biswa921/orwiki-latest-pages-articles-raw huggingface dataset:
ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ

ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ (; ଶ୍ରେଣୀ Mammalia ) ସମୂହର ପ୍ରାଣୀମାନେ (ନାରୀ) ନିଜ ନବଜାତ ଶିଶୁକୁ ସ୍ତନ୍ୟ ପାନ କରାଇଥାନ୍ତି । ମହିଳାମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ତନ ଗ୍ରନ୍ଥି ଦେଖାଯାଇଥାଏ, ଯାହାକି ସରୀସୃପ କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଇନଥାଏ । ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ସମୂହର ଚାରି କୋଠରି ବିଶିଷ୍ଟ ହୃତପିଣ୍ଡ ରହିଥାଏ ଓ ମସ୍ତିସ୍କ ଗଠନ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଉନ୍ନତ ହୋଇଥାଏ ।

 ବିବିଧତା 
 ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ 
 ବିବର୍ତ୍ତନ ଇତିହାସ 

 ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ 
 ଆଧାର 

 ଅଧିକ ପଢନ୍ତୁ 
 
Khalaf-von Jaffa, Norman Ali Bassam Ali Taher (2006). Mammalia Palaestina: The Mammals of Palestine. Gazelle: The Palestinian Biological Bulletin. Number 55, July 2006. pp. 1–46.
McKenna, Malcolm C., and Bell, Susan K. 1997. Classification of Mammals Above the Species Level. Columbia University Press, New York, 631 pp. 
Nowak, Ronald M. 1999. Walker's Mammals of the World, 6th edition. Johns Hopkins University Press, 1936 pp. 

William J. Murphy, Eduardo Eizirik, Mark S. Springer et al., Resolution of the Early Placental Mammal Radiation Using Bayesian Phylogenetics,Science, Vol 294, Issue 5550, 2348–2351, 14 December 2001.
Springer, Mark S., Michael J. Stanhope, Ole Madsen, and Wilfried W. de Jong. 2004. "Molecules consolidate the placental mammal tree". Trends in Ecology and Evolution, 19:430–438. (PDF version)
Vaughan, Terry A., James M. Ryan, and Nicholas J. Capzaplewski. 2000. Mammalogy: Fourth Edition. Saunders College Publishing, 565 pp.  (Brooks Cole, 1999)
Jan Ole Kriegs, Gennady Churakov, Martin Kiefmann, Ursula Jordan, Juergen Brosius, Juergen Schmitz. (2006) Retroposed Elements as Archives for the Evolutionary History of Placental Mammals. PLoS Biol 4(4): e91.
David MacDonald, Sasha Norris. 2006. The Encyclopedia of Mammals, 3rd edition. Printed in China, 930 pp. 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 

BBC Wildlife Finder – video clips from the BBC's natural history archive
GlobalTwitcher.com – All species in the world with distribution maps and images
Paleocene Mammals, a site covering the rise of the mammals, paleocene-mammals.de
Evolution of Mammals, a brief introduction to early mammals, enchantedlearning.com
Tree of Life poster – Shows mammals' evolutionary relation to other organisms, tellapallet.com
High-Resolution Images of various Mammalian Brains, brainmaps.org
Mammal Species , collection of information sheets about various mammal species, learnanimals.com
Mikko's Phylogeny Archive , fmnh.helsinki.fi
European Mammal Atlas EMMA from Societas Europaea Mammalogica, European-mammals.org
Marine Mammals of the World—An overview of all marine mammals, including descriptions, multimedia and a key, eti.uva.nl
Mammalogy.org  The American Society of Mammalogists was established in 1919 for the purpose of promoting the study of mammals, and this website includes a mammal image library

ଶ୍ରେଣୀ:ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ
ପାରେଇଆସର

(), Pareiasauridae ପରିବାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆନାପ୍‌ସିଡ୍ ସରୀସୃପମାନଙ୍କର ଏକ ବିଲୁପ୍ତ ସମୂହ ଥିଲା । ସେମାନେ ପର୍ମିଆନ୍ ଯୁଗରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବିଶାଳ ତୃଣଭୋଜୀ ଜୀବ ଥିଲେ ।

 ଗଠନ 
thumb|200px|left|Restoration of Bradysaurus
ପାରେଇଆସର ୬୦ରୁ ୩୦୦ ମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାମ୍ବା ଓ ୬୦୦ କିଲୋ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଜନିଆ ହେଉଥିଲା । ସେମାନଙ୍କର ଛୋଟ ଲଞ୍ଜ, ଛୋଟ ମୁଣ୍ଡ ଓ ମଜଭୁତ ଗୋଡ ଥିଲା ।

ଇତିହାସ

ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ
Below is a cladogram from Tsuji et al. (2013):

ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ

ଆଧାର

ଆହୁରି ପଢନ୍ତୁ
ବାହାର ଲିଙ୍କ
 Hallucicrania - Pareiasauriformes  at Mikko's Phylogeny Archive
 Anapsida: Hallucicrania at Palaeos

ଶ୍ରେଣୀ:ପାରେଇଆସର
ଜାମ୍ବବତୀ

thumb|250px|ଜାମ୍ବବତୀ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିବାହ
ଜାମ୍ବବତୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଷ୍ଟ ପଟ୍ଟମହିଷୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ । ସ୍ୟମନ୍ତକ ମଣି ପାଇଁ ଏହାଙ୍କ ପିତା ଜାମ୍ବବାନଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ତାହାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିବାରୁ ଜାମ୍ବବାନ ସ୍ୟମନ୍ତକ ମଣି ସହିତ ଆପଣା କନ୍ୟା ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ । ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଶାମ୍ବ ଜନ୍ମିଥିଲେ ।

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:ରାମାୟଣର ଚରିତ୍ର
୫ ମାର୍ଚ୍ଚ

ଘଟଣାବଳୀ 
 ଜନ୍ମ 
୧୯୧୬ - ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକ , ଓଡ଼ିଶାର ପୂର୍ବତ୍ତନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ (ମୃତ୍ୟୁ : ୧୭ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୯୭)

 ଦେହାନ୍ତ 
 ପର୍ବପର୍ବାଣି 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 

  BBC: ଏହି ଦିନ
  କାନାଡାରେ ଏହି ଦିନ

ଶ୍ରେଣୀ:ମାର୍ଚ୍ଚ
ଶ୍ରେଣୀ:ବଟଦ୍ୱାରା ତିଆରି ତାରିଖ ଲେଖା
୧୦ ମାର୍ଚ୍ଚ

ଘଟଣାବଳୀ 
 ଜନ୍ମ 
 ୧୯୨୩- ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ମନୋରଞ୍ଜନ ଦାସ, ଶାରଳା ପୁରସ୍କାର ଓ ଅତିବଡ଼ୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ପୁରସ୍କାର ସମ୍ମାନିତ ସାହିତ୍ୟିକ (ମୃତ୍ୟୁ: ୧୭ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୧୩)
 ମୃତ୍ୟୁ 
 ୨୦୦୬- ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନାଥ, ଶିକ୍ଷାବିତ ଓ ସାହିତ୍ୟିକ (ଜନ୍ମ: ୧ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୧୫)
 ପର୍ବପର୍ବାଣି 

