biswa921/orwiki-latest-pages-articles-raw huggingface dataset:
ସାମୁଦ୍ରିକ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ

thumb|200px|A humpback whale (Megaptera novaeangliae)|alt=A humpback whale swimming
thumb|200px|A leopard seal (Hydrurga leptonyx)|alt=A black-speckled seal with a light-gray underside and a dark-gray back, sitting on rocks, its mouth agape showing sharp teeth

ସାମୁଦ୍ରିକ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Marine mammals) ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ (aquatic mammals ଓ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ସମୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମୁଦ୍ରିକ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ (marine ecosystems) ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି । ମୁଖ୍ୟତଃ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାମ ସିଲ (seals), ତିମି (whales), ସେରେନିଆ (manatees), ସାମୁଦ୍ରିକ ଓଟ୍ଟର (:en:sea otters) ଓ ପୋଲାର ବିଅର (polar bears) ବା ମେରୁ ଭାଲୁ । ସେମାନେ ଏକ ଅନୌପଚାରିକ ଦଳ ଓ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସଂଘର୍ଷ ଓ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ସାମୁଦ୍ରିକ ଜଳବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି ।  

ସାମୁଦ୍ରିକ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀମାନଙ୍କର ଜଳଚର ଜୀବନ‌ଚର୍ଯ୍ୟା ନିମନ୍ତେ ହୋଇଥିବା ରୂପାନ୍ତର ଜାତି ଅନୁସାରେ ପୃଥକ ହୁଏ । ଉଭୟ ସେଟାସିଆନ ଓ ସାଇରେନିଆନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣରୁପେ ଜଳ ଅଧିବାସୀ ଅଟନ୍ତି । ସିଲ ଓ ସମୁଦ୍ର ସିଂହ ଅର୍ଦ୍ଧ ଜଳ ଅଧିବାସୀ; ତାଙ୍କର ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ଜଳରେ କଟେ କିନ୍ତୁ ଯୌନ ସଙ୍ଗମ, ପ୍ରକନନ ଓ ମୋଲ୍ଟିଙ୍ଗ (molting) ପାଇଁ ସ୍ଥଳ ଭାଗକୁ ଆସନ୍ତି । ଓଟ୍ଟର ଓ ମେରୁ ଭାଲୁମାନେ ଏହାର ଠିକ୍ ବିପରୀତ ଅର୍ଥାତ ଜଳରେ ବାସ କରିବା ନିମନ୍ତେ କମ ଅନୁକୁଳିତ ଅଟନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । କେହି କେହି ଜୁପ୍ଲାଙ୍କଟନ (zooplankton) ଖାଆନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମାଛ, ସେଲଫିସ, ସ୍କୁଇଡ, ସାମୁଦ୍ରିକ ଘାସ ଓ ଅଳ୍ପ କେତେକ ଅନ୍ୟ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଖାଆନ୍ତି । ସାମୁଦ୍ରିକ ସ୍ରନ୍ୟପାୟୀମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ସ୍ଥଳଭାଗର ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅପେକ୍ଷା କମ୍ କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ପର୍ଯ୍ୟାବରଣ ଭୂମିକା ବ‌ହୁତ ଅଧିକ, ବିଶେଷତଃ ସାମୁଦ୍ରିକ ଇକୋସିଷ୍ଟମର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣରେ ଓ ଶିକାର ସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ । ସାମୁଦ୍ରିକ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୨୩% ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଜୀବନ‌ ବିପଦାପନ୍ନ ଅଛି । 
 
ପ୍ରାୟ ୧୨୯ ପ୍ରଜାତିର ସାମୁଦ୍ରିକ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀ ବଞ୍ଚିବା ନିମନ୍ତେ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି ।  ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଦିମ ଅଧିବାସୀମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ସ ପାଇଁ ଶିକାର କରୁଥିଲେ । ବାଣିଜ୍ୟିକ ଉଦ୍ୟୋଗ ନିମନ୍ତେ ସେମାନେ ଲକ୍ଷ ଥିଲେ ଯେପରିକି ତିମି ଓ ସିଲ । ଏହି ବାଣିଜ୍ୟିକ ଶିକାର ନିମନ୍ତେ ସ୍ଟେଲର ସମୁଦ୍ର ଗାଈ (Steller's sea cow), ସମୁଦ୍ର ମିଙ୍କ (sea mink), ଜାପାନ ସାମୁଦ୍ରିକ ସିଂହ (Japanese sea lion) ଓ କ୍ୟାରିବିଆନ ମଙ୍କ ସିଲ (Caribbean monk seal) ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରାଣୀ ପୃଥିବୀ ବକ୍ଷରୁ ଲୋପ ପାଇଗଲେ । ବାଣିଜ୍ୟିକ ଶିକାର ବନ୍ଦ ହେବା ପରେ ଗ୍ରେ ତିମି (gray whale) ଓ ନର୍ଦର୍ଣ୍ଣ ହାତୀ ସିଲ (northern elephant seal) ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି ଓ ବିପରୀତ କ୍ରମେ ନର୍ଥ ଆଟଲାଣ୍ଟିକ ରାଇଟ ତିମି (North Atlantic right whale) ଭଳି ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବିପଦଜନ‌କ ଭାବରେ କମୁଛି (critically endangered) । ଶିକାର ବ୍ୟତୀତ ମାଛ ଧରାଳୀଙ୍କ ଜାଲରେ ପଡ଼ି ଛନ୍ଦି ହୋଇ ଭୋକରେ ଅନେକ ସାମୁଦ୍ରିକ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ମୃତ୍ୟୁ ମୁଖରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଦୃତଗାମୀ ଜାହାଜ ଚାଲିବା ସମୟରେ ଧକ୍କା ଲାଗିବା ଯୋଗୁ ବିରାଟକାୟ ସାମୁଦ୍ରିକ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ମରିଯାଆନ୍ତି । ଆବାସ ସ୍ଥାନର ଅଧୋଗତି (Habitat degradation) କାରଣରୁ ଅନେକ ସ୍ରନ୍ୟପାୟୀ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଡ଼ରେ ସମର୍ଥ ହୋଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଶବ୍ଦ ପ୍ରଦୂଷଣ (Noise pollution) ଓ ଗ୍ଲୋବାଲ ୱାର୍ମିଙ୍ଗ ପ୍ରଭାବ (effects of global warming) ଯୋଗୁ ମଧ୍ୟ ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳର ଜଳବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷିତ ହେଉଛି ।  

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ସାମୁଦ୍ରିକ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ
ସାର୍କ

ସାର୍କ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Sharks) ଏକ ପ୍ରକାର (elasmobranch ) ମାଛ ଦଳକୁ ବୁଝାଏ ଯାହାର ଉପାସ୍ଥିରେ ଗଢ଼ା କଙ୍କାଳ (cartilaginous skeleton) ଥାଏ, ୫-୭ ଗାଲିସି ଫାଙ୍କ (gill slits) ଉଭୟ ପାଖ ମଥାରେ ଥାଏ ଓ ମୁଣ୍ଡ ସ‌ହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇନଥିବା ପେକ୍ଟୋରାଲ ଫିନ (pectoral fins) ଥାଏ । ଅଧୁନା ସାର୍କମାମନଙ୍କୁ କ୍ଲେଡ (clade) ସେଲାସିମର୍ଫ ଓ ଭଗିନୀ ଦଳକୁ (sister group) ବାଟଏଡିଆ (rays), ଏହି ଦୁଇ ଦଳରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଉଛି ।  
ଏହି ବ୍ୟାପକ ସଂଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ୪୨୦ ବର୍ସ ପୂର୍ବେ ଥିବା ସାର୍କ ଦିଆଗଲା  

ଆକାନ୍ଥୋଡିଆନ (Acanthodian) ସାର୍କମାନଙ୍କୁ ସ୍ପିନି ସାର୍କ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ସେମାନେ କଣ୍ଡ୍ରିକଥେସ ନ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପାରାଫାଇଲେଟକ ହୋଇଥିବା ଯୋଗୁ ଉପାସ୍ଥି ମାଛ ଦଳରେ ଥାଆନ୍ତି । ସେଇଦିନୁ ୫୦୦ ଜାତିରେ ଏକ ଚିଠାରେ ନାମ ଅଛି । ସେମାନେ ୧୭ ସେ:ମି: ଲମ୍ବ ବିଶିଷ୍ଟ ବାମନ ଲାଣ୍ଟନସାର୍କରୁ (:en:dwarf lanternshark) ଆରମ୍ଭ କରି ୧୨ ମିଟର ବିଶିଷ୍ଟ ତିମି ସାର୍କ (whale shark) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆକାର ବିଶିଷ୍ଟ ମାଛ ଭାବରେ ପରିଗଣିତ ହୋଇଥାଆନ୍ତି ।  ସାର୍କମାନେ ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ରରେ ୨୦୦୦ ମିଟର ତଳେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି ।  ବୁଲ ସାର୍କ ଓ ରିଭର ସାର୍କ ବ୍ୟତୀତ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ସାଧାରଣତଃ ସାଧାରଣତଃ ସଜ ଜଳରେ ବାସ କରନ୍ତି ନାହିଁ । 
 ସାର୍କମାନଙ୍କର ଚର୍ମକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଏକ ଡର୍ମାଲ କ୍ୟୁଟିକ୍ଲ ଘୋଡ଼ଣୀ ଥାଏ ଯାହା ପରଜୀବୀ ଆକ୍ରମଣରୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରେ ଓ ଫ୍ଲୁଇଡ ଡାଇନାମିକ୍ସ‌କୁ (fluid dynamics) ଉନ୍ନତ କରେ । ସେମାନଙ୍କର ଅନେଇ ବଦଳକ୍ଷମ ଦାନ୍ତ ସେଟ୍ ଥାଏ ।
 
ଜଣାଶୁଣା ପ୍ରଜାତିର ସାର୍କମାନଙ୍କ ନାମ ଟାଇଗର ସାର୍କ, ବ୍ଲୁ ସାର୍କ , ଗ୍ରେଟ ହ୍ୱାଇଟ ସାର୍କ , ଇସୁରୁସ ସାର୍କ , ଥ୍ରେସର ସାର୍କ ଓ ହ୍ୟାମରହେଡ ସାର୍କ ଗୁଡ଼ିକ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହକାରୀ ଶିକାରୀରୂପେ ପରିଗଣିତ । ମାନବ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ସାର୍କ ମାଛମାନଙ୍କୁ ମାରିବାଦ୍ୱାର ତାଙ୍କ ବଂଶ ଲୋପ ପାଇଯାଉଛି । 
ପ୍ରଜନନ
ସାର୍କ ମାଛ ଅଳ୍ପ ସଂଖ୍ୟକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକଶିତ ଛୁଆ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭଳି ଅବିକଶିତ ଛୁଆ ଜନ୍ମ କରନ୍ତିନି । ସାର୍କମାନେ ପ୍ରତି ପ୍ରଜନନ ଚକ୍ରରେ ୨-୧୦୦ ଛୁଆ କରନ୍ତି । ଅନ୍ୟ ମାଛ ଅପେକ୍ଷା ସାର୍କମାନଙ୍କର ଶରୀର ବିକାଶ ବ‌ହୁତ ଧୀରେ ହୁଏ । ଲେମନ ସାର୍କ ୧୩-୧୫ ବର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ।

ଯୌନ
ବୃଷଣ (internal fertilization) ପଦ୍ଧତିରେ ସାର୍କ ଛୁଆ ଜନ୍ମ କରନ୍ତି । ଅଣ୍ଡିରା ସାର୍କର ପେଲଭିକ ଫିନର ପୃସ୍ଠ ଭାଗ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ଏକ ଯୋଡ଼ା କ୍ଲାସ୍ପରରେ ପରିଣତ ହୁଏ ଯାହା ଲିଙ୍ଗର କାମ କରେ ଓ ତାହା ମାଧ୍ୟମରେ ମାଈ ସାର୍କ ଭିତରକୁ ଶୁକ୍ରକୀଟ (sperm) ଛାଡ଼ିଦିଏ । 

ଯୌନ ସଙ୍ଗମ କ୍ୱଚିତ ହେଉଥିବା ଦେଖାଯାଏ ।  ଛୋଟ କ୍ୟାଟସାର୍କ ଅଣ୍ଡିରା ସାର୍କ ଚାରିପାଖରେ ଗୁଡ଼େଇ ହୋଇ ଯୌନ ସଙ୍ଗମ କରେ । କେତେକ ସାର୍କ ସମାନ୍ତରାଳ ହୋଇ ରହିବା ପରେ ଅଣ୍ଡିରାର କ୍ଲାସ୍ପର ମାଈର ଓଭିଡକ୍ଟ ଭିତରକୁ ଭର୍ତ୍ତି କରି ଦୁଇ ସାର୍କ ସଙ୍ଗମ କରନ୍ତି । ଯୌନ ଉତ୍ତେଜନାରେ ମାଈ ସାର୍କ କାମୁଡ଼ା ଖାଇବା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ଓ ସେଥି ଯୋଗୁ ମାଈ ସାର୍କର ଚମଡ଼ା ମୋଟା ଥାଏ ।  

ଅଲଙ୍ଗୈକ
କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଙ୍ଗମ ନହୋଇ ଛୁଆ ଜନ୍ମ (parthenogenesis) ହେବା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି ।  In shark tank, an asexual birth , Boston Globe, 10 Oct. 2008

 ଆଧାର
ପାଣିପାଗ

thumb|Thunderstorm near Garajau, Madeira

ପାଣିପାଗ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Weather) ବାୟୁମଣ୍ଡଳର (atmosphere) ଏକ ଅବସ୍ଥାକୁ ବୁଝାଏ ଯେଉଁଥିରୁ ପାଗ କେତେ ଡିଗ୍ରୀ ଗରମ ବା ଥଣ୍ଡା, ଓଦା ବା ଶୁଷ୍କ, ଶାନ୍ତ ବା ତୋଫାନୀ, ପରିଷ୍କାର ବା ମେଘୁଆ ରହିବ, ତାହାର ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ । Merriam-Webster Dictionary. Weather. Retrieved on 27 June 2008. ଅଧିକାଂଶ ପାଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ସ୍ଟ୍ରାଟୋସ୍ଫିଅରର (stratosphere) ଠିକ୍ ତଳ ଭାଗରେ ଥିବା ଟ୍ରୋଫୋସ୍ଫିଅରରେ (troposphere) ହୁଏ ।Glossary of Meteorology. Hydrosphere.  Retrieved on 27 June 2008.Glossary of Meteorology. Troposphere.  Retrieved on 27 June 2008. ଦୈନନ୍ଦିନ ଉତ୍ତାପ ଓ ପ୍ରେସିପିଟେସନ (precipitation) କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ପାଣିପାଗ କୁହାଯାଏ ଓ ଦୀର୍ଘ ସମୟରେ ପାଗର ହାରାହାରି ଅବସ୍ଥାକୁ ଜଳବାୟୁ (climate) କୁହାଯାଏ ।   ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଭାବରେ କୌଣସି ବିଷୟର ଅବତାରଣା ନଥିଲେ ପାଣିପାଗକୁ ପୃଥିବୀର (Earth) ପାଣିପାଗ ବୁଝାଏ । 

