାଟଣା ମିଉଜିଅମ, ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ବିହାରର ପାଟଣାଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା 1917 ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ରାଜ ସମୟରେ ବିହାର ଅଚଳର ପ୍ରାଚୀନ ଏଇତିହାସିକ ବସ୍ତୁ ସବୁକୁ ସଂଗ୍ରହ ଓ ପ୍ରଦର୍ଶନ ପାଇଁ ସ୍ଥାପିତ ହେଇଥିଲା। ଏହି ମିଉଜିଅମ ମୋଗଲ ଓ ରାଜପୁତ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ ହେଇଥିଲା ଓ ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକେ "ଜାଦୁଘର" କହୁଥିଲେ । 

 ଇତିହାସ 
ବ୍ରିଟିଶ ରାଜ ସମୟରେ ବିହାର ଅଚଳର ପ୍ରାଚୀନ ଏଇତିହାସିକ ବସ୍ତୁ ସବୁକୁ ସଂଗ୍ରହ ଓ ପ୍ରଦର୍ଶନ ପାଇଁ ସ୍ଥାପିତ ହେଇଥିଲା । 1912 ମସିହାରେ ବିହାର ଓ ବଙ୍ଗ ଭଙ୍ଗ ହେଲା ସମୟରେ ଏହାର ପରିକଳ୍ପନା କରାଯାଇଥିଲା । 1915 ମସିହାରେ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟାରମ୍ଭ ହେଇଥିଲା । ପ୍ରଥମେ ଏହା A . N . ସିହ୍ନା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ପରିସରରେ ଥିବା କମିଶନର ଭବନରେ ଆରମ୍ଭ ହେଇଥିଲା । 

ପରେ ଏହାର ଦ୍ରବ୍ଯ ସବୁକୁ ପାଟଣା ହାଇ କୋଟ ଭାବନାର ନୂତନ ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ଗୁଡିକୁ ନିଆଯାଇ ପରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଭବନକୁ 1929 ମସିହାରେ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ହେଇଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନର ଭାବନା ପାଟଣା -ଗଯା ରାସ୍ତାରେ ରହିଛି ଓ ଏହାର ନିର୍ମାଣ 1928 .ମସିହାରେ ସମାପ୍ତ ହେଇଥିଲା । ବିହାର -ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଭିନ୍ସର ଗଭରଣର ସାର ହୁଗ ଷ୍ଟେଫେନସନ ଏହାକୁ ଉଦ୍ଘାଟନ କରିଥିଲେ । 
 ସଂଗ୍ରହ ସବୁ 
thumb|360x360_ପିକସେଲ|Didarganj Yakshi in the Patna Museum.
ଏଠାରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ଦ୍ରବ୍ଯ ସମୂହ ଭିତରେ ପ୍ରାଚୀନ ମୁଦ୍ରା , କଳାକୃତି , ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଚୀନ ଯନ୍ତ୍ରପାତି , ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱିକ ମୂଲ୍ଯବାନ ଦ୍ରବ୍ଯ , ପ୍ରାଚୀନ ବସ୍ତ୍ର , ବ୍ରୋଞ୍ଜ ପ୍ରତିକୃତି ସମୂହ , ଟେରାକୋତ୍ତା ଦ୍ରବ୍ଯ , ବୁଦ୍ଧ ଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତି ରହିଛି । ଏଠାରେ ବ୍ରିଟିଶ ସମୟର ତୈଳ ଚିତ୍ର ସହ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦଙ୍କ ସ୍ମାରକୀ ସବୁ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଏଠାରେ ବିଶେଷ ଆକର୍ଷଣ ଭାବେ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ Iରେ ବ୍ୟବହାର ହେଇଥିବା କମାଣ ରହିଛି ।

ଏଠାରେ ଏକ ଅତି ପ୍ରାଚୀନ ବୃକ୍ଷର ଫୋସିଲ ରହିଛି ଯାହାକୁ 200 ମିଲିୟନ ବର୍ଷ ପ୍ରାଚୀନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ । ଏହାକୁ ବୈଶାଳୀର ସ୍ତୂପ ନିକଟରେ ପୁରାତତ୍ତ୍ୱ ବିଦ S.ଅଲତେକରଙ୍କଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥିଲା । ଏଥିରେ ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧ ଙ୍କPranava K. Chaudhary, "Holy ashes fail to attract pilgrims"  in Times of India, March 1, 2003. ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ରହିଥିବା ଜଣାଜାଏ । Pranava K. Chaudhary, "Holy ashes fail to attract pilgrims"  in Times of India, March 1, 2003.

2009 ମସିହାରୁ ଏକ ବୃହତ୍ତର ମିଉଜିଅମ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଯୋଜନା କରାଯାଉଛି । 
 ନୂତନ ପାଟଣା ସଂଗ୍ରହାଳୟ  

 
ପାଟଣାଠାରେ ନିର୍ମିତ ହଉଥିବା ନୂତନ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଭାରତରେ ଅନନ୍ନ ଧରଣ ରସଂଗ୍ରହାଳୟ ହେବ ।http://www.speakpatna.com/viewtopic.php?t=228 ଏହର ଡିଜାଇନ ଜାପାନ ଦେଶର " ମାକି & ଆସୋସିଏଟ " କରିଥିବା ସହ ଏହା ପାଟଣାର ବଇଲି ରୋଡଠାରେ ନିର୍ମିତ ହଉଛି । ଏଥିରେ ବିହାରର ଗୌରବମୟ ଇତିହାସ ଓ ଭାରତର ସଂସ୍କୃତିକୁ ଅବଦାନ ବିଷୟର ପ୍ରତିଫଳନ ହେବ । ଏଠାରେ ଭାରତର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ତଥା ସବପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଚାରୁ କଳା ବିଶିଷ୍ଟ ମୂର୍ତି  2000 ବର୍ଷ ପ୍ରାଚୀନ "ଦିଡାରଗଞ୍ଜ ଯକ୍ଷୀ ", ଜୈନ କଳାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନିଦର୍ଶନ ଥିବା " ଲୋହନିପୁର ତୀର୍ଥଙ୍କର " ,ମୌର୍ଜ  ସମୟର ସିଂହ ମସ୍ତକ , ନାଳନ୍ଦାରୁ ମିଳିଥିବା ବ୍ରୋଞ୍ଜ ବୁଦ୍ଧ , ବୋଧଗୟାର ଟେରାକୋତ୍ତା ପରି ଅନେକ ବିରଳ ଦ୍ରବ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ ହେବ ।the 2,000-year-old Deedarganj Yakshi - one of the most iconic sculptures in India, the Lohanipur Tirthankara - the surviving example of Jain art, the Mauryan lion head, Buddhist bronzes from Nalanda, terracottas from Bodh Gaya, and more.  

 ଗ୍ୟାଲେରି 

 ପୁନଶ୍ଚ ଦେଖଣା 
 Bihar Museum
 Jalan Museum

 ଆଧାର
ଭାତ୍ତିପ୍ରୋଲୁ

thumb|255x255_ପିକସେଲ|Bhattiprolu is one of the Holy relic sites of Andhra Pradesh

ଭାତ୍ତିପ୍ରୋଲୁ , ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ଗୁନ୍ଟୂର ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ଗ୍ରାମ । ତେନଳୀ ଡିଭିଜନର ଭୋତ୍ତି ପ୍ରୋଲୁ  ମଣ୍ଡଳର ଏହା ମୁଖ୍ୟାଳୟ । ଏହା ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ରାଜଧାନୀର ଏକ ଅଂଶବିଶେଷ । .

 ଇତିହାସ 
ଏହାର ପ୍ରାଚୀନ ନାମ ପ୍ରତିପାଳପୁର ଥିଲା । ଏହା ପ୍ରାଚୀନ ବୌଦ୍ଧ କାଳରେ ଏକ ସମ୍ବରୁଧ ସହର ଥିଲା ।ସାଲ ରାଜ୍ୟରେ ଶତାବହନ ବଂଶ ସମୟରେ ଏହା ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ବୌଦ୍ଧ କେନ୍ଦ୍ର ରହିଥିଲା । ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ 230 ମସିହାରେ ଏଠାରେ ରାଜା କୁବେରକ ଶାସନ କରୁଥିଲେ । ଏଠାରେ 2 ୟ ବା 3 ୟ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ ବୁଦ୍ଧ ସ୍ତୂପ ରହିଛି ।  

 ସ୍ତୂପ ଓ ସିଲାଲେଖ 
1870 ମସିହାରେ ଏଠାରେ 3ଟି ମୃତିକା ସ୍ତୂପ ଆବିଷ୍କାର କରାଯାଇଥିଲା । 1892 ମସିହାରେ ସେଠାରେ ଖନନ କାର୍ଯ୍ୟ ଆଲେକଜାଣ୍ଡାର ଋଆଙ୍କଦ୍ୱାରା ହେଇଥିଲା । ସେତେବେଳେ ଏଠାରୁ କ୍ଷ୍ଦିତ ଲେଖା ଥିବା ପ୍ରସ୍ତର ନିର୍ମିତ କୁଣ୍ଡ , ବୁଦ୍ଧ ପ୍ରତିମୂର୍ତି ଓ ଅଳଙ୍କାର ସବୁ ମିଳିଥିଲା । ସ୍ତୂପ 40 ମିଟର ପରିଧି ବିଶିଷ୍ଟ ଥିଲା ।ଏକ ବିଶାଳ ସ୍ତମ୍ଭ ରହିଥିବା ମୁଖ୍ୟ ସ୍ତୂପର ଭଗ୍ନାବଶେଷ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ସଂଖ୍ୟକ ବୁଦ୍ଧ ମୂର୍ତି ସହ ମିଳିଥିଲା । ତମ୍ବା ନିର୍ମିତ ବୃହତ ପାତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ରୌପ୍ୟ ନିର୍ମିତ ପାତ୍ର ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ମିଳିଥିଲା । ଏହା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଣ  ନିର୍ମିତ ଏକ ଡବା ଭିତରେ କିଛି ଅସ୍ଥି ଥିବାର ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଥିଲା । 

ଭୋତ୍ତିପ୍ରୋଲୁର ଖନନଦ୍ୱାରା ଅତି ପ୍ରାଚୀନ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପି ବିଷୟରେ ପ୍ରମାଣ ମିଳିଥିଲା । . ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଶରୀରାବଶେଷ ରହିଥିବା ପାତ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ଲିପି ରହିଥିଲା । ଏଇତିହାସିକମାନେ ଏହି ଲିପିକୁ ତେଲୁଗୁ ଓ କନ୍ନଡ ଭାଷାର ମୂଳ ଭାଷା କହନ୍ତି ।

 Geography 
ଏହାର ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି   ଓ ଏହା ସମୁଦ୍ରପତ୍ତାନଠାରୁ ମାତ୍ର 20 ଫୁଟ ଉପରେ ରହିଛି । 
 ଶାସନ 
ଏହା ଏକ ଅଗ୍ରମପଞ୍ଚାୟତ ଅଞ୍ଚଳ ।  ଏଠାରେ 16ଟି ବାଦ ରହିଛି । ପ୍ରତି ବାଦରେ ମେମ୍ବର ଛଡା ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସରପଞ୍ଚ ରହିଥାନ୍ତି । 
=en}}
 ଯାତାୟତ 
ଗ୍ରାମଟି ଜାତୀୟ ରାଜପଥ 214A ଉପରେ ରହିଛି । ଏହାର ନିକଟତମ ରେଳଷ୍ଟେସନ ଗୁନ୍ଟୂରଠାରେ ରହିଛି । 
 ପୁନଶ୍ଚ ଦେଖଣା 
 Villages in Bhattiprolu mandal
 Bhattiprolu alphabet

 ଆଧାର
ଭବାନୀ ଦ୍ୱିପ

ଭବାନୀ ଦ୍ୱିପ ,  ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ବିଜଯୱାଡାଠାରେ କ୍ରୀଷ୍ଣା ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଦ୍ୱିପ । ଏହାର ଆୟତନ 133 ଏକର ଓ ଏହାକୁ ଭାରତରେ ଥିବା ନଦୀ ଦ୍ୱିପ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସର୍ବବୃହତ ଦ୍ୱିପ କୁହାଯାଇଥାଏ । 

thumb|Bhavani Island (3819994510)
 ବ୍ୟୁପତ୍ତି 
ଏଠାରେ କନକ ଦୂର୍ଗା ମନ୍ଦିର ରହିଛି । ମାଁ ଦୂର୍ଗାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ନାମ ଭବାନୀ ହେଇଥିବାରୁ ଏହି ଦ୍ୱିପର ନାମକରଣ ଭବାନୀ ଦ୍ୱିପ ରଖାଯାଇଥିଲା । .

 ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଉନ୍ନୟନ 
ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ବିଭାଗ ତରଫରୁ ଏହି ଦ୍ୱିପକୁ ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ସ୍ଥଳୀ ଭାବରେ ଉନ୍ନୟନ କରାଯାଇଛି । ଏଠାରେ ହସ୍ତ ଶିଳ୍ପ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଓ ବିକ୍ରୟ ପାଇଁ "ଶିଳ୍ପରମମ" ନାମକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଖୋଲା ଯାଇଛି । .  ବିଭାଗ ତରଫରୁ ଏଠାକୁ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଆସିବାକୁ ସମସ୍ତ ସୁବିଧା ସହ ରୋପୱେ , ରହଣି ସ୍ଥଳ , ଗ୍ରାମୀଣ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଆଦି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି । .
 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶ
ତଳକୋଣ ଜଳପ୍ରପାତ

ତଳକୋଣ ଜଳପ୍ରପାତ , ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ଚିତତୁର ଜିଲ୍ଲାର ଭେଙ୍କଟେଶ୍ୱର ଜାତୀୟ ପାର୍କଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏଠାରେ ଥିବା 270 ମିଟର ଜଳପ୍ରପାତ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ରAP shifts to Bio tourism ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜଳପ୍ରପାତ । ଏଠାରେ ଭଗବାନ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଜଳପ୍ରପାତ ନିକଟରେ ରହିଛି । 

 Location 
କେନ୍ଦ୍ର|thumb|950x950_ପିକସେଲ|Panoramic view of Sri Venkateswara National Park along the Eastern Ghats near Talakona
ଚିତତୁର ଜିଲ୍ଲାର ନରବାଇଲୁ ଗ୍ରାମ ନିକଟରେ ଏହା ରହିଛି । .Talakona-Explore & experience the pristine nature ଏହା ତିରୁପତିଠାରୁ 58 କିଲୋମିଟର ଓ ବାଙ୍ଗାଲୋରଠାରୁ 250 କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ଜଳପ୍ରପାତ ସହ ଏକ ଶୈଳ ନିବାସ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଥାଇ ଏଠାରେ ଜୈବ  ମଣ୍ଡଳ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ରହିଛି । 

 ବ୍ୟୁପତ୍ତି 
 ଏଠାରେ ଥିବା ପର୍ବତ ତିରୁମାଳା ପର୍ବତ ରେଞ୍ଜର ଏକ ଅଂଶ ଓ ତେଲୁଗୁ ଭାଷାରେ "ତଳକୋଣ " କହିଲେ " ଶେଷଞ୍ଚଳର ଶେଷ ପାହାଡ "କୁ ବୁଝାଏ । ସେହି ଅନୁସାରେ ପ୍ରପାତର ନାମ ତଳକୋଣ ରହିଛି । .Talakona-Explore & experience the pristine nature

 ପଶୁପକ୍ଷୀ ଓ ବୃକ୍ଷଳତା 
ଏଠାରେ ବହୁ ବିରଳ ପ୍ରଜାତିର ପଶୁ , ଭାରତୀୟ ବିଶାଳ ନେଉଳ , ପାନ୍ଥର , ପରକୁପାଇନ ଚିତଳ , ସଂବର ଆଦି ରହିଥାନ୍ତି । ଏହା ବ୍ଯତୀତ ଏଠାରେ ବହୁ ବୈଧ ବୃକ୍ଷୀ ସହ ବିରଳ ବୃକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ରହିଥାନ୍ତି । ଚନ୍ଦନ ବୃକ୍ଷ ଓ ଔଷଧୀୟ  ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । 

 ପର୍ଯ୍ୟଟନ 
thumb|Talakona waterfall view
ଏଠାରେ ଥିବା ଘଞ୍ଚ ଅରଣ୍ୟ ସହ ଜଳପ୍ରପାତ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ହେଇଥାଏ । ଟ୍ରେକିଙ୍ଗ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦେଶ ବିଦେଶରୁ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଆସିଥାନ୍ତି । 35/40 ଫୁଟ ଉପରେ ଏଠାରେ ଏକ 240 ମିଟର ଲମ୍ବ ରୋପ ୱେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଏଠାରେ ଥିବା 140 ବର୍ଷ ପ୍ରାଚୀନ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରକୁ ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଭକ୍ତମାନେ ଆସନ୍ତି । 

 ଆଧାର 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 Talakona Waterfalls - India Airport Global Website

ଶ୍ରେଣୀ:ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶ
ସିଂହାଞ୍ଚଳମ ମନ୍ଦିର

ସିଂହାଞ୍ଚଳମ ମନ୍ଦିର‌,ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ବିଶାଖାପାଟଣା ସହର ଉପକଣ୍ଠରେ ଥିବା ସିଂହାଞ୍ଚଳମ ସହରରେରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର । ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାର, ନୃସିଂହ ଦେବତା ଏଠାରେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି । ଏହି ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ଉପାସନା ଗୃହ କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ । 

 ବର୍ଣ୍ଣନା 
thumb|Statue at Simhachalam temple of Lord Narasimha killing the demon Hiranyakashipu
ସିଂହ ଶବ୍ଦଟି ସିଂହକୁ ବୁଝାଉଥିବା ବେଳେ "ଅଚଳମ"ର ସଂସ୍କୃତ ଅର୍ଥ ପର୍ବତକୁ ବୁଝାଏ । ଏଠାରେ ଶ୍ରୀ ବାରହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ନରସିଂହ ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା ଭାବରେ ପୂଜିତ ହେଇଥାନ୍ତି । ଏହି ମନ୍ଦିର ଭାରତରେ ଥିବା ୧୮ଟି ନରସିଂହ ଆରାଧନା ପିଠ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ । ଏହି ମୂର୍ତି ବର୍ଷ ସାରା ଚନ୍ଦନ ପ୍ରଲେପରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ରହେ, କିନ୍ତୁ ବର୍ଷକରେ ଥରେ ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା ଅବସରରେ "ନିଜରୁପ ଦର୍ଶନ" ନାମରେ ୧୨ ଘଣ୍ଟା ପାଇଁ ମୁଖ ଅନାବରଣ କରାଯାଇଥାଏ । ଏଠାରେ ବୈଶାଖ ମାସରେ ଚନ୍ଦନ ଯାତ୍ରା ବହୁ ଆଡମ୍ବର ସହକାରେ ପାଳିତ ହୁଏ । 

