विभागका महानिर्देशक सरजु कुमार वैद्यका अनुसार चितवनमा सिर्जना भएको हावाहुरीले पर्सा हुँदै बारासम्म प्रभाव पारेको थियो।

स्थानीय वायुको प्रभाव र मौसममा हुने बदलीबारे जानकारी दिन सक्ने प्रणालीको अभावका कारण आफूहरूले वर्षा र मेघगर्जनबारे पूर्वानुमान जारी गरे पनि सम्भावित ठूलो खतराबारे भने जानकारी दिन ढिला भएको वैद्य स्वीकार्छन्।

उनका अनुसार अहिले नेपालमा प्रयोग भएको सफ्टवेयरबाट यहाँकै मौसमअनुकूल 'सेट' गरे मात्र चाहिने जानकारी लिन सकिन्छ।

"हामीले चलाइरहेको सफ्टवेयर संसारमा जहाँ पनि प्रयोग गर्न सकिने खालको हो," वैद्यले बीबीसी नेपालीलाई बताए।

"विशेष प्रणाली बनाउन क्रमिक रूपमा सो सफ्टवेयरको विकास गर्नुपर्छ जुन सहज छैन।"

वायुको गति कति थियो?

बारा र पर्सामा हावाहुरी आउँदा वायुको गति कति थियो भन्ने तथ्याङ्क छैन।

तर त्यतिबेला ४५-५० किलोमिटर प्रतिघण्टाको गतिमा हावाहुरी चलेको अनुमान सरकारी अधिकारीहरूले गरेका छन्।

राष्ट्रिय सूचना प्रविधि केन्द्रस्थित 'डेटा सेन्टर' मा विभागको सर्भर रहेको तर केन्द्रकै सर्भर नचलेका कारण आफूहरूले वायुको गतिबारे थाहा पाउन नसकेको वैद्य बताउँछन्।

पूर्वी तराई... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

का केही स्थानमा भएका स्वचालित उपकरणबाट पनि सूचना लिन प्रयास भइरहेको उनको भनाइ छ।

कसरी आयो हावाहुरी?

जल तथा मौसम विज्ञान विभागका मौसमविद् मीनकुमार अर्यालका अनुसार स्थानीय वायुको प्रभाव र भारतमा निम्न चापीय क्षेत्र विकसित हुँदा हावाहुरीले शक्तिशाली स्वरूप लिएको देखिन्छ।

उनी भन्छन्, "स्थानीय वायुकै प्रभावले बादल धेरै बनेर एकैचोटि तल खनिँदा हावाहुरी सिर्जना भयो।"

विभागका मौसमविद्का अनुसार स्थानीय वायुको प्रभाव उच्च भएकाले पूर्वानुमान संयन्त्रमा सचेत गराउनेगरी कुनै सङ्केत देखिएको थिएन।

अर्याल भन्छन्, "स्थानीय वायुको प्रभाव तल्लो भेगमा आकलन गर्न हाम्रो प्रणालीले सकेन।"

भारतको मौसम पूर्वानुमान निकायले चाहिँ नेपाली सीमा जोडिएका बिहार तथा पश्चिम बङ्गाल राज्यमा प्रतिघण्टा ४० देखि ५० किलोमिटरको गतिमा हावा चल्न सक्ने बताएको थियो।

भारतले नेपालमा भन्दा भिन्न र धेरै जानकारी दिन सक्ने प्रणाली प्रयोग गरेकाले उसले हावाहुरीबारे समयमै सतर्क गराएको हुन सक्ने नेपाली अधिकारीहरू बताउँछन्।

के छ पूर्वानुमान?

नेपालको मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले सोमवार दिउँसो नेपालका पहाडी भूभागहरुमा आंशिकदेखि सामान्य बदली रहने र बाँकी भूभागमा आंशिक बदली रहने जनाएको छ।

उसका अनुसार पहाडी भेगको केही स्थानमा र पूर्वी तराई भेगका एकदुई स्थानमा मेघगर्जनसहित क्षणिक वर्षाको सम्भावना देखिन्छ।

सोमवार राति भने पूर्वी नेपालमा आंशिकदेखि सामान्य बदली रहने, पश्चिम र मध्यनेपालका पहाडी भूभागमा आंशिक बदली हुने र अन्य भूभागहरुको मौसम सामान्यतया सफा रहने महाशाखाले बताएको छ।

तर पूर्वी नेपालका केही मेघगर्जनसहित क्षणिक वर्षाको सम्भावना भने उसले जनाएको छ।

भारतको राष्ट्रिय मौसम पूर्वानुमान केन्द्रले सोमवार पनि बिहारमा मेघगर्जन हुने र ३० देखि ४० किलोमिटर प्रतिघण्टाको गतिमा हावा चल्न सक्ने जनाएको छ।


विभागले यस वर्षको असार मसान्तसम्म कायम गरेको अभिलेखले आर्थिक वर्ष २०७५/७६ मा ११ अर्ब ९२ करोड लगानीको प्रतिबद्धता आएको देखाएको छ।

त्यो लगानी १५९ वटा परियोजनामा गरिने र त्यसले ७ हजार भन्दा बढी रोजगारीका अवसर सृजना गर्ने बताइएको छ।

लगानी

अघिल्लो वर्ष उद्योग विभागमा दोस्रो बढी वैदेशिक लगानीको प्रतिबद्धता भने भारतले गरेको छ।

उसको लगानी प्रतिबद्धता ५० वटा परियोजनाका लागि ६ अर्ब १९ करोड रूपैयाँ रहेको छ।

विगत लामो समय नेपालमा भारत सबैभन्दा धेरै परिमाणमा वैदेशिक लगानी पठाउने देशका रूपमा रहँदै आएको थियो।

तर त्यो अवस्था आर्थिक वर्ष २०७०/७१ बाट अन्त्य भएको उद्योग विभागको तथ्याङ्कहरूले देखाउँछन्।

उद्योग विभाग अन्तर्गतको वैदेशिक रोजगारी महाशाखाका प्रमुख प्रशान्त बोहराले पछिल्ला वर्षमा विभागमार्फत बढी वैदेशिक लगानी गर्न चाहने मुलुकमा चीन पहिलो र भारत दोस्रो बन्न थालेको बीबीसीलाई बताए।

असार मसान्तसम्मको विभागको अभिलेख अनुसार गएको आर्थिक वर्षमा ३३६ वटा परियोजनाका लगि २३ अर्ब ७४ करोडको प्रतिबद्धता व्यक्त गरिएको छ।

आर्थिक वर्ष २०७४/७५ मा ३ सय ९९ परियोजनाका लागि ५५ अर्ब रूपियाँ भन्दा बढ्ता... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

लगानीको प्रतिबद्धता उद्योग विभागमा गरिएको थियो।

प्रभाव

महाशाखा प्रमुख बोहराले वैदेशिक लगानी सम्बन्धी कानूनमा भएको परिवर्तन र न्यूनतम सीमा तोक्न भएका ढिलाइले यो वर्ष प्रभाव पारेको बताए।

हाल उद्योग विभागले ५ करोडदेखि ६ अर्ब रुपैयाँसम्मका वैदेशिक लगानी उद्योग विभागमार्फत् गर्नुपर्ने र त्योभन्दा बढीको वैदेशिक लगानी सोझै लगानी बोर्डले हेर्ने व्यवस्था गरेको छ।

'कानुनमा भएको परिवर्तन अनुसार हामीले लगभग १४ अर्ब रूपैयाँ बराबरका जलविद्युत क्षेत्रको लगानीको प्रस्ताव लगानी बोर्डमा पठायौँ। त्यही भएर यस वर्ष विभागमा आएको लगानीको प्रतिबद्धता पनि हालैका वर्षमा देखिएको किसिमको छ।'

तर प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नु र साँच्चिकै लगानी आउनु भने फरक कुरा हो।

अर्थशास्त्री डा. पोषराज पाण्डे नेपालमा त्यसरी उद्योग विभागमा प्रकट हुने प्रतिबद्धताको ३० देखि ४० प्रतिशत मात्र लगानीमा परिवर्तित हुने गरेको बताउँछन्।

लगानीको वातावरण

अर्थविद्हरू प्रतिबद्धता लगानीमा परिणत हुन नसक्नुको मुल कारण नेपालमा लगानी सम्बन्धी वातावरण बन्न नसक्नुलाई कारक ठान्छन् ।

भारतको भन्दा चीनको नेपालमा प्रतिबद्धता किन बढ्यो होला?

एउटा तर्क छ- नेपालमा उत्पादन हुने सामान भारत निर्यात गर्न तुलनात्मक रुपमा सजिलो छ। कर पनि कम लाछ। त्यसैले चीनका लागि नेपाल लगानी गर्न उपयुक्त ठाउँ बन्न सक्छ।

तर नेपालमा उत्पादन हुने सामान चीन निर्यात गर्न भारततर्फ जस्तो सजिलो छैन।

त्यसैगरी उत्तरी भारतमा नेपालको तुलनामा भौतिक संरचना र उद्योग स्थापनाका लागि तुलनात्मक रुपमा सहज वातावरण बन्ने वित्तिकै भारतलाई नेपाल आइरहन नपरेको बताइन्छ।

अर्थशास्त्री पोषराज पाण्डे  भन्छन् "नेपालसँग लगानीका लागि नीति छन्। तर ती छरपष्ट छन् र कति नियमहरू लगानीमा झन्झट उत्पन्न गर्ने किसिमका छन्। ती सुधार्न आवश्यक छ।"

अर्थविद् सुजीव शाक्य पनि हाल नेपालमा आइरहेका वैदेशिक लगानी नगण्य भएको र यो अवस्था सुधार्न अहिलेको आम मनस्थितिमा नै परिवर्तन गर्नुपर्ने बताउँछन्।

असफल

'हाम्रै अध्ययनले पनि सन् २०३० सम्ममा पूर्वाधारका क्षेत्रमा मात्रै नेपाललाई ११४ खर्ब रुपैयाँ लगानी अवश्यक रहेको देखाउँछ। त्यसका लागि बर्षेनी हामीले ६ देखि ८ खर्ब रुपैयाँ विदेशी लगानी जुटाउनुपर्छ। तर जे जसरी काम भइरहेको छ त्यो सम्भव नै देखिँदैन।'

उनका अनुसार नेपालमा लगानी मैत्री वातावरण नबन्नुको पछाडि सरकार र देशभित्रको निजी क्षेत्र...


विभिन्न आक्रमणहरूमा हताहत हुनेको सैनिकको सङ्ख्या उच्च रहेको र फौज परित्याग गर्ने क्रमबारे प्रकाशित विवरणहरूबीच नयाँ प्रतिवेदन आएको हो।

सुरक्षा फौजका सदस्यको सङ्ख्या १० प्रतिशतले झरेर तीन लाख भन्दा तल पुगेको सो प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

शृंखलाबद्ध आक्रमणहरूमा परी झन्डै ४० जनाको ज्यान गएको भोलिपल्ट नै यो प्रतिवेदन सार्वजनिक भएको हो।

खण्डन

अफगान रक्षा मन्त्रालयले यो विवरणको खण्डन गरेको छ ।

एक सरकारी प्रवक्ताले सो प्रतिवेदन शत प्रतिशत तथ्यपरक नभएको र लडाकुहरू तथा अन्य माफिया समूहहरूसँग लड्न चाहिने संख्यामा सैनिकहरू भएको बीबीसीलाई बताएका छन्।

आफ्नो सैनिकहरूको मनोबल उच्च भएको र देशभरि सैन्य कारबाही जारी राखिएको ती प्रवक्ता बताएका छन्।

 स्पेशल इन्सपेक्टर जनरल फर अफगानिस्तान रिकन्स्ट्रक्शन (सिगार) नामक संस्थाले सार्वजनिक गरेको उक्त प्रतिवेदनका अनुसार तालिबानसहित अन्य लडाकु समूहहरूको नियन्त्रणमा थप मानिसहरू पर्दै गएको जनाइएको छ।

'चिन्ताजनक'

उसका अनुसार तालेबान तथा अन्य लडाकु समूहरूको अफगानिस्तानका ४०७ जिल्लाहरुमध्ये हाल १४.५ प्रतिशत क्षेत्रमाथि नियन्त्रण वा प्रभाव रहेको छ। त्यस्तो संख्या ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

सो संस्थाले सन् २०१५ को अन्ततिरबाट तथ्याङ्क राख्न थालेयताकै उच्च हो।

सो संस्थाका प्रमुख जोन सोप्कोले रोएटर्स समाचार संस्थालाई बताएअनुसार संयुक्त राज्य अमेरिका तथा उसका अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारहरूका लागि अफगान फौजको सुदृढीकरण उच्च प्राथमिकता रहेको छ । उनका अनुसार फौजको शक्ति कमजोर हुनु चिन्ताजनक विषय हो।

तालिबानलाई  परास्त गर्न अमेरिकी नेतृत्वको फौजले अर्बौं डलर रकम खर्च गरिसकेको छ।

अफगान सरकारले देशका सबैजसो भाग आफ्नो नियन्त्रणमा भएको बताउने गरेको छ। तर हालैका महिनामा तालिबान तथा इस्लामिक स्टेट समूहले राजधानी काबुल र अन्य स्थानमा आफूले गरेको दाबी गरेको आक्रमणहरूमा कैयौँ मानिसको ज्यान गएको छ।

यसै वर्षको आरम्भमा बीबीसीले गरेको एक अध्ययनले तालिबान अफगानिस्तानको तीनचौथाइ भागमा सक्रिय रहेको देखाएको थियो।


विभिन्न कारणले बुवाको अर्को विवाहपछि भित्रिने महिलाको डर छोराछोरीलाई मात्र नभइ परिवारका अन्य सदस्यलाई पनि हुने गर्छ।

तर भक्तपुरकी नानीमाया सुवाल हाम्रो समाजमा सौतेनी आमाबारे स्थापित मान्यताभन्दा फरक छिन्।

५ वर्षअघि हुर्किइसकेका ४ छोरा र एकजना छोरीकी सौतेनी आमा बन्न पुगेकी उनले घरमात्र होइन सबैको मन पनि सम्हालेकी छन्।

 अभाव पूर्ति गर्ने प्रयास

नानीमाया ४ छोरा १ छोरीकी सौतेनी आमा हुन्।

छोरी र ठूला दुई छोरा विवाहित छन् भने साना दुई अविवाहित।

साइँलो छोरा विदेशमा काम गर्छन्।

कान्छो भने इन्जिनियर हुन्- काठमाण्डूमा काम गर्छन् र नानीमायासँगै बस्छन्।

छोराबुहारी तथा नातिहरू चाडबाड र बेलामौकामा घर आइरहन्छन्।

२० वर्षदेखि आमा विना बाँचिरहेका उनीहरूलाई हरेक दिन आमाको अभाव पूर्ति गर्ने प्रयास गरिरहेको उनी सुनाउँछिन्।

उनी भन्छिन्, "छोरीको घरमा होस् वा बुहारीहरूको माइतीमा, गर्न पर्ने ठाउँमा सबै व्यवहार गरिरहेकी छु। एक जना आमाले गर्नुपर्ने सबै व्यवहार गरिरहेकी छु। त्यही भएर पनि सबैजनाले माया गर्छन्। सबैको राम्रै भएको छ।"

आफ्नै आमाबुवाले हेलाँ गरेपछि….

सामूहिक बलात्कारपछि हत्या, सौतेन... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ी आमा पक्राउ

उस्तै दुख

उमेरले ४० नाघेकी नानीमायाका श्रीमान् नारायण सुवाल अवकाशप्राप्त सरकारी कर्मचारी हुन्।

उनीहरूबीच करीब २० वर्षको अन्तर छ। उनीहरू दुबैले दोस्रो विवाह गरेका हुन्।

नानीमायाको पहिलो विवाह उनी २० वर्ष छँदा भएको थियो।

एक जना छोरा जन्मिएपछि जन्डिस रोगको उपचारकै क्रममा उनका श्रीमान्‌को मृत्यु भयो।

विवाह भएको लगभग ६ वर्ष नपुग्दै विधवा भएकी नानीमाया माइती आएर बस्न थालिन्।

सानै उमेरमा आमाबुवा गुमाएकी नानीमाया लुबुस्थित माइतीमा काकाकाकी र बाजेबज्यैसँग हुर्केकी हुन्।

दोस्रो विवाहको कल्पनासम्म पनि गरेकी थिइनन्।

"अरुले उमेर सानै छ दोस्रो विवाह गर्न पर्छ भन्थे। म भने छोराको मुख हेरेर जीवन बिताउँला भन्ने सोच्थेँ। दोस्रो विवाहका लागि कुराहरू आए तर म गर्दिनँ नै भनेर बसेकी थिएँ।"

त्यसो त उनका श्रीमान् नारायण सुवालले पनि दोस्रो विवाहबारे सोचेका पनि थिएनन्।

२५ वर्षअघि अकस्मात श्रीमतीको निधन हुँदा उनका कान्छा छोरा दुई वर्षका मात्र थिए।

अर्को विहे गरे सन्तानको विचल्ली हुन्छ भन्ने डरले उनले दोस्रो विहे गर्ने आँट गरेनन्।

"दोस्रो विवाह गरेका साथीभाइ आफन्तमध्ये धेरैको परिवार विखण्डन भएको देखेको छु। बालबच्चाको विचल्ली नै भएको देखेको छु। परिवारमा किचलोबाहेक अरु दखिनँ। त्यही देखेको सुनेको भएर मैले २० वर्षसम्म त आँट गर्नै सकिनँ। एक जना जिम्मेवार महिला नहुँदा घर व्यवहार चलाउन कति मुस्किल हुन्छ भन्ने त मैले भोगेको छु। त्यसकै लागि पनि दोस्रो विवाह गरेँ।"

दोस्रो विहेको कठिन निर्णय

एक जना साथीको मद्दतले भेटेका नानीमाया र नारायणले एक अर्कासँग भेटेर आफ्ना दुखसुख साटेपछि भने दुवैको दोस्रो विवाह नगर्ने निर्णय बदलियो।

नानीमायालाई विवाह गर्न पर्छ भन्ने धेरै थिए।

नारायणलाई भने हुँदैन भन्ने धेरै थिए।

आफ्नै सन्तानले पनि उनको निर्णयमा समर्थन जनाएनन्। नानीमायमालाई बिहे गर्छु भन्ने बचन दिइसकेका उनले थोरैको समर्थनकाबीच विवाह गरे।

"पहिलोपटक उहाँलाई भेट्दा र कुराकानी गर्दा उहाँले मेरो परिवार सम्हाल्न सक्नुहुन्छ भन्ने लाग्यो। धेरै नबोल्ने र दुईचार पटकको भेटमा उहाँसँगको व्यवहार पछि मैले सही मान्छे भेट्टाएँ भन्ने लागेर बिहे गरेँ। श्रीमती गुमाएपछिको २० वर्ष मैले हरेक दिन एक्लो महसुस गरी विताएँ। अहिले भने त्यो लामो अवधिमा छुटेका साथहरू र टुटेका सम्बन्धहरू जोड्न सकियो भन्ने लाग्छ।"

आमा चिन्न नपाउँदै आमा गुमाएका...


विभिन्न गीतको तालमा पाहुनाहरू झुमिरहेका बेला क्लबको 'फ्रन्ट डेस्क'मा केही व्यक्तिहरू आएर केही बेरमा त्यहाँ पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र आउन लागेको जानकारी दिए।

"उहाँहरू पूर्वराजाको सुरक्षाकर्मी हुनुहुँदो रहेछ। म फ्रन्ट डेस्क भएकाले उहाँहरूले मसँगै कुराकानी गर्नुभयो," त्यसबेला त्यहाँ ड्युटीमा रहेका क्लबका कर्मचारी सहदेव सेढाईले बीबीसीसँग भने।

त्यसपछि कर्मचारीहरू हतारहतार क्लबमा रहेका अति विशिष्ट व्यक्तिहरूका लागि छुट्ट्याइएका पाँचवटा टेबलतर्फ दौडिए।

"हामीले चारवटा भीभीआइपी (अति विशिष्ट) टेबलहरू पहिले नै अन्य व्यक्तिहरूलाई दिइसकेका थियौँ कुनापट्टिको एउटा भने खाली थियो," सेढाईले भने।

"सुरक्षाकर्मीले जानकारी गराएको केही बेरमै पूर्वराजाको परिवारका सदस्यहरू आइपुग्नु भयो।"

पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र सहित उनीहरूका परिवारका सदस्यहरूलाई क्लबका कर्मचारीहरूले त्यही कुनातिरको टेबलतर्फ लिएर गएको उनी बताउँछन्।

नाचगान

त्यसक्रममा त्यहाँ उपस्थित कतिपयले नाच्न अनुरोध गरेको क्लबका कर्मचारीहरूले बताए।

त्यसपछि पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र सहित परिवारका सदस्यहरूले त्यहाँ नाचगान गरे।

उनीहरू नाच्दा "रातो र चन्द्र ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

सूर्य…." बोलको गीत बजेको भिडिओ सामाजिक सञ्जालमा आइतवारदेखि नै चर्चाको विषय बनेको छ।

क्लबका कर्मचारीका अनुसार केही समयअघि ज्ञानेन्द्रका नाति हृदयन्त्रको जन्मोत्सव उक्त क्लबमा मनाइएको थियो।

त्यसक्रममा ज्ञानेन्द्र शाह भने उपस्थित थिएनन्। नातिनी पूर्णिकाले 'उक्त क्लब राम्रो रहेछ' भन्ने जानकारी दिएकाले शनिवार आएको पूर्वराजाले त्यहाँका कर्मचारीलाई बताएको सेढाईले जानकारी दिए।

"आउँदा-आउँदै पनि उहाँले तपाईंहरूको क्लबबारे धेरै चर्चा सुनेकाले हेर्न आएको भन्नु भएको थियो," उनी भन्छन्।

चर्चा

करिब साढे ११ बजे उक्त क्लबमा पुगेका पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र करिब दुई घण्टा त्यहाँ बसेर फर्केका थिए।

अन्य कतिपय सदस्यहरू भने त्यसपछि पनि त्यहाँ बसेर बियर पिएको उनले जानकारी दिए।

सामाजिक सञ्जालमा धेरै चर्चा बटुल्न सफल उक्त भिडिओमा कतिपय व्यक्तिहरूले पूर्व राजपरिवारका सदस्यहरूसँग सेल्फी खिँचेको पनि देखिन्छ।

क्लबले आफ्नो फेसबुक पेजमा अकस्मात् पूर्वराजपरिवारका सदस्यहरू क्लबमा आइपुगेको उल्लेख गर्दै उक्त भिडिओ बाँडिएको छ।

सामाजिक सञ्जालमा पूर्व राजपरिवारका सदस्यहरू रात्री क्लबमा गएको र नाचेको भिडिओबारे पक्ष र विपक्षमा टिप्पणीहरू पनि भइरहेका छन्।

राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका अध्यक्ष पूर्व राजपरिवारको उक्त कदमलाई प्रशंसा गरेका छन्।

उनले ट्विटरमा लेखेका छन्, "राप्रपाले परिकल्पना गरेको राजा सहितको लोकतन्त्रको एक उपमा। जनताको राजा, नागरिक राजा। जनताको सुखमा रमाउने, दुःखमा चिन्तित रहने, जनताको साथमा रहने। संविधानको परिधिभित्र रहने, राष्ट्रियता र राष्ट्रिय एकताको प्रतिक राजसंस्था।"

एकजना पत्रकार विनु पोखरेलले राजतन्त्र र हिन्दूराष्ट्रको वकालत गर्नेहरूप्रति लक्षित गर्दै पूर्वराजाबाट त्यस्तो आश गर्नु बेकार रहेको लेखेकी छिन्।

सञ्चारकर्मी निशा राईले चाहिँ व्याङ्ग्यात्मक ट्वीट गरेकी छन्।

पूर्व डीआइजी हेमन्त मल्लले पूर्व राजाले नाचगान गरेको समाचारले कतिपयलाई 'भय उत्पन्न गरायो होला' भन्ने खालको व्याङ्ग्यात्मक ट्वीट गरेका छन्।

तर पूर्वराजपरिवारका सदस्यहरू रात्रीकालिन क्लबहरू वा रेष्टुराँमा गएर यस्तो चर्चा पाएको पहिलो पटक भने होइन।

यस अघि पनि पूर्व राजा ज्ञानेन्द्र सहित परिवारका अन्य सदस्यहरू रमाइलो गर्न विभिन्न स्थानमा जाँदा यस्तै चर्चा हुने गरेको थियो।

पूर्वराजा र उनको परिवारका सदस्यहरू राजधानीका विभिन्न रेष्टुराँहरूमा कतै पहिले...