 ଅଧିକ ତଥ୍ୟ 

  BBC: ଏହି ଦିନ

ଶ୍ରେଣୀ:ମାର୍ଚ୍ଚ
ଶ୍ରେଣୀ:ବଟଦ୍ୱାରା ତିଆରି ତାରିଖ ଲେଖା
୧୪ ମାର୍ଚ୍ଚ

ଘଟଣାବଳୀ 
 ଜନ୍ମ 
 ଦେହାନ୍ତ 
 ପର୍ବପର୍ବାଣି/ଦିବସ 
 ପାଇ ଦିବସ, ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ ଜୁଲାଇ ୨୨ - 'ପାଇ ଆପ୍ରୋକ୍‌ସିମେସନ୍ ଦିବସ'

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 

  BBC: ଏହି ଦିନ
  କାନାଡାରେ ଏହି ଦିନ

ଶ୍ରେଣୀ:ମାର୍ଚ୍ଚ
ଶ୍ରେଣୀ:ବଟଦ୍ୱାରା ତିଆରି ତାରିଖ ଲେଖା
୧୫ ମାର୍ଚ୍ଚ

ଘଟଣାବଳୀ 
 ଜନ୍ମ 
 ମୃତ୍ୟୁ 
 ୧୯୯୮- ମାଳତୀ ଚୌଧୁରୀ, ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ (ଜନ୍ମ: ୨୬ ଜୁଲାଇ ୧୯୦୪)
 ୨୦୧୪- କବି ପ୍ରସାଦ ମିଶ୍ର, ହୃଦରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞ, ବକ୍ତା ଓ ଲେଖକ (ଜନ୍ମ: ୧୦ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୩୮)
 ପର୍ବପର୍ବାଣି 

 ଅଧିକ ତଥ୍ୟ 

  BBC: ଏହି ଦିନ
  କାନାଡାରେ ଏହି ଦିନ

ଶ୍ରେଣୀ:ମାର୍ଚ୍ଚ
ଶ୍ରେଣୀ:ବଟଦ୍ୱାରା ତିଆରି ତାରିଖ ଲେଖା
୨୧ ମାର୍ଚ୍ଚ

ଜନ୍ମ 
 ୧୯୧୩– ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ ବିସ୍‌ମିଲ୍ଲା ଖାଁ, ଭାରତ ରତ୍ନ ସମ୍ମାନିତ ଶାହାନାଇ ବାଦକ (ମୃତ୍ୟୁ: ୨୧ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୦୬)
 ୧୯୪୯– କାର୍ତ୍ତିକଚନ୍ଦ୍ର ରଥ, କେନ୍ଦ୍ର ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ସମ୍ମାନିତ ନାଟ୍ୟକାର
 ମୃତ୍ୟୁ 
 ପର୍ବପର୍ବାଣି 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 

  BBC: ଏହି ଦିନ 
  କାନାଡାରେ ଏହି ଦିନ

ଶ୍ରେଣୀ:ମାର୍ଚ୍ଚ
ଶ୍ରେଣୀ:ବଟଦ୍ୱାରା ତିଆରି ତାରିଖ ଲେଖା
ପ୍ରସ୍ତରିକୃତ କାଠ

thumb|200px|The image shows the center of a polished slice of a petrified tree from the late Triassic period (approximately 230 million years ago) found in Arizona. The remains of insects can be detected in an enlarged image.
thumb|Petrified log in Paleorrota geopark, Brazil
thumb|200px|Petrified log at the Petrified Forest National Park
thumb|200px|The outline of cells visible in a segment of petrified wood|200px|Polished petrified wood
thumb|200px|Polished slice of petrified wood
thumb|200px|Petrified logs
thumb|200px|The outline of cells visible in a segment of petrified wood
thumb|200px|Petrified stump exposed at low tide on Ynyslas beach, Wales
200px|thumb|right|Petrified Acacia wood
 (; ଗ୍ରୀକ ମୂଳଭାଷା- petroମାନେ "ପଥର" ବା "ଶିଳା"; ଆକ୍ଷରିକ ଭାବେ "ପଥର ପାଲଟି ଯାଇଥିବା କାଠ") ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରକାରର ସ୍ଥଳଜ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଥିବା ଏକ ନାମ । ଏହା ଗଛ କିମ୍ବା ଗଛ-ଜାତୀୟ-ଉଦ୍ଭିଦ ଗୁଡିକରେ ପ୍ରିମିନେରାଲାଇଜେସନ ( Permineralization )ଦ୍ୱାରା ପଥରରେ ପରିଣତ ହେବାର ପରିଣାମ ଅଟେ ।

ଆବଶ୍ୟକ ମୌଲିକ
କୃତ୍ରିମ ଭାବେ ଶିଳାକୃତ କାଠ

ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ
ଆଧାର

ବାହାର ଲିଙ୍କ

 The Petrified forest of Lesvos - Protected Natural Monument
 The Town Museum of Nová Paka 
 The Mississippi Petrified Forest

ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବାଶ୍ମ ବିଜ୍ଞାନ
ସୁଡ଼ୋସୁଚିଆ

ସୁଡ଼ୋସୁଚିଆ (Pseudosuchia; "ଛଦ୍ମ କୁମ୍ଭୀର/false crocodiles"), ଆର୍କୋସୁରିଆର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ division ଭିତରୁ ଅନ୍ୟତମ ଏବଂ ଜୀବିତ କ୍ରୋକୋଡ଼ିଲିଆନ୍ ଗୁଡ଼ିକ ଏଥିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ଆର୍କୋସର ଗୁଡ଼ିକର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା କ୍ରୋକୋଡ଼ିଲିଆନ୍‌ମାନଙ୍କ ସହ ଅଧିକ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ( ଏହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ "crocodilian-line archosaurs" ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ) । ଏହି ନାମଟି ଆଗରୁ କୁମ୍ଭୀର-ଭଳି (crocodile-like) ଟ୍ରାଇଆସିକ ଯୁଗର ପ୍ରାଗ୍-ଐତିହାସିକ ସରୀସୃପଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ ଏହି ବ୍ୟବହାର ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ୧୯୯୦ରେ ପୂର୍ବରୁ ସୁଡ଼ୋସୁଚିଆନ୍ ଭାବେ କୁହାଯାଉଥିବା ଆର୍କୋସରର clade ଗୁଡ଼ିକୁ Crurotarsi ବୋଲି ନାମକରଣ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ, 'ସୁଡ଼ୋସୁଚିଆ'କୁ ବି ଏକ clade ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ୨୦୧୧ ଯାଏଁ ତା'ର ସେପରି କିଛି ବିଶେଷ ବ୍ୟବହାର ନଥିଲା । ୨୦୧୧ରେ ଜୀବାଶ୍ମ ବିଜ୍ଞାନୀ ଷ୍ଟାର୍ଲିଙ୍ଗ ନେଶ୍‌ବିଟ୍ ପ୍ରସ୍ତାବଦେଲେ ଯେ  Crurotarsiରେ crocodilian-line archosaurs ସହ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଆର୍କୋସର - ପକ୍ଷୀ, ଉଡି ପାରୁନଥିବା ଡାଇନୋସର, ଓ ଟେରୋସର ଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେବେ । ସୁଡ଼ୋସୁଚିଆ clade ଆଗଭଳି crocodilian-line archosaur ଗୁଡ଼ିକୁ ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହେବ, ଏବଂ ତା'ପରଠାରୁ ଅନେକ ଆଧ୍ୟୟନ Nesbittଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ସମର୍ଥନ କରିଛନ୍ତି । ସୁଡ଼ୋସୁଚିଆ ବର୍ତ୍ତମାନ ପୂର୍ବପରି ଏକ ସାଧାରଣ ଶବ୍ଦ ହେଇଯାଇଛି ।

