ନନ୍ଦ ବଂଶ

thumb|ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ପୂର୍ବ ୩୨୩ ମସିହାର ଏହି ଚିତ୍ରରେ ନନ୍ଦ ସାମ୍ଭ୍ରାଜ୍ୟର ପରିସୀମା ସହ ଆଲେକଜାଣ୍ଡାରଙ୍କ ସାମ୍ଭ୍ରାଜ୍ୟ ଓ ନିକଟବର୍ତୀ ଇଲାକା ଦର୍ଶାଯାଇଛି 
ନନ୍ଦ ରାଜବଂଶ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଚତୁର୍ଥ ଶତାବ୍ଦୀ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ମଗଧ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଉପତ୍ତି ହୋଇ ତାହା ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୩୪୫-୩୨୧ ଯାଏ ରାଜୁତି କରିଥିବାର ତଥ୍ୟ ରହିଛି । ଶିଖର ସମୟରେ ଏହା ପୂର୍ବ ଭାରତର ବଙ୍ଗଠାରୁ ଉତ୍ତରରେ ପଞ୍ଜାବ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଦକ୍ଷିଣରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତମାଳା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା । .Radha Kumud Mookerji, Chandragupta Maurya and His Times, 4th ed.  ଏହି ବଂଶର ରାଜାମାନେ ଖୁବ ବିତ୍ତଶାଳୀ ଥିଲେ ।ପରେ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟ ନନ୍ଦ ସମ୍ରାଟଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ଭ୍ରାଜ୍ୟର ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ ।  

 ନନ୍ଦା ରାଜବଂଶର ସ୍ଥାପନା 
ପୂରାଣ ବର୍ଣିତ 'ମହାପ୍ରସାଦ ନନ୍ଦ , ଯାହାଙ୍କୁ ' କ୍ଷ୍ଯାତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ବିନାଶକାରୀ' ଆଖ୍ୟା ଦିଅ ଯାଇଥିଲା ,  ପାଞ୍ଚାଳ , କାଶୀ , କଳିଙ୍ଗ , ଅସ୍ମକ, କୁରୁ , ମୈଥିଲା , ସୁରସେନା , ବିତିହୋତ୍ର  ଆଦି ରାଜ୍ୟ ଜୟ କରି ନନ୍ଦ ସମ୍ଭ୍ରାଜ୍ୟର ଅବତାରଣା କରିଥିଲେ । Kalinga (India) formed part of the Nanda Empire but subsequently broke free until it was re-conquered by Ashoka Maurya, c. 260 BCE. ସେ ତାଙ୍କ ସମ୍ଭ୍ରାଜ୍ୟର ବିସ୍ତାର କରି ଦକ୍ଷିଣରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତାଞ୍ଚଳ ଓ ଡେକାନ ଅବବାହିକା ମଧ୍ୟ ଅକ୍ତିଆର କରିଥିଲେ । http://www.forumancientcoins.com/india/earliest/nanda.htmlhttps://books.google.com/books?id=f1XMtc2Q97IC&pg=PA28ଖୃଷ୍ଟପୂର୍ବ ୩୪୫ ମସିହାରେ ନନ୍ଦ ରାଜା ଶିଶୁନାଗ ରାଜବଂଶର ସାମ୍ଭ୍ରାଜ୍ୟ  କୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଅକ୍ତିଆରକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ । 

 ସାମରିକ ଶକ୍ତି 
ହରୟାଙ୍କ ଓ ଶିଶୁନାଗ ସମ୍ଭ୍ରାଜ୍ୟ ଏକ ବିଶାଳ ଉତ୍ତର ଭାରତ ସମ୍ଭ୍ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନର ଯେଉଁ ମୂଳଦୁଆ ପକେଇଥିଲେ , ନନ୍ଦ ରାଜାମାନେ ତାହାକୁ ହିଁ ସାକାର କରିବାକୁ ଯୋଜନା କରିଥିଲେ । . ଏହା ହାସଲ କରିବାକୁ ସେମାନେ ଏକ ବିଶାଳ ସେନା ବାହିନୀ ଗଠନ କରିଥିଲେ , ଯହିଁରେ ୨୦,୦୦୦ ଘୋଡ଼ା ସବାର ସୈନ୍ୟ ସହ ୨,୦୦,୦୦୦ ସମୁଦାୟ ବାହିନୀ , ୨୦୦୦ ଯୁଦ୍ଧ ରଥ ଓ ୩,୦୦୦ ଯୁଦ୍ଧହ ହସ୍ତୀ ରଖିଥିଲେ । . ଗ୍ରୀକ ଇତିହାସ ବିଶାରଦ ପ୍ଳୁତର୍ଚଙ୍କ ମତରେ ନନ୍ଦା ରାଜାଙ୍କ ସେନା ବାହିନୀର ସମୁଦାୟ ସଂଖ୍ୟା ୨,୦୦,୦୦୦ , ଯହିଁରେ ୮୦,୦୦୦ ଘୋଡ଼ା ସବାର ସୈନ୍ୟ ,୮,୦୦୦ ଯୁଦ୍ଧ ରଥ , ୬,୦୦୦ ଯୁଦ୍ଧ ହସ୍ତୀ ସାମିଲ ଥିଲେ ।   .(Raychaudhuri & Mukherjee 1996, pp. 204-210) କିନ୍ତୁ ନନ୍ଦଙ୍କ ସେନା ଆଲେକଜାଣ୍ଡାରଙ୍କ ସେନା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାର ଅବସର ପାଇନଥିଲେ । ଆଲେକଜାଣ୍ଡାର ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମ ଭାରତର ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ନିଜକୁ ସୀମିତ ରଖିଥିଲେ । କାରଣ ତାଙ୍କ ସେନା ବିଅସ ନଦୀ ତଟରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଆଉ ଆଗକୁ ଯାଇ ନନ୍ଦଙ୍କ ୪,୦୦୦ ସୁପ୍ରସ୍ତୁତ ସେନାକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ  ଅମଙ୍ଗ ହେଇ ବିଦ୍ରୋହ କଲେ । .

ହାତିଗୁମ୍ଫାର ସିଲାଲେଖଦ୍ୱାରା ନନ୍ଦ ସମ୍ଭ୍ରାଜ୍ୟ କଳିଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ କରାଗତ କରିଥିବାର ପ୍ରମାଣ ଦିଏ। .

 ନନ୍ଦଙ୍କ ସମ୍ପଦ ଓ କାର୍ଜ୍ୟାବଳି 
ଅମାପ ସମ୍ପତ୍ତିର ଅଧିକାରୀ ଥିବା ନନ୍ଦ ରାଜାମାନେ ଜନସେଚନ ସୁବିଧା , ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ବାଣିଜ୍ୟ ପରି ଲୋକ ହିତକର କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ । ଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳିତ କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ । .Kalinga (India) formed part of the Nanda Empire but subsequently broke free until it was re-conquered by Ashoka Maurya, c. 260 BCE.  ତେବେ ଅତ୍ୟଧିକ ଟିକସ ଅସୁଲି ପାଇଁ ନନ୍ଦ ରାଜାମାନେ ଅପ୍ରିୟ ହେଇ ପଡିଥିଲେ । .Kalinga (India) formed part of the Nanda Empire but subsequently broke free until it was re-conquered by Ashoka Maurya, c. 260 BCE. 