विभिन्न गुटहरू भएको मानिएको उक्त दलका नेताहरू फेसबुक र ट्विटरमा विभिन्न ढङ्गमा प्रस्तुत भएका छन्।

अधिकांश नेताहरूले तत्कालीन नेकपा एमाले र माओवादी केन्द्र मिलेर बनेको नेकपा एकजुट भएरै अघि बढ्नुपर्ने मत राखेका छन् भने अन्य केहीले सामाजिक सञ्जालको प्रयोग एकअर्का प्रति कटाक्ष गर्न प्रयोग गरेका छन्।

कतिपयले भने आ-आफ्नो गुट र नेताको प्रतिरक्षा गर्न वा साङ्केतिक रूपमा विभिन्न विषयमा आफ्नो मत राख्न पनि ट्विटर र फेसबुकको प्रयोग गरिरहेको देखिन्छ।

पैँतालीस सदस्य रहेका नेकपा स्थायी समितिमा अधिकांशले प्रधानमन्त्री तथा दुईमध्येका एक अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले दुवै वा कुनै एउटा पदबाट राजीनामा गर्नुपर्ने माग गरेसँगै फेरिएको राजनीतिक परिदृश्य पेचिलो बन्दै गएको छ।

विवाद चर्किँदै गएका बेला बिहीबार ओलीले आकस्मिक रूपमा मन्त्रिपरिषद् बैठक बोलाएर सङ्घीय संसद्को अधिवेशन अन्त्य गर्ने निर्णय गराएका थिए।

प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटरमा बिहीवार बसेको स्थायी समितिको बैठकमा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली सहभागी भएनन्

लगत्तै राष्ट्रपति विद्या भण्डारीले संसद्को दुवै सदनको अधिवेशन अन्त्य भएको घोषणा गरेकी थिइन्।
... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

उक्त कदमले विवाद झन् चुलिँदै गएको भनिएको सत्तारूढ दल फुटको सँघारमा पुगेको हुन सक्ने अड्कलबाजीलाई बल दिएको जानकारहरूले बताइरहेको छन्।

पार्टी एकतामा खतरा देखिएको भन्दै शीर्ष नेताहरूबीच राजनीतिक सहमति जुटाउने प्रयासमा उक्त दलको स्थायी कमिटीको बैठकलाई शनिवार बिहानसम्म स्थगित गरिएको छ।

विभिन्न तहका नेताहरू सक्रिय बैठकको चाप बढेको विवरणहरू चर्चामा आइरहेका छन्।

नेकपाको नौ-सदस्यीय सचिवालयमा पनि भएका उपप्रधान तथा रक्षामन्त्री ईश्वर पोखरेलले आफ्नो फेसबुकमा पार्टीमा पद्धतिको सीमा मिचेर आमजनताको मत अमिलो पार्ने काम भएको उल्लेख गरेका छन्।

पोखरेल पार्टी अध्यक्ष तथा प्रधानमन्त्री ओली निकटस्थ मानिन्छन्।

अर्का सचिवालय सदस्य तथा पार्टी प्रवक्ता नारायणकाजी श्रेष्ठले पार्टीभित्रको अन्तर्सङ्घर्ष कुनै व्यक्ति वा व्यक्तिहरूको स्वार्थमा केन्द्रित हुनु नहुने टिप्पणी गर्दै रूपान्तरणमुखी बहसमा सहभागी हुन आह्वान गरेका छन्।

शुक्रवार दिउँसो गरेको ट्वीटमा उनले लेखेका छन्, "छातीमा हात राखौँ र सोचौँ।"

यसअघि बिहीवार राति गरेको ट्वीटमा दुई पार्टीको एकता 'ऐतिहासिक महत्त्वको महान् कार्य' रहेको उल्लेख गर्दै प्रतिक्रियावादी शक्तिको चाहना पूरा गर्नेगरी र पार्टीको विघटन गर्ने कार्य स्वीकार्य हुन नसक्ने उल्लेख गरेका छन्।

श्रेष्ठलाई नेकपाका दोस्रो अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल निकटस्थ मानिन्छन्।

प्रदेश नम्बर ५ का मुख्यमन्त्री पनि रहेका अर्का पार्टी नेता शङ्कर पोखरेलले पार्टी एकताको रक्षा गर्नु दुवै अध्यक्षको कर्तव्य रहेको टिप्पणी गरेका छन्।

पूर्वमन्त्री गोकुलप्रसाद बास्कोटाले दुई अध्यक्षको सहमतिका आधारमा नेकपा बनेको र विधानले सहमति भनेका कारण महाधिवेशनबाट निर्णय लिइनुपर्ने आशय व्यक्त गर्दै ट्वीट गरेका छन्।

बास्कोटा र पौडेल दुवै ओली निकट मानिन्छन्।

नेत्री शान्ता चौधरीले हस्तान्तरण नै विकल्प भए पुस्तान्तरण गरौँ भन्दै ट्वीट गरेकी छन्।

पूर्वप्रधानमन्त्री तथा नेकपाका वरिष्ठ नेता माधवकुमार नेपालनजिक मानिने विष्णु रिजालले भने एकता तोड्नेले नै विदेशी शक्तिको सेवा गरेको ठहर्ने भन्दै ट्वीट गरेका छन्।

पार्टी एकतामा देखिएको समस्याकाबीच सामाजिक सञ्जालमा केही नेकपा नेताहरूले राखेका भनाइहरूलाई यहाँ समेटेका छौँ।

पूर्वमाओवादी नेता बाबुराम भट्टराईले पनि नेकपाको विवादबारे टिप्पणी गरेका छन्।


विभिन्न चर्च र होटेलहरूमा भएका हमलाहरूमा मारिनेको संख्या ३२१ पुगेको र झण्डै पाँचसय जना घाइते भएका प्रहरीले जनाएको छ।

थप हमलाहरू हुनबाट रोक्न घोषणा गरिएको आपतकालिन अवस्था जारी नै रहेको छ।

मंगलवार इस्लामिक स्टेट समूहले उस्को समाचार निकाय मार्फत उक्त आक्रमणको जिम्मेवारी दावी गरेको छ।

श्रीलङ्कास्थित बीबीसी सम्वाददाता भन्छन् आइएसको दावीलाई सावधानीपूर्वक लिनु पर्छ, किनकि विगतमा उक्त समूहले ठूला हमलाहरू भएलगत्तै जिम्मेवारी दावी गर्ने गरेको छ।

श्रीलङ्काली सरकारले ती विस्फोटहरूका लागि स्थानीय इस्लामिस्ट समूह न्याशनल तौहिद जमातलाई दोषी ठहर्याएको छ।

उक्त हमलाको सम्बन्धमा प्रहरीले हालसम्म ४० जना सन्दिग्धहरूलाई गिरफ्तार गरेको छ।

एकजना प्रवक्ताले गिरफ्तारीमा परेकाहरूमा एकजना सिरियाली नागरिक पनि छन् जस्लाई "स्थानीय सन्दिग्धहरूलाई केरकार गरेपछि" पक्राउ गरिएको थियो।

हताहत भएकामध्ये कम्तीमा ३६ जना विदेशी नागरिक भएको बताइएको छ।

किन लगाइयो सङ्कटकाल?

आइतवारका घटनाहरूपछि देशभरि राति कर्फ्यू लगाइएको थियो।

नेगम्बोमा अन्तिम संस्कार गरिँदै

सुरक्षाकर्मीहरूले विभिन्न स्थानमा राखिएको विस्फोटक प... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

दार्थ फेला पारेका थिए।

त्यसपछि थप आक्रमण नहोस् भनेर सरकारले सङ्कटकाल लगाउने निर्णय गर्‍यो। सोमवार मध्यरातदेखि  सङ्कटकाल लागु भएपछि सुरक्षाकर्मीहरूले विशेष अधिकार पाएका छन्।

सङ्कटकालको अवधिमा सुरक्षा निकायका अधिकारीहरूले अदालतको आदेशबिनै शङ्कास्पद व्यक्तिहरूमाथि छानबिन गर्न सक्नेछन्।

बीबीसी संवाददाता अन्वरासन इथिराजन अहिले श्रीलङ्कामा उच्च सुरक्षा सतर्कता अपनाइएको बताउँदै सर्वसाधारणमा विद्यमान त्रास हटाउनु अबको प्रमुख चुनौती रहेको बताउँछन्।

उनी भन्छन्, "मानिसहरू डराइरहेका छन्। सोमवार प्रहरीले थप विस्फोटक पदार्थ फेला पारेको थियो। उक्त विस्फोटक पदार्थ निष्क्रिय बनाउँदै गर्दा एउटा बम पड्किएको थियो। सुरक्षा अधिकारीहरूको अबको चुनौती भनेको सर्वसाधारणको आत्मबल फर्काउने हो।"

थप आक्रमण हुन नदिन र शङ्कास्पद व्यक्तिहरूमाथि छानबिन सुरु गर्न सङ्कटकाल घोषणा गरिएको छ

किन उत्पन्न भयो विवाद?

देश शोकमग्न हुँदा श्रीलङ्काको उच्च नेतृत्वमा भने केही विवाद देखिएको छ।

सोमवार श्रीलङ्कामा आक्रमण हुन सक्ने चेतावनी सुरक्षानिकायलाई पहिला नै प्राप्त भएको विवरण सार्वजनिक भयो।

त्यसपछि मन्त्रिपरिषद् तथा प्रधानमन्त्री रनिल विक्रमसिङ्घलाई त्यसको जानकारी नदिइएको मन्त्रीहरूले बताए।

श्रीलङ्का सरकारका एक प्रवक्ताका अनुसार सरकारभित्र बढ्दो विवादका कारण गुप्तचर सूचनाबारे जानकारी दिइने बैठकमा लामो समयदेखि प्रधानमन्त्रीलाई नै सहभागी गराइएको छैन।

गत वर्ष अक्टोबरमा राष्ट्रपति मैत्रीपाल सिरिसेनाले रनिल विक्रमसिङ्घलाई पदमुक्त गर्दै नयाँ प्रधानमन्त्री नियुक्त गरेपछि श्रीलङ्कामा संवैधानिक सङ्कट उत्पन्न भएको थियो।

तर सर्वोच्च अदालतले विक्रमसिङ्घलाई पुनर्स्थापित गरिदियो।

त्यसयता राष्ट्रपति सिरिसेनाले प्रधानमन्त्रीलाई सुरक्षासम्बन्धी बैठकहरूमा सहभागी गराउने गरेका छैनन्।

कस्तो पूर्वसूचना थियो?

सरकारका प्रवक्ता राजित सेनारत्नेका अनुसार गुप्तचर निकायहरूले आइतवारको आक्रमण गराउने जिहादी समूहबारे एप्रिल ४ देखि नै चेतावनी दिँदै आएका थिए।

त्यसमा आधारित भएर रक्षा मन्त्रालयले प्रहरी प्रमुखलाई जानकारी गराएको थियो।

उनका अनुसार विदेशी गुप्तचर निकायले न्याश्नल तौहिद जमात नामक अतिवादी समूहले आक्रमण गर्न सक्ने चेतावनी दिएका थिए।

अमेरिकी सञ्चारमाध्यमहरूले श्रीलङ्काका अधिकारीहरूलाई उद्धृत गर्दै अमेरिका र भारतले सम्भावित घटनाबारे चेतावनी दिएको उल्लेख...


विभिन्न देशहरूबाट नेपाल फर्कन चाहनेहरूको उद्धार जारी रहेको तथा लकडाउन समेत खुकुलो पारिएको अवस्थामा सर्वसाधारणहरूबाट कोभिड-१९ नियन्त्रण तथा रोकथामका लागि भनेर तोकिएको मापदण्डको पालना नहुँदा सङ्क्रमितहरूको सङ्ख्या बढेको मन्त्रालयका सह-प्रवक्ता समीर अधिकारी बताँउछन्।

"सङ्क्रमितहरू प्राय:ले यात्रा गरेको देखिएको छ। त्यसैले काठमाण्डूमा अझै पनि सङ्क्रमण समुदाय स्तरमा फैलिसकेको छ भन्ने अवस्था छैन," अधिकारीले भने।

तर स्वतन्त्र विज्ञहरू सरकारी दाबीसँग सहमत देखिन्नन्। उनीहरूले काठमाण्डूमा सङ्क्रमण समुदाय स्तरमा पुगिसकेको बताउने गरेका छन्।

ढलमा भाइरस भेटिएको भए पनि त्यसकै आधारमा समुदायमा सङ्क्रमण फैलिसकेको भन्ने नमिल्ने अधिकारीको भनाइ छ।

"अन्य देशहरूमा पनि ढलमा भाइरस देखिएका छन्। पछिल्लो रिपोर्टको प्राविधिक पक्ष मन्त्रालयले हेर्ने नै छ। ढलमा भाइरस देखिएकै अवस्थामा समेत त्यो नसरेको उदाहरणहरू धेरै ठाउँमा छन्," उनले भने।

"नेदरल्याण्ड जस्ता देशहरूमा समेत समुदाय स्तरमा सङ्क्रमण फैलनु अघि नै ढलमा भाइरस देखिएको थियो।"

योजना

सरकारी तथ्याङ्क अनुसार काठमाण्डू उपत्यकाको जनसङ्ख्या ४० लाख भन्दा बढी... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

छ।

घना बस्ती भएका कारण उपत्यकामा विशेष सतर्कता अपनाइनुपर्ने मत विज्ञहरूले राखिरहेका बेला मन्त्रालयले चाँडै ठूलो सङ्ख्यामा परीक्षण गर्ने बताएको छ।

तर सरकारले यस अघि असार १५ बाट दैनिक १० हजार परीक्षण गर्ने भन्ने प्रतिबद्धता पूरा गर्न सकेन।

लकडाउन खुकुलो बनाइएपछि काठमाण्डू प्रवेश गर्नेहरूको सङ्ख्या बढेको छ

"पछिल्लो समय परीक्षण घटाइएको भन्ने कुराहरू पनि आएका छन्। क्वारन्टीनमा रहेकाहरूको सङ्ख्या घट्दै गएको अवस्थामा त्यस्तो भएको हो। हामीले यात्राको विवरण र स्वास्थ्य अवस्थालाई आधार मानेर परीक्षण गर्ने हो," अधिकारीले बीबीसीलाई भने।

हाल नेपालका विभिन्न क्वारन्टीनहरूमा ३३,१२५ जना छन्।

तर काठमाण्डूमा विदेशबाट फर्केकाहरूको सङ्ख्यामा वृद्धि भएको अवस्थामा परीक्षणको दायरा व्यापक बनाउने विषयमा मन्त्रालयले तयारी थालेको उनी बताउँछन्।

"त्यसको गर्दा कुनकुन स्थानमा बढी ध्यान दिने भन्ने विषयमा हामी छलफल गरिरहेका छौँ," उनले भने।

त्यस बाहेक काठमाण्डूमा प्रयोगशालाहरू पनि थप गर्न लागिएको अधिकारीको भनाइ छ।

काठमाडूमा कोभिड-१९ परीक्षण गर्न सकिने सरकार मातहत रहेका पाँचवटा प्रयोगशाला सञ्चालनमा रहेको अधिकारी बताउँछन्।

राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशालाको क्षमता अन्यको भन्दा बढी छ।

त्यसबाहेक नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीका अस्पतालसहित चारवटा अस्पतालमा प्रयोगशाला बनाउने तयारी भइरहेको मन्त्रालयको भनाइ छ।

यसअघि लकडाउनकै अवधिमा कालीमाटी तरकारी बजार लगायत उपत्यकाका विभिन्न स्थानबाट १० हजार नमुना सङ्कलन गरेर परीक्षण गरिएको थियो।

यस्तो परीक्षणले समुदायमा सङ्क्रमण पुगे नपुगेको थाहा हुनुका साथै परीक्षणका थप योजना बनाउन सहज हुने बताइएको छ।

स्वास्थ्य मन्त्रालयकै अनुसार नेपालमा अगस्ट महिनाको दोस्रो सातासम्ममा सङ्क्रमितहरूको सङ्ख्या ३० देखि ४० हजार पुग्ने सम्भावना छ।

पछिल्लो तथ्याङ्क अनुसार नेपालमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमितहरूको सङ्ख्या १५,४९१ पुगेको छ।  मृत्यु हुनेहरूको सङ्ख्या ३४ पुगेको छ।


विभिन्न प्रतिबन्ध लगाइएको आदेश वैशाख २२ मध्यरातिसम्म कायम रहने काठमाण्डू जिल्ला प्रशासन कार्यालयले जारी गरेको विज्ञप्तिमा जनाइएको छ।

यसअघि बीबीसीसँग कुरा गरेका भक्तपुरका प्रमुख जिल्ला अधिकारी प्रेमप्रसाद भट्टराईले निषेधाज्ञा "लकडाउनजस्तो नहुने" बताएका थिए।

यसैबीच त्रिभुवन विश्वविद्यालयले पूर्वनिर्धारित परीक्षाहरू अर्को सूचना प्रकाशित नहुँदासम्मका लागि स्थगन गरिएको जनाएको छ।

सोमवार बसेको त्रिवि केन्द्रीय परीक्षा सञ्चालक समितिको बैठकले कोभिडको नयाँ लहरको कारण देखाउँदै सञ्चालन भइरहेका र सञ्चालनको प्रक्रियामा रहेका परीक्षाहरू रोक्ने निर्णय गरेको हो।

के-के रोकियो?

सोमवार दिउँसो उपत्यकाका तीन जिल्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारीहरूले निषेधाज्ञाको प्रारूपबारे छलफल गरेका थिए।

निषेधाज्ञामा निम्नलिखित गतिविधिमा प्रतिबन्ध लगाइएको छ:

काठमाण्डू उपत्यका प्रवेश गर्ने व्यक्तिहरू अनिवार्य रूपमा तोकिएका क्वारन्टीन/होम आइसोलेशनमा बस्नुपर्ने आदेश गरिएको छ।

के निषेध छैन?

अनुमति लिएर बढीमा १५ जना सहभागी हुने गरी विवाह र ब्रतबन्धजस्ता कार्य गर्न सकिने छ।

त्यस्तै अस्पताल जानुपर्ने बिरामी, कुरुवा ए... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

वं मृत्यु संस्कारमा अनिवार्य जानुपर्ने एवम् अन्तर्राष्ट्रिय उडानका भिसा र टिकट हुनेहरूले अनुमति लिएर  यात्रा गर्न पाउने छन्।

नेपालको स्थिति कस्तो छ?