ଏଠାରେ ଥିବା ପ୍ରତିମୂର୍ତି ତ୍ରିଭଙ୍ଗୀ ଆକାରରେ ରହି ସିଂହ ମୁଖ୍ୟ ଥାଏ । ପ୍ରାଚୀନ କଳାର ମିଳିଥିବା ପାଣ୍ଡୁଲିପି ଅନୁସାରେ ୧୨୬୭ ମସିହାରେ ଏହା ନିର୍ମିତ ହେଇଥିବାର କୁହାଯାଏ । ଓଡ଼ିଆ ଓ ତେଲୁଗୁ ଭାଷାରେ ୨୫୨ଟି ଲେଖାରେ ଏ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି । 

 ଗ୍ୟାଲେରି 

 ପୁନଶ୍ଚ ଦେଖଣା 
 Sri Simhachala Kshetra Mahima, 1965 Telugu film
 360 Degree View Of The Temple

 ଆଧାର
କନକ ଦୂର୍ଗା ମନ୍ଦିର

କନକ ଦୂର୍ଗା ମନ୍ଦିର ,  ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ବିଜୟୱାଡାଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର । ଏହି ମନ୍ଦିର କ୍ରୀଷ୍ଣା ନଦୀ ଟିରରେ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରକେଳାଦ୍ରି ପାହାଡ ଉପରେ ରହିଛି । କାଳିକା ପୁରାଣ , ଦୁର୍ଗ ସପ୍ତଷ୍ଠୀ ଓ ଅନ୍ଯାନ୍ଯ ବୈଦିକ ସାହିତ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରକେଳାଦ୍ରିସ୍ଥିତ କନକ ଦୁର୍ଗ ମନ୍ଦିର ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି । ଏଥିରେ ଆରାଧ୍ୟା ଦେବୀଙ୍କୁ ତୃତୀୟ କଳ୍ପରେ  ସ୍ୱୟଂଭୂ ( ନିଜେ ଉତ୍ଥିତ ହୋଇଥିବା )  ହେଇଥିବା ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି । 

 ଦେବୀ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ 
କିମ୍ବଦନ୍ତୀ କହେ , ବିଜୟୱାଡା ଅଞ୍ଚଳ ଏକଦା କଙ୍କରିତ ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା । ଏଠି ଯୋଗୁଁ କ୍ରୀଷ୍ଣା ନଦୀ ଏଠାରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଇ ପାରୁନଥିଲା । ଏଠି ପାଇଁ ଏଠାରେ କୃଷି ବା ବସବାସ ସମ୍ଭବ ନଥିଲା । ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା ପରେ ଶିବ ପାହାଡ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଟନେଲ ବା ବେଜ୍ଜାମ ନିର୍ମାଣ କରିଦେଲେ । ଏଥିପାଇଁ ଏ ସ୍ଥାନର ନାମ ବେଜୱାଡା ହେଇ ପରେ ବିଜୟୱାଡାହେଇଥିଲା । 

 ଯାତାୟତ 
thumb|ବିଜଯୱାଡା ଦୁର୍ଗ ମନ୍ଦିର 
ଏହି ସ୍ଥଳ ବିଜୟୱାଡା ସହରର କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥଳୀରେ ରହିଥିବାରୁ ରାସ୍ତା ଓ ରେଳପଥ ଯୋଗେ ପହଞ୍ଚିବାର ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ସୁବିଧା ରହିଛି । ବିଜୟବାଦ ବିମାନ ପଥରେ ମଧ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ । 

 ଦଶହରା 
Sଏଠାରେ ଦଶହରା ବଡ଼ ଉଲ୍ଲାସର ସହ ପାଳିତ ହେଇଥାଏ । ଦଶହରାର ଦଶ ଦିନ ବିଭିନ୍ନ ଦେବୀଙ୍କ ନାମରେ ଆରାଧନା ହେଇଥାଏ । 

 ଆଧାର 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ
ରାମକୃଷ୍ଣ ମିସନ ବେଳାଭୂମି

ରାମକୃଷ୍ଣ ମିସନ ବେଳାଭୂମି,  ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ବିଶାଖାପଟ୍ଟନାମଠାରେ ଥିବା ଏକ ଜନପ୍ରିୟ ସମୁଦ୍ର ବେଳାଭୂମି । ଏହାର ନିକଟରେ ଥିବା ରାମକୃଷ୍ଣ ମିସନ ଆଶ୍ରମ ଅନୁସାରେ ତାହାର ନାମ ଏହିପରି ରହିଛି । ଏଠାରେ ଭାରତୀୟ ନୌସେନାର INS କୁରସୁରା ସବ ମାରାଇନ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ମଧ୍ୟ ଏକ ବଡ ଆକର୍ଷଣ ଭାବେ ରହିଛି । .http://indiannavy.nic.in/museum.htm

 ବର୍ଣ୍ଣନା 
ଏହି ବେଳାଭୂମିକୁ ପ୍ରତ୍ୟହ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଦର୍ଶକ ଆସିଥାନ୍ତି । ସମୁଦ୍ର ତଟରେ ସନ୍ତରଣ , ସୂର୍ଯ୍ୟ ସ୍ନାନ , ବେଳାଭୂମି ଭଲିବଲ ଖେଳ ଆଦି ଏଠାରେ ହେଇଥାଏ । ଏଠାରେ ଏକ ଏକୁଆରିଆମ , ମାଁ କାଲୀ ମନ୍ଦିର , ବିଶାଖା ସଂଗ୍ରହାଳୟ , ତଟବର୍ତୀ ରେଷ୍ଟୁରାଣ୍ଟ ସବୁ ରହିଛି । http://www.go2india.in/ap/vizag.php

