ट्रेसटुगेदर नाम दिइएको उक्त उपकरण सरकारले निर्माण गरेको कन्ट्याक्ट ट्रेसिङ मोबाइल एपको विकल्पका रूपमा बाँडिएको हो।

यो उपकरण मोबाइल फोन प्रयोग नगर्ने वा मोबाइल फोनमा सो एप राख्न नचाहने व्यक्तिहरूलाई लक्षित गरिएको छ।

कतिपयले यसबाट गोपनीयता कायम हुने वा नहुने भन्ने विषयमा प्रश्न उठाएका छन्।

कसरी काम गर्छ?

यो उपकरण पहिलो चरणमा जोखिममा रहेका तर पारिवारिक सहयोग कम पाउने वा नपाउने एवम् हिँडडुल गर्न नसक्ने वृद्धवृद्धालाई बाँडिएको छ।

ती प्रत्येक उपकरणका छुट्टाछुट्टै क्यूआर कोड रहेको छ र नौ महिनासम्म बिनाचार्ज चल्ने बताइएको छ।

त्यो उपकरणले ब्लूटूथको माध्यमबाट नजिकै रहेका अन्य यस्तै उपकरण वा मोबाइल एपसँग सम्पर्क राखेर काम गर्छ।

कोही सङ्क्रमित व्यक्तिको सम्पर्कमा पुगेका रहेछन् भने यो उपकरणको तथ्याङ्कको आधारमा स्वास्थ्य अधिकारीहरूले जानकारी दिने बताइएको छ।

सङ्क्रमण पुष्टि भएपछि त्यो उपकरणका भएका तथ्याङ्कहरू सङ्कलन गरेर त्यसको आधारमा सम्पर्कमा आएका व्यक्तिहरूको जानकारी बटुलिने बताइएको छ।

के हुन् अन्य विशेषता?

मन्त्रीहरूले यो उपकरणले व्यक्तिको हिँडडुलका बारेमा तथ्याङ्क नबटुल्ने भएकाले गोपनी... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

यताबारे उठेका प्रश्न उचित नभएको बताएका छन्।

सिङ्गापुर सरकारले यो उपकरणका तथ्याङ्क इन्क्रिप्टिड हुने र २५ दिनसम्म उपकरणका रहने बताएको छ।

ती तथ्याङ्क उपकरणबिना इन्टरनेटबाट सङ्कलन गर्न नसकिने बताइएको छ। यो उपकरणमा इन्टरनेट वा जीपीएस नरहेको बताइएको छ।

सिङ्गापुर सरकारका अनुसार यसको मोबाइल एप मार्च यता २१ लाख व्यक्तिले डाउनलोड गरिसकेको बताइएको छ।

अधिकारीहरूले लकडाउन खुकुलो पारेर आर्थिक गतिविधि खुला गर्न अझ धेरै मानिसले सो एप डाउनलोड गर्नुपर्ने वा उपकरण प्रयोग गर्नुपर्ने बताएका छन्।

ती उपकरण सिङ्गापुरस्थित पीसीआई कम्पनीले निर्माण गरेका हुन्। सो कम्पनीले यस्तो तीन लाख उपकरण निर्माण गर्नका लागि ४३ लाख अमेरिकी डलरका बोलकबोल गरेको बताइएको छ।

सिङ्गापुरमा आइतवार २१३ नयाँ सङ्क्रमण थपिएको छ र कुल सङ्क्रमितको सङ्ख्या ४३,४५९ पुगेको छ।


ट्विटरले "डोनल्ड ट्रम्पको खाताबाट हालै गरिएका ट्वीटको समीक्षापछि" उक्त निर्णय लिइएको जनाएको छ।

केही सांसद र चर्चित व्यक्तिहरूले ट्रम्पको खातामाथि प्रतिबन्ध लगाउन वर्षौंदेखि माग गर्दै आएका थिए।

बिहीवार पूर्व राष्ट्रपति बराक ओबामाकी श्रीमती मिसेल ओबामाले ट्विटरले ट्रम्पको "राक्षसी व्यवहार" माथि रोक लगाउनुपर्ने र उनलाई स्थायी रूपमा निष्कासित गर्नुपर्ने बताएकी थिइन्।

ट्रम्पमाथिको प्रतिबन्धमा प्रतिक्रिया जनाउँदै सन् २०२० को चुनावी अभियानका सल्लाहकार जसोन मिलरले ट्वीट गरेका छन्: "घिनलाग्दो... यदि फेरि यिनीहरू आउँदैनन् भन्ने लाग्छ भने, तपाईँ गलत हुनुहुन्छ।"

ट्रम्पमाथि किन प्रतिबन्ध?

ट्रम्पले क्यापिटल हिलमा हमला गर्नेलाई "देशभक्त" भनेपछि उनको खाता बुधवार १२ घन्टाका लागि अवरुद्ध गरिएको थियो।

अमेरिकी संसद्ले राष्ट्रपतीय चुनावमा जो बाइडनको जितलाई औपचारिकता प्रदान गर्न  प्रयास गर्दा ट्रम्पका सयौँ समर्थकहरू क्यापिटल भवनमा प्रवेश गरेका थिए।

हिंसा भड्किँदा चारजना सर्वसाधारण र एक प्रहरी अधिकारीले ज्यान समेत गुमाएका थिए।

ट्विटरले यदि ट्रम्पले ट्विटरका नियमहरू पुन: उल्लङ्घन गरे उनीमाथि "स... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्थायी" प्रतिबन्ध लगाउने भन्दै चेतावनी दिएको थियो।

तर पुन: ट्विटरमा पहुँच अनुमति दिइएपछि शुक्रवार ट्रम्पले दुईवटा ट्वीट गरे र तिनै ट्वीटलाई कम्पनीले बन्द गर्ने अन्तिम कारण भएको बताएको छ।

उनका ट्वीटलाई "राष्ट्रपति ट्रम्प 'व्यवस्थित सत्ता हस्तान्तरण' सहज पार्ने योजनामा छैनन् भन्ने थप इङ्गित गरिएको" जनाएको छ।

ट्विटरले @realDonaldTrump खाता हटाएपछि ट्रम्पले अमेरिकी राष्ट्रपतिको आधिकारिक खाता @Potus बाट ट्वीट गर्दै "भविष्यमा आफ्नै त्यस्तै खालको सञ्जाल बनाउने सम्भाव्यताबारे हेरिहेको" बताएका छन्।

तर उक्त ट्वीट राख्ने बितिक्कै त्यसलाई हटाइएको थियो।

प्रविधिसम्बन्धी अन्य कम्पनीले पनि ट्रम्प वा उनका समर्थकलाई हटाउँदै छन्?

शुक्रवार ट्विटरले ट्रम्पका दुई बफादारहरू: पूर्व राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार माइकल फ्लिन र महान्यायाधिवक्ता सिड्नी पावेललाई हटाएको थियो।

बिहीवार, फेसबुकले ट्रम्पको खातालाई "अनिश्चितकाल"का लागि निलम्बित गरेको थियो।

त्यसबाहेक गेम खेल्ने चर्चित साइट ट्वीचले पनि ट्रम्पको च्यानलमाथि अनिश्चितकालीन प्रतिबन्ध लगाएको थियो। ट्वीचमार्फत् ट्रम्पका र्‍यालीका कार्यक्रम प्रसारण हुने गर्थ्यो। त्यस्तै स्न्यापच्याटले पनि प्रतिबन्ध लगाएको थियो।

ट्रम्पका लागि ट्विटर किन शक्तिशाली अस्त्र थियो?

ट्रम्पले ट्विटरलाई आफ्ना विरोधीको आलोचना गर्न, समर्थकहरूलाई उक्साउन, अधिकारीहरूलाई बर्खास्त गर्ने लगायतमा प्रयोग गर्ने गर्थे।

आलोचकहरूले उनका त्यस्ता ट्वीटहरूले गलत सूचना दिइरहेको बताए पनि ट्विटरले उनलाई मूलधारका सञ्चारमाध्यम छोडेर आफ्ना करिब ९ करोड समर्थकहरूसँग जोडिन सहयोग पुर्‍याएको थियो।

उनका ट्वीटहरूमा बेलाबेला गल्तीहरू पनि देखिन्थे र कहिलेकाहीँ त्यसलाई फलोअरहरूले गलत व्याख्या पनि गर्ने गर्थे।

सन् २०१७ मा न्याय मन्त्रालयले ट्रम्पका ट्वीटहरू "अमेरिकी राष्ट्रपतिका आधिकारिक अभिव्यक्तिहरू" भएको बताएको थियो।


ट्विटरले 'हङ्‌कङमा राजनीतिक द्वन्द्व सिर्जना गर्न खोज्ने'  नौ सय ३६ खाताहरू हटाइएको बताएको छ।

मुख्यभूमि चीनबाट सञ्चालित ती खाताहरू सङ्गठित रूपबाट हङ्‌कङको राजनीतिक अवस्था र त्यसको वैधतालाई कमजोर पार्ने उद्देश्यबाट सञ्चालित भएको उक्त सामाजिक सञ्जालले जनाएको छ।

फेसबुकले पनि सातवटा फेसबुक पेज, तीनवटा ग्रूप र पाँचवटा खाता हटाइएको जनाएको छ।

"त्यहाँ बारम्बार स्थानीय राजनीतिक समाचार र खासगरी चलिरहेको हङ्‌कङको प्रदर्शनबारे लेखिन्थ्यो," फेसबुकका साइबर सुरक्षा नीति प्रमुख नथानियल ग्लेचर भन्छन्।

"त्यस्तो काम गर्ने मानिसहरूले आफ्नो पहिचान लुकाउन खोजेपनि हाम्रो अनुसन्धानले ती चीन सरकारसँग सम्बन्धित रहेको देखाएको छ।"

नौ सय ३६ ट्विटर खाताबाहेक अन्य दुई लाखजति खाता अफवाह फैलाउने उद्देश्यले खोलिएको भए पनि तिनलाई प्रयोगमा आउनुअघि नै निष्क्रिय गराइएको बताइएको छ।

ट्विटरले आफ्नो एउटा विज्ञप्तिमा भनेको छ, "हाम्रो विस्तृत अनुसन्धानपछि सङ्गठित रूपमा (चीन) सरकार समर्थित काम रहेको देखिने बलिया प्रमाणहरू भेटिएका छन्।"

शैली

ती खाताहरूमा हङ्‌कङ आन्दोलनबारे उस्तै शैलीमा सन्देश एवं विचारहरू देखापर्थे।  ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

गत सप्ताहान्तमा चीनको सरकारी समाचार संस्था सिन्ह्वाले ट्विटरमा प्रायोजित पोस्टहरू गरेपछि ट्विटरको निकै आलोचना भएको थियो।

ट्विटरले अबआइन्दा राज्यनियन्त्रित कम्पनीबाट विज्ञापन नलिने घोषणा गरेको छ।

तर उसले आफ्ना नयाँ नीति स्वतन्त्र-सार्वजनिक प्रसारकहरूका हकमा लागु नहुने बताएको छ।

मुख्यभूमि चीनमा ट्विटर पहिल्यै प्रतिबन्धित भए पनि मानिसहरूले भीपीएन भनिने भिन्न इन्टरनेट मार्गको प्रयोग गर्दै त्यसलाई प्रयोग गर्छन्।

हङ्‌कङ विवाद

केही समयअघि प्रस्तुत एउटा विधेयकमा मुख्यभूमि चीन, ताइवान र मकाउबाट आपराधिक सुपुर्दगीको अनुरोध आएमा हङ्‌कङ अदालतले प्रत्येक मुद्दाका आधारमा गरेको निर्णयमा आधारित भएर सुपर्दगी गर्न सकिने व्यवस्था राखिएको थियो।

ताइवानमा बिदा मनाउन गएका बेला हङ्‌कङका एक व्यक्तिले आफ्नी प्रेमिकाको हत्या गरेको आरोप लागेपछि ताइवान सुपुर्दगी गर्न नसकेको सन्दर्भ पारेर यो विधेयक ल्याइएको थियो।

तर ठूलो विरोध भएपछि सो विधेयक फिर्ता भयो।

चीन सरकारले राजनीतिक विपक्षीहरूलाई तारो बनाउन सो विधेयकका आधारमा बन्ने कानुनको दुरुपयोग हुने त्रासका कारण हङ्‌कङमा त्यसको विरोध भएको थियो। त्यस बेलादेखि नै हङ्‌कङ आन्दोलित छ।

त्यस क्रममै गत साता त्यहाँ विमानस्थल नै बन्द हुनेगरी ठूला प्रदर्शनहरू भएका थिए। चीन सरकारले त्यसमा विदेशी हात रहेको भन्दै हस्तक्षेप गर्ने बताउँदै आएको छ।

चीनले प्रदर्शनकारीहरूमाथि आतङ्ककारीजस्तो व्यवहार गरेको आरोप लगाएको छ।

How Hong Kong got trapped in a cycle of violence


ट्वीट गर्दै उनले त्यस्तो हमलाबाट हजारौँ मानिस मारिन सक्ने बताएका छन्।

सिरियाली सरकारी फौजले इड्लिबमा ठूलो हमलाको तयारी गरिरहेका विवरणमाझ ट्रम्पको चेतावनी आएको हो।

इड्लिब सिरियाली विद्रोहीहरूको पकड रहेको अन्तिम महत्त्वपूर्ण क्षेत्र हो।

भयावह

संयुक्त राष्ट्रसंघले पनि सिरियाली फौजले गर्ने भनिएको हमलाले हजारौँ नागरिकलाई भयावह परिणाम निम्त्याउन सक्ने जनाएको छ।

यसअघि सोमवार अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले पनि सिरियाली सरकार र उसका साझेदारहरूले रासायनिक हमला गरे वाशिङटनले त्यसको जवाफ दिने चेतावनी दिएको थियो।

राष्ट्रसंघका लागि अमेरिकी राजदूत निक्की हेलीले ट्वीट गरेकी छन्, "सबैको नजर असाद, रुस र इरानले इड्लिबमा के गर्छन् भन्ने कुरामा छ।"

अधिकतर सिरियामा विद्रोहीहरू परास्त भइसकेको पृष्ठभूमिमा उत्तरी प्रान्तमा गरिने आक्रमण सिरियाली गृहयुद्ध अन्तर्गत अन्तिम महत्त्वपूर्ण लडाइँ हुनेछ।

चरणबद्ध

राष्ट्रपति बशर अल असदले त्यहाँ चरणबद्ध आक्रमण गराउने तयारी गरिरहेको स्रोतहरूलाई उद्धृत गर्दै समाचार संस्था रोयटर्सले जनाएको छ।

संयुक्त राष्ट्रसंघको अनुमान अनुसार अल-नुस्रा र अल-कायदाका करिब १० हजार जिहादीहर... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ू इड्लिबमा छन्।

किन टर्कीका सेना सिरिया पसे?

रुसी विदेशमन्त्री सेर्गेइ लाभ्रोभले मानिसहरूलाई सुरक्षा कवच बनाएको भन्दै इड्लिबबाट 'आतङ्कवादीहरू' सफाया गर्नुपर्ने बताएका छन्।

सिरियामा सात वर्षभन्दा बढी समयदेखिको लडाइँका कारण चार लाखभन्दा बढी मानिसहरू मारिएको अथवा हराइरहेको र आधाभन्दा बढी जनसङ्ख्या विस्थापित भएको बताइन्छ।


ट्वीटरमा सन्देश लेख्दै उनले अमेरिका प्रवेश गर्ने विभिन्न उपाय मध्येको एक, चिट्ठा माफर्त प्रवेशाज्ञा प्राप्त गर्ने प्रकृयाको बदला आवेदकको सिप र दक्षताको आधारमा प्रवेशाज्ञा दिने प्रणाली लागु हुनु पर्ने बताएका छन्।

राष्ट्रपति ट्रम्पले चिट्ठा मार्फत विशेष अमेरीकी प्रवेशाज्ञा, ग्रीन कार्ड, प्रदान गरिने "डाइभरसीटी भिसा (डीभी)" प्रणाली रद्द गर्न आह्वान गरेका छन्।

ग्रीन कार्ड लटरी भनिने उक्त कार्यक्रम अन्तरगत हरेक वर्ष करिब ५० हजार आप्रवासीहरुलाई अमेरिकामा स्थायी बसोबास गर्ने अनुमति  दिने गरिएको छ।

त्यही प्रणाली मार्फत नै न्यूयोर्कमा भएको हमलाका  संदिग्ध आक्रमणकारी अमेरिका प्रवेश गरेको उनको भनाई थियो।

दक्षता

सामाजिक संजालको वेबसाइट ट्वीटरमा विभिन्न सन्देशहरु लेख्दै राष्ट्रपति ट्रम्पले उक्त आप्रवसन कार्यक्रमको बदलामा दक्षतामा आधारित नयां प्रणाली लागु हुनु पर्ने बताएका छन्।

तर अधिकारीहरुले मंगलबारको हमलाका ति संदिग्ध हमलाकारी सेफुलो साइपोभ कसरी अमेरिका प्रवेश गरेका थिए भन्ने विषयमा स्पष्ट पारेका छैनन्।

राष्ट्रपति ट्रम्पले अमेरिका प्रवेश गर्ने विदेशीहरुमाथिको छानविनलाई अझ बढाउन होमल्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

याण्ड सेक्युरीटी मन्त्रालयलाई निर्देशन दिने पनि बताएका  छन्।

उज्बेकिस्तानबाट आएका आप्रवासी सेफुलो साइपोभले तीव्र गतिमा ट्रक चलाइ साइकल चालक र पैदलयात्रुहरुलाई किचेको बताइएको छ।

सो हमलामा कम्तीमा आठ जानको ज्यान जानुका साथै एघार जना घाइते भएका थिए।


ठूला भनिएका नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) र नेपाली कांग्रेसमा पनि २० प्रतिशतभन्दा कम महिला केन्द्रीय सदस्य छन्।

नेतृत्वदायी भूमिकामा महिला नहुँदा महिलाका लागि बनाउने कानूनदेखि उनीहरूका लागि छुट्याइने बजेट र त्यसको कार्यान्वयनमा प्रभाव पर्ने कतिपय नेत्रीले बताएका छन्।

राजनीतिक दलसम्बन्धी ऐनको दफा १५ को उपदफा ४ मा दलको संगठनात्मक संरचनमा दलको सबै तहको समितिमा कम्तीमा एक तिहाइ महिला सदस्य हुने व्यवस्था गर्नुपर्नेछ भन्ने प्रावधान छ।

अपुग

तर यो प्रावधानलाई राजनीतिक दलले अझै पालना गर्न नसकेको देखिन्छ। नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) को ४४१ सदस्यीय कमिटी छ।

जसमा महिलाको सङ्ख्या १७ प्रतिशतमात्रै छ, यस्तै नेपाली कांग्रेसमा पनि करिब १६ प्रतिशत महिला प्रतिनिधित्व छ।

अधिकांश दलले अब हुने महाधिवेशनपछि ३३ प्रतिशत महिला सङ्ख्या पुर्‍याउने भन्दै निर्वाचन आयोगलाई पत्राचार गरेको आयोगका कानून शाखाका अधिकारीले बताएका छन्।

आफूलाई परिवर्तनका वाहक बताउने दलका नेताले नै आफ्नो दलभित्र परिवर्तन ल्याउन नसकेको नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा)की नेत्री अस्टलक्ष्मी शाक्यको ठम्याइ छ।

उनी भन्छिन्, "साम... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

न्ती व्यवस्थाको अन्त्य त गर्यौँ तर हामीले सामन्ती सोचको अन्त्य गर्न सकेनौँ। त्यही कारण हाम्रो दलको विधानले दलभित्र सबै तहमा एक तिहाइ महिला हुनुपर्छ भन्ने प्रस्ट व्यवस्था हुँदा हुँदै त्यसको कार्यान्वयन हुन नसकेको हो।"

"महिलालाई अझै पनि दोस्रो दर्जाको नागरिकका रूपमा हेर्ने सोचको अन्त्य हुन सकेको छ। त्यसैले नियम हुँदा हुँदै पनि महिलालाई नेतृत्वदायी भूमिकामा ल्याउन नसकिएको हो।"

तर समानुपातिक सहभागितालाई मूलधारमा ल्याउन नसकेका कारण राजदूत, विभिन्न संवैधानिक आयोग लगायतका स्थानका नियुक्तिमा अझै एक तिहाइ महिला हुन नसकेको जनाकारहरू बताउँछन्।

समस्या

शीर्षस्थ तहमा रहेका कतिपय नेतामा महिला सहभागिता उनीहरूका मात्र मुद्दा हो भन्ने बुझाइका कारण महिलाहरू दलका निर्णायक तहसम्म पुग्न नसकेको नेत्री शाक्यको बुझाइ छ।

केही भने सामाजिक संरचनाका लगायत कारणले महिलाहरू राजनीतिमा लाग्न नरुचाउने गरेकाले पनि यस्तो समस्या देखिएको बताउँछन्।

त्यस्तैमध्येकी एक राष्ट्रिय जनमोर्चाकी नेत्री दर्गा पौडेलले भनिन्, "राजनीतिमा कति महिला छन् भन्ने पनि हेर्नुपर्ने हुन्छ। राजनीतिक क्षेत्रमा धेरै त्याग गर्नुपर्नेका कारण धेरै महिला महिलाहरू यस क्षेत्रमा लागेका छन्।"

"हालका दिन अन्य क्षेत्रमा महिलाको उपस्थिति बाक्लिँदै गएको देखिन्छ। तर हाम्रो सामाजिक संरचना र पितृसत्तात्मक सोचका कारण अझै पनि पर्याप्त संख्यामा महिला राजनीतिमा आउन सकेका छैनन्।"

त्यसैले महिलाको आवाज र उपस्थिति देखिने गरि बढ्न अझै केही समय लाग्ने पौडेल बताउँछिन्।

हालै गठन भएका १० मध्ये ६ वटा संसदीय समितिमा  महिलाहरू सभापतिमा चयन भएपछि राजनीतिमा महिलाको सम्मानजनक उपस्थिति हुन सक्ने सन्देश दिएको महिला तथा सामाजिक समितिकी सभापति निरुदेवी पालले बताइन्।

दलभित्र महिलाको सङ्ख्या पर्याप्त पुग्न नसक्दा र त्यसमा पनि नेतृत्वदायी तहमा झन् कम भयो भने यसले सबैभन्दा धेरै महिलाका मुद्दालाई असर पार्ने नेपाली कांग्रेसकी सचेतक पुष्षा भुषालको भनाइ छ।

सङ्घर्ष

आफ्ना भनाइलाई प्रस्ट पार्दै भुषालले भनिन्, "निर्णय गर्ने ठाउँमा महिलाको उपस्थिति जबसम्म हुँदैन तबसम्म महिला अनुकूल कानुन, बजेट योजना कार्यक्रम आदि बनाउन पनि चुनौती देखापरेका छन्।"

"जबसम्म हामीले एउटा निश्चित प्रतिनिधित्वको सुनिश्चिता गर्दैनौँ तबसम्म राजनीतिभित्र पनि महिलाहरु आफू सुरक्षित हुन सक्दैनन्।"

महिला सहभागिताको समस्या सबै कुनै...