सरकारले सोमवार अपराह्ण प्रकाशित गरेको तथ्याङ्कअनुसार नेपालमा थप ३,५५६ जनामा कोभिड-१९ पुष्टि भएको र कोरोनाभाइरससँग सम्बन्धित कारणले थप १२ जनाको मृत्यु भएको थियो।

यसबीचमा काठमाण्डू उपत्यकामा मात्र १,५०० भन्दा केही बढी सङ्क्रमित थपिएको सरकारी विवरण छ।

थपिएको सङ्क्रमितको सङ्ख्यामा एन्टिजन परीक्षणको परिणाम पनि समाविष्ट छ

मन्त्रालयका अनुसार २४ घण्टामा पीसीआर विधिबाट १२,४०० र एन्टिजन विधिबाट ८९३ जनाको परीक्षण गरिएकोमा क्रमशः ३४४२ र ११४ जनामा कोभिड-१९ पुष्टि भएको थियो।

अहिले देशभरि २२,४३४ जना पुष्टि भएका सङ्क्रमितहरू आइसोलेसनमा छन्।


विभिन्न प्रमाणले विश्वभर नै पुरुष भन्दा धेरै महिलाहरूले मास्क लगाउने गरेको देखाएका छन्

ब्राजिलमा कोरोनाभाइरसको महामारी बढिरहँदा उनका पति एडवार्डोले मास्क लगाउन निरन्तर अस्वीकार गरिरहेका थिए।

त्यही भएर उनले राजधानी रिओ नजिकै पर्ने झण्डै पाँच लाख मानिसको बसोबास रहेको नितेरोईमा रहेको परिवारको अपार्टमेन्टमा नबस्ने निधो गरिन् र सात वर्षे छोरालाई लिएर आफ्ना बुवा आमाको घरमा सरिन्।

उनी भन्छिन्, "मलाई दमको रोग भएकाले कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमणको उच्च जोखिम रहन्छ। तर मेरा श्रीमान्‌लाई म अनावश्यक रूपमा डराइरहेको जस्तो लाग्यो।"

"मेरा श्रीमान्‌ले आफू घरबाट बाहिर निस्किएपछि गुम्सने खालका ठाउँमा नगएको तर्क गर्न थाल्नुभयो। उहाँले मलाई र हाम्रो छोरालाई उच्च जोखिममा राखिरहेको कुरा सोचिरहनुभएको थिएन।"

लैङ्गिक विभाजन

विश्वका अरू दम्पतीले पनि यस्तै खालको तनावको सामना गरे कि गरेनन् हामीलाई थाहा छैन तर मोनिका र एडवार्डोको कथाले महामारीको समयमा मास्कको प्रयोग सम्बन्धी दृष्टिकोणलाई लिएर देखा परेको लैङ्गिक विभाजनलाई जनाउँछ।

कोरोनाभाइरसका कारण ज्यान गुमाउनेको सङ्ख्या अमेरिकापछि ब्राजिलमा सबैभन्दा उच्च छ।

जु... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

लाई ९ सम्म विश्वभर कोभिड-१९  को सङ्क्रमण १ करोड २० लाख जनामा भएको छ भने ५ लाख ५० हजार भन्दा बढीले कोरोनाभाइरसका कारण ज्यान गुमाएका छन्।

तथ्याङ्क उपलब्ध भएका अधिकांश देशहरूमा पुरुष मृत्युदर उल्लेख्य रूपमा बढी छ।

मास्क लगाउने कि नलगाउने भन्नेबारे राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पका विशेष सल्लाहकार ज्वाइँ जारेड कुशनर र ट्रम्पकी छोरीबीच पनि फरक विचार रहेको छ

तर अध्ययन र सर्वेक्षणहरूले पुरुषहरू सुरक्षाका उपकरण र अनुहार ढाक्ने मास्क लगाउन महिला भन्दा कम इच्छुक भएको र विगतका महामारीमा पनि यस्तै प्रवृत्ति देखिएको उल्लेख गरेका छन्।

कोभिड-१९ नियन्त्रण गर्न सघाउ पुर्‍याउने भन्दै स्वास्थ्य अधिकारीहरूले अनुहार ढाक्ने मास्कको प्रयोग गर्न आम रुपमा सुझाव दिँदै आएका छन्।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्लूएचओ)ले मास्कको प्रयोगको समर्थन गर्दै त्यसलाई सङ्क्रमणको फैलावट दबाउने रणनीतिको हिस्सा भनेको छ। मास्कमा प्रयोग हुने कपडा वा स्वास्थ्यकर्मीले प्रयोग नगर्ने प्रकृतिका मास्क सर्वसाधारणका लागि कति उपयोगी छन् भनेर यथेष्ट प्रमाण नभएपनि समाजिक दूरी सम्भव नभएको अवस्थामा डब्लूएचओले मास्कको प्रयोग गर्न प्रोत्साहन गरेको छ।

वैज्ञानिकहरू मास्क प्रयोग र मुलुकको कोभिड - १९ सम्बन्धी मृत्युबीच सम्बन्ध रहेको दाबी गर्छन्

कतिपय देश र शहरहरूले पनि मास्कको प्रयोगलाई प्रोत्साहन गरिरहेका छन् र देशका भिडभाड हुने ठाउँ जस्तै सार्वजनिक यातायात र बारमा त्यसलाई अनिवार्य बनाएका छन्।

यदि मास्कले कोरोनाभाइरस नियन्त्रणमा मद्दत गर्न सक्छ भने किन पुरुषहरूले त्यसलाई प्रयोग गरिरहेका छैनन्?

अध्ययनहरूले यस्तो भन्छन्

कोभिड-१९ बाट महिला भन्दा पुरुषको ज्यान जाने सम्भावना बढी छ तर पुरुषहरू मास्क लगाउन आनाकानी गर्छन्

अमेरिकामा बसोबास गरिरहेका २५ सय मानिसमा हालै गरिएको एउटा अध्ययनले पुरुषहरूले महिलाको तुलनामा कम सङ्ख्यामा मास्क लगाउने मात्र नभइ मास्क लगाउनु 'लाजमर्दो,  नराम्रो वा कमजोरीको सङ्केत भएको' धारणा राखेका थिए।

पुरुषहरूको व्यवहारमा केन्द्रित उक्त अध्ययनमा सहभागी मिडलसेक्स विश्वविद्यालय अन्तर्गत अर्थशास्त्रका वरिष्ठ प्राध्यापक भेलीरीओ कापरारो भन्छन् "अनुहार ढाक्ने कुरामा पुरुषहरूको रूचि कम पाइयो। रोगले महिलाको तुलनामा आफूलाई कम प्रभाव पार्ने विश्वास उनीहरूले गरिरहेका कारण यसो गरेका हुनसक्छन्।"

सहभागीहरूलाई समाजिक गतिविधिमा संलग्न हुँदा वा अरू घरका मानिसहरूसँग...


विमान अपहरण गर्ने खोज्ने एक व्यक्तिलाई पछि गोली हानेर मारिदिएको सेनाले पुष्टि गरेको छ।

एक सय ४२ जना यात्रु र चालकदलका छ सदस्यसहित राजधानी ढाकाबाट दुबई उडेको सो विमानलाई चटगाउँमा आकस्मिक रूपमा ओरालिएको थियो।

आफूसँग पेस्तोल भएको दाबी गर्ने एक युवकले व्यक्तिले विमान अपहरण गर्ने प्रयास गरेको बताइएको छ।

आत्मसमर्पण गर्न नमानेपछि ती व्यक्तिलाई सेनाले विमानभित्रै गोली हान्यो। पछि उनको मृत्यु भयो।

ती सन्दिग्धले किन विमान अपहरणको प्रयास गरे त्यो चाहिँ स्पष्ट भइसकेको छैन।

को हुन् उनी?

पच्चीस वर्षको उमेर भएको ठानिएका ती व्यक्ति बाङ्ग्लादेशी नागरिक हुन्। पहिला उनी मानसिक रोगी भएको ठानिएको थियो।

उनको नाम मेहदी भएको बताइएको छ।

उनले शङ्कास्पद गतिविधि गर्दै विमान अपहरण गर्न खोजेको सङ्केत दिएपछि विमानका कर्मचारीहरू चनाखो बनेका अधिकारीहरूले बताएको समाचारसंस्था रोएटर्सले उल्लेख गरेको छ।

त्यसपछि विमानलाई तुरुन्तै शाह अमानत अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा ओरालियो र सुरक्षाकर्मीले त्यसलाई घेरा हाले।

आकस्मिक अवतरण गरेपछि सुरक्षाकर्मीहरू विमानभित्र छिरेका थिए र विमानमा भएका सबैलाई सुरक्षित रूपमा बाहिर... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

निकालिएको थियो।

सोही विमानमा यात्रा गरिरहेका सांसद मोइनउद्दिन खान बादलले सञ्चारकर्मीलाई बताएअनुसार एक यात्रुले हतियार देखाउँदै विमान अपहरण गर्न खोजेका थिए।

ती व्यक्तिले प्रधानमन्त्री शेख हसिना र आफ्नी पत्नीसँग आफ्नो कुरा गराउन विमानचालकलाई भनेका थिए।

बीबीसी बाङ्ग्लामा प्रकाशित एउटा विवरणका अनुसार उनले विमानचालकको टाउकोमा पेस्तोल ताक्दै पत्नीसँग खटपट भएको र त्यसबारे प्रधानमन्त्रीसँग कुरा गर्न खोजेको बताएका थिए।

मेजर जनरल मोतिउर रहमानले भने, "हामीले उनलाई पक्राउ गर्न वा आत्मसमर्पण गराउन खोज्यौँ। तर उनले मानेनन् र हामीले गोली हान्यौँ।"

ती सन्दिग्ध व्यक्तिको शरीरबाट एउटा पेस्तोल फेला परेको सेनाले जनाएको छ।


विमानको अघिल्लो चक्कालई अझै उठाए पछि मात्रै विमानलाई पछाडिबाट तानेर धावनमार्गमा ल्याउन सकिने बताइएको छ।

घाँसमा जोतिएको विमानको अघिल्लो भागलाई पर्याप्त मात्रामा उचाल्न साँझसम्म नसकिएकाले शनिबार बिहानसम्ममा हटाउन सकिन्छ या सकिदैँन भन्ने यकिन रुपमा भन्न नसकिने अधिकारीहरुले बताएका छन्।

तीन दिनसम्म उडान नहुँदा विदेशका विमानस्थलमा अलपत्र पर्ने नेपाली यात्रुहरुको संख्या पनि बढ्दै गएको छ।

बुधबार बिहानदेखि अवरुद्ध त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको धावनमार्ग खुल्न नसक्दा शुक्रबारसम्म आउने जाने गरि झन्डै २ सय ५० वटा अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरु स्थगित भएका छन्।

गुनासो

जसले गर्दा ४० हजार भन्दा बढी स्वदेशी तथा विदेशी यात्रुहरु प्रभावित भएको बताइन्छ।

उडान सुचारु हुने आशमा शुक्रबार दिउँसो अन्तराष्ट्रिय विमानस्थलमा पुगेका मध्ये केही यात्रुले आफूसँग भएको पैसा पनि सकिँदै गएको र एयरलाइन्सहरुले पनि व्यवस्थापनबारे केही जवाफ नदिएको गुनासो गरे।

देशकै एकमात्र अन्तराष्ट्रिय विमानस्थलको उडान बन्द हुँदा त्यसको मुख्य असर नेपालभित्र मात्रै नभइ यहाँ उडान गर्ने पूर्वी एशिया र खाडी देशका विमानस्थलहरुमा परेको छ।
... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

बैदेशिक रोजगारीमा गएका धेरै नेपालीको बसोबास रहेको सो क्षेत्रमा यात्रुहरुले खाना र बस्ने समस्या खेपिरहेको दोहा स्थित कान्तिपुर दैनिकका पत्रकार होम कार्कीले बताएका छन्।

उनले भने, "कतार एयरवेजले विहान खाने व्यवस्था गरेको थियो, यात्रुलाई ट्रान्जिट खालको खुल्ला ठाउँमा राखेको छ, उनीहरुको बसाइचाहिँ अलि कठिनाइ नै देखिन्छ र यो भन्दा बढी समस्या चाहिँ आबुदाबी एयरपोर्टमा भएको सुनिन आएको छ।"

विमानस्थल अवरुद्ध हुँदा मलेसियाबाट घर फर्कने क्रममा रहेका कामदारहरु राजधानी क्वालालम्पुर स्थित नेपाली होटलहरुमा बसिरहेको अधिकारीहरुले जनाएका छन्।

अन्यौल

तर तेश्रो देशबाट उडान गरी त्यहाँ ट्रान्जिट भएका झन्डै ८० यात्रुहरुले समस्या झेल्नुपरिरहेको मलेसियाका लागी नेपाली राजदुत निरन्जन मान सिंह बस्न्यातले बीबीसीलाई बताए।

उनले भने, "मैले मलेशियन एयरलाईन्ससँग कुरा गरिरहेको छु तर उनीहरुले अन्तर्राष्ट्रिय नियम अनुसार दुईदिन भन्दा हामीले तिर्न सक्दैनौं, यो तिमीहरुकै एयरपोर्टमा यस्तो समस्या देखिएको हो भनिरहेका छन्।"

अलपत्र यात्रुहरुको गुनासो बढीरहदाँ भारतबाट झिकाइएको प्राविधिक टोली र उनीहरुले ल्याएका उपकरणले घाँसमा जोतिएको विमानको अघिल्लो भागलाई पर्याप्त मात्रामा अझै उचाल्न नसकि रहेको अधिकारीहरुले बताए।

त्यसो गर्न नसकिए सम्म कहिलेदेखि विमानस्थल खुलाउन सकिन्छ भन्ने बारे एकिन गर्न नसकिने नागरिक उड्ययन प्राधिकरणका महानिर्देशक रतिशचन्द्र लाल सुमनले बताए।

उनले भने, "एकपछि अर्को समस्या देखिरहेकोले शनिबार विहान १० बजेसम्मको लागि बन्द गरेका छौं, हामीसँग अर्को कुनै जवाफ छैन कि हामी कतिबेला खोल्न सक्छौं।"

त्यसै पनि अन्तराष्ट्रीय रुपमा शाख गुमाएको त्रिभुवन अन्तराष्ट्रीय विमानस्थलमा देखिएको यो पछिल्लो स्थितीले उड्ययन व्यवस्थापनमा व्यापक सुधार ल्याउन नसके नेपाल थप बदनाम हुँदै जाने देखिन्छ।


विमानको एन्टिस्टलिङ प्रणालीमा भएको समस्याका कारण सो दुर्घटना भएको बताइन्छ।

सो दुर्घटनामा नेपालकी एकता अधिकारीसहित १५७ जनाको मृत्यु भएको थियो।

इथियोपियाको आदिस अबाबाबाट नाइरोबी उड्नेबित्तिकै जमिनबाट १३७ मिटर माथि पुग्दा नै बोइङ ७३७ म्याक्स ८ मोडलको सो विमानको चुच्चो तल निस्किएको थियो।

वाल स्ट्रीट जर्नलका अनुसार एक विमानचालकले रेडियो सम्पर्क विच्छेद हुनुअघि 'पिच अप, पिच अप!' अरूलाई भनेको सुनिएको थियो।

अर्थात् चालकदलले विमानको चुच्चोमा भएको समस्या थाहा पाएर त्यसलाई सही ठाउँमा ल्याउने प्रयास गर्न खोजेको हुनुपर्छ।

उडेको छ मिनेटभित्रै विमान दुर्घटनाग्रस्त भएको थियो।

'गम्भीर त्रुटि'

विमान दुर्घटनाबारे भइरहेको अनुसन्धानसँग निकटस्थ व्यक्तिहरूसँग कुरा गरेको भन्दै वाल स्ट्रील जर्नलले आफूले पाएको सूचनाले विमानभित्र गम्भीर त्रुटि भएको थाहा पाएपछि चालकदल त्यसबाट अत्तालिएको सङ्केत पाइएको जनाएको छ।

इथियोपिया र अमेरिकामा भएका अनुसान्धानबारे चुहिएका सूचनाका अनुसार दुर्घटना हुँदा स्वचालित एन्टिस्टल प्रणाली सक्रिय भएको पाइएको थियो।

गत अक्टोबर महिना सोही मोडेलको विमान इन्डोनेशियामा दुर्घटनामा पर... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्दा उडानलाई नियन्त्रण गर्ने मन्युभ्रिङ क्यारिक्टरिस्टिक्स ओग्मेन्टेशन सिस्टम (एमसीएएस)मा पनि समस्या भएको बताइएको थियो।

जकार्ताबाट उडेको लायन एअरको सो विमान उडेको केही बेरमै दुर्घटनामा पर्दा विमानमा सवार सबै १८९ जनाको ज्यान गएको थियो।

सो दुर्घटनाबारे भएको अनुसन्धानले एन्टिस्टल प्रणालीले राम्ररी  काम नगरेको र विमान समुद्रमा खस्नुअघि विमानको चुच्चो २० चोटिभन्दा बढी तल निस्किएको देखाएको थियो।

इथियोपियाली अधिकारीहरूले यी दुई विमान दुर्घटनामा "स्पष्ट समानता" देखिएको बताइसकेका छन्।

सञ्चारमाध्यममा चुहिएर आएका जानकारीबारे इथियोपियन एअरलाइन्स र सरकारी अधिकारीहरूले टिप्पणी गर्न अस्वीकार गरेका छन्।

इथियोपिया र इन्डोनेशियामा ठूला दुर्घटना भएपछि बोइङ ७३७ म्याक्स मोडलका विमानको सुरक्षाबारे प्रश्न उठेको छ।

सो मोडलका सबै विमानहरू संसारभरि उडानबाट हटाइएका छन्।

प्रणालीमा सुधार

बोइङ कम्पनीले आफ्ना विमानमा प्रयोग हुने सुरक्षाप्रणालीलाई अद्यावधिक गर्न नयाँ सफ्टवेअर बनाएको छ।

विमानमा जडित सेन्सहरूबाट विरोधाभासपूर्ण सङ्केत प्राप्त भए सो सफ्टवेअरले एमसीएएसलाई निष्क्रिय पारिदिन्छ।

यो सुधारअन्तर्गत बोइङले ७३७ म्याक्स मोडलका सबै विमानमा थप अर्को चेतावनी दिने प्रणाली हालिदिनेछ।

सेन्सरहरूबाट अमिल्दो सङ्केत आए विमानचालकलाई सतर्क बनाउने यो प्रणाली ती विमानहरूमा अनिवार्य रूपमा जडित हुँदैनथे।

दुर्घटनामा परेका दुवै विमानमा पनि यो अतिरिक्त चेतावनी प्रणाली थिएन।

यो सुधारबाट चालकले विमानलाई पुन: नियन्त्रणमा लिन खोजे एमसीएएसलाई आफैँ सच्याउन दिनेछैन।

बोइङले चालकहरूलाई सो मोडलको विमानका विभिन्न प्रणाली र कार्यविधिबारे राम्रो ज्ञान होओस् भनेर तालिममा संशोधन गर्दैछ।

गत हप्ता बोइङले प्राविधिक सुधार गर्नुको अर्थ पहिला भएको प्रणालीका कारण दुर्घटनाहरू भएको  स्वीकारोक्ति गरिएको हैन भनेको थियो।

अनुसन्धानकर्ताहरूले इथियोपियन एअरलाइन्सको विमान दुर्घटनाका कारणहरू पत्ता लगाइसकेका छैनन्। तर प्रारम्भिक प्रतिवेदन केही दिनमा प्रकाशित हुने अपेक्षा गरिएको छ।

दुर्घटनापछि बोइङले आफ्नो छवि सुधार्ने प्रयाग गरिरहेको छ। उसले ७३७ म्याक्स मोडलका विमानहरू सुरक्षित रहेको दाबी गर्ने गरेको छ।


विमानको चक्कामा उत्पन्न समस्याले यस्तो भएको सरकारी टेलिभिजनका एक जना संवाददाताले जनाएका छन्

दक्षिण पश्चिम महसार शहरमा भएको उक्त दुर्घटनामा विमानमा सवार १३५ यात्रु भने सकुशल रहेको जनाइएको छ।

उक्त विमान तेहरानबाट उडेको थियो। अवतरणका क्रममा विमानको पाङ्ग्रा पुरै बाहिर निस्कन नसकेको बताइन्छ।

राजमार्गमा पुगेको विमानबाट यात्रुहरूका बाहिर निस्किरहेका तस्बिर र भिडिओहरू सामाजिक सञ्जालमा राखिएका छन्।

सरकारी टेलिभिजनले प्रान्तीय अधिकारीहरूलाई उद्धृत गर्दै विमानचालकले ढिलो अवतरण गराएको कारण धावनमार्गमा विमान रोक्न नसकेको जनाएका छन्।

विमानमा सवार एक जना पत्रकारले उक्त विमानमा पछाडिको चक्का भाच्चिएको र चक्काबिना चिप्लिएर सडकमा पुगेको बताएका छन्।

नागरिक उड्ययन निकायका प्रवक्ताले सोमबार बिहान स्थानीय समय अनुसार ७ बजेर ५० मिनेट जाँदा उक्त घटना भएको बताए।

उनले यसबारे अनुसन्धान भइरहेको पनि उल्लेख गरेका छन्।

इरानमा उड्ययन सुरक्षाको अवस्था खराब रहेको छ।

सन् २०१९ को फेब्रुअरीमा भएको एउटा दुर्घटनामा ६६ जनाको मृत्यु भएको थियो।

सन् २०११ मा इरान एअरको एउटा विमान टुक्राटुक्रा हुँदा दर्जनौँले ज्या... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

न गुमाएका थिए।

इरानका दुइ वायुसेवालाई युरोपेली सङ्घले सुरक्षा चासोका कारण प्रतिबन्ध लगाएको वा आफ्नो हवाई क्षेत्र प्रयोग गर्न रोकेको छ।

सन् २०१५ मा शक्ति राष्ट्रहरूसँग परमाणु सम्झौता भएपछि प्रतिबन्धहरू हट्ने आशामा इरानले आफ्नो उड्ययन क्षमता वृद्धि गर्ने लक्ष्य लिएको थियो। तर अमेरिकी अर्थ मन्त्रालयले सन् २०१८ मा राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले उक्त सम्झौता अस्वीकार गरिदिएपछि  इरानलाई यात्रुवाहक विमान  बेच्ने कम्पनीहरूको इजाजतपत्र खारेज गर्ने निर्णय लिइएको थियो।


विमानमा रहेका सबै २ सय ९८ जनाको मृत्यू भएको थियो, त्यसमध्ये धेरै नेदरल्याण्ड्सका थिए।

नेदरल्याण्ड्सका विशेषज्ञहरुका अनुसार, गत जुलाई महिनामा युक्रेनी आकाशमा उडिरहेको मलेसिया एअरलाइन्सको एमएच सेभेन्टिन विमान, तीव्र गतिमा रहेका विभिन्न वस्तुहरुको मारमा परेपछि हावामा नै टुक्रा-टुक्रा भएको थियो।

यो नयाँ प्रतिवेदनले उक्त घटनामा कुनै प्राविधिक वा मानवीय त्रुटीको कुनै पनि प्रमाण नभेटिएको जनाएको छ।

संवाददाताहरु भन्छन्, “छानविन प्रतिवेदनको निष्कर्ष उक्त एमएच सेभेन्टिन विमानमा क्षेप्यास्त्र हमला भएको भन्ने दाबीसँग मिल्न गएको छ।”

खतरनाक

यो नयाँ प्रतिवेदन तयार पारेका अनुसन्धानकर्ताले निष्कर्षका निम्ति ककपीटबाट प्राप्त जानकारी, एअर ट्राफिक कन्ट्रोल र तस्वीरहरुको भर परेका थिए।

किनकि पूर्वी युक्रेनमा रहेको दुर्घटनास्थलमा सरकारी सेना र विद्रोही लडाकुहरुबीच लडाईं चर्किरहेको अवस्थामा, स्थलगत रुपमा अनुसन्धान गर्नको लागि निकै खतरनाक रहेको छ।

उक्त एमएच १७ विमान नेदरल्याण्ड्सको एम्सटरड्यामबाट मलेसियाको क्वालालम्पुर तर्फको उडानमा रहेको थियो र त्यो पूर्वी युक्रेनमा विद्रोही नियन्त्रित इलाकामा खसेको थिय... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ो।

त्यसबेला उक्त विमानलाई रुस समर्थक विद्रोहीहरुले हमला गरी खसालिदिएका विवरणहरु आएका थिए।

