संहितामा कुनै महिलाको भित्री वस्त्र खोलेमा वा खोल्ने प्रयास गरेमा, भित्री वस्त्र लगाउन वा खोल्न कुनै एकान्त ठाउँमा लगेमा यौन दुर्व्यवहार हुने उल्लेख गरिएको छ।

यस्तो परिभाषाले यौन दुर्व्यवहारमा परेकालाई न्याय दिनुभन्दा पीडकलाई उन्मुक्तिको बाटो सजिलो बनाइदिने विज्ञहरू बताउँछन्।

पछिल्लो समय विश्वभरि यौन दुर्व्यवहारको परिभाषा फराकिलो बनाइँदै लगिएको बताइन्छ।

असन्तुष्टि

विभिन्न समुदाय र परिवेशका महिलाले यौन दुर्व्यवहारका बारेमा बोल्न थालेपछि यौन दुर्व्यवहारको परिभाषा फराकिलो बनाइँदै गएको पाइन्छ।

उक्त पृष्ठभूमिमा नेपालमा यौन दुर्व्यवहारको परिभाषालाई लिएर कानूनका जानकारहरूले असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन्।

गत भदौदेखि कार्यान्वयनमा आएको अपराध संहिताले गरेको यौन दुर्व्यवहारको परिभाषाप्रति धेरै टिका-टिप्पणी हुन थालेको छ।

अधिवक्ता सबिन श्रेष्ठ भन्छन्, "मुख्य समस्या भनेको यसले व्यक्तिलाई असहज लागेको भन्दा पनि के-के घटना यौनजन्य हुन् भनेर परिभाषा गरेको छ।"

"त्यसमध्ये एक भित्री वस्त्र खोलेमा भनेको छ। तर बाहिर लगाएको स्वेटर तान्यो भने त्यो दुर्व्यवहारमा पर्छ कि पर्दैन भन्नेबारे परिभाषा नै स्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

पष्ट छैन। यस्तो अस्पष्टताले पीडितभन्दा पीडकलाई फाइदा पुग्न सक्छ।"

अश्लील शब्द बोले, साङ्केतिक रूपमा वा विद्युतीयमाधमबाट अश्लील तस्वीर देखाए वा यौनको आशयले जिस्काए पनि यौन दुर्व्यवहार हुन्छ भनी संहिताले परिभाषित गरेको छ। तर लामो परिभाषाका शुरूकै वाक्य चाहिँ आपत्तिजनक रहेको बताइन्छ।

जसमा कसैले आफ्नो पति वा पत्नी बाहेक अन्य व्यक्तिलाई निजको मञ्जुरी विना करणीका आशयले समातेमा वा निजको भित्री वस्त्र खोलेमा वा खोल्ने प्रयास गरेमा यौन दुर्व्यवहार गरेको मानिने उल्लेख छ।

न्यायोचित

यस्ता वाक्यले वैवाहिक बलात्कारको कानूनको पनि अपहेलना गरेको र संविधानले दिएको समानताको हकको पनि मजाक गरेको अधिवक्ता मीरा ढुङ्गाना बताउँछिन्, "यो भनेको पत्नीलाई चाहिँ यौन दुर्व्यवहार गर्न हुने भन्ने जस्तो बुझिन्छ।"

"समानताको हक सबै नागरिकलाई बराबर हो, तर यसमा समानताको हकको हनन भएको देखिन्छ। त्यस्तै वैवाहिक बलात्कारको कानून भएको देशमा यौन दुर्व्यवहारको परिभाषा राख्नु कत्तिको न्यायोचित हुन्छ?"

यस्तो सङ्कुचित परिभाषाका कारणले गर्दा कानूनी कारबाहीमा अघि बढ्न निकै मुस्किल हुने ढुङ्गानाको अनुभव छ।

यौन दुर्व्यवहार भएको उजुरी गर्ने हदम्याद पनि निकै कम भएको अधिकारकर्मीहरूको गुनासो पाइन्छ।

घटना भएको मितिले तीन महिनाभित्र उजुरी गर्नुपर्ने कानूनी प्रावधान छ। तर यौन दुर्व्यवहारमा परेका महिलाले त्यस्तो तीतो भोगाइ सार्वजनिक गर्न निकै समय लाग्ने गरेको धेरैको बुझाइ छ।

विकसित राष्ट्रमा पनि यौन दुर्व्यवहारमा परेको वर्षौँपछि महिलाहले त्यसबारे मुख खोल्ने गरेको बताउनेहरू हाल सामाजिक सञ्चालमा निकै चर्चा पाएको 'मी टू' अभियानलाई त्यसकै उदाहरण मान्छन्।

'मी टू' पनि यौन दुर्व्यवहारमा परेको भनी महिलाहरूले बोल्ने माध्यम बनेको छ। नेपालमा पनि महिलाले उक्त अभियानलाई समर्थन गर्न थालेका छन्।

समयसीमा

तर नेपाली समाजमा अझै पनि आफूमाथि यौन दुर्व्यवहार भएको छ र कानूनी उपचार लिनुपर्छ भन्ने किसिमको सशक्तीकरण नदेखिएको अवस्थामा उजुरीको समयसीमा निकै कम भएको कतिपयको धारणा छ।

तिनैमध्येकी एक उमा थापा भन्छिन्, "यौन दुर्व्यवहारबारे सजिलै बोल्न सक्ने क्षमता हाम्रो समाजमा विकास भइसहेको छैन। ममाथि यौन दुर्व्यवहार भएको छ, अब मैले उजुरी गर्नुपर्छ भनेर सिधै प्रहरीमा जाने अवस्था छैन।"

"यो कुरा बाहिर ल्याउने कि नल्याउने भन्ने सोच्दैमा धेरै समय लाग्छ। त्यसैले उजुरी गर्ने हदम्याद...


सक्नेले सेलरोटी बनाएका छन्, नसक्नेले बिस्कुट र चाउचाउ पोको पारेका छन्। र, यो चटारो त्यत्तिकै बढेको भने होइन।

स्थानीय बोलीचालीमा 'भेटोँला' वा 'चैतेलो' भनिने पर्व आएकाले धेरैको घरमा यस्तो चटारो देखिएको हो। उत्तराखण्डको  कुमाउँमा भने यसलाई 'भिटोली' वा 'छापरी' भनिन्छ।

यस पर्वमा चैत महिनाभरि कुनै समय मिलाएर पुरुषहरू आफ्ना दिदीबहिनी तथा छोरीचेलीको घरमा जाने गर्छन्।

कुमाउँ मूल घर भई हाल नयाँ दिल्लीमा प्राध्यापन गर्ने डा. सुरेश पन्त यो नेपाल र कुमाउँको साझा एवम् प्राचीन चलन भएको बताउँछन्।

प्राचीन कालदेखि नै खेतीपाती र घरगृहस्थीमा अघिपछि व्यस्त भए पनि वर्षको अन्तिम महिनामा बिहे भएका छोरीचेलीलाई माइती पक्षले माया र ममता प्रदर्शन गर्न एक चोटि भेट्ने परम्परा बसेको उनको धारणा छ।

मान्यता

नेपाल र भारत दुवैतिर छोरीचेलीको घर जाँदा खाली हात नगएर कोसेली पनि लैजाने चलन छ। कोसेलीमा सेल र अन्य परिकार तथा केही दक्षिणा हुने गर्छ।

पहिलेपहिले चैत्र महिनामा गरिबीका कारण अनिकाल लाग्ने तथा घरमा भएका अन्न सकिने गर्थ्यो। त्यस्तो बेला दिदीबहिनीहरू भोकै पो छन् कि भनेर एक पटक भए पनि भेट्नु पर्छ भन्ने मान्यता ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

सुरु भएको बूढापाकाहरू बताउँछन्।

त्यसैले पछि पर्वको रूप लिएको हुन सक्ने अनुमान शैल्यशिखर नगरपालिकाकी एक वृद्धा  कुथुडी साउदको छ।

डा. पन्त भने यो चलन कसरी सुरु भयो त्यो भन्न गाह्रो हुने भन्दै कुमाउँनी लोककथा र लोकगीतमा विवाहित महिलाहरूले माइतीलाई कुरेर बस्ने प्रसङ्ग आउने बताउँछन्।

माइतीबाट आफ्ना भाइहरू सेलरोटी लिएर भेट्न आएको सम्झिँदै कुथुडी भन्छिन्, "अहिले पनि यो परम्परा उस्तै छ।"

उनी कुन उमेरमा आफ्नो विवाह भयो र अहिले आफू कति वर्षकी भइन् बताउन सक्दिनन्। तर वनमा कोइली र न्याउली चरी कराउँदा चैत्र महिनामा माइती सम्झिँदै बस्ने गरेको बताउँछिन्।

परिवर्तन

विगतमा छोरीचेलीको घर जाँदा घरमै बनाएका कोसेली लगिन्थ्यो।

अहिले विभिन्न मिष्ठान्न, फलफूल, चिउरा, बिस्कुट, लुगा आदि पनि लान थालिएको छ।

हिजोआज एउटा बिस्कुट मात्रै लगेर भए पनि दिदीबहिनीलाई भेट्नुपर्छ भन्ने मान्यता रहेको महाकाली नगरपालिका-९ की वागीश्वरी नगारीले बताइन्।

वर्षौँ पहिलेदेखि चलिआएको परम्परा अहिले पनि उस्तै रहेको शैल्यशिखर नगरपालिकाका ६८ वर्षीय अर्जुन सिंह साउद  बताउँछन्।

डा. पन्तका अनुसार भारतमा भने हिजोआज भेट्न जान नसके छोरीचेलीलाई निम्त्याएरै भेट्ने र त्यो पनि सम्भव नभए केही दक्षिणा पठाइदिने चलन सुरु भएको छ।

कोइली कराएपछि….

आफ्ना दाजुभाइ नभएका महिलालाई माइती पक्षका अरू पुरुष भेट्न जान्छन्।

कुनै कारणवश अथवा घरमा जुठो परेको छ भने चैत्रको साटो वैशाखमा पनि दिदीबहिनीलाई  भेट्न जाने महाकाली नगरपालिकाकी ईश्वरी धामीले बताउँछिन्।

वसन्त ऋतुको आगमनसँगै कोइली कराउन थालेपछि छोरीचेलीलाई माइती पक्षको धेरै सम्झना आउने मान्यता यस क्षेत्रमा छ।

चैतेलोमा माइतीबाट आफूलाई भेट्न कोही नआए दु:ख लाग्ने महाकाली नगरपालिकाकी जानकी बोहराको पनि अनुभव छ।

यो पनि पढ्नुहोस्


सक्रिय रुपमा होईन तर अभिभावकका रुपमा देशलाई नेतृत्व दिन आफू इच्छुक रहेको पूर्व राजाले बताएका छन्

केही दिन पहिले तराईका केही जिल्लाको भ्रमणमा निस्केका शाहले न्यूज २४ टेलिभिजनलाई दिएको विशेष अन्तर्वार्तामा तीन/चार बुँदामा सीमित त्यस्तो सम्झौतामा राजनीतिक दलहरुमध्येबाट प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्ने, बहुदलीय व्यवस्था र संवैधानिक राजतन्त्र ब्युँताउने लगायत सहमति भएको दाबी गरे।

शाहले भने, “बुँदाहरु धेरै थिएनन्, स्पष्ट थियो, जे-जे उहाँहरुले माग्नु भएको थियो त्यो मैले गरे।”

पूर्व राजा शाहले दलहरुबीच भएको त्यस्तो सम्झौता बमोजिम आफूले काम गर्दै आएको पनि बताएका छन्।

“संसदको पुनर्स्थापना गर्नुपर्ने, दलहरुमध्येबाट प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्नु पर्ने, संवैधानिक राजतन्त्र र बहुदलीय ब्यवस्थालाई फेरि ब्युँताउनु यस्तै-यस्तै मागहरु थिए” सम्झौतामा भएका ब्यवस्थाका बारेमा शाहले भने।

त्यो सम्झौता आफू वा अरु कसैसँग अझै पनि सुरक्षित भएको शाहले संकते गरे।

आठ

"त्यसपछि स्थिति कसरो मोडियो त?" भन्ने प्रश्नमा उनले भने, “आठ भएपछि हो कि जस्तो लाग्छ मलाई।”

तत्कालीन सात राजनीतिक दलसँग त्यस्तो सम्झौता भएको र पछि एकी... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

कृत माओवादी थपिएपछि दलहरुको संख्या बढेर आठ भएपछि स्थिति मोडिएको तर्फ शाहको संकेत थियो।

"त्यस्तो सम्झौता गर्ने मध्ये अहिले पनि धेरै दलहरु अस्तित्वमा छन्, के उनीहरुले नैतिकता बिर्सिए जस्तो लाग्छ?" भन्ने प्रश्नमा शाहको उत्तर थियो, “अब नैतिकताको कुरा गर्ने हो कि जे कुरा गर्नुहोस् त्यो त उहाँहरुलाई नै थाहा होला, अब किन के भयो? मैले त सजिलैसँग छोडि दिएको हुँ, जवाफदेही उहाँहरु हुनुहुन्छ, के गर्न खोजेको किन गर्न सक्नु भएको छैन त्यसको जवाफदेही त उहाँहरु हुनुहुन्छ जनतासामु।”

अहिलेको शून्यतालाई केही न केही र कसै न कसैले पूर्ति गर्न खोज्ने उनले बताए।

अभिभावक

"पूर्व राजा ज्ञानेन्द्रले एकपल्ट फेरि देशलाई सक्रिय एवं नेतृत्वदायी भूमिका दिन खोजेका हुन् भनेर बुझ्यो भने त्यो गलत त हुँदैन"  भन्ने प्रश्नमा शाहको उत्तर थियो, “गलत हुन्छ, किन भने सक्रिय होईन।”

"नेतृत्व दिन चाहनु हुन्छ, तर सक्रिय रुपमा होईन अभिभावकका रुपमा हो?" भन्ने प्रश्नमा उनको उत्तर थियो, “दयाट ईज बेटर, मच-मच बेटर, (त्यो उपयुक्त हुन्छ, अति नै उपयुक्त हुन्छ।)”

"पूर्व राजा वर्तमान राजा भएर अभिभावकको भूमिका निर्वाह गर्न इच्छुक हुनुहुन्छ?" भन्ने प्रश्नमा शाहले भने, “एस (त्यो ठीक हो)।”

दलका नेताहरु बाहिरबाट सञ्चालित छन् भन्ने आफूलाई धेरैले सुनाउने गरेको पनि शाहले बताए।

त्यसबारेको आफ्नो वक्तब्य आफूले सुनेको र अनुभव गरेको सन्दर्भमा आएको उनको भनाइ थियो।

“विभिन्न मुकुटमा हो कि यहाँ कुनै न कुनै तत्व छन् जस्तो लाग्यो मलाई, जुन नेपालको हितमा काम गरिराखेको छैन” शाहले दलहरुप्रति लक्षित गर्दै भने।

अर्को चुनाव अघि कुनै दल खोल्ने सम्भावनाका बारेमा सोधिएको प्रश्नमा शाहले आफू बाचुञ्जेल कुनै पनि दल नखोल्ने बताए।

उनले भने “म बांचुञ्जेल त हुन्न होला, म मरेपछि अरुले गर्छ कि मलाई थाहा छैन।”

देशको स्थिति हेरेर बस्ने तर त्यसको पनि सीमा हुने शाहले बताए।

गलत

संवैधानिक राजतन्त्र राख्ने सम्झौताका विषयमा पूर्व राजाले सार्वजिनक गरेको अभिव्यक्तिमा कुनै सत्यता नभएको प्रमुख दलका नेताहरुले बताएका छन्।

बीबीसीसँग कुरा गर्दै पूर्व प्रधानमन्त्री एवं नेकपा एमालेका नेता माधवकुमार नेपालले भने, “पूर्व राजासँग त्यस्तो कुनै सम्झौता भएको थिएन, यो आधिकारिक रुपमा मैले भनिरहेको छु, यदि त्यस्तो कुनै सम्झौता भएको थियो भने ल्याए हुन्छ तर त्यस्तो भएको थिएन किनभने गिरिजाप्रसाद कोईराला हुनुहुन्न, म आफै...


सगरमाथा क्षेत्रमा कोही शिखर आरोहण गर्न भेला भएका छन् भने कोही पदयात्रा मात्रै गरेर भए पनि चित्त बुझाउँछन्।

यसै क्रममा इङ्लिश फुटबल क्लब आर्सनलका एक नेपाली प्रशंसक पनि सगरमाथा आधार शिविर पुगेका छन्। उनी त्यहाँ पुगेको सूचना आर्सनलका विश्वचर्चित जर्मन खेलाडी मेसुट ओजिल सामाजिक सञ्जालमार्फत् दिएका हुन्।

काठमाण्डूका निरोज खतिवडा आक्रामक मिडफिल्डर ओजिलले आफ्नो हस्ताक्षरसहित पठाएको जर्सी लिएर सगरमाथा आधार शिविर गएका हुन्।

ओजिलले सोमवार ट्विटरमा उनले लगाउने १० नम्बर भएको जर्सी बोकेका खतिवडाको र आर्सनलका नेपाली प्रशंसकहरूको सामूहिक तस्बिर पोस्ट गरेका थिए।

ओजिलले लेखेका छन्, "हेर्नूस्, मैले हस्ताक्षर गरेर नेपालको आर्सनल फ्यान क्लबलाई टीसर्ट पठाएपछि के भयो! एक जनाले त्यसलाई सगरमाथा आधार शिविरसम्मै पुर्‍याए।"

ओजिलले  ती तस्बिर पोस्ट गरिदिएपछि २८ वर्षीय खतिवडा आश्चर्यचकित भए।

उनले ट्विटरमै ओजिललाई धन्यवाद दिँदै "आफूले त्यसलाई शब्दमा व्याख्या गर्न नसकिरहेको" लेखेका छन्।

अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध तथा कूटनीति विषयमा स्नातकोत्तर गर्दै गरेका खतिवडा आफू विगत १० वर्षदेखि ओजिलको "फ्यान" र १५ वर्षदेख... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ि आर्सनलको समर्थक रहेको बताउँछन्।

उनी आर्सनल फ्यान क्लबका उपाध्यक्ष पनि हुन्।

बीबीसी नेपालीलाई उनले भने, "ओजिलले मेरो फोटो पोस्ट गरिदिएपछि म त एक छिन हेरेको हेर्‍यैँ भएँ।"

उनी वैशाख १७ गते आधार शिविर पुगेका हुन्।

के भन्छन् अरू प्रशंसक?

ओजिलले गरेको ट्वीट २३ सय भन्दा बढी रिट्वीट भएको छ तथा त्यसले १८ हजार भन्दा बढी लाइक पाएको छ।

उनका फ्यानहरू कसैले "ओजिलको स्थान सगरमाथाको शिखरमा रहेको" त कसैले यसले आर्सनल परिवारको "वास्तविक मूल्य देखिएको' भन्दै प्रतिक्रिया लेखेका छन्।

कसैले भने उनलाई युरोपा कपको फाइनलपछि नेपाल आउन निम्तो दिएका छन्। नवीन चित्रकारले लेखेका छन्, "हामी तपाईंलाई बेसक्याम्प नै लैजाउँला।"

बाइस वर्षको उमेरमै पहिलो पटक विश्वकप खेल्दा ओजिललाई विश्वले सन् २०१० मा चिनेको थियो।

सन् २०१४ मा जर्मनीले विश्वकप जित्दा उनको योगदान महत्त्वपूर्ण मानिएको थियो।

जर्मन खेलाडी ओजिलले अहिलेसम्म पाँच पटक 'जर्मन प्लेयर अफ दि इयर' को उपाधि पाएका छन्।

उनी सन् २०१३ देखि आर्सनलबाट क्लब खेल्न थालेका हुन्। त्यसअघि उनी स्पेनको रियाल मड्रिडबाट खेल्थे।

यो पनि पढ्नुहोस्


सगरमाथा क्षेत्रमा दैनिक उडान गर्दै आएको एक निजी वायुसेवा र स्थानीय साझेदारहरूको सक्रियतामा सगरमाथा क्षेत्रबाट यो वर्ष १०० टन फोहर काठमाण्डू ल्याउने योजना बनाइएको छ।

शनिवार लुक्लाबाट काठमाण्डू ल्याइएको १२ सय किलोग्राम फोहरलाई पुन: प्रयोग गर्न सकिने एक फोहर व्यवस्थापकले बताए।

गत वर्ष एक लाखभन्दा बढी मानिस पुगेको सगरमाथा क्षेत्रमा कति फोहर जम्मा भयो होला? त्यसबारे अध्ययन भएको छैन।

तर सगरमाथा क्षेत्रका करिब २५ बस्तीमा जम्मा हुने फोहरमैला व्यवस्थापन गर्दै आएको सगरमाथा प्रदूषण नियन्त्रण समिति (एसपीसीसी) का अनुसार पर्यटकहरूको भीडसँगै त्यस क्षेत्रमा फोहरमैला पनि निरन्तर बढिरहेको छ।

कीर्तिमान राख्न भन्दै पढाइ छाडेर पर्वतारोहण

सहयोग

फलाम, टिन जस्ता धातु, बोतल र अन्य फोहरलाई काठमाण्डू फिर्ता लैजान बेलाबखत गरिने सफाइ अभियानले निकै मद्दत गर्ने स्थानीयवासी बताउँछन्।

लुक्ला महिला समूहकी एक सदस्य निमा याङ्जी शेर्पाले भनिन्, "आधा फोहर त काठमाण्डूबाटै आउँछ। फोहर पुन:प्रयोग गर्न उतै पठाउन लागिएको छ। त्यसले यहाँको वातावरणलाई राम्रो गर्छ।"

खुम्बु पासाङल्हामु गाउँपालिकाका अध्यक्ष निम दोर्जे शेर... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्पाका विचारमा सफाइ अभियानले प्रदूषण नियन्त्रण गर्न सहयोग पुर्‍याएको छ।

सफाइ अभियानको क्रममा गोरखसेप, फेरिचे, नाम्चे, फाक्दिङ क्षेत्रमा जम्मा भएको फोहरलाई लुक्ला ल्याएर क्रमैसित विमानबाट काठमाण्डू ल्याउने योजना रहेको यति एअरलाइन्सका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत उमेशचन्द्र राईले बताए।

"एक वर्ष भित्रै एक सय टन पूरै लैजाने योजना छ।"

'आम्दानी'

शनिवार काठमाण्डू ल्याइएको फोहर ब्लू वेस्ट टु भ्यालु नामक एक निजी कम्पनीलाई हस्तान्तरण गरिएको छ।

उक्त कम्पनीका एक व्यवस्थापक आशिष खनालले सगरमाथा क्षेत्रको फोहरलाई सकेसम्म पुन:प्रयोग गरिने बताए।

"यो फोहर व्यवस्थापन गरेर हामी आम्दानी गर्न सक्छौं।"

आरोहीहरूको भीड लाग्ने उच्च हिमाली क्षेत्रको फोहरमैला व्यवस्थापन आफैंमा कठिन र महँगो रहेको जानकारहरू बताउछन्।

तर तल्लो भेगमा पदयात्रीहरूको भिडसँगै आउने फोहर व्यवस्थापन कार्य पनि कम चुनौतीपूर्ण नभएको सोलुखुम्बुवासी बताउँछन्।


सगरमाथा क्षेत्रमा प्लास्टिकको विकल्पको रूपमा प्रयोग गरिने पुरानो त्रिपालबाट बनाइएको एक झोला। खुम्बुमा अहिले नयाँ विकल्पहरूको खोजी तीव्र भएको छ।

यस्तो स्थितिमा खुम्बु पासाङल्हामु गाउँपालिकाले सन् २०२० देखि सगरमाथा क्षेत्रमा कसरी प्लास्टिक निषेध गर्ला? प्लास्टिकका विकल्प के-के हुन सक्लान्?

