क्षेप्यास्त्र प्रहार गर्ने उपकरण रुसबाटै ल्याइएको र पछि फिर्ता लगिएको बताइएको छ।

उनीहरुका अनुसार सो क्षेप्यास्त्र प्रहार गर्ने उपकरण रुसबाटै ल्याइएको र पछि फिर्ता लगिएको थियो।

रुसले चाहिँ छानबिनको निष्कर्ष राजनीतिक भएको प्रतिक्रिया दिएको छ।

पूर्वी युक्रेनमाथि उडिरहेको मलेसियाली वायुसेवाको एमएच-१७ उडानमा क्षेप्यास्त्र प्रहार भएपछि त्यस्मा सवार सबै २९८ जनाको ज्यान गएको थियो।

एम्स्टर्डेमबाट क्वालालम्पुर गइरहेको बोइङ-७७७ विमान खस्नुअघि आकाशमै टुक्रा-टुक्रा भएको थियो।

छानबिनको निष्कर्ष सुनाउँदै अभियोजनकर्ताहरुले जमीनमा रहेका विद्रोहीको संवादको ‘वायरट्याप’ अर्थात रेडियो सञ्चारको अभिलेख सुनेपछि सो विमान खसाल्न प्रयोग गरिएको क्षेप्यास्त्र त्यसलाई प्रहार गर्न प्रयोग गरिएको उपकरण र त्यसको अवस्थितिबारेका तथ्यहरु थाहा पाइएको बताएका छन्।

डच प्रहरी अधिकारी विल्बर्ट पाउलिस्सेनले जमिनमा रहेका विद्रोही कमाण्डरका संवादको विश्लेषणबाट क्षेप्यास्त्रको प्रकार र त्यो कहाँबाट प्रहार गरिएको थाहा भएको बताए।

‘वायरट्याप’

“पहिलो ‘वायरट्याप’ कुराकानीबाट के प्रष्ट हुन्छ भने त्यो आक्रमण जानीजानी गरिएको थियो।... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

अनुसन्धानको निष्कर्ष के छ भने १७ जुलाई २०१४ का दिन फ्लाइट एमएच-१७ मा ९-एम-३८ सिरिजको क्षेप्यास्त्र प्रहार गरिएको थियो।"

अभियोजनकर्ताहरुले एमएच-१७ उडानमा भएको क्षेप्यास्त्र आक्रमणमा रुस संग्लन भएको भनी आरोप लगाउन आफूहरुले नखोजेको बताएका छन्।

उनीहरुले सो विमानलाई आक्रमण गर्न प्रयोग गरिएको ‘बुक’ भनिने क्षेप्यास्त्र ओसार्न एक सय मानिस सहभागी भएको बताएका छन्।

अनुसन्धानकर्ताहरुले सो क्षेप्यास्त्र प्रहार गर्ने आदेश कस्ले दिएको त्यो प्रष्ट भइनसकेको बताएका छन्।

उनीहरुले सो घटनाका सम्बन्धमा फौजदारी हिसाबले कसलाई जिम्मेवार ठहर्याउने भन्ने विषयमा निर्णय भइनसकेको बताएका छन्।

अनुसन्धानकर्ताको टोलीमा नेदर्ल्याण्डस्, अष्ट्रेलिया, बेल्जियम, मलेसिया र युक्रेनका अधिकारीहरु सामेल थिए।

युक्रेनी विद्रोहीहरुले सो घटनामा आफ्नो संलग्नता नभएको दोहोर्याएका छन्।

रुसले चाहिँ अनुसन्धानको निष्कर्षलाई अस्वीकार गरेको छ।

रुसी संसद डुमाको तल्लो सदनका प्रमुखले निष्कर्ष अति नै राजनीतिक भएको र त्यसको एउटा पनि शब्दलाई आफूले विश्वास गर्न नसक्ने टिप्पणी गरेका छन्।


खनिज तेल प्रयोगमा कडा नियमहरू लगाइएपछि आधुनिक जीवनको एउटा महत्त्वपूर्ण तत्व प्लास्टिक उत्पादनको नयाँ तरिक खोज्न वैज्ञानिकहरू लागिपरेका छन्

र यो राम्रो पनि छ- हामीलाई प्लास्टिक चाहिन्छ र यसले बीसौँ शताब्दीमा जीवनमा क्रान्ति ल्याइदिएकोमा कुनै शङ्का छैन।

प्लास्टिकबिना रेकर्ड गरिएका सङ्गीत र सिनेमाहरू सम्भव हुँदैनथे।

आधुनिक औषधि पनि प्लास्टिक पूर्ण रूपमा निर्भर छ- रक्त सङ्कलन गरिने झोलाहरू, पाइपहरू र सुईहरू।

