biswa921/orwiki-latest-pages-articles-raw huggingface dataset:
ୱାଘା ସୀମା ସମାରୋହ

thumb|Wagah Border Ceremony from Pakistani Side, 2013
thumb|Wagah border crossing view from Indian side, 2013

ୱାଘା ସୀମା ସମାରୋହ (ପତାକା ଅବତରଣ ସମାରୋହ) ହୁସେଇନବଳା ଜାତୀୟ ସହିଦ ସ୍ମାରକୀ ନିକଟରେ ଭାରତର ବର୍ଡର ଶିକୁରିଟୀ ଫୋର୍ସ ଓ ପାକିସ୍ଥାନର ପାକିସ୍ତାନ ରେଞ୍ଜର୍ସ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଗ୍ମ ସୀମା ଗେଟଠାରେ ଏହି ସମାରୋହ ଦୈନିକ ହେଇଥାଏ । ଏହି ପରମ୍ପରା ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ୧୯୫୯ ମସିହାରୁ ସଦଭାବନା ମୂଳକ ପଦକ୍ଷେପ ଭାବରେ ଚାଲିଆସୁଛି । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ସୁନ୍ଦର ଓ ମନୋରଞ୍ଜକ ହେଇଥାଏ । ଏହାକୁ ଉଭୟ ଦେଶର ସେନାବାହିନୀ ମଧ୍ୟରେ ସଦ୍ଭାବ ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା ଓ ସେହି ପରମ୍ପରା ଆଜି ଯାଏ ବଳବତ୍ତର ରହିଛି । 

 ବର୍ଣ୍ଣନା 
ୱାଘା ସୀମାନ୍ତ ନିକଟରେ ପ୍ରତ୍ୟହ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପୂର୍ବରୁ ଗେଟ ନିକଟରେ ଗ୍ରାଣ୍ଡ ଟ୍ରଙ୍କ ରୋଡ଼ରେ ଉଭୟ ଦେଶର କିଛି ସୈନ୍ୟ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭଙ୍ଗୀରେ ପାରେଡ଼ କରି ଉଭୟ ଦେଶର ଜାତୀୟ ପତାକାକୁ ଅବତରଣ କରନ୍ତି । ଉଭୟ ଦେଶର ଜଣେ ଗାର୍ଡ଼ ନିଜ ପଟIର ଗେଟରେ ଛିଡ଼ା ହେଇ ଟିଏଚକେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟରେ ଗେଟ ଖୋଲା ଓ ସମକାଳରେ ନିଜ ଦେଶର ପତାକାକୁ ଅବନମିତ କରନ୍ତି । ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସ୍ତରରେ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ "ବିଟିଂ ରିଟ୍ରିଟ" କୁହାଯାଏ ଓ ଏହି ପରମ୍ପରା ଅନେକ ଦେଶର ସୀମାରେ ରହିଥାଏ । ଏହି ସମାରୋହ ଦେଖିବାକୁ ଦେଶର ଅନନ୍ୟ ସ୍ଥାନରୁ ଅନେକ ଦର୍ଶକ ଏପରିକି ବିଦେଶ ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନେ ଆସିଥାନ୍ତି । ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ପାକିସ୍ଥାନର ମେଜର ଜଣେେରାଲ ୟାକୁବ ଅଲି ଖାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହି ସମାରୋହକୁ କମ ଭାବରେ ପାଳନ କରାଯାଉଛି  ୨୦୧୦ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ମାସରେ ପାକିସ୍ଥାନ ରେଞ୍ଜର୍ସର ମେଜର ୟାକୁବ ଅଲି ଖାନ ପରମ୍ପରାରେ ଉତ୍ୟକ୍ତ ଭାବକୁ କମେଇବା ନିମନ୍ତେ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ନେଇଥିଲେ ।
 ୨୦୧୪ ଆତ୍ମଘାତୀ ଆକ୍ରମଣ 
୨୦୧୪ ମସିହାର ନଭେମ୍ବର ୪ ତାରିଖରେ ଜଣେ ଆତଙ୍କବାଦୀ ଆତ୍ମଘାତୀ ଆକ୍ରମଣ କରିବାରୁ ୱାଘା ସୀମା ଅଞ୍ଚଳରେ ୬୦ ଜଣ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ । ଏହା ସମାରୋହ ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ ଘଟିଥିଲା ।
 ୨୦୧୬ ଭାରତ-ପାକିସ୍ଥାନ ଉତ୍ତେଜନା 
୨୦୧୬ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୯ରେ ଭାରତ-ପାକିସ୍ଥାନ ସାମରିକ ଦ୍ୱନ୍ଦ ହେବାରୁ ଏହି ସମାରୋହକୁ ବନ୍ଦ ରଖାଯାଇଥିଲା । ଏହି ଉତ୍ତେଜନା କାରଣରୁ ଭାରତର ସୀମା ସୁରକ୍ଷା ବାହିନୀର ସୈନିକମାନେ ଦୀପାବଳୀ ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସରେ ଅଭିନନ୍ଦନ ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦ ରଖିଥିଲେ ।

 ଗ୍ୟାଲେରି 

 ଅଧିକ ପଠନ 
 ଅଟାରୀ, ଭାରତ-ପାକିସ୍ଥାନ ସୀମାରେ ଥିବା ଏକ ଗାଁ

 ଆଧାର 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 Michael Palin at the India-Pakistan border ceremony on the Pakistani side (from Himalaya with Michael Palin). BBCWorldwide video on YouTube.
 Sanjeev Bhaskar at the India-Pakistan border ceremony on the Indian side. BBCWorldwide video on YouTube.

ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳୀ
ଆର୍ସେନିକ ବିଷକ୍ରିୟା

ଆର୍ସେନିକ ବିଷକ୍ରିୟା (ଇଂରାଜୀରେ Arsenic poisoning) ଏକ ଡାକ୍ତରୀ ସମସ୍ୟା ଯାହା ଦେହରେ ଅଧିକ ଆର୍ସେନିକ (arsenic) ସ୍ତର ଥିଲେ ଉପୁଜେ । ସ୍ୱଳ୍ପ ସମୟ ନିମନ୍ତେ ଏହି ବିଷ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ବାନ୍ତି (vomiting), ପେଟ ଯନ୍ତ୍ରଣା (abdominal pain), ଏନ‌ସେଫାଲୋପାଥି (encephalopathy), ରକ୍ତ ମିଶ୍ରତ ପାଣି ସଦୃଶ ତରଳ ଝାଡ଼ା ଇତ୍ୟାଦି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ । ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ମୋଟା ଚମ, କଳା ଚମ, ପେଟ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ତରଳ ଝାଡ଼ା, ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ରୋଗ (heart disease), ଅଧିକ ଚର୍ମ ବର୍ଣ୍ଣକଣା ବା ହାଇପରପିଗମେଣ୍ଟେସନ (darker skin),  ନିଉରୋପାଥି (numbness) ଓ କର୍କଟ ରୋଗ ଇତ୍ୟାଦି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ ।

ଆର୍ସେନିକ ଅପମିଶ୍ରିତ ପାନୀୟ ଜଳ (drinking water) ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ପାନ କରିବା ଏହି ବିଷକ୍ରିୟାର ଏକ ସାଧାରଣ କାରଣ ।  ପ୍ରାକୃତିକ ଉପୟରେ ଭୂତଳ ଜଳ Groundwater ଅଧିକାଂଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅପମିଶ୍ରିତ ହୁଏ ଓ ଖଣି (mining) ବା କୃଷି ଯୋଗୁ ମଧ୍ୟ ଅପମିଶ୍ରିତ ହୋଇପାରେ ।  ଜଳରେ ଆର୍ସେନିକ ସ୍ତର ୧୦-୫୦ ପାର୍ଟସ ପର ବିଲିଅନରୁ (parts per billion) କମ ରଖିବାକୁ ସୁପାରିସ କରାଯାଏ ।  ବିଷାକ୍ତ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ସ୍ଥାନ (toxic waste site) ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଔଷଧରୁ (:en:traditional medicines:) ମଧ୍ୟ ସଂସ୍ପର୍ଶ ହୋଇପାରେ ।  ଅଧିକାଂଶ  ବିଷକ୍ରିୟ ଆକସ୍ମିକ ଭାବରେ ଅଜାଣତରେ ହୁଏ ।   ଆର୍ସେନିକଦ୍ୱାରା ପ୍ରାୟ ୨୦୦ ଏଞ୍ଜାଇମର (enzymes) କାର୍ଯ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଯାଇପାରେ ।  ପରିସ୍ରା, ରକ୍ତ ଓ ବାଳ ପରୀକ୍ଷା କରି ଆର୍ସେନିକ ଥିବା ପ୍ରମାଣ କରାଯାଏ । 

ଅଧିକ ମାତ୍ରାର ଆର୍ସେନିକ ନ ଥିବା ଜଳ ପାନ କରିବାଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷେଧ ସମ୍ଭବ ହୁଏ । ଏଥି ନିମନ୍ତେ ବିଶେଷ ଧରଣର ଫିଲଟର ବ୍ୟବ‌ହାର କରି ବା ବର୍ଷାଜଳ (rainwater) ବ୍ୟବ‌ହାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ବିଷକ୍ରିୟା  ନିମନ୍ତେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଚିକିତ୍ସାର ଉପକାରୀତା ବିଷୟରେ ପ୍ରମାଣ ମିଳୁନି । ଆକ୍ୟୁଟ ବିଷକ୍ରିୟା ଥିଲେ ପ୍ରଥମେ ନିର୍ଜଳନ ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଡାଇମରକାପ୍ଟୋସକସିନିକ ଏସିଡ (Dimercaptosuccinic acid/ DMSA) ଅଥବା ଡାଇମରକାପ୍ଟୋପ୍ରୋପେନ ସଲଫେଟ (dimercaptopropane sulfonate/ DMPS) ବ୍ୟବ‌ହାର କରାଯାଏ କିନ୍ତୁ ଡାଇମରକାପ୍ରୋଲ (dimercaprol ବା BAL) ଦେବାକୁ ସୁପାରିସ କରାଯାଏ ନାହିଁ ।  ହେମୋଡାଏଲିସିସ Hemodialysis ବ୍ୟବ‌ହାର କରାଯାଇପାରେ । 

ପାନୀୟ ଜଳ ମାଧ୍ୟମରେ ସାରା ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରାୟ ୨୦୦ ନିୟୁତରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ବିପଦମୁକ୍ତ ସ୍ତରରୁ ଅଧିକ ଥିବା ଆର୍ସେନିକ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସୁଛନ୍ତି ।   ବାଙ୍ଗଲାଦେଶ ଓ ପଶ୍ଚିମ‌ବଙ୍ଗ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛି । ଆକ୍ୟୁଟ ବିଷକ୍ରିୟା କ୍ୱଚିତ ହୁଏ । ଏବର୍ସ ପାପିରସରେ (Ebers papyrus) ଖ୍ରୀ:ପୂ: ୧୫୦୦ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏହି ସମସ୍ୟା ବିଷୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି । 

 ଆଧାର 

ବାହାର ଲିଙ୍କ
 

ଶ୍ରେଣୀ:ବିଷକ୍ରିୟା
ଖରିଆ ଭାଷା

ଖରିଆ ଭାଷା(autonym: kʰaɽija or kʰeɽijaPeterson, John. 2008. )ପୂର୍ବ ଭାରତର ମୁଣ୍ଡା ଜନଜାତିର ଲୋକ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଏକ ଭାଷା । 

 ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ 
ଖରିଆ ଭାଷା ମୁଣ୍ଡା ଭାଷା ପରିବାରର ଖରିଆ- ଜୁଆଙ୍ଗ ଶାଖା । ଏହା ଜୁଆଙ୍ଗ ଭାଷା ସହ ଅନେକ ସମାଞ୍ଜସ୍ୟ ରଖିଥାଏ । ତେବେ ଖରିଆ ଓ ଜୁଆଙ୍ଗ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭେଦ । ମୁଣ୍ଡା ଭାଷା ସମୂହ ପରିବାରରେ ଖରିଆ ଓ ଜୁଆଙ୍ଗକୁ ଏକ ଉପଶ୍ରେଣୀ ଭାବରେ ରଖାଯାଇଥାଏ । ତେବେ ଅତି ପ୍ରାଚୀନ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗରେ ଏହାକୁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ମୁଣ୍ଡା ଭାଷାର ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ପ୍ରଜାତି ଭାଷା ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ । 

ଖରିଆ ଭାଷାର ମୁଣ୍ଡରୀ, କୁରୁଖ, ହିନ୍ଦୀ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ସହ ସମ୍ପର୍କ ରହିଥାଏ । 

 ବିସ୍ତାରଣ 
ଖରିଆ ଭାଷା କହୁଥିବା ଲୋକ ଏହି ରାଜ୍ୟ ମାନଙ୍କରେ ରହିଥିବାର ଜଣାଯାଏ , 
 ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ 
 ଶିମୋଗା ଜିଲ୍ଲା
 ଗୁମଳା ଜିଲ୍ଲା
 ଛତିଶଗଡ଼ 
 ସରଗୁଜା ଜିଲ୍ଲା 
 ରାୟଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲା 
 ଓଡ଼ିଶା 
 ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲା 

 ଆଧାର 

 
 Peterson, John. 2008. "Kharia". In Anderson, Gregory D.S (ed). The Munda languages, 434-507. Routledge Language Family Series 3.New York: Routledge. .

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 Online Kharia Dictionary 

ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ଭାଷା
ଜୁଆଙ୍ଗ ଭାଷା

ଜୁଆଙ୍ଗ ଭାଷା ଓଡ଼ିଶାର ଜୁଆଙ୍ଗ ଜନଜାତିଙ୍କଦ୍ୱାରା କଥିତ ଏକ ଭାଷା ।

 ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ 
ଜୁଆଙ୍ଗ ଭାଷା ମୁଣ୍ଡା ଭାଷା ପରିବାରର ଏକ ଅଂଶ । ମୁଣ୍ଡା ଭାଷା ପରିବାର ନିଜେ ଏକ ବିଶାଳ ଭାଷା ପରିବାର ଆଷ୍ଟ୍ରୋ-ଏସିଆଟିକ ଭାଷା ପରିବାରର ସଦସ୍ୟ । ସବୁ ମୁଣ୍ଡା ଜାତୀୟ ଭାଷା ମଧ୍ୟରେ ଜୁଆଙ୍ଗ ଭାଷା ଖରିଆ ସହ ସବୁଠୁ ବେଶି ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଅଛି । ଭାଷାବିଦ ଆଣ୍ଡର୍ସନଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଜୁଆଙ୍ଗ ଓ ଖରିଆ ଭାଷା ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଭାବେ କମ ସମୟ ଭିତର ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଇଥିଲା । 

ଜୁଆଙ୍ଗର ପାର୍ବତ୍ୟ ଓ ସମତଳାଞ୍ଚଳ ନାମରେ ଦୁଇଟି .ପ୍ରକାର ଭେଦ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । 
 ପାର୍ବତ୍ୟ ଜୁଆଙ୍ଗ-  ଗୋନାସିକା ପର୍ବତାଞ୍ଚଳ (କେଉଁଝର ଜିଲ୍ଲା) ଓ ପଲ୍ଲହାଡ ପର୍ବତଞ୍ଚଳ । 
 ସମତଳାଞ୍ଚଳ ଜୁଆଙ୍ଗ - ଦକ୍ଷିଣ କେଉଁଝର ଜିଲ୍ଲାର 147ଟି ଗ୍ରାମ ଓ ପୂର୍ବ ଢେଙ୍କାନାଳ ଗ୍ରାମ 

 ବିସ୍ଥାରଣ 
୨୦୦୧ ଜନଗଣନାର ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ସମୁଦାୟ ୩୦,୮୭୫ ଜଣ ଜୁଆଙ୍ଗ ଭାଷାରେ କଥା ହୁଅନ୍ତି ।  କିନ୍ତୁ ଜୁଆଙ୍ଗ ଭାଷାକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଲୋପ ପାଇବାକୁ ବସିଥିବା ଭାଷା ମଧ୍ୟରେ ଗଣା ଯାଇଥାଏ, କାରଣ ଏହାକୁ ଆଉ ନୂତନ ପିଢୀର ଜୁଆଙ୍ଗମାନେ ବାହାରେ କହିବାର ଦେଖାଯାଉନହି । ବର୍ତ୍ତମାନ ୨୦,୦୦୦ ଲୋକ ଜୁଆଙ୍ଗ କହୁଥିବାର ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ।  

 ଲିଖନ ଶୈଳୀ 
ଜୁଆଙ୍ଗ ଭାଷାରେ ଲେଖିବାକୁ ଓଡ଼ିଆ ଲିପି ବ୍ୟବହାର ହେଇଥାଏ । 

 ଆଧାର 

 Mahapatra, B. P.. “Comparative Notes on Juang and Kharia Finite Verbs”. Oceanic Linguistics Special Publications 13 (1976): 801–814.
 Patnaik, Manideepa. 2008. "Juang". In Anderson, Gregory D.S (ed). The Munda languages, 508-556. Routledge Language Family Series 3.New York: Routledge. .

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 
 http://www.endangeredlanguages.com/lang/4341/samples/10020
 http://www.endangeredlanguages.com/lang/4341

ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ଭାଷା
ସିଂହଭୂମି ଓଡ଼ିଆ

ସିଂହଭୂମି ଓଡ଼ିଆ, ଓଡ଼ିଶାର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଥିବା ଷଢ଼େଇଖଳା-ଖରସୁଆଁ ଜିଲ୍ଲାର କଥିତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା । ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରଚଳିତ ଏହି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରଚଳିତ ଓଡ଼ିଆ ସହ ପ୍ରାୟତଃ ସମାନ ।
thumb|JharkhandWestSinghbhum 

ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ ଓ ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟର ଓଡ଼ିଶା ସୀମାଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିବା ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ ଏହି ଭାଷାକୁ କଥିତ ଭାଷା ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି । ଐତିହାସିକ ସିଂହଭୂମି ଅଞ୍ଚଳ, ଯାହା ଏକଦା ପ୍ରାଚୀନ କୋଶଳ ରାଜ୍ୟର ଅଂଶବିଶେଷ ଥିଲା ସେଠାରେ ଏହି ଭାଷାକୁ ହିନ୍ଦୀ ସହ କୁହାଯାଇଥାଏ ।https://www.revolvy.com/main/index.php?s=Kosala%20Kingdom&item_type=topic

 କଥିତ ଅଞ୍ଚଳ ସମୂହ  
ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଅଣଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଷା ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଇଥାଏ । ଚକ୍ରଧରପୂର, ଷଢ଼େଇଖଳା-ଖରସୁଆଁ ସହରରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା କହୁଥିବା ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ବହୁ ଅଧିକ । ଇତିହାସର ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ପୁରାତନ ପୋରାହାଟ ରାଜକୀୟ ଶାସନ ସମୟରେ ଏହି ଓଡ଼ିଆ ଦରବାରିଆ ଭାଷା ଥିବା ଜଣାପଡେ ।

 ଭିନ୍ନତା  
ମୂଳ ଓଡ଼ିଆଠାରୁ ସିଂହଭୂମି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା କିଛି ମାତ୍ରାରେ ଭିନ୍ନ ହେଇଥାଏ । ଏଥିରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଉଥିବା ସ୍ୱରରେ ନିକଟସ୍ଥ କୁର୍ମି ଭାଷା ଓ ସମ୍ବଲପୁରୀ ଭାଷା, କେଉଁଝର ଜିଲ୍ଲା ଓ ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଜିଲ୍ଲାରେ ବ୍ୟବହୃତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଅନେକ ଶବ୍ଦ, ତଥା ତାହାର ଉଚ୍ଚାରଣ ଭାଗର ସମ୍ମିଶ୍ରଣ ଘଟିଥାଏ ।

 ଲୋକ ସଂସ୍କୃତିରେ ସିଂହଭୂମି ଓଡ଼ିଆ ଓ ସାହିତ୍ୟ  
ସିଂହଭୂମି ଅଞ୍ଚଳ ଭାଷା ଭିତ୍ତିରେ ରାଜ୍ୟ ବିଭାଜନ ବେଳେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ଥିବା ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଓଡ଼ିଆ ମୂଳ ଭାଷାଭାଷି ଅଧିବାସୀ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆରେ କହିବା, ପଢ଼ିବା ଓ ଲେଖନ ଜାରି ରଖିଛନ୍ତି । ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍କୁଲମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଷା ଭାବରେ ପଢ଼ା ଯାଇଥାଏ । ସେହି ଅଞ୍ଚଲୁ ଅନେକ ଲେଖକ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଅନେକ ପୁସ୍ତକ ମଧ୍ୟ ରଚନା କରି ମୂଳ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟକୁ ଅବଦାନ ଦେଇଥାନ୍ତି । ଷଢ଼େଇଖଳା ଅଞ୍ଚଳର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଗୀତ ସହ "ଛଉ" ନୃତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆଦୃତ । ଛୋଟନାଗପୁର ମାଳଭୂମି ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରସିଦ୍ଧ "ଝୁମୁର" ନୃତ୍ୟର ଗୀତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଓଡ଼ିଆ ଗୀତିକାରଙ୍କଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ ହେଇଥାଏ । ଅନେକ ଲେଖକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ସିଂହଦେଓ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଝୁମୁର ସଂଗୀତା ରଚନା ଓ ସ୍ୱର ସଂଯୋଜନା କରିଛନ୍ତି । 

ମୂଳ ଓଡ଼ିଆ ସିଂହଭୂମି ଓଡ଼ିଆ Kana (କଣ/କଅଣ)କି Kanhiki (କାହିଁକି)କିପାଇଁ/କିନଗି Odisa (ଓଡ଼ିସା)Udisa (ଉଡ଼ିସା)ଆସୁଛନ୍ତି ଆସୁଛନ Khaibaku (ଖାଇବାକୁ)Khaite (ଖାଇତେ)Soibaku (ଶୋଇବାକୁ)Suite (ସୁଇତେ)ଚିଲ୍ଲେଇବା ଚିରକାଳିବା ଶୀଘ୍ର ଜଲ୍ଦି ଦାଣ୍ଡଖୁଳିLuna (ଲୁଣ), Luga (ଲୁଗା)Nuna (ନୁଣ), Nuga (ନୁଗା)Olata (ଓଲଟା)Ulta (ଉଲଟା)

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା
ବିଲଙ୍କା ରାମାୟଣ

ବିଲଙ୍କା ରାମାୟଣ, ୧୫ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ସାରଳା ଦାସଙ୍କଦ୍ୱାରା ଲେଖା ଯାଇଥିଲା । ଏହି ମହାକାବ୍ୟରେ ଭଗବାନ ରାମ ଓ ଦୈତ୍ୟରାଜ ରାବଣ ମଧ୍ୟରେ ହେଇଥିବା ଦ୍ୱନ୍ଦ ଓ ଯୁଦ୍ଧକୁ ନେଇ ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି । ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ପୁରାଣ ଭାବରେ ଆଦୃତ ।

 

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ
ଲବ ( ରାମାୟଣ )

ଲବ ବା ଲବ୍Lohana Community United Kingdom( meaning particle, Kannada: ಲವ, Telugu: లవుడు, Tamil: இலவன், Malay: Tilawi, Indonesian: Lawa, Khmer: Jupalaks, Lao: Phra Lao, Assamese: Laba, Thai: Phra Lop/พระลพ) ଓ ତାଙ୍କର ଯାଁଳା ଭାଇ କୁଶ ହିନ୍ଦୁ ମହାପୁରାଣ ରାମାୟଣରେ ବର୍ଣିତ ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ । ଉଭୟ ଯାଁଳା  ଭାଇ ହେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କୁଶ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମ ହେଇଥିବାରୁ ସେ ବଡ ବୋଲି ଧରାଯାଇଥାଏ । ଲବ ତାଙ୍କ ପିତା ରାମ ମକା ଚେହେରା ଭଳି ଆସିଥିବା ବେଳେ ଈଷତ ନୀଳ ବରଣର ଥିଲେ ଓ କୁଶ ମାତା ସିତାଙ୍କ ପରି ସଫେଦ ରଙ୍ଗ ଗ୍ରହଣ କରି ତାଙ୍କ ଚେହେରାର ଚାପ  ରେ ଥିଲେ । ଲବ ପରେ 'ଲବପୁରୀ' ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କାରିୟହିବାର ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି ।   , ସେଇ ଲବପୁରକୁ ଆଧୁନିକ ଲାହୋରେ ସହର ( ପାକିସ୍ଥାନରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅବସ୍ଥିତ ) ବୋଇ କୁହାଯାଏ ।, ଏହା ତାଙ୍କ ନାମରେ ନମିତା ହେଇଥିଲା । . ଦକ୍ଷିଣ ଏସିୟ ରାଜ୍ୟ ଲାଓସ ଓ ଥାଇଲ୍ଯାନ୍ଡର ସହର ଲପବୁରି  ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ନାମାନୁସାରେ ନମିତା ହେଇଥିବାର ଇତିହାସ କୁହେ ।  ଇଣ୍ଡୋ- ଆର୍ଜନ  ବଂଶର ଶିକାରବାର ରାଜପୁତ , ଆବଢିୟା ଜାତି , ଓ ଲେନା ପତିଦାର ବଂଶ ଲବଙ୍କ ବାନ୍ଶୋଜ ହେଇଥିବାର ଦାବି କରନ୍ତି । ଲବ ମୂଳତଃପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର  ଇଚ୍ଛାକୁ କୁଳ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ହେଇଥିବାର ଜଣା ଯାଏ । .Diwan Bherumal Mahirchand Advani. 

 ଜନ୍ମ ଓ ବାଲ୍ୟାବସ୍ଥା 
thumb|425x425_ପିକସେଲ|Lava and Kusha engage Lakshmana in battle
ରାମାୟଣର ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁସାରେ ରାମ ସିତାଙ୍କୁ ଲୋକବାଦ ଶୁଣିବା ପରେ କିଛି କାଳ ପାଇଁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ସିତା ସେହି ସମତ୍ୟରେ ବନରେ ବାଲ୍ମୀକି ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଶରଣାଗତ ହେଇ ରହିଥିଲେ । ତମଶା ନଦୀ ତଟରେ ବାଲ୍ମୀକି ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା । . ଲବ ଓ କୁଶ ସେହିଠାରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଓ ସନ୍ଥ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷା ଓ ଯୁଦ୍ଧ କୌଶଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଇଥିଲେ । ସେମାନେ ତାଙ୍କଠାରୁ ରାମାଙ୍କ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ବିଷାଦ ଭାବରେ ଜାଣିଥିଲେ । 

 ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ 
ବାଆଁ|thumb|Temple associated with Lava (or Loh) in Lahore Fort

 ପରବର୍ତୀ ଇତିହାସ 
ରାମଙ୍କ ପରେ ଲବ ଓ କୁଶ ଶାସକ ହେଇ ଲାହୋରେ ଓ କାଶୁର ସହର ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଲାହୋରେ ସହରକୁ ଆଗରୁ ଲବପୁରୀ କୁହାଯାଉଥିଲା । କୋଶଳ ମହାରାଜ୍ୟର ରାଜା ଥିବା ରାମା ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଲବଙ୍କୁ ଶ୍ରଭସ୍ତି ଓ କୁଶଙ୍କୁ କୁଶବତୀ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । .

ବର୍ତ୍ତମାନ ମଧ୍ୟ ଶହି କିଲ୍ଲା ମଧ୍ୟରେ ଲବଙ୍କ ଏକ ମଦିର ଅବସ୍ଥିତ ରହିଛି । .Ahmed, Shoaib. 

 ପୁନଶ୍ଚ ଦେଖଣା 
 Luv Kush

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ରାମାୟଣର ଚରିତ୍ର
ସପ୍ତକାଣ୍ଡ ରାମାୟଣ

ସପ୍ତକାଣ୍ଡ ରାମାୟଣ , 14 ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଅସମୀୟ ଭାଷାରେ ରାମାୟଣର ରୂପାନ୍ତର ଆସାମର କବି ମାଧବ କାଣ୍ଡଳୀଙ୍କଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିଲା । ଏହାକୁ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଲିଖିତ ମୂଳ ରାମାୟଣର ପ୍ରଥମ କରି ଇଣ୍ଡୋ-ଅର୍ଜୟନ ଭାଷାରେ ଭାଷାନ୍ତର ଅନୁବାଦ କୁହାଯାଇଥାଏ । ଏହା ଅସମୀୟ ଭାଷାରେ ଲିଖିତ ଏକ ପ୍ରଥମ ଲେଖା ପୁସ୍ତକ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରାଯାଇଥାଏ । 

ମୂଳ ରାମାୟଣଠାରୁ ଏହା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବ୍ୟତିକ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଲିଖିତ ହୋଇଛି । ଏଥିରେ ରାମ , ସୀତା ଓ ଅନନ୍ୟ ଚରିତ୍ର ଗୁଡିକୁ ମୂଳ ରାମାୟଣ ପରି ଅତିମାନବୀୟ ଭାବରେ ଚିତ୍ରଣ କରାନ ଯାଇ ସାଧାରଣ ଚରିତ୍ର ଭାବରେ ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି । ତେଣୁ ଏହା ଧାର୍ମିକ ଗ୍ରନ୍ଥ ପରି ବ୍ଯ୍ୱହାର ନ ହୋଇ ସାଧାରଣ କାବ୍ୟ ଭାବରେ ଗଣିତ ହେଇଥାଏ । ଏଥିରେ ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡ , ଯାହା , ଆଦିଖଣ୍ଡ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଓ ଶେଷ କାଣ୍ଡ , ଯାହା ଉତ୍ତରାକାଣ୍ଡ ହିସାବରେ ପରିଚିତ ତାହା ମୂଳ ଲେଖାରୁ ବିଛିନ୍ନ ହେଇ ଯାଇଥିଲା । ପରେ 16 ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ମାଧବଦେବ ନାମକ କବି ନିଜେ ତାହା ଲେଖି ଯୋଗ କରିଥିଲେ । ଏହି ମହାକାବ୍ୟକୁ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ମଧ୍ୟ ସାଂପ୍ରତିକ ଅନୁବାଦ ହେଇଛି । 

 ରାମାୟଣ 
ଏହି ରାମାୟଣ ମହାମଣିକ୍ୟ ରାଜ୍ୟର ରାଜା କଚେରୀଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଲେଖା ଯାଇଥିଲା । ସେତେବେଳେ ଏହି ରାଜ୍ୟ ବର୍ତ୍ତମାନର ନଗାଁଓଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା । କୁଣ୍ଡଳୀ ଲେଖିଥିବା କିଛି ଅଂଶର ଇଂରାଜୀ ଅନୁବାଦ ଏହି ପାରିଥିଲା kavirāj kandali ye āmākese buliwāyā
kariloho sarvajana bodhe.
ramayana supa yara, shri mahamanike ye,
baraha rajar anurudhe.
sat kanda ramayana padabandhe nibandhilo
lambha parihari sarodhrite.
mahamanikyoro bolo kavyarasa kicho dilon
dugdhak mathilo yena ghrite
pandit lokar yebe asantosa upajaya
hat yore bolon shudha bak
pustak bichari yebe taite katha napawaha
tebe sabe nindiba amak.ଏହି କାବ୍ଯରେ ବିଭିନ୍ନ ପରିସ୍ଥିତି ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପଦ , ଝୁମୁରା , ଦୁଲାରି ଓ ଛବି ବ୍ୟବହାର ହେଇଥିଲା । ତାହା ପରେ ଅସମୀୟ ଭାଷାର ଅନନ୍ୟ ଲେଖକମାନଙ୍କୁ ସେହି ପ୍ରକାର ଶୈଳୀ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ମାର୍ଗ ଦର୍ଶନା କରିଥିଲା । 

 ପରବର୍ତ୍ତୀ ସଂଯୋଗ ଓ ପ୍ରଭାବ 
ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ଆଦିକାଣ୍ଡ ଓ ଉତ୍ତର କାଣ୍ଡ ବିଲୁପ୍ତ ହେଇଯିବା ପରେ ମାଧବ ଦେବା ଓ ସଙ୍କରଦେବାଙ୍କ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ବଳରେ ଠିକ ଅନ୍ନଯାଂଶ ପରି ପୁନର୍ଗଠନ କରି ଯୋଡ଼ା ଯାଇପାରିଥିଲା , ଓ ତାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ପୁସ୍ତକ ପୁରଣତା ଲାଭ କରିଥିଲା । 16 ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଅନନ୍ତ କୁଣ୍ଡଳୀ ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଂଶରେ ମଧ୍ୟ ନୂତନ ଲେଖା ଯୋଗ କରିଥିଲେ । 

ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ରଚିତ ଏହି ଲେଖା ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଅସମୀୟ ଭାଷାର ଲେଖାକୁ ବହୁଳ ପରିମାଣରେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା ଓ ସଙ୍କର ଦେବ ଏହା ଢାଞ୍ଚାରେ ବହୁ ନୂତନ ଲେଖବାଳି ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ । ଏହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହେଇ ନୂତନ ପ୍ରସ୍ଥର "କାର୍ବୀ ରାମାୟଣ" ନାମକ ଆଉ ଏକ ଆସାମୀ ଭାଷା ରାମାୟଣ ଲେଖା ଯାଇଥିଲା । 

 ଆଧାର 
 
 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 Madhava Kandali Ramayana
ରାମାବତାରମ୍

ଡାହାଣ|thumb|352x352_ପିକସେଲ|Rama and Hanuman fighting Ravana, an album painting on paper from Tamil Nadu, ca 1820.
ରାମାବତାରମ୍, ତାମିଲ ଭାଷାରେ 12 ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ମୂଳ ରାମାୟଣର କରାଯାଇଥିବା ଭାଷାନ୍ତର । ଏହାକୁ ତାମିଲ କବି କାମବାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଆଧାରରେ ଲେଖିଥିଲେ । ଏଥିରେ କିନ୍ତୁ ମୂଳ ରାମାୟଣର ସମସ୍ତ ବିଷୟ ବସ୍ତୁକୁ ଅବିକଳ ଉପସ୍ଥାପନା ନ କରି କବି ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲେ । ଗଳ୍ପର ଧାରା ଓ ରଚନାର ଶୈଳୀ ଉଭୟରେ ବେଶ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏଥିରେ ଥିଲା । ତେବେ ତାମିଲ ଭାଷାରେ ଏହା ଏକ ଏଇତିହାସିକ କୃତି ଭାବରେ ଗଣା ହୋଇଥାଏ ଓ ତାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳର ତାମିଲ ସାହିତ୍ଯକୁ ବହୁଳ ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା ।  ସାଧାରଣ ଲୋକ ବା ତାମିଲ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ପଠନ କରନ୍ତି । 

ପାନ୍ନା  କୁଲୁ ମୁଖିଆ ଥିରୁଭେନ୍ନେୟ ନାଲଲୁରଙ୍କ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ଏହାକୁ କାମବାନ (திருவெண்ணை நல்லூர் சடயப்ப வள்ளல்) ରଚନା କରିଥିଲେ । ଏଠି ପୁସ୍ତକରେ କାମବାନ ତାଙ୍କର ପୃଷ୍ଠପୋଷକଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ କରିଛନ୍ତି । . 

ପୁସ୍ତକ ଶୈଳୀ 

ଏହାର କାବ୍ଯିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ତଥା ଉନ୍ନତ ତାମିଲ ସାହିତ୍ଯ ଯୋଗୁ ଏହି ପୁସ୍ତକ ତାମିଲ ଭାଷାର ଏକ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ ହେଇ ରହିଛି । ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ପରି କାଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଏଥିରେ ନ ରହି ତାହା ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରହିଛି । ଏଥିରେ ବଳ କାଣ୍ଡ , ଅଯୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡ , ଆରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡ , କିଶକିନଧା କାଣ୍ଡ , ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡ ଓ ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡ ରହିଛି । 

ଶ୍ରେଣୀ:ହିନ୍ଦୁ ପୁରାଣ
ରଘୁବଂଶ

ରଘୁବଂଶ (, Raghuvaṃśa)ଏକ ସଂସ୍କୃତ ମହାକାବ୍ୟ । ଏହା ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ସ୍ୱନାମଦଧନ୍ୟ କବି ଓ ବିଦ୍ୱାନ କାଳିଦାସଙ୍କଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଏକ ମହାନ ଗ୍ରନ୍ଥ । ଏହାର ପ୍ରକୃତ ଲେଖନ କାଳ ବିଷୟରେ ପ୍ରମାଣ ମିଳିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ କବି କାଲିସଦାସ ତାଙ୍କର ଶିଖରରେ 5 ମ ଶତାବ୍ଦୀhttp://www.britannica.com/biography/Kalidasaରେ ରହିଥିବାରୁ ସେହି ସମୟର ରଚିତ ଏକ ମହା କାବ୍ୟ । ଏଥିରେ 19ଟି ସର୍ଗ ବା ବିଭାଗ ରହିଛି । ରଘୁ ବଂଶର ରାଜା ଦିଲୀପ ଓ ତାଙ୍କ ବଂଶଧର ମାନକ ବିଷୟ କାହାଣୀ ଏଥିରେ ଅଗ୍ନୀବରଣଙ୍କ ସମୟ ଯାଏ ବର୍ଣିତ । ଏଠି ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ରଘୁ , ରାଜା ଦଶରଥ ,ରାଜା ରାମାଙ୍କ ବିଷୟ ରହିଛି । ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ଉପରେ 10 ମ ଶତାବ୍ଦୀରେ କାଶ୍ମିରୀ ବିଦ୍ୱାନ ବଲ୍ଲଭଦେବDominic Goodall and Harunaga Isaacson, The Raghupañcikā of Vallabhadeva, Volume 1, Groningen, Egbert Forsten, 2004.ଙ୍କ ଲେଖା  ଓ 1350ରୁ 1450 ମସିହାରେ ମଲ୍ଲିନଥଙ୍କ ରଚିତ "ସଞ୍ଜିବନୀ" ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଦେଖା ଯାଏ ।  

 ଭୌଗୋଳିକ ଓ ଏଇତିହାସିକ ଆଧାର 
The warrior Raghu leads a military expedition to Transoxiana.  He defeats and subjugates local people along the way (presumably on his march through Central Asia) until he reaches the Vankshu, as the ancient Indians called the Oxus River.  There, Raghu's army battles the Hepthalites, or White Huns, whom the Indians called Hunas and Mlecchas (barbarians).  The Hepthalites are defeated, and the Raghuvamsha boasts of "The exploits of Raghu, whose valor expressed itself amongst the husbands of the Huna women, became manifest in the scarlet color of their cheeks."

 ମହାକାବ୍ୟରେ ବ୍ଯବହ୍ରୁତ ମେତ୍ରେ ସମୂହ 
ଏହି ମହାକାବ୍ୟ 21ଟି ସନ୍ସ୍କ୍ର୍ଟ ମେତ୍ରେ  ରେ ଲେଖା ଯାଇଛି । ସେଗୁଡିକ ଅନୁଷ୍ଟୁପ , ଇନ୍ଦ୍ରବଜ୍ର , ଉପଜାତି , ଉପେନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ଇତ୍ୟାଦି । , Raghuvaṃśa of Kālidāsa - Edited with extracts & Notes etc by Narayan Ram Acharya Kavyatirtha, Chaukhambha Publishers, Varanasi, 2nd ed (2002), Appendix 2

 ପୁନଶ୍ଚ ଦେଖଣା 
 Kalidasa
 Indian literature
 Sanskrit literature
 Sanskrit drama
 Chandragupta Vikramaditya
 Gupta Empire
 Kambojas
 Hunas

 ଆଧାର 
 Basham, A.L. (2000).  The Wonder that was India (3rd ed.).  London: South Asia Books.   
 Maenchen-Helfen, Otto (1973).  The World of the Huns.  Berkely: University of California Press.
 Jordanes, Getica.

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 Transliterated Sanskrit text at GRETIL
 Complete translation and commentary along with word meanings by Desiraju Hanumanta Rao
 English verse translation by P. de Lacy Johnstone at the Internet Archive
 Summary and partial translation by Arthur W. Ryder: 113 verses are translated, the rest are summarised in prose
 
 Part 1: Cantos 1-6(Alt)
 Part 2: (not available?)
 (1874) Part 3: Cantos 14-19
 Parab (1888) The Raghuvamsha of Kâlidâsa: with the commentary of Mallinatha
 English prose translation (author unknown) in 
 Internet Archive
ମିଥିଳା (ଅଞ୍ଚଳ)

ମିଥିଳା (IAST ) ମୈଥିଳୀ ଭାଷାଭାଷୀ ଲୋକେ ବାସ କରୁଥିବା ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଏହାର ପ୍ରାଚୀନ ନାମ ଜନକପୁର ଥିଲା । ଏହା ବିଦେହ ରାଜ୍ୟର ରାଜା ଜନକଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ଥିଲା । ଏହାକୁ ବିଦେହ ରାଜ୍ୟ କୁହାଯାଉଥିବା ବେଳେ ଆଧୁନିକ ବିଦେହ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟ ସେହି ନାମରେ ଅଛି । ମିଥିଳା ବା ବିଦେହ ରାଜ୍ୟ ପୂର୍ବ ଭାରତର  ଇଣ୍ଡୋ- ଗଙ୍ଗୀୟ ସମତଳ ଅବଚଳ ଭିତରେ ଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ବିହାର ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧାଧିକ ଅଞ୍ଚଳ ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ଥିଲା  ଓ ପଡୋଶୀ ଦେଶ ନେପାଳର କିଛି ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଏହା ସହ ମିଳିତ ଥିଲା । ନେପାଳର ଅଂଶକୁ ଏବେ ନେପାଳୀ ମିଥିଳା କୁହା ଯାଏ । ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ପ୍ରଥମେ ଜନକପୁର ମିଥିଳାର ରାଜଧାନୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପରେ ତାହା ଦରଭଙ୍ଗାକୁ ଉଠି ଯାଇଥିଲା ।
ଡାହାଣ|thumb|200x200_ପିକସେଲ|Janakpurdham, Mithilanchal
ମିଥିଳାର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ବହୁ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ରହିଥିଲା । ଉଭୟ ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧ ଓ ବର୍ଦ୍ଧମାନ ମହାବୀର ଏଠାରେ ରହୁଥିଲେ । ଏହା ଭାରତ ଓ ନେପାଳର ଇତିହାସର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ରହିଥିଲା । ଏହା ବହୁ ସାହିତ୍ୟ ତଥା ସଂସ୍କୃତିକୁ ବହୁ ଅବଦାନ ଦେଇଥିଲା । 

କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ ପୌରଣିକ ରାଜା "ମିତି"ଙ୍କ ନାମରୁ ମିଥିଳା ନାମର ବ୍ୟୁପତ୍ତି ହେଇଥିବା ଜଣା ଯାଏ । ଧତକୀ ଭାଷାରେ ମିତି ମାଟିକୁ ବୁଝାଏ । ରାଜା ତାଙ୍କ ପିତା ରାଜା ନିମିଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଜାତ ହେଇଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ରାଜା ତାଙ୍କ ରାଜଧାନୀକୁ ମିଥିଳାପୁରୀ ନାମ ଦେଇଥିଲେ ଓ ତଦନୁସାରେ ରାଜ୍ୟକୁ ମିଥିଳା କୁହାଗଲା । ସେ ଶରୀରରୁ ଜାତ ହେଇଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ଜନକ କୁହାଯାଉଥିଲା । ଏହା ପରେ ମିଥିଳାର ରାଜାଙ୍କୁ ଜନକ କୁହାଯାଏ । 

 କିମ୍ବଦନ୍ତୀ  
ମିଥିଳାର ଇତିହାସରେ ସବୁଠୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ ବିଷୟ ରାମାୟଣ ହିଁ ଥିଲା । ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୀତା ମିଥିଳାର ରାଜକୁମାରୀ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଥିବା  ରାଜାମାନେ ହେଲେ ଭାନୁରନାଥ, ସତ୍ଘୃମାନ୍ୟ, ସୂଚୀ, ଊର୍ଜମନ, ସତଦ୍ୱା, କୀର୍ତ୍ତି, ଅଞ୍ଜନ, ଅରିସନାମୀ, ଶ୍ରୁତୟୁ ଆଦି । 

କୁହାଯାଏ ଯେ ଜନକ ବଂଶର ଶେଷ ରାଜା ଦୁଶ୍ଚରିତ୍ର ଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ବିଜ୍ଞା ଲୋକମାନେ ବହିସ୍କାର କରିଥିଲେ । ତାହା ପରେ ମିଥିଳା ୧ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଅଧିକ କାଳ ଯାଏ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଥିଲା । ଜନମତ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତିନିଧିମାନେ ନିର୍ବାଚିତ ହଉଥିଲେ । ନିଷ୍ପତ୍ତି ସର୍ବସମ୍ମତି କ୍ରମେ ନିଆ ଯାଉଥିଲା । ଏହା ବହୁ ଶତାବ୍ଦୀ ଯାଏ ଚାଲିଥଲା । ଏହା ବିଭିନ୍ନ ଜନପଦ ସହ ମିଳିତ ହେଇଥିଲା । ତା ପରେ ମଗଧ ରାଜବଂଶ ଏହାକୁ ଅକ୍ତିଆର କରି ରଖିଥିଲେ । ଏଠାରେ ଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଶ୍ରୀଶ୍ରୁଙ୍ଗ, ନନ୍ଦ, ମୌର୍ଯ୍ୟ, ଶୃଙ୍ଗ, ଗୁପ୍ତ ଓ ବର୍ଦ୍ଧନ ଆଦି ରାଜବଂଶ ରାଜୁତି କରିଥିଲେ । 

 ଜୈନ ଧର୍ମ 
ଜୈନ ଅଗମ ଅନୁସାରେ ୨୧ ତମ ତିରଥଙ୍କର ମିଥିଳାଠାରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ରାଜା ବିଜୟ ଓ ରାଣୀ ଭପରାଙ୍କ ଔରସ୍ୟରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଇଚ୍ଛାକୁ ବଂଶର ରାଜା  ବିଜଯ ଓ ତାଙ୍କ ପରେ ନମିନାଥ ରାଜୁତି କରିଥିଲେ । 

 ଅଧିକ ପଠନ 
 ମୈଥିଳୀ ଲୋକ
 ମିଥିଳା

 ଆଧାର
ବେଦବତୀ ( ରାମାୟଣ ଚରିତ୍ର )

ବେଦବତୀ ( ରାମାୟଣ ଚରିତ୍ର )(Sanskrit:वेदवती)ହିନ୍ଦୁ ମହାପୁରାଣ ରାମାୟଣର ଏକ ଚରିତ୍ର । ତାଙ୍କୁ ଭଗବାନ ରାମାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୀତାଙ୍କ ଆତ୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ । ତାଙ୍କୁ ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅବତାର ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହା ଯାଇଥାଏ । 

 ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ବେଦବତୀ ବ୍ରାହମର୍ଷୀ କୁଶଦ୍ୱ୍ହାଜ  ଙ୍କ କନ୍ୟା ଥିଲେ । ଦେବତା ମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ବୃହସ୍ପତି .କୁଶଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପିତା । ସେ ସାରା ଜୀବନ ବେଦ ପଠନ କରୁଥିବାରୁ ତାଙ୍କ କନ୍ୟାର ନାମ ବେଦବତୀ ରଖିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମତ ଅନୁସାରେ ବେଦଭତୀ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ହିସାବରେ ତାଙ୍କୁ କନ୍ୟା ରୂପରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଇଥିଲେ । 

 ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ 
ବେଦବତୀଙ୍କ ପିତା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ହିସାବରେ ପାଇବାକୁ ଚାହୁଥିଲେ । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଓ ଦେବଲୋକ ତାଙ୍କୁ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମନା କରିଥିଲେ । ଏଥିରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଇ ରାଜା ଶମ୍ଭୁ ବେଦମତୀଙ୍କ ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କୁ ଅମାବାସ୍ୟାର ନିଶାର୍ଦ୍ଧ ରାତ୍ର କାଳରେ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ । 

ବେଦମତୀ ତାହା ପରେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ରହି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା କରିଚାଲିଥିଲେ । 

ରାମାୟଣରେ ବର୍ଣିତ ରହିଛି ଯେ ସେ ଋଷିଙ୍କ ପରି କଳା ହରିଣ ଚମଡାର ପୋଷାକ ପରିଧାନ କରି ରହୁଥିଲେ । ସେ ଅପୂର୍ବ ସୁନ୍ଦରୀ ଥିଲେ । ତପସ୍ୟା ବଳରେ ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦରତା ଆହୁରି ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଥିଲା । 

 ଆତ୍ମଦାହ 
ରାକ୍ଷସ  ରାଜା ରାବଣ ଥରେ ଅନନ୍ୟ ରକ୍ଷ୍ୟସ  ମାନଙ୍କ ସହ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସି ବେଦମତୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ରୂପର ମୋହରେ ପଡି ତାଙ୍କୁ ବିଭାହର ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଲେ । ମାତ୍ର ବେଦମତୀ ତାହା ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିବାରୁ ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ ଦେଇ ତାଙ୍କ କେଶ ଧରି ଟାଣିଲେ । ବେଦମତୀ ନିକ କେଶ ସବୁ କାଟି ଦେଇ ରାବଣ ଆଗରେ ଆତ୍ମାହୁତି ଦେଲେ । ସେଇ ବେଦମତୀ ପୁନର୍ଜନ୍ମରେ ସୀତା ହେଇ ଜଣକ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା ରୂପରେ ଜନ୍ମ ହେଲେ ଓ ରାବଣର ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହେଲେ । 

 କିମ୍ବଦନ୍ତୀ  
ବେଦମତୀ ଚାହିଥିଲେ ତପସ୍ୟା ବଳରେ ରାବଣକୁ ଅଭିଶାପ ଦେଇ ପାରିଥାନ୍ତେ । କିନ୍ତୁ ତାହାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବା ଭୟରେ ସେ ଅନନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ଆସି ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ । 

ରାମାୟଣର କେତେକ ହାସରେ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବେଦମତୀଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛି । ସେ ମାୟା ସୀତା ରୂପରେ ଆସି ରାବଣଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହେଇଥିଲେ ଓ ପ୍ରକୃତ ସୀତା ଅଗ୍ନି ଭିତର ଗ୍ପାନ ଓ ନିରାପଦରେ ଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି । 

ରିଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଭଗବାନ ରାମାଙ୍କୁ ବେଦମତୀ ସ୍ୱାହା ନାମରେ ପୁନର ଜନ୍ମ ନେଇ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହିସାବରେ ରହିଥିବା କଥା କହିଥିଲେ ବୋଲି କେତେକ ରାମାୟଣରେ ଉଲ୍ଲେଖ । 

 ପୁନଶ୍ଚ ଦେଖଣା 
 Vedavathi River

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ହିନ୍ଦୁ ଦେବୀ
ଶ୍ରେଣୀ:ରାମାୟଣର ଚରିତ୍ର
କୁଶ (ରାମାୟଣ)

କୁଶ  ଓ ତାଙ୍କର ଯାଆଁଳା ଭାଇ ଲବ ମହାପୁରାଣର ରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ । ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ " କସୁର" ନାମକ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ କରି ତାହାର ରାଜା ହେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଯାଁଳା ଭାଇ ଲବ "ଲାହୋର" ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । 

ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ପୂର୍ବ ୩୨୦ ମସିହାରୁ ୧୮୫ ମସିହା ଯାଏ ବାରାନଶୀ ଓ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ଅଧିକାଂଶ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଶାସନ କରିଥିବା ମୌର୍ଯ୍ୟ ରାଜବଂଶ କୁଶଙ୍କ ବଂଶୋଦ୍ଭବ ହେଇଥିବାରା କୁହାଯାଇଥାଏ । 

 ଜନ୍ମ ଓ ବାଲ୍ୟକାଳ 
thumb|414x414_ପିକସେଲ|ଲବ ଓ କୁଶକୁ ଯୁଦ୍ଧ ବିଦ୍ୟା ଶିଖାଉଥିବା ରାମ 
ରାମାୟଣ ଅନୁସାରେ ସିତା ଗର୍ଭବତୀ ଥିବା ସମୟରେ ଲୋକ ବାଦ ଯୋଗୁଁ ତାଙ୍କୁ ବନବାସରେ ଯିବାକୁ ହେଇଥିଲା । ସେ ଅରଣ୍ୟରେ ବାଲ୍ମୀକି ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ । ତମଶା ନଦୀ କୂଳରେ ଥିବା ସେହି ଆଶ୍ରମରେ ଲବ ଓ କୁଶଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଇଥିଲା । ମହର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକି ସେମାନଙ୍କ ଲାଳନ ପାଳନ ଦେଖିବା ସହ ସେମାନେ ବଡ଼ ହେଲା ପରେ ତାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । 

 ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ 

 ଜନ୍ମ ଓ ବାଲ୍ୟକାଳ 
ରାମ ଯେତେବେଳେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କାଲେ ମହର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକି ଲବ ଓ କୁଶଙ୍କୁ ଧରି ସେଟାକୁ ଯାଇଥିଲେ । ସେହି ସ୍ଥଳରେ ଲବ ଓ କୁଶ "ରାମାୟଣ" ମୂଳରୁ ପଠନ କରିଥିଲେ । ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟ ଆସିବା ପରେ ରାମ ଦୁଖରେ ଜର୍ଜରିତା ହେଇଗଲେ ଓ ଅନୁତାପ କଲେ । ସେହି ସମୟରେ ବାଲ୍ମୀକି ସୀତାଙ୍କୁ ଆଣି ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କାଲେ । କିନ୍ତୁ ତଥାପି ରାମ ଲୋକ ବାଦର ଭ୍ରମ ଏଡେଇବାକୁ ସୀତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ପରିକ୍ଷା ଦେବାକୁ କହି ତାହା ପରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ । 

 ପରବର୍ତ୍ତୀ ଇତିହାସ 
ରାମଙ୍କ ଅନ୍ତେ ଲବ ଓ କୁଶ "ଲବପୁରୀ" ଓ "କସୁର" ନାମକ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରି ରାଜୁତି କରିଥିଲେ । କେତେକଙ୍କ ମତରେ କସୁର ଆଧୁନିକ କୁଶୀନଗରଠାରେ ଥିଲା ଓ ତାହାର ନାମ କୁଶବତୀ ଥିଲା । ଏକ ସମୟରେ ଏହା କଳିଙ୍ଗ ସମ୍ଭ୍ରାଜୀରେ ଥିଲା । 

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ରାମାୟଣର ଚରିତ୍ର
ଜଟାୟୁ

ଜଟାୟୁ (Sanskrit: जटायुः Jatāyu, Khmer: ជតាយុ: Jatayu, Kannada: ಜಟಾಯು: Jatayu, Telugu: జటాయు, Tamil: Chatayu, Thai: Sadayu, Malay: Jentayu or Chentayu, Indonesian: Burung Jatayu meaning "Jatayu bird") ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ମହାପୁରାଣ ରାମାୟଣର ଏକ ଚରିତ୍ର । ସେ ଅରୁଣଙ୍କ ସାନ ଭାଇ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଭାଇ ସମ୍ପତି ଜଣେ  ଅର୍ଦ୍ଧ ଦେବତା ଥିଲେ ଓ ସେ  ଦୁଇଜଣ  ଚିଲ ସଦୃଶ ରୂପରେ ରହିଥିଲେ । ସେ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ଜଣେ ଅନୁରକ୍ତ ଥିଲେ । 

 ରାମାୟଣରେ ବର୍ଣ୍ଣନା
ରାମାୟଣରେ ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରି ନେଲା ବେଳେ ଜଟାୟୁ ତାହା ଦେଖି ରାବାନଙ୍କ ସହ ଏକାକୀ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ । ବଡ଼ ପରାକ୍ରମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ପରେ କିନ୍ତୁ ସେ ରାବଣଦ୍ୱାରା ଗଭୀର ଆହତ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ । ପରେ ଅରଣ୍ୟରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ମୃତପ୍ରାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ । ସେ ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚାଲି ଯାଇଥିବା କଥା କହିଲେ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ  କଲେ । 

ପିଲା ବେଳରେ ଜଟାୟୁ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ଦୁହେ ଉଡିବାରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରି କିଏ ବେଶୀ ଉପରକୁ ଉଡି ପାରିବ ଦେଖୁଥିଲେ । ଏକ ସମୟରେ ଜଟାୟୁ ଏତେ ଉପରକୁ ଉଡିଗଲେ ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତାପରେ ତାଙ୍କର ପକ୍ଷ ଜଳି ଯିବାର ଦର ରହିଲା । ବଡ଼ ଭ୍ରାତା ସମ୍ପତି ନିଜେ ଉପରକୁ ଉଡିଯାଇ ନିଜର ପକ୍ଷଦ୍ୱାରା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଘୋଡୀ ରାଖୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତାପରୁ ରକ୍ଷ୍ୟା କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଏହା ଫଳରେ ସମ୍ପତିଙ୍କ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଜଳି ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା ଓ ସେ ସାରା ଜୀବନ ପକ୍ଷ - ହିନ ହେଇ ରହିଲେ । 

ଗଭୀର ଭାବରେ ଆହତ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଦେଖି ରାମା ମ୍ରିୟମାଣ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଭୂମି ତଳକୁ ଏକ ଶର ନିକ୍ଷେପ କଲରିଥିଲେ ଯାହାଦ୍ୱାରା ସପ୍ତ ନଦୀ ସେହି ସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚି ଥିଲେ । ରାମ ଗଯା ତୀର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ସେଟାକୁ ଆଣିଥିଲେ । 

 ଜଟାୟୁ ସମ୍ପର୍କିତ ସ୍ଥଳସବୁ 
ପ୍ରବାଦ ଅନୁସାରେ ଜଟାୟୁ କେରାଲାର କୋଲହମ ନାମକ ସହରରୁ 38 କିଲୋମିଟର ଦୁରବର୍ତୀ ଚଦୟମଙ୍ଗଳମ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ପାର୍ବତ୍ଯ ଅଞ୍ଚଳରେ ପଡିଥିଲେ । ସେଠାରେ ପରସ୍ଥାର ଉପରେ ଜଟାୟୁଙ୍କ ଥଣ୍ଟର ଚିହ୍ନ ଥିବା କୁହାଯାଏ । ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନ ରାମଙ୍କ ପାଦପତନ ହେଇଥିଲା । ଔ କେତେକ ମତ ଅନୁସାରେ ଆନ୍ଧ୍ରା ପ୍ରଦେଶର ଲେପକ୍ଷୀ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ଜଟାୟୁ ପଡିଥିଲେ । 

 ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର 
ବିଖ୍ୟାତ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାତା ସତ୍ୟଜିତ ରାୟ ତାଙ୍କର ଏକ ଧାରାବାହିକରେ  ଏକ ଚରିତ୍ରାର ନାମ ଜଟାୟୁ ରଖିଥିଲେ । 

 ଜଟାୟୁ ଜାତୀୟ ପାର୍କ 
thumb|Jatayu Para, Kerala, Dec 2013
କେରଳର କୋବଳମ ନିକଟସ୍ଥ ଚଦୟମଙ୍ଗଳମଠାରେ ଜଟାୟୁ ଜାତୀୟ ପାର୍କ ରହିଛି । ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱର ସର୍ବବୃହତ ପକ୍ଷୀ ପ୍ରତିକୃତି ନିର୍ମିତ ହେଇ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ମନମକା ପାଇଁ ଏକ ଅତୀବ ଆକର୍ଷଣର ବିନ୍ଦୁ ହେଇ ରହିଛି । ଏହାର ଦୀର୍ଘତା ୨୦୦ ମିଟର , ପ୍ରସ୍ଥ ୧୪୦ ମିଟର ଓ ଉଚ୍ଚତା ୭୦ ମିଟର । ଏହା ଦୂର ଦୁରନ୍ତୁରୁ ଖୁବ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦୃଶ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । "Kerala's rock-theme Jatayu Park getting ready to woo visitors - Indiatoday.in". Retrieved 1 December 2015.

 ଟୀକା 

 ଆଧାର 
 Dictionary of Hindu Lore and Legend () by Anna Dhallapiccola
 Ramayana () by C. Rajagopalachari
ଶ୍ରେଣୀ:ରାମାୟଣର ଚରିତ୍ର