biplov-thapa/nepali-tts-streamable huggingface dataset:
त्यसै गरी विश्वको कुनाकुनामा शान्तिको संदेश छरी अमर बन्न पुगेका शान्तिका अग्रदुत गौतम बुद्ध पनि मेरै देशका बासिन्दा हुन्।
श्वेतभैरबी केवल बुट्टाका अस्पष्ट रेखाहरू मोटो खाँडीमा बाकी बचेका थिए तर त्यसमा कति आफ्नोपना ।
हाम्रो देश स्वर्ग झैँ सुन्दर र चद्रमा झैँ चम्किलो छ।
ढोकाको डन्डीको छाया एउटा भुइँमा सोझो, अर्को भित्तामा च्याप्टो र बाङ्गिएको परिरहेको थियो ।
घरघरमा बत्ती निभेका छन्‌ ।
यो सारा नेपालीहरूले आफ्ना मनमा लागेका कुराहरू अरूलाई बताउने माध्यम भाषाका रूपमा पनि रहेको छ।
प्रारम्भमा ग्रामीण जीवनको बाटोमा तै-तै गरेर पाइलो चाल्ने प्रयत्न गर्दा सान्नानीको सहारा नभई हुँदैनथ्यो।
लागि सञ्चारका माध्यमले अहम् भूमिका खेलेको छ, पत्रपत्रिकाको अभावमा व्यक्ति तथा राष्ट्रले राजनीति, खेलकुद, कृषि र अन्य कुराहरू थाहा पाउन सक्दैन ।
जस्तै –हाम्रो सहर हेटौँडा ।
पहिले जो आमाजस्ती भएर मेरो औंलालाई सहारा दिँदै गाउँका आवश्यक वस्तुहरूलाई चिह्नाउँदै हिंड्थी, त्यो पछि-पछि सहचरी भएर गई ।
किशोरले कोठामा एकचोटि दृष्टिपात गर्‍यो ।
यस प्रविधिको युगमा पुस्तकालय विद्या प्राप्त गर्नकालागि एक सजिलो मार्फत हो।
हामी रिस,राग,कपट र छल कहिले गर्दैनौ।
आगामी दिनमा बलिस्टिक क्षेप्यास्त्रसहित थप अस्त्रहरू प्राप्त गर्नका लागि प्रयास गरिरहेको छौँ ।
निष्पट्ट शान्ति छ शहरमा; झन्‌ जाडोले शान्तिलाई जम्मोठजस्तो डल्लो पारेर अडाइदिएको छ ।
पुस्तकालय आज सबै मानिसले पढ्ने गर्छन।
यो हाम्रो स्वास्थकोलागि एकदमै खतरनाक बस्तु हो।
दूध खान मन लाग्दा म आमासँग माग्थे तर छोएर खन्नथे।
बनारसमा म जन्मेँ, त्यहीं हुर्के ।
यस दिन गाई र धनको पूजा गर्ने गरिन्छ।
त्यो दिन उहाँ दिशाको आविष्कार गरे र त्यसैले हामीले आज दिशा हेर्न सफल भएका छौ।
उक्त महत्त्वलाई बुझ्दा बुझ्दै पनि बढ्दो जनसंख्याको कारणले दिन प्रतिदिन जंगलको विनाश भइरहेको पाइन्छ।
मन्त्रीहरू र अरू ठूला-ठूला कर्मचारीहरू सरकारी आवासस्थानहरूमा; पसले, जागीरिया, कृषक, गरीब, मध्यवित्तीय तथा धनी व्यक्तिहरू छन् ।
हामीले यसमा रहेको अर्थपूर्ण ज्ञानलाई मनले धारण गर्न सक्यो भने लक्ष्य र आकाङ्क्षा प्राप्त गर्न सक्छौ।
तिहार हाम्रा चाडहरू मध्येको एक महत्त्वपूर्ण चाड हो।
दूबो पनि छ, तर खोइ, त्यो कम्पनीको बगैंचाको संयम यिनीहरूमा ? खोइ, त्यो सुसंस्कृत, सुव्यवस्थित रचना यिनीहरूको ?
हामी त्यहाँ गयौं ।
हामी वृक्ष वनस्पतिलाई पनि उनीहरूको उपकार सम्झी श्रद्धा गर्छौं।
देशको भौतिक अवस्थालाई विपन्नताबाट सम्पन्नतातर्फ, नराम्रो अवस्थाबाट राम्रो अवस्थातर्फ, यथास्थितिबाट उन्नतितर्फ लैजानुलाई देश विकास भनिन्छ।
फर्जी बिल बनाएर समेत इन्धनमा आर्थिक अनियमितता हुने गरेको ती कर्मचारीले बताए ।
त्यस्ता वर्गहरूका लागि पनि योग्यता, क्षेमता, रुचि र दक्षता अनुसारका तालिम, रोजगार र कामको व्यवस्था गरी तिनको मनोबल बढाएमा तिनले पनि देश-विकासको होस्टेमा हैसे गर्न पुग्दछन् ।
हामी नेपाली विर गोर्खाली रगतले हार मान्दैनौ र गौतम बुद्धको शिक्षालाई चारै तर्फ बाढ्छौ।
जीवनचक्रमा हरेक व्यक्ति एकपल्ट युवावस्थामा पुग्दछ र ऊ व्यक्तिगत रूपमा कुनै पद वा ओहदामा बसेर वा नबसेरै भए पनि राष्ट्रिय विकासको पुनीत महायज्ञमा सरिक भएकै हुन्छ।
यसमा एउटा वायु निवास गर्छ, त्यसो हुनाले गाउँलेहरू मनौती मान्दै यसमा फलामका कीलाहरू गाड्छन्‌ ।
यसबारेमा कार्यवाहक नगरप्रमुख प्रविन र प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत विनयकुमार सोनु सम्पर्कमा आउन चाहेनन् ।
यो कारणले हामी प्रसन्न वा अन्यलाई प्रभाव पार्नको लागि जन्मिएको छैन र हामी कहिल्यै पनि गर्न सक्दैनौं।
अनेकौँ मुहानबाट निस्केका पवित्र नदि जस्तै यहाँ अनेकौँ परम्परा र मान्यता छन्।
यदि हामीले आफ्नो अधिकार पाएनौ भने काटमार, हडताल आदि सुरु गर्न थाल्छौ तर आफ्नो दायित्व भने पुरा गर्दैनौं।
कसैले कारखानामा बेच्छन् त कसैले होटेलमा बेचिदिन्छन् ।
अस्ट्रेलियाले एक इरानी व्यवसाय र तीन जना इरानी नागरिकमाथि प्रतिबन्ध लगाएको जनाउँदै उनले कुरा रखे।
अनेकौ मन्दिर, गुम्बा, स्तुपा, कलाकृति आदिले पनि मेरो देशलाई सिगारेका छन् र विश्वमै चिनाएका छन्।
यस दिन लक्ष्मीलाई खुसी पार्न सकियो भने घरमा सधैँ लक्ष्मीको बास हुन्छ भन्ने विश्वास पनि सबै हिन्दूहरूमा रहेको पाइन्छ।
समाज तथा व्यक्तिको उन्नति नहुने भएकाले यस क्षेत्रमा पनि अनुशासनको महत्त्व टडकारोको रुपमा खट्किन्छ, त्यसै गरी सरकारी तथा गैरसरकारी कार्यालयमा पनि जरुरी छ ।
राधा कस्ती सरल बालिका जस्ती थिई, उसको गोल-गोल अनुहारमा अझै बालिकाको स्निग्धता बाँकी नै थियो- तर आमा पनि हुन लागेकी थिई अब त्यो ।
शरीर स्वस्थ भएपछि मानिसले धेरै काम गर्न सक्छ।
बैनी बडो उत्साही बालिका थिई ।
जसलाई वास्तविकताको बोध पाउन म बारम्बार हातले छोइरहन्छु र बीचबीचमा जसमा व्यथित हृदयले टाँस्टिन पुग्छु ।
आमा त भन्थिन्‌- गाउँको पाठशालामै कौमुदी पढाए भइहाल्थ्यो नि ।
भैंसवार ठिटो पछर्वारेया धारमा भैंसीलाई नुहाउन गएको थियो, हामी दुबैले दुईचोटि कोशीको धारलाई पार गर्यौं ।
देशको निर्माणमा र उन्नतिमा समाजको ठुलो योगदान रहेको छ भन्ने कुरा प्रत्यक नागरिकले दिलदिमागले बुझ्नुपर्छ।
कसैमा पहाड चढ्ने तीव्र चाहना हुन्छ भने कसैलाई पहाड चढ्ने कुरा सुन्ने बित्तिकै ज्वरो आउँछ।
धनी मान्छे नै अहिले अगाडि हुन्छन् र बिभिन्न नराम्रा काम गुस दिएर गराउँछन्।
नरनारी सबै, बालक, विद्यार्थी, ज्यामी, कामी, आफ्ना-आफ्ना घरमा-सर्वहारा पाटीका सत्तलमा जहाँ मुन्टो घुसार्ने ठाउँ पाए त्यहीं- सबै सुतेका थिए ।
परिवार र समाजको समुचित माया र स्नेह नपाएका वा आवश्कताभन्दा बढी माया र स्नेहले पुल्पुलिएका बालकहरू जब युवा बन्छन् तीमध्ये पनि केही विकृति-विसंगतितर्फ लागेका हुन्छन्।
बम फ्याँक्दा किशोरले मनमा निस्सङ्ग भएर विश्वास गरेको थियो कि त्यसको यो कार्य अनिवार्य छ ।
राधा लाजले भुतुक्क भएकी थिई ।
इष्टमित्रहरूले भनेका थिए- आजकल अङ्ग्रेजी नपढाईकन हुँदैन।
मलाई कक्षाका साथीहरू निकै मन पराउथे।
तिहारको पहिलो दिनलाई काग-तिहार भनिन्छ।
छोरोले जब म्याट्रिकमा प्रथम श्रेणी ल्यायो, बाको आँखा त्यसै गर्वले उज्यालो भएको थियो, तर मुखले भने गर्वको एक वाणी बर्सिएका थिएनन्‌ ।
मनिस सम्पत्ति,घरबंगलाका लागि आफ्नो छिमेकी,घरपरिवारलाई मार्ने गरेको समाचारमा सुनाउने गरेको छ।
यस दिनलाई ‘भाइटीका’ पनि भनिन्छ।
त्यसै बखतमा फलामे डन्डी भएको कोठरीको ढोकामा बाक्लो साङ्लो बज्यो ।
घरपरिवारदेखि लिएर समाज, धर्म, संस्कृति, राजनीति, वित्त आदि सबै क्षेत्रमा अनुशासन चाहिन्छ ।
बगेर खेर गइरहेको नदीमा बाँध बाँधेर विद्युत्ऊर्जा निकलेझैँ खेर गइरहेको युवा शक्तिलाई सुसङ्गठित पारी राष्ट्रिय विकासको अभियानमा पोख्न सकिन्छ ।
यसको स्वाद लीन सक्नु पनि जीवनको रमाइलो नै हो।
