...ੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਬਾਂਸ ਅਤੇ ਘਾਹ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਘਰ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੱਖੇ, ਕੂਲਰ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਏਸੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਢੀ ਵੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਗਰਮੀ ਦਾ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਵੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ।"

ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਸਾਡੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਮਕ ਕਿਸਾਨ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਂਸ ਅਤੇ ਘਾਹ ਦੀ ਛੱਤ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਸਨ।

ਮਨਜੀਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਹੁਣ ਗਰਮੀ ਦਾ ਟਾਕ... ਬਾਕੀ ਲੇਖ ਲਿਖੋ:

ਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ ਡਿਊਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜਿਵੇਂ ਲੰਗਰ, ਸਫ਼ਾਈ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਡਿਊਟੀਆਂ ਲੱਗਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।

ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਬੋਰਵੈਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਏ ਹਨ। ਮੌਸਮ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁਣ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਸਮਗਰੀ ਵੀ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ।

ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ 'ਚ ਪਕੌੜਿਆਂ, ਭਟੂਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਝੰਡਿਆਂ ਦਾ ਲੰਗਰ

ਹੁਣ ਚਾਹ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ, ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਜਲੇਬੀਆਂ ਦਾ ਲੰਗਰ ਵੀ ਚਲਦਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।

ਕੁਝ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਲੰਗਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਲਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੁਰਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਲੰਗਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋ ਸਥਾਨਕ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖ ਲਿਆ।

ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਕਿੰਨੀ ਬਦਲੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਟਿਕਰੀ ਅਤੇ ਸਿੰਘੂ ਉੱਤੇ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਟੈਂਟਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਬੂਟੇ ਲੱਗਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੇ ਖ਼ਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।

ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਸਿੰਘੂ ਬਾਰਡਰ ਉੱਤੇ ਡਟੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਤੀਹ ਸਾਲ ਦੇ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਜੋ ਕਿ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਹਨ, ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੁਣ ਪਿੰਡ ਖ਼ਾਲੀ ਹੱਥ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਸਵਾਲ ਇੱਜ਼ਤ ਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਲੀ ਹੱਥ ਪਿੰਡ ਗਏ ਤਾਂ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਣਗੇ ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਵੀ ਹੈ।"

ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਲੋਕ ਦਿੱਲੀ ਵਾਲੇ ਆਖ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਉਮੀਦਾਂ।

ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਜ਼ਰੂਰਤ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚਾਰ ਟਰਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਰ ਵਾਂਗ ਕਿਚਨ, ਗੈਸਟ ਰੂਮ, ਬੈੱਡ ਰੂਮ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਘਰ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦਾ ਹਰ ਸਮਾਨ ਜਿਵੇਂ ਫ਼ਰਿੱਜ, ਏਸੀ, ਵਾਸ਼ਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ, ਇੰਡਕਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੀਸੀਟੀਵੀ ਕੈਮਰੇ ਵੀ ਫਿੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।"

ਟਿਕਰੀ ਬਾਰਡਰ ਉੱਤੇ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਘੋਲੀਆ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਗੁਰਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਹਵੇਲੀ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਰਕ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਟੈਂਟ ਲੱਗਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

ਗੁਰਸੇਵਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਸੇਵਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੰਦੋਲਨ ਲੰਮਾ ਚੱਲੇਗਾ, ਟਿਕਰੀ ਹੁਣ ਸਾਡਾ ਪਿੰਡ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਰੱਖਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ।"

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪੀੜੀਆਂ (ਬੱਚੇ, ਨੌਜਵਾਨ, ਬਜ਼ੁਰਗ ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ...