INS କୁରସୁରା ସବ ମାରାଇନ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ପ୍ରାଚୀନ ସବ ମାରାଇନ ଦର୍ଶକଙ୍କ ଦେଖିବା ପାଇଁ ରଖାଯାଇଛି ।  

 ଗ୍ୟାଲେରି 

 ପୁନଶ୍ଚ ଦେଖଣା 
 Beautiful RK Beach 
 Visit the RK Beach photo gallery as viewed from Kailasagiri hill top
 

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ବେଳାଭୂମି
ଶ୍ରେଣୀ:ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶ
କୌନ୍ଦିନ୍ୟା ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ

thumb|Indian elephant
କୌନ୍ଦିନ୍ୟା ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ, ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶରେ ରହିଥିବା ଏକ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଓ ହସ୍ତୀ ରିଜର୍ଭ । ଏହା ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ଏକମାତ୍ର ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଯେଉଁ ଠାକୁ ନିକଟବରତି ଅରଣ୍ୟରୁ ହାତୀ 200 ବର୍ଷ ପରେ ଆସୁଛନ୍ତି ।  http://ibcn.in/wp-content/uploads/2011/12/13-136-168-Andhra-Pradesh.pdf

 ଇତିହାସ 
କୌନ୍ଦିନ୍ୟା ଅଞ୍ଚଳକୁ ହାତୀମାନେ 200 ବର୍ଷ ପରେ ପ୍ରତ୍ୟାଗମନ କରିଛନ୍ତି । 1983ରୁ 1986 ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ହାତୀ ପଲ ତାମିଲନାଡୁର ଅନେକାଳ ହୋସୁର ଓ କର୍ଣାତକର ବନନେର୍ଘାଟ୍ଟା ଅରଣ୍ୟରୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆସିଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ ଏକ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା । ଏବେ ଏଠାରେ 72ଟି ହାତୀ ଥିବାର ଗଣନା କରାଯାଇଛି । 

 ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି 
ଏହି ଅରଣ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତରିତ ଓ ଗଭୀର ଉପତ୍ୟକା ସମୂହରେ ପରିପୂର୍ଣ । ଏଠାରେ ଶୁଷ୍କ ଜଙ୍ଗଲ ଥାଇ ପୁଷ୍କରିଣୀ ଓ ଝରଣା ମାନ ରହିଛି । ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଡେକାନ ମାଳ ଭୂମି ସମାପ୍ତ ହେଇ ତାମିଲନାଡୁ ସମତଳ ଭୂମିର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି । 

 ଜୀବଜନ୍ତୁ ଓ ବୃକ୍ଷରାଜି 
ଏଠାରେ ଆକାଶିଆ ,ବାଉଁଶ ଯତୋୟ ବୃକ୍ଷ ବହୁଲ ପରିମାଣରେ ଦେଖାଯାଏ । ଏହାର ଘଞ୍ଚ ଅରଣ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ହାତୀ ବ୍ଯତୀତ ଶ୍ଳଥ ଭାଲୁ , ପାନ୍ଥର , ଜଙ୍ଗଲି ବିରାଡି ଇତ୍ୟାଦି ପଶୁ ମଧ୍ୟ ରହିଥାନ୍ତି ।  ଏହି ଅରଣ୍ୟର ହାତୀମାନେ ସମୟ ସମୟରେ ଜନପଦ ଆଡକୁ ଚାଲି ଆସୁଥିବାରୁ ତାହା ଜନ  ଜୀବନ ପାଇଁ  ବିପଦର କାରଣ ହେଇଥାଏ । 2002 ସୁଦ୍ଧା ହାତୀ ଆକ୍ରମଣରେ 42 ଜଣ ପ୍ରାଣ ହରେଇଥିବାର ଜଣାଜାଏ । 

 References
ବାବା ଧନସାର

ଡାହାଣ|thumb|ବାବା  ଧନସାର 
ବାବା  ଧନସାର  ଏକ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥଳୀ । ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଜମ୍ମୁ ଓ କାଶ୍ମୀରର ରେଆସି ଜିଲ୍ଲାର ରେଆସିଠାରୁ କାତରା ରାସ୍ତାରେ 17 କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ।Impact of terrorism on Jammu and Kashmir tourism.  ରାଜପଥରୁ 200 ମିଟର ପଦରେ ଗଲେ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚି ହୁଏ । ପୁରାଣରେ କଥିତ ଅଛି ଯେ ଭଗବାନ ଶିବ ଅମରନାଥ ପର୍ବତକୁ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଭେଟି ଯିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ସର୍ପରାଜ ସେଶନାଗଙ୍କୁ ଅନନ୍ତ ନାଗ ସ୍ଥାନରେ ଛାଡି ଯାଇଥିଲେ । ଶେଷନାଗ ମନୀଷା ରୂପ ଧରି ବାସୁଦେବ ଭାବରେ ରହିଥିଲେ । ଧନସାର ତାଙ୍କର ଏକ ପୁତ୍ର । ଧନସାର ଏକ ସନ୍ଥ ଥିଲେ । 

ଲୋକ ପ୍ରବାଦ ରହିଛି , କରୁଅ ଝିଳରେ ଏକ ଦୈତ୍ୟ ରହି କରୁଆ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ବହୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଥିଲା । ବାବା  ଧନସାରଙ୍କ ପାଖରେ ଲୋକମାନେ ସାହାଜ୍ଯ ପାଇଁ ଯିବାରୁ ବାବା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ ।ଶିବ ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଦୈତ୍ୟକୁ ନିଧନ କରିଥିଲେ । ଧନସାରଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଓ ଶିବଙ୍କ ଗୁମ୍ଫା ଉପାସନାର ପିଠ ହେଇ ରହିଲା ।  ହ୍ରଦକୁ ପବିତ୍ରମାନେ କରି ସେଠାରେ ଗାଧେଇବା ବାରଣ କରାଯାଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ତଳ ମୁଣ୍ଡରେ ଭକ୍ତମାନେ ସ୍ନାନ କରିପାରନ୍ତି । ମହଶିବରାତ୍ରି ଦିନ ଏଠାରେ ବଡ଼ ଧାରଣର ମେଳା ହେଇଥାଏ । 