पालिकाले गत आर्थिक वर्षको अन्तिममा असारमा सोह्र वटा एसी (एयर कन्डिसन) खरिद गरेको हो ।
यो संस्कृति विकासको एउटै लक्ष्यमा लम्केको करोडौँ नेपालीको एकता अभियान छ।
नेपालका पहाड, भित्रि मधेस् तथा तराई क्षेत्र गरी सबै क्षेत्रतिर नेपाली भाषा बोलिन्छ।
यो प्राय गाउमा हुने गर्छ।
पशुपतिनाथ मन्दिर, दत्तात्रेय, तलेजु भवानी मन्दिर, कृष्णमण्डप, मनकामना मन्दिर आदि जस्ता मन्दिर र ती ठाउँक कलाकृति यहाँको शोभा बढाएका छन्।
उसले बालाई एक-दुईचोटि भनेको थियो- बा, अहिले बिहे गर्दिनँ पढिसिध्याउँछु, अनि।
मेरो देश विश्वमै एक भूपरिवेष्ठित देशका रुपमा चिनिन्छ।
नारी हक र स्वतन्त्रता भन्ने बितिक्कै पुरुष जमात तिर फर्केर औंला उठाउने परम्परित प्रब्रित्तीबाट ग्रस्त नारीहरुको जमात पनि छ ।
जेठो छोरोले त्यति अङ्ग्रेजी पढिहाल्यो; अब घर बसोस्‌ र खेती हेरोस्‌ ।
अनुशासन मानिसका लागि अति आवश्यक छ।
त्यही ज्ञानका कारणले तिनीहरुको मनमा मानसिकता जाग्ला र केही गर्न परिश्रमका साथ अगाडि बढ्छन्।
उहाँले यो आविष्कार गरेर आफ्नो नाम अहिले कमाइरहेका छन्।
सामाजिक समस्या मध्ये एक नराम्रो र बिस्तृत रुपमा चलिरहेको समस्या दाइजो प्रथा हुन्।
बतहिया चमाइन जो बोक्सी थी र जसको घर गाउँभन्दा छुट्टै दक्खिनपट्टि थियो ।
यसको कारणले यो देशको जनसङख्यामा असर पर्छन्।
अधिकांश शिक्षित नारीहरु जस्लाई म राम्ररी चिन्छु को ठुलो संख्या दुई जोडा नयाँ र किम्ती लुगा ,दुई चारजोर सुनका गहना ।
मेरो यस्तो बानीबेहोराबाट घरका सबै जना प्रसन्न हुनुहुन्थ्यो।
त्यसपछि राति बसेर ऊ दुलहीलाई पढाउन थालेको थियो ।
आज मानिसहरु समयलाई उप्युक्त तरिकाले उपयोग गर्नका लागि यसमा भएको किताबहरु पढ्ने गर्छन।
यो धारमा माछा पाइँदैन ।
म अथाह ज्ञान-आर्जन गर्ने अभिलाषा बोकेर विद्यालय धाउन लागे।
देशभक्तिलाई सर्वोपरि आधार र राष्ट्र निर्माणलाई अन्तिम लक्ष्य बनाएर युद्धारम्भ गरेका पृथ्वी जब एउटा घरका भाइ आपसमा झगडा गरे।
यहाँ पनि रूख छन्‌, फूल, पात, लता, गुल्मी पनि चारैतिर उम्रिएका छन्‌ ।
यदि हामीले एकतामा एकजुट भइ कम गर्यो भने सामाजिक समस्याको अन्त्य हुनेछ र समाजको विकास हुनेछ।
अन्तिम घडीमा एक-एक गरेर सारा दृश्य उसका सामुन्ने आइरहेका थिए र सोच्दासोच्दै ऊ गुँडुल्किएर निदाएछ ।
र उसले बैनीलाई भनेको थियो- बैनी, भाउजूलाई पनि आफूले पढेको सिका न ।
सडकमै फुटपाथमा गोडा लतार्दै अझै आफ्नो घरको आश्रयमा पुग्न नसकेका लुगैलुगाले सारा शरीरलाई बेरेर हिँडेका एक-दुई मानिसहरू।
तिनीहरु सोच्छन् छोराले भविष्यमा सहायता गर्छन तर छोरीले बिहेमा मात्र खर्च गराउछन्।
पर्वतारोहण मानिसको सोखको कुरा हो।
उसले बैनीलाई राखेर भन्यो- बैनी, तिमीले पढ्नु पनि पर्छ ।
तिब्र गतिमा बढिरहेको नसालु पदार्थलाई लागु पदार्थ भनिन्छ ।
यो भनाइ मत्स्य पुराणमा छ।
शर्मिला ।
अनन्तसम्म पर्खन पनि तयार हुनुपर्छ तर यत्रो द्रुतगतिमा बढिरहेको दुनियाँमा के हामी नेपालीले अनन्तसम्म पर्खिरहने !
समष्टिमा भन्नुपर्दा राष्ट्रको उदय गराउनका साथै समस्त नेपाली जनतालाई सुषुप्तिका तर्फबाट उकासी चेतना।
हाम्रो देशमा बिर गोर्खालीहरु जन्मेका हुन्, उनिहरुले शत्रुहरुलाई पराजित गरेर हाम्रो देशलाई जोगाएका हुन्।
साँझको अन्धकार गाढा हुँदै आएको थियो ।
भेदभाव भनेको जात,धर्म,छोराछोरी आदि बिच गरिने भेद वा तल्लो उच्चको भावलाई भेदभाव भनिन्छ।
इतिहासका पाना पल्टाउँदै जाँदा प्रत्येक देशका सीमारेखाहरू युवावर्गको रगतबाट कोरिएका छन् भने उनीहरूमा विकृति-विसंगति पनि छन् ।
देशको भौतिक अवस्थामा गुणात्मक परिवर्तन गर्ने काम नै देश विकासको काम हो।
तुलसीको मठलाई सफासँग लिपेर स्वच्छ बनाएको थियो ।
पाकडको वायुको नजिकै मशान भएकोले मध्यराति र मध्यदिनमा यहाँ आउनु हुँदैन ।
त्यसै गरी यस चाडमा खेलिने भैलो र देउसीलाई पैसा कमाउन मध्यम बनाउने दुष्प्रवृत्ति पनि बढ्दो छ।
विशाल समुद्र पनि आफ्नो निश्चित सीमामा अडेको हुन्छ।
मेरो देशलाई मन्दिरै मन्दिरको देश पनि भनिन्छ।
हुन् त् नेपालमा अरू थुप्रै भाषाहरू बोलिन्छन् तर सम्पूर्ण नेपालीहरूका बीचमा सम्पर्क कायम गर्ने भाषामा रूपमा नेपाली भाषा नै रहेको छ।
दाँती लागिसकेको थियो ।
अनुशासनले व्यक्तिलाई मात्र नभई परिवार, समाज, राष्ट्र र विश्वलाई समेत शिष्ट, सभ्य र सुसंस्कृत बनाउँछ।
तत्त्व र देशबाहिरका अंग्रेज साम्राज्यवादी शक्तिसँग बुहारीसाथ लडेर नेपाल र नेपालीको अस्तित्व र अस्मितालाई जोगाए।
अनुशासनको पालना गर्ने व्यक्तिले समाजमा उच्च पद र प्रतिष्ठा प्राप्त गर्दछ।
त्यसै ऊ कुनै किसिमको बाधा, बन्धन, रोकावट, दबाब आदि मा नरही फुक्का हुन् चाहन्छ, मानिस कुनै पनि किसिमको बन्धन मन पराउँदैनन्, जसरी चराहरू फुक्का भई ।
जसको माथिपट्टिको हिस्सामा ठाउँ-ठाउँमा चिरा परेका थिए ।
शरीरमा धमिलो पानी, हावा र घामको माध्यमले सुकेको हुनाले शरीरभरि धूलो र पानीको रेखाचिन्ह स्पष्ट देखिन्थे ।
भर विभिन्न कार्यक्रमहरूको आयोजन गरी देवकोटाको जन्म जयन्ती मनाउने गरिन्छ।
समाजमा जातधर्म,काम,भाषाभेषमा भेदभाव गरिन्छ।
उनीहरु नेपालमै जन्मेका थिए।
सानो भाइ आफ्नो स्कुलमा राजनीतिका कुरा गर्दो हो र भन्दो हो- नेपालमा प्रजातन्त्र ल्याउनुपर्छ ।
पहिला मानिस अरूको अधिनमा भएकोले चाहेको कुरा गर्न सक्दैनथे तर आजकल येसै पनि केहि गर्दैनन् ।
नीलो र स्वच्छ आकाश, खेतमा झुल्ने धन, घर-आँगनमा ढकमक्क फुलेको सयपत्री र मखमली फूल आदि सबैले तिहारको सौन्दर्यलाई बढाएको देखिन्छ।
गाढा हरियो दूबो पनि ठूला-ठूला क्यारीमा उमारिया छन्‌ जसउपर गोडा राख्दा मन हरियो हुन्छ, त्यसै पुलकित हुन्छ शरीर ।
नेपाली बहसले पनि सम्पूर्ण नेपाली जनतालाई एकताको मालामा उनेकाले हामी सबैका निम्ति नेपाली बहसको ठूलो महत्त्व रहेको छ।
कानमा केही शब्द पर्दैन; भित्री कानले मात्र छोडेर आएको बनारसको गल्लीको ध्वनि सुनिरहेको छ ।
सत्र सय उनासी साल पौष सत्ताइस गतेका दिन गोर्खाको दरबारमा भएको हो।
शिक्षकको सान गर्ने र तिनले पढाएको-सिकाएको कुरा ध्यान दिएर अध्ययन गर्ने विद्यार्थी पछि गएर असल नागरिक बन्दछ र उसको भविष्य पनि उज्जवल बन्दछ।
अस्ति हाम्रै गाउँकी मुनरियालाई वायु चढेको थियो ।
कलाकृतिहरुले पनि भरिएको मेरो देश विश्वमै एक अनौठो र आफ्नै प्रकारका विशेषता भएको रमाइलो देश बन्न पुगेको छ।
त्यहाँ आरामपूर्वक जीवन बिताउने र एक भव्य जीवनशैली बीच एक फरक छ।
यो बहुसङ्ख्यक नेपालीहरूले बोल्ने भाषा हो।
एउटा सानो ढक्कीमा तीन किसिमका चुराहरूलाई अलग्ग डोरीले बाँधेर र अरू सामानहरूलाई एउटा नाङ्लोमा दुई-तीन थुप्रो पारेर राखेको थियो ।
अहिले फूल त्यसमा लागेको थिएन; कहिएका, सुकेका फलहरू भुइँमा छरिएका थिए जसमाथि भुसुनाहरू भुं-भुं गर्दै उड्दै-बस्दै गरिरहेका थिए ।
यो तिहार कार्तिक महिनाको शुल्क पक्षको प्रतिपदा तिथिमा पर्दछ।
किशोर राडीमा लेटी-लेटी सुनिरह्यो, जेलका बिभिन्न ध्वनिहरू जब कि सबभन्दा उपर चढेको हुन्थ्यो चौकीदारहरूको गर्जन- होशियार ! होशियार!
अन्तर्कलहले गर्दा चर्किदैं र ढल्दै गरेको देखे; त्यसबाट संसारमा सूर्य नअस्ताउने देशका रूपमा उपनिवेश फैलाउँदै गरेको ।
यहाँ रङ्गीबिरङ्गी चरा चुरुङ्गीहरूका मीठा गीत जस्तै धेरै किसिमका भाषा छन्।
त्यसैगरी हामीले पनि आफ्ना कर्तव्यहरू इमानदारी पूर्वक गरेर कर तिर्ने देखि लिएर बिजुली, खानेपानीको पैसा पनि समय मे दिई असल उदाहरण बन्नुपर्छ।
बिहानले दिनको संकेत गर्छ भनेझैँ विद्यार्थी जीवनले मानिसको भविष्य राम्रो वा नराम्रो के हुने भन्ने कुराको संकेत गर्दछ।
हामी सबै देशका र समाजका सच्चा नागरिक हौ भने यस्ता समस्यालाई मिलिजुली सुल्झाउनुपर्छ।
त्यसरी नेपाली भाषाले हरेक क्षेत्रमा प्रगति गर्न सकेको छ।
यो पनि त यहाँ अन्त्य नहुने गरी चारैतिर फैलिएको छ; र यसको आकृतिमा कनै पनि परिचयको सानो झल्को पनि पाइँदैन।
यस दिन प्राय: घरघरमा सेल तथा अन्य मीठा-मीठा परिकारहरू पकाई खाने प्रचलन नेपालीहरूमा चलेको छ।
त्यसैले पत्रपत्रिकाहरू पढ्नु मानिसको राम्रो बानी हो र यस्तो बानीले यसलाई सधैँ फाइदा नै हुन्छ, पत्रपत्रिकाहरू सञ्चारका भरपर्दो साधन हुन् ।
स्रोतका अनुसार एसी कोटेसन प्रक्रियाद्वारा खरिद गरिएको हो ।
अनि भैलो खेलेबापत घरमूलीले श्रद्धाले दिएका सेल, रुपैयाँ आदि लिई उनीहरू रमाउँछन्।
त्यसो भएमा नेपाली संस्कृति सदैव निर्मल र अनुकरणीय बन्ने छ।
प्रकृतिले पनि नियमको पालन गरेको पाइन्छ।
पृथ्वी सबैकी आमा होलिन्‌, तर त्यस दिन ती वृद्धाले मलाई मायाको इशारा गरिनन्‌; स्नेह स्निग्ध दृष्टिले सम्म यसो मलाई हेरिनन्‌ ।
दुई देशबीचको सम्बन्ध विश्व सुरक्षाका लागि खतरनाक भएको बताएका छन् ।
त्यसै गरी केटोहरूले घरघर गई देउसी खेल्ने दिन पनि यही हो।
अचेल नेपालीहरुले विदेशीहरुलाई पाहुना ठान्ने र आवश्यक सेवाशुल्क लिई उनीहरुको आदर-सत्कार गर्ने नयाँ चलन अँगालेका छन् तापनि ।
बाहिर त्यो देहातको बिस्तृत जगत्‌मा, अबाध गतिले बगिरहेको हावाको त्यो मुलुकमा जहाँ सूर्य अविरल रूपले चारैतिर प्रकाश ओडइरिरहेका छ।
नारीहरु पीडित ,प्रताडित ,दलित ,दंशित हुनु रहनुमा अशिक्षा ,अवसरको कमी आदी ले भूमिका खेलेको छ् र म पनि मान्छु ।
राजनीति गर्नेहरु अनुशासनहीन भए पनि त्यसको असर सिङ्गो राष्ट्रलाई पर्दछ, सम्पुर्ण जनतालाई पर्दछ, वित्तीय क्षेत्रमा अनुशासन भएन भने कुनै राष्ट्र चल्दैन ।
यो कथित 'दिवस' प्रती मेरो घोर आपत्ति छ ,यसलाई मैले नौटंकी नाम दिंदा कसैको भावनामा ठेस लाग्छ भने धिक्कार छ ति स्वांठ कथित शिक्षित भनौदाहरुलाई।
विश्वमा मेरो देश 'सगरमाथाको देश' भनेर नामले समेत चिनिन्छ।
समेट्ने खेलको सामग्रीहरू छापिएका हुन्छन्, यी विभिन्न विषयमा जानकारी हासिल गरेर हरेक क्षेत्रमा अगि बढ्न सजिलो हुने भएकोले आधुनिक युगमा पत्रपत्रिकाको महत्व छ।
सुरका पुकारहरूको सम्मिलित ध्वनि, त्यसैले हृदयको कानमा एउटा मीठो बर्षा गराइरहेको छ ।
एउटा पुरानो मुद्दामा अख्तियारले विशेष अदालतमा मुद्दा दर्ता गरेपछि असारको अन्तमा उनी निलम्बनमा परेका थिए ।
काशीमा माटोलाई घेरेर राखेको छ, दुई-तीन पुष्पबाटिकाहरूमा र केही सौखिन नागरिकहरूको घरमा सजाइएर लाममा राखिएका गमलाहरूमा ।
उनले नेपालको भौगोलिक एकीकरण मात्र नगरी संस्कृतिक र भावनात्मक रूपमा पनि नेपाल र नेपालीलाई एक परेका हुन्।
सिँचाइको लागि पनि बर्सा हुनु जरुरी छ।
त्यसै कारणले हामीले आफ्नो दायित्वलाई पुरा गर्नुपर्छ।
सैनिकले शस्त्रास्त्रले सुसज्जित भएर राष्ट्रिय अखण्डताको पहरेदारको भूमिका निर्वाह गरेका हुन्छन्।
पछिल्लो समय पालिकाले तोकआदेशमै दश जनालाई दैनिक ज्यालादारी कर्मचारीको रूपमा नियुक्त गरेको थियो।
यस्तो हुन सक्यो भने गाउँका मानिसले बिस्तारै त्यहाँ भएका पुस्तकहरु पढ्न थाल्छन र केहि ज्ञान प्राप्त गर्छन।
रुसले इरानलाई दिने सैन्य सहयोग बढ्नेमा अमेरिका र बेलायत सहमत रहेका उनले बताए ।
थुनिएपछि उसले सुन्यो कि राधाले छोरो नै पाई ।
हामी उनीहरूलाई छिमेकी, मित्र र आफन्तलाई प्रभाव पार्न चाहन्छौं।
यसको कारणले हाम्रो देश नदीको गतिमा विकासमा लाग्ला।
‘इन्धनमा त मनलाग्दी खर्च छ,’ पालिकाका एक कर्मचारीले भने, ‘पालिकाको सवारी साधनभन्दा आफन्त र नजिकका मान्छेलाई दिइने इन्धन बढी छ ।
यो बिरानो घरमा उ पनि चुप लागेर बसिरहन्थी र केही सोध्यो भने आफ्ना ठूला-ठूला आँखा उठाएर हेर्थी ।
कस्तो अनुद्धिगन छ उसको मन- एकदम भावनाशून्य भएको छ उसको हृदय- धोइएर, पुछिएर चोखो ।
साहोडको भ्याङ जसबाट राम्रा-राम्रा दतिउन काटिन्छन्‌, बकाइनो जो नीमको रूख होइन, पटेर र झाडका जङ्गल जो कोशीका दुवै किनारामा छन्‌।
यसको गौरव हामी सबै गौरव हो।
हामी नेपालीले आफ्नो ज्ञानले सबैलाई पवित्र बनाउनुपर्छ।
आज यो आधुनिक युगमा मानिस आफ्नो स्वार्थ र कमाउनको लागि अरुलाई मार्ने काम गरछन् ।
नेपाली सर्वप्रथम पुस्तकालयको निर्माणमा अगाडि बढाउने मान्छे जोन उड हुन्।
यस चाडमा गरिने पूजा र हरेक क्रियाकलापले हामीलाई सत्मार्ग लाग्ने प्रेरणा दिन्छन्।
हाम्रो देश नेपालमा दश प्रतिशत व्यापारीले पनि राम्ररी कर तिर्दैनन् र यसको परिणाम पनि हामीले नै भोग्ने गर्छौ।
कार्तिक कृष्णपक्षको त्रयोदशी तिथिका सुनसान अँधेरी रातमा घन्किएको मेरो चिच्याहाट सुनेर छिमेकीहरूलाई साथ दिइरहेकी एकछिनका लागि बेपत्ता भएकी थिइन।
ति बिचरा साँच्चैका अवसर बाट वन्चित र अशिक्षित नारी को त्यहा उपस्थिती हुनेछ / भएको छ ।
कति विश्वास र भरको ढुकुटी लिएर मेरा लागि बसिरहेका थिए ती उड्न लागेका राता-काला बुट्टाहरू ।
यो ठूलो रूख पाकडको रूख हो ।
अनि अङ्ग्रेजी पनि पढ्न थाली- ए. बी. सी. डी.!
प्रहरीसेवा र सेनामा त् अनुशासन नभई हुँदैन, तसैले यी क्षेत्रमा अनुशासनको कडाइक साथ पालना गरिन्छ, यी विभिन्न क्षेत्रमा अनुशासनको पालना नहुने हो ।
एसियाका दुई ठुलो राष्ट्र भारत र चीनको बिचमा रहेको मेरो देश नेपाल रहेको छ।
कहिले पैसा चोरेको कारणले झगडा गर्छन र कहिले उटपटयाङ काम गर्ने गरछन्।
तर उ यति सानी थिई कि केके कुरा गर्ने उसँग ?
किशोर फेरि एक्लै भयो कोठामा ।
उस दिन खास गरी गाई-गोरुका गोबरबाट पहाड जस्तो बनाई त्यसैलाई गोवर्धन पर्वत मानेर पूजा गर्ने गरिन्छ।
मेरो देश मेरो लागि गौरव हो किनकि यहाँ बार्है महिना बग्ने खोला-नाला छन् भने शान्तिको चिन्ह गौतम बुद्धको जन्मस्थल हो।
संसारका धेरै मानिसहरू निरन्तर पर्वतारोहण गरीरहन्छन।
बनारसको पसल यहाँ कहाँ ? मिश्ची, छोहोरा, नरिवलका टुक्रा, राता, हरिया र काला रङ्गका मोटा- मोटा चुराहरू मात्र थिए त्यसको पसलमा ।
धनकी देवी लक्ष्मीले कृपा गरिन् भने भइन्छ भन्ने विश्वास सबै हिन्दूहरूमा रहेको छ।
जस्तै-प्रिथिवी नारायण शाह,बलभद्र कुँवर आदि।
नेपाल गरिब मुलुक हो तर वनमा धनी छ।
एक दिन उसले दुलहीलाई भन्यो साँझतिर- राधा !
अझै हाम्रो समाजमा हाम्रो राम्रो परम्परा र संस्कृतिलाई भुलेर पराइको संस्कृतिलाई आँखा चिम्लेर पचाउने केही छन्।
सरकारले देशलाई हाम्रै पैसाले चलाउँछन्।
भ्रस्टाचार समाजको अर्को समस्यो हो।
देहातको बिराट्‌ शून्यताको स्वयं एउटा हिस्सा भएर मेरो कलिलो हृदयलाई कनै सान्त्वना दिँदैन ।
विश्वमा नेपाललाई चिन्नेले हामी नेपालीलाई पनि चिन्दछ।
यस देशलाई सबैले आफ्नो साझा फूलबारी भनेका छन् र सबैले यसको हेरचाह पनि गरेकै छन्।
यहाँको यो ह्वाङ्ग खुला विराटतामा जसमा आधारका लागि केही कुरा पाइँदैन- दृष्टिसम्म कहीं अड्किन पाउँदैन, हराइएला जस्तो भय हुन्छ ।
“असम्भव भन्ने कुरो मूर्खहरूका शब्दकोशमा मात्र हुन्छ” भन्ने नेपोलियनको भनाइ पृथ्वीनारायणको जीवनमा पनि चरितार्थ भयो।
जसमा अनेकानेक रङ्गका फूलका बिरुवाहरू सजाइएका छन्‌, सानो हावामा पनि चञ्चल भएर शिर हल्लाउन थाल्छन्‌ मानौं उत्साहको लहर तिनीहरूमा फैलिन पुगेको छ ।
सोह्र मध्ये पाँच वटा ल्वाइड कम्पनिको, एउटा एलजी तथा दश वटा पानासोनिक कम्पनिको छ ।
त्यो धारमा धेरै किसिमका माछा पाइन्छन्‌- रोहु, बुहारी, कतला, काँटी, सिंगी, मुंगरी, बामी ।
मैले भोलिपल्ट त्यही दिएर उसका प्रति आफ्नो आदर र कृतज्ञता ज्ञापन गर्न चाहेँ ।
विलासिताको साधनमा गणना हुने एसी खरिद गर्न पनि नगरपालिकाले अठार लाख रुपैयाँभन्दा बढी खर्च गरेको छ ।
इज्जत थुपार्छ यसले हामी सबैको ।
लक्ष्मीपूजाकै दिन नेपाली भाषा र साहित्यका शिखर पुरुष लक्ष्मी प्रसाद देवकोटाको पनि जन्मजयन्ती पर्ने भएकोले यस दिन वा यसकै वरपरका दिनमा हाम्रो देश ।
म पनि ठूलो हुन्छु- धेरै पढ्छु ।
यहाँको वायु पनि त्यस्तै निर्गन्ध, काशीको हावामा नाना किसिमका गन्ध लादिया हुन्थे, नाला-पनालाको गन्ध,
उसले विदेशमा पनि कलेजमा पढ्ने विद्यार्थीहरूको एउटा संघ बनाएको थियो जहाँ नाना बिषयमा छलफल हुन्थे- प्रजातन्त्र; मार्क्सवाद; स्वतन्त्रता; समाज र व्यक्ति आदि विषयहरूमा ।
अनि एकछिनपछि त्यसै लहडमा सोधेको जस्तो गरी किशोरले भन्यो- तिमीलाई पहिलो सन्तान छोरा कि छोरी, के मन पर्छ !
जल-सम्पदाका हिसाबले मेरो देश विश्वकै ब्राजिलपछि दोस्रो जलधानी देश र एसिया महादेशमा पहिलो जलधनी देशका रुपमा चिनिन्छ।
धेरैजसो व्यक्तिहरूले पर्वतारोहणमा नयाँ कीर्तिमान कायम गरेर आफ्नो नाम पनि खाँसै राखेकै छन्।
यस्ता चलनको कारणले गरिब घरका छोरीहरुको बेहे भइरहेको छैन।
हामीहरू कुद्दै पुग्यौं नजरियाकहाँ ।
उपत्यकाका राजाका सहयोगमा आएको अंग्रेज सरदार किनलोकलाई उनले सिन्धुलीमाडीमै धूलो चटाएर लखेटिदिए; ।
यी हामी सबै नेपालीको प्यारो देश हो र यसलाई हामीले आफ्नो प्राणभन्दा प्यारो ठानेका छौँ।
कतिपय त् यसलाई पेसाकै रूपमा पनि अँगालेको पाइन्छ।
तर यो प्राय अविकसित गाउँहरुमा गर्ने चलन हो।
ती मध्ये एक खतरनाक र अहिले बढी मात्रामा चलिरहेको समस्या लागु पदार्थ हुन्।
गङ्गाजीपारिको बालुवाको गन्धले भरिएको विचित्र आत्मीयताको न्यानो लिएर बग्ने बनारसको हावा यहाँ छैन ।
पुस्तकालय एक मन्दिरका रुपमा लिइन सकिन्छ किनभने एसले हामीलाई सचाई र सत्य बाटोमा लाउन सक्छ,यदि तिमीले यसमा भएको ज्ञानलाई सही उपयोग गर्यो भने।
त्यसैले हामीले गाउँलाई सहरमा परिवर्तन गर्नु छन् भने सरकारी पुस्तकालय बनाउन सरकार संग माग गर्नुपर्छ।
यस देशलाई सबैले आफ्नो साझा फूलबारी बनेका छन् र सबैले यसको हेरचाह पनि गरेकै छन्।
काजलको आकाशमा एकनाससँग सलमा सितारा झल्केका हेरिदिने कोही छैन ।
मानिसले स्वतन्त्रता पाएमा जे पनि गर्न सक्छन्, मानिसले चाहेको हरेक कुरा स्वतन्त्रता पछि पाउन सक्छन्।
हत्केलाले मुख र नाकलाई पुछ्दै स्वाँ... स्वाँ गर्दै उसले भनी- म पर्छ्वारेया (पश्चिमपट्टिको) धारमा नुहाइरहेकी थिएँ ।
त्यस्तै नेपाली संस्कृति सबै नेपालको समुन्नति चाहने साझा भावना हो।
पश्चिमपट्टि एउटा ठूलो धूपीको रूख थियो ।
त्यस कारणले हामीले सक्ने काम गरेर देशको अवस्थालाई अझ गतिलो बनाउनुपर्छ।
नेपाली संस्कृतिमा केही विकृतिहरू पनि रहेको छ।
पुस्तकालयले हाम्रो जीवनलाई अर्थ दिने गर्छन।
नेपालमा एक पछि एक वीरहरूको जन्म भएको छ।
सो वैवाहिक सम्बन्धमा समस्या बल्झेपछि बनारसका राजपूत अभिमानसिंहकी छोरी नरेन्द्रलक्ष्मीसँग बिहे गरेका थिए।
मानिसको जीवनमा सबैभन्दा सुखको क्षण यसको बाल्यकाल नै रहेछ भन्ने कुरा मैले अहिले आएर थाहा पाए।
वातावरण सुधार गर्नका लागि क्रियाकलापहरू बढाउन र महत्त्वपूर्ण रूपमा आफ्ना प्रियजनहरूसँग गुणस्तरको समय खर्च गर्छन्।
नजरियाको एउटा सानो छाप्रो मात्र थियो ।
यदि प्रकृति अनुशासनमा रहेन भने मानवजीवनको अस्तित्व नै संकटमा पर्दछ, प्रकृतिमा पाइने यस्तो अनुशासन मानिसका लागि प्रेरणादायी बनेको छ।
यदि आमाले बोलेको नसुनेको भए यो ध्वनिहीन लोकमा त्यसै प्राणान्त हुने थियो ।
यसलाई कम नगरेसम्म जस्तोसुकै व्यवस्था आए पनि र जोसुकैको नेतृत्व भए पनि देश अगाडि बढ्दैन सामान्य रुपमा भ्रस्टाचार भनेको घुस लेने वा दिने हो।
जंगल जंगली जनावर, पक्षीहरूको आरक्षण पनि हो।
तृण, तरु, लता, गुल्मी साराका सारा बर्बर, असंयम बाढमा हुर्केका छन्‌ ।
उहाँ बाल्यकालमा पढाईमा कमजोर थिए तर उहाँलाई गणित र विज्ञानमा रुची थियो।
आधुनिक युगमा पत्रपत्रिकाले खेल्ने भूमिका ज्यादै प्रभावकारी देखिन्छ, अहिले पत्रपत्रिका विना कुनै पनि क्षेत्रको विकास हुन् सम्भव छैन, ।
नारी सम्बन्धित अप्रिय घटनाहरु को नब्बे प्रतिशत कारण नारी शिक्षाको कमी र नारी चेतनाको कमीले नै हुन्छ्न।
गत वैशाख तिस मा सम्पन्न स्थानीय तहको निर्वाचनवाट निर्वाचित नगरप्रमुख भीमराज यादवमाथि।
नेपाली भाषा नेपालको राष्ट्रभाषा हो।
गरिब र असहायलाई हेप्ने, नोकर बनाउने सामन्तवादी सोचबाट मुक्त भएको छैन।
पढाइ सुरु गरेपछि मैले आफ्नो खेल्ने समयमा कटौती गरी त्यसलाई पढाइमै लगानी गरे।
घर फर्किदा- लुगामा धूलो, हिलो, कानमा कनेलको सेतो, पहेँलो फूल, हातमा झाडका पातला सिरकना र अमरबेलीको पहेँलो लहरा।
यहाका मनमोहक प्राकृतिक दृश्य हेर्न पाउँदा विदेशी पर्यटकहरुको मन निकै आनन्दित हुन्छ।
म जंगलबाट यी फलफूलहरू घरमा ल्याउथे अनि भोलिपल्ट बिद्यालय लिएर जान्थे र आफ्ना साथीहरूलाई दिन्थे।
काशीको मुख्य क्रा हो, त्यहाँका ढुङ्गा, पत्थर जो यहाँ आएर मेरो बालक मनमा तीक्ष्ण अनुभवको रूपमा बारम्बार प्रकट।
विसर्जन वाक्य त केही भन्नैपर्छ ।
युक्रेनविरुद्ध प्रयोग गर्न रुसलाई ड्रोनहरू आपूर्ति गरेको भन्दै अस्ट्रेलियाले एक व्यवसाय र तीनजना इरानी नागरिकलाई प्रतिबन्धको घोषणा गरेको छ ।
आज हरेक स्कुलमा पुस्तकालय ।
फूलबारीमा सयपत्री, गुलाफ, कमल, कमल,बेली, चमेली, जाई,जुही आदि हुन्छन्।
अरू जाडाका रात्रिसरह नै त्यो रात्रि पनि थियो । जीवनको कार्यरतता एकदम थामिएर अडेको मानौं तमाम विश्व स्पन्दनहीन भएको छ ।
यस दिन साँझपाखदेखि नै घर, गोठ, जताततै बत्ती बालेर झिलिमिली पारिने हुनाले यस दिनलाई तिहारको महत्त्वपूर्ण दिन मानिन्छ।
किनभने बाढी र पहिरोलाई रोक्ने गर्छ।
गर्मी र जाडो मौसम पनि नियमनुसार नै आउँछन्।
बिहे गरेर जब उसले एउटी सानी केटीलाई घर लिएर आयो, उसलाई लाग्यो, उसलाई म आफ्नो रूपमा ढाल्छु ।
भने स्थिति डरलाग्दो गम्भीर हुन् गई मानवजीवन नै अस्तव्यस्त बन्न पुग्दछ, बिद्यार्थी जीवनमा अनुशासनको ज्यादै महत्त्व रहन्छ, अनुशासनईन बिद्यार्थीको ।
गोसाईस्थान एउटा बाबाजीको अखडा थियो ।
उनले राष्ट्रियताको सुदृढ स्तम्भ उभ्याउँदै नेपाल आमाको छिया-छिया परेको मुहारलाई मुस्कान भरेका हुन् र उनको मलिन अनुहारमा खुसीको प्रकाश छरेका हुन्।
यस दिन गोरुका अतिरिक्त खेतीपातीका लागि नभई नहुने हलो, जुवा आदि जस्ता साधनहरूको पनि पूजा गर्ने प्रचलन छ।
त्यसै गरी यहाँक वराह क्षेत्र, मुक्तिक्षेत्र र गोसाइँकुण्ड जस्ता ठाउँहरु पवित्र तीर्थस्थल मानिन्छन।
करार र दैनिक ज्यालादारीका कर्मचारीको भारका कारण आर्थिक ब्ययभार बेर्होनु परिरहेको पालिकाले इन्धनमा गरेको भुक्तानी अत्याधिक छ ।
वासिङ्टन, किभ — अमेरिकाले इरानले रुसका लागि प्रमुख सैन्य सहयोगीका रूपमा भूमिका निर्वाह गरिरहेको दाबी गरेको छ ।
उसले भनेको थियो टाउको हल्लाएर- केही खान मन छैन ।
जवानीले नछाडेका र बुढ्याइँले नछोएका युवा-युवतीहरूको समुदायले नै देश विकास जस्तो गुरुतर जिम्मेवारीलाई सहजतासाथ वहन गर्न सक्दछ।
मन टुहरो हुन्छ, घबडाहटले आमाकहाँ टाँस्सन पुग्छ, त्यो भयभीत बालक ।
सरकारले पनि नङ्गा पाखा, डाहामा वृक्षारोपण गरेको छ।
तर हत्याका लागि होइन, चेतावनीका लागि कि युवकलाई स्थिति असैध्य हुन लागिरहेको छ ।
रूखा, साना-साना जर्घ्व-केश चौंरी गाईको चमरजस्तो कडा र खस्रो थियो जसको टुप्पो सुकेको परालको जस्तो धृमिल पीतवर्णको थियो ।
अर्कोतर्फ, ती व्यक्तिहरूले बुझ्नका लागि उनीहरूलाई मात्र उनीहरूको आवश्यकताहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्छ र हरेक भौतिकवादी ।
पहिलो पटकको पराजयले उनलाई हताशा होइन विजयका लागि नयाँ पाठ सिकायो।
त्यसैले विविधता बीच सय थरी बाजाबाट पैदा हुने एउटा मनोहर तालसँग पनि तुलना गरिन्छ।
निरीह भएर दुब्लो निर्वर्ण अनुहारमा चम्किने केवल दुई चल्षुले यो देहातको विराट्‌ संसारलाई हेर्छ ।
उहाँहरुले देशका लागि केही न केही योगदान दिएर गएका हन्।
फेरि गाउँको कत्रो प्रशान्त नीरवता ।
बाँकी कारणले गर्दा समयमा वर्ष भई खेतीपाती हुने गर्छ।
खाजा खानासाथ मलाई लिएर ग्राम दर्शनमा उ हिँडी ।
युक्रेनी अधिकारीले पछिल्लो समय आफ्नो भूभागमा आक्रमण गर्न रुसले इरानमा निर्मित ड्रोनहरूको प्रयोग गरिरहेको बताउँदै आएको छ ।
निराशा र कुण्ठ जागृत हुन् नदिई दलीय र व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि उठी राष्ट्रिय स्वार्थमा उनीहरूलाई प्रयोग गर्दा राष्ट्रको कायापलट नै हुन् गएको छ।
मेरो देश विश्वका साना देशहरुमध्ये एउटा हो तापनि यसको नाम विश्वभरि नै फैलिएको छ।
पहाड चढ्दा व्यायाम पनि हुने भएकोले पर्वतारोहण गर्नेहरुको शरीर स्वस्थ अनि तन्दुरुस्त बन्न पुग्दछ।
राजनीतिमा हिंसाको पूर्णत: त्याग असम्भव छ, त्यसो हुनाले प्रयत्न यसमा मात्रै गर्नुपर्छ कि हिंसा सीमित रहोस्‌ ।
त्यसपछि फेरि फलामे ढोका लाग्यो; सिक्री बारमा रगडियो; बाक्लो ताल्चा मारियो; र गोडाको आवाज बिस्तारै चिसो माटोमा विलीन हुँदै गयो ।
हामी नेपालीले दुखसुख बाटी हरेकलाई सहयोग गर्छौ र गरिबलाई खान,कपडा,घर आदि गरिदिन्छौ,हामी नेपाली दयालु छौ र परिश्रम गरी हरेक काम गर्छौ।
ब्यक्तिको अनिन्द्य सौन्दर्य मेधा र प्रतिभा हो भनी पहिले आफ्नै दिमागमा घुसाउँ!! पहिले नारीले नारीलाई सम्मान गर्न सिकौँ!! ।
तथापि, यसलाई ठूलो व्यावसायिक बनाउन र अत्याधिक इच्छाहरु को लागी अधिक र अधिक कमाई को लागी मान्छेले काम मा धेरै समय खर्च गर्दछ र आफ्नो आमाबाबु, पति र बच्चाहरुलाई बेवास्ता गर्छन।
फेरि कमिश्नरले बडो कोमल स्वरमा अन्तिम बार सोधे- तिम्रो अन्तिम इच्छा के छ !; केही भन्नु छ?
समय मिलाएर पत्रिका पढ्ने बानी बसाउनुपर्छ, दैनिक रूपमा गर्नुपर्ने कामलाई पन्छाएर खालि पत्रिका पढ्नु राम्रो होइन, ।
त्यस्तै नेपालको सरकारी व्यवहार चलाइने भएकोले यो नेपालको राष्ट्रभाषाका रूपमा स्थापित भएको हो।
हेर हेर, कति दुब्लो भएको छ अङ्ग्रेजी पढ्दा ।
न्वारनको नाउँ आमासँग सोध्न्‌ ।
पछिल्लो समय रुसले युक्रेनी ऊर्जा पूर्वाधारलाई लक्षित गरी आक्रमण तीव्र पारेको छ ।
त्यस कारणले हामीले सक्ने काम गरेर दशको अवस्थालाई अझ गतिलो बनाउनुपर्छ।
नाककोरेको साग, कोशीले छाडेर गएको ठाउँमा जमेको पाँक र त्यहाँको दलदल जसमा फुलकाहीका बाब्‌साहेबहरूको हात्ती भास्सिएर मरेको।
सामाजिक समस्या यसका ज्ञानले हटाउन सकिन्छ।
उस दिन बिहान गाइको पूजा गरिन्छ अनि राति घरघरमा दीपावली गरी धनकी देवी लक्ष्मीको पूजा गरिन्छ।
राधा ! तिमीले घरमा लेख्न-पढ्न सिकेको थियो कि थिएन ?
हामी नेपालीले कर्म मात्र गर्नुपर्छ, फलको अपेक्षा गर्नु हुँदैन।
सिङ्गो प्रकृति नै मेरो स्वागत गर्न तम्तयार त्यही बेला नै थियो।
यहाँको दूबोमा यो गाढा चिल्लो हरितिमा छैन, खसो, खैरो, शुष्क हरियोपन मात्र छ ।
सबैले सबैको धर्मलाई सम्मान गर्छौं।
उसको जीवन जोखिमपूर्ण पनि हुन्छ।
हामी कसैलाई पराइ ठान्दैनौ।
हो, आमालाई धेरै काम छ, मालमत्ताको राखनधरन गर्नु छ, उहाँलाई फुर्सत छैन ।
उसलाई पुलिसले केर्दा या न्याय गोष्ठीमा सोध्दा उसले एकनाससँग भनेको थियो- मैले फ्याँकेको हो बम ।
यस्तो कारणले गर्दा हाम्रो घरपरिवार असुरक्षित छन् ।
यो कुकुर-तिहार कार्तिक महिनाको कृष्ण पक्षको चतुर्दशी तिथि परेको दिन पर्दछ।
सरकारले कर तिराएर हामीलाई ठग्न काम गरिरहेको होइन।
उनीहरू घर फर्के; बाटामा राधाले आफ्नी दिदीको कुरा गरी, जसले छोरा पाउँदा राधा पनि थिई ।
अझै हाम्रो समाजमा चेलीबेटी बेचबेखन पनि तिब्र गतिमा बढिरहेको छ।
आमा हाँस्थिन्‌ छोरीले कनी-कथी गरेर पढेको देख्दा र कहिले-कहिले त्यहीँनिर बसेर उसले पढेको कथा सुन्थिन्‌ ।
युगको आवश्यकता र नेपाली माटाको मागबमोजिम नेपाल आमाले जन्माएका त्यस्ता साहसिक वीरहरूमध्ये सर्वाधिक महत्त्वपूर्ण ऐतिहासिक महारथी हुन्-पृथ्वीनारायण शाह।
त्यसैले यो दिन तिहार चाडको निकै महत्त्वपूर्ण दिन हो।
शहरबाट सञ्चित गरेर ल्याएको कातर हृदयको भय उसको सङ्गतमा बिस्तार-बिस्तार लोप हुन लागेको जस्तो भयो ।
हामी नेपाली एकतामा बसेर हरेक काम गर्छौ र सफलता प्राप्त गर्छौ।
नेपाललाई छत्तीस वर्णको साझा फूलबारीका रूपमा प्रस्तुत गर्दै सबै जात-वर्णको समान उन्नति र विकास भएमा राष्ट्रियता मजबुत हुने ।
मेरो बुबा आमाको मायाको छहारीमा मेरो बाल्यकाल खुबी रमाइलो भएर बित्यो।
नेपाली भाषा साहित्यिक दृष्टिले पनि निकै धनी छ।
कोशी नदी पनि सोझै तर्छ र जो क्रोधमा आयो भने आँखा देख्दैन र जसदेखि ठूला-ठूला बाघ पनि डराउँछन्‌; इत्यादि इत्यादि ।
हामी हाम्रो चाडपर्वमा काग, कुकुर, गाई, गोरु आदिलाई सम्मान गर्छौं।
‘दस कुवा बराबर एउटा पोखरी हुन्छ, दस पोखरी बराबर एउटा पुत्र हुन्छ, दस पुत्रहरू बराबर एउटा रुख हुन्छ।
मलाई नचाहिँदो कुरामा अड्को तोपेर घरमा कोलाहल मचाउन पटक्कै मन लाग्दैनथ्यो।
नागरिकको कर्तव्य देशको हरेक परिस्थितिमा साथ दिनु र आफूले गर्न सक्ने मेहनत गर्नु पनि हो।
पर्वतारोहणमै सारा जीवन बिताउने व्यक्तिहरू पनि प्रशस्त भेटिन्छन्।
गत फेब्रुअरीदेखि युक्रेनमाथि सैन्य आक्रमण गरिरहेको रुसले इरानलाई अभूतपूर्व तहको सैन्य सहयोग दिइरहेको ।
रङ्गै रङ्गको सुन्दर सृष्टि इन्द्रेणी हो।
नेपालका प्रमुख समाचारपत्रहरूको बिक्री-वितरण निकै हुने गरेको पाइन्छ।
उसले भनी- म पढ्छु दाइ !
त्यो जोगीले हाम्रो गाउँको ठिक्क पश्चिम सडकभन्दा दक्खिनको एउटा सानो पोखरीको पूर्वी डिलमा चारवटा फुसका साना-साना चिट्ट परेका घर बनाएको थियो ।
बिजुली, खानेपानी, कर आदिका लागि उठाइएको रूपले नै देशका विभिन्न कार्यहरू गरिन्छ।
सयभित्र तमाम जात जाति, भाषा भाषी र धर्मावलम्बीहरुका विचार र भावना मिलेका छन्।
अझ मानिस त झन् संसारका प्राणीहरू मध्येकै सर्वश्रेष्ठ एवं चेतनशील प्राणी हो; त्यसैले उ कसैका बन्धनमा नरही आफूखुसी खान, बस्न,बोल्न र घुमफिर गर्न रुचाउँछ, ।
त्यसै कारणले यदि हामीले कडा नियम र कानुन बनायो भने हाम्रो समाज अगाडि बढ्न सक्छ र सगरमाथा झैँ उच्च नाम कमाउन सक्छ।
मनिष आफ्नो स्वार्थको लागि समस्याहरु उत्पन्न गर्छन ।
अनुशासन' शब्दले 'सामाजिक, नैतिक, धार्मिक, राजनैतिक आदि नियम-नियमावलीको मर्यादा र सो मर्यादाभित्र रहने काम भन्ने अर्थ बुझाउँछ, ।
घरपालुवा जनावरका रूपमा रहेको र घरकै रखवारी गर्न पालिने कुकुरलाई कालका देवता।
यी पाँच दिनमा काग-तिहार, कुकुर-तिहार, गाइ-तिहार, गोरु-तिहार, र भाइ-तिहार गरी जम्मा पाँच तिहार चिनिन्छ।
अनेकौँ मठ, मन्दिर, गुम्बा, मस्जिद र गिर्जाघर छन्।
मेरो देश पुर्व देखि लिएर पश्चिमसम्म स्वतन्त्र छ।
तसर्थ आफ्नो देश युवास्रोतलाई निर्माणतर्फ प्रवाहित गर्न राज्यले रोजगारका बाध बढ्ने पर्छ, उनीहरूको उत्साहको धर्म उच्च आत्मबल र मनोबल साँध लाउनै पर्छ।
घरका सबै आत्यधिक लाड प्यार पाएर म चाडै नै तङ्ग्रिन थाले अनि सबैका काख काखमा खेल्दै-रमाउँदै टुकुटुकु हिँड्न सक्ने भए।
कालगतिको नियमबाट आएन यो; न अकस्मात्‌ नै आयो ।
मेरो जीवनमा यो गाँसिन आई ।
यो भावना पारस्परिक ‘जिउँदको जन्ती र मार्दाको मलामी’ उखान सार्थक भएको छ।
इरानका कारण युक्रेनमा मानिसहरूले ज्यान गुमाइरहेका छन्,’ उनले भने ।
आफ्ना कर्तव्यलाई नभुलेर र देशलाई नछलेर आफ्नो जिम्मेवारी समयमा पूरा गर्नुपर्छ।
आदि प्रमुख पत्रिकाहरू छन्, यीमध्ये गोरखापत्र नेपालको सबभन्दा पुरानो पत्रिका हो, पत्रपत्रिका पढ्दा धेरै फाइदा हुने भए तापनि हामीले समयको वास्तै नगरी यसमा एकोहोरिएर लाग्दैन, ।
त्यसै गरी विविध जाति, वेश र परम्परा उपज नेपाली संस्कृति हो।
हामी सबै आजै देखि आफूले गर्ने काम इमानदारी पूर्वक गर्न थालौं र समाजका लागि एउटा उदाहरण बनौं हामी सबै।
पुस्तकालयको देश निर्माण र विकासमा एक स्थान ओगटेको छ।
त्यस देशको अनुहारमा अधोगतिको चाया देखिन्छ र अवनतीको छाया देखिन्छ।
र बालाई जेठो छोरोमाथि बडो आशा थियो ।
सर्वप्रथम नेपाली भाषाको व्याकरण लेख्ने विद्वान् एउटा विदेशी नै हुन्।
एकाध बर्षमा उहाँ गणित र विज्ञानमा धेरै नै जान्ने भए।
वनबाट अनेकौँ जडीबुटीहरू निस्कने गर्छ।
हाम्रो समाजमा ‘गाँस छोड्नु,साथ नछोड्नू’ उखान ज्यादै लोकप्रिय छ।
हामी निस्वार्थी र धर्मको बाटोमा लाग्ने मानिस हौ।
यसै कारणले हरेक बर्ष धरै मानिसहरुको मृत्यु हुन्छ ।
यस खेलले दिने स्वाद बेग्लै र अनौठो हुन्छ।
सियो, धागो, सिन्दूर बेच्ने बाक्सावाला, हींग र मेवा किन्छौं कि भन्दै हिंड्ने काबुलीवालाहरूका विभिन्न तीव्रता र।
बिदाका दिन म गाउँले साथीहरूसँग नजिकेको जंगलमा घुमफिर गर्ने जान्थे।
तिनीहरू उनीहरूको वरिपरी मद्दत गर्न प्रयास गर्छन्, आफैलाई धैर्य कार्यमा समावेश गर्दछ।
यस दिनलाई हाल तिहार पनि भनिन्छ।
भैरहेका छन्‌- ढुङ्गाका घर, ढुङ्गाका सडक, ढुङ्गाका घाटहरू, त्यहाँको जीवनको चारैतिरका दृढ स्थिर प्रस्तर आधार- ढुङ्गा.।
साधारण मृत्यु होइन यो, जसमा जीवन बिस्तार-बिस्तार निभ्दै जान्छ, बिलाउँदै-बिलाउँदै जान्छ; कालगतिको सामान्य नियममा बाँधिएको मृत्यु यो होइन ।
नारी नुनिला आँसुका धारा खाएर अमृतमय दूध पिलाउन सक्ने नारी सृष्टिका संरक्षक हुन् ।
यो हाम्रो राष्ट्रको बिकासको अनुपम धरोहर हो, यसले देशको विकास गर्न सकिन्छ।
सम भन्नु पर्दा पर्वतारोहण पनि मानिसले खेल्ने एक रमाइलो खेल नै हो।
त्यो काठको खामो- जाट हो ।
सानो गृहस्थीमा आइपर्ने सुख-दुःखका कुराभन्दा माथि कहाँ उठ्थ्यो र उनीहरूको विचार !
यस्तो व्यक्ति सबैका नजरमा असल ठहरिन्छ, अनुशासनको क्षेत्र ज्यादै फराकिलो पनि छ।
यो चाड लक्ष्मीपूजाका नामले पनि निकै प्रसिद्ध छ।
ड्रोन उत्पादनमा रुस र इरानबीचको साझेदारी युक्रेन, इरानका छिमेकी तथा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायका लागि घातक हुने कर्बीको भनाइ छ ।
अनि बडो मेहेनत गर्न थालेकी थिई पढ्नमा ।
र घरको कुनामा या आँपको गाछीमुनि उ घोप्टो परेर सुतेर पढ्थी ।
यस देशले आफूलाई विश्वमा चिनाउने सामर्थ्य पनि राखेको छ।
ठूलो योगदान रहेको छ, अहिलेको युग भनेको प्रतिस्पर्धाको युग हो, आज विश्वमै औद्योगिक विकासको गति तीव्र रूपमा बढिरहेको छ, विभिन्न उद्योगहरूले आफ्ना उत्पादनहरू ।
हामी सबैका चाडपर्व एक अर्कामा शुभ कामना व्यक्त गर्छौं।
तिनीहरूले उच्च सोच्न वा विस्तृत मानसिकता विकास गर्न सक्दैनन्।
स्नेह गरी उनीहरूको धुकधुकीको स्पर्श गरेर नेपाली राष्ट्रियताको मजबुत आधार खडा गरे।
त्यसैले यस दिन गाईलाई फुलको माला लगाएर थरथरीका मीठा मीठा खाने कुरा खान दिई गाई पूजा गरिन्छ।
नेपालमा भएको जंगलको सदुपयोग गर्न सकेमा नेपाल धनी र नेपाली सुख हुन् सक्छन्।
युवा-युवतीहरूका जोस र जाँगरका अगाडि जस्तोसुकै कठिन चुनौतीले पनि शिर निहुराउने पर्छ।
यसै दिन कालका देवता यमराज पनि आफ्नी बहिनी यमुना कहाँ टीका लगाउन जाने कथा हिन्दू पुराणमा उल्लेख गरिएको छ।
अतः युवाहरूका आट र उत्साहको इन्धन प्राप्त गर्दा देशले विकास मार्गमा आएका जुनसुकै हाँक र बन्धनलाई सजिलै परास्त गर्न सक्छ।
यस्तो करा गाउँमा पहिले कहिल्यै पनि भएको थिएन ।
यहाँ मन्दिरले मस्जिदको रिस गर्दैन भने गुम्बाले गिर्जाघरलाई गाली गर्दैन।
नेपाल प्राकृतिक सुन्दरताले भरिपूर्ण देश हो।
त्यसै गरी विश्वका कुनाकुनामा शान्तिको संदेश छरी अमर बन्न पुगेका शान्तिका अग्रदुत गौतम बुद्ध पनि मेरै देशका बासिन्दा हुन्।
राधाले केही नबोलेर आफ्नो गोडा पानीमा हल्लाइरही ।
न हो यो त्त्यस्तो अकस्मात्‌को मृत्यु जस्तो कि युद्धमा तातो गोली खाएर प्राण उडेको हुन्छ- सोच्दै नसोचेको गोली लाग्छ छातीमा, अनि त्यही अकस्मात्‌को आश्चर्यमा मान्छेको शरीर सेलाइहाल्छ ।
अनुशासन भनेको नियमपालन हो।
पर्वतारोहण एउटा साहसिक कार्य हो।
समाजमा बसेपछि एक-अर्काको कदर गर्ने, सामाजिक नीतिनियमको पालना गर्ने, दुख परेको बेलामा एकले अर्कालाई सक्दो सहयोग गर्ने अनि कसैप्रति भेदभाव ।
भरखर यसो उँघेको मात्र थियो क्यारे, तर घडी कति छिटै बितेको ।
सलाई बनाउने काठ, चन्दन, रबडको लस्सा, लह, मसला, बास इत्यादि वनबाट प्राप्त हुने गर्छ।
अधिकांस नारीहरु (मेरा स्कुल कलेजका धेरै सहपाठी समेत)बिहे पश्चात अध्ययन स्थगित गरी आफ्नै बाटा आँफै बन्द गर्नमा तल्लिन भए/ छन् ।
यही बमकाण्डभन्दा केही दिन पहिलेको कुरा ।
अनुशासनमा नरहने मानिस लगामविनाको घोडाजस्तै हुन्छ, उसले जीवनमा केही गर्न सक्तैन।
पर्वतारोहणले कुनै पनि चुचुरोमा पुग्ने व्यक्तिले जीवनमा आइपर्ने जस्तोसुकै समस्यासँग लड्न।
त्यसैले म मेरो देश नेपाललाई ज्यादै माया गर्दछु र आफू नेपाली भई जन्मेकामा गौरव गर्दछु।
कहाँ बाहिर ? यहाँ बाहिर, भित्र भन्ने छुट्टिएका दुई तत्त्व छन्‌ र : यहाँ त सबै क्रा बाहिरै बाहिर छ- उदाङ्ग ।
यिनमा देश-विदेशका राजनैतिक गतिविधि खेलकुद, आर्थिक गतिविधि, कृषि र उद्योग-व्यवसाय तथा व्यापार, धर्म संस्कृति, इतिहास आदि हरेक विषयलाई ।
र किशोरले स्वेच्छाले यो काम आफ्नो जिम्मामा लिएको थियो ।
गत वैशाखसम्म तीन वटा एसी रहेकोमा अहिले थप गरिएको हो ।
मीठो-मीठो खानेकुरो खान दिई आ आफ्ना दाजुभाइको दीर्घायु र निरोगिताको कामना गर्दछ।
खस सम्प्रदाय अन्तर्गतका ठकुरी शाह वंशका राजा पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खा जस्तो पहाडी राज्यका राजा भएर उपत्यकाका नेवारहरूको हृदय बुझ्नु, किरातहरूको आँत जित्नु कम चानचुने कुरो थिएन।
पहाड चढ्दा व्यायाम पनि हुने भएकोले पर्वतारोहणहरूको शरीर स्वस्थ अनि तन्दुरुस्त बन्न पुग्दछ।
अहिले पनि मृत्युका लागिको यो बृहत्‌ आयोजन समाप्त भैसकेको छैन- बाँकी रहेको कागजमा अफिसरहरूको दस्तखत पर्दै होला।
यस्तो कार्य गरेर जसले पनि आफूलाई साहसीका रूपमा उभ्याउन सक्छ।
म्याडम क्युरी, फलोरेन्स नाइटिङ्गेल, जुनको ताबेइ आदि यस्ता व्यक्तित्व हुन् जसले आफ्नो प्रतिभाको माध्यमबाट आफूलाई विश्वभर चिनाउन समर्थ भए र यिनी सबै नारी नै हुन् जसले शिक्षा पाएका थिए ।
यहाँका यीनै विविधतामा समाजको जगमा नेपाली संस्कृति समाजको असल व्यवहार, मान्यता र भावना एउटै स्वरूप हो।
आन्तरिक शान्ति र आनन्द मात्र पाउन सकिन्छ यदि हामी साधारण जीवनको नेतृत्व गर्दछौं र उच्च सोचाइले हामीलाई अरूको लागि राम्रो गर्न प्रेरित गर्दछ।
तिनीहरू आफैमा भवदीय खर्च गर्नु भन्दा धैर्यतामा भोग्छन्।
आफूले सक्ने काम गर्न म झन्झट मान्दैनथे ।
देशमा कमी आएको छ।
त्यसैले यहाँका मानिसले तिर्थाटनका लागि विदेशतिर गइरहनुपर्दैन, विभिन्न देवीदेवताका मन्दिर र तीर्थस्थल रहेको मेरो देश एक पुण्यभूमि हो।
जसरी सनही, झुर्मा, मादल, ढोलक आदिबाट कुनै मनोरम ताल निस्किन्छ, त्यसरी नै हामीबाट नेपाली संस्कृति जन्मन्छ।
नेपालमा पर्वतारोहण गर्नमा खास गरी सेर्पा जातिका मानिसहरू अग्र पङ्क्तिमा रहेका छन्।
अनुशासनहीण विद्यार्थी उद्दण्डत, अराजकता, र विक्र्तिको बाटो तिर लाग्दछ,यस्ता विद्यार्थी भविष्यमा निकै पछुताउनुपर्दछ।
हामी तुलसी, वर, पीपल आदिलाई पूजा गर्छौं।
देशका नागरिकले गर्नुपर्ने कामहरू देशका विकासमा धेरै असर पार्ने गर्छन्।
मा पूर्वपट्टि मुहडा गरेर बालुवाको राशिउपर कोल्टे पल्टेकी थिई ।
भोलिपल्ट त क समातिइहालेको थियो ।
हामी नेपालीमा घमण्ड र स्वार्थ भन्ने भावना उठेको छैन।
नेपाल आमालाई पिर परेको बेला हामी अगाडि बढ्छौ र देशलाई संकटबाट मुक्त गर्छौ।
म आफूभन्दा ठूलालाई आदर गर्थे र उहाहरुलाई अह्राएको कम नअनकनाएका खुरुखुरु गरि दिन्थे ।
बालुवामा गोडा राख्दा न्यानो अनुभव हुन्थ्यो र गोडा अलिक भासिन्थ्यो जसले कृतकती लागेको जस्तो हुन्थ्यो ।
रूखहरू एक किनारामा- अमलतास, मौलश्री, शिरीप, काइयो.... फूलका रूखहरू-रुचिपूर्ण ढङ्गबाट लगाइएका छन्‌ ।
सहज रुपमा भन्नुपर्दा नेपाली भनेको नेपालमा बस्ने नागरिक हो ।
नेपाली भाषा नेपालको प्रमुख भाषा हो।
कविता, कथा, उपन्यास, नाटक, निबन्ध आदि साहित्यिक हरेक विधामा नेपाली बहस मौलाएको छ।
नेपालमा ठूला-ठूला जंगलहरु छन्।
नेपाल हिमाल, पहाड र तराईको विविधताले भरिएको सुन्दर बगैँचा हो।
रुसलाई समर्थन गर्नेले त्यसको परिणाम बेहोर्नुपर्ने चेतावनी दिएको बीबीसीले उल्लेख गरेको छ ।
कैयन ठुला होटेल खचाखच भरेका होलान 'नारी हक हित' को आवज उठाउन र 'नारी दिवस' मनाउन न कि ।
नेपाल वीरहरूको देश भनेर पनि चिनिन्छ।
तिहार नेपालीहरूको ज्यादै रमाइलो र महत्त्वपूर्ण चाड हो।
आफू अनुशासनमा रहने मानिसले नै अरुलाई पनि अनुशासनको पाठ पढाउन सक्छ।
तिहार पाँचौं वा अन्तिम दिन भाइ-तिहारका रूपमा प्रसिद्ध छ।
साँझदेखि नै सबै दिन केटीहरू घरघर गइ भैलो खेल्ने गर्दछन।
यसमध्ये पन्ध्र लाख अघिल्लो आर्थिक वर्षको बक्यौता हो भने बाँकी चालु आर्थिक वर्षको हो ।
नेपाल विभिन्न जातिहरूको संगम स्थल पनि हो।
अनि राष्ट्रिय एकताको जग सशक्त बन्ने कुरा पृथ्वीनारायण शाहले नै सिकाएका छन्।
यसै दिन दीपावलीको झिलिमिली सबैतिर परिने हुँदा नै तिहार चाडलाई ‘दीपावली’ समेत भन्ने गरिएको हो।
यसैले जहाँ धार्मिक-संस्कृतिक दृष्टिले यो लक्ष्मीपूजा हाम्रो समाजमा महत्त्वपूर्ण रहेको छ त्यहीँ यही दिन नै हाम्रो साहित्यिक महोत्सव पनि मनाउनुपर्ने दिन बन्ने पुगेको छ।
अनुशासनको पालना आफूभित्रैबाट हुनुपर्दछ, सबैले सचेत भई सामाजिक नीति-नियमका घेराभित्र रहेर काम गर्नु उचित हुन्छ।
स्थानको कत्रो फैलाव नीलो आकाशको कत्रो विस्तीर्णता ।
वास्तवमा भन्ने हो भने नेपाली भाषा सम्पूर्ण नेपालीहरूको आत्मा हो, ढुकढुकी हो।
नेपाल अधिराज्यको संविधानले नेपाली भाषालाई राष्ट्रभाषाका रूपमा मान्यता दिएको छ।
केही कुरा किनेपछि बिल लिने पनि हाम्रो कर्तव्य हो।
मेरो घरमा त् झन् कसैलाई निन्द्रा पर्ने कुरै थिएन।
अर्को दिन, त्यसपछि झन्‌ छ : श्वेतभैरबी अर्को गर्दागर्दै दिन बित्न थाले ।
बेला-बेलामा भूक्षय भइरहने गर्छ।
हुन्छन् र कतिपय समाजसेवीले बनेका हुन्छन।
त्यसैले देश विकासका लागि शिक्षित नारीको खाँचो छ ।
यहाँ त धेरै दिनदेखि पर्खिएको मृत्यु हो यो- झन्‌ दरबारबाट मृत्युदण्डको पुष्टि भएपछि- आज हुन्छ, भोलि हुन्छ भन्दै औंलामा दिन गन्दै मृत्युलाई पर्खेर बसेको ।
तिनको सौन्दर्यले सबैको मन लोभित हुन्छ।
अहिलेको युगमा पत्रपत्रिका नपढ्ने मानिसले केही पनि जानेको हुँदैन र उ देश-विदेशमा भइरहेका गतिविधिबारे अनभिज्ञ नै रहन्छ, ।
यसले जीवनको विकासमा ठुलो भूमिका खेलेका हुन्छन।
विदेशी विद्वान्हरूको चासोको विषय बन्नु नेपाली भाषाको ठूलै उपलब्धि हो।
यसको महत्व बुझने मानिस नै अहिले अगाडि बढेका उदहारण सहित पाइन्छ।
प्रिथिवी नारायण शाह, अमरसिंह थापा, भीमसेन थापा, राजेन्द्र लक्ष्मी आदिका योगदानले हाम्रो नेपालमा आजसम्म कसैले विजय हासिल गर्न सकेन।
काशीको अन्नजलको हामीले घेरै सञ्चय गरेका रहेनछौं ।
अठार सय छब्बिस मा काठमाडौं उपत्यकामाथि कब्जा जमाएपछि उनको विजय यात्राको अभियान र नेपाल एकीकरणको महोत्सवको एउटा अध्याय सम्पन्न गुरुतर दायित्व उनले निर्वाह गरे।
मैले भनें- मेरो त एउटा मात्र नाउँ छ ।
भ्याउ, काई, लेउ र पानीका लहराहरूले घेरिएर उभिएको थियो, पोखरीको मध्यमा एउटा कालो अग्राखको काठ।
नारी जति पछाडी यो समस्याले हो।
किशोर फेरि तस्वीर हेरेको जस्तै मनको चिसो आँखाले कलेजका साथीहरूलाई हेर्न थाल्थ्यो ।
मेरो देश मेरो लागि गौरव हो किनकि यहाँ बार्हौ महिना बग्ने खोला-नाला छन् भने शान्तिको चिहन् गौतम बुद्धको जन्मस्थल हो।
त्यस कारणले सुरुमा हामी नागरिकले आफ्नो कर्तव्य पुरा गर्नुपर्छ तब मात्र देश विकास भएन भने हामी सरकारलाई दोष दिन सक्छौ र यसको विरुद्धमा जान सक्छौं।
पहाडको उच्च टाकुरामा पुगेर त्यहाँको सौन्दर्यमा डुब्न गर्न र आफ्नो कीर्ति राख्नका लागि मानिसहरू पर्वतारोहणमा मरिमेटेर लाग्छन्।
यस दिन मीठा-मीठा खाने कुरा दिई माला लगाई सिँगारपटार गरी कुकुरको पूजा गरिन्छ।
यस चाडमा खास गरी पटका पड्काएर अनि आतसबाजी गरेर मनोरञ्जन लिने चलन निकै बढ्दो छ।
देश भन्ने बित्तिकै हामी सबैको साझा घर हो र यो घरलाई सुरक्षित गर्नु र यसको विकास गर्नु हाम्रो कर्तव्य हो।
आफूले दुइटा फूल कानमा घुसारी; पूर्वपट्टिको डिलमा कदमको सानो रूख थियो ।
निर्ममतासँग पृथ्वीलाई यसले आबद्‌ गरेको छ, त्यसमा गोडा राख्यो भने दुम्सीको काँडा उम्रेको जस्तो अङ्गअङ्गका तीक्ष्ण अङ्क्रले बर्बरताको सान्नानी : तीन परिचय दिन्छन्‌ ।
उनि नरभूपाल शाह र कौशल्यावातीका सन्तानका रूपमा जन्मेका हुन्।
फाल्तू समयमा मात्र पत्रिका पढेर समयको सदुपयोग गर्ने मानिस नै बुद्धिमानी ठहरिन्छ, आधुनिक युगमा व्यक्ति, समाज तथा राष्ट्रको उन्नति हुनका ।
पुस्तकालयमा विभिन्न छेत्रका किताबहरु हुन्छन।
बेलुका उसले राधालाई भन्यो- हिँड जाउँ नदीतिर घुम्न ।
म जन्मदा घरका सबै जना खुसीले ढङ्ग हुनुहुन्थ्यो रे! उहाँहरुका लागि म घरको जगमगाउँदा बत्ती थिए, कुलको धरोहर थिए।
साथैमा मेरो देश विश्वको शिखर सागरमाथाको देश हो,त्यसैले मेरो देशमा म धेरै गर्व गर्दछु।
जस्तै – गाउँमा मानिसहरुलाई कुनै रोगको सिकार भयो भने अस्पताल नगएर धामी झाँक्री संग उपचार गराउन जानछन् ।
अनुशासन' ;शासन' शब्दका अगिल्तिर 'अनु' उपसर्ग लागि बनेको शब्द हो।
बाहिर, धेरै मानिसहरूको गोडाको आवाज खस्याकखुसुक सुन्यो, र कर्कश शब्दका साथ फलामे डन्डीमा सिक्री रगडिएको पनि ।
बर्षमा एक पटक चिच्याएर 'दिवस' मनाउदैमा के फरक पर्छ नारीहरुको अध्यावधी पिछडित दयनिय कुचक्रित यथार्थमा?? ।
दाजुभाइले पनि दिदी बहिनीलाई दक्षिणा तथा सौगातहरू दिई खुसी पार्छन।
त्यसको बदलामा रुसले इरानलाई उपलब्ध गराउने सैन्य र प्राविधिक सहयोगले मध्यपूर्वका साझेदार र अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षामा जोखिम बढ्ने क्लिभर्लीले बताए ।
मित्रहरु ! यि ति नारीहरु हुन् जसको हातमा प्रसस्त अवसर थियो ।
चौथो अङ्ग पनि भनिन्छ, पत्रपत्रिकाहरू विविध सामग्रीले भरिएको पोका हुन्, राष्ट्रिय तथा अन्तरराष्ट्रिय क्षेत्रका हरेक पक्षलाई तिनीहरुले समेटेका हुन्छन्, ।
हुने बिरुवाको चिल्लो पात भने झैँ पृथ्वीनारायण शाह सानेदेखि होनहार र प्रतिभाशाली व्यक्ति थिए।
हामीले पुस्तकालयमा विभिन्न किताबहरु पाउन सक्छौ।
वनबाट हामी नेपालीलाई थुप्रे फाइदाहरू छन्।
सोझो बाटो छ त्यो, जसमा अघि- पछि केवल दुई दिशातिर मात्र आउन-जान सकिन्छ ।
देश विकासका कार्यमा प्रत्येक युवा-युवतीले आ-आफ्नो क्षेत्रबाट सक्दो योगदान पुर्याइरहेका हुन्छन्।
त्यसरी राधासँग उसको प्रेम घनिष्ठतर हुँदै गएको थियो ।
नेपालीहरुका अरु निकै पुराना चालचलनहरु देख्दा मख्ख पर्ने विदेशी पर्यटकहरु नेपाल भ्रमणको मीठो सम्झना आफ्नो हृदयको झोलामा भरेर लैजान्छन।
यस अमेरमा स्वास्थको बारेमा थाहा हुँदैन र धेरै रोगका सिकार हुन सक्छ।
त्यो काइथेहरूको गाउँ हो ।
दसौं लाख युक्रेनीलाई ऊर्जा र अन्य अत्यावश्यकीय सेवाबाट वञ्चित गरिरहेको छ ।
कडा नियम बनाए पनि यस आधानिक युगमा नराम्रो मानिसले गर्दा समाज पछि पर्छन्।
निश्चय पनि ‘ हरियो वन नेपालको धन’ हो।
रूपियाँ-पैसा अथवा सामान (नगद र जिन्सी) दाईजो हो भने दाईजो दिने प्रचलन दाईजो प्रथा हो।
आजको युगमा यस्को धेरै नै महत्व दिइने गर्छन।
शहरमा मलाई यो कुरा कसैले बताएनन्‌ कि मानिसको बोलाउने र न्वारनका भिन्न-भिन्न नाउँ हुन्छन्‌ ।
वन अध्यात्म कालदेखि नै शान्तिको पुजारी रहेको छ।
एकैदिनमा कति थोक मैले सिकें, यो गाउँमा आएर ।
साम्राज्यवादीहरूका विषालु पाइतालालाई पवित्र उपत्यकाको आँगनमा पर्नबाट जोगाए।
त्यही बिलको कारणले ती व्यापारीहरूलाई धेरै कम कर तिर्नुपर्छ।
कोशी नदीको पश्चिम किनारमा उभिएर त्यहाँको दृश्यलाई हेर्दा रमाइलो लाग्यो ।
पृथ्वीले एक निश्चित गतिमा सूर्यको परिक्रमा गरिरहेको हुन्छ र यसै आधारमा दिन र रातको प्रक्रिया चालू भाइरहन्छ।
चिनीहरूले विश्वको कुनै एक कुनामा घटेको नयाँ-नयाँ घटनाको विवरण विश्वभरि नै फिँजाउने कम गर्दछ, पत्रपत्रिकाहरूले विभिन्न सामग्रीहरू छापेर देश ।
यस्ता चाडहरूलाई हामीले आपसी मेलमिलाप बढाउन गरी मनाउनुपर्छ र यस्ता चाडहरू मनाई हामीले आफ्नो जीवनलाई पनि अझ सुन्दर पार्दै जानुपर्छ।
ल नानी यसलाई गाउँ घुमाएर ल्याङ ।
यस्ता नराम्रा कामहरू गर्दा कहिलेकहीँ एक-अर्कामा झाँगड पनि हुने गरेको स्थिति केही वर्ष यता देखिदैं छ।
शून्य सडकका खामामा बत्ती घोरि र भुइँतिर हेरिरहेका छन्‌ ।
तर बोल्न बडो गाह्रो मानेको जस्तो गर्थी ।
आफ्ना काखमारहेका असंख्य नदीनाला,हिमश्रीन्खालम, वनजंगल जस्ता प्राकृतिक सम्पत्ति र र पुराना जमानाक सुन्दर ।
समाजमा हुने समस्यालाई सामाजिक समस्या भनिन्छ।
अहिले समाजमा मानिसहरु सानालाई जातधर्ममा भेदभाव र हेप्ने गरछन् ।
हाम्रा पुर्खाहरू आफ्नो स्वाभिमानमा अडेका थिए।
नीलो आकाशको त कुरै भएन, त्यो त यति उचा छ, त्यो यति बिस्तृत छ र यति समान रूपले नीलो छ।
सृष्टिमा सबभन्दा असहाय प्राणी त्यो कशकाय पीतवबर्ण बालक हो जो एक्कासि शहरबाट चुडिएर कनै गाउँमा रोपिन आइपुग्छ ।
सधैं अरुकै मुख ताकेर हक पर्खेर होइन कि आँफैकम्मर कसुं ।
आमा त केही नबुझेर अन्ध-वात्सल्यमा आँसु बगाइरहँदी होलिन्‌ ।
ऋषि-मुनिहरू अध्यात्म शान्तिको लागि वन-जंगलमै गएर तपस्या गर्ने गरेको यथेष्ट प्रमाण धार्मिक ग्रन्थहरूमा पढ्न पाइन्छ।
तिहारको चौथो दिनलाई गोरु-तिहारका रूपमा मनाइन्छ।
उहाँहरुले प्रशस्त माया ममाथी खन्याउनुभएको थियो।
र अनिवार्य भएमा मात्र अनिवार्य परिमाण प्रयोग होस्‌ ।
साना अर्थात् तल्लो जतिको मानिसलाई काम पनि दिदैनन्।
यहाँ अनेकौँ चाडपर्व, रीति रिवाज र प्रचलनहरू छन्।
कार्तिक महिनाको शुल्क पक्षको दोस्रो दिन यो चाड पर्दछ।
मानिसहरु पैसाका लागि धनी मान्छेहरुलाई लुटपाट गर्ने काम गर्छन ।
एउटा घरपरिवारमा बाबु, आमा, छोरा, छोरी, दाजु, भाई आदि सबैले एक-अर्कालाई आदर र माया गर्नुपर्छ।
त्यस दिनको यात्रामा स्मरणीय कुरा थिए- गोसाईंस्थान, नजरियाको पसल, पछवरिया धार।
पालिकाबाट प्राप्त जानकारीअनुसार गत जेठदेखि हालसम्म इन्धन खर्चबापत मात्र चौंसट्ठी लाख छपन्न हजार रुपैयाँ भुक्तानी दिइएको हो ।
नत्र ति साच्चैका अवसर बिहिन नारीहरुको नाम भजाएर सिमित नाकहरु ठड्याउनका लागि देखाइने यो गाइजात्रे ।
पहिला भन्दा अहिले पुस्तकालय नेपालमा धेरै पाइन्छ।
केवल जीवित जीवनमा विश्वास गर्नेहरूले मात्र सोच्न सक्छन् र जीवनमा महान कार्यहरू गर्न सक्छन्।
प्रारम्भिक रूपमा भने इरानले रुसलाई ड्रोन उपलब्ध गराएको अस्वीकार गरेको थियो ।
मलाई लाज पनि लाग्यो, केवल एउटा नाउँको अधिकारी भएकोले ।
भान्सामा खान खान बस्दा मेरो दुवै आँखा चुल्होमा तताइराखेको दूधमा गोदिन्थें।
आजको दिनमा समाजमा समस्याहरु बढ्दै गएको छ ।
नेपाली अवस्थामा सुधार ल्याउने उद्देश्य लिई नेपाली राष्ट्रियताको बलियो जग बसालेका हुन्।
तिमीसँग छुटियो कि गन्ध, शब्दहीन महाशून्यमा म निस्सासिन थाल्छु ।
अखडाको द्वारमै एउटा ठुलो बाँसमा सेतो ध्वजा गाडेको थियो; त्यहीँनिर तुलसीको बोट उमारेको एउटा माटोको सानो चौतारो थियो ।
कमिश्नरले फेरि सोधेका थिए- घरका मानिसहरूलाई केही भन्नु छ ।
यो समय हामीले पहिचान गर्नुपर्दछ कि हामी आफैंको लागि बाँच्न र अरूलाई प्रभाव पार्न नसक्नु पर्छ।
पछवरिया धारामा नुहायौं, एकछिन पौड्यौं ।
उचित वातावरणका अभावमा आफ्नो देशमा उचित शिक्षा, रोजगार, काम र माम नपाउँदा कतिपय युवावर्ग बरालिन्छ र युवावर्ग बरालिँदै देश विकासको गीत ओरालो लाग्दछ।
यदि तिनीहरुले नै यसलाई प्रयोग गरेनन् भने हाम्रो देशको विकास हुन सक्दैन।
हामी नेपाली नेपाललाई अंग्रेजबाट मुक्त गराएर स्वच्छ बनाउने बिर योद्धा हो ।
वन विनाशको कारणले आइपर्ने दुखलाई हरेक मानिसमा बुझाई अर्थात् जंगलको महत्त्वको जन चेतना जगाई सबैले वृक्षारोपण गर्ने।
उसले भनी- होइन, तिमीलाई थाहा होइन होला ।
मैले आजसम्मको दिनहरुमा कहिल्यै सुनेको छैन उपर्युक्त ठाउंमा पुरुष शब्द जोडीएको ।
किशोरको तन्द्रा भङ्ग भयो; सोच्यो- उनीहरू आए ।
अझै गाउहरुमा पुस्तकालयको धेरै नै कमी छ र अविकसित ठाउँ भनेको गाउँ नै हो।
मेरो एक्लो हृदयको सारा विकलतामा ती स्नेहका धूमिल रेखा अड्ण मायामय भएर गए; म भरिएँ र पुनः आमाको पिठयूँलाई अंकमाल गर्न पुगें ।
बताउँदै कर्बीले रुसले इरानसँग अस्त्रको विकास तथा तालिमका क्षेत्रमा सहकार्य गर्न खोजिरहेको दाबी गरे ।
यो देहातमा बारम्बार सम्झना हुन्छ, कम्पनी बगैंचाको ।
बजारमा ल्याइरहेका छन्, विज्ञापन वा प्रचार-प्रसार नभई कुनै पनि वस्तुले बजार पाउन सक्दैन, त्यसैले औद्योगिक उत्पादनहरूको प्रचार-प्रसार खुब गर्नुपर्छ, हाम्रो देशमा विभिन्न ।
हामीहरु विभिन्न किसिमका मीठा-मीठा जिब्रे लट्याउने जंगली फलफूलहरू खानका लागि नै जंगल पस्थ्यौ।
फूलबारीलाई सयपत्रीले मात्र सुन्दर बनाएको होइन र चमेलीले मात्र चम्केको पनि होइन।
जस्तै गाजा,चरेस,हेरोइन आदि ।
बाल्यकालमा बिहे गराउने चलनलाई वाल विवाह भनिन्छ।
हामी नेपालीले एकतामा बसी देशमा परेको हरेक समस्यालाई समाधान गर्छौ।
गोर्खाली सैनिकको मात्र कम भएपनि उनीहरूको हिम्मतले उनलाई कसैले हराउन सक्दैनथ्यो।
नेपाल चाडलाई “यमपञ्चक” र “दीपावली’ का रूपमा पनि चिनिन्छ।
उनीहरूको भौतिकवादी सम्पत्तिहरू देखाउँछन् कि तिनीहरूको सोच यो सीमित हुन्छ।
यसले परिवारबाट उनीहरूलाई दूरीमा राख्छ र उनीहरूको व्यक्तिगत सम्बन्धलाई बाधा पुऱ्याउँछ र यो सबै मात्र तनावतर्फ जान्छ।
तिनीहरू केवल आवश्यकताका चीजहरू किन्न र ध्यान दिन्छन् कि उनीहरूलाई आफ्नो कामको मार्गमा असल मनुष्य बन्न र तिनीहरूको सामान देखाउन नसक्ने फोकस गर्छन्।
नेपालबाहिर बस्ने हिन्दू नेपालीहरू पनि यस चाडलाई उतिकै महत्त्व दिई मनाउँछन्।
छोराको राम्रो हेरविचार गर्नू !
नेपाल आमाका उर्वर कोखबाट समय-समयमा युगप्रवर्तक महानायकहरूको जन्म भएको छ र राष्ट्रियताको रथ हाँक्ने सारथिहरूको उदय भएको छ।
खरिद गरिएको एसीको भुक्तानी बजार रेटभन्दा बढी गरिएको नगरपालिकाकै कर्मचारीहरू बताउँछन् ।
सान्नानीले त्यसको खोटो नङले कोट्टाएर मलाई सुँघाई ।
कोठाको अँध्यारो बाहिरको एउटा बल्बको प्रकाशले हटाइरहेको थियो ।
बा भने आँसुलाई बलपूर्वक थाम्दै, नरिवलको हुक्कामा तमाखुमाथि तमाखु तानेर पिंढीमा एकहोरो टोलाएर बसिरहँदा होलान्‌ ।
हाम्रो समाजमा धेरै समस्या हुने गर्छ ।
हामीले बुझ्नैपर्छ कि खुशी केवल बाहिरका चीज भित्र र बाह्य चीजहरूमा मात्र पाउन सकिन्छ।
पोखरीको उत्तरपषट्टिको डिलमा पहेँलो चम्पाको रूख थियो जसमा पहेँला फूल फुलेका थिए ।