...ੱਸਿਆ ਕਿ ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾਏ ਬਿਨਾਂ ਖੇਤ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਹੈ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਮਹਿੰਗੀ ਹੈ।

ਆਮ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਇਹ ਬੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਮਦਦ ਕਰੇ ਤਾਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ ਖ਼ਰਾਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸਦੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਉਸ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਹੈ।

ਕਨੋਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਮਾਰਿਆ ਹੰਭਲਾ

ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਦਦ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਨੋਈ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਪਹਿਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਸ... ਬਾਕੀ ਲੇਖ ਲਿਖੋ:

ਲ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਆਉਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਉਸੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਬਕਾਇਦਾ ਮੁਹਿੰਮ ਛੇੜਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪੰਜ-ਛੇ ਸਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇਗਾ।

ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ 'ਚ 11 ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ

ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਜੁੱਟ ਹੋ ਕੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਲੈਣੀ ਹੋਵੇਗੀ ਫਿਰ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਹੋਵੇਗੀ।

ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਾਲੀ ਲਈ ਪੂਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖ਼ਰੀਦਣਾ ਇਕੱਲੇ ਕਿਸਾਨ ਲਈ ਔਖਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਪੂਰਾ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਫਿਰ ਦੋ ਪਿੰਡ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਲੈਣ ਬਾਰੇ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਕੋਲ ਅਰਜ਼ੀ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਵਿਭਾਗ ਇਸ ਉੱਤੇ 40 ਫ਼ੀਸਦ ਸਬਸਿਡੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਹੋਵੇਗਾ।

(ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


...ੱਸੇਦਾਰੀ ਰਹੀ। ਪਰ ਸੂਬੇ ਦੀ ਕਮਾਨ ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪੀ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੇ ਸੌਦਾਗਰ, ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਅਤੇ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮੇਜ਼ੋਨਜ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਨਿਡਰ ਯੋਧਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਇਟਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਬੋਰਘੇਰੋ 1861 ਦੀ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਹਿਲਾ ਸਿਪਾਹੀ 120 ਮੀਟਰ ਉੱਚੇ ਖ਼ੁਰਦਰੇ ਕਿੱਕਰ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ 'ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਦੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰ ਚੜ੍... ਬਾਕੀ ਲੇਖ ਲਿਖੋ:

ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਮੇਜ਼ੋਨਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਲਾਠੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਬੰਦੂਕਾਂ, ਚਾਕੂ, ਛੁਰੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਮਹਿਲ ਦੀ ਇੱਕ ਅਲਮਾਰੀ ਤੋਂ ਇਨਸਾਨੀ ਖੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪੂੰਛ ਰੱਖੀ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟਰਾਫ਼ੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਮੇਜ਼ੋਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਰਾਟ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੱਖੀਮਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

ਅਮੇਜ਼ੋਨਜ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ 2018 ਵਿੱਚ ਆਈ ਫ਼ਿਲਮ ਬਲੈਕ ਪੈਂਥਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੋਵੇ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:

ਡਾ. ਆਰਥਰ ਵੀਡੋ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਦਲਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਮੇਜ਼ੋਨ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸ਼ੌਰਿਆ ਅਤੇ ਵੀਰਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਮੇਜ਼ੋਨਸ ਉਹੀ ਕਰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਯੋਧਾ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲਿਹਾਜ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੋਲ ਬਹੁਤ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

(ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


...“2015 ਦੀਆਂ ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਐਗਜ਼ਿਟ ਪੋਲ ਵੀ ਗ਼ਲਤ ਸਾਬਿਤ ਹੋਏ ਸਨ।”

"ਤੁਸੀਂ ਦੇਖੋਗੇ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਐਗਜ਼ਿਟ ਪੋਲ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਗਜ਼ਿਟ ਪੋਲ 'ਚ ਅਸੀਂ ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਏ ਵੋਟਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।"

"ਤੁਸੀਂ ਦੇਖੋਗੇ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਵੋਟਰ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰੀ, ਉੱਚ ਤਬਕੇ ਦੇ, ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵੋਟਰ ਖ਼ੁਦ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।"

"ਉੱਥੇ ਹੀ ਗਰੀਬ, ਅਨਪੜ੍ਹ ਅਤੇ ਘੱਟ ਆਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਲਾ ਮਤਦਾਤਾ ਚੁੱਪਚਾਪ ਵੋਟ ਦੇ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਰਵੇ ਵਾਲਿਆਂ ਤੱਕ ਖ਼ੁਦ ਜ... ਬਾਕੀ ਲੇਖ ਲਿਖੋ:

ਰਹੇ ਸਨ।

ਗੁਜਰਾਤ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਐਗਜ਼ਿਟ ਪੋਲ

2017 ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 'ਚ ਵੀ ਨਤੀਜੇ ਐਗਜ਼ਿਟ ਪੋਲ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਵਰਗੇ ਹੀ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰ ਬੇਹੱਦ ਘੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਸੂਬੇ 'ਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣੀ ਸੀ।

ਇੰਡੀਆ ਨਿਊਜ਼-ਸੀਐਨਐਕਸ ਦੇ ਐਗਜ਼ਿਟ ਪੋਲ 'ਚ ਗੁਜਰਾਤ 'ਚ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ 110 ਤੋਂ 120 ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ 65-75 ਸੀਟਾਂ ਮਿਲਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਟਾਈਮਜ਼ ਨਾਊ-ਵੀਐਮਆਰ ਦੇ ਐਗਜ਼ਿਟ ਪੋਲ 'ਚ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ 115 ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ 65 ਸੀਟਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਦਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

ਨਿਊਜ਼ 18-ਸੀਵੋਟਰ ਦੇ ਐਗਜ਼ਿਟ ਪੋਲ 'ਚ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ 108 ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ 74 ਸੀਟਾਂ ਮਿਲਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ-ਮਾਏ ਐਕਸਿਸ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ 99 ਤੋਂ 113 ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ 68 ਤੋਂ 82 ਸੀਟਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਨਿਊਜ਼ 24-ਚਾਣੱਕਿਆ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ 135 ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ 47 ਸੀਟਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਜਤਾਇਆ ਸੀ।

ਸਾਲ 2016 'ਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ 'ਚ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਨਤੀਜੇ ਐਗਜ਼ਿਟ ਪੋਲ ਦੇ ਕਾਫੀ ਕਰੀਬ ਰਹੇ ਸਨ।

ਚਾਣੱਕਿਆ ਦੇ ਐਗਜ਼ਿਟ ਪੋਲ 'ਚ ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦੀ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ 210 ਸੀਟਾਂ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਲਗਾਏ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ-ਐਕਸਿਸ ਨੇ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 243 ਦੱਸੀ ਸੀ।

ਇਹ ਸਾਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਜਾਦੂਮਈ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਨ ਅਤੇ ਲਗਪਗ ਇਹ ਵੀ ਸਾਬਿਤ ਹੋਏ। ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 211 ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰਹੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਗ਼ਲਤ ਸਾਬਿਤ ਹੋਏ। ਐਗਜ਼ਿਟ ਪੋਲਜ਼ ਇਹ ਸਟੀਕ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸਕੇ ਕਿ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਕਿੰਨੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੇਗੀ।

ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ-ਐਕਸਿਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਐਗਜ਼ਿਟ ਪੋਲ ਲੈਫਟ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਟ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਪਰ ਅਸਲ ਨਤੀਜਿਆਂ 'ਚ ਲੈਫਟ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਮਹਿਜ਼ 44 ਸੀਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ।

ਸਾਲ 2017 'ਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚ ਹੋਈਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗਪਗ ਸਾਰੇ ਐਗਜ਼ਿਟ ਪੋਲ 'ਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਰਹੇ ਸਨ।

ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ ਕੋਈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ

ਕਰਨਾਟਕ 'ਚ ਹੋਈਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਸਿਆਸੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਤਰਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ  ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਇਹ ਚੋਣਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀਆਂ ਸਨ।

ਏਬੀਪੀ-ਸੀ ਵੋਟਰ ਨੇ 110 ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਲਗਾਏ ਸਨ। ਉੱਥੇ 88 ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇੰਡੀਆ-ਟੂਡੇ ਐਕਸਿਸ ਦੇ ਐਗਜ਼ਿਟ ਪੋਲ 'ਚ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ 85 ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ 111 ਸੀਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸਨ।

ਹਾਲਾਂਕਿ...


...”।

ਧਮਾਕੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਈ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ

ਕੀ ਆਖ਼ਰੀ ਗੱਲ ਹੋਈ?

ਧਮਾਕੇ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਹਿਲਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, "ਮਾਮੂ ਨੇ ਅੱਬੂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਵਾਈ ਸੀ...ਅੱਬੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਟਰੇਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਏ ਹਾਂ, ਟਰੇਨ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਮੂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਟਰੇਨ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਉਣ ਆਏ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਹੋਵੋ।"

ਧਮਾਕੇ ਤੋ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਾਹਿਲਾ ਆਪਣੇ ਅੰਕਲ ਨਾਲ 10 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵੀਜ਼ਾ 'ਤੇ ਪਾਣੀਪਤ ਪਹੁੰਚੀ।

ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, “ਰੇਲਵੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਾਮਾਨ ਚੈਕ ਕਰਵਾਇਆ। ਮੈਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਲਾਸ਼ ਦੇਖੀ ਅਤੇ ਚੈੱਕ ਕੀਤਾ,” ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨ... ਬਾਕੀ ਲੇਖ ਲਿਖੋ:

ਾਧੇ ਹਨ? ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਡਿਮਾਂਡ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੇ ਪੈਸੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲਾਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਆ ਜਾਂਦੀ। 13 ਸਾਲ ਕਿਉਂ ਜ਼ਲੀਲ ਹੁੰਦੇ ਇਸ ਚੀਜ਼ ਲਈ।”

ਰਾਹਿਲਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪਾਣੀਪਤ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

“ਉਹ 15 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕਿਹਾ। ਦੋ-ਤਿੰਨ ਲਾਸ਼ਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਵੀ ਲਾਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ‘ਇਹ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਤਾਂ ਹੈ ਨਾ। ਤੁਸੀਂ ਬਾਡੀ ਲੈ ਜਾਓ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ 15 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।’ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ ਪਰ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੱਲ 15 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਵਾਲਿਦ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵਾਂ। ਤੁਸੀਂ 15 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ 30 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।"

ਪਰਿਵਾਰ 'ਤੇ ਅਸਰ

ਰਾਹਿਲਾ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ।

ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਹਾਸ਼ਿਰੂਨ ਬੇਗਮ ਬਾਰੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਅੰਮੀ ਬੀ.ਪੀ. ਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਮਰੀਜ਼ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 13 ਸਾਲ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਉਮੀਦ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਇਨਸਾਫ਼ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸੁਣਵਾਈ ਨਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਹੋਏਗਾ। ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੰਜ ਬੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਬੇਟਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਬਣਾਉਣਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਹੋਏਗਾ।"

ਰਾਹਿਲਾ ਮੁਤਾਬਕ ਘਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੱਕ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਪਈ।

ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਉਮੀਦ

ਸਾਲ 2007 ਬਾਅਦ ਰਾਹਿਲਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਲਈ ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਆਈ।

ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਤਕਰੀਬਨ 2012 ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਗਈ ਹਾਂ ਕੇਸ ਦੀ ਡੇਟ ਸੀ ਪਰ ਜਾਂਚ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਨਾ ਸਾਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੁਲਾਇਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਿਏ। ਜਦੋਂ ਸਾਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਈਏ।"

ਹੁਣ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਕੀ ਉਮੀਦ ਹੋਏਗੀ ?

ਰਾਹਿਲਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਦਾਲਤ ਹੁਕਮ ਦੇਵੇ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਵੀਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਕਿਸ ਥਾਂ ਹਨ।"

"ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਹ ਤੱਕ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਮੀਦ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਏਗੀ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏਗਾ।"

14 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈ 'ਤੇ ਵਕੀਲ ਰਾਜਨ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ...