ଭାରତ ରତ୍ନ

ଭାରତରତ୍ନ - ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବେସାମରିକ ସମ୍ମାନ । ୧୯୫୪ରେ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ, ପଦ୍ମଭୂଷଣ ଓ ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ ଉପାଧି ସହ ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାଗରିକ ସମ୍ମାନ ଭାରତରତ୍ନ ପ୍ରଦାନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।  ଯେକୌଣସି ଜାତି, ବୃତ୍ତି (ଜୀବନ ସହ ଜଡ଼ିତ ସବୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମହାନ ଅବଦାନ), ପାହ୍ୟା କିମ୍ବା ଲିଙ୍ଗର ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ସମ୍ମାନ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ବିବେଚିତ ହୋଇଥାଆନ୍ତି ।  ଭାରତରତ୍ନ ନିମନ୍ତେ ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ନିକଟରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନାମ ସୁପାରିଶ କରିଥାନ୍ତି ।  ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅତିବେଶିରେ ୩ଜଣଙ୍କୁ ଭାରତରତ୍ନ ପ୍ରଦାନ କରାଯିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି ।  ସମ୍ମାନ ସ୍ୱରୂପ ଏକ ପ୍ରଶଂସାପତ୍ର ଏବଂ ପଦକ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ ।  ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିଜେ ଏହି ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି । ଅଦ୍ୟାବଧି ୪୧ଜଣ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଭାରତରତ୍ନ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇସାରିଛି ।

୩୫ମିଲିମିଟର ବେଧ ବିଶିଷ୍ଟ ପତ୍ରଆକୃତି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣପଦକଟିର ଗୋଟିଏ ପାଖ ଓସ୍ତପତ୍ରରେ ଅଙ୍କିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଚିତ୍ରଓ ତା’ତଳକୁ ଦେବନାଗରୀ ଲିପିରେ ଭାରତରତ୍ନ ଲେଖାଯାଇଥିଲା ବେଳେ ଅନ୍ୟ ପାଖଟିରେ ଭାରତର ଜାତୀୟ ପ୍ରତୀକ ଶୋଭା ପାଇଥାଏ ।  ୫୧ ମିଲିମିଟର ଓସାର ବିଶିଷ୍ଟ ଧଳାଫିତାରେ ଏହାକୁ ମନୋନୀତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ବେକରେ ଝୁଲାଇ ସମ୍ମାନିତ କରାଯିବାର ବିଧି ରହିଛି ।  ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ ମରଣୋତ୍ତର ଭାବେ ଏହାକୁ ଦିଆ ନ ଯିବାକୁ ସ୍ଥିର କରାଯାଇଥିଲେ ହେଁ ପରେ ଏଥିରେ ସଂଶୋଧନ କରାଯାଇ ମରଣୋତ୍ତର ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହା ପ୍ରଦାନ କରାଯିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଇଥିଲା ।  ଭାରତର ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ କେବଳ ଭାରତୀୟଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯିବାକୁ ଲିଖିତ ନିୟମ ନ ଥିବାରୁ ଖାନ ଅବଦୁଲ ଗଫର ଖାଁ (୧୯୮୭), ମଦର ଟେରେସା (୧୯୮୦) ଏବଂ ନେଲସନ ମଣ୍ଡେଲା (୧୯୯୦)ଙ୍କୁ ଏହି ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଛି ।  ୧୯୯୨ରେ ସୁଭାସ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷଙ୍କୁ ମରଣୋତ୍ତର ଭାବେ ଭାରତରତ୍ନ ପ୍ରଦାନ କରାଯିବାକୁ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା, ମାତ୍ର ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ପର୍କରେ କୌଣସି ପ୍ରାମାଣିକ ତଥ୍ୟ ନଥିବାରୁ ଏହି ଘୋଷଣାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିନିଆଯାଇଥିଲା ।  ସେହି ପରି ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ତଥା ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଶିକ୍ଷାମନ୍ତ୍ରୀ ଆବୁଲ କାଲାମ ଆଜାଦଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ଭାରତରତ୍ନ ପ୍ରଦାନ ପାଇଁ ମନୋନିତ କରାଗଲା, ସେତେବେଳେ ସେ ଭାରତରତ୍ନ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଚୟନମଣ୍ଡଳୀରେ ସଦସ୍ୟ ଥିବା ଯୋଗୁଁ ଏହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଥିଲେ ।  ପରେ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ୧୯୯୨ ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ ମରଣୋତ୍ତର ଭାବେ ଏହି ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା ।

 

 ଭାରତ ରତ୍ନ ବିଜେତାଙ୍କ ତାଲିକା 
ବିଜେତାଙ୍କ ନାମଜୀବନ କାଳକେଉଁ ବର୍ଷସୁଚନା ସର୍ବପଲ୍ଲୀ ରାଧାକୃଷ୍ଣନ୧୮୮୮-୧୯୭୫ (୧୯୫୪) ଡଃ ସର୍ବପଲ୍ଲୀ ରାଧାକ୍ରିଷ୍ଣନ୍ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଉପ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ତଥା ଦ୍ୱିତୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜଗୋପାଳାଚାରୀ୧୮୭୮-୧୯୭୨ (୧୯୫୪) ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ଭାରତର ପ୍ରଥମ ତଥା ଶେଷ ଭାରତୀୟ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ପୂର୍ବତନ ରାଜ୍ୟପାଳ, ମାଡ୍ରାସର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ସି. ଭି. ରମଣ୧୮୮୮-୧୯୭୦ ୧୯୫୪ ଡକ୍ଟର ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଭେଙ୍କଟ ରମଣ ନୋବେଲ ପୁରସ୍କାର ବିଜୟୀ ବିଶିଷ୍ଟ ପଦାର୍ଥବିଜ୍ଞାନୀ, ଇଣ୍ଡିଆନ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ ଅଫ ସାଇନ୍ସ, ବାଙ୍ଗାଲୋରର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ।  ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ୧୮୮୯-୧୯୬୪୧୯୫୫ ପଣ୍ଡିତ ଜହାହାରଲାଲ ନେହେରୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭଗବାନ ଦାସ୧୮୬୯-୧୯୫୮୧୯୫୫ ଡଃ ଭଗବାନ ଦାସ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ବେଦାନ୍ତବିତ୍ ମୋକ୍ଷଗୁଣ୍ଡମ୍‌ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରାୟା ୧୮୬୦-୧୯୬୨୧୯୫୫ ଶିକ୍ଷାବିତ, ଯନ୍ତ୍ରୀ ଗୋବିନ୍ଦ ବଲ୍ଲଭ ପନ୍ଥ୧୮୮୭-୧୯୬୧୧୯୫୮ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ, କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱରାଷ୍ଟ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀ  ଧଣ୍ଡୋ କେଶବ କାର୍ଭେ ୧୮୫୮-୧୯୬୨୧୯୫୮ ବିଧବା ବିବାହ ଓ ନାରୀ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗଠନମୂଳକ ତଥା ସଂସ୍କାରଧର୍ମୀ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା  ବିଧାନ ଚନ୍ଦ୍ର ରାୟ ୧୮୮୨-୧୯୬୨ ୧୯୬୧ ଡାକ୍ତର ବିଧାନ ଚନ୍ଦ୍ର ରାୟ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଦାସ ଟଣ୍ଡନ୧୮୮୨-୧୯୬୨ ୧୯୬୧ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ୧୮୮୪-୧୯୬୩ ୧୯୬୨ ଡକ୍ଟର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ,  ଭାରତର ପ୍ରଥମ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି, ନ୍ୟାସନାଲ କଲେଜ, ପାଟନାର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଜାକିର ହୁସେନ ୧୮୯୭-୧୯୬୯ ୧୯୬୩ ଡକ୍ଟର ଜାକିର ହୁସେନ ଭାରତର ଦ୍ୱିତୀୟ ଉପ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ତଥା ତୃତୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି, ଶିକ୍ଷାବିତ ପାଣ୍ଡୁରଙ୍ଗ ବାମନ କାଣେ ୧୮୮୦-୧୯୨୭୧୯୬୩ ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ, ସଂସ୍କୃତ ପଣ୍ଡିତ ଲାଲ ବାହାଦୁର ଶାସ୍ତ୍ରୀ୧୯୦୪-୧୯୬୬ ୧୯୬୬-ମରଣୋତ୍ତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ଭାରତର ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ୧୯୧୭-୧୯୮୪ ୧୯୭୧ଭାରତର ଚତୁର୍ଥ ତଥା ପ୍ରଥମ ମହିଳା ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭି. ଭି. ଗିରି ୧୮୯୪-୧୯୮୦୧୯୭୫ ବରାହଗିରି ଭେଙ୍କଟ ଗିରି, ଭାରତର ତୃତୀୟ ଉପ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ତଥା ଚତୁର୍ଥ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି, ଶ୍ରମିକ ନେତା  କେ କାମରାଜ୧୯୦୩-୧୯୭୫୧୯୭୬-ମରଣୋତ୍ତର କୁମାରସ୍ୱାମୀ କାମରାଜ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ମାଡ୍ରାସର ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମଦର ଟେରେସା ୧୯୧୦-୧୯୯୭୧୯୮୦ ନୋବେଲ ଶାନ୍ତି ପୁରସ୍କାର ବିଜୟିନୀ ବିନୋବା ଭାବେ୧୮୯୫-୧୯୮୨୧୯୮୩-ମରଣୋତ୍ତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ, ଭୂଦାନ ଆନ୍ଦୋଳନର ପୁରଧା ତଥା ମାଗାସେସ୍‌ ପୁରସ୍କାର ବିଜୟୀ,  ଖାଁ ଅବଦୁଲ ଗଫର ଖାଁ ୧୮୯୦-୧୯୮୭୧୯୮୭ ସୀମାନ୍ତ ଗାନ୍ଧୀ ତଥା ଫକର-ଏ-ଆଫଗାନ, ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଏମ. ଜି. ରାମଚନ୍ଦ୍ରନ୧୯୧୭-୧୯୮୭୧୯୮୮-ମରଣୋତ୍ତର ମରାଥୁର ଗୋପାଳ ରାମଚନ୍ଦ୍ରନ, କଥାଚିତ୍ର ଅଭିନେତା ଓ ତାମିଲନାଡୁର ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ  ଭୀମରାଓ ରାମଜୀ ଆମ୍ବେଦକର୧୮୯୧-୧୯୫୬୧୯୯୦-ମରଣୋତ୍ତର ବି. ଆର. ଆମ୍ବେଦକର ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ପ୍ରଣେତା ନେଲସନ ମଣ୍ଡେଲା [୧୯୧୮-]୧୯୯୦ ଡଃ ନେଲସନ ମଣ୍ଡେଲା ଆଫ୍ରିକାର ଗାନ୍ଧୀ ଭାବେ ପରିଚିତ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ପ୍ରଥମ କୃଷ୍ଣକାୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି  ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ୧୯୪୪-୧୯୯୧୧୯୯୧-ମରଣୋତ୍ତରଭାରତର ସପ୍ତମ ଓ ସର୍ବକନିଷ୍ଠ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲ୧୮୭୫-୧୯୫୦୧୯୯୧-ମରଣୋତ୍ତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ଭାରତର ପ୍ରଥମ ସ୍ୱରାଷ୍ଟ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀ ମୋରାରଜୀ ଦେଶାଇ୧୮୯୬-୧୯୯୫୧୯୯୧ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ଭାରତର ପଞ୍ଚମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଆବୁଲ କଲାମ ଆଜାଦ୧୮୮୮-୧୯୫୮୧୯୯୨-ମରଣୋତ୍ତର ମୌଲାନା ଆବୁଲ କଲାମ ଆଜାଦ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଶିକ୍ଷାମନ୍ତ୍ରୀ  ଜେ. ଆର. ଡି. ଟାଟା୧୯୦୪-୧୯୯୩ ୧୯୯୨ ଜାହାଙ୍ଗିର ରତନଜୀ ଦାଦାଭାଇ ଟାଟା  ଶିଳ୍ପପତି, ସମାଜସେବୀ  ସତ୍ୟଜିତ ରାୟ ୧୯୨୨-୧୯୯୨୧୯୯୨ ଓସ୍କାର ପୁରସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ କଥାଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ୧୯୮୭-୧୯୪୫୧୯୯୨ ପରେ ପ୍ରତ୍ୟାହୃତ ହୋଇଥିଲା  ଏ.ପି.ଜେ. ଅବଦୁଲ କଲାମ[୧୯୩୧-]୧୯୯୭  ଡଃ ଅବୁଲ ଫକୀର ଜୈନ୍ୟୁଲାବେଦ୍ଦିନ ଅବଦୁଲ କଲାମ, ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଜ୍ଞାନୀ, ଭାରତର ଏକାଦଶ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଗୁଲଜାରୀଲାଲ ନନ୍ଦା୧୮୯୮-୧୯୯୮୧୯୯୭-ମରଣୋତ୍ତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ଭାରତର ପୂର୍ବତନ କାମଚଳା ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଅରୁଣା ଆସଫ ଅଲ୍ଲୀ୧୯୦୮-୧୯୯୬୧୯୯୭-ମରଣୋତ୍ତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ଭାରତଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନ (୯ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୨)ର ଅଗ୍ରଣୀ ନାରୀନେତ୍ରୀ  ଏମ. ଏସ. ସୁବୁଲକ୍ଷ୍ମୀ୧୯୧୬-୨୦୦୪୧୯୯୮ମଦୁରାଇ ସାନମୁଗବଦିବୁ ସୁବୁଲକ୍ଷ୍ମୀ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀ ଚିଦାମ୍ବରମ ସୁବ୍ରମଣ୍ୟମ୧୯୧୦-୨୦୦୦୧୯୯୮ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ପୂର୍ବତନ କେନ୍ଦ୍ର କୃଷିମନ୍ତ୍ରୀ, ସମାଜ ସେବୀ ଜୟପ୍ରକାଶ ନାରାୟଣ୧୯୦୨-୧୯୭୯୧୯୯୯-ମରଣୋତ୍ତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ରାଜନୀତିଜ୍ଞ ରବି ଶଙ୍କର ୧୯୨୦-୨୦୧୨୧୯୯୯  ପଣ୍ଡିତ ରବି ଶଙ୍କର ସିତାର ବାଦକ  ଅମର୍ତ୍ତ୍ୟ ସେନ[୧୯୩୩]୧୯୯୯ ନୋବେଲ ଅର୍ଥନୀତି ପୁରସ୍କାର ବିଜୟୀ ବିଶିଷ୍ଟ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ  ଗୋପୀନାଥ ବର୍ଦ୍ଦୋଳି୧୮୯୦-୧୯୫୦୧୯୯୯-ମରଣୋତ୍ତର ଲୋକପ୍ରିୟ ଗୋପୀନାଥ ବର୍ଦ୍ଦୋଳି ଆସାମର ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ  ଲତା ମଙ୍ଗେସକର[୧୯୨୯-]୨୦୦୧ ପ୍ରଚ୍ଛଦପଟ କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀ  ବିସ୍‌ମିଲ୍ଲା ଖାଁ୧୯୧୬-୨୦୦୬୨୦୦୧ ଉସ୍ତାଦ ବିସ୍‌ମିଲ୍ଲା ଖାଁ ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସେହନାଇ ବାଦକ ଭିମସେନ ଜୋଶୀ୧୯୨୨-୨୦୧୧୨୦୦୮ ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନୀ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ଗାୟକ ସିଏନଆର ରାଓ ୧୯୩୪-୨୦୧୪ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନ ସଚିନ ତେନ୍ଦୁଲକର ୧୯୭୩-୨୦୧୪କ୍ରିକେଟ ଖେଳାଳି ମଦନ ମୋହନ ମାଲବ୍ୟ ୧୮୬୧-୧୯୪୬୨୦୧୫ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପେୟୀ ୧୯୨୪-୨୦୧୮୨୦୧୫ରାଜନୀତିଜ୍ଞ ପ୍ରଣବ ମୁଖାର୍ଜୀ ୧୯୩୫-୨୦୧୯ରାଜନୀତିଜ୍ଞ ଭୂପେନ ହଜାରିକା ୧୯୨୬-୨୦୧୧୨୦୧୯ଗାୟକ, ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ, ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାତା ଏବଂ କବି ନାନାଜି ଦେଶମୁଖ ୧୯୧୬-୨୦୧୦୨୦୧୯ସମାଜସେବୀ ଏବଂ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 ଭାରତ ରତ୍ନ ସମ୍ମାନ

ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ପୁରସ୍କାର
ଶ୍ରେଣୀ:ତାଲିକା