दुर्घटनाको छानबिन गरिरहेको, नेदरल्याण्ड्सको सुरक्षा बोर्डका अध्यक्षले भने यो समग्र प्रकरणबारेको अन्तिम प्रतिवेदन प्रकाशित गर्न एक वर्षको समय लाग्ने बताएका छन्।

अनुमान

बीबीसीका यातायात सम्बाददाता रिचर्ड वेस्टकट भन्छन्, "यो प्रतिवेदनले स्पष्ट रुपमा एमएच सेभेन्टिन विमानलाई क्षेप्यास्त्र प्रहार गरी खसालिएको भनेर त भनेको छैन तर त्यसले अरु लगभग सबै विकल्पलाई नकारेको भने छ।"

उडानमा रहेको उक्त विमानमा कुनै आपतकालिन अवस्था थिएन, कुनै प्राविधिक समस्या थिएन र विमानचालकहरुले पनि कुनै गल्ती गरेका थिएनन्।

बरु प्रतिवेदनले उक्त विमानलाई आकाशमा उडिरहेका बेला तीव्र गतिमा रहेका वस्तुहरुले प्वालै प्वाल पारेर खसालिदिएको हुन सक्ने भनेको छ।

जुन बीयुके भनिने क्षेप्यास्त्र प्रणालीले गर्ने हमलाको प्रकृति संग मिल्छ।

त्यस्ता क्षेप्यास्त्रले आफ्नो हमलाको निशानामा ठोक्किएर भन्दा पनि निशानाको नजीकै पुगेर विस्फोट भई टुक्राहरुद्वारा अत्यधिक क्षति पुर्याउने गर्छन्।

तर यो सबै विवरणले सबैभन्दा अहम् प्रश्नको जवाफ भने दिएको छैन, कि त्यस्तो क्षेप्यास्त्र प्रहार कस्ले गर्यो? युक्रेनको द्वन्द्वका दुवै पक्षले त्यस्तो क्षेप्यास्त्रको प्रयोग गर्ने गर्छन्। उडीरहेको विमान खसाल्ने गल्ती कस्ले गर्यो भन्ने पत्ता लगाउन अनुसन्धानकर्ताहरुले जमीनको कुन ठाउंबाट त्यस्तो क्षेप्यास्त्र प्रहार

भएको थियो भन्ने यकिन गर्नु पर्ने हुन्छ।

र एकजना विशेषज्ञले घटनास्थलमा रहेका प्रमाण र रेडारको डेटाबाट अन्तत: त्यो कुरा पनि पत्ता लाग्ने जनाएका छन्।


विमानमा सवार एक पत्रकारलाई पक्राउ गर्न त्यसो गरिएको अभियानकर्मीहरूले बताएका छन्।

चर्को निन्दा

अमेरिकाले बेलारुसको कार्यले विमानमा सवार अमेरिकी नागरिकसहितका यात्रुहरूको जीवन खतरामा पारेको भन्दै चर्को निन्दा गरेको छ।

युरोपेली देशहरूले बेलारुसमाथि 'राज्य आतङ्क'को आरोप लगाएका छन्।

नेक्स्टा ग्रुपका पूर्वसम्पादक रोमन प्रोटासेभिचलाई हिरासतमा लिएपछि उक्त विमानलाई पुन: उड्न दिइएको थियो।

बेलारुसका सञ्चारमाध्यमका अनुसार उक्त जेट विमानमा बम भएको भन्दै मिग २९ लडाकू विमानहरूले घेरेर बेलारुसको राजधानी मिन्स्कमा ओरालेका थिए। तर बम भेटिएन।

अन्तत: विमान उसको वास्तविक गन्तव्य लिथुआनियाको राजधानी भिल्नियसमा स्थानीय समयअनुसार राति सवा नौ बजे ओर्लिएको थियो जुन तोकिएकोभन्दा ७ घण्टा ढिलो थियो।

प्रोटासेभिच ‘त्रसित’

विमानमा रहेका यात्रुहरूले आफूहरूलाई विमान मिन्स्कतर्फ मोडिएको कारणबारे केही सूचना नदिएको बताए।

एक जनाले प्रोटासेभिच निकै त्रसित देखिएको बताए। अर्की यात्रुले उनले अन्य यात्रुहरूतर्फ हेर्दै अब उनले मृत्युदण्ड बेहोर्ने बताएको सुनाइन्।

युरोपेली युनियन तथा नेटोमाथि हस्तक्षेप गर्नुपर्ने ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

माग आएका छन्।

यूकेका विदेशमन्त्री डोमिनिक राबले बेलारुसको कदमको 'गम्भीर परिणाम' हुने बताए।

बेलारुसकी विपक्षी नेता स्भेत्लाना तिखानोभ्स्कायाले प्रोटासेभिचको रिहाइको माग गरेकी छन्।

उनले गत वर्षको चुनावमा राष्ट्रपति अलेक्सान्डर लुकासेन्कोलाई पराजित गरिएको ठानिएको थियो।

तर अगस्टको चुनावयता ६६ वर्षीय लुकासेन्कोले विरोधीहरूमाथि दमन गरिरहेका छन्।

कैयौँ विपक्षी नेता पक्राउ परेका छन् भने तिखानोभ्स्काया लगायत अन्य कतिपय निर्वासनमा गएका छन्।

कसरी  मोडाइयो विमान्?

उक्त विमान ग्रीसको एथेन्सबाट भिल्नियसतर्फ जाँदै गर्दा लिथुआनियाली सिमाना नजिकै पुगेपछि मिन्स्कतर्फ मोडाइएको थियो।

उक्त विमानमा १७१ जना यात्रु रहेको बताइएको छ।

एक विज्ञप्तिमार्फत् र्‍यानएअरले उसका विमानचालकहरूलाई बेलारुसको हवाई ट्राफिक नियन्त्रकले विमानभित्र सम्भावित सुरक्षा खतरा रहेको भन्दै नजिकको मिन्स्क विमानस्थलमा ओर्लन सूचित गरेका थिए।


विमानस्थल क्षेत्रमा उडिरहेको ड्रोनले विमानहरूको उडान तथा अवतरण प्रभावित पारेपछि प्रहरीले ड्रोनलाई गोली हानी खसाल्ने उपायबारे छलफल थालेको हो।

तर त्यो उपायलाई यसअघि ससेक्स् प्रहरीले गोली अन्यत्र छरिन सक्ने भन्दै अस्वीकार गरिदिएको थियो।

मान्छेको जागिर खोस्दै रोबोट र ड्रोनहरु

चीनले ड्रोन फिर्ता गर्छ: पेन्टागन

प्रहरीको रणनीति के छ?

ड्रोनका कारण शुक्रवारसम्म ज्याट्विक विमानस्लन बन्द नै रहने एक अधिकारी जेसन टिङ्लेले बताए। उनले "प्रहरीले जसरी भएपनि त्यो ड्रोनलाई आकाशबाट पर पुर्‍याइछाड्ने" बताएका छन्।

ड्रोनका कारण विगत २४ घन्टादेखि ग्याट्विक विमानस्थल ठप्प छ। ड्रोन संकटका कारण त्यो विमानस्थल प्रयोग गर्ने लाखौँ यात्रुहरू मर्कामा परेका छन्।

प्रहरीले अहिले ड्रोनलाई खसाल्नु अघि त्यसको बनावट र ढाँचाको जानकारी लिने प्रयास गरिरहेको बताइएको छ।

विमानस्थल सञ्चालन कार्यालयले बिहीवार साँझसम्म पनि सो ड्रोनको गैरकानुनी गतिविधिहरु देखिएको र एउटा मात्र धावन मार्ग भएको त्यो विमानस्थल खोल्न कठिन भइरहेको जनाएको छ।

बीबीसीकी लुसि म्यानिङ भन्छिन्, "हामीलाई प्रहरीले बताएअनुसार सोधपुछ जारी छ। सरकारी स्रो... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

तले बीबीसीलाई बताएअनुसार ग्याट्विक विमानस्थलको विरोध गरिरहेका प्रदर्शनकारीहरू पनि यसको लागि जिम्मेवार हुन सक्छन्।"


विमानस्थलको भुइँमा अमेरिकाका भूतपूर्व राष्ट्रपति जर्ज डब्ल्यू बुशको विशाल टाउको खोपिएको थियो। अनि विमानबाट ओर्लिने सबैले उनको टाउको कुल्चेर मात्र इराकी भूमिमा प्रवेश गर्नुपर्ने रहेछ।

त्यो इराकको अमेरिकाप्रतिको घृणाभावको सङ्केत थियो। त्यसले नेपालको राष्ट्रिय फुटबल टोलीको इराक बसाइमा यस्ता थुप्रै फरक क्षणहरू अनुभव गर्न पाइने पूर्वाभास भयो।

यो सन् २००१ को एप्रिल महिना अर्थात् २० वर्ष अगाडिको घटना हो।

नेपाली राष्ट्रिय फुटबल टोली विश्वकप २००२ को छनोट खेल्न इराक र काजाकस्तानको यात्रामा निस्केको थियो। समूह 'एफ'मा नेपालसँगै इराक, काजाकस्तान र मकाउका चार टोलीले उक्त छनोट  खेलमा सहभागी भए।

विवाद, अन्योल, डर, उत्साह अनि युद्धको आभास हुँदै अन्त्यमा सफलतामा पुगेर टुङ्गिएको सो यात्रा राष्ट्रिय फुटबल टोलीले खेलेको अहिलेसम्मकै सफल विश्वकप छनोट प्रतियोगिता मानिन्छ।

नेपालबाटै अप्ठेरो

त्यति बेला अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ (एन्फा) को नेतृत्व विवाद चरम उत्कर्षमा थियो। दुई समानान्तर एन्फा अस्तित्वमा थिए।

सरकारी मान्यताप्राप्त गीता राणा नेतृत्वको एन्फा सातदोबाटोमा र फिफाको मान्यताप्राप्त गणेश थापाको न... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ेतृत्वमा रहेको एन्फा ललितपुरबाट सञ्चालन भइरहेका थिए।

विवादमाझ विश्वकपको तयारी पनि दुईतिर भइरहेको थियो।

राणाको नेतृत्वको एन्फाले सातदोबाटोमा युवा खेलाडीहरू राखेर बन्द प्रशिक्षण सञ्चालन गरेको थियो भने उपेन्द्रमान सिंह, बालगोपाल महर्जनजस्ता वरिष्ठ खेलाडीहरूको समूह स्वतन्त्र रूपमा खुलामञ्चमा प्रशिक्षण गरिरहेका थिए।

थापाको आफ्नै टीम पठाउने तयारी, राणाको असहमति र खेलाडीहरूको दबावकाबीच सिर्जित अन्योलमा नेपाली टोलीले विश्वकप छनोट खेल्ने सम्भावना निकै कम थियो।

यस्तो विषम परिस्थितिमा राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्का तत्कालीन सदस्यसचिव विनोदशङ्कर पालिखेले सबै पक्षलाई समेट्दै एउटा स्वतन्त्र टोली बनाई विश्वकपमा भाग लिने जुक्ति निकाले।

स्वतन्त्र टोलीको नेतृत्व टासी घलेले गर्ने भए। टोलीको व्यवस्थापक लोकबहादुर शाही, प्रशिक्षक महेश्वर मुल्मी र सहायक प्रशिक्षकमा राजुकाजी शाक्य बने।

उनीहरूले संयुक्त टोली छाने। अनि अन्तिम समयमा टोलीको विश्वकप सहभागिता पक्का भयो।

उडान

तालिकाअनुसार समूह 'एफ' मा रहेको टोलीले इराक र काजाकस्तानमा 'होम एन्ड अवे' खेल्ने भयो।

तर युद्धमा होमिएको इराक जान सजिलो कहाँ थियो र? त्यसका लागि नेपालले लामो अनि घुमाउरो हवाईयात्रा तय गर्नुपर्‍यो।

यात्रा सुरुदेखि नै रोमाञ्चक बनिसकेको थियो। इराक पुग्न ४८ घण्टा हवाईयात्रा गर्नुपर्‍यो।

उपेन्द्रमान सिंह

टोली पहिले दुबई पुग्यो। त्यहाँबाट जर्मनीको म्युनिख, द नेदरल्यान्ड्सको एम्स्टरड्याम हुँदै सिरियाको राजधानी दमास्कस पुग्यो।

त्यहाँ एक रात बसेपछि इराकबाट एउटा बडेमानको दुईतल्ले 'डबल डेकर' विमान खेलाडी लिन दमास्कस आइपुग्यो।  विमानस्थलमा मकाउको टोलीसँग भेट भयो।

झन्डै ५०० सीट क्षमताको दुईतल्ले विमान खाली थियो। त्यहाँ थिए त केवल नेपाल र मकाउका ६० जना यात्रु।

विमान धेरै समयपछि प्रयोग गरिए जस्तो आभास हुन्थ्यो। त्यसमा पाको उमेरका परिचारिकाहरू थिए।

कडा सुरक्षा

फिफाले इराकमा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता गर्न प्रतिबन्ध लगाएकै बेला विश्वकपका लागि भने खुल्ला गरिएको रहेछ। खेलाडीहरूको सुरक्षा व्यवस्था अत्यन्त कडा थियो।

राष्ट्रपति सद्दाम हुसेनका छोरा उदय हुसेन इराकी फुटबल सङ्घ र इराक ओलिम्पिक्स कमिटीका अध्यक्ष थिए।

हाम्रा खेलाडीको गाडी अगाडिपछाडि एके४७ बोकेका सैनिक हुन्थे र हाम्रो टोलीको गाडी हिँड्दा बाटोका अन्य सवारीसाधन र मानिसहरू लाखापाखा लाग्नु पर्थ्यो।

उदय...


विमानस्थलमा राष्ट्रपति ट्रम्पलाई भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले कसिलो अङ्कमाल गरेर स्वागत गरेका थिए। ती दुई नेताले महात्मा गान्धीले १३ वर्ष बिताएका सावरमती आश्रमको भ्रमण गरे।

राष्ट्रपति ट्रम्पको भ्रमण संसारका दुई सबैभन्दा ठूला प्रजातान्त्रिक देशबीचको सम्बन्धलाई अझ गहिरो बनाउनमा केन्द्रित हुने बताइएको छ।

ट्रम्पलाई स्वागत गर्न गुजरातमा हजारौँ मानिसहरू सडकका दायाँबायाँ उभिएका दृश्य देखिएको थियो।

ट्रम्पले यात्रा गर्ने बाटोमा दुई नेताका तस्बिर सहितका ठूलाठूला होर्डिङ बोर्डहरू टाँगिएका छन्।

व्यापार

ठूलो तामझामका साथ भ्रमणको आयोजना भइरहेको भए पनि यो भ्रमणका क्रममा दुई देशबीचको व्यापार सहमति भने होला जस्तो देखिँदैन।

अमेरिका भारतको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण व्यापारिक साझेदार हो। सन् २०१८ मा द्विपक्षीय व्यापारको आकार १४२.६  अर्ब डलर थियो। अमेरिकाको भारतसँग २५.२ अर्ब डलरको वस्तु तथा सेवासँग सम्बन्धित व्यापारघाटा विद्यमान थियो।

दुई देशबीच बढ्दो राजनीतिक तथा रणनीतिक निकटताका माझ व्यापारको विषयलाई लिएर भने दुई देशबीच तनावको स्थिति छ। राष्ट्रपति ट्रम्पले भारतले आयातमा लगाएको करलाई "अस... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्वीकार्य" भनेका छन् र उनले भारतलाई "कर लगाउनेहरूको राजा" समेत भनेका छन्।

सन् २०१९ मा अमेरिकाले भारतलाई दिँदै आएको विशेष सुविधायुक्त व्यापार सहुलियतको अन्त्य गरेको थियो।

त्यस्तो कदमपछि भारतले विभिन्न २८ वटा अमेरिकी उत्पादनको आयातमा जबाफी कर लगाएको थियो र दुई देशबीच कूटनीतिक विवाद उत्पन्न भएको थियो।


विरलै गरिने एक टेलिभिजन भाषणमा देशवासीलाई सम्बोधन गर्दै उनले बुढ्यौली र खराब स्वास्थ्यका कारण आफूले सम्पूर्ण जिम्मेवारीहरु पालना गर्न गाह्रो भैरहेको बताए।

तर उनले स्पष्ट रुपमा गद्दी त्याग गर्ने चाहिं भनेनन्।

जापानमा गद्दीनशीन सम्राटले गद्दीत्याग गर्ने कुनै कानुनी प्रावधान छैन।

  देशमा सम्मानित ८२ वर्षीय सम्राटले देशवासीका नाममा गरेका आफ्नो हालसम्मकै दोस्रो टेलिभिजन सम्बोधनका क्रममा त्यस्तो चाहनाको संकेत गरेका हुन्।

  जापानमा सम्राटले राजनीतिक वक्तव्य दिन नपाउने हुनाले सम्राट आकिहितोले स्पष्ट रुपमा आफूले गद्दी त्याग्न चाहेको नबताएका हुन् भनिंदैछ।

  तर सम्राटको भाषण प्रसारण भए लगत्तै प्रधानमन्त्री शिन्जो आबेले आफूले सम्राटका चाहनाहरुलाई गम्भीरतापूर्वक लिने र त्यस सम्बन्धमा के गर्न सकिन्छ छलफल गर्ने बताए।

उपचार

मुटुको शल्यक्रिया गराइसकेका सम्राट आकिहितोले प्रोस्टेट क्यान्सरको पनि उपचार गराएका छन्।

  उनी सन् १९८९ मा आफ्ना पिता हिरोहितोको निधनपछि जापानी राजगद्दीमा आशिन छन्।

  यदि सम्राट आकिहितोले वास्तवमै गद्दी त्याग गरे भने सन् १८१७ मा सम्राट कोकाकु पछि त्यसो गर्ने उनी पहिलो जापान... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ी सम्राट बन्नेछन्।

  टोक्योमा रहेका बीबीसी सम्वाददाता रुपर्ट विंगफिल्ड-हेज भन्छन्, प्रधानमन्त्री शिन्जो आबेको सरकारलाई समर्थन गर्ने दक्षिणपन्थी राष्ट्रवादीहरु सम्राटको चाहना पुरा गर्न कुनै नयां कानुन बनाउने पक्षमा देखिंदैनन्।

हालको कानुनी प्रावधान बमोजिम सम्राटहरु आफ्नो निधन नभएसम्म राजगद्दीमा कायमै रहन्छन्।

सम्राट आकिहितोका उत्तराधिकारीका रुपमा ५६ वर्षीय युवराज नारुहितो छन् भने उनीपछिको रोलक्रममा उनका भाइ राजकुमार फुमिहितो आकिशिनो छन्।

जापानमा महिलाले राजगद्दीमा आशिन हुने प्रावधान छैन, त्यही भएर युवराज नारुहितोकी छोरी राजकुमारी आइको आफ्नो बुबाको उत्तराधिकारी बन्न पाउंदिनन्।


विराटनगरको शहीद मैदानमा खेलाडी पुनम जर्घामगर, अनिता बस्नेत, सावित्रा भण्डारी र रेखा पौडलले गोल गरेका हुन्।

विराटनगरको गर्मीमा घरेलु दर्शकका माझ सहज ठानिएको खेल जित्न भने निकै सङ्घर्ष गर्नुपर्‍यो।

अपेक्षित रूपमा बलियो मानिएको नेपालविरुद्ध श्रीलङ्काले बलियो रक्षा रणनीति बुनेको थियो।

विपक्षीविरुद्ध हावी

श्रीलङ्काको रणनीति भङ्ग गर्न नेपाली खेलाडीलाई ४२ मिनेट समय लागेको थियो।

तर खेल सकिने बेलामा भने नेपाल विपक्षीविरुद्ध हावी भएको देखियो।

नेपालले एकपछि अर्को गोल थपिरह्यो।

मध्यान्तर हुन तीन मिनेट बाँकी हुँदा विपक्षी पोस्टभित्र कप्तान निरू थापाले दिएको पासमा गोल लाइननजिक रहेकी पुनमले 'फाइनल टच' दिएर नेपालको अग्रताको सुरुआत गरेकी थिइन्।

सतहत्तरौँ मिनेटमा अनिताले गरेको गोल दर्शनीय थियो।

डी-बक्समा बल खोसाखोसको स्थिति चलिरहेको बेला डी-बक्सबाहिर फर्केको बललाई उनले 'सेकेन्ड बार' च्यापेर पोस्टमा प्रहार गरेकी थिइन्।

खेल सकिन सात मिनेट बाँकी रहेको बेला सावित्रा भण्डारीले टाउकोले बल प्रहार गरेर गोल गरेकी हुन्।

योसँगै उनको गोल सङ्ख्या २५ पुगेको छ।

उनले यसअघि जमुना गुरुङले बनाएको दोस... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्रो उच्च गोल सङ्ख्याको बराबरी गरेकी छिन्।

नेपाल र श्रीलङ्का आमुन्नेसामुन्ने भएको यो छैटौँ पटक हो।

नेपालले सबै खेलमा श्रीलङ्कालाई हराएको छ।

सन् २०१० मा ढाकामा भएको सागमा ८-० तथा २०१२ र २०१४ को साफमा नेपालले श्रीलङ्कालाई ३-० ले हराएको थियो।

त्यस्तै सन् २०१६ को चौथो भेटमा ४-० तथा सोही वर्ष भएको साफ च्याम्पियनशिपमा नेपालले १-० ले हराएको थियो।

नेपालले अब बुधवार नै हुने भारत र बाङ्ग्लादेशका विजेतासँग उपाधिका लागि खेल्नेछ।


विराटनगरको शहीद मैदानमा शुक्रवार हुने फाइनल खेल अगाडि दुवै टोलीका प्रशिक्षकहरूले जित्ने दाबी गरेका छन्।

भारतीय प्रशिक्षक मायामोल रक्कीले भनिन् - हरेक प्रतिस्पर्धा नयाँ हो र हामी विगत वा इतिहासमा विश्वास गर्दैनौँ।

प्रतियोगिताको पाँचवटै संस्करणमा भारतसँग पराजित भएको नेपाल पनि इतिहास बिर्सन चाहन्छ। बरु पहिलो पटक नयाँ इतिहास कोर्ने आत्मविश्वासका साथ मैदानमा उत्रिने तयारीमा नेपाल देखिएको छ।

प्रशिक्षक हरि खड्का भन्छन् - "हामी अहिले यस्तो अवस्थामा छौं। जहाँ खुलेर भन्न सक्छौँ की परिस्थिति इतिहास विपरीत हुनेछ। नेपाली टोली जितको लक्ष्य लिएर मैदानमा उत्रिन सक्षम छ। त्यो नयाँ इतिहास भोलि लेखिनेछ।"

विहीवार दुवै टोलीका सदस्य एवं अधिकारीहरूले रमाइलो गरि होली मनाए पनि शुक्रवार भने दुवै टोली एकअर्कालाई हराउने दाउमा देखिन्छन्।

नेपाल र भारत दुवै राष्ट्रसँग खेलेर प्रतियोगिताबाट बाहिरिसकेको बांग्लादेशी टोलीका प्रशिक्षकले पहिलो पटक नेपाललाई भारत भन्दा बलियो प्रतिद्वन्द्वी भनि चित्रण गरे।

विश्लेषकहरु भन्छन् अझै पनि भारतलाई जित्नु नेपालको लागि कठीन परीक्षा हुनेछ। तर उनीहरू भन्छन् - चुनौती पार गर्ने... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

केही ठोस आधारहरू नेपाली पक्षमा छ।

के के छन् त्यस्ता आधारहरु ?