सगरमाथाको प्रवेशद्वारमा अवस्थित खुम्बु पासाङल्हामु गाउँपालिका अधिकारीहरूका अनुसार गाउँवासीहरूसँग अहिले प्लास्टिकका विकल्पहरुका बारेमा छलफल गर्ने क्रम चलिरहेको छ।

गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष टासील्हामु शेर्पाका अनुसार खुम्बु क्षेत्रका हरेक घर परिवारलाई प्लास्टिकको झोलाको सट्टामा पाँच प्रकारका वैकल्पिक झोलाहरू वितरण गर्ने योजना बनाइएको छ।

विकल्पहरू यस्ता छन्

पानी पिउन प्रयोग गरिने पातला प्लास्टिकको बोतलको सट्टा मोटा प्लास्टिक वा धातुका 'तुमलेट'जस्ता साना भाँडा वितरण गर्ने योजना बनाइएको छ।

उनले बीबीसी न्यूज नेपालीसँग भनिन्, "प्लास्टिकको झोलाको सट्टा हामी हरेक घर परिवारलाई पाँच थरी कपडाका झोला वितरण गर्दैछौँ। त्यो एउटा भरपर्दो विकल्प हुन सक्छ।"

प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत धनेश घिमिरेका अनुसार प्लास्टिक ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

निषेध गर्नुअघि गाउँपालिकाका झन्डै दुई हजार घर परिवारलाई प्लास्टिकको विकल्पको रूपमा पाँच थरी झोला वितरण गर्ने योजना बनाइएको छ।

उनले बीबीसी न्यूज नेपालीसँग भने, "ती झोला कपडाका हुनेछन्। घरायसी प्रयोजनका लागि चाहिने हुँदा ती विभिन्न आकारका हुनेछन्। ती झोलामा सगरमाथा बचाऔँ वा यस्तै कुनै नारा लेखिएको हुनेछ।"

बोतलको विकल्प

पेय पदार्थ राखिने प्लास्टिकका बोतललाई टिनको क्यान वा मोटा राम्रो प्लास्टिकका बोतलले प्रतिस्थापन गर्ने योजना बनाइएको उनले बताए।

सगरमाथा क्षेत्रको वातावरणमा सिसाले ठूलो समस्या निम्त्याउन थालेपछि खुम्बु क्षेत्रमा बियर र अन्य पेय पदार्थ राखिने बोतल यसअघि नै प्रतिबन्धित भइसकेका छन्।

त्यहाँ हरेक वर्ष सफाइ अभियानहरू सञ्चालन हुने गर्दछ। तैपनि बढ्दो पर्यटकीय गतिविधिका कारण सफाई र स्वच्छताबारेका चिन्ताहरू घटेका छैनन्।

घिमिरेका अनुसार खुम्बु क्षेत्रमा दीर्घकालीन "पर्यावरणमैत्री थिती बसाल्नका लागि गाउँपालिकाले आफ्नै स्वास्थ्य तथा सरसफाइ ऐन, नियमावली र कार्यविधि बनाउँदैछ।"

सगरमाथा व्यवस्थापन गर्न नयाँ नियम, कार्यान्वयन हुनेमा आशङ्का

सगरमाथा क्षेत्रमा कति फोहर?

गत वर्ष झन्डै एक लाख ५० हजार पर्यटकहरूले सगरमाथा क्षेत्रको भ्रमण गरेका थिए।

गाउँपालिकाका अनुसार तीमध्ये आधा विदेशी पर्यटक थिए।

सगरमाथा क्षेत्रमा फोहरमैला बढ्ने क्रम नरोकिएकोप्रति विश्वव्यापी चिन्ता व्यक्त भइरहेको बेला गाउँपालिकाको गाउँसभाले गत साउन २७ त्यस्तो निर्णय गरेको हो।

गाउँपालिकाको निर्णयानुसार आगामी ज्यानुअरी १ (पुस १६ गते) देखि गते ३० माइक्रन्स (०.०३ मिलिमिटर) भन्दा कम मोटाइ भएका प्लास्टिकका झोला र पेयपदार्थ राखिने प्लास्टिकका बोतल खुम्बु क्षेत्रमा निषेधित हुनेछन्।

सगरमाथा क्षेत्रमा यदाकदा पूजा गर्दा पनि प्लास्टिकका बोतलमा राखिएको पेय पदार्थ चढाइएको देख्न सकिन्छ

विश्वको सर्वोच्च शिखर र अन्य हिमचुली रहेको सोलुखुम्बु पदयात्रा र पर्वतारोहणका लागि विश्वप्रसिद्ध छ।

तर बढ्दो पर्यटकीय गतिविधिका कारण सगरमाथा क्षेत्रमा फोहरमैला बढ्दै गइरहेकोप्रति चिन्ता व्यक्त हुन थालेको छ।

पर्वतारोहण गर्न जानेहरूको बढ्दो चापका कारण उच्च हिमाली भेगसमेत प्रदूषित र दुर्गन्धित हुन थालेको आरोहीहरू बताउँछन्।

सगरमाथा क्षेत्रको सफाइमा सक्रिय सगरमाथा प्रदूषण नियन्त्रण समिति एसपीसीसीका अनुसार गत वैशाख-जेठ महिनामा आयोजित सफाइ अभियानमा १० हजार ५००...


सगरमाथा क्षेत्रसहित देशका विभिन्न स्थानीय सरकारका समेत प्लास्टिकका झोलाको प्रयोग रोक्न आ-आफ्नै योजना र कार्यक्रमहरू बनाएका छन्।

प्लास्टिक पर्यावरणका लागि हानिकारक छ भन्दै अभियान चलाउनेहरूले प्लास्टिकको झोलाको स्थानमा दिने साझा विकल्प हो - कपडा वा कागजको झोला।

तपाईँले पछिल्लोपटक प्रयोग गरेको झोला केबाट बनेको थियो?

जवाफ जेसुकै भए पनि हामीसँग एउटा जानकारी छ: "ती सबै पर्यावरणका लागि खराब छन्।"

विज्ञहरू त तपाईँलाई अर्को नयाँ झोला नै नकिन्न सुझाव दिन्छन्।

पर्यावरणका लागि प्लास्टिकका झोलाभन्दा बढी कपडा वा कागजको झोला खतरनाक हुन सक्ने उनीहरूको मत छ।

वातावरणमैत्री झोलाको कुरा गर्दा त्यसको काम सकिएपछि के हुन्छ भन्ने मात्र सोचेका छौँ।

तर त्यो झोला बन्ने क्रममा लाग्ने खर्च र प्रक्रियालाई बिर्सन्छौँ।

झोलाले पर्यावरणमा पर्ने प्रभाव जाँच्ने हो भने निम्न कुराहरूमा ध्यान दिनुपर्छ:

ऊर्जा खपतको प्रश्न

सन् २०११ उत्तरी आयरल्याण्डको संसद्‍को एउटा अध्ययनका अनुसार "कागजको झोला उत्पादन गर्न प्लास्टिकको भन्दा चार गुणाभन्दा बढी ऊर्जा खपत हुन्छ।"

उक्त अध्ययनका अनुसार पेट्रोलियम प्रशोधनका क्रममा ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

खेर जाने पदार्थबाट प्लास्टिकका झोला उत्पादन हुन्छ भने पनि कागजका लागि रूख काट्नुपर्छ।

पछिल्ला दशकमा समुद्रमुनि उल्लेख्य मात्रामा प्लास्टिक जम्मा भएका छन्

कागजको झोला उत्पादन प्रक्रियामा धेरै पानी र रसायन खपत हुने बताइएको छ।

कपडाको झोला उत्पादनले त झन समस्या देखाउँछ।

नर्थनटम विश्वविद्यालयका दिगो फोहोर व्यवस्थापन विषयका प्राध्यापक मार्ग्रेट बेट्स भन्छन्: "कपास उत्पादन गर्ने काम निकै लामो र श्रम पर्ने हुन्छ। तीव्र रूपमा फेरिएका हाम्रा फेसनका रहरको असर यसमा पनि पर्छ।"

सन् २००६ मा यूकेको पर्यावरण निकायले गरेको एउटा अध्ययनमा तापमान वृद्धिदर घटाउन कागजको झोलाको उत्पादन तीन गुणाले घटाउनुपर्ने बताएको थियो।

सो सुझावमा प्लास्टिकको झोलाको उत्पादन चार गुणाले घटाउनुपर्ने कुरा थियो। तर सो प्रतिवेदनमा कपडाका झोलाको उत्पादन भने १३१ गुणाले कम गर्नुपर्ने बताएको थियो।

च्यातिने र भिज्ने समस्या भएका काजगका झोलाको पुर्नप्रयोग हुन गार्हो हुन्छ।

निष्कर्षमा उक्त वातावरणीय प्रतिवेदनमा भनिएको छ:

त्यसोभए ठीक कुन हो त?

जवाफ सरल छ।

तपाईँले झोलाहरू पुर्नप्रयोग गर्नुभएन भने त्यसको वातावरणीय प्रभाव उच्च हुन्छ।

प्राध्यापक बेट्स भन्छन्: "जेसुकैबाट बनेका झोला भए पनि त्यसलाई सक्दो धेरै पुर्नप्रयोगमा ल्याउनु नै त्यसको वातावरणीय असर कम गर्नु हो।"

बजार जाँदा झोला बोक्न बिर्सियो र कपडा वा कागजकै झोला किनियो भने पनि सबैभन्दा ठूलो वातावरणीय मूल्य पर्छ।


सगरमाथा संसारको सबैभन्दा अग्लो हिमाल हो, तर के यो सबैभन्दा खतरनाक हिमाल हो?

यो सर्वोच्च शिखर आरोहीहरूका लागि श्रीपेच हो, तर संसारकै अग्लो स्थालमा उभिने उपलब्धिसँगै खतरा जोडिएर आउँछ।

हिमालय पर्वतशृङ्खलाका अन्य हिमालहरूको तुलना गर्दा माउन्ट एभरेष्ट नामले चिनिएको सगरमाथा कति घातक छ त?

सगरमाथामा मृत्यु

तथ्याङ्कले भन्छ सगरमाथाले २८० जनाभन्दा केही बढी मानिसको ज्यान लिएको छ।

मृतकको सङ्ख्या बढिरहेको भए पनि आधारशिविरभन्दा माथि पुग्ने मानिसहरूको अनुपातको मृत्युदर भने एक प्रतिशत भन्दा कम छ।

सन् २०१० यता सगरमाथाको आधारशिविरभन्दा माथि ७,९५४ जना पुगेकोमा ७२ जनाको मृत्यु भएको थियो।

सगरमाथमामा ज्यान गुमाउनेमध्ये अधिकांशको मृत्युको कारण हिमपहिरोमा पर्नु वा खस्नु हो। यसरी मृत्यु हुनेहरूको शव भेट्न कठिन हुन्छ।

रिङ्गन्टा लाग्ने, टाउको दुख्ने र बान्ता हुने लक्षण देखिने गम्भीरखालको लेक लागेर पनि सगरमाथामा मानिसहरू मर्छन्।

स्पष्ट खतराहरू भए पनि सगरमाथा आरोहण हिमालय पर्वतशृङ्खलाका अन्य हिमाल चढ्नुभन्दा सुरक्षित रहेको सगरमाथा र के२ चढिसकेका व्यावसायिक आरोही अलान आर्नेट बताउँछन्।

उनी भन्छन्, "सगरमाथ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ा आरोहण भनेको प्रयोग भइरहेको बाटो पछ्याउने हो।"

"सगरमाथामा धेरै पूर्वाधार छन्, धेरै चिया पसल छन् र हेलिकप्टर उद्धारको सम्भावना छ।"

"पाकिस्तानका केही हिमालमा उद्धारका लागि सेनाको हेलिकप्टरको मात्रै भर हुन्छ।"

'हत्यारा हिमाल'

पाकिस्तानमा हालै भएको दुईजना आरोहीको मृत्युले त्यो खतरा देखाएको छ।

ब्रिटिश आरोही टम बलार्ड र उनको इटालियन आरोहण साथी डानेल नार्डीको स्थानीयवासीले हत्यारा हिमाल भन्ने नङ्गा पर्वतको आरोहणको क्रममा मृत्यु भयो।

टमकी आमा अलिसन हार्ग्रियाभेसको पनि पाकिस्तानमा रहेको संसारको दोस्रो उच्च शिखर के२ आरोहणको क्रममा मृत्यु भएको थियो।

ब्रिटिश आरोही टम बलार्डको नङ्गा पर्वत आरोहणको क्रममा मृत्यु भयो

नङ्गा पर्वत र के२ दुवै आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला १४ हिमालमध्येमा आरोहण गर्न कठिन हिमाल मानिन्छन्।

पाकिस्तानका हिमालहरूको सफल आरोहण र मृत्युको तथ्याङ्क सहज उपलब्ध छैन।

तर आर्नेट र अन्य आरोहीहरूले राखेको तथ्याङ्कका अनुसार नङ्गा पर्वतको अहिलेसम्म ३३९ जनाले सफल आरोहण गरेका छन् भने ६९ जनाले त्यहाँ ज्यान गुमाएका छन्।

त्यसको अर्थ झण्डै पाँच सफल आरोहण बराबर एउटा मृत्यु हो।

काराकोरम पर्वत शृङ्खलामा रहेको के२ भने अझ घातक छ, त्यहाँ ३५५ जनाले सफल आरोहण गर्दा ८२ जनाको मृत्यु भएको छ।

हिमालयको स्थिति

धेरैजसो हिमालय पर्वत शृङ्खलाका हिमालहरू पाकिस्तानमा होइन, नेपालमा चढिन्छ।

र, पत्रकार एलिजावेथ हालेका कार्यका कारण नेपालमा तथ्याङ्कहरू विस्तृत रूपमा उपलब्ध छन्।

उनको द हिमालयन डेटाबेसमा सगरमाथासहित यो क्षेत्रको ४५० भन्दा बढी हिमालमा सफल र असफल आरोहणको आधिकारिक तथ्याङ्क छ।

पाकिस्तानमा सफल आरोहणका मात्रै तथ्याङ्क राखिन्छ भने द हिमालयन डेटाबेसमा आधारशिविरभन्दा माथि पुग्ने सबैको तथ्याङ्क छ जसले हिमाल आरोहणको खतराको हिसाब निकाल्न सजिलो बनाउँछ।

नेपालका हिमालहरूमा सन् १९५० को दशकमा तीन प्रतिशत मृत्युदर रहेकोमा गएको दशकमा त्यो झरेर ०.९ प्रतिशतमा आएको छ।

नेपालका व्यवासायिक आरोहण सहयोगी शेर्पाहरूका लागि भने त्यो दर १.३ प्रतिशतबाट झरेर ०.८ प्रतिशतमा झरेको छ।

सन् २०१० यता नेपालका हिमालहरूमा आधारशिविरभन्दा माथि २१ हजार जनाभन्दा धेरै आरोहण भएकोमा १८३ जनाको मृत्यु भएको थियो।

यो तथ्याङ्कले कुन हिमाल आरोहीहरूका लागि सबैभन्दा खतरनाक छ भनेर पनि देखाउँछ।

सन् २०१० यता यालुङ काङ हिमाल चढ्ने चार जनामध्ये तीन जनाको मृत्यु भएको...


सगरमाथाको प्रवेशद्वार मानिने तेन्जिङ-हिलारी विमानस्थलमा समिट एअरको विमान धावनमार्गबाट चिप्लिएर गई मनाङ एअरको हेलिकप्टरमा ठोक्किएको थियो।

घटनास्थलमै दुई जनाको मृत्यु भएको थियो भने घाइतेमध्ये एक जनाको पनि मृत्यु भएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी नरेन्द्रकुमार रानानले बीबीसी नेपालीलाई बताए।

यसअघि पनि लुक्लामा हवाई दुर्घटनाहरू भएका छन्। सन् २००८ मा लुक्ला विमानस्थलमा भएको दुर्घटनामा १२ जर्मन नागरिकसहित १८ जनाको मृत्यु भएको थियो।

आखिर किन हुन्छ त लुक्लामा विमान दुर्घटना? विज्ञहरू भन्छन् त्यहाँको भौगोलिक अवस्थिति र मौसमका कारण लुक्ला विमानस्थल जोखिमपूर्ण छ।

कस्तो छ भौगोलिक स्थिति?

लुक्ला विमानस्थल सन् १९७१ देखि सञ्चालनमा आएको हो।

पछि सगरमाथा आरोही तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा र सर एड्मन्ड हिलारीप्रति सम्मान व्यक्त गर्न यसको नामकरण तेन्जिङ-हिलारी विमानस्थल गरियो।

यो समुद्र सतहभन्दा २८ सय मिटरको उचाइमा छ।

नागरिक उड्डयन प्राधिकरणका अनुसार यसको लम्बाइ ५२७ मिटर र चौडाइ २० मिटर छ जुन अरू विमानस्थलभन्दा छोटो हो।

छोटो धावनमार्ग भएकाले त्यहाँ 'ओभरशूट' सम्भव हुँदैन। त्यसै उडान गर्नु त्यहाँ अवतरण गर्नु ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

कठिन हुने विज्ञहरू बताउँछन्।

अरूभन्दा कसरी भिन्न?

अन्तिम अवस्थामा अवतरण सुरक्षित नमानिए विमानस्थलमा विमानलाई सीधा अगाडि वा दायाँबायाँ उडाउन सकिन मिल्ने ठाउँ हुनुपर्ने विज्ञहरू बताउँछन्।

'ओभरशूट' विमानस्थलका लागि चाहिने साधारण मापदण्ड मानिन्छ। तर लुक्लामा त्यो मापदण्ड पुगेको छैन।

छोटो धावनमार्ग भएको हुनाले उड्दा छिटो गति लिन र अवतरणका बेला छिटै रोकिनका लागि विमानस्थलको निर्माण बेग्लै ढङ्गले गरिएको छ।

यसको तल्लो भाग र माथिल्लो भाग झण्डै १२ डिग्री कोणमा छ। त्यसले धावनमार्गको दुई पुछारबीच १५० फिटको उचाइ फरक पार्छ।

त्यो भनेको झन्डै १० तले घर बराबरको उचाइ हो।

एकछेउमा सात सय मिटर अग्लो भीर पनि भएकाले यो विमानस्थललाई संसारकै अति डरलाग्दो विमानस्थलमध्ये एक मानिन्छ।

भिरालो धावनमार्गका कारण अवतरणका बेला विमान तल झरिसक्दा पनि माथि नै भइरहेजस्तो हुने भएकाले अवतरणको विन्दुलाई निरन्तर 'मार्क गर्न सक्नुपर्ने' चुनौति हुने विज्ञहरू बताउँछन्।

मौसम कस्तो हुन्छ?

लुक्ला विमानस्थललाई सगरमाथाको प्रवेशद्वार मानिन्छ।

हिमाली क्षेत्रमा भएकाले त्यहाँ हुस्सु र हावाले उडानमा जटिलता थप्ने गर्छन्। त्यसैले प्राय: बिहान उडान हुने गर्छ।

मौसमका कारण धेरै पटक उड्डयन नियम तोडेरै भए पनि उडान-अवतरण गर्नुको विकल्प नहुने विमान चालकहरू बताउँछन्।

मौसम परिवर्तन भइरहे हुँदा धावनमार्गमा टेक्नुपर्ने स्थान ठम्याउन कठिन हुने र विमान चालकहरू झुक्किने गरेको बताइन्छ।

विमानस्थल आसपासका डाँडामा पश्चिमी वायु ठोक्किएर बिचमै हावा घुमिरहेको हुनाले चैत-बैशाखमा जहाज नियन्त्रण गर्ने चुनौति देखिनेगर्छ।

लामो समय लुक्लामा विमान उडाएका नेपाल वायुसेवा निगमका क्याप्टेन उद्धव घिमिरे भन्छन्, "मौसमी विवरण वा ट्राफिक अवस्था बुझ्ने उपकरण राम्रो नहुँदा थुप्रै कुरामा पाइलट आफै चनाखो हुनुपर्छ।"

"जति अनुभवी पाइलटका लागि पनि हरेक उडानमा बेग्लाबेग्लै अनुभव हुन्छ।"

वर्षा र वसन्त ऋतुमा बढी चल्ने हावाले यहाँ जटिलता थप्नेगर्छ। अघिपछि मौसम राम्रो हुँदा पनि हावाले समस्या निम्त्याउने गर्छ।

किन लुक्ला व्यस्त हुन्छ?

वर्षेनि हजारौँ पर्यटकहरू लुक्ला हुँदै सगरमाथाको आधार शिविरतिर जान्छन्।

सगरमाथा आरोहण र पदयात्रामा जानेका लागि एक मात्र यातायातको विकल्प भनेको विमान हो।

पदयात्रीहरू प्राय: लुक्लाबाट हिँड्न थाल्ने हुँदा वसन्त ऋतुमा त्यहाँ हवाई चाप बढी हुने गर्छ।

अहिले...