 ଇତିହାସ  

 ବର୍ଣ୍ଣନା 
ସୁଡ଼ୋସୁଚିଆ, ଆର୍କୋସୁରିଆ ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ "daughter" clade ଭିତରୁ ଅନ୍ଯତମ । ଏହାର ଖପୁରି (skull) ପ୍ରାୟତଃ ବହୁତ ବଡ଼ ହେଇଥାଏ, ଖାସ୍ କରି ଅର୍ନିଥୋଡାଏର୍ ଅପେକ୍ଷା ବଡ଼ ହେଇଥାଏ; ଏହାର snout ସରୁ ଏବଂ ଲମ୍ବା, ବେକ ଛୋଟ ଏବଂ ଶକ୍ତ ହୋଇଥାଏ ।

 ବିବର୍ତ୍ତନ 

 ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ 
ସୁଡ଼ୋସୁଚିଆକୁ ଏକ stem-based clade ଭାବେ ୧୯୮୫ରେ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା ।  ନିମ୍ନୋକ୍ତ  cladogramଟି Nesbitt (୨୦୧୧) ପ୍ରଦତ୍ତ କ୍ଲାଡୋଗ୍ରାମ ସଂଶୋଧିତ ରୂପ ଅଟେ  (bold terminal taxa are collapsed).

ନିମ୍ନରେ Brusatte, Benton, Desojo ଏବଂ Langer (୨୦୧୦) ପରବର୍ତ୍ତୀ Cladogram ଦର୍ଶଯାଇଛି, bold terminal taxa are collapsed.Stephen L. Brusatte; Michael J. Benton; Julia B. Desojo; Max C. Langer. 2010. The higher-level phylogeny of Archosauria (Tetrapoda: Diapsida). Journal of Systematic Palaeontology, 8: 1, 3 — 47pp. 

 ଟୀକା 

 ଆଧାର 

 
 
 Sereno, P. C. 2005. Stem Archosauria—TaxonSearch  [version 1.0, 7 November 2005]

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 Taxon Search - Pseudosuchia 
 Re: Even more last papers for 2005  and follow up posts, on the Dinosaur Mailing List archives, for comments critical of applying "Pseudosuchia" in a cladistic context.

ଶ୍ରେଣୀ:ଆର୍କୋସର
ଟେରୋସର

ଟେରୋସର (; , ଗ୍ରୀକ πτερόσαυρος, pterosauros,ରୁ ଆସିଛି;ମାନେ "winged lizard") ଗୁଡ଼ିକ ଟେରୋସୁରିଆ Clade/Orderର ଉଡନ୍ତା ସରୀସୃପ ଥିଲେ । ସେମାନେ ଟ୍ରାଇଆସିକ ଯୁଗର ଶେଷ ଭାଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କ୍ରେଟାସିଅସ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ (୨୨୮ରୁ ୬୬ ମିଲିଅନ୍ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ Barrett, P. M., Butler, R. J., Edwards, N. P., & Milner, A. R. (2008). Pterosaur distribution in time and space: an atlas. Zitteliana, 61-107. ) ।

 ଇତିହାସ 
 ଜୀବାଶ୍ମ ବିଜ୍ଞାନ 
 ବିବର୍ତ୍ତନ 

 ଆଧାର 

 ଅହୁରି ପଢନ୍ତୁ 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 

 Pterosaur.net, multi-authored website about all aspects of pterosaur science
 The Pterosaur Database, by Paul Pursglove.
 Mark Witton's Pterosaur Art
 Comments on the phylogeny of the pterodactyloidea, by Alexander W. A. Kellner. (technical)

ଶ୍ରେଣୀ:ଟେରୋସର
ଥେରୋପୋଡ଼

ଥେରୋପୋଡ଼ (Theropoda;  ଗ୍ରୀକ୍ ଶବ୍ଦାର୍ଥ "beast feet" ) ସରିସ୍କିଆନ ଡାଇନୋସରମାନଙ୍କର ଏକ ସମୂହ ଅଟେ । ଥେରୋପୋଡ଼ ମାନଙ୍କର ପୂର୍ବଜ ମାଂସାଶୀ ଥିଲେହେଁ, ସମୟକ୍ରମେ କେତେକ ତୃଣଭୋଜୀ, ଉଭୟଭକ୍ଷୀ, ମତ୍ସଭକ୍ଷୀ, ଏବଂ କୀଟ-ପତଙ୍ଗଭକ୍ଷୀ ଭାବେ ବିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ ।

 ବାହ୍ୟ ରୂପରେଖ 
 ଇତିହାସ 
 ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ 
 ପ୍ରଧାନ ଗ୍ରୁପ ଗୁଡ଼ିକ 
thumb|Ceratosaurus, a ceratosaur
thumb|right|Irritator, a spinosaur
thumb|right|Microraptor, a dromaeosaur
thumb|right|Passer domesticus, an avian, and the world's most widespread extant wild theropod.Anderson, Ted R. (2006). Biology of the Ubiquitous House Sparrow: from Genes to Populations. Oxford: Oxford University Press. .
ନିମ୍ନରେ ବିବର୍ତ୍ତନ ଅନୁସାରେ ଥେରୋପୋଡ଼ ସମୂହ ଗୁଡ଼ିକର ଏକ ସରଳୀକୃତ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ ଦିଆଯାଇଛି ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ Holtz (2008)ଙ୍କ "ମେସୋଜୋଇକ ଡାଇନୋସର ଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା" ଅନୁସାରେ ସଜଯାଇଛି ।Holtz, Thomas R. Jr. (2011) Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages, Winter 2011 Appendix. ଏହାର ବିସ୍ତ୍ରୁତ ସଂସ୍କରଣ ଡାଇନୋସର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗରେ ମିଳିପାରିବ । ଏଠାରେ ବ୍ୟବହୃତ cross (†) ଚିହ୍ନଟି no living members ଗୁଡ଼ିକୁ ସୂଚାଉଛି ।