ପାଣିପାଗର ପରିବର୍ତ୍ତନ, ବାୟୁ ଚାପ, ଏକ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନର ଉତ୍ତାପ ଓ ଆର୍ଦ୍ରତାର ଫରକ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ପୃଥିବୀର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସ‌ହ ତିଆରି ହେଉଥିବା କୋଣ ଯାହା ସ୍ଥାନ ବା ଲାଟିଚ୍ୟୁଡ (latitude) ଅନୁସାରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେବା ଯୋଗୁ ଏହି ପାଣିପାଗର ପାର୍ଥକ୍ୟ ଆସେ । ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ବିଷୁବମଣ୍ଡଳୀୟ ସ୍ଥାନର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉତ୍ତାପ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଯୋଗୁ  ଦି ହାଡଲି ସେଲ, ଦି ଫେରେଲ ସେଲ, ଦି ପୋଲାର ସେଲ ଓ ଜେଟ ସ୍ଟ୍ରିମ ଭଳି ବିରାଟ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ସଞ୍ଚାଳନ ହୁଏ । ଜେଟ ସ୍ଟ୍ରିମର ପ୍ରବାହ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଅସ୍ଥିରତା ଯୋଗୁ ମିଡ-ଲାଟିଚ୍ୟୁଡରେ (mid-latitudes) ହେଉଥିବା ଏକ୍ସଟ୍ରାଟେରିଟୋରିଆଲ (extratropical cyclones) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପୃଥିବୀର ଅକ୍ଷ (axis) ଅର୍ବିଟାଲ ପ୍ଲେନ ଆଡ଼କୁ ସାମାନ୍ୟ ଢଳି ରହିଥିବାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଏକ ବର୍ଷରେ ବିଭିନ୍ନ କୋଣ ଅଙ୍କନ କରଥିବାରୁ ପାଗ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଉତ୍ତାପ ବାର୍ଷିକ ପରିସୀମା (−୪୦ °Fରୁ ୧୦୦ °F) ମଧ୍ୟରେ ରହେ । ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପୃଥିବୀର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ କରୁଥିବା ପରିକ୍ରମା ଫଳରେ ପୃଥିବୀକୁ ମିଳୁଥିବା ସୌରଶକ୍ତି (solar energy) ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ; ତେଣୁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ି ଜଳବାୟୂର (climate change) ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ।  

ଉତ୍ତାପ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲେ ଚାପ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ । ଅଧିକ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ନିମ୍ନ ସ୍ଥାନ ଅପେକ୍ଷ ଥଣ୍ଡା ରହେ । ଉତ୍ତପ୍ତ ପୃଥିବୀ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିବାରୁ  ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୁଏ କିନ୍ତୁ ରାଡିଏସନ ଯୋଗୁ ଉତ୍ତାପ ସମାନ ରହେ । ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଭବିଷ୍ୟତର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସମୟରେ ପୃଥିବୀ ଅବସ୍ଥାର (atmosphere ) ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ଟେକନୋଲୋଜି ବ୍ୟବ‌ହାର କରାଯାଇଥିବା ଭବିଷ୍ୟବାଣୀକୁ ପାଣିପାଗ କୁହାଯାଏ । ଏହି ପାଣିପାଗ ସିସ୍ଟମ ଏକ ଅରାଜକ ପ୍ରଣାଳୀ, ତେଣୁ ଏହି ପ୍ରଣାଳୀର ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବା ଫଳରେ ସମୁଦାୟ ପ୍ରଣାଳୀରେ ବିରାଟ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଯାଏ । ଇତିହାସରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାନବ ପାଗ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ଚେଷ୍ଟିତ ଅଛି ଓ ପାଣିପାଗ ଅନୁସାରେ କୃଷି ତ‌ଥା ଉଦ୍ୟୋଗର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି । 
 
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରହ ମାନଙ୍କରେ କିପରି ପାଗର ପ୍ରଭାବ ରହିଛି, ତାହା ଅନୁଶୀଳନ କରି ପୃଥିବୀରେ କିପରି ହେଉଛି ଜାଣିବା ଓ ବୁଝିବାରେ ବୋଧଗମ୍ୟ ହେଉଛି ।  
 
 ଆଧାର
ରବର୍ଟ ମୁଗାବେ

ରବର୍ଟ ମୁଗାବେ ବା ରବର୍ଟ ଗାବ୍ରିଏଲ ମୁଗାବେ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Robert Mugabe or Robert Gabriel Mugabe (; ୨୧ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୨୪ – ୬ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୧୯)) ଜିମ୍ବାୱେର ବିପ୍ଲବୀ ଓ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ ଥିଲେ ଯିଏ ସନ ୧୯୮୦ରୁ ୧୯୮୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜିମ୍ବାୱେର ସଭାପତି ବା ପ୍ରେସିଡେଣ୍ଟ ପଦବୀରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ଜିମ୍ବାୱେ ଆଫ୍ରିକାନ ନ୍ୟାସନାଲ ୟୁନିଅନର (Zimbabwe African National Union) ଦଳର ଆସନରେ ୧୯୭୫ରୁ ୧୯୮୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହି ତାଙ୍କର ପରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଜିମ୍ବାୱେ ଆଫ୍ରିକାନ ନ୍ୟାସନାଲ ୟୁନିଅନ - ପାଟ୍ରିଓଟିକ ଫ୍ରଣ୍ଟକୁ (ZANU – Patriotic Front| (ZANU–PF) ଦିଗ୍‌ଦର୍ଶନ ଦେଇଥିଲେ ।  
ବିଚାର ଧାରାରେ ସେ ୧୯୭୦ ଓ୧୯୮୦ ଦଶକରେ ଆଫ୍ରିକାନ ନ୍ୟାସନାଲିଷ୍ଟ (African nationalist) ଓ ମାର୍କସିସ୍ଟ ଓ ଲେନିନିସ୍ଟ (Marxist–Leninist) ଭାବରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ ଓ ୧୯୯୦ ପରେ ସୋସିଆଲିସ୍ଟ (socialist) ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ । ତାଙ୍କର ନୀତିକୁ ମୁଗାବେଇଜ୍ମ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ । 

ଦକ୍ଷିଣ ରୋଡେସିଆର Southern Rhodesia କୁତାମା, ଜିମ୍ବାୱେଠାରେ (Kutama) ତାଙ୍କର ପିତା, ଗାବ୍ରିଏଲ ମାଟିବିରି, ଜଣେ ବଢ଼େଇ ଥିଲେ ଓ ବୋନା ଗ୍ରାମୀଣ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ  ଜଣେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ଶିକ୍ଷକ (Christian catechist) ଥିଲେ । ଏକ ଗରିବ ପରିବାରରେ ମୁଗାବେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଫୋର୍ଟ ହାରେ ୟୁନିଭରସିଟିର କୁତାମା କଲେଜରେ (Kutama College) ବିଦ୍ୟାଲାଭ କଲାପରେ ଏକ ସ୍କୁଲ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ ଦକ୍ଷିଣ ରୋଡେସିଆ, ଉତ୍ତର ରୋଡେସିଆ ଓ ଘାନାରେ (Ghana) କାର୍ଯ୍ୟରତ ହେଲେ । ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ଗୋରା ଲୋକଙ୍କର ବ୍ରିଟିଶ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ (British Empire) ତାଙ୍କ ନିଜ ମାତୃଭୂମି ଉପରେ ଶାସନ କରୁଥିବା ଦେଖି ସେ କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ମୁଗାବେ ମାର୍କିସ୍ଟ ହୋଇ କଳା ଲୋକଙ୍କ ଶାସନାଧୀନ ସ୍ୱାଧୀନ ଦେଶ ଗଢ଼ିବା ଲକ୍ଷରେ ଆଫ୍ରିକାନ ନ୍ୟାସନାଲିସ୍ଟ ଦଳରେ ଯୋଗଦାନ କଲେ । ସରକାର ବିରୋଧୀ ଟିପ୍ପଣୀ ଦେଇ ସେ ସନ ୧୯୬୪-୧୯୭୪ ମଧ୍ୟରେ ରାଜଦ୍ରୋହ (sedition) ଅପରାଧରେ ଜେଲ ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିଥିଲେ । ମୁକ୍ତ ହେବା ପରେ ସେ ମୋଜାମ୍ବିକ‌କୁ ପଳାୟନ କରି ଜାନୁ ବା ଜେଡେଏନ‌ୟୁର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇ ଇଆନ ସ୍ମିଥଙ୍କ ଗୋରା ସରକାରଙ୍କ ‌ସ‌ହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ଯାହାକୁ ରୋଡେସିଆନ ବୁସ ୱାର (Rhodesian Bush War) କୁହାଗଲା । ଇଂଲଣ୍ଡରେ ସେ ଅନିଚ୍ଛା ସତ୍ତ୍ୱେ କଥାବାର୍ତ୍ତା ପରେ ଲାଙ୍କାସାୟାର ହାଉସ ଆଗ୍ରିମେଣ୍ଡ (Lancaster House Agreement) ଫଳରେ ଶାନ୍ତି ନିମନ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କଲେ । ଏହା ପରେ ସେ ସନ ୧୯୮୦ ଦକ୍ଷିଣ ରୋଡେସିଆନ ଜେନେରାଲ ଇଲେକସନରେ (1980 general election) ଜାନୁ-ପିଏଫ ନେତୃତ୍ୱରେ ଜୟଯୁକ୍ତ ହେଲେ । ରୋଡେସିଆକୁ ଜିମ୍ବାୱେ ନାମ ଦେଇ ସେ ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଶାସନରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟଯତ୍ନ ଓ ଶିକ୍ଷାକୁ ଅଗ୍ରାଧିକାର ଦିଆଗଲା ଯଦିଓ ତାଙ୍କର ସୋସିଆଲିସ୍ଟ (socialist society) ଶାସନ କରିବା ଇଚ୍ଛା ଥିଲା, ତ‌ଥପି ସେ ପୂର୍ବଭଳି କଞ୍ଜରଭେଟିଭ ଇକୋନୋମିକ ପଲିସି ଅନୁସାରେ କାମ କଲେ । ରୋଡେସିଆରେ ଏମରସନ ମାଙ୍ଗାଗ୍ୱାଙ୍କୁ ସେ ଲିବରେସନ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗ ଦେବାକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇଥିଲେ ଓ ଭବିଷ୍ୟତରେ ନିଜେ ସଭାପତି ହେବେ ବୋଲି ଆଶା ଦେଇଥିଲେ ।   

ମୁଗାବେଙ୍କର ପିତାମହ ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ କନସ୍ଟାଣ୍ଟିନ କାରିଗାମୋମ୍ବେ ବା ମାଟିବିରି ଥିଲେ ଓ ରାଜା ଲୋବେଙ୍ଗୁଲେଙ୍କ ସେବାରେ ନିଯୁକ୍ତ ଥିଲେ ଓ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ଥିଲେ । 
 

ସଂଖ୍ୟାଧିକ ଗୋରା ଲୋକଙ୍କର ଏମିଗ୍ରେସନ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ମୁଗାବେଙ୍କର ଜାତି ମିଳାମିଶା ଡାକରା ଫଳପ୍ରଦ ହେଲାନି ଓ ଜିମ୍ବାୱେ ଆଫ୍ରିକାନ ପିଉପ୍ଲସ ୟୁନିଅନ ସ‌ହ ସମ୍ପର୍କ ମଧ୍ୟ ତିକ୍ତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା । 

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୨୪ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୯ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜିମ୍ବାୱେର ଲୋକ
ଗିନି ପିଗ

ଗିନି ପିଗ ବା ଗୃହପାଳିତ ଗିନି ପିଗ ବା କାଭି ବା ଗୃହପାଳିତ କାଭି ଏକ ଜାତୀୟ କୃନ୍ତକ ବା କର୍ତ୍ତଦନ୍ତୀ ମୂଷା ଜାତୀୟ ଜୀବ, ଫ୍ୟାମିଲି କ୍ୟାଭିଡିଆ (:en:Caviidae) ଓ ଜେନସ କ୍ୟାଭିଆ (Cavia) । ତାଙ୍କର ନାମ ଗିନି ପିଗ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କରେ ଗିନି (Guinea) ଦେଶ ବା ପିଗ (pig) ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ସ‌ହିତ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନଥାଏ । ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକାର ଆଣ୍ଡେସରେ (Andes) ଥିଲେ ଓ ବାୟୋକେମିଷ୍ଟ୍ରି (biochemistry) ଓ ହାଇବ୍ରିଡ (hybridization) ଅନୁଶୀଳନରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ସେମାନେ କାଭି ଜାତିର ମୋଣ୍ଟାନାର ସମ୍ପର୍କୀୟ ଗିନି ପିଗର (C. tschudii) ବଂଶଧର, ତେଣୁ ଆରମ୍ଭରେ ସେମାନେ ପ୍ରାକୃତିକ ବଣୁଆ ନଥିଲେ ।  ସେମାନେ ପ୍ରଥମରୁ ଖାଦ୍ୟ ନିମନ୍ତେ ଗୃହପାଳିତ କରାଯାଉଥିଲା । 

ଶୋଡ଼ଷ ଶତାବ୍ଦୀରେ ୟୁରୋପର ବେପାରୀମାନେ ଏହାକୁ ପଶ୍ଚିମ ଦେଶମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଆଣିବା ବେଳଠାରୁ ଏହ ପକେଟ ପେଟ (pocket pet) ନାମରେ ଜନପ୍ରିୟ ହୋଇଆସୁଛି । ସେମାନଙ୍କର ନରମ ପ୍ରକୃତି, ଧରିବା ଓ ଖୁଏଇବା ସମୟରେ ବନ୍ଧୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବ‌ହାର ଓ ସ‌ହଜସାଧ୍ୟ ଯତ୍ନ ନେଇହେବା ଯୋଗୁ ଏହା ଜନପ୍ରିୟ ହୋଇଛି । ପଶୁ ପ୍ରଜନନ‌କାରୀମାନେ (breeders) ସାରା ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରି ଏମାନଙ୍କର କୋଟ (coat) ରଙ୍ଗ ବଦଳେଇ ପାରୁଛନ୍ତି ।  

ଆଣ୍ଡେସର  ଅନେକ ମୂଳ ନିବାସୀଙ୍କ (indigenous Andean groups) ନିମନ୍ତେ ଗିନି ପିଗ ଏକ ଲୋକ ସଂସ୍କୃତିର (folk culture) ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରେ । ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ସ, ପରମ୍ପରାଗର ଔଷଧ ଓ ଗୋଷ୍ଠୀର ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବରେ ବ୍ୟବ‌ହୃତ ହୁଅନ୍ତି । ଏଗୁଡ଼ିକ ମାଂସ ଖାଇବା ନିମନ୍ତେ ମଧ୍ୟ ରଖାଯାଏ । ଆଣ୍ଡେସ ପର୍ବତମାଳାରେ ଏହା ଏକ ପ୍ରଧାନ ଜନପ୍ରିୟ ଖାଦ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ କୁଇ (cuy) କୁହାଯାଏ । ସନ ୧୯୬୦ରୁ ଆଧୁନିକ ପ୍ରଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବଡ଼ ଆକାରର ଗିନି ପିଗ ପ୍ରଜନନ କରାଯାଇପାରୁଛି ଯାହା ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକା ବାହାରେ ଖାଦ୍ୟ ନିମନ୍ତେ ବ୍ୟବ‌ହାର କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରାଯାଉଛି ।
 

ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଗୃହପାଳିତ ଗିନି ପିଗମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପଶୁମାନଙ୍କର ପରୀକ୍ଷା (Biological experimentation) ନିମନ୍ତେ ପରୀକ୍ଷାଗାରରେ ବ୍ୟବ‌ହାର କରାଯାଉଛି । ଏହି ପଶୁମାନଙ୍କୁ ବ‌ହୁତ ପରିମାଣରେ ପରୀକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ ବ୍ୟବ‌ହୃତ ହେବାରୁ ଊନବିଂଶ ଓ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏହାକୁ ଏକ ମଡେଲ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା ଓ କୌଣସି ମାନବ ଗବେଷଣାରେ ମଧ୍ୟ ଗିନି ପିଗ ନାମକରଣ କରାଗଲା ।   
ସେହି ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମୂଷା, ବାଦୁଡ଼ି ଆଦି ଜୀବଙ୍କ ପ୍ରତିବଦଳରେ ଏମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟବ‌ହାର କରାଗଲା । ବିଭିନ୍ନ ଡାକ୍ତରୀ ରୋଗମାନଙ୍କରେ ଯେପରିକି ମଧୁମେହ ଟାଇପ ୧, ଯକ୍ଷ୍ମା, ସ୍କର୍ଭି (ଗିନି ପିଗଙ୍କର ଭିଟାମିନ ଗ ଅଭାବ ହୁଏ) ଓ ପ୍ରିଏକ୍ଲାମ୍ପସିଆର (ଗର୍ଭାବସ୍ଥାର ଏକ ଜଟିଳତା ରୋଗ) ଔଷଧ ଗବେଷଣାରେ ଏମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟବ‌ହାର କରାଯାଉଛି ।  
 
 ଆଧାର
ଜଳବାୟୁ

alt=Map of world dividing climate zones, largely influenced by latitude. The zones, going from the equator upward (and downward) are Tropical, Dry, Moderate, Continental and Polar. There are subzones within these zones.|thumb|upright=2|Worldwide Köppen climate classifications

 
ଜଳବାୟୁ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Climate) କ‌ହିଲେ ଦୀର୍ଘ ୩୦ ବର୍ଷର ସ୍ୱାଭାବିକ ପାଣିପାଗର ହାରାହାରି ପରିସଂଖ୍ୟାନ‌କୁ ବୁଝାଏ ।   ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଚାପ, ଆର୍ଦ୍ରତା, ଉତ୍ତାପ, ଆର୍ଦ୍ରତା, ପବନ ଓ ପ୍ରେସିପିଟେସନ‌କୁ ହିସାବକୁ ନେଇ ଏହି ଜଳବାୟୁ ବିଷୟରେ ପୁର୍ବାନୁମାନ କରାଯାଏ । ବ୍ୟାପକ ଅର୍ଥରେ ସମୁଦ୍ର ଓ ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ବରଫକୁ ଜଳବାୟୁ ମଣ୍ଡଳର (climate system) ଅଂଶ ଭାବରେ ହିସାବକୁ ନେଲେ ଯାହା ବୁଝାଏ ତାହାକୁ ଜଳବାୟୁ କୁହାଯାଏ ।  କୌଣସି ସ୍ଥାନର ଜଳବାୟୁ ତାହାର ଦ୍ରାଘିମା, ଇଲାକା (terrain), ଉଚ୍ଚତା (altitude), ଜଳ ଭଣ୍ଡାର (water bodies) ଓ ତାହାର ସ୍ରୋତ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ । 

ସାଧାରଣ ଭାବରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନର ଜଳବାୟୁର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ କ‌ହିଲେ ଉକ୍ତ ସମୟରେ ସେଠାକାର ଜଳବାୟୁ ସିସ୍ଟମର ଅବସ୍ଥାକୁ ବୁଝାଏ ।  

ବିଭିନ୍ନ ହାରାହାରି ଅବକ୍ଷେପନ ବା ପ୍ରେସିପିଟେସନ ତ‌ଥା ଉତ୍ତାପ ଓ ସ୍ୱାଭାବିକ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳତାର ପରିସୀମାକୁ ନେଇ ଜଳବାୟୁର ବର୍ଗୀକରଣ କରାଯାଏ । ସାଧାରଣରେ ବ୍ୟବ‌ହୃତ ବର୍ଗୀକରଣ ସ୍କିମକୁ କୋପାନ କ୍ଲାଇମେଟ କ୍ଲାସିଫିକେସନ (Köppen climate classification) କୁହାଯାଏ । ଯାହା ସନ ୧୯୪୮ରୁ ବ୍ୟବ‌ହାର ହେଉଥିବା ଏଭାପୋଟ୍ରାନ୍ସପିରେସନ ସ‌ହିତ ଯେଉଁଥିରେ ଉତ୍ତାପ ଓ ପ୍ରେସିପିଟେସନ ଖବର ନିଆଯାଇ ବାୟୋଲୋଜିକାଲ ଡାଇଭରସିଟି ଓ କିପରି ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି, ତାହା ଅନୁଶୀଳନ କରାଯାଏ । ବର୍ଗେରନ ଓ ସ୍ପାସିଆଲ ସିନୋପ୍ଟିକ କ୍ଲାସିଫିକେସନ ସିସ୍ଟମରେ ବାୟୁ ପିଣ୍ଡର ମୂଳ ଉତ୍ସ ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୁତ କରାଯାଇ ବର୍ଗୀକରଣ କରାଯାଏ । 
 
ପାଲିଓକ୍ରଲାମାଟୋଲୋଜିରେ (Paleoclimatology) ପୁରାତନ କାଳର ଜଳବାୟୁ ବିଷୟର ଅନୁଶୀଳନ ହୁଏ । ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପୁର୍ବରୁ ବ‌ହୁତ ସ୍ୱଳ୍ପ ସଳଖ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ମିଳୁଥିଲା, ଅଳ୍ପ ଜଳବାୟୁର  ହେଉଥିବାରୁ ପ୍ରୋକ୍ସି ଭାରିଏବଲରେ ନନ-ବାୟୋଟିକ ପ୍ରମାଣ ଯେପରିକି ହ୍ରଦ ଶ‌ଯ୍ୟା, ଓ ବରଫ କୋରରେ (ice cores) ମିଳୁଥିବା ସେଡିମେଣ୍ଟର ପ୍ରୋକ୍ସି ଭାରିଏବଲରୁ (proxy variables) ପାଲିଓକ୍ଲାଇମେଟ ଅନୁମାନ କରାଯାଉଥିଲା ଓ ଡେଣ୍ଡ୍ରୋକ୍ରୋନୋଲୋଜି ବା ବୃକ୍ଷ ମୁଦ୍ରିକା (tree rings) ତ‌ଥା କୋରାଲରୁ ବାୟୋଟିକ ପ୍ରମାଣ ମିଳୁଥିଲା । ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଜଳବାୟୁର ଗାଣିତିକ ମଡେଲକୁ (Climate models) କୁହାଯାଏ । ଅନେକ ଗୁଡ଼ିଏ କାରକ ଯୋଗୁ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ । ଜାଗତିକ ଉଷ୍ମତା ଫଳରେ ପୁନର୍ବଣ୍ଟନ ହୁଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ  ହାରାହାରି ଉତ୍ତାପରେ  ୩°ସେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲେ ୩୦୦-୪୦୦ କି:ମି: ଦ୍ରାଘିମା ବା ୫୦୦ମାଇଲ ଉଚ୍ଚତାକୁ ଆଇସୋଥର୍ମ ସିଫ୍ଟ ହୁଏ । ତେଣୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏଲିଭେସନ ଯୋଗୁ ଉପରକୁ ଓ ଦ୍ରାଘିମା ଯୋଗୁ ମେରୁ ଦିଗକୁ ଗତି କରନ୍ତି । 
 
 ସଂଜ୍ଞା 
ଜଳବାୟୁ ଓ ପାଣିପାଗ ମଧ୍ୟରେ ଫରକ‌କୁ ଏକ ଜନପ୍ରିୟ ଶବ୍ଦାବଳୀରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ: "ତୁମେ ଯାହା ଆଶା କର ତାହା ଜଳବାୟୁ, ତୁମେ ଯାହା ପାଅ ତାହା ପାଣିପାଗ ।" ଐତିହାସିକ ସମୟରୁ ଦ୍ରାଘିମା, ଉଚ୍ଚତା, ଜଳ-ସ୍ଥଳର ଅନୁପାତ ଓ ସମୁଦ୍ର-ପର୍ବତ ଭଳି ଅନେକ ଗୁଡ଼ିଏ ସ୍ଥିର ଭାରିଏବଲ ଅଛି । ପ୍ଲେଟ ଟେକ୍ଟିନିକସ ଯୋଗୁ ଏମାନଙ୍କର ନିୟୁତ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ଧରି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଆସୁଛି । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ରର ଥର୍ମୋହାଲାଇନ ସଞ୍ଚାଳନ ଯୋଗୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମୁଦ୍ର ବେସିନ ଅପେକ୍ଷା ଆଟଲାଣ୍ଟି ସମୁଦ୍ରରେ ୫ °ସେ (୯ °ଫା) ଉଷ୍ମତା ବୃଦ୍ଧି ହେଉଛି । 

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ପରିବେଶ
ଜେଟ ସ୍ରୋତ

thumb|350px|The polar jet stream can travel at speeds greater than . Here, the fastest winds are coloured red; slower winds are blue.
thumb|250px|Clouds along a jet stream over Canada.
ଜେଟ ସ୍ରୋତ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Jet streams) କ‌ହିଲେ ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ (atmospheres) ଥିବା ଦୃତଗାମୀ , ଅଣଓସାରିଆ, ବିଷର୍ପିତ ବାୟୁ ସ୍ରୋତକୁ (air currents) ବୁଝାଏ ।  ପୃଥିବୀର ଜେଟ ସ୍ରୋତ ଟ୍ରୋପୋପଜ (tropopause) ଉଚ୍ଚତାରେ ସ୍ଥାନିତ ହୋଇଥାଏ ଓ ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ବକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥାଏ । ତାହାର ସର୍ପିଳ (meandering) ପଥର ଆକାର ଥାଏ । ଜେଟ ସ୍ରୋତ ଆରମ୍ଭ ହୋଇପାରେ, ବନ୍ଦ ହୋଇପାରେ, ଦୁଇ ଭାବରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇପାରେ ବା ସ୍ରୋତର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ଓ ଓଲଟା ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ଗତି କରିପାରେ ।  

ସର୍ବଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜେଟ ସ୍ରୋତରେ 'ପୋଲାର ଜେଟ' ନାମ ଅଛି ଯାହା ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନର ୯–୧୨ କି.ମି. (୩୦,୦୦୦–୩୯,୦୦୦ ଫୁଟ)  ଉପରେ ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚତା ଓ କିଛି ଦୁର୍ବଳ ସବଟ୍ରପିକାଲ ଜେଟ ୧୦–୧୬ କି.ମି. (୩୩,୦୦୦–୫୨,୦୦୦ ଫୁଟ) ଉଚ୍ଚତାରେ ଥାଏ । ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ (Northern Hemisphere) ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ (Southern Hemisphere), ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ପୋଲାର ଓ ସବଟ୍ରପିକାଲ ଜେଟ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ । ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ, ୟୁରୋପ, ଏସିଆ ଓ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୁଦ୍ରର ମଧ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତର ଦ୍ରାଘିମାରେ ଜେଟ ସ୍ରୋତ ହୁଏ । ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ ପୋଲାର ଜେଟ ମୂଖ୍ୟତଃ ଆଣ୍ଟର୍କଟିକା ଉପରେ ବର୍ଷ ସାରା ଘୂରୁଥାଏ ।

ଦୁଇଟ କାରକ ଯଥା:- ସୌର ରାଡିଏସନ (solar radiation) ଯୋଗୁ ବଡ଼ ଧରଣର ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ସଞ୍ଚାଳନ (ଯେପରିକି ପୋଲାର, ଫେରେଲ ଓ ହାଡଲେ) ସେଲ ଓ ସେହି ଘୂର୍ଣ୍ଣାୟମାନ ପିଣ୍ଡ ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଥିବା କୋରିଓଲିସ ବଳ (Coriolis force) ହେବା ଯୋଗୁ ଜେଟ ସ୍ରୋତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ । ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଅକ୍ଷ ଚାରିପାଖରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ (rotation) ଯୋଗୁ କୋରିଓଲିସ ବଳ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ । ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନଙ୍କରେ ସୋଲାର ଉତ୍ତାପ ବଦଳରେ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଉତ୍ତାପ ‌(internal heat) ଯୋଗୁ ଜେଟ ସ୍ରୋତ ତିଆରି ହୁଏ । ପୋଲାର ଓ ଫେରେଲ ସଞ୍ଚାଳନ ସେଲର ସଙ୍ଗମ ସ୍ଥଳରେ ପୋଲାର ଜେଟ ସ୍ରୋତ ତିଆରି ହୁଏ । ଫେରେଲ ଓ ହାଡଲେ ସଞ୍ଚାଳନ ସେଲମାନଙ୍କର ସୀମାରେ ସବଟ୍ରପିକାଲ ଜେଟ ସ୍ରୋତ ତିଆରି ହୁଏ । 

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜେଟ ସ୍ରୋତ ମଧ୍ୟ ଅଛି । ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧର ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମମଣ୍ଡଳୀୟ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ଇଷ୍ଟରଲି ଜେଟ ତିଆରି ହୁଏ ବିଶେଷତଃ ଯେଉଁଠାରେ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚତାରେ ଆର୍ଦ୍ର ବାୟୁ ଓ ଶୁଷ୍କ ବାୟୁ ଧକ୍କା ଖାଆନ୍ତି । ମଧ୍ୟ ସଂଯୁକ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କରେ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ନିମ୍ନ ଉଚ୍ଚତା ଜେଟ ତିଆରି ହୁଏ । ଥର୍ମୋସ୍ଫିଅରରେ (thermosphere) ମଧ୍ୟ ଜେଟ ସ୍ରୋତ ତିଆରି ହୁଏ । 
 
ପାଣିପାଗ ପୂର୍ବାନୁମାନ (weather forecasting) ନିମନ୍ତେ ଅନ୍ତରୀକ୍ଷବିଜ୍ଞାନୀମାନେ କେତେକ ଜେଟ ସ୍ରୋତର ସାହାଯ୍ୟ ନିଅନ୍ତି । ଉଡ଼ାଜାହଜ ଭ୍ରମଣରେ ଏହାର ଏକ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ବ୍ୟବସାୟିକ ମୂଲ୍ୟ ଅଛି ଯାହା ନାଟକୀୟ ଭାବରେ ଜେଟ ସ୍ରୋତକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରି ସମ ଦିଗ ବା ଓଲଟା ଦିଗରେ ପ୍ରବାହିତ ହେବା ଫଳରେ ଏୟାର ଲାଇନର ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଖର୍ଚ୍ଚ ଓ ସମୟ ବରବାଦ ହୁଏ । ଅନେକ ସମୟରେ ଏହି କାରଣ ଯୋଗୁ ସମ ଦିଗରେ ଉଡ଼ାଜାହଜ ଗତି କରେ । ଏୟାର ଲାଇନ ଓ ଏୟାର ଟ୍ରାଫିକ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ କିପରି ସଂଯୁକ୍ତ ଭାବରେ କାମ କରନ୍ତି ତାହାର ଉଦାହରଣ ଏହି ଉତ୍ତର ଆଟଲାଣ୍ଟିକ ଟ୍ରାକରେ (North Atlantic Tracks) ମିଳେ । 
 
