ग्लोबल टाईम्सलाई दिएको अन्तर्वार्तामा पाण्डेले भारतीय सञ्चारमाध्यमले नकारात्मक खबर प्रकाशित गरे पनि नेपाल र चीन सम्बन्ध सौहार्दपूर्ण रहेको बताएका थिए। पाण्डे पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री पनि हुन्।

अन्तर्वार्तामा व्यक्त उनका कतिपय अभिव्यक्तिले भारतीय सञ्चारमाध्यम र भारत सरकारको दृष्टिकोण एउटै रहेको जस्तो आशय लाग्ने भन्दै विज्ञहरूले एक राजदूतले त्यस किसिमको धारणा राख्नु गलत भएको बताएका छन्।

तर सत्तारूढ दलनिकट चीनका एक पूर्वराजदूतले अन्तर्वार्ताका अन्तर्वस्तुबारे सारमा आफूले समस्या नदेखे पनि कतिपय कुरा अन्य ढङ्गले प्रस्तुत गरेको भए राम्रो हुने प्रतिक्रिया दिएका छन्।

हालै नेपाल-चीन सीमा क्षेत्रमा पर्ने हुम्लाको नाम्खा गाउँपालिकाको भूमिमा चिनियाँ पक्षले भवनहरू बनाएको विवरण आएकै बेला राजदूत पाण्डेको यो अन्तर्वार्ता प्रकाशित भएको छ।

ती भवनहरू नेपाली भूमिमा बनेको खबर निरन्तर रूपमा भारतीय सञ्चारमाध्यमले सम्प्रेषण गरेका थिए।  त्यसप्रति चासो व्यक्त गर्दै गएको मङ्गलवार चिनियाँ दूतावासले ती भवनहरू आफ्नो भूमिमा बनेको बताएको थियो।

भवन बनेको क्षेत्रमा नेपाली टोली स्थलगत अध्ययनमा गएको भए पनि त्यसको प्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

रतिवेदन नआउँदै बुधवार नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालयले भवन चिनियाँ भूभागमा बनेको र त्यहाँबाट एक किलोमिटरवरै नेपाल-चीन सीमा रहेको उल्लेख गरेको थियो।

हुम्लानजिकै चिनियाँ भूमिमा नै आफूले भवन बनाएको चिनियाँ पक्षको भनाइ छ

हतारमा नेपाल सरकारले प्रतिक्रिया जनाएको भन्दै विपक्षी नेपाली काङ्ग्रेसले विरोध जनाइरहेको छ।

चीनमा रहेका नेपाली राजदूतले राजदूतले चीनले नभई भारतले आफ्नो देशको भूमि कब्जा गरेको धारणा राखेको खबर भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूले पनि प्रकाशित गरेका छन्।

विश्लेषकहरू के भन्छन्?

नेपाल इन्स्टिच्यूट अफ इन्टर्न्याशनल एन्ड स्ट्रटीजिक स्टडीजका निर्देशक भास्कर कोइराला सञ्चारमाध्यमलाई केन्द्रित गरेर प्रश्न गरिए पनि राजदूत पाण्डेले भारतीय सञ्चारमाध्यम र भारत सरकारलाई मिसाएर "गैरजिम्मेवार जबाफ" दिएको बताए।

उनी भन्छन्, "यो अन्तर्वार्ताले उहाँले नै भन्नुभएको मिथ्या वा पूर्वाग्रही खबरहरू त्यो भारतले नै प्रवर्धन गरिरहेको छ भन्ने बुझिन्छ। चीन र भारतबीच नै तनाव रहेको यस्तो संवेदनशील अवस्थामा स्थितिलाई सामान्य बनाउनुभन्दा नेपाललाई पनि बीचमा ल्याएर उहाँले अझ खराब बनाउनुभएको छ।"

कोइरालाका अनुसार बेइजिङमा बसेर नेपाली राजदूतले नेपाल र भारतबीचको सीमा विवादको चर्चा गर्नुले चीन र भारतबीचको असमझदारी झनै बढाएको जस्तो सङ्केत दिने उल्लेख गरे।

अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा दखल राख्ने उनी भन्छन्, "यो न नेपालको लागि राम्रो हो, न चीनको लागि राम्रो हो, न भारतको लागि राम्रो हो। हामीले यतिबेला कुनै पनि पक्ष आवेशमा आउने खालको धारणा राख्नु हुँदैन। यस्तो जटिल भू-अवस्थितिमा भएको नेपालले आफूलाई शान्ति भूमि बनाउनुपर्नेमा यो अन्तर्वार्ता त्यसको विपरीत गयो।"

भूराजनीतिक मामिलाबारे कलम चलाउने पत्रकार अखिलेश उपाध्याय भारत र चीन सम्बन्धमा राजदूत पाण्डेका जस्ता धारणाले असन्तुलन निम्त्याउने खतरा देख्छन्।

सरकारबाट स्पष्टीकरण 'आवश्यक'

उपाध्याय राजदूत पाण्डेको अभिव्यक्ति कूटनीतिक मर्यादाविपरीत रहेको धारणा राख्छन्।

गत फागुनमा चीनका लागि नेपाली राजदूतलाई फिर्ता बोलाउने निर्णय गर्दै सरकारले पूर्वपराराष्ट्रमन्त्री पाण्डेलाई नयाँ राजदूत सिफारिस गरेको थियो

चीनलाई खुसी पार्ने हिसाबमा राजदूत पाण्डेले धारणा राखेको भन्दै उनले भने, "नेपालको लागि सबैभन्दा बढी अर्थ राख्ने सम्बन्ध भनेको भारतसँगको सम्बन्ध र चीनसँगको सम्बन्ध हो। यी दुई सम्बन्धहरूलाई सन्तुलनमा...


घटनाको पाँच महिना बितिसक्दा पनि दोषी पत्ता नलागेका बेला प्रधानमन्त्री केपी ओलीले आइतवार उक्त घटनाको अनुसन्धानका लागि विदेशी अनुसन्धानकर्ता झिकाउन सक्ने अभिव्यक्ति दिए।

त्यसको प्रतिक्रियामा पूर्व प्रहरी अधिकारीहरूले अनुसन्धानको कुनै पाटोमा अन्तर्राष्ट्रिय प्राविधिकको सहयोगसम्म लिन सक्ने सुझाव सरकारलाई दिएका छन्।

निर्मला पन्त प्रकरणमा, अनुसन्धानमा खटिएका प्रहरी नै कारबाहीमा पर्नुले अन्य प्रहरी अधिकारीहरूको मनोवल खस्किन पुगेको बताउने एकजना पूर्व प्रहरीले थप अनुसन्धानको लागि अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धानकर्ता बोलाउनु राम्रो निर्णय नहुने बताएका छन्।

निर्मला हत्याः थप पाँच प्रहरी निलम्बित

एउटा पोष्टर जसले नेपाली अधिकारीहरूलाई चिढ्यायो

नेपाली सुरक्षाविद्हरूको प्रतिक्रिया के छ?

अपराध अनुसन्धान महाशाखामा लामो समय काम गरेका पूर्व प्रहरी नायव महानिरीक्षक हेमन्त मल्लले अनुसन्धानको कुनै पाटोमा सहयोगसम्म माग्नु उपयुक्त हुने बताए।

उनले भने, "यहाँको भूगोल, जनजीवन, यहाँका मानिसहरूको व्यवहारको कुरा गरौँ।  त्यो त हामी प्रहरीले नै बुझ्न सक्छौँ नि। नेतृत्व नेपाल प्रहरीलाई दिएर कुनै पाटोमा जस्तै बलात... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्कारका विज्ञलाई ल्याइयो भने अनुसन्धानमा सघाउ पुग्न सक्छ। पूर्ण रूपमा जिम्मा दिँदा त्यति ठीक नहोला।"

तीनवटा छानविन कमिटी गठन भइसक्दा पनि बलात्कारपछि हत्या गरिएकी १३ वर्षिया निर्मला पन्तका हत्यारा पत्ता नलागेपछि प्रधानमन्त्री केपी ओलीले अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धानकर्ता ल्याउने अभिव्यक्ति दिएका हुन्।

लगातारको आन्दोलनले सरकारमाथि दबाव परेको ठानिएको छ भने प्रहरीको क्षमतामाथि समेत कैयौँले प्रश्न चिह्न उठाउँदै आएका छन्।

तर विगतमा नेपाल प्रहरीले गाह्रोभन्दा गाह्रो अपराध अनुसन्धानमा सफलता पाएका प्रशस्त उदाहरणहरू रहेको भन्दै गृह मन्त्रालयका पूर्व सचिव खेमराज रेग्मी हतारिनु भन्दा संयमता अपनाउनमा जोड दिनुपर्ने बताउँछन्।

यी हुन् केपी ओली सरकारलाई 'अलोकप्रिय' तुल्याउने पाँच मुद्दाहरू

संयमता अपनाउने सुझाव किन?

उनले भने, "नहतारिन उपयुक्त हुन्छ। विदेशी विज्ञ बोलाएर यहाँको प्रहरी प्रशासनको मनोबलमा ह्रास ल्याउन उपयुक्त हुँदैन जस्तो मलाई लाग्छ।"

पाँच महिनासम्म दोषी पत्ता नलागेपछि पीडित निर्मलाको गृह जिल्लादेखि काठमाण्डूसम्मै उनका लागि न्यायको माग गर्दै आन्दोलनहरू भइरहेका छन्।

तर निरन्तरको दबावकामाझ पनि सरकारले अनुसन्धानमा ठोस् परिणाम पाउन नसकेको भन्दै यस विषयमा सडकदेखि सदनसम्म सरकारको चर्को आलोचना भइरहेको छ।

न्यायको खोजीमा निर्मलाका बुवा


घटनापछि पहिलो पटक टिप्पणी गर्दै प्योङयाङले अनुसन्धानको माग गरेको छ।

घटनाबारे पहिलो पटक टिप्पणी गर्दै प्योङ्याङले अनुसन्धानको माग गरेको छ।

अमेरिकाको सङ्घीय जाँच ब्यूरो (एफबीआई) सो घटनामा संलग्न रहेको भन्ने चर्चालाई पनि आफूले नजिकैबाट नियालेको उसले बताएको छ।

उत्तर कोरियाली नेता किम जङ-अनलाई अपदस्थ गर्न लागिपरेको छोलिमा सिभिल डिफेन्स नामक समूहले बुधवार घटनाको जिम्मेवारी लिएको थियो।

उक्त समूहले म्याड्रिडस्थित उत्तर कोरियाली दूतावासबाट कम्प्युटरहरू र डेटा लगेको र  आफूले भेटेका प्रमाण एफबीआईलाई दिएको दाबी गरेको छ।

घटनामा संलग्न मुख्य सन्दिग्धहरूको नाममा कम्तीमा दुईवटा अन्तर्राष्ट्रिय पक्राउ पुर्जी जारी भएका छन्।

के भएको थियो?

स्पेनका अधिकारीहरूका अनुसार समूहका एक व्यक्ति व्यापार मामिला हेर्ने उत्तर कोरियाली सहचारीलाई भेट्ने बहानामा दूतावास प्रवेश गरेका थिए।

उनको नाम एड्रिअन हङ चाङ भएको बताइएको छ।

आफूले उक्त अधिकारीसँग पहिले पनि भेटिसकेको र व्यावसायिक विषयमा छलफल गर्ने भन्दै उनी उत्तर कोरियाली दूतावास गएका थिए।

उनले दूतावास प्रवेश गरेलगत्तै उनका साथीहरू पनि भित्र छिरे।

उक्त... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

समूहमाथि सहचारीलाई सोधपुछ गरेको र आफूसँग मिल्न फकाउने प्रयास गरेका आरोप लगाइएको छ।

उत्तर कोरियाका सहचारीले त्यस्तो आग्रह अस्वीकार गरेपछि उनलाई बाँधेर भुइँतलामा छोडिएको थियो।

दुईतल्ले भवन भएको उत्तर कोरियाली दूतावासमा पौडी खेल्नका लागि पोखरी समेत रहेको छ र सेन्ट्रल म्याड्रिडको पश्चिमोत्तर भागमा अवस्थित छ

घटना संलग्न को हुन्?

एड्रिअनबाहेक अन्य दुई व्यक्ति पनि सो घटनामा संलग्न रहेको बताइएको छ।

उनीहरू अमेरिकी नागरिक साम र्‍यू र दक्षिण कोरियाका उ रान ली हुन्।

उनीहरूले दूतावासका कर्मचारीहरूलाई घण्टौँसम्म बन्दी बनाइएका थिए।

एक महिला झ्यालबाट भाग्न सफल भएकी थिइन् र गुहार माग्दै कराएकी थिइन्। लगत्तै छिमेकीहरूले प्रहरी बोलाएका थिए।

घटनास्थलमा प्रहरी आइपुग्दा उनीहरूलाई एड्रिअनले स्वागत गरेका थिए।

उत्तर कोरियाली नेता किमको तस्बिर अङ्कित बिल्ला भएको पहिरन लगाएका उनले दूतावासमा केही समस्या नरहेको बताएका थिए।

उक्त समूहका अधिकांश व्यक्ति दूतावासको सवारीसाधन प्रयोग गरेर भाग्न सफल भएका थिए।

एड्रिअन र अन्य केही त्यसपछि पछिल्लो भागमा रहेको प्रवेशद्वारबाट दूतावासकै गाडी प्रयोग गरेर निक्लिएका थिए।

उनीहरू चार समूहमा बाँढिएर पोर्चुगलतर्फ लागेका थिए।

किम जङ-अन उत्तर कोरियाका नेता हुन्

अमेरिकामा बस्दै आएका मेक्सिकोका नागरिक एड्रिअनले त्यसपछि एफबीआईलाई सम्पर्क गरेर आफ्नो हिसाबमा त्यस दिनको विवरण पेस गरेका थिए।

उक्त समूहबारे के थाहा छ?

फ्री जोसनको नाम बाट समेत परिचित छोलिमा सिभिल डिफेन्स (सीडीसी) उत्तर कोरियामा किम वंशको शासन अन्त्य गर्न चाहन्छ।

उक्त समूहले आफ्नो वेबसाइट र युट्युबमा राखेको एउटा भिडिओमा दूतावास घुसेका व्यक्तिमध्ये एकले उत्तर कोरियाका कम्युनिस्ट नेताहरूको तस्बिरमा पनि आक्रमण गरेको देखिन्छ।

किमका भतिजा किम ह्यान-सोललाई मकाऊबाट भगाउन सफल भएको श्रेयसँगै सीडीसीले ठूलो चर्चा पाएको थियो।

सन् २०१७ मा उत्तर कोरियाली शासक किमका सौतिनी दाजु किम जङ-नामको मलेशियाको विमानस्थलमा हत्या गरिएको थियो।

आफ्नो बुवाको हत्यापछि उत्तर कोरियाबाहिर बस्दै आएका ह्यान-सोलले आफू उत्तर कोरिया फर्कन चाहेक बताएका छन्।

उनले किमलाई 'तानाशाह' को संज्ञा दिएका छन्।

घटनाबारे स्पेनी अधिकारीहरू के भन्छन्?

स्पेनको एल पाइस पत्रिकाले अनुसन्धानलाई नजिकबाट नियालेका स्रोतलाई उद्धृत गर्दै उक्त घटनाको योजना 'सैन्य समूह'ले...


घटनामा अन्य कैयौँ घाइते भएको न्याशनल डाइरेक्टरेट अफ सेक्युरेटीले बीबीसीलाई बताएको छ।

आक्रमणकारीहरूले कारमा राखिएको बम विस्फोट गराउँदै केन्द्रमा प्रवेश गरेको र गोली चलाउन थालेको बताइएको छ।

यो अफगानिस्तानमा गुप्तचर संस्थामाथि भएको हिंसात्मक आक्रमणमध्येको एक हो।

बढ्दो आक्रमण

अफगान सेनाविरुद्ध हालैका दिनहरूमा तालिबान विद्रोहीहरूले यस्ता आक्रमण तीव्र बनाएका छन्।

कतारमा तालिबान-अमेरिका वार्ताको केही घण्टाअघि वारडेक प्रान्तमा यो आक्रमण भएको हो।

काबुलबाट ३० किलोमिटर दक्षिणपश्चिममा रहेको आक्रमणमा परेको केन्द्र सरकारको पक्षधर शक्तिको तालिमस्थल हो।

आक्रमणकारीले विस्फोटक भरिएको एउटा गाडीबाट मूलद्वारमा आक्रमण गरेपछि कम्तीमा दुईजना बन्दुकधारीले गोली चलाउन थालेका थिए।

दोस्रो गाडी पनि विस्फोट गराउन तयार राखिए पनि अफगान सैनिकहरूले आत्मघाती आक्रमणकारीहरूलाई मारिदिएर असफल बनाएको बताइएको छ।

तालिबानले अफगान सेनामाथि आक्रमण गरी १९० जना मारेको दाबी गरेको छ।

तलिबानले मर्नेहरूको सङ्ख्या बढाएर दाबी गर्ने गरेका छन्।

आक्रमणमा मारिएका धेरै जना कार बम विस्फोट हुँदा केन्द्रको भत्किएको छानाले किचिएका थिए... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:


घटनास्थलबाट प्राप्त तस्वीरहरूमा ती बालक होसमा रहेको र क्यामरामा हेरिरहेको देख्न सकिन्छ।

पपुआ न्यू गिनीसँगको सीमानजिकै रहेको एउटा पहाडी क्षेत्रमा आइतवार बिहान विमानको भग्नावशेषसँगै उनी फेला परेका हुन्।

गर्जन

स्वीट्जरल्याण्डमा निर्मित पिलाटुस विमानको उडिरहेको अवस्थामै, एउटा विमानस्थलमा अवतरण गर्नु केही बेरअघि, शनिवार दिउँसो एअर ट्राफिक कन्ट्रोलसँग सम्पर्क टुटेको थियो।

भाडामा हवाईजहाज उपलब्ध गराउने निजी कम्पनी- डिमोनिम एअर टन्ना मेरा भन्ने स्थानबाट ४० मिनेट दक्षिणतर्फ पपुआ प्रान्तमा रहेको ओक्सिबिलतर्फ उड्ने क्रममा दुर्घटनाग्रस्त भएको थियो।

सो विमानमा दुईजना चालकदलका सदस्यसहित ९ जना सवार थिए।

समाचार संस्था एएफपीका अनुसार नजिकैको गाउँका बासिन्दाले 'एउटा विस्फोटसँगै ठूलो गर्जन' सुनेका थिए।

अर्थ

दुर्घटनाको कारणबारे छानबिन थालिने अधिकारीहरूले बताएका छन्।

पुग्नका लागि निकै कठिन रहेको गाम्रीण तथा पहाडी क्षेत्र- पपुआ प्रान्तसम्म पुग्ने माध्यम नै विमानहरू हुन्।

तर तीव्र गतिमा बदलिरहेको मौसमी अवस्थाको अर्थ भनेको त्यहाँसम्म हवाई यात्रा गर्न सहज छैन।

तीन वर्षअघि त्रिगना एअरको एउटा ट्वीन... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

टर्बोप्रोप विमान पनि ओक्सिबिलनजिकै दुर्घटनाग्रस्त हुँदा ५४ जनाको ज्यान गएको थियो।


घर, जग्गा, गाडी खरिद लगायतका अनुत्पादक क्षेत्रको सट्टा राष्ट्रको प्राथमिकतामा पर्ने कृषि लगायतका क्षेत्रमा कर्जा विस्तार गर्न पनि केन्द्रीय ब्याङ्कले सुझाएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

तर ब्याङ्क तथा वित्तीय संस्थाहरूले बजारको माग अनुसार नै कर्जा प्रवाह गरिएको बताएका छन्।

वित्तीय संस्थाहरूले कर्जा लगानीमा निकै जोड दिने गर्ने प्रवृत्तिका कारण अचेल ब्याङ्कको तरलतामा चाप परेको राष्ट्र ब्याङ्कले बताउँदै आएको छ।

अनुरोध

अब कर्जा प्रवाह गर्दा उत्पादक क्षेत्रमा बढी ध्यान दिन अनुरोध गरिएको राष्ट्र ब्याङ्कका सह-प्रवक्ता राजेन्द्र पण्डितले बताए।

उनले भने, "निक्षेप अर्थात् स्रोतको संकलनभन्दा त्यसको दोब्बर हुने किसिमले कर्जा प्रवाह गर्न भएन। यसरी प्रवाहित कर्जा पनि अहिलेको देशको माग अनुसार उत्पादनशील कृषि, ऊर्जा, उद्योगका क्षेत्रमा बढी प्रवाह गर्नुपर्‍यो अनि घर, जग्गा, गाडी जस्ता क्षेत्रमा लगानी गर्न हुँदैन भन्ने राष्ट्र ब्याङ्कको अनुरोध  हो।"

ब्याङ्कहरूले चाहिँ सरकारले विकास बजेट खर्च गर्न नसकेका कारण बजारमा तरलताको अभाव देखिएको बताउने गरेका छन्।

यस्तै उत्पादक क्षेत्रमा लगानी गर्ने विषयमा... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

पनि ब्याङ्कहरूको फरक मत देखिएको छ।

विमति

ब्याङ्कर्स संघका पूर्व उपाध्यक्ष तथा वर्तमान सदस्य रत्नराज बज्राचार्यले भने, "हाम्रो अर्थतन्त्र आयातमा आधारित छ। त्यसैले आयातमा लगानी गर्छौँ र आयातमा लगानी गर्‍यौँ भन्दैमा अनुत्पादक भन्छन्। हाम्रा सबै लगानीलाई अनुत्पादक भन्न सकिँदैन।"

वित्तीय क्षेत्रले निक्षेप पुँजी तथा कर्जा अनुपात (सीसीडी रेसियो) भित्र कर्जा प्रवाह गर्न नसक्नेकाले तरलतामाथि चाप परेको कतिपय विज्ञहरू बताउँछन्।

त्यस्तै रेमिट्यान्स वृद्धिदर घट्नु र आयात उच्च अंकले बढ्नु जस्ता कारणले पनि तरलतामाथि चाप परेको उनीहरूको निष्कर्ष छ।

बेलैमा यसको दिगो समाधान नगरे यसले कर्जामा समस्या निम्त्याउन सक्ने विज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन्।