†Herrerasauria (early bipedal carnivores)
†Coelophysoidea (small, early theropods; includes Coelophysis and close relatives)
†Dilophosauridae (early crested and carnivorous theropods)
†Ceratosauria (generally elaborately horned, the dominant southern carnivores of the Cretaceous)
Tetanurae ("stiff tails"; includes most theropods)
†Megalosauroidea (early group of large carnivores including the semi-aquatic spinosaurids)
†Carnosauria (Allosaurus and close relatives, like Carcharodontosaurus)
Coelurosauria (feathered theropods, with a range of body sizes and niches)
†Compsognathidae (early coelurosaurs with reduced forelimbs)
†Tyrannosauridae (Tyrannosaurus and close relatives; had reduced forelimbs)
†Ornithomimosauria ("ostrich-mimics"; mostly toothless; carnivores to possible herbivores)
†Alvarezsauroidea (small insectivores with reduced forelimbs each bearing one enlarged claw)
Maniraptora ("hand snatchers"; had long, slender arms and fingers)
†Therizinosauria (bipedal herbivores with large hand claws and small heads)
†Scansoriopterygidae (small, arboreal maniraptors with long third fingers)
†Oviraptorosauria (mostly toothless; their diet and lifestyle are uncertain)
†Archaeopterygidae (small, winged protobirds)
†Dromaeosauridae (small- to medium-sized theropods)
†Troodontidae (small, gracile theropods)
Avialae (birds and extinct relatives)
†Omnivoropterygidae (large, early short-tailed avialans)
†Confuciusornithidae (small toothless birds)
†Enantiornithes (primitive tree-dwelling, flying birds)
Euornithes (advanced flying birds)
†Yanornithiformes (toothed Cretaceous Chinese birds)
†Hesperornithes (specialized aquatic diving birds)
Aves (modern, beaked birds and their extinct relatives)

 ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ପର୍କୀୟ 
ନିମ୍ନୋକ୍ତ family treeଟି ପ୍ରଧାନ ଥେରୋପୋଡ଼ ଗ୍ରୁପ ଗୁଡ଼ିକର ସମ୍ପର୍କୀୟମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ସୂଚାଉଛି । ଏହାକୁ ୨୦୧୦ ମସିହା ସୁଦ୍ଧା କରାଯାଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଗବେଷଣା ଆଧାରରେ ତିଆରି କରାଯାଇଛି । 

ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ

ଆଧାର

ବାହାର ଲିଙ୍କ

ଶ୍ରେଣୀ:ଥେରୋପୋଡ଼
ସ୍ଥଳଜ ଉଦ୍ଭିଦ

thumb|right|ସ୍ଥଳଜ ଉଦ୍ଭିଦ ଗୁଡ଼ିକ
ସ୍ଥଳଭାଗ ଉପରେ, ଭିତରେ କିମ୍ବା ସ୍ଥଳଭାଗରୁ ଜାତ ଉଦ୍ଭିଦକୁ ସ୍ଥଳଜ ଉଦ୍ଭିଦ () କୁହାଯାଏ ।http://www.merriam-webster.com/dictionary/terrestrial ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରର ଉଦ୍ଭିଦ ସବୁ ହେଲେ ଜଳଜ ଉଦ୍ଭିଦ (ଆକୁଆଟିକ ପ୍ଲାଣ୍ଟ), ଏପିଫାଇଟିକ (ଉଦ୍ଭିଦରେ ବଢୁଥିବା ଉଦ୍ଭିଦ), ଲିଥୋଫାଇଟ୍ସ (ପଥରରେ ବଢୁଥିବା ଉଦ୍ଭିଦ) ।

ଜଳଜ ଏବଂ ସ୍ଥଳଜ ଉଦ୍ଭିଦ ମଧ୍ୟରେ ତଫାତ ପ୍ରାୟତଃ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କାରଣ ଅନେକ ସ୍ଥଳଜ ଉଦ୍ଭିଦ ବେଳେବେଳେ ନିୟମିତ ଭାବେ ବୁଡ଼ିରହିବା ସହିପାରିବାରେ ସକ୍ଷମ ଏବଂ ଅନେକ ଜଳଜ ଉଦ୍ଭିଦଙ୍କ ଭିତରେ ଉଭୟ ବୁଡ଼ିରହିବା ଏବଂ ଭୂମି ଉପରେ ରହିବା ଗୁଣ ରହିଛି । ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବରେ କମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଡ଼ିରହିଥିବା ଜଳଜ ଉଦ୍ଭିଦଙ୍କ (ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବେ କମ ସମୟ ପାଇଁ ବୁଡ଼ିରହିବା ସହ୍ୟ କରି ନପାରୁଥିବା ପ୍ରଜାତି) ସଂଖ୍ୟା କମ । କିନ୍ତୁ ଏଭଳି କିଛି ପ୍ରଜାତିଙ୍କ ଭିତରେ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ୟାରିଟାସି ଏବଂ କାବୋମ୍ବାସି, ସେରାଟୋଫାଇଲମ ଏବଂ ଆଲଡ୍ରୋଭାଣ୍ଡା ଏବଂ ଅଧିକାଂଶ ମାଇକ୍ରୋଆଲଗି (ଯଥା କାରା ଏବଂ ନିଟେଲା) ପ୍ରମୁଖ ଅନ୍ୟତମ । ଅଧିକାଂଶ ଜଳଜ ଉଦ୍ଭିଦ ବୁଡ଼ିରହିବା ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ଚାହାଁନ୍ତି ଏବଂ ଅଧିକାଂଶଙ୍କର କେବଳ ସେହି ରୂପରେ ହିଁ ଫୁଲ ଫୁଟିଥାଏ । ଅନେକ ସ୍ଥଳଜ ଉଦ୍ଭିଦ ଅନେକ ଦିନ ବ୍ୟାପୀ ବନ୍ୟା ସହିପାରନ୍ତି ଏବଂ ଏହା ପ୍ରାୟତଃ ବନ୍ୟା ସାଧାରଣ ହୋଇଥିବା ସେହି ଉଦ୍ଭିଦର ପ୍ରାକୃତିକ ବାସସ୍ଥଳୀର ଅଂଶବିଶେଷ । ଏହି ଉଦ୍ଭିଦଗୁଡ଼ିକ (ହେଲୋଫାଇଟ୍ସ ଭାବେ ପରିଚିତ) ମୂଳ ଚାରିପାଖରେ ଅନେକ ସମୟ କାଳ ପାଣି ଜମିରହିବା ଏବଂ ଏପରିକି ବନ୍ୟା ଜଳ ତଳେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଡ଼ିରହିବା ମଧ୍ୟ ସହିପାରନ୍ତି । ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଡ଼ିରହିବା ଅବଧି ମଧ୍ୟରେ ହେଲୋଫାଇଟ୍ସର ବୃଦ୍ଧି ହାର ବହୁତ ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ । ଜଳ ସ୍ତର ନ କମିଲେ ଉଦ୍ଭିଦଟି ଶେଷରେ ଧୀମେଇ ଯାଇ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ।Brock, T. C. M., G. van der Velde & H. M. van de Steeg, 1987. The effects of extreme water level fluctuations on the wetland vegetation of a nymphaeid-dominated oxbow lake in The Netherlands. Archiv fur Hydrobiologie, Ergebnisse der Limnologie 27: 57–73.