 ଆଧାର
ଇଡାଗୁଞ୍ଜି

ଇଡାଗୁଞ୍ଜି() ଭାରତର କର୍ଣ୍ଣାଟକ ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ତର କାନ୍ନାଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାରେ ହୋନ୍ନବର  ତାଲୁକର ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଗ୍ରାମ । ଏହା ଏକ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ହିନ୍ଦୁ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥଳ ଓ ଉପାସନା ପିଠ । 

 

 ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି 
ଇଡାଗୁଞ୍ଜିର ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି   14.35°N 74.7°Eଠାରେ । ଏହା ହନନଭରଠାରୁ 13 କିଲୋମିଟର ଦୁରବର୍ତୀ ଓ ନାଭିଲ୍ଗୋନାଠାରୁ 28 କିଲୋମିଟର ଦୂର । 

 ଦେବସ୍ଥାନ 
ଇଡାଗୁଞ୍ଜ ଦେବସ୍ଥାନ ଏକ 1500 ବର୍ଷର ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର । ଏହି ଗଣେଶ ମନ୍ଦିରକୁ ବାର୍ଷିକ 10 ଲକ୍ଷ୍ୟରୁ ଅଧିକ ଭକ୍ତଙ୍କ ଆଗମନ ହେଇଥାଏ । 

 କିମ୍ବଦନ୍ତୀ  

ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଶେଷ ସମୟରେ ମହା ମୁନିଗଣ ବଦ୍ରିକା ଆଶ୍ରମରେ ସୁଠାପୌରଣିକଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ । ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆଗତ କଳିଯୁଗର ଦୋଷକୁ ଖଣ୍ଡନ କଟିବାର ଉପାୟ ଖୋଜୁଥିଲେ । ମହାମୁନି ଭାଲଖିଲ୍ୟ କୁଞ୍ଜବନର ତପ୍ତର୍ଜ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିଲେ  ଓ ଅନ୍ୟ ସାଧୁ ଗଣ ଅରଣ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ କର୍ମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ । ସେମାନେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ବିଘ୍ନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ ଓ ଏହାଦ୍ୱାରା ବ୍ୟଥିତ ରହିଲେ । ସେମାନେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏହାର ପ୍ରତିକାର ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ ।ମହାମୁନି ନାରଦ ଭାଲଖିଲ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ପଚାରିବାରୁ ସେ ଅସୁବିଧା କଥା କହିଲେ । ନାରଦ ତାଙ୍କୁ ବିନୟକଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାକୁ କହିଲେ । ସେଥିପାଇଁ ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଭିଲାଖିଲ୍ୟ ଓ ଅନନ୍ୟ ସନ୍ଥ  ଗଣ ପଶ୍ଚିମକୁ ଯାଇ ସରାବତୀ ନଦୀ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଏହି ସ୍ଥଳ ସାଗର ନିକଟରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ । ସେହି ଦିନରୁ ଏହା ଭଗବାନ ବିନୟକଙ୍କ ଉପାସନା ପିଠା ହେଇ ରହିଛି । ବିଶ୍ୱାସ ଅଛି ଯେ ଏଠାରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କାଲେ ସମସ୍ତ ଋଷ୍ଟ ଖଣ୍ଡନ ହେଇଥାଏ ।http://www.idagunjidevaru.com/story.php । "Valakhilya requested Narada to show him an appropriate place to worship the deity. Narada along with Valakhilya and other saints wandered westward in search of a suitable place. They came across the Sharavati river which gracefully caressed and consolidated with the ocean  
 ରହଣି ଓ ଯାତାୟତ ସୁବିଧା  

ଇଡାଗୁଞ୍ଜି ଦେବସ୍ଥାନମଠାରେ ଭକ୍ତ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ରହଣି ପାଇଁ ଧର୍ମଶାଳା ମଧ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ।ଏହା ନ୍ନିକଟରେ ଥିବା ସହରରେ ରହଣି ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସୁବିଧା ଓ ଯାତାୟତ ପାଇଁ ଗାଡି ଉପଲବ୍ଧ ।http://www.idagunjidevaru.com/details.php  

 

ଇଡାଗୁଞ୍ଜି ନିକଟରେ ଆହୁରି ଅନେକ ଆକର୍ଷଣ ରହିଛି । ଏଠାରୁ ଖୁବ ନିକଟରେ ମରୁଣ୍ଡେଶ୍ୱର , ଗୋକରଣ , ଅପସାରକୋଣ୍ଡା , ଶରଭତୀ ନଦୀ , ରାମ ତୀର୍ଥ , ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୀର୍ଥ କାଶରକୋଡ ବେଳାଭୂମି ଅପସାରକୋଣ୍ଡା ଆଦି ପର୍ଯ୍ୟଟକ ସ୍ଥଳୀ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଖୁବ ଆଦୃତ ।http://www.idagunjidevaru.com/details.php 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 Idagunji Ganapati 
 Idagunji Temple Website
 Karwar eNews 
  ଆଧାର
ଆଲନ୍ଦି , ମହାରାଷ୍ଟ୍ର

ଆଲନ୍ଦି (Marathi: आळंदी) ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଅଉନା ଜିଲ୍ଲାରେ ଏକ ମୁନସିପାଳ ସହର । ଏହା ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଏକ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳ । ଏଠାରେ 13 ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମରାଠୀ ଭକ୍ତ ସନ୍ଥ ଧ୍ୟାନେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମାଧି ରହିଛି । 

 ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି 
ଆନନ୍ଦିର ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି (Falling Rain Genomics, Inc - Alandi)ଠାରେ ଓ ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରାୟଣୀ ନଦୀର ତଟରେ ପୁନେ ସହରଠାରୁ 25 କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବଟୀଟ , ଏହା ସମୁଦ୍ରପତ୍ତନଠାରୁ 1,893 ଫୁଟ ଉପରେ ରହିଛି । 

 ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରୀ କେନ୍ଦ୍ର 
 ପ୍ରାଚୀନ ସନ୍ଥ ଧ୍ୟାନେଶ୍ୱର ହିନ୍ଦୁ ମହାପୁରାଣ ଭଗବତ ଗୀତାକୁ ମରାଠୀ ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ କଳା ପରେ ମହାସମାଧି ଲାଭ କଲେ ।ତାଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ ତାଙ୍କ ସମାଧି ସ୍ଥଳରେ ଏକ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରାଗଲା । ଏଠାକୁ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଭକ୍ତ ଆଗମନ କରନ୍ତି ଓ ସେଠାରେ ପ୍ରତି ମାସର କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷୀ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଏଠାରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଆରାଧନା ହେଇଥାଏ ଓ ବିଶେଷ ସଂଖ୍ୟାରେ ଭକ୍ତ  ଙ୍କ ସମାଗମ ହେଇଥାଏ । Glushkova, Irina. "6 Object of worship as a free choice." 
ଜେଷ୍ଠ ମାସରେ ଏଠାରେ ସନ୍ଥ ଧନେଶ୍ୱରଙ୍କ କଠଉକୁ ପାଳଙ୍କିରେ ବହନ କରି ଭକ୍ତ ଗଣ ଶୋଭାଯାତ୍ରା କରି ଆଳନ୍ଦିଠାରୁ ପାନ୍ଧରପୁରକୁ ଆଶାଢି ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଯାଇଥାନ୍ତି । ଏଥିରେ ସହସ୍ରାଧିକ ଭକ୍ତ ସାମିଲ ହୁଅନ୍ତି ଓ 150 କିଲୋମିଟର ପଥ ପଦ ଯାତ୍ରାରେ ଅନେକ ଦିନ ଧରି ଯାଇଥାନ୍ତି । .. 
ଏଠାରେ କରତିକ ଭଦ୍ୟ ଏକାଦଶୀ ( କରତିକ ମାସର କୃଷ୍ଣ ଏକାଦଶୀ )ରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମେଳା ହେଇଥାଏ । ଏହି ଅବସରରେ ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଭକ୍ତ ଗଣ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସି ରହିଥାନ୍ତି । 

ଇନ୍ଦ୍ରାୟଣୀ ନଦୀରେ ଭକ୍ତମାନେ ବୁଡ ପକେଇବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ଣ ବୋଲି ସମସ୍ତଙ୍କ ଧାରଣା । ତେବେ ନିକଟସ୍ଥ ଅଞ୍ଚଳରୁ ବତ୍ଜ୍ୟାବସ୍ତୁ ଓ ଜଳ ଏହି ନଦୀରେ ପଡୁଥିବାରୁ ତାହାର ଜଳ ଅପରିଷ୍କାର ହେଇଯାଇଥାଏ । .

ଆଳନ୍ଦି ମନ୍ଦିର ବ୍ଯତୀତ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଆହୁରି ଅନେକ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାନ ରହିଥିବାରୁ ଭକ୍ତଗଣ ସେ ସବୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନା କରିପାରନ୍ତି । 
 ଇନ୍ଦ୍ରାୟଣୀ ନଦୀ ଘାଟ 
 ରାମ ମନ୍ଦିର 
 ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନାରାୟଣ ମନ୍ଦିର 
 ଭିତାଲା -ରଖୁମୟ ମନ୍ଦିର 
 ଧନେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ( ଆଧୁନିକ )
 ନରସିଂହ ମଠ 
 ଶ୍ରୀ ଗଜାନନ ମହାରାଜ ମଦିର କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସ 
 ସନ୍ଥ ଜଳାରାମ ମନ୍ଦିର 
thumb|ଆଳନ୍ଦି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନାରାୟଣ ମନ୍ଦିର 

 ଜନସଂଖ୍ୟା 
2011 ମସିହା ଜନଗଣନା ଅନୁସାରେ ଆଳନ୍ଦିର ଜନସଂଖ୍ୟା 28,576 ଥିଲା । ଏହା ମଧ୍ୟରୁ ପୁରୁଷ ସଂଖ୍ୟା 56 % ଓ ମହିଳା ସଂଖ୍ୟା 44 % ଥିଲା । ସାକ୍ଷ୍ୟରତା ହାର 73 % ରହିଥିଲା । 6 ବର୍ଷରୁ କମ ସଂଖ୍ୟା 13 % ଥିବା ବେଳେ ସହରରେ ସବୁ ପ୍ରକାର ଜାତିର ଅଧିବାସୀରହିଥିଲେ । 

 ଅର୍ଥନୈତିକ ଅବସ୍ଥା 
ତୀର୍ଥ ତଥା ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳୀ ହେଇଥିବାରୁ ଏଠାରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଲୋକ ତୀର୍ଥ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସମ୍ପର୍କିତ ବ୍ୟବସାୟରେ ରହିଥାନ୍ତି । ଯାତ୍ରୀ ଗମନାଗମନ , ରହଣି , ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ଯୋଗାଣ ପାଇଁ ଅନେକ ବ୍ୟବଶାୟୀ ରହିଥାନ୍ତି । ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ କୃଷି ମଧ୍ୟ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଜୀବିକା । ତେଇଳବୀଜ ଉତ୍ପାଦନରେ ଏହି ସହର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରେ । ପୁନେ ସହରର ନିକଟବରତି ହେଇଥିବାରୁ ଗମନ ଗମନର ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ସୁବିଧା ରହିଥାଏ । 

 ଆଧାର 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 http://www.maharashtra-tourism.com/pilgrimage/alandi 
 http://santeknath.org/karya.html
ମହୁର, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର

ମହୁର ବା ମହୁରଗଡ ,  ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ନାନ୍ଦେଡ଼ଠାରେ ଥିବା ଏକ ଧର୍ମସ୍ଥଳୀ । .https://www.maharashtratourism.gov.in/treasures/temple/mahurgad ହିନ୍ଦୁ ଦେବତା ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ହିସାବରେ ଏହାକୁ ଆରାଧନା କରାଯାଇଥାଏ । http://www.sreedattavaibhavam.org/mahurgud/ ପ୍ରବାଦ କଥା ଅନୁସାରେ ଏଠାରେ ଅଟ୍ରୀ ରୁଷୀୟ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସତୀ ଅନସୂୟା ଏଠାରେ ରହୁଥିଲେ । ଥରେ ବ୍ରହ୍ମା , ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ଶୁଣିଲେ ଯେ ଅନସୂୟାଙ୍କଠାରୁ ବେଶୀ ପବିତ୍ର ନାରୀ କେହି ନାହାନ୍ତି । ତେବେ ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ଷ୍ୟା କରିବାକୁ ତିନି ଜଣ ଭିକ୍ଷୁ ହିସାବରେ ପହଚି ଅନନ୍ୟ ମାଗିଲେ । ଅନସୂୟା ଅନନ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଳା ପରେ ସେମାନେ ସର୍ଟ ରଖିଲେ ବିନା ବସ୍ତ୍ରରେ ସେ ଅନ୍ନ ପରଶିବେ । ଅନସୂୟା ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ଷ୍ୟା କରାଯାଉଛି ବୋଲି ଜାଣି ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ବଳରେ ସେ ତିନିଜନଙ୍କୁ ଏକ ତିନିମୁଣ୍ଡା ବିଶିଷ୍ଟ ଶିଶୁରେ ପରିଣତ କରିଦେଲେ । ସେହ ହି ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ବା ସମ୍ମିଳିତ ଭଗବାନ ହେଇ ରହିଲେ । 

ମହୁରଠାରେ 3 ତୀ ପର୍ବତ ରହିଛି । ପ୍ରଥମତି ରେଣୁକା ଦେବୀ ଓ ସେ ପରଶୁରାମଙ୍କ ମାତା । ଅନନ୍ୟ ଦୁଇଟି ଦତ୍ତ ଶିକ୍ଷାର ଓ ଅଟ୍ରୀ ଅନସୂୟା ଶିକ୍ଷାର । ମହୁରଠାରେ ଅନସୂୟାଙ୍କ ମନ୍ଦିର ରହିଛି । ଏହାକୁ ତିନି  ଓ ଅର୍ଦ୍ଧେକ ଶକ୍ତି ପିଠା କୁହାଯାଇଥାଏ । ଏଠାରେ ବିଜୟାଦଶମୀ ଦିନ ଏକ ବୃହତ ମେଳା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଇଥାଏ । 

ସହସ୍ରର୍ଜୁନ ରେଣୁକାଙ୍କୁ କମଧେନୁ  କୁ ନେବା ପାଇଁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ । ସେ ଅନନ୍ୟକିଛି ମାଗିଲେ ଦେବୀ ବୋଲି କହିବାରୁ ସହସ୍ରର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ  ଓ ଅନସୂୟାଙ୍କ ପରଲୋକ ହେଇଥିଲା । ପରଶୁରାମ ଏହା ଯାନୀ ତାଣ୍ଡବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ପରେ ଅନସୂୟାଙ୍କ ଶେଷ କୃତ୍ୟ ଏହି ମହୁରଠାରେ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ପରିଚାଳନାରେ ଶେଷ କ୍ରିୟା କରିଥିଲେ । ସେଥି ପାଇଁ ଏଠାରେ ରେଣୁକାଙ୍କ ମନ୍ଦିର ହେଇଥିଲା । 

 ଇତିହାସ 
ପୁରାଣ ଦେବୀ ଭାଗବତମରେ ମାତୃପୁର ନାମରେ ଏହି ସ୍ଥଳର ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି  । Devi Bhagawatam, Ninth Book, chapter XXXIV: On the description of the various hells, p. 939 Devi Bhagawatam, tr. by Swami Vijnanananda, (1921-22). </ref></blockquote>

ଏଠାରେ ମୁସଲିମମାନଙ୍କ ଦରଗାହ ମଧ୍ୟ ରହିଛି ଓ ସେଠାରେ ପ୍ରତି ପଞ୍ଚମ ମାସରେ ଇଉଆରଏସ ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ । ଦେଶର ଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରୁ ମୁସଲିମ ଭକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଟାକୁ ଆସନ୍ତି । 

 ରେଣୁକା ଦେବୀ ଶକ୍ତି ପିଠ 
thumb|Shiva carrying the corpse of Sati Devi
ଏହା ଶକ୍ତି ପିଠା ହିସାବରେ ବହୁ ଆଦୃତ । ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ରେଣୁକା ଏକ ବରଦ୍ୱାରା .ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଲାଭ କରିଥିଲେ ।51 ତୀ ଶକ୍ତି ପିଠ ମଧ୍ୟରୁ ଏହା ଏକତମ ।
thumb|Ashwin Navratra Puja of Renuka Devi at a devotee's home

 ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି 
ଘଞ୍ଚ ଅରଣ୍ୟ ଥିବା ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି   19°50′52″N 77°55′26″Eଠାରେ । ଏହାର ଅରଣ୍ୟରେ କଳା ଭାଲୁ , ଚିତାବାଘ , ହରିଣ , ଆଦି ଜୀବଜନ୍ତୁ ରହିଥାନ୍ତି । ଏକ ପର୍ବତରେ ମୁରଦଗଡ ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମିତ ହେଇଥିଲା । ବେରର ଶାସନ ସମୟରେ ମାହୁର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥଳ ଥିଲା । 

 ଦେବାଦେବେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର 
ଏଠାରେ ମହାନୁଭବ ପନ୍ଥାର ଦେବାଦେବେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ରହିଛି । ଏହା ମାହୁରଠାରୁ 2 କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ପାହାଡର ଗଡାଣିରେ ଅବସ୍ଥିତ । 

 ଯାତାୟତ 
ନାଗପୁର , ଅମରାବତି ନାନ୍ଦେଡ଼ ପରି ଅଞ୍ଚଳରୁ ବସ ବା କାର ଯୋଗେ ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚି ହୁଏ । ଟ୍ରେନ ଯୋଗେ ଶେଗାୟନ ଷ୍ଟେସନ ଯାଏ ଆସି ଏଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଆସି ହୁଏ । 

 ଆଧାର 

 ଅଫିସିଆଲ ୱେବ ସାଇଟ 
http://shrirenukamatamandir.org/ 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 Mahur, in Nanded Maharashtra Govt. Official website.
 Mahur Fort The Official Website of Maharashtra Tourism.
 Mahur map
ଶ୍ରେଣୀ:ଶକ୍ତି ପୀଠ