सगरमाथाको २३औं आरोहणबाट आधार शिविर फर्केपछि टोली सदस्यका साथ कामिरिता शेर्पा

कामिरिताले मङ्गलवार २३औँ पटक विश्वको सर्वोच्च शिखरमा टेक्दै सबैभन्दा बढी पटक सगरमाथा चढ्ने आफ्नै कीर्तिमान भङ्ग गरेका थिए।

"[तेइसौँ पटक चढ्दा] एकदमै खुसी लागेको छ," ४९ वर्षीय कामिरिता शेर्पाले सगरमाथा आधार शिविरबाट बीबीसी नेपाली सेवालाई भने।

"यो ऋतुमा अब फेरि चढ्छु।"

सगरमाथा आरोहणका लागि अबको उपयुक्त दिन मे २२ को आसपासमा हुने बताइएको छ।

प्रशासनिक प्रक्रिया हुँदै

कामिरिता शेर्पाको आरोहण व्यवस्थापन गरिरहेको सेभेन समिट ट्रेक्सका अध्यक्ष मिङ्मा शेर्पाले उनको दोस्रो आरोहणका लागि प्रशासनिक काम भइरहेको बताए।

मिङ्मा शेर्पाले भने, "अहिलेसम्म उहाँलाई कुरिरहेका थियौँ। उहाँले आधार शिविरमा आएर फेरि चढ्ने बताउनु भएको छ। हामी अहिले त्यसका लागि आवश्यक कागजी प्रक्रिया गरिरहेका छौँ।"

"उहाँलाई विश्वभरिबाट बधाई आइरहेको छ। उहाँ एकदमै खुसी हुनुहुन्छ, शारीरिक र मानसिक रूपमा तयार हुनुहुन्छ। उहाँ फेरि सगरमाथा चढ्नुहुन्छ।"

एकै याममा दुई पटक

एकै याममा दुई पटक सगरमाथा चढ्नु नौलो कुरो होइन।

कामिरिताले यस अगाडी पनि तीन आरोहण या... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ममा दुई दुई पटक सगरमाथा चढिसकेका छन्।

उनले चुचुरोसम्म डोरी टाँग्ने जिम्मेवारी पनि पाएकाले सन् २००९, २०१० र २०१३ मा एकै याममा दुई पटक सगरमाथा चढेका थिए।

सन् २०१२ मा पनि उनी दुई पटक चुचुरोमा पुगेका थिए तर आधार शिविर नआईकन चौथो शिविरबाटै पुन: माथि लागेकोले त्यसले छुट्टै आरोहणको मान्यता पाएन।

कामिरिताको कीर्तिमान

सोलुखुम्बुको थामे गाउँका कामिरिता शेर्पा मङ्गलवार २३औँ पटक सगरमाथा शिखरमा पुगेका थिए।

सन् १९९४ मा पहिलो पटक सगरमाथाको आरोहण गरेका शेर्पाले ५० वर्षको उमेरमा २५ पटक सगरमाथाको चुचुरोमा टेकेपछि विश्राम लिने बताएका छन्।

उनी अर्को वर्ष ५० वर्षका हुने भएकाले आफ्नो लक्ष्य प्राप्तिका लागि फेरि सगरमाथा चढ्ने प्रयास गर्न लागेको बताइएको छ।


सगरमाथामा आरोहीको लाम

तर नेपालकै छ हजार ५०० मिटरभन्दा अग्ला हिमाल चढेका आरोहीलाई मात्र सगरमाथा चढ्न अनुमति दिइने र सम्पर्क अधिकृतका समूहहरू खटाउने जस्ता नियम कार्यान्वयन र अनुगमन हुनेमा शेर्पाले आशङ्का व्यक्त गरेका छन्।

विश्व पर्वतारोहण महासङ्घ यूआईएएका मानार्थ सदस्य पनि रहेका शेर्पाले बीबीसी न्यूज नेपालीसँग भने, "नीतिनियमहरू बन्छन् तर हाम्रो कार्यान्वयन पक्ष फितलो छ। कार्यान्वयन र अनुगमन पक्ष हाम्रो तगडा हुनुपर्छ।"

सगरमाथा र अन्य हिमाल आरोहणलाई लिएर उब्जिएका प्रश्नबारे एक महिनाको अध्ययनपछि पर्यटन संस्कृति तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयका सहसचिव घनश्याम उपाध्याय संयोजक रहेको समितिले बुधवार सुझावसहित आफ्नो प्रतिवेदन पर्यटनमन्त्रीलाई बुझाएको हो।

त्यसलगत्तै मन्त्री योगेश भट्टराईले समितिका सुझावहरूलाई नियमकानुन बनाएर तत्कालै कार्यान्वयनमा लैजाने प्रतिबद्धता जनाए।

नयाँ नियममा के छ?

गएको वसन्त ऋतुमा आरोहीहरूको "भिडभाडका कारण" सगरमाथामा केही आरोहीको ज्यान गएको भनी समाचार सार्वजनिक भएपछि पर्वतारोहणबारे अध्ययन गर्न पर्यटन मन्त्रालयको त्यो समिति बनाएको थियो।

त्यो समितिले सगरमाथा आरोहणसम... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्बन्धी नियममा कडाइ गर्नुपर्ने सुझाव दिएको छ। जसअनुसार स्वस्थ, तन्दुरुस्त एवम् अनुभवी आरोहीलाई मात्र सगरमाथा चढ्न अनुमति दिनु पर्ने सुझाव दिइएको छ।

त्यो समितिले नेपालकै छ हजार पाँच सय मिटरभन्दा अग्लो शिखर चढेका आरोहीलाई मात्र आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला हिमाल आरोहणको लागि अनुमति दिन सिफारिस गरेको छ।

विभिन्न देशका ६४४ पर्वतारोही गत वसन्त ऋतुमा शिखरमा पुगे

पुरुष५७७

महिला६७

त्यसको मतलब सगरमाथा, अन्नपूर्ण वा धौलागिरी आरोहण गर्न चाहने पर्वतारोहीले "नेपालकै कुनै छ हजार पाँच सय मिटरभन्दा अग्लो हिमाल चढेको अनुभव बटुलेको हुनुपर्ने" सुझाव दिइएको छ।

सहसचिव घनश्याम उपाध्याय संयोजक रहेको समितिले अबदेखि अनुभवी आरोहण व्यवस्थापन कम्पनीलाई मात्र आरोहण व्यवस्थापनको जिम्मा दिनुपर्ने सुझाव दिइएको छ।

पर्वतारोहण अनुगमन तथा व्यवस्थापनका लागि हिमाली क्षेत्रमा भविष्यमा एकजना मात्र सम्पर्क अधिकृतको सट्टा "तालिमप्राप्त सेना, प्रहरी र अनुभवी शेर्पा आरोही संलग्न टोलीहरू समूह समूहमा" खटिनुपर्ने सुझाव दिइको छ।

आर्थिक हैसियत कस्तो हुनुपर्छ?

साथै सगरमाथा र अन्य ठूला हिमाल आरोहण व्यवस्थापन गर्न चाहने कम्पनीले पर्याप्त आर्थिक स्रोत भएको सुनिश्चित गर्नु पर्ने मापदण्ड लागु गर्ने सुझाव दिइएको छ।

उपाध्यायले भने, "सस्तोमा सगरमाथा चढ्ने प्रवृत्तिलाई निरुत्साहित गर्नका लागि आरोहीहरूसँग पर्याप्त आर्थिक स्रोत हुनुपर्ने सुझाव दिएका छौँ।"

"जस्तै सगरमाथाका लागि नेपालको एजेन्सीमा कम्तीमा ३५ हजार अमेरिकी डलर रकम आएको प्रमाण पेस गर्नुपर्नेछ।"

'ट्राफिक जाम' बारे के भन्छ प्रतिवेदन?

गएको मे महिनाको तेस्रो र चौथो साता सगरमाथामा आरोहीहरूको 'ट्राफिक जाम' भएको र त्यसै कारण केही आरोहीको ज्यान गएको भन्ने विवरण सञ्चारमाध्यममा प्रकाशित भएको थियो।

तर उपाध्याय संयोजक रहेको समितिले "ट्राफिक जामका कारण कुनै आरोहीको मृत्यु नभएको" निष्कर्ष निकालेको छ।

सगरमाथामा बढ्दो भिडले दुर्घटना निम्त्याएको हो?

उनले भने, "बरु फणी नाम गरेको समुद्री आँधी र त्यसपछिको प्रतिकूल मौसमपछि उत्पन्न आकस्मिक अवस्था, लेक लाग्ने र अन्य समस्याका कारण आरोहीको ज्यान गएको पाइएको छ।"

उनको समितिले भविष्यमा यस्ता दुर्घटना हुन नदिन आधार शिविरमा तालिम प्राप्त सम्पर्क अधिकृतहरूको समूह खटिनु पर्ने र राहत तथा उद्धारको राम्रो प्रबन्ध मिलाउनका लागि पूर्वतयारीहरू सबल बनाइनु पर्ने सुझाव दिएको छ।...


सगरमाथामा कति फोहोर छ त्यो स्पष्ट छैन, तर आरोहीहरूका अनुसार खासगरी माथिल्ला भागबाट फोहोर तल झार्ने कार्य कठिन हुने गरेको छ

तर पनि उच्च हिमाली क्षेत्रको फोहोर तल झार्ने काम सहज नभएको आरोहण सहयोगीहरू बताउँछन्।

सगरमाथाको माथिल्लो र तल्लो क्षेत्रबाट हालैका दिनमा नेपाली सेनाको हेलिकोप्टरले मात्रै करिब ३,००० किलो फोहोर सङ्कलन गरिसकेको प्रवक्ता सहायक रथी विज्ञानदेव पाण्डेले बीबीसी नेपाली सेवालाई बताए।

सगरमाथा आधार शिविरमा रहेका फुर्वा तेन्जिङ शेर्पाका अनुसार आधार शिविरदेखि माथि रहेका जोखिमपूर्ण स्थानहरूबाट शेर्पा पर्वतारोही तथा सहयोगीको टोलीले फोहोर सङ्कलन गरेका पोकाहरू धमाधाम तल ल्याइरहेका छन्।

उनी भन्छन्, "शेर्पाहरूले  निकै मेहनत गरेर जोखिम मोलेर फोहोर ल्याइरहेका छन्।"

पाण्डेका अनुसार २,००० किलो फोहोरमैला अहिले सगरमाथा आधार शिविरमा जम्मा भइसकेको छ। "छिट्टै हेलिकप्टरमार्फत् त्यसलाई खुम्बु बाहिर ल्याउने काम हुन्छ।"

सन् १९५३ मा मे महिनामा सगरमाथाको पहिलो सफल आरोहण भएको थियो। त्यसयता त्यो हिमाल ४,८०० जनाभन्दा बढी आरोहीले चढिसकेका छन्। करिब ३०० आरोहीको ज्यान गइसकेको छ। मृत्यु भएका थुप्रै... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

आरोहीको शव अझै उच्च हिमाली क्षेत्रमा रहेका छन्।

त्यहाँ उच्च हिमाली क्षेत्रदेखि तलको पदयात्रा मार्ग वरपर आरोहण उपकरणका टुक्रा, अक्सिजन सिलिण्डरका धातु, मानव मलमूत्र र बियर तथा अन्य पेय पदार्थका खाली सिसी जस्ता फोहोरमैला थुप्रिएको भन्दै यसअघि नै चिन्ताहरू व्यक्त भइरहेका थिए।

सगरमाथा हिमाल नेपालका संरक्षित प्राकृतिक क्षेत्रहरूमध्येको एक सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्जमा अवस्थित छ। त्यहाँ संरक्षणका कडा नियमहरू लागु गरिएका छन्। तैपनि सगरमाथा फोहोर भयो भन्ने चिन्ता हटेका छैनन्।

सगरमाथामा कति फोहोर छ त्यो स्पष्ट छैन, तर आरोहीहरूका अनुसार खासगरी माथिल्ला भागबाट फोहोर तल झार्ने कार्य कठिन हुने गरेको छ।

फोहोर कसरी झारिँदैछ?

नेपाली सेनाका अनुसार सफाइ अभियान सुरु भएयता जम्माजम्मी करिब ५,००० किलो फोहोर सङ्कलन भइसकेको छ। त्यो फोहोरलाई सगरमाथा आधार शिविर, त्यहाँ भन्दा तल रहेको फेरिचे र नाम्चे बजारमा सङ्कलन गरी हेलिकप्टरमा काठमाण्डू ल्याउने क्रम धमाधम अघि बढिरहेको छ।

सेनाका अनुसार जम्मा भएका फोहोरमैलामध्ये कुहिने किसिमका २,००० किलो फोहरो ओखलढुङ्गामा ल्याइसकिएको छ भने १००० किलो फोहोर काठमाण्डू ल्याएर एक संस्थाको जिम्मा लगाइएको छ। ब्लु वेस्ट टु भ्यालु नामक त्यो निजी संस्थाले सगरमाथाको फोहोरलाई पुन: प्रयोगमा ल्याउने गरि छुट्याउने गरेको छ।

सहायक रथी पाण्डेले भने, "ओखलढुङ्गामा जम्मा भएको कुहिने खाल्को फोहोरमैला पनि हामी गाडीमा काठमाण्डू ल्याएर व्यवस्थापन गर्दैछौँ।"

यसपालीको सफाइ अभियानका क्रममा सगरमाथाको हिमाली क्षेत्रबाट ५ टन र तलका पर्यटकीय पदमार्ग वरपरबाट ५ टन फोहोर सङ्कलन गर्ने योजना छ। यस पटकको सफाइ अभियानमा नेपाल सरकारका विभिन्न निकाय, खुम्बु क्षेत्रको स्थानीय सरकार र संस्था तथा विभिन्न निजी संस्थाले हातेमालो गरिरहेका छन्।

सोलुखुम्बुस्थित बीबीसी सम्वाददाता सुजाता तामाङका अनुसार सगरमाथा क्षेत्रको सफाइमा जुट्ने गरेको सगरमाथा प्रदूषण नियन्त्रण समितिले वर्षमा दुई पटक फोहोर सङ्कलन र व्यवस्थापन गर्ने गरेको छ। तर त्यो अपर्याप्त भएपछि अहिलेको जस्तो सफाइ अभियान सञ्चालन गर्नु परेको हो।

विश्वको सर्वोच्च शिखर क्षेत्रको सफाइ र पर्यावरणबारे बढ्दो चिन्तामाझ यसैपाली चीन सरकारले पनि सगरमाथाको उत्तरी मोहडामा सफाइ अभियान सञ्चालन गरेको थियो।

व्यस्त आधार शिविर

यो वसन्त ऋतुमा सगरमाथा र नजिकैका नुप्से र ल्होत्सेजस्ता शिखर आरोहणका...


सघन उपचार कक्ष (फाइल फोटो)

कतिपय अस्पतालमा पुगेका कोभिड-१९ का गम्भीर बिरामीलाई आइसीयूमा भर्ना गर्न वा भेन्टिलेटरमा राख्न नपाइएका खबर पनि सार्वजनिक थालेका छन्।

सरकारी अधिकारीहरूले चाहिँ गएको एक वर्षमा सघन उपचारका लागि "उल्लेख्य मात्रामा पूर्वाधार विकास गरिएको" बताएका छन्।

यद्यपि उनीहरू "अहिलेकै दरमा सङ्क्रमण बढेमा जटिल अवस्था आउनसक्ने" स्विकार्छन्।

आईसीयू र भेन्टिलेटरमा रहेका बिरामी

स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयले बुधवार दिएको जानकारी अनुसार हाल देशभरि कोभिड-१९ भएका १८० बिरामी आईसीयूमा रहेका र तीमध्ये ४७ जना भेन्टिलेटरमा उपचाररत छन्।

त्यसमध्ये काठमाण्डू उपत्यकाभित्र ५६ जना आईसीयू र ३१ जना भेन्टिलेटरमा रहेका छन्।

मङ्गलवारसम्म १६० जना बिरामी आईसीयूमा रहेका थिए भने भेन्टिलेटरमा ४५ जना रहेका थिए।

मन्त्रालयका अधिकारीहरूका भनाइमा विभिन्न अस्पतालहरूमा अहिले गम्भीर प्रकृतिका बिरामीको सङ्ख्या बढिरहेको देखिन्छ।

बीबीसीले कुराकानी गरेका सघन उपचारमा खटिएका काठमाण्डू उपत्यकाभित्रका कतिपय अस्पतालका स्वास्थ्यकर्मीहरूले पनि अहिले हरेक दिनजस्तो आईसीयूमा भर्ना हुन आउने र भेन्टिलेटर आवश्यक पर्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ने बिरामीको सङ्ख्या बढ्दो छ।

मन्त्रालयले जारी गरेको विवरण अनुसार हाल देशभरि कोभिड-१९ बिरामीका लागि १ हजार १ सय ८५ वटा आईसीयू बेड र ५१२ वटा भेन्टिलेटर छुट्ट्याइएको छ।

उपत्यकाका एक दर्जन अस्पतालहरूमा अहिले आईसीयू र भेन्टिलेटरमा कोभिडका बिरामीहरू रहेका मन्त्रालयले जनाएको छ।

'बिरामी भर्ना गर्न आईसीयू बेड छैनन्'

सघन उपचारमा खटिएका चिकित्सकहरूका भनाइमा उपत्यकामा कोभिडका गम्भीर बिरामी बढेकाले अहिले कैयौँ अस्पतालहरूमा आईसीयू बेडहरू भरिएका छन्।

त्यस्तै भेन्टिलेटर चाहिने बिरामीले पनि त्यो सुविधा नपाउने अवस्था आएको उनीहरू बताउँछन्।

नेप्लिज् सोसाइटी अफ क्रिटिकल केयर (एनएससीसीएम) का महासचिव डा. हेमराज पनेरु गम्भीर बिरामी बढ्दा अवस्था जटिल बनिसकेको बताउँछन्।

त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल महाराजगञ्जमा कार्यरत उनी उक्त अस्पतालकै उदाहरण दिँदै भन्छन्, "आईसीयूमा अहिले कुनै बिरामी भर्ना गर्नुपर्‍यो भने हामीसँग उपलब्ध छैन। अहिले पूरा भरिएको छ। एक हप्ताअघिसम्म बेडहरू खाली थियो, एउटा/दुइटा मात्र बिरामी थिए।"

"अरू निजी अस्पतालहरूमा पनि मैले साथीहरूसँग कुरा गर्दा धेरै बिरामी भरिइसकेका छन्, त्यो भनेको हामी अहिले निकै गाह्रो अवस्थामा पुगिसक्यौँ। अवस्था अझै यस्तै रहे थेग्न सकिँदैन।"

शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पताल टेकुका चिकित्सक एवम् प्रवक्ता डा. अनुप बास्तोलाका भनाइमा "अहिले अवस्था निकै गाह्रो र जटिल" बनिसकेको छ।

उनी अहिले नेपालमा नयाँ प्रकारका चाँडो फैलने र बिरामीलाई गम्भीर बनाउने भनिएका भाइरसहरू देखा परिसकेकाले गम्भीर हुनेहरू थप बढ्ने सम्भावना रहेको बताउँछन्।

भारतमा कोभिडको उपचार गरिँदै

एनएससीसीएमका महासचिव पनेरु नेपालमा गत वर्षको तुलनामा केही पूर्वाधार थपिएका भए पनि जनशक्ति र कतिपय उपकरणमा लगानी नभएको बताउँछन्।

त्यसले आईसीयू र भेन्टिलेटर सुविधा भएका अस्पतालहरूमा पनि दक्ष जनशक्ति र त्यसलाई सहायता गर्ने उपकरण तथा सामग्री अभाव भइरहेको उनको भनाइ छ।

सरकारी भनाइ

सरकारी अधिकारीहरूले चाहिँ गत वर्षको तुलनामा नेपालमा कोभिडका बिरामीको उपचारका लागि पर्याप्त पूर्वाधार विस्तार भएको बताएका छन्।

तर उनीहरूकै भनाइमा पनि उपचार र कोभिड रोकथामका लागि विभिन्न संयन्त्रहरूबीच समन्वय हुनु जरुरी छ।

अधिकारीहरूले स्वास्थ्य मापदण्ड पालन नहुँदा जोखिम र सङ्क्रमणको विस्तार तीव्र भएकाले अवस्था निकै जटिल बन्दै गएको भन्ने चिन्ता पनि...


सङ्क्रमण दरमा के हुँदैछ?

मार्च महिनाको मध्यबाट सुरु  भएको भारतमा सङ्क्रमणको उच्च दर तीव्र गतिमा बढेर गयो।

एप्रिल ३० तारिख शुक्रवार यो दैनिक चार लाख सङ्क्रमणको उच्च विन्दुमा पुग्यो।

त्यसपछिका दिनहरूमा यो दर केही कम भएको देखिँदा मे ३ तारिख सोमबार तीन लाख साठी हजार रह्यो।

यसैलाई विचार गरेर सङ्क्रमण दरले उच्च विन्दु हासिल गरेको हुन सक्ने आकलन गरिएको छ।

तर विगत केही दिन यता दैनिक सङ्क्रमण दर फेरि बढ्न थालेको देखिएको छ।

जुन सामान्यतया सोमबारको दिन सङ्क्रमण दरको तथ्याङ्क घट्ने प्रवृत्ति देखिएको साप्ताहिक उतारचढावको चरित्रसँग मिल्छ।

५ मे बुधवार  दैनिक सङ्क्रमणको सङ्ख्या नयाँ सर्वाधिक उच्च विन्दुमा पुग्यो, चार लाख १२ हजार।

दैनिक उतारचढाव बाहेक साप्ताहिक औसत वृद्धिदर पनि उकालो लागेको देखिन्छ।

परीक्षणको स्तरलाई कायमै राखिएको छ की छैन?

व्यापक मात्रामा परीक्षण गरिएको खण्डमा मात्रै भाइरसको विस्तारको सही अनुमान गर्न सकिन्छ।

भारतमा दैनिक झन्डै बीस लाख परीक्षण हुँदै आएको छ।

यो महिनाको आरम्भतिर यो सङ्ख्या घटेर १५ लाख भएको थियो।

तर ५ मे बुधवार को दिन फेरि दैनिक परीक्षणको सङ्ख्या २... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

० लाखको हाराहारीमा पुर्‍याइएको थियो।

परीक्षणमा देखिएको यो अस्थायी कमीले  मे महिनाको प्रारम्भिक दिनमा दैनिक सङ्क्रमणको सङ्ख्या घट्न पुगेको अवस्थालाई व्याख्या गर्न सघाउ पुर्‍याउँछ।

परीक्षणको तरिका देशका विभिन्न भाग अनुसार फरक फरक छ, केही स्थानमा यो उल्लेख्य रूपमा नै घटेको छ।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका परामर्शदाता र अर्थशास्त्री रिजो जन भन्छन् "यस्तो पहिलेको उच्च सङ्क्रमणको लहरका बेला सेप्टेम्बर महिनामा पनि देखिएको थियो। त्यस बेला दैनिक एक लाख सङ्क्रमित फेला पर्न लागेका बेला परीक्षण दर घटेको थियो।"

अधिकारीहरूले केही राज्यहरू- महाराष्ट्र,गुजरात र तेलंगाना र राजधानी दिल्लीमा- सङ्क्रमणको स्तर घटेको बताइरहँदा ती स्थानहरूमा परीक्षणको दर पनि घटेको देखिएको थियो।

एप्रिलको मध्यमा दिल्लीमा दैनिक एक लाख परीक्षण भइरहँदा दैनिक फेला परेका अभिलेखकृत सङ्क्रमित सङ्ख्या करिब १६ हजार थियो।

तर एप्रिल महिनाको अन्त्यमा सङ्क्रमितको सङ्ख्यामा ५५% भन्दा बढीले वृद्धि देखिँदा परीक्षण दरमा २०% कमी देखिएको थियो।

गुजरात र तेलंगानामा पनि यस्तै प्रवृत्ति देखिएको थियो।

कोरोनाभाइरसको दोस्रो लहरमा धेरै बालबालिकाहरू सङ्क्रमित भएका देखिएको छ

भारतमा देशभर भइरहेको परीक्षण दर प्रति एक हजार मानिसमा १.३ रहेको छ। जुन दर अमेरिकामा तीन र यूकेमा १५ छ।

कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण परीक्षण गर्ने क्षमतामाथि पनि चर्को दबाब परेको छ। परीक्षण केन्द्रहरूमा चाप एकदमै बढ्दा मानिसहरूले सहजै परीक्षण गराउन पाएका छैनन्, डा जन भन्छन्।

 परीक्षणका कति अनुपात पोजिटभ छन्?

जन्स हप्किन्स विश्वविद्यालयका अनुसार पोजेटिभ टेस्टको उच्च प्रतिशतले समाजमा पहिचान हुन बाँकी मानिसहरूको सङ्ख्या अझै धेरै रहेको हुन सक्ने तर्फ सङ्केत गर्दछन्।

र गत वर्ष डब्ल्यू एच ओ ले दिएको सुझाव अनुसार कोरोनाभाइरस सम्बन्धी कडा प्रतिबन्धहरू खुकुलो पार्नु अघि देशहरूले पोजेटिभ परीक्षणको दर पाँच प्रतिशत भन्दा मुनिमा झरेपछि कम्तीमा दुई हप्ता पर्खनु पर्दछ।

दिल्ली नजिकैको अशोका विश्वविद्यालयका प्राध्यापक तथा गणितीय मोडेल विज्ञ गौतम मेनन भन्छन्, " पोजेटिभ टेस्ट हुने दर अझै उच्च छ, देशव्यापी रूपमा झन्डै २० प्रतिशत। त्यसैले भारतमा दोस्रो लहर अब सकिन लाग्यो भनी सोच्न सकिन्छ भनेर म विश्वास गर्दिनँ।"


सङ्क्रमण पुष्टि भएपनि लक्षण नदेखिनु र दुई हप्ता अलग्गिएर आइसोलेसनमा बसी सकुशल घर फर्किएको देख्दा व्यक्तिगत रूपमा सजगता अपनाउन छाडिएको देखिएको स्थानीय बासिन्दा बताउँछन्।

नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका वडा नम्बर ६ की  रञ्जना रानाले लकडाउनको समयमा समेत नास्ता पसल चलाउँदै आएको बताइन्।

उनी भन्छिन्, "मान्छेहरू चाउमिन खान आइराख्छन् पसल नखोलेर पनि के गर्नु? यही पसलले जीवन धान्ने हो।  कोरोना भनेको यस्तै रैछ बुढापाका मात्र मरेको समाचारमा सुनिन्छ अरू सबै निको हुँदा रहेछन्।"

पहिले विदेशतिरको समाचार सुन्दा निकै डर लाग्ने गरेको तर नेपालगञ्जमा सबैजसो सङ्क्रमित निको भएको देख्दा डर हराइसकेको उनी बताउँछिन्।

"सुरु सुरुमा पसलमा बस्दा मास्क लगाइन्थ्यो अचेल मास्क पनि कता फालियो थाहै छैन," उनले भनिन्, "न केटाकेटीले लाउँछन् न मैले।"

रञ्जना जस्ता धेरै स्थानीय बासिन्दाहरूले कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमणबाट बच्न सावधानी अपनाएको देखिँदैन।

टोलछिमेकमा सङ्क्रमित भेटिए पनि दुई हप्तामा सङ्क्रमण मुक्त भइहाल्ने र अरू कसैलाई असर नगर्ने भ्रम रहेको पाइन्छ।

परिवारमा सङ्क्रमण देखिएपछि सावधानी

यही असावधानीले गर्दा पुनः सङ्क... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्रमितको सङ्ख्या बढ्न थालेपछि सङ्क्रमितका परिवारले भने सजगता अपनाएको पाइन्छ।

नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका वडा नम्बर एकका वडा अध्यक्ष प्रमोद रिजाललाई सामान्य लक्षण सहितको सङ्क्रमण देखिएपछि उनका परिवारले घरमा हरेक क्रियाकलापमा सावधानी अपनाएको बताउँछन्।

अध्यक्ष रिजालकी भाइ बुहारी अमिता रिजालले घरमा परिवारका सदस्यबीच भौतिक दूरी कायम गर्नुका साथै खाने कुरामा समेत ध्यान दिइएको बताइन्।

दाजु भाइहरूको घर अलग अलग भएपनि कम्पाउण्ड एउटै भएकोले परिवारको एकजना सदस्यलाई सङ्क्रमण देखिनासाथ सबैले सावधानी अपनाएको उनले बताइन्।

जेठाजुलाई सङ्क्रमण देखिएपछि परिवारका सबै सदस्यको परीक्षण गर्दा भाइको ११ वर्षीय छोरामा लक्षण बिनाको सङ्क्रमण देखिएपछि अहिले सानो सानो कुरामा पनि ध्यान दिइरहेको उनले बताइन्।

"परिवारकै सदस्यबीच कुरा गर्दा पनि कम्तीमा दुई मिटरको दूरी कायम गर्छौँ, मास्क पनि प्रयोग गरेका छौँ, फ्रीजको पानी खानै छोड्यौँ।"

कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमणबाट सबैभन्दा वृद्धवृद्धलाई जोगाउन मुस्किल हुने सुनेको बताउँदै सासु सुगरको बिरामी भएकाले अहिले थप सजगता अपनाइएको उनले बताइन्।

घरका दुईजना सदस्य आइसोलेसनमा बसिरहेको अवस्थामा आफूहरूले पनि खानपानमा विशेष ध्यान दिइरहेको बताउँदै उनले भनिन्, "बिहान उठ्ने बित्तिकै सबैले गुर्जोको झोल उमालेर पिउँछौँ। एकछिनपछि तुलसी, अदुवा हालेको कालो चिया, खानापछि दिउँसो तातो पानी, राती सुत्नु अगाडि दूधमा बेसार हालेर पिउने गरेका छौँ।"

यस्तै बाँकेको खजुरा गाउँपालिका वडा नम्बर ४ निवासी सुनिता पन्तले श्रीमान्‌लाई कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमण देखिएपछि सजगता अपनाइएको बताउँछिन्।

"खजुराका सबै सङ्क्रमित निको भएर फर्किरहेको अवस्था छ मेरो श्रीमान्‌लाई सङ्क्रमण पुष्टि भएपनि कुनै लक्षण देखिएको छैन। आशा छ सकुशल फर्किनु हुन्छ," उनले भनिन्।

कोरोनाभाइरस सामान्य रुघा खोकी जस्तै भएको भन्दै टोल छिमेकमा यसबारे कसैले गम्भीरता नदेखाएको पन्तले बताइन्।

सङ्क्रमण पुष्टि भएपछि हाल आइसोलेसनमा बसिरहेका पन्तका श्रीमान् खगेन्द्र दाहाल कुनै लक्षण नदेखिएपछि आफू छिट्टै सङ्क्रमणबाट मुक्त हुने विश्वास गर्छन्।

"कहिलेकाहीँ त त्यसै आईसोलेसनमा बस्नुपरेको जस्तो लाग्छ। तर सङ्क्रमण भइसकेपछि अरूलाई सङ्क्रमण हुनबाट जोगाउन छुट्टै बस्न आवश्यक छ," उनले भने।

सङ्क्रमितलाई गर्ने व्यवहार परिवर्तन

अहिलेको नयाँ सङ्क्रमित र पहिलेका सङ्क्रमितको अनुभव भने फरक...


सङ्क्रमण फैलिन सक्ने आशङ्कामा बर्दियाको सुजनपुर र खुलपुरका गाउँका सबै नाका बन्द गरिएको ठाकुरबाबा नगरपालिकाले जनाएको छ

सङ्क्रमण फैलिन सक्ने आशङ्कामा सुजनपुर र खुलपुरका सबै नाका बन्द गरिएको छ।

बर्दियाको कोठियाघाटस्थित क्रशर उद्योगमा काम गर्ने ती मजदुरहरू लकडाउनकै बेला गत वैशाख ५ गते उत्तर प्रदेशमा पर्ने बहराइच फर्किएका थिए।

केही हप्तादेखि नेपाल-भारत सीमानाका बन्द भएको भए पनि उनीहरू लुकिछिपी भारत गएको हुन सक्ने बर्दियाका प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक राजेशनाथ बास्तोलाले बताए।

उक्त क्रशर उद्योगमा पाँच भारतीय र ११ नेपाली नागरिकले काम गर्ने गरेको खुलेको छ।

के भन्छन् नेपाल अधिकारी?

बीबीसी संवाददाता विमला चौधरीका अनुसार नेपालबाट भारत फर्किएपछि उनीहरूको बहराइचस्थित स्थानीय अस्पतालमा परीक्षण गर्दा कोभिड-१९ पुष्टि भएको भन्दै भारतीय प्रहरीले बाँके र बर्दियाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी र नेपाल प्रहरीलाई पत्रमार्फत् जानकारी गराएको हो।

बर्दियाका प्रहरी प्रमुख राजेशनाथ बास्तोलाले भने, "बाँकेको इलाका प्रहरी कार्यालय जमुनाहाले भारतीय प्रहरीले पठाएको पत्र बुझेको छ।"

बर्दियाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी प्रेमला... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ल लामिछानेले पनि उक्त पत्रको आधिकारिक भएको पुष्टि गरेका छन्।

बीबीसीलाई पनि उक्त पत्रको प्रतिलिपि हेरेको छ। पत्रमा वैशाख ८ गते उनीहरूको जाँच हुँदा सङ्क्रमण देखिएको उल्लेख छ तर कुन विधिबाट नमुना परीक्षण गरिएको भन्ने चाहिँ स्पष्ट लेखिएको छैन।

प्रहरी कार्यालय जनपथ बहराइचका सुपरिनटेन्डेन्टले हस्ताक्षर गरेको पत्रमा  नेपालमा काम गर्ने ती मजदुरहरू वैशाख ५ गते साँझ आफ्नो घर फर्किएको उल्लेख छ।

किन गरियो गाउँ सील?

सम्भावित सङ्क्रमित व्यक्ति भएको भन्दै रोग फैलिन नदिन बर्दियाको सुजनपुर र खुलपुरका सबै नाका बन्द गरिएको ठाकुरबाबा नगरपालिकाले जनाएको छ।

जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय बर्दियाका प्रमुख गोकर्ण गिरीले उक्त जानकारीका आधारमा ती भारतीय नागरिकसँगै काम गर्दै आएका क्रशर उद्योगका सबै मजदुरबाट नमुना सङ्कलन गरी परीक्षण गर्ने तयारी भइरहेको बताए।

बीबीसी संवाददाता चौधरीसँग कुरा गर्दै गिरीले भने, "वैशाख ५ गतेसम्म बर्दियामै रहेका व्यक्तिलाई कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण पुष्टि भएपछि जोखिम बढेको ठानिएको हो।"

बर्दियामा हालसम्म ९१ जनाको द्रुत परीक्षण र २५ जनाको पीसीआर विधिबाट जाँच गरिएकोमा कसैमा पनि सङ्क्रमण देखिएको छैन।

बर्दियामा मात्र हैन प्रदेश नं ५ मा कसैमा पनि कोभिड-१९ पुष्टि भएको छैन।

देशभरि १४,७३१ जना क्वारन्टीनमा रहेकोमा प्रदेश नं ५ मा भएका व्यक्तिको सङ्ख्या सर्वाधिक छ। सरकारका अनुसार त्यहाँ ७,९५६ मानिस क्वारन्टीनमा छन्।

कोरोना भाइरस: सङ्क्रमणमुक्त भएका राजु विक भन्छन्: 'कालको मुखबाट बाहिर आए जस्तो भयो'


सङ्क्रमण वृद्धि हुने गति यसरी नै चलिरह्यो २५,००० भन्दा बढी मानिसलाई कोभिड-१९ हुन सक्ने देखिएको स्वास्थ्य सेवा विभागका महानिर्देशक महेन्द्रप्रसाद श्रेष्ठले बीबीसीलाई बताए।

"पाँच हजार सङ्क्रमित हुने अनुमानमा स्वास्थ्य सामग्री खरिद गर्न खोजिएकोमा अब त्यो परिवर्तन भइसकेको छ," उनले भने, "एक महिनाभित्रै ५,००० नाघ्ने देखेर मन्त्रालयमा नयाँ रणनीति बनिरहेको छ।"

सरकारले कोभिड-१९ सँग सङ्घर्ष गर्न यसअघि ल्याएको एउटा विपद् व्यवस्थापन योजनामा सङ्क्रमितको सङ्ख्या २,००० नाघ्दा सङ्क्रमणको अवस्था 'दोस्रो तह'मा पुग्ने र 'जनस्वास्थ्य सङ्कटकाल' घोषणा गर्न सकिने उल्लेख छ।

त्यस्तो अवस्थामा पाँच प्रतिशत सङ्क्रमितलाई अस्पतालमा सघन स्वास्थ्य सेवा चाहिने र १५ प्रतिशतजतिलाई बाहिरबाट अक्सिजन दिएर कृत्रिम रूपमा श्वासप्रश्वास गराउनुपर्ने हुनसक्ने उक्त योजनामा उल्लेख छ।

कस्तो वृद्धि?

नेपालमा पहिलो सङ्क्रमित फेला परेको दुई महिनापछि दोस्रो व्यक्तिमा कोभिड-१९ पुष्टि भएको थियो।

तर जेठ १५ देखि जेठ २० सम्ममा १,००० सङ्क्रमित फेला परेपछि पाँच दिनमा कुल सङ्ख्या दोबर भयो।

अहिले देशभरि डेढ लाख जनाभन्दा बढी व्यक्ति क्वा... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

रन्टीनमा छन्

सरकारले अहिले सम्भावित वृद्धिको गणितीय आकलन गरिरहेको जनाउँदै विभागका महानिर्देशक श्रेष्ठले त्यसपछि अधिकतम सङ्ख्या स्पष्ट रूपमा प्रक्षेपण गर्न सकिने बताए।

सरुवा रोग तथा जनस्वास्थ्यविज्ञहरू सक्रिय अवस्थामा रहेका सङ्क्रमितको सङ्ख्याका आधारमा सङ्क्रमितको अधिकतम सङ्ख्या प्रक्षेपण गर्न सकिने बताउँछन्।

विभिन्न देशमा गरिएका अध्ययनहरूले एउटा सङ्क्रमित व्यक्तिले अन्य पाँच जनासम्मलाई कोरोनाभाइरस सार्न सक्ने सङ्केत गरेका छन्।

विगत केही सातादेखि पुष्टि भएका अधिकांश सङ्क्रमितहरू क्वारन्टीनमा भएका व्यक्ति भएको सरकारको भनाइ छ।

"अहिलेसम्म क्वारन्टीनमा रहेका मानिसहरूलाई नमुना जाँचमा प्राथमिकता दिएकाले बाहिरको चित्र हामीलाई थाहा छैन। पाँच हजारजति सङ्क्रमण त अहिलेकै सक्रिय घटनाले सारेको हुनसक्छ," त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्गतको केन्द्रीय सूक्ष्मजीव विज्ञान विभागका प्रमुख डा. मेघराज बन्जाराले बीबीसीलाई भने।

"क्वारन्टीनको गुणस्तर कमजोर भएको अवस्थामा त्यहीँभित्र नै भाइरस नराम्ररी फैलिएको पनि हुनसक्छ। तर त्यहाँ समयमै कदम चालेको अवस्थामा मात्र समुदायमा धेरै सङ्क्रमण फैलिने अवस्था रोक्न सकिने हो।"

कोरोना भाइरस: लकडाउन राख्ने कि घटाउने निर्णय गर्ने 'आर' के हो

अहिले नेपालमा डेढ लाखभन्दा बढी मानिस क्वारन्टीनमा छन्।

तर धेरै स्थानका क्वारन्टीनमा पर्याप्त सरसफाइ हुन नसकेको र रोग फैलिन सक्नेगरी धेरैलाई एकै ठाउँमा राखिएको गुनासाहरू आएका छन्।

क्वारन्टीनमा भएका धेरै मानिसको जाँच हुन बाँकी रहेकाले गणितीय आकलनभन्दा वास्तविक स्थिति झन् खराब हुनसक्ने विज्ञहरूको आशङ्का छ।

बुधवार साँझसम्मको तथ्याङ्कअनुसार नेपालमा भाइरस सक्रिय रहेका सङ्क्रमितको सङ्ख्या २,००० भन्दा बढी छ।

प्रधानमन्त्रीको चासो

बुधवार प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले भाइरसको प्रभावबारे विज्ञहरूसँग छलफल गरेका थिए।

उक्त बैठकमा धेरैजसो सरकारी अधिकारीहरूको जोड 'जनतामा त्रास बढओ फैलिएकोले एकखाले सन्देश मात्र बाहिर जानुपर्ने'मा जोड दिएको एक सहभागीले बताए।

प्रधानमन्त्रीले पनि 'सत्य बोल्नुपर्ने वा सत्य बोल्न सक्ने अवस्था नभए नबोल्नुपर्ने' बताएको ती सहभागीले बीबीसीलाई बताए।

प्रधानमन्त्रीले आफ्नो एउटा मन्तव्यका क्रममा कुल जनसङ्ख्याको दुई प्रतिशतको जाँच हुने बताएकामा बुधवार कतिपय सहभागीले त्यो सङ्ख्या भारत, खाडी राष्ट्र र मलेशियाबाट आउने मानिसहरूलाई नै पर्याप्त...


सङ्क्रमणको पुष्टि भएका दशजना नै करिब दश दिनको बीचमा भारतबाट लुकीछिपी नेपाल आएका थिए।

स्थानीय बासिन्दाको आग्रहमा उनीहरू क्वारन्टीनमा बस्दै आएको भए पनि यसरी नै लुकीछिपी आएका अरू कैयौं सम्पर्कविहीन भएको बताइन्छ।

सोमवार पाइएका कोरोनाभाइरस सङ्क्रमितमध्ये ८ जना यशोधरा गाउँपालिका र दुईजना बुद्धभूमि नगरपालिकाका रहेको कपिलवस्तुका प्रमुख जिल्ला अधिकारी दीर्घनारायण पौडेलले बताए।

लुकीछिपी नेपालमा

पौडेलले भने, "उनीहरू सबैजना भारतको महाराष्ट्रमा कामका लागि गएका थिए। हामीले सीमामा रोक लगाएका छौँ तर उनीहरू लुकीछिपी आएको हुनुपर्छ।"

प्रमुख जिल्ला अधिकारी पौडेलका अनुसार कपिलवस्तुको सीमा दशगजामा अझै पनि करिब २ हजार नेपालीहरू रोकिएका छन्।

सोमवार सङ्क्रमित पाइएकासँगै कपिलवस्तुबाट २९० जनाको स्वाब परीक्षणका लागि काठमाण्डू पठाइएको थियो। अरूको रिपोर्ट आउन बाँकी छ।

भारतबाट नेपाल आउन रोक लगाइएको बताइए पनि मानिसहरू रातारात आएको र उनीहरूको पहिचान गर्न समेत गाह्रो भएको हुँदा यसले जटिल समस्या निम्त्याउन सक्ने यशोधरा गाउँपालिकाका अध्यक्ष गिरजेश कुमार पाण्डेयले बताए।

कति आए रेकर्ड छैन

पाण्डेयले भने, "सरकारले ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

रोकेको भन्छ तर मानिसहरू रातारात आएका छन्। हामी त निकै अप्ठ्यारोमा परेका छौँ। उनीहरू कति सङ्ख्यामा आए, कहाँ छन्, केही थाहा नै हुन सक्ने अवस्था छैन।"

अहिले पनि प्रदेश नं ५ को सीमापारी ६ हजार भन्दा बढी नेपालीहरू नेपाल आउन पाउने आशामा बसिरहेको अनुमान गरिएको छ ।

उनीहरूलाई सीमामै रोक्दा झन् ठूलो समस्या देखिन सक्ने सङ्केतको रुपमा कपिलवस्तुलाई बुझ्न त्यहाँका प्रदेश सभा सांसद विष्णु पन्थी आग्रह गर्छन्।

 उनी भन्छन्, "त्यहाँ रोक्दैमा मान्छे आउन रोकिन्छन् भन्ने अवस्था छैन। नेपाल छिर्ने सैयौँ बाटाहरू छन्। बरू उनीहरूलाई यहाँ ल्याएर छुट्टै राख्न बढी बुद्धिमानी हुन्छ।"

कोही जोगिने अवस्था छैन

पन्थीका अनुसार पछिल्लोपटक सङ्क्रमित भेटिएकामा भारतबाट आएकाहरू परेकाले अवस्था झन् पछि झन् जटिल हुने त्रास बढेको छ।

 उनी भन्छन्, "हामीले क्वारन्टीन भनेर जहाँजहाँ मान्छे राखेका छौं ती ठाउँहरू व्यवस्थित छैनन्। एक जना सङ्क्रमित भए भने अरू कोही पनि जोगिने अवस्था छैन।"

सोमवारसम्म कपिलवस्तुमा देखिएका १५ जना सङ्क्रमितहरू सबैजना लकडाउनपछि भारतबाट नेपालमा प्रवेश गरेको बताइएको छ।


सङ्क्रमणबाट आफूलाई मुक्त राख्नका लागि शरीरको सबैभन्दा ठूलो हतियार 'इम्यूनिटी' अर्थात् प्रतिरक्षा प्रणाली भएको विज्ञहरू औँल्याउँछन्।

कोरोनाभाइरसविरुद्ध लड्न प्रतिरक्षा प्रणाली कसरी बलियो बनाउन सकिन्छ भन्ने विषयमा संसारभर विभिन्न अध्ययनहरू भइरहेका छन्।

स्वास्थ्यकर र सन्तुलित आहारका अतिरिक्त बासस्थान, व्यक्तिको जातीय र आनुवंशिक गुण र आनीबानीले रोग प्रतिरोधी क्षमता निर्धारण गर्ने उनीहरू बताउँछन्।

शरीरको प्रतिरक्षा प्रणाली बलियो बनाउन सकिने तर एकै दिनमा त्यसो गर्न भने सम्भव नहुने उनीहरूको भनाइ छ।

बीबीसी न्यूज नेपालीले जनस्वास्थ्य तथा पोषणविद्हरूको सल्लाहमा तयार पारेका शरीरको प्रतिरणा प्रणाली बलियो बनाउने सात उपाय यस्ता छन्:

१. सन्तुलित र पोषणयुक्त आहार

पछिल्लो समयमा कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमणबाट बच्न मसलायुक्त परिकार, लसुन र कागती खानुपर्छ भन्ने चर्चा चलेको छ। उचित मात्रामा नियमित खाँदा शरीरलाई फाइदा भए पनि तिनले भाइरस मार्ने वैज्ञानिक प्रमाण छैन।