घरको अगाडि एउटा होचो पर्खाल छ, जसभित्र राम्रोसँग व्यवस्थित गरिएको बगैँचा छ।

पहिलो नजरमै, यो घर अन्य वरपरको घरभन्दा फरक देखिन्छ।

तर मुख्य ढोकाको बाहिर त्यहाँ सुरक्षाकर्मी छन्। र, बाहिर सडकमा  रहेकाहरू एउटा कालो रङ्गको महङ्गो गाडीबाट घरको निगरानी गरिरहेका छन्।

आकर्षक घर

यो मङ्ग वान्जूले भ्यानकुभरमा किनेको दुई मध्ये एउटा घर हो। मङ्ग ह्वावेइकी आर्थिक मामिलासम्बन्धी प्रमुख हुन्।

उनी डिसेम्बरमा भ्यानकुभरस्थित विमानस्थलमा पक्राउ परेकी थिइन्।

उनी पक्राउ भएसँगै चीन र क्यानडाबीचको कूटनीतिक सम्बन्ध निकै तनावपूर्ण भएको थियो।

बेइजिङ्गले वान्जू पक्राउ परेपछि प्रतिशोध साँध्न खोजेको भनेर क्यानडालाई आरोप लगाएको थियो।

यसले विश्वलाई विरलै देखिने एउटा झल्को दिएको छ: चिनियाँ सम्भ्रान्त वर्गका मानिसहरूको व्यक्तिगत जीवनबारे।

'एक शान्त र विनम्र व्यक्ति'

मङ्ग अहिले धरौटीमा छुटेकी छन्।

उनी अर्को महिना फेब्रुअरी छ तारिखमा अदालत उपस्थित हुनेछन्, जहाँ क्यानडाले उनलाई अमेरिका सुपुर्दगी गर्ने वा नगर्ने भन्ने विषयमा सुनुवाइ हुने ठानिएको छ।

अमेरिकाले इरानमाथि लगाएको प्रतिबन्धको प्रतिकूल हुने गरी टेलिक... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

मसम्बन्धी सामानहरू बेच्ने एक कम्पनीसँगको सम्बन्धलाई ढाकछोप गरेको आरोप उनीमाथि लागेको छ।

उनलाई धरौटीमा छोड्दा केही शर्तहरू तोकिएका छन्।

उनविरुद्ध ११ बजे रातीबाट बिहान छ बजेसम्म कर्फ्यू लगाइएको छ र खुट्टामा 'इलेक्ट्रोनिक ट्याग' अर्थात विद्युतीय उपकरण लगाएर निरन्तर निगरानीमा राखिएको अवस्थामा उनी त्यही खरानी रङ्गको घरमै बस्नुपरेको छ।

धरौटीमा भएका सबै खर्चहरू उनी आफैँले बेहोर्नुपर्छ।

सुरक्षाकर्मी र उनका सहकर्मीहरू मङ्ग वान्जूले क्यानडाबाट भाग्न कोसिस गर्ने छैनिन् भन्ने पक्का गर्न त्यहाँ बसेका हुन्।

तर उनीहरूले बाहिरी विश्वको आँखाबाट पनि उनलाई जोगाउने भूमिका खेलिरहेको जस्तो देखिन्छ।

"मलाई माफ गर्नुहोला, मैले तपाईँलाई यहाँभित्र प्रवेश गर्न दिनसक्दिनँ," ड्यूटीमा रहेका एक मानिसले बीबीसीलाई भने।

उनले ह्वावेइकी वित्तिय कार्यकारी मङ्ग घरमै छन् की बाहिर भन्ने पनि खुलाएनन्।

धरौटीमा रहँदा, मङ्गले भ्यानकुभरका धेरैजसो भागमा यात्रा गर्न भने अनुमति पाएकी छन्।

मङ्गले आफ्नो गोपनीयताको रक्षा गर्न निकै चाहिरहेको देखिन्छ। जब बीबीसी त्यहाँ पुग्यो, झ्यालका पर्दाहरू लागेका थिए र घरभित्र हेर्न असम्भव थियो।

तर त्यहाँ मानिसहरू बसिरहेका छन् भन्ने यदाकदा देखिने सङ्केतहरू थिए, फर्निचर बोक्ने भ्यान त्यहाँ आइपुग्यो, किनमेल गरिएका झोलाहरू भित्र लगिए र एकजना सहयोगीले प्रमुख प्रवेषद्वारमा सफा गर्न भ्याकूम लगाइन्।

मङ्ग योन्जू अन्यत्र नभइ किन भ्यानकुभरमै थुनामा परिन् भन्ने राम्रो कारण छ।

ब्रिटिश कोलुम्बियाको सर्वोच्च अदालत जसले उनको सुपुर्दगीबारे सार्वजनिक गरेको कागजातबारे सुनुवाइ गर्ने छ, उसले उनको उक्त क्षेत्रसँग सघन निकटता रहेको देखाएको छ।

उनको मुख्य घर दक्षिणी चीनको शेञ्जेन सहर हुनसक्छ तर हुवावेइकी ४६ वर्षीया प्रमुख वित्त कार्यकारी विगत १५ वर्षदेखि भ्यानकुभरमा आउनेजाने गरिरहेकी छन्।

उनी सुरुमा पर्यटकका रुपमा आइन् तर पक्कै पनि उनले मोहित पार्ने केही कुरा भ्यानकुभरमा देखिन्।

ट्रोए भ्यान भ्लाएटको टभान कम्पनी जसले धनी चिनियाँ ग्राहकका लागि भ्यानकुभरमा महङ्गा घरहरू बनाइदिन्छ उनले त्यो मोह के हुनसक्ला भनी सुझाएको छ।

"स्वच्छ हावा, हिमालहरू, स्थायी सरकार र बस्नका लागि सुन्दर ठाउँ भन्दा पनि उनीहरू आफ्ना सन्तान पश्चिमा देशमै शिक्षित होउन् भन्ने चाहन्थे," उनले भने।

त्यो मङ्ग वान्जूको विगतसँग मिल्दोजुल्दो छ। उनका तीन छोरा र एक...


घरको कामको बोझ थपिएपछि लकडाउनका बेला सुर्वना घोषलाई धेरै कठिन भयो

त्यसैले भाँडा आफैँले माझ्नुपर्छ, लुगा हातैले धोएर बाहिर सुकाउनु पर्छ अनि कुचोले घर भित्रबाहिर आफैँ सफा गर्नुपर्छ। त्योबाहेक केटाकेटी तथा वृद्धवृद्धा अनि खाँचो परेकाहरूको स्याहार आफैँ गर्नुपर्छ।

दशौँ लाख मध्यम वर्गीय परिवारहरूमा कैयन् त्यस्ता घरायसी काम गर्न पैसा तिरेर मान्छे राखिन्छ - खाना पकाउने, सफाइ गर्ने तथा बालबच्चा स्याहार गर्ने। तर जब राष्ट्रव्यापी लकडाउनका कारण ती मानिस काममा आउन सकेनन् भने के हुन्छ?

जबाफ हो घरभित्र बढ्ने झगडा र तनाव। एउटा यस्तै मामिलामा प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीलाई हस्तक्षेप गर्न आग्रह गरिएको छ।

चेन्ज डट ओआरजी नामक वेबसाइटमा प्रकाशित उक्त निवेदनमा सोधिएको छ, "के कुचोमा यो महिलाले मात्र प्रयोग गर्ने भनेर लेखिएको हुन्छ?"

"अनि वाशिङ् मेशीन वा ग्यास स्टोभमा नी? उसोभए किन अधिकांश पुरुष आफ्नो भागको घरभित्र गरिने काम गर्दैनन्!"

सो निवेदनकी लेखक सुवर्ना घोष घरबाटै कार्यालयको काम गर्दागर्दै पनि खाना पकाउने, सरसफाइ गर्ने तथा लुगा धुने काम थपिएपछि आजित भएकी थिइन्। उनी चाहन्छिन् प्रधानमन्त्रीले आफ्न... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ो आगामी सम्बोधनमा यो विषय समेटुन् र पुरुषहरूलाई घरको काम बराबरी गर्न प्रेरित गरुन्।

"यो आधारभूत प्रश्न हो। किन यसबारे पर्याप्त चर्चा भइरहेका छैनन्," उनले लेखेकी छन्।

भारतमा घरको काम महिलाले गर्नुपर्छ भन्ने मान्यता छ

व्यापक समर्थन

घोषको निवेदनमा करिब सात लाख हस्ताक्षर जुटिसकेको छ। यसले भारतभरिका घरपरिवारमा विद्यमान लैङ्गिक असमानता झल्काउँछ।

अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठनको विवरणअनुसार सन् २०१८ मा भारतका शहरी क्षेत्रमा प्रतिदिन महिलाहरूले ३१२ मिनेट घरधन्दामा बिताए। पुरुषले केवल २९ मिनेट। ग्रामीण क्षेत्रमा महिलाले २९१ मिनेट तथा पुरुषले ३२ मिनेट घरधन्दामा बिताएको पाइयो।

मुम्बईस्थित घोषको घरमा पनि अवस्था फरक थिएन। बीबीसीसँग कुरा गर्दै उनले उक्त निवेदन आफ्नै अनुभव तथा आफू वरपरका महिलाहरूको अनुभवमा आधारित छ भनिन्।

उनको घरमा पनि घरधन्दाको जिम्मा उनकै काँधमा छ। "खाना पकाउने, सरसफाइ गर्ने, लुगा धुने, कोठा मिलाउने र बाँकी सबै काम म नै गर्छु।"

उनका श्रीमान ब्याङ्कमा काम गर्छन् र घरको काम गर्न रुचि राख्दैनन्। बरु उनका किशोरकिशोरी छोरा र छोरीले कहिलेकाहीँ सघाउँछन्।

घोष एउटा परोपकारी संस्था सञ्चालन गर्छिन् जसले प्रजनन न्यायका क्षेत्रमा काम गर्छ। लकडाउनका बेला उनैमाथि बोझ थपियो।

"त्यसले कम्तीमा एप्रिल महिनामा मेरो काममा असर गर्‍यो। म निकै थाकेकी हुन्थेँ। परिवारभित्र मैले धेरैपटक गुनासो गरेँ। जब मैले गुनासो गर्थेँ उनीहरूले त्यसो भए काम नगर भन्थे," उनले भनिन्।

त्यो सुझाव मानेर उनले मे को सुरुतिर तीनदिनसम्म घरको कुनै काम गरिनन्।

"तर त्यसपछि नमाझिएका भाँडाको रास जम्मा भयो र धुनुपर्ने लुगाको थुप्रो लाग्यो," उनले बताइन्।

उनी रिसाएको थाहा पाएर उनका श्रीमान र छोराछोरीले सरसफाइ गरे।

सुवर्ना घोषकी छोराछोरी घरमा भाँडा माझ्दै

"मेरो श्रीमानले पनि सघाउन थाल्नुभयो। मलाई असर परिरहेको वहाँले बोध गर्नुभयो," उनले भनिन्। "हाम्रा पुरुषहरू पनि संस्कृती र समाजको पीडित हुन्। उनीहरूलाई घरधन्दा गर्न सिकाइँदैन। उनीहरूलाई सिकाउनु जरुरी छ।"

भारतजस्तै पितृसत्तात्मक समाजहरूमा छोरीलाई सानैदेखि घरसम्हाल्न सिकाइन्छ। जब उनीहरूले ठूलो भएपछि बाहिर काम गर्न थाल्छन् अनि उनीहरूको काँधमा दोहोरो जिम्मेवारी आइपर्छ।

"सानो हुँदा जहिले पनि मैले नै घरमा आमालाई भान्छामा सघाउँथे। मेरा भाइले आफैँ पस्केर समेत खाँदैनथे," फेसबुकमा आफ्ना अनुभव बाँड्न गरिएको...


घरपरिवार वा सार्वजनिक जीवनमा मात्र नभई बन्दी जीवनमा समेत चाडपर्वको उल्लासमा कमी भएको पाइँदैन।

नेपालका झण्डै ७४ सुधारगृहका रुपमा रहेका बन्दीगृह अर्थात जेलमा समेत विभिन्न कार्यक्रमका साथ दशैँ मनाउने तयारी पुरा भएको अधिकारीहरुले जनाएका छन्।

फूलपातीको अघिल्लो दिन कुखुराको भाले च्यापेर सुन्धारास्थित केन्द्रीय कारागारमा बन्दी जीवन बिताचरहेका आफ्ना श्रीमान भेट्न पुगेकी सिन्धुपाल्चोककी टिका गदाल निकै खुशी देखिन्थिन।

तयारी

त्यसको कारण बडादशैंका दिन श्रीमानको हातबाट कारागार पर्खालभित्रै आफु र छोराले पनि अन्य कैदीबन्दीले जस्तै टिका ग्रहण गर्ने उनको तयारी रहेको थियो।

अर्को वर्ष श्रीमानले कैद भुक्तान गरिसक्ने भएकाले बन्द पर्खालभित्र दशै मनाउन नपर्ने खुशी ब्यक्त गदै उनले भनिन्, ''पोहोर पनि यहीं आएर टिका लगाएको हो। अरु सबै परिवार आफन्त उतै गाउँतिर रमझममा हुन्छन्। मलाई दु:ख परेको छ त्यसैले म आफैले नै यसपालि पनि यहीं आएर टिका लगाउँदै छु।

२८ वर्षीया गदाल जस्तै बिहान ९-१० बजेदेखी साँझसम्ममा करिब २,००० बढीको संख्यामा कैदीबन्दीका एकाघरका आफन्त तथा नातेदारले कडा सुरक्षाबीच टिका तथा आशीर्वाद आदानप्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

रदान गर्न टिका समारोहको आयोजना गरिनेछ।

केन्द्रीय कारागारको आन्तरिक प्रशासनको संयोजन र नेपाल प्रहरीको सुरक्षा घेरामा बिहान १० बजेदेखी साँझ ५ बजेसम्म टिका थाप्नेगरी तयारी गरिएको केन्द्रीय कारागारका जेलर लिलाधर अधिकारीले बताए।

उनले भने, ''कैदीबन्दीले पनि चाडपर्वलाई राम्रैसँग मनाउन सक्नुहोस् भन्ने हिसाबले सुरक्षा व्यवस्थापनमा विशेष ध्यान दिएका छौं। दशैं खर्च भनेर प्रत्येकलाई ३०० रुपैयाँ दिईसकिएको छ। अन्य बेलामा भन्दा भेटघाट थप सहजीकरण गर्छौ।''

सरकारले प्रदान गर्ने दशैं खर्च कम भएको बताइएपनि कारागार भित्रै चारपाँचवटा खसी काट्ने तयारी रहेको कारागारमा बहिदारका रुपमा कार्यरत एकजना कैदी आईत तामाङ्गले बताए।

रमाईलो

कतिपय कैदीबन्दीका कोही पनि भेटघाट गर्न नआउने हुनाले उनीहरुलाई पनि आन्तरिक प्रशासनले टिका तथा जमरा ग्रहण गर्ने ब्यवस्था गरेको छ।

विभिन्न अपराध गरेको अभियोगमा दोषी पाइएपछि बन्दी जीवन भोगिरहेका र अदालतमा मुद्दा विचाराधीन रहेका थुनुवाका आफन्तलाई छोटो समयका लागि भेटघाट गर्न दिने चलन छ।

विगत साढे सात बर्षयता जेल जीवन बिताइरहेकी काठमाण्डू सितापाइलाकी अनिता श्रेष्ठले ६ वटा दशैं जेलभित्र मनाइसकेकी छन्।

आफ्नालागि जेलभित्रका अन्य कैदी साथीसँगको दशैं नै रमाइलो लाग्ने बताउँदै श्रेष्ठले भनिन्, ''बाहिरको संसार छोडेर भित्र बसिरहेका छौं। चाडबाडका बेला यहाँ आफ्नै माहोल हुन्छ। बाहिर रहेको हाम्रो परिवार भन्दा हामीलाई यही भित्रकै परिवार प्यारो भइसक्यो। कतिपयको परिवार चाडबाडमा समेत भेटघाट गर्न आउँदैनन्। तिनीहरुका लागि हामी नै परिवार हौं।''

हाल ७० जिल्लाका ७४ वटा कारागारहरुमा १८ हजार भन्दा बढी कैदीबन्दी रहेकोमा केन्द्रीय कारागारमामात्रै करिब २७ सय कैदीबन्दी रहेको कारागार व्यवस्थापन विभागले जनाएको छ।


घरपालुवा चरा नभए पनि मानव बस्तीमा कागको आउजाउ भएकोले मान्छेमा चिन्ता हुनु स्वाभाविक भएको चिकित्सकहरू बताउँछन्।

हुन त नेपालमा घरपालुवा हाँस, कुखुरा लगायत पशुपक्षीमा बर्ड फ्लु समयसमयमा नदेखिएको होइन, तर गैरघरपालुवा पशुपक्षीमा त्यस्तो सङ्क्रमण विरलै देखिने पशु सेवा विभागका अधिकारीहरू बताउँछन्।

पशुपक्षी रोग अन्वेषण तथा नियन्त्रण महाशाखाका अनुसार पछिल्लो समय काठमाण्डूको तारकेश्वर नगरपालिका र टोखा नगरपालिकामा बर्ड फ्लुको सङ्क्रमण देखिएका कुखुरा र कुखुराका दाना नष्ट गरिएको छ।

त्यसबाहेक ललितपुरको गोदावरी नगरपालिका-१२ र भक्तपुरको सूर्यविनायक नगरपालिका-१२ मा सङ्क्रमण देखिएका कुखुरा र कुखुराका दाना नष्ट गरिएको विभागकी उपमहानिर्देशक डा. सम्झनाकुमारी काफ्लेले बताइन्।

महाशाखाका अनुसार त्यसअघि बर्ड फ्लुको सङ्क्रमण देखिएका हेटौडा, मोरङ, सुनसरी र कास्कीका केही स्थानमा निःसङ्क्रमण कार्य गरिएको थियो।

काग मरेको घटना के हो?

करिब दुई हप्ताअघि काठमाण्डूस्थित ब्रिटिश दूतावास र नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय क्षेत्रमा भटाभट कागहरू मर्न थाले।

घटनापछि दूतावासका अधिकारी र नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालयका कर्मच... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ारीले पशु सेवा विभागमा खबर गरे।

भेटनरी अस्पताल तथा पशु सेवा विज्ञ केन्द्र ललितपुरका वरिष्ठ पशु विकास अधिकृत डा. नारायण श्रेष्ठका अनुसार तारकेश्वर र टोखा नगरपालिकाका केही वडामा निःसङ्क्रमणको काम भइरहँदा त्यो घटना भएको थियो।

उनले भने, "ब्रिटिश दूतावासमा दुई सयवटा र नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय क्षेत्रमा डेढ सयको सङ्ख्यामा काग मरेको पाइयो।"

घटनापछि मरेका कागको नमुना सङ्कलन गरी प्रयोगशालामा परीक्षण गर्दा त्यसको कारण बर्ड फ्लु नै भएको पुष्टि भएको पशु सेवा विभागकी उपमहानिर्देशक डा. काफ्लेले बताइन्।

बर्ड फ्लुको सङ्क्रमण पुष्टि भएपछि ती स्थान र वरपरका क्षेत्रमा चुना र भिर्कोन छरी निःसङ्क्रमण गरिसकिएको पशुपक्षी रोग अन्वेषण तथा नियन्त्रण महाशाखाले जनाएको छ।

कागमा किन देखिएको होला?

चिकित्सकहरूका अनुसार परेवा वा भँगेराजस्ता चरामा बर्ड फ्लुको सङ्क्रमण नभई कागमा देखिँदा मान्छेमा त्यसबारे जिज्ञासा हुनु पनि स्वाभाविक हो।

अरू चराका तुलनामा कागमा बर्ड फ्लुको भाइरस हुनुका दुई-तीनवटा सम्भावित कारण हुन सक्ने चिकित्सकहरू बताउँछन्।

विभागकी उपमहानिर्देशक डा. काफ्ले भन्छिन्, "एउटा कारण कागले मासु  खाने भएर पनि हो। बर्ड फ्लु लागेको कुखुराको मासु खाएपछि काग पनि सङ्क्रमित हुन पुग्छन्।"

भेटनरी अस्पताल तथा पशु सेवा विज्ञ केन्द्र ललितपुरका वरिष्ठ पशु विकास अधिकृत डा. श्रेष्ठ काग मरेको पछिल्लो घटनालाई त्यससँगै जोडेर हेर्छन्।

उनले भने, "कुखुरापालक कृषकले शुरूमा बर्ड फ्लुका कारण मरेका कुखुरा तारकेश्वर वा टोखा क्षेत्रमा फालेपछि त्यो खाएका कागहरूमा बर्ड फ्लु लागेको हुन सक्छ।"

नेपाल भेटनरी काउन्सिलका सदस्य डा. शिशिर भण्डारीका अनुसार मानव बस्तीमा कागको आउजाउ हुने भएकोले बर्ड फ्लु देखिएको क्षेत्रमा गएपछि तिनीहरू पनि सङ्क्रमित हुन सक्छन्।

त्यसबाहेक बसाइँसराइ गर्ने पशुपक्षीको सम्पर्कमा आउँदा पनि कागमा बर्ड फ्लु लाग्ने एउटा कारण हुन सक्ने उनी बताउँछन्।

के कागमा बर्ड फ्लु देखिनु झन् चिन्ताको विषय हो?

चिकित्सकहरू भन्छन्, चिन्ता त जुनसुकै पशुपक्षीमा बर्ड फ्लु देखिँदा हुन सक्छ।

तर घरपालुवा पशुपक्षीजस्तो कागलाई निगरानी गर्न नसकिने भएकोले झन् सचेत चाहिँ हुनुपर्छ।

डा. भण्डारी भन्छन्, "कागहरू मानव बस्तीमा समेत आउजाउ गर्ने भएकोले र सङ्क्रमित कागको सम्पर्कमा घरपालुवा पशुपक्षी आउँदा तिनीहरूमा पनि सङ्क्रमण हुन सक्ने भएकोले सजग चाहिँ...


घाइते भएका पहिलो व्यक्ति एक प्रदर्शनकारी हुन्। उनीमाथि प्रहरीले बिहान गोली चलाएको हो।

फेसबुकमा प्रत्यक्ष प्रसारण भएको भिडिओमा प्रहरी अधिकृतले बन्द गरिएको सडकमा एकजना प्रदर्शनकारीसँग भिड्नु अगाडि बन्दुक निकालेको देखिएको थियो।

अनुहार छोपेका अर्का एक प्रदर्शनकारीलाई ती अधिकृतले शरीरमा गोली प्रहार गरेका हुन्।

मुठभेड भइरहँदा प्रहरीले थप दुई गोली चलाएपनि भिडिओमा त्यो गोली कसैलाई लागे नलागेको प्रष्ट देखिँदैन।

घाइते अर्का व्यक्ति भने बेइजिङका समर्थक रहेको र उनले प्रदर्शनकारीहरूसँगको वादविवाद पछि आफैँलाई आगो लगाएको बताइएको छ।

हङ्‍कङका प्रमुख कार्यकारी क्यारी लामले सोमवार बेलुकी प्रदर्शनकारीहरूको माग पूरा नहुने बताएकी छन्।

प्रदर्शनकारीहरूले खुकुलो प्रजातन्त्र र प्रहरी उत्तरदायित्वको माग गरिरहेका छन्।

"हामी हङ्‍कङमा भइरहेको हिंसाको सकेसम्म छिटो अन्त्य गर्नका लागि समाधान खोज्न कुनै कसर बाँकी राख्ने छैनौँ," उनले भनिन्।

This Hong Kong protester's shooting was livestreamed on Facebook

अवस्था गम्भीर

गोली लागेको व्यक्तिको शल्यक्रिया भइरहेको र उनको अवस्था गम्भीर रहेको अस्पतालसम्बन्धी अधिकारीले... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

बताएका छन्।

ती अधिकारीले अरूलाई गोली लागेको आफूलाई थाहा नभएको बताए।

भिडिओमा घाइते २१ वर्षीय प्रदर्शनकारी लडेको र उनको वरपर रगत देखिएको थियो।

जून महिनामा विरोध प्रदर्शन सुरु भएयता प्रहरीले गोली चलाएको यो तेस्रो पटक हो।

पहिलो पटक अक्टोबर १ मा र दोस्रो पटक अक्टोबर ४ मा प्रहरीले गोली चलाएको थियो।

सोमवार प्रदर्शनकारीहरूले उत्तरपूर्वी क्षेत्रको साई वान होमा सडकमा अवरोध गर्ने प्रयास गरेका थिए।

हङ्‍कङभरी नै मुठभेड भएका विवरणहरू सञ्चारमाध्यमहरूमा आएका छन्। अनलाइनमा देखिएको एक भिडिओमा एउटा प्रहरीको मोटरसाइकल जानीजानी प्रदर्शनकारीहरूसँग ठोक्काएको देखिएको छ।

चाइनीज विश्वविद्यालयमा प्रदर्शनकारीहरूले ढुङ्गाले प्रहार गरेपछि प्रहरीले रबरको गोली प्रहार गरेका छन्। अन्यत्र प्रहरीले अश्रुग्यास प्रहार गरेका छन्।

प्रदर्शनकारीहरूले सडकमा अवरोध खडा गरेका कारण लामो ट्राफिक जाम देखिएको छ।

थुप्रै विश्वविद्यालयहरूले सोमवारको कक्षा रद्द गरेका छन्।

गएको शुक्रवार अश्रुग्यास प्रहारपछि विद्यार्थीहरू भाग्दै गर्दा एकजना विद्यार्थीको मृत्यु भएपछि प्रदर्शन उग्र भएको हो।


घाइते सिपाही र स्वास्थ्यकर्मीहरूलाई भेट्न वाशिङ्टनबाहिर अवस्थित वाल्टर रीड सैनिक अस्पताल जाँदा राष्ट्रपति ट्रम्पले मास्क लगाएका हुन्।

उनले भने, "म कहिल्यै मास्क लगाउने कुराको विपक्षमा थिइनँ। तर समय र ठाउँअनुसार त्यसको प्रयोग गर्नुपर्छ भन्ने मेरो विश्वास हो।"

यसअघि उनले आफूले मास्क नलगाउने बताएका थिए र डेमोक्र्याटिक प्रतिस्पर्धी जो बाइडनले लगाएकोमा उपहास गरेका थिए।

तर शनिवार उनले भने, "तपाईँ अस्पतालमा रहँदा, विशेषगरी जहाँ तपाईँ थुप्रै सैनिक र मानिसहरूसँग कुरा गरिरहनु भएको छ, मलाई लाग्छ, मास्क लगाउनु राम्रो कुरा हो।"

तर एप्रिल महिनामा अमेरिकाको सेन्टर्स फर डिजीज कन्ट्रोल एन्ड प्रेभेन्शन (सीडीसी) ले भाइरसको विस्तार रोक्ने काममा सहयोग पुर्‍याउन मानिसहरूलाई मास्क वा कपडाले मुख छोप्न सिफारिस गर्दा ट्रम्पले आफूले त्यसको अनुसरण नगर्ने संवाददाताहरूलाई बताएका थिए।

केही सञ्चारमाध्यमले राष्ट्रपतिका सल्लाहकारहरूले उनलाई सार्वजनिक स्थानमा मास्क लगाउन बारम्बार आग्रह गरेको उल्लेख गरेका थिए।

अमेरिकाको वर्तमान अवस्था के छ?

अमेरिकामा पछिल्लो २४ घण्टामा ६६,००० भन्दा बढी नयाँ सङ्क्रमित भेटिएका छ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

न्। जोन्स हप्किन्स विश्वविद्यालयले सङ्कलन गरेको तथ्याङ्कअनुसार महामारी सुरु भएदेखि अहिलेसम्म अमेरिकामा झन्डै १,३५,००० हजार मानिसको मृत्यु भएको छ।

त्यहाँ कुल सङ्क्रमितको सङ्ख्या ३२,४५,००० भन्दा बढी छ।

सार्वजनिक रूपमा मास्क लगाउन निर्देशन दिने पछिल्लो राज्य लुईजीयाना बनेको छ। त्यहाँका डेमोक्र्याटिक गभर्नर जोन बेल एड्वर्ड्सले राज्यभरिका मदिरालयहरू बन्द गर्न निर्देशन दिँदै कोठाभित्र ग्राहकलाई सेवा दिन नपाउनेगरी रेस्टुराँहरूका निम्ति कडा नियम लगाएका छन्।

ती प्रतिबन्ध र नियमहरू सोमवारबाट लागु हुनेछन्।

उक्त राज्यका रिपब्लिकन सांसदहरूले उक्त कदमको विरोध गर्ने ठानिएको छ।

मृत्युदण्ड रोकियो

छिमेकी टेक्सस राज्यमा थप उच्च सङ्क्रमण देखा परेको छ। त्यहाँ शनिवार १०,५०० नयाँ सङ्क्रमित भेटिएका छन्।

साउथ क्यारलाईनामा गभर्नरले भाइरसको विस्तार रोक्ने प्रया स्वरूप बार र रेस्टुराँहरूमा राति ११ बजेपछि मदिरा बेच्न प्रतिबन्ध लगाउने निर्देशन जारी गरेका छन्।

इन्डियानास्थित एउटा अदालतले पीडितका परिवारहरूको आग्रहमा हत्या अभियोग दोषी ठहर भएका एक व्यक्तिलाई दिन लागिएको मृत्युदण्ड हाललाई रोकिदिएको छ।

मृत्युदण्ड दिएको हेर्न चाहने पीडित परिवारका सदस्यहरूले कोरोनाभाइरसका कारण यात्रा गर्न जोखिम रहेको चिन्ता व्यक्त गरेपछि अदालतले ड्यान्यल लीलाई सोमवार दिन लागिएको मृत्युदण्ड अहिलेलाई रोकिदिएको हो।


घोषणापत्रमा भनिएझैँ जलविद्युत् उत्पादन र सडक, रेलमार्ग तथा जलमार्गको निर्माण गर्ने भनी गरिएका वाचा अनुरूप कार्यक्रम ल्याउन लागिएको उनीहरूले बताएका छन्।

तर सरकार र निजी क्षेत्रसँग पर्याप्त स्रोत नभएकाले हाललाई व्यावहारिक कार्यक्रम ल्याउनु नै उपयुक्त हुने कतिपय अर्थविद्ले सुझाएका छन्।

नेपाली राजनीतिमा लामो समयपछि दुई तिहाइ समर्थन पाएको सरकारको नीति तथा कार्यक्रम सार्वजनिक हुन लागेको हो।

रेलमार्ग

बजेटको आधार मानिने उक्त नीति तथा कार्यक्रम चुनावका बेला जनतालाई गरेका वाचा अनुरूप नै हुने प्रधानमन्त्रीका मुख्य सल्लाहाकार विष्णु रिमालले बताए।

उनले भने, "चुनावी घोषणापत्रको प्रतिबिम्ब नीति तथा कार्यक्रममा हुन्छ। पाँच वर्षमा १५ हजार मेगावाट विद्युत् निकाल्ने परिकल्पना अनुसार आउँछ, अहिलेको कृषि उत्पादन बढाउने र निर्यातको अवस्थामा पुर्‍याउने कुरा पनि हुन्छ। त्यस्तै सडक सञ्जालको विस्तार, रेलमार्ग र जलमार्गको विषय पनि नीति तथा कार्यक्रममा आउँछ।"

अर्थमन्त्री युवराज खतिवडा

चुनावका बेला आगामी १० वर्षभित्र गरिबीको रेखामुनि रहेका सबैलाई मुक्त गर्ने, आर्थिक परनिर्भरता तथा व्यापार घाटा समाप्त पार्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ने, १० वर्षमा ५० लाख पर्यटक भित्र्याउने,  सामाजिक सुरक्षा भत्ता मासिक पाँच हजार पुर्‍याउने लगायतका वाचा तत्कालीन वाम गठबन्धनले गरेको थियो।

हालै एकीकृत, नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीको संसदीय दलको पहिलो बैठकलाई शनिवार सम्बोधन गर्दै प्रधानमन्त्री केपी ओलीले समृद्धिको खाकासहितको नीति तथा कार्यक्रम आउने बताएका थिए।

सामर्थ्य

सोही बैठकमा पार्टीका अर्का अध्यक्ष प्रचण्डले ठूला परियोजना ल्याइने बताएका थिए।

तर आर्थिक अभावका कारण त्यस्ता घोषणा कार्यान्वयनमा ल्याउने सरकारको सामर्थ्य  नभएको कतिपय अर्थविद्हरू बताउँछन्।

त्यस्तैमध्येका एक पोषराज पाण्डेले भने, "चुनावी घोषणापत्रमा भएका कुराका लागि राज्यको स्रोत-साधन छ जस्तो मलाई लाग्दैन। यदि स्रोत-साधन भइहाले पनि त्यसलाई हासिल गर्न संस्थागत संरचना हामीसँग छ त भन्ने प्रश्न आउँछ।"

पदबहाली गरेको केही समयपछि अर्थमन्त्री युवराज खतिवडाले पनि सरकारको ढुकुटी रित्तिएको भन्दै श्वेतपत्र जारी गरिसकेका छन्।

यस्तो अवस्थामा चुनावका बेला गरेका ठूला वाचा कार्यान्वयन गर्न सरकारलाई ठूलै चूनौती रहेको जानकारहरू बताउँछन्।


चन्द नेतृत्वको दलले राजधानी काठमाण्डूमा आमसभा गर्दै  "निर्णायक क्रान्तिको आवश्यकता"मा जोड दिएकै दिन लीला भण्डारीले संविधान संशोधनमार्फत् सबैको माग सम्बोधन हुनसक्ने बताएकी हुन्।

एक राजनीतिक विश्लेषकले चाहिँ चन्द नेतृत्वको दलले हिंसाको बाटो रोज्नसक्ने जोखिम रहेको भन्दै चिन्ता व्यक्त गरे।

आलोचना

सरकारी वार्ता टोलीले २० भन्दा बढी असन्तुष्ट समूहहरूसँग वार्ता गरेपनि चन्द नेतृत्वको दलसँग वार्ता गर्न सकेको छैन।

सरकारी वार्ता टोलीसँग वार्तामा बस्न अस्वीकार गरिरहेको त्यो दलका केही नेता  शनिवार महासचिव नेत्रविक्रम चन्द बिना नै काठमाण्डूमा सभामा देखिए र अधिकांश समय सरकारको आलोचना गर्नमा खर्चिए।

आजै चन्दले एक विज्ञप्तीमार्फत् उनकै शब्दमा सरकारसँग जनता आजित भइसकेको भन्दै वर्तमान संसदीय व्यवस्थाप्रतिको आफ्नो असन्तुष्टि दोहोर्‍याए।

काठमाण्डुको सभामा बोल्दै सो दलका नेता खड्गबहादुर विश्वकर्माले देशमा फेरि पनि द्वन्द्व चर्किन सक्ने चेतावनी दिँदै भने, "नेताहरू रातारात अर्बपति भएका छन्। राष्ट्रघाती कदमलाई नसच्याउने हो भने नेपाली जनता आफ्नो राष्ट्रिय स्वाधीनताका लागि नेपाली जनता सबैसबै राष्ट्रिय स... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ेनामा बदलिनेछ।"

वार्ता

सार्वजनिक रूपमा कार्यक्रम गर्नुलाई कतिपयले खुला राजनीतिमा आउन खोजेको सङ्केतका रूपमा बुझे तापनि विश्वकर्माले त्यस्को स्पष्ट छनक दिएनन्।

बरू थुप्रैपटक 'एकीकृत जनक्रान्ति' शब्दावली दोहोर्‍याउँदै उनले आफ्ना पूर्वसहकर्मीहरू सुविधाभोगी भएको राष्ट्रघाती कामहरूमा फसेको बताएका थिए।

सरकारी वार्ता टोली स्थापना भएको तीन महिना पुगिसक्दा समेत वार्ताका लागि चन्दको पार्टीले रूचि देखाएको देखिँदैन।

‘कारवाही गर्नुपर्ने त प्रचण्डजीहरूलाई हो’

पक्राउ गरिएका कार्यकर्ताको रिहाइदेखि लिएर पार्टीबारे सरकारी दृष्टिकोण माग्नेजस्ता कतिपय उनीहरूका मागमा सरकार लचिलो देखिए तापनि अहिलेसम्म चन्दको दलबाटै त्यसबारे चासो नदेखाइएको बताउँछिन् सरकारी वार्ता टोलीकी एकजना सदस्य लीला भण्डारी।

"कानुनी राजमा संविधानभन्दा माथि कोही पनि छैन। वार्तामा बसेपछि संविधान असंशोधनीय विषय होइन संशोधन समेत हुन सक्ला। तर संविधानकै दायराभित्र रहेर वार्तामा बस्नुपर्छ।"

त्रास

पत्रकार युवराज घिमिरेका विचारमा द्वन्दकालीन मुद्दामा आममाफी दिने सरकारी तयारीकाबीच चन्द नेतृत्वको पार्टीले हिंसाको वैधानिकता खोजीरहेको हुन सक्छ।

"हिंसाको वैधानिकता हुन्छ भन्ने कुरा विप्लवहरूले अहिले आएर सबैभन्दा बढी बुझेका छन्। अलिकति समर्थन जुटेर सहज रूपमा सफलता प्राप्त गर्नसक्ने अवस्थामा भोलिका दिनमा उनीहरू हिंसाको बाटो रोजेर राजनीतिक परिवर्तन खोज्न समेत सक्छन्।"

एकातर्फ जबरजस्ती चन्दा असुलीको आरोप खेपिरहेको उक्त पार्टीले समय-समयमा संसदीय अभ्यासप्रतिको असन्तोष पोखिरहनु र अहिलेसम्म उनीहरूबाटै पार्टीको हैसियत समेत स्पष्ट नपारिँदा जनतामा त्रास सिर्जना भएको जानकारहरू बताउँछन्।


चन्द्रगढी विमानस्थल भद्रपुरमा अवतरण गरेका पूर्वराजा शाहलाई स्वागत गर्न सयौँको सङ्ख्यामा उनका समर्थक भेला भएका थिए।

शाहका निकटवर्तीहरूका अनुसार उनी करिब एक महिना प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको गृहनगर दमक नगरपालिकामा रहेको आफ्नो स्वामित्वमा रहेको चिया बगानमा रहनेछन्।

हिउँद सुरु भएपछि पूर्वराजा शाहले प्रायः हरेक वर्ष पूर्वी पहाडी जिल्लाहरूमा बिताउने गरेको बताइन्छ।

पूर्वराजा किन बर्सेनि झापा पुग्छन्?

गत वर्ष पनि यही बेला पूर्वराजा शाहले झापाको दमकलाई मुकाम बनाई पाँचथर र इलामको भ्रमण गरेको २०६२ सालमा उनको शासनकालमा सहायकमन्त्री रहेका टेकनारायण राजवंशीले बताए।

शाह वंशीय राजाहरू बर्सेनि दमकमा रहेको चिया बगानमा अवस्थित निवासमा आएर महिना दिन बिताउने परम्परा रहेको दमकका 'राजावादी' नेता राम थापाले बताए।

उनले भने, "कुनै वर्ष छुट्यो होला तर प्रायः बर्सेनि शाह राजाहरूको जाडोको समयमा आएर दमकमा बस्ने परम्परा नै छ।"

अर्का 'राजावादी' नेता तथा शाहको प्रत्यक्ष शासनकालमा अञ्चल प्रशासक भएका प्रजापति कोइरालाका अनुसार केही हदसम्म पूर्वराजाको भ्रमण 'राजनीतिक' पनि हो।

कोइरालाले भने, "यहाँ आएका बेला... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

आफ्ना समर्थकका कुरा सुन्ने र अब मैले के गर्नुपर्छ भनेर सोध्ने काम पनि हुन्छ। त्यो बेला हामी हाम्रा सुझाव राख्ने गर्छौँ।"

पूर्वसहायक मन्त्री राजवंशी पूर्वराजा शाह झापा आएर बस्नुका मुख्य तीन कारण भएको मान्छन्।

१. देवस्थलको भ्रमण

गत वर्ष पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाह झापा रहेका बेला इलाम, पाँचथर तथा झापाका देवस्थलको भ्रमण गरी मन्दिरहरूमा पूजाअर्चना गरेका थिए।

देवस्थलहरूमा पूजा गर्न गएका बेला उनका समर्थकहरूले उनलाई घेरा हालेर पुष्पगुच्छा दिने गर्छन्।

यस पटक शाहको भ्रमण तालिका सार्वजनिक भइनसकेकाले कुन-कुन स्थानको भ्रमण हुन्छ भनेर भन्न नसकिने शाहका निकट रहेका फणिराज पाठकले बताए।

उनले भने, "पहिला दमकलाई केन्द्र बनाएर उहाँ बस्नुहुन्छ। त्यसपछि भ्रमण तालिका बन्छ।"

राजवंशीले यस पटक संखुवासभा तथा धनकुटाका देवस्थलहरूको भ्रमण र त्यहाँका शुभचिन्तकहरूका कुरा सुन्ने योजना बनाउन आफूहरू प्रयासरत रहेको बताए।

२. समर्थकका सुझाव लिन

पूर्वराजा शाह आउँदा 'जनता'सँग प्रत्यक्ष कुराकानी गरेर उनीहरूका सुझाव लिने गरेको राजवंशीले बताए।

उनले शाहले आफ्ना कुरा भन्नुभन्दा पनि समर्थकका कुरा सुन्ने गरेको बताए।

राजवंशीले भने, "जनतासँगको सम्बन्ध सधैँ यथावत् रहोस् वा बढोस् भन्ने कामनाले जनताको कुरा सुन्न रुचाउनुहुन्छ।"

"देशको राजनीतिक वातावरणका बारेमा चासो राख्ने पनि गर्नुहुन्छ।"

३. काठमाण्डूको जाडो छल्न

पूर्वराजा शाह जाडोयाममा नै झापा आएर बस्ने गरेका छन्।

गत वर्ष पनि फागुनमा एक महिना उनी झापा बसेका थिए।

काठमाण्डूमा जाडो बढेका कारण पूर्वी तराईलाई केन्द्र बनाएर पूर्वी नेपालको भ्रमण गर्ने उनको परम्परा रहेको उनका निकटवर्तीहरूले बताएका छन्।

राजवंशी भन्छन्, "काठमाण्डूभन्दा यहाँ अलि न्यानो नै हुन्छ। त्यही भएर पनि जाडो छल्नका लागि उहाँको यता सवारी हुन्छ।"

दमकका राप्रपाका नेता राम थापाका अनुसार आफ्नो सम्पत्तिको हेरचाह तथा रेखदेखका लागि पनि पूर्वराजा दमक आएर बस्ने गरेका हुन्।


चन्द्रमा छुने यात्रा अधुरो रहेपनि चन्द्रयान-२ मिशन भारतको 'ठूलो जित' भएको प्रतिक्रियाहरू त्यहाँ व्यक्त भएका छन्।

चन्द्रयान-२ को विक्रम ल्यान्डरले चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुव छुनका लागि केही क्षण बाँकी रहँदा उक्त यानसँग भारतीय अन्तरिक्ष केन्द्र इसरोको सम्पर्क विच्छेद भएको थियो।

पल्लव बागला(विज्ञान पत्रकार) को विश्लेषण। बीबीसी हिन्दीका लागि

विक्रम ल्यान्डरबाट निराशा प्राप्त भएपनि चन्द्रयान-२ को अर्बिटर चन्द्रमाको कक्षमा आफ्नो काम गरिरहेको छ।

अर्बिटरमा कैयौँ वैज्ञानिक उपकरण जडिएका छन् जसले अहिलेसम्म काम गरिरहेका छन्।

चन्द्रमा पानीको खोजी भारतको मुख्य लक्ष्य थियो त्यो काम अर्बिटरले गरिरहेको र भविष्यमा त्यसबाट तथ्याङ्कहरू प्राप्त हुने बताइएको छ।

यो वैज्ञानिक मिशन पूरा गर्न ११ वर्ष लागेको थियो। इसरोले कहाँ कमजोरी भयो भन्ने पत्ता लगाउन कोशिश गर्नेछ र आगामी कदमबारे निर्णय लिनेछ।

इसरोको अर्को ठूलो मिशन गगनयान हुनेछ जसमा अन्तरिक्षयात्री पनि पठाउने योजना छ।

अन्तरिक्ष यानलाई के भयो भन्नेबारे प्रष्ट भइसकेको छैन तर प्रधानमन्त्री मोदीले त्यस्ता अरु पनि अवसर आउने बताए।

यदि अवतरण गर्न पा... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

एको भए भारत चन्द्रमामा पुग्ने चौथो मुलुक बन्ने थियो।

मोदीले वैज्ञानिकहरूलाई भने: "हाम्रो अन्तरिक्ष कार्यक्रममा अझ राम्रो क्षण आउन बाँकी छ। भारत तपाईँका साथमा छ।"

चन्द्रयान २ को विक्रम ल्यान्डरको सफ्ट ल्यान्डिङ र प्रज्ञान रोवरको चन्द्रमामा अवतरणको चित्रण

यसअघि भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठन (इसरो)ले चन्द्रमामा मानवरहित अन्तरिक्ष यान पुर्‍याउने चन्द्रयान-२ मिशनको एउटा यान विक्रम ल्यान्डर योजना अनुरुप अवतरणतर्फ लागिरहेका बेला सम्पर्क विच्छेद हुन पुगेको बताएको थियो।

इसरोका प्रमुख के. शिवनले भने, "चन्द्रमाको सतहको २.१ किलोमिटरसम्म सबै सामान्य थियो। तर त्यसपछि विक्रमसँग सम्पर्क विच्छेद भएको छ। तथ्याङ्कको समीक्षा भइरहेको छ।"

राति १.३० देखि २.३० को बीचमा चन्द्रमाको सतहमा अर्बिटरबाट अवतरणका लागि तयार पारिएको विक्रम ल्यान्डर नाम गरेको यान पठाइँदै थियो।

भारतीय अन्तरिक्ष वैज्ञानिकको उपलब्धि हेर्न र उनीहरूको हौसला बढाउन प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी पनि बेङ्गलुरुस्थित इसरो मुख्यालय पुगेका थिए।

अन्तिम क्षण

सबै कुरा राम्ररी अघि बढिरहेको थियो र वैज्ञानिकहरू विक्रम चन्द्रमाको सतह निकट पुग्न लागेको हर क्षणलाई पछ्याइरहेका थिए।

तर अन्तिम क्षणतिर इसरो केन्द्रमा तनावपूर्ण स्थिति बनेपछि वैज्ञानिकका मुहारमा चिन्ता प्रकट हुन थालेको देखिन्थ्यो।

केही बेरपछि इसरो अध्यक्ष प्रधानमन्त्री मोदीकहाँ गएर अवस्थाको जानकारी गराए। इसरोका पूर्व अध्यक्ष कस्तूरीरंगन र के. राधाकृष्णनले उनको काँध थपथपाएर सान्त्वना दिए।

इसरो प्रमुखले यसअघि नै चन्द्रमा सतहमा अवतरण गर्नुअघिको १५ मिनेट 'भयाक्रान्त' हुने बताएका थिए।

प्रज्ञान रोवर

त्यसको केही बेरपछि इसरोका अध्यक्षले बताए- विक्रमसँग इसरो केन्द्रको सम्पर्क विच्छेद भएको छ।

मोदीको ढाडस र प्रतिक्रिया

त्यसपछि प्रधानमन्त्री मोदी वैज्ञानिकहरूको बीचमा गए र उनीहरूको हौसला बढाउँदै उनीहरूलाई सम्बोधन गरेका थिए।

मोदीको भनाई थियो: "जीवनमा उतार चढाव आइरहन्छ। सम्पर्क विच्छेद हुँदा मैले हेरिरहेको थिएँ। तर यो कुनै सानो उपलब्धि होइन। मुलुकले तपाईँहरूमाथि गर्व गर्छ। तपाईँहरूको मेहनतले धेरै कुरा सिकाएको पनि छ…मेरो तर्फबाट तपाईँहरू सबैलाई बधाइ छ। विज्ञानले देशको र मानवजातिको ठूलो सेवा गरेको छ। यो चरणबाट हामीले धेरै कुरा सिकिरहेका छौं। हाम्रो यात्रा अगाडि पनि जारी रहनेछ। म पूर्ण रुपमा तपाईँहरूको साथमा छु।"...


चन्द्रमाको शून्यपनबाट बज ओल्ड्रिन हतप्रभ भएका थिए

नील आर्म्स्ट्रङले चन्द्रमामा पहिलो पाइला टेकेको झन्डै पाँच दशक भएको छ।

उनले त्यति बेला भनेका थिए, "यो मान्छेका लागि एउटा सानो पाइला मात्रै हो, तर मानवजातिका  लागि भने ठूलो फड्को हो।"

दुर्लभ खनिज

लगत्तै उनका सहकर्मी बज ओल्ड्रिन पनि चन्द्रमामा ओर्लिए। त्यहाँको चकमन्नताको अवलोकन गर्दै उनले भने, "भव्य शून्यता।"

यो जुलाई १९६९ को अपोलो ११ यात्राको प्रसङ्ग थियो। नासाले अन्तिम चोटि सन् १९७२ मा मानवसहित अपोलो १७ अन्तरिक्षयान चन्द्रमा पठायो। त्यसपछि भने त्यहाँ मानव पठाइएको छैन।

तर यो अवस्था चाँडै परिवर्तन हुन सक्छ।

कैयौँ कम्पनीहरूले त्यहाँको अवलोकन गर्ने र इलोक्ट्रोनिक्समा प्रयोग हुने सुन, प्ल्याटिनम र पृथ्वीमा पाइने दुर्लभ खनिजहरू छन् कि भनेर हेर्न खानी सुरु गर्ने इच्छा प्रकट गरेका छन्।

यो महिनाको सुरुतिर चीनले एउटा अन्तरिक्ष यान चाङ' इ-४ चन्द्रमामा अवतरण गरायो। यही अभियानमा चन्द्रमाको सतहमा पहिलो चोटि कपासको बीउ पनि उमारियो।

चीनले चन्द्रमा एउटा अनुसन्धान केन्द्र बनाउने सम्भावनाको खोजी गरिरहेको छ।

जापानी कम्पनी आइस्पेसले "अर्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

थ-मून ट्रान्सपोर्टेशन प्ल्याटफर्म" अर्थात् पृथ्वी-चन्द्रमा यात्रा केन्द्र निर्माण गर्ने र  "पोलार वाटर एक्सप्लोरेशन" अर्थात् ध्रुवीय पानी अन्वेषण गर्ने  योजना बनाइरहेको छ।

विभिन्न गतिविधिहरू भएका छन्। तर के ओल्ड्रिनको 'भव्य शून्यता' अविचलित राख्न  एवम्  व्यापारिक र राजनीतिक उद्देश्यबाट उत्प्रेरित भूमि तथा स्रोत हात पार्ने सङ्घर्षको सिकार हुनबाट पृथ्वीको यो प्राकृतिक उपग्रहलाई जोगाउन कुनै नियम छ?

शीतयुद्धका बेला तिनको अन्वेषण सुरु भएदेखि नै खगोलीय पिण्डहरूको सम्भावित स्वामित्वबारे चर्चा हुँदै आएको छ।

अमेरिकी अन्तरिक्ष निकाय नासाले उसको पहिलो मानवयुक्त चन्द्र लक्ष्यको योजना बनाइरहेका बेला संयुक्त राष्ट्र सङ्घले अन्तरिक्षसम्बन्धी आउटर स्पेस सन्धि तयार पारेको थियो जसलाई सन् १७६७ मा अमेरिका, सोभियत युनियन र यूके लगायतले हस्ताक्षर गरेका थिए।

त्यसमा भनिएको थियो, "अन्तरिक्षमा रहेका चन्द्रमा र अरू खगोलीय पिण्डहरूमाथि कब्जा जमाएर या अरू कुनै माध्यमबाट कसैले आफ्नो बनाउन सक्नेछैन।"

अन्तरिक्षसम्बन्धी काम गर्ने कम्पनी एल्डन एड्भाइजर्सका निर्देशक जोयन ह्वीलरले सन्धिलाई अन्तरिक्षको 'म्याग्ना कार्टा' मान्छिन्।

चन्द्रमाको दोहन

त्यसले चन्द्रमामा आर्म्स्ट्रङ या अरूले जस्तो झन्डा गाड्ने कामलाई "अर्थहीन" बनाइदिएको छ र यसमाथि कुनै कम्पनी वा व्यक्ति वा देशको स्वत: अधिकार हुने स्थितिबाट मुक्त राखेको छ।

व्यावहारिक रूपमा भन्दा चन्द्रमामा भूमिको स्वामित्व र खानी अधिकार सन् १९६९ मा खासै महत्त्व थिएन। तर प्रविधिको विकास हुँदै जाँदा भविष्यमै भए पनि फाइदाका लागि चन्द्रमाको स्रोतको दोहन हुन सक्ने देखिएको छ।

सन १९७९ मा राष्ट्र सङ्घले 'मून अग्रीमेन्ट' भनिने चन्द्रमा र अरू खगोलीय पिण्डहरूबारे अर्को सन्धि तयार पार्‍यो।

त्यसले चन्द्रमामा गरिने गतिविधि शान्तिका लागि हुनुपर्ने र कसैले स्टेशन बनाउन चाहे राष्ट्र सङ्घलाई जानकारी दिनुपर्ने व्यवस्था गर्‍यो।

सन्धिमा भनियो, "चन्द्रमा र उसको प्राकृतिक स्रोत मानवजातिको साझा सम्पदा हो" र "यस्ता स्रोतको दोहन हुने सम्भव भएमा त्यसलाई नियमन गर्न" अन्तर्राष्ट्रिय निकाय बनाउनुपर्नेछ।

तर मून एग्रीमेन्टमा अहिलेसम्म जम्मा ११ मुलुकले मात्र हस्ताक्षर गरेका छन्।  त्यसमध्ये फ्रान्स र भारत पनि छन्।

अन्तरिक्षका ठूला प्रतिस्पर्धीहरू चीन, अमेरिका र रुसले हस्ताक्षर गरेका छैनन्। यूकेले पनि गरेको...


चन्द्रयान-१ अगाडि बसेका डा. अन्नादुराई

डा. मालास्वामी अन्नादुराई अहिले जुन क्षेत्रमा छन् त्यसका लागि उनले आवश्यक शिक्षा भने पाएका थिएनन्।

यी भारतका एक उच्चकोटीका अन्तरिक्ष वैज्ञानिक हुन्- चन्द्रमा र मङ्गलग्रहमा भारतको सफल अवतरणका एक प्रमुख व्यक्ति हुन्।

विद्यालयका प्रथम तीन वर्ष उनले रूखमुनि, गाउँको मन्दिरको बरन्डामा र गाईगोठमा  बसेर पढे।

उनी उच्च प्रविधि उद्योगको पनि उच्चतम स्थानमा कसरी पुगे त?

सुरुको लक्ष्य

सानो हुँदा अन्नादुराईसँग एक जोर जुत्ता पनि थिएन। आठ वर्षको हुँदा उनको गाउँमा बिजुली आएको थियो। तर विश्व त्यसबेला द्रुत गतिमा परिवर्तन भइरहेको थियो।

नौ वर्षको उमेरमा आफ्ना सहपाठीहरूसँग अन्नादुराई

सन् १९६० ताका अमेरिका र रुसबीच अन्तरिक्षमा जाने प्रतिस्पर्धा चलिरहेको थियो।

भारतले पनि अन्तरिक्षबारे काम गर्न थाल्यो र नोभेम्बर २१, १९६३ मा पहिलो रकेट प्रक्षेपण गर्‍यो।

तर त्यो महत्त्वपूर्ण उपलब्धिको असर भारतीयहरूको जीवनमा न्यून मात्र परेको थियो।

अन्नादुराई भारतको दक्षिणी प्रदेश तामिलनाडुको कोढावाडी गाउँमा हुर्किरहेका थिए।

औद्योगिक युगभन्दा अगाडिको युगमा त्यसबेला उन... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ीजस्तै धेरै भारतीयहरूको स्वास्थ्य र शिक्षामा सीमित मात्र पहुँच थियो।

मेधावी विद्यार्थी

आर्थिक रूपमा कमजोर अवस्थाले उनको पढाइलाई कुनै असर गर्न सकेन।

उनलाई विज्ञान र गणित असाध्यै मन पर्थ्यो तर इतिहास मन पर्दैनथ्यो।

आफ्ना भाइहरूसँग अन्नादुराई (बीचमा)

उनले बीबीसीलाई भने, "मेरा बुवा भन्नुहुन्थ्यो इतिहास पढ्ने त इतिहास कसरी बनाउने भन्ने सिक्नलाई हो नि।"

उनका बाबु विद्यालयका शिक्षक थिए। उनी लुगा सिलाउने सीपबाट उनी अलिकति थप कमाइ गर्थे।

एक पटक त अन्नादुराईलाई उच्च शिक्षार्जन गर्न पठाउने कि नपठाउने पनि निश्चित थिएन।

तर कतैबाट यी बालकले जीवन परिवर्तनकारी अवसर पाए।

"म १२ वर्षको हुँदा रेडियोमा ग्रामीण विद्यार्थीका लागि सरकारी छात्रवृत्तिबारे सुनेँ। त्यसमा मैले आवेदन हालेँ।"

छात्रवृत्तिले उनको आर्थिक चिन्ता केही कम गर्‍यो र उनले नजिकैको सहरको विद्यालयमा पढ्न जान पाए।

"त्यसबेला मेरा बुवाले प्रति महिना १२० रुपैयाँ तलब पाउनुहुन्थ्यो। मैले पाएको छात्रवृत्ति वर्षको १००० रुपैयाँ थियो।"

उनले विद्यालय शिक्षा पूरा गर्दा जिल्लाकै प्रथम बन्न पुगे। प्रदेशमा उनको स्थान ३९ औँ थियो। यसले थप आर्थिक सहयोग प्राप्त गर्न उनलाई सहयोग पुर्‍यायो।

सङ्घर्ष

अन्नादुराईले इन्जिनियरिङ कलेजमा अध्ययन थाल्दा सन् १९७५ मा रुसको सहयोगमा भारतीय अन्तरिक्ष निकाले आर्यभट्ट नामको पहिलो स्याटलाइट प्रक्षेपण गर्दै थियो।

स्याटलाइटबाट तथ्याङ्कहरू प्राप्त गर्न बेङ्ग्लोरका केही शौचालयहरूलाई हतारहतार तथ्याङ्क केन्द्रमा परिवर्तन गरिएको थियो। उक्त स्याटलाइट छ  महिना काम गर्न सक्नेगरी डिजाइन गरिएको थियो। तर चार दिनमै त्यसले काम गर्न छोड्यो।

सन् १९८०को सुरुतिर अन्नादुराई

चार वर्षपछि भारतले आफ्नै देशमा बनेको स्याटलाइट पनि बोक्न सक्ने रकेट प्रक्षेपण गर्‍यो। तर त्यो पनि असफल भयो।

अन्नादुराई सन् १९८० को सुरुतिर भारतीय अन्तरिक्ष निकाय इन्डियन स्पेस रिसर्च अर्गनाइजेशन (आईएसआरओ)मा काम गर्न गए।

"हामी सामान्य भवनमा काम गरिरहेका थियौँ र हरेक चार वर्षमा स्याटलाइट प्रक्षेपण गरिरहेका थियौँ।"

तामिल मातृभाषा भएकाले अङ्ग्रेजी या हिन्दीमा संवाद गर्न उनलाई कठिनाइ भएको थियो। "कहिलेकाहीँ मेरो अङ्ग्रेजी सुनेर मानिसहरू हाँस्थे।"

उनले काम गरेको पहिलो स्याटलाइट पृथ्वीको कक्षदेखि ४०० किलोमिटर टाढा रहनेगरी डिजाइन गरिएको थियो। तर योजनाबमोजिम त्यसले काम गरेन र...


चर्किएको हिंसापश्चात् टोर वेन्स्ल्यान्डले उक्त टिप्पणी गरेका हुन्।

इजरेल तथा प्यालेस्टाइनबीच तनाव चर्किँदै गर्दा विद्रोहीहरूले इजरेली सहर तेल अभिभमा रकेट हमला गरेका छन्।

इजरेलले हवाई हमला गरेर गाजा क्षेत्रमा एउटा भवन ध्वस्त पारिदिएको बताइएको छ।

तनाव चर्किएपछि इजरेलले लोड सहरमा सङ्कटकाल घोषणा गरेको छ।

तनाव झन् बढ्दो

गाजामा एउटा भवन परिसर ध्वस्त पारिएपछि प्यालेस्टिनी विद्रोहीहरूले इजरेली सहर तेल अभिभमा १३० वटा क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको बताएका छन्।

भवनमा बसिरहेका मानिसहरू तथा स्थानीय बासिन्दालाई त्यहाँबाट अन्यत्र जान चेतावनी दिएको डेढ घण्टापछि गाजास्थित १३ तले भवनमा हमला गरिएको रोयटर्स समाचारसंस्थाले जनाएको छ।

इजरेली सेनाका अनुसार विद्रोहीहरूले यसअघि गरेका रकेट हमलाको प्रतिधोधस्वरूप उक्त भवनमा हमला गरिएको हो।

वर्षौँयता भएका यी सबैभन्दा खराब हमलाहरूमा कम्तीमा ३१ जनाको ज्यान गइसकेको बताइएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले दुवै पक्षलाई तनाव अन्त्य गर्न आह्वान गरिरहेका छन्।

विद्रोहीहरूले जेरुसलेम तथा अन्य क्षेत्रमा गरी सयौँ रकेट प्रहार गरिसकेका छन्।

इजरेली क्षेत्रमा तीन जनाको... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ज्यान गएको छ भने प्यालेस्टिनी क्षेत्रमा २८ जनाको निधन भइसकेको छ।

झडपबाट आरम्भ

इजरेली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहूले वर्षौँयता पहिलो पटक जेरुसलेममा रकेट प्रहार गरेर विद्रोही समूह हमासले लक्ष्मणरेखा नाघेको आरोप लगाएका थिए।

गाजाको नियन्त्रण गरिरहेको हमासले चाहिँ जेरुसलेमस्थित अल अक्सा मस्जिदलाई 'इजरेलको ज्यादती तथा आतङ्कबाट रक्षा गर्न' उसले कारबाही गरिरहेको बताएको छ।

उक्त स्थल मुस्लिम तथा यहुदी दुवैका निम्ति पवित्र मानिन्छ।

त्यहाँ सोमवार भएका झडपमा सयौँ घाइते भएका थिए।

गत केही दिनमा सन् २०१७ यता जेरुसलेममा सबैभन्दा खराब हिंसा भइरहेका छन्।

अधिनस्थ पूर्वी जेरुसलेमबाट यहुदी बासिन्दाले आफ्ना परिवारलाई विस्थापित गर्न खोजेको प्रति प्यालेस्टीनीहरूमा तीव्र आक्रोश फैलिएको थियो।


चर्चित राजनीतिज्ञदेखि ख्यातिप्राप्त व्यक्तित्व र सर्वसाधारण मानिसका नम्बरहरू उनीहरूको नाम लेखेर खोज्न सकिन्छ। नम्बरहरू त्यसरी सजिलै पाउन सकिने अवस्थाप्रति डेटा निगरानीकर्ताहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

अवैध रूपमा गरिने 'स्प्याम् कल'लाई रोक्ने क्षमता भएका भनिएका फोन एपहरूले नै नम्बर सङ्कलन र तिनको डेटाबेस भण्डारण गरेर राखेका छन्।

ती एपहरूले नचिनेको नम्बरबाट आएका कलहरू चिन्ने सुविधा दिन्छन्। तिनले प्रयोगकर्तालाई थाहै नदिई उनीहरूको नम्बर सङ्कलन गरेका हुन सक्छन्।

जडान गर्ने क्रममा ट्रुकलर, सिङ्क मी र सीएम सेक्युरिटी जस्ता एपले प्रयोगकर्ताहरूलाई आफ्ना फोन नम्बर अपलोड गर्न अनुरोध गर्छन्।

नम्बरको चाङ

प्रयोगकर्ताहरूलाई त्यसो गराउने क्रममा उनीहरूसँग नम्बरहरूको भण्डार बढ्दै जान्छ।

सन् २०१६ को उत्तरार्धमा एउटा एपले आफूसँग त्यसरी जम्मा पारिएका दुई अर्ब नम्बरहरू भएको र अर्कोले आफूले एक अर्ब नम्बरहरू जम्मा पारिसकेको दाबी गरेका थिए।

नम्बरहरू लेखेर ती कसका हुन् भनेर खोज्न सकिन्छ। तर नाम लेखेर त्यो व्यक्तिको नम्बर खोज्ने सुविधा दिइएको छैन। त्यस्तो खोजी एपको वेब्साइटमा गएर पनि गर्न सकिन्छ।
... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

फ्याक्ट्वायर नामक अनुसन्धानात्मक पत्रकारिता गर्ने एक संस्थाले यो विषयलाई बाहिर ल्याएको छ। उसले हङ्कङका प्रमुख सांसदहरूका नम्बरहरू ती एपमा फेला पारेको थियो।

बीबीसीले गरेको अनुसन्धानको क्रममा यूकेका पूर्वप्रधानमन्त्री डेभिड क्यामरन, लेबर नेता जेरेमी कोर्बिन, यातायात मन्त्री क्रस ग्रेलिङ, ओलिम्पक डाइभर टम डेली र सङ्गीत निर्माता पिट वाटर्म्यानका नम्बरहरू ती एपमा उपलब्ध भएको फेला परे।

खोजी सुरु गर्नु अघि नै बीबीसीसँग उनीहरूका नम्बर थिए। हङ्कङस्थित फ्याक्ट्वायरसँग सांसदका नम्बरहरू थिए। अधिकांश नम्बरहरू फोन प्रयोगकर्ताको जानकारीविनै सङ्ग्रृहीत भएको पाइयो।

हामीले ट्रेन्ड माइक्रोका सुरक्षा अनुसन्धानकर्ता रिक फर्गुसनको नम्बरपनि ट्रुकलरमा भेट्टायौँ।

ट्रुकलर स्वीडेनमा अवस्थित छ। फर्गुसनलका अनुसार उनले त्यो एप प्रयोग गरेका थिएनन् र आफ्नो नम्बर उसले लिन पाउने कुनै सहमति भएको थिएन।

'छक्याउने'

उनले त्यो एप एकदमै छक्याउने खालको भएको बताउँदै त्यसको सञ्चालकले डेटा सुरक्षासम्बन्धी नियमहरू मिचेको हुनसक्ने बताए।

उनले भने, "कुनै पनि डेटा वा तथ्याङ्क कुनै निश्चित वा तोकिएको र वैध प्रयोजनका लागि मात्र सङ्कलन गर्न सकिन्छ।  र, त्यसलाई आवश्यक परेको भन्दा लामो समयसम्म राख्न मिल्दैन। तथ्याङ्क जोसँग सँग सम्बन्धित छ उसको स्वीकृतिमा मात्र सङ्ग्रह गर्न सकिन्छ।"

त्यसमाथि अहिले डेटाको सुरक्षाको विषयमा पनि चिन्ताहरू व्यक्त भइरहेका छन्।

सन् २०१३मा ट्रुकलरले साइबर हमलामा आफ्नो डेटा चोरी भएको तर संवेदनशील विवरण नचुहिएको बताएको थियो।

ट्रुकलरले बीबीसीलाई बताएअनुसार उसले प्रयोकर्ताका तथ्याङ्क सुरक्षित रूपमा स्वीडेनमा सङ्ग्रह गरिएको छ। कुनै बाह्य सङ्घसंस्थालाई त्यो विवरण नदिइएको बताउँदै उसले एउटा वक्तव्यमा भनेको छ, "ट्रुकलरले स्वीडेन वा पूरै ईयूमा डेटा सुरक्षासम्बन्धी कानुनविरुद्ध काम गरेको छैन।"

सेकुरिटी ब्लगर ग्राहम क्ललीको नम्बर पनि एउटा एपमा पुगिसकेको छ।

उनको विचारमा सबै व्यक्ति आफ्ना के कस्ता जानकारी वा डेटा अरूलाई उपलब्ध गराउने हो भन्ने विषयमा निकै चनाखो हुन आवश्यक छ।

जोखिम

"यदि तपाईँ आफ्नो एड्रेस्बुक अप्लोड गर्दै हुनुहुन्छ भने तपाईँले आफ्नोमात्रै होइन त्यो एड्रेस्बुकमा भएका सबैको गोपनीयतालाई जोखिममा पार्दै हुनुहुन्छ।"

अधिकांश एपहरूले आफ्ना शर्तहरूमा प्रयोकर्तालाई नम्बरधनीहरूको अनुमति लिएर मात्रै उनीहरूका नम्बर साट्न...


चाँग इ-४ यानको नमुना

त्यसैले यो चिनियाँ अभियानले उक्त रहस्यमयी क्षेत्रबारे अनुसन्धान गर्ने अवसर दिएको छ।

हामीले सधैँ देख्ने चन्द्रमाको रूपभन्दा पृथ्वीबाट कहिल्यै नदेखिने उक्त भाग निकै फरक छ। सो भागको सतह बढ्ता बाक्लो छ र त्यहाँ धेरै खाल्डाखुल्डी छन्।

चाँग-इ ४ यानले चन्द्रमाको दक्षिणी गोलार्धको छेउतिर रहेको १८० किलोमिटर क्षेत्रफलको भन कार्मान नामक क्रेटर वा खाल्डोमा अवतरण गरेको बताइएको छ।

उक्त क्रेटर चन्द्रमाको अझ ठूलो खाल्डो रहेको दक्षिणी ध्रुवको एट्केन बेसिनकै क्षेत्रमा पर्छ।

चन्द्रमाको ‘टाढाको भागमा’ के गर्दैछ चीनको यान

सो बेसिन चन्द्रमाको सबभन्दा पुरानो, सबभन्दा ठूलो र गहिरो क्रेटर हो जुन अर्बौँ वर्ष पहिले कुनै क्षुद्रग्रह ठोक्किएपछि बनेको भन्ठानिन्छ।

त्यस्तो क्षुद्रग्रह करिब पाँच सय किलोमिटर लम्बाइको भएको ठानिन्छ र त्यसको ठक्करका कारण चन्द्रमाको बाह्य सतहलाई छेडेर म्यान्टलसम्म प्रहारको प्रभाव परेको मानिन्छ।

चाँग-इ अभियानको एउटा प्रमुख उद्देश्य भनेको अझै सतहमाथि रहेको हुन सक्ने सो म्यान्टलका केही भागको अनुसन्धान गर्नु पनि हो। त्यसले चन्द्रमाको भित्री संरचना र इतिहासबारे ज्ञ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ान दिन सक्छ।

उक्त यानले आफ्नो प्यानोरामिक क्यामेराको प्रयोग गरेर वरपरका स्थानको पहिचान गर्नेछ। साथै उसले भीएनआइएस नामक स्पेक्ट्रोमिटरको प्रयोग गरेर क्रेटरको सतहमा रहेका खनिज पदार्थबारे अध्ययन गर्नेछ।

खगोलशास्त्रको रिक्तता भर्ने

लामो समयदेखि चन्द्रमाको टाढाको भागलाई रेडियो खगोलशास्त्रको - खासगरी न्यून फ्रिक्वेन्सी ब्यान्डबारे - एक खास विधाको प्रयोग गर्न उत्तम स्थल मानिएको छ। किनभने त्यो क्षेत्र पृथ्वीबाट पैदा हुने रेडियो तरङ्गको कोलाहलबाट जोगिएको छ।

दश मेगाहर्जभन्दा कम फ्रिक्वेन्सी ब्यान्डका रेडियोखगोलशास्त्रीय अवलोकन पृथ्वीबाट गर्न सकिँदैन। मानवसिर्जित रेडियो इन्टर्फेरेन्स तथा अन्य प्राकृतिक कारणले गर्दा पृथ्वीबाट त्यो सम्भव छैन।

चाँग-इ ४ यानले लो फ्रिक्वेन्सी स्पेक्ट्रोमिटर नामक उपकरण पनि बोकेको छ जसले न्यून फ्रिक्वेन्सी रेडियो अवलोकन गर्न सक्छ।

न्यून फ्रिक्वेन्सीमा 'रेडियो स्काई' को नक्साङ्कन गर्नु तथा सूर्यको व्यहार अध्ययन गर्नु पनि उक्त अभियानको लक्ष्य छ।

चन्द्रमाको टाढाको भागको पहिलो पटक प्राप्त तस्बिर

सन् २०१६ मा बोल्दै चिनियाँ अन्तरिक्ष निकायका लिउ तोङ्जीले भनेका थिए, "चन्द्रमाको टाढाको भाग पृथ्वीबाट उत्पन्न हुने इलेक्ट्रोम्याग्नेटिक इन्टर्फेरेन्सबाट जोगिएको हुँदा सो स्थान अन्तरिक्षको वातावरण, सूर्यबाट पैदा हुने सोलार बर्स्ट तथा अन्तरिक्षका परका भागहरूबारे सोधखोज गर्न उत्तम स्थान हो।"

चन्द्रमाको विकिरण

कैयौँ अन्तरिक्ष निकायहरू निकट भविष्यमा मानवलाई चन्द्रमामा उतार्न चाहन्छन्। र उनीहरूलाई त्यहाँ धेरै समय पनि राख्न चाहन्छन्।

त्यसैले चन्द्रमामा विकिरणका सम्भाव्य जोखिमबारे जानकारी हुनु महत्त्वपूर्ण छ।

पृथ्वीमा त उसको वरपर रहेको बाक्लो वायुमण्डल र शक्तिशाली चुम्बकीय क्षेत्रले अन्तरिक्ष तथा सूर्यबाट आउने हानिकारक हुनसक्ने कस्मिक प्रकाश जस्ता तत्त्वबाट जोगाउँछ।

तर चन्द्रमामा पुगेका अन्तरिक्ष यात्रुलाई त्यस्तो सुरक्षा उपलब्ध हुँदैन। प्रकाशको गतिमा आइपुग्ने त्यस्ता तत्वले उनीहरूको स्वास्थ्यमा प्रभाव पार्न सक्छ।

जर्मन अनुसन्धानकर्ताहरूले उपलब्ध गराएको लुनार ल्यान्डर न्युट्रोन्स तथा डोजिमेट्री (एलएनडी) प्रयोगले चन्द्रमामा विकिरणको अवस्थाबारे थप बुझ्न सघाउनेछ।

त्यसले भविष्यका अन्तरिक्ष अभियानलाई सहयोग पुग्नेछ।

यो पनि पढ्नुहोस्


चाँदीले निर्मित पाँचवटा ईँटा ३२ सेकेन्डभित्र मन्दिरको जगमा राखिसक्नुपर्नेछ।

त्यसरी आधारशिला राख्ने शुभमुहूर्त दिउँसो १२ बजेर १५ मिनेट १५ सेकेन्डमा निस्किएको बताइएको छ।

सङ्क्रमणको त्रासका माझ तयारी

भारतमा अहिले कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणको महामारी तीव्र गतिमा फैलिरहेको छ।

केन्द्रीय गृहमन्त्री तथा प्रधानमन्त्री मोदीका निकट सहयोगी अमित शाह स्वयं सङ्क्रमित भएर अस्पताल भर्ना भएका छन्।

सत्ताधारी भारतीय जनता पार्टीका कैयौँ वरिष्ठ अधिकारी, एक पुजारी तथा कैयौँ प्रहरी पनि सङ्क्रमित भएका छन्। तर मन्दिरको शिलान्यास गर्ने योजना पूर्ववत् कार्यान्वयन हुने बताइएको छ।

रामको जन्मभूमि मानिएको उक्त ठाउँमा राम मन्दिरको निर्माण हिन्दू राष्ट्रवादी दल भारतीय जनता पार्टीको एक प्रमुख निर्वाचन वाचा रहँदै आएको छ।

सन् १९९२ मा उक्त स्थलमा रहेको प्राचीन बाबरी मस्जिद भत्काइएपछि हिन्दू-मुस्लिम दङ्गा हुँदा हजारौँ मानिसको ज्यान गएको थियो। त्यसयता भारतीय जनता पार्टी तीनचोटि सत्तामा पुगिसकेको छ।

अदालतको फैसलाले खोलेको ढोका

गत वर्ष नोभेम्बर ९ मा भारतको सर्वोच्च अदालतले अयोध्याको विवादित स्थलमा राम मन्दिर बनाउन बाटो खोल्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ने फैसला गरेपछि त्यहाँ भव्य मन्दिर निर्माणका योजनाले थप गति लिएको थियो।

अयोध्यालाई हिन्दूहरू मर्यादा पुरुषोत्तम रामको जन्मभूमि ठान्छन्।

अदालतले बाबरी मस्जिदको गुम्बज भएको स्थान हिन्दू पक्षलाई दिइने फैसला सुनाएको थियो।

सन् १९९२ मा मस्जिद भत्काइएको एक दशकपछि यसअघि सन् २००२ मा उक्त विवाद इलाहाबाद उच्च अदालतमा दर्ता भएको थियो।

त्यसको आठ वर्षपछि सेप्टेम्बर २०१० मा त्यसबारे एउटा फैसला आएको थियो जसअनुसार विवादित २.७७ एकड जमिनलाई बराबर तीन भागमा बाँडेर मुस्लिम समुदाय, हिन्दू समुदाय र हिन्दू सन्न्यासीहरूको एउटा सम्प्रदाय निर्मोही अखडालाई दिनुपर्ने आदेश दिइएको थियो।

तर हिन्दू र मुस्लिम दुवै समूहले त्यसविरुद्ध सर्वोच्चमा पुनरावेदन गरेपछि सन् २०११ मा त्यो आदेशलाई खारेज गरिएको थियो।

विवादको मूल कारण

उक्त स्थानमा सन् १५२८ मा मुगल सम्राट बाबरको आदेशमा बनेको मानिने एउटा मस्जिद थियो जसको नाम बाबरी मस्जिद रह्यो।

सन् १९९२ मा हिन्दूहरूको भिडले सो मस्जिद भत्काइदिएको थियो।

त्यतिखेर भारतीय जनता पार्टीका तत्कालीन वरिष्ठ नेता लालकृष्ण आडवाणीलगायतले राम रथयात्राको आयोजन गरेका थिए।

त्यसपछि भएको साम्प्रदायिक दङ्गामा कम्तीमा दुई हजार मानिसको मृत्यु भएको थियो।

बाबरी मस्जिद मुस्लिम आक्रमणकारीद्वारा नष्ट गरिएको हिन्दू मन्दिरको भग्नावशेषमा बनाइएको हो भन्ने धेरै हिन्दूहरूको विश्वास छ।

भारतीय जनता पार्टी तथा उसको निकट रहेको राष्ट्रिय स्वयंसेवक सङ्घले सो स्थानमा राम मन्दिर बनाउने पटकपटक उद्घोष गर्दै आएका थिए।

गत वर्षको सर्वोच्चको फैसलापश्चात् त्यहाँ भव्य राम मन्दिर निर्माणको नक्सा बनाउन थालिएको थियो।

यस्तो छ मुख्य घटनाक्रम: कहिले के भयो?

सन् १५२८: अयोध्यामा हिन्दूहरूले भगवान् रामको जन्मस्थान रहेको भनेको स्थानमा मस्जिदको निर्माण।

सन् १८५३: सो स्थानमा पहिलो पटक धार्मिक हिंसा भएका विवरण।

सन् १८५९: औपनिवेशकालीन ब्रिटिश शासकहरूद्वारा तारबार निर्माण। भित्री स्थलमा मुस्लिमलाई प्रार्थना अनि बाहिरी भेगमा हिन्दूलाई पूजा गर्न स्वीकृति दिनेगरी व्यवस्थापन।

सन् १९४९: मस्जिदभित्र भगवान् रामका मूर्तिहरू देखा पर्छन्। हिन्दूहरूले ती मूर्ति राखिदिएको आशङ्काका माझ मुस्लिमद्वारा विरोध। दुवै पक्षद्वारा अदालतमा मुद्दा। सरकारले उक्त स्थान विवादित भन्दै ढोका बन्द गरिदिन्छ।

सन् १९८४: विश्व हिन्दू परिषद्को अगुवाइमा हिन्दूहरूले भगवान् रामको...


चाडपर्वका बेला विभिन्न खाले अपराधका घटना बढ्नुका साथै खाद्य वस्तुमा मिसावट र दैनिक उपभोग्य वस्तुको भाउ अस्वभाविक रूपमा बढाइने गरेकाले त्यसलाई रोक्न विशेष संयन्त्रहरू बनाइएको उनीहरूको भनाइ छ।

अधिकारीहरूका अनुसार, चाडपर्वका बेला आउने नागरिकका गुनासालाई सम्बोधन गर्न तत्कालै परिचालन हुनसक्ने गरी विशेष टोलीहरू समेत बनाइएको छ।

प्रहरी अधिकारीहरूका अनुसार चाडपर्वका बेला झै-झगडा, चोरी, ठगी, लुटपाट र जुवातास खेलाउने लगायतका अपराध बढ्ने गर्छन्।

अपराध

अरू बेलाको तुलनामा सवारी दुर्घटना धेरै हुन्छ भने सीमा क्षेत्रमा तस्करी बढ्छ।

यस्ता गतिविधि नियन्त्रणका लागि स्थानीय तहसम्म विशेष सुरक्षा योजना लागु भइरहेको प्रहरी प्रवक्ता शैलेश थापा क्षेत्रीले बताए।

उनले भने, "दशैँ, तिहार र छठ पर्वलाई लक्षित गरेर स्थानीयस्तरमा विशेष सुरक्षा योजना बनाएका छौँ र ती सुरक्षा योजनाहरू क्रमश: कार्यान्वयन गर्दै जानेछौँ।"

क्षेत्रीले सवारी व्यवस्थापन र यातायातमा ठगी रोक्न ट्राफिक प्रहरीले छुट्टै विशेष योजना बनाएको जानकारी दिए।

खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागकी उप महानिर्देशक मतिना जोशी-वैद्य

प्रहरीका अनुसा... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

र चाडपर्वका बेला २० देखि २५ प्रतिशतसम्म सवारी दुर्घटना बढ्छ भने जुवातास खेलाउने क्रम ४० देखि ५० प्रतिशले बढी हुन्छ।

चाडपर्वलाई लक्षित गरेर ठाउँठाउँमा थप प्रहरी पोस्ट खडा गरिएको र सादा पोशाकमा प्रहरी खटाइएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

उजुरी

यसैगरी चार्डपर्वका बेला बढ्ने मिसावट र ठगी नियन्त्रण गर्न अन्य निकायले पनि विशेष अनुगमन अघि बढाएको जनाएका छन्।

 खानेकुरामा मिसावट गर्नेलाई कारबाही गर्न खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागले विशेष टोली नै बनाएको महानिर्देशक सञ्जीवकुमार कर्णले बताए।

उनले भने, "र्‍यापिड रेस्पोन्स टिम गठन गरेका छौ। कुनै स्थानबाट खाद्य वस्तुको सन्दर्भमा उजुरी आयो भने तुरुन्त त्यो टिम परिचालन गर्छौ।"

यसैगरी वाणिज्य आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभागले चाडपर्वलाई लक्षित गर्दै विशेष अनुगमन गर्ने जनाएको छ।

विभागका महानिर्देशक योगेन्द्र गौचनले जिल्ला प्रशासन कार्यालयहरूसँगको समन्वयमा यस्तो अनुगमन अघि बढाइने जानकारी दिए।

उनले भने, "राजमार्ग, होटल व्यवसाय, मिठाइ पसल, तरकारी र खाद्यान्नमा विशेष टोली परिचालन हुन्छ।"

सरकारी अधिकारीहरूले विशेष सुरक्षा र अनुगमन कार्य अघि बढेको बताइरहँदा आलोचक र उपभोक्ता अधिकारकर्मीले भने तिनलाई 'मौसमी योजना' भन्दै आलोचना गर्ने गरेका छन्।


चाडवाडमा मसला, खाद्य सामग्रीसँगै मिठाई, फलफूल र माला जस्ता अति आवश्यक ठानिने वस्तुको बजार भाउ अत्यधिक महँगो हुने उपभोक्ताहरू बताउँछन्।

त्यसका लागि सरकारी अनुगमन तीव्र पारिएको जनाइएको छ।

उपभोक्ता अधिकारवादीहरूले भने तिहारका सामग्रीहरूमा मूल्यवृद्धि हुनुमा व्यापारीहरू बीचको आपसी मिलेमतो र त्यसमा सरकारको बेवास्ता मुख्य कारण रहेको आरोप लगाएका छन्।

नजिकिँदै गरेको चाड तिहारसँगै मसला, खाद्य सामग्री तथा मिठाई, फलफूल र माला जस्ता अति आवश्यक ठानिने वस्तुको बजार भाउ अत्यधिक महँगो भएको गुनासो उपभोक्ताहरूले गरिरहेका छन्।

'दशैँ, छठका बेला विशेष अनुगमन टोली'

भक्तपुरमा पाला बनाउने चटारो

मूल्यवृद्धि

मसलाजन्य सामग्रीहरूको खुद्रामूल्यमा प्रतिकिलो ७ सय रुपैयाँसम्म वृद्धि भएको पाइएको उपभोक्ता अधिकारवादीहरूले बताएका छन्।

उनीहरू भन्छन् सीमित व्यापारीको मिलेमतो र त्यसमा सरकारी बेवास्ता नै मूल्यवृद्धिको कारण हो।

उपभोक्ता हित संरक्षण मञ्चका अध्यक्ष ज्योति बानियाँ भन्छन्, "अत्यधिक रूपले मूल्यवृद्धि हुनुमा सरकार, व्यापारी, आयातकर्ताको गलत नाता सम्बन्ध नै हो।"

उनका अनुसार चाडबाडका बेलामा मात्र उच्च ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

माग हुने सामग्री र त्यसको आपूर्तिबीच असन्तुलन हुने हुँदा व्यापारीहरूले बढी नाफाको अवसर छोप्ने गर्छन्।

अनुगमन

यद्यपी बजार अनुगमन गरी अनियमिततालाई नियन्त्रण गर्ने जिम्मा पाएको वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता हित संरक्षण विभागले नियम विपरित काम गर्ने व्यापारीहरूलाई तत्काल कार्यक्षेत्रमै कारबाही गर्ने जनाएको छ।

उक्त विभागका महानिर्देशक योगेन्द्र गौचनले भने, "१० वटा टोली उपत्यका भित्र र बाहिर परिचालन गर्ने हाम्रो कार्ययोजना हो। त्यसभित्र मिठाइदेखि माला र मसलाजन्य सामग्री छन्। हामीले नयाँ ऐनअनुसार कार्यक्षेत्रमा नै तत्काल जरिवाना गराउँछौँ। अनुगमन यही शुक्रवार वा आइतवारबाट सुरु हुन्छ।"

तरकारी, फलफूल जस्ता सामग्री हेर्ने निकाय कृषि विभाग; खसी, बोका मासुजन्य विषय हेर्ने पशु विभाग जस्तै सम्बन्धित फरक फरक सामग्रीको मूल्य निर्धारण र नियन्त्रण गर्ने छुट्टाछुट्टै नियामक सरकारी निकायहरू छन्।

ती निकायहरू सकृय नहुञ्जेल मौसमी अनुगमनले मात्र उपभोक्ता ठगिने क्रम नरोकिने उपभोक्ता अधिकारवादीहरू बताउँछन्।


चार दिनयता भएका सरकार विरोधी प्रदर्शनपछि पहिलो पटक प्रतिक्रिया दिँदै उनले तोडफोड वा सामाजिक अमनचयनमा खलल पुर्‍याउने कुनै पनि प्रयास सरकारका लागि सह्य नहुने चेतावनी दिए।

उनले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्धहरू अहिले इरानमा देखिएका समस्याको कारक भएको बताए।

सरकार विरोधी प्रदर्शनहरू राजधानी तेहरानबाहेक अन्यत्र पनि फैलिरहेका छन्।

आन्दोलन

सन् २००९ मा भएका विशाल र्‍यालीयताकै सबैभन्दा ठूला विरोधका कार्यक्रमहरू हाल इरानमा भइरहेका छन्।

कतिपय शहरहरूमा झडप भइरहेको छ र इरानले आन्दोलनका लागि प्रयोग भएको भन्दै सामाजिक सञ्जालहरूमाथि प्रतिबन्ध लगाएको छ।

अमनचयन कायम राख्न टेलिग्राम र इन्स्टाग्राम जस्ता एप्सहरूमाथि अस्थायी प्रतिबन्ध लगाइएको सरकारी सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्।

इरानमा मोबाइल फोन एपमाथि नियन्त्रण

देशको उत्तरपूर्वबाट शुरु भएको आन्दोलनमा आर्थिक कठिनाइ र मूल्य वृद्धिसम्बन्धी मागहरू समावेश थिए।

तर धेरै ठाउँमा यसले राजनीतिक रंग लिएको छ र आन्दोलनकारीहरूले देशका सर्वोच्च नेता अयातुल्लाह अली खामेनी, राष्ट्रपति रुहानी र इरानको हस्तक्षेपकारी क्षेत्रीय नीतिको विरोधमा नाराबाजी गर्दै आएका छन्।

आलो... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

चना

आफ्नो पछिल्लो ट्विटर सन्देशमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले अन्तत: इरानीहरू बुद्धिमान् बन्दै गएको र आफ्ना सम्पत्ति र पैसा चोरी गरी आतंकवादलाई बढावा दिन खर्च गरिएको थाहा पाएको बताएका थिए।

आन्दोलन शुरु भएयता पहिलो पटक प्रतिक्रिया दिँदै राष्ट्रपति रुहानीले ट्रम्पको आलोचना गरे।

उनले अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्प 'शिरदेखि पाउसम्मै' इरानको शत्रु रहेको बताए।

बीबीसी पर्सियनका कसरा नाजी भन्छन्, हाल प्रदर्शनहरू साना शहरमा फैलिरहेका छन् र यो क्रम बढ्न सक्ने देखिन्छ।

उनका अनुसार आन्दोलन नेतृत्वविहीन छ किनभने इरानमा विपक्षी नेताहरूलाई या त मौन बनाइएको छ या निर्वासनमा पठाइएको छ।


चार लाख रुपैयाFको माला लगाएका सरिता खत्रीको जोडी

जाजरकोटको नलगाड नगरपालिका, खगेनकोटका खत्री भन्छन्, "परिवारको इज्जत र सम्मानको लागि छोरीज्वाइँलाई लाखौँ रुपैयाँको माला लगाइदिए।"

जाजरकोटमा मात्र होइन, कर्णाली प्रदेशका विभिन्न गाउँबस्तीमा विवाह गरेर बिदाइ गर्ने बेला बेहुलाबेहुलीलाई नोटको माला लगाउने चलन बढ्दै गएको छ।

कतिपयले भने देखाउनको लागि ऋण सापट गरेर धेरै पैसाको माला लगाइदिने प्रतिस्पर्धाले समाजमा विकृति निम्त्याएको बताउने गर्छन्।

अनौठो प्रतिस्पर्धा

दुबोको मालाको सट्टा माइती पक्षले छोरीज्वाइँलाई ४०-५० हजारदेखि चार-पाँच लाख रुपैयाँसम्मको माला लगाइदिने र दाइजोमा थप रकम बाकसमा दिने चलन छ।

छोराले थातथलो अर्थात घरजग्गा प्राप्त गर्ने र छोरीको हकमा आउने सम्पत्तिको हिसाबले चार लाख नगद र पाँच तोला सुन दिएको खत्री बताउँछन्।

पछिल्लो समय जाजरकोट, कालिकोट, रुकुम, जुम्ला, सुर्खेत र सल्यान जिल्लाका गाउँबस्तीमा यो चलन बढ्दै गएपछि धेरैले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

यो चलनले समाजमा धनी र गरिबबीच विभेद पैदा गदै आर्थिक अवस्था कमजोर भएका वर्गको आत्मसम्मानमा चोट पुर्याउने उनीहरुको तर्क छ।

एक ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

लाख रुपैयाँको माला लगाएको नवीन रावलको जोडी

ऋणको भारी

सामाजिक कार्यकर्ता सुशीला सिंह भन्छिन्, "देखासिकी गर्दा आर्थिक अवस्था कमजोर हुनेहरू छोरीबहिनीको विवाह गर्दा ऋणमा डुबेका छन् त्यसैले यो चलन हटाउनु पर्छ।"

सिंह मालाको बहानामा पैसा दिने चलनले घरेलु हिंसालाई मलजल र परिवारमा कलह सृजना गरेको बताउँछिन्।

उनी भन्छिन्, "छोरीबहिनीलाई राम्रो विद्यालय र कलेज पढाएर आफ्नो खुट्टामा उभिने बनाउनुपर्छ भन्ने सोच कसैको छैन।"

कालिकोटको शुभकालिका गाउँपालिकाकी यशोदा आचार्य पैसाको माला बनाएर दिने चलनले धेरै बावुआमालाई समस्यामा पार्ने गरेको बताउँछिन्।

गाउँमा इज्जतको चिन्ता

आचार्य भन्छिन्, "हुने खानेले त सजिलै दिन्छन् तर नहुनेले ऋणको भारी बोक्नुको विकल्प छैन।"

चारपाँच वर्षदेखि गाउँघरमा भित्रिएको विवाहमा पैसाको माला लगाउने चलनले दाइजो प्रथाको झल्को दिने गरेको कतिपय बताउँछन्।

असी वर्षीय समाजसेवी चन्द्रबहादुर रावल भन्छन्: "पहिला यस्तो चलन थिएन। टीकाटालो गर्ने बेला दक्षिणाको रूपमा थोरै पैसा दिन्थे।"

"घर गरेर खान सजिलो होस् भनेर आफ्नो गच्छे अनुसार छोरीबहिनीलाई घरायसी प्रयोगका सामान वा घरपालुवा जनावर दिएर माइतीले बिदा गर्थे।"

रावलले थप्छन्: "अहिले त छोरीबहिनीलाई बिदाइ गर्दा पैसाको माला लगाएन भने गाउँभरी गिल्ला हुनु चिन्ताको विषय हो।"

बेहुली लिएर घर फर्कदै गरेका कालिकोटे जन्ती

"पैसा हैन, शिक्षा"

जाजरकोटकी अस्मिता विक माला लगाउने बहानामा पैसा दिने चलनले छोरीबहिनीको विवाह गर्न गरिबलाई खेत बेच्नु पर्ने अवस्था आएको बताउँछिन्।

विक भन्छिन्: "मान्छेलाई पैसाले कहिल्यै पुग्दैन। छोरीबहिनीलाई पैसाभन्दा पनि राम्रो शिक्षा दिएर आफ्नै खुट्टामा उभिने सक्ने बनाए उनीहरु जीवनभर सुखी र खुशी रहन सक्छन्।"

निकै खर्चालु हुँदै गएकोले यस्तो चलन रोक्नुपर्छ भनेर बारम्बार आवाज उठाएपनि कसैले नसुनेको उनी गुनासो गर्छिन्।

भर्खरै विवाह गरेका दुलाह दुलही भने, पैसा दिनु राम्रो नभए पनि गाउँघरमा चलेको प्रचलनलाई स्वीकार गर्नुको विकल्प नभएको बताउँछन् ।

रहर कि बाध्यता

कतिपय अभिभावक भने छोराछोरी दुवै बराबरी भएकोले पुर्खौली सम्पत्ति समानरूपमा बाँड्नुपर्ने बताउँछन्।

छोरीको सम्पत्ति विवाहमा दिँदा अप्ठ्यारो मान्नु नपर्ने उनीहरुको तर्क छ।

उनीहरू मान्छन् कि यसले छोरीबहिनीको मनोबल उच्च बनाउँछ।

तर प्रतिस्पर्धा गर्नको लागि नभइ गच्छे अनुसार छोरीबहिनीलाई...


चारमध्ये झन्डै एक जनामा ज्वरो आउने, टाउको दुख्ने, वाकवाक लाग्ने र थकान हुने समस्या देखियो।

तर त्यस्ता समस्याहरू औसतमा एक दिन मात्र कायम रहे।

जेडओई कोभिड सिम्प्टम स्टडी एपमा संलग्न अनुसन्धानकर्ताहरूले खोप लिने मानिसमा क्लिनिकल परीक्षणका बेलाभन्दा कम दुष्प्रभाव देखा परेको विवरण सङ्कलन गरेका छन्।

गत वर्षको अन्त्यतिरदेखि मानिसहरूको खोपमा विश्वास बढेको देखिएको छ। सर्वेक्षणमा सहभागी ५,००० जनामध्ये ८० प्रतिशत मानिसले खोपहरू सुरक्षित र  प्रभावकारी भएको विश्वास व्यक्त गरेका छन्।

उक्त सर्वेक्षण यूकेको न्याश्नल इन्स्टिट्यूट अफ हेल्थ रिसर्चसँगको सहकार्यमा गरिएको हो। पहिलाको भन्दा दुईगुना मानिसले यथाशक्य चाँडो खोप लिन पाए हुन्थ्यो भनेका छन्।

तर आफूलाई अक्सफर्ड-आस्ट्राजेनेकाकै खोप चाहिन्छ भन्ने मानिसको सङ्ख्या घटेको छ।

खोप लिएको आठ दिनपछि आफूमा देखिएका लक्षणहरू एपमा दर्ता गरेका ६,२७,३८३ जना मानिसबाट सङ्कलित विवरणको जेडओईका शोधकर्ताहरूले अध्ययन गरेका थिए।

खोपको दुष्प्रभाव र त्यसको अर्थ

फाइजरको खोप लिने ७० प्रतिशत मानिसमा सुईले घोचेको ठाउँमा केही प्रतिक्रिया भएको देखियो। तिनमा पीडा हु... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ने, छुँदा दुख्ने, रातो हुने वा सुनिने समस्या देखा पर्‍यो।

तर आस्ट्राजेनेका खोप लिएकामध्ये ६० प्रतिशत मानिसमा मात्रै त्यस्तो प्रभाव परेको पाइयो।

तर सुई लगाएको ठाउँमा बाहेक शरीरका अन्य अङ्गमा देखा परेका प्रभावहरूको प्रवृत्ति भने ठिक विपरीत थियो।

आस्ट्राजेनेका खोप लगाएका ३४ प्रतिशत मानिसमा टाउको दुख्ने, थकाइ लाग्ने वा जाडो हुने जस्ता प्रभाव देखियो। तर फाइजर खोपको पहिलो मात्रा लिँदा १४ प्रतिशत र दोस्रो मात्रा लिँदा २२ प्रतिशतमा मात्र त्यस्ता प्रभावहरू देखा परे।

यी दुष्प्रभावमध्ये टाउको दुख्ने समस्या धेरै जनामा देखियो।

'सामान्य र छोटो अवधिका लागि'

अध्ययनको नेतृत्व गरेका किङ्स कलेज लन्डनका वैज्ञानिक प्रा. टिम स्पेक्टरका अनुसार परिणामबाट मानिसहरू खोपको दुष्प्रभाव "प्रायः सामान्य र छोटो अवधिका लागि मात्र" हुन्छन् भनेर ढुक्क हुन सक्छन्।

तर उमेर र लिङ्ग तथा अन्य कुराका आधारमा मानिसहरूमा कोरोनाभाइरसले जस्तै खोपले पनि विभिन्न  किसिमका प्रभावहरू देखाएको उनले बताए।

यो अध्ययनमा आस्ट्राजेनेका खोपको दोस्रो मात्रा लिएपछि उत्पन्न हुने प्रभावबारे अध्ययन गरिएको छैन। अध्ययनका बेला मार्च १० सम्म दोस्रो मात्रा वितरण हुन थालिसकेको थिएन।

भारतको महामारी किन पूरा विश्वका लागि चिन्ताको विषय


चारवटा प्रदेशमा मेडिकल कलेज खोल्ने प्रक्रिया थालिएकोमा दुईवटा प्रदेशमा जग्गा समेत खोज्न सकिएको छैन।

ती चारवटै कलेज एउटै प्रतिष्ठानको रूपमा सञ्चालन गर्न मन्त्रिपरिषद्‌मा प्रस्ताव लगिएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

डा. गोविन्द केसीले चिकित्साशिक्षा खासगरी मेडिकल कलेजका सङ्ख्या, वितरण र गुणस्तरबारे समेत माग राख्दै अनशन जारी राखेका छन्।

समन्वय

सरकारी मेडिकल कलेज भएका प्रदेश नं. १, ३ र गण्डकीलाई प्राथमिकतामा नराखी बाँकी चार प्रदेशमा मेडिकल कलेज खोल्ने प्रक्रिया सरकारले थालेको थियो।

जसमा प्रदेश नं. २ मा महोत्तरीको बर्दिबास, प्रदेश ५ मा बुटबल, कर्णाली प्रदेशमा सुर्खेत, र प्रदेश नं. ७ मा कैलाली छानिएको छ।

तर दुईवटा प्रदेशमा जग्गा खोज्ने काम बाँकी रहेको शिक्षा मन्त्रालयका सहसचिव हरि लम्सालले बताए।

उनले भने, "बुटवलमा जग्गा प्राप्तिको काम अघि बढिसकेको छ। महोत्तरी र सुर्खेतमा जग्गा खोज्ने क्रममै छौँ। त्यसका लागि भूमिसुधार र कृषि मन्त्रालयसँग समन्वय भइरहेको छ।"

प्रदेश नं. ७ मा भने निर्माणाधीन गेटा मेडिकल कलेज अर्को वर्षसम्ममा सञ्चालनमा ल्याउन सकिने सो प्रदेशका शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्र ह... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ेर्ने मन्त्री दीर्घ स्वराजले बताए।

"आगामी शैक्षिक सत्रदेखि पढाई सुरु गर्ने गरी तयारी भइरहेको छ। काम द्रुत गतिमा अगाडि बढेको छ।"

सङ्घीय सरकार मातहत सञ्चालन हुने भनिएका यी कलेज स्थापनाका लागि सरकारले आर्थिक वर्ष २०७३/७४ देखि नै बजेट छुट्याउँदै आएको छ।

स्वीकृति

हाल रहेका स्थास्थ्य प्रतिष्ठानहरू छुट्टाछुट्टै ऐनअन्तर्गत सञ्चालित भइरहेकोमा प्रस्तावित चारवटै मेडिकल कलेज भने एउटै ऐन अन्तर्गत सञ्चालन गर्ने प्रक्रिया अघि बढेको बताइएको छ।

त्यसका लागि एकीकृत स्वास्थ्य शिक्षा प्रतिष्ठान खोल्ने प्रक्रिया स्वीकृतिका लागि मन्त्रिपरिषद्‌मा प्रस्ताव लगिसकिएको सहसचिव लम्सालले बताए।

"एकीकृत स्वरूपको अवधारणापत्र बनाएर त्यसलाई कानुन मन्त्रालयबाट सहमति लिइसक्यौँ। अर्थ मन्त्रालयबाट स्वीकृति लिएर अहिले त्यो मन्त्रिपरिषद्‌मा लैजान स्वीकृत भइसकेको छ।"

'मनमोहन मेडिकल कलेज चलाएरै छाड्छौं'

अनशनरत डा. केसीका मागमध्ये सातवटै प्रदेशमा सरकारी स्वामित्वको मेडिकल कलेज स्थापना गरिनु पनि एक हो।

निजी क्षेत्रका डेढ दर्जन मेडिकल कलेज भए पनि ती सहरकेन्द्रित र नाफामुखी रहेको आरोप लाग्दै आएको छ।

नेपालमा प्रदेश नं. १ मा बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान, प्रदेश नं. ३ को ललितपुरमा पाटन स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान र गण्डकी प्रदेशमा पोखरा स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान सञ्चालनमा छन्।

त्यसबाहेक प्रदेश नं. ६ अन्तर्गत जुम्लामा कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान छ। यी कलेजहरूको स्तरोन्नति गर्ने सरकारी योजनामा उल्लेख छ।


चारवटा बेवारिसे लगेजमा रहेका ती कछुवाहरू यदि बजारमा विक्रि गरिएका भए तिनीहरूको मूल्य झण्डै ८७ हजार अमेरिकी डलर जति हुन्थ्यो।

प्रहरीको विश्वासमा अवैध रूपमा कछुवा बोकेर ल्याउनेहरूले वन्यजन्तुको गैरकानुनी कारोबारका दोषीले कडा दण्ड सजाय भोग्नुपर्ला भन्ने डरले तस्करहरूले ती कछुवाहरू राखिएको झोला त्यतिकै छाडेर भागेको हुनुपर्छ।

ती तस्करहरू पक्राउ परेमा तिनीहरूले दुई वर्षको जेल सजाय भोग्नुका साथै र दुई लाख फिलिपीनी पेसो जरिवाना तिर्नुपर्ने हुनसक्छ।

रातो सूची

आइतवार मनिलाको निनोइ अक्विनो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको आगमन क्षेत्रमा चारवटा बेवारिसे झोलामा विभिन्न प्रजातिका ती १५२९ वटा कछुवाहरू फेला पारिएको थियो।

तिनमा सुल्काटा टर्टोइसेस् प्रजातिको कछुवा पनि छ जसलाई आइयुसिएनले लोपोन्मुख जीवजन्तुको रातो सूचीमा राखेको छ।

फिलिपिन्सको भन्सार ब्यूरोले जनाए अनुसार ती कछुवाहरू हंगकंगबाट आएका एकजना फिलिपिनो यात्रुले छाडेर गएका हुन्।

ती कछुवाहरूलाई देशको वन्यजन्तु तस्करी निगरानी एकाइलाई हस्तान्तरण गरिएको छ।

एशियाका विभिन्न देशमा कछुवालाई घरमा पाल्ने गरिन्छ भने कतै कतै परम्परागत औषधि बनाउन पन... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ि कछुवाको प्रयोग हुन्छ। कतै भने कछुवालाई विशेष परिकारका रूपमा खाने पनि गरिन्छ।

कछुवाको मासुले कतै कतै यौनवर्द्धकका रूपमा काम गर्ने विश्वास गरिन्छ भन् कछुवाको हड्डीको धुलोलाई औषधिमा प्रयोग गरिन्छ।

गत हप्ता सुंगुरको जस्तो थुतुनो भएको ३३ सय कछुवा डुङ्गामार्फत् मलेशियामा तस्करी गरिएको थियो। र मलेशियाको जल परिवहन निकायले त्यसलाई रोकेको थियो।


चालु आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासिक (एप्रिल देखि जुन महिना)मा भारतको कुल गार्हस्थ्य  उत्पादन (जीडीपी) २३.९ प्रतिशतले घटेको छ।

बीबीसी हिन्दीका अनुसार पछिल्लो ४० वर्षमा भारत पहिलो पटक आर्थिक मन्दीको चपेटामा पर्ने देखिएको छ।

तर अर्थतन्त्रका ज्ञाताहरूले भने केही क्षेत्रमा प्रभाव पर्ने भए पनि नेपालको अर्थतन्त्र निर्यातमुखी नरहेका कारण धेरै ठूलो समस्या नपर्ने बताएका छन्।

भारतीय बजारमा वस्तु तथा सेवाको मागमा गिरावट आएको अवस्थामा बजार मूल्य स्थिर रहने वा नबढ्ने सम्भावना उच्च रहेकाले पनि नेपाल धेरै चिन्तित हुनुपर्ने अवस्था नरहेको उनीहरू बताउँछन्।

तर श्रम बजारमा पर्न सक्ने प्रभाव र भारतीय मुद्रासँग नेपाली मुद्राको सटहीदर स्थिर हुने भएकाले भारतीय मुद्रा कमजोर भएको अवस्थामा भने नेपाली अर्थतन्त्रमा पनि असर पर्न सक्ने उनीहरूको भनाइ छ।

मूलतः खानी, निर्माण, आतिथ्य उद्योग र उत्पादनशील उद्योगमा आन्तरिक बजारको माग घटेका कारण भारतीय अर्थतन्त्रमा सङ्कुचन देखिएको भूतपूर्व अर्थसचिव रामेश्वर खनाल बताउँछन्।

तर भारतबाट हुने निर्यात यथावत् रहेको अवस्थामा नेपाललाई तत्काल असर नपर्ने उनको धारणा छ।

कोरोन... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ाभाइरस महामारीका कारण नेपालको अर्थतन्त्र पनि प्रभावित भएको छ

भारतीय उत्पादनको मूल्य वृद्धि हुने सम्भावना न्यून रहनु र पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य नबढ्नु नेपालका लागि सकारात्मक पक्ष रहने उनको भनाइ छ।

नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घका वरिष्ठ उपाध्यक्ष शेखर गोल्छा नेपालको अर्थतन्त्र भारतभन्दा फरक रहेका कारण धेरै समस्या नपर्ने बताउँछन्।

नेपालको कुल गार्हस्थ्य  उत्पादनमा कृषि र सेवा क्षेत्रको योगदान उल्लेख्य रहेको र कृषिमा धेरै प्रभाव नपरेका कारण पनि नेपाललाई धेरै समस्या नपर्ने उनको तर्क छ।

"पछिल्लो त्रैमासिकमा १० देखि १५ प्रतिशत जीडीपी गुमाउने अवस्था देखिन्छ। हाम्रो अर्थतन्त्र निर्यातमा आधारित छैन," उनले भने। "विप्रेषण पनि अहिलेसम्म स्थिर नै देखिएको छ।"

श्रम बजारमा कस्तो प्रभाव?

तर दोस्रो त्रैमासिकमा झन् धेरै सङ्कुचन हुने सम्भावना रहेको अवस्थामा भारतमा मन्दी आउन सक्ने हुँदा श्रम बजारमा भने केही समय पछि ठूलो समस्या देखिन सक्ने बताइएको छ।

अर्थ मन्त्रालय

"अझै पनि धेरै नेपाली भारतमा छन्। श्रमको अभावमा विहार, पश्चिम बङ्गाल ओडिशामा रोजगारी गुमाएकाहरू नेपालमा प्रवेश गरेर बजार बिगारिदिने समस्या रहन सक्छ," उनले भने।

अर्का अर्थविद् केशव आचार्य पनि भारतीय अर्थतन्त्रको प्रभाव श्रम बजारमा पर्ने बताउँछन्।

जापान र दक्षिण कोरिया तथा विभिन्न खाडी मुलुकजत्तिकै भारतमा नेपाली श्रमिकहरू रहेको बताउँदै उक्त क्षेत्रमा ठूलो समस्या पर्न सक्ने उनी बताउँछन्।

"भारतमा रोजगारी गुमाएर नेपाल फर्किन सक्ने त छँदै छन्, कामका लागि भारत जान तयार रहेकाहरू पनि यतै रोकिने छन्। यसले समस्या पार्नेछ," उनले भने। "यसको प्रत्यक्ष असर विप्रेषणमा पर्नेछ।"

मुद्रा अवमूल्यन होला कि नहोला?

परोक्ष रूपमा भने भारतमा यही गतिमा आर्थिक अवस्था बिग्रिँदै गए मुद्रा अवमूल्यनको समस्या देखिन सक्ने आचार्य बताउँछन्।

भारतबाट विदेशी लगानी फिर्ता गएको अवस्थामा भारतीय मुद्रामा चाप पर्ने र त्यस्तो अवस्थामा भारतीय मुद्राको विनिमय दर खस्किने विज्ञहरू बताउँछन्।

"अमेरिकी डलरको मूल्य नेपालमा क्रमिक रूपमा घटिरहेको छ। तर भारतीय मुद्रा खस्किए हाम्रो पनि मुद्रा खस्किनेछ," उनले भने।

कोरोनाभाइरस: अर्थतन्त्र जोगाउने कि जनता भन्ने द्विविधा

"त्यसको प्रभाव भने चौतर्फी रूपमा पर्नेछ। हामीले विदेशबाट गर्ने आयात देखि वैदेशिक ऋण हुँदै बजेटमै पनि समस्या पर्नेछ।"

नेपालले लामो...


चालु आर्थिक वर्षमा २५ करोड रुपैयाँ बराबरको बचतपत्र जारी गरिएकोमा एक करोडको मात्र विक्री भएको राष्ट्र ब्याङ्कले जनाएको छ।

उच्च ब्याज दिने भनेर उक्त योजना लागू भए पनि त्यसप्रति खासै आकर्षण नदेखिएको भन्दै कतिपय अर्थविद्ले समीक्षा गर्ने समय आएको बताएका छन्।

साउदी अरेबिया, कतार, ओमान, मलेसिया लगायतका देशमा काम गर्न गएका नेपालीले कमाएको पैसा बचत गर्ने र बचत भएको पैसा उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगाउने उद्देश्यका साथ राष्ट्र ब्याङ्कले २०६७ साल देखि वैदेशिक रोजगार बचतपत्र शुरू गरेको हो।

रेमिट्यान्स आप्रवाह घट्योःराष्ट्र ब्याङ्क

व्यवस्था

तर लक्ष्य अनुसार बचतपत्र बिक्री नभएको राष्ट्र ब्याङ्कका कार्यकारी निर्देशक नरबहादुर थापाले बताए।

उनले भने, "एकपटक हामीले पाँच अर्ब रुपैयाँको बचतपत्र विक्रीका लागि राखेका थियौँ। तर करिब लाखको मात्रै बिक्री भयो। त्यसपछि हामीले एक अर्ब रुपैयाँको आह्वान गर्न थाल्यौँ, त्यो करोडमा विक्री हुन थाल्यो। यसपटक हामीले २५ करोड रुपैयाँको विक्री गरेका छौँ। तर करिब एक करोडको मात्र माग भएको छ। विक्रीको हिसाबले त्यति प्रभावकारी देखिँदैन।"

वैदेशिक रोजगारीमा गएका वा त्यहाँबाट फ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

र्केको तीन महिना ननाघेका नेपाली नागरिकले यस किसिमको बचतपत्र खरिद गर्न सक्ने व्यवस्था छ।

‘अनुत्पादक क्षेत्रमा कर्जा प्रवाह कम गर’

उनीहरूले ५ हजार देखि ५० हजारसम्मको बचतपत्र खरिद गर्न पाउने व्यवस्था छ।

उल्लेख्य मात्रमा ऋणपत्र विक्री हुन नसक्नुको एक कारण यसको ब्याजदर पनि रहेको कार्यकारी निर्देशक थापा बताउँछन्, "यसमा जम्मा ९ देखि १० प्रतिशत ब्याज पाउने व्यवस्था छ अहिले विभिन्न वित्तीय संस्थाले यो भन्दा धेरै ब्याज दिने गर्छन्। त्यसैले पनि यो प्रभावकारी हुन नसकेको हो।"

पुनर्विचार

लागू भएको लामो समयसम्म पनि प्रभावकारी हुन नसकेको भन्दै कतिपय अर्थविद् उक्त योजनामा पुनर्विचार गर्नुपर्ने तर्क गर्छन्।

त्यस्तैमध्येका एक  अर्थविद् केशव आचार्यले भने, "स्रोत मुलुकमै गएर यसको प्रचार गर्नपर्ने हो। त्यसो हुन सकेको छैन। लामो समयदेखि आह्वान गरेको भन्दा एकदम कम मात्र ऋणपत्र विक्री हुने गरेको छ। त्यसैले यसको पुनर्विचार गर्ने बेला भयो।"

गत वर्ष मात्रै करिब ७ खर्ब रुपैयाँ रेमिट्यान्स नेपाल भित्रिएको सरकारी आंकडाले देखाउँछ।

वैदेशिक रोजगारीमा जाने अधिकांश व्यक्ति न्यून पारिश्रमिकमा काम गर्ने भएकाले उनीहरूले पठाएको पैसा परिवारको आधारभूत आवश्यकतामै खर्च हुने गरेको भन्दै कतिपय जानकार बचतपत्रको योजना प्रभावकारी नभएको तर्क गर्छन्।


चाहे कपाल पाल्ने उनको शैली होओस् वा कमिज लगाउने तरिका अथवा अलिकति नजर झुकाएर हेर्ने स्वभाव, राजेश खन्नाले चलचित्रप्रेमीहरूको एउटा सिङ्गो पुस्तालाई सम्मोहित पारेका थिए।

उनीबारे लेखिएको चर्चित किताब 'द अनटोल्ड स्टोरी अफ इन्डियाज फर्स्ट सुपरस्टार' का लेखक यासिर उस्मान भन्छन्, बंगालकी एक वृद्धा थिइन् जसलाई मैले सोधेँ राजेश खन्ना तपाईँका लागि के थिए? उनले भनिन्, तपाईँ बुझ्नुहुन्न।

उनले अगाडि थपिन्, "जब हामी उनको फिल्म हेर्न जान्थ्यौँ लाग्थ्यो उनीसँग भेटन् गइरहेका छौँ। हामी मेकअप गरेर र राम्रो लुगा लगाएर फिल्म हेर्न जान्थ्यौँ। उनले आँखा झिम्काउँदा, मुन्टो घुमाउँदा वा मुस्कुराउँदा हाम्रै लागि सबै गरेजस्तो लाग्थ्यो।"

"जुन 'मास हिस्टिरिया'बारे मानिसहरू कुरा गर्छन्, त्यसका अनेकौँ किस्सा मैले सुन्न पाएको छु कि कसरी सेतो रङ्गको उनको गाडी महिलाहरूको लिपस्टिकले गुलाफी हुन पुग्थ्यो र कसरी उनको गाडीको धुलोले महिलाहरूले आफ्नो सिउँदो सजाउँथे। यी सब अफवाह होइनन्, वास्तविक कुरा हुन्।"

अहङ्कारी र ढिलो पुग्ने

सन् १९६५ मा युनाइटेड प्रोड्युसर्स र फिल्मफेयर प्रतिभा खोजी अभियानले राजेश खन्नालाई फेला पा... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

रेको थियो। त्यसपछि उनले पछाडि फर्केर हेर्नुपरेन।

यासिर उस्मान भन्छन्, "युनाइटेड प्रोड्युसर्स अन्तर्गत बीआर चोपडा, जीपी सिप्पी र शक्ति सामन्त जस्ता निर्देशक हुन्थे। उनीहरू मिलेर राम्रा अभिनेताको खोजी गर्थे।"

बलिवूड अभिनेत्री श्रीदेवीको निधन

श्रीदेवीको मृत्यु 'बाथटबमा डुबेर'

जसअन्तर्गत विनोद मेहरा, राजेश खन्ना र फरीदा जलाल जस्ता अभिनेता-अभिनेत्री छानिएका थिए। एउटा सम्वाद सुनाएपछि राजेश खन्ना चुनिएका थिए।

जीपी सिप्पीले सबैभन्दा पहिला राजेश खन्नालाई 'राज' नामक चलचित्रमा भूमिका दिए, जसमा उनको दोहोरो भूमिका थियो। त्यसपछि राजेश खन्नाले चेतन आनन्दको 'आखिरी खत' मा भूमिका पाए, तर उक्त चलचित्र असफल भयो।

भनिन्थ्यो राजेश खन्ना अहङ्कारी थिए र चलचित्रको छायाङ्कनका क्रममा उनी सधैँ ढिला पुग्थे।

मैले त्यसबारे जान्न खोज्दा थाहा पाएँ कि उनी आफ्नो पहिलो चलचित्रदेखि नै त्यस्तै थिए। पहिलो दिनको छायाङ्कनका लागि बिहान आठ बजे बोलाइएका राजेश खन्ना ११ बजे पुगे। सबैले उनलाई हेरिरहेका थिए, ढिलो भएकोमा केहीले आँखा तरे भने वरिष्ठ प्राविधिकबाट उनले गाली पनि खाए।

जवाफमा राजेश खन्नाले कुनै पनि कुराका लागि आफ्नो जीवनशैली बदल्न नसक्ने भने। त्यो सुनेर सबै मौन भए। यस्तो व्यवहारबाट दुइटा लख काटिन्छः कि त्यो मान्छ सफलताको शिखरमा पुग्छ कि नराम्ररी असफल हुन्छ।

'आराधना'बाट स्थान बनाउन सफल

चलचित्र 'आराधना'ले राजेश खन्नालाई राष्ट्रिय पहिचान दिलायो। शर्मिला टैगोरका लागि बनाइएको चलचित्रले राजेश खन्नालाई प्रस्तुत गर्‍यो।

'बलिवूड न्यूज सर्भिस'का सम्पादक एवम् वरिष्ठ पत्रकार दिनेश रहेजा भन्छन्, "म अहिले पनि सम्झिन्छु मेरा दाइले आफ्नी गर्लफ्रेन्डलाई आकर्षित गर्न 'मेरी सपनों की रानी कब आगोगी' भन्ने गीत ठूलो आवाजमा बजाउँथे जुन ती केटीको घरसम्म सुनिन्थ्यो।"

यो गीतको छायाङ्कन दार्जिलिङमा गरिएको थियो र रमाइलो कुरा के थियो भने अभिनेत्री शर्मिला टैगोर विनै त्यसको छायाङ्कन भएको थियो। पछि शर्मिलाको हिस्सा स्टुडियोमा छायाङ्कन गरी दुइटा फूटेजलाई जोडिएको थियो।

यासिर उस्मान भन्छन्, "यो फिल्ममा राजेश खन्नाको सानो भूमिका थियो। उनी शर्मिला टैगोरका पति बनेका थिए जसको प्रारम्भतिरै मृत्यु हुन्छ। बिस्तारै फिल्मले आकार लिँदै गयो। र, पछि छोराको भूमिका पनि राजेश खन्नालाई नै दिने निर्णय भयो।"

पहिलो कहानीमा मुख्य भूमिका आमाको थियो। तर चलचित्र पूरा हुँदा राजेश खन्नाको...


चिकित्सक र वैज्ञानिकहरूलाई कोरोनाभाइरसले मस्तिष्कमा गरेको हुन सक्ने असरले पिरोलेको छ

केही दिनमै कक्षमा भएका सबै बिरामीलाई कोभिड-१९ भएको थियो र उनले ध्यान तानेको कुरा श्वासप्रश्वासमा देखिएको असहजता मात्रै थिएन।

"उनीहरू ज्यादै उत्तेजनामा थिए र  धेरैमा भ्रमित हुने वा नानाथरी कुरा गर्ने जस्ता मस्तिष्कसम्बन्धी समस्या थिए," उनी भन्छिन्।

"यो एकदमै असामान्य थियो। धेरै डरलाग्दो पनि थियो किनभने उपचाररत धेरैजसो बिरामी ३० देखि ५० वर्षसम्मका थिए। एक जना त १८ वर्षका थिए।"

हेल्म्स र उनका सहकर्मीहरूले न्यू इङ्गल्यान्ड जर्नल अफ मेडीसीनमा एउटा सानो अनुसन्धान प्रकाशित गरेका छन् जसमा उनीहरूले कोभिड-१९ का बिरामीमा देखिएको मस्तिष्कसम्बन्धी समस्याहरूको विवरण छ।

ती सबै समस्या मस्तिष्कमा भएको क्षतिसँग सम्बन्धित छन् र फेब्रुअरीमा चीनको वुहानका बिरामीहरूमा अध्ययनकर्ताहरूले देखेको समस्यासँग मेल खान्छ।

अहिले विश्वभरि गरिएङ्का ३०० भन्दा बढी अध्ययनमा कोभिड-१९ का बिरामीमा मस्तिष्कसम्बन्धी असामान्य अवस्था रहेको पत्ता लागेको छ।

ती अवस्थाहरूमा टाउको दुख्ने, गन्ध सुँघ्ने क्षमतामा ह्रास र झमझम हुने खालका लक्षणदे... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

खि बोल्न असहज हुने, मस्तिष्कघात र छारे रोगका लक्षणसम्म छन्।

हालैका दिनमा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोग लगाउने मानिएको कोरोनाभाइरसले मिर्गौला, मृटु र अन्य लगभग शरीरका सबैअङ्गलाई असर गर्ने थाहा भएको छ।

"हामीलाई यो थाहा छैन कि अन्य भाइरसले भन्दा कोरोनाभाइरसले मस्तिष्कलाई बढी क्षति पुर्‍याउँछ कि पुर्‍याउँदैन तर हामीले यो धेरै मात्रामा देखिरहेका छौँ," स्नायुरोग विशेषज्ञ एलिसा फोरीले भनिन्।

"सङ्क्रमणका बिरामीहरू बढिरहँदा हामीले सामान्य खाल लक्षण मात्रै होइन, असामान्य खालका लक्षणहरू पनि देखिरहेका छौँ र ती सबै एकै पटक देखिरहेका छौँ जुन हामीले अहिलेसम्म जीवनकालमा देखेका थिएनौँ। "

कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण देखिएका कतिमा मस्तिष्कसम्बन्धी समस्या देखिन्छ भन्ने कुराको तथ्याङ्क फरक छ तर आधा जसो व्यक्तिमा यस्ता समस्या देखिएको बताइन्छ।

यस्तो समस्याको पहिचान गर्न कतिपय अवस्थामा चिकित्सकहरू सक्दैनन् किनभने यस्ता कतिपय अवस्थाका लक्षण धेरै देखिँदैन र सघन उपचार कक्षको वातावरण एवम् औषधिले पनि भूमिका खेल्छन्।

"कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण भएका धेरै व्यक्तिको देखिने एउटै लक्षण भनेको भ्रमित हुनु हो," जोन्स हप्किन्स मेडीसीनका सह-प्राध्यापक रोबर्ट स्टेभेन्सले भने।

"हामी मस्तिष्कसम्बन्धी रोगको महामारीको सँघारमा छौँ।"

मस्तिष्कमा लक्षणहरू

अधिकांश अध्ययनकर्ताहरू कोरोनाभाइरसले यस्तो असर कि त मस्तिष्कमा अक्सिजनको मात्रा नपुगेर कि त शरीरको ज्वरोको कारण हुने मान्छन्।

फोरी र हेल्म्सको विचारमा स्नायुप्रणालीमा पर्ने असर कोरोनाभाइरससँग शरीरले जुझ्दा उत्पन्न हुने ज्वरोका कारण हो।

अन्य अध्ययनकर्ता भने स्पष्ट छैनन्, तर कोरोनाभाइरसले मस्तिष्कमै आक्रमण गर्ने प्रमाणहरू पनि फेला पर्न थालेका छन्।

"यदि तपाईँले मलाई एक महिनाअघि कोरोनाभाइरसकले रगत र मस्तिष्कको घेरा नाघ्न सक्छ भनेर सोधेको भए म सक्दैन भन्ने थिएँ तर अहिले धेरै अध्ययनहरूले यसले त्यसो गर्न सक्ने देखाएको छ," स्टेभेन्सले भने।

जापानमा एक २४ वर्षीय पुरुष आफ्नो बान्तामा लडेर बेहोस भएका थिए। उनलाई कामज्वरो आएको कारण अस्पताल लगिँदै थियो।

उनको मस्तिष्कको एमआरआईमा भाइरल मेनेन्जिटिस र मस्तिष्क-मेरुदण्डको तरल पदार्थमा कोरोनाभाइरसको उपस्थिति देखिएको थियो।

चिनियाँ अध्ययनकर्ताहरूले एक ५६ वर्षीय सङ्क्रमितको मस्तिष्क-मेरुदण्डको तरल पदार्थमा पनि भाइरसको निशान भेटेका थिए।

केही वैज्ञानिकहरू कोरोनाभाइरस सङ्क्रमितको...


चिकित्सकहरूका अनुसार केही रोगको गम्भीर अवस्थामा विशेषज्ञ चिकित्सकको सल्लाह तथा निगरानीमा मात्रै बिरामीलाई डेक्सामेथासोन दिन मिल्छ।

यसअघि कोरोनाभाइरसका कारण गम्भीर बिरामी भएका व्यक्तिहरूको जीवन जोगाउन यो औषधिले मद्दत गर्ने यूकेका विज्ञहरूले बताएका छन्।

नेपालमा चिकित्सकहरूले ब्रिटेनमा गरिएको अनुसन्धानबाट आशा पलाए पनि अहिले नै हौसिनुपर्ने अवस्था नरहेको बताएका छन्।

आशा पलायो तर पर्खनुपर्छ

श्वासप्रश्वाससम्बन्धी विशेषज्ञ डा. अर्जुन कार्कीले बुधवार बीबीसी न्यूज नेपालीसँग भने, "अलिकति आशा चाहिँ पलायो। तर कतिपय रोगका गम्भीर बिरामीको हकमा यसले काम गर्ने भएकोले कोभिड-१९ हुँदैमा सबैलाई प्रयोग गर्ने होइन।"

"अध्ययनको विस्तृत नतिजा नआएसम्म नेपालमा त्यतिकै प्रयोग गर्ने कुरा हुँदैन। विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन र अमेरिकाको सेन्टर्स फर डिजिज कन्ट्रोल एन्ड प्रिभेन्सनले पनि केही बोलेको छैन।"

"खास ठाउँमा देखिएको प्रारम्भिक नतिजाले मात्रै केही भन्न मिल्दैन। अहिले केही समय पर्खिनु नै बुद्धिमानी हुन्छ," डा. कार्कीले थपे।

त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल महाराजगन्जका छाती रोग विशेषज्ञ तथा कोभिड व्यवस्थ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ापन समितिका संयोजक डा. सन्तकुमार दास पनि डा. कार्कीसँग सहमत छन्।

डेक्सामेथासोन प्रयोग आफैँमा खतरामुक्त नभएको बताउँदै डा. दासले भने, "कोभिड-१९ ले गराएको ज्वरो होइन भने यसको प्रयोग खतरनाक हुन सक्छ।"

"यसले मधुमेह, रक्तचाप र अरू ब्याक्टेरीअल सङ्क्रमण भए त्यसलाई पनि बढाउन सक्छ। यसले अल्सर पनि गराउन सक्छ।"

डा. कार्कीका अनुसार डेक्सामेथासोनले रोगप्रतिरोधक क्षमतालाई पनि कमजोर बनाउँछ।

के हो डेक्सामेथासोन?

चिकित्सकहरूका अनुसार यो स्टेरोइडमा आधारित एक प्रकारको औषधि हो जुन विभिन्न रोगमा प्रायः प्रयोग भइरहेको छ।

डा. दास भन्छन्, "निमोनिया, निश्चित प्रकारको बाथ रोग र ब्याक्टेरीअल मेनेन्जाइटिस लगायतका बिरामीमा यसको प्रयोग गरिन्छ।"

डा. कार्कीका अनुसार बिरामीको सम्पूर्ण पक्षको विश्लेषण गरेपछि विशेषज्ञ चिकित्सकले सघन उपचार कक्षमा दिने औषधि भएकोले आफैँले प्रयोग गर्न मिल्दैन।

निमोनियाको बिरामी हकमा पनि यसले मृत्युदर घटाएको र बिरामीलाई भेन्टीलेटरमा जानबाट रोक्न सघाएको डा. दासले बताए।

नेपालमा डेक्सामेथासोन सामान्यतया भारतबाट आयात गर्ने गरिएको र नेपालमै पनि उत्पादन हुने सरकारी अधिकारीहरू बताउँछन्।

सघन उपचार कक्षमा गम्भीर बिरामीहरूलाई नसामार्फत् डेक्सामेथासोन औषधि दिने गरिन्छ भने कम गम्भीर बिरामीहरूलाई चक्कीका रूपमा दिने गरिन्छ।

नेपालमा उपलब्धताबारे औषधि व्यवस्था विभागका सूचना अधिकारी सन्तोष केसीले भने, "बजारमा चक्की र इन्जेक्सन दुवै स्वरूपमा डेक्सामेथासोन पाइन्छ। हामीकहाँ न्याश्नल हेल्थ केयरले उत्पादन गर्छ।"

उनका अनुसार नेपालमा वार्षिक कति मात्रामा डेक्सामेथासोन खपत हुन्छ भन्नेबारे यकिन तथ्याङ्क चाहिँ छैन।

ब्रिटिश अध्ययनले के भन्छ?

ब्रिटिश अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार डेक्सामेथासोनले भेन्टीलेटरमा राखिएका बिरामी आठमा एकजना र अक्सिजन दिइएका २५ मा एक जनाको जीवन जोगाउने देखिएको छ।

अनुसन्धानकर्ताहरूले यदि उक्त औषधि सुरुदेखि युकेमा पाइएको भए ५,००० जीवन जोगिने थियो भनी उल्लेख गरेका छन्।

कोभिड-१९ को सङ्क्रमणमा भेन्टीलेटरमा राख्नुपरेका आधा बिरामीहरूको ज्यान गइरहेको वर्तमान सन्दर्भमा उक्त जोखिमलाई घटाउनुलाई ठूलो उपलब्धि मानिएको छ।


चिकित्सा शिक्षामा सरकारको अभिभावकीय जिम्मेवारी चाहिने, अनियन्त्रित खुला बजारलाई छाड्न नहुने, स्वास्थ्य शिक्षण संस्थाहरूलाई ठूला शहरभन्दा बाहिर लैजानुपर्नेलगायतका विश्व स्वास्थ्य संगठनजस्ता अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाका स्थापित मान्यता एवं अनुभवमा आधारित रहेर र राष्ट्रिय परिवेश हेरेर उक्त सुझावहरू दिइएको प्रतिवेदनमा बताइएको छ।

डा. केसीद्वारा १५ औं अनशन सुरु

चिकित्सा शिक्षा विधेयकबारे दलहरू विभाजित

सरकारलाई बुझाएको डेढ महिनासम्म उक्त प्रतिवेदन सार्वजनिक नहुँदा यसबारे सर्वत्र चासो बढेको थियो।

र, साउन २०७२ मा प्रधानमन्त्री कार्यालयको वेबसाइटमार्फत यसलाई सार्वजनिक गरिएको थियो।

त्रिभुवन विश्वविद्यालयका पूर्व उपकुलपति केदारभक्त माथेमा नेतृत्वको विज्ञ टोलीले तयार पारेको भएकाले नै 'चिकित्सा शिक्षासम्बन्धी राष्ट्रिय नीति तर्जुमा उच्चस्तरीय कार्यदलको प्रतिवेदन'लाई माथेमा प्रतिवेदन भनिएको हो।

यी हुन् उक्त प्रतिवेदनले सुझाएका प्रमुख बुँदाहरू:

१. नेपालको भौगोलिक सन्तुलन तथा क्षेत्रगत विकासको अवधारणालाई आत्मसात् गर्न तथा जनशक्ति प्रक्षेपणका आधारमा विभिन्न विधाका जनशक्तिको उपयुक्त सन्तुलन राख्न ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

काठमाण्डौं, ललितपुर र भक्तपुर जिल्लामा मेडिकल, डेन्टल र नर्सिङ्ग विषयमा स्नातक कार्यक्रम सञ्चालन गर्न अबको दश वर्षसम्म कुनै पनि संस्थालाई आशयपत्र प्रदान नगर्ने।

२. आशयपत्र प्राप्त गरी पूर्वाधार पूरा गरेकाको हकमा सम्बन्धित शिक्षण संस्थाले सरकारलाई सम्पत्ति हस्तान्तरण गर्न चाहेमा सरकारले नियामानुसारको उचित मुआब्जा दिई सरकारले स्वामित्व ग्रहण गर्न सक्ने।

३. अब आइन्दा मेडिकल वा डेन्टल दुवै गरी एउटा विश्वविद्यालयले पाँचवटा भन्दा बढी कलेजलाई सम्बन्धन दिन नपाइने तर यसअघि नै दिई सकेको सम्बन्धनको हकमा यो प्रावधान लागू नहुने।

४. प्रत्येक विकास क्षेत्र (वा सम्भावित प्रदेश) मा कम्तीमा एक-एक वटा सार्वजनिक स्वास्थ्य शिक्षण संस्था (चिकित्सा शास्त्रमा स्नातक तहको कार्यक्रम सहित) सञ्चालन गर्ने। यसरी स्थापना गर्दा हालसम्म नभएका विकास क्षेत्रमा मात्र गर्ने।

५. अस्पताल तीन वर्षसम्म पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आइसकेपछि मात्र मेडिकल, डेन्टल र नर्सिङ कार्यक्रम सञ्चालन गर्नको लागि सम्बन्धन प्रक्रिया सुरु गर्न पाउने।

६. एमबीबीएस र डेन्टल स्नातक तहको प्रवेश परीक्षाका लागि साझा राष्ट्रिय प्रवेश परीक्षाको व्यवस्था गर्ने। यसको सञ्चालन, व्यवस्थापन प्रस्तावित चिकित्सा शिक्षा आयोगले गर्ने।

७. एमबीबीएस तहको कार्यक्रमको शुल्क अधिकतम रु. ३५ लाख तोक्ने। यसलाई दामासाहीले वार्षिक रुपमा लिने व्यवस्था गर्ने।

८. पाँच वर्षसम्म देशभरी नयाँ नर्सिङ कलेजको लागि आशयपत्र नदिने। तर मेडिकल कलेज सञ्चालन भइसकेको अवस्थामा सोही कलेजलाई नर्सिङ कार्यक्रम सञ्चालन गर्न दिन सकिने।


चिकित्सा शिक्षामा सुधारको माग गर्दै १३ पटक अनशन बसेका डाक्टर गोविन्द केसीले सरकारको पछिल्लो कदमको स्वागत गरेका छन्।

संसद विघटन भइसकेको अवस्थामा मन्त्रिपरिषदबाट चिकित्सा शिक्षा अध्यादेश पारित गरेर चिकित्सा शिक्षा सुधारको माग गर्दै पटक-पटक अनशन बसेका डाक्टर गोविन्द केसीमा माग सम्बोधन गर्ने प्रयास गरिएको मन्त्रीहरुले बताएका छन्।

शिक्षा मन्त्री गोपालमान श्रेष्ठले चिकित्सा शिक्षा अध्यादेशमार्फत डाक्टर केसीले अघि सार्दै आएका चिकित्सा शिक्षा र सेवा क्षेत्रमा सुधारका सबै मागलाई सम्बोधन गर्ने प्रयास गरिएको बताए।

आशा

उनले भने, "चिकित्सा शिक्षा सुधार गर्नका लागि यो अध्यादेश पारित गरिएको हो। सुधार ल्याउने काममा यो अध्यादेशमार्फत आएको कानुनले धेरै काम गर्दछ भन्ने मलाई लाग्दछ।"

स्वास्थ्य मन्त्री दिपक बोहराका अनुसार गत कार्तिक १ गते डाक्टर केसीको टोली र सरकारी पक्षबीच भएको सहमतिको मर्म अनुसार तयार पारिएको अध्यादेशलाई मन्त्रिपरिषदले पारित गरेको हो।

उनले भने, "यसलाई कानुन र गृह मन्त्रालयमा पठाइसकिएको छ। यो सम्भवत: मंगलबारै राष्ट्रपतिकहाँ प्रमाणीकरणका लागि पठाइनेछ।"

सो अध्यादेशमा चिकित्सा शिक्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

षालाई गुणस्तरीय बनाउन चिकित्सा शिक्षा आयोग गठन गर्ने, काठमाण्डू, भक्तपुर र ललितपुर जिल्लामा दश वर्षसम्म चिकित्सा शिक्षा सम्बन्धी कुनै संस्था स्थापना गर्न नदिने, सार्वजनिक शिक्षण संस्थाले स्नातकस्तरको कार्यक्रममा कम्तीमा ७५ प्रतिशत सिट नि:शुल्क छात्रवृत्तिको लागि व्यवस्था गर्नु पर्ने लगायतका व्यवस्था गरिएको शिक्षा मन्त्रालयले जनाएको छ।

खुसी

चिकित्सा शिक्षा र सेवा क्षेत्रमा बढ्दो रुपमा व्यवसायीहरुको स्वार्थ हावी हुन थालेको प्रति गम्भीर चिन्ता व्यक्त गर्दै आएका डाक्टर गोविन्द केसीले आफ्ना माग समेटिएको अध्यादेश पारित भएको सुनेर खुसी व्यक्त गरेका छन्।

"यो निकै स्वागतयोग्य काम हो। अब यसमा राष्ट्रपतिज्यूको लालमोहर लाग्ला। पछि नयाँ संसदले पनि यसलाई पारित गर्ला। यदि गरेन भने हाम्रो अभियान जारी रहनेछ।"

चिकित्सा शिक्षा अध्यादेशले शिक्षाविद् केदारभक्त माथेमा नेतृत्वको कार्यदलले दिएका सिफारिसहरु समेटेको शिक्षा मन्त्रीले बताएका छन्।


चितवन निकुञ्जको उत्तरतिर पूर्व-पश्चिम राजमार्गको चार किलोमिटर खण्ड पर्दछ। प्राय: व्यस्त रहने त्यो सडकदेखि उत्तरतिरका वनमा पाइने बाघ हत्तपत्त सडक पार गरेर पारि नजाने निष्कर्ष एक अध्ययनले निकालेको छ (तस्बिर: सागर गिरि)

पूर्व-पश्चिम राजमार्ग र अन्य सडकहरूमा बढ्दो सवारी चापका कारण मध्य नेपालको पर्सा र चितवनदेखि पश्चिमका बाँके, बर्दिया र  शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज र वरपर विचरण गर्ने बाघ र अन्य दुर्लभ वन्यजन्तु बढ्दो रूपमा जोखिममा पर्न थालिसकेका निकुञ्जका अधिकारीहरुले बीबीसीलाई बताएका छन्।

नेपालमा बाघ पाइने पाँचवटै निकुञ्ज तराईमा छन्। तर पश्चिम नेपालको बर्दिया निकुञ्ज बाहेक अन्य निकुञ्जमा निकुञ्जभित्रका राजमार्गमा हुँइकिने सवारीसाधनको गतिसीमा तोक्नेलगायतका पूर्वसावधानी अपनाइएको छैन।

नेपालमा कति बाघ छन्?

सन् २०१८ को सेप्टेम्बरमा सार्वजनिक पछिल्लो बाघ गणना अध्ययन प्रतिवेदन अनुसार तराई र चुरे क्षेत्रमा फैलिएका पाँच निकुञ्ज र ती वरपरका वन जङ्गलमा २३५ वटा वयस्क बाघ बसोबास गर्ने गरेका छन्।

ती निकुञ्जहरूमा बाघ संरक्षणका प्रयासहरू जोडतोडका साथ अघि बढाइएकोले सन् २०१३ को गणनाको करिब पाँच व... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

र्षपछि ती निकुञ्जमा बाघको संख्या उल्लेख्य रूपमा बढेको पाइएको हो। सन् २०१३ मा नेपालमा बाघको संख्या १९८ रहेको थियो।

पछिल्लो सफलताले गर्दा सन् २०२२ सम्ममा बाघको संख्यालाई दोब्बर तुल्याउन सन् २०१० मा रुसको सेन्ट पिटर्सबर्गमा विश्वका बाघ पाइने देशहरूले गरेको प्रतिबद्धता पूरा गर्न सहयोग पुग्नेमा नेपाली अधिकारीहरू ढुक्क छन्।

तैपनि चुपचाप बस्न मिल्ने होइन।

तराई क्षेत्रका बाघ पाइने निकुञ्ज वरपर बढ्दो जनसंख्या र पूर्वाधार विकासले बाघ संरक्षणमा चुनौती थोपर्न थालिसकेको छ। त्यस क्षेत्रमा निर्माणाधीन सडक, रेलमार्ग र विमानस्थल योजना अघि बढाउँदा बाघ संरक्षणमा थप जोखिम निम्तिने खतरा टड्कारो छ।

सवारी साधनबाट बाघलाई जोखिम

प्रकृति संरक्षणप्रति नेपाल सरकारको प्रतिबद्धताकै कारण हुनसक्छ नेपालका राष्ट्रिय निकुञ्जहरूको सुरक्षाको जिम्मेवारी नेपाली सेनालाई दिइएको छ। निकुञ्ज क्षेत्रभर सैनिक पोस्टहरू राखिएका हुन्छन्। सैनिकहरूको टोलीले वन क्षेत्रमा गस्ती पनि गरिरहेका हुन्छन्।

तर पश्चिम नेपालको बर्दिया निकुञ्जको अम्रेनी सैनिक पोस्ट नजिकै गत पुसको अन्तिम साता हुस्सु लागेको बिहानीको समयमा एउटा सानो ट्रकले राजमार्गको बीचमै एउटा बाघलाई अचानक ठक्कर दिन पुग्यो।

गत पुस २७ गते विहान हुस्सु लागेको बेला एउटा सानो ट्रकले बर्दिया निकुञ्जभित्र अचानक बाघलाई ठक्कर दिन पुगेको थियो

चालक र यात्रु आत्तिए। तुरुन्तै उनीहरूले निकुञ्जका सुरक्षाकर्मीलाई घटनाबारे जानकारी दिलाए। दाँत झरेर चोटपटक लागेको त्यो बाघ अचेत भएर सडक छेउ लडेको थियो। पछि त्यसलाई निकुञ्ज कर्मचारीले उद्धार गरेर उपचार थाले।

त्यो बाघ अहिले खतरामुक्त भएको छ।  तर त्यो बाघ पुन: बर्दियाको कर्णाली किनारको "प्राकृतिक वातावरणमा फर्किन नसक्ने" स्थितिमा छ। बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत अणनाथ बराल भन्छन्, "त्यसलाई बचाउने र सम्भवत: चिडियाखानामा राख्न सकिने तुल्याउन सकिने आशा छ।"

बर्दिया निकुञ्जभित्रको राजमार्गमा 'बढी जोखिम' किन?

कर्णाली र बबई नदीको किनार र वरपरको ९६८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रमा फैलिएको बर्दिया नेपालको सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रिय निकुञ्ज हो। बर्दिया प्रसिद्ध हलिवुड अभिनेता लिओनार्दो दि काप्रियोको एक प्रिय गन्तव्य पनि हो। यो निकुञ्जको भ्रमण गरिसकेका दि काप्रियोको नाममा खोलिएको कोषले बर्दियाका बाघ संरक्षणमा पनि सहयोग गरिरहेको छ।

पछिल्लो बाघ गणनाका क्रममा...


चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज बाट फेरि शुक्लाफाँट वन्यजन्तु आरक्षमा गैंडा स्थानान्तरण गरिंदै गर्दा निकुञ्ज वरपरको मध्यवर्ती क्षेत्रका बासिन्दाले भने त्यसको विरोध गरेका छन्।

निकुञ्जको शुकेभार क्षेत्रबाट सोमबार नै एउटा भाले गैंडा समातेर शुक्लाफाँटमा पठाइएको अधिकारीहरुले बताएका छन्।

कूल पाँचवटा गैंडा सारिने योजना उनीहरुको छ।

अनुचित

तर उक्त स्थानान्तरण गर्ने कार्य उचित नभएको भन्दै सौराहाका उदयचन्द्र अर्यालले त्यसको विरोध जनाए।

"चितवनबाट सारिएका गैंडाको संरक्षण हुन सकेको छैन। हाम्रो बाली नाश गर्छ अनि मानव ज्यान लिन्छ तापनि हामी त्यो सहन्छौं। हामी गैंडाको संरक्षण होस् भन्ने चाहन्छौं अनि त्यसैले स्थानान्तरणको विरोध गर्छौं," उनले भने।

निकुञ्ज बाट सन् १९८६ देखि २००३ सम्ममा ८३ वटा गैंडा बर्दीया राष्ट्रिय निकुञ्ज लगिएकोमा ७० वटा गैंडा बबई उपत्यकामा छाडिएका थिए।

प्रजाति विस्तार र संरक्षणका लागि स्थानान्तरण गरिएको अधिकारिहरु बताउँछन्

तर त्यतिखेर बबई उपत्यकामा लगिएका सबै गैंडा मरेपछि फेरि गत वर्षको फागुनमा पुन: पाँचवटा गैंडा त्यहाँ लगियो।

गत वर्ष लगिएको गैंडाले पाएको बच्चा बाघले मारिदिएको अनि अ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

र्को भाले गैंडा मरेको बताइएको छ।

प्रजाति विस्तार

तर यी घटनाकै कारण स्थानान्तरणको विरोध गर्न नहुने चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जका वार्डेन रामचन्द्र कँडेलले बताएका छन्।

"यो प्रजाति विस्तार र संरक्षणकै लागि गरिएको हो। यो पूरै विफल भएको छ भन्ने पनि होइन," उनले बताए। उनका अनुसार स्थान र वातावरण फरक पर्दा त्यसले वन्यजन्तुलाई प्रभाव त पर्छ तर संरक्षण अनुसन्धानका लागि पनि स्थानान्तरण गरिरहनु जरुरी हुन्छ।

चितवनका स्थानीयबासिन्दाहरुले चाहिं स्थानान्तरण गरिएका गैंडाहरुको सुरक्षाको ग्यारेण्टी हुनु पर्ने बताउँदै आएका छन्।

नेपालमा ६४५ वटा एकसिंगे गैंडा रहेकामा चितवनमा मात्र ६०५ रहेका छन्।


चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जका विभिन्न स्थानमा ७ महिनामा २३ वटा गैँडा मरेका छन्।

यो वर्ष ४ वटा गैँडा चोरी शिकारीका कारण भन्ने प्रमाणित भएको छ भने ५ वटा बाढीले र ९ वटाको विशेष कारणले मृत्यु भएको भनिएको छ।

अन्य कारणमा कालगतिले बूढो भएर र जुधेर केही दलदलमा परेर मरेको चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जका डाक्टर विजयकुमार श्रेष्ठले बताए।

'अनुसन्धान आवश्यक'

निकुञ्जमा धमाधम गैँडा मर्दै गएपछि त्यसको बृहत् अनुसन्धान हुन जरुरी रहेको उनले बताए।

गैँडाहरू चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको पश्चिमी क्षेत्रमा धेरै मरेको पाइएको र गैँडाहरू पनि निकुञ्जको पूर्वी सेक्टरबाट पश्चिमतर्फ केन्द्रित हुँदै गएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

उपहारमा गैँडा

गैँडाहरू पश्चिमतिर केन्द्रित हुँदै गएपछि निकुञ्जले पूर्वतर्फ घाँसे मैदान व्यवस्थापनका बासस्थान विस्तार र पश्चिममा केन्द्रित गैँडालाई पूर्वी सेक्टरमा आन्तरिक स्थानान्तरणको पनि प्रयास भइरहेको र चोरी शिकार नियन्त्रणको लागि पनि लागिपरेको चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जका वार्डेन अणनाथ बरालले बताए।

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा २०७३ साल चैतमा एक गैँडा चोरी शिकारीबाट मारिएको थियो त्यस पछि मारिए... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

को थिएन।

केही वर्ष लगातार शून्य चोरी शिकार वर्ष मनाएको निकुञ्जमा ४ वटा गैँडा चोरी शिकारीले मारेपछि गैँडा संरक्षणमा थप चुनौती थपिएको बताइएको छ।

राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु विभागले गरेको एक अनुसन्धानले पश्चिममा केन्द्रित गैँडालाई व्यवस्थापन गर्न जरुरी रहेको प्रतिवेदन पेस गरेको र त्यही अनुरुप काम गर्ने प्रयास भइरहेको वार्डेन बरालले बताए।

गैँडा पलायन हुने चिन्ता

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा गैँडा मर्दै जानु, गैँडाहरू पश्चिमतिर केन्द्रित हुँदै जानु र निकुञ्जको गैँडा भारततर्फ जाने जोखिम बढेको भन्दै विज्ञहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

नेपालमा ६ सय ४५ वटा गैँडा रहेका छन् जसमध्ये चितवनमा ६०५, बर्दियामा २९, शुक्लाफाँटमा ७, पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जमा ४ वटा गैँडा रहेका छन्।


चितवन स्थानान्तरण गरी ल्याइएका दुई अर्नाले २ बच्चा जन्माएका छन्।

ठूला वन्यजन्तुको वंश संरक्षण गर्ने उद्देश्यले स्थानान्तरण गरी ल्याइएको अर्नाले बच्चा पाउनुलाई संरक्षणमा सफलता भन्दै अधिकारीहरूले खुसी प्रकट गरेका छन्।

साउन ३१ गते एउटा अर्नाले पाडी पाएको थियो भने त्यसको एक हप्तापछि अर्को अर्नाले बच्चा जन्माएको चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जका सहायक वार्डेन नुरेन्द्र अर्यालले बताए।

उनले भने "स्थानान्तरण गरी ल्याइएका १५ मध्ये सात पोथी र दुई भाले गरी नौवटा अर्ना बाँकी रहेकोमा दुईवटाले बच्चा जन्माएका छन्।"

स्थानान्तरण

उक्त अर्नाहरू कोशीटप्पु वन्यजन्तु आरक्षबाट २०७३ माघ ८ देखी माघ २५ सम्ममा स्थानान्तरण गरी ल्याइएको उनले बताए ।

कोशीटप्पु वन्यजन्तु आरक्षबाट १२ र सदर चिडियाखानाबाट तीन गरी १५ वटा अर्ना चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा स्थानान्तरण गरी ल्याइएकोमध्ये छवटाको मृत्यु भएको थियो ।

भर्खरै जन्मिएका अर्नाका बच्चाहरूको अवस्था राम्रो रहेको तर वर्षाको कारण अलि समस्या भएको अर्ना अनुगमन गर्दै आएकी चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जकी रेन्जर स्मृति लामाले बताइन्।

उनले भनिन्म "अर्ना राखिएको स्थानमा पानीको कारण... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

दलदल जस्तो भएको र अर्ना चरनको लागि समस्या भएको छ।"

संरक्षणमा सफलता

यसअघि पनि वंश संरक्षण गर्ने उद्देश्यले दुर्लभ एकसिङ्गे गैँडा बर्दिया र शुक्लाफाँटामा स्थानान्तरण गरिएका थिए।

तर खासै सफलता हासिल हुन सकेको थिएन।

कोशीटप्पु वन्यजन्तु आरक्षबाट ल्याइएका अर्नाले बच्चा जन्माउनुलाई संरक्षणको क्षेत्रमा सफलता मिलेको मान्नु पर्ने बताइएको छ।

तर अर्नाको नयाँ पुस्ताले बच्चा जन्माउन नथालेसम्म यसको सङ्ख्या र संरक्षणमा चुनौती कायमै रहेको सहायक वार्डेन अर्याल बताउँछन्।

चितवनको पदमपुरमा ३० हेक्टर जङ्गलमा विद्युतीय तारबार गरी बनाइएको खुल्ला खोरमा पोषिलो खाना र पर्याप्त घाँसेमैदानको व्यवस्थासहित ती अर्नाहरू राखिएका छन्।

चीनलाई गैँडा हस्तान्तरण