ठूला राजनीतिक दलहरूले भारतमा बसोबास गर्ने नेपालीभाषीसँग सम्बन्धित विषयलाई समेत घोषणापत्रमा समेटेका छन्।

भारतका विभिन्न राज्यमा बसोबास गर्ने नेपालीभाषीसँग प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष सरोकार भएका ती विषयमा उनीहरूको चासो रहने गरेको छ।

सोमवार आफ्नो घोषणापत्र जारी गरेको सत्तारूढ भारतीय जनता पार्टीले  'गोर्खासँग सम्बन्धित मुद्दाहरूको राजनीतिक समाधान' भन्ने छुट्टै शीर्षक नै राखेर नेपालीभाषीको समस्या समाधान गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ।

त्यस्तै आफ्नो घोषणापत्रमा गोर्खा वा नेपाली शब्द उल्लेख नगरेका दलहरूले पनि नेपालीभाषीलाई सीधा प्रभाव पार्ने कतिपय विषयहरूलाई घोषणापत्रमा समावेश गरेका छन्।

भारतमा पूर्वोत्तर राज्यहरू तथा उत्तराखण्डमा नेपालीभाषीको बसोबास धेरै रहेको छ।

अन्य राज्यमा पनि नेपालीभाषीको बसोबास छ। राजनीतिक दलहरूले नेपालीभाषीको जनसङ्ख्या धेरै भएका राज्यमा उनीहरू सहित विभिन्न भाषाभाषी र जातीय मतदातालाई प्रभावित पार्ने खालका विषयहरू घोषणापत्रमा राखेका छन्।

त्यस्तै नेपालीभाषी मतदाता रहेको क्षेत्रका क्षेत्रीय दलहरूले त नेपाली भाषामा पनि घोषणापत्र प्रकाशित गरेको पाइएको छ।

गोर्खाल्यान्ड आ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

न्दोलन समेत भएको पश्चिम बङ्गालको सत्तारूढ दल तृणमूल कङ्ग्रेसले नेपाली भाषामा पनि आफ्नो घोषणापत्र ल्याएको छ।

के छ भारतीय जनता पार्टीको घोषणापत्रमा?

सत्तारूढ भाजपाले विशेषगरी पूर्वोत्तर भारतका नेपालीभाषी मतदाता लक्षित विषयलाई घोषणापत्रमा राखेको देखिन्छ।

पश्चिम बङ्गालको दार्जेलिङ आदि क्षेत्रमा बसोबास गर्ने नेपालीहरूले त्यहाँ छुट्टै पहिचान र राज्यको माग गर्दै आएका छन्।

भाजपाले यो विषयलाई आफ्नो घोषणापत्रमा राखेको देखिन्छ।

भाजपाले अनुसूचित जातजातिको सूचीमा नरहेका ११ गोर्खा उपजातिहरूलाई त्यस्तो सूचीमा सामेल गर्ने घोषणापत्रमा उल्लेख गरेको छ।

भारतमा यस्तो सूचीमा रहेकाहरूलाई आरक्षण दिइन्छ।

त्यस्तै उसले सिक्किमको विधानसभामा लिम्बू र तामाङ जातिलाई आरक्षण दिने घोषणा पनि गरेको छ।

छुट्टै गोर्खाल्यान्ड माग गर्दै आएका दार्जेलिङका नेपालीभाषीसहित सिलगुडी र डुवर्स क्षेत्रका मुद्दाहरूलाई राजनीतिक रूपमा समाधान खोज्ने पनि भाजपाको प्रतिबद्धता छ।

उसले कैयौँलाई अनागरिक बनाउन सक्ने भन्दै विवादित बनेको नागरिका संशोधन ऐनलाई पारित गराउने उल्लेख गरेको छ।

भारतको छिमेकी मुलुकहरूबाट समस्यामा परेर आएका हिन्दू, बौद्ध, जैन र सिखहरूलाई उक्त ऐनअनुसार नागरिकता दिइने भाजपाको प्रतिबद्धता छ।

त्यसलाई न्याश्नल रजिस्टर अफ सिटिजन्स (एनआरसी) भनिएको एउटा पञ्जीकरणमा मापदण्ड पुर्‍याउन नसकेका तथा छुटेका कतिपय नेपालीभाषीले नागरिकता पाउन सक्नेबारे उसको सङ्केतका रूपमा लिन सकिने कतिपयको बुझाइ छ।

पूर्वोत्तर भारतका असम, मेघालय आदि राज्यहरूमा त्यस्ता नेपालीभाषीको सङ्ख्या निक्कै रहेको बताइन्छ।

भारतीय राष्ट्रिय कङ्ग्रेसका वाचा के छन्?

भारतीय राष्ट्रिय कङ्ग्रेसले भने बीजेपीले जस्तो गोर्खा वा नेपाली नै भनेर आफ्नो घोषणापत्रमा उल्लेख गरेको छैन।

तर उसले पनि पूर्वोत्तर भारतका विषयमा आफ्नो घोषणापत्रमा राखेका विषयमध्ये कतिपयले त्यहाँका नेपालीभाषी नागरिकलाई प्रत्यक्ष प्रभावित गर्ने देखिन्छ।

उसले पूर्वोत्तर भारतका राज्यहरूलाई 'स्पेशल क्याटगरी स्टेटस' दिने उल्लेख गरेको छ।

त्यसले नेपालीभाषीबहुल ती राज्यमा त्यहाँका बासिन्दाले केही विशेषाधिकार पाउन सक्ने सम्भावना हुन सक्छ।

त्यस्तै उसले नागरिकाको संशोधित ऐनलाई तत्कालै खारेज गरिदिने पनि आफ्नो घोषणापत्रमा उल्लेख गरेको छ।

त्यसले कतिपयलाई अनागरिक बनाउने चिन्ता लागेको बताइएका बेला त्यस्ता मतदातालाई...


ठूला, साना र मझौला गरी झण्डै  २४ लाख रुख कटान र १४ सय घरधुरीको स्थानान्तरण गर्नुपर्ने देखिएको पर्यटन मन्त्रालय मातहतको नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले गरेको वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कन (ईआइए) प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको छ।

विमानस्थल निर्माणका लागि बनाइएको वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कन (ईआइए) प्रतिवेदनलाई स्वीकृतिका लागि आगामी हप्ता वातावरण मन्त्रालयमा पठाइने अधिकारीहरुले जनाएका छन्।

प्रस्तावित विमानस्थल मुलुकको दोस्रो ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल हुने बताइएको छ।

विगत केही वर्षयता रकम भुक्तानी, कानुनी अड्चन र निर्माण सम्झौताको झमेलामा परेका कारण बहुचर्चित निजगढ विमानस्थलको निर्माण कार्य अवरुद्ध हुँदै आएको थियो।

प्रतिवेदन

तर पछिल्लोपटक सरकारले उक्त राष्ट्रिय गौरवको आयोजनालाई अघि बढाउन गरेको ताजा प्रयत्न अनुसार विमानस्थल निर्माणका लागि वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कन (ईआइए) प्रतिवेदन तयार पारिएको हो।

सो प्रतिवेदनका अनुसार त्यसको निर्माणका क्रममा झण्डै ६ लाख ठूला र बाँकी साना तथा मझौला गरी २४ लाख रुख कटान गर्नुपर्ने हुन्छ।

त्यसमा वनजंगल फडानी, पानीको मुहान, जैविक पैदावार लगायतका प्राकृतिक... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

स्रोत साधनमा पर्ने प्रभाव र वस्ती स्थानान्तरण लगायतका विषय समेटिएको बताइएको छ।

उक्त प्रतिवेदनबारे पर्यटन मन्त्रालयभित्रको राष्ट्रिय गौरव आयोजनाका एकजना निर्देशक प्रदिप अधिकारीले भने, ''ईआइए प्रतिवेदन तयार भइसकेको छ। सम्भवत आगामी हप्ता वातावरण मन्त्रालय पठाउँछौं। मन्त्रालयवाट स्वीकृत भएपछि रुख कटान आदेश दिनुपर्छ।''

भुक्तानी

उनका अनुसार वातावरण मन्त्रालयले उक्त प्रतिवेदन प्राप्त गरेको ४२ दिनभित्र स्वीकृत भएमा नागरिक उड्डयन प्राधिकरण र नेपाली सेनाले वन विभागको समन्वयमा रुख कटान शूरु गरिने छ।

आठ हजार हेक्टरमा फैलिएको उक्त जमिनको रुख काट्न कम्तिमा २ वर्ष लाग्ने र सम्पूर्ण निर्माणको काम सक्न ५ वर्ष लाग्ने अनुमान गरिएको छ।

यसैबीच उक्त विमानस्थलको विस्तृत सम्भाव्यता अध्ययन गरेको कोरियन कम्पनीलाई भुक्तानी लिन बील भर्पाई सहित २१ दिनभित्र उपस्थित हुन पत्राचार गरिएको पर्यटन मन्त्रालयले जनाएको छ।

पर्यटन मन्त्रालयका सचिव महेश्वर न्यौपानेले भने, ''कम्पनीसँग भएको सम्झौता अनुसार स्वतन्त्र लेखापरीक्षकले दिएको प्रमाण सहित आएमा भुक्तानी दिन मिल्ने बताइएको छ। उहाँहरु प्रमाणसहित आउनुभयो भने भुक्तानी दिन्छौं। नत्र यत्रो ठूलो आयोजना ३५ करोड रुपैयाँ भुक्तानीका कारण अब रोकिंदैन।'

सरकारकै लापर्वाहीका कारण उक्त आयोजना निर्माण कार्यले गति नलिएको आरोपमाझ हाल कतिपय जटिलता समाधान भइसकेको अधिकारीहरुको भनाइ छ।


ठूलो उत्पादक भएकाले भारतले आफूलाई आवश्यक पर्ने खोप मात्र नभई विश्वव्यापी आपूर्तिमा आफ्नो प्रतिबद्धता पनि पूरा गर्नुपर्छ।

त्यसोभए के उसले त्यो माग पूरा गर्नसक्छ त?

भारतको खोप उत्पादन क्षमता कति?

अहिले भारतमा दुईवटा खोपलाई अनुमति दिइएको छ। ती खोप कोभिशील्ड (यूकेमा विकास गरिएको अक्सफर्ड-एस्ट्राजेने खोपको स्थानीय नाम) र कोभ्याक्सीन हुन्।

भारतमा परीक्षणमा रहेका अन्य खोप पनि उत्पादन गरिँदैछ।

केही महिनाअघि भारतीय औषधि उत्पादक कम्पनीहरूले उत्पादनलाई तीव्रता दिने खबरहरू आएका थिए।

सबैभन्दा ठूलो उत्पादक सीरम इन्स्टिट्यूट अफ इन्डिया (एसआईआई) ले आफूले प्रत्येक महिना छ करोडदेखि सात करोड मात्रा खोप उत्पादन गर्न सक्ने बताएको छ।

भारत बायोटेक कम्पनीले एक वर्षमा २० करोड खोप उत्पादन गर्ने लक्ष्य लिएको जनाएको छ। तर उक्त कम्पनीसँग अहिले दुई करोड मात्रा कोभ्याक्सीन मात्र उपलब्ध छ।

परीक्षणमा रहेका अन्य उत्पादक कम्पनीहरू खोप उत्पादनपछिको आपूर्तिबारे भारतीय अधिकारी र अन्य देशहरूसँग वार्तामा छन्।

तर अहिलेसम्म खोपको मात्राबारे निकै कम जानकारी उपलब्ध छ।

भारतलाई कति खोप चाहिन्छ?

भारत सरकारले भाइरससँग स... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ङ्घर्ष गर्ने  प्रारम्भिक योजनाको अङ्गको रूपमा जुलाई महिनाको अन्त्यसम्ममा प्राथमिकताको सूचीमा रहेका ३० करोड मानिसलाई खोप दिने जनाएको छ।

ज्यानुअरी १६ तारिखबाट खोप दिन सुरु गरिनेछ। त्यसमा स्वास्थ्य कार्यकर्ता र अग्रभागमा खटिने मानिसहरूलाई प्राथमिकता दिइनेछ।

सात महिनाभित्र ६० करोड मानिसलाई खोप दिने भारतको लक्ष्य छ।

अहिलेसम्म एसआईआईले पाँच करोड खोप उत्पादनको तयारीमा रहेको जनाएको छ।

कम्पनीले कति मात्रामा निर्यात गर्ने र कति घरेलु प्रयोगको निम्ति राख्ने भन्ने विषयमा अझै काम भइरहेको छ।

विश्वव्यापी मागमा भारतको भूमिका कस्तो?

भारतको एसआईआई पनि डब्ल्यूएचओद्वारा सहयोग प्राप्त कोभ्याक्स भनिने अन्तर्राष्ट्रिय योजनाको एउटा अङ्ग हो। त्यसअन्तर्गत न्यून र मध्यम आय भएका देशको खोपमा पहुँच स्थापित गर्न उनीहरूलाई सघाउने भनिएको छ।

गत सेप्टेम्बर महिनामा एसआईआईले यो वर्ष उक्त योजनाअन्तर्गत अक्सफर्ड-एस्ट्राजेनेका वा अमेरिकामा विकसित नोभाभ्याक्स खोपको २० करोड मात्रा आपूर्ति गर्ने सहमति जनाएको थियो।

एसआईआईका प्रमुख कार्यकारी अदार पूनावालाले बीबीसीलाई दिएको जानकारी अनुसार कोभ्याक्स सम्झौताअन्तर्गत थप ९० करोड खोप बढाइने सम्भावना छ।

त्यसपछि एसआईआईले उक्त योजनाअन्तर्गत एक अर्ब खोप आपूर्ति गर्नुपर्ने प्रतिबद्धता हुनेछ।

उक्त कम्पनीले यो वर्षको मार्चबाट प्रत्येक महिना एक करोड खोप उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखिएको जनाएको छ।

भारतीय कम्पनीका अन्य प्रतिबद्धता के छन्?

कोभ्याक्स योजनाबाहेक एसआईआईले अक्सफर्ड-एस्ट्राजेनेका खोप आपूर्ति गर्न अन्य देशहरूसँग व्यावसायिक सम्झौता गरेको छ।

तर एसआईआईका प्रमुख पूनावालाले यो महिनाको सुरुमा निर्यात नगर्ने सर्तमा खोपले अनुमति पाएको बताएपछि त्यसबारे भ्रम उत्पन्न भएको थियो।

प्रारम्भिक रूपमा तीन करोड खोप लिने सम्झौता गरेको बाङ्ग्लादेशले त्यसबारे चिन्ता प्रकट गरेपछि भारत सरकारले निर्यातलाई अनुमति दिन सकिने स्पष्टीकरण दिएको थियो।

विदेश मन्त्रालयका एक अधिकारीले 'विश्वको ठूलो खोप उत्पादकको रूपमा भारत छिमेकी र बाँकी विश्वप्रतिको प्रतिबद्धतामा पूर्ण सचेत रहेको' बीबीसीलाई बताएका थिए।

अहिले एसआईआईले साउदी अरब, म्यान्मार र मोरक्कोसँग पनि सम्झौता गरेको छ तर त्यसको परिमाण र उपलब्ध गराइने समयबारे स्पष्ट छैन।

नेपाल, ब्रजिल र श्रीलङ्काले पनि भारतमा निर्मित खोप आफ्नो निम्ति सुरक्षित राख्न चाहेको बताइएको छ।

तर...


ठूलो परिमाणमा त्यस्ता सामग्री बोकेका अमेरिकी सैनिक विमान सिमानामा रहेको कोलम्बियाली नगरमा ओर्लिएका छन्।

विपक्षी नेता ह्वान ग्वाइदोले अर्को शनिवारदेखि ती सामग्री देशभर वितरण गर्न ६ लाख स्वयंसेवक खटाउने घोषणा गरेका छन्।

तर राष्ट्रपति मदुरो चाहिँ यी सामग्री वितरण बहाना मात्र भएको र यो केवल अमेरिका र कोलम्बियाको युद्ध योजनाको एउटा पाटो रहेको ठान्छन्।

अमेरिकाले सैन्य अतिक्रमण गर्न लागेको उनी बताउँछन्।

शुक्रवार उनले अमेरिकी 'युद्ध योजना' तिर औँल्याउँदै सेनालाई उच्च सतर्कतामा रहन आह्वान गरे।

अमेरिकाले भने हाल उसले त्यहाँ मानवीय संकट रहेकोले राहत सामग्री पठाउनु परेको बताएको छ।

तर केही समयअघि राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले भेनेजुएलाबारे अमेरिका सामु सैनिक विकल्प सहित थुप्रै विकल्पहरू रहेको बताएका थिए।

कहाँ आए सामग्री

सहायता सामग्री निरीक्षण गरिँदै

भेनेजुएलाका लागि मानविय सहायता सामग्री बोकेका अमेरिकी सेनाका विमानहरु कोलम्बियन सीमा शहर कुकुटा आइपुगेका छन्।

ती सामग्री गत महिना आफूलाई भेनेजुएलाको अन्तरिम राष्ट्रपति घोषणा गरेका विपक्षी नेता ह्वान ग्वाइदोको आग्रहमा त्यहाँ पुर्‍याइएको हो।

... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ग्वाइदोले आगामी शनिवार भेनेजुएलाका स्वयंसेवकहरूले ती सामग्रीलाई सीमा कटाएर देशमा भित्र्याउने बताएका छन्।

कुकुटामा आयोजित एक पत्रकार सम्मेलनमा बोल्दै अमेरिकी सहायता नियोग युएस एडका प्रमुख मार्क ग्रिनले भने— बढ्दो मानवीय संकटको चपेटामा रहेको भेनेजुएलाका लागि ग्वाइदोले यस्तो सहायता मागेका हुन्।

उनले भनेका छन्—बालबालिकाहरु भोका छन् र भेनेजुएलाका झण्डै सबैजसो अस्पतालले औषधी अभावको ठूलो समस्या खेपिरहेका छन्।

३० लाख भेनेजुएलाका जनता छिमेकी देशमा गएको भन्दै उनले उक्त संकटले क्षेत्रिय स्वरूप लिएको समेत बताए।

ग्वाइदोका एकजना प्रतिनिधिले ब्राजिल र क्यारेबियनमा थप सहायता संकलन केन्द्रहरु खोलिएको बताएका छन्।


ठूल्ठूला र धनी देशका साथसाथै साना र गरिब देश कोही पनि महामारीका कारण आर्थिक गतिविधि ठप्प पारिएको लकडाउनका कारण आर्थिक क्षतिबाट अछुतो छैनन्।

विभिन्न देशका केन्द्रीय ब्याङ्कहरूले अर्थतन्त्र उकास्न ब्याज घटाउने तथा अन्य राहतका प्याकेजको घोषणा गरिरहेका छन्।

यसैबीच नेपालको केन्द्रीय ब्याङ्कले गत साता नयाँ गभर्नर पाएको छ। नेपाल राष्ट्र ब्याङ्कले यो सङ्कटको बेला के गर्न तयारी गरिरहेको छ भन्ने बारे नवनियुक्त गभर्नर महाप्रसाद अधिकारीसँग बीबीसी न्यूज नेपालीले कुराकानी गरेको छ।

गभर्नर अधिकारीसँग बीबीसी न्यूज नेपालीका सञ्जय ढकालले गरेको कुराकानीको सारसंक्षेप:

तत्कालका प्राथमिकता के के?

अहिले हामी सबैको ध्यान कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणले अर्थतन्त्रलाई पर्नसक्ने नकारात्मक प्रभावको न्यूनीकरण गर्न तथा अर्थतन्त्रलाई भोलि फेरि चलायमान गराउन प्रयास गर्ने तर्फ केन्द्रित छ।

सङ्क्रमणबाट बच्ने सिलसिलामा लागु गरिएको 'लकडाउन'को असर उद्योगधन्दादेखि लिएर ब्याङ्क र वित्तीय संस्थाहरूमा परेका छन्।

फलस्वरूप उद्योगी तथा अन्यले वित्तीय संस्थाबाट लिएका ऋण तथा ब्याज तोकिएको समयमा तिर्न नसक्ने हुनसक्छ।

त्यसलाई क... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ुनै न कुनै हिसाबबाट छुट दिनुपर्ने वा समय दिनुपर्ने स्थिति छ। यसबारे राष्ट्र ब्याङ्कले काम गरिरहेको छ।

यसो गर्दा राष्ट्र ब्याङ्क वा अझ भनौँ समग्र अर्थतन्त्रले केही सम्झौताहरू गर्नुपर्ने छ।

त्यस्ता सम्झौताले वित्तीय स्थिरता अथवा आर्थिक स्थिरतालाई समेत चुनौती दिनेछन्। ती गहन चुनौती सामना गर्न हामी प्रयासरत छौँ।

किस्ता तिर्नेबारे कस्ता सुविधा?

सुरुवाती सुविधा अन्तर्गत राष्ट्र ब्याङ्कले चैत मसान्तभित्र तिर्नु पर्ने ऋणका किस्ता असार मसान्तसम्म तिरे पनि हुने निर्देशन दिएको थियो।

त्यो तत्काल चैत मसान्तभित्रै तिर्नुपर्ने ग्राहकहरूको सुविधाका लागि गरिएको उपचार थियो।

तर अब 'लकडाउन' लम्बिँदै गएपछि त्यो उपचारलाई थप समय दिने वा थप परिष्कृत गर्ने कुरा आउँछ।

असार मसान्तमा दुईवटै किस्ता तिर्नुपर्दा ऋणीहरूलाई थप भार पर्न सक्छ किनभने उनीहरूको कमाइ भइसकेको हुँदैन।

त्यसैले त्यसलाई थप परिष्कृत गर्न जरुरी छ। हामी त्यसको अभ्यासमा लागेका छौँ।

कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणकै कारण कोही कसैलाई परेको अप्ठेरोबाट उनीहरूलाई बाहिर ल्याउने काममा हामी लाग्छौँ।

आम मानिस र साना व्यवसायीलाई के गर्ने?

समग्र अर्थतन्त्रलाई नै त्राण दिने सन्दर्भमा हामी अर्थ मन्त्रालयको नेतृत्वमा रहेर प्याकेज बनाउने काममा लागेका छौँ।

अहिले तत्कालका लागि भने हामी साना व्यवसायी तथा आम ग्राहकलाई पर्नसक्ने समस्या सम्बोधन कसरी गर्ने भनेर पनि हेरिरहेका छौँ।

अर्थतन्त्र ठप्प भएकै बखत केन्द्रीय ब्याङ्कको गभर्नरमा महाप्रसाद अधिकारी नियुक्त भएका छन्

कुनै प्रस्ट खाकामा हामी पुगिसकेका छैनौँ। काम भइरहेको छ। अहिले हामी कस्ता प्रवृत्ति देखिँदै छन् भनेर बुझ्दैछौँ।

त्यसले हामीलाई कुन क्षेत्रलाई धेरै मर्का परेको रहेछ र तिनलाई कसरी सम्बोधन गर्न सकिन्छ भनेर समाधान निकाल्न सहज हुन्छ।

वर्तमान समयमा ब्याङ्कहरू कुनै न कुनै रूपमा चलिरहेका छन्, एटिएमहरू खुला छन्।

हामीले डिजिटल भुक्तानीलाई प्राथमिकता दिएका छौँ। ब्याङ्क तथा वित्तीय संस्थाहरूलाई थप सहजीकरण गर्न पनि केन्द्रीय ब्याङ्क लागिरहेको छ।

'लकडाउन' लम्बिँदै गएमा आर्थिक वृद्धि दर कस्तो होला?

चालु आर्थिक वर्षको आठ महिना सकिसकेको थियो। चैत ११ गतेदेखि 'लकडाउन' भएको हुनाले असारसम्मै गएपनि अब बाँकी चार महिनाको कुरा हो।

त्यसमा सरकारले आठ प्रतिशत हाराहारी भन्दै आएको वृद्धिदरमा असर त पर्छ नै।

तर आठ महिनामा कति काम भइसकेका...


डच सुरक्षा बोर्डका अध्यक्षले उक्त यात्रुवाहक विमानको ककपीटको एकदमै नजिक, बियुके सिक्स नामक जमिनबाट हावामा प्रहार गरिने क्षेप्यास्त्र विस्फोट भएको बताएका छन्।

सो घटनाको प्रमुख छानविनकर्ताले एउटा पत्रकार सम्मेलनमा बोल्दै, उक्त यात्रुबाहक विमान खसालिएको घटनाका बारे भएको अनुसन्धानले सो सम्बन्धमा चासोका व्र्यक्तिहरु भन्दै केहीको पहिचान भएको बताएका छन्।

तर उनले कुनै पनि संदीग्धको नामै भने लिएनन्।

विस्फोट

उक्त क्षेप्यास्त्र सो विमानको अग्रभागको बायांपट्टि विस्फोट भएको र परिणाम स्वरुप विमानको अन्य भाग पनि टुक्रीएको थियो।

२९८ जनाको ज्यान जाने गरी सन् २०१४ को जुलाई महिनामा भएको उक्त दुर्घटनाका सम्बन्धमा गरिएको अनुसन्धानको अन्तिम प्रतिवेदनले सो कुरा बताएको छ।

पश्चिमा देश र युक्रेनले उक्त बोइंग सेभेन सेभेन सेभेन विमानलाई रुसको समर्थनप्राप्त विद्रोहीहरुले खसालेका भन्ने गरेका छन् भने रुसले सो दुर्घटनाका लागि युक्रेनी सैन्यहरुलाई दोष दिने गरेको छ।

उक्त अनुसन्धान प्रतिवेदनले सो क्षेप्यास्त्र हमला कसले गरेको थियो भनेर बताएको छैन तर पूर्वी युक्रेन माथिको हवाई क्षेत्र तत्कालीन समयमा उडानका लागि बन... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्द गरिनु पर्थ्यो भनेको छ।

नेदरल्याण्ड्सको एम्सटरड्यामबाट मलेशियाको कुआलालम्पुर तर्फको उडानमा रहेको उक्त यात्रुवााहक विमान युक्रेनको सरकारी सैन्य र रुस समर्थक पृथकतावादीहरुबीचको तनाव चरमचुलीमा रहेको बेला दुर्घटनाग्रस्त भएको थियो।

सो दुर्घटनामा मारिनेहरु मध्ये १९६ जना नेदरल्याण्ड्स् का नागरिकहरु थिए।

आफन्त

उक्त प्रतिवेदनका अनुसार क्षेप्यास्त्र विस्फोट हुने वित्तिकै विमानको ककपीटमा रहेका तीनजना चालकदलका सदस्यहरु मारिएका थिए।

नेदरल्याण्ड्सको सुरक्षा बोर्डले आफ्नो अनुसन्धानको प्रतिवेदन सबभन्दा पहिले उक्त दुर्घटनामा मारिएकाहरुको आफन्तहरु समक्ष सार्वजनिक गरेका थिए।

त्यसपछि सो प्रतिवेदन पत्रकारहरु समक्ष प्रस्तुत गरीएको थियो।

त्यस क्रममा सो बोर्डले पूर्वी युक्रेनमा विद्रोही नियन्त्रित डोनेत्सक क्षेत्रबाट ल्याइएको उक्त दुर्घटनाग्रस्त विमानको भग्नावशेषहरुका केही भाग पनि प्रदर्शन गरेको थियो।

सुरक्षा बोर्डका प्रमुखले विमानको भग्नावशेषभित्र फेला परेका धातुका टुक्राहरु र जमीनमा फेला परेका क्षेप्यास्त्रका टुक्राहरु मेल खाएको बताएका थिए।


डढेलो शुरू भएयता कम्तीमा पाँचजनाको ज्यान गइसकेको खबर आएका छन् भने १२ जना हराइरहेका छन्।

ज्यान गुमाएका पाँचमध्ये दुईजना बालबालिका र उनीहरूका जिजु हजुरआमा पनि रहेको खबरहरू छन्।

उक्त डढेलोमा बिहीवार दुईजना अग्निनियन्त्रकहरू मारिएका छन्

क्षति

न्याशनल गार्डसहित हजारौँ आपत्‌कालीन कर्मचारी उक्त क्षेत्रमा आगो नियन्त्रणका लागि खटिएका छन्।

डढेलोका कारण पाँच सयभन्दा बढी घरमा क्षति पुगेको छ।

अलास्का र टेक्ससबीच उत्तर अमेरिकामा १ सयभन्दा बढी डढेलो लागेका खबरहरू छन्।

क्यालिफोर्नियामा डढेलो लाग्दा १० को मृत्यु

क्यालिफोर्नियाको डढेलोमा २९ को मृत्यु

शास्टा काउण्टीमा फैलिएको आगोलाई उच्च वेगको हावाले आँधीको स्वरूप दिएको छ त्यसले रुखहरू ढालिदिएको र गाडीहरूलाई हुत्त्याइदिएको अग्नि नियन्त्रक अधिकारीहरूले बताएका छन्।

'कार फायरु भनिएको आगोका लप्काहरूले कम्तीमा पाँच सय संरचना भत्काइसकेको छ र हजारौँ घरलाई जोखिममा पारेको छ।

सोमवारको डढेलो एउटा कार बिग्रिएपछि शुरू भएको थियो।

मौसमको अनुमान

उक्त डढेलो अहिले १ सय ९४ वर्ग किलोमिटरमा फैलिएको छ, जुन सान फ्रान्सिस्को शहरभन्दा ठूलो क्षेत्रफल हो।

शे... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

री ब्लेडसोइले आफ्नी ७० वर्षीया हजुरआमा मेलोडी ब्लेडसोइ र दुई सन्तान पाँच वर्षीया इमिली रोबर्टस् र चार वर्षीय जेम्स रोबर्टस् डढेलोका कारण मारिएको पुष्टि गरेकी हुन्।

एनबीसी समाचारका अनुसार रेडिङ नगरस्थित आफ्नो घर छोडेर जाने क्रममा उनीहरूलाई डढेलोले बाटोमै भेटेको थियो।

मेलोडीका श्रीमान् एडले यसअघि आफू किनमेल गर्न गएका बेला कसरी श्रीमतीले डढेलो घर नजिकै आउन लागेको भनि छिट्टै फर्किन भनेका थिए भनी व्याख्या गरेका थिए।

उनी फर्कँदा घर भत्किए सकेको थियो र त्यहाँ प्रहरीले टेपको घेरा लगाइसकेको थियो।

उक्त क्षेत्रमा ३४ सय अग्नि नियन्त्रक खटिएका छन्। तर स्थानीय अग्नि विभागले यो साताभरि सुक्खा मौसमको अनुमान गरिएको र त्यसले डढेलोलाई थप खराब बनाउने बताएको छ।


डढेलोमा परेर कम्तीमा नौजनाको ज्यान गएको छ भने डेढ लाखभन्दा बढी मानिसलाई सुरक्षित ठाउँमा जान भनिएको छ।

राज्यको उत्तरी क्षेत्रमा फैलिएको 'क्याम्प फायर' नामक डढेलोमा परेर ज्यान गुमाएका पाँचजनाको शव एउटा कारमा फेला पारिएको छ।

लस एन्जलसको पश्चिमी क्षेत्रमा लागेको 'वूल्जी फायर' नामक डढेलो एउटा प्रमुख राजमार्ग र तटीय क्षेत्रतर्फ फैलिरहेको छ।

तीव्र

शक्तिशाली आँधीसँगै दुवै डढेलो तीव्र रूपमा फैलिरहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

'वूल्जी फायर' डढेलो रातारात फैलियो र लस एन्जलसदेखि पश्चिममा पर्ने हाइवे १०१ सम्म पुग्यो।

टाउन अफ प्याराडाइज

स्थानीय समय अनुसार शुक्रवार मध्यरातसम्म उक्त डढेलो ५,६६५ हेक्टरसम्म फैलिएको छ।

मध्य लस एन्जलसदेखि ६४ किलोमिटर उत्तर-पश्चिममा पर्ने थाउजण्ड ओक्स क्षेत्रबाट उक्त डढेलो शुरू भएको हो।

ध्वस्त

जसका कारण त्यहाँका ७५ हजार घरधुरीलाई अधिकारीहरूले खाली गराउनुपरेको विवरणहरूमा जनाइएको छ।

थाउजण्ड ओक्सदेखि पश्चिमका हजारौँ बासिन्दालाई पनि सुरक्षित स्थानमा जान भनिएको छ।

क्याम्प क्रीक भन्ने ठाउँबाट शुरू भएको 'क्याम्प फायर' बाट टाउन अफ प्याराडाइज ध्वस्त भएको छ।

प्रतिघण्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

टा ५६ किलोमिटर वेगको हावाले आगो फैलाउनमा भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ।


डब्लुएफपीका निर्देशक डेभिड बिस्लेले खाद्य सामग्री वितरणमा भएको अनियमितताले भोका मान्छेहरूको मुखबाट खाना चोरिएको भनी बक्तव्यमा उल्लेख गरेका छन्।

संयुक्त राष्ट्र संघको एक निकायले गरेको सर्वेक्षण अनुसार यमनको राजधानी सानाका मानिसहरूले उनीहरूले पाउनु पर्ने भनिएको रासन समेत पाएका छैनन्।

विश्व खाद्य कार्यक्रम डब्लूएफपीले खाद्य सामग्री बोकेको ठूला गाडीहरू वितरणस्थलबाट गैर कानुनी रूपमा हटाइँदै गरेको बताएको छ।

ती खाद्य सामग्री खुल्ला बजारमा विक्री गरिँदैछ वा वितरण गर्न नपर्ने मानिसहरूलाई वितरण गरिँदै गरेको संघले जनाएको छ।

‘यमन विश्वकै ठूलो भोकमरीको जोखिममा’

यमनको हुडैडामा लडाइँ चर्किदाँ कैयौँको मृत्यु

यमन भोकमरी: 'विश्व उदासीन'

प्रतिकृया

हुथीहरूले यसबारे कुनै प्रतिक्रिया दिएका छैनन् तर खाद्य सहायता अन्तै लगेको भन्ने आरोपबारे भने असहमति जनाएका छन्।

संयुक्त राष्ट्र संघका अनुसार करीब २ करोड यमनीहरू खाद्य अभाव झेलिरहेका छन्। तीमध्ये आधा जसोलाई त अर्को छाक कसरी टर्छ भन्ने पनि थाहा छैन।

सन् २०१५ मा विद्रोह चुलिएपछि यमनको अवस्था झन नाजुक बनेको हो।

त्यसपछि यमनी राष्ट्रपति अब्द राब्बुह म... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

न्सुर हादी यमन छोड्न बाध्य भएका थिए।

युद्धमा करीब ७ हजार गैर सैनिकहरू मारिएका थिए भने १० हजार सात सय मानिसहरू घाइते भएका थिए।

हजारौँ अन्य गैर सैनिकहरूको संक्रामक रोगहरू, कुपोषण, विभिन्न स्वास्थ्य समस्यालगायतका कारण मृत्यु भएको बताइएको छ।

'खाना चोर्नु अपराध'

डब्लूएफपीका निर्देशक डेभिड बिस्लेले खाद्य सामग्री वितरणमा भएको अनियमितताले भोका मान्छेहरूको मुखबाट खाना चोरिएको भनी बक्तव्यमा उल्लेख गरेका छन्।

"यमनका धेरै बालबालिका खान नपाएर मरिरहेका छन्। यस्तोमा उनीहरूले पाउनु पर्ने खाना उनीहरूसम्म नपुर्याउनु अपराध हो।" उनले भने। यस्तो आपराधिक घट्ना तत्काल बन्द गरिनु पर्ने उनले बताएका छन्।

डब्लूएफपीले उसका निगरानीकर्ताहरूसँग राहत बोकेका गाडीहरू निर्दिष्ट वितरण केन्द्रहरूभन्दा अन्यत्रै लगिएको तस्बिरहरू प्रमाणको रूपमा रहेको बताएको छ।

उनीहरूले स्थानीय अधिकारीहरूको संलग्नतामा लाभग्राही छनोटमा हेराफेरी गरिएको र वितरित राहतको झुटो रेकर्ड राखेको बताएका छन्।

राहतमा पठाइएको खाना निर्दिष्ट मानिसहरूलाई वितरण नगरिएको र केही खाना बजारमा बेचिँदै गरेको भेटिएको डब्लुएफपीले जनाएको छ।


डब्लूएचओका प्रमुख डा. टेड्रोस एड्हानोम गेहब्रेयससले पछिल्लो दुई हप्तामा चीनबाहिर १३ गुणाले कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमण विस्तार भएको बताए।

उनले चिन्ताजनक तहमा अनिर्णयको अवस्था रहेको भन्दै त्यसले आफूलाई गम्भीर बनाएको बताए।

एकै समयमा एउटा रोग एक भन्दा धेरै देशमा फैलिएको अवस्थामा त्यसलाई महामारीका रूपमा चित्रण गरिन्छ।

डब्लूएचओले के भन्यो?

डाक्टर टेड्रोसले महामारी भन्नुको अर्थ डब्लूएचओले देशहरूलाई चाल्नुपर्ने कदमका बारेमा दिएका सुझावमा परिवर्तन नगरिएको उल्लेख गरे।

उनले सङ्क्रमणलाई नियन्त्रणमा लिन देशहरूले 'तत्कालै र आक्रामक स्तरमा' कदमहरू चाल्नुपर्ने बताए।

उनले कैयौँ देशहरूले यो भाइरसलाई दबाउन र नियन्त्रण गर्न सकिन्छ भनेर पुष्टि गरिरसकेको बताए।

उनको अपिलसँगै कैयौँ देशहरूले भाइरसलाई नियन्त्रणमा लिन थप कदमहरू चालेका छन्।

सोमवार यता सङक्रमितको सङ्ख्या १० गुणाले बढेर ५१४ भएको डेनमार्कले शुक्रवारबाट लागु हुने गरी सबै विश्वविद्यलाय र विद्यालयहरूमा बिदा दिएको छ।

संवेदनशील जिम्मेवारीमा रहेका बाहेक सबै निजी क्षेत्रका कर्मचारीलाई बिदा दिने उसले घोषणा गरेको छ।

भारतले एप्रिल १५ सम्म अधिक... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ांश विदेशीका प्रवेशाज्ञा निलम्बन गर्ने बताएको छ।

ग्वाटेमालाले युरोपेली नागरिकहरूलाई आफ्नो देशमा प्रवेश गर्नबाट बिहीवारबाट प्रतिबन्ध लगाउँदै छ।

महामारीको अर्थ के हो?

बीबीसीकी फिलिपा रोक्सबी भन्छिन्, डब्लूएचओले विश्वव्यापी रूपमा देखिएको कोरोनाभाइरसको सङक्रमणलाई महामारी भन्नु ठूलो आश्चर्य होइन।

केही समयअघि सम्म कोरोनाभाइरसको महामारी देखिने जोखिम वा सम्भावना रहेको भनेर भन्ने गरिएको थियो।

तर १०० देशसम्म सङक्रमण विस्तार भएको र पीडितहरूको सङ्ख्या बढ्नुमा सङ्क्रमणग्रस्त देशबाट भएका यात्राहरू नजोडिएपछि महामारीको घोषणा गरिएको हो।

डब्लूएचओले महामारी भन्नुको अर्थ यसलाई नियन्त्रण गर्न सकिँदैन भनिएको होइन।

सङक्रमणको सङ्ख्या जति ठूलो देखिए पनि कदमहरू चाल्न र हरेस नखान गरिएको आग्रहका रूपमा यसलाई बुझ्नुपर्ने फिलिपा रोक्सबी बताउँछिन्।

डब्लूएचओले नेपालसहित विश्वका विभिन्न देशहरूलाई कोभिड-१९को चुनौतीसँग जुध्न मद्दत गर्दै आएको छ।

नेपाललाई कोरोनाभाइरससँग जुध्न  मद्दतको प्रतिबद्धता

नेपालस्थित डब्लूएचओको कार्यालयका सूचना अधिकृत सुजन गोविन्द अमात्यका अनुसार विश्वभर स्वास्थ्यकर्मीहरूको सुरक्षाका लागि प्रयोग हुने पीपीइ र कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमण जाच्न प्रयोग हुने किटहरूको नेपालका लागि पनि चुनौती रहेको छ।

उनले डब्लूएचओ नेपालले कोभिड-१९ सँग जुध्न गठन गरिएको स्वास्थ्य 'क्लस्टर' अन्तर्गत निम्न सहयोग गरिरहेको उल्लेख गरे।

डब्लूएचओको नेपाल कार्यालयले आफूसहितका साझेदारहरू मौसमी वर्षा र भूकम्पका समयमा प्रयोग गरिएका संयन्त्रमार्फत हासिल भएका शिक्षाका आधारमा कोरोनाभाइरसको चुनौतीसँग जुध्न बनाउँदै गरिएको कोभिड-१९ आपत्कालीन कार्य सञ्चालन योजनाको कार्यान्वयनमा सघाउन प्रतिबद्ध रहेको जनाएको छ।

बुधवारसम्मको विवरण अनुसार नेपालमा हालसम्म गरिएको ४४७ वटा परीक्षणमध्ये एक जनामा मात्रै कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमण देखिएको छ।

कोरोनाभाइरस परीक्षणका लागि ७ वटा प्रदेशका ४३ वटा नाकामा हेल्थ डेस्क राखिएको स्वास्थ्य मन्त्रालयले जनाएको छ।


डब्ल्यूएचओका अनुसार मास्क लगाउँदा 'सम्भावित सङ्क्रामक छिटालाई एक व्यक्तिबाट अर्कोमा सर्नमा अवरोध' हुन्छ।

विगतमा उक्त संस्थाले मास्कले सङ्क्रमण रोक्छ भन्नेबारे पर्याप्त प्रमाण नभएको जनाएको थियो।

अहिले नै कैयौँ देशमा मास्क लगाउन सुझाव दिइएका वा अनिवार्य गराइएका छन्।

कस्तो मास्क?

डब्ल्यूएचओकी प्राविधिक विज्ञ डा. मारिया भान कर्खोभले समाचारसंस्था रोएटर्स सँग कुरा गर्दै आफूहरूले सर्वसाधारणलाई 'मेडिकल मास्क नभई कपडाको न मास्क' लगाउन सुझाएको बताइन्।

सो संस्थाले मेडिकल मास्क भने बिरामीले वा बिरामीको हेरचाह गर्नेहरूले मात्र लगाउनुपर्ने भन्दै आएको छ।

कोरोनाभाइरस: कस्तो मास्कले कति सुरक्षा दिन्छ?

उसका अनुसार पछिल्लो सुझाव हालैका साताहरूमा गरिएका अध्ययनहरूको निष्कर्षमा आधारित छन्।

"हामी सरकारहरूलाई आम मानिसलाई मास्क लगाउन प्रेरित गर्न अनुरोध गर्छौँ," कर्खोभले भनिन्।

यसबीच डब्ल्यूएचओले मास्कको प्रयोगलाई सङ्क्रमण रोक्ने विभिन्न उपायमध्ये एक उपाय मात्र भएको भन्दै यसले मानिसहरूलाई गलत तरिकाबाट ढुक्क भने पार्न नहुने बताएको छ।

"मास्क मात्रैको प्रयोगले कोभिड-१९ बाट जोगाउँदैन," डब्ल्यूएचओका महा... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

निर्देशक डा. टेड्रस एडहानोम गेहब्रेयससले भने।

विश्वभरिमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणको सङ्ख्या बढेर ६७ लाख पुगेको छ भने झन्डै चार लाख मानिसको ज्यान गएको छ।

नयाँ सुझावको अर्थ

बीबीसीका विज्ञान सम्पादक डेभिड शुकम्यान भन्छन्: डब्ल्यूएचको पछिल्लो सुझावले उक्त संस्थामा आएको ठूलै परिवर्तनको सङ्केत गर्छ। महिनौँसम्म उसका विज्ञहरूले मास्कको प्रयोगले सर्वसाधारणले  गलत ढङ्गबाट ढुक्क हुन सक्ने अनि त्यसले स्वास्थ्यकर्मीहरूका निम्ति आवश्यक मास्कको अभाव हुन सक्ने भन्दै आएका थिए।

ती तर्क अझैपनि विद्यमान नै छन् तर डब्ल्यूएचओले सङ्क्रमणको जोखिमबारे नयाँ प्रमाण पनि हेरिरहेको देखिन्छ।

"यसले हालैको अनुसन्धानतर्फ इङ्गित गर्छ जसमा के उल्लेख थियो भने मानिसहरू कोरोनाभाइरसबाट सङ्क्रमित भएको प्रारम्भिक दिनहरूमा अत्यन्त सङ्क्रामक हुन्छन् (अरूलाई सार्ने सन्दर्भमा) जबकि उनीहरूमा लक्षण देखिन थालेको हुँदैन," शुकम्यान भन्छन्।

सार्वजनिक सवारीसाधन वा पसल वा शरणार्थी शिविर जहाँ सामाजिक दूरी सम्भव हुँदैन त्यहाँ घरेलु मास्ककै भए पनि प्रयोग गर्न सुझाव दिइएको छ।

साठी वर्षभन्दा माथि उमेरका मानिसहरू जसलाई अन्य रोग पनि छ तिनले मेडिकल स्तरकै मास्क प्रयोग गर्न उचित हुने पनि डब्ल्यूएचओले बताएको छ।

यो पनि हेर्नुहोस्

कोरोनाभाइरसको समयमा कला: तेस्रो नेत्र र मास्क


डब्ल्यूएचओका प्रमुख डा. टेड्रोस एड्हानोम गेहब्रेयससले उक्त भाइरस "अद्वितीय" भएको तर उपयुक्त उपाय अवलम्बन गरेर त्यसलाई नियन्त्रण गर्न सकिने बताए।

विश्वभरि कोरोनाभाइरसका कारण मृत्यु हुने मानिसको सङ्ख्या ३,००० नाघेको छ। सङ्क्रमण र मृत्यु हुने अधिकांश मानिस चीनका हुन्।

तर केही सातायता चीनबाहेक अन्यत्र कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण नौगुना भएको छ।

कसरी नियन्त्रण गर्न सकिन्छ?

डा. गेहब्रेयससले जोड दिँदै उक्त  भाइरसलाई परास्त गर्न सकिने बताए।

रोग आफैँभन्दा पनि बिरामीलाई लाग्ने लाञ्छना र उनीहरूसँग गरिने व्यवहार धेरै डरलाग्दो भएको उनको टिप्पणी थियो।

उनले कोभिड-१९ को विश्वव्यापी विकास "एकतर्फी बाटो" बाट नभएको र यदि देशहरूले चाँडो र प्रभावकारी रूपमा नियन्त्रणका उपाय अवलम्बन गर्न सके त्यसलाई परास्त गर्न सकिने बताए।

"अहिले काम गर्नुबाहेक अन्य कुनै विकल्प छैन," उनले भने।

चीनबाहिर सबैभन्दा धेरै सङ्क्रमण फैलिएका देशमध्ये इटलीमा सोमवार मृतकको सङ्ख्या ३४ बाट बढेर ५२ पुगेको छ।

डब्ल्यूएचओले के भन्यो?

कोभिड-१९ सँग सङ्घर्ष गर्न सबैलाई काम लाग्ने एउटै उपाय नभएको भन्दै डा. गेहब्रेयससले सबै देशलाई आफ्नो अव... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

स्थाबारे विचार गर्न सुझाव दिएका छन्।

"प्रत्येक देशको आफ्नै तरिका हुनुपर्छ तर थालनी भने नियन्त्रणबाट  गरिनुपर्छ," उनले भने।

अहिलेसम्म ६२ देशले सङ्क्रमण भएको जानकारी दिएका र तीमध्ये ३८ देशमा १० भन्दा कम व्यक्तिमा सङ्क्रमण देखिएको उनले बताए।

"झन्डै आठवटा देशले दुई सातादेखि नयाँ सङ्क्रमण भएको जानकारी दिएका छैनन् र रोकथाम गर्न सफल भएका छन्," उनले भने।

धेरै सङ्क्रमण भएको भए पनि चीनले पनि रोकथाम सम्भव छ भन्ने देखाएको उनले बताए।

कोरोनाभाइरसलाई विश्वव्यापी महामारी भन्ने वा नभन्ने बारे डब्ल्यूएचओले निरन्तर निगरानी गरिरहेको उनले बताए।

दक्षिण कोरिया, इटली, इरान र जापानमा फैलिएको सङ्क्रमण अहिले मुख्य चिन्ताको विषय बनेको छ।

इरानमा डब्ल्यूएचओका एक कर्मचारीमा पनि सामान्य लक्षणसहित कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण देखिएको उनले बताए।

उनले भने, "इमानदारीपूर्वक भन्दा बिरामीलाई लाग्ने लाञ्छना भाइरसभन्दा खतरनाक छ। त्यसलाई वास्तवमै ध्यान दिऔँ। लाञ्छना सबैभन्दा खतरनाक शत्रु हो।"

विश्वको अवस्था कस्तो छ?

अहिलेसम्म चीनसहित विश्वभरि झन्डै ७० देशमा ९०,००० मानिसमा सङ्क्रमण भएको पुष्टि भएको छ।

झन्डै ९० प्रतिशत सङ्क्रमण चीनमा पाइएको छ।

चीनको पनि हुबे प्रान्त सबैभन्दा धेरै प्रभावित भएको छ। कोरोनाभाइरस त्यहीँबाट फैलिएको थियो।

चीनबाहिर कुल ८,८०० जनामा सङ्क्रमण पाइएको छ। तीमध्ये इरान, दक्षिण कोरिया, इटली र जापानमा ८१ प्रतिशत व्यक्ति सङ्क्रमित छन्।

इटलीको उत्तरी क्षेत्रमा सबैभन्दा धेरै भाइरस सङ्क्रमण देखिएको छ। त्यहाँ सोमवारसम्म १,८३५ जनामा सङ्क्रमण पाइएको छ।

इरानमा त्यहाँका सर्वोच्च नेताका एक सल्लाहकारसहित ६६ को मृत्यु भइसकेको छ।

स्वास्थ्य अधिकारीहरूका अनुसार अमेरिकाको वाशिङ्टन राज्यमा सोमवार थप चार जनाको मृत्यु भएको छ। अहिलेसम्म अमेरिकामा छ जनाको मृत्यु भइसकेको छ।

कोरोनाभाइरस रोक्ने पाँच देशको प्रयास


डब्ल्यूएचओका महानिर्देशक टेड्रोस एड्हानोम गेहब्रेयससले देशहरूलाई आक्रामक कदम चाल्न, समुदायलाई परिचालन गर्न र मृत्यु हुन नदिन  मानिसहरूबीच दूरी कायम राख्न आग्रह गरेका छन्।

"यो आगोलाई बल्न नदिऊँ," उनले भने। थुप्रै युरोपेली देशमा कोरोनाभाइरसबाट सङ्क्रमित हुने र मृत्यु हुने मानिसको सङ्ख्यामा उल्लेख्य वृद्धि भएका विवरण आइरहेकै बेला महानिर्देशक टेड्रोसले यस विषयमा बोलेका हुन्।

इटलीमा २४ घण्टामा सर्वाधिक २५० जनाको मृत्यु भयो। अहिलेसम्म त्यहाँ कुल १,२६६ जनाको मृत्यु भइसकेको छ भने १७,६६० मा सङ्क्रमण पुष्टि भएको तथ्याङ्क छ।

इटलीपछि स्पेन सबैभन्दा नराम्ररी प्रभावित देश बनेको छ।

त्यहाँ शुक्रवार मृत्यु हुने मानिसको सङ्ख्यामा ५० प्रतिशतले वृद्धि भई १२० र सङ्क्रमित हुने मानिसको सङ्ख्या ४,२३१ पुगेको छ।

प्रधानमन्त्री पेद्रो सान्चेजले शनिवारदेखि दुई हप्तासम्म लागु हुने गरी सतर्कताको अवस्था कायम गरिने बताएका छन्।

युरोप किन केन्द्रबिन्दु?

गत डिसेम्बरमा चीनबाट फैलिएको कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण अहिले विश्वभरि फैलिएको छ।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका अनुसार विश्वका १२० भन्दा बढी हजारौँ मानिसमा कोरोनाभाइरस सङ्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

क्रमण अर्थात् कोभिड-१९ देखिएको छ।

मृत्यु हुने मानिसको सङ्ख्या ५,००० नाघेको छ।

त्यो सङ्ख्यालाई डब्ल्यूएचओका महानिर्देशक टेड्रसले "एउटा दुःखद कोसेढुङ्गा"को रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

"युरोप अहिले यो विश्वव्यापी महामारीको केन्द्रबिन्दु बनेको छ। चीनबाहेक अरू सबै देशमा भएका मृत्यु र सङ्क्रमणका घटनाभन्दा बढी युरोपमा देखिएको छ," उनले भने।

"चीनमा महामारी उत्कर्षमा पुगेको बेलाभन्दा बढी घटनाहरू युरोपमा अहिले प्रत्येक दिन देखिन थालेका छन्।"

स्पेन र इटलीमा सङ्ख्या बढिरहँदा फ्रान्समा २,८७६ जनामा सङ्क्रमण देखिएको छ भने ७९ जनाको मृत्यु भएको छ। मृत्यु हुनेको सङ्ख्या बिहीवार ६१ थियो।

जर्मनीमा ३,०६२ जना सङ्क्रमित भएका छन् भने पाँच जनाको मृत्यु भएको छ।

कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण भएको मानिसको फोक्सोमा समस्या उत्पन्न हुन्छ

ब्रिटेनमा ७९८ जनामा सङ्क्रमण देखिएको छ भने ११ जनाको ज्यान गइसकेको छ।

युरोपेली देशहरू के गर्दैछन्?

देशव्यापी सतर्कताको घोषणा गर्दै स्पेनी प्रधानमन्त्री सान्चेजले "नागरिकहरूको स्वास्थ्यको रक्षा अझ राम्रो ढङ्गले गर्नका निम्ति सरकारले राज्यका सबै स्रोतसाधन परिचालन गर्ने" बताए।

पछिल्लो घोषणाले मानिसहरूको हिँडडुललाई सीमित तुल्याउने, उद्धारका लागि निर्देशन दिने, कतिपय ठाउँको पहुँचमा रोक लगाउने र उद्योगहरूमाथि १५ दिनसम्म हस्तक्षेप गर्न पाउने अधिकार प्रदान गर्नेछ।

"जित हामीमध्ये प्रत्येकमा निर्भर गर्नेछ। बहादुरी भनेको आफ्ना हातहरू धुनु र घरभित्रै बस्नु पनि हो," उनले थपे।

"अत्यावश्यकबाहेक" स्पेनका थुप्रै भागमा यात्रा नगरिने यूकेको विदेश तथा कमनवेल्थ कार्यालयले जनाएको छ।

इटलीले देशव्यापी 'लक-डाउन' अर्थात् घरबाहिर निस्किन र हिँडडुल गर्न रोक लगाएको छ।

यसैबीच युरोपका यीसहित कम्तीमा १० वटा मुलुकले सीमा बन्द गर्दैछन्:

बेल्जियम, फ्रान्स, स्विट्जरल्यान्ड र जर्मनीका कतिपय भाग विद्यालय बन्द गरिएको छ।

ठूला भेला गर्न र सिनेमाघर, रेस्टुराँ तथा बार जान कडाइ गरिएको छ।

प्यारिसस्थित विश्वप्रसिद्ध लूभ्र सङ्ग्रहालयले शुक्रवारदेखि बन्द रहने घोषणा गरिसकेको छ भने पर्यटकका लागि आइफल टावर पनि बन्द भएको छ।

अरू ठाउँको स्थिति के छ?

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका अनुसार अहिलेसम्म १२९ वटा देशमा कोरोनाभाइरस पुगिसकेको छ।

सबै स्थानमा गरेर  १,४२,००० भन्दा बढी मानिसमा सङ्क्रमण भएको पुष्टि भएको  र तीमध्ये ५,३८८ जनाको मृत्यु भइसकेको सीमएटी ६...


डब्ल्यूएचओका महानिर्देशक डा टेड्रोस एड्हानोम गेहब्रेयससले कोरोनाभाइरससँग जुझ्ने विषयमा 'थुप्रै देशहरू गलत दिशातर्फ गइरहेको' बताए

डब्ल्यूएचओका महानिर्देशक डा टेड्रोस एड्हानोम गेहब्रेयससले 'थुप्रै देशहरू गलत दिशातर्फ गइरहेको' बताए।

प्रमाणित उपायहरू नअपनाइएका वा नपछ्याइएका ठाउँमा सङ्क्रमितहरू बढिरहेको उनले बताए।

गेहब्रेयससले के भने?

सोमवार जिनिभामा बोल्दै डा गेहब्रेयससले 'नेताहरूको मिश्रित सन्देशले' उनीहरूले महामारीलाई नियन्त्रणमा ल्याउन सक्छन् भन्ने जनविश्वासलाई कमजोर पारेको बताए।

"यो भाइरस आम मानिसको एक नम्बरको शत्रु बनेको छ तर सरकार र मानिसहरूका गतिविधिले त्यस्तो देखाउँदैन," उनले भने।

उनले सामाजिक दूरी, हात धुने, आवश्यक ठाउँमा मास्क लगाउनेजस्ता गतिविधिलाई गम्भीर रूपमा लिनुपर्ने बताए।

"निकट भविष्यमा पुरानो सामान्य अवस्था फर्कने देखिँदैन।"

उनले चेतावनी दिँदै भने: "यदि आधारभूत कुरालाई पछ्याइएन भने यो महामारी जाने एउटै बाटो छ। त्यो भनेको खराब, खराब र खराब हुनु हो।"

अमेरिकी देशहरूमा केन्द्रविन्दु

उत्तर र दक्षिण अमेरिकी देशहरू यतिखेर महामारीको केन्द्रविन्दु बनेका छन्।

डब्ल्यू... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

एचओको आपत्कालीन सेवा सम्बन्धी निर्देशक डा माइक रायनका अनुसार अमेरिकी देशहरूमा खुकुलो पारिएको लकडाउनका उपायले केही ठाउँमा 'व्यापक सङ्क्रमण' फैलाएको थियो।

उत्तर र दक्षिण अमेरिकी देशहरू यतिखेर महामारीको केन्द्रविन्दु बनेका छन्

ल्याटिन अमेरिकामा अहिलेसम्म १ लाख ४५ हजारभन्दा बढी कोरोनाभाइरससँग जोडिएका मृत्यु पुष्टि भएका छन्।

आधाजसो ती मृत्यु ब्राजिलमा भएको छ जहाँ राष्ट्रपति जइर बोल्सोनारूले भाइरससँग जुझ्ने कडा उपायहरूको विरोध गरेका थिए।

त्यहाँ जाँच नै कम भएकाले त्यस्तो सङ्ख्या अझै उच्च हुनसक्ने ठानिएको छ।

अमेरिकामा उच्च प्रभाव

संयुक्त राज्य अमेरिकामा एकातर्फ सङ्क्रमितहरू बढिरहँदा अर्कोतर्फ राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्प र स्वास्थ्य विज्ञहरूबीच तनाव देखिएको छ।

सबैभन्दा बढी प्रभावित बनेको अमेरिकामा अहिलेसम्म ३३ लाखभन्दा बढी सङ्क्रमण पुष्टि भएका छन् भने १,३५,००० भन्दा बढीको भाइरसका कारण मृत्यु भएको जोन्स हप्किन्स विश्वविद्यालयको विवरण छ।

सङ्क्रमितको सङ्ख्यामा ह्वात्तै वृद्धि देखिएपछि अमेरिकाको सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या भएको राज्य क्यालिफोर्नियामा पुन: कडा प्रतिबन्धका नियम लागु गरिएका छन्।

के कोरोनाभाइरस प्रतिरोध गर्ने क्षमता बन्न सक्छ?

गभर्नर ग्याभिन न्युसमले रेष्टुराँ, बार, मनोरञ्जन स्थल, चिडियाखाना र सङ्ग्रहालयजस्ता भवनपरिसरभित्रका गतिविधि तत्काल लागु हुनेगरी बन्द गर्न लगाएका छन्।

महामारीबाट उच्च प्रभावित अमेरिकाका विभिन्न क्षेत्रमा गिर्जाघर, व्यायामशाला र शैलुनहरू समेत बन्द गरिनेछन्।

पछिल्ला दुई सातामा क्यालिफोर्नियामा परीक्षण गरिएकामध्ये सङ्क्रमितको सङ्ख्या २० प्रतिशतले वृद्धि भएको छ।

आइतवार फ्लोरिडामा एकैदिन १५ हजारभन्दा बढी सङ्क्रमित पुष्टि भएका थिए।

इङ्ग्ल्याण्डमा 'मास्क अनिवार्य'

ब्रिटेनको सरकारले आउँदो साताबाट इङ्गल्याण्डका पसल र सुपरमार्केटहरूमा मुख ढाक्नेगरी मास्क लगाउनैपर्ने नियम ल्याएको छ।

प्रधानमन्त्रीको कार्यालयबाट जारी गरिएको विज्ञप्ति अनुसार भिडभाड हुने र घरभित्रका ठाउँमा मास्क लगाएर आफू र वरपरका मानिसहरूलाई सुरक्षित पार्न सकिन्छ भन्ने स्पष्ट प्रमाणहरू पाउन थालिएको बताइएको छ।

सार्वजनिक सवारीमा मास्क लगाउने नियम भने जुन महिनादेखि नै लागु छ।

तर त्यसबारे कुराहरू राम्रोसँग प्रस्ट नपारिएको भन्दै सरकारको आलोचना हुने गरेको छ।

ब्रिटेन कोरोनाभाइरसको महामारीबाट बढ्ता प्रभावित...


डब्ल्यूएचओको काम र चीनविरूद्ध उसले प्रकोप लुकाएको आरोपमा मुद्दा लगाउनेजस्ता कुरालाई लिएर ट्रम्प र बेइजिङबीच पछिल्ला सातामा आरोप-प्रत्यारोप भएको छ।

आइतवार पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै वाङ यीले अमेरिका 'राजनीतिक भाइरस'ले सङ्क्रमित भएका कारण त्यहाँका केही नेताले बारम्बार चीनमाथि हमला गरिरहेको बताए।

विदेशमन्त्री वाङ्ले अमेरिकालाई कोभिड-१९ को महामारीमा काम गर्दै 'समय खेर नफाल्न र मूल्यवान जीवनहरू बचाउन' आग्रह गरे।

आरोप/प्रत्यारोप

भाइरस फैलन थालेसँगै वासिङ्टन र बेइजिङ्बीच तनाव चुलिएको थियो।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले चीनलाई भाइरसको प्रकोप लुकाउन खोजेको आरोप लगाएका छन्।

यो वर्ष हुने निर्वाचनमार्फत् राष्ट्रपतिमा पुनर्निर्वाचित हुन खोजिरहेका ट्रम्पको भाइरस नियन्त्रण प्रयासलाई लिएर आलोचना भइरहेको छ।

कोरोना भाइरसः लकडाउन खुलेपछि जनजीवन कस्तो होला

तर आइतवार विदेशन्त्री वाङ्ले चीनले विश्वको जनस्वास्थ्य सुरक्षित पार्नका लागि सुरुदेखि नै जिम्मेवार भएर काम गरेको बताए।

कोरोनाभाइरस सबैभन्दा पहिले चिनियाँ शहर वुहानमा सन् २०१९ को डिसेम्बर महिनामा देखा परेको थियो।

'सम्बन्ध बन्धक बनाउने ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

प्रयास'

चीनको संसदीय सत्र चलिरहँदा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा वाङ्ले 'अमेरिकामा रहेका केही राजनीतिक शक्तिले चीन-अमेरिका सम्बन्धलाई बन्धक बनाएको' बताए।

उनले ती शक्तिहरू को हुन् भन्ने चाहीँ स्पष्ट पारेनन्।

चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ् यी: 'अमेरिकामा रहेका केही राजनीतिक शक्तिले चीन-अमेरिका सम्बन्धलाई बन्धक बनाएका छन्।'

तर उनले भने: "तिनले दुई देशलाई एउटा नयाँ शीतयुद्धको संघारमा धकेल्न चाहन्छन्।"

'राजनीतिक भाइरस'को प्रयोग चीनमाथि हमला र उसलाई बदनाम गर्ने अवसरको रूपमा लिइएको उनले बताए।

"केही राजनीतिज्ञले पूर्ण रूपमा आधारभूत तथ्यलाई नजरअन्दाज गर्दै चीनलक्षित थुप्रै झुटहरू बनाउँछन् र त्यति नै धेरै षड्यन्त्र खडा गर्छन्।"

डब्ल्यूएचओको बचाउ

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्ल्यूएचओ)को काम र चीनविरूद्ध उसले प्रकोप लुकाएको आरोपमा मुद्दा लगाउनेजस्ता कुरालाई लिएर ट्रम्प र बेइजिङबीच पछिल्ला सातामा आरोप-प्रत्यारोप भएको छ।

चीनमाथि मुद्दा चलाउने विषयलाई वाङ यीले 'दिवास्वप्न' को संज्ञा दिए।

कोरोनाभाइरस परीक्षण किन महत्त्वपूर्ण

गतसाता ट्रम्पले विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनलाई चीनको 'कठपुतली' भएको भन्दै उक्त संस्थालाई अमेरिकाले दिँदै आएको आर्थिक योगदान बन्द गर्ने चेतावनी दिएका थिए।

डब्ल्यूएचओ प्रमुख डा टेड्रोस एड्हानोम गेहब्रेयससलाई ट्रम्पले एउटा पत्र लेख्दै सो निकायले तीस दिनभित्र उनकै शब्दमा "उल्लेख्य सुधारहरू" गर्नुपर्ने अन्यथा करोडौँ डलर रकम र सो संस्थामा रहेको अमेरिकी सदस्यता समेत गुमाउनु पर्ने भनेका थिए।

अनुसन्धान

टेड्रोसले डब्ल्यूएचओको कामको समिक्षा गर्न सहमति जनाएका थिए।

वाङले भने चीनले उक्त निकायलाई पूर्ण रूपमा समर्थन गर्ने बताएका छन्।

"डब्ल्यूएचओलाई सघाउनु भनेको जीवन बचाउन सघाउनु हो। कस्तो नतिजा बेहोर्ने भन्ने हरेक देशको रोजाइ हो," उनले भने।

उनले अन्तर्राष्ट्रिय वैज्ञानिकहरूलाई प्रकोपको अनुसन्धान गर्न चीनले दिने/नदिनेबारे केही बोलेनन्।

डब्ल्यूएचओले बेइजिङसामु त्यस्तो अनुमतिका लागि आग्रह गरेको छ।


डब्ल्यूएचओले स्वीकृति दिएको यो पहिलो युरोप बाहिर बनेको कोभिड खोप हो।

चिनियाँ सरकारले आठ लाख मात्रा सहयोग उपलब्ध गराएको सिनोफार्मको भेरो सेल खोप नेपालमा पनि दिइएको छ।

नेपाल र चीन सहित यो खोप अन्य देशमा अहिलेसम्म लाखौँ व्यक्तिहरूलाई दिइसकिएको छ।

यसअघि डब्ल्यूएचओले फाइजर, आस्ट्राजेनेका, जोन्सन एन्ड जोन्सन र मोडेर्नाले बनाएको खोपलाई अनुमति दिइसकेको छ।

अफ्रिका, दक्षिण अमेरिका र एशियाका विभिन्न देशका स्वास्थ्य निकायहरूले यो खोपलाई स्वीकृति दिइसकेका छन्।

चिनियाँ कम्पनीले थोरै मात्र तथ्याङ्क सार्वजनिक गरेको कारण यो खोपको प्रभावकारिताका विषयमा प्रश्नहरू उठेका थिए।

तर शुक्रवार डब्ल्यूएचओले सो खोपको सुरक्षा, प्रभावकारिता र गुणवत्तालाई पुष्टि गरेको छ।

डब्ल्यूएचओले नयाँ खोपले आफ्ना स्वास्थ्यकर्मी र जनसङ्ख्यालाई जोखिमबाट बचाउने प्रयास गरिरहेका देशहरूका लागि कोभिड खोपसम्मको पहुँच बढाउने बताएको छ।

त्यो खोप १८ वर्षभन्दा माथिका व्यक्तिहरूलाई दुई मात्रा दिन सिफारिस गरिएको छ।

डब्ल्यूएचओले अर्को चिनियाँ खोप सिनोभ्याक र रुसको स्पुत्निक भीको बारेमा पनि अध्ययन गरिरहेको छ र ती खोपका विषयमा चाँडै नै नि... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

र्णय आउने बताइएको छ।

डब्ल्यूएचओले स्वीकृतिको अर्थ

डब्ल्यूएचओले अनुमति दिएपछि राष्ट्रिय स्वास्थ्य निकायहरूले यो खोपलाई स्वीकृति दिन सहज हुन्छ।

यसको अर्थ यो खोप कोभ्याक्स कार्यक्रम अन्तर्गत विश्वभर वितरण पनि हुन सक्छ। कोभ्याक्स धनी र गरिब राष्ट्रहरूको खोपमा पहुँच न्यायिक होस् भन्ने उद्देश्यले स्थापना गरिएको हो।

कोभ्याक्स कार्यक्रममा खोपको आपूर्ति कम भएर समस्या परिरहेको अवस्थामा चिनियाँ खोपले सो कार्यक्रमलाई निरन्तरता र बिस्तार गर्न सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

डब्ल्यूएचओले स्वीकृति दिनअघि नै यो खोप लगभग छ करोड ५० लाख मानिसलाई दिइएको छ। यूएई, पाकिस्तान र हङ्गेरीमा पनि यो खोप दिइएको छ।

डब्ल्यूएचओको प्राविधिक परामर्श समूहले तथ्याङ्क अध्ययन गरेर स्वीकृतिका लागि सिफारिस गर्दा यसको प्रभावकारिता ७९ प्रतिशत रहेको बताएको थियो।

तर डब्ल्यूएचओले ६० वर्षमाथिका व्यक्तिका कमै तथ्याङ्क उपलब्ध भएका कारण त्यो उमेर समूहमा यसको प्रभावकारिता यकिन नभएको बताएको छ। उसले यसले त्यो उमेर समूहमा काम नगर्ने भन्ने कुनै कारण भने नरहेको समेत बताएको छ।

चिनियाँ खोपहरू पनि आस्ट्राजेनेका जस्तै साधारण चिसो तापक्रममा भण्डारण गर्न सकिन्छ जसलाई यसको फाइदा मानिएको छ।


डलर महँगो भएसँगै विप्रेषण आप्रवाह बढे पनि यसले उपभोग बढाएर व्यापार घाटा थप चुलिएकोले समेत सोधनान्तर घाटा कम हुन नसकेको उनीहरू बताउँछन्।

स्वदेशमै उत्पादन बढाउने वातावरण नबनेसम्म अहिले देखिएको समस्या हल नहुने कतिपय अर्थशास्त्रीको तर्क छ।

यस आर्थिक वर्षको पहिलो दुई महिनामा सोधनान्तर घाटा करिब २५ अर्ब पुगेको छ।

कारण

अघिल्लो वर्ष यही समयमा यस्तो घाटा झण्डै ६ अर्ब रुपैयाँ मात्र थियो।

सोधनान्तर घाटा बढ्नुको कारणबारे राष्ट्र ब्याङ्कका एकजना कार्यकारी निर्देशक नरबहादुर थापाले भने, "नेपाली रुपैयाँ कमजोर भयो। यस्तै सवारीसाधन, सुन र खाद्य वस्तुको आयात निकै बढेको छ। त्यसको प्रभाव आयातमा पनि पारेकोले सोधनान्तर घाटा बढेको हो।"

गत वर्षको तुलनामा चालु आर्थिक वर्षको दुई महिनामा ३३ प्रतिशत विप्रेषण आप्रवाह बढेको छ।

यही अवधिमा करिब २ खर्ब ३३ अर्ब रुपैयाँ बराबरको आयात भएको छ भने  १५ अर्ब रुपैयाँ हाराहारीको निर्यात भएको छ।

शुक्रवारको विदेशी विनिमयदर अनुसार एक अमेरिकी डलर बराबर ११७ रुपैयाँ ८३ पैसा रहेको छ।

लगानी

कतिपय अर्शास्त्री भने सोधनान्तर घाटा बढ्नुको कारण डलर महँगो हुनु मात्र नरहेको ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

बताउँछन्।

त्यस्तैमध्येका एक पोषराज पाण्डे भन्छन्, "गत वर्षको तुलनामा यसवर्ष ७० प्रतिशत जति प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी आएको छैन। अहिलेको व्यापार घाटाको अवस्था सुधार्न निर्यात बढाउनुपर्छ र त्यसका लागि लगानी गर्ने वातावरण बनाउनुपर्छ।"

"तर विश्व ब्याङ्कले हालै सार्वजनिक गरेको डुइङ बिजनेज प्रतिवेदनले यो पहिलाको भन्दा झनै खस्किएको भनेर देखाएको छ।"

सोधनान्तर घाटा बढ्दै गए पनि अझै आठ महिनाका लागि वस्तु तथा सेवा आयात धान्न सक्ने विदेशी विनिमय सञ्चिति देशको ढुकुटीमा रहेको केन्द्रीय ब्याङ्कले जनाएको छ।

तर निकट भविष्यभित्र स्वदेशमै उत्पादन बढाएर व्यापार घाटा कम गर्न सकिएन भने यसले अर्थन्त्रमा थप चाप पार्ने अर्थविद्हरूले बताएका छन्।


डा केसीले चिकित्सा शिक्षा क्षेत्रमा बेथिति देख‌िएको भन्दै पटकपटक अनशन गर्दै आएकाछन्

डाक्टर केसीद्वारा जारी विज्ञप्ति, अनि प्रकाशित समाचारका आधारमा तयार पारिएको प्रतिवेदन र अधिवक्ताहरुको बहसपछि पक्राउको आदेश दिइएको अदालतले बताएको छ।

चिकित्सा शिक्षा क्षेत्रमा असर पर्ने गरी सर्वोच्च अदालतले आदेश दिएको भन्दै डाक्टर केसीले प्रधानन्यायाधीश गोपाल पराजुलीको बर्खासीको माग गर्दै सोमबारदेखि शुरु गरेको अनशन भने पक्राउ पछि पनि जारी रहने उनले बताएका छन्।

आदेश

उनी त्रिभुवन विश्वविद्यालय चिकित्साशास्त्र अध्ययन संस्थानको डीनमा डाक्टर शशी शर्मालाई पुनर्बहाली गर्न सर्वोच्च अदालतले दिएको आदेशविरुद्ध देखिएका छन्।

उनको पक्राउको पुष्टि गर्दै नेपाल प्रहरीका प्रवक्ता मनोज नेउपानेले भने, "अदालतको आदेश अनुसार उहाँ प्रहरीको नियन्त्रणमा हुनुहुन्छ।"

डाक्टर केसीलाई पक्राउ गरेर मंगलबार बिहान ९ बजे अदालतमा हाजिर गराउन सरकार र सुरक्षा निकायलाई सर्वोच्चले लेखिपठाएको थियो।

डा. केसीले पक्राउ परे पनि अनशन जारी रहने बताए

सर्वोच्च अदालतका शाखा अधिकृतको प्रतिवेदनअनुसार अवहेलनामा कारवाही गर्नुपर्ने भन्दै पाँचजना अधिवक्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ताहरुले सोमबार नै बहस गरेको बताइएको छ।

आदेशमा उल्लेखित कारणबारे सर्वोच्च अदालतका प्रवक्ता नारायणप्रसाद पन्थीले भने, "यस अदालत र मातहतका विभिन्न अदालतबाट भएका फैसलाविरुद्ध आम जनमानसमा भ्रम पर्ने गरी नेपालको न्याय व्यवस्था, न्यायपालिका र न्यायाधीशविरुद्ध अमर्यादित, अशिष्ट र अदालतको अवहेलनाजनक अभिव्यक्ति दिएको देखिँदा उनलाई हाजिर गराउन भनिएको छ।"

'मौका'

केसीलाई उनका अभिव्यक्ति र विज्ञप्तिका बारेमा मंगलबार सफाइको मौका दिइने र त्यसका आधारमा अदालत थप निर्णयमा पुग्न सक्ने बताइएको छ।

डाक्टर केसीले आफ्नो विरोध चिकित्सा शिक्षा क्षेत्रको सुधारका लागि भएको भन्दै आफ्नो १४ औँ पटकको अनशन भने जारी रहने बताएका छन्।

उनले भने, "ज्यानलाई नै खतरा राखेर अनशन शुरु गरेपछि मलाई पक्राउ पर्नुसँग के डर? मलाई अदालत, प्रहरी वा जेल लगे पनि अनशन जारी राख्छु, डराउनेवाला छैन।"

यसअघि डाक्टर केसीले गरेको अनशन पछि नै सरकारले चिकित्साशास्त्र अध्ययन संस्थानको डीनबाट शशी शर्मालाई हटाएको थियो।


डा गोविन्द केसीको जीवनरक्षाको माग गर्दै जुम्लामा प्रदर्शन गरिँदै

चिकित्साशिक्षाको क्षेत्रमा सुधारको माग राखेर डा केसी पन्ध्रौँ पटक अनशनमा बसेका छन्।

सरकारले शिक्षासचिव खगराज बरालको नेतृत्वमा गठन गरेको वार्ता टोलीले सोमवार साँझ पहिलो वार्ता गरेको थियो।

केसीका प्रतिनिधिहरूका अनुसार सरकारी टोलीले पहिले केसीलाई जुम्लाबाट काठमाण्डू ल्याउनु पर्ने अडान राखेपछि वार्ता अघि बढ्न सकेन।

केसीका तर्फबाट सरकारी टोलीसँग वार्तामा सहभागी एक सदस्य अभिषेकराज सिंहले भने, "उहाँहरूले केसीलाई पहिला काठमाण्डू ल्याउनुपर्छ भन्ने तर विधेयकचाहिँ संसद्‌मा अगाडि बढाउने कुरा आएकाले वार्ता अगाडि बढ्न सकेन।"

अडान

केसीलाई सत्याग्रहीका रूपमा नभई सामान्य बिरामीका रूपमा मात्र व्यवहार गरेकाले समस्या देखिएको उनको तर्फबाट वार्तामा सहभागीहरूले बताए।

मुख्य विषय चिकित्साशिक्षा विधेयक नै भएकाले त्यसलाई संसद्‌बाट फिर्ता नगरी केसी काठमाण्डू नआउने उनीहरूको अडान छ।

सरकारी वार्ता टोलीका एक सदस्यले भने डा केसीका तर्फबाट वार्तामा सहभागी भएकाहरूलाई केसीले आधिकारिक रूपमा पत्र नदिएको र विधेयक फिर्ता गरिहाल्नुपर्छ भन्ने केसीको अ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

डानले अप्ठेरो पारेको बताए।

तर उनले अनौपचारिक रूपमा केसीका प्रतिनिधिहरूसँग छलफल भइरहेको दाबी गरे।

माग

चिकित्साशिक्षा क्षेत्रमा सुधार हुनुपर्ने माग राख्दै पटकपटक अनशन बसिसकेका केसीले यसअघिको सरकारले ल्याएको चिकित्साशिक्षाको अध्यादेशबमोजिम नै विधेयक ल्याउनु पर्ने माग राख्दै आएका छन्।

उक्त पुरानो अध्यादेशमा सरकारी शिक्षण संस्थामा न्यूनतम छात्रवृत्ति सङ्ख्या ७५ प्रतिशत पुर्‍याउने र पूर्ण रूपमा अस्पताल सञ्चालन भएको तीन वर्षपछि मात्र एमबीबीएस पढाउन पाइनेलगायतका प्रावधान राखिएको भएपनि हाल संसद्‌मा दर्ता विधेयकमा भने त्यसलाई हटाइएको विज्ञहरू बताउँछन्।

काठमाण्डू उपत्यकामा १० वर्षसम्म मेडिकल कलेज खोल्न नपाइने भन्ने प्रावधानलाई समेत हालको विधेयकमा हटाइएकाले त्यसले गुणस्तरीय चिकित्सा शिक्षा प्राप्त नहुने केसीको तर्क छ।

यसैबीच जुम्लामा अनशनरत केसीको स्वास्थ्यमा जटिलता थपिँदै गएको उनको उपचारमा संलग्न चिकित्सकहरूले बताएका छन्।

डाक्टर गोविन्द केसीसँग


डा. एन्थोनी फाउची अमेरिकाका प्रमुख सङ्क्रामक रोग विशेषज्ञ हुन्, उनले सातजना अमेरिकी राष्ट्रपतिसँग काम गरिसकेका छन्

कुनै पनि राष्ट्र बन्द रहन नचाहने तर भारतमा तत्काल केही हप्ता लामो लकडाउन गर्नाले सङ्क्रमणको साङ्लो (चेन) तोड्न सकिने उनले बताए।

यसले भारतलाई कठिन अनि निराशाजनक अवस्थाबाट निस्कनका लागि तत्कालीन, मध्यकालीन अनि दीर्घकालीन महत्त्वपूर्ण कदम उठाउनका लागि समय दिने उनको भनाइ छ।

डा. फाउची अमेरिकाका प्रमुख सङ्क्रामक रोग विशेषज्ञ हुन्। उनले सातजना अमेरिकी राष्ट्रपतिसँग काम गरेका छन्।

भारतीय पत्रिका द इन्डियन एक्सप्रेससँगको अन्तर्वार्तामा उनले भारतको अवस्थाबारे चर्चा गरेका छन्। डा. फाउचीसँगको कुराकानीको अंश यस्तो छः

तपाईँ सरकारको साथमा भए के गर्नुहुन्थ्यो?

सबैभन्दा पहिलो कुरा के भने म भारतले कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणको स्थितिलाई कसरी सम्हाल्यो भन्ने विषयबारेको आलोचनामा सामेल हुन चाहन्नथेँ किनभने यो राजनीतिक मुद्दा बन्ने थियो।

म यस्तो गर्न चाहन्न किनकि म स्वास्थ्य क्षेत्रसँग जोडिएको छु र म कुनै राजनेता होइन। मलाई लाग्छ भारत अहिले निकै कष्टकर र निराशाजनक स्थितिमा छ।

जब तपाईँ यस्त... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ो अवस्थामा रहनुहुन्छ तपाईँले तुरुन्तै समग्र रूपमा विचार गर्नुपर्ने हुन्छ।

सबैभन्दा पहिले के हेर्नुपर्छ भने तपाईँले तत्काल कस्तो कदम उठाउन सक्नुहुन्छ र आगामी दुई हप्तामा तपाईँ के गर्न सक्नुहुन्छ?

खोप लगाउनु एउटा उपाय हुन सक्छ। यो अत्यन्तै जरुरी पनि छ।

तर यसले अक्सिजन, अस्पताल भर्ना हुनुपर्ने अवस्था र उपचार जस्ता आवश्यकताहरूलाई कम गर्न भने सक्दैन किनकि खोपको असर हुन केही समय लाग्छ।

त्यसैकारण हालको अवस्थामा सर्वसाधारणको ख्याल राख्नुपर्ने हुन्छ। मलाइ लाग्छ यस्तो एक आयोग वा आपत्‌कालीन समूह बनाउनुपर्छ जसले अक्सिजन प्राप्त गर्ने र अन्य कुराहरू आपूर्ति गर्ने, चिकित्सकीय उपकरण र औषधि प्राप्त गर्ने जस्ता विषयमा योजना बनाउन सकोस्।

यसका लागि अन्य देशहरू र विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको सहयोग लिन सकिन्छ।

अन्य राष्ट्रहरू भारतको मद्दतका लागि अगाडि सर्नुपर्छ किनभने यसअघिको सङ्कटका बेला भारतले अन्य देशहरूलाई सहयोग गर्ने कुरामा निकै उदारता देखाएको थियो।

त्यसपछि मध्यकालीन उपाय चीनको जस्तो हुनुपर्छ।

तपाईँलाई याद होला चीनले केही दिनदेखि केही हप्ताभित्र अस्थायी अस्पताल तयार गरेको थियो जसलाई देखेर पूरै दुनियाँ अचम्ममा परेको थियो। भारतमा पनि मानिसहरू अस्पताल र उपचार खोजिरहेका छन्।

दोस्रो कुरा तपाईँ सरकारका विभिन्न समूहलाई परिचालन गर्न सक्नुहुन्छ। जस्तो कि के सेनाले यसमा मद्दत गर्न सक्छ?

यसमा अमेरिकाजस्तै तपाईँ तुरुन्त सेनाको मद्दत लिन सक्नुहुन्छ। खोप वितरणमा अमेरिकाले न्याशनल गार्ड्सको मद्दत लिएको थियो।

मलाइ लाग्छ  यस विषयमा गम्भीर रूपमा विचार गरिनुपर्छ। युद्धका बेला 'फिल्ड अस्पताल' जसरी बनाउँछन् त्यसैगरी अस्पताल बनाउन तपाईँ उनीहरूको मद्दत माग्न सक्नुहुन्छ।

यो युद्धजस्तै अवस्था हो जसमा भाइरस तपाईँको दुश्मन हो।

अन्तिममा दीर्घकालीन उपायका रूपमा मानिसहरूलाई खोप लगाउनका लागि जे सम्भव हुन्छ त्यही उपाय गर्थेँ।

भारतजस्तो देशमा अहिलेसम्म दुई प्रतिशत मानिसहरूलाई मात्रै पूर्ण रूपमा खोप लगाइएको छ। यो निकै गम्भीर स्थिति हो। तपाईँ अनि सर्वसाधारणहरूलाई खोप लगाउनुपर्छ।

तत्कालीन समस्याको समाधानका लागि तत्काल लागु हुने खाले कदमहरू उठाउनुपर्छ र त्यसपछि लामो ससमयमा काम लाग्ने खाले उपाय अपनाउनुपर्छ।

दिल्लीमा बिरामीका आफन्त अक्सिजन खोज्न यताउता भौँतारिँदै

के दुनियाँभरि यसको सुरुवाती सङ्केत थिए?

यसको सुरुवाती सङ्केत हुन जरुरी छैन। यो...


डा. किरण पटेल र उनकी श्रीमती डा. पल्लवी

फ्लोरिडास्थित एउटा विश्वविद्यालयलाई ठूलो रकम दान दिएर डा. किरण सी पटेलले एउटा नयाँ कीर्तिमान बनाएका छन्।

आठ वर्षको उमेरमा स्कूल पढ्ने बेला गोजी-खर्चको पैसा उनले खुत्रुकेमा हाल्थे जबकि उनका कान्छो भाइ र साथीहरूले चकलेट र सोडा किनेर खान्थे।

केही वर्षभित्र गोजी-खर्चको पैसा बचत गरेर आमाबुवा, दुई भाइ र आफ्नो लागि उनी पानीजहाजको टिकट किन्नसक्ने भए अनि १२ वर्षपछि पहिलो पटक जाम्बियाबाट भारतको गुजरातस्थित पुरानो घरसम्मको यात्रा गर्न उनी सफल भए।

'महादान'

त्यसको ६० वर्षपछि आफ्नो कथा सुनाइरहेका बेला डा. पटेल १४ सीटको निजी विमानमा सवार थिए।

जाम्बियाको एउटा सानो शहरबाट उनले फ्लोरिडासम्मको यात्रा तय गरेका थिए।

त्यसको केही घण्टापछि डा. पटेल र उनकी श्रीमती डा. पल्लवी पटेलले फ्लोरिडा विश्वविद्यालयलाई २० करोड अमेरिकी डलर दान दिने घोषणा गरे।

भारतीय मूलको अमेरिकीले अमेरिकाको कुनै संस्थालाई दान दिएको यो अहिलेसम्मकै ठूलो रकम हो।

डा. पटेलको निजी विमान

उक्त रकमले नोभा साउथइस्टर्न युनिभर्सिटी (एनएसयु) ले एउटा फ्लोरिडामा र अर्को भारतमा मेडिकल कलेज खोल्नेछ।

डा. ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

पटेलले भने, "मैले जिन्दगीको शुरूमा यो पाठ सिकेँ यदि हामी एक रुपैयाँ बचत गर्छौँ भने त्यो एक रुपैयाँ कमाएजस्तै हो र हामीले ठूलो फल दिने ठाउँमा त्यो रकम खर्च गर्नुपर्छ।"

जाम्बियामा रङ्गभेद भएका बेला उनी हुर्किएका थिए र अश्वेत बच्चाका लागि नजिकै विद्यालय नभएकोले ८० किलोमिटर टाढा रहेको अर्को विद्यालय जानुपर्थ्यो।

सञ्जाल

भारतमा चिकित्सा शिक्षा पढेका डा. पटेल आफ्नी डा. श्रीमतीसँग सन् १९७६ मा 'थ्यांक्स गिभिङडे' परेकै दिन अमेरिका हानिए।

मुटुरोग विशेषज्ञ डा. पटेलले फरक-फरक विशेषज्ञता भएका चिकित्सकहरूको एउटा सञ्जाल खडा गरे।

सन् १९९२ मा उनले डुब्न लागेको एउटा स्वास्थ्य बीमा कम्पनी खरिद गरे।

त्यसको १० वर्षपछि उनले उक्त कम्पनी बेच्दा त्यसका चार लाखभन्दा बढी सदस्य थिए र कम्पनीको राजश्व एक अर्बभन्दा बढी डलर पुगेको थियो।

डा. पटेल आफूलाई एक 'आक्रामक उद्यमी' का रूपमा चिनाउन मन पराउँछन्।

उनलाई एउटा पुरानो गुजराती भनाई निकै मनपर्छ, "जब समृद्धिकी देवी स्वयम् तपाईँको ढोका ढकढक्याउन आइपुग्छिन्, तब तपाईँ मुख धुन नजानूस्।"

उनी थप्छन्, "म जोखिम मोल्न रुचाउँछु जो प्रतिघण्टा ९० माइल हिँड्न चाहन्छ। मेरा पैताला सधैँ एक्सेलेरेटरमा हुन्छन्।"

परिवर्तन

४४ वर्षीया श्रीमतीतर्फ इशारा गर्दै उनले भने, "मेरो रफ्तार सम्हाल्ने र एक्सेलेरेटरमा ब्रेक लगाउनलाई यिनी हुन्।"

पछिल्ला वर्षमा कैयौँ सफल भारतीय मूलका अमेरिकीहरूले दान दिने व्यवहारमा परिवर्तन ल्याएका छन्।

उनीहरुले मन्दिर र अन्य धार्मिकस्थललाई दान दिनुको सट्टा अरू सङ्गठन बनाउन थालेका छन्।

दान दिने सूचीमा अन्य कैयौँ मानिस पनि छन्।

सन् २०१५ मा चन्द्रिका र रञ्जन टण्डनले न्यूयोर्क युनिभर्सिटीको स्कूल अफ इञ्जिनियरिङलाई १० करोड डलर दान दिने घोषणा गरेका थिए।

डा. पटेल भन्छन्, म धनी नभएको भए पनि अरूलाई सहयोग गर्थेँ।

उनी थप्छन्, "जाम्बिया वा गुजरातमा मेरा आमाबुवासँग धेरै पैसा नभए पनि उहाँहरूले खाँचो परेकालाई सक्दो सहयोग गर्नुहुन्थ्यो।"

उद्देश्य

डा. पटेलले गुजरातको एउटा गाउँमा ५० शय्याको अस्पतालका लागि पनि दान गरेका छन्।

उनले आफूले दान गरेको रकममध्ये ५ करोड डलर सिधै विद्यालयको खातामा जाने र बाँकी १५ करोड डलर मेडिकल कजेलको भवन निर्माणमा खर्चिने बताए।

ठूलो रकम दिनुको उद्देश्य फ्लोरिडा र भारतका चिकित्सा शिक्षाका विद्यार्थीहरूबीच अनुभव साटासाट गराउनु रहेको छ।

त्यसबाहेक भारत र जाम्बियामा...


डा. गोविन्द केसी साधारण तारेखमा रिहा भएका छन्। तस्वीरहरू: वर्षा शाह

केसीले आफूले अदालतको अनादर गर्ने अभिव्यक्ति नदिएको र अदालतको स्वच्छ आलोचना मात्रै गरेको बयान दिएको र उनको स्वास्थ्य अवस्थालाई समेत दृष्टिगत गरेर अदालतले हाललाई रिहा गर्न आदेश दिएको हो।

आदेशमा केसीले प्रश्न उठाएका प्रधानन्यायाधीश गोपाल पराजुलीका दुईवटा नागरिकता र शैक्षिक योग्यताका प्रमाणपत्रको प्रतिलिपिसमेत अदालतमा पेश गर्न भनिएको छ।

सोमवार प्रहरीले पक्राउ गरेर मंगलबार बिहान अदालतमा उपस्थित गराएका डाक्टर गोविन्द केसी तेस्रो दिन बुधबार रिहा भएका हुन्।

रिहा

केसीले अदालतको अवहेलना हुने अभिव्यक्ति दिएको बारेमा भएको बहस र केसीको बयानपछि न्यायाधीश पुरुषोत्तम भण्डारी र बमकुमार श्रेष्ठको इजलासले तारेखमा रिहाइ गर्न आदेश दिएको हो।

आदेशका बारेमा जानकारी दिँदै सर्वोच्चका सहायक प्रवक्ता नगेन्द्र कालाखेतीले भने, "विपक्षीले प्रेस विज्ञप्तिमा विभिन्न कुरा लेख्नु भए तापनि 'अदालतलाई घृणा हुने अभिव्यक्ति मैलै दिएको छैन,

"स्वच्छ आलोचना गरेर समाजलाई घच्घच्याएको हुँ' भनी बयान दिनुभएको भएको र उहाँको स्वास्थ्यलाई विचार गर्दा हाललाई... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

तारेखमा राखी छोड्न आदेशमा भनिएको छ।"

गोविन्द केसीद्वारा आरोपको प्रतिवाद

अदालतको आदेशपछि डा. गोविन्द केसी पक्राउ

केसी रिहा भए पनि उनलाई लागेको अवहेलनासम्बन्धी मुद्दाले भने बुधवारको आदेशपछि पनि निरन्तरता पाउने भएको छ।

आदेश

तर आफ्नो अनशन र बयानका क्रममा केसीले छानबिनको माग गरेको प्रधानन्यायाधीश गोपालप्रसाद पराजुलीका दुबै नागरिकता र शैक्षिक योग्यताका प्रमाणपत्रका बारेमा अदालतले प्रतिलिपि झिकाउन आदेश दिएको छ।

सहायक प्रवक्ता कालाखेतीले भने, "सम्माननीय प्रधानन्यायाधीश गोपाल पराजुलीको नामको काठमाण्डू जिल्ला प्रशासन कार्यालयबाट लिइएका दुवै नागरिकताका प्रतिलिपि झिकाउन र न्यायपरिषद्बाट उमेरका सम्बन्धमा भएको निर्णय तथा शैक्षिक योग्यताको प्रमाणपत्रका प्रतिलिपिसमेत झिकाउनु भन्ने आदेशमा उल्लेख गरिएको छ।"

प्रधानन्यायाधीशको राजीनामा लगायतका अन्य माग राखेर अनशन शुरु गरेका केसीले अनशनलाई निरन्तरता दिने उनका एकजना सहयोगीले बताए।

रिहा भएसँगै फागुन ८ गतेका लागि तारेख बुझेर डाक्टर केसी आफ्नो अनशनलाई निरन्तरता दिन शिक्षण अस्पताल परिसर फर्किएका छन्।

प्रधानन्यायाधीशको राजीनामा लगायतका अन्य माग राखेर अनशन शुरु गरेका केसीले अनशनलाई निरन्तरता दिने उनका सहयोगी डाक्टर अभिषेक सिंहले बताए।

उनले भने, "अनशन कहिले सकिन्छ भन्ने टुङ्गो नभएका कारण उहाँले फागुन ८ गतेको तारेख लिनुभएको हो। अहिलेसम्म अरू माग पूरा नभएसम्म अनशन जारी रहन्छ भन्ने उहाँको धारणा छ।"

सर्वोच्च अदालतको बुधवारको आदेशमा विवादको आरम्भबिन्दु मानिएको त्रिभुवन विश्वविद्यालय चिकित्साशास्त्र अध्ययन संस्थानको डीनबारेको फैसला सहितको मिसिल समेत अदालतमा झिकाउन भनिएको छ।


डा. टेड्रस एड्हानोम गेहब्रेयससले देशहरूलाई बन्दाबन्दी खोल्नेबारे सचेत हुन आग्रह गरेका छन्।

युरोपमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणको मारमा परेको इटली र स्पेनले 'लकडाउन'लाई जारी राख्दै बन्देज केही खुकुलो पार्ने बताइरहेका बेला गेहब्रेयससको चेतावनी आएको हो।

कतिपय देशहरूले बन्दाबन्दीका कारण गम्भीर आर्थिक प्रभाव बेहोरिरहेका छन्।

स्पेन र इटलीले खुकुलो पार्दै

युरोपमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणको सबभन्दा खराब असर बेहोरिरहेका इटली र स्पेनले त्यहाँ लगाइएका 'लकडाउन'लाई जारी राख्दै बन्देजमा केही खुकुलो पार्ने बताइरहेका छन्।

संसारभरिमा अहिले सङ्क्रमितको सङ्ख्या १६ लाख नाघेको छ भने मर्नेहरूको सङ्ख्या पनि एक लाख नाघेको छ।

जिनिभामा आयोजित भर्चुअल पत्रकार सम्मेलनमा बोल्दै डा. टेड्रसले युरोपेली देशहरूमा सङ्क्रमणको गति 'सन्तोषप्रद ढङ्गले घटिरहेको' बताए।

उनले विभिन्न सरकारहरूसँग मिलेर डब्लूएचओले बन्देजहरू खुकुलो पार्ने रणनीति निर्माण गरिरहेको तर तत्काल त्यसका लागि हतार भने गर्न नहुने बताए।

"बन्देजहरू चाँडै हटाइएमा भाइरसको घातक पुनरुदय हुनसक्छ," उनले भने।

के भाइरस सङ्क्रमणको गति घट्दैछ?

डब्लूएचओका प्रमुखले केही... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

युरोपेली देशमा सङ्क्रमणको गति घटेकोमा सन्तोष प्रकट गरेका छन्।

अमेरिकामा पनि अधिकारीहरूले त्यहाँ कोरोनाभाइरसको महामारी अब उच्च तहमा पुग्न लागेको हुनसक्ने बताएका छन्।

ह्वाइट हाउसको कोरोनाभाइरस कार्यदलकी प्रमुख डिबोरा बिर्क्सले शुक्रवार उत्साहप्रद सङ्केतहरू देखा परेका तर अझै पनि महामारी उच्च विन्दुमा पुगिनसकेको बताइन्।

यसबीच डा. टेड्रसले भाइरस अब अन्य देशमा तीव्र दरले फैलिरहेको चेतावनी दिएका छन्। उनले अफ्रीकामा ग्रामीण क्षेत्रमा भाइरस पुगेको बताए।

"अफ्रिकी महादेशका १६ देशमा हामीले सङ्क्रमणका केही समूहगत मामिला तथा समुदायमा सङ्क्रमण देखिरहेका छौँ," उनले भने।

"सङ्क्रमण फैलिएमा शहरको जस्तो सुविधा उपलब्ध नभएको ग्रामीण क्षेत्रका पहिलेदेखिनै चापमा परेका स्वास्थ्य प्रणालीहरूमा अत्यन्त कठिनाइ हुनसक्छ।"


डाउनिंग स्ट्रिटबाट एउटा भावुक बक्तव्य दिंदै उनले भनिन्  सन् २०१६ मा भएको ईयू सदस्यता सम्बन्धी जनमत संग्रहको नतिजालाई सम्मान गर्न उनले "आफूले सकेको सबै" गरिन्।

तर ब्रेक्जिट भनिने ब्रिटेन युरोपेली संघ, ईयू, बाट बाहिरिने प्रकृया सम्पन्न गर्न नस्कनु "गहिरो खेद" को विषय भएको पनि उनले बताइन्।

टरिजा मे ले कन्जरभेटिभ पार्टिभित्र नयाँ नेतृत्व चयनको प्रकृया सम्पन्न नहुन्जेल आफूले प्रधानमन्त्रीको पद सम्हालिरहने पनि बताएकी छन्।

उनले आगामी जुन ७ तारिखका दिनमा पार्टि नेताको पद त्याग्ने छिन् र त्यसपछिको अर्को हप्ता नयाँ पार्टि नेतृत्व चयनको प्रकृया आरम्भ हुनेछ।

ब्रेक्जिट

प्रधानमन्त्री मे ले ब्रेक्जिट सम्बन्धी उनको पछिल्लो योजनाका विरुद्ध आफ्नै सांसदहरूबाट कडा प्रतिरोधको सामना गर्नु परेको थियो।

उनको नयाँ प्रस्तावमा विभिन्न पार्टिको समर्थन समेत जुटाउने प्रयास स्वरूप केही छुटहरूको समेत व्यवस्था थियो।

त्यो प्रस्तावले "जनमत संग्रहको नतिजाको सम्मान नगर्ने" भन्दै कन्जरभेटिभ दलका कमन्सकी नेतृ एन्ड्रीया लीडसमले बुधबार राजीनामा दिएकी थिइन्।

विहीबार प्रधानमन्त्री मे ले गृहमन्त्री साजिद जाविद र ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

विदेशमन्त्री जेरमी हन्टसँग आफ्नो कार्यालय डाउनिंग स्ट्रिटमा भेटवार्ता गरेकी थिइन्। त्यसक्रममा ति मन्त्रीहरूले पनि नयाँ प्रस्तावका सम्बन्धमा आफूहरूको चिन्ता व्यक्त गरेका बुझिएको छ।

सहमति

शुक्रबारको आफ्नो बक्तव्यमा प्रधानमन्त्री मे ले भनिन् उनको उत्तराधिकारीले ब्रेक्जिट प्रकृया सम्पन्न गराउनका लागि संसदमा सहमति निर्माण गर्न आवश्यक पर्नेछ।

"र त्यस्तो सहमति तब मात्र निर्माण हुनेछ जब विवादका सबै पक्षमा रहेकाहरूले अडान छाडेर कुनै न कुनै सम्झौता गर्नेछन्," उनले भनिन्।

प्रधानमन्त्री मे ले आफ्नो बक्तव्य टुंग्याउँदा उनको आवाज कामेको थियो। उनले भनिन्: "म अब केही समयपछि नै आफ्नो पद त्याग्नेछु जुन पदमा रहनु मेरो जीवनको सबैभन्दा गर्वको विषय थियो।"

विपक्षी लेबोर पार्टिका नेता जेरमी कोर्बिनले भने उनले राजीनामा दिएर "सही काम गरिन्" र अब कन्जरभेटिभ पार्टि "विखण्डित" हुँदैछ।

प्रधानमन्त्री मे को बक्तव्यपछि उनको कन्जरभेटिभ पार्टिका कतिपय नेताहरूले उनको प्रशंसा गरेका छन्।


डाका आप्रवासी कार्य्रकमको पक्षमा समर्थन व्यक्त गर्न लस एन्जलसमा आयोजित प्रदर्शन

आगामी हप्ता ट्रम्पले गर्ने घोषणाका बेला डाका भनिने उक्त कार्यक्रम राष्ट्रपति ट्रम्पले रद्द गरिदिनेछन् भन्ने अनुमान गरिएको छ।

डाकाले अमेरिकामा गैर कानुनी रुपमा ल्याइएका बच्चालाई अस्थायी आवास उपलब्ध गराउँछ।

डाकाले सयौं हजार तथाकथित "सपना देख्नेहरुलाई" लाई देश फर्काउनबाट रोक्छ र उनीहरुलाई काम र पढाइको अनुमति दिन्छ।

मानवीय समाधान

राष्ट्रपति ट्रम्पले राष्ट्रपतीय चुनावी अभियानका बेला उनले तत्काल उक्त कार्यक्रमलाई तत्काल बन्द गर्न चाहेको बताएका थिए।

ह्वाइट हाउसले मंगलबार त्यसबारे घोषणा गर्ने बताएको छ।

सभामुख रायनले भने बरु कंग्रेसले त्यसमा भएका कमी कमजोरी सच्याउनुपर्छ।

रायनले ह्वाइटहाउससँग कुराकानी भएको र राष्ट्रपतिले त्यसको मानवीय समाधान चाहेको बताए।

राष्ट्रपतिले चुनावका बेला डाका कार्यक्रम बन्द गर्न चाहेको बताए पनि त्यस यता उनले उक्त विषय असाध्यै कठीन रहेको बताउँदै आएका छन्।

डाका कार्यक्रमबाट करिब ७ लाख ५० हजार मानिसलाई संरक्षण गरेको बताइन्छ जसमा बहुसंख्यक मेक्सिको र अरु ल्याटिन अमेरिकी मुलुकका ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:


डाक्टर केसीले प्रधानन्यायाधीश गोपाल पराजुलीको राजीनामाको माग गर्दै आफूले थालेको अनशन जारी राख्ने पनि जनाएका छन्।

डा गोविन्द केसी रिहा, अनशनलाई निरन्तरता

अदालतको आदेशपछि डा. गोविन्द केसी पक्राउ

सर्वोच्चको इजलासले प्रधानन्यायाधीशसँग जोडिएका विषयबारे छानबिनको आदेश दिएपछि प्रधानन्यायाधीशले अब के गर्नुपर्छ भन्ने बारेमा कानूनविद्हरूमाझ फरक फरक धारणा पाइएको छ।

दायरा

अदालतको अवहेलनाको आरोपमा सोमवार अचानक सर्वोच्चको आदेशमा पक्राउ परेका डाक्टर गोविन्द केसीलाई साधारण तारेखमा रिहा गर्दै बुधवार सर्वोच्चको इजलासले प्रधानन्यायाधीश गोपाल पराजुलीको दुईवटा नागरिकता र शैक्षिक योग्यताका प्रमाणपत्रको प्रतिलिपि झिकाउन पनि भनेको थियो।

पराजुलीमाथि ती विषय लगायत अन्य विभिन्न प्रश्न उठाउँदै केसीले अनशन थालेका थिए।

बिहीवार एक विज्ञप्ति प्रकाशित गर्दै डाक्टर केसीले सो आदेशले प्रधानन्यायाधीशलाई पनि न्यायिक छानबिनको दायरामा राखेको टिप्पणी गरेका छन्।

तर सँगसँगै उनले त्यो आदेशले पराजुली देशको सर्वोच्च न्यायालयको नेतृत्व गर्न योग्न नभएको स्पष्ट पारेको भन्दै उनी पदमा रहुञ्जेल त्यस्तो छानबिन निष्पक्ष हुन नसक्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ने दाबी पनि गरेका छन्।

फरक धारणा

तर त्यसबारे कानूनविद्हरूको भने फरक फरक धारणा आएका छन्।

कतिपयले प्रधानन्यायाधीश नियुक्त हुँदाका बखत नै उनको योग्यताबारे न्यायपरिषद, संसदीय सुनुवाइ समिति तथा संवैधानिक परिषद्‌मा परीक्षण भइसकेको मान्नुपर्ने तर्क गरेका छन्।

यस्तै मत राख्ने संविधानविद् डा. सूर्य ढुंगेलले भने, "योग्यताको परीक्षण गर्ने विषय अदालतको इजलासको अधिकारक्षेत्रमै पर्दैन।"

"अब प्रधानन्यायाधीशले प्रतीक्षा गर्नुपर्छ। इजलास निष्पक्ष नै हुन्छ र त्यसले कस्तो निर्णय गर्ला भनेर त हामीले भन्न सक्दैनौँ। तर मलाई के लाग्छ भने यो विषय त्यो इजलासको अधिकारक्षेत्रमै पर्दैन," ढुंगेलले बताए।

तर अन्य कतिपय कानूनविद्हरूले चाहिँ अदालतकै इजलासले विषय उठाइसकेकाले अब प्रधानन्यायाधीशले न्यायिक स्वतन्त्रताको गरिमाका निम्ति पनि 'मार्ग प्रशस्त' गर्नुपर्ने ठान्छन्।

पूर्व कानूनमन्त्री अग्नि खरेलले भने, "वहाँसँग गाँसिएको मुद्दाको पेशी अब कसले तोक्छ? प्रधानन्यायाधीशको हैसियतले वहाँले तोक्नुपर्ने हुन्छ। तर यति ठूलो सार्वजनिक विवादको विषय यो बनिसकेको छ। योग्यताको नै प्रश्न उठेको अवस्थामा त्यसबारे अदालतले स्वतन्त्र ढङ्गले नबोलेसम्म वहाँलाई अदालतको काम कारबाही गर्न अप्ठेरो हुन्छ र स्वयम् न्यायालय पनि अप्ठेरोमा पर्न सक्ने म देख्छु।"

देशभरिका वकिलहरूको छाता सङ्गठन नेपाल बार एसोसिएशनले यस प्रकरणमा आफ्नो धारणा सार्वजनिक गर्न भोलि शुक्रवार बैठक डाकेको एसोसिएशनका अध्यक्ष शेरबहादुर केसीले बीबीसीलाई बताए।


डाक्टर केसीले सरकारले आफूसँग गरेको ९ बुँदे सम्झौता मन्त्रिपरिषद्बाट अझै अनुमोदन नभएको तथा विश्व विद्यालय र प्रतिष्ठानहरूको पदाधिकारी नियुक्तिका निम्ति कार्यदल गठन गर्न ढिलो भइसकेको बताए।

शिक्षा मन्त्रीले भने सम्झौता अनुसार नै चिकित्सा शिक्षाको विधेयक संसदको प्रक्रियामा अगाडि बढिसकेको भन्दै उनलाई धैर्य गर्न सुझाएका छन्।

चिकित्सा शिक्षा सुधारको लागि लड्दै आएका डाक्टर केसीले अनशन तोडेको १३ दिनपछि उपचारबाट बाहिर निस्किना साथ सम्झौता कार्यान्वयन गर्न सरकारको ध्यानाकर्षण गराएका हुन्।

सहमति पछि डाक्टर केसीले अनशन तोडे

डाक्टर गोविन्द केसी: अनशन लगत्तै परोपकार

सम्झौता

चिकित्सा शिक्षा विधेयक र तिनमाथि परेका संशोधन प्रस्तावहरू संसदभित्र छलफलको चरणमा पुगे पनि ९ बुँदे सम्झौताका कतिपय बुँदाका विषयहरू कार्यान्वयन गर्न ढिलो भइसकेको उनको भनाइ थियो।

विगतमा जस्तै फेरि अर्को पटक अनशन बस्न नपर्ने गरी सम्झौता कार्यान्वयन गर्नुपर्ने डाक्टर केसीको आन्दोलनकी समर्थक डाक्टर दिपशिखा गैरे बताउँछिन्।

उनले भनिन्, "विगतमा सरकार फेरिरहने भएकोले एउटा सरकारले सम्झौता गर्ने र अर्को सरकारले त्यसलाई नमान्ने गर... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ेको थियो। अब त बहुमतको सरकार छ। त्यसैले अब चाँहि सरकारले छिटो माग पूरा गरोस्।"

सहमति अनुसारको सम्झौता मन्त्रिपरिषद्बाट अनुमोदन भइसकेको छैन।

गुनासो

यस्तै सम्झौता अनुसार अनशन सकिएको १५ दिनभित्र विश्व विद्यालय र प्रतिष्ठानको पदाधिकारी नियुक्त गर्नका निम्ति कार्यदल गठन गरिसक्नुपर्नेमा त्यसतर्फ पनि कुनै ध्यान नदिएको डाक्टर केसीले बताएका छन्।

शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री गिरिराजमणि पोखरेलले भने सम्झौता अनुसार नै काम अगाडि बढिसकेको भन्दै डाक्टर केसीलाई धैर्य गर्न भनेका छन्।

अब बस्ने संसदका केही बैठकहरू यिनै विषयमा केन्द्रीत हुनसक्ने भन्दै मन्त्री पोखरेलले भने, "विधेयक टुङग्याउनमा सबैको ध्यान गइरहेकोले संसदको अबको दुई वा तीन बैठक विधेयकमा नै केन्द्रीत हुनेछ। त्यसैले गुनासो गर्ने भन्दा पनि सरकारले सहमति भए अनुसारको काम गर्न अगाडि बढ्नेछ।"

विगतमा तत्कालिन सरकारहरूले सम्झौता गर्ने तर कार्यान्वयन नगर्ने गर्दा डाक्टर केसीले १५ औं पटक अनशन बस्नुपरेको थियो।


डाक्टर गोविन्द केसीलाई अस्पतालमा भेट्न आएका जुम्लाका महिलाहरू

यसअघि दिउँसो संसद्‌मा प्रस्तुत गर्ने भनिएको राष्ट्रिय चिकित्सा शिक्षा विधेयकमाथिको छलफल प्रतिपक्षी कांग्रेसको विरोधका कारण अवरुद्ध भएको थियो।

शिक्षासचिवको नेतृत्वमा वार्ताटोली गठन गरिनुलाई डा केसी पक्षधर चिकित्सकहरूले सकारात्मक कदम भएको बताएका छन्।

"डा केसीको बिग्रिँदो स्वास्थ्य र त्यहाँ (जुम्लामा) थप उपचार सम्भव नहुने अवस्थामा जीवनरक्षाको मुद्दा नै पहिलो हुनेछ," केसी पक्षधर डा अभिषेक सिंहले वार्तामा सहभागी हुनुअघि बीबीसीलाई बताए।

"वहाँ काठमाण्डू आउन मानिरहनुभएको छैन। पहिलो चरणको वार्ताले कस्तो मोडमा लैजान्छ भन्ने बुझेर अगाडि बढ्छौँ।"

मुद्दा

यसअघिको सरकारले अध्यादेशको रूपमा ल्याएको विधेयकमा सरकारी शिक्षण संस्थामा छात्रवृत्ति सङ्ख्या ७५ प्रतिशत न्यूनतम पुर्‍याउने, अस्पताल पूर्ण रूपमा सञ्चालन भएको तीन वर्षपछि मात्र एमबीबीएस पढाउन पाइने भनिए तापनि अहिले त्यो प्रावधान हटाइएको विज्ञहरू बताउँछन्।

उपत्यकाभित्र १० वर्षलाई मेडिकल कलेज खोल्न नपाइने भन्ने प्रावधानलाई समेत पूर्ण रूपमा विस्थापित गरिँदा त्यसले गुणस्तरीय चिकित्साश... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

िक्षाभन्दा पनि धेरै मेडिकल कलेजहरू खोल्न मात्र खोजिएको धेरैको बुझाइ छ।

'बुझ्ने म्यान्डेट'

कानुनमन्त्री शेरबहादुर तामाङले आवश्यक परे अब जुम्लामै पुगेर भए पनि केसीसँग वार्ता गर्न सकिने बताएका छन्।

उनले भने, "वार्ता अब जहाँ सहज हुन्छ त्यहीँ सुरु हुन्छ। अहिले वार्ता टोलीलाई डा केसीका मागबारे बुझ्ने म्यान्डेट दिइएको छ।"

देश प्रादेशिक संरचनामा गइसक्दा समेत नयाँ विधेयकले केन्द्रीकृत मानसिकता समातेर काम गरेकोले केसीले त्यसलाई राजधानीबाहिर केन्द्रित हुनुपर्ने बताइरहेका छन्।

डाक्टर गोविन्द केसीसँग

काठमाण्डूभित्र मात्र केन्द्रित रहेका मेडिकल र डेन्टल कलेज, ठूला अस्पतालहरू र नर्सिङ होमहरूले गर्दा विद्यार्थीहरूलाई चाहिने बिरामीहरूको अभाव यहाँका केही मेडिकल कलेजमा देखिन थालिसकेको विभिन्न अध्ययनहरूले औँल्याएका छन्।

त्यसले राजधानीबाहिर चिकित्सकहरूको अझ बढी अभाव हुनसक्ने केसी पक्षधरहरूको मत छ।

आरोप

अस्पताल पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आएको तीन वर्ष पुग्नुपर्ने भन्ने यसअघिको व्यवस्थालाई लत्याएर सीधै शिक्षण अस्पतालको रूपमा स्थापना गर्न खोजिनुले हाल रहेको अवस्थाभन्दा पनि पछाडि धकेलिने अवस्था रहेको डा केसीका सहयोगी डा जीवन क्षेत्रीले बताएका छन्।

उनी भन्छन्, "त्यो भनेको बिरामीको सङ्ख्या, पूर्वाधारजस्ता कुरा तयार हुन् भन्ने थियो। त्यसलाई हटाएर अहिलेभन्दा पनि पछाडि गइएको छ।"

एकै विश्वविद्यालयले पाँचवटाभन्दा बढी मेडिकल कलेजलाई सम्बन्धन दिँदा त्यसले शिक्षकहरूमा अनावश्यक चाप हुने र फितलो अनुगमनले गुणस्तरीय चिकित्सक उत्पादनमा असर पर्ने बताइरहेका छन्।

उता प्रतिपक्षी कांग्रेसले माथेमा कार्यदलको सुझावलाई अघिल्लो सरकारले ल्याएको अध्यादेशमा समेटेको दाबी गर्दै त्यसको कार्यान्वयन गर्न माग राखेको छ।

"दुईतिहाइको दम्भले र मेडिकल माफियाको दबावले" सरकारले त्यसलाई बेवास्ता गरेको उसको आरोप छ।


डाक्टरले उपचारका क्रममा हेलचक्य्राइँ गरेको आरोप लागेपछि उनीमाथि अनुसन्धान थालिएको छ

रोड्रिगो नामक शिशुका आमाबुवालाई यो महिनाको सुरुमा आफ्नो छोरा नजन्मिँदासम्म उसमा थुप्रै शारीरिक दुर्बलता होला भन्ने थाहै थिएन।

हेलचक्य्राइँको आरोप लागेपछि प्रसुतीसम्बन्धी डाक्टर आर्तर कारभालोलाई निलम्बन गर्न त्यहाँको मेडिकल काउन्सिलका अधिकारीहरूले निर्णय गरेका थिए।

यो घटना बाहिर आएपछि बच्चाहरूको उपचारमा भएका लापरबाहीबारे एक दशकभन्दा लामो समयदेखिका उजुरीहरू रहेको पनि खुलेको छ।

पोर्चुगलका मिडियाहरूले पेस गरेका त्यस्ता उजुरीको विवरणले व्यापक रूपमा आक्रोश निम्त्याएको छ।

डाक्टर कारभालोले आफूमाथिका कुनै पनि आरोपबारे सार्वजनिक रुपमा प्रतिक्रिया जनाएका छैनन् र बीबीसीले उनलाई प्रत्यक्ष सम्पर्क गर्न सकेको छैन।

रोड्रिगोलाई के भएको थियो?

राजधानी लिज्बनबाट ४० किलोमिटर दक्षिणमा पर्ने एक अस्पतालमा रोड्रिगोको ७ अक्टोबरमा जन्म भएको थियो।

रोड्रिगोका आमाले गर्भवती भएका बेला डाक्टर कारभालोको निजी क्लिनिकमा तीनपटक अल्ट्रासाउण्ड गराएकी थिइन्।

तर गर्भमा रहेको बच्चाको स्वास्थ्यबारे डाक्टरले केही पनि भनेका थिएनन्।

... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

त्यसपछि रोड्रिगोकी आमाले आफू ६ महिनाको गर्भवती हुँदा चौथोपटक अर्कै क्लिनिकमा उच्चस्तरको 'फाइभ डी' अल्ट्रासाउण्ड गराएकी थिइन्।

उक्त जाँचमा भने बच्चामा केही दुर्बलता हुनसक्ने विषय उठाइएको थियो। तर त्यसबारे डाक्टर कारभालोलाई सोध्दा उनले त्यसलाई त्यति ठूलो समस्या नभएको बताएका थिए।

"कतिपय बेला बच्चाको अनुहार आमाको कोखमा टाँसिने भएकोले अल्ट्रासाउण्डमा उनीहरूको अनुहार देखिँदैन भनेर उनले व्याख्या गरेका थिए," रोड्रिगोकी काकीले एउटा स्थानीय सञ्चारमाध्यमलाई भनेको कुरा एएफपीले उद्धृत गरेको छ।

पछि असामान्य स्वास्थ्य अवस्थासहित रोड्रिगो जन्मिने स्पष्ट भएपछि केही घन्टामात्रै उनी बाँच्ने बताइएको थियो।

तर, दुईसाताभन्दा बढी भइसक्दा पनि अस्पतालको हेरचाहमा उनी जीवित नै छन्।

उनका आमाबुवाले पोर्चुगलको अभियोजनकर्ताको कार्यालयमा डाक्टर कारभालोविरुद्ध उजुरी दिएको बताइएको छ।

अन्य घटनाहरू के हुन्?

रोड्रिगोको घटनाबारे आक्रोश व्यक्त भइरहेका बेला डाक्टर कारभालोविरुद्धका अन्य उजुरी पनि बहसमा आएका छन्।

उनीविरुद्ध सन् २०१३ यताका कम्तीमा ६ वटा उजुरीहरू अहिले अनुसन्धानका लागि खोलिएको स्वास्थ्य अधिकारीहरूले बताएका छन्।

अन्य आमाबुवाले पनि आफ्नो पीडादायी अनुभवहरूबारे बोलिरहेका छन्

अन्य अभिभावकले पनि गर्भवती भएका बेलाको स्वास्थ्य समस्या डाक्टर कारभालोले पहिचान नगरेको आफ्नो भोगाइ पोर्चुगलको सञ्चारमाध्यममा व्यक्त गरेका छन्।

सन् २०११ को एउटा घटनामा एकजना शिशु अनुहार, मस्तिष्क र खुट्टामा थुप्रै समस्यासहित जन्मिएका थिए।

लरा अफोन्सो नाम गरेकी आमाले पब्लिको पत्रिकासँग उक्त घटनाबारे बताएकी छन्।

उनले त्यतिबेला आफूले डाक्टरविरुद्ध उजुरी दिए पनि त्यसलाई अभियोजनकर्ताले अघि नबढाएको बताइन्।

अहिले उनकी छोरी ८ वर्षकी हुँदा थुप्रैपटक शल्यक्रिया भइसकेको छ, तर उनी बोल्न र हिँड्न सक्दिनन्।

पब्लिको पत्रिकाले अर्को एउटा त्यस्तै खालको घटनाबारे लेखेको छ। सन् २००७ को उक्त घटनामा शिशु जन्मिएको केहीपछि उसको मृत्यु भयो तर डाक्टरविरुद्धको उजुरी सुनुवाइ नै नभइ यत्तिकै पाखा लगाइयो।

प्रतिक्रिया कस्तो छ?

बढ्दो घटनाहरूले पोर्चुगलमा आक्रोश निम्त्याएको छ। देशको स्वास्थ्य प्रणालीले कसरी काम गरिरहेको भन्ने बारे र उजुरीको सुनुवाइ प्रक्रियाबारे यसले थुप्रै प्रश्न उठाएको छ।

पोर्चुगलको चिकिस्ता संघका प्रमुख मिगेल गिमारइसले आफूले डाक्टर कारभालोलाई प्रत्यक्ष सम्पर्क...


डाफ्नी कारुआना गलित्च्या

हाम्रो परिवारले उनलाई पहिलो पटक छ वर्षअघि भेटेको थियो जतिखेर उनी आमालाई गिरफ्तार गर्न हाम्रो घर आएका थिए।

मेरी आमाले एक प्रधानमन्त्रीका उम्मेदवारबारे व्यङ्ग्यात्मक ब्लग लेखेकी थिइन्। निर्वाचन हुने दिन त्यो प्रकाशित भएपछि ती उम्मेदवारका एक समर्थकले प्रहरीमा उजुरी दिएका थिए।

त्यसैले मध्यरातमा पक्राउ पुर्जीसहित एक गुप्तचरलाई पठाइएको थियो। उहाँको अपराधलाई गैरकानुनी अभिव्यक्ति मात्र भन्न सकिन्थ्यो।

म विश्वको अर्को कुनामा काम गरिरहेको थिएँ। मानिसहरूले मलाई आमा राति साढे एक बजे प्रहरी हिरासतबाट छुटेको भिडिओ पठाइरहेका थिए। त्यसमा आमाले बुवाको शर्ट लगाउनुभएको थियो।

त्यसको केही घण्टापछि वहाँ फेरि आफ्नो वेवसाइटमा आफूले झेलेको दुर्व्यवहारबारे लेख्न थाल्नुभयो। नयाँ प्रधानमन्त्रीका असुरक्षा र आफ्नै आवरणबारे ठट्टा गर्दै वहाँले लेख्नुभएको थियो।

"म पूरै भद्रगोलपूर्ण अवस्थामा रहेकोमा माफी चाहन्छु। तर जब एउटा हत्यारा टोली दस्ता तपाईँलाई पक्रन रातमा घरमा छिर्छ...केश कोर्ने, अनुहारमा पाउडर लाउने र ढङ्गको कपडा छानेर लगाउने कुरा तपाईँको मस्तिष्कमा आउने अन्तिम कुरा हुने रहे... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

छ," उनले लेखेकी थिइन्।

र, त्यसरात मेरी आमालाई पक्रने उही व्यक्ति अहिले आमाको हत्याको अनुसन्धान गर्ने भूमिकामा छन्।

म्याथ्यू आफ्नी आमा डाफ्नीसँग

मारिएको दिन मेरी आमा डाफ्नी कारुआना गलिजाले आफ्नो खाता पुन: सक्रिय पार्न भन्दै ब्याङ्क पुगेकी थिइन्। उनको खाता एक मन्त्रीको आग्रहमा रोक्का गरिएको थियो।

त्यतिखेर भर्खर ५३ वर्ष लागेकी मेरी आमा आफ्नो ३० वर्षे पत्रकारिता जीवनको उत्कर्षमा थिइन्।

उनको कारको सीटमुनि राखिएको झन्डै आधा किलोको बम दूरनियन्त्रित प्रविधिको प्रयोग गरेर विस्फोट गराइएको थियो।

सरकार समर्थकहरूले उनको हत्यामा उत्सव मनाए। त्यसले मलाई टर्किश-आर्मेनियन पत्रिकाका सम्पादक ह्रान्ट डिन्कमाथि गरिएको गोली प्रहारको सम्झना गरायो।

अरूले आमाको हत्याको योजना मैले बनाएको आशयको कुरा गरे।

केहीले भने मेरी आमाले स्वेच्छाले जीवन दाउमा पारेको बताए। त्यस्तै अपमानजनक टिप्पणी सिरियामा अपहरणपश्चात् शिरोच्छेदन गरिएका अमेरिकी पत्रकार जेम्स फोलीका बारे पनि गरिएको थियो।

डाफ्नी कारुआना गलित्च्याको हत्याकाण्ड

किन यी हत्याराहरू चिन्नु धेरै महत्त्वपूर्ण छ?

"तथ्य र विचारको खुला प्रवाह, पत्रकारको प्रतिष्ठा र व्यावसायिकताले समाजलाई निष्पक्ष र खुला बनाउँछ," हामी शोकमै रहँदा भेट्न आएका युरोपेली पत्रकारहरूलाई सम्बोधन गर्दै मेरा भाइले भनेका थिए।

"त्यसले समाजलाई मूल्यवान् र धैर्यवान् बनाउँछ। अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा बस्नलायक समाज बनाउँछ।"

हाम्री आमाको हत्यापछि हामीसँग सबै खालका मानिसले सहानुभूति, समर्थन र दु:ख प्रकट गरिरहेका थिए।

एउटा साथीले भनेको कुराले मलाई अचम्ममा मात्र पारेन विचार गर्न पनि बाध्य पार्‍यो। "असल मानिसहरू जताततै छन्, मात्र हामीले तिनलाई भेट्नुपर्छ।"

स्वतन्त्र र खुला समाजमा बस्ने रहर, सबैलाई समान हुने कानुनी शासन, मानवाधिकारको सम्मानको अपेक्षा संसारका सबै मानिसमा हुन्छ। तर त्यस्तो आशामा चर्कोपन र चिसोपन देखिन्छ।

रोगजस्तै हुने केही खराब मानिसहरू हामीबीच नै छन् भन्ने थाहा पाउँदासम्म कहिलेकाहीँ धेरै ढिलो भइसकेको हुन्छ।

मेरा भाइहरू, बुवा र मैले आमाको मृत्युपछि सङ्कल्प गर्‍यौँ- वहाँको हत्याको न्याय, अनुसन्धानमाथि न्याय हुनेगरी यस्तो घटना फेरि दोहोरिन नदिने सङ्कल्प गर्‍यौँ।

त्यसबाहेक अरू कुराका लागि समय पनि थिएन।

म्याथ्यू (बायाँ) र उनका भाइ पोल हत्या

बेलाबखत परिवारभित्र हामी सरकारी अधिकारीहरूको...


डार्कसाइड भनेर चिनिने समूहका ह्याकरहरूले विभिन्न कम्पनीबाट दशौँ लाख डलर धुतेका छन्। तर आफूहरू ‘विश्वलाई राम्रो स्थान’ बनाउन भएको उनीहरूको दाबी छ।

सञ्चालकको पहिचान नखुल्ने हिसाबले चलाइएको वेबसाइटमार्फत् उनीहरूले दुईवटा परोपकारी संस्थामा १० हजार डलर बिटक्वाइन चन्दा दिएको रसिद सार्वजनिक गरेका छन्।

त्यसमध्ये एउटा चिल्ड्रेन इन्टरन्याश्नलले आफूले उक्त रकम स्वीकार नगर्ने बताएको छ।

उक्त कदमलाई नैतिक र कानुनी दुवै रूपमा आश्चर्यजनक र समस्याकारी घटनाक्रमका रूपमा लिइएको छ।

अक्टोबरको मध्यमा राखेको ब्लग पोस्टमा ह्याकरहरूले आफूहरूले धेरै नाफामा रहेका कम्पनीहरूलाई मात्रै तारो बनाउने बताएका थिए। उनीहरूले त्यस्ता संस्थाका आईटी प्रणाली फिरौती नपाएसम्म अवरुद्ध गरिदिने गरेका थिए।

उद्देश्य के हो?

उनीहरूले लेखेका थिए, “हामीलाई लाग्छ कम्पनीहरूले तिरेको केही रकम परोपकारमा जानु उपयुक्त हो।”

“तपाईँहरूले हाम्रो काम जति खराब भएको ठान्नूस्, हामी कसैको जीवन परिवर्तन हुनेगरी सहयोग गर्न पाएको थाहा पाउँदा प्रसन्न छौँ। आज हामीले हाम्रो पहिलो चन्दा दियौँ।”

ती साइबर आक्रमणकारीहरूले दुईवटा परोपकारी संस्था द वाट... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

र प्रोजेक्ट र चिल्ड्रेन इन्टरन्याश्नललाई ०.८८ बिटक्वाइन पठाएकोमा प्राप्त करको रसिद पनि पोस्ट गरेका थिए।

चिल्ड्रेन इन्टरन्याश्नलले बालबलिका, परिवार र समुदायलाई भारत, फिलिपिन्स र संयुक्त राज्य अमेरिका सहित १० वटा देशमा काम गर्छ। उक्त संस्थाका प्रवक्ताले बीबीसीसँग भने, “यदि उक्त चन्दा ह्याकरहरूसँग जोडिएको छ भने त्यसलाई स्वीकार गर्ने इच्छा हाम्रो छैन।”

'रबिन हुड' बन्ने इच्छा

साइबर सुरक्षा कम्पनी इम्सीस्फटका विश्लेषक ब्रेट क्यालो भन्छन्, “यी दानमार्फत् अपराधीहरू के प्राप्त गर्न खोजिरहेका छन् त्यो प्रष्ट छैन। सम्भवत: यसले उनीहरूलाई आफ्नो पश्चात्तापका लागि सहयोग गर्छ। अथवा अहंका कारणले उनीहरू विवेकशून्य फिरौती लिने व्यक्तिभन्दा पनि आफूलाई रबिन हुडजस्ता पात्रका रूपमा हेरियोस् भन्ने चाहन्छन्।”

उनी थप्छन्, “उत्प्रेरक जे भए पनि यो एकदमै असाधारण कदम हो र मलाई लाग्छ यो पहिलो पटक फिरौती उठाउने साइबर आक्रमणकारीको समूहले आफ्नो नाफाको अंश परोपकारी संस्थालाई दान गरेको घटना हो।”

साइबर हमला

डार्कसाइड तुलनात्मक रूपमा नयाँ समूह हो। तर क्रिप्टोकरेन्सी बजारको विश्लेषणले उनीहरूले सक्रिय रूपमा पीडितहरूबाट रकम असुलिरहेको देखाउँछ।

गएको ज्यानुअरीमा ट्राभलेक्ससहितका नाम चलेका कम्पनीहरू साइबर आक्रमणको निसानामा परेका थिए। ती लक्षित आक्रमणसँग जोडिएका साइबर अपराधीहरूसँग उनीहरूको सम्बन्ध भएको हुनसक्ने प्रमाण भेटिएका छन्।

ह्याकरहरूले परोपकारी संस्थाहरूलाई रकम दिएको विषयले सुरक्षा निकायहरूलाई पनि चिन्ता थपिदिएको छ।

आक्रमणकारीहूले विश्वका ६७ वटा गैरनाफामूलक संस्थाहरूको अमेरिकामा रहेको सेवा प्रदायक द गिभिङ ब्लकमार्फत् चन्दा दिएका हुन्।

सेभ द चिल्ड्रेन, रेन फरेस्ट फाउन्डेशन र सीइज द फर्स्ट आदि संस्थाहरूलाई पनि सेवा दिने उसले आफूलाई क्रिप्टोकरेन्सीलाई स्वीकार गर्ने एक मात्र गैर नाफामूलक समाधान रूपमा अनलाइनमा चिनाएको छ।

परिचय नखुलाई गरिने दानको जटिलता उजागर

द गिभिङ ब्लकले साइबर अपराधीहरूले दिएको चन्दाबारे आफू बेखबर रहेको जनाएको छ। उसले भनेको छ, “हामी अझै पनि ती रकम वास्तवमा चोरिएका थिए कि थिएनन् भन्ने पत्ता लगाउने प्रयास गरिरहेका छौँ। यदि चोरिएको पत्ता लागे हामी त्यसलाई वास्तविक धनीसमक्ष फिर्ता गर्ने प्रक्रिया अघि बढाउनेछौँ।”

उसले उक्त रकम अपराधीहरूलाई फिर्ता गर्छ वा कुन चाहिँ पीडितलाई कसरी रकम सोधभर्ना गरिनेछ भन्ने खुलाएको छैन।

द...


डिजिटल सूक्ष्मदर्शकयन्त्रबाट खिचिएको डोरीको तस्बिर

उक्त डोरी ५०,००० वर्ष पुरानो हो र अहिलेसम्म भेटिएकोमध्ये सबैभन्दा प्राचीन हो।

वैज्ञानिक जर्नल  'साईअन्टिफिक रिपोर्ट्समा प्रकाशित एउटा अध्ययनका अनुसार अब्रि डि मारस क्षेत्रको गुफामा ढुङ्गाबाट बनेको एउटा औजारमा रूखको बोक्राबाट बनेको उक्त डोरीको टुक्रा फेला परेको थियो र उक्त डोरी तीनसूते थियो।

यसको अर्थ के हो भने नीयान्डर्टाल मानवलाई जोडी र सङ्ख्याको ज्ञान थियो।

बुनिएका रेसा कपडा, झोला, जाली र डुङ्गा बनाउने आधार हुन्।

नीयान्डर्टाल मानव झन्डै ४०,००० वर्षअघि लोप भएका थिए। उनीहरूले भोजपत्रको बोक्राबाट मोसो, चित्रकला र सिपीको माला बनाउने गरेका थिए।

उनीहरू आगो पार्न र निभाउन सक्थे तथा सुरक्षित रूपमा आवास गर्थे। उनीहरूसँग ठूला वन्यजीवको सिकार गर्ने सीप थियो र उनीहरू आफन्तको शवलाई गाड्थे।

पुरातत्त्वविद् र पुरामानवशास्त्रीले अब्रि डि मारसजस्ता स्थानमा अन्य जीवका अवशेष वा ढुङ्गे औजार मात्र फेला पारेका छन्। कुहिएर नष्ट हुने सामग्री प्राय: भेटिएको छैन।

ढुङ्गे औजार गुफाभित्र भेटिएको थियो

तर फ्रान्स, अमेरिका र स्पेनका अनुसन्धानकर्ताको टोलीले... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

झन्डै साढे दुई इन्च लामो ढुङ्गे औजारमा डोरीको टुक्रा फेला पारे।

कोनिफर जातको रूखको बोक्राको भित्री भागबाट रेसा निकालेर डोरी बनाइएको विश्वास गरिएको छ।

उक्त टुक्रा ६.२ मिलिमिटर लामो र ०.५ मिलिमिटर चौडा छ।

रेसालाई तीनवटा सूत्रमा बाटेर S आकारमा दाहिनेपट्टि घुमाइएको छ। एकचोटि घुमाएपछि ती सूत्रलाई उल्टो दिशामा बाटेर डोरी बनाइएको छ।

डोरीको टुक्रा ६.२ मिलिमिटर लामो र ०.५ मिलिमिटर चौडा छ

त्यसरी बनाइएको डोरीले नीयान्डर्टाललाई आफूवरिपरिको पारिस्थितिक प्रणाली र वनस्पतिको राम्रो ज्ञान भएको तथा तिनलाई उपयोग गर्ने क्षमता भएको देखाएको उक्त शोधमा उल्लेख गरिएको छ।

डोरी बाट्ने कामका लागि एकैचोटि धेरै र क्रमबद्ध गतिविधि आवश्यक हुन्छ।

डोरी बाट्ने क्रियाले उनीहरूमा सङ्ख्याको ज्ञान र विशेष परिस्थितिमा आवश्यक कार्यगत स्मरणशक्ति भएको देखाएको पनि उल्लेख छ।

नीयान्डर्टालका कला र प्रविधिबारे नयाँ कुराहरू थाहा हुन थालेपछि नीयान्डर्टाललाई आधुनिक मानव समान ठानेर नहेर्न कठिन हुने उक्त अध्ययनमा उल्लेख छ।


डीपीआरबारेमा भारतसँग सहमति गर्न भारत जान लागेको सरकारी टोलीले भारतीय पक्षले तयार पारेको प्रतिवेदनका बुँदा र त्यसबारे सरकारको धारणा लिन प्रधानमन्त्री र सम्बन्धित मन्त्रीसँग छलफल गरेको थियो।

यही महिना काठमाण्डूमा भएको द्वीपक्षीय छलफलमा सहमति हुन सकेको थिएन।

निर्देशन

भारतीय पक्षले प्रतिवेदनमा नेपाल असहमति जनाएको थियो।

सहमतिको थप प्रयास गर्न नेपाली विज्ञ समूह सोमबार भारत जाँदैछ।

विज्ञ समूहलाई प्रधानमन्त्री देउवाले दिएको निर्देशनबारे जानकारी दिँदै उर्जामन्त्री महेन्द्रबहादुर शाहीले भने, "कम विद्युत उत्पादन गर्ने भारतीय प्रस्ताव नमान्ने र पानीको उपयोग जसले धेरै गर्नेले लगानी पनि धेरै गर्नेमा सहमति भयो भने मात्रै डीपीआर अगाडि बढाउन भन्नु भएको छ।"

छलफलपछि विज्ञ समूहलाई केही अधिकार समेत दिइएको छ।

प्रस्ताव

सिंचाईमन्त्री संजय गौतमले भने, "केही निश्चित अधिकार दिएर उहाँहरुलाई अघि बढ्न भनेका छौँ। दुई पक्षबीच केही समस्या आएमा फेरि छलफल गर्छौँ।"

परियोजनामा नेपालले ३७ प्रतिशत र बाँकी भारतले लगानी गर्ने प्रस्ताव राख्न भनिएको बताइएको छ।

दुई दशकदेखि अड्किएको यो आयोजना निर्माण भएमा नेपालले विद्यु... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

तबाट २९ अर्ब, सिंचाईबाट साढे चार अर्ब र नदी नियन्त्रणबाट २५ लाख वार्षिक आम्दानी गर्ने अनुमान गरिएको छ।

भारतले विजुलीबाट पाउने लाभ बराबर भए पनि सिंचाई र नदी नियन्त्रणबाट दोम्बर आम्दानी गर्ने बताइन्छ।


डुटरटेले राष्ट्रपति भवनलाई अस्पतालमा बदलिदिने वाचा पनि गरेका छन्

विवादस्पद अभिव्यक्तिका लागि चिनिएका उनले राष्ट्रपति भवनलाई अस्पतालमा बदलिदिने वाचा पनि गरेका छन्।

कडा

एउटा पत्रकार सम्मेलनमा डुटरटेले मृत्युदण्डको सजायको व्यवस्था फर्काउन संसदलाई मनाउने बताए।

फिलिपिन्समा सन् २००६ मा मृत्युदण्डको सजाय खारेज भएको थियो।

तर क्रिस्टिना पालाबे जस्ता अधिकारीहरुले उनको पछिल्लो अभिव्यक्तिको विरोध गरेका छन्।

क्रिस्टिना भन्छिन्, “गरिबीको विषय कुनै पनि हिसाबले सम्बोधन गरिएको छैन। यदि गरिबले अपराध गर्छ भने त्यो गरीबि, असमानताले निम्त्याएको निराशाले हो। मृत्युदण्डको सूत्रले असमानताले भरिएको प्रणालीको समस्या समाधान गर्न सक्दैन”।

अनौठो

उनले गिरफ्तारीको प्रतिरोध गर्न खोज्ने शंकास्पद अपराधीहरुलाई गोली हान्न सुरक्षाकर्मीलाई आदेश दिने पनि उल्लेख गरे।

दक्षिणी शहर डेभाओको मेयर हुंदा अपराधविरुद्ध कडा कदम चालेकाले उनलाई कारबाही गर्ने व्यक्ति ‘द पनिसर’को नामले पनि मानिसहरु चिन्दथे।

उनको कार्यकालमा सुरक्षाकर्मीहरुले त्यहां १ हजारभन्दा बढी अपराधीलाई मारिदिएको बताइन्छ।

रक्सीमाथि प्रतिवन्ध लगाउने वाचा पनि... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

डुटरटेले गरे।

भवनहरुभित्र धूमपान गर्न नदिइनेबारे पनि उनले धारणा राखेका छन्।

अर्को अनौठो कुरा त उनले के गरेका छन् भने, मनिलास्थित राष्ट्रपति भवनलाई अस्पतालमा बदलिदिने वाचा समेत जनाएका छन्।

सबै सरकारी अधिकारीलाई विमानमा सस्तो मानिने ‘इकोनोमी क्लास’मा यात्रा गर्न आदेश दिने प्रतिवद्धता पनि उनले व्यक्त गरेका छन्।


डेङ्गी भाइरस सार्ने लामखुट्टेले प्राय: मानिसलाई दिउँसो टोक्छ

इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाले दिएको पछिल्लो विवरणअनुसार काठमाण्डूमा मात्र करिब एक दर्जन व्यक्ति उक्त रोगबाट सङ्क्रमित भएका छन्।

तर यो विवरण राजधानीका केही अस्पतालहरूबाट सङ्कलित सूचनामा मात्र आधारित भएकाले त्यो सङ्ख्या झन् बढी हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

विशेषत: उष्ण क्षेत्रमा देखा पर्ने उक्त रोग केही समययता जलवायु परिवर्तनका कारण बढ्दै गएको तापमानका कारण काठमाण्डू उपत्यका र पहाडी भूभागसहित ४५ भन्दा बढी जिल्लामा देखा परेको सरकारी अधिकारीहरू बताउँछन्।

केही हप्ताअघि पूर्वी नेपालको धरानमा डेङ्गीको प्रकोप फैलिएको थियो।

निकै प्रयास गर्दा पनि सो रोग डेङ्गी नियन्त्रण गर्न नसकिएको भन्दै प्रदेश नं १ को सरकारले जनचेतना अभिवृद्धि गर्ने मात्र नभएर दण्ड जरिवानाको प्रावधानबारे पनि छलफल गरेको थियो।

सामाजिक विकासमन्त्री जीवन घिमिरेलेका अनुसार डेङ्गी नियन्त्रण गर्न जनचेतना आवश्यक भएको र प्रदेश सरकारले त्यसतर्फ काम गरिरहेको छ।

भारतमा पनि दण्डको प्रावधान रहेको दाबी गर्दै उनले बीबीसीसँगको कुराकानीमा भने, "जनचेतना अभियानपछि ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

पनि कसैको घरमा लार्भा भेटिए दण्ड सजायको प्रावधानबारे समेत छलफल गरिरहेका छौँ।"

फैलिनुका कारण के हुन्?

इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाका अनुसार डेङ्गी रोगसम्बन्धी घटनाहरू विश्वव्यापी रूपमै बढ्दो क्रममा छ।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनले पनि डेङ्गीलाई जनस्वास्थ्यको एउटा प्रमुख चुनौती मानेको छ। संसारभरि यसको सङ्क्रमण ३० गुणाले बढिरहेको सो सङ्गठनले जनाएको छ।

काठमाण्डू उपत्यका तथा अन्य स्थानमा डेङ्गी सार्ने लामखुट्टेका दुवै प्रजाति भेटिएको डेङ्गीबारे अनुसन्धान गरेकी त्रिभुवन विश्वविद्यालय केन्द्रीय सूक्ष्मजीवविज्ञान विभागकी उपप्राध्यापक रेश्मा तुलाधर बताउँछिन्।

सुनसरी जिल्लामा एकै गाउँमा यो वर्ष मात्रै तीन हजार भन्दा बढी व्यक्तिलाई डेङ्गीको सङ्क्रमण भएको पुष्टि भएको सरकारी तथ्याङ्कले देखाउँछ।

जमेको पानीमा लामखुट्टेले फुल पार्ने र त्यसबाट विकसित लामखुट्टेले डेङ्गीको सङ्क्रमण फैलाउँछ

भर्खरै दक्षिणपूर्वी एशियासम्बन्धी मामिला हेर्ने विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको एउटा टोलीले काठमाण्डूका विभिन्न स्थानको अवलोकन गर्दा डेङ्गी रोग सार्ने लामखुट्टेको फुल र लार्भा प्रशस्त भेटिएको महाशाखा प्रमुख डाक्टर विवेक कुमार लालले जानकारी दिए।

डेङ्गी रोग फैलाउने लामखुट्टेले सफा पानीमा फुल पार्ने हुँदा मनसुन र उक्त अवधि सकिएको एक महिनासम्म उच्च जोखिम हुने विज्ञहरू बताउँछन्।

उक्त रोग दिनको समयमा टोक्ने लामखुट्टेबाट सर्ने हुँदा रातको समयमा झुल टाँगेर सुत्ने वा लामखुट्टे मार्ने धूप बाल्दैमा त्यसबाट बच्न नसकिने भुवन विश्वविद्यालयको केन्द्रीय सूक्ष्मजीवविज्ञानकी उपप्राध्यापक रेश्मा तुलाधर बताउँछिन्।

डेङ्गीको लक्षण कस्तो हुन्छ?

उच्च ज्वरो डेङ्गी रोगको प्रमुख लक्षणमध्ये एउटा हो। सुरुमा मन्द ज्वरो आउने र त्यो बढ्दै जान्छ।

केही  व्यक्तिमा हाडका जोर्नी र मांसपेसी दुख्ने, छालामा डाबर अथवा बिमिरा आउने, टाउको दुख्ने, वाकवाकी लाग्ने, बान्ता हुने एवम् आँखाको गेडी र हड्डी दुख्ने हुन्छ।

"बेहोस हुने तथा उच्च रक्तस्राव हुने जस्ता लक्षण पनि कतिपयमा देखिन्छ," डा. लालले भने।

"विश्व स्वास्थय सङ्गठनका अनुसार समयमै उपचार गरे मृत्यु दर एक प्रतिशतभन्दा कममा राख्न सकिन्छ।"

रोगबाट बच्ने के कस्ता उपाय छन्?

उपप्राध्यापक रेश्मा तुलाधरका अनुसार डेङ्गीबाट बच्न निम्न कार्य गर्न सकिन्छ:

डेङ्गी सङ्क्रमण रोक्ने मुख्य उपाय भनेको लामखुट्टे नियन्त्रण...


डेङ्गीको सङ्क्रमण फैलिएपछि विराटनगर महानगरपालिकाले पनि धुँवा उठाएर लामखुट्टे मार्ने अभियान सञ्चालन गर्न थालेको छ

झन्डै एक महिनाअघि देखिएको डेङ्गीबाट सङ्क्रमित बिरामीको सङ्ख्या घट्नुका साटो बढ्दै गएपछि समुदायमा लामखुट्टे धेरै हुने ठाउँको खोजी र तिनलाई मार्ने अभियान चलाइएको थियो।

प्रभावित क्षेत्रमा टोली खटाएर दैनिकजसो लामखुट्टे मार्ने अभियान सञ्चालन गरिए पनि त्यसको सङ्क्रमण रोकिएको छैन।

धरानमा विद्यालय, क्याम्पस तथा समुदायमा डेङ्गीबारे चेतनामूलक अभियान सञ्चालन गरिएका छन् र लामखुट्टेलाई नियन्त्रण गर्न  'फगिङ' अर्थात् कीटनाशक रसायन धुँवाजसरी उडाएर मार्ने कार्य अभियान चलाइएको छ।

डेङ्गी प्रकोप क्षेत्र

तर त्यसबाट पनि डेङ्गीको  सङ्क्रमण नघटेको अधिकारीहरू बताउँछन्।

डेङ्गी भाइरस सार्ने लामखुट्टेले मानिसहरूलाई प्राय: दिउँसो टोक्छ

धरानमा मात्रै झन्डै चार सय जनामा  डेङ्गीको सङ्क्रमण देखिएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान धरानमा बिरामीहरूको चाप थेगिनसक्नु भएको छ, अस्पतालका चिकित्सक एवम् डेङ्गी नियन्त्रण र्‍यापिड रेस्पोन्स टीमका संयोजक डा. विजयकुमार ख... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

नाल भन्छन्।

धरानमा डेङ्गीबारे जानकारी दिन विद्यार्थी र समुदायमा सचेतना अभियान चलाइए पनि प्रभावकारी नभएको अधिकारीहरू बताउँछन्

रक्तपरीक्षण गर्ने किट तथा अन्य उपकरणको समेत अभाव भएपछि शङ्का लागेर जचाउन आउनेहरूलाई सहज रूपमा सेवा उपलब्ध गराउन नसक्ने अवस्था सिर्जना भएको चिकित्सकहरूको भनाइ छ।

डेङ्गीको सङ्क्रमण नियन्त्रण हुन नसक्दा धरानलाई डेङ्गी प्रकोप क्षेत्र घोषणा गरिएको बताइएको छ।

डेङ्गीकै कारण कतिपय शिक्षण संस्थामा पठनपाठन रोकिएको छ।

जमेको पानी मुख्य कारक

डेङ्गी एडिस एजिप्टाई जातको सङ्क्रमित पोथी लामखुट्टेको टोकाइबाट सर्ने रोग हो।

मुख्यगरी जमेको पानीमा त्यस्ता लामखुट्टेले फुल पार्ने र त्यसबाट हुर्किएका लामखुट्टेको टोकाइबाट डेङ्गीको सङ्क्रमण हुने अधिकारीहरू बताउँछन्।

जमेको पानीमा लामखुट्टेले फुल पार्ने र त्यसबाट विकसित लामखुट्टेले डेङ्गीको सङ्क्रमण फैलाउँछ

जमेको तथा लामो समयसम्म भण्डारण गरेर राखिएको पानी फाल्न स्थानीय बासिन्दालाई गरिएको आग्रह प्रभावकारी कार्यान्वयन नहुँदा डेङ्गी नियन्त्रणमा कठिनाइ भएको प्रदेश नम्बर १ को स्वास्थ्य निर्देशनालय धनकुटाका निर्देशक डा. भोगेन्द्र डोटेल बताउँछन्।

डोटेलले भने, "लामो समयदेखि भण्डारण गरिएको पानी फाल्न गरिएका प्रयास प्रभावकारी नहुँदा डेङ्गीको सङ्क्रमण घट्नुको साटो दैनिक बढ्दो छ।"

तर नियन्त्रण गर्ने अरू विकल्प पनि छैन।

सरकारी अधिकारी, चिकित्सक, धरान उपमहानगरपालिका लगायतले समुदायका मानिसलाई डेङ्गीको सङ्क्रमण हुनसक्ने कारणबारे जनचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गरिए पनि खासै उपलब्धिमूलक नभएको धरान उपमहानगरपालिकाकी कार्यवाहक मेयर मञ्जु भण्डारी बताउँछिन्।

डेङ्गी भाइरस सार्ने लामखुट्टेले जमेको पानीमा फुल पार्छ

चिकित्सकहरूका अनुसार झन्डै दुई साता जमेको पानीमा डेङ्गी जातको लामखुट्टेको विकास भइसक्छ।

त्यसले कुनै बाटा वा भाँडामा राखिएको पानी कम्तीमा एक साताभित्र दुई पटक फेर्नुपर्ने हुन्छ।

धरानका अधिकांश घरमा फूलबारी बनाउने प्रचलन रहेको र कतिपय फूलका लागि प्लाष्टिक वा सिसाका बाटामा लामो समयसम्म पानी जमेका कारण पनि डेङ्गीको सङ्क्रमण फैलिएको स्वास्थ्यकर्मीहरूको धारणा छ।

पानीको अभाव

खानेपानीको राम्रो प्रबन्ध नहुँदा धरानवासीले अधिकांश समय खानेपानीको समस्या झेल्नु परिरहेको स्थानीयवासीको भनाइ छ।

मुख्यत: सुक्खा मौसममा पानीको आपूर्ति कम हुँदा स्थानीयवासी पानीको भण्डारण...


डेढ वर्षअघि सरकारले मिचाहा प्रजाति नियन्त्रणका लागि राष्ट्रिय रणनीतिको मस्यौदा तयार पारेको भए तापनि त्यो अहिले वन तथा वातावरण मन्त्रालयमै अल्झिरहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

तराईका संरक्षण क्षेत्रमा मिचाहा प्रजातिको अतिक्रमणबारे चर्चा हुन थालेको झण्डै दुई दशक पुग्न थाले तापनि यसबारे व्यवस्थित अध्ययन भने हुन सकेको छैन।

डेढ वर्षअघि सरकारले मिचाहा प्रजाति नियन्त्रणका लागि राष्ट्रिय रणनीतिको मस्यौदा तयार पारेको थियो। तर त्यो अहिले वन तथा वातावरण मन्त्रालयमै अल्झिरहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

अतिक्रमण

वनमारा अर्थात् माइकानिया माइक्रान्टाको हालीमुहाली चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज घुम्न जाने पर्यटकले समेत सहजै अनुभव गर्छन्।

वनमाराका लहराले झाँगिएको नदी तटिय क्षेत्रको घाँसे मैदान र ओसिलो भूभाग खासगरि गैंडा, हात्ती, र मृगजस्ता वनस्पतिमा निर्भर जंगली जनावरहरू बस्ने बासस्थल समेत हो।

त्यहीं मृगजस्ता चित्तल प्रजातिको शिकार गर्ने बाघहरू समेत बस्छन्।

वनमाराले उनीहरूको चरण क्षेत्र ढाकिदिएर आहाराको लागि निर्भर रहने ठाउँमा परिवर्तन ल्याईदिंदा जनावरहरूको आवतजावत र बसोवासको क्षेत्र साँघुरिँदै गएको... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

बताइन्छ। मिचाहा प्रजातिका अधिकांश वनस्पति जनावरहरूका लागि खान योग्य मानिंदैनन्।

राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषका संरक्षण विज्ञ नरेश सुवेदी भन्छन्, "मिचाहा झारकै कारणले एक सयवटा बस्न सक्ने ठाउँमा अहिले ६६ वटाभन्दा बढी जनावरहरू बस्न सक्दैनन्। गैंडा मात्र नभएर मृग प्रजातिहरूमा समेत असर परेपछि बाघको आहारामा समेत असर परेको देखिन्छ।"

'छैन अध्ययन'

वासस्थान फेरबदल गर्ने क्रममा गैंडाहरू एकआपसमा जुध्ने अवस्थाहरू समेत पाइएका छन्।

ससाना पोखरीहरूमा जलकुम्भी भनिने अर्को मिचाहा प्रजातिले समेत संकट थपिरहेको बताइन्छ।

बिउ, फूल र हाँगाबाट समेत फैलने भएकाले वनमारा निर्मुल गर्न जैविक अध्ययन आवश्यक पर्ने विज्ञहरू बताउँछन्।

त्यस्ता जैविक उपाय अन्यत्रको हुबहु सार्न नसकिने हुँदा यहीँको परिवेशमा अध्ययन गर्नुपर्ने उनीहरूको मत छ।

हालको दोधारबारे चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत वेदकुमार ढकाल भन्छन्, "काटेर, उखालेर फ्याँक्दा पनि भएन। यसबारे अध्ययन गर्नुपर्छ भन्ने कुरा उठिराखेको छ। तर अहिले नै ठ्याक्क यही उपायले काम गर्छ भन्ने हामीलाई थाहा छैन।"

भविष्य

नेपालमा लहरे वनमारा, सेतो वनमारा, तुल्सीझार, वनफाँडा, जलकुम्भीजस्ता एक दर्जनभन्दा बढी मिचाहा प्रजाति विभिन्न ठाउँमा फैलिरहेको पाइन्छन्।

यस्ता प्रजातिहरूको असर यहाँका अन्नबालीमा समेत पाइएका छन्।

वनमाराजस्ता प्रजाति केहीवर्ष अघिसम्म नारायणी नदीभन्दा पूर्वतर्फ मात्र पाइनेमा अहिले दाङसम्म पाइन थालेका छन्।

यसबारे गम्भीर कदम चाल्न ढिलो भइसकेको बताउँछन् त्रिभुवन विश्वविद्यालको केन्द्रिय वनस्पति विभागका सहप्राध्यापक भरतबाबु श्रेष्ठ, "सुरूको अवस्थामा नियन्त्रण गर्न सके मात्र काम हुन्छ। नत्र पछि जति खर्च गरेपनि यसलाई नियन्त्रण गर्न सकिन्न।"

अहिलेसम्म पश्चिम नेपालमा दुईवटा मुख्य मिचाहा प्रजाति छैनन् तर ती त्यहाँ फैलने क्रममा छन्।

यस्ता पराई मिचाहा प्रजातिसँग जुझ्न जैविक अध्ययनसँगै सर्वसाधारणमा यसको पहिचान गर्न र यताउती लैजानबाट रोक्न सचेतना जगाउन समेत आवश्यक रहेको विज्ञहरू बताउँछन्।