अहिले नयाँ-नयाँ परिकार बनाएर नियमितभन्दा धेरै परिमाणमा खाने गरेको देखिएको भन्दै पोषणविद् सुप्रिया भट्टराई त्यसले बेफाइदा हुने बताउँछिन्।

हा... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

म्रो शरीरमा रहेका हितकारी ब्याक्टेरिया जोगाउन तथा प्रतिरक्षाका लागि चाहिने भिटामिनयुक्त फलफूल र रेसादार सागसब्जी खानु उत्तम रहेको उनको भनाइ छ।

भिटामिन सी घुलनशील हुने भएकाले शरीरमा लामो समयसम्म नटिक्ने हुनाले फलफूल र सागसब्जी नियमित खानुपर्ने विज्ञहरूको सुझाव छ।

२. नियमित शारीरिक अभ्यास

प्रतिरक्षा प्रणाली बलियो बनाउन शारीरिक रूपमा स्वस्थ रहन निकै आवश्यक हुन्छ।

हाम्रो छाला र छालामुनिको तहमा रहेका सूक्ष्मजीवले हानिकारक जीवाणुसँग लड्छन्। हानिकारक जीवाणु यदि हाम्रो शरीरभित्र छिरे भने हाम्रो रगतमा हुने सेता रक्तकोषले तिनको प्रतिकार गर्छन्।

प्रतिरक्षा प्रणाली बलिलो पार्ने एक उपाए

सेता रक्तकोषहरू कम चलायमान हुने हुनाले तिनलाई चलायमान बनाउन शारीरिक व्यायाम अत्यावश्यक हुने विज्ञहरू बताउँछन्।

जनस्वास्थ्यविज्ञ डा. विश्वनाथ कोइराला भन्छन्, “सेता रक्तकोष शरीरका सैनिकजस्तै हुन् र तिनलाई नियमित रूपमा सक्रिय बनाउँदा प्रतिरक्षा प्रणाली पनि बलियो बन्दै जान्छ।”

शारीरिक अभ्यास गर्दा रक्तचापसँगै सेता रक्तकोषको गति पनि बढ्ने हुँदा रोगको प्रकृति अनुसार तिनीहरुले रोग लाग्नु पहिले नै सम्भावित सङ्क्रमणको पहिचान गर्ने उनले बताए।

त्यसका अतिरिक्त शारीरिक अभ्यास गर्दा शरीरको तापक्रम पनि केही बढ्ने हुनाले सङ्क्रमणसँग जुध्न तथा हानिकारक जीवाणुको वृद्धिलाई समेत नियन्त्रण गर्न सघाउने चिकित्सकहरूको भनाइ छ।

३. पर्याप्त विश्राम र निद्रा

आहार र शारीरिक व्यायाम मात्र प्रतिरक्षा प्रणालीमा सुधार गर्न पर्याप्त हुँदैनन्।

शरीर जैविक यन्त्र भएकाले यसलाई विश्राम पनि चाहिन्छ। कम तनाव र पर्याप्त निद्रा भए प्रतिरक्षा प्रणाली पनि चुस्त हुने विज्ञहरू बताउँछन्।

डा. कोइरालाले भन्छन्, ''शरीर सधै एउटै अवस्थामा नरहने र उमेर बढ्दै जाँदा रोगसँग लड्ने क्षमतामा समेत ह्रास आउने हुनाले पर्याप्त आराम वा नियमित सुत्ने बानी बसाले प्रतिरक्षा प्रणाली पनि निकै मजबुत हुन्छ।''

त्यसका अतिरिक्त योगाभ्यास र ध्यानले पनि प्रतिरक्षा प्रणालीलाई बलियो बनाउन सहयोग गर्ने विज्ञहरूको मान्यता छ।

अमेरिकाको प्रतिष्ठित योग जर्नलका अनुसार योगले निरासा पैदा गर्ने हार्मोन कम गर्न र शरीरमा पैदा हुने हानिकारक पदार्थलाई बाहिर निकाल्न निकै सहयोग पुग्छ।

४. धूमपान र मद्यपान नगर्ने

जनस्वास्थ्यविज्ञ डा. अर्जुन कार्कीका अनुसार मदिरा र चुरोट सेवन गर्ने मानिसको तुलनामा नगर्ने मानिसको...


सङ्क्रमणबाट जोगिन डोटीको दिपायल सिलगढी नगरपालिकाले सर्वसाधारणलाई मास्क वितरण गरेको छ।

'लकडाउन' लम्बिने र सङ्क्रमण बढ्ने अवस्था आएमा पूर्ण रूपमा आफ्नै कोषबाट व्यवस्थापन गर्न कठिन हुने उनीहरूको भनाइ छ।

स्थानीय तहको काँधमा जिम्मा

मन्त्रिपरिषद्ले 'लकडाउन'को समय लम्ब्याउने निर्णय गरेसँगै केही राहतका कार्यक्रम समेत घोषणा गरेको छ।

उक्त घोषणामा ज्यालादारी कामदारको लगत राखेर दैनिक खाद्य आवश्यकता पूरा गर्नेदेखि विदेशबाट आएका व्यक्तिहरूलाई क्वारन्टीनमा राखेर व्यवस्थापन गर्ने सम्मको जिम्मेदारी स्थानीय तहको काँधमा दिइएको छ।

त्यसका लागि केन्द्र सरकारले कुनै रकम उपलब्ध नगराएर प्रत्येक स्थानीय तहलाई आफ्नै सक्रियतामा कोष खडा गरि त्यसबाट खर्च गर्न भनिएको छ।

राजविराज नगरपालिकाले कोरोनाभाइरसको सङक्रमण फैलिन नदिन स्थानीय टोलमा किटनाशक औषधि छर्किएको छ।

स्थानीय तहहरूले हाल आफूहरूले क्वारन्टीनको व्यवस्था गरिरहेको र अन्य राहतका काम पनि अगाडि बढाइने जनाएका छन्। तर त्यसका निम्ति केन्द्र सरकारले पनि साथ दिनु पर्ने उनीहरूको भनाइ छ।

गाँउपालिका राष्ट्रिय महासंघका अध्यक्ष होमनारायण श्रेष्ठ भन्छन्, "एक किस... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

िमको जोहो त हामीले गरिराखेकै छौँ। कतिपय स्थानीय तहले आफ्नो कोष बनाएका पनि छन्। कतिपय जनप्रतिनिधिले पछि मिलाउने आशमा आफ्नै खल्तीबाट समेत खर्च गरिरहेका छन्।"

"तर स्थानीय तहमार्फत् यी कामहरू सम्पादन गर्नका निम्ति केन्द्रले पनि विशेष परिस्थितिमा विशेष अनुदानको रूपमा वा अन्य केही माध्यमबाट हामीलाई रकम उपलब्ध गराउनुको विकल्प छैन।"

वैकल्पिक जोहो

स्थानीय तहहरूले आफ्नो स्रोतबाहेक स्थानीय स्तरबाटै वैकल्पिक सहयोग जुटाउने योजना पनि बनाएका छन्।

'लकडाउन'को समय लम्बिएमा र सङ्क्रमण बढेको अवस्थामा धेरैजसो स्थानीय तहलाई स्रोत जुटाउन समस्या हुने भन्दै सामग्रीको आपूर्ति प्रदेश र केन्द्र सरकारले गर्नु पर्ने उनीहरूको माग छ।

नगरपालिका संघका कोषाध्यक्ष घनश्याम पाण्डेले भने, "यो भोलि महामारीको रूपमा आयो भने खाद्यान्नको मौज्दात, अन्तर प्रदेश र अन्तर जिल्ला ढुवानी व्यवस्थापन गर्ने जस्ता काममा संघ र प्रदेशले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नुपर्छ। त्यस्तो हुँदा संघीय कोष र प्रादेशिक कोषमा जम्मा भएका रकमसमेत स्थानीय सरकारहरूलाई उपलब्ध गराउनुपर्छ।"

स्थानीय तहले बनाउने कोषमा रकम अपर्याप्त भए नेपाल सरकारले सहयोग गर्ने मन्त्रिपरिषद्को निर्णयमा उल्लेख छ।

तर कतिसम्म रकम दिने भन्ने स्पष्ट नभएकाले ठोस योजना बनाउन समस्या भएको कतिपय स्थानीय तहका पदाधिकारीहरूको भनाइ छ।


सङ्क्रमणबाट बच्न साबुन पानीले हात धुनु नै सबैभन्दा उत्तम उपाय भएको स्वास्थ्यकर्मीहरू बताउँछन्

नेपालमा पनि कोरोनाभाइरसबाट सङ्क्रमित हुने र कोभिड-१९ बाट मृत्यु हुनेहरूको सङ्ख्या बढिरहेको छ।

यस्तो अवस्थामा सङ्क्रमणबाट जोगिनका लागि व्यक्तिगत सरसफाइ कायम गर्दै सामाजिक दूरी कामय गर्न चिकित्सकहरूले सुझाव दिने गरेका छन्।

बेलाबेलामा साबुन पानीले हात धुनुलाई सङ्क्रमणबाट बच्ने एउटा महत्त्वपूर्ण उपायका रूपमा प्रचार गरिएको छ।

तर नेपालका कतिपय ग्रामिण भेगमा बसोबास गर्ने नागरिकहरूले सहजै साबुन नपाउने तथा कतिपयल विपन्न परिवारसँग साबुन किन्ने रकम समेत अभाव हुने गरेको छ।

त्यस्तो परिवारका सदस्यहरूले अहिले पनि हात धुन तथा भाडा माझ्नका लागि साबुनपानीको साटो खरानी पानी प्रयोग गर्ने गरेका छन्।

कतिले नुहाउन र लुगा धुन रिठ्ठोको प्रयोग गर्नुका साथै हात धुन र भाडा माझ्न माटोको प्रयोग समेत गर्ने गर्छन्।

चलन

कतिपय परिवारले भने परम्पराकै रूपमा खरानी र माटोको प्रयोग गरेर सरसफाइ गर्ने गरेको बताएका छन्।

त्यस्तैमध्येकी एक पर्साकी रन्जु चौधरी भन्छिन्, “हामीले परापूर्व कालदेखि नै खरानी र माटो प्रयोग गर्दै आ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

एका हौँ। अहिले पनि साबुन पाइएन भने खरानी र माटो नै प्रयोग गर्छौ।” बाराका सुनिल यादवले आफ्नो गाउँमा हात धुनका लागि पनि खरानी वा माटोको प्रयोग हुने बताए।

उनले भने, “गाउँमा कुनै पनि काम गरेर आएपछि खरानी र  पहेँलो माटोले नै हात धुने चलन छ। साबुनबाट गन्ध आउँछ तर खरानी र माटो प्राकृतिक अनि शुद्ध हुन्छ भन्ने मान्यता छ।”

सहरी क्षेत्रमा भने मानिसहरूले साबुन पानी नै प्रयोग गर्ने गरेका छन्।

वीरगञ्जकी एकजना गृहणी बबिता देवीले कोरोना भाइरसको सङ्क्रमणबाट जोगिन अहिले छिनछिनमा हात धुने गरेको बताइन्।

हातका सबै भागमा राम्ररी मिचेर धुनुपर्ने स्वास्थ्यकर्मीले सुझाव दिन्छन्

उनले भनिन्, “केही छोएपछि वा एकाध घण्टामा पटकपटक हात धुने गरिन्छ। साबुन पानी वा ह्यान्ड वासले हात धुने र स्यानिटाइजर प्रयोग गर्न सकिन्छ।”

उनी आफूलाई कसरी हात धुने भन्ने पनि जानकारी भएको बताउँछिन्।

तर तराईका धेरैजसो ग्रामिण भेगमा अझै पनि हात धुनका लागि खरानी वा माटोको प्रयोग हुने गर्छ।

त्यसमा क्रमश: परिवर्तन आउँदै गएको जानकारहरू बताउँछन्।

आर्थिक समस्या

ग्रामिण भेगका मानिसहरूलाई हात धुने प्रशिक्षण दिँदै आएका नेपाल रेडक्रस सोसाइटी पर्साका उमेश मिश्रा भन्छन्, “कोरोनाभाईरसको सङ्क्रमणबाट जोगिन खासगरी हात नै सफा राख्नुपर्ने भए पनि तराईको ग्रामीण भेगमा जाँदा साबुन किन्ने पैसा कहाँबाट आउँछ? भन्ने प्रश्न गरिन्छ।"

"उनीहरू माटो र खरानीले नै धुन्छौ भन्छन्। तर हामी चाहिँ जस्तोसुकै आर्थिक अवस्था कमजोर भए पनि कपडा धुने साबुन प्रायको घरमा हुने गरेको कारण त्यसैलाई प्रयोग गर्न सकिन्छ भनेर सिकाउँछौँ।”

उनका अनुसार गाउँलेहरूलाई विभिन्न ६ वटा चरणमा हात कसरी धुने भन्ने सिकाइन्छ।

हातका सबै औला, हत्केला, काँप र नाडीसम्म राम्ररी मिचेर धुन र हात नसुकेसम्म माथि पारेर राख्न सिकाउने गरेको उनले जानकारी दिए।

खाना खानुअघि,  खाना पकाएपछि,  कुनै किसिमको फोहोर छोएपछि, बच्चालाई ख्वाउनु अघि,  शौचालय गएर आएपछि र अहिले केही घण्टाको अन्तरालमा साबुन पानीले हात धुनुपर्ने उनको भनाइ छ।

खरानी वा माटोभन्दा साबुन उपयुक्त

कोरोनाभाइरसबाट बच्नका लागि खरानी वा माटोले मात्रै हात धोएर नहुने स्वास्थ्यकर्मीहरू बताउँछन्।

त्यसले हात पूर्णरूपमा सफा नहुने र शरीरमा अन्य समस्या समेत निम्तिन सक्ने उनीहरूको तर्क छ।

एकजना स्वास्थ्यकर्मी अनिषकान्त कुश्वाहाले खरानी पानीले हात धोएर कोरोनाभाइरसबाट बच्च...


सङ्क्रमितको सङ्ख्या एक हजारभन्दा बढी भएको यो लगातार पाँचौँ दिन हो भने विगत १० दिनमा सातौँ पटक हो।

यो वृद्धिसँगै सङ्क्रमित व्यक्तिहरूको कुल सङ्ख्या ४५,२७७ पुगेको छ।

अहिलेसम्म २७,१२७ सङ्क्रमित निको भइसकेका छन् भने २८० जनाको मृत्यु भएको छ।

बिहीवार अपराह्ण आयोजित दैनिक प्रेस ब्रीफिङमा मन्त्रालयका प्रवक्ता डा. जागेश्वर गौतमले अहिले देशभरि १७,८७० सक्रिय सङ्क्रमित भएको बताए।

तीमध्ये ८,००४ जना घरमै र ९,८६६ जना संस्थागत आइसोलेशनमा छन्।

गएको पाँच दिनमा ५,८१७ सङ्क्रमित थपिएको, ५,७१७ जना निको भएको र ५२ जनाको मृत्यु भएको मन्त्रालयको तथ्याङ्कले देखाउँछ।

को हुन् सङ्क्रमितहरू?

अहिले थपिएका सङ्क्रमित विभिन्न जिल्लाका हुन्।

नयाँ सङ्क्रमितमध्ये काठमाण्डू उपत्यकाका ४०८ जना छन्।

तीमध्ये काठमाण्डूका ३२६ जना, ललितपुरका ३७ जना र भक्तपुरका ४५ जना छन्।

त्यसैगरी रूपन्देहीमा ७१ जना सङ्क्रमण देखिएको छ।

थपिएका सङ्क्रमितमध्ये ६९२ जना पुरुष छन्।

मृतक को हुन्?

मृतकहरूमध्ये तीनजना काठमाण्डू जिल्लाका रहेका छन्। ती सबै पुरुष र ४१ देखि ६५ वर्षका रहेका छन्।

अन्य मृतकहरूमा मोरङकी ४३ वर्षीया, मकवानपुरकी ५... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

२ वर्षीया र नवलपरासी पूर्वकी ३५ वर्षीया महिला हुन्।

त्यस्तै पर्साका ७५ वर्षीय, महोत्तरीका ७८ वर्षीय र रूपन्देहीका ४० वर्षीय पुरुषको पनि सोही अवधिमा मृत्यु भएको मन्त्रालयले जनाएको छ।

के छ अरू तथ्याङ्क?

सो अवधिमा १,५६६ सङ्क्रमित रोगमुक्त प्रमाणित भएको मन्त्रालयका प्रवक्ता डा. गौतमले बताए।

अहिलेसम्म पुष्टि भएकामध्ये झन्डै ६० प्रतिशत अर्थात २७,१२७ सङ्क्रमितहरू निको भइसकेका छन्।

देशभरि क्वारन्टीनमा ६,७४९ जना छन्।

अघि भदौ १७ गते १,१२० जनामा, भदौ १४ गते १,२२१ जनामा र भदौ ११ गते १,१११ जनामा देखिएको पुष्टि गरेको थियो।

त्यसअघि भदौ २ गते सङ्क्रमितको सङ्ख्या पहिलो पटक १,००० नाघेको थियो।

कोभिड-१९ हुँदा मान्छेको शरीरमा के हुन्छ?


सङ्खुवासभाका ६६ वर्षीय लीलाबहादुर राईको गत मङ्गलवार लन्डनस्थित नर्थवीक पार्क अस्पतालमा निधन भएको हो।

स्वर्गीय राईका छोरा विकास राईले बाथ रोगबाट पीडित आफ्ना बुवालाई झन्डै तीन साता अस्पतालमा राखेपछि गत साता अस्पतालले डिस्चार्ज गरेको बताए।

उनले भने, "त्यसको ३-४ दिन पछि उहाँको स्वास्थ्य बिग्रियो, सास फेर्न गाह्रो भयो। त्यसपछि हामीले उहाँलाई मङ्गलवार दिउँसो फेरि अस्पताल पुर्‍यायौँ, तर त्यहीँ बेलुका उहाँको निधन भयो।"

कसरी भयो सङ्क्रमण?

उनले अस्पतालले फोन गरेर आफ्ना बुवाको निधन कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमणबाट भएको जानकारी दिएको पनि बताए।

स्वर्गीय राईको झन्डै २५ वर्ष अघि भारतमा मृगौला प्रत्यारोपण गरिएको थियो।

सन् २००८ देखि उनी बेलायतमा बसोबास गर्दै आएका थिए।

अहिलेसम्म कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमणबाट नेपालीले ज्यान गुमाएको औपचारिक जानकारी सार्वजनिक भएको थिएन।

उनमा कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमण कसरी भयो भन्ने आधिकारीक जानकारी दिइएको छैन।

तर छोरा विकास राईले आफ्नो बुवा अस्पतालमै सङ्क्रमित भएको हुनसक्ने आशङ्का गरेका छन्।

परिवारका सदस्य आइसोलेशनमा

अहिले स्वर्गीय राईको परिवार आफ्नो घरभित्रै अलग्गै (आइसोलेशन... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

मा) बस्दै आएको छ ।

विकास राईले भने, "हामीहरू घरभित्रै बसेर तातो पानी, सुप आदि खाइरहेका छौं, घर बाहिर कतै निस्केका छैनौं।"

सबै प्रक्रिया पूरा भएपछि बुवाको अन्त्येष्टि ब्रिटेनमै गर्ने योजना रहेको पनि उनले सुनाए।

नेपाली समुदायमा कसैको घरमा परिवारका सदस्यको देहावसान भए घरमै गएर सहानुभूति तथा समवेदना व्यक्त गर्ने प्रचलन छ।

तर सङ्खुवासभा समाज यूकेले आफ्ना सदस्यहरूलाई समवेदना व्यक्त गर्न स्वर्गीय राईको घरमा नजान भनेको छ।

कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमणका कारण त्यस्तो सावधानी अपनाउनु परेको समाजले जनाएको छ।

'देशले दिइरहेको छ, दिने पालो हाम्रो'

ब्रिटेनमा रहेका नेपाली सङ्घसंस्थाहरूले खासगरी भूतपूर्व गोर्खा वृद्धवृद्धाहरूलाई लक्षित गरेर स्वयम्‌सेवी समूहहरू बनाएका छन् ।

भूतपूर्व गोर्खा सैनिकहरू र तिनका परिवारको बाक्लो बसोबास रहेको अल्डरशट क्षेत्रमा वृद्धवृद्धाहरूलाई सम्पर्क गरी आवश्यक सामग्री किनेर ढोकामै छाडिदिने गरेको शिव सांस्कृतिक तथा सामुदायिक केन्द्रका बिक्रम भट्टराईले बताए।

सोही ठाउँमा एक रेस्टुरेन्ट सञ्चालन गरिरहेका एनआरएन यूकेका पूर्व उपाध्यक्ष शेरबहादुर सुनारले अशक्त तथा वृद्धवृद्धहरूकालागि  खाने कुरा पकाएर घरमै पुर्‍याउने अभियान थालेको जानकारी दिए।

उनले आफ्नै रेस्टुरेन्ट बाहिर सुप र खानेकुरा राखेर हरेक दिन केही घण्टा सबैका निम्ति नि:शुल्क उपलब्ध गराउने योजना पनि बनाएका छन्।

उनले भने, "बेलायतले हामीलाई बस्न, निशुल्क स्वास्थ्य सेवा र भत्ता दिइरहेको छ। सिङ्गै मुलुक सङ्कटमा परेको बेला हाम्रोतर्फबाट पनि सक्दो सहयोग गर्नुपर्छ।"

सतर्कता अपनाउन आग्रह

गैरआवासीय नेपाली सङ्घ यूकेले पनि एउटा हेल्पलाइन स्थापना गरेर कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमणबाट पीडित स्थानीय नेपाली समुदायलाई सहयोग गर्ने काम अगाडि बढाइएको जनाएको छ।

लन्डनस्थित नेपाली दूतावासले पनि एक विज्ञप्ति प्रकाशित गरी ब्रिटेन, आयरल्याण्ड र माल्टामा कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमण फैलिरहेको सन्दर्भमा ती मुलुकमा बसोबास गरिरहेका सबै नेपाली र गैरआवासीय नेपालीहरूलाई सम्बन्धित सरकारले जारी गरेका नियमहरू पालना गरेर उच्च सर्तकता अपनाउन आग्रह गरेको छ।

दूतावासले आपत्‌विपद्‌मा परेका नेपालीहरूलाई सुझाव, सूचना आदानप्रदान तथा यथासम्भव सहयोग उपलव्ध गराउन सङ्घसंस्थाहरूलाई अनुरोध पनि गरेको छ।


सङ्खुवासभाको खाँदबारी नगरपालिका- ३ को वडाध्यक्ष पदका लागि मानेभन्ज्याङ मतदान केन्द्रमा मतदान गर्दै एक वृद्धा

दुई वर्षअघि प्रतिनिधिसभा, प्रदेशसभा र स्थानीय तहमा निर्वाचित जनप्रतिनिधिहरूको पद विभिन्न कारणले रिक्त भएपछि उपनिर्वाचन गरिएको हो।

केही स्थानमा छिटपुट घटना भए पनि मतदान शान्तिपूर्ण रूपमा सम्पन्न भएको  बीबीसी संवाददाताहरूले जनाएका छन्।

निर्वाचन आयोगले मतदान भएका स्थानमा ६५.४३ प्रतिशत मत खसेको प्रारम्भिक विवरण प्राप्त भएको बताएको छ।

कहाँकहाँ भयो मतदान?

प्रतिनिधिसभाअन्तर्गत कास्की क्षेत्र नम्बर २ र प्रदेशसभातर्फ बागलुङ २ (२), भक्तपुर १ (१) र दाङ ३ (२) मा उपनिर्वाचन भएको हो।

सप्तरीको छिन्नमस्ता गाउँपालिका-७ हाटीस्थित राष्ट्रिय प्राथमिक विद्यालय मतदान केन्द्रमा वडाध्यक्ष पदका लागि मतदान भएको थियो

त्यसबाहेक धरान उपमहानगरपालिका तथा मकालु, पिपरा र फाल्गुनन्द गाउँपालिकामा प्रमुख, खुर्पानाथ गाउँपालिकामा उपप्रमुखमा पनि उपनिर्वाचन भयो।

स्थानीय तहका ४३ वटा वडामा अध्यक्ष छान्न पनि मतदान भयो।

जननिर्वाचित प्रतिनिधिको मृत्यु तथा अन्य विभिन्न कारणवश रिक्त रहेका स्थानमा पदपूर्तिका लागि उ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

पनिर्वाचन गरिएको हो।

आयोगले उपनिर्वाचनका लागि ३७ जिल्लाका ५२ रिक्त पदमा मतदान गराउन २४७ वटा मतदानस्थल र ५३७ वटा मतदानकेन्द्र तोकेको थियो।

बागलुङ-२ (२) को प्रदेशसभा सदस्यका लागि भएको उपनिर्वाचनमा ढोरपाटन नगरपालिका-१ स्थित उत्तरगङ्गा माध्यमिक विद्यालय मतदान केन्द्रमा शनिबार मतदान गर्दै एक महिला

सहभागिता

पर्यटनमन्त्री रवीन्द्र अधिकारीको हेलिकप्टर दुर्घटनामा निधन भएपछि प्रतिनिधिसभातर्फ रिक्त रहेको कास्की क्षेत्र नम्बर २ मा उनकी पत्नी विद्या भट्टराई नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीका तर्फबाट निर्वाचनमा सहभागी भएकी छन्।

अधिकारी तत्कालीन नेकपा एमाले पार्टीबाट निर्वाचित भएका थिए।

त्यहाँ नेपाली कांग्रेसले खेमराज पौडेल र साझा पार्टीले रजनी केसीलाई उठाएको छ।

त्यस्तै प्रदेशसभातर्फ भक्तपुर १ (१) बाट निर्वाचित हरिशरण लामिछाने, बागलुङ २ (२) बाट निर्वाचित टेकबहादुर घर्तीमगर र दाङ ३ (२) बाट निर्वाचित भएका उत्तरकुमार वलीको निधन भएकाले ती स्थानमा उपनिर्वाचन भएको हो।

लामिछाने र वली एमाले र घर्ती जनमोर्चाबाट निर्वाचित भएका थिए।  उपनिर्वाचनमा प्रतिनिधिसभा सदस्यतर्फ ११, प्रदेश सभा तर्फ १५ र स्थानीय तहका सदस्यका लागि २० वटा राजनीतिक दल प्रतिस्पर्धामा छन्।

उपनिर्वाचनमा आधाभन्दा बढी महिलासहित कुल ४,५४,११४ व्यक्ति मताधिकारका लागि योग्य थिए।

दाङमा बम विस्फोटन

दाङस्थित बीबीसी संवाददाता वसुन्धरा गौतमका अनुसार उपनिर्वाचनलाई लक्षित गरी विस्फोटन गराइएको थियो।

जिल्लाको घोराही उपमहानगरपालिका वडा नम्बर  १६ को वडाध्यक्षका लागि भएको मतदानलाई लक्षित गरी बाहुनडाँडामा विस्फोटन गराइएको हो।

बिहान ठूलो विस्फोटन भएपछि सो स्थानमा सुरक्षाकर्मी पुगेर अनुसन्धान थालेको दाङका प्रमुख जिल्ला अधिकारी गोविन्दप्रसाद रिजालले बीबीसीलाई जानकारी दिए।

विस्फोटनबाट कुनै क्षति भने नभएको रिजालले बताए।

त्यस्तै कास्की क्षेत्र नम्बर २ को मतदानस्थलनजिकै शनिवार बिहान बम पड्किएको थियो।

त्यहाँ कोही हताहत नभएको भए पनि केही बेर मतदान रोकिएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

तस्बिरमा मतदान

हेलिकप्टर दुर्घटनामा परेर पर्यटनमन्त्री रवीन्द्र अधिकारीको मृत्युभएपछि कास्कीको क्षेत्र नम्बर २ रिक्त भएको थियो

बाँकेमा स्थानीय तहमा मतदान भएको हो

मोरङमा वृद्धवृद्धाले पनि मतदान गरे

बाजुरामा मतदान गर्न जाँदै वृद्धवृद्धा

दाङमा प्रदेशसभाका लागि मतदना भयो

मोरङमा बिहानदेखि नै...


सङ्गठनका आपत्कालीन मामिलाका निर्देशक डा. माइक राएनले कोरोनाभाइरस कहिले हराउँछ भन्ने विषयमा कुनै अनुमान नगर्न भनेका छन्।

उनले खोप बनेपछि पनि भाइरसलाई नियन्त्रण गर्न 'निकै ठूलो प्रयत्न' आवश्यक पर्ने बताए।

संसारभरि अहिलेसम्म कोरोनाभाइरसका कारण तीन लाखभन्दा धेरै मानिसको मृत्यु भएको छ भने ४३ लाखभन्दा बढी सङ्क्रमित भएका छन्।

यसैबीच संयुक्त राष्ट्रसङ्घले महामारीका कारण मानिसहरूमा व्यापक रूपमा मानसिक समस्या बढिरहेको बताएको छ।

उसले सरकारहरूलाई मानसिक स्वास्थ्य एवम् मनोसामाजिक सहयोगलाई समेत महामारीसँग जुझ्ने योजनामा सामेल गर्न आग्रह गरेको छ।

वास्तवमा कोरोनाभाइरस के हो?

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनले के भन्यो?

डा. राएनले बुधवार इन्टरनेट मार्फत गरीएको प्रेस सम्मेलनमा बोल्दै भने, "यो कुरा थाहा हुनु आवश्यक छ -  कोरोनाभाइरस हाम्रो समुदायमा रहिरहने अर्को भाइरस बन्न सक्छ र यो कहिल्यै नहराउन पनि सक्छ।"

"एचआईभी हराएको छैन तर हामीले त्यससँग रहन सिकेका छौँ।"

उनले भने "कसैले यो भाइरस हराउने समय अनुमान गर्न सक्ने" अवस्था नरहेको बताए।

अहिले संसारमा १०० भन्दा बढी सम्भावित खोपहरू विकास भइरहेका छन् तर डा. ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

राएनले खोप भएका कतिपय रोगहरू अझै पनि नहराएका उदाहरण दिए।

डब्ल्यूएचओका महानिर्देशक डा. टेड्रोस एड्हानोम गेहब्रेयससका अनुसार प्रयत्न गरे यो भाइरसलाई नियन्त्रण गर्न सकिने बताएका छन्।

उनले भने, "यो कुरो हाम्रो हातमा छ र यो सबैको सरोकारको कुरो हो। हामी सबैले यो महामारी रोक्न सहयोग गर्नुपर्छ।"


सङ्घीय जाँच ब्यूरो एफबीआईका अनुसार कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणबारे खोप, उपचार र परीक्षणजस्ता विषयमा काम गरिरहेका अमेरिकी समूहहरूबाट विवरण ह्याक गर्ने प्रयास भइरहेको छ।

अमेरिकाले लामो समय देखि बेइजिङमाथि साइबर जासुसीको आरोप लगाउँदै आएको छ। तर बेइजिङले  त्यस्ता आरोप अस्वीकार गर्दै आएको छ।

कोरोनाभाइरसको विश्वव्यापी महामारीले दुई देशबीचको सम्बन्ध झन् नराम्रो बनाइदिएको छ।

दुवै देशले एकअर्कालाई उक्त प्रकोप नियन्त्रण गर्ने कार्यमा असफल भएको भन्दै आरोप लगाइरहेका छन्। कोभिड-१९ बाट विश्वभरि ४३ लाखभन्दा बढी मानिस  सङ्क्रमित भइसकेका छन्।

जोन्स हप्किन्स विश्वविद्यालयका अनुसार अमेरिकामा सङ्क्रमितमध्ये ८४,०००  हजारभन्दा बढीले ज्यान गुमाएका छन्। चीनमा ४,६०० जनाले ज्यान गुमाएको बताइएको छ।

एफबीआई र साइबर सुरक्षासम्बन्धी निकायले बुधवार संयुक्त रूपमा सम्भावित डिजिटल ह्याकबारे चेतावनी जारी गरेका हुन्।

लोक कल्याणकारी विज्ञापन भनिएको उक्त चेतावनीमा स्वास्थ्य सेवा, औषधि उत्पादन गर्ने कम्पनी र कोभिड-१९ का विषयमा अनुसन्धान गरिरहेका कम्पनीहरू ह्याकरहरूको मुख्य निसानामा रहेको उल्लेख गरिएको छ।

यसै हप्ताको आ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

रम्भमा चीनको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता झाओ लिजियनले कोभिड-१९को उपचार र खोप बारे अनुसन्धानका विषयमा आफूहरूले नेतृत्व गरिरहेको बताउँदै बिनाप्रमाण चीनलाई आरोप लगाउनु अनैतिक रहेको बताएका थिए।

गत सोमवार नियमित पत्रकार सम्मेलनका क्रममा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले पनि चीनको कथित साइबर गतिविधितर्फ सङ्केत गरेका थिए।


सङ्घीय निजामती सेवा ऐन नबन्दा आफूहरूले प्रादेशिक स्तरमा कर्मचारी भर्ना गर्न नपाएको उनीहरूले बताएका हुन्।

प्रदेश नम्बर १ का मुख्यमन्त्री शेरधन राई भन्छन्, "हामी अहिले पनि ४० प्रतिशत कर्मचारीको अभावमा काम गरिरहेका छौँ।"

"अब सङ्घीय निजामती सेवा ऐन बन्छ, अनि कर्मचारी भर्ना प्रक्रिया सुरु गर्छौँ।"

कानुनी जटिलता

सङ्घीय निजामती सेवाको गठन, सञ्चालन र सेवाका सर्त सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेको विधेयक विगत १३ महिनादेखि प्रतिनिधि सभाको राज्य व्यवस्था तथा सुशासन समितिमा अड्किएको छ।

उक्त विधेयकमा सहमति जुट्न नसक्दा कर्मचारी परिचालनमा मात्रै नभई प्रदेश र स्थानीय तहका ऐन बन्न पनि ढिलाइ भएको मुख्यमन्त्रीहरूले बताएका हुन्।

प्रदेश नम्बर २ का मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतल कानुनी जटिलताले कर्मचारी भर्ना गर्न नसकेको बताउँछन्

प्रदेश नम्बर २ का मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले भने, "हामीले त ६० प्रतिशत कर्मचारीबिना नै काम गरिरहेका छौँ।"

"कानुनी जटिलताले गर्दा नै हामीले कर्मचारी भर्ना गर्न सकेका छैनौँ।"

कर्मचारी अभावका कारणले आफूहरूले राम्रो सँग काम गर्न नपाएको गुनासो बिहीवार बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

डोरमणि पौडेलले पनि गरेका थिए।

सङ्घीय निजामती ऐन बनेपछि नियमावली बन्ने अनि सङ्घीय व्यवस्थाकै आधार र मापदण्ड अनुसार प्रदेश र स्थानीय तहमा पनि निजामती सेवा तय गरिने संवैधानिक व्यवस्था छ।

विवाद

तर विधेयकमा कर्मचारीको सेवा अवधि, प्रदेश मन्त्रालयको सचिव र स्थानीय तहमा प्रशासकीय अधिकृत केन्द्रबाट पठाउने वा नपठाउने, स्वास्थ्य सेवाका कर्मचारीको व्यवस्थापन, बढुवासम्बन्धी प्रावधानलगायत विषयमा सहमति जुट्न नसकेको पूर्वमन्त्री लालबाबु पण्डितले बताए।

गत वर्ष माघ महिनामा राज्य व्यवस्था समितिमा पुगेको उक्त विधेयकका यी विषयमा अझै विवाद रहेकाले प्रतिनिधि सभामा पुग्न नसकेको सामान्य प्रशासन मन्त्रालय सम्हालेका पूर्वमन्त्री पण्डितले बताए।

पूर्वमन्त्री लालबाबु पण्डित प्रदेशले भएकै कर्मचारीहरूको प्रभावकारी परिचालन गर्न नसकेको बताउँछन्

पण्डितकै पालामा उक्त विधेयक छलफलका लागि संसदीय समितिमा पुगेको थियो।

कर्मचारी अभाव, प्रदेशको क्षेत्राधिकार लगायतका विषयमा देखिएका जटिलता समाधान गर्न गठन गरिएको अन्तरप्रदेश परिषद्‌को बैठक पनि लामो समयदेखि बस्न सकेको छैन।

कार्यसम्पादनमा असर

कर्मचारीको अभावमा काम गर्दा कार्यसम्पादनमा गम्भीर असर परेको मुख्यमन्त्रीहरूले बताउने गरेका छन्।

राज्य व्यवस्था समितिकी सभापति शशी श्रेष्ठले उक्त विधेयकका विवादित विषयमा सहमति जुटाउन पुसको दोस्रो सातासम्म सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्री हृदयेश त्रिपाठीलाई समय दिएकी थिइन्।

हिउँदे अधिवेशनबाटै उक्त विधेयक पारित गर्ने गरी आफूले काम गरिरहेको मन्त्री त्रिपाठीले बताएका छन्।

मन्त्री त्रिपाठीले भने, "समितिभित्र विभिन्न विषयमा छलफल भइरहेको छ। यो विधेयक छाता विधेयक हो जसले समग्र निजामती सेवालाई समेट्छ।"

"फेरि समायोजनमा भएका अप्ठ्यारालाई पनि त्यसैले समाधान गर्नुपर्छ। त्यसैले समय लागेको हो। तर अब यही अधिवेशनबाट पारित हुन्छ।"

तर पूर्वमन्त्री पण्डित भने  उक्त जरूरी ऐन सहजै र छिटै पारित हुने सम्भावना नदेखेको बताउँछन्।

"निकट भविष्यमै दुवै सदनबाट विधेयक पारित भएर ऐन बन्ने अनि त्यसको आधारमा भर्ना हुने सम्भावना म देख्दिनँ," पूर्वमन्त्री पण्डितले भने।

"तर प्रदेश सरकारले उपलब्ध कर्मचारीलाई पनि प्रभावकारी रुपमा परिचालन नगरेको जस्तो लाग्छ।"


सङ्घीय राजधानी काठमाण्डूमा माघी पर्वका अवसरमा आयोजित कार्यक्रममा उनले द्वन्द्वकालमा मारिएकामध्ये 'पाँच हजार जनाको मात्रै आफूले जिम्मा लिने' बताए।

"मैले १७ हजार मानिस मारेर आएको भन्ने तथ्याङ्क भनिन्छ। यो सत्य होइन। सत्य के हो भने हिजोको राज्यले १२ हजार मारेको हो। तर पाँच हजारको जिम्मा मलाई दिनुहुन्छ भने म जिम्मा लिन्छु। राज्यले मारेका पनि मेरै टाउकोमा हालियो भने यो न्याय हुँदैन।"

गत मङ्सिरमा काठमाण्डूमै आयोजित एउटा कार्यक्रममा उनले सशस्त्र द्वन्द्वका क्रममा भएका 'सबै राम्रा नराम्रा घटनाको जिम्मेवारी लिने' बताएका थिए।

त्यसअघि गत साउनमा एउटा कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै प्रचण्डले आफूलाई 'हेग पुर्‍याइए विश्वकै हिरो भएर निस्कने' बताएका थिए।

द नेदरल्याण्ड्सको द हेगस्थित अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालत आईसीसीले नरसंहार, युद्ध अपराध र मानवताविरुद्धको अपराधलगायत विषयका मुद्दा हेर्ने गर्छ।

राजनीतिशास्त्री के भन्छन्?

राजनीतिशास्त्री कृष्ण खनाल पूर्वविद्रोही नेता प्रचण्डबाट बेलाबखत विवादास्पद अभिव्यक्ति आइरहनुमा दुई कुरा देख्छन्।

"पहिलो कुरा एउटा विद्रोहबाट यहाँसम्म आइपुगेका नेताले आजको जिम्मे... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

वारी के छ भन्ने कुराको हेक्का नराखेको यो सङ्केत हो। उहाँका आकाङ्क्षा, असन्तोष र अहिलेको यथार्थ [परिस्थिति] हेर्दा उहाँमा जटिल मनोग्रन्थि निर्माण भएको सङ्केत मिल्छ।"

"अर्को कुरा सस्तो लोकप्रियताका लागि, लोकरिझाइका लागि जस्तो खालका स्रोताका बीच गयो त्यस्तै खालका कुरा गरिदिने प्रवृत्तिको यो उपज हो,"खनालले भने।

यो तर्कमा अर्का राजनीतिशास्त्री कृष्ण पोखरेल पनि सहमत छन्। तर त्यसबाहेक प्रचण्डको विवादस्पद अभिव्यक्तिपछाडि अर्को मनोविज्ञान पनि उनी देख्छन्।

पोखरेलका अनुसार द्वन्द्वकालीन मुद्दाको टुङ्गो लगाउनमा ढिलाइ गरे प्रचण्डमा भयको मनोविज्ञान राख्न सक्ने प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीलाई लागेको हुन सक्छ।

मनोविज्ञान

"र, कहीँ न कहीँ प्रचण्डमा केही हुन्छ कि मलाई भन्ने भयको मनोविज्ञान हुन सक्छ," पोखरेलले थपे।

नाम उल्लेख नगर्ने शर्तमा फौजदारी कानुनका एक जानकारले पनि त्यसमा सहमति जनाए।

उनले भने, "मलाई केही हुँदैन भनेर पाँच हजार जनाको जिम्मा लिन्छु भनेर भनेका होइन, बरु त्रसित भएर यस्तो बोलेको हुन सक्छ।"

साथै राज्य र सेनाले द्वन्द्वकालमा मारिएका व्यक्तिको जिम्मा नलिइरहेको बेला प्रचण्डले आफ्नो भागको जिम्मा लिएको हुन सक्ने राजनीतिशास्त्री पोखरेल बताउँछन्।

उनले भने, "खासमा माओवादीको तर्फबाट मारिएकाहरूको मैले जिम्मेवारी लिन्छु बाँकी राज्यले लिनुपर्छ भन्ने हुन सक्छ। राज्य नेपाली सेना सबैले यो मुद्दालाई 'हसअप' गर्न खोजेकै देखिन्छ।"

टीकापुर हत्याकाण्डको अभियोगमा कैलाली जिल्ला अदालतबाट दोषी ठहर भई हाल जेलजीवन बिताइरहेका राष्ट्रिय जनता पार्टीका नेता रेशम चौधरीलाई छुटाउनका लागि पहल भइरहेको पनि बुधवार प्रचण्डले बताए।

तर प्रचण्ड नेतृत्वको सरकार भएको बेला महान्यायाधिवक्ता रहेका वरिष्ठ अधिवक्ता रमणकुमार श्रेष्ठ नेता विशेषले त्यस्तो बोल्दैमा कुनै अर्थ नहुने बताउँछन्।

"देशमा संविधान छ कानुन छ। त्यही अनुसार अदालतले निर्णय गर्छ। नेताले भन्दैमा त्यसो होइन," उनले भने।

"मलाई लाग्छ दूरदृष्टि नभएर नेपालमा नेताहरूबाट यस्ता अभिव्यक्ति आउने गरेका हुन्।"

राजनीतिशास्त्रीहरू खनाल र पोखरेलका विचारमा चुनावका बेला मतदातालाई आकर्षित गर्ने बेलामा जस्तो सधैँ अभिव्यक्ति दिन थाले त्यसबाट नेताकै विश्वसनीयता गुम्न सक्छ।

द्वन्द्वकालमा कति मानिस मारिए?

गृह मन्त्रालयका अनुसार एक दशक लामो सशस्त्र द्वन्द्वकालमा कति मानिस मारिए भन्ने यकिन तथ्याङ्क अझै...


सङ्घीय संरचना लागु भइसकेकाले नीतिगत अस्पष्टता सम्बोधन गर्न सोमवार प्रधानमन्त्रीले प्रदेशका मुख्यमन्त्रीहरू समेत उपस्थित विपद् व्यवस्थापन पूर्वतयारीसम्बन्धी एउटा बैठकमा निर्देशन दिएका थिए।

केन्द्र सरकारसँग विपद् व्यवस्थापनका लागि झन्डै तीन अर्ब रुपैयाँको बजेट छ।

तर प्रदेश र स्थानीय तहले आफैँले स्रोत जुटाउनुपर्ने अवस्था रहेको भन्दै अझ बढी लगानी गरिनुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

निर्देशन

केन्द्रका मन्त्रीहरू र सातवटै प्रदेशका मुख्यमन्त्री सम्मिलित केन्द्रीय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन राष्ट्रिय परिषद्को बैठक सोमवार बसेको थियो ।

बैठकमा प्रधानमन्त्री केपी ओलीले उद्धारका लागि सेनाको हेलिकप्टरदेखि खाद्यान्न, लत्ता कपडासम्मको पूर्वव्यवस्थापन गर्न निर्देशन दिएका थिए।

तर बैठकमा सहभागी प्रदेश तथा स्थानीय तहका अधिकारीहरूले त्यस निम्ति केन्द्रबाट स्थानीय तहसम्म वजेट उपलब्ध हुनुपर्ने माग राखेको बताएका छन्।

प्रदेश नम्बर २ का मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले भने, "गर्मीयाममा आगलागी होओस् वा जाडोमा शीतलहर अथवा वर्षायाममा बाढी, सबैभन्दा बढी क्षति प्रदेश नम्बर २ मा हुन्छ। तर सो अनुसारको बजेट सबै प... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्रदेशमा हुनुपर्ने कुरा बैठकमा हामीले राख्यौँ।"

राउतका अनुसार प्रदेश सरकारले त्यसका निम्ति केही रकमको जोहो भने गरिसकेको छ।

बजेट

सरकारका प्रवक्ता एवम् सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्री गोकुल बाँस्कोटाका अनुसार प्रधानमन्त्री राहत कोषसहित विपद् व्यवस्थापनका निम्ति केन्द्रमा तीन अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी बजेट छ।

परिवर्तित व्यवस्थाअनुसार प्रदेशदेखि जिल्ला र स्थानीय तहसम्म विपद् व्यवस्थापनको अधिकार बाँडिएको छ।

तर कम अधिकार भएकाले स्थानीय तहलाई स्रोतसाधन र अधिकारसहित सक्रिय बनाउन केही ऐन कानुनमा परिवर्तन गर्ने सोमवारको बैठकमा निर्णय भएको बाँस्कोटाले बताए।

उनले भने, "नीतिगत अस्पष्टता हटाउनका निम्ति र भएका कुरालाई प्रयोगमा लैजानका निम्ति र महत्त्वपूर्ण सुझावहरूलाई समेटेर विधिमा जोड्न प्रधानमन्त्रीले निर्देशन दिनुभएको छ।"

वर्षायाम थालनीसँगै देशका विभिन्न क्षेत्रमा बाढी, पहिरो जस्ता प्राकृतिक विपद्‌का घटना बढ्ने गर्दछन्।

अधिकांश विपद्को व्यवस्थापन स्थानीय तहमै गर्नुपर्ने हुनाले पनि स्थानीय तह बढी शक्तिशाली हुनुपर्ने भनाई स्थानीय अधिकारीहरूको छ।


सङ्घीय संसद्को प्रतिनिधिसभामा आइतवार भएको निर्वाचनमा सापकोटा सभामुख चयन भएका हुन्।

बलात्कार प्रयासको आरोप लागेपछि तत्कालीन सभामुख कृष्णबहादुर महरा राजीनामा दिन बाध्य भएका थि। त्यसयता तीन महिनादेखि सभामुख पद रिक्त रहेको थियो।

सभामुख कसलाई बनाउने भन्ने विषयमा नेकपाभित्र निकै लामो समय माथापच्ची चलेको थियो।

अन्तत: गत साता नेकपाका दुई अध्यक्षहरू प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डबीच सापकोटालाई सभामुखको उम्मेदवार बनाउने सहमति भएको थियो।

नेपालमा भएको सशस्त्र द्वन्द्वका बेला भएको हत्यासम्बन्धी एउटा मुद्दा सर्वोच्च अदालतमा विचाराधीन रहेकै बेला उनी सभामुख बनेका हुन्।

तर उनलाई सभामुखको उम्मेदवार बनाउने कि नबनाउने भन्ने विषयमा पार्टीभित्र पूर्वएमाले र पूर्वमाओवादी समूहबीच मत बाझिएको मात्रै होइन कतिपय नागरिक समाजका अगुवाहरूले पनि विरोध जनाएका थिए।

महराले सभामुख पद छाडेपछि सभामुख चयनबारे भएका सातवटा रोचक कुरा यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ।

१. दुई अध्यक्षबीच एक महिना लामो छलफल

सभामुख कसलाई बनाउने भन्ने विषयमा नेकपाभित्र ठूलो विवाद भयो।

गत संसदीय निर्वाचनमा गठबन्धन बनाएर चु... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

नाव लडेका एमाले र माओवादी एकीकरण भएर बनेको नेकपाभित्र पूर्वएमाले र पूर्वमाओवादी भन्ने खालेको बहस पनि चल्यो।

हटेका सभामुख महरा पूर्वमाओवादीबाट बनेकाले आफूहरूले त्यो पद पाउनु पर्ने पूर्वमाओवादी पक्षको दाबी थियो।

पूर्वएमाले नेताहरूले चाहिँ पार्टी एक भइसकेको भन्दै जसलाई पनि बनाउन सकिने तर्क गरेका थिए।

त्यसैलाई सङ्केत गर्दै प्रचण्डसँग निकट मानिने नेता हरिबोल गजुरेलले दुई साताअघि बीबीसीसँग "एकताको निश्चित समयसम्म सहमति र सहकार्य गरेर जाने हो। भागबण्डा नै हुने हो" भनेका थिए।

कतिपय नेकपाका नेताहरू भने पूर्वएमाले र पूर्वमाओवादी भन्ने तुष पार्टीभित्र नरहेको र प्रधानमन्त्री ओलीले नै सापकोटाको नाम सभामुखका लागि प्रस्ताव गरेको बताउँछन्।

तर कारण जे भए पनि नेकपाभित्र सभामुख कसलाई बनाउने भन्ने मुद्दा निकै पेचिलो बनेको थियो।

अन्तत: गत साता दुई अध्यक्ष अग्नि सापकोटाको नाममा सहमत भएका थिए।

२. शिवमाया तुम्बाहाङ्फेको अडान

पूर्वएमालेबाट उपसभामुख बनेकी शिवमाया तुम्बाहाङ्फेले सार्वजनिक रूपमै "सभालाई बन्धक बनाउन राजीनामा नदिने" बताइन्।

उनको जोडबल आफू सभामुख बन्ने पक्का भए मात्र राजीनामा दिने भन्नेमा थियो।

संविधानमा सभामुख र उपसभामुख फरकफरक दल र फरकफरक लिङ्गको हुनुपर्ने व्यवस्था रहेको छ।

सोही व्यवस्थाका कारण एकीकरणपूर्व माओवादीले सभामुख र एमालेले उपसभामुख पाएको थियो।

पार्टी एकै भएको अवस्थामा सभामुख वा उपसभामुखमध्ये एउटा पद मात्रै नेकपाले पाउने अवस्था आयो।

तर नेकपाभित्रका पूर्व एमाले नेताहरूमध्ये कतिपयले खुलेरै उनले सभामुख पाउनुपर्ने मुद्दालाई उठाए।

तुम्बाहाङ्फेले बीबीसीसँग भएका पटकपटकका अन्तर्वार्तामा पनि आफूले राजीनामा नदिने स्पष्ट पारेकी थिइन्।

उनको तर्क थियो, "विकल्प नभई राजीनामा दिँदा सदन चल्न सक्दैन।"

नेकपाभित्र कसलाई सभामुख बनाउने भन्ने विवाद चलिरहेका बेला उनको यो अडानले नेतृत्वलाई निर्णय गर्न निकै असहज बनाएको पार्टीका नेताहरू बताउँछन्।

सभामुख वा उपसभामुख चयन भइसकेको व्यक्तिले पार्टीको सदस्यबाट राजीनामा दिने प्रचलनले पनि पार्टीले उनलाई दबाव दिनु हुन्छ कि हुँदैन भन्ने बहस पनि भएको थियो।

३. 'पितृसत्तात्मक सोच'को चर्चा

शिवमाया तुम्बाहाङ्फेले राजीनामा नदिने अडान लिएको कुराले सामाजिक सञ्जालमा निकै चर्चा पाएको थियो।

फेसबुक र ट्विटरजस्ता सामाजिक सञ्जालमा नागरिक समाजका अगुवादेखि विभिन्न पार्टीका...


सङ्घीय संसद्‌मा आर्थिक वर्ष २०७५/७६ को बजेट प्रस्तुत गर्दै अर्थमन्त्री युवराज खतिवडाले  कर्मचारीहरूको तलब सुविधा पुनरावलोकन र अध्ययन गर्न एउटा आयोग गठन गर्ने घोषणा गरेका छन्।

तलब नबढाए पनि सान्त्वनास्वरूप उनले सरकारी कर्मचारीको मासिक महङ्गीभत्ता भने बढाएर दुई हजार रुपैयाँ  बनाउने जनाएका छन्।

निजामती एवम् स्वास्थ्य सेवामा भएका कर्मचारी र सामुदायिक विद्यालयका शिक्षकले पाउँदै आएको पोसाक सुविधाबापत पाउने रकम बढाएर १० हजार रुपैयाँ बनाइएको छ।

                  बजेट २०७५

१३.१५ खर्ब

कूल बजेट रकम

४.४१ खर्ब

प्रदेश तथा स्थानीय तहलाई

१ खर्ब ३५ अर्ब प्रदेश तथा स्थानीय तहलाई समानीकरण अनुदान अन्तर्गत

१ खर्ब १४ अर्ब प्रदेश तथा स्थानीय तहलाई राजस्व बाँडफाँड प्रक्षेपण

यसैगरी कर्मचारीको निवृत्तिभरणको दायित्व कम गर्न अवकाश र निवृत्तिभरणसँग सम्बन्धित विविध विषयको अध्ययन गर्न अर्थमन्त्रीले एउटा कार्यदल गठन गर्ने घोषणा गरेका छन्।

'प्रगतिशील कर'

प्रगतिशील करमार्फत् न्यायोचित कर प्रणाली विकास गर्ने भन्दै अर्थमन्त्रीले व्यक्तिगत आयकरमा परिवर्तन गरिने बताए।

बजेट प्रस्तुत गर्न जा... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ँदै अर्थमन्त्री

उनका अनुसार हाल कायम रहेको १५ र २५ प्रतिशतको सट्टा १०, २०, र ३० प्रतिशत दर कायम हुनेछन्।

तीस प्रतिशत करबारे केही स्पष्ट उल्लेख नगरिएको भए पनि अर्थमन्त्रीले २० लाखभन्दा बढी करयोग्य आयमा थप २० प्रतिशत कर लगाइने जनाएका छन्।

यसैगरी घरजग्गाको कारोबारमा पुँजीगत लाभ नलाग्ने सीमा ३० लाखबाट घटाएर १० लाख रुपैयाँ पारिने भएको छ।

सङ्ख्यामा बजेट

(स्रोत: अर्थ मन्त्रालय)

सङ्घीय संसद्‌मा बजेट भाषण सुन्दै सांसदहरू

प्रधानमन्त्री केपी ओलीलगायत अन्य नेताहरू सङ्घीय संसद्‌मा बजेट भाषण सुन्दै


सङ्घीय संसद्‍मा प्रस्तुत गरिएको १५ खर्ब ३२ अर्बको बजेटलाई अधिकांश विज्ञहरूले 'वितरणमुखी' र 'कम्युनिस्ट घोषणा पत्र' को सङ्ज्ञा दिएका छन्।

विशेषत: सामाजिक सुरक्षाभत्ता बढाएको विषयले मुलुकलाई दीर्घकालीन असर पार्ने भन्दै असन्तुष्टि जनाउनेको सङ्ख्या उल्लेख्य छ।

सामाजिक सञ्जालमा पनि अधिकांशको प्रतिक्रिया विज्ञहरूसँग मिल्दोजुल्दो देखिन्छ।

अर्थतन्त्रका ज्ञाताका रूपमा परिचित अर्थमन्त्री युवराज खतिवडाले ल्याएको दोस्रो बजेटलाई धेरैले आलोचना गरेका छन्।

अर्थमन्त्रीका रूपमा काम गर्नुअघि राष्ट्रिय योजना आयोगका उपाध्यक्ष र नेपाल राष्ट्र ब्याङ्कका गभर्नर भइसकेकाले पनि खतिवडाले ल्याउने बजेटबाट धेरै अपेक्षा रहेको र आफूहरूले ध्यानपूर्वक हेरेको आशयका टिप्पणी धेरैले गरेका छन्।

केहीले पहिलो कार्यकालमा देखाएको मितव्ययी शैलीलाई जारी राख्न नसकेको भन्दै आलोचना गरेका छन्। कतियपले खतिवडा आफ्नो दल नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको स्वार्थभन्दा माथि उठ्न नसकेको टिप्पणी गरेका छन् भने अन्य केहीले बजेटको खुलेर प्रशंसा गरेका छन्।

यसैबीच सामाजिक सञ्जालमा बजेट वक्तव्य सार्वजनिक भए पश्चात् गरिएका केही टिप्पणी हामीले यहा... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ँ प्रस्तुत गरेका छौँ।

नेता बाबुराम भट्टराई र कमल थापाले पनि बजेटबारे सामाजिक सञ्जालमा लेखेका छन्।

साझा विवेकशील दलका अध्यक्ष रवीन्द्र मिश्रले बजेटका बारेमा टिप्पणी गर्दै शिक्षाका कम बजेट राखिएकोमा चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

आशिष नाम गरेका एक प्रयोकर्ताले व्यङ्ग्यात्मक शैलीमा बजेटले मूल्यवृद्धिमा सहयोग पुर्‍याउने सम्भावना भएको औँल्याएका छन्। अन्य केही प्रयोगकर्ताहरूले पनि त्यस्तै शैलीमा बजेटको आलोचना गरेका छन्।

मिलन लिम्बूजस्ता प्रयोगकर्ताकोले भने स्पष्ट शब्दमा बजेटप्रति आफ्नो विमति जनाएका छन्।

अन्य केहीले बजेट एउटा वार्षिक कार्यक्रम मात्र भएकाले धेरै अपेक्षा नरहेको सङ्केत गरेका छन्।

बजेट सन्तुलित र लोकप्रिय रहेको धारणा पनि व्यक्त भएको छ।

लक्ष्मण पुरीका अनुसार  बजेटको दुरुपयोग रोक्न सके पूर्वाधार विकासमा उपलब्धि देखिन सक्छ।

आर्थिक वर्ष २०७६-७७ को बजेटका पछि अर्थतन्त्रका ज्ञाता भनिएका अर्थमन्त्रीको क्षमताबारे पनि कतिपयले प्रश्न उठाएका छन्।

कतिपयले भने व्यङ्ग्यात्मक शैलीमा बजेटबारे लेखेका छन्। तीमध्ये थुप्रैले छाया सरकारको बजेटको उल्लेख गरेका छन्।


सङ्घीय सरकारको स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयले पठाइदिने गरेका कोरोनाभाइरस परीक्षण सामग्रीले अब धान्न नसक्ने अवस्था भएकाले आफैँ खरिद गर्नुको विकल्प नभएको स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिहरूको भनाइ छ।

कतिपय स्थानीय तहले स्वाब सङ्कलनका लागि भीटीएमलगायत सामान आफैँ खरिद गर्न थालेका छन्।

सङ्घीय सरकारले खरिद गरेका स्वास्थ्य सामग्री खरिदमा पारदर्शिता नरहेको भन्दै भ्रष्टाचार भएको हुनसक्ने आशङ्काका खबर प्रकाशित भइरहँदा स्थानीय तहले त्यस्ता सामान खरिद गर्ने प्रक्रियामा पारदर्शिताका विषयमा प्रदेश सरकार सजग रहेको प्रदेश १ सरकारको सामाजिक विकास राज्यमन्त्री जसमाया गजमेरले बताइन्।

सङ्घीय सरकारले दिएका सामानले पुगेन

झापाको सबैभन्दा बढी स्थानीयबासीमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण पाइएको कचनकवल गाउँपालिकाले सम्भावित सङ्क्रमितको स्वाब सङ्कलनका लागि ५ सय वटा भीटीएम खरिद गरिसकेको छ।

केन्द्र सरकारले पठाएका सामग्रीले अहिले भारतबाट आइरहेका मानिसहरूको कोरोनाभाइरस परीक्षणका लागि नपुग्ने भन्दै स्वास्थ्य सामग्री खरिद गर्न थालिएको गाउँपालिकाका अध्यक्ष अन्जरा आलमले जानकारी दिए।

झापाका सबै स्थानीय तहलाई पाँच/पाँच सयवट... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ा भीटीएम खरिद गर्न आग्रह गरिएको जिल्ला समन्वय समितिका प्रमुख सोमनाथ पोर्तेलले बताए।

उनले भने, 'सङ्घीय सरकारमा पनि सामग्रीको अभाव होला। अहिले भारतबाट दिनहुँ मानिसहरू आउने क्रम रहेको र उनीहरूको परीक्षण तत्काल गराउनका लागि भीटीएम किन्न आग्रह गरिएको हो।'

पर्साको वीरगञ्ज महानगरपालिकाले पनि भीटीएम लगायत कोरोनाभाइरस परीक्षणका लागि पीसीआर मेसिन खरिद गर्ने प्रक्रिया अगाडि बढाएको महानगरपालिकाका प्रमुख विजय सरावगीले बताए।

उनले भने, 'भीटीएम किने पनि परीक्षण गर्ने मेसिन नभए फेरि पनि समस्या त उस्तै हुन्छ भनेर पीसीआर मेसिन खरिदका लागि टेन्डर आह्वान गर्न लाग्दैछौँ।'

खचाखच क्वारन्टीनस्थल

नेपाल-भारतका सीमावर्ती क्षेत्रहरूबाट एक सातादेखि दैनिक सयौँको सङ्ख्यामा नेपालीहरू नेपाल आइरहेका छन्।

मुख्य नाकाहरू खुला नभएपनि राति-राति अन्य नाका प्रयोग गर्दै नेपालीहरुलाई सीमाबाट स्थानीय तहहरूले उद्धार गरेर क्वारन्टीनमा राख्ने गरेका छन्।

आइतवारसम्ममा झापाका सीमावर्ती क्षेत्रबाट  १५ सय भन्दा बढी नेपालीहरूलाई उद्धार गरेर क्वारन्टीनमा राखिएको छ।

तिनै भारतबाट आउने मानिसहरूमा कोरोनाभाइरस छ/छैन भनेर परीक्षण गर्नका लागि सामग्री अपुग भएकाले स्थानीय तहहरूलाई खरिदका लागि आग्रह गरिएको स्वास्थ्य कार्यालय झापाका निमित्त प्रमुख इश्वरी पौडेलले बताए।

उनले भने, 'केन्द्र सरकारले पठाएको एक हजार भीटीएम दुई दिनमा सकिन्छ। अनि परीक्षणका लागि स्वाब प्रयोगशालामा कसरी पठाउने? त्यसैले स्थानीय तहलाई खरिदका लागि आग्रह गरिएको हो।'

धेरै सङ्क्रमित पाइएको बाँकेको नरैनापुर गाउँपालिकाका अध्यक्ष इश्तियाक अह्मद साहले यो बेला केन्द्र सरकार गम्भीर बन्नुपर्ने गुनासो गरे।

उनले भने, 'मेरो गाउँपालिकाको त हालत विग्रेको छ। सङ्क्रमण ज्यादा देखिएको स्थानमा अलि ध्यान दिए हुन्थ्यो।'

भीटीएमको अभाव छः स्वास्थ्य मन्त्रालय

सङ्घीय सरकारको स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयले सम्भावित सङ्क्रमितको 'थ्रोट स्वाब' राखेर प्रयोगशाला पुर्‍याइने उपकरण भीटीएम अभाव भएको जनाएको छ।

मन्त्रालयका सह प्रवक्ता डा. समीर अधिकारीले भीटीएम अभाव भएकैले स्थानीय तहले खरिद गर्दा परीक्षण सहज हुने बताए।

उनले भने, 'सङ्क्रमण बढी देखिएको स्थानमा मन्त्रालयले सामान पुर्‍याउँछ नै। तर स्थानीय तहले खरिद गर्दा चाहिएको बेला प्रयोग गर्न सहज भयो नि। सङ्घीय तथा प्रदेश सरकारले सहयोग त गर्छ।'

तर सामान खरिद गर्न...


सङ्घीय सरकारले ल्याउन लागेको आर्थिक वर्षको वजेट परम्परागतभन्दा भिन्न खालको हुनु पर्ने प्रदेश तथा स्थानीय सरकारका प्रतिनिधिहरूले बताएका छन्।

प्रदेश तथा स्थानीय सरकारका अधिकारमाथि सङ्घीय सरकारले हस्तक्षेप गरिरहेको भन्दै अब रोकिनुपर्ने उनीहरूको जिकिर छ।

सबैजसो प्रदेश मन्त्रालयका योजनाहरूलाई केन्द्रले दुई वर्षदेखि हस्तक्षेप गर्दै आएको हुनाले अब त्यस्ता काम रोकिनुपर्ने नत्र सङ्घीयताको अर्थमाथि प्रश्न उठ्ने प्रदेश नं ५ का प्रवक्ता एवम् भौतिक पूर्वाधार विकासमन्त्री वैजनाथ चौधरीले बताएका छन्।

स्वास्थ्य उपचार र सुविधामा जोड

त्यस्तै यो वर्ष अनपेक्षित रूपमा आएको कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण फैलिन नदिन क्वारन्टीनको थप व्यवस्था गर्नुपर्ने तथा उपचारको लागि अस्पतालको व्यवस्था गर्नुपर्ने अवस्था आएकोले सङ्घीय सरकारको बजेट उपचारमा केन्द्रित हुनुपर्ने पनि मन्त्री चौधरीले बताए।

"पहिलो त सङ्क्रमण फैलिन नदिने तर्फ बजेट चाहियो। फैलियो भने उपचारका लागि चाहियो। कोरोनाभाइरस उपचार गर्ने अस्पताल तथा मानिसहरूलाई राख्ने क्वारन्टीन व्यवस्थापनका लागि बजेट छुट्ट्याउनुपर्छ," चौधरीको सुझाव छ।

कोरोनाभाइरसबाहेक अन्य महामार... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ी खेप्न सक्नेगरी भौतिक संरचना निर्माण तथा जनशक्ति परिचालनका लागि यसपालि सबभन्दा बढी बजेट विनियोजन गर्नुपर्ने प्रदेश र स्थानीय तहको आग्रह छ।

यो सङ्क्रमण कहिलेसम्म जारी रहने भन्ने निर्क्योल नभएकाले स्वास्थ्य क्षेत्रमा सुधारलाई बजेटमा पहिलो प्राथमिकतामा राखिनुपर्ने प्रदेश नं १ का आर्थिक मामिला तथा योजनामन्त्री इन्द्र आङ्बोले बताए।

उनले भने, "पहिलाका बजेटमा स्वास्थ्य क्षेत्रमा पैसा छुट्याए पनि स्वास्थ्य क्षेत्रको विकासमा ध्यान गएन। तर यो पटकको बजेटमा अनुसन्धान तथा महामारी नियन्त्रणका लागि पर्याप्त बजेट छुट्याउनुपर्छ।"

उक्त प्रदेशको झापामा धेरै सङ्क्रमित देखा परेको कचनकवल गाउँपालिकाका अध्यक्ष अन्जरा आलमले स्थानीय तहहरूले अहिले जुन किसिमले स्वास्थ्य क्षेत्रलाई ध्यान दिएर काम गरिरहेका छन्, त्यसले पनि स्वास्थ्य क्षेत्रमा बजेट ज्यादा विनियोजन गर्नुपर्ने अवस्था आएको बताए।

कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणको महामारीजस्ता अन्य महामारी पनि आउन सक्ने भन्दै आलमले स्वास्थ्य क्षेत्रको विकासका लागि बजेट पर्याप्त हुनुपर्ने बताए।

उनले भने, "'स्वास्थ्य जीवनको महत्वपूर्ण विषय भएकाले बजेटमा पहिलो प्राथमिकता दिइनुपर्छ।"

कृषि र रोजगारी

त्यस्तै प्रदेश नं ५ को रूपन्देहीको सैनामैना नगरपालिकाका प्रमुख चित्रबहादुर कार्कीले कोरोनाभाइरसले देशको अर्थतन्त्रलाई नै फरक ढङ्गले बुझ्नुपर्ने अवस्थामा पुर्‍याएको बताउँदै नेपाल सरकारको अबको प्राथमिकता कृषि र रोजगारी सिर्जनामा केन्द्रित हुनुपर्ने बताए।

"जति जनशक्ति नेपाल फर्केका छन् तिनको व्यवस्थापनको राम्रो सम्भावना भनेको कृषि क्षेत्र नै हो। उनीहरूलाई कृषि मै रोजगारी दिने हिसाबका योजनाहरू आउनुपर्छ," उनले बताए।

प्रदेश नं १ का आर्थिक मामिला तथा योजनामन्त्री इन्द्र आङ्बोका अनुसार विगतका बजेटमा ठूला पूर्वाधारका लागि ठूलो रकम विनियोजन गर्ने परिपाटी थियो।

नयाँ आर्थिक वर्षको बजेटमा प्राथमिकता फेरिनुपर्ने उनले पनि बताए।

मन्त्री आङ्बोले भने, "विगतमा ठूला योजनाहरु बजेटको प्राथमिकता थियो। ती कुरालाई पनि निरन्तरता दिइनुपर्छ। तर प्राथमिकता आधारभूत कुराहरूमा केन्द्रित हुनुपर्छ। स्वास्थ्य, शिक्षा, राहत, उद्धार, रोजगारीजस्ता कुरामा बजेट केन्द्रित हुनुपर्छ।"

नयाँ आर्थिक वर्षको बजेटमा कोरोनाभाइरस महामारीका कारण गुमेको अर्थतन्त्रलाई फर्काउन अनुदानको व्यवस्था हुनुपर्ने आङ्बोले बताए।

अहिले विदेशवाट फर्किएका वा फर्किने...


सचिन तेन्दुलकरसँग सन्दीप लामिछाने (फाइल)

यसअघि सोझै दिल्लीको टोलीले लिएको हुनाले अक्शन गर्नु नपरेको सन्दीप लामिछानेलाई यसपालि भने दिल्लीले आफ्नो टोलीबाट "मुक्त" गरेको छ।

उनी ४० लाख भारतीय रुपैयाँ मोलमा अक्शनको सूचीमा परेका छन्।

उनीबाहेक नेपाल क्रिकेट एसोसिएसन (क्यान)ले आईपीएलका निम्ति प्रस्ताव गरेर पठाइदिएको अन्य सात नेपाली क्रिकेटरहरूले भने सो सूचीमा ठाउँ पाउन सकेनन्।

क्यानले पठाएका ती खेलाडीहरूमा विनोद भण्डारी, करण केसी, सोमपाल कामी, कुशल मल्ल, शरद भेषावकर, अविनाश बोहरा र दीपेन्द्र सिंह ऐरी थिए।

खेलपत्रकार पिटर डेला पेनाले यसपालि असोसीएट राष्ट्रबाट नेपालका लामिछानेसहित केवल तीन खेलाडी आईपीएल अक्शनको अन्तिम सूचीमा परेको उल्लेख गरेका छन्।

आईपीएलमा सन्दीप लामिछानेः कस्तो छ इतिहास?

सन्दीप लामिछानेले आईपीएलमा सन् २०१८ मा सबभन्दा पहिले खेलेका थिए।

उनलाई तत्कालीन दिल्ली डेअरडेभिल टोली (हाल दिल्ली क्यापिटल्स) ले रोजेको थियो।

सन् २०१९ मा पनि दिल्लीले आफूसँगै राखेका कारण सन्दीपले अक्शनमा जानु परेन।

सन् २०२० मा कोरोनाभाइरस महामारीका कारण पूर्वनिर्धारित समयमा आईपीएल हुन सकेन। त्यसप... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

छि बिनाअक्शन सेप्टेम्बर-नोभेम्बर महिनामा सो प्रतियोगिता यूएईमा खेलाइयो।

यूएईमा खेलाइएको सो प्रतियोगितामा सन्दीप लामिछानेले एक खेल पनि खेल्न पाएनन्। पूरै आईपीएल २०२० को सीजन उनले अतिरिक्त खेलाडीका रूपमा बेन्चमा बिताउनुपरेको थियो।

यसअघि सन् २०१८ मा उनले जम्मा तीन म्याच अनि सन् २०१९ मा छ म्याच खेल्न पाएका थिए। सन् २०१८ मा उनले कुल पाँच विकेट अनि सन् २०१९ मा ८ विकेट लिन सफल भएका थिए।

किन पाएनन् ११-जनाको टोलीमा स्थान?

आईपीएलको नियमानुसार विदेशी खेलाडीहरूको निश्चित कोटा तोकिएको छ।

तदनुरूप एक खेलमा चार जनाभन्दा धेरै विदेशी खेलाडी मैदानमा पठाउउन पाइँदैन।

त्यसमाथि सन् २०२० मा उनको टोली दिल्लीमा सन्दीप लामिछानेसहित अरू तीनजना स्थापित भारतीय स्पिन बलरहरू थिए - अक्षर पटेल, रविचन्द्रन अश्विन तथा अमित मिश्रा। उनीहरू नै टोलीको  रोजाइमा अगाडि परे।

के यसपालि सन्दीप लामिछानेले खेल्न पाउलान्?

यस पटक आइपीएलको अक्शन  फेब्रुअरी १८ मा हुने तय भएको छ।

सूचीमा समाविष्ट भएकाले सन्दीप लामिछाने लाई कुनै न कुनै टोलीले रोज्ने सम्भावना छ।

खेल पत्रकार विनोद पाण्डेको विचारमा यसपालि स्पिन बलरहरूको आवश्यकता परेका मुम्बई इन्डियन, चेन्नई सुपर किङ्सजस्ता टोलीले उनलाई लिने केही सम्भावना छ।

"तर कुनै टोलीले लिए पनि मैदानमा ओराल्ने ११ जनामा पर्छन् कि पर्दैनन् भन्ने प्रश्नको उत्तर भने कठिन छ। आईपीएलमा विदेशी खेलाडीसम्बन्धी नियमका कारण धुरन्धर खेलाडीबाहेक अरू विदेशीले स्थान पाउन निकै चुनौतीपूर्ण देखिन्छ," पाण्डेले बताए।

सामाजिक सञ्जालमा कस्ता प्रतिक्रिया?

ट्विटरमा एक प्रयोगकर्ताले सन्दीपलाई सम्बोधन गर्दै उनले खेलेको हेर्ने आफ्नो इच्छा भएको लेखेका छन्।

अङ्कुर उपाध्यायले सबै टोलीमा घरेलु स्पिनरहरू भएकाले सन्दीपले यसपालि पनि निरन्तर खेल्ने अवसर पाउन कठिन भएको प्रतिक्रिया दिएका छन्।

अमन ज्ञवालीले मुम्बई इन्डियनलाई यसपालि सन्दीप लामिछानेलाई लिन आग्रह गरेका छन्।

सामाजिक सञ्जालमा सन्दीप लामिछानेका लागि तोकिएको रकमबारे पनि टिप्पणी भएको छ।

रामेन अधिकारीले लेखेका छन्ः सन्दीपको दर थोरै जस्तो देखिन्छ। तर कसले उनलाई छान्छ र (उनले) मौका पाउँछन्?


सचिन तेन्दुलर र रमाकान्त अचरेकर

"सरले मलाई स्कूटरमा लैजानुहुन्थ्यो ताकि मैले म्याच नछुटाऊँ। सरले मलाई कहिल्यै भन्नुभएन कि तिमीले एकदम राम्रो खेल्यौँ किनकि उहाँ चाहनुहुन्थेन म कहिल्यै लापरबाह होऊँ। तर सर अहिले त्यस्तो भन्न सक्नुहुन्छ किनकि अचेल म खेल्दिनँ।"

दुई सय टेस्ट र चार सय ६३ वानडेमा करिब ३५ हजार रन र सयवटा शतक प्रहार गरेका खेलाडीले यस्तो भन्दा रमाकान्त अचरेकर कस्ता मान्छे थिए भन्नेबारे तपाईँ अनुमान गर्न सक्नुहुन्छ।

तर त्यस्तो अनुमान गर्नुअघि त्यतिबेला रमाकान्त अचरेकर के गर्थे भन्ने कुरा बुझिहाल्नूस्।

चम्किलो तारा

त्यतिबेला अचरेकर बिरामी थिए र केही वर्षदेखि टीभी हेर्न पाइरहेका थिएनन्। टीभी सेट अगाडि पनि उनी बस्न सक्दैनथे, बोल्न गाह्रो हुन्थ्यो।

तर उनको परिवारका सदस्यलाई यो कुरा थाहा थियो कि मुम्बईस्थित वानखेडे रङ्गशालामा जब सचिनले अन्तिम टेस्ट खेल्नेछन् तब अचरेकरका लागि त्यो एउटा भावुक पल हुनेछ।

उनकी छोरी कल्पना मुरकरलाई थाहा थियो कि बुवालाई रङ्गशाला लैजानैपर्छ।

सचिन तेन्दुलकरलाई क्रिकेट मैदानमा हेर्नका निम्ति अचरेकर पहिलो पटक रङ्गशाला पुगेका थिए। सन्यास लिने सचिनको फैस... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

लालाई लिएर उनी सन्तुष्ट थिएनन्।

आइपीएलमा पहिलोपटक नेपाली खेलाडी

आईपीएलमा दिल्लीले सस्तोमै किनेको हो त सन्दीपलाई

सन्दीप लामिछानेको क्रिकेट यात्रा

अचरेकरकी छोरीका अनुसार सचिनले अझै केही वर्ष खेल्छन् होला भनी उनलाई लागेको थियो।

खैर, कुरा एउटा भेटको हो, जसको कारण क्रिकेटको आकाशमा सचिन तेन्दुलकर जस्तो तारा चम्कियो। त्यो भेट रमाकान्त अचरेकर र ११ वर्षीय सचिन तेन्दुलकरबीचको थियो।

त्यो भेटबारे सचिन तेन्दुलकरले आफ्नो आत्मकथा 'प्लेइङ्ग इट माइ वे' मा मीठो तरिकाले चर्चा पनि गरेका छन्।

सचिनले लेखेका छन्, उनका दाइ अजितले अचरेकर सरसँग भेटाउन शिवाजी पार्क लगेका थिए, जहाँ १५ वर्षमुनिको 'समर क्याम्प'का लागि 'ट्रायल' भइरहेको थियो।

बच्चाहरूको खेल हेरेर क्याम्पमा लैजान सकिने वा नसकिने कुराको निर्क्यौल अचरेकर सरले गरिरहेका थिए।

सचिनले आफ्नो अनुभवबारे लेखेका छन्, "मैले त्यसअघि नेट्समा कहिल्यै बलिङ्ग गरेको थिइनँ। वरिपरि धेरै मानिसहरू जम्मा भएका थिए। मलाई बलिङ्ग गर्न लगाइँदा मैले असहज महसुस गरिरहेको थिएँ।"

"सरले निकै गम्भीरतापूर्वक हेरिरहनुभएको थियो, मैले खासै प्रभावित पार्न सकिनँ। मेरो बलिङ्गपछि सरले अजितलाई बोलाएर अहिले म धेरै सानो भएकोले पछि लिएर आउन भन्नुभयो।"

सचिन अत्तालिएकोले टाढाबाट उसले बलिङ्ग गरेको हुर्नूस् भन्ने कुरामा अचरेकर सरको चित्त बुझाउन अजित सफल भए।

 प्रशिक्षणको सिलसिला

अचरेकर सर तयार हुनुभयो र अभ्यासको क्रम शुरू भयो। त्यसको पाँच वर्षपछि सचिन भारतीय टोलीमा पुग्न सफल भए।

रमाकान्त अचरेकरले शुरूकै दिनमा सचिनलाई घण्टौँसम्म अभ्यासमा पसिना बगाउन सिकाए, जुन कुरालाई सचिनले खेलजीवनभरि अनुशरण गरे।

अभ्यासका दिनमा रमाकान्त अचरेकरले एउटा नियम लागु गरेका थिए- अभ्यासका क्रममा सचिनलाई आउट गर्ने बलरलाई उनले एउटा सिक्का दिनेछन्। र, सचिनले त्यो सिक्का कसैको हातमा पर्न नदिने भनेका थिए।

त्यो नियमको दोस्रो रूप थियो यदि दिनभरि कुनै पनि बलरबाट आउट नभए सचिनले नै सिक्का पाउनेछन्।

सचिनले एक एक गरी रमाकान्त अचरेकरबाट १३ वटा सिक्का पाए र अहिले पनि ती सिक्कालाई जतनका साथ राखेका छन्। सचिनका अनुसार ती सिक्का उनका लागि कुनै इनामभन्दा कम छैनन्।

सचिनलाई एउटा खेलाडी बनाउनुभन्दा करिब दुई दशक पहिले रमाकान्त अचरेकर स्टेट ब्याङ्क अफ इन्डियाका कर्मचारी थिए।

घरमा क्रिकेटको माहोल थियो किनकि उनका बुवा, विजय मांजरेकरका हजुरबुवासँग न्यू...


सचिव प्रदीप ज्ञवालीद्वारा जारी वक्तव्यमा भनिएको छ, "अबको ध्यान स्थायित्व, लोकतन्त्रको सुदृढीकरण, सुशासन र आर्थिक विकासमा केन्द्रित हुने बताउँदै अध्यक्ष ओलीले यसका लागि छिमेकीहरुसँग सुसम्बन्ध कायम गरिने बताउनुभयो।"

खासगरी भारत र चीनसँग शान्ति र समृद्धिका लागि सहकार्य गरिने बताउँदै ओलीले भारतीय प्रधानमन्त्रीलाई नेपाल भ्रमणका लागि निमन्त्रणा दिनुका साथै सरकार गठन लगत्तै औपचारिक निमन्त्रणापत्र पठाइने बताएको वक्तव्यमा उल्लेख छ।

एमाले सचिव ज्ञवाली मोदीसँगको कुराकानीमा चीनको प्रसङ्ग उठ्नुलाई स्वभाविक ठान्छन्।

उनी भन्छन्, "भारत र चीनबीच समदूरीमा सुमधुर सम्बन्ध राख्ने नेपालको स्थिर नीति रहँदै आएको छ। त्यो कुरा लुकाउनुपर्ने वा भन्दा समस्या हुने विषय होइन।"

एमाले अध्यक्ष ओलीलाई मोदीले भावी प्रधानमन्त्रीको रुपमा हेर्दै उनलाई भारत भ्रमणको निम्तो समेत दिएको देखिन्छ।

ओली र मोदीबीच भएको कुराकानीसम्बन्धमा वक्तव्यमा भनिएको छ, "…मोदीले गठबन्धनको जितले नेपालमा राजनीतिक स्थायित्व कायम हुने र आर्थिक विकास हुने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो।"

वक्तव्य अनुसार मोदीले सरकार गठनलगत्तै भारत भ्रमणका लागि अध्यक्ष ओ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

लीलाई निमन्त्रणा दिँदै आफू ओलीलाई स्वागत गर्न आतुर रहेको र नयाँ सरकारसँग सहकार्य गर्न प्रतीक्षारत रहेको बताएका थिए।

बधाई

भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीले बिहीवारै माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष प्रचण्ड र प्रधानमन्त्री एवम् कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवासँग पनि टेलिफोनमा कुराकानी गरेका थिए।

ती नेताका निकटवर्तीहरुले मोदीले तीनै तहको चुनाव सफलतापूर्वक सम्पन्न भएको भन्दै नेताहरुलाई बधाई दिएको बताएका छन्।

तर भारतीय पक्षले टेलिफोन कुराकानी भएको पुष्टि गरेपनि छलफल भएका विषयबारे औपचारिक धारणा सार्वजनिक गरेको छैन।

भारतीय विदेशमन्त्रालयका प्रवक्ता रभिश कुमारले दिल्लीमा बिहीवार आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा भने, "प्रधानमन्त्री मोदीले एमाले अध्यक्ष ओली, माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल र प्रधानमन्त्री एवम् कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवासँग टेलिफोनमा कुराकानी गर्नुभयो। तर त्यो कुराकानीको विस्तृत विवरण हाललाई छैन।"

अर्थपूर्ण

परम्परागत रुपमै नेपालमा प्रभावशाली रहँदै आएको दक्षिणी छिमेकीका कार्यकारी प्रमुखले एकैदिन तीनैवटा प्रमुख दलका शीर्षस्थ नेताहरु गरेको कुराकानीलाई धेरैले अर्थपूर्ण रुपमा हेरेका छन्।

भारतीय समकक्षीले प्रधानमन्त्री देउवासँग राखेको धारणा सुनाउँदै उनका प्रेस संयोजक गोविन्द परियारले भने, "चुनावपछि नेपालको लामो संक्रमणकाल अन्त्य भएको छ र छिमेकी मुलुकहरुमा समृद्धि, स्थायित्व र विकास हुनु हाम्रो लागि खुसीको कुरा हो।"

बधाई आदानप्रदानको सिलसिला माओवादी अध्यक्ष प्रचण्डसँगको कुराकानीमा पनि देखियो जुन उनको सचिवालयले पुष्टि गरेको छ।

कुन नेतासँग अघिपछि मोदीले कुराकानी गरे भन्ने प्रष्ट भइसकेको छैन।

तर तीनै नेताका निकटवर्तीहरुसँग बीबीसीले कुरा गर्दा एमाले अध्यक्ष ओलीसँग तुलानात्मक रुपमा मोदीको लामो समय कुराकानी भएको देखिन्छ।

एमाले र माओवादी केन्द्रको वाम गठबन्धनले स्पष्ट बहुमत ल्याएपछि नेपालमा अब बन्ने सरकार आफू अनुकूल नहुने भारतले ठानेको भन्ने विवरणकामाझ मोदीले ती दलका नेताहरुसँग गरेको टेलिफोन कुराकानीलाई कतिपयले त्यस्तो सम्भावित परिस्थिति आउन नदिने प्रयासका रुपमा हेरेका छन्।


सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालयले बुधवार सुरु गरेको उक्त केन्द्र चलाउन हाल सरकारसँग दक्ष जनशक्ति नरहेको सरकारी अधिकारीहरूले पनि स्वीकारेका छन्।

तर चाँडै केही सूचना प्रविधि सम्बन्धी प्राविधिक जनशक्तिलाई दक्ष बनाइने अधिकारीहरूको दाबी छ।

एकजना साइबर सुरक्षा सम्बन्धी जानकार तथा निजी क्षेत्रलाई साइबर सुरक्षा सुपरिवेक्षण सेवा प्रदान गर्दै आएको एक कम्पनीका सञ्चालक विजय लिम्बु नेपालमा जनशक्तिको अभाव रहेको बताउँछन्।

उनी भन्छन्, "सरकारले यस्तो केन्द्र स्थापना गर्नु धेरै राम्रो हो तर त्यसका लागि जनशक्ति र पूर्वाधारको अभाव नै मुख्य चुनौती हुने देखिन्छ।"

जनशक्तिको सङ्ख्या

लिम्बुका अनुसार नेपालमा साइबर सुरक्षा सम्बन्धी जानकार प्राविधिक जनशक्तिको सङ्ख्या एकदमै कम भएकाले पनि समस्या पर्ने देखिन्छ।

साइबर सुरक्षा अनु्गमन केन्द्रको उद्घाटन गर्दै सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्री गोकुल बाँस्कोटा

"हाम्रा कुनै पनि विश्वविद्यालयहरूले यो विषयको अध्ययन गराएको र विशेषज्ञता हासिल हुने खालको वातावरण सिर्जना गरेको देखिदैन," लिम्बुले भने।

सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालयको सूचना प्रविधि महाशाखाका हेर... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्ने सहसचिव विरेन्द्रकुमार मिश्रले भने उक्त केन्द्र स्थापना गरिएपछि सञ्चालनका लागि जनशक्ति तयार पारिने बताए।

"प्रारम्भिक रूपमा हामीले चारजना इन्जिनियरहरूलाई दक्ष बनाएर उनीहरूले पालोपालो गरेर अनुगमन गर्ने व्यवस्था मिलाउने तय गरेका छौँ," मिश्रले भने।

कसरी काम गर्छ केन्द्रले?

सहसचिव मिश्रका अनुसार उक्त केन्द्र नै नेपालको प्रमुख साइबर सुरक्षा अनुगमन केन्द्रका रूपमा रहनेछ।

उक्त केन्द्रमा क्षेत्रगतरूपमा सर्च गर्न मिल्ने व्यवस्था मिलाइएको छ।

नेपालमा हाल इन्टरनेटबाट हुने सबैखाले सूचना प्रवाह भैरहवा, वीरगञ्ज र विराटनगर गरि तीनवटा नाकाका गेट-वेमार्फत हुने गरेको छ।

यी गेट-वेमा नै साइबर सुरक्षाको अनुगमन गरिने मिश्रले जानकारी दिए।

उनले भने, "हामी ती गेट-वेमा नै सुरक्षा अवस्थाबारे अनुगमन गर्छौँ। कुनै खतरा देखिए त्यसको चेतावनी सम्बन्धित स्थानमा दिने, त्यसको उपचार गर्ने र केही सूचनाहरू नष्ट भएमा वा चोरिएमा 'रिकभर' पनि गर्छौँ।"

विश्वभर नै चुनौतीका रूपमा देखिन थालेको साइबर हमलाको रोकथामका लागि सरकारी स्तरबाटै पहल गर्ने योजना अनुसार उक्त केन्द्र स्थापना भएको अधिकारीहरूले बताए।

कार्यक्षेत्र

उक्त केन्द्र सञ्जालनका लागि राष्ट्रिय सूचना प्रविधि आकस्मिक समूह पनि गठन हुने मिश्रले जानकारी दिए।

त्यसमा विभिन्न मन्त्रालय र सरोकारवालाका प्रतिनिधि सदस्य रहेनछन्।

सुरुमा उक्त केन्द्रले सरकारी वेबसाइटहरूको सुरक्षा चुनौतीहरू हेर्ने तथा कुनै पनि खाले आक्रमणहरू हुन नदिने काम गर्ने मिश्रले जानकारी दिए।

करिब एक महिना अघि मात्र नेपालका धेरैजसो सरकारी वेबसाइटहरूमा साइबर हमला भएको थियो।

त्यसबेला चार घण्टासम्म सरकारी वेबसाइटहरू ह्याकरहरूले ह्याक गरेका थिए।

साइबर सुरक्षाका जानकारहरूका अनुसार नेपालमा साइबर सुरक्षाको स्थिति अन्यत्रको तुलनामा एकदमै कमजोर छ।

त्यसबाट बच्ने भन्दै सरकारले अनुगमन केन्द्र त बनाएको छ तर त्यसले प्रभावकारी रूपमा काम गर्नेमा चाहिँ साइबर सुरक्षाका जानकारहरू ढुक्क हुन सकिरहेका छैनन्।