 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ପୃଥିବୀ
ବିଲ କ୍ଲିଣ୍ଟନ

ଉଇଲିଅମ ଜେଫରସନ କ୍ଲିଣ୍ଟନ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ William Jefferson Clinton (ଜନ୍ମ ଉଇଲିଅମ ଜେଫରସନ ବ୍ଲାଇଦ ୩/ William Jefferson Blythe III; ଅଗଷ୍ଟ ୧୯, ୧୯୪୬) ଜଣେ ଆମେରିକୀୟ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ ଥିଲେ ଓ ସନ ୧୯୯୩-୨୦୦୧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ୪୨ତମ ପ୍ରେସିଡେଣ୍ଟ (president of the United States) ବା ସଭାପତି&nbsp:ଥିଲେ । ସଭାପତି ହେବା ପୂର୍ବରୁ ସେ ଆର୍କାନସେସର ଗଭର୍ଣ୍ଣର (governor of Arkansas (୧୯୭୯–୧୯୮୧ ଓ ୧୯୮୩–୧୯୯୨)) ଓ ଆର୍କନସାସ ଆଟର୍ଣ୍ଣି ଜେନେରାଲ (attorney general of Arkansas (୧୯୭୭–୧୯୭୯)) ଥିଲେ । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ସେ ଡେମୋକ୍ରାଟିକ ପାର୍ଟିର ସଭ୍ୟ ଥିଲେ ଓ ନୂଆ ଡେମୋକ୍ରାଟ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଅନେକ ନୀତି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବା ତୃତୀୟ ପଥ (centrist "Third Way") ରାଜନୀତି ଦର୍ଶନ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲା । ପୂର୍ବତନ ସେକ୍ରେଟାରୀ ଅଫ ସ୍ଟେଟସ୍ ଓ ପୁର୍ବତନ ସିନେଟର ହିଲାରୀ କ୍ଲିଣ୍ଟନଙ୍କର ସେ ସ୍ୱାମୀ ଥିଲେ । ସନ ୧୯୯୮ରେ ହାଉସ ଅଫ ରିପ୍ରେଜେଣ୍ଟେଟିଭ ତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ମହାଅଭିଯୋଗ (Clinton was impeached) ପ୍ରସ୍ତାବ ଆଣିଥିଲେ । ହ୍ୱାଇଟ ହାଉସରେ ଥିବା ଜଣେ ୨୨ ବର୍ଷୀୟ ମହିଳା ମୋନିକା ଲେୱିନସ୍କି ସ‌ହ ପ୍ରେମ ସମ୍ପର୍କ କଥା ସେ ଲୁଚେଇ ଥିବାର ଅପରାଧ କରିଥିବା ଅଭିଯୋଗ ଆସଥିଲା । ୟୁନାଇଟେଡ ସ୍ଟେଟସ ସିନେଟ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଅଭିଯୋଗରୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ସଭାପତି ଆସନରେ ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ । ଆମେରିକାର ୧୩୦ ବର୍ଷର ଇତିହାସରେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ କେବଳ ଆଉ ଜଣେ ସଭାପତି ଆଣ୍ଡ୍ରୁ ଜନସନ ଏହିଭଳି ଅଭିଯୋଗର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲେ । 

କ୍ଲିଣ୍ଟନ‌ ଆର୍କାନସାସରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରି ଜର୍ଜଟାଉନ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ, (Georgetown University), ୟୁନିଭରସିଟି କଲେଜ ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ଼ University College, ଓ ୟାଲେ ଲ ସ୍କୁଲରେ (Yale Law School) ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ । ୟାଲେଠାରେ ସେ ହିଲାରୀ ରୋଧାମଙ୍କୁ ଭେଟିଥିଲେ ଓ ସନ ୧୯୭୫ରେ ତାଙ୍କ ସ‌ହିତ ବିବାହ କରିଥିଲେ । ଲ ସ୍କୁଲର ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରିବା ପରେ ସେ ଆର୍କାନସାସକୁ ଫେରି ଆସି ଆଟର୍ନି ଜେନେରାଲ ଅଫ ଅର୍କାନସାସ ଇଲେକସନରେ ଜୟ ଲାଭ କରି ସେହି ପଦବୀରେଏ ୧୯୭୭ରୁ ୧୯୭୯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ପରେ ସେ ଆର୍କାନସାସର ଗଭର୍ଣ୍ଣର ହୋଇଥିଲେ । ସଭାପତି ଥିବା ସମୟରେ ସେ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀକୁ ପୁରା ବଦଳେଇ ଦେଇଥିଲେ ଓ ନ୍ୟାସନାଲ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଆସୋସିଏସନରୁ ଚେୟାରମ୍ୟାନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ତଦାନନ୍ତିନ ଜର୍ଜ ବୁଶଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ସେ ସନ ୧୯୯୨ରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ପ୍ରେସିଡେଣ୍ଟ ଭାବରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ସେତେବେଳର ଇତିହାସରେ ସେ ମାତ୍ର ୪୬ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତୃତୀୟ ଯୁବ ପ୍ରେସିଡେଣ୍ଟ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । 

ଆମେରିକା ଇତିହାସରେ ସର୍ବାଧିକ କାଳ ସେ ଶାନ୍ତି କାଳ ଅର୍ଥନୈତିକ ବିସ୍ତାର ସମୟରେ ପ୍ରେସିଡେଣ୍ଟ ଥିଲେ । ସନ ୧୯୯୪ର ଇଲେକସନରେ ୪୦ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଥର ନିମନ୍ତେ ୟୁନାଇଟେଡ ସ୍ଟେଟସ କଂଗ୍ରେସ ଉପରେ ରିପବ୍ଲିକାନ ପାର୍ଟି ୟୁନିଫାଏଡ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ (won unified control) ଲାଭ କରିଥିଲା ।

 ପ୍ରାକ୍ ଜୀବନ ଓ ପେଷା 
thumb|left|Clinton's birthplace in Hope, Arkansas

 ସନ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯, ୧୯୪୬ରେ ସେ ହୋପ ଆର୍କାନସାସର (Hope) ଜୁଲିଆ ଚେଷ୍ଟର ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଓ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ନାମ ଉଇଲିଅମ ଜେଫରସନ ବ୍ଲାଇଦ ୩ ରଖାଯାଇଥିଲା । 

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୪୬ ଜନ୍ମ
ଭଗବାନ ଜୟସିଂହ

ଭଗବାନ ଜୟସିଂହ (ଜନ୍ମ ୧ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୫୨) ଜଣେ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାରପ୍ରାପ୍ତ କବି ଓ ସମାଲୋଚକ । ସେ ଉଭୟ ଓଡ଼ିଆ ଓ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଲେଖନ୍ତି । ଓଡ଼ିଆରେ ତାଙ୍କର ୭ଟି ଓ ଇଂରାଜୀରେ ୫ଟି କବିତା ସଂକଳନ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି । ବୃତ୍ତିରେ ସେ ଜଣେ ଶିକ୍ଷାବିତ । ୨୦୧୬ ବର୍ଷ ପାଇଁ ସେ ନିଜ କବିତା ପୁସ୍ତକ ଫେରନ୍ତି ଘର ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ ।
 ରଚନାବଳୀ 
 ନିର୍ବାସନର ପକ୍ଷୀ
 ଘୋଷଯାତ୍ରା (କଟକ ଫ୍ରେଣ୍ଡସ୍ ପବ୍ଲିଶର୍ସ ୧୯୯୪)
 ଓଲଟ ଦୃଶ୍ୟ (କଟକ ଆର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକାଶନ ୧୯୯୫)
 ମାୟାଘେରରେ କାଳିଦାସ(ପୁରୀ ସତ୍ୟମ ପ୍ରକାଶନ ୨୦୦୨)
 ଏଇ ଅଛି ଏଇ ନାହିଁ
 ଲାଲ ଡଙ୍ଗା
 ଫେରନ୍ତି ଘର (ବାଲେଶ୍ୱର: ଶ୍ରଦ୍ଧା ପବ୍ଲିକେଶନ୍, ୨୦୧୪)
 The Dapples of Darkness

 ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ 
 ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର - ୨୦୧୬ (ଫେରନ୍ତି ଘର)
 ଝଙ୍କାର ପୁରସ୍କାର (କବିତା), ୨୦୦୦(ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଚାର ସମିତି ପ୍ରଦତ୍ତ)
 ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଦାସ ଅନୁବାଦ ସାହିତ୍ୟ ସମ୍ମାନ, ୨୦୧୯ (ଉତ୍କଳ ସାହିତ୍ୟ ସମାଜ ପ୍ରଦତ୍ତ ସମ୍ମାନ)
 ଗୋକର୍ଣ୍ଣିକା ସମ୍ମାନ
 ଭାନୁଜୀ ରାଓ ସ୍ମାରକୀ ପୁରସ୍କାର - ୨୦୨୩ (ଗଙ୍ଗାଧର ରଥ ଫାଉଣ୍ଡେସନ ପ୍ରଦତ୍ତ)
 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୫୨ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ଝଙ୍କାର ପୁରସ୍କାର ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ କବି
ହିନା ରବାନି ଖର

ହିନା ରବାନି ଖର (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Hina Rabbani Khar, ଉର୍ଦ୍ଦୁ ଭାଷାରେ (Urdu: ; ଜନ୍ମ ୧୯ ନଭେମ୍ବର ୧୯୭୭) ଜଣେ ପାକିସ୍ଥାନୀ (Pakistani) ରାଜନୀତିଜ୍ଞ  politician ଯିଏ ଫେବ୍ରୁଆରୀ ୨୦୧୧ରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୩ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାକିସ୍ଥାନର ବିଦେଶ ମନ୍ତ୍ରୀ (Foreign Minister of Pakistan) ଥିଲେ । ମାତ୍ର ତେତିଶ ବର୍ଷ ବୟସର ସେ ସବୁଠାରୁ କନିଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରଥମ ମହିଳା ଭାବରେ ସେହି ପଦବୀକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଥିଲେ ।

ଖର ମୁଜାଫରଗଡ଼ରେ ଥିବା ଗୋଟିଏ ସାମନ୍ତବାଦୀ (feudal family) ପରିବାରର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସଭ୍ୟ ଅଟନ୍ତି । ସେ ଲାହୋର ୟୁନିଭରସିଟିରେ ଓ ୟୁନଭରସିଟି ଅଫ ମାସାଚୁସେଟ ଆମହର୍ସ୍ଟରେ (LUMS and U Mass - Amherst) ବିଜନେସ ମ୍ୟାନେଜମେଣ୍ଟ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ପରେ ସନ ୨୦୦୨ରେ ପାକିସ୍ଥାନ ମୁସଲିମ ଲିଗ ତରଫରୁ ପାକିସ୍ଥାନ ନ୍ୟାସନାଲ ଆସେମ୍ବ୍ଲିର ସଦସ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ । ପାକିସ୍ଥାନ ଅର୍ଥନୈତିକ ପଲିସି ବା ନୀତି (economic policy) ନିମନ୍ତେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ହୋଇ ମିନିଷ୍ଟର ଅଫ ସ୍ଟେଟରେ ଜୁନିଅର ମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଥିଲେ ଓ ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀ ସଉକତ ଅଜିଜଙ୍କ ଅଧୀନରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।  ସନ ୨୦୦୯ରେ ସେ ଦଳ ବଦଳ କରି ପାକିସ୍ଥାନ ପିଓପ୍ଲ ପାର୍ଟିରେ ଯୋଗ ଦେଇ ରିଲେକସନରେ ଜିତିବା ପରେ ବିତ୍ତ ଓ ଅର୍ଥନୀତି ମାମଲାର ମନ୍ତ୍ରୀ (Minister of State for Finance and Economic Affairs) ପଦବୀ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଥିଲେ ଓ ସେହି ବର୍ଷ ସେ ପ୍ରଥମ ମହିଳା ଭାବରେ ଜାତୀୟ ବଜେଟ[୫] ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ତଦାନନ୍ତୀନ ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀ ୟୁସୁଫ ରାଜା ଗିଲାନି ତାଙ୍କୁ ଜୁଲାଇ ୨୦୧୧ରେ ବିଦେଶ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାର ଦେଇଥିଲେ ଓ ସନ ୨୦୧୩ରେ ଜେନେରାଲ ଇଲେକସନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତି ସେହି ପଦବୀ ରହିବ ପରେ ସକ୍ରିୟ ରାଜନୀତିରୁ ଅବସର ନେଲେ । ଭାରତ ସାଥିରେ ସେ ସଶକ୍ତ ସମ୍ପର୍କ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା ଚଲେଇଥିଲେ । 

 ପ୍ରାକ୍ ଜୀବନ ଓ ପରିବାର 
ପାକିସ୍ଥାନ ପାକିସ୍ଥାନର ମୁଲତାନ ସ‌ହରରେ ସେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । 
ଗୁଲାମ ନୁର ରବାନି ଖରଙ୍କର (Ghulam Noor Rabbani Khar) ସେ କନ୍ୟା ଥିଲେ ।  ତାଙ୍କ ପିତା ଜଣେ ଜାତୀୟ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ ଥିଲେ ଓ ପାକିସ୍ଥାନ ଜାତୀୟ ଆସେମ୍ବ୍ଲିର (National Assembly) ସଭ୍ୟ ଥିଲେ । ତଦାନନ୍ତୀନ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପଞ୍ଜାବର ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଗୁଲାମ ମୁସ୍ତାଫା ଖରଙ୍କର ସେ ଝିଆରୀ ଥିଲେ । 

ଶିକ୍ଷା
ଲାହୋର ୟୁନିଭରସିଟି ଅଫ ମ୍ୟାନେଜମେଣ୍ଟ ବିଜ୍ଞାନର (Lahore University of Management Sciences (LUMS)) ସେ ସ୍ନାତକ ହୋଇଥିଲେ ଯେଉଁଠି ସେ ସନ ୧୯୯୯ରେ ଅର୍ଥନୀତିରେ ବିଏସସି କରି ସମ୍ମାନ ସ‌ହିତ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ ।  ସନ ୨୦୦୨ରେ ସେ ୟୁନିଭରସିଟି ଅଫ ମାସାଚୁସେଟ (University of Massachusetts at Amherst ), ଆମହରସ୍ଟରେ ବିଜନେସ ମ୍ୟାମେଜମେଣ୍ଟରେ ମାସ୍ଟର ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ । 
 
ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିବା ପରଠାରୁ ଲୁମସ ସ‌ହିତ ଖର ସମ୍ପର୍କ ରଖିଥିଲେ । ସନ ୨୦୧୨ରେ ସେ ବିଦେଶ ନୀତି ଓ ଯୁବ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଉପରେ ଏକ ବକ୍ତୃତା ଦେଲେ ଓ ଅବଦୁସ ସଲାମ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ ଅଫ ଫିଜିକ୍ସ ନିମନ୍ତେ ଅର୍ଥ ଯୋଗାଡ଼ କରିଥିଲେ । 

ରାଜନୀତି ପେଷା
 
ସନ ୨୦୦୨ରେ ହୋଇଥିବା ପାକିସ୍ଥାନ ସାଧାରଣ ଇଲେକସନରେ ପାକିସ୍ଥାନ ଆସେମ୍ବ୍ଲିର ସଭ୍ୟ ରୂପେ ମୁଜାଫରଗଡ଼ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥଲେ । ତାଙ୍କ ପିତା ଗୁଲାମ ନୁର ରବାନି ଖର ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରୁ ପୂର୍ବରୁ ଯିତିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପରିବାରର ଅଧିକାଂଶ ସଦସ୍ୟ ଏଥିରେ କୃତକାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇପାରିନଥିଲେ ।  ପାର୍ଲିଆମେଣ୍ଟର ସଭ୍ୟ ନିହାତି କମ୍‌ରେ ଏକ ୟୁନିଭରସିଟିର ଡିଗ୍ରୀଧାରୀ ହେବାର ଏକ ନୂଆ ନିୟମରେ ଯୋଗୁ ସେମାନେ କୃତକାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇପାରିନଥିଲେ । ପିତାଙ୍କର ଅର୍ଥ ସମର୍ଥନ ଓ ଇଲେକସନ ରାଲିରେ ଯୋଗଦାନ ପାଇବା ଫଳରେ ସେ ଏକ ନୁତନ ପାକିସ୍ଥାନ ମୁସଲିମ ଲିଗ କ୍ୟୁ  ଗଠନ କରିଥିଲେ, ଓ କୌଣସି ପୋଷ୍ଟରରେ ତାଙ୍କ ଫଟୋ ଛପେଇ ନଥିଲେ । 

 ଆଧାର