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଉଦ୍ଭିଦ ବିଜ୍ଞାନ
ବିଳାସିନୀ ମହାନ୍ତି

ବିଳାସିନୀ ମହାନ୍ତି (ଜନ୍ମ ୧୦ ମଇ ୧୯୬୮), ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦକ । ସେ ବହୁ ଭାରତୀୟ ଓ ବିଦେଶୀ ଲେଖକମାନଙ୍କ ଲେଖାକୁ ଓଡ଼ିଆରେ ଅନୁବାଦ କରିଛନ୍ତି । ଅନୁବାଦ ପୁସ୍ତକ ଅନାବୃତ ଅନ୍ଧକାର ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ୨୦୧୩ ମସିହାର କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ମନୋନୀତ କରାଯାଇଛି ।http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/Bilasini-Mohanty-to-get-Sahitya-Akademi-award/articleshow/31821625.cms ଏହି ଗଳ୍ପ ସଂକଳନଟି ସାଆଦତ ହସନ ମଣ୍ଟୋଙ୍କର ୫୦ଟି ଅନୁବାଦିତ ଉର୍ଦ୍ଦୁ ଗଳ୍ପକୁ ନେଇ ସମୃଦ୍ଧ ।http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/central-sahitya-award-for-bilasini.html ୧୦ ମଇ ୧୯୬୮ ମସିହାରେ ଯାଜପୁରଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ବିଳାସିନୀ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଛନ୍ତି ଓ ବ୍ରହ୍ମପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଏମ୍.ଫିଲ୍ ମଧ୍ୟ କରିଛନ୍ତି ।ସମ୍ବାଦ ୧୧/୦୩/୨୦୧୪ ପୃଷ୍ଠା ୧ ଓ ୯

 ସାହିତ୍ୟ କୃତି 
 ନିସର୍ଗ-ରାଗ, ୨୦୧୬ (ମୂଳ ଲେଖକ: ଆନ୍ଦ୍ରେ ଜିଦ୍, ଫରାସୀ ଔପନ୍ୟାସିକ)
 ପତନ (ଆଲବର୍ଟ କାମ୍ୟୁ)
 ଡାମିଏନ (ହରମନ୍ ହେସ୍)
 ସବୁ ଦେଶ ପରଦେଶ (ଗୁରୁଦୟାଲ ସିଂ)
 ଜୀବନ ତୃଷ୍ଣା (ଭିନସେଣ୍ଟ ୱାନ ଗୋ)
 ବିଦାୟ ବନ୍ଧୁ (ଅରନେଷ୍ଟ ହେମିଙ୍ଗୱ)
 କମଳେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାହାଣୀ
 ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫରାସୀ ଗଳ୍ପ
 କେହି ଅଛି ନିଶ୍ଚୟ (ଆଇଜାକ ବାସେଭିସ ସିଙ୍ଗର)
 ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ହିନ୍ଦୀ କ୍ଷୁଦ୍ର ଗଳ୍ପ
 ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିୟ ଗଳ୍ପ

 ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ 
 କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର, ୨୦୧୩ (ଅନାବୃତ ଅନ୍ଧକାର)
 ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର, ୨୦୧୨ (କମଳେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାହାଣୀ)
 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୬୮ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଶ୍ରେଣୀ:ଯାଜପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦକ
ଶ୍ରେଣୀ:କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାରପ୍ରାପ୍ତ ସାହିତ୍ୟିକ
ଆକିରୋରାପ୍ଟର୍

ଆକିରୋରାପ୍ଟର୍ (Acheroraptor) ଡ୍ରୋମିଓସୌରିଡ଼ ଥେରୋପୋଡ ଡାଇନୋସରମାନଙ୍କର ଏକ ବିଲୁପ୍ତ ଜାତି ଅଟେ ।Olshevsky, G. (1995 onwards).   Dinosaur Genera List . Retrieved February 24,  2014. ଏହା ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର  ମୋଣ୍ଟାନାଠାରେ ମାଷ୍ଟ୍ରିକ୍‌ସାନ୍ ହେଲ୍ କ୍ରିକ୍ ଫର୍ମେସନ୍ ଅବସ୍ଥାରେ ମିଳିଥିଲା । ଏହାର ଏକ ମାତ୍ର ପ୍ରଜାତି ହେଉଛି Acheroraptor temertyorum । A. temertyorum ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ଜଣାଥିବା ଏହାର ସବୁଠାରୁ କନିଷ୍ଠ ପ୍ରଜାତି ।
ଏହି ଡାଇନୋସରଟି କ୍ରେଟାସିଅସ ଯୁଗରେ ବାସ କରୁଥିଲା ।

 ଆବିଷ୍କାର ଓ ନାମକରଣ 
thumb|left|Known material
David C. Evans, Derek W. Larson ଏବଂ Philip J. Currie ୨୦୧୩ ମସିହାରେ ଆକିରୋରାପ୍ଟରର ନାମକରଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରଜାତିଟିର ନାମ ଥିଲା Acheroraptor temertyorum । ଏହି ଜେନେରିକ୍ ନାମ (Acheroraptor) ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀକ ଓ ଲାଟିନ ଶବ୍ଦରୁ ଆସିଛି । ଗ୍ରୀକ ଶବ୍ଦ Ἀχέρων ବା Acheronମାନେ "underworld" (ଏହି Hell Creek Formation ସହ ସମ୍ପର୍କ ଯୋଗୁଁ ), ଏବଂ  ଲାଟିନ ଶବ୍ଦ raptorମାନେ "thief" ବା "ଚୋର" । ସ୍ପେସିଫିକ୍ ନାମ (temertyorum), James ଓ Louise Temertyଙ୍କ ସମ୍ମାନାର୍ଥେ ରଖାଯାଇଛି । ଜେମ୍‌ସ୍ ଟିମିର୍ଟୀ,  ନର୍ଥ୍‌ଲ୍ୟାଣ୍ଡ ପାୱାରର ଚେୟାରମ୍ୟାନ ଓ ରୟାଲ୍ ଓଣ୍ଟାରୀଓ ମ୍ୟୁଜିଅମ୍‌ର ଗଭର୍ଣ୍ଣର, ଏବଂ ଲାଉସି ଟିମିର୍ଟୀ, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଏହି ସଂଗ୍ରହାଳୟଟିକୁ ବହୁବର୍ଷ ଧରି ସାହାଯ୍ୟ ଓ ସହଯୋଗ କରିଆସିଥିଲେ ।

 ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ 
ନିମ୍ନୋକ୍ତ cladogramଟି Acheroraptorର phylogenetic position ଦର୍ଶାଉଛି ।

 ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ 

 ଆଧାର 

ବାହାର ଲିଙ୍କ

ଶ୍ରେଣୀ:କ୍ରେଟାସିଅସ ଡାଇନୋସର
ଶ୍ରେଣୀ:ଉତ୍ତର ଆମେରିକୀୟ ଡାଇନୋସର
ଅଜନସିଙ୍ଗେନିଆ

right|250px
 () ଡାଇନୋସର ବଂଶର ଜୀବ  ଅଟେ ।Olshevsky, G. (1995 onwards).   Dinosaur Genera List . Retrieved February 24,  2014. ଏହି ଜୀବଟି ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଲୁପ୍ତ । ଏହାର ଜୀବାଶ୍ମ ଓ ଅବଶେଷ ଏସିଆରୁ ମିଳିଥିଲା । ବହୁ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ କ୍ରେଟାସିୟସ - ଜୀବାଷ୍ମ ଭୂବୈଜ୍ଞାନିକ ଗଠନ, ୭୦ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ମଙ୍ଗୋଲୀୟର ଜୀବାଷ୍ମ ମିଳିଛି । ଅଜନସିଙ୍ଗେନିଆ ବିବିଧ ନମୁନାରୁ ଜଣାଯାଇଥାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର, ଗୋଡ, ଶ୍ରେଣୀ, କାନ୍ଧ କମର ବନ୍ଧ, ଆଶିଂକ ଖପୁରି ଓ କିଛି ମେରୁହାଡ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ରହିଛି । କିଛି ସାମଗ୍ରୀକୁ "ଅଜନନେସିୟା" ରୂପେ ସନ୍ଦର୍ଭିତ କରାଯାଇଥାଏ ଯାହା ଛୋଟ ସରଞ୍ଚନାରୁ ଆସିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏଥିରୁ କିଛି ନମୁନା ଗୁଡିକୁ ପ୍ରଶ୍ନବାଚକ ଋପେ ମାନିନିଆ ଯାଇଛି ।
  
ଏହି ଡାଇନୋସରଟି କ୍ରେଟାସିଅସ ଯୁଗରେ ବାସ କରୁଥିଲା ।

ଇତିହାସ
thumb|right|ଏକ ଅଜ୍ଞାତ ନମୁନାର କଙ୍କାଳ
ଅଜନସିଙ୍ଗେନିଆ ପ୍ରଥମେ ୧୯୮୧ ମସିହାରେ ପେଲିୟୋଲାଜୀରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପ୍ରଜାତିରେ "ରିଞ୍ଚେନ ବାର୍ସବୋଲ୍ଡ"ର ନାମ ଇଞ୍ଜେନିଆ ୟାନସିନ ଦିଆଯାଇଥିଲା । "ଇଞ୍ଜେନିଆ"ର ନାମ "ବାୟନଖୋଙ୍ଗର ପ୍ରୋଭିନ୍ସ"ର ମଙ୍ଗୋଲିୟର ଅଜଣା ଖୋବୁରର ଅବସାଦରୁ ବାହାରିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଏହିଗୁଡିକୁ ଏକତ୍ର କରାଯାଇଥିଲା ।     
ସାମାନ୍ୟ ନାମ "ଇଞ୍ଜୋନିଆ"କୁ ଇଞ୍ଜୋନିଆ ମିର୍ବେଲୀସ (ଗେରଲାଚ, ୧୯୫୭), ଏକ ଟ୍ରିପିଲାଇଡିଡ ନେମାଟୋଡର ସାମାନ୍ୟ ନାମରୁ ପୂର୍ବାଧିକୃତ ଥିଲା । ୨୦୧୭ ମସିହାରେ, ଗ୍ରେଗରୀ ଫନଷ୍ଟୋନ ଈ.ଏ "ହେୟୁଏନିୟା"ର ଏକ ପ୍ରଜାତି ଋପେ ବର୍ଗୀକୃତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏକ ନୂତନ ସଂଯୋଗ "ହେୟୁଏନିୟା ୟୁଂହହିନୀ"ର ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିଲା ।

ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ
ଅଜନସିଙ୍ଗେନିଆ ୟୂନିଶିନ ଓବିରାପ୍ରୋର୍ଡସର ଅନ୍ତର୍ଗତରୁ ଆସିଥାଏ, ଯେପରି ଏକ ପବିସରୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ସାଫ୍ଟ (ଅନ୍ୟ ବିଶେଷତା ମଧ୍ୟରେ) ସହିତ, ଏବଂ ତଳପାଟିର ହାଡର ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ଋପେ ଏସ-ବକ୍ରରେଖା ପାଟିହାଡ ମାର୍ଜି, ଲଘୁ କ୍ଷୁଦ୍ରଗ୍ରହ, ଏବଂ ଗୋଲ, ଯୋଡିହୋଇଥିବା କପାଳ ହାଡ କିଛି ସାମଗ୍ରୀରେ ମିଡଲାଇନ ସହିତ ଜୋଡିହୋଇଥିବା ତାରଯୁକ୍ତ ପ୍ଲେଟ୍ସ ଏବଂ ଏକ ଛୋଟ ବାହ୍ୟଆବରଣ "କାରିନା" ସାମିଲ ରହିଛି ।  
 
ଏହା ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଓଭିରାପ୍ଟୋରିଡ୍ସରୁ ଅଲଗା ଅଟେ, ମାନୁଆଲ ଅଙ୍କରେ ଲିକ୍ୱିଡ ଟୁ ଡିଜିଜ ଦ୍ୱିତୀୟ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଓଭିରାପ୍ଟୋରିଡ୍ସରୁ "ନେମେଗଟୋମାଇଆ  ବାର୍ସବୋଲ୍ଡି"କୁ ଛାଡି ମାନୁଆଲ ଅଙ୍କଦ୍ୱାରା ଅଲଗା ଅଲଗା ଉଙ୍ଗୁଆଲ IIରୁ ୧୦୦%ରୁ ଅଧିକ ବଡ଼ ଅଟେ ।
thumb|right|ଏକ ମହିଳାକୁ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରୁଥିବା ପୁରୁଷର ପୁନଃନିର୍ମାଣ
ତଳେ "କ୍ଲାଡୋଗ୍ରାଫ" ଫାଣ୍ଟି 'ଏଟ ଅଲ'ଦ୍ୱାରା ଏକ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରାଯାଇଛି,  2012Fanti F, Currie PJ, Badamgarav D (2012). "New Specimens of Nemegtomaia from the Baruungoyot and Nemegt Formations (Late Cretaceous) of Mongolia." PLoS ONE, 7(2): e31330. doi:10.1371/journal.pone.0031330

ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ
 ଅଷ୍ଟ୍ରାଲୋଡକସ୍
 ଆଉରର୍ନିସ୍
 ଅଭିଆତ୍ୟରାନିସ୍

ଆଧାର

ନୋଟ

 ବହି ଆଧାର 
 Walters, M. & J. Paker (1995). Dictionary of Prehistoric Life. Claremont Books. .
 Weishampel, D.B., P. Dodson & H. Osmólska (eds.) (2004). The Dinosauria, Second Edition''. University of California Press. .

ଶ୍ରେଣୀ:କ୍ରେଟାସିଅସ ଡାଇନୋସର
ଆନୋମୋଏପସ୍‌

ଆନୋମୋଏପସ୍ () ନାମକ ଜୀବାଶ୍ମ ପାଦଚିହ୍ନ ଆମେରିକାର ମାସାଚୁସେଟ୍ସ ରାଜ୍ୟର କନେକ୍ଟିକଟ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକାରୁ ୧୮୦୨ରେ ମିଳିଥିଲା | ଭୂସ୍ତର ଗଭୀରତା ଅନୁସାରେ ଏହା ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୁରାସିକ ଯୁଗର |thumb|upright|left|ମାନଚିତ୍ରରେ ଆନୋମୋଏପସ୍ (ସବୁଜ) ଓ ଗ୍ରାଲ୍ଲାଟର୍ (ନୀଳ)ର ପାଦଚିହ୍ହ

ଜୀବଟିର ସମସ୍ତ ଚାରିଗୋଟି ପାଦର ଚିହ୍ନ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛି | ଆଗ ଗୋଡ ଦୁଇଟି ଛୋଟ ଓ ପାଞ୍ଚୋଟି ଆଙ୍ଗୁଳି ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ପଛ ଗୋଡ ଦୁଇଟି ବଡ଼ ଓ ତିନି ଆଙ୍ଗୁଠି ବିଶିଷ୍ଟ | ଜୀବଟି ବସିଥିବା ସମୟର ଗୋଟିଏ ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ମିଳିଛି | ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡିକ ପ୍ଲାଇନି ମୁଡି ନାମକ ଯୁବକଙ୍କଦ୍ୱାରା ଆବିଷ୍କୃତ ହୋ‍ଇଥିଲା |

ପାଦଚିହ୍ନରେ ଥିବା ଆଙ୍ଗୁଳି ସଂଖ୍ୟା ଓ ପଛଗୋଡରେ ନଖ ନଥିବାରୁ ଏହା ଏକ ଅର୍ନିଥିସିୟ (ornithischian) ଡାଇନୋସର ବୋଲି ଧାରଣା କରାଯାଏ | ଏପରି ଆଉ ଚିହ୍ନ ପଶ୍ଚିମ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରୁ ମଧ୍ୟ ମିଳିଛି |

ବିଶେଷ ଦ୍ରଷ୍ଟବ୍ୟ ଯେ ଆନୋମୋଏପସ୍ ହେଉଛି ଏହି ପାଦଚିହ୍ନ ଗୁଡିକର ନାମ, ଡାଇନୋସରଟିର ନୁହଁ (ଯାହାର ପରିଚିତି ଏଯାଏଁ ଅଜଣା) |

ପ୍ରଜାତି ଗୁଡ଼ିକର ନାମ

A. scambus (ହିଚକକ, ୧୮୪୮)
A. ranivorus (ଏଲେନବର୍ଗର, ୧୯୭୦)
A. vermivorous (ଏଲେନବର୍ଗର, ୧୯୭୦)
A. minimus (ଏଲେନବର୍ଗର, ୧୯୭୦)
A. minor (ଏଲେନବର୍ଗର, ୧୯୭୦)
A. palmipes (ଏଲେନବର୍ଗର, ୧୯୭୦)
A. natator (ଏଲେନବର୍ଗର, ୧୯୭୦)
A. aviforma (ଏଲେନବର୍ଗର, ୧୯୭୦)
A. galliforma (ଏଲେନବର୍ଗର, ୧୯୭୦)
A. superaviforma (ଏଲେନବର୍ଗର, ୧୯୭୦)
A. phalassianiforma (ଏଲେନବର୍ଗର, ୧୯୭୦)
A. levis (ଏଲେନବର୍ଗର, ୧୯୭୦)
A. popompoi (ଏଲେନବର୍ଗର, ୧୯୭୦)
A. supervipes (ଏଲେନବର୍ଗର, ୧୯୭୦)
A. fringilla (ଏଲେନବର୍ଗର, ୧୯୭୪)
A. turda (ଏଲେନବର୍ଗର, ୧୯୭୪)
A. minutus (ଏଲେନବର୍ଗର, ୧୯୭୪)
A. perdiciforma (ଏଲେନବର୍ଗର, ୧୯୭୪)
A. natatilis (ଏଲେନବର୍ଗର, ୧୯୭୪)
A. levicauda (ଏଲେନବର୍ଗର, ୧୯୭୪)
A. dodai (ଏଲେନବର୍ଗର, ୧୯୭୪)
A. longicauda (ଏଲେନବର୍ଗର, ୧୯୭୪)
A. moghrebensis (ବିରନ୍ ଓ ଡୁଟୁଇ, 1981)
A. pienkovskii (ଗିଏର୍ଲିନ୍‍ସ୍କି, ୧୯୯୧)
A. karaszevskii (ଗିଏର୍ଲିନ୍‍ସ୍କି, ୧୯୯୧)
A. moabensis (ଏମ. ଜି. ଲକ୍‍ଲି, ଏସ୍. ୱାଇ ୟାଙ୍ଗ, ଏମ. ମାତ୍ସୁକାୱା, ଏଫ୍ ଫ୍ଲେମିଂ ଓ ଲିମ୍, ୧୯୯୨)

ଆଧାର

Edwin H. Colbert, Dinosaurs, Hutchinson & Co. Ltd, 1962, p. 188

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 

ଶ୍ରେଣୀ:ଜୁରାସିକ ଡାଇନୋସର
List of South American dinosaurs

ଲେଉଟାଣି ବ୍ୟବହାରକାରୀ:Snip1/ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକୀୟ ଡାଇନୋସର ଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା
List of Australian and Antarctic dinosaurs

ଲେଉଟାଣି ବ୍ୟବହାରକାରୀ:Snip1/ଅଷ୍ଟ୍ରେଲୀୟ ଓ ଆଣ୍ଟ୍ରାକାଟିକାର ଡାଇନୋସର ଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା
ଗୋଲୋକ ବିହାରୀ ଧଳ

ଗୋଲୋକ ବିହାରୀ ଧଳ (୧୫ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୨୧- ୨୪ ଜୁନ ୧୯୭୪)  ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟରେ ଜଣେ ଭାଷାତତ୍ତ୍ୱବିତ, ପ୍ରଫେସର, ଧ୍ୱନି ତତ୍ତ୍ୱବିତ୍, ଅନୁବାଦକ, ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଓ ଭ୍ରମଣ କାହାଣୀ ଲେଖକ ଥିଲେ । ଜଣେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଭାବେ ସେ ବିଭିନ୍ନ ଗଠନମୂଳକ ମୂକ୍ୟବୋଧ ତଥା ଓଡ଼ିଶାର ସମାଜ, ଶିକ୍ଷା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରା ଉପରେ ପ୍ରବନ୍ଧମାନ ରଚନା କରୁଥିଲେ । ଭାରତର ଜାତୀୟ ଜୀବନର ତ୍ରୁଟିବିଚ୍ୟୁତି ଉପରେ ତାଙ୍କର କିଛି ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚିତ । ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧମାନ ସରଳ, ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ଇଙ୍ଗିତଧର୍ମୀ ।

 ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ସେ ୧୯୨୧ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ୧୫ ତାରିଖରେ, ଢେଙ୍କାନାଳର ଗଞ୍ଜେଇଡିହ ଗ୍ରାମରେ ଭୋଳେଶ୍ୱର ଧଳ ଓ ଜାହ୍ନବୀ ଦେବୀଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଛାତ୍ରାବସ୍ଥାରୁ ତାଙ୍କର ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ଥିଲା । 

ଶିକ୍ଷା ଓ ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନ
ସେ ନିଜ ସ୍କୁଲ ଶିକ୍ଷା ଢେଙ୍କାନାଳର ବିବି ହାଇସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜ ଶିକ୍ଷା ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ହାସଲ କରିଥିଲେ । ୧୯୪୩ ମସିହାରେ ପାଟଣା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଅଧିନସ୍ଥ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସଂସ୍କୃତ ଅନର୍ସରେ କୃତିତ୍ୱର ସହ ଉତ୍ତୀର୍ଣ ହେବା ସହ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ନାତକ ଭାବେ ପୁରସ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ । ୧୯୪୫ ମସିହାରେ ପାଟଣା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଅଧିନସ୍ଥ ପାଟଣା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସଂସ୍କୃତରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଉତ୍ତୀର୍ଣ ହେବା ପରେ ସେହିବର୍ଷ ପୁରୀ କଲେଜରେ (ସା.ଚ. ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ) ସଂସ୍କୃତ ଓ ଓଡ଼ିଆ ବିଭାଗର ଅଧ୍ୟାପକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତି । ପରେ ପରେ ସମ୍ବଲପୁର ମହାବିଦ୍ୟାଳୟକୁ (ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ) ବଦଳି । ସେହିଠାରୁ ସେ ୧୯୪୯ ମସିହାରେ ଲଣ୍ଡନ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଗଲେ । ସେହି ଲଣ୍ଡନରୁ ଆମେରିକା ଓ ଫ୍ରାନ୍‌ସ ଯାତ୍ରା । ଫ୍ରାନ୍‌ସରେ ଏକ ଛାତ୍ର ସମ୍ମିଳନୀରେ ଭାରତର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରି "Indian Mind through the Ages" ସଂପର୍କରେ ଭାଷଣ ଦେଇ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇଥିଲେ ।

ବିଲାତର ଲଣ୍ଡନ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ପାଠପଢ଼ି ଆସି ଆଧୁନିକ ଭାଷାବିଜ୍ଞାନକୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ଲୋକପ୍ରିୟ କରାଇବାରେ ସେ  ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ  ଓ ପଥ-ପ୍ରଦର୍ଶକ । ଭାଷାବିଜ୍ଞାନକୁ ସହଜ ଭାଷା ଓ ଭାବରେ ଲେଖି ସେ ଉଭୟ ସାଧାରଣ ପାଠକ ଓ ବୌଦ୍ଧିକ ଜଗତରେ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିଥିଲେ । ଏଥି ସହିତ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରେ ପ୍ରଥମ ବିଜ୍ଞାନସମ୍ମତ ଧ୍ୱନିବିଜ୍ଞାନ ବହି ଲେଖିଥିଲେ । ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଅଧୀନସ୍ଥ ଭାରତୀୟ ପ୍ରଶାସନିକ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କ (ଆଇ.ଏ. ଏସ୍.) ଟ୍ରେନିଂ ସ୍କୁଲରେ ଭାଷାବିଜ୍ଞାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଭାଷାଶିକ୍ଷା ଦେବାରେ ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାପକ । ପଚାଶ ଦଶକରେ ଭାରତରେ ନୂଆକରି ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଭାଷା ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକରେ ଅଧ୍ୟାପନା କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେ ଥିଲେ ସବୁଠୁ ସାନ ଓ ଏକମାତ୍ର ଓଡ଼ିଆ । 

୧୯୫୫ରୁ ୧୯୫୮ ଯାଏ ଆଗ୍ରା  ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର (ବର୍ତ୍ତମାନ ବି.ଆର୍. ଆମ୍ବେଦକର୍ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ) Agra University of Hindi Studies ( ବର୍ତ୍ତମାନର K.M. Institute of Hindi Studies and linguistics )ବିଭାଗରେ ପ୍ରାଧ୍ୟାପକଭାବେ ଯୋଗଦାନ । ସେଠାରେ ସେ ଭାଷାବିଜ୍ଞାନ ଅଧ୍ୟାପନା କରୁଥିଲେ । ୧୯୭୨ ମସିହାରେ ସେ ରେଭେନ୍ସା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଓଡ଼ିଆ ବିଭାଗର ପ୍ରଫେସର ହୋଇଥିଲେ | ୧୯୭୪ ମସିହା ଜୁନ୍ ମାସରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଏକ ଭାଷା ସ୍କୁଲରେ କ୍ଲାସ ନେଇସାରି ଗେଷ୍ଟ୍ ହାଉସକୁ ଚଢ଼ୁଥିବା ବେଳେ ଆକସ୍ମିକ ସଂଜ୍ଞାହୀନ ଓ ପ୍ରାୟ ୬ ଦିନ କୋମାରେ ରହି ୨୪ ତାରିଖରେ ପରଲୋକ | 
 

ରଚନାବଳୀ
ଦଶ ଖଣ୍ଡ ଭାଷାମୂଳକ ବହି ଲେଖିବା ସହିତ କରିଛନ୍ତି ବହୁ ଅନୁବାଦ । ପ୍ରେମଚନ୍ଦଙ୍କ ଗୋଦାନ ଉପନ୍ୟାସର ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ୧୯୫୮ରେ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା । ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟ ଓ ପ୍ରୌଢଶିକ୍ଷାମୂଳକ ବହି ପାଇଁ ସେ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କଠାରୁ ତିନିଥର ପୁରସ୍କୃତ ।

 ଆମେରିକା ଚିଠି (୧୯୫୨)
 ଲଣ୍ଡନ ଚିଠି (୧୯୫୩)
 ଅମର ମଣିଷ
 ଗଙ୍ଗାରୁ ଗୋଦାବରୀ
ବନ୍ଦୀନେହେରୁ
 ମଣିଷର ଭାଷା (୧୯୫୩)
ପେଟର ପବନ ପାଟିର କଥା (୧୯୫୫)
 ଧ୍ୱନିବିଜ୍ଞାନ (ହିନ୍ଦୀରେ, ୧୯୫୮)
 ପେଟ୍ କୀ ହୱା ମୁହ୍ଁ କୀ ବାତ୍ (ହିନ୍ଦୀରେ ୧୯୫୮)
 ଇଂରେଜି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶିକ୍ଷା (୧୯୬୩)
 ଓଡ଼ିଆ କେବେ ? (୧୯୬୩)
 Aspiration in Oriya (1966)
 ଗାନ୍ଧିଜୀ ଓ ଭାଷା ସମସ୍ୟା (୧୯୬୯)
 ଧ୍ୱନିବିଜ୍ଞାନ (୧୯୭୪)
 ଭାଷାଶାସ୍ତ୍ର ପରିଚୟ (୧୯୭୬)

ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ
 ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର, ୧୯୫୮ (ଗୋଦାନ ନିମନ୍ତେ) 

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୨୧ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୭୪ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦକ