तर नेपालमा हिन्दूराज्य र राजतन्त्र पुनर्स्थापना हुनुपर्छ भन्नेहरूसँग निकटता भएको भन्ठानिएका व्यक्तिलाई निम्त्याएको र त्यसबाट नेपालको राजनीतिमा दूरगामी प्रभाव पर्न सक्ने भन्दै सङ्घीय र प्रादेशिक सरकारको आलोचना भएको छ।

प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेपाली नेपाली काङ्ग्रेसका उपसभापति विमलेन्द्र निधिले सार्वजनिक रूपमै योगीको भ्रमणको उद्देश्य प्रति प्रश्न उठाउँदै आपत्ति प्रकट गरेका छन्।

योगीको विवादास्पद राजनीतिक पृष्ठभूमिप्रति लक्ष्य गर्दै उनले सङ्घीय सरकारले योगीलाई किन आमन्त्रण गरेको भनेर स्पष्टीकरण खोजेका छन्।

निधि भन्छन्, "योगी नेपालमा हिन्दू राज्य र राजतन्त्र पुनर्बहाली गराउन खोज्ने व्यक्ति हुन्। जसले गर्दा नेपालमा राजनीतिक अस्थिरता ल्याइदिन सक्छ।"

यसअघि भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र  मोदी मंसिर २६ गते जनकपुरस्थित रामजानकी मन्दिरमा आयोजना हुने रामजानकी विवाह महोत्सवमा सहभागी हुन नेपाल आउने भनिएको थियो।

तर मोदी नभएर योगी आउने निश्चित भएको प्रदेश नम्बर २ को सरकारका वरिष्ठ अधिकारीहरूले पुष्टि गरेका छन्।

को हुन् योगी आदित्यनाथ?

योगी आदित्यनाथ गोरखपुरस्थित गोरखनाथ मन्दिरका महन्त र भारतको क... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ेन्द्रीय सरकारको सत्तामा रहेको भारतीय जनता पार्टीका नेता हुन्।

उनको भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँग निकट सम्बन्ध रहेको बताइन्छ।

गत वैशाखमा जनकपुरमा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी

योगीलाई भारतमै पनि विवास्पद मानिन्छ। गैरहिन्दूहरूप्रति उनले कठोर धारणा व्यक्त गर्दै आएका छन्।

उनले इलाहाबादको नाम फेरेर पौराणिक नाम प्रयागराज र फैजाबादको अयोध्या राखेका छन्।

पहिला अयोध्याबाट आउने जन्तीको नेतृत्व योगीले नै गर्ने भनिएको भए पनि उनी विमानबाट सोझै आएर सोही दिन फर्किने कार्यक्रम रहेको अधिकारीहरूले जनाएका छन्।

राजनीति के हो?

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी गत वैशाख २८ गते जनकपुरधाममा आएका थिए।

उनको सम्मानमा गरिएको नागरिक अभिनन्दनमा मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले व्यक्त गरेको धारणाको सङ्घीय सरकारले आलोचना गरेको थियो।

त्यसपछि दुवै सरकारबीच तिक्तता बढेको थियो।

यो परिप्रेक्ष्यमा र योगी आदित्यनाथको विवादास्पद पृष्ठभूमिका कारण उनको भ्रमणको धार्मिक र सांस्कृतिक उद्देश्य मात्र नभएर राजनीतिक आयाम पनि छ कि भन्ने शङ्का नेता निधिबाहेक अरूले पनि गरेका हुन्।

पूर्वमन्त्री जेपी गुप्ताले पनि योगीको भ्रमणप्रति कटाक्ष गर्दै ट्वीट लेखेका छन्।

योगीले भारतमा अल्पमतमा रहेका धर्मका अनुयायीप्रति विद्वेष फैलाउने गरेको र नेपालमा हिन्दू राजतन्त्र हुनुपर्ने पक्षमा बोल्ने गरेको भन्दै उनीभन्दा उपयुक्त अतिथि नपाएको भन्दै एक जनाले आश्चर्य प्रकट गरेका छन्।

तर जानकीमन्दिरका महन्त रामरोशन दास वैष्णव चाहिँ योगी आदित्यनाथ उत्तरप्रदेशका मुख्यमन्त्री मात्र नभएर धार्मिक व्यक्तित्व पनि भएकाले यो विषयलाई राजनीतिसँग जोड्नु नहुने तर्क गर्छन्।

राजनीतिक विश्लेषक डा. सुरेन्द्र लाभ भन्छन्, "कुनै देशका अतिथिलाई आमन्त्रण गरी अपमानित गर्ने प्रतिक्रिया या जिम्मेवार नेताहरुबाट आउनु सुखद होइन।"

संघीय सरकारको आमन्त्रणमा आउन लागेका योगीलाई प्रदेश सरकारले स्वागत सम्मान गर्न लागेकाले त्यसप्रति आपत्ति जनाउनु अर्थहीन हुने उनको धारणा छ।

पत्रकार ध्रुवहरि अधिकारीले निधिले योगीको भ्रमणप्रति किन आपत्ति व्यक्त गरेका होलान् भनेर प्रतिप्रश्न गरेका छन्।

विवाह महोत्सव किन?

रामायणमा वर्णन गरिएअनुसार त्रेतायुगमा राजा जनककी छोरी सीता अर्थात् जानकीको प्राचीन मिथिला राज्यमा जन्म भएको हो।

उनको विवाह अध्योयाका राजा दशरथका जेठा छोरा रामसँग मंसिर शुक्लपञ्चमीका दिन भएको...


तर नोभेम्बरमा पारित भएको सो कानूनले थुप्रै विदेशी र घरेलु कम्पनीहरुलाई चिन्तित बनाएको छ र उनीहरुले उक्त कानून अस्पष्ट र अन्यायपूर्ण रहेको भनेका छन्।

नयाँ कानुन अन्तर्गतको एक नियमले चीनको राष्ट्रिय सम्मानमा क्षति पुराउने ठानिने कुनै पनि सामाग्री इन्टरनेटमा राख्न प्रतिबन्ध लगाएको छ।

नयाँ कानुन अनुसार कम्पनीहरुले प्रयोगकर्ताको विवरण चीन भित्र रहेको सर्भरमा राख्नु पर्नेछ र यसरी राखिएको आफ्नो विवरण मेट्न चाहने व्यक्तिहरुलाई उनीहरुसंग सम्बन्धित जानकारी मेट्ने अधिकार दिइएको छ।

प्रतिबन्धहरु

यसै जुन महिना देखि कार्यान्वयन गरिने सो कानुनले प्रयोगकर्ताको व्यक्तिगत विवरण संकलन गर्न र त्यसलाई बिक्री गर्न प्रतिबन्ध लगाएको छ।

चीन स्थित अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार समूहले त्यसको कार्यान्वयन विरुद्ध अपील गरेको छ।

रोयटर्स समाचार संस्थाले देखेको एक पत्रमा युरोपेली व्यापारीहरुको हितको प्रतिनिधित्व गर्ने एक समूहले चीनको साइबर स्पेस प्रशासन निकाय (सीएससी ) समक्ष उक्त कानुनमा थुप्रै कमजोरी रहेको भन्दै पर्याप्त छलफल पछि मात्र त्यसको कार्यान्वयन गर्ने माग गरेको छ।

तर सीएससीले सो कानुन पूर्व योजना अनुसार यसै ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

हप्ताको अन्त्यदेखि लागू गरिने बताएको छ।

अनुमति आवश्यक

"यसको उद्देश्य साइबर संसारमा (चीनको) राष्ट्रिय सार्वभौमता र राष्ट्रिय सुरक्षाको रक्षा गर्नु हो, विदेशी संस्थालाई रोक्नु होइन,'' सीएससीले आफ्नो वेबसाइटमा प्रकाशित एक विज्ञप्तिमा भनेको छ।

"यसले विदेशी संस्थालाई वा उनीहरुको प्रविधिलाई र उत्पादनलाई चिनिया बजारमा प्रवेश गर्न रोक्दैन, र यसले नियमसंगत रुपमा स्वतन्त्र रुपमा आउने विवरणमाथि रोक लाउँदैन।"

 अनलाइन समाचार सामाग्रीमाथि कडा नियम बनाएकै बेला त्यो कानून आएको हो।

समाचार प्रकाशन गर्ने, बाँड्ने, र सम्पादन गर्ने कम्पनीहरु संचालन गर्न ती कम्पनीले चिनिया सरकारद्वारा जारी गरेको अनुमति पत्र प्राप्त गर्नु पर्ने हुन्छ र वरिष्ठ कर्मचारीलाई सरकारी अधिकारीहरुले अनुमोदन गर्नुपर्ने हुन्छ।


तर पछिल्लो चुनावी नतिजालाई लिएर अहिले उनले बृहत् प्रदर्शन तथा राजीनामा दिनुपर्ने मागको सामना गरिरहेका छन्।

लुकाशेन्का यो वर्षको अगस्ट ९ तारिखमा भएको निर्वाचनमा समेत गरी हालसम्म पाँच पटक निर्वाचित भइसकेका छन्। उनी सन् १९९४ मा देशका पहिलो निर्वाचित राष्ट्रपति बनेका थिए।

त्यो बेलाको चुनावलाई मात्र अन्तर्राष्ट्रिय पर्यवेक्षकहरूले स्वतन्त्र र निष्पक्ष ठान्ने गरेका छन्।

निर्वाचन आयोगका अनुसार पछिल्लो चुनावमा उनले ८० प्रतिशत मत ल्याएका थिए।

अहिले अभूतपूर्व प्रदर्शनहरूमा हजारौँ मानिस सहभागी भइरहेका छन्।

एलेक्जेन्डर लुकाशेन्का को हुन् र सत्तामा उनी लामो समयसम्म कसरी टिकिरहे?

खेतीपातीदेखि सत्तासम्म

सन् १९९० मा संसद्‌मा निर्वाचित भएपछि लुकाशेन्काको सत्तायात्रा सुरु भयो जहाँ उनले भ्रष्टाचारविरोधी समितिको सभापतिका रूपमा उत्साहजनक काम गरे।

उनी सामान्य पृष्ठभूमिबाट आएका व्यक्ति हुन् जसलाई पूर्वी बेलारुसस्थित एउटा गाउँमा एकल महिलाले हुर्काइन्।

सन् १९७५ मा लुकाशेन्सका शिक्षकमा उत्तीर्ण भए र सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीमा सामेल भई सेनामा राजनीतिक प्रशिक्षकका रूपमा दुई वर्ष काम गरे।

सन् १९९४ को च... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ुनावमा कुनै मुद्दा नउठाए पनि भ्रष्टाचारविरोधी अभियानका कारण उनलाई एउटा लोकप्रियतावादी उम्मेदवारको रूपमा हेरिएको वाशिङ्गटनस्थित द एट्लान्टिक काउन्सिलस्थित विज्ञ एन्ड्रेस एसलन्ड बताउँछन्।

तर सत्तामा आइसकेपछि लुकाशेन्काले आफ्ना विपक्षी कम्युनिस्टका धेरै नीतिहरू अङ्गीकार गरे।

'अधिनायकवादी शैली'

लुकाशेन्साको सत्तालाई सोभियतकालीन अधिनायकवादी शैलीको अवशेषको रूपमा पनि चित्रित गर्ने गरिन्छ।

उनले सञ्चारमाध्यममाथि नियन्त्रण गरे, विपक्षीमाथि दुर्व्यवहार गर्नुका साथै जेल हाले अनि स्वतन्त्र आवाजलाई पाखा लगाए।

सन् २००३ मा उनले भनेका थिए, "अधिनायकवादी शैलीको शासन गर्नु मेरो विशेषता हो र यो कुरा मैले सधैँ स्वीकारेको छु।"

"तपाईँले देशमाथि नियन्त्रण कायम गर्नुपर्ने हुन्छ र मुख्य कुरा भनेको मानिसहरूको जीवन बर्बाद गर्नु हुँदैन।"

मृत्युदण्डको सजाय दिने गरिएको बेलारुस युरोपको एक मात्र देश र पूर्वसोभियत सङ्घको सदस्य हो। त्यहाँ मृत्युदण्डको प्रक्रिया गोप्य हुन्छ।

टाउकोमा गोली प्रहार गरी मृत्युदण्डको सजाय दिएका सङ्ख्या स्पष्ट छैन तर सन् १९९९ यता ३०० जनालाई त्यसरी मृत्युदण्ड दिइएको ठानिएको छ।

परिवर्तनका लागि पश्चिमा देशहरूले दिने गरेको दबावलाई उनले बेवास्ता गर्दै आएका छन्।

भ्लादिमिर पुटिनजस्तै लुकाशेन्का पनि सोभियत सङ्घमा जस्तै शासन गर्न चाहन्छन्। दुवै आईस हकी खेल्छन्।

तर लुकाशेन्काले युरोपेली सङ्घ र रुससँग सन्तुलित सम्बन्ध राखेका छन्।

"भाइभाइमध्ये कसलाई रोज्ने भन्ने कुरा हुँदैन। अतः हामी रुससँग छौँ अथवा युरोपेली सङ्घसँग भनेर सोध्नै जरुरी छैन," सन् २०१७ मा उनले भनेका थिए।

सन् २०१८ को डिसेम्बरमा मस्को भ्रमणका क्रममा उनले पुटिनलाई चार झोला आलु र सुङ्गरको मासुबाट बन्ने एउटा परिकार कोसेलीको रूपमा दिएका थिए।

लुकाशेन्काका प्रेस सचिवका अनुसार बेलारुसबाट पुटिनले चाहेअनुसार त्यो कोसेली दिइएको थियो।

'पुरुषवादी कुरा'

जर्जिया र छिमेकी युक्रेनमा जस्तै बेलारुसमा पनि क्रान्ति हुने सम्भावनालाई लुकाशेन्काले अस्वीकार गर्दै आएका छन्।

पछिल्लो चुनावी अभियानका क्रममा उनले संविधानले राष्ट्रपतिलाई बलियो अधिकार प्रदान गरेकोले बेलारुसी समाज "महिलालाई भोट दिन तयार नरहेको" बताए।

अहिले उनका प्रमुख राजनीतिक प्रतिद्वन्द्वी भने महिला नै छन्।

कतिपय विश्लेषकहरूका अनुसार पद छाड्नका लागि लुकाशेन्काले अभूतपूर्व दबावको सामना गरिरहेका छन्।

तर कतिपयले...


तर पत्रकारहरूसँगको कुराकानीमा आफूविरुद्धको अभियोगबारे टिप्पणी गर्न चाहेनन्।

उनलाई सभामुख बन्न बाट रोक्नु सर्वोच्च अदालतमा परेको रिटको एउटा माग छ।

आज सुनुवाई नसकिएको रिटको अर्को माग हो - उनलाई गिरफ्तार गरियोस्। उक्त मागमा अदालतले कस्तो आदेश देला? धेरैको चासो छ। तर सोमवार सो रिटमाथि सुनुवाई नसकिए पछि 'हेर्दाहेर्दै'मा राखियो।

रिट निवेदक वरिष्ठ अधिवक्ता दिनेश त्रिपाठी सापकोटाविरुद्धको आरोप र उजुरीलाई पूर्वसभामुख कृष्णबहादुर महराविरुद्धको उजुरीसँग तुलना गर्छन्: "एउटालाई गिरफ्तार गरेर अनुसन्धान गरी मुद्दा चलाउने अर्कोलाई कसरी उन्मुक्ति दिन मिल्छ? "

'मुद्दा छैन'

नेकपाले सभामुखमा उम्मेदवार बनाउने निर्णय गरेसँगै समाजिक सञ्जाल र विभिन्न सञ्चारमाध्यममा सापकोटालाई 'ज्यान मुद्दाका अभियुक्त'को रूपमा प्रस्तुत गरिएको भन्दै नेकपाकै कतिपय नेताले चित्त दुखाए।

सापकोटा स्वयम्‌ले पनि बीबीसीसँगको कुराकानीमा आफूविरुद्धको आरोपलाई लिएर कतिपयमा 'भ्रम परेको देखिएको र कतिपयले नियतवश भ्रम छर्न खोजेको' टिप्पणी गरे।

जिल्ला अदालत काभ्रेका श्रेस्तेदार ठाकुरचन्द्र त्रितालले सापकोटाविरुद्ध उक्त अदालतमा 'मुद्दा दर्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ता भएको नदेखिएको' जानकारी दिए।

सापकोटालाई सभामुख बनाउन अडान लिएका नेकपा अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले उनीविरुद्ध कुनै मुद्दा नभएको दाबी त्रितालको भनाइबाट सहि देखिन्छ।

'जाहेरी छ'

तर द्वन्द्वकालमा २०६२ सालमा काभ्रेका अर्जुन लामाको हत्याको आरोपमा उनीलगायत केहीविरुद्ध काभ्रे प्रहरीमा जाहेरी परेको छ।

लामाकी श्रीमतिले दिएको जाहेरी प्रहरीले सुरुमा दर्ता गर्न अस्वीकार गरेको थियो।

उनले हालेको रिटपछि सर्वोच्च अदालतले जाहेरी दर्ता गर्न आदेश दियो। नाम उल्लेख नगर्ने सर्तमा प्रहरी मुख्यालयका एक उच्च अधिकृतले भने, "कर्तव्य ज्यान मुद्दामा उहाँविरुद्ध उजुरी छ।"

रिट दर्ता गर्नेहरूको माग त्यही उजुरीको आधारमा उनलाई गिरफ्तार गरेर अनुसन्धान गर्नु पर्छ भन्ने हो।

उनीहरूका अनुसार हत्या अभियोगमा किटानी जाहेरी परेपछि पक्राउ गरेर अनुसन्धान गरिन्छ।

सापकोटाविरुद्ध उत्रिएका अधिकारकर्मीहरू अदालतको आदेशमा दर्ता भएको उजुरीको टुङ्गो प्रहरीले लगाउनुपर्ने तर्क गरिरहेका छन्।

त्रस्त प्रहरी

जिल्ला प्रहरी काभ्रेका प्रमुख तथा प्रहरी उपरीक्षक रविकुमार पौडेलले बुझ्नु पर्ने भन्दै पन्छिए।

अदालतको आदेशपछि जाहेरी दर्ता गरेको काभ्रे प्रहरीले पछि 'सापकोटालाई पक्राउ गरेर पठाइदिन' सिन्धुपाल्चोक प्रहरीसँग सहयोग मागेका समाचारहरू आएका थिए।

तर जिल्ला प्रहरी कार्यालय सिन्धुपाल्चोक प्रहरी उपरीक्षक प्रज्ज्वल महर्जनले पनि आफू जिल्लामा नयाँ भएको र त्यसबारे जानकारी नभएको बताए।

बुझेर खबर गर्ने भनेका उनले खबर गरेनन्। सम्भवत: उनी बोल्न चाहेनन्।

यसले पनि उक्त मुद्दामा राजनीतिक दल र नेताहरू पनि विभाजित देखिएकाले प्रहरी 'स्वतन्त्रतापूर्वक बोल्न र काम गर्न' हच्किरहेको देखाउँछ।

तर प्रहरी अधिकारीहरूका भनाइमा त्यस्ता द्वन्द्वकालीन मुद्दाहरू थुप्रै भएको र सत्य निरूपण तथा मेलमिलाप आयोगमार्फत् ती मुद्दाको टुङ्गो लगाउने राजनीतिक सहमतिले प्रहरीको हात बाँधेको छ।

संवैधानिक इजलासमा बिचाराधीन

सापकोटालाई मन्त्री बन्न नदिन यसअघि पनि सर्वोच्चमा रिट परेको थियो।

सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशहरू रामकुमारप्रसाद साह र प्रकाश वस्तीको इजलासले 'जाहेरी पर्दैमा सार्वजनिक पदमा बहाल हुन रोक लगाउन नमिल्ने' भन्दै नियुक्तिको बाटो खोलिदिएको थियो।

सभामुख सापकोटाले बीबीसीलाई दिएको अन्तर्वार्तामा अर्जुन लामाकी श्रीमतीले सत्य निरूपण आयोगमा निवेदन दिइसकेको र त्यो आयोगको क्षेत्राधिकारको विषय...


तर पशुपतिनाथको भिडको गाथा अर्कै छ। अरु मठ मन्दिरमा हुने भिडसँग महाशिवरात्रिको बेला पशुपति क्षेत्रमा हुने भिडको तुलना हुन नसक्ला।

आनादि कालदेखि नै अस्तित्वमा रहँदै आएको  विश्वास गरिने पशुपतिनाथको मन्दिर ईशाको पहिलो वा दोस्रो शताब्दीतिर सुपुष्प देव राजाको पालामा स्थापित भएको मानिन्छ।

पशुपतिनाथको मन्दिरमा महाशिवरात्रि पर्व मनाउने प्रचलन र परम्परा पनि त्यति नै पुरानो हुनसक्ने जानकारहरू बताउँछन्। पछिल्लो कालखण्डमा विक्रम सम्बत् २००७ सालअघि बाहिरी विश्वको लागि बन्द रहने नेपाल महाशिवरात्रिको बखत मात्र खुल्ने गरेको संस्कृतिविद् डाक्टर गोविन्द टण्डन बताउँछन्।

उनी भन्छन्, "महाशिवरात्रिको बेलामा आठ दिन नेपाल खुल्ने गर्दथ्यो। त्यहिबेला भारतीय र अन्य देशका हिन्दू तीर्थयात्रीहरू पशुपतिनाथको दर्शन गर्न आउने गर्दथे।"

२००७ सालको राजनीतिक परिवर्तनपछि परिदृश्य बदलियो। नेपाल बाहिरी विश्वका लागि खुल्ला भएपछि नेपालमा विदेशी आउने क्रम बढ्यो। पशुपतिनाथमा पनि भारतीय र अन्य देशका तीर्थालु आउने क्रम बढ्यो।

संस्कृतिविद् डाक्टर गोविन्द टण्डन पशुपति क्षेत्र विकास कोषका पूर्व सदस्य सचिव पनि हुन्। उनको विचा... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

रमा महाशिवरात्रि पर्वबाट नेपालले मूलत: तीन किसिमको लाभ लिन सक्छ।

आर्थिक फाइदा

पशुपतिनाथको मन्दिरमा ओइरिने तीर्थयात्री तथा अन्य पर्यटकहरूले नेपालभित्र प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा पैसा भित्र्याइरहेका हुन्छन्। उनीहरूको बढ्दो संख्याले देशको पर्यटन उद्योगलाई आर्थिक फाइदा पुर्‍याउने नै भयो।

तीर्थालु तथा पर्यटकहरूले पशुपतिनाथको मन्दिरमा पनि भेटीघाटी, दान दक्षिणा, दस्तुर वा अन्य स्वरूपमा आर्थिक फाइदा पुर्‍याइरहेका हुन्छन्। यो शिवरात्रिको अवसरमा करिब १० लाख तीर्थालु पशुपतिनाथ पुग्ने अनुमान गरिएको छ।

उनीहरू मध्ये थुप्रै तीर्थालु छिमेकी भारत, मलेशिया, इन्डोनेशिया, मरिसस अन्य देशबाट आएको अनुमान गरिएको छ। यो महाशिवरात्रिको अवसरमा कति भेटीघाटी मन्दिरमा चढाइएला? त्यो प्रष्ट छैन।

तर पशुपतिनाथमा वर्षेनी करोडौँ रूपैयाँ नगद र सुनचाँदी जस्ता बहुमूल्य धातु भक्तजनहरूले चढाउने गरेको टण्डन बताउँछन्। पशुपतिनाथ आउने यात्री नेपालका अन्य मठमन्दिरमा पनि आकर्षित हुने गरेका छन्। उनीहरूको नेपाल बसाइ लम्ब्याउन सकिन्छ।

उनी भन्छन्, "हामीले नेपालमा यातायात र मन्दिर क्षेत्रमा अन्य सेवा सुविधा विस्तार गर्न सकेमा त्यो अझै बढ्छ। त्यो देशको आम्दानीको अन्य श्रोत बन्न सक्छ।"

आध्यात्मिक फाइदा

जानकारहरू भन्छन् पशुपतिनाथ धेरै हिन्दूहरूका लागि जीवनमा एक पटक नपुगी नहुने तीर्थस्थल हो। थुप्रै भारतीय हिन्दूहरू भारतमा मुख्य तीर्थहरू पुगिसकेपछि अनिवार्य रूपमा पशुपतिनाथको दर्शन गर्ने गर्दछन्।

टण्डनका विचारमा पशुपतिनाथको दर्शन गर्ने तीर्थालुहरूलाई मानवमा अन्तरनिहित पशुको जस्तो गुणबाट मुक्त हुन सहयोग पुग्दछ। पशुपतिनाथमा पूजा र दर्शन गर्नाले धेरै लाभ मिल्ने हिन्दू धर्मावलम्बीको विश्वास रहँदै आएको छ।

टण्डन भन्छन्, "विश्वभरिका मानिसहरू अहिले आध्यात्मिक ज्ञानको खोजीमा लागिरहेका छन्। महाशिवरात्रि पर्व मार्फत् पशुपतिनाथलाई विश्वको आध्यात्मिक केन्द्रको रूपमा विकास गर्न सकिने प्रचुर सम्भावना छ। धेरै मानिसहरूलाई पशुपतिनाथको दर्शन र भ्रमण गर्न आकर्षित गर्न सक्ने ठाउँ छ।"

सांस्कृतिक फाइदा

आर्थिक र आध्यात्मिक लाभसँगै महाशिवरात्रि पर्वसँग पशुपति क्षेत्रको मात्र नभई नेपालको धार्मिक र सांस्कृतिक पक्ष पनि गाँसिएको छ। युनेस्कोको विश्व सम्पदा अङ्कित पशुपति क्षेत्र एउटा खुला संग्रहालय जस्तो छ।

वाग्मती नदी किनारमा अवस्थित पाशुपत क्षेत्रमा प्राकृतिक एवं...


तर पाकिस्तानमा बौद्ध धर्मका कैयौँ प्राचीन स्थान र बहुमूल्य कलाकृति छन्।

विगत केही वर्षदेखि धार्मिक पर्यटन प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यका साथ त्यहाँ कतरापुर करिडोरसहित विभिन्न परियोजनामा काम भइरहेको छ।

साथै गन्धारा सभ्यताप्रति विदेशी पर्यटकहरूको रुचिलाई मध्यनजर गर्दै बौद्ध धर्मसम्बन्धी कार्यक्रम पनि गर्न थालिएको छ।

महत्त्वपूर्ण

पाँचौँ शताब्दी ईसापूर्वदेखि दोस्रो शताब्दी ईसापूर्वसम्म तक्षशिला बौद्ध शिक्षाको एउटा महत्त्वपूर्ण केन्द्र मानिन्थ्यो।

यहाँ विभिन्न स्तूप, पूजा स्थल तथा पुरातात्त्विक अवशेष छन् जसले धार्मिक पर्यटनलाई प्रवर्द्धन गर्न सक्छन्।

यी ठाउँहरू पाकिस्तानको प्राचीन स्थलहरूको सूचीमा मात्रै समेटिएका छैनन्, बरु तिनलाई बौद्ध धर्मावलम्बीहरूबीच एउटा महत्त्वपूर्ण पूजा स्थलको रूपमा पनि लिने गरिन्छ।

नेपाल, भारत, म्यानमार र कोरियामा बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको राम्रो उपस्थिति छ।

बौद्ध धर्मावलम्बीहरूका लागि गत हप्ता तक्षशिलास्थित एउटा प्राचीन स्थलमा सातौँ शताब्दीपछि पहिलो पटक विशेष पूजाआजा गरियो।

खैबर पख्तुनख्वा पुरातत्त्व विभागको अगुवाइमा हरिपुर जिल्लास्थित भीमाला स्तूपनजिक पूजाआजा... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

गरिएको थियो जहा कोरियाली भिक्षुहरूले विश्व शान्तिको कामना गरे।

त्यसबारे कोरियाका एक भिक्षु डा. सिनमले भने, "हाम्रो लागि यो विश्वका सात पवित्र स्थलमध्ये एक हो। तीमध्ये यो सबैभन्दा पवित्र स्थल हो।"

उक्त स्तूप खानपुर बाँधनजिकैको एउटा पहाडमा अवस्थित छ। रोचक कुरा के छ भने यो प्राचीन स्थल माथिबाट क्रस आकारमा छ र त्यसलाई गन्धारा सभ्यताको अन्तिम प्रमाणमध्ये एक मानिन्छ।

भीमाला स्तूपसम्म पुग्नका लागि खानपुर बाँधनजिक एउटा बाटो छ। बाटो त्यति राम्रो छैन, तर उपत्यकामा नदीको मनमोहक दृश्यले तपाईँको थकान मेटाइदिन्छ।

उक्त स्तूपलाई सन् १९३० को दशकमा ब्रिटिश पुरातत्त्वविद् सर जोन मार्शलले पत्ता लगाएका थिए।

युनेस्कोको सम्पदा सूचीमा सूचीकृत यो ऐतिहासिक स्थलका केही अवशेष तक्षशिला सङ्ग्रहालयमा पनि हेर्न सकिन्छ।

यहाँ पुगेर दर्जनौँ भर्‍याङ्गहरू उक्लेपछि तपाईँले क्रस आकारको स्तूप हेर्न सक्नुहुन्छ जहाँ अध्ययन भ्रमणका क्रममा हजारा विश्वविद्यालयका विद्यार्थीहरू प्रायः गइरहन्छन्।

स्तूपको चारैतिर भर्‍याङ्ग छन् जहाँ बौद्ध अनुयायीहरू पूजा गर्न आइरहन्छन्। त्यहाँ अनेक मूर्ति, पूजा स्थल र प्राचीन सामग्री सजिलै हेर्न सकिन्छ।

स्वप्निल बुद्धको मूर्ति

विशेषज्ञहरूका अनुसार भीमाला स्तूपबाट प्राप्त बुद्ध मूर्ति कन्जुर ढुङ्गाको हो र त्यो सम्भवतः त्यो क्षेत्रको सबैभन्दा प्राचीन बौद्ध मूर्तिमध्येको एक हो।

तक्षशिला सङ्ग्रहालयका क्युरेटर अब्दुल नासिरले अफगानिस्तानस्थित हेदा र पाकिस्तानस्थित तक्षशिला गन्धारा सभ्यताका लागि विश्वभरि प्रसिद्ध रहेको बीबीसीलाई बताए।

"गन्धारा सभ्यतासँग सम्बन्धित कला विश्वभरि लोकप्रिय छ। यो कलाको उद्देश्य धर्मको प्रचार र पूजा थियो। यो कला घरमा होइन स्तूपहरूमा भिक्षुहरूले बनाउँथे।"

उनले थपे, "यी मूर्तिहरूका लुगा आभूषण र शैली विश्वभरि लगभग उस्तै हुन्छन्।"

नासिरका अनुसार स्वप्निल मूर्तिको विशेषता भनेको त्यसले संसारबाट गौतम बुद्धको प्रस्थानलाई दर्शाउँछ।

धार्मिक पर्यटनका लागि सद्‌भाव

स्तूपमा हुने कार्यक्रमका आयोजकमध्येका एक शामिल सदाफ रजाले भने, गन्धारा सभ्यताको सन्दर्भमा पाकिस्तान सरकारसँग मिलेर के गर्न सकिन्छ भनेर कोरियाली भिक्षुहरू यहाँ आउनुभएको हो।

"यदि हामी यफ स्थलहरूलाई उनीहरूका लागि खोलिदिन्छौँ भने हाम्रो देशमा पर्यटन प्रवर्द्धन हुनुका साथै उनीहरूले पनि मनको शान्ति हुने ठाउँ पाउनेछन्।"

शान्तिको कामनासहित...


तर पुरातत्त्व विभागले अन्तिम रूप दिएको र पुनर्निर्माण प्राधिकरणले बनाउने भनिएको नयाँ धरहरा पहिलेको भन्दा झन्डै साढे दुई गुणा अग्लो हुने देखिएको छ।

त्यस्तो धरहराको निर्माणलाई सम्पदाको संरक्षण मान्न नसकिने भन्दै पुरातत्त्वविद्ले आलोचना गरेका छन्।

यसअघि प्रधानमन्त्री छँदा पनि ओलीले "म बनाउँछु मेरो धरहरा" भन्दै धरहराको पुनर्निर्माणमा  जोड दिएका थिए।

'स्वाभिमान'

भूकम्प गएको तेस्रो वर्ष फेरि प्रधानमन्त्री ओलीले धरहराको  भग्नावशेषछेउ उभिएर भने, "धरहरा हाम्रो मान हो, आन हो, स्वाभिमान हो  "

म बनाउँछु मेरो धरहरा भन्ने नारा आएपछि नेपालको नाफामा रहेको संस्था टेलिकमले साथ दिने घोषणा गरेपछि धेरैलाई लाग्यो धरहरा बनिहाल्ने भयो।

तर टेलिकमको प्रस्ताव पुरातत्त्व विभागले स्वीकार गरेन।

विभागका महानिर्देशक भेषनारायण दाहाल भन्छन्,  "तेह्र रोपनीमा व्यावसायिक कम्प्लेक्स सहितको प्रस्ताव हामीले स्वीकार गरेनौँ।"

टेलिकमको धरहरा बनाउन देखाएको रुचि र त्यसबाट बाहिर निस्कने प्रक्रियामा  समय खेर गएको अधिकारीहरू बताउँछन्।

त्यसपछि धरहरा बनाउने अधिकार पाएको प्राधिकरणले अन्तिम तयारी स्वरूप माटो परीक्षण ग... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

र्न लगाएको बताइएको छ।

'दुई वर्षमै'

प्राधिकरणका प्रवक्ता यमलाल भुसाल भन्छन्, "माटो परीक्षणको प्रतिवेदन आएपछि ठेक्कामा दिने प्रक्रिया सुरु हुन्छ। ठेक्का दिएको दुई वर्षमा धरहरा निर्माण पूरा हुनेछ।"

झन्डै  साढे दुई सय वर्षअघि तत्कालीन मुख्तियार भीमसेन थापाले बनाउन लगाएको धरहरा विसं १९९० को भूकम्पमा भत्कियो।

तत्कालीन प्रधानमन्त्री जुद्ध शमशेरले पुरानै शैलीको धरहरा ठड्याए।

तर अहिले प्रस्ताव गरिएको चार अर्ब रुपैयाँ हाराहारी खर्चमा बनाउने भनिएको पहिलेको नौतले संरचनाको साटो नयाँ २२ तले धरहरालाई सम्पदाको संरक्षण मान्न नसकिने पुरातत्त्वविद् डा. सुदर्शनराज तिवारी बताउँछन्।

धरहरा सम्पदा हो या एक अर्को व्यावसायिक स्तम्भ भन्ने नठम्याईकन  प्रस्तावित २२ तले टावर ठड्याउने हो भने प्रधानमन्त्री ओलीको आजको भनाइ अर्थहीन हुने जानकारहरू बताउँछन्।


तर फाइजरको डेटा चोरी भए नभएको विषय भने हालसम्म स्पष्ट हुन सकेको छैन।

दक्षिण कोरियाको न्याश्नल इन्टेलिजेन्स एजेन्सीले गोप्य रूपमा सांसदहरूलाई आक्रमण गरिएको भन्ने विषयबारे जानकारी गराएको समाचारसंस्था योन्ह्यापले जनाएको छ।

बीबीसीले फाइजरसँग मागेको प्रतिक्रियाको उत्तर प्राप्त भएको छैन।

उत्तर कोरियाले हालसम्म कसैमा पनि कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण पुष्टि भएको उल्लेख गरेको छैन।

तर उसले अक्सफर्ड-आस्ट्राजेनेकाले विकास गरेको खोपको २० लाख मात्रा आगामी केही हप्ताहरूमा प्राप्त गर्दैछ।

गत वर्ष चीनमा कोरोनाभाइरस देखिन थालेपछि ज्यानुअरी महिनादेखि उत्तर कोरियाले आफ्नो सीमानाका बन्द गरेको थियो।

गत नोभेम्बरमा फाइजरसहित कम्तीमा नौवटा स्वास्थ्यसंस्थालाई राज्य समर्थित रुसी र उत्तर कोरियाली संस्थाहरूले निसाना बनाएको प्रविधि कम्पनी माइक्रोसफ्टले जनाएको थियो।

जिङ्क र सेरीएम नाम गरेका उत्तर कोरियाली कम्पनी र फ्यान्सी बीअर नाम गरेको रुसी कम्पनी त्यसका लागि जिम्मेवार रहेको बताइएको छ।

क्रेम्लिनले अन्य देशको खोपसम्बन्धी अनुसन्धान प्रति निसाना साधेको विषयको खण्डन गरेको छ।

धेरैजसो प्रयास विफल भएको भए पनि केही भने स... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

फल भएको माइक्रोसफ्टले चेतावनी दिएको थियो।


तर फिलिपिन्समा मृत्यु हुने ती ४४ वर्षीय व्यक्ति चिनियाँ नागरिक हुन् र उनी कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणको केन्द्रबिन्दु मानिएको चीनको वुहानबाट फिलिपिन्स गएका थिए।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका अनुसार फिलिपिन्स आउनुअघि नै उनमा सङ्क्रमण भएको सङ्केत देखिन्थ्यो।

अहिलेसम्म कोरोनाभाइरसको महामारीमा १४,००० भन्दा बढी व्यक्ति सङ्क्रमित भएका छन् भने ३०० जनाभन्दा बढीको मृत्यु भएको पुष्टि भएको छ। अधिकांश बिरामीहरू चीनको हुबे प्रान्तमा छन्।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनले कोरोनाभाइरसका कारण विश्वभरि सङ्कट उत्पन्न भएको बताएको छ।

अमेरिका, अस्ट्रेलिया र अन्य देशहरूले चीनबाट विदेशी नागरिकहरूलाई आफ्नो देशमा आउन प्रतिबन्ध लगाएका छन् भने आफ्ना नागरिकलाई अलग्गै राख्ने व्यवस्था मिलाएका छन्।

कोरोनाभाइरसको खोप बनाउन अहोरात्र काम

फिलिपन्समा मृत्यु भएका व्यक्तिबारे के थाहा छ?

मृत्यु हुने ती पुरुष हङ्‌कङको बाटो हुँदै एक ३८ वर्षीया महिलासँग फिलिपिन्स आएको त्यहाँको स्वास्थ्य विभागले जनाएको छ। ती महिलामा पनि सङ्क्रमण भएको पुष्टि भएको छ।

ती पुरुषलाई मनिलास्थित एउटा अस्पतालमा भर्ना गरिएको थियो। त्यहाँ उनलाई गम्भीर खालको न्युमोनिया... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

भयो।

फिलिपिन्सस्थित विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका प्रतिनिधि रवीन्द्र अभयसिङ्घेले सर्वसाधारणलाई विचलित नहुन आग्रह गरेका छन्।

वुहानमा पहिला पुष्टि भएका ४२५ सङ्क्रमणमा आधारित

५९ वर्षसङ्क्रमित व्यक्तिको औसत उमेर

८९%सङ्क्रमण भएको कम्तीमा पाँच दिनसम्म अस्पताल भर्ना भएनन्

५६%सङ्क्रमित व्यक्ति पुरुष

५५%नयाँ वर्षअघि भएका सङ्क्रमणको समुद्री खाद्यपदार्थसँग सम्बन्ध

चीनबाहिर पहिलो पल्ट कोरोनाभाइरसका कारण कसैको ज्यान गएको पुष्टि भएको भन्दै उनले भने, "हामीले के बुझ्नुपर्छ भने यो स्थानीय रूपमा भएको सङ्क्रमण हैन। ती बिरामी महामारीको केन्द्रबिन्दु भएको ठाउँबाट आएका थिए।"

स्थानीय समाचारपत्र र्‍याप्लरले देशका स्वास्थ्यसचिवलाई उद्धृत गर्दै मृत्यु भएका व्यक्ति स्थिर अवस्थामा भएको र उनमा सुधारको सङ्केत देखिएको भए पनि २४ घण्टामा उनको स्थिति बिग्रिएको उल्लेख गरेको छ।

फिलिपिन्सका स्वास्थ्यसचिवका अनुसार भाइरस नफैलियोस् भनेर मृतकको दाहसंस्कार गरिनेछ

स्वास्थ्यसचिव फ्र्यान्सिस्को डुकेले रोग नियन्त्रण गर्न कसरी राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार शव व्यवस्थापन गर्ने भन्ने विषयमा चिनियाँ दूतावाससँग छलफल भइरहेको बताए।

उनका अनुसार ती चिनियाँ नागरिकको शव जलाइनेछ।

सरकारले ती दुई चिनियाँ नागरिक आएको विमानमा भएका अन्य यात्रु तथा तिनको सम्पर्कमा आएका अन्य व्यक्ति पत्ता लगाउने र तिनलाई छुट्टै राख्ने प्रयास भइरहेको डुकले बताएका छन्।

फिलिपिन्सको मनिलामा मास्क किन्दै सर्वसाधारण

फिलिपिन्सले चीनबाट विदेशीहरूको आवागमनमा रोक लगाउने घोषणा गरेको केही क्षणपछि नै कोरानाभारइसबाट एक जनाको मृत्यु भएको पुष्टि भएको थियो।

यसअघि फिलिपिन्सले हुबे प्रान्तबाट मात्र विदेशीलाई आउन रोक लगाएको थियो।

चीनमा स्थिति कस्तो छ?

शनिवारसम्म चीनमा ३०४ जनाको मृत्यु भएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

हुबे प्रान्तमा मात्रै ४५ जनाभन्दा बढीको ज्यान गएको छ।

वुहान अहिले बन्दजस्तै देखिन्छ

चीनभरि थप २,५९० जनामा सङ्क्रमण भएको पुष्टि भएको छ।

राष्ट्रिय स्वास्थ्य आयोगलाई उद्धृत गर्दै सरकारी टीभीले शनिवारसम्म सङ्क्रमण भएका मानिसको सङ्ख्या १४,३८० पुगेको जनाएको छ।

यूनिभर्सिटी अफ हङ्‍कङको आकलनअनुसार सङ्क्रमण भएका मानिसको सङ्ख्या सरकारी तथ्याङ्कभन्दा धेरै हुन सक्छ।

विज्ञहरूका अनुसार वुहानमा मात्रै कम्तीमा ७५,००० जना उक्त भाइरसबाट सङ्क्रमित भएका हुन सक्छन्।

कोरोनाभाइरस...


तर फोक्सोको चमत्कारी काम धूम्रपान त्यागेपछि मात्रै सम्भव हुने उनीहरूले बताएका छन्।

यसअघि फोक्सोमा क्यान्सर गराउने क्षति स्थायी प्रकृतिको हुने सोचिएको थियो।

तर नयाँ अध्ययनले क्षति नपुगेको कोषहरूले क्षतिग्रस्त कोषहरूलाई निको पार्न सहयोग गर्ने पाइएको छ।

नेचर जर्नलमा प्रकाशित शोधका अनुसार फोक्सोसँग धूम्रपानका कारण भएका आनुवंशिक क्षति निको पार्ने जादुमयी क्षमता हुन्छन् जुन धूम्रपान त्यागेमा सम्भव हुन्छ।

क्षति नभएका फोक्सोका थोरै कोषहरूले फोक्सोका क्षतिग्रस्त कोषहरूलाई निको हुन सघाउने त्यो अध्ययनबाट थाहा भएको छ।

चालिस वर्षसम्म दैनिक २० खिल्ली चुरोट पिउने व्यक्तिहरूमा समेत यस्तो सकारात्मक प्रभाव देखिएको छ।

फोक्सोको क्यान्सरको जोखिम

अनुसन्धानकर्ताहरूले धूम्रपान त्याग्दैमा फोक्सोको क्यान्सरसँग सम्बन्धित सबै खतरा भने नटर्ने बताएका छन्।

स्याङ्गर इन्स्टीच्यूटका विज्ञ चिकित्सक पिटर क्याम्पबेलले बीबीसीसँग भने, "हामीले यस्तो नतिजा आउँछ भनेर विश्वासै गरेका थिएनौँ।"

सुर्तीमा भएका हजारौँ रसायनले हाम्रो फोक्सोमा भएका आनुवंशिक गुण बोक्ने डीएनएलाई बिगारिदिन्छन्। फलस्वरूप ती स्वस्थ कोषबाट क्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

यान्सरजन्य कोष बन्न थाल्छन्।

अनुसन्धानकर्ताहरूले फोक्सोका कति प्रतिशत कोष पुरानै रूपमा फर्कन सक्छन् भनेर आकलन गर्न बाँकी नै छ।

ब्रिटेनमा हरेक वर्ष ४७ हजार मानिसमा फोक्सोको क्यान्सर हुने गरेको छ। तीमध्ये झन्डै तीन चौथाइ धूम्रपानका कारण हुने गरेका छन्।


तर बजेटपछिको महत्त्वपूर्ण वित्तीय नीतिको सँगालो मौद्रिक नीतिका विशेषता बारे जानकारी राख्नु जरुरी हुन्छ।

हरेक वर्ष बजेट आएलगत्तै सरकारको प्रमुख आर्थिक सल्लाहकार मानिने केन्द्रीय ब्याङ्कले बजेटको उद्देश्य प्राप्तिमा सघाउ पुर्‍याउने किसिमको मौद्रिक नीति पेश गर्ने चलन छ।

साउनमा ल्याइने मौद्रिक नीतिलाई खासगरि वित्तीय कारोबार चलायमान बनाइ महँगी नियन्त्रणमा राख्ने औजारको रूपमा समेत बुझिन्छ।

यसपटक धेरैको ध्यान मौद्रिक नीतिले वर्षौँदेखि कचल्टिएको तरलताको सङ्कट अर्थात् ब्याङ्कहरूसँग लगानीयोग्य नगदको कमीको समस्यासँग जुझ्न कस्ता उपाय अघि सार्छ भन्नेमा थियो।

ब्याङ्कहरू गाभ्ने प्रक्रियालाई नीतिले कत्तिको कडाइका साथ अघि बढाउँछ भनेर समेत धेरैले हेरिरहेका थिए।

के मौद्रिक नीतिले ती मुद्दालाई समेटेको छ त? छ भने कत्तिको प्रभावकारी ढङ्गले समेटेको छ?

तरलता - छैन विश्वसनीय समाधान आधार

तरलता सङ्कटसँग जुझ्ने हिसाबले मौद्रिक नीतिले केही उपायहरू अघि सारेको छ।

पहिलो, ब्याङ्क तथा वित्तीय संस्थाले विदेशबाट ल्याएर यहाँ कर्जा लगानी गर्न पाउने स्रोतको दायरा विस्तार गर्दै ब्याङ्किङ्ग क्षेत्रका अतिरिक्त पेन्सन... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

वा हेज फण्डबाट पनि ऋण ल्याउन सकिने नीतिमा उल्लेख छ।

तर हालसम्म ब्याङ्किङ्ग क्षेत्रबाट समेत आउन नसकेको त्यस्तो ऋण (केवल एनएमबी ब्याङ्कले केही ल्याएको) अब झन् जोखिमपूर्ण भएकाले महँगो पर्न सक्ने हेज फण्डबाट आउला भनेर मान्न कठिन देखिन्छ।

दोस्रो, त्यस्तो विदेशी ऋणको ब्याजदर लिबोरभन्दा ३ प्रतिशतमात्रै बढी हुन पाउने पुरानो प्रावधान संशोधन गरेर ४ प्रतिशतसम्म हुन पाउने गरिएको छ।

लिबोर भनेको सामान्य अर्थमा त्यस्ता ऋणका निम्ति लण्डनमा निर्धारित ब्याजदर हो। त्यसमा एक प्रतिशतको थप सुविधा दिइएको छ।

तेस्रो, पुनर्कर्जामा सुविधाको दायरा फराकिलो पारिएको छ। वाणिज्य ब्याङ्कहरूले निश्चित क्षेत्रमा दिएको कर्जाको साटो केन्द्रीय ब्याङ्कबाट पाउने पुनर्कर्जामा दिइएको सहुलियतले तरलतामा केही राहत पुर्‍याउन सक्ने ठानिन्छ।

तर कुल कर्जामा पुनर्कर्जाको योगदान एकदम थोरै हुने हुनाले राहत पनि सीमित नै हुन सक्छ।

चौथो, वाणिज्य ब्याङ्कहरूले २०७७ असार मसान्तभित्र आफ्नो चुक्ता पुँजीको न्यूनतम २५ प्रतिशत अनिवार्य रूपमा  ऋणपत्र जारी गर्नुपर्ने र त्यस्तो ऋणपत्रको शतप्रतिशत रकम कर्जा प्रवाहका लागि उपयोग गर्न सक्ने व्यवस्था गरिएको छ।

"ऋणपत्र निकाल्दैमा तरलतामा राहत हुँदैन। अहिले पनि कतिपय ब्याङ्कले निकालिरहेकै छन्। त्यो भनेको मानिसहरूले एक ब्याङ्कको खातामा भएको पैसा नै अर्कोतिर लगाउने हो। यसले सम्बन्धित ब्याङ्कहरूलाई केही दीर्घकालीन रूपमा ढुक्क हुने पैसा मिल्न चाहिँ सक्छ," नेपाल राष्ट्र ब्याङ्कका पूर्व डेपुटी गभर्नर कृष्णबहादुर मानन्धरले बताए।

कर्जा - प्रवाह नघट्ने

कर्जाको प्रवाह धेरै वृद्धि भएको र त्यही गतिमा निक्षेप नबढेकाले तरलताको सङ्कट दीर्घकालीन सङ्कट बन्दै आएको मानिन्छ।

त्यसैले कतिपयले मौद्रिक नीतिमार्फत् कर्जा प्रवाहमा कडिकडाउ हुन सक्ने समेत ठानेका थिए।

तर आयातमा निर्भर देश र कर्जामा निर्भर आयातको अवस्था रहेकाले यसो गरिहाल्नु चुनौतीपूर्ण मानिएको थियो।

"यसपालिको मौद्रिक नीतिले गत वर्षको तुलनामा कर्जा प्रवाह १ प्रतिशत थपिदिएको छ," मानन्धरले बताए।

यसले ल्याउने चुनौती विश्लेषण गर्दै उनले भने, "यसको सोझो अर्थ भनेको आयात घट्नेवाला छैन र त्यसले शोधनान्तरमा पुर्‍याइरहेको घाटा पनि कायम रहनेवाला छ।"

विदेशी मुद्रा सञ्चिति - किन घटाइयो सीमा?

माथिकै विषयसँग यो पनि जोडिन्छ।

मौद्रिक नीतिले अर्थपूर्ण ढङ्गबाट ७ महिनाको मात्र वस्तु तथा...


तर बढी उमेर भएका र कुनै रोग वा दीर्घरोगको उपचार गराइरहेका व्यक्तिले निर्धक्कसँग त्यस्तो खोप लगाउन मिल्ने हो वा होइन भन्ने विषयमा जिज्ञासा उठ्ने गरेको छ।

भारतले अनुदानमा दिएको १० लाख मात्रा खोपमध्ये अहिलेसम्म चार लाख मात्राभन्दा बढी खोप प्रयोग भइसकेको अधिकारीहरूले जनाएका छन्।

त्यसबाहेक  नेपालले  भारतबाट गत आइतवार मात्रै १० लाख मात्रा खोप खरिद गरेको छ।  त्यतिनै मात्रा थप खोप खरिद गर्नका लागि सम्झौता भइसकेको पनि बताइएको छ।

नेपालमा ५५ वर्ष माथिको उमेर समूहकाहरूले खोप लगाउँदा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू के के हुन् त?

कोभिड खोप कसले लगाउन हुँदैन?

चिकित्सकहरूका अनुसार केही अवस्थामा बाहेक सामान्यतया सबैले कोरोनाभाइरसको खोप लगाउनु हुन्छ।

खोपमा भएका केही तत्त्वहरूप्रति एलर्जी छ भने  खोप लगाउन नहुने सङ्क्रामक रोग विशेषज्ञ डा. अनूप सुवेदी बताउँछन्।

त्यस्तै खोपको पहिलो मात्रा लगाउँदा "नराम्रो कडा प्रतिक्रिया उत्पन्न भएको अवस्थामा पनि खोप लगाउन हुँदैन।"

कोभ्याक्स सुविधा के हो र कसरी काम गर्छ?

सामान्यतया सबैले खोप लगाउन हुने र त्यसमा पनि बढी उमेर भएकाहरूले त अनिवार्य रूपमा नै कोभिड-१९ विरूद्धको... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

खोप लगाउनुपर्ने डा. सुवेदी बताउँछन्।

"त्यो किनभने रोगबाट सबैभन्दा बढी जोखिममा उहाँहरू हुनुहुन्छ," उनले भने।

"उच्च रक्तचाप, मधुमेह वा अन्य किसिमका दीर्घ प्रकृतिका रोग भएकाहरूले झन् उमेर मात्रै नभई रोगका कारण उत्पन्न स्वास्थ्य समस्याले गर्दा पनि जोखिम बढी हुने भएकाले खोप लगाउन महत्त्वपूर्ण हुन्छ।"

भारतबाट ल्याइएको कोभिशील्ड खोपको उत्पादक कम्पनीले निश्चित किसिमको "रगत पातलो गर्ने कडा खाले औषधि (एस्पिरीनबाहेक) प्रयोग गर्नेहरूले" खोप लगाउँदा विचार पुर्‍याउन सङ्केत दिएको पनि उनी बताउँछन्।

तर त्यस्ता औषधि सेवन गरिरहेकाले अरू धेरै खोप लिँदा समस्या नभएको र नेपालमै पनि स्वास्थ्यकर्मी वा सरसफाइ कर्मचारीहरूले खोप लगाउँदा त्यस्तो कुनै प्रतिक्रिया उत्पन्न नदेखिएको  डा. सुवेदीको भनाइ छ।

भारत सरकारले निःशुल्क उपलब्ध गराएको १० लाख मात्रा कोभिशील्ड प्रयोग गरेर नेपालमा गत महिना खोप अभियान सुरु भएको थियो

स्वास्थ्य मन्त्रालयका सहप्रवक्ता डा. समिरकुमार अधिकारी खोप केन्द्रहरूमा सबैले निश्चित विवरण सहितको फारम भर्नुपर्ने व्यवस्था गरिने र खोप लिन आएकाहरूको स्वास्थ्य अवस्थाबारे अनिवार्य सोधिने बताउँछन्।

"सामान्यतया कसैलाई पनि कोभिड भएको छ र निको भएको छ भने आठ हप्तासम्म खोप लगाउन मिल्दैन। रगत पातलो बनाउने औषधि सेवन गर्नेहरूले पनि खोप लगाउन मिल्दैन। गर्भवती वा सुत्केरी महिलाहरूले पनि लगाउन मिल्दैन," उनले भने।

"अन्य मानिसको हकमा सबै कुराहरूको परामर्श गरेर खोप लगाइनेछ।"

खोप केन्द्रमा पुगेर लगाउन नमिल्ने भनेर फर्किनुपर्ने अवस्था आउन नदिन आफूहरूले समुदायस्तरमा नै सूचना तथा जानकारी पुर्‍याउने र बुझाउने कुरामा पनि ध्यान दिएको उनले बताए।

"लगाउन नमिल्नेहरूलाई गाउँघरमै सम्झाउने स्थिति सिर्जना गर्नेगरी अघि बढेका छौँ," उनले भने।

के खाने, के नखाने?

कोभिडको खोप लगाउनुअघि वा पछि निश्चित खाना खाँदा खोप बढी प्रभावकारी वा कम प्रभावकारी हुने भन्ने नहुने चिकित्सकहरू बताउँछन्।

सामान्य आफूले सधैँ खाइरहेको खाना खाँदा समस्या हुँदैन।

हालसम्म नेपाल लगायत संसारका अन्य मुलुकमा पनि कोभिडको खोप लगाएपछि मानिसहरूलाई ज्वरो आए जस्तो हुने, जिउ दुख्ने वा बिसन्चो हुने जस्ता लक्षणहरू देखिएको पाइएको छ।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनले पनि कोभिड खोप लगाएपछि देखिने तर हानिकारक नठानिएका त्यस्ता लक्षणहरूबारे उल्लेख गरेको छ।

त्यस्तो बेला शरीरमा पानीको मात्रा कम भएको...


तर बदलिँदो मौसम तथा विद्युतीय सञ्चार माध्यमहरूले कार्यक्रमको प्रत्यक्ष प्रशारण गर्ने भएकाले जनकपुरकै धेरै सर्वसाधारणले घरमै बसेर कार्यक्रम हेर्ने मनिस्थितिमा रहेको बताएका छन्।

प्रदेश २ का मुख्यमन्त्री मोहम्मद लालबाबु राउतले धनुषा सहित महोत्तरी र सिरहाबाट बढी सर्वसाधारण आउने अपेक्षा गरिएको जनाए।

जनकपुर विमानस्थलमा सवा दश बजे आइपुग्ने मोदीलाई सरकारकातर्फबाट रक्षामन्त्री इश्वर पोखरेलले स्वागत गर्ने कार्यक्रम छ।

'मोदीको भ्रमणले संविधान संशोधनको वातावरण'

‘भ्रमणले नेपाल-भारत सम्बन्ध अझ बलियो’

अभिनन्दन

जनकपुरधामको रामानन्द चोकमा व्यवसाय गर्दै आएका नविनकुमार यादवले मान्छे बेफुर्सदी भएकाले प्रदेश सरकारले अनुमान गरे अनुरुप सर्वसाधारण आउनसक्ने अवस्था नरहेको बताए।

उनले भने, "मान्छेलाई कहाँ त्यत्रो फुर्सद छ र मोदीलाई आएर हेर्न। पहिला जस्तो छ अहिले त्यस्तै छ। प्रशासनको उपस्थिति बाक्लो छ, त्यति चाहिँ हो।"

कतिपयको भनाइमा बारा, पर्सा, रौतहट, सप्तरी लगायतका जिल्लाहरूबाट बिहानै सर्वसाधारण आउन सक्ने अवस्था छैन।

त्यसमाथि पनि बिहान करिब ९ बजेभित्रमा बाह्र बिघा मैदानमा सर्वसाधारण प्रवेश गरिसक्नु... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

पर्ने व्यवस्था छ।

मौसममा आइरहेको परिवर्तन र सोही कार्यक्रमको विभिन्न विद्युतीय सञ्चार माध्यमहरुले प्रत्यक्ष प्रशारण गर्ने भएकाले पनि धेरै सर्वसाधारणले घरमै बसेर कार्यक्रम हेर्ने इच्छा गरेको अर्का सर्वसाधारण महादेव राउतले बताए।

उनले भने, "मौसम बदलिरहन्छ। फेरि मान्छेले घरमै टेलिभिजनमा प्रत्यक्ष प्रशारण हेर्न पाउँछन्। जनकपुरकै धेरै मान्छे घरमै कार्यक्रम हेर्न इच्छा गरेका छन्।"

सफाइ

मोदी जनकपुर आउने कार्यक्रमलाई सफल पार्ने भन्दै राजनीतिक दलका नेतादेखि प्रहरी, सेना तथा सशस्त्र प्रहरी झाडु लिएर सडक सफा गर्न निस्कने गरेका थिए।

पहिला भन्दा अहिले जनकपुरधाम सफा देखिन थालेको छ।

प्रत्येक दिन बिहान नेपाल प्रहरी, नेपाली सेना तथा सशस्त्र प्रहरीका समूह झाडु लिएर बजार, सडक तथा गल्ली सफा गर्न निस्कने गरेका छन्।

नेपाल प्रहरीका ४५० जना, सशस्त्र प्रहरीबाट ४२५ जना तथा नेपाली सेनाका करिब २ सय जना बिहीवार सडक सफा गर्न खटिएका थिए।

सुरक्षा निकाय बाहेक नगरपालिकाका कर्मचारी समेत दैनिक सडक तथा गल्ली झाडु लगाउन निस्केका थिए।

हाल भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीको जनकपुर भ्रमणमा नेपाल प्रहरीको कमाण्ड सम्हालिरहेका प्रहरी नायव महानिरीक्षक ठूले राईले मोदीको स्वागतका लागि मात्र नभएर जनकपुरको फोहोरलाई कसरी व्यवस्थापन गर्ने भनेर स्थानीय समुदायसंग मिलेर काम गरिरहेको बताए।

उनले भने, "हामीले भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीको भ्रमणपछि पनि सफाई गर्ने कामलाई निरन्तरता दिनेछौं।"


तर बलिवुड कलाकार सुशान्त सिंह राजपूतको मृत्यु र उनकी प्रेमिका कलाकार रिया चक्रवर्तीको दानवीकरणको जुन स्तरले भारतको मूल समाचारमा कब्जा जमाइरहेको छ त्यसले कैयन् मानिसहरूलाई कतै राष्ट्रिय सङ्कट नै छायामा पारेको हो कि भन्ने परिरहेको छ।

सञ्चारमाध्यमको यो असाधारण चासो जुन महिनामा मुम्बईस्थित घरमा राजपूतको लाश भेटिएदेखि सुरु भयो।

प्रहरीले ती ३४ वर्षीय कलाकारले आत्महत्या गरेको बतायो र समाचार विवरणहरूमा उनी मानसिक स्वास्थ्यको समस्यासँग जुझिरहेको उल्लेख भए।

तर राजपूतका पिताले चक्रवर्तीले उनलाई आत्महत्या गर्न उक्साएको, छोराको पैसा चोरेको, औषधिको ओभरडोज (धेरै मात्रा दिएको) तथा हत्या नै गरेको समेत आरोप लगाएपछि अहिले यो मामिला सङ्घीय प्रहरीले छानबिन गरिरहेको छ।

ती आरोप अप्रमाणित छन् र रियाले अस्वीकार गर्दै आएकी छन्।

राजपूतका लागि गाँजा किनिदिएको आरोपमा मङ्गलवार चक्रवर्तीलाई भारतको लागुऔषध नियन्त्रणसम्बन्धी निकाय एनसीबीले पक्राउ गरेको छ। ती आरोप रियाले अस्वीकार गरेकी छन्।

मिडिया 'ट्रायल'

सुशान्त सिंहले जुनमा आत्महत्या गरेका थिए

सञ्चारमाध्यमबाट एकोहोरो छानबिन वा मिडिया ट्रायलमा जथाभावी आरोप... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

हरू लगाइएका छन्।

भारतका चर्चित टेलिभिजन प्रस्तोताहरूले चक्रवर्तीलाई दोषी ठहर गरिसकेको देखिन्छ।

"कुनै रियालिटी शोजस्ता कार्यक्रमको अर्को प्रतिस्पर्धी छैन - सबैजनाको ध्यान टेलिभिजन समाचारमा छ," न्यूज वेबसाइट द प्रिन्टकी मिडिया सम्पादक शैलजा बाजपेइले बताइन्।

यो 'मिडिया सर्कस' त्यतिखेर देखा परेको छ जतिखेर भारतले कैयन् महत्त्वपूर्ण सङ्कट झेलिरहेको छ।

गत सोमवार भारत सरकारले सार्वजनिक गरेको आँकडाले त्यहाँको अर्थतन्त्रको डरलाग्दो चित्र देखियो।

जुनमा सकिएको तीन महिने अवधिमा भारतको अर्थतन्त्र २३.९% ले खुम्चिएको पाइयो। यो सन् १९९६ मा भारतले त्रैमासिक आँकडा सार्वजनिक गर्न थाले यताकै सबभन्दा खराब अवस्था हो।

ध्यान कता?

अर्थतन्त्रमा कोरोनाभाइरसको महामारीको उच्च प्रभाव परेको छ। भारतमा हाल अमेरिकापछि विश्वकै सबभन्दा धेरै सङ्क्रमित भेटिएका छन्।

रिया चक्रवर्ती र सुशान्त सिंह प्रेम सम्बन्धमा थिए

चीनसँगको सिमानामा बढेको तनाव पनि सन् १९६० यताकै सबभन्दा खराब स्तरमा पुगेको छ।

तर अधिकांश टेलिभिजन समाचार च्यानलले यी विषयमा थोरै ध्यान वा समय दिएका छन्। जब एउटा च्यानलमा एकजना सहभागीले अर्थतन्त्रको कुरा उठाए उनलाई तत्काल बोल्नबाट रोकियो।

"म रेकर्डमा भन्न चाहन्छु कि हाम्रो कुल गार्हस्थ उत्पादन २३.९% ले गिरेको यो दिनमा मलाई दिक्क लागेको…," उनी भन्दै थिए।

तर प्रस्तोताले रोकिहाले।

"तपाईँलाई यस्तो दिक्क लागेको छ भने यो बहस सहभागी नभए पनि हुन्छ। हाम्रो समय, तपाईँको समय, देशको समय, दर्शकको समय र मेरो समय बर्बाद नगर्नूस," उनी चिच्च्याए।

"गइहाल्नूस, जानूस्," भन्दै ती प्रस्तोताले अर्थतन्त्रबारे जान्न मन लागेको भए भोलिपल्टको अखबार पढ्न सुझाए।

'२ हजार घण्टा' बिताएको विवरण

अन्य च्यानलहरूमा पनि यस्तै नाटकीय दृश्य देखिन्छन्। जहाँ प्रस्तोताहरूले ती 'सेलिब्रिटी' को मृत्यु यो समयकै 'सबभन्दा ठूलो समाचार घटना' भएको बारम्बार बताउँछन्।

चक्रवर्तीलाई एनसीबीले पक्राउ गरेपछि एकजना समाचार प्रस्तोताले उनको च्यानलले यो समाचारका लागि २,००० घण्टा खर्च गरेको समेत भने।

उसोभए राजपूतको मृत्युले किन यसरी अत्यधिक मिडिया चासो निम्त्यायो। अनि रिया चक्रवर्तीलाई किन यसरी दानवीकरण गरियो?

चुनावी दाउपेच

सबभन्दा स्वाभाविक कारण त राजनीति नै हो भनेर विश्लेषकहरू भन्छन्।

उनीहरूका अनुसार च्यानलहरूले प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी तथा भारतीय जनता पार्टी बीजेपीलाई...


तर बालबालिका माझ कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणबारे हामीसँग के जानकारी छ, अनि विद्यालय खुल्दा उनीहरूलाई, शिक्षकहरूलाई तथा बाँकी समुदायलाई के जोखिम छ?

बालबालिका तथा किशोरकिशोरीलाई कति जोखिम?

यो भाइरसका कारण बालबालिका गम्भीर बिमारी हुने सम्भावना अत्यन्तै कम छ। विभिन्न नयाँ र थप सङ्क्रामक प्रकारका भाइरसको हकमा पनि यही लागु भएको देखिन्छ।

जाडो याममा बालबालिकामा सङ्क्रमणको सङ्ख्या बढ्यो तर गम्भीर बिरामी भएर अस्पताल हुनुपरेका घटनामा उल्लेखनीय वृद्धि भएको पाइएन।

"समुदायमा सङ्क्रमण बढ्दा बालबालिकामा पनि त्यो सङ्ख्या थोरै बढ्छ। तर अधिकांश बालबालिका तथा किशोरकिशोरीलाई कुनै लक्षण देखिँदैन वा अत्यन्त साधारण लक्षण देखिन्छ," रोयल कलेज अफ पेडियाट्रिक्स एन्ड चाइल्ड हेल्थका प्राध्यापक रसेल भाइनरले भने।

के बालबालिकाले कोभिड सार्छन्?

प्राथमिक विद्यालयका विद्यार्थीहरूमाझ हेर्दा सीमित स्तरमा सङ्क्रमण फैलिएको प्रमाण पाइएको छ।

तर किशोरकिशोरी  - खासगरि बढी उमेरका किशोरकिशोरी - को हकमा उनीहरूले सम्भवत: अन्य वयस्कहरूले जस्तै गरि भाइरस सार्छन्।

इङ्ग्ल्यान्डमा कोभिड सङ्क्रमणको दोस्रो लहर वा जाडोयामको सुरुमा स्कूले ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

विद्यार्थी तथा किशोरकिशोरीमा अन्या उमेर समूहका मानिसहरूभन्दा निकै द्रुत गतिमा सङ्क्रमण फैलिएको पाइयो - शायद उनीहरूको जमघट हुने अवसर धेरै भएकाले हुनसक्छ।

इङ्ग्ल्यान्डमा नोभेम्बरको लकडाउनताका विद्यालयहरू खुला थिए र सामान्य रूपले चलेका थिए जबकी अन्य व्यवसाय बन्द थिए।

कोरोनाभाइरस फैलाउन विद्यालयहरूको भूमिका कस्तो छ?

यसको जबाफ कठिन छ। जब विद्यालयहरू खुला हुन्छन् तब खासगरि माध्यमिक तहका विद्यार्थीहरूमा बढी सङ्क्रमण हुन्छ। साथै विद्यालयमा छुट्टी हुँदा सङ्क्रमण घटेका सङ्केत पनि देखिएका छन्।

तर बालबालिका कक्षाकोठाबाट नै भाइरसबाट सङ्क्रमित भएका हुन् वा बसमा आउजाउ गर्दा वा विद्यालयपश्चात् साथीहरूसँग खेल्दा सरेको हो भनेर यकीन भन्न कठिन छ।

विद्यालयहरूमा हुने सङ्क्रमण दर बाहिर समुदायमा हुने सङ्क्रमण दरसँगै तलमाथि हुने गरेको पाइन्छ।

ओएनएसले नोभेम्बरमा इङ्ग्ल्यान्डका १०० वटा स्कूलहरूमा गरेको सर्वेक्षणमा करिब १.२४% विद्यार्थी अनि १.२९% विद्यालय कर्मचारीमा सङ्क्रमण भएको पाइयो। त्यतिखेर बाहिर समुदायमा पनि औसत १.२% मा सङ्क्रमण भइरहेको थियो।

इङ्ग्ल्यान्डकी उपप्रमुख मेडिकल अधिकृत जेनी ह्यारिजका अनुसार विद्यालयहरू समुदायमा सङ्क्रमण बढाउने उल्लेखनीय स्थल होइनन्। तर बालबालिकाले विद्यालयमा वा अन्यत्र सङ्क्रमण भने पक्कै फैलाउन सक्ने उनले बताइन्।

सरकारको वैज्ञानिक सल्लाहकार समूह सेजले विद्यालयहरू खोल्दा भाइरस फैलने दर नाप्ने परिमाण 'आर' करिब एक तिहाईले बढ्न सक्ने बताएको छ।

तर यसमा धेरै अनिश्चितता छन् र परीक्षण, मास्कको प्रयोग र भेन्टिलेसनमा यो निर्भर हुन्छ।

शिक्षकहरूलाई कति जोखिम?

अन्य व्यवसायमा लागेकाहरूको तुलनामा शिक्षकहरू बढी जोखिममा भएको पाइएको छैन।

डिसेम्बर महिनामा करिब १५ % शिक्षक तथा विद्यालयका सहयोगी कर्मचारीहरूमा एन्टीबडी पाइएको थियो। उनीहरूको उमेर समूहका अन्य मानिसमाझ त्यो औसत प्रतिशत नै थियो। एन्टीबडी पाइनु भनेको कोभिड सङ्क्रमण भइसकेको भन्ने जनाउँछ।

जबकी अस्पतालका कर्मचारीहरूमा चाहिँ २५ देखि ५० % मा एन्टीबडी पाइएको थियो। कोभिड सङ्क्रमण बेहोरेका आश्रय केन्द्र वा वृद्धवृद्धा हेरचाह केन्द्रमा भने पहिलो लहरको अन्त्यताका दुई तिहाइ वा ६६ % कर्मचारीमा एन्टीबडी भेटिएको थियो।

साथै कोभिडबाट ज्यान गुमाउने सम्भावना शिक्षकहरूमा उनीहरूको उमेर समूहका अरू मानिसको तुलनामा उस्तै देखिएको छ।

राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय...


तर बीबीसीसँग कुरा गर्दै एक सघन उपचार कक्ष चिकित्सकले देशमा केही स्वास्थ्यकर्मीहरूले सहयोग र सुरक्षासाधनको अभावमा भोग्नुपरेको नमीठो पक्ष देखाएका छन्।

बीबीसीसँग केही स्वास्थ्यकर्मीहरूले उनीहरूको अस्पतालमा देखिएको उपकरण अभावका बारेमा बताएका छन् तर मिडियासँग कुरा नगर्न चेतावनी दिइएका कारण उनीहरू खुल्न सकेका छैनन्।

मिडल्यान्ड्सका एक चिकित्सकले भने यस विषयमा बोल्न चाहिन् र बीबीसीले उनको परिचय गोप्य राख्न उनको नाम परिवर्तन गरेको छ।

डा. रोबर्ट्सले कोरोनाभाइरस सङ्क्रमितका कारण भरिएको सघन उपचार कक्ष भएको एक अस्पतालको बारेमा बताइन्। त्यहाँ सबै शल्यक्रियाहरू सारिएको छ भने क्यान्सर क्लिनिक समेत रद्द गरिएको छ। त्यहाँ यथेष्ट कर्मचारी छैनन्, सघन उपचारका लागि शैय्या छैन र सामान्य एन्टिबायोटिक्स् औषधि र भेन्टिलेटरको पनि अभाव छ।

यो सबै कारणका बीच एप्रिलको १४-१५ तिर यूकेका कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमण सबैभन्दा उच्चविन्दुमा पुग्ने अनुमान गरिएको छ र अस्पतालका कर्मचारीहरूले त्यसले अहिले नै दबाव महसुस गरिरहेका छन्।

तर डा. रोबर्ट्सले बताएका यी कुनै पनि कुरा त्यति डरलाग्दो छैन जति प्रत्येक दिन १३ घण्टा सिकिस्त ब... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

िरामीहरू हेरिरहेका स्वास्थ्यकर्मीहरूले व्यक्तिगत सुरक्षा उपकरण पीपीईको अभावमा प्लास्टिकका फोहोर राख्ने झोला, प्लास्टिकका एप्रन र सापटी लिइएका स्की खेल्ने चस्मा प्रयोग गर्नुपरेको अवस्था छ।

आमनागरिकहरूलाई दुई मिटरको दूरी राखेर सामाजिक दूरी राख्न अनुरोध गरिएको बेला यूकेका न्याश्नल हेल्थ सर्भिस एनएचएसका कर्मचारीहरूलाई भने कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणको आशङ्का लागेका मानिसहरूलाई २० सेन्टिमिटर परबाट जाँच्न भनिएको छ र त्यो पनि बिना सुरक्षा उपकरण।

डा. रोबर्ट्स भन्छिन् आउने दिनको डरमा अस्पतालका कतिपय विभागहरूले भएका पीपीईहरू पनि लुकाउन थालेका छन्।

"कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमणको सबैभन्दा जोखिममा रहेका सघन उपचार कक्षका नर्सहरूलाई कुनै सुरक्षा प्रदान नगर्ने टोपी लगाएर काम गर्न भनिएको छ। यो गलत हो। त्यसकारण हामी प्लास्टिकका झोला वा एप्रनले आफ्नो टाउको छोप्न बाध्य छौँ।"

सरकारले वितरण प्रणालीमा कमजोरी भएको स्विकारेको छ र सशस्त्र बलको सहयोगमा राष्ट्रिय वितरण टोलीले स्वास्थ्य उपकरणहरू सबै अस्पतालमा पुर्‍याउन चौबिसै घण्टा काम गरिरहेको बताएको छ।

एनएचएस इङ्गल्यान्डले एप्रल १ मा १० लाखभन्दा बढी मास्क वितरण गरिएको बताएको छ तर त्यो भन्दा बढी आवश्यक पीपीईको बारेमा बोलेको छैन।

डा. रोबर्ट्सले अहिलेसम्म आफू काम गर्ने अस्पतालले सरकारबाट केही स्वास्थ्य सुरक्षा सामग्री नपाएको बताइन् र त्यसले तनाव सिर्जना गरेको बताइन्।

"हामीले अहिले प्रयोग गरिरहेका मास्कहरू सबैमा नयाँ म्याद मिति टाँसिएको छ। हिजो एउटामा तीनवटा स्टिकर थियो। पहिलोमा म्यादमा मिति सन् २००९ थियो भने दोस्रोमा सन् २०१४ र सबैभन्दा माथिको सन् २०२१ थियो।"

इङ्गल्यान्डको जनस्वास्थ्य कार्यालयले भने नयाँ म्याद मिति टाँसिएका पीपीईहरू पनि राम्ररी परीक्षण गरी एनएचएसका कर्मचारीले प्रयोग गर्न हुने पाइएपछि दिइएको बताएको छ। तर डा. रोबर्ट्स यसमा पूर्ण विश्वस्त छैनन्।

अहिले उनको निगरानीमा भेन्टिलेटरमा उनका तीन सहकर्मी छन् जो सबैलाई कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण भएको छ।

तीमध्ये एक सघन उपचार कक्षका चिकित्सक हुन् जो डा. रोबर्ट्स जस्ते पूर्ण सूरक्षाबिना कोभिड वार्डमा खटिएका थिए।

अन्य दुई चाहिँ कोभिड वार्डमा नखटिएका कारण पीपीई नलगाउनेहरू थिए। तर ती दुवैले अस्पतालमा नै सङ्क्रमित भएको हुनसक्ने डा. रोबर्ट्स बताउँछिन्।

अस्पतालमा बिरामीका नातेदारहरूलाई आउन दिइएको छैन।

"अहिलेको अवस्थामा सबैभन्दा गाह्रो काम भनेको...


तर भारतीय समाचारपत्र द हिन्दूस्तान टाइम्सले भारतले वार्ता गर्न चाहेको तर नेपालले बेवास्ता गरेको लेखेको छ।

उक्त समाचार आफूले नपढेकाले "टिप्पणी गर्न ठिक नहुने" परराष्ट्रमन्त्री ज्ञवालीले बीबीसीलाई बताए। उनले अहिलेका लागि उपयुक्त विकल्प वार्ता नै रहेको दोहोर्‍याए।

गत शनिवार संसद्‌मा उपस्थित सबै सांसदले मत दिएको उक्त विधेयक पारित भएको दुई घण्टा नबित्दै भारतीय विदेश मामिला मन्त्रालयले एउटा विज्ञप्ति जारी गरेर नेपालको दाबी "ऐतिहासिक तथ्यमा आधारित नभएको" जनाएको थियो।

प्रतिक्रिया

भारतले प्रतिक्रियामा "यो कृत्रिम विस्तार गरिएको दाबी ऐतिहासिक तथ्य वा प्रमाणमा आधारित छैनन् र यसको बचाउ गर्न पनि सकिन्न। साथै, थाती रहेका सीमा मुद्दाबारे वार्ता गर्ने हाम्रो वर्तमान समझदारीको यो विपरीत छ" भनेको थियो।

बीबीसीलाई संक्षिप्त प्रतिक्रिया दिँदै परराष्ट्रमन्त्री ज्ञवालीले वार्ताकै लागि पहल भइरहेको र अहिले पनि विकल्प त्यही रहेको बताए।

हिन्दूस्तान टाइम्सले नेपालले संविधान संशोधनका लागि विधेयक पेश गर्नु अगावै वार्ताका लागि नेपालसँग पहल गरेको उल्लेख गरेको छ।

नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालयको उच्च स्रो... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

तको हवाला दिँदै लेखिएको उक्त समाचारबारे परराष्ट्रमन्त्रीले  प्रतिक्रिया दिन मानेनन्।

बुटवलमा रहेका उनले भने, "म काठमाण्डूबाहिर छु। मैले नहेरेको समाचारबारे कुनै टिप्पणी गर्नु ठिक हुन्न।"

परराष्ट्रमन्त्री ज्ञवालीले यसअघि संसद्‌मा बोल्दै वार्ताको लागि ताकेता गर्दा भारतबाट प्रतिक्रिया नआएकोमा आफू अचम्मित भएको बताएका थिए।

"हामी अलिअलि अचम्मित पनि भएका छौँ। त्यस्तो तनावका बीचमा (चीन-भारतबीच) एकदमै धकेलाधकेलको अवस्था सामान्यीकरण हुनसक्छ भने नेपालसँग नहुने पर्ने कुनै कारण छैन," संसद्‌मा उनले भनेका थिए।

"त्यही भएर हामी छिटो गरौँ भनेर निरन्तर ताकेता गरिरहेका छौँ र मलाई विश्वास छ वार्ता हुन्छ।"

प्रतिनिधि सभाबाट संविधान संशोधन विधेयक पारित भइसकेर राष्ट्रिय सभामा संशोधन प्रस्ताव दर्ताका लागि पेश भएका बेला पनि उनले यही कुरा दोहोर्‍याए।

तर हिन्दूस्तान टाइम्सले भने नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालयको उच्च स्रोतको हवाला दिँदै ज्ञवालीले संसद्‌मा बताएको त्यस्तो भनाइमा सत्यता नभएको बताएको छ।

यसैबीच रेडियो कान्तिपुरको द हेडलाइनर्स कार्यक्रममा अन्तरवार्ता दिँदै मन्त्री ज्ञवालीले वार्ताका लागि गरिएको पटकपटकको प्रयासमा भारतले औपचारिक जवाफ नदिएको दोहोर्‍याएका थिए।

उनले हेडलाइनर्सलाई भने, "नोभेम्बर र डिसेम्बरमा वैकल्पिक नीतिहरू प्रस्ताव गरेर हामीले कूटनीतिक पत्र पठायौँ। त्यसको कुनै जवाफ आएन।"

"जवाफ नआएको मात्रै होइन कोरोनाभाइरसको महामारीकै बीच एकतर्फी ढङ्गले बाटोको उद्घाटन भयो। फेरि हामीले आपत्ति जनायौँ र पत्र पठायौँ।"

"हामी वार्ताबाटै समस्याको समाधान चाहन्छौँ त्यसमा हाम्रो अडानको पुनर्पुष्टि गर्दै तर त्यसको जवाफ अहिलेसम्म आएको छैन।"

द हिन्दूस्तान टाइम्सले प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीमाथि प्रधानमन्त्री पद छोड्न दबाव परिरहेका बेला ओलीले पदमा कायमै रहन संविधान संशोधनको चाल चालेको भनेको छ।

'दोहोरो चाल'

काठमाण्डूमा सुझबुझपूर्ण सुझाव दिनेहरूले प्रधानमन्त्री ओलीलाई संविधान संशोधन विधेयक तत्काल नल्याउन भनेको द हिन्दूस्तान  टाइम्सले लेखेको छ।

संशोधन विधेयकले भारतसँगको सबै कूटनीतिक वार्ताका मार्गहरू बन्द हुने पनि बताइएको उक्त समाचारमा उल्लेख छ।

नेपालले वार्ता गर्न चाहेको सार्वजनिक गर्ने तर भित्रभित्रै त्यसलाई रोक्न सक्रिय रहने दोहोरो चाल चलेको आरोप पनि उक्त समाचारमा लगाइएको छ।

पत्रिकाले नयाँ दिल्लीस्थित विदेशमामिला...


तर मदिरामा निर्भर रहने समस्याबाट मुक्त गर्न उनलाई सुधारगृहमा लगिएको छ।

सन् १९९७ मा खेल जीवनबाट सन्न्यास लिएपछि म्याराडोनाले स्वास्थ्यसम्बन्धी विभिन्न समस्या खेप्नुपरेको छ।

सन् १९८६ मा उनी संलग्न भएको आर्जेन्टिनी फुटबल टोलीले विश्वकप जितेको थियो।

त्यतिबेला उनले इङ्ग्ल्यान्डविरुद्धको खेलमा गरेको महत्त्वपूर्ण गोल विवादित बनेको थियो।

किन शल्यक्रिया

म्याराडोनाको मस्तिष्कमा रक्तस्राव भएको आशङ्कामा नोभेम्बर महिनाको सुरुतिर शल्यक्रिया गरिएको थियो।

तर मदिरा परित्याग गर्दा उत्पन्न समस्याले उनी लामो समय अस्पताल बस्नुपरेको थियो।

म्याराडोना गत साता मङ्गलवार अस्पताल भर्ना भएका थिए

"राम्रो कुरा के हो भने डिएगो सकुशल छन्, डिएगो सबल छन्," उनका वकिल माटियास मोर्लाले भने।

रक्ताल्पता र निर्जलीकरणको समस्या देखिएपछि उनी गत साता राजधानीस्थित एउटा क्लिनिकमा  भर्ना भएका थिए।

सुधारगृहमा म्याराडोनालाई उनका केही निकटस्थ साथीले मात्रा भेट्न पाउनेछन्।

"डिएगो आफ्नो जीवनको सम्भवतः कठिनतम क्षणमा छन्। उनको मस्तिष्कमा रगत बगेको पत्ता लाग्नु एउटा चमत्कार थियो, नत्र उनको ज्यान पनि जान सक्थ्यो," उनका व... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

किलले भने।

म्याराडोनाले गत महिना आफ्नो ६०औँ जन्मोत्सव मनाएका थिए।

म्याराडोनाले अक्टोबर ३० मा आफ्नो ६० औँ जन्मदिन मनाए

म्याराडोना जति प्रख्यात छन् उति नै विवादित पनि।

खेलपत्रकार गीजम बलागेका अनुसार फुटबलबाट पाएको ख्याति र देवताको जस्तो मान म्याराडोनाले थेग्न सकेनन्।

यस्तो छ म्याराडोनाको जीवनयात्रा

बीबीसी स्पोर्ट कोलममा गत महिना प्रकाशित आलेखमा बलागेले म्याराडोनाबारे चर्चा गरेका थिए। त्यसकै आधारमा यो अंश:

सन् १९६८ मा फ्रान्सिस कोर्नेखो नामक एक प्रशिक्षकले एउटा गरिब बस्तीमा हुर्केका एक बालकलाई फुटबल खेल्दै गरेको देखे।

तर प्रशिक्षकले ती बालक आठ वर्ष पुगिसकेको भनेर पत्याएनन्। उनलाई विश्वस्त पार्न म्याराडोनाकी आमाको अस्पतालले दिएको जन्मदर्ताको प्रमाणपत्र देखाउनुपरेको थियो।

कोर्नेखोले म्याराडोनालाई आर्जेन्टिनोस जुनीअर्समा राखेपछि उक्त क्लबले अपराजित १३६ खेल खेल्यो।

आवश्यक परेको बेला सानै उमेरदेखि उनले नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गर्न पनि थाले।

"हामी खेल्न ब्रजिल गयौँ," म्याराडोनाका साथी रुबेन फाभ्रेट भन्छन्, "रङ्गीन टेलिभिजनको जमाना थियो अनि हामी सबै एउटा-एउटा ल्याउन चाहन्थ्यौँ। तर हामीलाई बोनस दिइएको थिएन।"

"त्यतिबेला १८ वर्ष पुगेका डिएगोले सबैका लागि बोले। उनले कोन्सोली (क्लबका अध्यक्ष) लाई आफूलाई पैसा नदिए नखेल्ने बताए।"

बीस वर्षको उमेरमा म्याराडोना बोका जुनीअर्समा जाँदा उनको स्थानान्तरण नाटकीय रूपमा भएको थियो।

सुरुमा एक करोड डलरको कुरा चलेको भए पनि अन्तिम समयमा बोका जुनीअर्सका छ खेलाडी, केही नगद र धरौटीका रूपमा चेक दिएर उनलाई भित्र्याइएको थियो।

त्यसपछि उनी बार्सिलोना गए। तर दुई वर्ष उक्त क्लबमा बस्दा उनले उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्न सकेनन्। आधा समय त उनी बिरामी वा घाइते नै भए। एउटा खेलमा झगडा गरेपछि उनलाई पाँच महिनाको  प्रतिबन्ध लाग्यो।

सन् १९८६ मा विश्वकप जितेपछि डिएगो म्याराडोना

त्यतिबेला उनी टाट पल्टिने स्थितिमा थिए। दुई महिनापछि उनी नापोलीसँग अनुबन्धित भए।

त्यहाँ  उनले सफलतम र अन्ततः कष्टकर समय व्यतीत गरे। त्यहीँ उनी कोकेनको दुर्व्यसनमा परे।

फुटबल खेल्न छोडेपछि उनको जीवन जटिल छ।

उनले सन् २००८ देखि २०१० सम्म राष्ट्रिय टोली र केही क्लबको व्यवस्थापन पनि गरेका छन्।

तर व्यवस्थापकभन्दा पनि खेलाडीका रूपमा मात्र उनी प्रभावशाली देखिए।

म्याराडोना सन् २०१० मा आर्जेन्टिनाले विश्वकप...


तर मन्त्रालयहरूबारे "थप गृहकार्यपछि मात्र निर्णय हुने" उनको भनाइ छ।

सोमवार नेकपाका अध्यक्षद्वय केपी शर्मा ओली र प्रचण्ड तथा फोरम नेपालका अध्यक्ष उपेन्द्र यादवले दुई-बुँदे सहमतिपत्रमा हस्ताक्षर गरेका हुन्।

त्यो सहमतिपत्रमा फोरम नेपालले आन्दोलनको क्रममा उठाएका माग र मुद्दाहरू "आपसी सहमतिका आधारमा संविधान संशोधन गरी सम्बोधन गरिने" र "फोरम, नेपाल सरकारमा सामेल हुने" उल्लेख गरिएको छ।

'गृहकार्य'

सहमतिपछि बीबीसीसँग कुरा गर्दै फोरम नेपालका सहअध्यक्ष राजेन्द्र श्रेष्ठले "दुई मन्त्री र एक राज्यमन्त्री फोरमलाई दिने आन्तरिक समझदारी भएको" बताए।

उनले भने, "मन्त्रालयहरूबारे थप कुराकानी हुन बाँकी छ। त्यसका लागि थप गृहकार्य हुनेछ।"

श्रेष्ठका अनुसार संविधान संशोधनका विषयमा पनि थप गृहकार्य हुनेछ।

फोरम, नेपालले उठाएका माग र मुद्दाहरूका सम्बन्धमा, सहमतिपत्रमा भनिएको छ, "सरकारद्वारा गर्न सकिने कामहरू सरकारको नीति तथा कार्यक्रममा समावेश गरिने छ। उपरोक्त कार्यहरू आन्तरिक गृहकार्य गरी सहमतिमा समाधान गरिनेछ।"

प्रधानमन्त्रीका प्रमुख सल्लाहकार विष्णु रिमालका अनुसार "फोरम नेपालका सदस्यहरू सम्भवत: एक ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

हप्ता भित्रै सरकारमा सामेल हुनेछन्।"

"उहाँहरूका लागि भनेर मन्त्रालयहरू समेत खाली राखिएको छ।"


तर मानवअधिकारकर्मीहरूले भने त्यसलाई संविधान र मानवअधिकार विपरीत भन्दै 'निर्दोष' मानिसलाई प्रक्राउ गरिएकोमा आपत्ति प्रकट गरेका छन्।

प्रहरी प्रवक्ता प्रहरी नायव उपरिक्षक विश्वराज पोखरेलका अनुसार राष्ट्रपति सीको भ्रमणलाई दृष्टिगत गरी प्रहरीले विभिन्न शङ्कास्पद गतिविधिमा संलग्न भएको आशङ्कामा तिब्बती शरणार्थीलाई उपत्यकाका विभिन्न स्थानबाट पक्राउ गरिएको हो।

उनले भने, "हालसम्म ६० जनालाई प्रकाउ गरिसकिएको छ। र, ती मध्ये २२ जनालाई सोधपुछ गरी छाडिएको छ भने बाँकी अन्य माथि अनुसन्धान जारी छ।"

नेपालमा के चाहन्छ चीन?

नेपाल-चीनबीच १० सम्झौतामा हस्ताक्षर

तिब्बती शरणार्थीको चिन्ता

सुरक्षा सतर्कता

सीको भ्रमणमा तिब्बती शरणार्थीले विरोध प्रदर्शन गर्न सक्ने पूर्वानुमान अनुसार नै उच्च सुरक्षा सतर्कता बढाइएको प्रहरीको भनाइ छ।

खासगरी तिब्बती शरणार्थीहरू बसोबास गर्ने शिविरहरू र उनीहरूको उपस्थिति हुने क्षेत्र तथा विरोध जनाउन सक्ने सम्भावित क्षेत्रमा सुरक्षा सतर्कता अपनाइएको प्रहरीले जनाएको छ।

पक्राउ परेका मध्ये केहीबाट 'स्वतन्त्र तिब्बत' अङ्कित टिसर्ट, झोला र ब्यानर बरामद भएको महानगरीय प्रहरीले ज... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

नाएको छ।

मानवअधिकारकर्मी कपिल श्रेष्ठले भने, "सरकारले आफ्नो अक्षमता ढाकछोप गर्न निर्दोष मानिसहरूलाई आतङ्कित पार्ने काम गरेर आवश्यकता भन्दा धेरै प्रतिक्रिया व्यक्त गरेको छ।"

उनका अनुसार विशिष्ट पाहुनाहरूको सुरक्षाका नाममा नेपालमा रहेका शरणार्थीलाई त्रसित पार्ने काम राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय मानवअधिकार सम्बन्धी नेपालको प्रतिबद्धता विपरीत छ।

"सीको भ्रमण ऐतिहासिक हो। यसको सबैले स्वागत गर्नुपर्छ। तर बिना कारण पक्राउ गरिनुले न त नेपालको छवि राम्रो हुन्छ न त चीनको नै," उनले थपे।

बोल्न चाहेनन्

तर काठमाण्डूमा रहेका तिब्बती शरणार्थी समुदायका अगुवाहरूले पछिल्ला पक्राउ र सीको भ्रमणबारे कुनै प्रतिक्रिया दिन चाहेनन्।

हाम्रा पोखरा संवाददाता नारायण कार्कीले पनि त्यहाँस्थित तिब्बती शरणार्थीहरूसँग प्रतिक्रिया लिन खोज्दा उनीहरूले बोल्न नचाहेको बताए।

सन् १९५९ मा चीनले तिब्बतलाई नियन्त्रणमा लिए यता दशौँ हजार तिब्बतीले नेपालमा शरण लिएको बताइन्छ।

देशभरका विभिन्न ठाउँमा रहेका १२ वटा शिविरमा हाल १२ हजार पाँच सय शरणार्थीहरू रहेकोमा सबैभन्दा धेरै काठमाण्डू र पोखरामा रहेको लाजिम्पाटस्थित तिब्बती शरणार्थी कार्यालयले यसअघि बीबीसीलाई जनाएको थियो।

नेपालले एक चीन नीति मान्ने भन्दै नेपाली भूमिबाट चीन विरोधी कुनै पनि क्रियाकलाप हुन नदिने बताउँदै आएको छ।

सीको नेपाल भ्रमणको पहिलो दिन राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले नेपालले एक चीन नीति अपनाउँदै आएको दोहोर्‍याएकी थिइन्।


तर मानवजातिसँग निकट सम्बन्ध भएका चिम्पान्जीजस्ता जीवमा किन उक्त प्रक्रिया छोटो हुन्छ र उनीहरू कसरी केही घण्टामै एक्लै बच्चा जन्माउन सक्छन्?

क्रमिक विकाससँग सम्बन्धित यो प्रश्नको उत्तर खोज्न वैज्ञानिकहरूले मानवजातिसँग नाता भएका प्राचीन प्रजातिहरूले कसरी बच्चा जन्माउँथे भन्ने अध्ययन गरिरहेका छन्।

प्राचीन जीवावशेषको अध्ययनमा लाखौँ वर्षअघि मानवजस्तै जीवलाई बच्चा जन्माउन "धेरै सजिलो" भएको देखिएको छ।

आजभन्दा झन्डै साढे १९ लाख वर्षअघि दक्षिण अफ्रिकामा विचरण गर्ने अस्ट्रेलोपिथेकस सेडिबा नामक प्रजातिमा "बच्चा जन्मिने प्रक्रिया तुलनात्मक रूपमा सहज" भएको अनुसन्धानकर्ता डा. न्याटली लौडिसिना बताउँछिन्।

"भ्रूणको टाउको र काँधलाई आमाको कोखको सबैभन्दा साँघुरो भाग हुँदै बाहिर निस्किन पर्याप्त ठाउँ पुग्थ्यो," उनी भन्छिन्।

तर वर्तमान समयमा परिस्थिति भिन्न छ। अहिले भ्रूणको टाउको ठूलो हुने भएकाले तथा आमाको कटिको आकार र आकृतिका कारण बच्चा जन्मिन गाह्रो  हुन्छ।

महिलालाई सुत्केरीव्यथा लागेपछि बच्चा गर्भबाट सोझै बाहिर ननिस्किएर केही चोटि घुम्छ।

मानवजातिका प्राचीन नातेदारका केही पोथीको कटिको थप अध्ययन ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

गरेपछि अनुसन्धानकर्ताहरूले मानव वंशवृक्षमा जन्म कसरी हुन्थ्यो भनेर अझ बुझ्न सक्छन्। ती नातेदारमध्ये छवटाको क्रमिक विकासको अवधि ३० लाख वर्षको छ।

अस्ट्रेलोपिथेकस सेडिबाको पोथीको कटि: यसरी बच्चा जन्मिन्थ्यो

तर मानवजातिको विकासको क्रममा मात्रै जन्मको प्रक्रिया जटिल भएको हैन।

बस्टन विश्वविद्यालयमा कार्यरत मानवशास्त्री लौडिसिनाका अनुसार लुसी नाम दिएकी पोथी अस्ट्रेलोपिथेकस अफारेन्सिसमा बच्चा जन्माउने प्रक्रिया अस्ट्रेलोपिथेकस सेडिबामा भन्दा जटिल थियो। भ्रूणको आकारको तुलनामा गर्भबाट बाहिर निस्किने मार्ग साँघुरो भएकाले त्यसो भएको मानिएको छ।

उक्त पोथी अस्ट्रेलोपिथेकस अफारेन्सिस उपर्युक्त प्रजातिभन्दा झन्डै १० लाख वर्षअघि अस्तित्वमा थिई।

आधुनिक कालमा कहिलेदेखि बच्चा जन्मिने प्रक्रिया जटिल भयो भन्ने प्रश्नको उत्तर दिँदै लौडिसिना मानव वंशवृक्षका प्रत्येक जीवावशेषमा छुट्टै प्रसूतिजन्य चुनौतीहरू देखा परेको बताउँछिन्।

यो अध्ययन प्लस वन नामक वैज्ञानिक जर्नलमा प्रकाशित भएको छ।

हामी अहिले पनि महिलाले बच्चा जन्माउने प्रक्रियामा फरक देख्छौँ। केही महिला सजिलै सुत्केरी हुन्छन् भने केही महिलालाई २० घण्टाभन्दा बढी व्यथा लाग्छ तथा एकदमै पीडा हुन्छ।

यो पनि हेर्नुहोस्

२,५०० वर्ष पुरानो कङ्काल


तर यदि सो विवाद सही ढङ्गबाट समाधान नभए अन्तत: अमेरिकालाई नै फाइदा हुने उनले बताए।

तनावपूर्ण वातावरण

वाशिङ्टन र अन्य ६ वटा राष्ट्रहरूबीचको व्यापार तनावले चार दशकको इतिहासमा यो वर्षको जी सेभेन सम्मेलन सबभन्दा तनावपूर्ण हुने ठानिएको छ।

ईयूले स्टील र एलुमिनियम आयातमा अमेरिकाले लगाएको नयाँ कर गैरकानुनी भन्दै निन्दा गरेको छ।

तर ट्रम्पले व्यापार अवरोधका लागि क्यानडा र ईयू नै जिम्मेवार रहेको बताएका छन्।

सम्मेलनअघि क्यानडामा फ्रान्सका राष्ट्रपति एमानुएल माक्रोँले आफूले ट्रम्पलाई मनाउने प्रयास गर्ने बताए।

उनले भने, "राष्ट्रपति ट्रम्पसमक्ष म उनले चालेका कदमहरू प्रत्युत्पादक छन् भनेर दोहोर्‍याउँछु। ती अमेरिकाकै अर्थतन्त्रका निम्ति पनि प्रत्युत्पादक छन्। मित्रहरूमाझ व्यापार युद्ध हुनु हुँदैन भन्ने मेरो मान्यता पनि हो ।"

ट्विटरमा 'वाक्युद्ध'

यो वाक्युद्धमा एकातिर ट्रम्प छन् भने अर्कातिर फ्रान्स र क्यानडा।

ट्रम्प र फ्रान्सका राष्ट्रपति एमानुएल माक्रोँबीच न्यानो सम्बन्ध रहेको बताइने गरेको भए पनि  सामाजिक सञ्जालमा त्यस्तो देखिएन।

एउटा ट्वीटमा माक्रोँले यदि ट्रम्प एक्लिन चाहन्छन् भने अन्य... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

६ देशले आफ्नै सहमति गर्ने बताए।

क्यानडाका प्रधानमन्त्री जस्टिन ट्रुडोले अमेरिकाले स्टील तथा एलुमिनियम आयातमा कर लगाउनुको कारणमा राष्ट्रिय सुरक्षाको विषय रहेको भनेकोमा त्यो हास्यास्पद भएको बताए।

प्रत्युत्तर दिन ट्रम्प पनि के कम?

युरोपेली युनियन र क्यानडातर्फ इङ्गित गर्दै उनले ट्वीट गरे। उनले पहिले युरोपेली युनियन तथा क्यानडालाई विशाल व्यापार शुल्क तथा गैरआर्थिक व्यापार अवरोध हटाउन नत्र अमेरिकाको प्रतिक्रिया बेहोर्न भनेका छन्।

रुसमोह

जी सेभेनका सदस्य राष्ट्रहरूमा अमेरिका, ब्रिटेन, फ्रान्स, जापान, क्यानडा, इटली र जर्मनी रहेका छन्।

युक्रेनको क्राइमियालाई गाभेपछि रुसलाई सो समूहबाट निष्काशन गरिएको थियो।

ट्रम्पले रुसलाई पुन: सो समूहमा भित्र्याइनुपर्ने भनेका छन्।


तर यसपटक कर्नाटक राज्यका अधिकारीहरूले गत शुक्रवार स्थानीय चुनाव भएको छिमेकी राज्य तेलङ्गानामा लाटोकोसेरोको तस्करी रोक्न निकै प्रयास गर्नु पर्‍यो।

तेलङ्गानासँग सिमाना जोडिएको सेडमबाट ६ जनालाई पक्राउ गरिएको थियो।

सो क्षेत्रबाट चराहरूको तस्करी हुने गरेको छ र पक्राउ गरिएकाहरूले लाटोकोसेरोको अहिले "उच्च माग" रहेको अनुसन्धानकर्तालाई बताएका छन्।

तर भारतको वन्यजन्तु संरक्षण ऐन अनुसार गैरकानूनी रूपमा लाटोकोसेरो राख्नु र त्यसको किनबेच गर्नु दण्डनीय छ।

टुनामुना

नाम नखुलाउने शर्तमा एक प्रहरी अधिकारीले बीबीसी हिन्दीलाई बताए अनुसार यो सन्दर्भमा फरक कुरा के छ भने लाटोकोसेरोलाई चुनावी उपहारका रूपमा प्रयोग गरिँदैछ।

उनले भने, "प्रतिद्वन्द्वी उम्मेदवारका लागि लाटोकोसेरोको कुनै पनि अङ्गलाई अलच्छिन मान्ने गरिन्छ।"

कर्नाटकस्थित एक वन अधिकारी रामकृष्ण यादवले भने, "पक्राउ गरिएका सन्दिग्धहरूले बताए अनुसार तेलङ्गानाबाट एकजनाले फोन गरी प्रतिद्वन्द्वी उम्मेदवारमाथि टुनामुनाका लागि लाटोकोसेरोको माग गरेका थिए।"

"विपक्षी खेमामा मनोवैज्ञानिक डर पैदा गर्नका लागि पनि लाटोकोसेरोको प्रयोग गर्ने गरेको देखिन्छ। य... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ो गर्नुको मुख्य उद्देश्य प्रतिद्वन्द्वीको मनोबल गिराउनु पनि रहेको देखिन्छ।"

अर्का अधिकारीले बीबीसी हिन्दीलाई भने, "सन्दिग्धहरूको कुनै राजनीतिज्ञसँग सम्बन्ध रहे वा नरहेको पत्ता लगाउनु ठूलै काम हुनेछ।"

"राजनीतिज्ञ आफैँले त्यसो चाहेका हुन् अथवा उनीहरूका समर्थकले त्यस्तो चाहेका हुन् त्यो हामीलाई थाहा हुन सकेको छैन।"

उच्च माग

भारतमा ३० प्रजातिका लाटोकोसेरो पाइन्छन्। तिनीहरूमध्ये दुई प्रकारका निकै लोकप्रिय छन्- इन्डियन इगल र बार्न।

यी दुई थरी लाटोकोसेरोको माग बजारमा अहिले उच्च छ। तिनीहरूको प्रयोग अन्धविश्वास र टुनामुनासँग जोडिएका कुरामा हुन्छ।

वन्यजन्तुको कानूनी तथा गैरकानूनी व्यापारसम्बन्धी मामिला हेर्ने 'ट्राफिक इन्डिया' नामक संस्थाका प्रमुख डा. सकेत बडोलाले गैरकानूनी विक्रीको स्तर थाहा पाउने कुनै संयन्त्र नभएको बीबीसी हिन्दीलाई बताए।

बडोलाले भने, "तर अनौपचारिक रूपमा हामीलाई प्राप्त जानकारी अनुसार लाटोकोसेरोको व्यापक मात्रामा किनबेच हुने गरेको छ। उत्तरी राज्यहरूमा निकै बढी छ तर दक्षिणी भारतमा पनि हुने गरेको छ। तान्त्रिक विद्यामा विश्वास गर्नेहरूले त्यसको प्रयोग गर्छन्।"

"दिपावलीका बेला लाटोकोसेरोको माग उच्च हुन्छ। तिनीहरूले लक्ष्मीको वाहनका रूपमा घर-घरमा धन भित्र्याउने गरेको विश्वास छ। हामीले त पछिल्लो दिपावलीमा लाटोकोसेरोको प्रयोग नगर्नेबारे एउटा सुझाव पनि जारी गरेका थियौँ।"

हामीले पक्षीविज्ञ अबरार अहमदको एउटा अनुसन्धान नतिजालाई पनि त्यसमा समेटेका थियौँ जसअनुसार टुनामुना लगायत अन्धविश्वाससँग सम्बन्धित कार्यमा लाटोकोसेरोको शरीरका ३९ वटा अङ्गको प्रयोग गर्ने गरिएको पाइएको छ।

नाङ्ग्रा, रगत र चुच्चो

अबरार अहमदका अनुसन्धान गुरु तथा बम्बे न्याचुरल हिस्ट्री सोसाइटीका पूर्वनिर्देशक डा. असद आर रहमानीले बीबीसी हिन्दीलाई भने, "फरक-फरक क्षेत्रमा नङ्ग्रा, रगत र चुच्चोको प्रयोग फरक फरक ढङ्गले गर्ने गरेको पाइएको छ।"

"लाटोकोसेरो अन्धकार र खण्डहरमा बस्ने गरेकोले अधिकांश क्षेत्रमा त्यसलाई अपशकुनको रूपमा लिइन्छ। अपशकुनकै कारण तिनीहरू बस्ने क्षेत्र खण्डहरमा परिणत भएको मानिसहरू बुझ्ने गर्छन् जुन सत्य होइन।"

डब्ल्यूडब्ल्यूएफ ट्राफिकका सरथ बाबुका अनुसार लाटोकोसेरोलाई यातना दिने पनि चलन रहेको छ।

लाटोकोसेकोका आँखामा सियोले घोच्ने र तिनीहरूका पखेटा भाँच्ने गरिएको सरथले आफ्नै आँखाले देखेका छन्।

"यदि कुनै उम्मेदवारले...


तर यसपालि कोरोनाभाइरस महामारीका कारण यार्सा सङ्कलन रोकियो। त्यसबाट आफ्नो आम्दानी गुमेको उनको गुनासो छ।

उनको खेतबारीमा उब्जेको अन्नले तीन महिना पनि खान पुग्दैन।

वर्षभरि नै ऋण सापट गरेर साध्य नहुने भएकोले छ जनाको परिवार कसरी पालिने भन्ने चिन्ताले सताउने गरेको उनी बताउँछिन्।

कर्णाली प्रदेशमा यार्सागुम्बामा निर्भर ग्रामीण अर्थतन्त्रकी उनी प्रतिनिधिपात्र हुन्।

घरखर्च जुटाउन चुनौती

कोरोनाभाइरस नियन्त्रणका लागि लगाइएका प्रतिबन्धहरू र रोग सर्ने डरका कारण उनीजस्ता हजारौँ मानिसहरूले यस वर्ष आफ्नो आयस्रोत गुमाएका छन्।

यार्सागुम्बाको आम्दानीले वर्ष भरिको खर्च जुटाउँदै आएकी उनी भन्छिन्, “गाउँमा आम्दानी गर्ने अरू उपाय छैन। यो वर्ष कसरी घर खर्च जुटाउने?”

मानिसहरू गाउँ नै रित्तो बनाएर यार्सागुम्बा टिप्न जान्थे

बर्सेनि यार्सागुम्बाकै आम्दानीमा भरपर्दै आएका जाजरकोटकै मानबहादुर विश्वकर्मा पनि आम्दानी गुम्दा यो घरव्यवहार चलाउन मुस्किल परेको गुनासो गर्छन्।

उनी भन्छन्, “ऋण गरे तिर्ने उपाय छैन। खाने लगाउने सबै किन्नुपर्छ, आम्दानी गुम्दा छाक जुटाउनै समस्या भएको छ।“

गुम्यो वर्ष दिनको कमाइ

यार्सागु... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

म्बा सङ्कलन गर्न जान नपाउँदा अहिले हजारौँ परिवार आर्थिक समस्यामा परेका छन्। अरू आयस्रोत नभएकाले अहिले चुलो बाल्न र जीवन धान्न पनि कठिन भएको उनीहरूको भनाइ छ।

कमजोर आर्थिक अवस्था  भएका कर्णालीसहित विभिन्न जिल्लाका मानिसहरू यार्सा सङ्कलन गर्ने र त्यसैबाट जीवन चलाउँदै आएका थिए।

लामो समयदेखि यार्सासम्बन्धी अध्ययन गरिरहेका डा. उत्तमबाबु श्रेष्ठ यार्सागुम्बा सङ्कलन गर्न बर्सेनि पाटन पुग्नेहरूको आम्दानीको ७७ प्रतिशतसम्म स्रोत यार्सागुम्बा रहेको बताउँछन् ।

श्रेष्ठका अनुसार त्यही आम्दानीले खाद्यान्न र लत्ताकपडा किन्ने, औषधोपचार गर्ने, छोराछोरीको पढाइ खर्च जुटाउने गरिन्थ्यो।

यार्सा संकलन नहुँदा सरकारलाई प्राप्त हुने राजस्व पनि घाटा लागेको छ ।

निर्मला र उनका पति यज्ञले यार्सा टिप्न पाटन गएर एक–डेढ महिनाको कमाइले वर्षभरि पुर्‍याउँथे।

छोराछोरी पढाउने लेखाउने, घरखर्च चलाउने, अन्नपात किन्ने, लत्ताकपडा फेर्ने सबै त्यही आम्दानीबाट गर्दै आएकोमा यसपालि उनीहरू समस्यामा परेको सुनाउँछन्।

यज्ञ परियार भन्छन्, “यार्साको आम्दानी नहुँदा गाउँलेले पनि पत्याउन छाडे, त्यसैले भोकभोकै बस्नु पर्ने अवस्था सिर्जना हुन थालेको छ।”

विसं २०५५ देखि यार्सा टिप्दै आएका मानबहादुर विश्वकर्माका परिवारका छ जना  बर्सेनि यार्सा टिप्न जान्थे। त्यसबाट उनीहरू एक वर्षमा १० लाख रुपैयाँसम्म कमाउँथे।

"यार्साबाहेक गाउँमा रोजगारीका अवसर छैनन्," उनी भन्छन्, "त्यसैले दिनहरू बित्दै जाँदा समस्याहरू झन् बल्झिँदै जाने देखिन्छ।"

डोल्पाका टोपबहादुर शाही पनि यो वर्ष यार्साको आम्दानी गुमेपछि कसरी एक वर्षको खर्च धान्ने भनेर चिन्ताले सताउन थालेको बताउँछन्।

उनी विगतमा यार्सागुम्बा बेचेर कमाएको पैसाले वर्षभरि चाहिने खाद्यान्नको जोहो गर्थे। "यसपालि चुलो बाल्न पनि गाह्रो छ," उनी भन्छन्।

डोल्पा, जुम्ला, मुगु, हुम्ला, दार्चुला, म्याग्दी, रुकुम, मनाङ, गोरखा, सिन्धुपाल्चोक लगायतका जिल्लाका पाटन पुगेर प्रत्येक वर्ष जेठदेखि असारसम्म हजारौँ मानिसले यार्सागुम्बा टिप्ने गर्छन्।

विगतका वर्षहरूमा जेठ १५ गतेदेखि यार्सा सङ्कलन गर्न खुला गरिन्थ्यो। तर यसपालि कोरोनाभाइरस फैलिने डरले ती जिल्लामा स्थानीय प्रशासनले यार्सागुम्बा टिप्न रोक लगाएपछि धेरै मानिस मर्कामा परेका छन्।

"आम्दानीको स्रोत रोकियो," यसपालि यार्सा टिप्न नपाएकाहरू भन्छन्, "सरकारले दिएको राहत हप्ता दिन पनि...


तर यसबारे थप स्पष्ट हुन र मुलुकको ढुकुटीमा रेमिट्यान्सको योगदान कम हुँदै जाने जोखिम कम गर्न सरकारीस्तरबाट विस्तृत अनुसन्धान हुनुपर्ने उनीहरूको ठम्याइ छ।

सरकारी अधिकारीहरूले भने विदेशबाट अनौपचारिक माध्यमबाट रकम पठाउने क्रम बढेको भन्ने तर्कप्रति असहमति जनाएका छन्।

नेपाल राष्ट्र ब्याङ्कका अनुसार विदेशमा कार्यरत नेपालीहरूले स्वदेश पठाउने रकम अर्थात् रेमिट्यान्स पछिल्ला तीन महिनामा अघिल्लो आर्थिक वर्षका ती तीन महिनाहरूको तुलनामा कम भएको देखिएको छ।

हुन्डी र सुन

तीन महिनाअघि भने रेमिट्यान्स बढ्ने क्रममा कमी आए पनि पनि रेमिट्यान्स नै घटेको थिएन।

चालु आर्थिक वर्षको कात्तिक महिनासम्ममा कुल तीन खर्ब चार अर्ब  ५७ करोड रुपैयाँ रेमिट्यान्स नेपाल भित्रिएको छ।

यूएईबाट फर्किएका नेपाली कामदार

यो गत वर्षको यसै अवधिको तुलनामा २.३ प्रतिशत कम हो।

कारणबारे श्रम मामिलाविज्ञ गणेश गुरुङ भन्छन्, "लामो समय मलेशियामा कामदार जान नपाउनु, हुन्डी र सुनको प्रयोग हुनु यसको मुख्य कारण जस्तो देखिन्छ।"

उनी हुन्डी र सुनको प्रयोग लामो समयदेखि हुँदै आएको बताउँछन्।

राष्ट्र ब्याङ्कका अनुसार गत वर्षको पहिलो चार मह... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

िनामा रेमिट्यान्सको वृद्धि ३६.४ प्रतिशत थियो।

रेमिट्यान्स घट्ने क्रम जारी रहे नेपालको अर्थतन्त्रमा नै नकारात्मक असर पर्नसक्ने कतिपय विज्ञहरूको धारणा छ।

ध्यान दिनुपर्ने

त्यसलाई कम गर्न सरकारले तत्कालै कदम चाल्नुपर्ने त्रिभुवन विश्वविद्यालय अर्थशास्त्र केन्द्रीय विभागकी सहायक प्राध्यापक रश्मी राजकर्णिकार बताउँछिन्।

उनले भनिन्, "रेमिट्यान्स कम भएको र अनौपचारिक माध्यमबाट रकम आएकोबारे सरोकारवालाले ध्यान दिनुपर्‍यो। जसले औपचारिक माध्यमबाट रेमिट्यान्स आउने अवस्था बनोस्।"

राष्ट्र ब्याङ्क विदेशी विनिमय विभागका निर्देशक गुरुप्रसाद पौडेलले चाहिँ हुन्डी र पैसाको साटो सुन ल्याउने चलन रहेको भन्ने विज्ञहरूको भनाइको खण्डन गरे।

उनले रेमिट्यान्स घट्नुको मुख्य कारण लामो समयसम्म मलेशियामा नेपाली कामदार जान नपाउनु नै भएको बताए।

तर रेमिट्यान्समा कमी आउनुको यथार्थ कारण थाहा पाउन विस्तृत अनुसन्धान गरिनुपर्नेमा विज्ञ र सरकारी अधिकारीहरू दुवैथरी सहमत देखिएका छन्।

यो पनि हेर्नुहोस्

विदेशमा काम गरेर घर पैसा पठाउँदा यसरी अर्बौँ डलर बीचका मान्छेकहाँ पुग्छ


तर यसरी लिङ्ग अनुसार फरक फरक जिम खोल्दा त्यसले महिलालाई सघाउ पुर्याउँछ की विभाजनलाई स्थायी बनाउँछ?

बीबीसी टर्कीका नेयरन एल्डेनको रिपोर्ट-

इस्तानबुलस्थित एउटा पुरातनवादी छिमेक उम्रानियमा रहेको बी-फीट जिमबाहिरको पोस्टरमा भनिएको छ, "जिम जानुस्, जीउलाई राम्रो आकारमा ल्याउनुस्... खुसीसँग बाँच्नुस्।"

सानो हाते अक्षरले ढोलामा लेखिएको छ: "पुरुषलाई अनुमति छैन।"

टर्कीमा भएका २ सय २० वटा बी-फीट जिम केन्द्र मध्ये यो एक हो।

उक्त जिम देशकै सबैभन्दा ठूलो जिमहरूको सञ्जाल हो जसमा झण्डै ६ लाख ५० हजार सदस्यहरू छन्।

जिम आउने धेरै महिलाहरू पहिला कहिल्यै जिम नगरेकाहरू छन् र पछिल्ला वर्षहरूमा सबै सदस्यहरूको कूल मिलाएर करिब ६ लाख किलो वजन घटेको छ।

कसरी सुझ्यो उपाय?

बेड्रिए ह्यूल्यले सन् २००६ मा कम्पनी स्थापना गरेकी हुन्। उनले अमेरिकामा महिला मात्रैका लागि जिम देखेपछि आफूले पनि त्यस्तै जिम टर्कीमा खोलेकी हुन्।

उनलाई अमेरिकाको उक्त जिम निकै मन पर्यो र सोचिन्, "हामीलाई पनि टर्कीमा यस्तै केहीको खाँचो छ सायद।"

सुरुमा, मानिसहरूले उनलाई त्यसले काम नगर्ने बताएका थिए।

"उनीहरूले भनेका थिए, 'यो सम्भव छैन ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

किनभने टर्कीमा महिलाहरूले व्यायाम गर्दैनन्,' उनले भनिन्।

"तर मैले त्यो दृष्टिकोणबाट हेरिनँ, मैले केवल अवसरको दृष्टिले हेरेँ।"

आफ्नो कार्यालयमा बेड्रिए ह्यूल्य

ह्यूल्यले टर्कीमा खेलमा खासगरी फुटबल क्लब, शारीरिक सुगठन गर्ने जिमहरू र बिलियार्ड खेल्ने क्लबहरू भएको पाइन्। तर सबै पुरुषका लागि।

उनले सयौं महिलाहरूसँग कुरा गरिन् र थाहा पाइन् खासगरी व्यायाम गर्नबाट उनीहरूलाई तीनवटा कुराले रोकेको रहेछ। समय, पैसा र जाने ठाउँहरू।

त्यसैले उनले एउटा नमुना तयार गरिन् जसले ती सबै अड्चनलाई पार लगाउँथ्यो।

उनले जिमलाई निकै सस्तो बनाइन्, आधा घण्टामात्रैको व्यायामको तालिका तय गरिन् र प्रत्येक छिमेकमा एउटा जिम खोल्ने निधो गरिन्।

महिलाका लागि कति सहज?

ती जिमहरू फ्र्यान्चाइजका रूपमा सञ्चालित छन्- जसमा सबै स्वामित्व महिलाकै छ र कर्मचारी पनि महिला नै छन्। केवल ३४ प्रतिशतमात्रै महिला काम गर्ने र त्यसमा पनि आफ्नै व्यवसाय गर्ने महिला कम भएको देशमा त्यो महत्त्वपूर्ण हो।

टर्कीमा जम्मा ९ प्रतिशत महिलामात्रै उद्यमी छन्।

"टर्कीमा धेरै महिलाहरू एक्लिएर बसेका छन् र उनीहरू बाहिर जाँदैनन्," महिला र खेलमा अनुसन्धान गरेकी बाचिसहिर विश्वविद्यालयकी समाजशास्त्रकी प्राध्यापक निलुफेर नर्लीले भनिन्।

"उनीहरू धेरै घण्टाहरू टिभी हेरेरै बिताउँछन् तर शारीरिक तन्दुरुस्तीका लागि उनीहरूले केही गरिरहनुपर्छ। स्वास्थ्यका लागि व्यायाम महत्त्वपूर्ण छ, र व्यक्तिको अभिव्यक्ति र अरू मानिससँगको घुलनमिलनका लागि पनि यो महत्त्वपूर्ण छ।"

"टर्कीमा आज धेरै महिलाहरूले धार्मिक परम्परागत बाधाहरू झेलिरहेका छन्," उनले भनिन्।

"उनीहरूका बुवा, दाजुभाइ, श्रीमान्, बिहे गर्ने व्यक्तिले उनीहरूलाई व्यायामका लागि नजानु नै राम्रो हुने भन्न सक्छन् र धेरै महिलासँग सामाजिक गतिविधि र मन बहलाउने खालका कामहरूका लागि पर्याप्त स्रोतहरू छैन।"

मोटोपना टर्कीमा पनि बढिरहेको समस्या हो र पुरुष भन्दा महिला दोबरले बढी भएको देखिन्छ।

सन् २०१८ मा स्वास्थ्य मन्त्रालयले गरेको अनुसन्धान अनुसार देशमा ४१ प्रतिशत पुरुषमा मोटोपना देखिएको छ भने ४१ प्रतिशत महिलामा देखिएको छ। विश्व स्वास्थ्य संगठनको तथ्याङ्क अनुसार युरोपका देशमध्ये टर्कीमा सबैभन्दा धेरै महिलामा मोटोपना छ।

जीमहरूले हाइड्रलिक मेसिनहरू प्रयोग गर्छन्।

धेरै आम्दानी गर्ने र युवा महिलाहरूले व्यायाममा धेरै भाग लिने देखिन्छ। र यद्पि...


तर यस्ता हल्ला कसले सुरु गर्छ र कसले तिनलाई फैलाउँछ?

बीबीसीले महामारीको समयमा हजारौँ त्यस्ता मिथ्या सूचनाहरूबारे अध्ययन गरेको छ।

यसले हामीलाई मिथ्या सूचनाको पृष्ठभूमिमा को हुन्छ र के कुराले उनीहरूलाई यस्तो सूचना फैलाउन उत्प्रेरित गर्छ भन्ने विषयमा केही जानकारी दिएको छ।

मिथ्या सूचना सुरु गर्ने र फैलाउने सातथरीका मानिसहरू यस्ता रहेछन्:

ठट्टा गर्ने मानिस

यूकेमा सरकारले वेम्ब्ली रङ्गशालामा लन्डनका बासिन्दालाई खुवाउन खानेकुरा पकाउने बारेको ह्वाट्सएपमा फैलिएको सूचना धेरैले पत्याएनन् होला। तर केहीले यसमा रहेको व्यङ्ग्य बुझेनन्।

अर्को उदाहरण- एक जनाले नक्कली सरकारी एसएमएसको 'स्क्रीनशट' बनाए जसमा लकडाउनको बेला धेरै पटक घरबाहिर निस्केकोमा जरिवाना गरिएको बताइएको थियो।

यो बनाउने व्यक्तिलाई लकडाउन भङ्ग नगर्न यसरी तर्साउनु रमाइलो हुन्छ भन्ने लागेको थियो। इन्स्टाग्राममा हालेपछि त्यो तस्बिर स्थानीय फेसबुक समूहमा पुग्यो जहाँ धेरैले यसलाई पत्याए।

"मैले आतङ्क सिर्जना गर्न चाहेको होइन," नाम नबताउने शर्तमा ती व्यक्तिले भने। "तर कसैले त्यो तस्बिरलाई पत्याउँछ भने उसले इन्टरनेटमा आएका सूचनाहरूलाई ग... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्रहण गर्ने तरिकालाई परिवर्तन गर्नुपर्छ।"

झुक्याएर ठग्ने मानिस 'स्क्यामर'

कसैले भने यो बेला सरकारी वा स्थानीय निकायका नक्कली सूचना बनाएर महामारीको बेलामा पैसा कमाउन खोजेका छन्।

यस्तै एउटा 'फुलफ्याक्ट' नामक तथ्यजाँच संस्थाले भेट्टाएको सूचनामा सरकारले नागरिकलाई पैसा बाँड्ने भन्दै ब्याङ्क खाताको सूचना मागिएको थियो।

यससम्बन्धी तस्बिरहरू फेसबुकमा थिए, तर एसएमएसबाट सुरु भएको कारण संलग्न व्यक्ति पत्ता लगाउन सहज छैन।

त्यस्तै यूकेमा फेब्रुअरीमै अरू केहीले कोरोनाभाइरस उपचारबारे बुझ्न वा यसका कारण कर फिर्ता हुन्छ कि हुँदैन भन्ने बुझ्ने लिङ्क भन्दै इमेलमा नक्कली लिङ्कहरू पठाएका थिए।

नेता

मिथ्या सूचना इन्टरनेटको अँध्यारो कुनाबाट मात्रै आउँदैन।

गत साता अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले कोरोनाभाइरस सङ्क्रमितको शरीरमा पराबैजनी प्रकाश देखाएर वा शरीरमा नि:सङ्क्रमण गर्ने रसायनको सुई दिएर उपचार गर्न सकिन्छ कि भन्ने प्रश्न गरे।

त्यो उनको अनुमान थियो, तर उनले तथ्यलाई असान्दर्भिक रूपमा प्रयोग गरेका थिए।

उनले पछि त्यो कुरा व्यङ्ग्यात्मक भएको बताए, तर यसले मानिसहरूलाई स्वास्थ्य अधिकारीहरूले यस्तो गर्न हुन्छ कि हुँदैन भनेर सोध्न रोकेन।

अमेरिकी राष्ट्रपतिले मात्रै होइन चिनियाँ परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ताले अमेरिकी सेनाले वुहान शहरमा कोरोनाभाइरस फैलाएको दाबी गरे। रुसको टीभीमा षड्यन्त्रका यस्ता आशङ्काबारे छलफल भएको छ।

षड्यन्त्र सिद्धान्तकार

कोरोनाभाइरसबारे विद्यमान अन्योल षड्यन्त्रको आशङ्का र चर्चा गर्ने राम्रो जग बनेको छ।

फेसबुकमा भाइरल भइरहेको एउटा त्यस्तै मिथ्या सूचनामा यूकेमा खोपको पहिलो परीक्षण गरिएको महिलाको मृत्यु भएको दाबी गरिएको छ।

यूट्यूबबाट हटाइएको एउटा भिडिओमा फाईभजी (5G) को सम्बन्ध कोरोनाभाइरससँग भएको दाबी गरिएको थियो।

जानकार'स्रोत'

कुनै बेला मिथ्या सूचना विश्वसनीय स्रोतबाटै फैलाइएको देखिन्छ। चिकित्सक वा प्राध्यापक वा अस्पतालका कर्मचारी वा पत्रकारबाटै यस्ता सूचना फैलिन्छन्।

तर प्रायः त्यस्तो दाबी गर्ने तथाकथित जानकारहरूमा विषयवस्तुको विशेषज्ञता हुँदैन।

यूकेमा एक महिलाले आतङ्कित स्वरमा कोरोनाभाइरसबाट युवा र स्वस्थ मानिसको मृत्यु भएको बताएको भाइरल सूचना त्यस्तै थियो। उनले त्यो कुरा एम्बुलेन्समा काम गर्ने भएकाले थाहा पाएको बताएकी थिइन्।

उनलाई बीबीसीले आफ्नो कामको प्रमाण माग्दा दिन सकिनन्। त्यसैले उनी...


तर यस्तो अनुरोधसहितको पत्र उनले बिनाहस्ताक्षर पठाएका छन्।

कानुनी रूपमा बाध्य भएर पहिलो पत्र पठाएका जोनसनले लगत्तै हस्ताक्षर गरेको अर्को पत्र पठाएर समय थप गर्नु गल्ती हुने लेखेका छन्।

संसद्‍मा आफूले गरेको सहमतिविनाको अर्थात नो डिल ब्रेक्जिटको सम्भावना बारेको प्रस्ताव पारित नभएपछि अक्टोवर ३१ को समयसीमा थप्नका लागी इयूलाई आग्रह गर्न प्रधानमन्त्री कानुनी रूपमै बाध्य भएका हुन्।

सासंदहरूले पारे बाध्य

इयू काउन्सिलका अध्यक्ष डोनल्ड टुस्कले ब्रेक्जिट सम्झौता विलम्ब गर्न अनुरोधसहितको पत्र प्राप्त गरेको ट्विट गरेका छन्।

अब 'कस्तो कदम लिने' भन्नेबारे इयूका नेताहरूसँग छलफल गर्ने उनले बताएका छन्।

संसद्‍मा शनिवार भएको ऐतिहासिक मतदानमा हारेको केही घण्टापछि  प्रधानमन्त्रीले एक वरिष्ट कूटनीतिज्ञलाई समय थप गर्न अनुरोध गरेको पत्र पठाउन लगाएका थिए।

यस्तो पत्र पठाउन सासंदहरूले उनलाई गत महिनानै बाध्य पारेका थिए।

प्रधानमन्त्रीको पत्र

प्रधानमन्त्रीको हस्ताक्षरसहित गएको दोस्रो पत्रमा चाहिँ ब्रेक्जिटबारे विलम्ब गर्नु गल्ती हुने उनले व्यक्तिगत रूपमा विश्वास गरेको प्रष्ट पारेका छन्।

उक्त पत्रमा ग... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

त साता इयूका नेताहरूसँग सहमति भए अनुसारको संशोधित ब्रेक्जिट सम्झौता पारित गर्न सरकारले जोड दिने र त्यो अक्टोवर ३१ सम्ममा गरिसक्नेमा प्रधानमन्त्री विश्वस्त रहेको उल्लेख गरिएको छ।

ब्रसेल्सस्थित यूकेका प्रतिनिधि सर टिम ब्यारोको पत्रले सांसदहरूसँग भएको सहमति अनुरूप प्रधानमन्त्रीले पहिलो पत्र पठाएको प्रष्ट पारेको छ।

यसअघि प्रधानमन्त्री जोनसनले इयूलाई ब्रेक्जिट सम्झौताको समय थप गर्न अनुरोध गर्नुभन्दा आफू "सङ्घर्ष गर्दा गर्दै मर्न तयार रहेको" बताएका थिए।

विवादास्पद

बीबीसीकी राजनीतिक सम्पादक लउरा क्यूएन्सबर्गले तीनवटा पत्र पठाउने निर्णयलाई  "विवादास्पद" बताएकी छन्।

उनले "बोरिस जोनसनले अदालतलाई बेवास्ता गर्न खोजेको हो की भन्ने बारे सङ्घर्ष हुने" भविष्यवाणी गरिन्।

उनले भनिन्, "यो विवाद अदालततर्फ लाग्दै छ र एकदम छिटो सर्वोच्च अदालत पुग्न सक्छ।"

यसअघि जोनसनले उक्त पत्र 'संसद्‍को हो मेरो होइन' भन्दै  टुस्क र इयूका अन्य नेताहरूलाई फोन गरेका थिए।

अर्को पत्र

"युकेको स्थायी प्रतिनिधिले …इयुले भने अनुसारको अनुरोधपत्र आज पठाउने छन्। तर उक्त अनुरोधबारे कहिले विचार गर्ने र त्यसलाई अनुमोदन गर्ने चाहिँ युरोपियन काउन्सीलले गर्ने निर्णय हो।"

"आज मैलै अर्कै नतिजा चाहेको थिएँ, सरकारले यसलाई संशोधन गरेर अगाडि बढ्ने छ र आउने साताको सुरुमै चाहिने कानुन लागु गर्ने छ। यो प्रक्रिया हामी अक्टोवर ३१ भित्रमा गरिसक्नेमा म विश्वस्त छु।"

"संसद्‍ले गरेको अनुरोध अनुमोदन गर्ने ब्रेक्जिटलाई समय थप गर्न युरोपियन काउन्सीलको निर्णयमा भर पर्ने छ, मैले प्रधानमन्त्री बनेदेखिनै प्रष्ट पार्दै आएको छु…..अझ विलम्ब गर्दा यसले यूके र हाम्रा इयूका साझेदारहरूको फाइदा र हाम्रो सम्बन्धलाई बिगार्ने छ।

"हामीले यो प्रक्रियालाई निष्कर्षमा पुर्याउनै पर्छ जसले हामी अर्को चरणमा पुग्नेछौँ। यस महादेशका छिमेकी र मित्रको रुपमा रहेको हाम्रो लामो इतिहास र जगको आधारमा हामीले नयाँ सम्बन्ध बनाउन सक्नेछौँ।"


तर यही वर्ष यति चाँडै त्यो विन्दुमा सुनको भाउ पुग्ला भन्ने अनुमान शायदै कसैको थियो।

हुन त अनुमानकै कुरा गर्दा कोरोनाभाइरस महामारीले यो रूप लिन्छ भन्ने पनि थिएन।

सुनको कारोबार नगन्य हुँदा पनि भाउ किन आकाशियो त?

तोलाको लाख रुपैयाँ?

नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासङ्घको आँकडा अनुसार सन् २०२० ज्यानुअरी १ तारिखमा मा प्रतितोला ७३,५०० रुपैयाँमा बिकिरहेको सुन मङ्गलवार ९८,२०० रुपैयाँ पुगेको छ।

सुन जस्तै तीव्र वृद्धि भइरहेको चाँदीको भाउ सोही अवधिमा प्रतितोला ८९० बाट १२४५ रुपैयाँ पुगेको छ।

"जुन वेगमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा यसको भाउ बढिरहेको छ अब केही दिनमा यहाँ यसको भाउ तोलाको एक लाख रुपैयाँ नाघ्न सक्छ," महासङ्घका महासचिव धर्मसुन्दर बज्राचार्यले बताए।

को खुशी को बेखुशी?

सुनमा जेलिएका मुख्य चार पक्षमा व्यवसायी, उपभोक्ता, लगानीकर्ता र सरकार हुन्छन्।

सबैले सुनमा सुनौलो भविष्य वा अवसर देखेका हुन्छन्।

तर विश्लेषकहरू भन्छन् यसरी भाउ अचाक्ली बढ्दा कसैलाई पनि खुशीमात्रै भएको चाहीँ छैन।

विश्वका धेरै ठाउँमा सुनको भाउ बढ्यो भने उपभोक्ताले त्यसको उपभोग नगरेर बस्न सक्छन्। तर नेपालमा सुनका उपभोक्तालाई... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

त्यो विकल्प कहिलेकाहीँ प्राप्त हुँदैन।

बिहे तथा अन्य घरव्यवहारमा सुनको प्रयोग गर्नैपर्ने अवस्थामा उपभोक्तालाई बढेको भाउले पिरोल्छ।

व्यवसायीहरू चाहिँ भाउ बढ्दा घटेको कारोबारले चिन्तित छन्।

"एक वर्ष अगाडिसम्म वर्षको ८-९ हजार किलो सुन विक्री हुन्थ्यो। त्यो अहिले नगण्य भएको छ। यो लकडाउनका बेलामा शून्य सरह कारोबार भयो भने त्यसपछि केही मानिस भएका सुन विक्री गर्न आउँथे।"

"तर अहिले अझै भाउ बढ्ने आशमा त्यो पनि कम भएको छ," बज्राचार्य बताउँछन्।

उनका अनुसार सरकारको नियमले दैनिक २० किलोसम्म सुन वितरण गर्न पाइनेमा अहिले कोरोनाभाइरस सङ्कटका बेला यसको खपत घटाएर विदेशी मुद्राको सञ्चिति जोगाउने उद्देश्यले दैनिक १० किलोसम्म वितरण गर्न पाइने मन्त्रिपरिषद्ले निर्णय गरेको छ।

त्योबाहेक विदेशबाट फर्किएका नेपालीहरूले गहनाका रूपमा ५० ग्रामसम्म सुन ल्याउन पाउने नियम छ।

"कारोबार नै हुन छाडेपछि यी सिमाको पनि अर्थ रहन छाडेको छ," उनले भने।

लगानीकर्ताको हकमा भने सुनको भाउ अचाक्ली बढ्नु भनेको अवसर र चुनौती दुवै हो।

सरकारको लागि पनि सुनको भाउ टाउको दुखाइ बन्न सक्छ।

"सुन भनेको गैरवित्तीय सम्पत्ति हो जुन अनुत्पादक मानिन्छ। यसमा मानिसहरूले फाइदा देखेर लगानी गर्न थाले भने त्यो राम्रो हुँदैन," नेपाल राष्ट्र ब्याङ्कका पूर्व डेपुटी गभर्नर तथा अर्थतन्त्रका जानकार कृष्णबहादुर मानन्धरले बताए।

"नेपालजस्तो देशका लागि त झन् यदि मानिसमा सुनमा पैसा लगाउँदा हुँदो रहेछ भन्ने पर्‍यो भने त्यसले विदेशी मुद्राको सञ्चिति पनि घटाइदिन्छ।"

"अहिले हामीकहाँ ब्याङ्कमा पैसा राख्दा थोरै ब्याज आउँछ त्यसैले थोरै ब्याजको लोभ पनि थोरै हुन्छ अनि मानिसहरूले सुनमा पो लगानी गर्नु पर्ने रहेछ भन्ने सोच्न सक्छन्। यसले अर्थतन्त्रलाई राम्रो गर्दैन," मानन्धरले व्याख्या गरे।

राष्ट्र ब्याङ्कको आँकडा अनुसार गत वर्षको ११ महिनामा ३१ अर्ब रुपैयाँ बराबरको सुन आयात भएकोमा असारमा सकिएको अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा त्यो ५६ प्रतिशतले घटेर १३ अर्बमा झरेको छ।

किन्ने भन्दा बेच्ने बढी

किन बढिरहेको छ सुनको भाउ?

यो प्रश्नको उत्तर छोटकरीमा भन्दा कोरोनाभाइरस हुन्छ।

कोरोनाभाइरसको विश्वव्यापी महामारीले उत्पन्न गराएको आर्थिक मन्दी, अर्थतन्त्रबारे व्याप्त संशय र अनिश्चय, चीन र अमेरिकाबीचको बढ्दो तिक्तताका त्रास आदि सबै कारणले गर्दा अहिले विश्वमा लगानीकर्ताहरूको मन विथोलिएको...


तर यातायात व्यवसायीहरूले भने सरकारको निर्णयलाई अवैज्ञानिक भन्दै सो निर्णय उल्लंघन गर्ने  बताएका छन्।

उनीहरूले यसले हजारौंको रोजगारीमा प्रभावित हुने तथा अर्बौं रूपैयाँको घाटा हुने दाबी गर्दै निर्णय पुनर्विचार गर्न सरकारसंग माग राखेका छन्।

देशभर झण्डै १० हजार २० वर्ष नाघेका गाडीहरू सञ्चालनमा रहेको बताइन्छ।

जफत

यातायात व्यवस्था विभागले बिहीवारबाट २० वर्ष नाघेका सार्वजनिक सवारी साधन प्रयोग गरे त्यस्ता साधन जफत गर्ने जनाएको छ।

साथै त्यस्ता सवारी साधनलाई रुट इजाजत नदिने र नविकरण समेत नगर्ने अधिकारीहरूले बताएका छन्।

अवज्ञा गर्ने सवारी साधनहरुलाई कारबाही गरिने बताउँदै यातायात व्यवस्था विभागका महानिर्देशक रूपनारायण भट्टराईले बताए।

उनले भने, "सरकारपछि हट्ने अवस्थामा छैन र व्यवसायीहरूले विरोध गरे भने हामी वैकल्पिक उपाय अपनाएर भए पनि पुराना गाडी नियन्त्रणमा लिन्छौं।"

उनले थप्दै भने, "कुनै पनि हालतमा खुट्टा कमाइँदैन। उनीहरूले जस्तोसुकै अवरोध जनाए पनि प्रतिकार गरी बल प्रयोग गरेर भए पनि निर्णय कार्यान्वयन गर्नेछौं।"

नेपालमा दुर्घटना तथा प्रदूषण बढ्नुको एउटा मुख्य कारण पुराना गाडीहरू... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

भएको निष्कर्ष निकाल्दै मन्त्रिपरिषद्ले २ वर्ष अगाडि पुराना गाडी विस्थापन गर्ने निर्णय गरेको थियो।

अवज्ञा

तर उक्त सरकारी निर्णयको अवज्ञा गर्ने स्पष्ट संकेत यातायात व्यवसायीहरूले दिएका छन्।

नेपाल राष्ट्रिय यातायात व्यवसायी महासंघका महासचिव सरोज सिटौलाले भन्छन्, "यी गाडी हटाउँदा अर्बौं रूपैयाँहरू कवाडीमा जाने फेरि खर्बौं रूपैं‍याँको अरू गाडी विदेशबाट झिकाउनुपर्ने हुन्छ। यी दुवैमा राष्ट्रिय पूँजीको दुरूपयोग हुनेछ।"

उनले थपे, "सरकारले यी गाडीहरूमा पुनर्विचार गरिनुपर्छ। हामी गाडी यथावत रूपमा चलाउछौं। कहीँकतै रूकावट भए हामी चरणबद्ध आन्दोलन गर्नेछौं।"

लामो अध्ययनपछि सो निर्णय भएको र २० वर्षको अवधिमा एउटा गाडीले लगानी भन्दा धेरै मुनाफा कमाइसक्ने हुनाले व्यवसायीहरू पीडित नहुने निष्कर्ष यातायात व्यवस्था विभागको छ।

देशभर १० लाखको हाराहारीमा सार्वजनिक सवारी साधन रहेको विभागको तथ्यांक छ।

जसमा नेपालमा २० वर्ष नाघेका गाडीहरूको संख्या झन्डै १० हजार रहेको विभागले जनाएको छ।

पुरानो गाडीको स्थानमा नयाँ गाडी ल्याउन सरकारले व्यवसायीहरूलाई धेरै सुविधा दिएकोले नयाँ व्यवसायी आकर्षित हुने विश्वास पनि विभागका अधिकारीहरूको छ।

यद्यपी कतिपयले गत वर्षदेखि राजधानीमा शुरू गरिएको पुराना गाडी हटाउने अभियान प्रभावकारी नभएको भन्दै देशभर लागू गरिएको निर्णय कार्यान्वयन हुनेमा शंका गरेका छन्।


तर यी दुवै महान् खेलाडीले अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा गरेका गोल सङ्ख्याको सूचीको बीचमा अर्का खेलाडी छन् भन्दा धेरैलाई आश्चर्य लाग्न सक्छ।

मेस्सीले भन्दा धेरै गोल गरेका खेलाडी भारतीय राष्ट्रिय टोलीका कप्तान सुनील छेत्री हुन् भन्दा अझ धेरै आश्चर्य लाग्न सक्छ।

आइतवार राति थाईल्याण्डविरुद्धको एशियाली कप २०१९ अन्तर्गतको खेलमा सुनील छेत्रीले दुई गोल गर्दा भारत ४-१ ले विजयी मात्रै भएन, क्षेत्रीले १०५ खेलमा व्यक्तिगत अन्तर्राष्ट्रिय गोल सङ्ख्या ६७ पुर्‍याउदै सक्रिय खेलाडीहरूको गोल सङ्ख्यामा मेस्सी र नेयमारभन्दा माथि उक्लिए।

मेस्सी र रोनाल्डोको स्थान लिँदै एम्बाप्पे

सुनिल क्षेत्रीले गरे लियोनेल मेसीसँग बराबरी

मेस्सीले अहिलेसम्म आर्जेन्टिनाका लागि १२८ खेलमा ६५ गोल र नेयमारले ब्राजिलका लागि ९५ खेलमा ६० गोल गरेका छन्।

रोनाल्डोभन्दा छेत्री निकै पछाडि नै छन्। रोनाल्डोले पोर्चुगलका लागि १५४ खेलमा ८५ गोल गरिसकेका छन्।

छेत्री सक्रिय खेलाडीहरूको सूचीमा दोस्रो स्थानमा भए पनि सबैभन्दा बढी अन्तर्राष्ट्रिय गोल गर्ने खेलाडीहरूको सूचीमा २० औँ स्थानमा छन्। इरानका अलि देई १४९ खेलमा १०९ गोलसहित शीर्षस्थानम... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ा रहेको सूचीमा छेत्रीभन्दा तल डिडियर ड्रोग्बा र ब्राजिलका रोनाल्डो छन्।

छेत्रीले दुई गोल गरेपछि एशियाली कप २०१९ को पहिलो खेलमा भारत विजयी भयो र यो नतिजा भारतको प्रतियोगिताको ५५ वर्षको इतिहासमा पहिलो जित हो।

नेपालविरुद्ध क्षेत्री

नेपाली मूलका भएका कारण छेत्री नेपाली फुलबल समर्थकमाझ प्रिय छन्।

नेपालविरुद्ध खेल्दा भने उनके प्रदर्शन नेपाली समर्थकमाझ अप्रिय बन्छ।

उनले अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल खेल्न शुरू गरेयता भारतले नेपालसँग नौवटा अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेलेको छ, जसमध्ये उनले आठ खेल खेलेर पाँच गोल गरेका छन्।

र, तीमध्ये छ खेलमा भारत र एक खेलमा नेपाल विजयी भएको छ।

को हुन क्षेत्री?

३४ वर्षीय सुनील छेत्री भारतीय सुपर लिगमा बेङ्गालुरु फुटबल टोलीका कप्तान हुन्।

'क्याप्टेन फ्यान्टास्टिक' उपनामले चिनिने छेत्री भारतीय राष्ट्रिय टोलीबाट सबैभन्दा बढी खेल खेल्ने खेलाडी समेत हुन्।

गत वर्ष एशियाली फुटबल परिषद् (एएफसी) ले छेत्रीलाई 'एशियन आइकन' घोषणा गरेको थियो।

छेत्रीका बुवा भारतीय सैनिक टोलीबाट फुटबल खेल्थे भने उनकी आमा सुशीला छेत्री नेपाली राष्ट्रिय महिला टोलीको सदस्य थिइन्।

सन् २००२ मा मोहन बगानसँग आबद्ध भएर व्यावसायिक रूपमा खेल्न शुरू गरेका छेत्रीले २००५ देखि भारतको राष्ट्रिय टोलीबाट पाकिस्तानविरुद्ध पहिलो खेल खेलेका थिए र गोल पनि गरेका थिए।

त्यसयता छेत्रीले सन् २००७, २०११, २०१३, २०१४ र २०१७ मा गरी पाँच पटक भारतका उत्कृष्ट खेलाडीको पुरस्कार प्राप्त गरिसकेका छन्।

सुनील छेत्री फुटबलमा भारतको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि मानिने एएफसी च्यालेञ्ज कप २००८ जित्ने बेला नायक थिए। प्रतियोगितामा उनले ४ गोल गरेका थिए।


तर यी भिडिओहरू ब्रजिलको प्यान्टनालमा खिचिएको हो र त्यहाँ बिरलै मात्रै तापक्रम कम हुने गर्छ।

विश्वकै ठूलो उष्ण सिमसार भूमिको केन्द्र भागमा रहेको बार्रा साओ लोरेन्सो गाउँमा देखिएको खरानी र बालुवा हो। त्यहाँ करिब १०० रैथाने मानिसहरूको बसोबास रहेको छ।

हालैका साताहरूमा आँधी आउने क्रम निरन्तर भइरहेको स्थानीय बासिन्दाले बीबीसीसँग बताएका छन्।

विज्ञहरूले भने यो वर्ष ज्यानुअरीदेखि अक्टोबर महिनासम्म लागेका डढेलोले प्यान्टनालमा पुर्‍याएको क्षतिका कारण त्यस्तो भएको बताएका छन्।

(ब्राजिलका जीवविज्ञ ह्यूगो फर्नान्डेजले ट्वीटरमा पोस्ट गरेको भिडिओले साओ लोरेन्सोको आकाशमा उडिरहेको खरानी हिउँदे कुहिरोजस्तै देखिएको थियो।)

एसओएस प्यान्टनाल इन्स्टिट्युट नामक एक गैरसरकारी संस्थाका अनुसार डढेलोले झन्डै ४५ हजार वर्ग किलोमिटर क्षेत्रमा क्षति पुर्‍याएको छ।

यो भनेको न्यूयोर्क महानगरको क्षेत्रभन्दा चार गुणाभन्दा बढी हो।

डढेलो थामिए पनि उक्त क्षेत्रमा बस्ने मानिसहरू भने त्यसका असरहरूबाट अझै पीडित छन्।

'जताततै खरानी'

साओ लोरेन्सोमा बस्ने शिल्पकार मारिया डि सुजाले गएका केही सातामा बाक्लो खरानी उडेर आएको ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

देखेकी छन्।

"यो देख्दा अत्यास लाग्छ। हाम्रो स्वास्थ्य खराब हुनुसँगै हाम्रो घर पनि खरानीले फोहोर हुन्छ र लुगा पनि त्यस्तै मैलो हुन्छ," उनले भनिन्।

"खरानी जेमा पनि टाँसिन्छ।"

"अर्को दिन म घरबाट बाहिर थिएँ। त्यति बेला बतास चल्न थाल्यो। घरभित्र पसेर मास्क लगाउन नभ्याउँदै एकदमै खोकी लाग्न थालिहाल्यो," डि सुजाले भनिन्।

ब्रजिलको जङ्गली डढेलो नियन्त्रण र रोकथाम गर्ने सरकारी निकायका वातावरणविद् आलेसान्ड्री डि माटोसले आगोका ज्वालाले ठूलो मात्रामा खरानी थुपारेका कारणले यस्तो भएको बताए।

"खरानी बगाएर लैजाने गरी पानी परेको छैन र त्यही कारण बतास चल्दा थुप्रिएर बसेका खरानी उडेर आउँछ।"

पहिला कहिल्यै नभएको प्रक्रिया

ब्रजिलको यो क्षेत्रमा सरकारी स्तरमा सन् १९९० मा डढेलोबारे अनुगमन गर्न थालिएयता प्यान्टनालमा यस्तो देखिएको पहिलो पटक हो।

माटोसका अनुसार यसअघि आँधीका कारण घरको छतका टायलहरू उडाएका विवरणहरू आएका थिए।

विगतमा भन्दा अहिले यी क्षेत्रमा रुखहरू डढेर खरानी भएका कारण पनि स्थिति थप खराब भएको हो। यसअघि यो समुदायमा आउने आँधीलाई तिनै रुखहरूले रोकेका थिए।

अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार पहिलो पटक बाक्लो खरानी उडेर आएको अक्टोबरको मध्य तिर हो।

सिमसार संरक्षणका लागि एकदमै महत्त्वपूर्ण मानिने मध्येको एउटा ठाउँ सेरा डू अमोलारमा पनि यसको असर परेको छ।

त्यहाँका बासिन्दाहरूले शेअर गरेको तस्बिरमा जमिनभन्दा अलिकति माथि खैरो खालको बाक्लो बादल देखिन्छ।

डढेलो फैलिरहेको समयमा पनि शक्तिशाली आँधीले धुवाँ र खरानीका कणहरू ल्याएका थिए। यसले अग्नि नियन्त्रणका लागि खटिने जहाजका पाइलटहरूलाई पनि भिजिबिलिटी कम बनाएको थियो।

दिउँसै रात पर्‍यो

"यो पहिला कहिल्यै नभएको डरलाग्दो घटना भयो," उक्त क्षेत्रमा अनुगमन गर्ने वातावरणसम्बन्धी गैरसरकारी संस्था आईएचपीका अनुसन्धानदाता एन्जेलो राबेलोले भने।

"केही बेरमै दिन रातमा परिणत भयो र भोलिपल्ट बिहान नहुँदासम्म त्यस्तै भइरह्यो।"

तर त्यसयता आँधी रोकिएको छैन।

कम आक्रामक भए पनि खरानी मिश्रित उक्त आँधीले समुदाय, स्थानीय जनावर र प्यान्टनालको संरक्षणमा काम गरिरहेकालाई निरन्तर समस्यामा पारिरहेको विज्ञहरूले बताए।

"मैले यसअघि दुई वटा डढेलोपछि आएका आँधी देखेको छु। तर यो चाहिँ सामान्य होइन," राबेलोले भने।

"यसले त्रास फैलाएको छ।"

कम आर्द्रता, उच्च तापक्रम र हालैका खडेरीले उक्त क्षेत्रमा अहिलेको परिस्थिति...


तर यो वर्ष यो वाचा गर्न समस्या छ। किनभने कोरोनाभाइरस सङ्कटले राम्ररी निदाउन झन् कठिन पारिदिएको छ।

केही विज्ञहरूले यसलाई 'कोरोनासोम्निया' वा 'कोभिड-सोम्निया' अर्थात् कोरोनाभाइरसका कारण उत्पन्न भएको अनिद्रा भन्न थालेका छन्।

कोभिड-१९ का बेला तनावपूर्ण जीवनसँग जोडिएर अनिद्राको समस्या विश्वभर मानिसहरूले सामना गरिरहेका छन्।

यूकेमा सन् २०२० को अगस्टमा यूनिभर्सिटी अफ साउथह्याम्टमको एउटा अध्ययनले अनिद्रा अनुभव गर्ने मानिसहरू बढेको देखायो।

पहिले प्रत्येक छ जनामध्ये एकमा अनिद्राको समस्या हुने गरेकोमा यतिखेर त्यो प्रत्येक चार जनामध्ये एकमा पाइएको उक्त अध्ययनले जनाएको थियो।

यस्तो समस्या आमा, अत्यावश्यक सेवामा काम गर्ने मानिस र अश्वेत, एसियाली एवम् अल्पसङ्ख्यक आदिवासी समुदायमा बढेको देखिएको छ।

चीनमा अनिद्राको दर लकडाउनको उत्कर्षमा १४.६ प्रतिशतबाट बढेर २० प्रतिशतसम्म पुगेको थियो।

इटली र ग्रीसमा त औषधोपचारको आवश्यकता नै पर्ने गरी 'चिन्ताजनक अवस्था'मा अनिद्राको समस्या देखिएको थियो।

त्यहाँ मे महिनामा अध्ययनमा सहभागी झन्डै ४० प्रतिशतमा अनिद्राको समस्या देखिएको थियो।

अनिद्रा शब्द गुगलमा ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

सन् २०२० मा जति धेरैपटक यसअघि कहिल्यै खोजिएको थिएन।

महामारी दोस्रो वर्षमा लाग्दा महिनौँदेखिको सामाजिक दूरीले हाम्रो दैनिकी उथलपुथल पारिदिएको छ।

वास्तवमा कोरोनाभाइरस के हो?

काम र बाँकी जीवनमा हामीले गर्ने सन्तुलनको रेखा मेटिएको छ। भविष्य अझै अनिश्चित हुँदा हाम्रो निद्रामा त्यसको असर देखिन थालेको छ।

हाम्रो स्वास्थ्य र कार्यक्षमतामा यसको गम्भीर असर पर्नसक्छ।

अवरोधबीच जीवन

महामारीको नभएकै बेला पनि अनिद्राले जीवनलाई सहज बनाउँदैनथ्यो।

लगातार निदाउन नसक्नु वा निदाइहाले पनि चैन नहुने समस्याले दीर्घकालीन रूपमा मोटोपन, तनाव, खिन्नता, मुटुसम्बन्धी रोग र मधुमेहका समस्या निम्तिन सक्छन्।

रातमा सात घण्टाभन्दा कमको अपुग निद्राले काममा असर पार्ने स्वास्थ्यकर्मीहरू बताउँछन्।

कयौँ अध्ययनहरूले जसकै कारण काममा गल्ती हुने सम्भावना उच्च हुने, एकाग्रता नहुने, झोक्किने र मनस्थिति फेरिइरहने समस्या हुने देखाएका छन्।

अमेरिकाको एउटा ठूलो मेडिकल अध्ययन संस्था मेयो क्लिनिकका डा. स्टिभन अल्टकुलर अनिद्राको निदानमा विशेषज्ञता हासिल गरेका मनोविद् एवम् नशारोग विशेषज्ञ हुन्।

उनी भन्छन्: "कार्यालयमा काम गर्दा हुने हाम्रा बानीहरू बिर्सिसकेका छौँ। जस्तो कि हाम्रो खाजा खाने एउटा समय थियो। घरमै बसेर काम गर्दा हाम्रो शरीर अभ्यस्त भएको चक्र बिथोलिएको छ।"

क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालयकी स्वास्थ्य प्राध्यापक एङ्गेला ड्राकी भन्छिन्: "तपाईँ कार्यालयमा काम मात्र गर्नुहुन्थ्यो र घर आएर आराम गर्नुहुन्थ्यो। त्यसमा फरकपन थियो। तर यतिखेर तपाईँ घरमा मात्रै हुनुहुन्छ।"

कोरोनासोम्नियाबारे लेखेकी र अनिद्राको समस्या झेलेका थुप्रै बिरामीको उपचार गरेकी ड्राकीले घरबाट काम गर्दा शरीरलाई कम व्यायाम हुने र प्राकृतिक रूपमा प्राप्त हुने प्रकाश शरीरले नपाउने बताउँछिन्।

ती दुवै कुराले राम्रो निद्राको लागि वातावरण तयार पार्छन्।

गत वर्ष इन्सोम्नियाको समस्या धेरै झेल्नेमा स्वास्थ्यकर्मीहरू पाइएका थिए

यतिखेर संसारमा कहिल्यै नभएको बेरोजगारी दर बढेको छ।

जसको जागिर बचेको छ उनीहरूले त्यसलाई जोगाइराख्ने काममा निकै जोडबल गर्ने गरेका छन्।

डा. स्टिभन अल्टकुलर भन्छन्: "यतिखेर हामीसँग काम र घरबिचको सीमा निकै अस्पष्ट हुन थालेको छ। मानिसहरू ढिलोसम्म काम गर्न थालेका छन्।"

यही बेला हाम्रा सोखहरू ओझेलमा परेका छन्। साथीहरू भेट्ने, जमघट गरेर तनाव कम गर्ने काममा...


तर राम्रो बलिङ गरेका उनले ब्याटिङको क्रममा अन्तिम दुई बलमा पाएको मौकाको सदुपयोग गर्न नसक्दा जमाइका ट्यालवासविरुद्ध भएको खेलमा बार्बेडस ट्राइडन्ट्स पाँच रनले पराजित भयो।

पहिले बलिङ गरेको बार्बेडस ट्राइडन्ट्सका तर्फबाट लामिछानेले चार ओभर बल गर्दै १७ रन खर्चेका थिए। प्रतिओभर ४.२५ रन दिएका उनी आफ्नो टोलीका लागि किफायती बलर बने।

विपक्षी खेलाडीहरूले उनीविरुद्ध चौका वा छक्का प्रहार गर्न सकेनन्।

लामिछानेको उत्कृष्ट बलिङका कारण ट्राइडन्ट्सले जमाइका ट्यालवासलाई १२७ रनमा सीमित पारेको थियो। उनले विपक्षी टोलीका कप्तानलाई १३ रनमा र अर्का खेलाडीलाई एक रनमा आउट गरेका थिए।

लामिछानेबाहेक अरू दुई बलरले पनि दुई-दुई विकेट र तीन जनाले एक-एक विकेट लिएका थिए।

एक सय २८ रनको लक्ष्य बोकेर मैदानमा उत्रिएको लामिछानेको टोलीले १२२ रन मात्र बनाउन सक्यो।

लेग स्पिनरका रूपमा टोलीमा समाविष्ट लामिछाने बार्बेडस ट्राइडन्ट्सले ब्याटिङ गर्दा १७.१ ओभरमा मैदानमा प्रवेश गरेका थिए।

कुल आठ बल सामना गर्दै उनले नौ रन बनाए। त्यसमा एउटा चौका पनि थियो।

अन्तिम दुई बलमा छ रन चाहिएको अवस्थामा लामिछाने स्ट्राइकमा थिए। तर उनको ब... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्याटले बल छुनै सकेन र टोलीलाई जिताउने अवसरबाट उनी चुके।

ईएसपीएन क्रिक इन्फोका अनुसार लामिछानेले अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा हालसम्म छक्का प्रहार गरेका छैनन्।

अङ्कतालिकामा हाल बार्बेडस ट्राइडन्ट्सले चौथो स्थानमा छ। कुल छ खेल खेलेको उक्त टोलीले दुईमा जित हात पारेको छ।

क्यारिबिअन प्रीमीयर लीगमा छवटा टोली सहभागी छन्।

लामिछानेको क्रिकेट यात्रा

विश्वका ठूला व्यावसायिक क्रिकेट लीगमा खेलेर चर्चा बटुलेका नेपाली खेलाडी लामिछानेलाई सीपीएलको खेलाडी बोलकबोल प्रक्रिया (अक्शन) मा गत मे महिनामा महँगो मूल्यमा सकारिएको थियो।

उनलाई बार्बेडस ट्राइडन्टस् क्लबले ७० हजार अमेरिकी डलरमा सकारेको जनाइएको छ। त्यो रकम झन्डै ७८ लाख रुपैयाँ बराबर हो।

उनी गत वर्ष पनि सीपीएलमा सहभागी भएका थिए।

उनलाई पाँच हजार डलरमा सेन्ट किट्स एन्ड नेभिस प्याट्रिएट्सले सकारेको थियो। आफ्नो टोलीका लागि उनले पाँच खेलमा सात विकेट लिएका थिए।

वेस्ट इन्डीजमा अगस्ट २१ मा सुरु भएको सीपीएलको यो सीजन सेप्टेम्बर २७ सम्म चल्नेछ।

उन्नाइस वर्षीय लामिछानेले अहिलेसम्म भारत, क्यारिबिअन, अफगानिस्तान, बाङ्ग्लादेश र पाकिस्तानका लीगमा खेलेका छन्।


तर रोबर्ट मलरको नेतृत्वमा हुन लागेको अबको छानविनले रुस जोडिएको कथालाई निर्णायक मोड दिनसक्ने कयौँको अनुमान छ।

विशेष अभियोजक नियुक्तिको घोषणा गर्दै अमेरिकी उपमहान्यायाधिवक्ता रड रोजेन्सटाइनले अस्वभाविक परिस्थितिका कारण त्यस्तो निर्णय लिइएको बताए।

तर त्यो कम आकलन गरिएको अभिव्यक्ति हो।

अस्वाभाविक

अहिलेको परिस्थिति अस्वाभाविक मात्रै छैन अभूतपूर्व पनि छ।

अमेरिकाको इतिहासमा कुनै पनि सरकारले आफ्नो कार्यकाल शुरु भएको यति छोटो अवधिमा अहिलेको जस्तो संघर्ष गर्नुपरेको थिएन्।

कहिल्यै पनि अमेरिकी राष्ट्रपति चुनावमा विदेशी शक्तिले हस्तक्षेप गरेको यस्तो खालको सङ्गीन आरोप लागेको थिएन्।

काम गर्न देऊ: ट्रम्प

म विरुद्ध इतिहासकै 'नराम्रो खेल': ट्रम्प

‘राष्ट्रपति ट्रम्पले गोप्य सूचना चुहाए’

अनि विगतमा कहिल्यै डोनल्ड ट्रम्प जस्ता राष्ट्रपति पनि थिएनन्।

अब रुसको कथा नयाँ र गम्भीर चरणमा प्रवेश गरेको छ।

निर्भीक

वासिङटन डिसीमा रोबर्ट मलरको पहिचान एक जना निकै विश्वसनीय मानिसका रुपमा छ।

हाल बर्खास्त गरिएका जेम्स कोमी पूर्व राष्ट्रपति जर्ज डब्लु बुशको शासनकालमा उपमहान्यायाधिवक्ता हुँदा उनले मलरसँगै... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

काम गरेका थिए।

मलरलाई तनावयुक्त राजनीतिको राम्रो ज्ञान छ र साथै कसरी शक्तिशालीहरुको पहुँचसम्म आफूलाई पुर्याउने भन्ने जानकारी पनि छ।

उनी प्राविधिक रुपमा न्याय मन्त्रालयकै मताहत छन् र उनले अन्तत: राष्ट्रपति ट्रम्पलाई नै आफ्नो प्रतिवेदन बुझाउनेछन्।

तर मलरको व्यक्तित्व यस्तो छ कि राष्ट्रपति ट्रम्पको कुनै खालको धम्कीसँग उनी डगमगाउने छैनन्।


तर लामो समयदेखि चर्चामा रहेको र सरकारले आफ्नो गौरवको विषय बनाएको पाइपलाइनबाट सुरुमा सबैखाले पेट्रोलियम पदार्थ भने नेपाल ल्याइनेछैन।

त्यसको कारण हो नेपाल आयल निगमको भण्डारण क्षमता कम हुनु।

तर आयल निगमको अमलेखगन्ज डिपोमा भण्डारण क्षमता कम भएकाले सुरुमा डिजेल मात्र ल्याउन लागिएको उनीहरूले बताए।

भारत र नेपाल दुवैको लगानीमा निर्माण भइरहेको उक्त पाइपलाइनको निर्माण अन्तिम चरणमा पुगेको छ।

पाइपलाइन भारतको मोतीहारीदेखि नेपालको अमलेखगन्जसम्म हुनेछ।

पाइपलाइनमा डिजेल, पेट्रोल र हवाई इन्धन ल्याउन मिल्ने अधिकारीहरू बताउँछन्।

तर आफ्नो भण्डारण क्षमता कम भएकैले सुरुमा डिजेल मात्र ल्याउन लागिएको निगमका कार्यकारी निर्देशक सुरेन्द्रकुमार पौडेलले बताए।

डिजेलको मात्रै योजना

पौडेलले भने, "अमलेखगन्जमा पाइपलाइनबाट तेल आउँदा चार दिनमा हाम्रो ट्याङ्की भरिन्छ। अहिले पहिलो चरणमा हामीसँगको भण्डारणको क्षमताका कारण डिजेलमात्र ल्याउँछौँ।"

"त्यसको वितरण हाम्रो ठूलो चुनौती हो। अमलेखगन्जमा छ हजार किलोलिटर पेट्रोल र १६ हजार किलोलिटर डिजेल भण्डारण क्षमता छ।"

अधिकारीहरूले सुरुमा डिजेल मात्र ल्याइए पनि भण्डार... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ण क्षमता बढाउँदै जाने अनि पेट्रोल र हवाई इन्धन पनि ल्याइने बताएका छन्।

त्यसका लागि पाइपलाइनलाई चितवनको लोथरसम्म पुर्‍याउने र त्यहाँ भण्डारण स्थल बनाउने सरकारी योजना छ।

त्यस्तै सातवटै प्रदेशमा रहेका पेट्रोलियम भण्डारण क्षमता बढाउने पनि योजना रहेको बताइएको छ।

विस्तारको समस्या

लोथरसम्म पाइपलाइन विस्तारका लागि अध्ययन सकिएको तर प्रदेशहरूमा क्षमता बढाउन जग्गाको समस्या भएको कार्यकारी निर्देशक पौडेलले बताए।

उनले भने, "भण्डारण क्षमता बढाउन प्रमुख समस्या जग्गा हो। हाम्रो डिपोहरू बजारको बीचमा छन्। त्यसले क्षमता बढाउन समस्या भएको हो।"

"नयाँ जग्गा प्राप्तिमा लागिरहेका छौँ। यो आर्थिक वर्षमा केही न केही निकास आउँला।"

निगमको विराटनगर र नेपालगन्जका डिपोनजिकै बस्ती रहेको छ।

पोखरामा गण्डकी प्रदेशलाई पुग्ने निगमको जग्गा रहेको तर त्यो खेल मैदानका रूपमा प्रयोग भइरहेको अधिकारीहरू बताउँछन्।

भैरहवामा भने क्षमता विस्तार सुरु भइसकेको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

यसपछि एलपी ग्यासका लागि पाइपलाइन निर्माण गर्नुपर्ने कतिपयको सुझाव रहेको छ।

त्यस्तै झापा र बुटवलमा पनि भारतबाट पाइपलाइन निर्माण गरिएमा देशैभरि पेट्रोलियम पदार्थको ढुवानी सहज हुने बताइन्छ।

हाल ट्याङ्करमार्फत् ढुवानी हुँदै आएको पेट्रोलियम पदार्थ पाइपबाट आयात हुँदा पाइपलाइनमा गरिएको लगानी केही वर्षमा नै उठ्ने निगमका अधिकारीहरूको दाबी छ।


तर वर्षभरि राष्ट्र ब्याङ्कले कति पैसा छाप्छ? यसको सहज उत्तर भने छैन।

आवश्यकता अनुसार नियमित नोटको छपाइ हुने र हाल करिब पौन पाँच खर्ब रुपैयाँ बराबर नगद बजारमा रहेको केन्द्रीय ब्याङ्कले बताएको छ।

नयाँ नोटको प्रयोग पनि दशैँको एउटा अभिन्न अङ्ग बन्दै आएको छ। टीका, जमरा लाएपछि दक्षिणामा नयाँ नोट लिनेदिने प्रचलन छ।

प्रवाह

यसका लागि राष्ट्र ब्याङ्कले नयाँ नोटको वितरण चाडबाड अघि बढाउने गर्छ।

यसपटक पनि करिब १५ अर्ब रुपैयाँ जतिका नयाँ नोट बजारमा प्रवाह गरिएको बताइन्छ।

खासमा नोटको छपाइ र चलनचल्तीका निम्ति निष्काशन राष्ट्र ब्याङ्कको नियमित प्रक्रिया हो।

हाल देशभर करिब पौने पाँच खर्ब रुपैयाँ बराबरका नोटहरू चलनचल्तीमा रहेको ब्याङ्कका प्रवक्ता नारायण पौडेलले बताए।

"हाम्रो वासलातमा करिब ४७० अर्ब रुपैयाँको हाराहारीमा नोटहरू चलनचल्तीमा रहेको देखाउँछ। सामान्यतया हामी तीन वर्षको माग धान्न पुग्ने गरि नोट छपाइ गरेर राख्छौँ। उदाहरणका लागि सय वा पाँच सय दरका नोटहरू यति छ र यसले यति थेग्छ भन्ने भएपछि हामी आवश्यकता अनुसार छपाइ गराउँछौँ।"

भुक्तानी

अर्थतन्त्रको आकारसँगै बजारमा नगदको परिमाण स्वाभविक रू... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

पमा बढेको भए पनि खासगरी प्रवृत्तिगत परिवर्तनहरूका कारण नगदको माग अन्यत्र जस्तै नेपालमा पनि घट्दै जाने विश्लेषकहरू बताउँछन्।

राष्ट्र ब्याङ्कका पूर्वडेपुटी गभर्नर कृष्णबहादुर मानन्धर भन्छन्, "हामी सबैले अनुभव गरिरहेका छौँ कि नगदको प्रयोग कम कम भइरहेको छ।"

"मानिसहरू चेक वा अनलाइन भुक्तानीतर्फ गइरहेका छन्। त्यसैले यहाँ पनि नगदको माग विस्तारै घट्दै जानेछ।"

नेपाली नोटहरूको छपाइ भने विदेशमा नै हुने गरेको छ।

आवश्यकता अनुसार विश्वव्यापी टेण्डरबाट छानिएका कम्पनीहरूले तिनको छपाइ गर्ने गर्छन्।


तर विकास र समृद्धिको लामो यात्राको लक्ष्यमा हिँडेको बताएको सरकार आफ्नै हठ र अकर्मण्यताका कारण आरम्भमै रनभुल्ल परेको विश्लेषकहरूले टिप्पणी गरेका छन्।

विगतमा अहिलेका सत्ताधारी दलकै कैयौं नेताले समर्थन जनाएको अनशनरत डा. गोविन्द केसीको चिकित्सा शिक्षा सम्बन्धी मागलाई लिएर तीव्र ध्रुवीकरण देखिन थालेपछि उनीहरुले त्यस्तो टिप्पणी गरेका हुन्।

तर सरकार भन्छ, अलमलिएका छैनौं, ठीक लक्ष्य सहितको यात्रा जारी छ।

प्रशंसा

सरकार गठन भए यता लामो समयसम्म यातायात क्षेत्रमा रहेको सिन्डिकेट हटाउने प्रयास, ठेक्का लिएर काम नगर्ने ठेक्कादारलाई कारबाहीको दायरामा ल्याउने, वैदेशिक रोजगारीको क्षेत्रलाई व्यवस्थित गर्ने जस्ता सुरुका केही कदमको आम रुपमै प्रशंसा भएका थिए।

सरकारले वर्षेनी जसो फेरिने सत्ता समिकरणको क्रम अन्त्य भइ राजनीति स्थिर मात्र नभइ विकास र समृद्धिमा फड्को मार्ने उद्घोष नै गरेको थियो।

तर पाँच महिना पुग्दा नपुग्दै सडक र संसद्‍मा सरकारले विरोधको सामना गर्नु परेको छ।

सरकारप्रति विपक्षी दलको असन्तुष्टिमा नागरिक समाज र अधिकारकर्मीहरूको विरोधले थप बल पुर्‍याएको देखिन्छ।

ओझेल

डा. गोविन्द केसीको ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

आमरण अनशन लम्बिँदै जाँदा त सरकारका प्राथमिकता र काम झण्डै ओझेलमा परेको लाग्दछ।

वामपन्थी विश्लेषक श्याम श्रेष्ठ विगत पाँच महिनामा आफैँले निर्धारण गरेको लक्ष्य समात्नु भन्दा आफूलाई कसैले चुनौती दिन सक्दैन भन्ने अहम् सरकारमा देखिएको र त्यसले नै समस्या ल्याएको बताउँछन्।

उनी भन्छन्, "सरकारले नचाहिँदो विषय छुन थालेको छ। निषेधित क्षेत्र घोषणा गर्ने, डा. केसीको अनशनबारे तथानाम बोल्दै हिँडने काम भएको छ। समृद्धिको मुख्य मुद्दा भन्दा टाकन टुकन मुद्दाहरूमा लागेको छ, जसमा लाग्नै पर्दैनथ्यो।"

निषेधित क्षेत्रको घोषणा, चिकित्सा शिक्षा अध्यादेशमा फेरबदल जस्ता विषयमा संवेदनशील भएर समाधानको बाटो नखोज्दा समस्या थप जटिल हुनसक्ने राजनीतिशास्त्री लोकराज बराल बताउँछन्।

उनले भने, "सरकार संवेदनशील हुनुपर्थ्यो, सडकमा निस्किनेको संख्या बढदै गएको छ। केही घटना भयो भने झन् उत्तेजित रुपमा आउलान। यस्तोमा अल्झिने हैन कि मुलुकको हित हुने विषयमा ध्यान दिनुपर्छ।"

सरकारको टिप्पणी

तर सरकारलाई त्यस्तो लागेको छैन। संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासनमन्त्री लालबाबु पण्डित नीतिगत रुपमा आवश्यक सुधार गर्दे लक्ष्य अनुरूप अघि बढिरहेको बताउँछन्।

उनले भने, "आवश्यक काम नगरेर हुँदैन, सरकारले गरिरहेको छ। समृद्धिको बाटोमा निरन्तर लागि रहेका छौँ। साना-साना कुरामा सरकार अलमलिएको छैन र अलमलिँदैन।"

तीन तहका सरकारलाई बलियो बनाउँदै लैजाने, समयमै बजेटको कार्यान्वयन गर्ने जस्ता विषयलाई प्राथामिकतामा राख्नु पर्ने सुझाव विश्लेषकहरूको छ।

तर पाँच दशकपछि बनेको दुई तिहाई बहुमतको सरकारका प्रारम्भिक दिनले राजनीतिक स्थिरता दिन नसक्ने हो कि भन्ने आशंका पनि कतिपयमा पाइन्छ।


तर विपक्षीहरूले धाँधली भएको आरोप लगाएको सो निर्वाचनको परिणाम औपचारिक रूपमा घोषणा हुन भने बाँकी नै छ।

भूतपूर्व क्रिकेट खेलाडी खानले एउटा टेलिभिजन सम्बोधनमा भने, "हामी सफल भएका छौँ र हामीलाई जनमत प्राप्त भएको छ।"

तर उनको दल पीटीआईले स्पष्ट बहुमत ल्याउन नसक्ने र सरकार निर्माणका लागि अन्य दलहरूसँग गठबन्धन बनाउनुपर्ने आकलन गरिएको छ।

निर्वाचन प्रचार अभियान हिंसाका कारण प्रभावित बन्न पुगेको थियो।

 मतदानका दिन एउटा मतदान केन्द्रबाहिर बम आक्रमण हुँदा ३१ जनाको ज्यान गएको थियो।

तर निर्वाचन अभियानमा उनलाई पाकिस्तानी सेनाले सहयोग गरेको आरोप लागेको छ।

एउटा भ्रष्टाचारको मुद्दामा दोषी ठहर भएका भूतपूर्व प्रधानमन्त्री नवाज शरिफको दल र अन्य साना दलले निर्वाचनमा धाँधली भएको दाबी गर्दै परिणाम अस्वीकार गर्ने बताएका छन्।

खानले भने पाकिस्तानमा अहिलेसम्म भएकामध्ये यो नै सबैभन्दा स्पष्ट तथा निष्पक्ष निर्वाचन भएको टिप्पणी गरेका छन्। तर धाँधलीका आरोपहरूबारे छानबिन गरिने उनले बताएका छन्।

सो सम्बोधनमा खानले आफ्ना प्रतिद्वन्द्वीहरूलाई देशको विकासका लागि सहकार्य गर्न आह्वान गरेका छन्।

कश्मीरको विवाद समाधान ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

गर्न उनले भारतसँग वार्ता गरिने प्रतिबद्धता पनि व्यक्त गरेका छन्।

अग्रता

संसद्को कुल २७२ स्थानका लागि भएको निर्वाचनमा ४९ प्रतिशत केन्द्रको मत गनिँदा खानको दल पीटीआईले १२० स्थानमा अग्रता लिएको निर्वाचन आयोगलाई उद्धृत गर्दै एउटा समाचारपत्रले जनाएको छ।

बहुमत प्राप्त गर्न १३७ स्थानमा जित्नुपर्ने हुन्छ।

झन्डै १० करोड ६० लाख मतदाता रहेको पाकिस्तानमा ५० देखि ५५ प्रतिशत मतदान भएको आकलन गरिएको एएफपीले जनाएको छ।

को हुन् इमरान खान?

पैँसट्ठी वर्षीय इमरान खानले सन् १९९२ मा पाकिस्तानी क्रिकेट टोलीको नेतृत्व गर्दै विश्वकप जिताएका थिए।

त्यसको चार वर्षपछि सन् १९९६ मा उनले सक्रिय राजनीतिमा प्रवेश गरे। तर राजनीतिमा स्थापित हुन भने उनले धेरै सङ्घर्ष गर्नुपर्‍यो।

आफ्नो पुरानो 'सेलेब्रिटी प्लेब्वाई'को छविलाई त्यागेका खान अहिले आफूलाई धार्मिक, जनप्रिय र विपन्नताविरोधी सुधारकका रूपमा चिनाउँछन्।

आफू प्रधानमन्त्रीको भव्य निवासस्थानमा नबस्ने घोषणा उनले आफ्नो भाषणमा गरेका छन्।

आफ्नो निर्वाचन अभियानमा उनले उनले भ्रष्टाचाविरोधी नारा र पाकिस्तानमा विद्यमान राजनीनिक वंशहरूलाई तह लाउने वचनबद्धता व्यक्त गरेका थिए।