 ସାହିତ୍ୟରେ ନନ୍ଦ 
କଥାସାରିତସାଗରରେ ନନ୍ଦ ରାଜୁତି ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି । 

 Notes 

 ଆଧାର 
 
 Raychaudhuri, H. C.; Mukherjee, B. N. (1996). Political History of Ancient India: From the Accession of Parikshit to the Extinction of the Gupta Dynasty. Oxford University Press.
 
  v
 t
 eMiddle kingdoms of India Timeline and
cultural period Northwestern India
(Punjab-Sapta Sindhu) Indo-Gangetic Plain Central India Southern India Western Gangetic Plain
(Kuru-Panchala) Northern India
(Central Gangetic Plain) Northeastern India
(Northeast India)IRON AGECulture Late Vedic Period Late Vedic Period
(Brahmin ideology)Samuel

Painted Grey Ware culture Late Vedic Period
(Kshatriya/Shramanic culture)Samuel

Northern Black Polished WarePre-history 6th century BC Gandhara Kuru-Panchala Magadha Adivasi (tribes)Culture Persian-Greek influences "Second Urbanisation"
Rise of Shramana movements
Jainism - Buddhism - Ājīvika - YogaPre-history  5th century BC (Persian rule) Shishunaga dynastyAdivasi (tribes)  4th century BC (Greek conquests) 
Nanda empire
KalingaHISTORICAL AGECulture Spread of BuddhismPre-historySangam period
(300 BC – 200 AD)  3rd century BC Maurya Empire Early Cholas
Early Pandyan Kingdom

Satavahana dynasty

Cheras

46 other small kingdoms in Ancient ThamizhagamCulture Preclassical HinduismMichaels (2004) p.39 - "Hindu Synthesis"Hiltebeitel (2002) (ca. 200 BC - 300 AD)Michaels (2004) p.39Hiltebeitel (2002)
Epics - Puranas - Ramayana - Mahabharata - Bhagavad Gita - Brahma Sutras - Smarta Tradition
Mahayana BuddhismSangam period
(continued)
(300 BC – 200 AD)  2nd century BC Indo-Greek Kingdom Shunga EmpireAdivasi (tribes)Early Cholas
Early Pandyan Kingdom

Satavahana dynasty

Cheras

46 other small kingdoms in Ancient Thamizhagam  1st century BC Yona Maha-Meghavahana Dynasty  1st century ADIndo-Scythians
Indo-Parthians Kuninda Kingdom  2nd century Pahlava Varman dynasty  3rd century Kushan Empire Western Satraps Kamarupa kingdom Kalabhra dynasty
Pandyan Kingdom(Under Kalabhras)Culture "Golden Age of Hinduism"(ca. AD 320-650)Micheals (2004) p.40
Puranas
Co-existence of Hinduism and Buddhism  4th centuryGupta Empire Kalabhra dynasty
Pandyan Kingdom(Under Kalabhras)

Kadamba Dynasty

Western Ganga Dynasty  5th century MaitrakaAdivasi (tribes) Kalabhra dynasty
Pandyan Kingdom(Under Kalabhras)

Vishnukundina  6th century Kalabhra dynasty
Pandyan Kingdom(Under Kalabhras)Culture Late-Classical Hinduism (ca. AD 650-1100)Michaels (2004) p.41
Advaita Vedanta - Tantra
Decline of Buddhism in India  7th century Indo-Sassanids Vakataka dynasty
Empire of Harsha Mlechchha dynastyAdivasi (tribes) Pandyan Kingdom(Under Kalabhras)
Pandyan Kingdom(Revival)

Pallava  8th century Kidarite Kingdom Pandyan Kingdom
Kalachuri  9th century Indo-Hephthalites (Huna) Gurjara-Pratihara Pandyan Kingdom
Medieval Cholas

Pandyan Kingdom(Under Cholas)

Chalukya

Chera Perumals of Makkotai 10th century Pala dynasty
Kamboja-Pala dynasty Medieval Cholas
Pandyan Kingdom(Under Cholas)

Chera Perumals of Makkotai

RashtrakutaReferences and sources for table References

Sources
 Flood, Gavin D. (1996), An Introduction to Hinduism, Cambridge University Press 
 Hiltebeitel, Alf (2002), Hinduism. In: Joseph Kitagawa, "The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture", Routledge 
 Michaels, Axel (2004), Hinduism. Past and present, Princeton, New Jersey: Princeton University Press 
 Samuel, Geoffrey (2010), The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century, Cambridge University Press 

ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରାଣ