पश्चिम अफ्रिकामा यसअघि इबोला महामारी अन्त्य भएको चार वर्षभन्दा बढी भइसकेको छ।

अहिलेसम्मकै सबैभन्दा घातक भनिएको इबोला महामारीले ११,००० भन्दा बढी मानिसको ज्यान लिएको थियो।

पछिल्लो महामारी दक्षिण पूर्वी गीनीको एउटा अन्त्येष्टि समारोहबाट फैलिएको बताइएको छ।

सन् २०१३ देखि २०१६ सम्म पनि त्यही क्षेत्रमा इबोला महामारी देखा परेको थियो।

इबोला कति खतरनाक छ र त्यसलाई नियन्त्रणमा लिन के गरिदैँछ?

इबोला के हो?

इबोला जङ्गली जनावरमा रहेका भाइरसबाट मानिसमा सर्ने विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन डब्ल्यूएचओको भनाइ छ। त्यसपछि यो मानिसबाट मानिसमा सर्ने गर्छ।

यसको प्रारम्भिक लक्षणमा ज्वरो आउने, कमजोर अनुभव हुने, मांसपेशी दुख्ने र घाँटी खराब हुने हो।

यी सुरुआतका लक्षणहरू मात्र हुन्, त्यसपछि बान्ता हुने, झाडापखाला लाग्ने र कसैकसैलाई आन्तरिक र बाहिरी रक्तश्राव पनि हुन्छ।

यो भाइरस सङ्क्रमण भएपछि मानिसमा रोगको लक्षण देखा पर्न लाग्ने समय दुईदेखि २१ दिनसम्म हुन्छ।

किन पटक पटक फैलिरहेको छ इबोला भाइरसको संक्रमण?

इबोला कसरी सर्छ?

इबोला सङ्क्रमण भएका वा इबोलाका कारण ज्यान गुमाएका व्यक्तिका रगत वा जीउबाट निस्कने तरल ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

पदार्थ (रगत, दिसा वा बान्ता) सँग प्रत्यक्ष सम्पर्क हुँदा यो रोग सर्ने गर्छ।

इबोलाका बिरामीहरूको जीउबाट निस्कने तरल पदार्थले सङ्क्रमित भएका वस्तुहरूबाट पनि यो सर्छ।

इबोलाको सङ्क्रमण पुष्टि भएका वा आशङ्का गरिएका व्यक्तिको उपचारमा संलग्न भएका स्वास्थ्यकर्मीमा बारम्बार यो समस्या देखा पर्दै आएको छ।

प्रारम्भिक चरणको सङ्क्रमणका क्रममा परम्परागत सामुदायिक अन्तिम संस्कार महामारी फैलने अर्को माध्यम हो। किनभने समुदायका अधिकांश व्यक्तिले मृतकका शरीरलाई छुने, पखाल्ने र चुम्बन गर्ने गर्छन्।

इबोलाबाट ज्यान गुमाएका व्यक्तिको शव अत्यन्तै सङ्क्रामक हुन्छ।

अर्को महामारी कहाँबाट शुरू हुन्छ?

अहिलेको सङ्क्रमण कसरी देखा पर्‍यो?

अहिलेको सङ्क्रमण दक्षिण पूर्व गीनीको एउटा नगर जिहोकामा भएको अन्तिम संस्कारसँग जोडिएको छ।

त्यहाँ एउटा स्थानीय केन्द्रमा ज्यानुअरीको अन्त्यमा एक जना नर्सको ज्यान गएको थियो र उनको शव फेब्रुअरी १ मा गाडिएको थियो।

त्यसको केही दिनपछि अन्तिम संस्कारमा सहभागी भएका आठ जना व्यक्तिमा झाडापखाला, बान्ता आउने र ज्वरो देखा पर्‍यो।

तीन जनाले बिरामीले लगत्तै ज्यान गुमाए। अरूको उपचार हुँदैछ।

वास्तवमा कोरोनाभाइरस के हो?

सरकारको प्रतिक्रिया

सरकारले जिहोका क्षेत्रमा उपचार केन्द्र स्थापना गरेको छ र सङ्क्रमितहरूको पहिचानको व्यवस्था मिलाउन आदेश दिएको छ।

यसैबीच डब्ल्यूएचओले गीनीको लागि इबोला खोप र उपचारसहित सहयोगको समन्वय गरिरहेको बताएको छ।

लाइबेरिया र सिएरा लियोनलाई उच्च सावधानीमा राखिएको छ। त्यहाँ नयाँ सङ्क्रमण पुष्टि भने भइसकेका छैन।

लाइबेरियाका राष्ट्रपति जोर्ज वेयले देशका स्वास्थ्य अधिकारीहरूलाई गीनीसँगको सीमामा रहेका नगर तथा गाउँहरूमा  तत्कालै परिचालित हुन र इबोला नियन्त्रणका कदमहरू चाल्न निर्देशन दिएका छन्।

कङ्गोमा देशको पूर्वी क्षेत्रमा इबोलाको चौथो नयाँ सङ्क्रमणको घटना देखा परेको पुष्टि त्यहाँका स्वास्थ्य अधिकारीहरूले गरेका छन्।

डब्ल्यूएचओले आफू उक्त क्षेत्रमा रहेका माली, सेनेगल र आइभोरी कोस्ट जस्ता देशसँग सम्पर्कमा रहेको र अवस्थालाई नजिकबाट नियालिरहेको जनाएको छ।

इतिहासले हामीलाई के भन्छ- के आगामी केही वर्षहरूमा हामी आश्चर्य चकित हुनेछौँ?

के इबोला पहिले जतिकै घातक छ?

इबोला उपचार नगरिए गम्भीर तथा ज्यान लिने खालको खतरनाक सङ्क्रमण हो।

औसतमा सङ्क्रमण देखा परेका आधा व्यक्तिले ज्यान गुमाउँछन्।

विगतको...


पश्चिम तराईको भैरहवामा यो हप्ता छ वर्षयताकै उच्च तापक्रम मापन गरिएको थियो।

मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार गत शनिवार भैरहवा क्षेत्रको तापक्रम ४३.३ डिग्री सेल्सियससम्म पुगेको थियो।

यो विसं २०६९ सालयताकै सबैभन्दा बढी हो। विसं २०६९ को असार १ गते ४३.८ डिग्री सेल्सियस मापन गरिएको थियो।

गर्मी छल्ने उपाय

बढ्दो तापक्रममा कारण विद्यार्थीलाई विद्यालय आउजाउ गर्न गाह्रो भएपछि भरतपुर र तिलोत्तमा नगरपालिकामा बिदा दिइएको छ।

 तिलोत्तमा नगरपालिकाका शिक्षा शाखा प्रमुख गङ्गाराम आचार्यले यो बिदा अरू वार्षिक बिदामा कटौती गर्ने गरी व्यवस्था मिलाइएको बताएका छन्।

भैरहवा, बुटवल, पर्सा र कपिलवस्तु लगायतका स्थानीय तहले पनि केही समयका लागि विद्यालयमा बिदा दिएका छन्।

गर्मीले तुलनात्मक रूपमा बालबालिकालाई बढी असर गर्ने हुँदा सजग रहन चिकित्सकहरूले सल्लाह दिएका छन्।

लुम्बिनी प्रादेशिक अस्पतालका वरिष्ठ चिकित्सक डा. नन्दु पाठकले गर्मीमा हरियो फलफूल तथा तरकारीको मात्रा बढाउनुपर्ने र बासी खाना खानै नहुने सल्लाह दिन्छन्।

उनी भन्छन्, गर्मीमा चिसो पानी र चिसो खानेकुरा खान खोजिन्छ, तर त्यसले पनि स्वास्थ्यलाई असर... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

गर्छ।

आयुर्वेदिक डा. सरिता श्रेष्ठ केही घरेलु उपाय अपनाएर पनि गर्मीको असरबाट धेरै हदसम्म बच्न सकिने बताउँछिन्।

"बाबरी, कागती र पानी मिसाएर खान सकिन्छ। पानीमा अमचुर हालेर पनि खान सकिन्छ," उनी सुझाउँछिन्।

बिरामी

अत्यधिक गर्मीको असरबाट जीउमा बच्न नीम, पानी छ्याप्न र छानामाथि परालको सुकुल भिजाएर राख्न सकिने उनको श्रेष्ठको सुझाव छ।

गर्मीमा सकभर सेतो कपडा लगाउनु श्रेयकर हुने चिकित्सकहरू बताउँछन्। त्यस्तै ज्वरो आउँदा विशेष ख्याल गर्नुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ।

गर्मी बढ्दा तराई क्षेत्रमा लू अर्थात् तातो हावा लागेर पनि मानिसहरूको ज्यान जाने गरेको बताइन्छ।

अत्यधिक गर्मीका कारण दिनमा मुख्य बजारका सडकहरू सुनसान देखिन्छन्।

हाम्रा जनकपुर संवाददाता बृजकुमार यादवका अनुसार सरकारी कार्यालयहरूमा सेवाग्राहीको सङ्ख्या घटेको छ भने अस्पतालमा बिरामीको चाप बढेको छ।

लुम्बिनी प्रादेशिक अस्पतालका सामाजिक एकाइ प्रमुख दयासागर पन्थीका अनुसार भाइरल ज्वरो, झाडापखाला, रुघाखोकी, जलवियोजन लगायतका बिरामीको सङ्ख्या बढ्दै गएको छ।

तराईका केही भागमा समान्य पानी परे पनि केही भागमा पानी नपरेको दुई हप्ता भइसकेको छ।


पश्चिम बङ्गालकी मुख्यमन्त्री ममता बेनर्जीले आफ्नो पार्टी 'अल इन्डिया तृणमूल कंग्रेस' को उम्मेदवार सूची सार्वजनिक गरेकी छन् जसमा ४१ प्रतिशत महिलाहरू रहेका छन्।

जम्मा ४१ उम्मेदवारमध्ये १७ जना महिला छन्। तीमध्ये दुई क्षेत्रीय अभिनेत्रीहरू मिमी चक्रवर्ती र नुसरत जहान पनि छन्।

संसद्‌मा भने पुरुष नै हाबी

यसअघि सन् २०१४ को निर्वाचन जितेकी भूतपूर्व अभिनेत्री मुनमुन सेन यसपालि पनि प्रतिस्पर्धा गर्दैछिन्।

महिलाहरूको उपस्थितिलाई लिएर आफूलाई धेरै खुसी लागेको र यो निकै गौरवपूर्ण क्षण भएको भन्दै उनले अन्य पार्टीलाई पनि त्यसै गर्न चुनौती दिएकी छन्।

विगत केही वर्षयता मतदान गर्न जाने महिलाहरूको सङ्ख्या तीव्र रूपमा बढिरहेको छ।

भारतका गाउँपरिषद्हरूमा सन् १९९० को पूर्वार्धदेखि महिलाका लागि स्थान आरक्षित गरिए पनि संसद्‌मा भने अझै पनि पुरुष नै हाबी छन्।

महिला मतदाताहरू चुनाव जित्नका लागि शक्तिशाली बन्दै गइरहेका बेला राजनीतिक दलहरूले पनि उनीहरूलाई सक्रिय रूपमा लक्षित गर्नुपर्ने महसुस गरिरहेका छन्।

विपक्षी दल कंग्रेसका नेता राहुल गान्धीले महिलाका लागि निश्चित सीट सङ्ख्या छुट्याउने प्रतिबद्धता ब... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ुधवार व्यक्त गरेका छन्।

मोदीको आग्रह

बीस वर्षअघि आफ्नो पार्टीले गरेको उक्त प्रस्तावअनुसार यदि कंग्रेस सत्तामा आए ३३ प्रतिशत सीट महिलालाई जानेछ।

यसैबीच प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले शृङ्खलाबद्ध रूपमा ट्वीट गरेका छन्।

उनले आफ्ना ट्वीटमा चर्चित कलाकारदेखि सञ्चारकर्मी र विपक्षी राजनीतिज्ञलाई  पनि ट्याग गरेका छन् र धेरै मानिसहरूलाई मतदान गर्न उत्प्रेरित गर्न पनि भनेका छन्।

कंग्रेसकी नेत्री प्रियङ्का गान्धी अन्तत: ट्विटरमा आएकी छन्।

प्रधानमन्त्री मोदीको गृहराज्य गुजरातमा भाषण गरेको केही घण्टापछि उनले दुईवटा ट्वीट गरेकी छन्।


पश्चिमी काबुलको साखीमा नयाँ वर्षको अवसरमा प्रार्थना गर्न मानिसहरू भेला हुने गर्छन्

प्रारम्भिक विवरणहरूका अनुसार एक जना संदिग्ध आक्रमणकारीले नयाँ वर्षको उत्सव मनाउन भेला भएका सयौँ मानिसहरूको भिडलाई निशाना बनाएको थियो।

त्यो उत्सवका अधिकांश सहभागीहरू अल्पसङ्ख्यक सिया समुदायका मानिसहरू थिए।

हताहत भएका व्यक्तिको सङ्ख्या बढ्न सक्ने बताइएको छ।

अहिलेसम्म कसैले आक्रमणको जिम्मेवारी लिएको छैन।

पछिल्लो समयमा सियाहरूमाथि आक्रमणका घटना बढेका छन्।

ती अधिकांशको जिम्मेवारी इस्लामिक स्टेट समूहले लिने गरेको छ।

आन्तरिक मामिला मन्त्रालयका प्रवक्ताले बीबीसीलाई बताएअनुसार एउटा धार्मिक स्थलतिर एउटा धार्मिक स्थलतिर प्रवेश गर्न लागेको आत्मघाती आक्रमणकारीलाई प्रहरीले चिनेपछि उसले आफूसँग भएको विस्फोटक पदार्थ पड्काएको थियो।

आक्रमणकारी पैदलै आएको  थियो।

घटनास्थल काबुल विश्वविद्यालयनजिकै रहेको अलि अबद अस्पताल बाहिर रहेको उनले बताए।

सखी नामले चिनिने उक्त धार्मिक स्थल सहरकै ठूलोमध्येको एक हो र त्यहाँ प्रत्येक नयाँ वर्षमा प्रार्थना गर्ने मानिसहरू भेला हुन्छन्।

सखी नामले चिनिने उक्त धार्मिक स्थल सहरकै ठ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ूलोमध्येको एक हो र त्यहाँ प्रत्येक नयाँ वर्षमा प्रार्थना गर्ने मानिसहरू भेला हुन्छन्।

सिया मुसलमानहरूले अफगानिस्तानको कुल जनसङ्ख्याको १५ प्रतिशत भाग ओगटेका छन्। हजाराहरू पनि सोही सम्प्रदायका हुन्।

ज्यानुअरीमा तालिबान र इस्लामिक स्टेटले गरेका आक्रमणहरूमा परेर काबुलमा कैयौँ मानिसहरूले ज्यान गुमाएका थिए।

त्यति बेला एउटा बजार क्षेत्रमा विफोस्टक पदार्थ लादिएको एम्बुलेन्स पड्किँदा १०० जनाभन्दा बढीको मृत्यु भएको थियो। सो आक्रमणको जिम्मवादी तालिबानले लिएको थियो।


पश्चिमी क्षेत्र सिन्जियाङका ३,००० भन्दा बढी व्यक्तिका विवरणहरू सूचीकृत गर्दै त्यसले मानिसहरूको दैनिक जीवनका अति व्यक्तिगत कुराहरू पनि समेटेको छ।

सावधानीपूर्वक तयार पारिएको १३७ पृष्ठको दस्ताबेजमा मानिसहरूले कसरी प्रार्थना गर्छन्, कस्तो लुगा लगाउँछन्, कोसँग सम्पर्क राख्छन् र उनीहरूका परिवारका सदस्यले कस्तो व्यवहार गर्छन् भन्नेसम्मका विवरण समेटिएका छन्।

आतङ्कवाद र धार्मिक अतिवादसँग लडिरहेको भन्दै चीनले कुनै गलत काम नगरेको बताउने गरेको छ।

जोखिम

यो दस्ताबेज सिन्जियाङस्थित त्यही स्रोतले व्यक्तिगत रूपमा ठूलो जोखिम मोल्दै चुहावट गरेको हुनुपर्छ जुन स्रोतले गत वर्ष निकै संवेदनशील दस्तावेजहरू बाहिर ल्याएको थियो।

सिन्जियाङमा चिनियाँ नीति बारेका अग्रणी विज्ञमध्येका एक वाशिङ्टनस्थित भिक्टिम्स अफ कम्युनिज्म मेमोरिअल फाउन्डेशनसँग आबद्ध डा. एन्ड्रिआन जेन्ज चुहावट गरिएको पछिल्लो दस्ताबेज वास्तविक भएको विश्वास गर्छन्।

"यो महत्त्वपूर्ण दस्ताबेज परम्परागत धार्मिक अभ्यासलाई दबाउन र दण्डित गर्न बेइजिङ कति सक्रियताका साथ लागिपरेको छ भन्ने कुराको आजको मितिसम्म मैले देखेको सबैभन्दा बलियो प्रमाण हो," जेन्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ज भन्छन्।

'नम्बर फोर ट्रेनिङ सेन्टर' भनेर उल्लेख गरिएको एउटा शिविरलाई जेन्जले पनि पहिचान गरेका छन्।

चिनियाँ अधिकारीहरूले गत वर्षको मे महिनामा बीबीसीलाई भ्रमण गराएका शिविरमध्ये त्यो एउटा हो।

बीबीसीको टोलीले ल्याएका धेरै प्रमाणहरूलाई नयाँ दस्ताबेजले पुष्टि गरेको छ, त्यसमा समावेश गरिएका मानिसहरूको गोपनीयता कायम राख्न प्रकाशनका लागि केही सम्पादन गरिएको छ।

तीन सय ११ जना व्यक्तिमाथि चलाइएको अनुसन्धानका विस्तृत विवरण त्यसमा छ।

उद्देश्य

त्यसमा उनीहरूको पृष्ठभूमि, धार्मिक चालचलन तथा सयौँ आफन्त, छिमेकी र साथीहरूसँगको सम्बन्धबारे विवरण रहेका छन्।

सिन्जियाङस्थित एउटा शिविर

अन्तिम कोलममा निर्णय लेखिएका छन् जसमा पुनर्शिक्षण शिविरहरूमा रहेका व्यक्तिहरूलाई छाड्नुपर्छ वा राखिराख्नुपर्छ र रिहा गरिसकिएका मानिसहरूलाई फर्काउन आवश्यक छ वा छैन भनिएको छ।

ती शिविरहरू नितान्त रूपमा विद्यालय हुन् भन्ने चिनियाँ दाबीसँग यो प्रमाण सीधै विरोधाभासपूर्ण छ।

पछिल्लो दस्तावेजको समीक्षा र पुष्टि गर्ने एउटा लेखमा जेन्जले चिनियाँ प्रणालीको वास्तविक उद्देश्यबारे त्यसले निकै गहिरो बुझाइ प्रदान गरेको भनेका छन्।

पाँच सय ९८ औँ लहरमा पहिलो नाम हेल्सेम भएकी एउटी ३८ वर्षीया महिलाको मुद्दा छ जसलाई एउटा प्रमुख कारणले पुनर्शिक्षण शिविरमा पठाइएको रहे। त्यसमा लेखिएको छ: केही वर्षअघि उनले नकाब लगाएकी थिइन्।

नुरमेमेत नाम गरेका २८ वर्षीय पुरुषबारे २३९ औँ लहरमा उल्लेख गरिएको छ र उनलाई पुनर्शिक्षण शिविर पठाइनुको कारण एउटा वेबलिङ्कमा क्लिक गरेर असावधानीवश एउटा विदेशी वेबसाइटमा पुग्छन्।

एक ६५ वर्षीय पुरुष युसुपबारे १७९ औँ, ३१५ औँ र ३४५ औँ लहरमा लेखाजोखा गरिएको छ।

उनी बारेका विवरणमा उनका दुई छोरीले "सन् २०१४ र सन् २०१५ मा नकाब तथा बुर्का लगाएको", छोराको इस्लामिक राजनीतिप्रति झुकाव भएको र एउटा परिवारले "हानविरोधी स्पष्ट भावना" व्यक्त गरेको उल्लेख छ।

यो पनि पढ्नुहोस्


पश्चिमी न्यून चापीय प्रणालीको प्रभावका कारण आगामी शनिवारसम्म मौसम बदली रहने विभागको मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले जनाएको हो।

महाशाखाका अनुसार अहिले पनि कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशका हिमाली क्षेत्रमा हिमपात भइरहेको छ।

त्यस्तो हिमपात शुक्रवार र शनिवार पनि जारी रहने महाशाखाका वरिष्ठ मौसमविद् राजु प्रधानाङ्गले बताए।

उनले भने, "अहिले पश्चिमी क्षेत्रमा मौसम बदली रहेको छ यो विस्तारै पूर्वतर्फ सर्छ। अहिले पनि पश्चिमका उच्च पहाडी भेगमा हल्का वर्षा र हिमपात भएको छ। बिहीवार रातिदेखि मध्य तथा पूर्व क्षेत्रमा पनि बदली हुने सम्भावना देखिन्छ।"

पूर्व सर्दै पश्चिमी वायु

उनका अनुसार पश्चिमी वायु पूर्वतर्फ सर्दै विस्तारै नेपालबाहिर जाने गर्छ।

काठमाण्डू उपत्यकामा पनि बिहीवार रातिदेखि हल्का वर्षा हुने सम्भावना रहेको मौसमविद्हरूले बताए।  उपत्यकाका केही स्थानमा दिउँसो हल्का वर्षा भएको छ।

उनीहरूका अनुसार काठमाण्डूमा न्यूनतम तापक्रममा खासै नघट्ने तर अधिकतम तापक्रम घट्ने सम्भावना रहेको छ।

प्रधानाङ्गका अनुसार बुधवार २.५ डिग्री सेल्सीअस रहेको काठमाण्डूको न्यूनतम तापक्रम बिहीवार बढेर ४.५ डिग्री सेल्सीअस... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

पुगेको छ।

तर वर्षा भएपछि यसमा पनि केही कमी आउन सक्ने मौसमविद्हरू बताउँछन्।

हिमपात र वर्षाका कारण चिसो बढ्ने सम्भावना रहेकाले सतर्कता आपनाउन उनीहरूले सुझाव दिएका छन्।

पश्चिमी वायुको प्रभाव तराईमा भने कम पर्ने प्रधानाङ्गले बताए।

"यो प्रणालीको असर पहाडी र हिमाली क्षेत्रमा धेरै देखिने भएकाले तराईमा शीतलहर चल्ने सम्भावना भने कम छ," उनले भने।

यो जाडो मौसमकै जाडो दिन

विभागका अधिकारीहरूका अनुसार गत डिसेम्बर २८ तारिखमा काठमाण्डूमा यो जाडो मौसमकै सबैभन्दा धेरै चिसो भएको थियो।

त्यस दिन काठमाण्डूको न्यूनतम तापक्रम ०.६ डिग्री सेल्सीअस रहेको थियो।

विभागले तापक्रम मापन गर्ने केन्द्रहरू राखेका स्थानमध्ये यो मौसममा सबैभन्दा कम तामक्रम जुम्लामा रेकर्ड गरिएको छ।

गत डिसेम्बर १७ तारिखमा जुम्लामा न्यूनतम तापक्रम माइनस ७.२ डिग्री सेल्सीअस रहेको थियो।

बिहीवार भने जुम्लाको न्यूनतम तापक्रम २.६ डिग्री सेल्सीअस छ।

आगामी तीन दिनका लागि जल तथा मौसम विज्ञान विभागले गरेको पूर्वानुमान

पुस १७  गते (बिहीवार)

पुस १८  गते (शुक्रवार)

पुस १९  गते (शनिवार)


पश्चिमी वायुको प्रभाव सशक्त नभएकाले हिउँदे झरी नपरेको मौसमविद्हरूको भनाइ छ

"देशको पश्चिमी क्षेत्रका केही भागमा छिटपुट पानी त परेको छ। तर त्यो पनि औसतभन्दा कम नै परेको पाइएको छ,"  जल तथा मौसम पूर्वानुमान महाशाखका कार्यरत  वरिष्ठ मौसमविद् विभूति पोखरेलले शुक्रवार बीबीसी न्यूज नेपालीसित भनिन्।

 उदाहरणका लागि डडेलधुरामा यो हिउँदमा अहिलेसम्म १९ मिलिलिटर पानी परेको छ जबकि गत वर्षको सोही अवधिमा १६९.४ मिलिमिटर पानी परेको थियो।

मौसमको 'प्याटर्न' सधैँ उस्तै खालको नहुने भएकोले यो अवस्था देखिएको मौसमविद् पोखरेलको भनाइ छ।

"क्लाइमेट भेरिएबल भन्ने हुन्छ। त्यो भनेको अघिल्लो वर्ष जस्तो थियो यो वर्ष पनि त्यस्तै हुनुपर्छ भन्ने हुँदैन," उनले थपिन्।

त्यसका साथै यो हिउँदमा अहिलेसम्म पश्चिमी वायुको प्रभाव पनि सशक्त नदेखिएकोले पानी नपरेको पोखरेल बताउँछिन्।

मौसमविद्‌हरूका अनुसार अहिले वर्षा नहुनु एउटा मौसमी प्रक्रिया भए पनि  हिउँदे बालीको हकमा त्यो अनुकूल अवस्था नभएको बालीविज्ञहरू बताउँछन्।

वर्षा नहुँदा तोरी र गहुँबालीमा नराम्रो प्रभाव पर्ने चिन्तामा किसानहरू छन्

सिँचाइको पर्याप्त व्यवस्था नरहेको ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

नेपालमा लगाइने हिउँदे बालीदेखि बर्खे बालीसम्मका लागि किसानहरू मुख्यतया वर्षामा नै भर पर्छन्।

"अहिले पानी नपर्दा त्यसको असर हिउँदे बालीहरू गहुँ, तोरी र आलुको उत्पादकत्वमा पर्छ। उदाहरणका लागि गहुँमा गाँज कम आउँछ जसले गर्दा उत्पादन कम हुनसक्छ," गहुँ प्रजननविज्ञ डा. ध्रुवबहादुर थापाले बीबीसी न्यूज नेपालीसित भने।

माघ महिनाको मध्यसम्ममा पनि पानी परिदियो भने केही हदसम्म हिउँदे बालीको उत्पादकत्वमा अलि असर कम हुने सम्भावना रहेको उनी बताउँछन्।

थापाका अनुसार हिउँदमा पर्याप्त पानी परेको गत वर्ष नेपालमा २० लाख मेट्रिक टन गहुँ उत्पादन भएको थियो।

मौसमले उडान पनि प्रभावित

यसैबीच, तराईका विभिन्न जिल्लामा केही दिनयता बाक्लो कुहिरो लाग्ने गरेको आन्तरिक हवाई उडानहरू प्रभावित हुँदै आएको नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले जनाएको छ।

"आजको कुरा गर्नुहुन्छ भने अहिलेसम्म सिमरा, विराटनगर, भैरहवा, नेपालगन्ज, जनकपुर लगायतका विमानस्थल खुलेका छैनन्। भिजिबिलिटी कतै ५० मिटर कतै एक सय त दुई सय मिटरमा छ," प्राधिकरणका प्रवक्ता राजकुमार क्षेत्रीले बीबीसी न्यूज नेपालीसित भने।

"केही दिनदेखि हिजो [बिहीवार] सम्म दैनिक १५ देखि २० वटा आन्तरिक उडान रद्द हुँदै आएका छन्," उनले थपे।

मौसम पूर्वानुमान के छ?

जल तथा मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार नेपालमा अहिले दक्षिणपूर्वी अरब सागरमा बनेको न्यून चापीय क्षेत्र तथा भारतको पूर्वी बिहारमा बनेको न्यून चापीय क्षेत्रको प्रभाव रहेको छ।

देशको पहाडी भूभागमा आंशिक बदली  रहेको छ भने तराईका भूभागमा बाक्लो हुस्सु-कुहिरो लागेको महाशाखाले जनाएको छ।

"तराईमा यो अवस्था अझै कम्तीमा दुई दिन रहने देखिन्छ," महाशाखास्थित वरिष्ठ मौसमविद् पोखरेलले भनिन्।

शुक्रवार सुदूरपश्चिम प्रदेश र कर्णाली प्रदेशका उच्च हिमाली भूभागका एक-दुई स्थानमा हल्का हिमपात र प्रदेश नं १ का एक-दुई स्थानमा हल्का वर्षाको सम्भावना रहेको महाशाखाले जनाएको छ।


पहाडी क्षेत्रमा पहिरो र तराईका जिल्लाहरुमा डुबानमा परेर कम्ती ११ जनाको ज्यान गएको गृह मन्त्रालयले जनाएको छ।

वर्षाका कारण हुने विपद्लाई ध्यानमा राखेर सबै जिल्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारीलाई आफ्नो कार्यक्षेत्र नछोड्न एवम् आवश्यक राहत र उद्धारको व्यवस्था मिलाउन निर्देशन दिइएको गृह मन्त्रालयका अधिकारीहरूले बताएका छन्।

पृथ्वी राजमार्ग, सिद्धार्थ राजमार्ग एवम् अन्य मुख्य राजमार्गहरू पनि पहिरोका कारण प्रभावित भएका छन्।

मनसुन सक्रिय

जेठ महिनाको अन्त्यतिर नेपाल भित्रिएको मनसुन क्रमश: सक्रिय हुँदै गएको छ।

दुई दिनदेखि भएको निरन्तर वर्षाका कारण तराईका कतिपय जिल्ला डुबानमा परेका छन् भने पहाडी भेगमा पहिरोले क्षति पुर्‍याएका विवरणहरू आएका छन्।

केही नदीहरूको जलस्तर खतराको सूचीसम्म पुगे पनि कुनै क्षेत्रमा क्षति भने पुगेको छैन।

वर्षाका कारण केही जिल्लामा मानवीय क्षति भएको गृह मन्त्रालयका प्रवक्ता रामकृष्ण सुवेदीले बताए।

उनका अनुसार अहिलेसम्म आठ जिल्लामा ११ जनाको मृत्यु भएको विवरण प्राप्त भएको छ। कोही पहिरोमा परेर र कोही पानीका डुबेर मृत्यु भएको भन्ने छ।

रोल्पामा घर भत्किएर १८ दिनको शिशुसहित ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

तीन जनाको ज्यान गएको बताइएको छ।

मानवीय क्षति भएका अन्य जिल्लामा बाँके, कैलाली पर्सा, महोत्तरी, चितवन र सिन्धुली रहेका छन्।

सडक प्रभावित

वर्षाका कारण केही महत्त्वपूर्ण सडकमार्ग अवरुद्ध भएको प्रहरीले जनाएको छ।

नेपाल प्रहरीका प्रवक्ता शैलेश थापाका अनुसार पृथ्वी राजमार्ग, सिद्धार्थ राजमार्ग, पोखरा-बाग्लुङ लगायतका अन्य केही सडकमार्ग अवरुद्ध भएका छन्।

"पृथ्वी राजमार्ग खुल्ने र फेरि पहिरो आएर अवरुद्ध हुने क्रम चलिराखेको छ," उनले भने।

निर्देशन

गृह मन्त्रालयका प्रवक्ता सुवेदीले भने, "सम्भावित विपद्लाई विचार गरेर सतर्कता अपनाउनु पर्ने क्षेत्रका मानिसहरूलाई सुरक्षित स्थानमा राख्न तत्कालका लागि आवश्यक पर्ने त्रिपाल लगायतका खाद्य सामग्रीहरु पुर्याउने व्यवस्था पनि मिलाएका छौँ।"

सोमवार धैरै वर्षा पश्चिम क्षेत्रमा भएको जल तथा मौसम विज्ञान विभागले जनाएको छ। मौसम पूर्वाअनुमान महाशाखाका मौसमविद् बरुण पौडेलले क्रमश: त्यो मध्य र पूर्व क्षेत्रमा सर्ने क्रममा रहेको बताए।


पहिला अस्तित्वमा नै नभएको कोरोनभाइरसको नयाँ प्रकार केही महिनाभित्रै कसरी यसरी फैलिन पुग्यो त?

ब्रिटिश सरकारका परामर्शदाताहरूको  विचारमा  भाइरसको नयाँ प्रकार अन्यको दाँजोमा छिटो सङ्क्रमण हुने गुण भएको हुनुपर्छ।

यो विषयमा सबै जानकारी प्रारम्भिक नै छन् र अनुत्तरित प्रश्नहरू पनि धेरै नै छन्।

कोरोनाभाइरसको नयाँ प्रकारलाई लिएर थुप्रै देशद्वारा यूकेको यात्रामाथि प्रतिबन्ध घोषणा

कोरोनाभाइरसको नयाँ प्रकार कति चिन्ताको विषय

यो भाइरसले किन चिन्ता निम्त्याइरहेको छ?

यसका मुख्य तीन कारण छन्:

• भाइरसको यो प्रकारले अन्य प्रकारलाई तीव्र गतिले प्रतिस्थापन गर्दैछ।

• यो नयाँ प्रकारमा देखिएको उत्परिवर्तन कोरोनाभाइरसको महत्त्वपूर्ण हुनसक्ने अंशलाई प्रभाव पार्ने खालको छ।

• त्यस्ता केही उत्परिवर्तन मानव कोषलाई प्रभाव पार्ने भाइरसको क्षमता बढाउने खालको हुने गरेको प्रयोगशालामा  गरिएका परीक्षणले देखाएका छन्।

यी सबै कुराले भाइरसको यो प्रकार सजिलै फैलनसक्ने खालको भएको देखाउँछ।

तर यो विषयमा निश्चित जवाफहरू भने छैनन्।

कोरोनाभाइरसको यो प्रकार कति छिटो फैलिरहेको छ?

यसलाई पहिलो पटक सेप्टेम्बर महिनाम... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ा फेला पारिएको थियो। नोभेम्बरसम्ममा लन्डनमा देखिएका एक चौथाइ जति सङ्क्रमण भाइरसको यो प्रकारबाट भएको थियो।

मध्य डिसेम्बरसम्म आइपुग्दा यो अब झन्डै दुइ तिहाइ सङ्क्रमितमा देखिएको छ।

कोरोनाभाइरसको यो प्रकार यूकेमा नै कुनै बिरामीमा पहिलो पटक देखापरेको वा कोरोनाभाइरसको उत्परिवर्तनको अनुगमन गर्ने क्षमता कमजोर रहेको अन्य कुनै देशबाट यूकेमा छिरेको हुनुपर्छ।

तर यो उत्तरी आयरल्यान्डबाहेक यूकेभरि नै देखापरेको छ। तर यो लन्डन, दक्षिण-पूर्व र पूर्वी इङ्गल्यान्डमा सघन रूपमा देखा परेको छ।

संसारभरीबाट प्राप्त कोरोनाभाइरसको 'जेनेटिक कोड' को अनुगमन गरिरहेको संस्था 'नेक्स्टस्ट्रेन' ले जनाए अनुसार डेनमार्क र अष्ट्रेलियामा फेला परेका कोरोनाभाइरसको नयाँ प्रकारको उद्गम यूके नै रहेको छ। नेदरल्याण्ड्सले पनि आफूकहाँ भाइरसको नयाँ प्रकार फेला परेको जनाएको छ।

कोरोनाभाइरसको यो प्रकारसँग मिल्दोजुल्दो अर्को प्रकार दक्षिण अफ्रिकामा पनि फेलापरेको छ। तर यी दुईबीच कुनै सम्बन्ध भएजस्तो देखिँदैन।

के यस्तो पहिले पनि भएको थियो?

थियो। चीनको वुहानमा सबैभन्दा पहिला जुन कोरोनाभाइरस पत्ता लगाइएको थियो संसारका अरू देशमा सङ्क्रमण फैलाइरहेको कोरोनाभाइरससँग त्यो दुरूस्तै मिल्दैन।

D614G उत्परिवर्तन भनिएको भाइरसको प्रका फेब्रुअरी महिनामा यूरोपमा देखा परेको थियो र यो संसारभरी सबैभन्दा देशमा सङ्क्रमण देखिएको प्रकार बन्न पुगेको थियो।

अर्को A222V भनिने प्रकार यूरोपभरी फैलिएको थियो र त्यसको सम्बन्ध स्पेनमा देखिएको सङ्क्रमणसँग थियो।

यसको अर्थ कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमण अझ घातक बन्न पुग्छ त?

त्यस्तो हुने कुनै प्रमाण हालसम्म देखिएको छैन। तर यो विषयमा अनुगमन भइरहन जरुरी छ।

तर सङ्क्रमण दर उच्च हुनु नै पनि अस्पतालहरूका लागि समेत ठूलो समस्याको विषय हुन जान्छ। किनकि नयाँ प्रकारको भाइरसको सङ्क्रमणले छिटोछिटो धेरै मानिसहरू प्रभावित हुन पुग्छन् र सँगसँगै अस्पतालमा भर्ना भएर उपचार गराउनु पर्ने बिरामीहरूको सङ्ख्या पनि तीव्र गतिमा बढ्न पुग्छ।

कोरोनाभाइसको नयाँ प्रकारमा हालका खोपले काम गर्छन् त?

निश्चय नै हाल  अनुमोदन भएका र  विकसित खोपहरू कोरोनाभाइसको नयाँ प्रकारमाथि पनि प्रभावकारी हुन्छन्। कम्तीमा हालका निम्ति यकिन साथ यसो भन्न सकिन्छ।

हालको कोरोनाभाइरस विरुद्ध तीनवटा अग्रणी खोपहरूले शरिरमा रोग प्रतिरोधी क्षमता विकास गर्न सक्छन्।

खोपहरूले शरिरको रोग...


पहिला पक्राउ परेका यौनकर्मीहरूका अनुसार उनीहरूलाई शिविरमा श्रम गर्न लगाइएको थियो

यसअघि पक्राउ परेका यौनकर्मी महिला र तिनका ग्राहकलाई "शिक्षा शिविर" पठाइन्थ्यो। त्यहाँ उनीहरूलाई पुतली र घरायसी प्रयोजनमा प्रयोग हुने सामग्री बनाउन लगाइन्थ्यो।

चिनियाँ समाचारसंस्था सिन्ह्वाका अनुसार डिसेम्बर २९ देखि सो व्यवस्था अन्त्य भएपछि अहिले हिरासतमा भएका व्यक्तिहरूलाई मुक्त गरिनेछ।

चीनमा वेश्यावृत्ति अवैधानिक छ। वेश्यावृत्ति गरेको प्रमाणित हुँदा १५ दिन थुना र ५,००० यूआन जरिवाना हुने प्रावधान छ।

अनुपयुक्त

बीस वर्षअघि "हिरासत र शिक्षा"को प्रणाली ल्याइएपछि "राम्रो सामाजिक वातावरण र सुव्यवस्था" कायम गर्न सहयोग पुगेको दाबी चीनको सरकारी सञ्चारमाध्यमले गरेको छ।

तर पछि त्यो प्रणाली अनुपयुक्त हुँदै गएको उसको भनाइ छ।

सन् २०१३ मा एनजीओ एशिया क्याटलिस्टले गरेको एउटा अध्ययनले उक्त प्रणालीको प्रभावकारिताबारे प्रश्न गरेको थियो।

उक्त अध्ययनका लागि दुईवटा सहरका ३० महिला यौनकर्मीसँग अन्तर्वार्ता लिइएको थियो।

पक्राउ परेका मानिसले थुनामुक्त भएपछि काम लाग्ने कुनै नयाँ सीप सिक्न नपाएको उक्त अध्ययनको दाबी थियो। बरु... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

थुनुवाहरूलाई हातले गर्ने काम लगाइएको प्रतिवेदनमा उल्लेख थियो।

"हामीले अन्तर्वार्ता गरेका सबै यौनकर्मीहरू थुनामुक्त हुनेबित्तिकै यौन व्यवसायमा फर्किए," प्रतिवेदन भन्छ।

चिनियाँ नीति

यौनकर्मी, तिनका ग्राहक, प्रहरी र विशेषज्ञसँग अन्तर्वार्ता गरेर तयार पारिएको ह्यूमन राईट्स वाचको २०१३ को एउटा प्रतिवेदनमा अपराध गरेको स्वीकार गराउन प्रहरीले यौनकर्मीहरूलाई पिट्ने गरेको उल्लेख छ।

एक महिलाका अनुसार उनलाई झुक्याएर अपराध गरेको स्वीकार गराइयो।

"हस्ताक्षर गरे मलाई चारपाँच दिनमा छोडिदिने प्रहरीहरूले बताए," उनले भनिन्, "तर हिरासत र शिक्षा शिविरमा छ महिना थुनियो।"

एशिया क्याटलिस्टका निर्देशक शेन टिन्टिङका अनुसार बलपूर्वक श्रम गराइने थुनुवा शिविर अन्त्य गर्ने निर्णय सकारात्मक छ र यो यौनकर्मीहरूको अधिकार रक्षा गर्ने एउटा सानो पाइला हो।

"यौन व्यवसायलाई  सुरक्षित पेसा बनाएर यौनकर्मीको स्वास्थ्य र सुरक्षा सुनिश्चित गर्नुभन्दा पनि चिनियाँ कानुन निषेध र दमनमा केन्द्रित छ," उनले भनिन्।

सन् २०१३ मा चीनले सानातिना अपराधीलाई "श्रम शिविरमा पुनर्शिक्षा" दिने प्रणाली अन्त्य गरेको थियो।

चीन सरकारले उइगर समुदायका मानिसहरूलाई पढाउन शिविर सञ्चालन गरिएको बताउने गरेको छ

तर चीनले "फेरि शिक्षा दिने" नीति त्यागेको छैन।

पश्चिमोत्तर शिन्जियाङ क्षेत्रमा अतिवाद नियन्त्रण गर्ने उद्देश्यले "स्वैच्छिक शिक्षा शिविरहरू" सञ्चालन गरिएको अधिकारीहरू बताउँछन्।

तर मानवाधिकारवादी समूहहरूका अनुसार चीनमा झन्डै १० लाख मानिसलाई हिरासतमा लिएर बिनासुनुवाइ बन्दी शिविरमा राखिएको छ।

तीमध्ये अधिकांश उइगुर मुस्लिम समुदायका मानिस  छन्।

उनीहरूलाई धर्मको आफ्नो निन्दा गर्न वा परित्याग गर्न लगाइएको दाबी गरिएको छ।

तर चीनले उइगुर मुस्लिमलाई दुर्व्यवहार गरेको आरोपको निरन्तर खण्डन गर्दै आएको छ।


पहिला पहिला एकै ठाउँमा जम्मा गरेर गर्भवती, सुत्केरी महिला तथा पाँच वर्ष मुनिका बालबालिकासँग काम गर्दै आएका उनीहरू अहिले धेरैजना एकै ठाउँमा भेला हुन नमिल्ने भएपछि घरघरमा गएर सेवा दिँदै आएको बताउँछन्।

यसरी अग्रपङ्क्तिमा काम गर्दै गर्दा कतिपय महिला स्वास्थ्य स्वयम्‌सेविकाहरू कोरोनाभाइरसबाट सङ्क्रमित समेत हुन पुगेका छन्।

सङ्क्रमित हुँदा समेत आफ्नो खर्चमा उपचार गराउनु परेको उनीहरूले बताए।

जुम्लाकी एक महिला स्वास्थ्य स्वयम्‌सेविका मैना शाही "जोखिम मोलेर गर्भवती तथा सुत्केरी महिला, नवजात शिशु र पाँच वर्ष मुनिका बालबालिकासँग काम गर्दै गर्दा कतिबेला कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण भयो भन्ने थाहै नपाएको" बताउँछिन्।

सरकारले स्वास्थ्य स्वयम्‌सेविकाहरूका लागि प्रोत्साहन भत्ता वा बिमाको व्यवस्था गरेको छैन।

मैनालाई पहिला रुघाखोकी लाग्यो। क्रमश: निमोनियाको लक्षण देखिन थालेपछि जुम्लास्थित कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा उपचार सम्भव नहुँदा बाँकेको कोहलपुर मेडिकल कलेजमा उपचार गर्दागर्दै कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण पुष्टि भयो।

सुर्खेतस्थित प्रदेश अस्पतालको भेन्टिलेटरमा २३ दिन को उपचार पछि  कोरोनाभाइर... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

स  सङ्क्रमण निको भयो।

अहिले उनी घर फर्किएर होम आइसोलेशनमा बसिरहेकी छन्।

'उपचार गर्दा धेरै खर्च भयो, तर यसको खर्च आफै बेहोर्नुपर्‍यो,' उनले भनिन्।

उनले भनिन्, "सरकारले महिला स्वास्थ्य स्वयम्‌सेविकालाई समुदायमा परिचालन गर्न निर्देशन दियो न सुरक्षाका लागि आवश्यक पर्ने सामग्री दियो न प्रोत्साहन भत्ता दियो। हाम्रो जीवनको सुरक्षाको लागि सरकारले केही नगरिदिँदा समस्या भएको छ।"

आफ्नो गाउँघरमा मातृ तथा शिशु मृत्युदरलाई कमी ल्याउनका लागि कोरोनाभाइरसका महामारीबीच विशेष सजगता अपनाउँदै निरन्तर रूपमा सेवा दिँदै आएको चन्दननाथ नगरपालिकाको वडा नम्बर ५ की महिला स्वास्थ्य स्वयम्सेविका हजमा बिकले बताइन्।

"हरेक महिनामा गर्भवती तथा सुत्केरी महिला र पाँच वर्ष मुनिका बालबालिकाको स्वास्थ्य अवस्थाको विषयमा स्वास्थ्य संस्थाहरूलाई जानकारी गराउँदै आएका छौँ," उनले भनिन्।

"हाम्रै रिर्पोटका आधारमा स्वास्थ्य संस्थाहरूले तथ्याङ्क बनाएर काम गर्छन् तर हामीले कुनै पनि सुविधा नपाउँदा मन दुख्छ," उनले बताइन्।

"यस्तो महामारीका बेला पनि हामीलाई परिचालन गरिएको छ तर हामीसँग विशेष सुरक्षाका सामग्रीहरू छैन," उनले भनिन्।

जुम्लाको चन्दननाथ नगरपालिका ६ की अर्की महिला स्वास्थ्य स्वयम्‌सेविका मायादेवL रोकाया भन्छिन्, "अहिले पनि भिटामिन ए र जुकाको औषधि खुवाउन घरघरमै जाने गरेका छौँ तर सुरक्षाका सामग्रीहरू कुनै पनि उपलब्ध छैनन्।"

पहिला पहिला आफ्नै घरमा हरेक महिना गाउँघर क्लिनिक सञ्चालन हुँदै आएको भएपनि लकडाउन सुरु भएसँगै गाउँघर क्लिनिक सञ्चालनको काम सम्बन्धित स्वास्थ्य संस्थामा भइरहेको महिला स्वास्थ्य स्वयम सेविका सम्झना महतले बताइन्।

आफूहरूले स्वास्थ्य कार्यालयले दिएको निर्देशन अनुसार काम गर्दै आएको हुनाले अहिलेसम्म कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणबाट बच्न सफल भएको उनको भनाइ छ।

अति आवश्यक काम बाहेक घरबाट ननिस्कन र निस्कनै परेमा मास्क, पञ्जा,  स्यानिटाइजरको प्रयोग गर्नुका साथै धेरै मानिसहरू एकै ठाउँमा भेला नहुने र सामाजिक दूरी कायम गर्न सकेमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणबाट बच्न सकिने महिला स्वास्थ्य स्वयम्‌सेविकाहरूले बताएका छन्।

समुदाय स्तरमा स्वास्थ्य सम्बन्धी केही समस्या भइहालेमा मानिसहरू पहिलो पटक महिला स्वास्थ्य स्वयम्सेविकाको सम्पर्कमा आउने भएकाले आफुहरूले सेवा गरे अनुसारको सरकारले सुविधा नदिएको गुनासो उनीहरूको छ।

देशभरका ७ सय ५३ वटा स्थानीय...


पहिले कोरोनाभाइरसको 'हटस्पट' भनिएका क्षेत्रका जनप्रतिनिधिहरूले आफ्नो क्षेत्रमा अपनाएका विधिहरू उल्लेख गर्दै सुझाव दिएका हुन्।

बीबीसीसँगको कुराकानीमा उनीहरूले अब 'तत्कालै नियन्त्रणका लागि कडा कदमहरू नचालिए' उपत्यकामा सङ्क्रमण भयावह हुने चेतावनी पनि दिए।

अहिले काठमाण्डू उपत्यकामा सङ्क्रमितको सङ्ख्या बढ्दो छ। दैनिक पत्ता लाग्ने सङ्क्रमितमध्ये ६० प्रतिशतको हाराहारीमा उपत्यकाका हुन थालेका छन्।

असल अभ्यास सिक्न आग्रह

सरकारका प्रवक्ता एवम् परराष्ट्रमन्त्री प्रदीपकुमार ज्ञवालीले पनि चार दिनअघि पहिलेका 'हटस्पट'बाट असल अभ्यासहरू सिक्न उपत्यकाका जनप्रतिनिधिहरूलाई आग्रह गरेका थिए।

उनले भनेका थिए, "म आग्रह गर्न चाहन्छु, यहाँका नागरिकहरूलाई पनि, यहाँका जनप्रतिनिधिहरूलाई, यहाँका स्थानीय सरकारहरूलाई पनि, यहाँ कार्यरत सबै सङ्घसंस्थाहरूलाई पनि, देश भित्रैका पनि केही 'बेस्ट प्राक्टिस'हरूलाई सिक्नु जरुरी छ।"

"यसबीचमा एक अवस्थामा बाँकेमा निकै भयावह अवस्था देखिन्थ्यो - नरैनापुरमा। कपिलवस्तु निकै भयावह अवस्थामा गयो।"

"वीरगञ्ज, उदयपुरजस्ता एकदमै 'हटस्पट' भएका ठाउँहरूलाई त्यहाँका स्थानीय जनप्रतिनिधिहरू,... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

त्यहाँका जिल्ला 'क्राइसिस म्यानेजमेन्ट सेन्टर' र अरु विभिन्न माध्यमबाट अहिले नियन्त्रणमा ल्याइएको छ।"

"त्यहाँको असल अभ्यासहरूलाई काठमाण्डूमा पनि लागु गर्न जरुरी छ।"

बीबीसीसँग कुराकानी गरेका पहिलेका तीनवटा 'हटस्पट' भनिएका क्षेत्रका  जनप्रतिनिधिहरूले दिएका सुझावहरू यस्ता छन्:

१. 'कम्तीमा २१ दिन लकडाउन गर्नुपर्छ'

काठमाण्डू उपत्यकाको अहिलेको अवस्था नियन्त्रणका लागि कम्तीमा तीन साता लामो लकडाउन आवश्यक भइसकेको जनप्रतिनिधिको सुझाव छ।

पहिले 'हटस्पट' मानिएको वीरगञ्ज महानगरपालिकाका मेयर विजयकुमार सरावगी काठमाण्डू उपत्यकाका स्थानीय सरकारहरूलाई तत्कालै लकडाउन गर्न सुझाव दिन्छन्।

वीरगञ्जका मेयर विजय सरावगी

उनी भन्छन्, "जुनबेला लकडाउन लगाउनु पर्दैन थियो, त्यो बेलामा काठमाण्डूले लकडाउन गर्‍यो। अहिले लगाउनु पर्ने बेलामा लकडाउन भएको छैन। मेरो हिसाबले त काठमाण्डूले तत्कालै कम्तीमा २१ दिने लकडाउन लगाउनु पर्छ।"

उनले सङ्क्रमण धेरै फैलिएपछि वीरगञ्जमा कडा प्रतिबन्धहरू लगाइएको र सङ्क्रमित भेटिएका क्षेत्रका हरेक घरमा परीक्षण गरिएको दाबी गरे।

त्यसले नियन्त्रणलाई सहज बनाएकाले काठमाण्डूले पनि सिक्नुपर्ने उनको भनाइ छ।

नेपालले देशव्यापी लडकाउन सुरु गरेलगत्तै एकै स्थानमा धेरै सङ्क्रमित पाइएकोमध्ये एक उदयपुरको त्रियुगा नगरपालिकाकी उपप्रमुख देवीकुमारी चौधरी पनि उपत्यकामा तत्कालै लकडाउन गर्न सुझाव दिन्छिन्।

उनी भन्छिन्, "हामीले त यहाँका तीनवटा वडामा मात्र सङ्क्रमण फैलिएकाले ती क्षेत्रमा कडाखाले लकडाउन लगायौँ। काठमाण्डूले त उपत्यकाभरि नै लकडाउन गर्नुपर्छ जस्तो मलाई लाग्छ।"

त्रियुगा नगरपालिकाकी उपमेयर देवीकुमारी चौधरी

२. 'एक घर एक परीक्षण' अनिवार्य

पहिलेका 'हटस्पट' क्षेत्रका जनप्रतिनिधिहरू सङ्क्रमण धेरै फैलिएको क्षेत्रमा सबैको परीक्षण गर्न सम्भव नभएको अवस्थामा पनि एउटा घरका कम्तीमा एकजनाको परीक्षण गर्नैपर्ने बताउँछन्।

त्यसका लागि अहिले नेपाल सरकारले पहिलेको प्रोटोकल परिवर्तन गरेकाले पनि समस्या हुनसक्ने सरावगीले बताए।

तर सरकारले 'कोरोनाभाइरस नियन्त्रण गर्न चाहेको हो भने' सङ्क्रमण देखिएका क्षेत्रमा व्यापक परीक्षण आवश्यक पर्ने उनको दाबी छ।

चौधरीले पनि आफ्नो नगरपालिकाभित्र सङ्क्रमण देखिएको क्षेत्रमा 'एक घर एक परीक्षण' अभियान चलाएको र उपत्यकामा पनि त्यस्तै गर्न सुझाव दिइन्।

पहिले 'हटस्पट' मानिएको बाँकेको नरैनापुर गाउँपालिकाका...


पहिले भारतले आफ्नो नक्सामा विवादित क्षेत्र राखेपछि गत वर्षको नोभेम्बरदेखि नै वार्ताका निम्ति नेपालका तर्फबाट पहल भइरहेकोमा अचानक भारतका जिम्मेवार मन्त्रीले विवादित भूमिबाट जाने गरी बनाइएको सडकको उदघाटन गरेर नेपालीलाई 'उद्धेलित, तरङ्गित' बनाएर उनीहरूको 'राष्ट्रिय भावनालाई चुनौती' दिएको प्रचण्डले उल्लेख गरे।

"प्रकारान्तरले उक्त कदमले नेपाललाई एकताबद्ध हुन घच्घच्यायो," उनले भने।

प्रचण्डले भारतसँग सीमा विवाद एक पटक र सधैँका निम्ति समाधान गर्न खोजिएको भन्दै यो निर्णय भारतसँग दूरी बढाउन नगरिएको बताए।

"भारतलाई अप्ठेरो पार्न एकता प्रदर्शन गरिएको होइन। हामीलाई थाहा छ अन्तत: समाधान भनेको वार्ता र सम्वादबाटै हुने हो," उनले भने।

उनी लगत्तै बोलेका प्रमुख प्रतिपक्षी नेपाली काङ्ग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवाले अहिले नक्सामा समेटिएको भूभाग नेपालको भन्ने स्पष्ट रहेको बताए।

उनले कूटनीतिक वार्तामार्फत् समस्याको समाधान गर्नुपर्ने विषयमा काङ्ग्रेसको समर्थन रहने बताए।

'मधेशी जनताको राष्ट्रियतामा प्रश्न नगरियोस्'

संशोधनको छलफलमा भाग लिएका जनता समाजवादी पार्टीका नेताहरूले नक्सासम्बन्धी संशोधनमा आफूहरूक... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ो समर्थन रहेको बताएका छन्।

तर यो विषयमा पनि मधेशी समुदायको राष्ट्रियतामा प्रश्न उठाइएको भन्दै उनीहरूले आक्रोश व्यक्त गरेका थिए।

पार्टीका नेता राजेन्द्र महतोले भने, "राष्ट्रियताको सवाल एकलौटी हुन सक्दैन। कुनै एउटा वर्ग वा क्षेत्रको मात्र राष्ट्रियता हुन सक्दैन।"

उनले भूमि फिर्ता लिने सवालमा मधेशी समुदायको समर्थन रहेको भन्दै अहिले पनि सिमानामा मधेशी समुदायले देशको रक्षा गरिरहेको उल्लेख गरे।

"राष्ट्रवादको सवालमा मधेशी समुदायमाथि औँलो नठड्याइयोस्," महतोले भने।

सो पार्टीका अर्का नेता तथा पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री उपेन्द्र यादवले नेपालको परराष्ट्र नीति तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको स्थापना पृथ्वीनारायण शाहले गरेको भन्दै उनले दुई छिमेकी भारत तथा चीनसँग जति असल सम्बन्ध राखियो उति नै नेपालको हित र सुरक्षा हुने बताएको स्मरण गरेर सम्बोधन सुरु गरेका थिए।

उनले विगतमा भारतसँग महाकाली सन्धि गर्दा नदीको मुहान पत्तो नलगाइकनै संसद्‍बाट पारित गराउन जिम्मेवारहरूसँग राष्ट्रघातबारे प्रश्न गर्नुपर्ने बताए।

उक्त सन्धि गराउने पक्षमा वर्तमान प्रधानमन्त्री तथा तत्कालीन एमालेका नेता केपी ओली पनि सक्रिय थिए।

यादवले आन्तरिक राष्ट्रिय एकता बलियो बनाउन सकेमात्र विदेशीसँग दह्रो रूपमा प्रस्तुत हुन सकिने बताए।

शनिवार संसद्‌मा उक्त संशोधनको प्रस्ताव पारित हुने बताइएको छ।

त्यसपछि त्यसलाई माथिल्लो सदन राष्ट्रिय सभाबाट पनि दुई तिहाइ मतले पारित गर्नुपर्नेछ।


पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय उपाधि जितेपछिको खेलाडीहरूको खुशी

यो सफलता यस अर्थमा पनि उनीहरूका लागि महत्त्वपूर्ण थियो कि महिला टोलीले पहिलो पटक अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेलेको थियो र शतप्रतिशत जित हासिल गरेको थियो।

महिला टोलीले यसै हप्ता प्राप्त गरेको उक्त सफलतालाई क्रिकेट अधिकारीहरूले उनीहरुको मेहनतको प्रतिफल भनि प्रशंसा गरे।

खेलाडीहरूले भने डेढ दशक लामो नेत्रहीन महिला क्रिकेटको इतिहासमा पाएको सफलतालाई आफ्नो उज्यालो भविष्यसँग जोडेर हेरिरहेका छन्।

आशा

पाकिस्तानको यात्रामा उनीहरूले जितको खुशी, सम्मान अनि देशप्रेमको भाव एकैसाथ अनुभव गरेको बताए।

टोलीकी कप्तान भगवती भट्टराईले भनिन्,"१० वर्ष देखि खेल्दै आएकी छु। सात महिनाको छोरी बोकेर पनि खेलेँ। यो आशामा कि कुनै न कुनै समय हाम्रो आउने छ। अहिले कप्तानको रूपमा पाकिस्तानमा शृङ्खला जित्दा त्यो खुशी अनुभव गर्न पाएँ।"

नेपालले सन् २००९ मा विश्वमै पहिलो नेत्रहीन महिला राष्ट्रिय टोली निर्माण गरेर कीर्तिमान बनाएको थियो।

तर टोलीलाई पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेल्न त्यसको ५ वर्ष लाग्यो। अनि विदेश भ्रमण गर्न १० वर्ष कुर्नुपर्‍यो।

शृङ्ख... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

लाको अधिकांश पदक नेपाली खेलाडीहरूले जितेका थिए।

पाकिस्तानसँग खेलिएको ४ वटै खेल जितेर श्रृङ्खला कब्जा गरेपछिको अनुभवलाई युवा खेलाडी विनिता पुन मगर यसरी बयान गर्छिन्, "पत्याउनै गाह्रो भयो। ट्रफी पाउँदा एकछिन त स्वर्गमै पुगेजस्तो भयो। खुशीको आँशु झरेछ। थाम्नै सकिएन।"

संघर्ष

देशमा नेत्रहीन महिला खेलाडीको अवस्था राम्रो मानिँदैन।

वर्षमा एकाध फाट्टफुट्ट प्रतियोगिता हुनेगर्छ त्यो पनि अभावै अभावका बीचमा।

तर जुनसुकै परिस्थिति भएपनि क्रिकेट खेल्न कहिल्यै नछाडेकाले सफलता पाएको मुना अर्याल बताउँछिन्।

घरका तीन जना दिदीबहिनी सबैजना दृष्टिविहीन भएपनि आफूले क्रिकेटको सहारामा दुनियाँ देख्न सकेको उनको अनुभव छ।

भन्छिन्, "क्रिकेट नखेल्दा म परिचयविहीन थिएँ। अझ मेरो घरमा दुईजना दिदी दृष्टिविहीन छन्। उनीहरु विस्तरामा नै छन्। मैले क्रिकेटबाट आफूलाई चिनाएँ। जीवनमा पहिलो पटक प्लेन चढेँ। विदेशी भूमिमा ट्रफी उचालेँ। विश्वास छ यसले मेरो भविष्यलाई अझ अगाडि बढाउनेछ।"

पूर्ण रूपमा आँखा देख्न नसक्ने मुनाले 'बी वान' समूहमा उत्कृष्ट खेलाडी घोषित भएकी थिइन्।

साथ

५ मिटर टाढासम्मको मात्र दृष्य देख्न सक्ने 'बी टु' समूहकी मनकेसी चौधरी शाहले पाकिस्तानमा आफ्नो समूहमा प्लेयर अफ द सिरिज जितिन्।

एउटा चाउचाउ कारखानामा मजदुरी गर्ने उनले १० वर्षका बीचमा क्रिकेट भने कहिल्यै त्यागिनन्।

दृष्टिविहीन आफ्नो श्रीमान महेश शाहले उनलाई सधैँ खेल्न प्रेरित गरे भने कम्पनीका साहुले पनि खेल्ने वातावरण दिएको उनको अनुभव छ।

"नत्र यति लामो समय कसरी विदा पाइन्थ्यो र? मेरो साहुले पनि मलाई निकै सहयोग गरे। अब गएर काम गर्छु तर क्रिकेट कहिल्यै छोड्दिन," प्रतियोगितामा सबैभन्दा राम्रो खेलेकी मनकेसी मनको कुरा यसरी व्यक्त गर्छिन्।

नेपालमा अहिले दुई सय भन्दा बढी नेत्रहीन महिला क्रिकेट खेलाडी रहेको नेपाल नेत्रहीन क्रिकेट संघको आकलन छ।

आफूहरूसँग खुसी साट्ने सीमित माध्यम मात्र रहेको बताउने खेलाडीहरू क्रिकेट खेल्न कहिल्यै नछोड्ने बताउँछन्।

विश्वास

हुन त समग्रमा नेपाली क्रिकेट समस्याग्रस्त भएको मानिन्छ। नेपाल क्रिकेट संघ अन्तर्राष्ट्रिय निलम्बनमा छ।

यस्तोमा नेत्रहीन पुरुष र महिला क्रिकेटसम्ममा सुविधा प्रवाह हुनेमा कमैले आशा गरेका छन्।

त्यसैले नेत्रहीन महिला खेलाडीहरू सरकारले नै आफूहरूमाथि चासो राख्ने विश्वासमा छन्।

नेपाल फर्किए लगत्तै खेलाडीहरूले खेलकुदमन्त्री...


पहिलो खानी अन्वेषणकर्ता श्रमिकलाई आइतवार बिहान बाहिर निकालिएको थियो

टेलिभिजन फुटेजमा देखिएअनुसार प्रकाशबाट बच्न आँखा ढाकेका पहिला श्रमिकलाई बाहिर निकालिँदा आपत्कालीन सेवाका मानिसहरूले ताली बजाएका थिए।

उक्त खानीमा अझै हराइरहेका १० श्रमिकहरू खोज्ने काम जारी छ।

शाङ्दोङ प्रान्तको हुसन सुनखानीको प्रवेश सुरुङ १० ज्यानुअरीमा एउटा विस्फोटनपछि ध्वस्त भएको थियो।

कुल २२ जना फस्नेगरी भएको उक्त घटनाको कारण अझै थाहा भएको छैन।

कम्तीमा एक जनाको मृत्यु भएको छ भने अझै बाँकी १० जना जमिनमुनि जीवितै छन् कि छैनन् थाहा छैन।

पहिलो खानी अन्वेषणकर्ता श्रमिकलाई आइतवार बिहान बाहिर निकालिएको थियो।

खानीमा ड्रिल गर्ने काम निकै कठिन मानिन्छ

तत्कालै अस्पताल पुर्‍याइएका उनको अवस्थालाई 'निकै कमजोर' बताइएको छ।

उनको उद्धारपछिको एक घण्टापछि थप जना श्रमिकहरूलाई खानीको विभिन्न भागबाट निकालिएको थियो।

चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यम सीसीटीभीका अनुसार तीमध्ये एक जना घाइते भएका छन्।

अधिकारीहरूले अन्य १० जनासँग अझै सम्पर्क स्थापित गर्न सकेका छैनन्

केही अन्यलाई अस्पताल पुर्‍याइनुअघि उद्धारकर्ताको सहारामा आफै हिँड... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ेको देखिएको थियो।

भासिएको सुरुङलाई खुला गरेर अघि बढ्नका लागि हप्तौँ लाग्ने देखिएपछि उद्धार प्रयासलाई निकै तीव्रता दिइएको थियो।

प्रमुख उद्धारकर्ता डु बिङ्जिअनले सरकारी समाचारपत्र ग्लोबल टाइम्सलाई भने: "आइतवार बिहान उद्धार गर्न बनाइएको डुँडले एउटा अवरोध छिचोलेर जमिनमुनिको सुरुङसम्म पुगेको थियो। जसले उद्धारकर्तालाई काम अगाडी बढाउन सघायो।"

सुरुमा उद्धार गरिएका व्यक्ति सुनखानीको भिन्न ठाउँमा फसेका थिए।

उद्धारकर्ताहरूले एउटा साँघुरो सुरुङबाट खानीभित्र फसेका श्रमिकहरूसँग सञ्चार गरेका थिए

दश जनाको अर्को समूहले भने केही दिनदेखि खाना र औषधि पाइरहेको थियो।

उक्त समूहले उद्धारकर्ताहरूलाई आफूहरूभन्दा १०० मिटर तल एक्ला श्रमिकसँग आफूहरूको एकप टक सम्पर्क भएको बताएका थिए।

अधिकारीहरूले अन्य १० जनासँग अझै सम्पर्क स्थापित गर्न सकेका छैनन्।

उद्धार अधिकारी डुले 'बाँकी मानिसहरू रहेको ठानिएको [खानीको] छैटौँ केन्द्रीय भागमा उद्धारकर्ता कहिले पुग्छन् भन्ने अझै थाहा हुन नसकेको' बताएका छन्।

श्रमिकहरू यतिका दिन कसरी जीवितै रहन सके?

एक हप्तासम्म त्यहाँ कोही जीवित रहन सक्ने कुनै सङ्केत पाइएको थिएन।

तर १७ ज्यानुअरीमा उद्धारकर्ताहरूले एउटा डुँडबाट तल अन्धकारमा पठाइएको डोरीमा कसैले तानेको महसुस गरे।

बाह्र जनाको उक्त समूहमध्ये ११ जना एकै ठाउँमा र एक जना अझ तल फसेको लिखत उनीहरूले माथिपट्टि पठाए।

एघार जनाको समूहमा रहेका एक जनाको विस्फोटनका क्रममा टाउकोमा चोट लागेको थियो जसलाई बिहीवार मृत घोषणा गरिएको थियो।

त्यसरी सम्पर्क गर्ने बाटो तयार भएपछि साँघुरो डुँडबाट तलपट्टि खाना र औषधि पठाइएको थियो।

झन्डै ६०० मिटर तल जमिनमुनि परेर पनि श्रमिकहरूले निरन्तर उद्धार टोलीसँग सम्पर्क गरिरहन सकेका थिए।

उनीहरूले दलिया र पोषणयुक्त तरल पदार्थ पाइरहेका थिए। उद्धार हुनुभन्दा केही दिनअघि ती श्रमिकहरूले ससेजको एउटा परम्परागत परिकार मगाएका थिए।

खानी दुर्घटना चीनमा दुर्लभ भने होइन।

त्यस्ता उद्योगमा सुरक्षा मापदण्ड कमजोर रूपमा लागु हुने गरेका छन्।

गत वर्षको डिसेम्बरमा एउटा कोइलाखानीमा कार्बन मनअक्साइड चुहिँदा २३ जना श्रमिकहरूले ज्यान गुमाएका थिए।

त्यस्तै प्रकृतिको घटनामा सेप्टेम्बरमा चोङ्इङबाहिरको अर्को घटनामा समेत १६ जना श्रमिकहरूको मृत्यु भएको थियो।

सन् २०१९ को डिसेम्बरमा दक्षिणपश्चिमी प्रान्त गुइझुको कोइलाखानीमा विस्फोटन हुँदा १४...


पहिलो गोलपछिको क्षण

लामो समय देखि गोल गर्न चुकिरहेको नेपालका लागि  सञ्जोग राई र विशाल राईले गोल गरेका हुन्।

दुबै गोल 'पहिलो हाफ'मा भएको थियो।

खेलको १७ औं मिनेटमा कर्नर प्रहारमा विपक्षीले फर्काएको बलमा सञ्जोगले बाँया खुट्टाबाट गरेका कडा प्रहार गोलमा परिणत भएको थियो।

मध्यान्तर हुनु ३ मिनेट अगाडि विशाल राईले गोल गरे। रन्जित धिमालको पासमा उनले विपक्षी डि बक्स भित्र पाएको 'वान भर्सेस वान' अवसरमा गोल गरेका हुन्।

लिगमा राखिएका अभिषेक रिजाल र रवि पासवानलाई हटाएर पहिलो रोजाईमा विशाई राई र सुनिल बललाई राखेर नेपालले खेल  सुरु  गरेको थियो।

जहाँ टोलीले खेल  सुरु  भएदेखि नै  एकपछि अर्को आक्रमण बुनेको थियो।

'दोस्रो हाफ'मा पनि नेपाली खेलाडीहरुले आक्रमणलाई निरन्तरता दिएका थिए।

तर खेलको ८२ औं मिनेटमा बाङ्ग्लादेशका मेहबुब रहमानले कर्नरमा प्राप्त बलमा हेडबाट गोल फर्काए।

लिगको दुबै खेलमा नेपालले गोल गर्न नसकेपछि अग्रपंक्तिका खेलाडीका साथै प्रशिक्षक बालगोपाल महर्जनको आलोचना भएको थियो।

तीन राष्ट्र सम्मिलित प्रतियोगितामा कीर्गिस्तान (यु-२३) को टोली भने   बाङ्ग्लादेशसँग पराजित भएपछि प्रतियोगिताब... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ाट बाहिरिएको थियो।

त्रिदेब गुरुङ, सञ्जोग राई र निशान खड्काले यसै प्रतियोगिताबाट पहिलो पटक राष्ट्रिय टोलीको जर्सी (डेब्यु) लगाएका छन्।

डेढ वर्षपछि गोल

नेपालले डेढवर्ष अगाडि चाइनिज ताइपेईलाई २ गोलले हराएपछि गोल गर्न सकेको छैन। त्यो दुबै गोल अञ्जन विष्टले गरेका थिए।

त्यसयता नेपालले ७ अन्तर्राष्ट्रिय म्याच खेलिसकेको छ ।

यसअघि दशरथ रंगशालामा नेपाल र   बाङ्ग्लादेशले दुईपटक फाइनल खेलिसकेका छन्। ।

जसमा १९८४ मा भएको दक्षिण एसियाली महासंघीय खेलकुद (साफ) को पहिलो संस्करणमा नेपाल ४-२ ले जितेको थियो ।

आठौं सस्करण (१९९९) को दक्षिण एसियाली खेलकुदमा भने नेपाल फाइनलमा नेपाल ०-१ ले हारेको थियो।

गतवर्ष कोरोना कालमा नेपालले  बाङ्ग्लादेशमा गएर दुई मैत्रीपूर्ण खेल खेलेको थियो। जसमा एक खेल गोलरहित बराबरी अनि अर्को खेलमा नेपाल ०-२ ले हारेको थियो।

सन्यास

यसै खेल मार्फत नेपालका सफल खेलाडी मध्येका एक विराज महर्जनले सन्यास लिए।

उनी ८७ औ  मिनेटमा त्रिदेव गुरुङको स्थानमा मैदानमा प्रवेश गरेका थिए।

१३ वर्ष राष्ट्रिय टोलीबाट खेलेका उनी ७३ पटक राष्ट्रिय जर्सीमा मैदानमा देखिए।

रक्षापंक्तिबाट खेल्ने उनले राष्ट्रिय टोलीका लागि एक गोल समेत गरेका छन्।

उनी नेपालको सफल कप्तान मध्येका एक हुन्।

१८ खेलमा कप्तानी गर्ने क्रममा उनले देशलाई बंगबन्धु गोल्डकप, १२ औं दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) र एएफसी सोलिडारिटी कपको उपाधी दिलाएका थिए।

गतवर्ष देखि भने उनी राष्ट्रिय टोलीमा पर्न संघर्ष गरिरहेका थिए।


पहिलो चरणमा अमलेखगञ्जबाट चितवनसम्म पाइपलाइन पुर्याउने र दोस्रो चरणमा राजधानी काठमाण्डू लगायत देशका प्रमुख शहरमा विस्तार गर्ने गरी काम शुरु गर्न लागिएको आपूर्तिमन्त्रीले बताएका छन्।

हालसम्म भारतबाट ट्याङकरमार्फत पेट्रोलियम पदार्थ नेपाल ल्याउने गरिएको छ।

आशा

ढुवानीका कारण लागत बढ्ने र बेला-बेला हुने अवरोधका कारण हुने समस्या हटाउन भन्दै गत वर्षको भदौमा दुई देशबीच भारतको रक्सौलबाट नेपालको अमलेखगञ्जसम्म पाइपलाइनबाट  पेट्रोलियम पदार्थ ल्याउन सम्झौता भएको थियो।

त्यसअनुसार पाइपलाइन निर्माणको काम शुरु हुनै लाग्दा सरकारले पाइपलाइनबाटै अमलेखगञ्जमा आएको पेट्रोलियम पदार्थलाई चितवनसम्म ल्याउने काम शुरु गर्न लागिएको बताएको छ।

आपूर्तिमन्त्री दीपक बोहराले भने, "हामी अब यसको विस्तृत परियोजना प्रतिवदेन तीन महिनामा तयार पारेर बोलपत्र आह्वान गरेर चितवन सम्मको पाइपलाइन निर्माणको काम शुरु गर्छौं। यसो गर्दा अमलेखगञ्जको पाइपलाइन निर्माण सकिएको छ महिनाभित्र चितवनसम्मको पनि निर्माण गर्ने योजना बनाएका छौं"।

७० किलोमिटर लामो उक्त पाइपलाइन निर्माणका लागि साढे ४ अर्ब रुपैयाँ लाग्ने र उक्त रकम नेपाल आयल निग... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

मले नै खर्चने योजना छ।

योसँगै चितवनमा ७० हजार किलोलिटर क्षमताको भण्डार पनि निर्माण गर्ने बताइएको छ।

गृहकार्य

अमलेखगञ्जमा थप भण्डार बनाउँदा ठूलो परिमाणमा जंगल नष्ट हुने भएकाले यस्तो गर्न लागिएको आयल निगमका अधिकारीहरुले बताएका छन्।

चितवनसम्म पाइपलाइन विस्तारको काम तीन वर्षमा सकिने अनुमान गरिएको छ।

त्यस अवधिमा अन्य ठाँउसम्म पाइपलाइन विस्तार गर्नका लागि विस्तृत परियोजना प्रतिवदेन तयार पार्ने गृहकार्यमा आफूहरु रहेको मन्त्री बोहराले बताए।

उनले भने, "यो तीन वर्षको समयमा काठमाण्डू, भैरहवा, विराटनगर, नेपालगञ्जसम्म पाइपलाइन ल्याउनेबारे विस्तृत परियोजना प्रतिवदेन तयार पार्छौं। पाइपलाइन निर्माणको काम र योजना गर्ने काम पनि सँगै अगाडि बढाउँछौं"।

सरकारको यो योजना कार्यान्वयनमा आउन सके ढुवानीमा लाग्ने ठूलो खर्च जोगिनुका साथै बेलाबखत हुने बन्द-हडतालका समयमा पनि पेट्रोलियम पदार्थको अभाव नहुने विश्वास गरिएको छ।

सरकारी योजना कार्यान्वयनका लागि विगतमा अन्तरमन्त्रालय स्तरमा हुनुपर्ने समन्वय हुन नसक्दा भएको प्रक्रियागत ढिलासुस्तीलाई तोड्नुपर्ने चुनौती भने यो योजनालाई रहेको बताइएको छ।


पहिलो पटक गरिएको उक्त अनुसन्धानले फुटबललाई निरन्तर टाउकोले हान्ने खेलाडीहरुमा उमेर ढल्कँदै गएपछि डिमेन्सिया भनिने स्मरणशक्ति गुम्ने रोग लाग्नसक्ने भन्ने विवरणलाई केलाएको थियो।

फुटबलका निकायहरुले उक्त विषयलाई थप नजिकबाट ध्यान दिने बताएका छन्।

तर विज्ञहरुले मनोरञ्जनका लागि फुटबल खेल्ने खेलाडीमा यस्तो समस्या देखिने सम्भावना नरहेको उल्लेख गरेका छन्।

मस्तिष्क

एउटा जर्नलमा प्रकाशित उक्त अध्ययनमा लन्डनको युनिभर्सिटी कलेज र कार्डिफ विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताहरुले पाँच जना व्यावसायिक खेलाडी र एक जना गैर व्यावसायिक फुटबल खेलाडीको मस्तिष्कको अध्ययन गरेका थिए।

उनीहरु सबैले औसतमा २६ वर्ष फुटबल खेलेका थिए र सबै ६ जनालाई उनीहरुको उमेर ६० को दशकमा पुग्दा डिमेन्सिया देखिएको थियो।

शव परिक्षण गर्दा चार जना खेलाडीको मस्तिष्कमा 'क्रोनिक ट्रम्याटिक इन्सेफ्यालोप्याथी' अर्थात सिटिइ भनिने एक प्रकारको चोटको संकेतहरु पाइएका थिए।

सिटिइका कारण स्मरण क्षमता कमजोर हुने, निराशा र डिमेन्सिया जस्ता मानसिक समस्या देखिन्छन्, जुन एकआपसमा सम्पर्कमा आएर खेलिने खेलका अन्य खेलाडीहरुमा पनि देखा पर्ने गर्दछ।
... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

युनिभर्सिटी कलेज लन्डनका प्राध्यापक हु मोरिसले बीबीसीलाई भने, "शवको परिक्षण गर्दा हामीले पूर्व बक्सिङ खेलाडीमा देखिने जस्तो परिवर्तन ती फुटबल खेलाडीहरुमा पनि पायौँ। ती परिवर्तनहरु सिटिइ भनिने मस्तिष्कमा लाग्ने चोटहरुसँग सम्बन्धित छन्।"

उनका अनुसार ती फुटबल खेलाडीहरुको मस्तिष्कमा चोट देखिएको र सम्भवत: त्यसकै कारण उनीहरुलाई डिमेन्सिया भनिने मस्तिष्क सम्बन्धी रोग लागेको हुनसक्ने प्रमाण पहिलो पटक फेला परेको छ।

उक्त अनुसन्धानका लेखकहरुले आफूहरुले बालबालिकाले फुटबल खेल्दा गर्ने हेडिंगको विश्लेषण नगरेको प्रष्ट पारेका छन्।

स्वीकार

सन् २००२ मा दिवंगत भएका ब्रिटेनका पूर्व फुटबल खेलाडी जेफ एसलको बारेमा गरिएको अनुसन्धानले गह्रुङ्गो छालाको बलमा निरन्तर टाउकोले प्रहार गर्दा उनको मस्तिष्कमा चोट पुगेको पाइएको थियो।

त्यसयता उनको परिवारले थप अनुसन्धानका लागि जोड दिइरहेको छ।

उनकी श्रीमती लोरेइन भन्छिन्, "हामीले १५ वर्षदेखि त्यसका लागि माग गरिरहेका छौँ, खेलकै कारण उनको ज्यान गएको अनुसन्धानले देखाएको छ।"

लोरेइनले फुटबल एशोशियनले त्यसबारे कुनै ठोस प्रतिक्रिया नदिएकोमा आलोचना गरिन्।

जसरी चुरोट खानेहरुलाई संभावित क्षतिका बारेमा जानकारी हुन्छ त्यसरी नै फुटबलको जोखिम बारे पनि स्वीकार गरिनुपर्ने उनको धारणा छ।

अनुसन्धानकर्ताहरुले विभिन्न कारक तत्वहरुको मिश्रणले गर्दा ती खेलाडीहरुलाई डिमेन्सिया भएको आकंलन गरेका छन्।

अस्पष्ट

तर उनीहरुले फुटबल र डिमेन्सिया एक अर्कामा सम्बन्धित भएको भन्ने ठोस प्रमाण आफ्नो अध्ययनले दिन नसकेको भन्दै विस्तृत अध्ययन मार्फत फुटबल खेलाडीको मस्तिष्कको अवस्थाबारे अध्ययन हुनुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

विगतमा निरन्तरको मुक्काका कारण बक्सिङ खेलाडी र अमेरिकी फुटबल खेलाडीहरुमा दिर्घकालीन रुपमा मस्तिष्कमा क्षति पुग्न सक्ने कयौँ घटनाहरु प्रकाशमा आएका थिए।

तर अहिलेसम्म 'सिटिइ' को समस्या ब्रिटेनमा थौरै फुटबल खेलाडीहरुमा मात्रै देखिएको छ र यसको प्रभाव कुन तहसम्म छ भन्ने स्पष्ट भइसकेको छैन।

ब्रिटेनको फुटबल एशोसिएशनले उक्त अध्ययनको स्वागत गर्दै पूर्व फुटबल खेलाडीहरु स्मरणशक्ति घट्दै जाने रोगबाट आम रुपमा पीडित रहेको या नरहेकोबारे केन्द्रीत भएर थप अनुसन्धान गरिनुपर्नेमा जोड दिएको छ।


पहिलो पटक प्रधानमन्त्री हुँदा भारतसँगको सीमामा भएको नाकाबन्दीपछि ओलीले चीनसँग उक्त सम्झौता गरेका थिए।

अढाइ वर्षअघि चीनसँग आफैँले गरेको उक्त सम्झौता उनी दोस्रो पल्ट चीन भ्रमणमा जाँदा पनि कार्यान्वयन नगरेको भनी आलोचना खेपेका प्रधानमन्त्री त्यस सम्झौताप्रति दृढ देखिन्छन्।

'उग्रराष्ट्रवाद'

उसबेला भारतसँगको असन्तुष्टिका कारण चीनतर्फ ढल्किएर ओलीले उक्त सम्झौता गरेको आरोप लगाउनेहरूले उनको 'आवेशप्रेरित उग्रराष्ट्रवादको निर्णय' को रूपमा अर्थ्याएका थिए।

अहिले आफ्नो 'राष्ट्रवाद विसर्जन' भएको टिप्पणी सुनेको उल्लेख गर्दै ओलीले फरक प्रसङ्गबारे जानकारी दिन संसद्‌मा उपस्थित हुँदा चीनसँगको सम्झौताको प्रसङ्ग निकालेका थिए।

दुवै छिमेकीसँगको सम्बन्ध यथास्थितिमा रहेको बताउँदै उनले भने, "यातायात तथा पारवहन सम्झौताको प्रोटोकलमाथि सेप्टेम्बर महिनाको पहिलो साता अर्को चरणको वार्ता नेपालमा हुँदैछ। र वार्ता सकारात्मक ढङ्गले अघि बढेका छन्।"

सन्तुलनको उदाहरणको रूपमा उनले भारतको रक्सौलदेखि काठमाण्डूसम्मको रेलमार्ग निर्माणको सर्वेक्षण पनि अघि बढ्न लागेको जनाए।

तर तेस्रो मुलुकसँगको सामान आयात-निर्यात गर्न भारतीय... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

बाटो प्रयोग गर्नु पर्ने बाध्यता अन्त्य गर्ने भन्दै चीनसँगको सम्झौतालाई निकै महत्त्वपूर्ण मानिएको छ।

महँगो

सम्झौता भएको अढाइ वर्षपछि त्यसको प्रोटोकलबारे भदौ १९ देखि २१ गतेसम्म द्विपक्षीय वार्ता काठमाण्डूमा हुन लागेको अधिकारीहरूले जनाएका छन्।

उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयका प्रवक्ता रविशंकर सैंजुले भने, "प्रोटोकलको टुङ्गो लाग्ने अवस्था देखिन्छ। तर चीनको सिगात्से हुँदै सामान ल्याउनु पर्ने भएकाले हामीले नै तयारी गर्नु पर्नेछ।"

उनका अनुसार नेपाललाई प्रयोग गर्न दिने बन्दरगाहको विषयमा चिनियाँ पक्ष सकारात्मक छ।

खासगरी जापान र दक्षिण कोरिया लगायतका पूर्वी एशियासँगको व्यापारमा भारतभन्दा चिनियाँ बाटोको प्रयोग उपयुक्त हुने बताइन्छ।

तर कतिपयले चीनको सिगात्से नेपालले प्रयोग गर्दै आएको भारतीय बन्दरगाहभन्दा निकै टाढा रहेकाले आयात-निर्यात महँगो पर्ने चिन्ता व्यक्त गर्ने गरेका छन्।

त्यसैले नेपालले चिनियाँ बन्दरगाहको लाभ लिन रसुवा नजिकको केरुङसम्म चिनियाँ रेल आउनु पर्ने र चीनसँग जोड्ने बाटोको स्तरोन्नति आवश्यक रहेको विज्ञहरूको मत छ।


पहिलो पटक प्रधानमन्त्री हुँदादेखि नै ओलीले नेपालमा पानीजहाज र रेल चलाउने विषयलाई प्राथमिकता दिँदै आएका छन्।

पानीजहाजको विषयमा सामाजिक सञ्जालमा खिल्ली उडाइने गरेका ओलीले यसअघि एउटा सार्वजनिक कार्यक्रममै नेपाली पानीजहाज चढ्न २०१९ जनवरीको १ तारिख कोलकाता आउन निम्तो दिएका थिए।

उनले तोकेको मितिमा नेपाली पानीजहाज चल्न नसकेपनि त्यसको झन्डै डेढ महिनापछि  ओलीले भौतिक योजना तथा यातायात मन्त्रालयअन्तर्गत रहनेगरी स्थापना गरिएको 'नेपाल पानीजहाज कार्यालय'को बिहीवार विधिवत् उद्घाटन गरेका छन्।

सो कार्यालयको स्थापनाले नेपालमा पानीजहाजको विकासको ढोका खुलेको उनले बताए।

नेपालमा जलयातायातको सम्भावना रहेकाले देश पूरै भूपरिवेष्ठित नभएको तर्क गर्दै उनले भने, "भारतका ठूला नदी र समुद्रको टाउकोमा बसेर हामी भूपरिवेष्ठित भनेर खुम्चनु हुँदैन।"

ओलीले नेपालका खोलाका चौडाइ र गहिराइ एवम् भूबनोट विचार गरेर जहाज निर्माण गर्नुपर्ने बताए।

मन्त्रिपरिषद्ले गत पुस महिनामा पानीजहाज कार्यालय स्थापना गर्ने निर्णय गरेको थियो।

अहिलेसम्म के भएको छ?

नेपालमा पानीजहाजसम्बन्धी कानुन २०२७ सालमै तयार भएको थियो।

ओली सरकारमा आए... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

पछि नेपाल र भारतका प्रधानमन्त्रीबीच भएको सहमतिअनुरूप नेपालले जलमार्गका बारेमा भारतीय पक्षसँग कुराकानी गर्न एउटा संयन्त्र बनाएको थियो।

ओलीको भारत भ्रमणका क्रममा नेपाल-भारतबीच सामान ओसारपोसारका लागि जलमार्गको विकास गर्ने सहमति गरेको बेला तीन नदीहरू हुँदै भारतलाई जलमार्गले जोड्न सम्भावना रहेको औँल्याइएको थियो।

गत वर्ष एप्रिलमा दुई प्रधानमन्त्रीहरूबीच भएको औपचारिक भेटवार्तापछि जारी गरेको १२ बुँदे संयुक्त वक्तव्यमा नेपाल-भारतबीच जलमार्गको विकास गर्ने विषयलाई प्राथमिकताका साथ उल्लेख गरिएको थियो।

सन् २०११/१२ मा तीन नदीमध्ये कोशी ब्यारेजदेखि सुनकोशीको घुर्मीसम्म १७३ किलोमिटर, गण्डकीको देवघाटबाट फिस्लि‍ङसम्म १८५ किलोमिटर र कर्णालीको भेरी बेसिनमा १२३ किलोमिटर अध्ययन भएको भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयले जनाएको छ।

भारतले आफ्नो मुख्य जलमार्गमा धेरै काम गरिसकेको बताइएको छ।

नेपाल सरकारले बनाएको  संयन्त्रले भारतीय जलमार्ग प्राधिकरणको टोलीसँग एउटा बैठक गरिसकेको छ। अर्को बैठक मार्च महिनामा हुनेछ।

सरकारी कार्यदलले जलमार्गबारे गर्नुपर्ने कामको खाका तयार पारिसकेको बताइएको छ।

गत महिना सङ्घीय संसद्‌मा बोल्दै ओलीले नेपालमा रेल पनि आउने, पानीजहाज पनि आउने बताएका थिए।

उनले भनेका थिए, "मैले स्मरण गरिरहेको छु कुनै समय पानीजहाजको कुरा गर्दा कागजका डुङ्गा फ्याँकियो। रेलको चर्चा गर्दा रित्ता बाल्टिन लाइनमा राखी कुरा काटियो।"

"धैर्य गरौँ - रेल पनि आउँछ, जहाज पनि चल्छ। स्टेशन, टिकट काउन्टर सबै खुल्छ, ढुक्क रहे हुन्छ।"

अब केही मान्छेलाई केही समयका लागि आफूलाई जिस्क्याउने बाटो भएको भन्दै उनले दोहोर्‍याए, "तर केही महिना पर्खनूस्, टिकट काट्न पाइन्छ।"

यो कुरा "साथीभाइलाई पनि ढुक्कसँग" भनिदिए हुने भन्दै छिट्टै पानीजहाज सञ्चालनमा आउने कुरामा आफू विश्वस्त भएको उनल देखाउने खोजे।

सामाजिक सञ्जालमा कस्तो छ प्रतिक्रिया?

प्रधानमन्त्री  ओलीले पानीजहाज कार्यालयको उद्‍घाटन गरेपनि सामाजिक सञ्जालमा भने पानीजहाज चल्ने कुरामा धेरैले अविश्वास व्यक्त गरेका छन्।

पानीजहाज कार्यालयको उद्घाटन "सस्तो लोकप्रियता"का लागि गरिएको काम हो कि भनेर आशङ्का पनि व्यक्त गरिएको छ।

प्रधानमन्त्रीलाई व्यङ्ग्य गर्दै जलसेना र वायुसेना स्थापना गर्ने सुझाव पनि दिइएको छ।

कार्यालय उद्घाटन गर्नुअघि छापिएको विज्ञापन र उद्घाटन गर्दा प्रधानमन्त्रीले बोलेका कुरा उद्धृत...


पहिलो पटक विदेशमा खेल्न जाने मौका गुम्ने जोखिम बढेपछि १७ वर्षीय यादवले हताश हुँदै प्रशिक्षक धनीराम चौधरीलाई भने, "गुरु, यस्तै रहेछ! विदेशमा खेल्नु मेरो भाग्यमा नै रहेनछ। अब छोडौँ।"

तर तिनै यादवको गलामा २४ घण्टापछि सुनको तक्मा झुन्डिएको थियो।

एशियाली जुनियर स्तरमा स्वर्ण पदक जित्ने पहिलो नेपाली धावकका रूपमा इतिहासमा उनको नाम अङ्कित भइसकेको थियो।

अन्योलदेखि कीर्तिमानको गौरवपूर्ण क्षणसम्म उनको यात्राको कथा साँच्चै अनौठो छ। उनकै शब्दमा "फिल्मका लागि कल्पनामा बुनिने कथाजस्तै।"

खासै नाम नसुनिएका यी धावकले अन्तर्राष्ट्रिय पदक जित्दा सामाजिक सञ्जालमा पनि राम्रै चर्चा भयो।

पहिलो अवरोध

यादवले हङ्‌कङमा सम्पन्न जुनियर खेलाडीहरू सहभागी हुने एशियाको ठूलो एथ्लेटिक्स प्रतिस्पर्धा 'तेस्रो एशियन एथ्लेटिक्स च्याम्पियनशिप' को तीन हजार मिटर दौडमा स्वर्ण पदक जितेका हुन्।

तर उनले मैदानको प्रतिस्पर्धा गर्दाभन्दा पनि त्यहाँसम्म पुग्न ठूलो सास्ती खेपे।

पहिलो सङ्घर्ष एथ्लेटिक्सको प्रशासकीय निकाय नेपाल एमचर एथ्लेटिक्स सङ्घसँग थियो।

एथ्लेटिक्स सङ्घ अहिले आन्तरिक विवादमा छ। पदाधिकारीहरूबीच चरम गुटब... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

न्दी छ। निर्वाचनको सँघारमा रहेको सङ्घलाई अब तत्कालै निर्वाचन नगरे प्रतिबन्ध लगाइनसक्ने भन्दै अन्तर्राष्ट्रिय दबाव पनि आइसकेको छ।

यस्तोमा स्थितिमा राजीनामा दिइसकेका सङ्घका पूर्वमहासचिव सुनिल राजवंशीले यादवलाई हङ्‌कङमा हुने प्रतियोगिताको सहभागी गराउन सक्रियता देखाए।

यो पनि पढ्नुहोस्

यादव भन्छन्, "मेरो सहभागिताको सम्पूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय पत्राचार सुनिल गुरुले गरिदिएका हुन्। नत्र सम्भव थिएन।"

दोस्रो अवरोध

प्रतियोगितामा भाग लिने निश्चित त भयो, तर भिसा प्रक्रिया र हङ्‌कङ पुग्ने बाटो त अझै टाढा नै थियो। भिसा प्राप्त गर्न उनका प्रशिक्षक धनीराम चौधरीले ठुलै सङ्घर्ष गर्नुपर्‍यो।

कहिले कागजपत्रको समस्या, कहिले रकमको समस्या त कहिले होटल बुकिङ नहुँदाको समस्या।

अनि भिसा पाउन सकेनन्। फेरि पूर्वमहासचिव राजवंशीकै पहलमा भिसा प्राप्त भयो।

हातमा भिसा आउँदा हङ्‌कङ पुग्न एक दिनको समय मात्र बाँकी थियो।

प्रतियोगिता सोमवार (चैत्र ४ गते) थियो।  उनले शनिवार (चैत्र २ गते ) बिहान मात्र भिसा पाएका थिए।

धन्न, सोही दिनको राति हङ्‌कङ उड्ने व्यवस्था भयो।

आइतवार (चैत्र ३ गते ) बिहान हङ्‌कङ विमानस्थल पुग्दा आयोजकका तर्फबाट कोही पनि उपस्थित  थिएनन्। निर्धारित समयभन्दा ढिलो पुग्दा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धामा यस्तो हुनेगर्छ।

ट्याक्सी लिएर होटल खोज्नु, आयोजकसमक्ष हाजिर हुनु र खेलाडी दर्तामा आफ्नो नाम पक्का गर्नुजस्ता काममा आइतवारको दिन बित्यो।

यादव भन्छन्, "न राम्ररी खान पाइयो, न सुत्न नै। नाम दर्ता हुन्छ कि नाइँ भन्ने चिन्तामा नै समय बित्यो।"

सामान्यतया पदक जित्ने लक्ष्य र सम्भावना बोकेका खेलाडीहरू केही चाँडो प्रतियोगिता हुने देशमा पुग्ने गर्छन्। त्यहाँको हावापानीसँग घुलमिल हुन र अभ्यासलाई अझ तिखार्न यस्तो गरिन्छ।

पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेल्न देश छोडेका १७ वर्षीय यी किशोरले भने नितान्त भिन्न परिस्थिति खेप्नुपर्‍यो।

'नेपालको जर्सी थिएन'

सोमवार प्रतियोगिताको दिन ट्र्याकमा हुने प्रत्येक घटना अजितको लागि नौलो थियो।

उनी भन्छन्, "पहिलो कल, दोस्रो कल भन्ने हुँदोरहेछ। प्राविधिकले सुरुमा मैले लगाउने लुगाहरु जाँच्न आए। तर मैले गल्ती गरिसकेको रहेछु।"

खेलाडीले देशको नाम लगाएको जर्सी लगाउनुपर्छ। तर अनुभवहीन यादवलाई यो कुरा थाहा थिएन।

प्राविधिकले देशको टीशर्ट लगाउन निर्देशन दिँदा उनी छक्क परे। आफूसँग  सादा टीशर्ट...


पहिलो र दोस्रो संविधानसभा चुनावमा समेत अन्तर्राष्ट्रिय पर्यवेक्षकहरु खटिएको भए पनि आचारसंहिता उल्लंघन गरेको आरोपमा फिर्ता बोलाएको यो पहिलो घटना भएको आयोगले जनाएको छ।

ती दुई पर्यवेक्षकलाई अन्य स्थानमा समेत आसन्न चुनावको पर्यवेक्षण गर्न नदिइने आयोगका अधिकारीहरुले बताएका छन्।

मंसिर १० र २१ गते हुने प्रतिनिधि सभा र प्रदेश सभा निर्वाचनको पर्यवेक्षणका लागि हालसम्म करिब डेढ सयजना अन्तर्राष्ट्रिय पर्यवेक्षकले निर्वाचन आयोगबाट स्वीकृति लिएका छन्।

उल्लंघन

सबैभन्दा बढी पर्यवेक्षक, यसअघिका दुईवटा संविधानसभा निर्वाचनको पर्यवेक्षण गरेको युरोपेली संघ (इयु)का छन्।

निर्वाचन आचारसंहिता पालना गर्ने शर्तमा पर्यवेक्षण अनुमति दिइएको भन्दै निर्वाचन आयोगले कञ्चनपुरमा खटिएका, इयुका दुई पर्यवेक्षकले त्यसको उल्लंघन गरेको बताएको छ।

आयोगमा आचारसंहिता हेर्ने निर्वाचन आयुक्त सुधीरकुमार शाहले भने, ''कञ्चनपुरमा अन्तर्राष्ट्रिय पर्यवेक्षकले मर्यादा बाहिर गएर गतिविधि गरेको विषय आयोगमा आएपछि निर्वाचन आयोगले तत्काल त्यस्तो गतिविधि गर्ने दुईजना अन्तर्राष्ट्रिय पर्यवेक्षकलाई फिर्ता बोलाएको छ। उहाँहरु युरोपेली संघ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

(इयु)सँग आबद्ध हुनुहुन्छ।''

शर्त

गतहप्ता कञ्चनपुर जिल्लाका मुख्य निर्वाचन अधिकृत न्यायाधीश राजेन्द्रकुमार आचार्यले इयुका दुई पर्यवेक्षकले अदालतमा अनावश्यक हस्तक्षेप गरेको बताउँदै कारवाहीका लागि पत्राचार गरेका थिए।

त्यसकै आधारमा निर्वाचन आयोगले उनीहरुलाई फिर्ता बोलाउन परराष्ट्र मन्त्रालयमार्फत थप प्रक्रियाका लागि इयुको ध्यानाकर्षण गराएको जनाएको छ।

आयोगका सहायक प्रवक्ता मुकुन्द शर्माले भने, ''निर्वाचन आयोगवाट जारी आचार संहिताको पालना गर्ने शर्तमा समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर भएको छ। नियतवस वा नजानेर के भएको हो भनेर जान्न हामीले परराष्ट्र मन्त्रालयलाई लेखेर पठाइसक्यौं।''

पछिल्लो घटनाबारे, काठमाण्डूमा खटिएको इयुको निर्वाचन पर्यवेक्षण मिसनलाई सम्पर्क गर्दा उक्त टोलीका सहायक प्रमुख पर्यवेक्षक टमस बसरअपले आफूहरु प्रतिक्रिया दिने अवस्थामा नरहेको बताए।

निर्वाचन आयोगले भने मिसनका प्रमुख पर्यवेक्षक जेल्याना जोभ्कोले शुक्रवार प्रमुख आयुक्तसँगको भेटमा आगामी दिनमा सतर्क रहने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको जनाएको छ।


पहिलोपटक ऊर्जा क्षेत्रमा नेपाल-चीनबीच बनाउने समझदारी भएको सचिवस्तरीय संयन्त्र ठूलो उपलब्धि भएको र त्यसले चीनको सहयोग र लगानी ऊर्जा क्षेत्रमा भित्र्याउन सहज हुने उनीहरूको भनाइ छ।

कतिपय विज्ञले पछिल्लो समझदारी अनुरुप काम भएमा नेपालको ऊर्जा बजारलाई फराकिलो बनाउने प्रतिक्रिया दिएका छन्।

संयन्त्र

चिनियाँ पक्षले जिम्मा लिएका कतिपय जलविद्युत आयोजनाको निर्माणको कामअघि बढ्न नसकिरहेका बेला ऊर्जा क्षेत्रमा सहकार्य बढाउन ऊर्जा सचिवस्तरीय संयन्त्र बनाउन दुवै देश सहमत भएका छन्।

ऊर्जा सहयोगसम्बन्धी दुई देशबीच भएको समझदारी अनुरुप कुन-कुन आयोजना चीन सरकारको सहयोगमा वा लगानीमा निर्माण गर्ने भन्ने विषय अब यसै संयन्त्रमार्फत टुङगो लगाइने ऊर्जामन्त्रालयका प्रवक्ता दिनेश घिमिरेले बताए।

उनले भने, "सरकारी संयन्त्रबीचका आयोजनाहरू यसको मातहतमा रहन्छन्। कुन-कुन जलविद्युत आयोजनाहरू निर्माण गर्ने, कुन-कुन प्रसारण लाइनलाई अन्तरदेशीय रुपमा विकास गर्ने, लगानीको स्वरुप कस्तो हुने भन्ने विषयहरू संयन्त्रको नियमित बैठक बसेर छिनोफानो गर्दै जान्छ।"

ऊर्जा क्षेत्रमा काम गर्नका लागि दुई देशबीचको संयन्त्र यसअघि भारत... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

सँग मात्रै बनेको थियो।

पश्चिम सेती र बुढी गण्डकी जलविद्युत आयोजनाका अतिरिक्त चिनियाँ पक्षले लगानीका लागि अध्ययन गरेका केही अन्य आयोजना पनि छन्।

ढोका खुल्यो

समझदारीपत्र अनुरुप संयन्त्र निर्माणको काम छिट्टै सुरु हुने घिमिरेको भनाइ छ।

उनले भने, "समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर भइसकेपछि त्यसको ढोका खुलेको छ। हामी चाँडै नै त्यो संयन्त्र बनाउछौं।"

हालसम्म कार्यान्वयन संयन्त्र नहुँदा चिनियाँ लगानीले प्रभावकारी नतिजा दिन नसकिरहेको ठान्ने कतिपय विज्ञहरू सचिवस्तरीय संयन्त्रले भएका समझदारीलाई अगाडि बढाउनसमेत सघाउ पुर्‍याउने बताउँछन्।

पूर्व जलस्रोतसचिव सूर्यनाथ उपाध्यायले भने, "पहिले ऊर्जाका क्षेत्रमा जति प्रतिवद्धताहरू भएका छन् त्यसलाई सहजीकरण गर्नुपर्यो। सचिवस्तरीय संयन्त्र भएपछि चीनले गर्ने काम, नेपालले गर्ने काम, समय सीमालगायत सबै विषय टुङग्याउन सजिलो हुन्छ।"

यस्तै चीनसँग सम्भाव्यता अध्ययन गर्ने सम्झौता भएको अन्तरदेशीय प्रसारण लाइन निर्माण भएमा नेपालको हाल भारतसँग मात्रै सीमित रहेको ऊर्जा सहकार्य र ऊर्जा बजार फराकिलो बन्ने विज्ञहरूको मत पाइन्छ।


पहुँचका आधारमा असम्बन्धित मानिसहरू खोप लगाउन संसद् भवनमा ओइरिएपछि कार्यक्रम रोक्नु परेको संसद् सचिवालयका प्रवक्ता रोजनाथ पाण्डेले बताएका थिए।

तीन दिने कार्यक्रममा संसद् सचिवालयले पहिलो मात्रा लगाएका १,४६५ जनालाई दोस्रो मात्रा खोप दिने लक्ष्य लिएको थियो।

तर उक्त लक्ष्यभन्दा बढी १,७२९ जनाले दुई दिनमा नै खोप लगाए। तेस्रो दिन ८०० जना जति जम्मा भएपछि कार्यक्रम रद्द गरिएको थियो।

पहिलो चरणमा खोप लगाएका ज्येष्ठ नागरिक र प्राथमिकताको समूहमा परेका व्यक्तिलाई दोस्रो खोप उपलब्ध गराउन सरकारले सङ्घर्ष गरिरहेका बेला पछिल्लो घटना सतहमा आएको हो।

पूर्वसचिव द्वारिकानाथ ढुङ्गेलले 'संसद् परिसरमा अनैतिक र गैरजिम्मेवारपूर्ण काम' भएको टिप्पणी गरेका छन्।

हालसम्म सीमित कोभिड खोप लगाएको नेपालका लागि खोपको न्यायोचित वितरण चुनौतीपूर्ण देखिएको छ।

खोप लगाउनकै लागि काठमाण्डूसम्मको यात्रा

कोरोनाभाइरसको दोस्रो लहरका कारण सरकारले राजधानी काठमाण्डूमा लकडाउन गर्नु दुई दिनअघि पोखराकी जमुना गुरुङ खोप लगाउनकै निम्ति काठमाण्डू आइन्।

एउटा अस्पताल सञ्चालक समितिका अध्यक्ष रहेका श्रीमान् र चिकित्सक छोरीले खोप लगाइसके... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

काले उनीहरूकै जोडबल मानेर आफू खोप लगाउन आएको उनी बताउँछिन्।

उनले भनिन्, “पोखरामा नै खोप उपलब्ध भएको भए म आफैँ गाडी चलाएर खोप लगाउनकै निम्ति मात्रै काठमाण्डू आउनुपर्दैन थियो।"

"मैले तीन घण्टा कुरेर खोप लगाए। धेरैले आफ्नो पहुँचमा नभएकाले खोप लगाउन पाएका छैनन्।”

गुरुङ एउटा प्रतिनिधि पात्र मात्रै हुन्।

सरकारका अनुसार मे महिनाको पहिलो सातासम्म नेपालमा २१ लाखभन्दा बढीले पहिलो मात्रा खोप लगाएका छन्।

कोभिशील्ड र भेरोसेल खोप गरी गएको वैशाख २७ गतेसम्म तीन लाख ९५ लाख जनाले दोस्रो मात्रा लगाएका छन्।

न्यायोचित वितरणबारे प्रश्न

चीनले उपलब्ध गराएको भेरोसेल खोप राजधानीलगायत केही जिल्लामा मात्रै वितरण गरेपछि कतिपय विज्ञहरूले नेपालमा खोपको न्यायोचित वितरणबारे प्रश्न गरेका छन्।

सरकारलाई खोपबारे सुझाव दिने राष्ट्रिय खोप सल्लाहकार समितिका पूर्वसदस्य डा. कृष्णप्रसाद विष्ट भन्छन्, "पहिला कोभिशील्ड खोपको वितरणलाई न्यायोचित नै भन्नुपर्ला किनभने त्यसमा प्राथमिकताको कुरा, उमेर अनुसार खोप दिने कुरा र विभिन्न रोग लागेकाहरूलाई प्राथमिकतामा राख्ने कुरा गरिएको थियो। चिनियाँ खोप वितरण गर्दा त्यो पालना गरिएको देखिएन।"

उनले थपे, "यो खोप दिँदा पनि ४० वर्ष माथिको दीर्घ रोगहरू भएको मानिसलाई दिने भनेको भए आवश्यक पर्ने मानिसहरूले पाउँथे कि।"

"पहिला धेरै मानिसहरूले अविश्वास गरेर लगाएनन् पछि एकदमै भिड भयो। राजधानीमा नै केही ठाउँमा लाठीचार्ज गर्नुपर्ने अवस्था आयो भन्ने मैले सुनेँ। एक हिसाबले जसको शक्ति उसकै भक्ति भन्ने जस्तै भयो।"

खोप वितरणको प्राथमिकता कस्तो हुनुपर्छ?

गत  नोभेम्बर महिनामा विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको विज्ञ समूहको सुझाव अनुसार जारी गरेको कोभिड-१९ खोप वितरण प्राथमिकता क्रममा सबैभन्दा पहिले आफू सङ्क्रमित हुने र सार्ने उच्च जोखिम भएका स्वास्थ्यकर्मीलाई खोप दिइनुपर्ने उल्लेख छ।

सीमित आपूर्ति भएको अवस्थामा ज्येष्ठ नागरिकहरूलाई पनि पहिलो चरणमा खोप दिन सुझाव दिइएको छ।

दोस्रोमा सङ्क्रमणले गम्भीर असर पार्न सक्ने वा मृत्युको जोखिम निम्त्याउन सक्ने अन्य रोग भएका व्यक्तिहरूलाई प्राथमिकतामा राखिनुपर्ने भनिएको छ।

विद्यालयका कर्मचारी र विभिन्न किसिमका पछि परेका वा अल्पसङ्ख्यक समुदायलाई कम्तीमा २० प्रतिशत जनसङ्ख्यालाई पुग्ने खोप उपलब्ध हुँदा दिइनुपर्ने भनिएको छ।

तेस्रोमा सामाजिक जिम्मेवारी र रोजगारीका कारण व्यवहारिक रूपमा...


पाँच महिनाअघि भारतको दिल्लीमा पनि ठूलो सङ्ख्यामा नेपाली महिलाको उद्धार गरिएको थियो। (फाइल तस्वीर)

घरेलु कामदारका रूपमा नेपाली महिलालाई लैजान प्रतिबन्ध लगाइएका मुलुकहरूमा उनीहरू जान लागेको आशङ्का गरिएको छ।

'बेचिन लागेका' १६ नेपाली महिलाको दिल्लीमा उद्धार

'ब्लफ कल' गरेर यसरी फसाएको थियो दलालले

ठूलो सङ्ख्यामा महिलाहरूलाई मणिपुरको बाटो हुँदै म्यान्मारबाट सिंगापुर, मलेसिया र अरब मुलुकहरूमा पठाइन लागेको सुराकीका आधारमा उनीहरूको उद्धार गरिएको बताइएको छ।

इम्पल्स एनजीओ नेटकवर्क नामक अवैध मानव ओसारपसारविरूद्ध काम गर्ने एउटा संस्थाको सूचनाका आधारमा मणिपुर प्रहरी र मणिपुर सरकार अन्तर्गतको 'मणिपुर काउन्सिल फर चाइल्ड राइट्स्'ले उनीहरूको उद्धार गरेको हो।

उद्धार गरिएकामा नेपाली र भारतीयसहित अन्य मुलुकका महिलाहरू पनि रहेको बताइएको छ।

कसरी पत्ता लाग्यो?

उक्त उद्धारमा संलग्न इम्पल्स एनजीओ नेटवर्ककी अध्यक्ष हसिना खभीले बीबीसी नेपालीसँग टेलिफोनमा भनिन्, "हामीलाई माइती नेपालबाट ७० जना नेपाली महिलालाई मणिपुरको बाटो हुँदै म्यान्मार पठाइन लागेको सूचना आएको थियो। त्यसैका आधारमा मणिपुर र म्यान्मार सीमा... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

क्षेत्रको मोरे भन्ने स्थान, केही होटलहरू र विमानस्थल क्षेत्रबाट उनीहरूलाई उद्धार गरिएको हो।"

खर्भीका अनुसार शुक्रवार तीन सय एकजना महिलाको उद्धार गरिएकामा दुई सयभन्दा बढी नेपाली नागरिक रहेको पुष्टि भइसकेको छ।

उनीहरूसँगै पक्राउ परेका दलाल पनि नेपाली नागरिक रहेको खर्भीले बताइन्।

शनिवार दिउँसो भएको टेलिफोन कुराकानीमा उनले भनिन्, "अहिले पनि कतिपय महिलाको भेरिफिकेसन जारी छ र उनीहरूलाई यहाँको समाज कल्याण विभागको एउटा आश्रयगृहमा राखिएको छ।"

म्यान्मारसँग सीमा जोडिएको मणिपुरबाट मानव तस्करी हुने कुरा नौलो नभए पनि यत्रो ठूलो सङ्ख्यामा नेपाली महिलाको उद्धार भएको भने पहिलो पटक भएको उनले जानकारी दिइन्।

बाटो परिवर्तन

यसअघि पनि भारतको बाटो हुँदै अवैध रूपमा नेपाली महिलाहरूलाई विभिन्न मुलुकमा पठाउने गरिएका विवरण सार्वजनिक भएका थिए।

त्यसका लागि पहिले दलाल र मानव तस्करहरूले भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीलाई केन्द्र बनाउने गरेका थिए।

तर केही महिनादेखि दिल्लीस्थित महिला आयोगले लगातार नेपाली महिलाहरूमाथि निगरानी बढाउन थालेपछि तस्करहरूले अरू बाटो रोज्न थालेको जानकारहरू बताउँछन्।

केही महिनाअघि दिल्लीमा पनि त्यहाँको महिला आयोगको सक्रियतामा ठूलो सङ्ख्यामा नेपाली महिलाको उद्धार गरिएको थियो।

माइती नेपालका अध्यक्ष विश्वराम खड्काले केही दिनअघि दिल्लीबाट उद्धार गरिएका महिलाको सूचनाका आधारमा मणिपुरबाट मानव तस्करी हुने गरेको खुलेको बताए।

उनले भने, "मणिपुरबाट नेपाली महिलाको तस्करी हुने गरेको पत्ता लागेको र यत्रो ठूलो सङ्ख्यामा नेपाली महिलाको उद्धार भएको घटना सम्भवत: यो नै पहिलो हो।"

'मणिपुर काउन्सिल फर चाइल्ड राइट्स्'का एकजना सदस्य मोन्टु अहान्थेमले  महिलाहरूको उद्धारकार्य शनिवार पनि जारी रहेको बताए।

उनले मणिपुरका विभिन्न स्थानमा अझै पनि महिलाहरूलाई राखिएको ठानिएकाले खोजी कार्य जारी छ।

उनका अनुसार महिलालाई उद्धार गर्ने क्रममा नेपालको सिन्धुपाल्चोक, झापालगायत जिल्लाका पाँचजना दलाललाई पनि पक्राउ गरिएको छ।

नेपाल प्रहरीका प्रवक्ता उत्तमराज सुवेदीले मानव तस्करहरूले अवैध रूपमा नेपाली महिलाहरूलाई विदेश पठाउन बारम्बार बाटो परिवर्तन गरिरहेको बताए।

खाडीमा सार्कका कामदारलाई समान ज्याला?

महिला कामदार जो बिदामा घर जान डराउँछन्

महिला बेचबिखनको बदलिँदो स्वरुप

निगरानी

उनले भने, "पहिले काठमाण्डू विमानस्थलबाटै पठाउथे। यहाँ कडाइ भएपछि...


पाँच वर्ष लामो युद्ध अन्त्य गर्ने संयुक्त राष्ट्रसङ्घको प्रयासको समर्थनमा बिहीवारबाट लागु हुनेगरी युद्धविराम हुन लागेको स्रोतहरूले बीबीसीलाई बताएका छन्।

पश्चिमा सैन्य शक्तिले समर्थन गरिरहेको उक्त गठबन्धन हुथीविद्रोही विरुद्ध सन् २०१५ को मार्च महिनादेखि लडिरहेको छ।

हुथी विद्रोहीहरूले पनि यसलाई युद्धविरामका रुपमा हेरेका छन् कि छैनन् भन्ने स्पष्ट भएको छैन।

आह्वान

गत महिना संयुक्त राष्ट्रसङ्घका महासचिव एन्टोनिओ गुटेरसले यमनमा लडिरहेका पक्षहरूलाई युद्धविराम गरेर कोरोनाभाइरसको सम्भावित प्रकोपसँग जुध्नका लागि प्रयासहरू चाल्न आह्वान गरेका थिए।

उनले देशका सबै युद्धरत पक्षलाई देशव्यापी रुपमा युद्ध मत्थर बनाउँदै लैजानका लागि आफ्ना विशेष दूत मार्टिन ग्रिफिथ्ससँग काम गर्न आह्वान गरे।

ग्रिफिथ्सले युद्धविरामसबन्धी समाचारको बुधबार नै एक विज्ञप्तिमार्फत स्वागत गरे।

उनले भने: "सबै पक्षले यो अवसरको उपयोग गर्नुपर्छ र युद्ध अविलम्ब रोक्नुपर्छ।"

युद्धविरामबारे छलफल गर्न दुवै पक्षले भिडिओ कन्फेरेन्समा भाग लिने ठानिएको छ।

उक्त छलफलमा हवाइ, जमिन र जल सबैतिर युद्ध रोक्ने विषयमा प्रस्ताव गरिनेछ।

... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

मानवीय सङ्कट

साउदी नेतृत्वको गठबन्धनले विज्ञप्ति जारी गर्दै लेखेको छ: "यमनका लागि संयुक्त राष्ट्रसङ्घका दूतले यमनी जनताको पीडा कम गर्नका लागि गरिरहेका प्रयासलाई सफल पार्न र कोरोनाभाइरसको महामारीसँग जुझ्न र यसको रोकथामका लागि गठबन्धनले दुई साताका लागि बृहत् युद्धविरामको घोषणा गरेको छ।"

यमनको अवस्थालाई लामो समयदेखि विश्वकै खराब मानवीय सङ्कट भनि व्याख्या गरिँदै आएको छ।

युद्धका क्रममा थुप्रै सर्वसाधारणको ज्यान गएको छ।

संयुक्त राष्ट्रसङ्घले विगतमा पनि वार्ताको मध्यस्थता गरेको थियो तर गठबन्धनले देशव्यापि युद्धविरामको घोषणा गरेको यो पहिलोपटक हो।


पाँच विकेट लिन सफल सोमपाल कामी खेलको म्यान अफ द म्याच भए।

योसँगै तीन एकदिवसीय  शृङ्खला १ -१ को बराबरीको अवस्थामा आएको छ।

नेपालले ९ विकेटको क्षतिमा बनाएको २४२ रनलाई पछ्याउन आएको आयोजक यूएई १९.३ ओभरमा अलआउट हुँदा ९७ रनमा समेटिन पुग्यो।

यूएईविरुद्धको खेलमा चम्किए सोमपाल

राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीमा नयाँ अनुहारलाई मौका

अघिल्लो दिनको खेलमा ब्याटिङ र बलिङ दुवैमा कमजोर देखिएको नेपाल शनिवार भने त्यसको ठिक विपरीत लयमा देखिएको थियो।

ब्याटिङतर्फ रोहित पौडेल, उपकप्तान ज्ञानेन्द्र मल्ल र आरिफ शेखको ब्याट राम्ररी चलेको देखियो भने बलिङतर्फ सोमपाल कामी र सन्दीप लामिछाने खेलमा पूर्ण रूपमा हावी भएको देखियो। सोमपालले पाँच र सन्दीपले चार विकेट लिए।

सुधार

टस जितेर ब्याटिङ रोज्ने कप्तान पारस खड्काको निर्णय साबित गर्ने क्रममा खेलाडीहूले केही महत्त्वपूर्ण इनिङ खेले। जसमा प्रारम्भिक जोडी ज्ञानेन्द्र मल्ल र विनोद भण्डारीले बनाएको ६१ रनको साझेदारीले नेपालको शुरूवात बलियो बनेको थियो।

प्रारम्भिक जोडी ज्ञानेन्द्र मल्ल र विनोद भण्डारीले नेपाललाई राम्रो शुरूवात दिलाएका थिए।

उपकप्तान मल्लले ४४ रन र भण्डारीले... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

२१ रन जोडेका थिए। पारसले पनि २१ रन बनाएर स्कोरलाई उकास्ने काम गरे।

नेपालको स्कोर २ सय माथि पुर्‍याउने काम युवा खेलाडी रोहित पौडेलले गरे। उनले कीर्तिमानी अर्धशतकका रूपमा ५५ रन जोडे भने उनलाई राम्ररी सघाएका आरिफ शेखले २९ रन बनाएका थिए।

बलिङ अलराउन्डर करण केसीले आफ्नो परिचय सार्थक बनाउने क्रममा २ छक्काको मदतले १८ रन बनाएका थिए। नेपाली खेलाडीबाट यी दुई छक्का मात्रै बनेको हो।

बलिङ

नेपालको बलिङ सोमपाल र सन्दीपको वरिपरि घुमेको थियो।

पाँच विकेटको सफलता पाएका सोमपालले शुरूवातमा लिएको चार विकेट खेलको रूप नै बदलिदिएको थियो।

विपक्षी खेलाडीहरु पूर्ण रूपमा दबाबमा आएपछि सन्दीपले बाँकी खेलाडीहरूलाई शिकार बनाएका थिए। उनले मध्यक्रममा ब्याट्सम्यानलाई धराशायी पारेका थिए।

रोहित पौडेलले सबैभन्दा कान्छो उमेरमा एकदिवसीय अर्धशतक बनाउने दुर्लभ कीर्तिमान रचेका छन्।

गर्विलो कीर्तिमान

क्रिकेट विश्वका दुई चर्चित खेलाडी भारतका सचिन तेन्डुलकर र पाकिस्तानका शाहीद अफ्रिदीको कीर्तिमान तोड्दै नेपालका रोहित पौडेल विश्व क्रिकेटमा सबैभन्दा कम उमेरमा अर्धशतक बनाउने खेलाडी बनेका छन्।

युवा उमेरमा नै परिपक्व खेल प्रस्तुत गरेर राष्ट्रिय टोलीको मध्यक्रममा आफ्नो स्थान मजबुत बनाइसकेका रोहित पौडेलले हिजो ५८ बलमा ५५ रन बनाइ उक्त दूर्लभ कीर्तिमान रचेका हुन्।

अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद् आइसीसीका अनुसार शुक्रवारको खेल खेल्न मैदानमा आउँदा पौडेलको उमेर १६ वर्ष १ सय ४६ दिन पुगेको थियो।

यसअघि भारतका महान खेलाडी सचिन तेन्डुलकरले १६ वर्ष २१३ दिनमा ५९ रन बनाई सानो उमेरमा अर्धशतकको कीर्तिमान रचेका थिए। उनले पाकिस्तानविरुद्धको टेष्टमा उक्त रन जोडेका थिए।

एकदिवसीय क्रिकेटमा भने यो कीर्तिमान पाकिस्तानी अफ्रिदीको नाममा थियो। श्रीलङ्काविरुद्धको खेल खेल्दा १६ वर्ष २१७ दिन पुगेका उनले १०२ रनको शतकीय पारी खेलेका थिए।

प्रदर्शन

सातौँ नम्बारमा ब्याटिङ गर्न क्रिजमा आएका उनले धैर्यपूर्ण ब्याटिङ गर्दै टोलीलाई लामो स्कोरतर्फ दोहोर्‍याएका थिए।

आफ्नो इनिङमा सात चौका प्रहार गरेका पौडेलले ५८ बल खेलेर ५५ रन बनाएर गरेको प्रदर्शन  नेपाली टोली मजबुत अवस्थामा पुग्नमा महत्वपूर्ण बन्न पुगेको थियो।

उनी ४७ औँ ओभरको खेल चलिरहेका बेला आमीर हायातको बलमा मोहम्मद शब्बीरबाट क्याच आउट हुन पुगेको थियो।

रोहित पौडेल सानो उमेरमा नै एकदिवसीय क्रिकेटमा डेब्यु गर्ने...


पाँचथरका अर्का पुरुषलाई पनि झापाको एउटा निजी अस्पतालको सघन उपचार कक्षमा उपचार गराइरहनुपरेको छ।

यी पूर्वी पहाडका प्रतिनिधि घटना मात्र हुन्।

पूर्वी पहाडका जो कोही गम्भीर प्रकृतिका कोरोनाभाइरसका सङ्क्रमितलाई झापा, मोरङ र सुनसरीका अस्पतालहरूमा उपचार गराउनुपर्ने बाध्यता छ।

गाउँगाउँमा सङ्क्रमण पुगेको भए पनि गाउँका सङ्क्रमित सहर नै आएर उपचार गराउनुपर्ने बाध्यता छ।

त्यसमा पनि सरकारी अस्पतालहरूमा क्षमता अभावका कारण भर्ना पाउन ज्यादै मुस्किल छ।

सरकारी अस्पतालहरूमा कोशी अस्पताल विराटनगर, धरानको बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान र भद्रपुरको मेची अस्पतालमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमितको उपचार हुने गरेको छ।

सघन उपचार तथा भेन्टिलेटरमा राखेर उपचार गर्नुपर्दा विराटनगर र धरान धाउनुपर्ने बाध्यता छ।

११ जिल्लामा उपचारको सकस

कोरोनाभाइरसको पहिलो लहरमा प्रदेश नं १ लाई त्यति गाँजेको थिएन।

तर अहिले कोभिड महामारीको दोस्रो लहरमा कतिपय पहाडी जिल्लामा दैनिक दर्जनौँ मानिसलाई सङ्क्रमण पुष्टि हुन थालेको छ। दैनिक धेरैको ज्यान पनि गइरहेको छ।

कोभिडका बिरामी बढ्न थालेपछि पाँचथरको जिल्ला अस्पतालले चारवटा भेन्ट... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

िलेटरसहित १० वटा शय्याको सघन उपचार कक्ष बनाउन सुरु गर्‍यो।

तर उक्त अस्पताललाई पनि भेन्टिलेटरसहितको सघन उपचार कक्ष कसरी सञ्चालन गर्ने भन्ने पिरलो छ।

इलाम जिल्ला अस्पतालमा दुईवटा भेन्टिलेटर आए पनि चलाउन नसकिएको अस्पतालका प्रमुख डा. प्रभु शाहले बताए।

उनले भने, "हामीसँग ती उपकरण चलाउने तालिमप्राप्त जनशक्ति नै छैन।"

सङ्खुवासभाको चैनपुर नगरपालिकाको स्वास्थ्य शाखाका प्रमुख नरबहादुर श्रेष्ठका अनुसार पहाडका कोभिडका बिरामीलाई छदेखि आठ घण्टासम्म लगाएर धरान वा विराटनगर पुर्‍याउनुपर्ने बाध्यता छ।

उनले भने, "पुर्‍याएर मात्र पनि हुँदैन, शय्या खोज्न यति गाह्रो हुन्छ कि भनेर साध्य छैन। र पनि अहिलेसम्म चाहिँ बिरामीलाई उपचार नै नपाएर मर्न भने दिएका छैनौँ।"

कोभिडका बिरामीका उपचारका लागि सुनसरी, मोरङ र झापाबाहेक प्रदेश नं १ का सबै जिल्लामा पूर्वाधार तथा जनशक्ति नहुँदा सकस बेहोर्नु परेको ती जिल्लाका स्वास्थ्यकर्मी तथा स्थानीय तहका पदाधिकारीहरूले बताउने गरेका छन्।

पीसीआर परीक्षण पनि छैन

अहिलेसम्म कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणको  आरटी-पीसीआर परीक्षणलाई नै प्रभावकारी मानिँदै आएको छ।

कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणको पहिलो लहरका बेला प्रदेश नं १ मा जति प्रयोगशाला स्थापना भए त्यसपछि पीसीआर परीक्षण प्रयोगशाला कतै स्थापना भएनन्।

पीसीआर परीक्षण मेची अस्पतालका दुई जिल्ला तथा कोशी अस्पताल, प्रादेशिक जनस्वास्थ्य प्रयोगशाला र बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका प्रयोगशालाले १४ जिल्लालाई धान्नु परिरहेको छ।

पहाडका जिल्लाहरूबाट घण्टौँ लगाएर ती प्रयोगशालाहरूमा स्वाब नमुना पुर्‍याउनुपर्ने बाध्यता छ।

पहाडी जिल्लाहरूमा सीमित मात्रामा एन्टिजन किट उपलब्ध गराएर कोरोनाभाइरस परीक्षण हुने गरेको छ।

तर एन्टिजन परीक्षणमा सङ्क्रमण देखिए पनि पीसीआर परीक्षणमा नदेखिएको र एन्टिजन परीक्षणमा सङ्क्रमण नदेखिए पनि पीसीआर परीक्षणमा सङ्क्रमण देखिएको विवरणहरू बाहिर आएका छन्।

'पहाडमा जनशक्ति पुर्‍याउन सकिएन'

कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणको पहिलो लहरले पहाडी जिल्लाहरूलाई तराईको जस्तो त्यति धेरै प्रभावित नगरे पनि दोस्रो लहरले गाउँगाउँका मानिसलाई सङ्क्रमित बनाइरहेको छ।

तर सरकारी पक्षबाट पहाडलाई जति प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने हो त्यति नराखिदिएको पहाडी जिल्लाका सर्वसाधारणले बताउने गरेका छन्।

प्रदेश नं १ की सामाजिक विकासमन्त्री उषाकला राईले पनि पहाडलाई यति धेरै प्रभाव पार्छ भन्ने...


पाकिस्तान प्रशासित कश्मीरको भूभागमा एउटा सभालाई सम्बोधन गर्दै उनले भारतीय सेनाले दिल्लीको निर्देशनमा कश्मीरमा गम्भीर अपराध गरिरहेको बताए।

अघिल्लो महिना भारत सरकारले कश्मीरको विशेष हैसियत खारेज गरेर कडा सुरक्षा व्यवस्था कायम गरेपछि त्यहाँको स्थिति अझै तनावपूर्ण छ।

त्यसपछिका साताहरूमा सैयौँको सङ्ख्यामा राजनीतिज्ञ तथा व्यापारीहरूलाई गिरफ्तार गरिएको छ।

भारत सरकारले प्रदर्शनका कारण हुनसक्ने मानवीय क्षति रोक्न निषेधाज्ञा लगाउनुपरेको बताउने गरेको छ।

के भने इमरानले?

पाकिस्तान प्रशासित कश्मीरको राजधानी मुजफ्फराबादमा शुक्रवार एउटा कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै इमरान खानले आफूले भारत प्रशासित कश्मीरका मानिसहरूका निम्ति यसअघि कसैले नगरेको काम गर्ने बताए।

कश्मीरी जनताको राजदूतको रूपमा विश्वभर जाने र अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमका मार्फत् कश्मीरीहरूको अवस्थाबारे दुनियालाई जानकारी दिने उनले बताए।

सम्बोधनका क्रममा इमरान खानले भारतको सत्तारुढ पार्टी बीजेपी तथा उसको वैचारिक संगठन आरएसएसको कटु आलोचना गरे।

आरएसएसले हिटलर तथा मुसोलिनिबाट प्रेरणा लिने गरेको भन्दै उस्तै विचारधारा भारत सरकारले कश्मी... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

रमा थोपर्न खोजेको खानले आरोप लगाए।

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीलाई चुनौती दिँदै उनले वर्तमान कारबाहीले त्यहाँ हिँसाका घटना झनै बढ्ने बताए।

इमरान खानले कश्मीरमा मात्र नभइ भारतभरीका २० करोड मुसलमान तथा संसारभरीका सवा अर्ब मुसलमानले त्यसविरुद्ध प्रतिक्रिया जनाउने बताए।

विवाद

भारतले अगस्ट ५ मा जम्मु-कश्मीर राज्यलाई दिइँदै आएको विशेष संवैधानिक हैसियत खारेज गरिदिएको थियो।

त्यसलगत्तै कश्मीरमा तनाव निरन्तर जारी छ।

नागरिक अधिकारहरूमाथि अङ्कुश लगाइएको छ।

सन् १९४७ मा भारतको स्वतन्त्रता र देशको विभाजनको समयदेखि नै कश्मीरलाई लिएर भारत र पाकिस्तानबीच चर्को विवाद रहँदै आएको छ।

पाकिस्तान भन्छ कश्मीरको अन्तिम फैसला संयुक्त राष्ट्रसंघको प्रस्तावहरूका बमोजिम तथा कश्मीरी जनताको इच्छा अनुसार हुनुपर्छ।

तर भारत भन्छ कश्मीर उसको अभिन्न अंग हो र पाकिस्तानको कब्जामा रहेको कश्मीरको भूभागमाथि पनि उसले दाबी गरेको छ।


पाकिस्तानका ट्विटर प्रयोगकर्ताहरूले पनि यसमा टिप्पणी गरेका छन्।

शाहरुख खानको कम्पनीले नेटफ्लिक्सका लागि 'बार्ड अफ ब्लड' नामक शृङ्खला तयार पारेको छ।

यो शृङ्खला सेप्टेम्बर २७ मा प्रसारित हुनेछ।

बिहीवार शाहरुख खानले आफ्नो ट्विटर अकाउन्टमार्फत् यसको ट्रेलर सार्वजनिक गरेका थिए।

ट्रेलर सार्वजनिक गर्दै शाहरुख खानले नयाँ शृङ्खला प्रस्तुत गरिएको भन्दै यसमा जासुसी, प्रतिशोध, प्रेम र कर्तव्यको रोमाञ्चक कथा रहेको उल्लेख गरे।

यसबाट दर्शकहरू रमाउने आशा पनि उनले व्यक्त गरे।

गफूरको प्रतिक्रिया

शाहरुखले उक्त ट्वीट गरेको भोलिपल्ट पाकिस्तानी सेनाका प्रवक्ता आसिफ गफूरले उक्त शृङ्खलाबारे प्रतिक्रिया दिए।

सो ट्रेलरमा आधारित उनको प्रतिक्रिया थियो - शाहरुख खान 'बलिवुड रोग' ले ग्रसित छन्।

'बार्ड अफ ब्लड' को ट्रेलरमा तीन भारतीय जासुसको कथा चित्रण गरिएको छ।

उनीहरूले एउटा उद्धार अभियानका निम्ति पाकिस्तानको बलोचिस्तान प्रान्त पुग्छन्।

ट्रेलरमा यसलाई 'आत्मघाती अभियान'को रूपमा पनि चित्रित गरिएको छ।

आसिफ गफूरले ट्वीटमा शाहरुखलाई 'सत्य हेर्न' सल्लाह दिएका छन्।

आफ्नो व्यक्तिगत ट्विटर ह्यान्डलमार्फत् ट्वी... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ट गर्दै उनले लेखेका छन्, "शाहरुख खान बलिवुड रोगमै रहिरहून्। सत्यका लागि र (भारतीय जासुस निकाय) का जासुस कुलभूषण जाधव, विङ कमान्डर अभिनन्दन र २७ फेब्रुअरी २०१९ को स्थिति हेर्नुहोस्।"

"यसो गर्नुको साटो तपाईँ जम्मू-कश्मीरमा भइरहेको अत्याचार र नाजीवादप्रति आसक्त आरएसएसको विरोधमा आवाज उठाएर शान्ति तथा मानवतालाई प्रोत्साहित गर्न सक्नुहुन्थ्यो।"

गफूरको उक्त ट्वीटबारे कैयौँ ट्विटर प्रयोगकर्ताले उनीसँग प्रश्न पनि गरेका छन्।

पाकिस्तानका ट्विटर प्रयोगकर्ताले भनेको उनको समर्थन गरिरहेका छन्।

शाहरुख खानले चाहिँ आसिफ गफूरको ट्वीटको कुनै जबाफ दिएका छैनन्।

भारतले भारत-प्रशासित जम्मू कश्मीर राज्यको विशेष संवैधानिक मान्यता अन्त्य गरिदिएपछि भारत र पाकिस्तानबीच तनाव चुलिएको छ।

केही हप्ताअघि भारतको हस्तक्षेप विरुद्ध पाकिस्तानले भारतसँग व्यापारिक तथा यातायात सम्बन्ध भङ्ग गर्दै भारतीय दूतलाई फिर्ता पठाइदिइएको थियो।

पाकिस्तानले कश्मीर विवादलाई अन्तर्राष्ट्रिय अदालतमा लैजाने आफ्नो योजना भएको बताएको छ।

सन् १९४७ मा भारत र पाकिस्तान विभाजित भएपछि कश्मीरको स्वामित्वको विषयमा ती दुई देशबीच तनाव रहँदै आएको छ।


पाकिस्तानका पूर्वकप्तान शाहिद अफ्रिदी र भारतका पूर्वप्रारम्भिक ब्याट्स्‌म्यान गौतम गम्भीरले ट्विटरमा कश्मीरबारे वादविवाद र घोचपेच गरेका छन्।

मङ्गलवार अफ्रिदीले भारतको अधीनमा रहेको कश्मीरमा परिस्थिति "भयावह र कष्टप्रद" रहेको बेला राष्ट्रसङ्घ कता छ भन्ने आशयको ट्वीट गरेका थिए।

प्रतिक्रयास्वरूप गम्भीरले अफ्रिदीको 'केटाकेटी बुद्धि' भन्दै "उनको शब्दकोषमा उनले युएनलाई क्रिकेटमा जस्तै १९ वर्षमुनि उमेर भनी बुझेको" भन्दै कटाक्ष गरे।

सत्तरी वर्षअघि भारत र पाकिस्तानको विभाजन भएदेखि नै दुवै देशले पूरै कश्मीरमाथि आफ्नो अधिकार हुनुपर्ने दावी गर्दै आएका छन्।

त्यसैका लागि उनीहरूबीच दुई चोटि युद्ध भइसकेको छ।

अफ्रिदीले भारतमा "दमनकारी शासनव्यवस्था" भन्दै भारतप्रशासित कश्मीरमा भएको पछिल्लो हिंसा रोक्न संयुक्त राष्ट्रसङ्घलाई आग्रह गरेपछि खेलाडीहरूबीच विवाद सुरु भएको हो।

गत आइतवार दक्षिणी श्रीनगरमा भएको गोली हानाहानमा कम्तीमा तीन भारतीय सैनिक र १३ सन्दिग्ध लडाकुहरू मारिएका थिए।

भिडन्तपछि सुरु भएको विरोधप्रदर्शनहरूमा चार गैरसैनिकको मृत्यु भएको थियो भने २०० भन्दा बढी घाइते भएका थिए।

तर गम्भीरले अफ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्रिदीले कश्मीरको परिस्थिति नबुझेको भन्दै खण्डन गरे।

प्रत्युत्तरमा अफ्रिदीले भारतीय प्रशंसकहरूसँग खिचेको आफ्नो तस्बिरसहित लेखे -"हामी सबैलाई सम्मान गर्छौँ। र यो एउटा खेलाडीको उदाहरण हो। तर मानवाधिकारको सन्दर्भमा  हामी निर्दोष कश्मीरीहरूका लागि उस्तै अपेक्षा गर्छौँ।"

पछिल्लो समयमा कश्मीरका बारे अरू पाकिस्तानी खेलाडीहरूले पनि टिप्पणी गरेका छन्।

पूर्वखेलाडी एवम् राजनीतिज्ञ इमरान खानले सोमवार एउटा ट्वीट लेख्दै राष्ट्रसङ्घलाई हस्तक्षेप गर्न आग्रह गरेका छन्।

आरोप

भारतमा गैरसैनिकहरूको हत्या भएको भन्दै उनले पाकिस्तानी जनता कश्मीरीहरूको आत्मनिर्णयका लागि प्रजातान्त्रिक सङ्घर्षको पक्षमा भएको जनाएका छन्।

कश्मीरको प्रसङ्ग उठ्दा दुवै देशबाट कडा प्रतिक्रियाहरू आउने गरेका छन्।

सन् १९८० को दशकको उत्तरार्धदेखि पृथकतावादीहरूले भारतविरुद्ध हिंसात्मक अभियान चलाएपछि दशौँ हजार मानिसहरूले ज्यान गुमाइसकेका छन्।

प्राय: भारतीय सुरक्षाफौजलाई प्रदर्शनकारीहरूविरुद्ध अनावश्यक बल प्रयोग गर्ने गरेको आरोप लाग्ने गरेको छ। तर भारतीय पक्षले त्यसको खण्डन गर्दै आएको छ।

कश्मीर विवाद के हो?

भारत र पाकिस्तान ब्रिटेनबाट अगस्ट १९४७ मा स्वतन्त्र हुनुपूर्व नै कश्मीरबारे विवाद उत्पन्न भइसकेको थियो।

कश्मीर विवाद

भारतीय स्वतन्त्रता ऐनमा कश्मीरलाई भारत वा पाकिस्तानमा सम्मिलित हुने स्वतन्त्रता दिइएको थियो।

तर कश्मीरका तत्कालीन महाराजा हरि सिंहले भारत रोजेपछि दुई देशबीच दुईवर्षे युद्ध सुरु भयो।

पछि १९६५ मा अर्को युद्ध भयो।

सन् १९९९ मा भारतले पाकिस्तानले समर्थन दिएका फौजहरूसँग छोटो तर नराम्रो द्वन्द्व खेप्नुपर्‍यो।

त्यति बेला दुवै देशले आफूसँग पारमाणविक हतियार रहेको घोषणा गरिसकेका थिए।


पाकिस्तानका रेलमन्त्री शेख रशीद अहमदले त अक्टोबर वा नोभेम्बरतिर भारतसँग युद्ध हुन सक्ने समेत बताएका छन्।

"अक्टुबरको अन्त्यतिर वा नोभेम्बर-डिसेम्बरतिर भारत-पाकिस्तानबीच युद्ध हुने जस्तो देख्दैछु," पत्रकारहरूसँग बोल्दै रेलमन्त्री अहमदले भने।

"यसका लागि जनतालाई तयार पार्न लागेको छु। युद्ध हुन्छ नै भन्ने त छैन तर मोदीलाई सम्झाउन अरू ठूला मानिसले गरेको जस्तो गल्ती म गर्नेछैन।"

भारतीय हस्तक्षेपपछि कश्मीरका मुसलमानहरूले पाकिस्तानको मुख ताकेको रेलमन्त्री अहमदको दाबी छ।

उनले भने, "खास कुरा के हो २४/२५ करोड मुसलमानले पाकिस्तानको मुख ताकिरहेका छन्।"

"सबै मतभेदलाई पन्छाएर हामी एकजुट भई कश्मीरीहरूको समर्थनमा लाग्नुपर्छ नत्र समयले हामीलाई माफ गर्नेछैन।"

पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री इमरान खानले पनि दुवै छिमेकी परमाणुशक्तिसम्पन्न भएको र युद्ध भए केही बाँकी नरहने बताएका थिए।

भारतको चर्को प्रतिक्रिया

पाकिस्तानी नेताहरूका चर्का टिप्पणीप्रति बिहीवार भारतीय विदेश मन्त्रालयले कडा प्रतिक्रिया दिएको छ।

विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता रवीश कुमारले प्रेस सम्मेलनमा बोल्दै भने, "पाकिस्तानको तर्फबाट निकै गैरजि... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

म्मेवारपूर्ण वक्तव्य आइरहेका छन्।"

"भारत तिनको कडा शब्दमा भर्त्सना गर्छ। पाकिस्तानको यो बयानबाजी भारतको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप हो।"

पाकिस्तानी नेतृत्व तथा टिप्पणीकारहरूले निकै उत्तेजक भनाइ आइरहेको भन्दै रवीश कुमारले ट्विटरमा जिहादको कुरा गरेर उनीहरूले भारतमा अवस्था अनियन्त्रित भएको देखाउन खोजेको बताए।

"तर पाकिस्तानले बुझ्नुपर्छ कि संसारले उसको चाल थाहा पाइसकेको छ। कोही पनि मूर्ख बन्नेछैनन्।"

सङ्कटको पृष्ठभूमि

यसै महिनाको सुरुमा भारत सरकारले विवादित कश्मीरको विशेष मान्यता खारेज गरेयता सो क्षेत्रमा चर्को तनाव छ।

अगस्ट ५ तारिखमा भारत सरकारले कश्मीरसम्बन्धी निर्णय गरेयता भारत-प्रशासित कश्मीरमा सुरक्षा कडिकडाउ तथा यातायार र सञ्चारमा सरकारी नियन्त्रण जारी छ।

अगस्ट १५ मा भारतीय स्वतन्त्रता दिवसको अवसरमा दिल्लीमा सम्बोधन गर्दै भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले उक्त निर्णयको बलियो बचाउ गरेका छन्।

पाकिस्तानले भने उनलाई भारतमा हिन्दू सर्वोच्चतावादी नीति लागु गराइरहेको आरोप लगाएको छ। भारतको नीतिका कारण पूरै दक्षिण एशिया क्षेत्रमा नयाँ खतरा पैदा भएको पाकिस्तानले बताएको छ।

भारत-पाकिस्तान विभाजनपछि भएका महत्त्वपूर्ण घटनाहरू यस्ता छन्

सन् १९४७ मा ब्रिटिश शासनबाट मुक्त भएसँगै भारत र पाकिस्तान छुट्टिएर नयाँ स्वतन्त्र राष्ट्र बने।

स्थापना कालदेखि नै यी दुई छिमेकी देशबीच कहिल्यैपनि सम्बन्ध सुमधुर हुन सकेन। सम्बन्धमा तिक्तताको केन्द्रमा सधैँ कश्मीर रह्यो।

यस अवधिमा दुई देशबीच कैयौँ यस्ता घटना भए जसले कहिले युद्ध नै निम्त्यायो त कहिले चर्को तनाव।

हाल भारत र पाकिस्तानमाझ पुन: चर्किएको तनावका माझ यी दुई दक्षिण एशियाली मुलुकहरूबीच यस अवधिमा भएका महत्त्वपूर्ण घटनाको सङ्क्षिप्त विवरण -

अक्टोबर १९४७: भारत र पाकिस्तानबीच पहिलो युद्ध। स्वतन्त्र भएको केवल दुई महिनापश्चात् दुई छिमेकी कश्मीरलाई लिएर युद्धमा होमिए।

भारतका जवाहरलाल नेहरु(बायाँ), ब्रिटिश इन्डियाका भाइसरोय लर्ड लुई माउन्टब्याटेन (बीचमा) र अल इन्डिया मुस्लिम लीगका अध्यक्ष महुम्मद अलि जिन्नाह(दायाँ) सन् १९४७ मा विभाजनबारे कुरा गर्दै

अगस्ट १९६५: कश्मीरलाई नै लिएर दुई छिमेकीबीच अर्को छोटो युद्ध।

डिसेम्बर १९७१: भारतद्वारा पूर्वी पाकिस्तान (वर्तमान बाङ्ग्लादेश) मा अतिक्रमण। इस्लामाबादको शासनविरुद्ध स्वतन्त्रताको लडाइँमा भारतको समर्थन। भारतीय वायुसेनाद्वारा...


पाकिस्तानको कुल जनसंख्याको दुइ प्रतिशत भन्दा केेही बढि हिन्दू रहेको बताईन्छ

दुई प्रतिशत भन्दा केही बढि जनसंख्या रहेको अल्पसंख्यक हिन्दू समुदायलाई विधेयकले संवैधानिक रुपमा अरु नागरिक सरह बनाउने त्यहाँका उर्दू मिडियाले लेखेका छन्।

पाकिस्तानमा हिन्दू म्यारिज रजिस्ट्रेशन अर्थात हिन्दू विवाह दर्ता विधेयकलाई संसदीय समितिको स्वीकृती मिलेकोमा पाकिस्तानी उर्दू मीडियाले स्वागत गरेको छ।

पाकिस्तानस्थित एक हिन्दू मन्दिर

 ‘जंग’ पत्रिकाले त्यसलाई अल्पसंख्यक समुदायलाई अधिकार दिने दिशामा महत्वपूर्ण कदम भएको बताएको छ।

विवाह दर्ता

अखबारमा लेखिएको छ- अहिलेसम्म पाकिस्तानमा यस्तो कुनै कानून थिएन त्यसैले हिन्दू विवाहलाई कुनै कानूनी मान्यता थिएन।

 यस्तो अवस्थामा हिन्दू युवतीहरुले जबर्जस्ती विवाह भोग्नुपरेको मात्र होइन, हिन्दू समुदायका लागि परिचयपत्र, भीसा, पासपोर्ट र सम्पत्ति हस्तान्तरणमा पनि निकै समस्या पर्ने गरेको थियो।

पाकिस्तानको सिन्धस्थित हिन्दू मन्दिर

 संसदीय समितिको निर्णयको स्वागत गर्दै जंग लेख्छ अब हरेक हिन्दू विवाह दर्ता गर्न जरुरी हुन्छ।

 त्यसैगरी 'नवा-ए-वक़्त'ले विधेयकबारे लेखेको छ-... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

हिन्दू युवक या युवतीको विवाह गर्ने उमेर १८ हुनुपर्नेछ, पण्डितले विवाह गराउनेछन् र त्यसै मौकामा सरकारी दर्तावाल पनि उपस्थित हुनेछन्।

सकारात्मक

 अखबारले भनेको छ- १८ वर्ष उमेर तोकिएकाले बाल विवाह रोक्न सकिन्छ र पति या पत्नीमध्ये एकले धर्म परिवर्तन गरे विवाह समाप्त हुनेछ।

 अखबार भन्छन्- हिन्दूहरुमा जर्बजस्ती धर्म परिवर्तनबारे जुन आशंकाहरु छन् त्यसलाई हटाउन विधेयक पारित गर्नु अघि हिन्दू सांसदहरुसँग पनि राय लिएर सकारात्मक कदम उठाउने हो भने उनीहरुको शंका निवारण हुनेछ।

 त्यस्तै 'एक्सप्रेस' लेख्छ, प्रस्तावित कानून हिन्दू समुदायका लागि एक सकारात्मक सन्देश हो।

जसले पाकिस्तानको संविधान अनुसार समान अधिकार प्राप्त नागरिक भएको भन्ने स्थापित हुनेछ।

 अखबार भन्छ- यो कानूनबाट हिन्दू युवतीहरुको जबर्जस्ती विवाहको समस्या अन्त्य गर्न मद्दत मिल्नेछ भने उनीहरुलाई विवाहको मामिलामा पूर्ण रुपमा संवैधानिक संरक्षण प्राप्त हुनेछ।


पाकिस्तानको पन्जाब प्रान्तका प्रहरीका अनुसार प्रसिद्ध दाता सुफी दरगाहनजिकै प्रहरीको एउटा गाडीलाई तारो बनाएर सो आत्मघाती आक्रमण गरिएको थियो।

मृत्यु हुनेमा पाँच सुरक्षाकर्मी पनि भएको बताइएको छ।

पाकिस्तानी तालिबानबाट फुटेर बनेको हिजबुल अहरर समूहले आफूले सो विस्फोटन गराएको दाबी गरेको छ।

इस्लाम धर्मावलम्बीहरूको पवित्र रमजान महिना सुरु भएपछि यो साङ्घातिक आक्रमण भएको हो।

पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री इमरान खानले आक्रमणको निन्दा गरेका छन्।

दाता दरबार दरगाह के हो?

पाकिस्तानको दोस्रो ठूलो सहर लाहोरमा अवस्थित दाता दरबार दरगाह दक्षिण एशियामा भएका पुराना दरगाहमध्ये एउटा हो।

त्यहाँ शिया र सुन्नी दुवै सम्प्रदायका मानिस तथा गैरमुस्लिमहरू पनि दर्शन गर्न जान्छन्।

यो दरगाहको निर्माण एघारौँ शताब्दीमा भएको हो।

सर्वप्रथम गजनवी राजा सुल्तान जकिरुद्दिन इब्राहिमले यसको निर्माण गराएका थिए। त्यसपछि धेरै चोटि यसको विस्तार भएको छ।

यहाँ सूफी सन्त अबुल हसन अली हज्वेरी अर्थात् दाता गन्ज बक्शको समाधि छ।

भारत विभाजन हुनुभन्दा पहिला सो दरगाहमा सयौँ वर्षदेखि हिन्दूहरू पनि जाने गरेका थिए।

सन् २०१० मा सो दरगाहमा... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

भएका दुई आत्मघाती विस्फोटनमा दर्जनौँ मानिसहरूको ज्यान गएको थियो।

प्रहरी के भन्छ?

पाकिस्तानको पन्जाब प्रहरीका प्रमुख आरिफ नवाजका अनुसार यो प्रहरीप्रति लक्षित आत्मघाती आक्रमण थियो।

सञ्चारमाध्यमलाई उनले भने, "प्रहरीलाई तारो बनाएर  यो आक्रमण  गरिएको हो। उनी (आक्रमणकारी) जताबाट आएका थिए त्यता धेरै क्षति पनि हुन सक्थ्यो।"

इस्लाम धर्मअन्तर्गत भए पनि सूफी सम्प्रदाय अनुसरण गर्ने मानिसहरूलाई कट्टरपन्थी लडाकुहरूले आक्रमण गर्ने गरेका छन्।

कट्टरपन्थीहरू सूफी सम्प्रदायलाई इस्लामविरोधी मान्छन्।

तर आक्रमणकारीले प्रहरीको गाडी भएको ठाउँमा आएर विस्फोटन गराएको उनले बताए।

यो पनि पढ्नुहोस्

सबै निकायले प्रमाण जुटाउन थालेको उनले बताए।

पाकिस्तानमा आक्रमणको शृङ्खला

प्रहरीका अनुसार दरगाहमा खतरा थिएन। तर उसले रमदानको महिनामा त्यहाँ आउने दर्शनार्थीलाई सतर्क हुन भनेको छ।

सन् २०१४ मा तालिबानले पेशावरस्थित विद्यालयमा आक्रमण गर्दा १४१ जनाको मृत्यु भएको थियो।

त्यसपछि पाकिस्तानले अतिवादी लडाकु समूहविरुद्ध कारबाही सुरु गर्‍यो।

अहिले सुरक्षास्थितिमा सुधार आए पनि देशमा लडाकु समूहहरू सक्रिय छन्।

सन् २०१६ मा  लाहोरमा इस्टर पर्व मनाउन भेला भएका इसाईहरूलाई लक्षित एउटा विस्फोटनमा कम्तीमा ७२ जनाको मृत्यु भएको थियो।


पाकिस्तानमा इतिहास फेरि दोहोरिएको छ।

प्रधानमन्त्री नवाज शरिफले राजीनामा दिएका छन्।

उनी पाकिस्तानका १८औं प्रधानमन्त्री थिए।

उनीअघिका १७ जनामा कसैले पनि प्रधानमन्त्री पदमा पूर्ण कार्यकाल बिताएका  थिएनन्।

थुप्रैको विश्वासमा सर्वोच्च अदालतले भ्रष्टाचारविरुद्ध कारबाहीको प्रक्रिया आरम्भ गरेको छ जुन प्रजातन्त्रका लागि सुखद हो।

अरुहरु यसलाई देशमा राजनीतिक षड्यन्त्रको लामो इतिहासको एकभागका रुपमा हेर्छन् जुन दाउपेचको प्रयोग गरी देशको शक्तिशाली सैनिक संस्थापनले गैरसैनिक निर्णय प्रक्रियालाई नियन्त्रण गर्ने गरेको थियो।

पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शरिफ अयोग्य घोषित

विवाद

शरिफका विरोधीहरुले पछिल्लो फैसलाको स्वागत गरेका छन्।

१५ महिनासम्म चलेको भ्रष्टाचारसम्बन्धी उक्त मुद्दाका क्रममा थुप्रै विवादहरु रहे।

यो फौजदारी अदालतले हेर्नुपर्ने मुद्दा हो।

सर्वोच्च अदालत जुन एउटा पुनरावेदन गरिने संयन्त्र हो, त्यसले आरम्भमा यो मुद्दा हेर्न अस्वीकार गरेको थियो।

तर पछि सो अदालतले मुद्दाको सुनुवाइ गर्न स्वीकार मात्र गरेन कि मुद्दाका सिलसिलामा आफ्नै अनुसन्धान समिति समेत गठन गर्ने अस्वाभाविक कदम चाल्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

यो।

र, त्यो समितिमा सैनिक गुप्तचर सेवाको प्रभावकारी भूमिका रहेको थियो।

थुप्रैको विश्वासमा अब देशको सबै तह र तप्कामा भ्रष्टाचारविरुद्धको कारबाही अघि बढ्ने सम्भावना त छैन तर सर्वोच्च अदालतको फैसलापछि विगतमा देखिएझैं नयाँ राजनीतिज्ञहरुका लागि सत्ताको ढोका भने खुल्नेछ।


पाकिस्तानले बढ्दो इस्लामी उग्रवाद, भिजिलान्ते प्रवृत्ति, अल्पसंख्यक समुदायमाथिको आक्रमण जस्ता नयां जोखिमहरु व्यहोरिरहेको छ।

तर बाहिरबाट नभई देशभित्रैबाट प्रोत्साहित हुँदा यी खतराहरु बढ्दै गएका हुन् भन्ने स्वीकार गर्न पाकिस्तानीहरुलाई गाह्रो भइरहेको छ।

उग्रवादविरुद्ध राज्यका सबै निकाय र नागरिक समाजको साझा दृष्टिकोण के हो भन्ने पनि अस्पष्ट देखिन्छ।

आंतकवाद र उग्रवादले सम्पूर्ण सार्वजनिक जीवनलाई प्रभाव पारिरहेको भए पनि त्यसको नियन्त्रणका लागि लिनुपर्ने नीतिमा अस्पष्टता हुँदा केहि उग्रवादी समूहलाई राज्यकै निकायहरुले स्वीकार गरिरहेका छन्।

कमजोर

झण्डै दुई वर्षअघि सन् २०१४ डिसेम्बर १६ मा पेशावरमा सेनाले सञ्चालन गरेको विद्यालयमा भएको आक्रमणमा अधिकांश केटाकेटी सहित १ सय ५० जनाको ज्यान गएपछि सरकार, विपक्षी दल र सेना सबैले आतंकवादसंग जुध्ने योजना ल्याउनुपर्ने आवश्यकता बोध गरेका थिए।

पहिलोपटक २० बुँदे राष्ट्रिय योजना ल्याइएको थियो, जसलाई सेना र राजनीतिक दल दुवैले अनुमोदन गरेका थिए।

तर ती २० बुँदालाई साझा अवधारणा या विस्तृत रणनीतिका रुपमा कहिल्यै परिणत गरिएन र त्यसयता उग्रवादविरुद्धको लड... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ाईं झन् झन् कमजोर भइरहेको छ।

सेनाले ६ महिना पहिले अप्रेसन जर्ब ए-अज्ब शुरु गर्यो जसले दर्जनौं उग्रवादी समूहहरुको आधार क्षेत्र मानिने उत्तर वजीरिस्तानबाट कैयौं विदेशी सहितका उग्रवादीहरुलाई त्यहाँबाट धपाएको थियो।

अरु सैनिक कारबाहीहरु पनि गरिए जसका कारण नाटकीय रुपमा देशभर हुने बम हमलाहरुको संख्या घट्यो।

तर त्यस्ता चलाखीपूर्ण रुपमा गरिने हमलाहरु नियन्त्रणका लागि सरकारले आवश्यक रणनीतिक योजनाहरु ल्याउनु पर्थ्यो।

शिक्षामा सुधार, रोजगारी श्रृजना, गुप्तचर निकायहरु बिचको समन्वय र कानूनी पुर्नसंरचना, घृणायुक्त सार्वजनिक अभिव्यक्तिमा बन्देज र देशका युवाहरुलाई उग्रवादबाट मुक्त गर्ने रणनीतिको तर्जुमा गर्ने दायित्व नागरिक सरकारको थियो।

चातुर्यपूर्ण सैन्य कारबाही बाहेक सरकारले अपनाउनुपर्ने यी सबै रणनीतिहरु अहिलेसम्म अवलम्बन गरिएका छैनन् र सरकार निष्प्रभावी र सुस्त देखिएको छ।

यही बिचमा सरकारले इस्लामावादको भारत र आफगानिस्तानप्रतिको विदेश नीतिलाई समर्थन गर्ने उग्रवादी समूहहरुलाई खुल्ला प्रवेश दिन थाल्यो।

रणनीतिको अभाव र राज्यबाट केही समूहले पाइरहेको सहयोगका कारण उग्रवादी समूहहरुको दुस्साहस बढिरहेको ठानिन्छ।

पछिल्ला केहि हप्तामा पाँचजना ब्लगरहरु बेपत्ता भएका थिए।

ति मध्ये एकजना उदारवादी अभियानकर्ता सलमान हैदरसहित तीनजना आफ्नो घर फर्किएका छन्।

धम्की खेपेका केहि पत्रकार र नागरिक समाजका अगुवा विदेशिएका छन् भने गैरसरकारी संस्थाहरुलाई देशभक्ति नदेखाएको आरोप लगाइएको छ।

अहमदी समुदायमाथि कठोर आक्रमण गरिएको छ र अल्पसंख्यक शिया मुसलमानहरुको आमहत्या भइरहेको छ।

मुख्यगरी टेलिभिजनसहित केहि सञ्चार माध्यमहरुमा घृणाको अभिव्यक्तिले प्रश्रय पाइरहेको छ।

पत्रकार र अन्यलाई कानूनी रुपमा प्रतिरक्षाको कम अवसर पाइने धर्मनिन्दाको आरोप लगाउने चेतावनीहरु दिइएका छन्।

सार्वजनिक रुपमा उत्तेजनात्मक अभिव्यक्ति आउनु र फौजी कारबाही जारी रहनुले गर्दा निर्दोष मानिसहरुको जीवन जोखिममा परिरहेको छ।

केही हप्ताअघि अमेरीका र भारतले मुम्बइ आक्रमणका लागि जिम्मेवार भनि आरोप लगाएका एकजना धर्मगुरु हाफिज सइदलाई घरमै नजरबन्दमा राख्ने निर्णय गरियो।

अमेरिकाले सइदको जमात उद दावा नामक संस्थालाई आंतकवादीहरुको मोर्चाका रुपमा हेर्ने गरेको छ र ट्रम्प प्रशासनले त्यसलाई प्रतिबन्ध लगाउनसक्ने ठानिएकाले उक्त कदम चालिएको हुनसक्ने अनुमान गरिन्छ।

तर एकजना...


पाकिस्तानले शनिवार एक पटक फेरि भनेको छ, कश्मीरको निम्ति ऊ अन्तिम गोली र अन्तिम सैनिक रहँदासम्म लड्ने छ।

विदेश मन्त्री शाह महमुद कुरैशीले भने, "पाकिस्तानको व्यावसायिक सेना भारतसँग टक्कर लिन तयार छ। हाम्रा सबै संस्था भारतविरुद्ध लड्न पूर्ण रूपमा तयार अवस्थामा छन्।"

जबाफ

कुरैशीले पाकिस्तानमा कश्मीरबारेको विशेष समितिको बैठकपछि उक्त धारणा व्यक्त गरेका हुन्।

पाकिस्तानी सेनाका प्रवक्ता मेजर जनरल आसिफ गफूरले पनि भनेका छन्, कश्मीरकोनिम्ति पाकिस्तान अन्तिम सेना र अन्तिम गोली रहँदासम्म लड्ने छ।

उनले भने, "भारतले स्वतन्त्र कश्मीरबारे बिर्सियोस् र आफ्नो नियन्त्रणमा रहेको कश्मीरको बारेमा कुरा गरोस्। पाकिस्तान भारतको कुनै पनि दुस्साहसको जबाफ दिन तयार छ।"

भारतीय नेताहरूले संसद्‍मा बोल्दै पाकिस्तान प्रशासित कश्मीरलाई पनि आफ्नो नियन्त्रणमा लिने धारणा व्यक्त गरेका थिए। जसलाई पाकिस्तानले स्वतन्त्र कश्मीर भन्ने गर्दछ।

पाकिस्तानै पूर्वराजदूतको प्रश्न

विदेशमन्त्री कुरैशीले कश्मीर मामिलाबार संयुक्त राष्ट्रसंघ सुरक्षा परिषद्को अनौपचारिक बैठक ऐतिहासिक भएको बताए।

सुरक्षा परिषद्का कुनै पनि स्थायी सदस्यले... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

उक्त बैठकको विरोध नगरेको र त्यो पाकिस्तानको निम्ति ठूलो उपलब्धि भएको उनको भनाइ छ।

तर पाकिस्तानकै केही पूर्व राजदूतले त्यसलाई कुनै उपलब्धि ठानेका छैनन्।

अमेरिकास्थित पाकिस्तानका पूर्वराजदूत हुसैन हक्कानीले ट्विटरमा चीन वर्षौँदेखि पाकिस्तानको समर्थक रहँदै उल्लेख गर्दै प्रश्न गरेका छन्, "यदि सुरक्षा परिषद्‌मा ऊ मात्र पाकिस्तानी धारणाको एक्लो समर्थक रहने र औपचारिक बैठकको निम्ति अरू कसैको साथ नपाउने हो भने पाकिस्तानले मुद्दालाई अन्तर्राष्ट्रियकरण गर्न र त्यसप्रति व्यापक समर्थन जित्न कसरी सफल हुन्छ?"

कर्फ्यु खुकुलो

जम्मू-कश्मीरका प्रहरी महानिर्देशक दिलबाग सिंहले त्यहाँको एक तिहाइ भूभागमा कर्फ्यु खुकुलो पारिएको बताएका छन्। मानिसहरूले प्रशासनलाई पूर्ण रूपमा साथ दिइरहेको र सहयोग गरिरहेको उनको दाबी छ।

मानिसहरूले सेनालाई सहयोग गरिरहेको बताउँदै उनले केही मानिस भने हिंसामा सहभागी रहेको पनि उल्लेख गरे।

बन्द कश्मीरबाट पहिलो भिडिओ सामग्री

द हिन्दू पत्रिकासँग कुरा गर्दै उनले भने, "यदि एक-दुईजना मानिस वा केही उपद्रवीले सैनिकमाथि ढुङ्गा फ्याँक्छन् र सेनासँग झडपमा उत्रिन्छन् भने त्यो ठूलो मुद्दा होइन।"

तर जम्मू-कश्मीरमा एक ठाउँमा चारजनाभन्दा बढी मानिस भेला हुन अझै प्रतिबन्ध नै छ। त्यसलाई बिहान सात बजेदेखि दिउँसो एकबजेसम्म केही खुकुलो पारिएको छ।


पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री इमरान खान र चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिन्पिङ

जम्मू-कश्मीरलाई दिइएको विशेष मान्यता भारतले खारेज गरेपश्चात् चीनले जनाएको प्रतिक्रियापछि सांसद राकेश सिन्हाले त्यस्तो बताएका हुन्।

बीबीसी हिन्दी रेडियोका सम्पादक राजेश जोशीसँगको विशेष कुराकानीमा सिन्हाले पाकिस्तानलाई विश्वको कुनै पनि इस्लामिक मुलुकको समर्थन नरहेको दाबी पनि गरे।

भारतले आफ्नो आन्तरिक मामिलामा संयुक्त राज्य अमेरिका, रुस, पाकिस्तान वा चीन कसैलाई पनि हस्तक्षेप गर्न नदिने उनले बताए।

'चीन विस्तारवादी'

भारतीय संविधानको धारा ३७० बारे चीनको प्रतिक्रियालाई लिएर सांसद सिन्हाले चीन विस्तारवादी देश भएको आरोप लगाए। चीन भारतको असल मित्र कहिल्यै हुन नसक्ने उनको भनाइ छ।

सिन्हाले भने, "चीन केही वर्ष पहिलासम्म कश्मीरका मानिसहरूलाई विशेष भिसा दिन्थ्यो। चीनको त अरुणाचलमाथि पनि दाबी छ। उसले त सिक्किममाथि पनि दाबी गरिरहेको छ।"

"यदि चीनको विस्तारवादलाई हामीले मान्यौँ भने भारतका कैयौँ भाग उसलाई दिनुपर्ने हुन्छ।"

"चीनसँग हाम्रो आर्थिक र कूटनीतिक सम्बन्ध छ तर हामी पूर्ण रूपमा स्पष्ट छौँ कि चीन विस्तारवादी हो र चीन भारतक... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ो कहिल्यै असल मित्र हुन सक्दैन। यदि भारतको एक नम्बरको कोही शत्रु छ भने त्यो चीन हो।"

कश्मीरसम्बन्धी पछिल्लो विवादलाई लिएर पाकिस्तान संसारभरि एक्लिएको सिन्हाले दाबी गरे।

उनले भने, "धारा ३७० भारतको आन्तरिक मामिला हो। कूटनीतिक दृष्टिकोणले भारत अहिले राम्रो स्थितिमा छ भने पाकिस्तान अलग्गिएको छ। विश्वको कुनै पनि इस्लामिक देश पाकिस्तानसँग उभिएको छैन।"

सांसद सिन्हाले भारतको सम्प्रभुता र अस्मिताको विषयमा सबै दलहरू एकमत रहेको र त्यसबारे 'सबै मिलेर प्रतिकार गर्ने' बताए।

यद्यपि संसारभरि धारा ३७० को चर्चा केही 'भारतीयहरूको दुष्प्रचारका कारण भइरहेको' उनले बताए।

प्राथमिकता

उनी भन्छन्, "धारा ३७० को प्रावधान एउटा अस्थायी व्यवस्था थियो जसलाई कांग्रेस सरकारले स्थायी बनाउने प्रयास गर्‍यो।"

उत्तर प्रदेश र बिहारजस्ता भारतका राज्यमा धारा ३७० को व्यवस्था नभएकै कारण ती राज्यमा विकासका साथै समानता देखिएको सांसद सिन्हाको तर्क छ।

सन् १९४८ देखि २०१९ सम्म दुई-तीनवटा परिवारले मात्रै जम्मू-कश्मीरको राजनीति सम्हालेको सिन्हाले बताए।

जम्मू-कश्मीरमा आएको बाढीपछि प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले त्यहाँको भ्रमणका क्रममा कश्मीर भारत सरकारको प्राथमिकतामा भएको बताएका थिए।

तीन तलाक र जम्मू-कश्मीर मुद्दापछि मोदी सरकारको आगामी प्राथमिकतामा समान नागरिक संहिता र राम मन्दिर भएको सिन्हाले बताएका छन्।

राम मन्दिरबारे उनले भने, "त्यो मुद्दा सर्वोच्च न्यायालयमा अहिले विचाराधीन छ। आशा छ त्यसबारे छिट्टै निर्णय हुनेछ।"

"तर्क र तथ्य हामीसँग छ, हामीलाई आशा छ कि मन्दिरकै पक्षमा निर्णय आउनेछ।"

उनले थपे, "हाम्रो घोषणापत्रमा स्पष्ट रूपमा लेखिएको छ कि त्यहाँ राम मन्दिर थियो र हामी राम मन्दिर बनाउन चाहन्छौँ। तपाईँले चाहे त्यसको जसरी पनि व्याख्या गर्नुहोस् तर म चाहिँ एक वाक्यमा भन्छु- त्यहाँ केवल मन्दिर नै बन्नेछ।"

कश्मीरी युवाहरूको चिन्ता


पाकिस्तानी सेना सिमानामा भारतीय सेनाको आवतजावत निरीक्षण गर्दै

भारतले आफ्नो भूभागमा हवाई कारबाही गरेको बदलास्वरूप आफूले रोजेको समय र स्थानमा प्रतिक्रिया जनाउने चेतावनी पाकिस्तानले दिएको छ।

के गर्ला पाकिस्तानले?

सैनिक प्रवक्ता मेजर जनरल आसिफ गफूरले चकित पर्न तयार रहन भारतलाई सावधान गराए।

भारतले उसका लडाकु विमानले जैश-ए-मोहम्मद सङ्गठनको आत्मघाती हमलाकारीहरूको प्रशिक्षण शिविर ध्वस्त पारिदिएको बताएको छ।

पाकिस्तानले चाहिँ भारतीय विमानहरूलाई आफ्ना विमानले फर्कन बाध्य पारिदिएको र कुनै हताहती नभएको बताएको छ।

बालाकोटमा घटनास्थल निरीक्षण गर्दै पाकिस्तानी सेना तथा सञ्चारकर्मी

युरोपेली युनियन र चीनले दुवै देशलाई संयम अपनाउन आग्रह गरेका छन्।

पाकिस्तानको चेतावनीपछि त्यहाँको अवस्थाबारे मुम्बइस्थित बीबीसी सम्वाददाता योगिता लिमये भन्छिन्, "एउटा त्रासको वातावरण छ। खासगरि भारत प्रशासित कश्मीर तथा सीमामा रहेका भूभागमा अब के होला भन्ने त्रास र पाकिस्तानले अब के गर्ला? भन्ने चिन्ता व्याप्त छ।"

तनाव खतरनाक स्तरमा

इस्लामावादस्थित बीबीसीका सम्वाददाता एम इल्यास खानको विश्लेषण अनुसार पाकिस्तानी भूभा... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

गभित्र भारतीय हवाई सेनाले गरेको कारबाहीले तनावलाई खतरनाक स्तरमा उकासिदिएको छ।

सन् २०१६ को सेप्टेम्बरमा उरीस्थित भारतीय सेनाको अखडामा भएको हमलापश्चात् 'सर्जिकल स्ट्राइक' मार्फत प्रतिक्रिया जनाउने भारतको चेतावनीले पनि त्यस्तै अवस्था निम्त्याएको थियो।

भारतले त्यतिखेर विशेष फौजलाई विद्रोहीका शिविरमा हवाईमार्गबाट ओरालेर कारबाही गरेको भन्ने दाबीलाई केही बढाइचढाइ प्रस्तुत गरिएको पाइयो।

तर त्यतिखेर भारतीय फौजले नियन्त्रण रेखाभित्र केही ठाउँमा प्रवेश गरि केही हताहती गराएका थिए।

यतिखेर चाहिँ उनीहरूले पाकिस्तानको अन्तर्राष्ट्रिय सीमा नै पार गरेर कैयौँ वर्षदेखि त्यहाँ रहेका भनिएका कश्मीरी विद्रोहीको शिविरमा हमला गरेका छन्।

पाकिस्तानी सेनाले उक्त क्षेत्रलाई घेराबन्दी गरेको छ र स्थानीय प्रहरीलाई पनि त्यहाँ जान दिइएको छैन। विस्तृत विवरण केही समयपश्चात मात्र आउला।

साथै, पाकिस्तानी अधिकारीहरूले सो कारबाही नियन्त्रण रेखा पारि मात्रै भएको भन्दै स्थितिलाई सामान्यीकरण गर्न खोज्दैछन्।

पाकिस्तानले प्रतिक्रिया जनाउने बाचा त गरेको छ तर त्यो कूटनीतिक उपायमै सीमित हुन सक्छ।

तर केही विश्लेषकहरूले भनेजस्तै कश्मीरमा भारतीय फौजविरुद्ध विद्रोहीहरूले जवाफी हमला गर्न सक्छन्।


पाकिस्तानी सेनाका प्रवक्ता मेजर जनरल आसिफ गफूर

उनले भने, "कश्मीरका लागि हामी अन्तिम गोली, अन्तिम सिपाही र अन्तिम सास रहेसम्म लड्नेछौँ।"

"कश्मीरीहरूको तेस्रो पुस्ताको डीएनएमा स्वतन्त्रताको भावना छ। जति दबाउन खोजियो त्यो त्यति बाहिर आउँछ," प्रवक्ता गफूरले थपे।

भारतले कश्मीरमा हस्तक्षेप गरेपछि पाकिस्तान र भारतबीच तनाव चर्किएको छ।

यही परिप्रेक्ष्यमा कश्मीरबारे कुरा गर्न पाकिस्तानी सेनाका प्रवक्ताले बुधवार पत्रकार सम्मेलनको आयोजना गरेका थिए।

कश्मीरलाई सन्देश

पत्रकार सम्मेलनमा उनले पाकिस्तानको भौगोलिक स्थितिलाई अन्तर्राष्ट्रिय जगत् र क्षेत्रीय मुलुकहरूले बेवास्ता गर्न नसक्ने बताए।

आफूहरू कश्मीरी जनतासँगै रहेको सन्देश दिन चाहेको सैनिक प्रवक्ता गफूरले तर्क गरे।

कश्मीरी जनताले अहिले खेप्नुपरेको कठिनाइबारे आफूहरू अवगत रहेको भन्दै उनले अधिकार प्राप्तिको दिन आएरै छाड्ने बताए।

गफूरले भने, "पाकिस्तानको स्वतन्त्रताका लागि सन् १९४७ मा नभई सन् १८५७ मै प्रयत्न थालिएको थियो। कश्मीरको स्वतन्त्रताका लागि कुनै किसिमको सम्झौता गरिनेछैन।"

विशाल जनसङ्ख्या भएको भारतमा "हिट्लरका अनुयायी" सत्तामा रहे... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

को उनको आरोप थियो।

गफूरले भने, "भारतमा राष्ट्रिय स्वयंसेवक सङ्घ र नाजी विचारधारा सत्तामा छ। उनीहरूका कारण मुस्लिम र दलितसहित अल्पसङ्ख्यक समुदायका मानिसहरू खतरामा छन्। त्यहाँ धार्मिक र सामाजिक स्वतन्त्रता छैन।"

भारतप्रशासित कश्मीरमा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी नेतृत्वको 'फासीवादी' सरकारले नेहरूका कदमलाई निमिट्यान्न पारेको सैनिक प्रवक्ता गफूरले आरोप लगाए।

लडाइँ

पदभर ग्रहण गरेलगत्तै पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री इमरान खानले भारतलाई वार्ताको निम्तो दिए पनि भारतीय सरकारले त्यसको उत्तरस्वरूप लडाकु विमान पठाएको गफूरले दाबी गरे।

तर आफूहरूले भारतीय कदमको उपयुक्त प्रतिक्रिया दिएको उनको भनाइ थियो।

गफूरले भने, "भारतले परोक्ष रूपमा पाकिस्तानमाथि आक्रमण जारी राखेको छ। त्यसको एउटा उदाहरण भारतीय जासुस कुलभूषण जाधव थिए।"

उनका अनुसार अस्त्र र अर्थव्यस्थाले मात्रै नभई देशभक्ति र सेनाको योग्यताले लडाइँ हुने गर्छ।

सैनिक प्रवक्ता गफूरले भने, "कश्मीरका लागि नचाहँदा नचाहँदै युद्ध गर्नु पाकिस्तानको बाध्यता हुनेछ।"

यद्यपि दुवै देश परमाणुशक्तिसम्पन्न भएकोले युद्धको सम्भावना नरहेको उनको भनाइ छ।

कश्मीर विवाद: लण्डनमा प्रदर्शन, भारतीय उच्च आयोगमा ढुङ्गा हानियो

हालै भारतप्रशासित कश्मीरको विशेष संवैधानिक हैसियत खोसिएपछि दुई छिमेकी मुलुकबीचको तिक्तता बढ्दै गएको छ।

विवादको पृष्ठभूमि

गत महिना भारत सरकारले विवादित कश्मीरको विशेष मान्यता खारेज गरेयता सो क्षेत्रमा चर्को तनाव छ।

अगस्ट ५ तारिखमा भारत सरकारले कश्मीरसम्बन्धी निर्णय गरेपछि भारत-प्रशासित कश्मीरमा सुरक्षा कडिकडाउ तथा यातायात र सञ्चारमा सरकारी नियन्त्रण कायम गर्‍यो।

भारत-पाकिस्तान विभाजनपछि भएका महत्त्वपूर्ण घटनाहरू यस्ता छन्

सन् १९४७ मा ब्रिटिश शासनबाट मुक्त भएसँगै भारत र पाकिस्तान छुट्टिएर नयाँ स्वतन्त्र राष्ट्र बने।

स्थापना कालदेखि नै यी दुई छिमेकी देशबीच कहिल्यैपनि सम्बन्ध सुमधुर हुन सकेन। सम्बन्धमा तिक्तताको केन्द्रमा सधैँ कश्मीर रह्यो।

यस अवधिमा दुई देशबीच कैयौँ यस्ता घटना भए जसले कहिले युद्ध नै निम्त्यायो त कहिले चर्को तनाव।

हाल भारत र पाकिस्तानमाझ पुन: चर्किएको तनावका माझ यी दुई दक्षिण एशियाली मुलुकहरूबीच यस अवधिमा भएका महत्त्वपूर्ण घटनाको सङ्क्षिप्त विवरण -

अक्टोबर १९४७: भारत र पाकिस्तानबीच पहिलो युद्ध। स्वतन्त्र भएको केवल दुई महिनापश्चात् दुई छिमेकी...