ସାରଦା ପ୍ରସନ୍ନ ନାୟକ

ସାରଦା ପ୍ରସନ୍ନ ନାୟକ (୧୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୨୬ – ୯ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୦) ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର ଗୀତିକାର ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଥିଲେ । ସେ ୧୯୫୬ ମସିହାରେ ଭକ୍ତକବି ଜୟଦେବ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରୁ ସହନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବରେ ନିଜ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ବ୍ୟତୀତ ସେ ରେଡ଼ିଓ ଓ ଦୂରଦର୍ଶନରେ ମଧ୍ୟ ସକ୍ରିୟ ରହିଆସିଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ନିର୍ମିତ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର କା, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ସଂସାରରେ ପାରଦର୍ଶିତା ପାଇଁ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ । ୨୦୧୩ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ତାଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ଜୟଦେବ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ।

କୋଭିଡ-୧୯ରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଚିକିତ୍ସାଧୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ୨୦୨୦ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୯ ତାରିଖ ଦିନ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

ବାଲ୍ୟଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା
ସାରଦା ପ୍ରସନ୍ନ ନାୟକ ୧୯୨୬ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ୧୩ ତାରିଖରେ ଅବିଭକ୍ତ କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ବୟାଳିଶ ମୌଜା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଧୂଳିଶ୍ୱର ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ପିତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବାସୁଦେବ ନାୟକ ଓ ମାତାଙ୍କ ନାମ ସେବତୀ ନାୟକ । ତାଙ୍କ ପିତା ମନମୋହନ ପ୍ରେସର ମ୍ୟାନେଜର ଥିଲେ । ସାରଦା ପ୍ରସନ୍ନ ନାୟକ ନିଜ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା କଟକ ମଧୁସୂଦନ ନଗରସ୍ଥିତ ଭିକ୍ଟୋରିଆ ସ୍କୁଲ (ବର୍ତ୍ତମାନର ଭକ୍ତମଧୁ ବିଦ୍ୟାପୀଠ)ରୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ପରେ ସେ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଶିକ୍ଷାଗ୍ରହଣ କଲା ବେଳେ ନାଟକ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ ହୋଇଥିଲା । 

ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନ 
ସାରଦା ପ୍ରସନ୍ନ ନାୟକଙ୍କୁ ନାଟକ ପାଇଁ ସୁରେନ ମହାନ୍ତି ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲା । ୧୯୪୮ରେ ଆକାଶବାଣୀ କଟକ ସ୍ଥାପନା ହେଲାପରେ ସେଠାରେ ମନୋରଞ୍ଜନ ଦାସଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ଗୋଟିଏ ନାଟକରେ ସହନାୟକ ଭୂମିକା ତାଙ୍କୁ ମିଳିଥିଲା । ୧୯୫୧ ମସିହାରୁ ସେ ନାଟକ ସଂଳାପ ରଚନା, ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଓ ସଂଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ନାଟକଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଶଙ୍ଖାଳି, ସୁନାମାଟି ଓ ପରିଶୋଧ ଅନ୍ୟତମ । ମନୋରଞ୍ଜନ ଦାସଙ୍କ ଅଭିଳାଷ ନାଟକ ପାଇଁ ସେ ପ୍ରଥମେ ଗୀତ ଲେଖିଥିଲେ । ୧୯୭୩ ମସିହାରେ ଏକମାତ୍ର ଭାରତୀୟ ଭାବରେ ସେ ଲଣ୍ଡନଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ସିଇଡିଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଯୋଗଦେବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଥିଲେ । ସେଠାରେ ସେ ଚାର୍ଲସ ଡିକେନ୍ସଙ୍କ ବାସଭବନରେ ରହିଥିଲେ । ରାମାୟଣର ଭରତଙ୍କ ଚରିତ୍ରକୁ ନେଇ ରଚିତ ତାଙ୍କ ସ୍କ୍ରିନ ପ୍ଲେ ବ୍ରଦର୍ଲି ଲଭ ସେଠାରେ ମଞ୍ଚସ୍ଥ ହୋଇଥିଲା । 

ନାଟକରେ ତାଙ୍କ ଅଭିନୟରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ଆସାମର ପୂର୍ବତ୍ତନ ରାଜ୍ୟପାଳ ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର ତାଙ୍କୁ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର କରିବାପାଇଁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ । କଲିକତାର ଷ୍ଟୁଡିଓ ଦେଖି ସେ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ବାବଦରେ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ କରିଥିଲେ । ଭକ୍ତକବି ଜୟଦେବ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଚିତ୍ରନାଟ୍ୟ ଲେଖିବା ଓ ସହନିର୍ଦ୍ଦେଶନା କରି ସେ ନିଜର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମୁଖ୍ୟତଃ ବଙ୍ଗାଳୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ହେଉଥିଲା । ସେ ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବରେ ଛଦ୍ମନାମ "ସିଦ୍ଧାର୍ଥ" ବ୍ୟବହାର କରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଧାରଉଧାର କରି ସେ ୯୫,୦୦୦ ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ କରି ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଟି ସିନେମାହଲରେ ୧୦୦ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିଲା । ଲକ୍ଷ୍ମୀର ସଫଳତା ପରେ ସେ କା, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ସଂସାର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଲକ୍ଷ୍ମୀ, କା ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପାଇଁ ସେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ । ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାଣ କଳାରେ ସେ ଭି ଶାନ୍ତାରାମଙ୍କୁ ନିଜର ପ୍ରେରଣା ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ।

 ନାଟକ 
 ଶଙ୍ଖାଳି ସୁନାମାଟି ପରିଶୋଧ କଥାଚିତ୍ର 
 ଭକ୍ତକବି ଜୟଦେବ (୧୯୬୨, ସହନିର୍ଦ୍ଦେଶକ) 
 ଲକ୍ଷ୍ମୀ (୧୯୬୨)
 କା (୧୯୬୬, ଛଦ୍ମନାମ "ସିଦ୍ଧାର୍ଥ" ଦେଇ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଥିଲେ)
 ସ୍ତ୍ରୀ (୧୯୬୮)http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/Mohapatras-Sala-Budha-bags-awards-in-7-categories/articleshow/45141405.cms
 ସଂସାର (୧୯୭୧)
 ତମସା ତୀରେ'' (୧୯୮୮)

 ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ 
 ଜୟଦେବ ପୁରସ୍କାର - ୨୦୧୩
 ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପୁରସ୍କାର (ଲକ୍ଷ୍ମୀ-୧୯୬୩, କା- ୧୯୬୬, ସ୍ତ୍ରୀ-୧୯୬୮)
 ନାଟ୍ୟଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନ
 ବାଣୀଚିତ୍ର ସମ୍ମାନ
 ଚିନ୍ତ ଓ ଚେତନା ସମ୍ମାନଧରିତ୍ରୀ ଛୁଟିଦିନ ୨୬/୦୧/୨୦୧୫ ପୃଷ୍ଠା ୬

 ଆଧାର 

ଅଧିକ ତଥ୍ୟ
 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୨୬ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୨୦ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର ଗୀତିକାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତରେ କୋଭିଡ-୧୯ ମହାମାରୀ ଯୋଗୁ ମୃତ୍ୟୁ