अनि पाँच कमजोरी चाहिँ के होलान्?

 त्यसैले शुक्रवारको फाइनल प्रतिस्पर्धालाई कतिपयले निकै रोचक रूपमा सम्पन्न हुने विश्वास गरिरहेका छन्।

प्रशिक्षक हरि खड्काले विपक्षीलाई बलियो आकलन गर्दै भनेका छन्- "भन्नैपर्दा भारत हरेक क्षेत्रमा नेपालभन्दा माथि छ। नेपालले जितको लागि मेहनत नै गर्ने हो र गोर्खे बहादुरीको जुन गाथा छ त्यसलाई दोहोर्‍याउनै पर्छ। मलाई विश्वास छ नेपाली खेलाडीहरू त्यसका लागि सक्षम छन्।"


विराटनगरमा काङ्ग्रेसको जुलुस

राजधानी काठमाण्डूसहित देशका विभिन्न भागमा उक्त कदमविरुद्ध जुलुसहरू पनि निस्किएका छन्।

उक्त कदमको विरोधमा विपक्षी मात्र नभइ सत्ताधारी दल निकट विभिन्न जनवर्गीय सङ्गठनहरूले पनि राजधानी काठमाण्डूमा जुलुस निकालेका थिए।

विपक्षी दलका नेताहरूले सामाजिक सञ्जालमार्फत् पनि संसद् विघटनको विरोध गरेका छन्।

'संवैधानिक व्यवस्था प्रतिकूल'

प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेपाली कांग्रेसले संसद् विघटनलाई 'संवैधानिक व्यवस्था प्रतिकूलको बदनियतपूर्ण निन्दनीय कार्य' भनेको छ।

आइतवार बसेको कांग्रेसका पदाधिकारी र पूर्व पदाधिकारीहरूको बैठकले चार बुँदे निर्णय गर्दै उक्त कदमको विरोध गरेको हो।

कांग्रेसद्वारा जारी प्रेस वक्तव्य अनुसार उक्त बैठकले गरेका निर्णयहरू-

विपक्षी दल र नेकपाका वरिष्ठ नेताबीच छलफल

आइतवार नै सिंहदरबारस्थित नेपाली कांग्रेसको संसदीय दलको कार्यालयमा विपक्षी दलका साथै नेकपाका वरिष्ठ नेताहरूले अनौपचारिक छलफल गरेको नेताहरूले जनाएका छन्।

नेपाली कांग्रेसका वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेलका अनुसार उक्त बैठकले 'संसद् विघटनलाई असंवैधानिक, अलोकतान्त्रिक र निरङ्कुश कदम'का रूपमा... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

हेरेको छ।

बैठकमा नेकपाका वरिष्ठ नेताहरू माधवकुमार नेपाल र झलनाथ खनाल एवम् प्रवक्ता नारायणकाजी श्रेष्ठ पनि सहभागी भएको पौडेलले जानकारी दिए।

त्यस्तै जनता समाजवादी पार्टीका संघीय परिषद्का अध्यक्ष बाबुराम भट्टराई, वरिष्ठ नेता राजेन्द्र महतो र अन्य नेताहरू सहभागी भएको पौडेलले बताए।

उनका अनुसार सोमवार अपराह्न नेपाली कांग्रेसले सर्वदलीय बैठक बोलाएको छ।

बैठकमा सहभागी पूर्वप्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईले ट्विटरमा बैठकले उक्त कदमविरुद्ध "सबै प्रकारले सङ्घर्ष गर्ने समझदारी गरेको" लेखेका छन्।

यसअघि उनले एक भिडिओ सन्देश प्रेषित गरेका थिए।

त्यसमा उनले विगतमा राजनीतिक अस्थिरता धेरै भएकाले नयाँ संविधानमा त्यस्तो अस्थिरता निम्त्याउन नदिने प्रावधान राखिएको भन्दै 'त्यसविपरीत प्रधानमन्त्रीले संसद् विघटन गर्नु अत्यन्त दुःखद छ' भनेका छन्।

"दुईतिहाइ बहुमतको नजिक हुँदा पनि गैरजिम्मेवारपूर्ण हर्कत प्रधानमन्त्रीबाट भएको छ। त्यो लोकतन्त्रको हितविपरीत छ।"

यसबाट हिजोको संसद्को सुधारिएको व्यवस्थाको धज्जी उडाएको भन्दै उनले सबैलाई प्रतिवाद गर्न आह्वान गरेका छन्।

राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका एक अध्यक्ष कमल थापाले ट्वीट गर्दै विघटनको निर्णय संविधान विपरीत भएको बताएका छन्।

उनले लेखेका छन्, "प्रतिनिधिसभा विघटन गर्ने नेकपा नेतृत्वको सरकारको निर्णय संविधान र प्रजातान्त्रिक मूल्य मान्यता विपरीत छ। सत्तारुढ दल नेकपाभित्रको आन्तरिक विवाद र विग्रहका कारण देश अस्थिरता र अराजकताको भुमरीमा फसेको छ। प्रजातान्त्रिक मूल्य मान्यतालाई गम्भीर क्षति पुर्‍याएको छ।"

"पछिल्लो घटनाक्रमले ६२/६३ पछि अवलम्बन गरिएको अवधारणा र मार्गचित्र गलत रहेको तथ्यलाई थप पुष्टि गरेको छ। परिवर्तित सन्दर्भलाई विगतको त्रुटि, कमजोरी सच्याउने र सबै नेपाली अटाउने राजनीतिक संरचना र शासकीय स्वरूप निर्माणको अवसरका रूपमा प्रयोग गर्न सम्बद्ध सबै पक्षमा राप्रपा अपिल गर्दछ।"

विवेकशील साझा पार्टीले पनि संसद् विघटनको सिफारिसको विरोध गरेको छ। उसले भनेको छ, "(यो)घोर असंवैधानिक, अलोकतान्त्रिक र तानाशाही कदम हो। यो संविधानमाथिको स्पष्ट 'कू' हो।"

"यो, लोकतन्त्रमा विरलै प्राप्त हुने झन्डै दुईतिहाई जनमतमाथिको निर्लज्ज घात हो र जनताले यसको बदला आउँदा निर्वाचनमा लिनेछन् भन्ने हामीलाई विश्वास छ," उसले भनेको छ।


विराटनगरमा गरिएको पीसीआर परीक्षण

बीमकहरूमा अपेक्षाभन्दा धेरै सङ्क्रमण फैलिएपछि भुक्तानीमा आर्थिक जटिलता पैदा भएको बताइएको छ।

करिब ३०,००० मानिसले कोरोना बीमाको भुक्तानी दाबी गरिसकेका छन् जसमा आधाभन्दा बढीको दाबी फर्छ्योट हुन सकेको छैन।

कोरोना बीमा गरेका धेरैले भुक्तानी नपाएको वा पाउन गाह्रो भएको गुनासो गर्ने अवस्था किन सिर्जना भएको हो त?

किन भइरहेको छ ढिलाइ?

पालमा सुरुमा वैशाख ४ गते ल्याइएको कोरोना बीमासम्बन्धी नीति भदौ २८ गते परिमार्जन गरियो।

एक्कासि सङ्क्रमण विस्तार भएपछि बीमा कम्पनीहरू आत्तिएका थिए।

धेरैले भुक्तानी नपाएको गुनासो गरेपछि अर्थमन्त्रीमा त्यतिखेर नियुक्त भएका विष्णु पौडेलले कार्तिक १८ गते बीमा समितिसमेतलाई बोलाएर एक हप्ताभित्र भुक्तानी गर्न निर्देशन दिएका थिए।

अवस्था नसुध्रिएपछि एक महिनापश्चात् उनले फेरि त्यस्तै निर्देशन दिनुपरेको थियो।

अहिले खासगरी तीनवटा कारणले भुक्तानीमा ढिलाइ भइरहेको अधिकारीहरू बताउँछन्।

ढिलाइ हुनुका तीन कारण

पहिलो त बीमा दाबी रितपूर्वक नगरिनु रहेको पौडेलले बताए।

"सङ्क्रमण पुष्टि भएको सक्कल रिपोर्ट, नागरिकता अनि वडाको सिफारिस आवश्यक हुन्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

छ। कतिपयले त्यो पूरा पठाएका हुँदैनन्," उनले भने।

"यी कागजात रितपूर्वक पठाइएका दाबीहरूको अबदेखि एक हप्ताभित्रै भुक्तानी हुनेछन्।"

दोस्रो कारण चाहिँ असोज र कार्तिक महिनामा धेरै सङ्ख्यामा देशभरि सङ्क्रमित बढेपछि स्वाभाविक रूपमा बीमा दाबीको चाप पनि बढ्यो।

"त्यही समयमा बीमा कम्पनीहरूमा अनि बीमा समितिमा पनि केही कर्मचारी कोभिड लागेर बिदामा बस्नुपर्‍यो। त्यसले पनि ढिलाइ भयो," पौडेलले बताए।

तेस्रो कारण चाहिँ समयमा स्वास्थ्य मन्त्रालयबाट रुजु हुन नसक्नु पनि रहेको उनले बताए।

अहिले सरकारी बाहेकका प्रयोगशालाबाट सङ्क्रमण पुष्टि भएको रिपोर्टलाई मन्त्रालयको इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाबाट रुजु गराउनुपर्ने नियम छ। त्यसले पनि समय लिइरहेको बताइएको छ।

अनि बीमा भुक्तानीमा दोहोरोपना नहोस् भनेर जाँच गरिनुपर्ने भएकाले पनि केही समय लागेको बताइएको छ।

धेरै छ बक्यौता

कोरोनाभाइरसको विश्वव्यापी महामारीको प्रारम्भिक काल वैशाखमै नेपालमा कोरोना बीमा सुरु गरिएको हो।

त्यतिखेर ६०० रुपैयाँ प्रिमियम बुझाएर सङ्क्रमित पुष्टि भएको कागजात देखाएमा एकमुष्ट रु १ लाख पाउने सर्तसहित थुप्रैले बीमा गराएका थिए।

तर साउनदेखि देशमा सङ्क्रमितहरूको चाप बढ्न थालेपछि कोरोना बीमाका सर्तहरू कडा बनाइए।

सर्तहरू परिवर्तन गरिएपछि बीमा गराउनेहरूले सुरुको २५ हजार एकमुष्ट पाए पनि बाँकी चाहिँ औषद्योपचारका बिल भर्पाई बमोजिम हुने बताइएको छ।

हाल करिब १६ लाख मानिसले कोरोना बीमा गराएको बीमा समितिका अधिकारीले बताएका छन्।

"आइतवारसम्मको आँकडा बमोजिम करिब १६,००० मानिसहरूलाई झन्डै १ अर्ब ६० करोड रुपैयाँको भुक्तानी भइसकेको छ," बीमा कम्पनीहरूको नियामक निकाय बीमा समितिका कार्यकारी निर्देशक राजुरमण पौडेलले बीबीसीलाई बताए।

कस्तो छ आर्थिक चाप?

सामान्य हिसाब गर्दा १६ लाख मानिसले छ सयको दरले तिरेका हुन् भने बीमा कम्पनीहरूले ९६ करोड रुपैयाँ जति प्रिमियम सङ्कलन गरेका छन्।

बीमा दाबीको भुक्तानी खासमा यही सङ्कलित रकमबाट हुने हो। अहिले नै डेढ अर्ब रुपैयाँभन्दा धेरै भुक्तानी गरिसकेको समितिले बताएको छ।

अर्थात् सङ्कलित रकम अपुग भइसकेको छ। तर यसका निम्ति अन्य विकल्पहरू बाँकी रहेको पौडेलले बताए।

"सुरुमा उठेको प्रिमियमबाट बीमा कम्पनीहरूले एक अर्ब रुपैयाँ जति बेहोर्छन्। त्यसपछि पुनर्बीमा कम्पनीले एक अर्ब रुपैयाँ तिर्छ।"

"त्यसले नभ्याए (बीमा कम्पनीहरू)को महाविपत्ति जगेडा...


विवरणहरूका अनुसार हालसम्म केवल दश-बाह्र प्रतिशत मात्र रोपाईँ सकिएको छ।

तर धानको उत्पादनमा हुने घटबढले नेपालमा कृषक वा कृषि अधिकारीहरूका माझ मात्र हलचल उत्पन्न हुँदैन।

नेपालमा किन धान यति धेरै महत्त्वपूर्ण?

यसै पनि आम नेपालीका लागि बिहानबेलुकाको खानेकुरा भनेकै भात भन्ने बुझिन्छ।

त्यसैले खाद्य सुरक्षाका दृष्टिकोणले दुई छाक दालभात आम नेपालीको निम्ति अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण छ।

त्योबाहेक धानचामल भनेको यहाँका धेरै मानिसहरूको संस्कृति, संस्कार एवं परम्परासँग पनि जोडिएको छ।

सबभन्दा महत्त्वपूर्ण चाहिँ धानको नेपाली अर्थतन्त्रसँगको सम्बन्ध हो।

"समग्र कृषिले देशको कुल गार्हस्थ उत्पादनमा साढे २६ प्रतिशत योगदान दिएको छ। कुल कृषि उत्पादनमा धानको २० प्रतिशत योगदान छ," कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयका वरिष्ठ कृषि अर्थ विज्ञ विनोद भट्टराईले बताए।

त्यसको अर्थ के हो भने धानको उत्पादनमा हुने घटबढको समग्र आर्थिक वृद्धि दरमा समेत उल्लेख्य प्रभाव पर्छ।

आकाशको भर

अर्थतन्त्रको यति धेरै महत्त्वपूर्ण पाटो हुँदाहुँदै पनि धान उत्पादनको लागि नेपाल अझैपनि आकाशकै भर पर्नु परिरहेको छ।

हुन त चालु आर्थिक... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

वर्षमा नेपालले निकै राम्रो परिमाणमा धान उत्पादन गर्न सक्यो।

यो वर्ष ५६ लाख मेट्रिक टन धान उत्पादन भयो। तर यसको मुख्य कारण गएको वर्षभर भएको राम्रो वर्षात मानिन्छ।

पूर्व सचिव एवं कृषिविद् हरि दाहाल भन्छन्, "तर यसपटकको सुरुवाती कमजोर वर्षा लगायतका कारणले आउने वर्ष अप्ठेरो पर्ने सम्भावना पनि छ। सबभन्दा मुख्य कुरा त हामीले राम्रो सिँचाइ सुविधा अनि मलखादको व्यवस्था गर्न सकेका छैनौँ।"

कुल कृषियोग्य भूमिमध्ये मुस्किलले २० प्रतिशत जतिमा बाह्रैमासा सिँचाइ सुविधा उपलब्ध छ। बाँकीमा त आकाशकै भर हो।

"उपलब्ध भएका ठाउँका सिँचाइ सुविधा पनि कति त भन्नुमात्रका छन्। ती प्रभावकारी छैनन्," दाहालले बताए।

मलको सदाबहार सङ्कट

मलखादजस्ता अन्य आवश्यक विषयमा पनि नेपाल कमजोर नै मानिन्छ। त्यसैले दक्षिण एसियामा नेपालको उत्पादकत्व थोरै रहेको छ।

खेतीपाती गर्नुपर्ने बेला देशैभर किसानहरू मलको खोजीमा दौडनुपर्ने बाध्यता अझै जारी नै देखिन्छ।

तिनै किसानमध्येकी एक हुन् झापा बुद्धशान्ति गाउँपालिकाकि विमला लिम्बु जसलाई अहिले सोही चटारोले छोपेको छ।

आइतबार धान रोप्ने दिन बिहानैदेखि धानको बिउ काढ्न व्यस्त भएकी उनको गुनासो भने सरकारप्रति थियो।

उनले धान रोप्नका लागि चाहिने युरिया, डिएपी तथा पोटासलगायत रासायनिक मल नपाएको गुनासो गरिन्।

"धेरै सहकारीहरूमा गयौँ तर मल पाइएन। भारतको पानीट्याङ्कीबाट साइकलमा घुमाउँदै ल्याएको मल किन्न हामी बाध्य भयौँ। तर मल कस्तो हो थाहा छैन," उनले भनिन्।

दस कठ्ठा जमिनका लागि करिब एक बोरा मल खरिद गरेर धान रोप्न लागिएको उनले बताइन्।

अर्की किसान इन्द्र लिम्बुले उनको एक बिघा ७ कठ्ठा जग्गाका लागि २५ केजी मात्र रासायनिक मल पाएको बताइन्।

उनले भनिन्, "अब यति जग्गाका लागि त्यति मलले के हुन्छ र? अब बालुवा मिसाएर छर्नु त होला नि।"

प्रायः किसानको हालत उस्तै छ।

आत्मनिर्भर कहिले?

यो चालु आर्थिक वर्षमा निकै धेरै धान उत्पादन भएको सरकारले बताउँदै गर्दा बर्सेनि दशौँ अर्ब रुपैयाँको चामल आयात भइरहेको आँकडा पनि आएका छन्।

"सोझो हिसाबले नेपाललाई पूर्ण आत्मनिर्भर हुन ७० लाख मेट्रिक टन धान बर्सेनि चाहिने देखिन्छ," दाहालको भनाइ छ।

तर सरकारी अधिकारीहरू चाहिँ सहरका बासिन्दाले बासनादार आयातित चामल रुचाउनाका कारण चामल आयातको परिमाण बढेको हुन सक्ने बताउने गरेका छन्।

"केही दशक अगाडि नेपाल धानमा आत्मनिर्भर थियो भनिन्छ। त्यतिखेर...


विवादका दुई प्रमुख जड- 'सहमति एक अंश पनि कार्यान्वयन नहुनु' र पदमा 'आफू निकट मान्छे राख्न हानथाप हुनु' रहेको नेकपाकै जिम्मेवार नेताहरूले बीबीसीलाई बताएका छन्।

गएको साउनमा शीर्ष नेताहरूबीच उत्पन्न विवाद हल गर्न गठन गरिएको कार्यदलले संसद्‌को बाँकी कार्यकाल ओली नै प्रधानमन्त्री रहने, पार्टीको कार्यकारी अधिकार प्रचण्डले प्रयोग गर्ने, सरकारका कामकारबाही पार्टीको सल्लाहमा हुने, केन्द्र र प्रदेशमा मन्त्रिपरिषद्को पुनर्गठन गर्ने, पार्टी एकतामा केन्द्रित हुने जस्ता सुझाव दिएको थियो।

कार्यदलको सहमतिपछि लामो समयदेखिको विवाद समाधान हुने ठानिएको थियो।

सहमति 'एक अंश पनि कार्यान्वयन भएन'

नेकपा संसदीय दलका उपनेता सुवासचन्द्र नेम्वाङ दुई अध्यक्षबीच भएको सहमति कार्यान्वयनमा नगएकाले अहिले समस्या देखिएको बताउँछन्।

उनले भने, “विगतमा भएका कतिपय सहमति कार्यान्वयनमा जानुपर्ने हो, त्यो भइरहेको छैन। कार्यदलले दिएका सुझावमध्ये कतिपयको कार्यान्वयनका लागि अध्यक्ष प्रचण्ड र महासचिवले सात दिनभित्र वा १० दिनभित्र गृहकार्य गरिसक्नुपर्ने भनिएको थियो। त्यसको एक अंश पनि कार्यान्वयन भएको छैन।”

तर त्यसलगत्तै राजदू... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

त नियुक्तिदेखि मन्त्रिमण्डलमा हेरफेर र कर्णाली प्रदेशमा पूर्वमाओवादी पृष्ठभूमिका मुख्यमन्त्रीलाई अविश्वासको प्रस्ताव ल्याइएको विषयलाई लिएर नेकपाभित्र फेरि कलह चर्कियो।

आइतवार कर्णालीका मुख्यमन्त्री महेन्द्रबहादुर शाहीले आफूविरुद्ध अविश्वास प्रस्ताव विफल तुल्याउन साथ दिने नेकपाका वरिष्ठ नेता माधवकुमार नेपाल पक्षका नेताहरूसँग भएको सहमतिअनुसार मन्त्रिपरिषद् पुनर्गठनको तयारी अघि बढाएको बताइएको थियो।

तर पार्टीभित्र चर्किएको विवादका माझ अध्यक्ष प्रचण्डले प्रदेशमा ओलीपक्षीय मन्त्री हटाउने उक्त निर्णय कार्यान्वयन नगर्न निर्देशन दिएपछि उनले त्यसलाई स्थगित गरेको बताइएको थियो।

आफू पक्षका सामाजिक विकासमन्त्री दल रावल र उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरणमन्त्री नन्दसिंह बुढा हटाइए केन्द्रमा रहेका प्रचण्डनिकट मन्त्रीहरूलाई हटाउने चेतावनी प्रधानमन्त्री ओलीले दिएको बताइन्छ।

उपनेता नेम्वाङ पार्टीभित्र ओली र प्रचण्डलाई मिल्न नदिने शक्तिहरू रहेकाले गतिरोध आएको बताउँछन्।

उनले भने, “कर्णालीमा अविश्वासको प्रस्ताव फिर्ता लिनुपर्छ भनिएको थियो र त्यो फिर्ता भइसकेकाले त्यहाँ हटाइएका प्रमुख सचेतकलाई  यथास्थिति कायम गरिनुपर्छ र दुई जना अध्यक्षबीच कुराकानी हुनुपर्छ।”

भागबन्डाको किचलो

प्रचण्ड निकटस्थ मानिने नेता हरिबोल गजुरेलले ओली र प्रचण्डबीचका कुराकानीका अन्तर्वस्तु आफूले बुझ्न छाडेको बताए।

उनले भने, “उहाँहरू दुई जना कुरा गर्नुहुन्छ र सहमति भयो भन्नुहुन्छ। फेरि कुरा अरू नै आउन थाल्छ। फेरि एउटाले एक थोक र अर्कोले अर्को थोक भन्नुहुन्छ। सत्य नै पत्ता लगाउन गाह्रो हुन थाल्यो।”

स्थायी समिति सदस्य गजुरेलका अनुसार मन्त्रिपरिषद् पुनर्गठनको विषय ओली र प्रचण्डबीच विवादको मुख्य जड हो।

उनले भने, “अहिले सरकारमा आएर गाँठो पर्‍यो। ओलीजी केहीलाई राख्न खोज्नुहुन्छ, प्रचण्ड कमरेड केहीलाई राख्न खोज्नुहुन्छ। दुवै जना आ-आफ्ना पक्षधर नामका कुरामा केन्द्रित भएकाले सबै कुरा बिग्रिएको हो।”

उनले एकीकरणबाट नयाँ पार्टी गठन भएपनि नेकपा एमाले चलाए जस्तै प्रधानमन्त्री ओलीले व्यवहार गरेको र माओवादी चलाए जस्तै कार्यशैली प्रचण्डले देखाएको हुँदा समस्या समाधान हुन नसकिरहेको बताए।

उनले कतिपय राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय शक्तिले नेकपाको फुट देख्न चाहेको भएपनि दुवै अध्यक्षहरूले आफूलाई रूपान्तरण गरेर पार्टीलाई एकताबद्ध बनाउनुपर्ने बताए।

पार्टी अध्यक्ष र...


विवादको एक पक्ष रहेका र देशको कार्यकारी भूमिका भएका ओलीले आयोग पुगेर दिएको उक्त अभिव्यक्तिलाई विभिन्न व्यक्तिहरूले फरक-फरक ढङ्गले अर्थ्याइरहेका छन्।

कतिपयले पछिल्ला दिनहरूमा सरकारले आयोगको "क्षेत्राधिकार र स्वायत्तता"मा असर पर्नेगरी कदमहरू चालेको भन्दै ओलीको पछिल्लो अभिव्यक्तिलाई पनि त्यसैसँग जोडेका छन्।

यद्यपि सरकार पक्षले चाहिँ ओली निर्वाचनको तयारीबारे जानकारी लिन मात्र आयोगमा पुगेको बताएको छ।

नेकपाको अर्को खेमाका नेताहरूले भने त्यसलाई निर्वाचन आयोगमा "कार्यकारीको हस्तक्षेप" भन्ने आरोप लगाएका विवरणहरू पनि सार्वजनिक भएका छन्।

निर्वाचन आयोगका पूर्वप्रमुखहरू के भन्छन्?

निर्वाचन आयोगका पूर्वप्रमुखहरूका अनुसार देशको कार्यकारी प्रमुखले निर्वाचन आयोगमा पुगेर निर्देशन दिन सक्दैनन् तर केही आग्रह गर्न सक्छन्।

निर्वाचनको तयारीबारे जानकारी लिन र अहिले विवादको एउटा पक्ष भएकाले त्यसबारे आफ्नो मत राख्न पनि पाउँछन्।

तर उनीहरूका भनाइमा सरकारले निर्वाचनको घोषणा गरेर त्यसपछि गरेका कतिपय निर्णयले आयोगको स्वायत्ततामा प्रश्न उठेको देखिन्छ।

त्यसले निर्वाचनको विश्वसनीयतामा प्रश्न उठ्ने भएकाल... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

े आयोग सचेत हुनुपर्ने देखिन्छ।

पूर्व प्रमुख निर्वाचन आयुक्तहरूका अनुसार सरकारका पछिल्ला केही निर्णय र ओलीले मङ्गलवार दिएको अभिव्यक्तिले सङ्केत गरेका तीन कुरा:

१. आयोगको स्वायत्ततामा प्रश्न

सरकारले गरेका पछिल्ला केही निर्णयले आयोगको स्वायत्ततामाथि प्रश्न उठ्ने अवस्था बनेको भूतपूर्व प्रमुख निर्वाचन आयुक्तहरूको भनाइ छ।

तीमध्येका एक भोजराज पोखरेलका भनाइमा अहिलेको परिस्थिति हेर्दा स्वायत्त निकायहरूमा स्वायत्ततामा क्षयीकरण देखिएको छ।

"कार्यकारीका अगाडि अरू लत्र्याकलुत्र्युक पर्ने गरेको देखिन्छ, त्यो राम्रो होइन," उनले भने।

पोखरेलका भनाइमा हालैका केही घटनाले निर्वाचन आयोगको स्वायत्तताप्रति चिन्ता सिर्जना गरिदिएको छ।

उदाहरण दिँदै उनले यी तीनवटा घटना उल्लेख गरे

अर्का भूतपूर्व प्रमुख निर्वाचन आयुक्त नीलकण्ठ उप्रेतीले पनि आयोगले निर्वाचन घोषणा भइसकेपछि पनि दलको विवाद निरूपण गर्न पाउने व्यवस्थासहित नियमावली संशोधन गरेको प्रसङ्गमा आयोग कार्यकारीको दबावमा देखिएको बताउँछन्।

उनले भने, "निर्वाचन आयोगले नियमावली बनाउने अधिकार छ कानुनले दिएको त्यो अधिकार प्रयोग गरेर बनाएको नियमावली राजपत्रमा निकाल्न नदिनु चाहिँ सरकारको गल्ती हो र सरकारले निर्वाचन आयोगलाई क्षमताविहीन बनाउन खोजेको हो। र आफ्नो एउटा महाशाखाको रूपमा देख्न खोजेको हो।"

२.  निर्वाचनको विश्वसनीयतामा प्रश्न उठ्न सक्ने

पूर्वप्रमुख आयुक्तहरू निर्वाचन सबैलाई मान्य हुने र विश्वसनीय हुन नसके त्यसको अर्थ नरहने बताउँछन्।

सबैलाई मान्य र विश्वसनीय होस् भनेर नै नेपालको जस्तो राजनीतिक प्रणाली अपनाएका देशहरूमा निर्वाचन घोषणापश्चात् निर्वाचनसम्बन्धी शक्ति आयोगमा जाने गरेको पोखरेलले बताए।

तर अहिलेका गतिविधिले आयोगमा जानुपर्ने शक्ति कार्यकारीबाट निर्देशित भइरहेको देखिनु चिन्ताजनक भएको उनको भनाइ छ।

त्यसले निर्वाचन नै नहुने र वातावरण अन्यत्र पो जान्छ कि भन्ने भय पैदा भएको पोखरेलले बताए।

३. आयोगले नेकपामा विवाद छैन भन्ने अर्थमा लिओस् भन्ने प्रधानमन्त्रीको चाहना

पूर्वप्रमुख निर्वाचन आयुक्त उप्रेतीले मङ्गलवार ओलीले आयोगमा पुगेर दिएको अभिव्यक्तिले आयोगले दलमा विवाद छैन भन्ने अर्थमा लिइदिओस् भन्ने सङ्केत गरेको बताए।

उनका अनुसार दलमा विवादै छैन भन्ने अर्थमा लिइदिओस्  भन्ने चाहना प्रधानमन्त्रीमा देखिएको छ।

प्रधानमन्त्रीले नियामलावलीमा निर्वाचन प्रारम्भ भएपछि...


विवाह पञ्चमीका अवसरमा रामको जन्तीको टोलीलाई नेतृत्व गर्न योगी आदित्यनाथ बुधवार विहान जनकपुर आइपुगेका हुन्।

रामको जन्मभूमि मानिने अयोध्याबाट हरेक वर्ष सीताको माइतीघर जनकपुरधाममा साधुसन्तहरूको टोलीसहित जन्ती आउने प्रचलन रहेको छ।

दुलही पक्षको भूमिकामा रहने जनकपुरवासीले जन्तीको ठूलो स्वागत सत्कार गर्ने परम्परामा यसपटक उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्रीको सहभागिताका कारण विशेष चहलपहल र रौनक थपिएको त छ नै चर्चा पनि ठूलै भएको छ।

भारतको गोरखनाथ मठका प्रमुख तथा उत्तर प्रदेश राज्यका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथलाई नै भगवान रामको जन्तीको नेतृत्वकर्ता बनाएर जनकपुर पठाउनुका पछाडि भारतको हिन्दूत्ववादी पार्टी बीजेपीका नेता तथा प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको विशेष स्वार्थ रहेको भनि  विभिन्न टिप्पणीहरू भइरहेका छन्।

नेपाल भारत सम्बन्धका जानकार तथा भारतीय सेनाका भूतपूर्व अधिकारी अशोक मेहता भन्छन् योगी आदित्यनाथमार्फत् प्रधानमन्त्री मोदी धार्मिक कूटनीति बढाउने प्रयासमा छन्।

बीबीसीसँग कुरा गर्दै  राजनीतिक टिप्पणीकार पनि  रहेका जनरल अशोक मेहताले "काम नपाएर पटक-पटक नेपाल आउने गरेको" भन्ने आलोचनालाई पन्छाउन... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

पनि प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले आफ्ना प्रतिनिधिका रूपमा योगी आदित्यनाथलाई जनकपुर पठाएको टिप्पणी गरे।

मेहताले भने, "धार्मिक कूटनीतिलाई बढावा दिने प्रयासमा मोदीजीले योगी आदित्यनाथलाई नेपाल पठाएका हुन्। तर धार्मिक कूटनीतिभन्दा यसको राजनीतिक सन्देश बेसी छ।"

यद्यपि त्यो राजनीतिक सन्देशबारे मेहताले विस्तृत केही खुलाएनन्।

राजनीतिक फाइदा

तर सन् २०१९ मा भारतमा हुने आमनिर्वाचनमा सत्तारूढ भारतीय जनता पार्टीलाई योगी आदित्यनाथको भ्रमणले राजनीतिक फाइदा पुर्‍याउन सक्ने मेहताको ठम्याइ छ।

आदित्यनाथ नेपाल आउने कुरामा किन विवाद

मोदी भ्रमणसँगै रामायण सर्किटमा जनकपुर

उत्तरप्रदेशको राजधानी लखनउबाट नौजना मात्र अट्ने सानो विमानमा जनकपुर पुगेका योगी आदित्यनाथलाई जन्तीका रूपमा स्वागत गरिएको थियो।

हिन्दूत्ववादी नेता योगी आदित्यनाथको सुरक्षालाई मध्यनजर गर्दै जनकपुरमा सुरक्षा व्यवस्था अत्यन्त कडा बनाइएको थियो।

योगी आदित्यनाथ आउनुभन्दा केहीबेर अगावै जानकी मन्दिरको भित्री र बाहिरी भागबाट सर्वसाधारणलाई हटाइएको थियो। मन्दिरमा करिब पाँच घण्टासम्म सर्वसधारणको पूजाआजामा रोक लगाइएको थियो।

विश्वास

हिन्दू धर्मशास्त्र अनुसार त्रेतायुगमा राम र सीताको जनकपुरधाममा विवाह भएको थियो। सीता स्वयंवरमा राम र उनका भाइहरूसँगै आएको धार्मिक विश्वास छ।

रामले जनकराजाको दर्वारमा रहेको  शिव धनुष तोडेपछि सीतासँग विवाह तय भएको थियो र रामका पिता दशरथले अयोध्याबाट जन्ती लिएर आएपछि विवाह भएको थियो।

२०६२ सालदेखि अयोध्याबाट जन्ती आउन थालेको हो। तर पहिलो पटक जन्तीको नेतृत्व रामजन्मभूमि मानिने अयोध्या रहेको प्रदेशका मुख्यमन्त्रीले गरेका हुन्।

यसअघि साधुसन्तहरू नै जन्ती भएर आउने गर्थे। विगतका तुलनामा विवाह महोत्सवमा यो वर्ष बढी रौनक देखिएको छ भने खर्च पनि बढी नै गरिएको देखिन्छ।

जानकी मन्दिरलाई बेहुलीझैँ सिँगारिएको छ। जन्तीको  सम्मानमा प्रदेश सरकारले भण्डाराको आयोजना गरेको छ।

जन्ती भएर आएका साधुसन्तलाई प्रदेश सरकारले बिदाइ समेत गरेको छ। बिदाइमा जन्तीलाई सीताराम अङ्कित वस्त्र प्रदान गरेको छ।


विशेष अनुसन्धानकर्ता रोबर्ट म्युलर नेतृत्वको टोलीले रुसको आरोपित हस्तक्षेपबारे अनुसन्धान गरिरहेको छ।

आफूले प्रश्नहरूको निकै सजिलो ढङ्गले जवाफ दिएको भन्दै ट्रम्पले आफ्ना जवाफहरू रोबर्ट म्युलर नेतृत्वको टोलीलाई बुझाउन बाँकी रहेको पत्रकारहरूलाई बताए।

ट्रम्पले आफ्नो चुनावी अभियान समूह र मस्कोबीच साठगाँठ भएको भन्ने आरोप अस्वीकार गर्दै आएका छन्।

लम्बेतान

बिहीवार सामाजिक सञ्जाल ट्विटरमा ट्रम्पले जारी अनुसन्धानलाई 'नचाहिँदो काम' को संज्ञा दिए।

उनले लम्बेतान अनुसन्धानमा संलग्नहरू 'देशका लागि लज्जा' भएको टिप्पणी समेत गरे।

महान्यायाधिवक्ता जेफ सेसन्सलाई राजीनामा दिन बाध्य पारेको एक हप्तापछि ट्रम्पका ट्वीटहरू आएका हुन्।

रोबर्ट म्युलर

ट्रम्पले सेसन्सको स्थानमा म्याथु ह्विटेकरलाई ल्याएका छन्, जसले म्युलरलाई बर्खास्त गर्न सक्छन् अथवा उनको अनुसन्धानलाई रोक्न पनि सक्छन्।

शुक्रवार पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले 'हुनै नपर्ने' अनुसन्धानमा 'लाखौँ लाख डलर खर्च भएको' टिप्पणी गरे।

'बदनियतपूर्वक'

अनुसन्धानका क्रममा आफूलाई प्रश्न लेख्नेहरूले 'बदनियतपूर्वक' प्रश्न लेखेको पनि ट्रम्पले आरोप लगाए।

... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

सोधिएका सबै प्रश्नको जवाफ दिएको बताउँदै ट्रम्पले भने, "मेरा वकिलहरूले मेरा लागि जवाफ लेख्दैनन्, मै लेख्छु। मलाई शृङ्खलाबद्ध प्रश्न सोधिएको थियो र मैले सजिलो तरिकाले सबैको जवाफ दिएको छु।"

अनुसन्धानका क्रममा ठ्याक्कै कस्ता प्रश्न सोधिएका छन् भन्ने कुरा थाहा हुन नसकेको बताइएको छ।

यद्यपि ट्रम्पका एकजना वकिल रुडी जुलियानीले चुनावपछिका प्रश्नहरूको जवाफ राष्ट्रपतिले नदिएको द वाशिङटन पोस्टलाई बताएका छन्।


विशेष फौजले गरेको कारबाहीका क्रममा आफ्ना एक सैनिकको ज्यान गएको र अर्का घाइते भएको इजरेली सेनाले जनाएको छ।

गाजापट्टीको दक्षिणमा पर्ने खान युनिसदेखि पूर्वमा भिडन्त भएको हो।

गाजा क्षेत्रबाट रकेट प्रहार गरिएका चेतावनीयुक्त साइरन दक्षिणी इजरेलमा सुन्न सकिन्थ्यो र प्रहार गरिएका थुप्रै रकेट खसालिएका छन्।

'कायरतापूर्ण'

इजरेली प्रधानमन्त्री बेन्जमिन नेतन्याहुले आफ्नो फ्रान्स भ्रमण छोट्याई स्वदेश फर्कने निर्णय गरेका छन्।

प्रथम विश्वयुद्ध अन्त्य भएको शतवार्षिकीका अवसरमा फ्रान्समा आयोजित कार्यक्रमका लागि उनी त्यहाँ गएका हुन्।

गाजा क्षेत्रमा वर्चस्व कायम गरेको हमास समूहका एकजना प्रवक्ताले घटनालाई 'कायरतापूर्ण इजरेली आक्रमण'को संज्ञा दिएका छन्।

हमलामा खान युनिसस्थित इज्जेदिन अल-कसाम ब्रिगेडका कमान्डर शेख नुर बराकेह मारिएका हुन्।

एउटा कारबाट इजरेली विशेष फौजले आक्रमण गरेको हमासले जनाएको छ।

तनाव

त्यसपछि भिडन्त सुरु भएको थियो। ट्याङ्कहरूले घेरा हालेर इजरेलले हवाई हमला गरेको थियो।

हमलाबारे इजरेली सेनाले विस्तृत विवरण सार्वजनिक गरेको छैन, तर अहिले आफ्नो फौज फर्किसकेको जनाएको छ।

एउटा वक्तव्य... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

मा इजरेली सेनाले इजरेली प्रतिरक्षा फौज र विशेष सुरक्षा बल गाजापट्टीमा एउटा गोली हानाहानको घटनामा संलग्न भएको जनाएको छ।

के हो जेरुसलेम विवाद?

घटनामा प्रतिरक्षा फौजका एक सदस्य मारिएको र अर्का एक घाइते भएको उसले जनाएको छ।

पछिल्ला महिनाहरूमा इजरेल र हमास समूहबीच तनाव चर्किँदै गएको बताइन्छ।


विशेषगरी निजी क्षेत्रबाट सञ्चालित स्वास्थ्य संस्थाप्रति त्यस्तो आरोप लागिरहेका बेला स्वास्थ्य मन्त्रायलयका एकजना उच्च अधिकारीले "बिरामीको उपचार नगरिए कारबाही गरिने" चेतावनी दिए।

निजी स्वास्थ्य संस्था सञ्चालकहरूले चाहिँ "त्यसरी बिरामीको उपचार नै नगरिएको नभई उपकरण र सामग्री अभावका कारण केही स्थानमा समस्या देखिएको हुनसक्ने" बताएका छन्।

कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणकामाझ स्वास्थ्य संस्थाहरूले बिरामी समयमै भर्ना नगर्दा र चिकित्सकहरूले उपचार गर्न अस्वीकार गर्दा कतिपयको निधनसमेत भएका खबरहरू विभिन्न सञ्चारमाध्यममा आएका छन्।

उपभोक्ता अधिकारकर्मीहरूले तत्कालै हस्तक्षेप गर्न र नागरिकको स्वास्थसम्बन्धी हक स्थापित गर्न सरकारसँग माग गरेका छन्।

गुनासो

कतिपय बिरामी, बिरामीका आफन्त र उपभोक्ता अधिकारकर्मीहरूले स्वास्थ्य संस्थाहरूले बिरामीहरूलाई ढोकैबाट फर्काउने गरेको गुनासो गरेका हुन्।

नेपाल मेडिकल काउन्सिल र स्वास्थ्य मन्त्रालयका अधिकारीहरूले पनि त्यस्तो गुनासो आइरहेको पुष्टि गरे।

नेपाल मेडिकल काउन्सिलका उपाध्यक्ष प्राध्यापक नारायणविक्रम थापाले भने, "हामीलाई पनि कतिपय हाम्रा सदस्यहरूबाटै त्यस्तो गुन... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ासो आएको छ, हामीले त्यसलाई नजिकबाट नियालिरहेका छौँ। हामीले निर्देशन पनि दिइसकेका छौँ"

उनले कतिपय स्थानमा चिकित्सक र बिरामीबीचको असमझदारीले पनि यस्तो अवस्था आएको हुनसक्ने बताए।

उनले चिकित्सकहरूले बिरामी नै हेर्दिन भन्न नपाउने र त्यो आचार संहिता विपरित हुने बताए।

स्वास्थ्य संस्था सञ्चालकको भनाइ

निजी स्वास्थ्य संस्थाका सञ्चालकहरूले भने सञ्चारमाध्यममा आएको जस्तो अवस्था सिर्जना नभएको दाबी गरेका छन्।

एसोसिएसन अफ प्राइभेट हेल्थ इन्सिट्च्युसन अफ नेपाल (अफीन)का महासचिव हेमराज दाहालले भने, "जुन ढङ्गले मिडियामा आएको छ हाम्रो अवस्था त्यस्तो छैन। सबै अस्पतालहरूलाई सङ्कटका समयमा राज्यलाई भरपूर सहयोग पुर्‍याउनु पर्छ भनेर हामीले पटकपटक भनेका छौ र अस्पतालहरूलाई पत्राचार पनि गरिसकेका छौँ।"

उनले बहिरङ्ग सेवा बन्द भएकाले धेरै अस्पतालमा पहिलेको जस्तो सेवा प्रवाह नभएको बताए। तर सबैले आकस्मिक सेवा दिइरहेको दाबी उनको छ।

बिरामीको अनुभव

तर सामान्य रूघाखोकी लागेर अस्पताल पुगेका बिरामीहरूले पनि अस्पतालको गेटैबाट फर्काइएको अनुभव बीबीसीसँग साझा गरेका छन्।

उनीहरूका अनुसार अस्पतालमा भित्र छिर्न दिइए पनि चिकित्सकहरूले निकै टाढाबाट लक्षणहरू मात्र सोधेर औषधिको नाम लेखेर परैबाट फालिदिने गरेका छन्।

हाल निको भइसकेका तर त्यस्तै अनुभव गरेका विराटनगरका एकजना बिरामी रामप्रसाद निरौलाले बीबीसीसँग आफ्नो अनुभव यसरी सुनाए:

अमानवीय र कानुन विपरितको कार्य

उपभोक्ता अधिकारकर्मीहरूले चाहिँ अस्पतालहरूले जुनसुकै रोग र लक्षण देखिएर अस्पताल पुगेको बिरामीलाई भर्ना नलिनु 'अमानवीय र कानुनी रूपमा दण्डनीय' भएको बताए।

अधिवक्तासमेत रहेका एकजना उपभोक्ता अधिकारकर्मी ज्योति बानियाँले भने, "निजी अस्पताल र त्यहाँ कार्यरत चिकित्सकहरूले यस्तो बेलामा पनि असहयोग गरेको देखिएको छ। जुन बिरामी आए पनि कोरोनाभाइरस लागेको भन्दै अन्त रेफर गर्ने गरेका छन्। यो कानुनी रूपमा पनि दण्डित हुनसक्ने कार्य हो।"

निर्देशिकामा भएको व्यवस्था

उनले कानुनले तोकेको कुराहरू निजी अस्पतालहरूले पूरा नगर्ने र सरकारले अनुगमन नगर्ने गर्दा अहिलेको समस्या उत्पन्न भएको बताए।

बाँनियाले अस्पतालहरूले 'स्वास्थ्य संस्था स्थापना, सञ्चालन तथा स्तरोन्नति मापदण्डसम्बन्धी निर्देशिका' विपरीत कार्य गरेकाले सरकारले कारबाही गर्नुपर्ने माग गरे।

सुरक्षा सामग्री अभावले समस्या

चिकित्सकहरूले प्रयोग...


विशेषगरी फेसबुक र ट्विटरमा कतिपय प्रयोगकर्ताहरूले उनलाई 'दूरद्रष्टा तथा राष्ट्रनिर्माता' भनिएकोमा व्यङ्ग्यात्मक टिप्पणीहरू गरिरहेका छन्।

केहीले भने अघोषित भारतीय नाकाबन्दीका बेला उनले लिएको अडानको उदाहरण दिँदै सम्मानको बचाउ गर्दै ओलीको मुक्तकण्ठले प्रशंसा गरेका छन्।

सरकारी सञ्चारमाध्यमहरूले पनि ओलीले पाएको सम्मानलाई प्रमुखताका साथ प्रचारप्रसार गरेका थिए।

ओलीले यसअघि पनि विभिन्न स्थानमा लिएका मानार्थ विद्यावारिधि र सम्मानहरूको आलोचना हुने गरेको थियो।

मनोवैज्ञानिकहरू चाहिँ ओलीसहित नेताहरूले जहाँ पनि र जस्तो पनि सम्मान ग्रहण गर्न जानुलाई प्रभावकारी ढङ्गले जिम्मेवारी वहन गर्न नसकेर 'मैले केही गरेको छु है' भनेर देखाउन खोज्ने मनोवृत्तिसँग तुलना गर्छन्।

के हो सम्मान?

एसियन एसोसिएसन अफ म्यानेजमेन्ट अर्गनाइजेसन्स् (आमो) ले ओलीलाई शुक्रवार राजधानी काठमाण्डूमा उक्त सम्मान प्रदान गरेको थियो।

त्यसलाई 'आमो भिजिनरी लिडर एण्ड नेशन बिल्डर अवार्ड-२०२०' भनिएको छ।

त्यसलाई सरकारी र अन्य केही सञ्चारमाध्यमहरूले पनि "ओली एसियाकै दूरदर्शी नेताका रूपमा" सम्मानित भएको भन्दै खबर प्रकाशन र प्रसारण ग... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

रेका थिए।

सरकारी मुखपत्र गोरखापत्रले शनिवार प्रथम पृष्ठको मुख्य समाचारको पूरकका रूपमा "प्रम ओली एसियाली दूरदर्शी नेता" शीर्षकमा उक्त समाचार छापेको छ।

शुक्रवार प्रधानमन्त्रीको सचिवालयले पनि 'प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली एसियाली दूरद्रष्टा नेता तथा राष्ट्रनिर्माण अवार्डबाट सम्मानित' भन्दै सञ्चारमाध्यमहरूलाई उक्त कार्यक्रमका तस्बिरहरू प्रेषित गरेको थियो।

मानार्थ सम्मान

सरकारी सञ्चारमाध्यमहरूले निकै महत्त्व दिएको र सामाजिक सञ्जालमा आलोचित बनेको उक्त सम्मान खासमा मानर्थ सम्मान मात्र भएको आयोजकले बताएका छन्।

गोरखापत्रमा प्रकाशित समाचार

आयोजक आमोका काउन्सिल सदस्य एवम् नेपाल व्यवस्थापन सङ्घका महासचिव मोहन ओझाले "उक्त अवार्ड एसियाभरका उत्कृष्ट नेताहरू छानेर नदिइएको" बताए।

उनले भने, "नेपाल भ्रमण वर्ष पनि भएकाले आमोलाई हामीले यसपालिको कार्यक्रम नेपालमा गर्न आग्रह गर्‍यौँ। त्यो स्वीकृत भएर नेपालमा आयोजना गरियो। खासमा आमोले जुन देशमा कार्यक्रम आयोजना गर्छ त्यहाँका कार्यकारी प्रमुखलाई यस्तो सम्मान दिने गर्छ।"

तर आमोले यस्तो सम्मान दिन थालेको गत वर्षदेखि मात्र हो। उसले गत वर्ष मलेशियाका राष्ट्रपति महाथिर मोहम्मदलाई यस्तै सम्मान दिएको थियो।

धेरैले महाथिरसँग तुलना गरेर यो सम्मान खासमा सबै नेताहरूको कार्यक्षमता हेरेर दिइन्छ भन्ने ठानेको हुनसक्ने ओझाले बताए।

उनले भने, "यो त मानार्थ सम्मान मात्र हो यसमा कुनै त्यस्तो छनोट प्रकृया अपनाइएको हुँदैन। यसको त्यस्तो धेरै विरोध र प्रशंसा हुनुपर्ने जस्तो मलाई लाग्दैन।"

जम्मा ११ देशका सदस्य

नाम एसिया राखिएको भए पनि आमो एसियाभरि नै क्रियाशील छैन।

यसका सदस्यहरू पनि एसियाभरि सबै देशमा नरहेको ओझाले बताए।

आमो स्वतन्त्र, गैरराजनीतिक र गैरनाफामूलक संस्था रहेको उसको आधिकारिक वेबसाइटमा उल्लेख छ।

यसलाई विभिन्न देशहरूमा रहेका न्याशनल म्यानेजमेन्ट अर्गनाइजेसनहरूले आफ्नो छाता सङ्गठनका रूपमा मान्ने गर्छन्।

एसिया प्रशान्त क्षेत्रमा 'व्यवसायीक व्यवस्थापन विकास'को प्रवर्धन, सहजीकरण र सहयोग गर्ने उद्देश्य यसले राखेको त्यहाँ लेखिएको छ।

आमोका हाल अस्ट्रेलिया, हङ्कङ, भारत, मकाउ, मलेशिया, नेपाल, न्युजिल्यान्ड, पाकिस्तान, फिलिपिन्स, श्रीलंका र कोरियाका गरी जम्मा ११ सदस्यहरू मात्र रहेका छन्।

आमोको आधिकारिक वेबसाइटमा लेखिएको छ, "आमोका गतिविधिहरू राष्ट्रियस्तरका म्यानेजमेन्ट...


विश्लेषक क्रिस्टोफर ओ क्लेरी र विपिन नारङले त्यसले दक्षिण एशियाको शान्ति र सुरक्षामा पार्न सक्ने प्रभावको विश्लेषण गरेका छन्।

भारतीय रक्षामन्त्री राजनाथ सिंहले हालै परमाणु अस्त्र सम्बन्धी लामो समय देखिको भारतीय नीति दोहोर्‍याउने क्रममा आफ्नो देशले द्वन्द्वको समयमा सबैभन्दा पहिले विनाशकारी अस्त्र प्रयोग नगर्ने बताए।

तर लगत्तै उनले 'कति लामो अवधिसम्म उक्त प्रतिबद्धता कायम रहन सक्ला?' भनेर प्रश्न पनि गरे।

सञ्चारमाध्यमहरूसँग कुरा गर्दै उनले अहिलेसम्म भारतले 'पूर्ण रूपमा उक्त सिद्धान्तलाई पालना गरेको' र 'भविष्यमा के हुन्छ त्यो परिस्थितिमा निर्भर' हुने बताए।

त्यसो भनेर उनले पहिला त्यस्ता अस्त्र प्रयोग नगर्ने भारतीय प्रतिबद्धता समाप्त नभइसकेको र त्यो स्थायी नीति पनि नभएको, अनि द्वन्द्वको समयमा कसैले पनि भारतलाई त्यसलाई पालना गर्न बाध्य बनाउन नसक्ने तर्फ  सङ्केत गर्न खोजेका थिए।

भारतले आफू प्रशासित कश्मीरको विशेष संवैधानिक हैसियत खारेज गरेपछि उक्त भूभागमा आफ्नो पनि दाबी प्रस्तुत गरिरहेको पाकिस्तानले आक्रोशित प्रतिक्रिया जनाएपछि उनको त्यस्तो अभिव्यक्ति आएको हो।

यो जथाभावी बोलिएको अभ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

िव्यक्ति थिएन। रक्षामन्त्री सिंह भारतले सन् १९९० दशकको अन्त्यतिर परमाणु अस्त्र परीक्षण गरेको स्थान पोखरणमा बोल्दै थिए।

उनले आफूले बोलेका कुराको अंश जस्ताको तस्तै आफ्नो आधिकारिक खाताबाट ट्विट गरे र सरकारको प्रेस सूचना ब्यूरोले उनको भनाइलाई उद्धृत गर्दै विज्ञप्ति जारी गर्‍यो।

यसरी हेर्दा पहिले परमाणु अस्त्र प्रयोग नगर्ने भारतीय नीति अब त्यहाँबाट अलि अस्पष्ट दिशातर्फ उन्मुख हुन लागेको यो अहिलेसम्मकै सबैभन्दा आधिकारिक सङ्केत हो।

यसको प्रभाव भनेको भारतले कुनै दिन आफ्नो सुरक्षाकालागि परमाणु अस्त्र सबैभन्दा पहिले प्रयोग गर्ने निर्णय लिन पनि सक्छ भन्ने हो।

पहिला प्रयोग नगर्ने नीति के हो?

शीतयुद्धको समयमा अमेरिका, सोभियत संघ, फ्रान्स र संयुक्त अधिराज्यले एकदमै खराब द्वन्द्वको अवस्थामा पहिला परमाणु अस्त्र प्रयोग गर्न सक्ने अधिकार सुरक्षित गरेका थिए। पहिलो पटक प्रयोग गर्नका लागि खासगरि दुईवटा अवस्था निर्धारण गरिएको थियो।

१)परम्परागत सैनिक युद्धका क्रममा लडाइको मैदानमा हार्ने जोखिम भएपछि रणनीतिक मानिएको परमाणु अस्त्र दुस्मनका फौजलाई प्रहार गरेर आफ्नो पराजय रोक्ने वा

२)कुनै पनि देशलाई आफ्नो दुस्मनले परमाणु अस्त्रबाट हमला गर्न सक्छ भन्ने आशंका भएमा उसले त्यो जोखिमलाई ध्यान दिँदै आफूले पहिले परमाणु अस्त्रले हमला गरेर दुस्मनका सकेसम्म बढी परमाणु अस्त्र भण्डारलाई नष्ट गर्ने।

चीनले सन् १९६४ र सन् १९६६ मा तीनवटा परीक्षण गरेको थियो।

जब भारतले सन् १९९८ मा परमाणु अस्त्र परीक्षण गर्‍यो उसले त्यो बेला परमाणु अस्त्र प्रयोग गरि लडाइँ गर्ने अवधारणालाई खारेज गरेको थियो।

 उसले आफूले परमाणु शक्ति प्रतिरोधका लागि मात्रै तयार पारेको बतायो र त्यसको अर्थ, भारतलेआफूसँग सीमित मात्रामा परमाणु अस्त्रको भण्डार हुने उल्लेख गर्‍यो।

भारतले चीन जस्तै पहिला परमाणु अस्त्र प्रयोग नगर्ने पक्षमा आफूलाई उभ्यायो।

जब चीनले सन् १९६४ मा पहिलो पटक परमाणु अस्त्रको परीक्षण गर्‍यो, उसले त्यही बेला आफू कहिल्यै पनि र कुनै पनि परिस्थितिमा पहिलो पटक परमाणु अस्त्र प्रयोग गर्ने मुलुक नबन्ने घोषणा गर्‍यो।

चीनको प्रतिबद्धतामा कहिल्यै पनि भारतले पूर्ण विश्वास नगरेको तथ्य हो र त्यही विरोधाभाषका कारण भारत स्वयंले पनि सन् १९९८ मा खुला रूपमा नै परमाणु अस्त्रको परीक्षण गरेको थियो।

चीन बाहेक, भारत अहिलेसम्म एउटै मात्र देश हो, जसले पहिले परमाणु अस्त्र प्रयोग...


विश्लेषकहरू इमरान खान र जनरल बाजवाबिचको सम्बन्ध निकै अद्भूत रहेको बताउँछन्

प्रधानमन्त्री कार्यालयद्वारा जारी गरिएको एक विज्ञप्तिका अनुसार जनरल बाज्वाको कार्यकाल बढाउने निर्णय सुरक्षास्थितिलाई ध्यानमा राखेर लिइएको हो।

सेनाप्रमुखको कार्यकाल बढाइने कुरा केही महिनादेखि चलिरहेको थियो।

भारतले भारत-प्रशासित कश्मीरको संविधानप्रदत्त विशेषाधिकार खोसेपछि भारत र पाकिस्तानबीच सम्बन्ध बिग्रिएको छ। यही बेला पाकिस्तानी सेनाप्रमुखको कार्यकाल बढाइएको हो।

बाज्वाले नोभेम्बर २०१६ मा सेनाको नेतृत्व सम्हालेका थिए।

उनलाई तत्कालीन प्रधानमन्त्री नवाज शरिफले सेनाप्रमुखमा नियुक्त गरेका थिए।

पुरानो नियुक्तिअनुसार जनरल बाज्वा यही नोभेम्बरमा सेवानिवृत्त हुँदै थिए।

'विशेष सम्बन्ध'

प्रधानमन्त्री कार्यालयद्वारा जारी गरिएको सङ्क्षिप्त सूचनाअनुसार जनरल कमर जावेद बाज्वालाई तीन वर्षका लागि अतिरिक्त कार्यकालका लागि सेनापतिमा नियुक्त गरिएको हो।

"यो कार्यकाल उनको वर्तमान कार्यकाल पूरा हुने दिनदेखि सुरु हुनेछ।"

उक्त सूचना प्रधानमन्त्री इमरान खानको हस्ताक्षरसहित जारी गरिएको थियो।

देशका मामिलामा सेनाको प्रभाव... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

का कारण सेनाप्रमुखको नियुक्ति वा उसको कार्यकाल प्रधानमन्त्रीको एउटा महत्त्वपूर्ण निर्णयका रूपमा हेरिन्छ।

यसले सरकार-सेना सम्बन्धलाई समेत परिभाषित गर्छ। विज्ञहरूका भनाइमा यसको प्रत्यक्ष असर देशको सरकार र उसको निर्णय लिने क्षमतामा पर्नेछ।

विश्लेषकहरूका भनाइमा जनरल बाज्वा र इमरान खानबीच विशेष सम्बन्ध छ।

निकै लामो समयपछि यस्तो समय आएको छ जब पाकिस्तानको राजनीतिक र सैन्य नेतृत्वले एकै दिशामा देशको भविष्यबारे सोचिरहेका छन्।

तर सोही देशका विपक्षी नेताहरूले भने इमरान खानले सेनाको सहयोगमा सत्ता हासिल गरेको आरोप लगाएका छन् जसलाई खानको पार्टी पीटीआईले खण्डन गर्दै आएको छ।


विश्व आर्थिक मञ्चको सहकार्यमा प्रतिष्ठित अमेरिकी विश्वविद्यालयहरु यल तथा कोलम्बियाद्वारा तयार पारिएको 'इन्भाइरोमेन्ट पर्फर्मेन्स इन्डेक्स' (इपीआइ)को यसपालिको प्रतिवेदन स्वीट्जरल्याण्डको डाभोसमा यही साता सार्वजनिक गरिएको थियो।

त्यसमा विश्वभरका १८० देशहरुमाझ तुलना गर्दा वातावरण प्रदूषण धेरै हुने देशहरुमध्ये नेपाल लगभग पुछारमा १७६ औं नम्बरमा रहेको देखाइएको छ।

वायु गुणस्तरको मात्रा तुलना गर्दा त नेपाल अन्तिम १८० औं स्थानमा रहेको बताइएको छ।

त्यसको दुईवटा मुख्य कारण रहेको ठान्छन् वातावरणविद् भूषण तुलाधर - शहरी क्षेत्रमा धुलोधुवाँ अनि ग्रामीण क्षेत्रमा घरभित्र दाउरा तथा गुइँठो बाल्ने प्रवृत्ति।

"शहरमा हामीले धुलोधुवाँको परिमाण देखेकै छौं। त्योभन्दा पनि धेरै गम्भीर स्थिति अन्यत्र छ। अझै यहाँ करीब ७५ प्रतिशत घरहरुमा दाउरा वा गुइँठो बाल्ने चलन छ। त्यसले एकदमै खराब प्रदूषण गराउँछ," उनले भने।

अर्का वातावरणविद् तोरण शर्मा भन्छन्, - "अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा कुन सूचकलाई कसरी प्रयोग गरिएको छ भन्ने कुरा आफ्नो ठाउँमा छ। तर साँचो कुरा के हो भने काठमाण्डू उपत्यकाको वायुको स्तर एकदमै खस्किएको छ। सा... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

थसाथै हिमाली क्षेत्रमा पनि अचेल तुवाँलो देखिन्छ। पहिले जस्तो प्रस्ट हिमाल देखिंदैनन्।"

खाँचो

उनीहरुले प्रदूषणको मुद्दालाई सरकारले गम्भीरताका साथ लिनु पर्ने बताएका छन्।

तुलाधरले भने, "सरकारले रणनीति बनाएर युद्धस्तरमा अघि बढ्नुपर्छ। त्यो पनि शहरी क्षेत्रको विकास संगै आइलाग्ने प्रदूषणका विषय तथा घरभित्रका प्रदूषणका विषयलाई उत्तिकै महत्वका साथ रणनीति बनाएर काम गर्नुपर्छ। अहिलेको जस्तो अलिअलि गरेर पुग्दैन।"

उक्त प्रतिवेदनमा उल्लेख विषयलाई गम्भीर रुपमा लिएको वातावरण विभागले जनाएको छ।

तर स्थिति गम्भीर भएपनि आत्तिनु पर्ने किसिमको नरहेको विभागका अधिकारीले बताएका छन्।

काठमाण्डूको सात ठाउँमा वायु प्रदूषण गुणस्तर नाप्ने उपकरण राखिएको वातावरण विभागले जनाएको छ।

विभागकी उपमहानिर्देशक एवं प्रवक्ता सफला श्रेष्ठ भन्छिन्, विशेषगरी शहरी क्षेत्रमा जाडोयाममा बिहान बेलुकी प्रदूषणको मात्रा निकै बढे पनि औसतमा ठीकै छ।

उनले भनिन्, "आत्तिनुपर्ने स्थिति छैन। दिउँसोतिर त स्थिति ठीकै हुन्छ। यो सडक विस्तारको कामहरु रोकियो भने अवस्था सुध्रिन्छ। अहिले हामीले ध्यान पुर्‍याउनु पर्ने भनेको गाडीले गर्ने प्रदूषण हो"।

उनका अनुसार हाल काठमाण्डूमा सात ठाउँसहित देशभर १२ वटा स्थानमा वायु प्रदूषण मापन गर्न थालिएको छ।

शहरी क्षेत्रमा वायु प्रदूषणको करिब ३८ प्रतिशतका लागि गाडीकै धुवाँ जिम्मेवार रहेको उनले बताइन्।

'विदेशको प्रदूषण'

तर कतिपय वातावरणविद्हरु भने समस्या देशभित्र मात्र नभई देश बाहिर पनि रहेको बताउँछन्।

सीमा छेउछाउ रहेका कोइलामा आधारित भारतीय उद्योगधन्दाले गर्ने प्रदूषण हावासँगै बहेर नेपालतर्फ आउने र तिनले निकै हानि पुर्‍याउने वातावरणविद् तोरण शर्मा बताउँछन्।

उनले भने, "यसमा नेपालीहरुको मात्र योगदान भन्दा पनि भारतका उत्तर प्रदेश, बिहार, राजस्थान वा दिल्लीमा भएका प्रदूषण बहेर यता आउँदा यहाँ निकै ठूलो वातावरणीय समस्या परिरहेका छन्।"

उक्त प्रतिवेदनमा नेपालभन्दा पनि खराब अवस्थामा दक्षिण एसियाकै छिमेकी मुलुकहरु भारत र बांग्लादेश रहेको उल्लेख छ।


विश्व जलवायु सङ्गठनका अनुसार त्यो वृद्धि गत दशकको औसत स्तरभन्दा माथि छ।

मिथेन तथा नाइट्रस अक्साइडजस्ता ग्यासको मार्ता पनि औसतभन्दा बढी पाइएको छ।

सन् १९९० यता लामो समयदेखि वायुमण्डलमा रहेका हरित गृह ग्यासका कारण उत्पन्न तापमान वृद्धिको असर करिब ४३ प्रतिशतले बढिरहेको छ।

विश्वव्यापी

सो सङ्गठनको पछिल्लो प्रतिवेदनले उत्सर्जनभन्दा पनि वायुमण्डलमा त्यस्ता ग्यासका परिमाण अध्ययन गरेको थियो।

यो अध्ययनको हकमा उत्सर्जन र परिमाणबीचको फरक भनेको उत्सर्जनले केवल वायुमण्डलमा फ्याँकिएको ग्यास बताउँछ जुन विशेषत: इन्धन प्रयोग गरेर, कोइला बालेर वा वनविनाशका कारण हुने गर्छ।

परिमाणले चाहिँ उत्सर्जित भइसकेको ग्यासमध्ये समुद्र, वन वा भूमिले सोसेर वायुमण्डलमै बाँकी रहेको स्तर जनाउँछ।

सामान्यतया उत्सर्जित कार्बनमध्ये झन्डै एकचौथाइ समुद्रले सोस्छ भने त्यतिकै जति भूमि तथा जङ्गलले सोस्छन्।

विद्यमान प्रवृत्तिका कारण जलवायु परिवर्तनको अत्यन्त नराम्रो असर झन् उजागर हुन थालेको उसले जनाएको छ।

राष्ट्रसङ्घको उक्त निकायका अनुसार गत वर्ष कार्बन डाइअक्साइडको मात्रा सन् २०१७ को तुलनामा झन्डै एक प्रतिशत बढेको ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

छ।

सङ्गठनका महासचिव पेट्टेरी तालसका अनुसार प्यारिस जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी सम्झौता अनुसारका तमाम प्रतिबद्धताका बावजुद हरितगृह ग्यासको उत्सर्जन घट्नुको साटो जारी छ।

उनका अनुसार अहिलेको स्तरमा देखिए जति मात्राको कार्बन डाइअक्साइड यसअघि सम्भवत: ३० देखि ५० लाख वर्ष पहिले मात्र थियो।

त्यतिखेर समुद्री सतह अहिलेको भन्दा २० मिटर माथि पुगेको थियो।

वैज्ञानिकहरूले सबभन्दा धेरै चिन्ता मानेको कुरा चाहिँ वायुमण्डलमा बढ्दो हरित गृह ग्यासको मात्राले विश्वव्यापी तापमान वृद्धिमा पुर्‍याइरहेको योगदान हो।

यस्तो असर सन् १९९० को तुलनामा ४३ प्रतिशतले बढेको पाइएको छ।

यो पनि हेर्नुहोस्

हामीले फालेका प्लास्टिक कतिसम्म तन्काउन मिल्छ?


विश्व तापमान वृद्धिले हिमतालहरू पग्लने क्रम बढेको बताइन्छ

पछिल्लो शताब्दीमा भएको तापक्रम वृद्धिको मात्रालाई 'लिटिल आइस एज' जस्ता चर्चित ऐतिहासिक घटनासँग पनि तुलना गर्न नसकिने उनीहरूले देखाएका छन्।

अहिलेको तापमान वृद्धिदर पहिले मापन गरिएका कुनै पनि दरहरूभन्दा बढी रहेको अनुसन्धानले देखाएको छ।

अहिलेको नतिजाले जलवायु परिवर्तनबारे शङ्कालुहरूको तर्क मान्य नहुने देखाएको वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्।

वैज्ञानिकहरूले पछिला शताब्दीहरूको सर्वेक्षण गरि विश्वको जलवायु परिवर्तनको इतिहासलाई हेर्दा त्यसमा कैयौँ महत्त्वपूर्ण युगहरू देखा परेका छन्।

ती युगहरू 'रोमन वार्म पिरियड'देखि सुरु भएका थिए र 'लिटिल आइस एज'सम्म पुगेका थिए।

'रोमन वार्म पिरियड' सन् २५० देखि सन् ४०० सम्मको थियो। त्यसबेला पनि युरोपमा असामान्य खालको गर्मी देखा परेको थियो।

त्यस्तै सन् १३०० ताकादेखि  'लिटिल आइस एज'मा भने तापक्रमा असामान्य रूपमा कमी आएको थियो।

ती घटनाहरूलाई विभिन्न शताब्दीमा विश्व कैयौँ पटक तातो र चिसो बढेको प्रमाणहरूको रूपमा हेरिएको थियो।

र, औद्योगिक क्रान्तिपछि देखिएको तापमान वृद्धि पनि त्यस्तै  स्वरुपको रहे... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

को थियो, त्यसले गर्दा त्यसबारे चिन्तित हुनुपर्ने कुनै कुरा थिएन।

तीनवटा नयाँ अनुसन्धान पत्रहरूले चाहिँ त्यो तर्क अस्थिर जगमा अडिएको देखाएका छन्।

वैज्ञानिकको समूहले विगत दुई हजार वर्षदेखिका सात सय प्रतिनिधि अभिलेखहरूलाई पुनर्निर्माण गरेर तापक्रम परिवर्तनको अध्ययन गरेका हुन्।

उनीहरूले रुख, मूगा र तालहरूका अवशेषहरूको अध्ययन गरेका थिए।

त्यसपछि उनीहरूले अहिलेको जस्तो विश्वस्तरमा जलवायु परिवर्तनको घटनाहरू पहिले नभएको निर्धारण गरेका हुन्।

सन् ९५० देखि १२५० सम्मको 'मिडिएभल वार्म पिरियड'मा मात्र पृथ्वीको ४० प्रतिशत भागमा तापक्रम वृद्धि भएको थियो अन्यथा अन्य अवस्थामा तापमान परिवर्तन क्षेत्रीय थियो।

तर आजको तापक्रम वृद्धिले भने त्यसको विपरित पृथ्वीको अधिकांश भागलाई समेटेको छ।

जलवायु परिवर्तनले युरोपमा पनि गर्मी बढेको छ

आधुनिक औद्योगिक युगभन्दा अघि जलवायु परिवर्तनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण प्रभाव पार्ने कुरा ज्वालामुखी भएको पनि अनुसन्धानकर्ताहरूले देखाएका छन्।

उनीहरूले सूर्यको विकिरणमा आएको परिवर्तनले विश्व तापक्रममा प्रभाव परेको कुनै सङ्केत भेटेनन्।

अनुसन्धानकर्ताले भनेका छन्, वर्तमान समयमा प्राकृतिक परिवर्तनको मात्रा निकै धेरै छ।

स्वीट्जरल्यान्डको बर्न विश्वविद्यालयका डा. राफेल न्युकोम भन्छन्, "हामीले पुनर्निर्माण गरेका तथ्यहरू र सहायक तथ्याङ्कहरूलाई हेर्‍यौँ।"

"पछिल्लो समयमा हामीले गणना गरेको प्राकृतिक तापमान वृद्धिका तुलनामा निकै बढी देखिन्छ। यो अहिलेको तापमानलाई देखाउने अर्को दृष्टिकोण हो। "

अनुसन्धानकर्ताहरूले वर्तमान जलवायु परिवर्तनका लागि मानव नै मुख्य प्रभावकार्ता हुन् भन्ने निर्धारण गरेका छैनन् तर निष्कर्षमा भने त्यस्तै देखिएको छ।

आफूहरूले पछिल्लो तापमान वृद्धिको कारण के हो भन्नेमा बढी ध्यान नदिएको तर प्रमाणहरूले मानवनिर्मित कारणले नै त्यस्तो भइरहेको छ भन्ने देखाएको डा. न्युकोमले बताए।

लिटल आइस एजको युरोप

"हामी स्पष्टरूपमा त्यसलाई परीक्षण गर्न सक्दैनौँ तर प्राकृतिक कारणले मात्र हाल हामीले हेरिरहेको तापमान वृद्धि भएको भने होइन," उनी भन्छन्।

नयाँ अध्ययनले अन्य वैज्ञानिकहरू प्रभावित भएका छन्।

धेरै विज्ञहरू नयाँ अनुसन्धानले पछिल्ला वर्षहरूमा जलवायु परिवर्तनप्रति शङ्का व्यक्त गर्नेहरूले गरेका दाबीहरूलाई खारेज गरिदिएको बताएका छन्।

ती तीनवटा अनुसन्धानपत्र नेचर र नेचर जियो साइन्स नामक...


विश्व ब्याङ्कका अनुसार १८७ मध्ये ६ मुलुकमा मात्र महिलालाई पुरुष सरह आर्थिक अधिकार दिइएको छ

विश्व ब्याङ्कको नयाँ विश्लेषण "वीमिन, बिजनेश र ल" अर्थात महिला व्यवसाय र कानुन नाम दिइएको प्रतिवेदनमा भनिएको छ महिला र पुरुषबीच "पूर्ण समानता" १८७ देशमध्ये जम्माजम्मी ६ देशमा छ।

वाशिङटनमा मुख्यालय रहेको विश्व ब्याङ्कले १० वर्षको तथ्याङ्क आर्थिक र कानुनी असमानता लगायत आवतजावतमा रहेको स्वतन्त्रता, मातृत्व, घरेलु हिंसा र सम्पत्ति व्यवस्थापन अधिकार जस्ता विषयको आधारमा जाँच गरेको थियो।

बेल्जियम, डेनमार्क, फ्रान्स, लाट्भिया, लक्जमबर्ग र स्वीडेनमा मात्र ती क्षेत्रमा महिला र पुरुषलाई समानता रहेको पाइयो।

विश्वव्यापी रुपमा महिलाहरूले पुरुषको तुलनामा महिलाले ७५ प्रतिशत मात्र अधिकार उपभोग गर्न पाउँछन्।

क्षेत्रगत आधारमा भिन्नता

विभिन्न क्षेत्रहरूले विभिन्न अङ्क पाएका छन् युरोप र मध्य एशियाले ८४.७% पाएका छन्। मध्य पूर्व र उत्तर अफ्रिकाले पाएको अङ्क ४७.३% छ।

अमेरिकामा ८३.७५ प्रतिशत समानता छ। त्यो भनेको अमेरिका माथिल्ला ५० मुलुकभित्र पर्दैन।

साउदी अरेबिया जहाँ महिलालाई नियन्त्रण गर्ने अनेकथरी का... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

नुन छन्- सूचिको सबभन्दा अन्तमा परेको छ जसले २५.६% अङ्क मात्र हात पारेको छ।

लाट्भिया महिला र पुरुषलाई समान अधिकार प्राप्त छ मध्ये एक मुलुक हो

"पहिलो काम हात पारेकी २५ वर्षीया या कामकाजी आमा जसले काम र बच्चाको रेखदेखको सन्तुलन मिलाउनुपर्छ, अथवा अवकाश लिने समय पुग्न लागेकी महिला या महिलाले लिने आर्थिक निर्णयहरू कसरी कानूनले प्रभावित पारेका हुन्छन् भन्ने तथ्यहरूमाथि विश्लेषण गरिएको थियो, विश्व ब्याङ्ककी अन्तरिम अध्यक्ष क्रिस्टालिना जिओर्जीभाले जारी गरेको विज्ञप्तिमा भनेकी छन्।"

"कैयौं नियम कानुनहरूले महिलालाई कार्यक्षेत्रमा प्रवेश गर्न या व्यवसाय शुरु गर्न रोक्ने गरेका छन्। ती भेदभावले महिलाहरूको आर्थिक समावेशिता र श्रम क्षेत्रमा सहभागितामाथि दुरगामी प्रभाव पार्न सक्छन्।"

प्रतिवेदनमा कैयौं देशले अगाडि सारेका सकारात्मक कदमहरूलाई प्रमुखता साथ प्रस्तुत गरिएको छ।

विश्व ब्याङ्कका अनुसार गत दशकमा १३१ वटा मुलुकले २७४ वटा सुधारवादी कानुनहरू कार्यान्वयनमा ल्याएका छन् जसले लैंगिक समानता बढाएको छ।

कार्यक्षेत्रमा महिलालाई सुरक्षा

रिपोर्टमा भनिएको छ, "३५ देशहरूले कार्यक्षेत्रमा महिलामाथि हुने यौन हिंसाबाट जोगाउन कानुन कार्यान्वयनमा ल्याए। त्यसबाट एक दशक अघिको तुलनामा करिब दुई अर्ब महिलाहरूलाई संरक्षण मिल्न पुग्यो।"

सब सहारान अफ्रिका क्षेत्रमा रहेका संसारका असाध्यै गरिब मुलुकहरूमा गत एक दशकमा लैंगिक समानताका सबभन्दा धेरै सुधारहरू शुरु गरिएका छन्।

विश्व ब्याङ्कले विश्लेषण गरेका १८७ मुलुकमध्ये साउदी अरेबिया सबभन्दा तल परेको छ

विश्व ब्याङ्कको रिपोर्टमा महिलाले भर्खर काम खोज्ने महिलादेखि, व्यवसाय सञ्चालन हुँदै पेन्सन पाउने अवस्थाका गरी कार्यालयमा विताएको जीवनका सूचकाङ्कहरू विश्लेषण गरिएको थियो।

रिपोर्टमा ३३ वटा देशले  बच्चा जन्मँदा बाबुलाई छुट्टी दिन शुरु  गरेको कुरालाई उल्लेख गरेको छ र घरेलु हिंसा विरुद्ध ४७ देशले कानुन पारित गरेको बताएको छ।

गत दश वर्षमा दर्जनौं मुलुकले नवजात बच्चा जन्मिँदा बाबुलाई छुट्टीको व्यवस्था गरेका छन्

क्रिस्टालिना जिओर्जीभा  भन्छिन्, "लैंगिक समानता प्राप्त गर्नु भनेको कानुन परिवर्तन गर्नु मात्रै होइन भन्ने हामीलाई थाहा छ। कानुनहरूको अर्थपूर्ण कार्यन्वयन हुनुपर्छ -त्यसो गर्न  निरन्तरको राजनीतिक इच्छाशक्ति, समाजमा महिला र पुरुषको नेतृत्व र जरा गाडेर बसेका सांस्कृतिक परम्परा र...


विश्व मौसम संस्था वर्ल्ड मेटियोरोलोजिकल अर्गनाइजेशन डब्लुएमओका अनुसार मानव गतिविधि तथा एल नीनो भनिने मौसमी प्रक्रियाका कारण उक्त समयमा वितेको ८ लाख वर्षयता सबभन्दा धेरै परिमाणमा कार्बन डाइअक्साइड वायुमण्डलमा थुप्रिएको हो।

कारण र प्रभाव

सन् २०१६ मा कार्बन डाइअक्साइडको परिमाणमा देखिएको उक्त वृद्धि अघिल्लो दश वर्षको औसतको तुलनामा पचास प्रतिशत बढी हो।

अनुसन्धानकर्ताहरुले त्यतिखेर एल निनोको प्रभावका कारण उत्पन्न सुख्खाको अवस्थामा बोटबिरुवाले कार्बन डाइअक्साइड कम सोस्न सक्ने हुँदा उक्त ग्यास धेरै परिमाणमा वायुमण्डलमा रहने अनुमान गरेका थिए।

तर यति धेरै परिमाणमा रहला भनेर चाहिं उनीहरुले पनि अपेक्षा नगरेको बताइएको छ।

वैज्ञानिकहरु भन्छन् यो आँकडाले विश्वव्यापी तापमान वृद्धि घटाउने अन्तर्राष्ट्रिय लक्ष्य भेट्न अब लगभग असम्भव हुने जोखिम देखिन्छ।

वायुमण्डलमा द्रुत गतिले बढिरहेको कार्बन डाइअक्साइडले, अध्ययनका अनुसार, 'मौसम प्रणालीमा अनुमान गर्न नसकिने परिवर्तनहरु ल्याउन सक्छ जसले गम्भीर वातावरणीय तथा आर्थिक दूष्प्रभाव निम्तिन सक्छ।'

विज्ञहरुका अनुसार हालको जस्तै परिमाणमा पृथ्वीको वायुमण... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्डलमा कार्बन डाइअक्साइड यसअघि तीस देखि पचास लाख वर्ष पहिलेको मध्य-प्लायोसिन कालमा देखापरेको थियो।

त्यतिखेरको तापमान दुई देखि तीन डिग्री सेल्सियसले बढी थियो भने समुद्र सतह पनि ग्रीनल्याण्ड तथा पश्चिमी एन्टार्टिक क्षेत्रका विशाल वरफका ढिक्का पग्लिएकाले १० देखि २० मिटर बढी थियो।

जलवायु क्षेत्रका अन्य विज्ञहरुले डब्लुएमओको पछिल्लो आँकडालाई चिन्ताको विषय भनेका छन्।


विश्व वन्यजन्तु कोष डब्ल्यूडब्ल्यूएफले आफ्नो नयाँ प्रतिवेदनमा प्रकृतिको दोहन विगतमा कहिल्यै नभएको दरमा भएको जनाएको हो।

विश्वभरका विभिन्न जङ्गलमा रहेका वन्युजन्तु, समुद्रमा रहेका जलप्राणी र घाँसेमैदानहरूमा रहने हजारौं जीवको अध्ययन गरेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

विगत ५० वर्षमा चरा, माछा, स्तनधारी, उभयचर र घर्सने जनावरको विश्वव्यापी सङ्ख्या दुई तिहाइभन्दा बढी घटेको छ।

"संरक्षणसम्बन्धी वैज्ञानिकहरूले सन् १९७० यता विश्वभर यस्ता जीवहरूको सङ्ख्यामा औसतमा ६८ प्रतिशतले कमी आएको बताएका छन्," बीबीसी संवाददाता हेलेन ब्रिग्सले भनिन्।

वैज्ञानिकहरूले यो कमीलाई 'विध्वंसकारी' भनी व्याख्या गरेका छन्।

खानेकुरा र खानेबानी

प्रतिवेदन लेखनमा सहभागीहरूले चाहिने भन्दा धेरै माछा मारिनु, जङ्गलमा डढेलो लाग्नु र वन्यजन्तुको बसोबास रहेको क्षेत्र विनाश हुनुजस्ता कारणले जीवनहरूको सङख्यामा गिरावट आएको र यो एकदमै डरलाग्दो भएको बताए।

लोपोन्मुख वन्यजन्तु

तर प्रकृतिको विनाश कम गर्न यसअघि गरिँदै आएका प्रयासमा तत्काल थप कदमहरू चालिने हो भने समय त्यति घर्कि नसकेको पनि उनीहरूले बताएका छन्।

प्रकृतिको विनाश रोकथाम गर्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ने ती प्रयासमा हाम्रो खाने बानी र हामीले उत्पादन गर्ने खानेकुरा पनि पर्छन्।

जङ्गलको विनाश गर्ने, समुद्रमा अत्यधिक माछा मार्ने र जङ्गली जीवहरूलाई सखाप पार्नेहरूले यसको असर पृथ्वीमा स्पष्ट रुपमा देख्न थालेको वैज्ञानिकहरूको भनाइ छ।

तर तत्काल यसविरुद्ध कदमहरू चालिए अहिलेको प्रवाह उल्टिन सक्छ भन्ने प्रमाणहरू पनि रहेको उनीहरूले बताएका छन्।


विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्ल्यूएचओ) ले नयाँ कोरोनाभाइरस मानिसहरूसँगै रहने बताउँदै यसलाई नियन्त्रणमा राख्न 'ठूला प्रयास' आवश्यक हुने जनाएको छ।

जीवशास्त्री डा. जेनिफर रोनले  एशिया महादेशमा कोभिड-१९ महामारीको विकासक्रम र त्यसको  विश्वव्यापी विस्तारको शैलीलाई नियालिरहेकी छन्।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्ल्यूएचओ) ले नयाँ कोरोनाभाइरस मानिसहरूसँगै रहने बताउँदै यसलाई नियन्त्रणमा राख्न 'ठूला प्रयास' आवश्यक हुने जनाएको छ।

यस महामारीसँग सङ्घर्ष गर्न प्रभावकारी रणनीति लिएका एशियाका दक्षिण कोरिया, जापान हुन् वा युरोपका जर्मनीमा प्रतिबन्धहरू हटाइएपछि सङ्क्रमण फेरि बढेको देखिएको छ।

ती देशमा परीक्षण, सङ्क्रमितको पहिचान र लकडाउन व्यवस्थापनमा गरिएको कामलाई थुप्रैले अनुकरणीय मानेका थिए।

संसारभरि सरकारहरूले भाइरसको सम्भावित दोस्रो लहरसँग सङ्घर्ष गर्ने तयारी गरिरहेका छन्। धेरैको ध्यान यतिखेर पूर्वी एशियामा छ।

सुरुमा कोभिड-१९ खेपेका र सङ्क्रमितहरू पनि धेरै भएका यी देशहरूबाट सिक्नुपर्ने पाठ के हो?

प्रत्येक सङ्क्रण, प्रत्येक सङ्क्रमित व्यक्तिको खोजी

पूर्वी एसियाको अवस्था अनुगमन गरिरहेका डब्ल्यूएचओका... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

विज्ञहरूका अनुसार त्यस क्षेत्रले बाँकी विश्वलाई दिने सन्देश 'प्रत्येक सङ्क्रमित व्यक्ति खोज्नुपर्ने, उनीहरूलाई अलग्गै राख्ने, परीक्षण र स्याहार गर्नुपर्ने हो।'

प्रत्येक सङ्क्रमितसँग सम्पर्कमा आएका सबै व्यक्ति पहिचान गर्दै उनीहरूलाई क्वारन्टीनमा राख्नुपर्ने कामलाई त्यसैगरी महत्त्वपूर्ण मानिएको छ।

सर्वप्रथम कोभिड-१९ फैलिएको चीनले महामारीबारे महत्त्वपूर्ण विवरण सङ्कलन गरेको छ

डा. रोन यूनिभर्सिटी कलेज लन्डनका भाइरस र कोशिकाविज्ञ हुन्।

एशियाबाट सङ्कलित विवरणको अध्ययन गरेकी उनी भन्छिन्: "दोस्रो लहरसँग सङ्घर्ष गर्ने एक मात्र उपाय भनेको व्यापक परीक्षण, पहिचान र क्वारन्टीन गर्नु हो।"

उदाहरणका लागि दक्षिण कोरिया कुनै बेला कोभिड-१९ को केन्द्रबिन्दु थियो। तर सुरुमै सरकारले धेरै परीक्षण गर्‍यो।

एप र जीपीएस प्रविधिको सहायताले सङ्क्रमणका घटना पहिचान गर्‍यो।

यस रणनीतिले स्थानीय रूपमा चेतावनी दिन सकिने र आवश्यक पर्दा निश्चित क्षेत्र मात्र लकडाउन गर्न सकिने प्रणालीको विकास गर्न सम्भव भएको डा. रोन ठान्छिन्।

लकडाउन सफल हुनुको अर्थ उक्त क्षेत्र कोरोनाभाइरसमुक्त भयो भन्ने हुँदैन

यसको प्रभावकारिता हालै अचानक एकै ठाउँका धेरैमा सङ्क्रमण देखिएपछि पुष्टि भयो।

लामो समय देशभित्रै उत्पन्न भएका सङ्क्रमण नदेखिए पनि मे महिनाको सुरुमा सङ्क्रमण पाइएपछि यसै प्रणालीका कारण त्यसको सम्बन्ध सोलको एउटा चर्चित रात्रिक्लबसँग जोडिन पुग्यो।

त्यस क्रममा ११,००० जनाभन्दा धेरैको पहिचान गरिएको थियो।

तथ्याङ्क विश्लेषण

दोस्रो पाठ भनेको चीन, जापान र दक्षिण कोरियाजस्ता देशबाट तथ्याङ्क लिएर तिनको विश्लेषण गर्नु हो।

तथ्याङ्कका विश्लेषण र अध्ययनहरूले भाइरसको व्यवहार बुझ्न सकिने विज्ञहरूले बताएका छन्।

लन्डन स्कूल अफ इकनमिक्सका स्वास्थ्य अर्थतन्त्रसम्बन्धी विषय प्राध्यापन गर्ने अलिस्टर म्याक्गुरी भन्छन्, "हामीलाई सङ्क्रमणदेखि सन्चो  हुँदासम्म लाग्ने समयबारे केही कुरा थाहा छ। तर सम्पर्कमा आएका कति जनामा सर्छ भन्नेबारे अझै धेरै जान्न बाँकी छ।"

दक्षिण कोरियाको काम प्रभावकारी हुनुलाई उसको तीव्र गतिको परीक्षण, पहिचान र क्वारन्टीन नीतिको भूमिका रहेको बताइन्छ

त्यसपछिको पाठ भनेको राम्रो भएको लकडाउन हटेपछिको अवस्थामा 'धेरै आशावादी' नहुनु हो।

लकडाउन सफल हुनको कुनै क्षेत्र कोरोनाभाइरसमुक्त भयो भन्ने हुँदैन।

परीक्षण- एकपटक होइन,...