सोच्नुहोस् त- त्यसैगरी कार र विमानका पार्टपुर्जाहरू- सबै प्लास्टिकमा आधारित छन् जसले हामीलाई संसारको यात्रा गर्न सम्भव बनाइदिएका छन्।

र कम्प्युटर, फोन र सबै प्रकारका इन्टरनेट प्रविधि पनि त प्लास्टिकमा आधारित छन्।

र तपाईँ सम्भवत: यो समाचार पनि प्लास्टिककै कारण पढ्न पाइरहनुभएको छ।

प्लास्टिक प्रदूषण एउटा प्रमुख वातावरण प्रदूषण बनेको छ तर यो बहसमा धेरैजसो यसको कार्बन डाइअक्साइसँगको सम्बन्धलाई भने उपेक्षा गर्ने गरिएको छ।

अहिले प्लास्टिक बनाउने भनेको खनिज इन्धन बालेर कार्बन डाइअक्साइड उत्सर्जन गर्नु हो भन्ने बुझिन्छ, जुन हरितगृह ग्यास हो।

त्यसले जलवायु परिवर्तनमा सघाउ पुर्‍य... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ाइरहेको छ।

तर कार्बन डाइअक्साइड उत्सर्जन नगरिकनै हामीले प्लास्टिकका म्याट्रेस, फोम इन्सुलेसन, प्लास्टिकका काँटाचम्चा वा पुन: प्रयोग गर्न मिल्ने भाँडाकुँडा बनायौँ भने अथवा वायुमण्डलबाट त्यसलाई सोसेर निकाल्न सक्यौँ भने नि?

नयाँ प्रविधिहरूले कार्बन डाइअक्साइड उत्सर्जनलाई प्लास्टिकमा परिवर्तन गर्नेतर्फ प्रगति देखाएका छन्।

त्यसो गर्न सके पृथ्वीको वायुमण्डलमा परेको हरितगृह ग्यासको प्रभाव कम गर्न सकिन्थ्यो। तर कसरी हुन सक्छ त्यो?

त्यसो गर्न सकिने वैज्ञानिक उपाय हेरौँ है त।

कार्बन डाइअक्साइडबाट नाइलन

प्लास्टिकहरू टिकाउ, र जतापनि प्रयोग गर्न मिल्ने किसिमका छन्

प्लास्टिकहरू प्रयोगशालामा उत्पादन गरिने पोलिमरहरू हुन्, लामो लामो मालाजस्ता तत्वहरू एकअर्कासँग जोडेर राखिएका।

यूके सेन्टर फर कार्बन डाइअक्साइ युटिलाइजेशन (सीडीयूयूके) मा अनुसन्धानकर्ताहरूले कार्बन डाइअक्साइडबाट पोलीअक्रीलमाइड तत्वले बन्ने नाइलन बनाउने तरिका पत्ता लगाएको बताएका छन्।

सीडीयूयूकेका निर्देशक तथा शेफिल्ड विश्वविद्यालयमा केमिकल इन्जिनियरिङ तथा केमिस्ट्रीका प्राध्यापक डा. पीटर स्टाइरिङ भन्छन्: "कार्बन डाइअक्साइडबाट नाइलन बनाउने भन्ने कुरा पागलपन जस्तो लाग्छ तर हामीले त्यो सम्भव बनाएका छौँ।"

उनी भन्छन्: "खनिज इन्धनलाई कच्चा पदार्थका रूपमा प्रयोग गर्नुको बदला रासायनिक प्रक्रियाबाट कार्बन डाइअक्साइड निकालेर प्रयोग गर्न सकिन्छ। यसले पेट्रोकेमिकल क्षेत्रमा क्रान्ति ल्याइदिनेछ।"

त्यस्ता काममा प्रयोग भइरहेको कार्बन डाइअक्साइड उत्सर्जनबाट लिइएको होइन--रासायनिक प्रक्रियाबाट निकालिएको हो।

तर अनुसन्धानकर्ताहरूको लक्ष्य फ्याक्ट्रीहरूले उत्सर्जन गर्ने कार्बन डाइअक्साइड प्रयोग गर्ने भन्ने रहेको छ।

ग्यासमाथि ओछ्यान?

वैज्ञानिकहरूले आंशिक रूपमा कार्बन डाइअक्साइड प्रयोग गरेर गद्दा उत्पादन गरेका छन्

कार्बन डाइअक्साइडबाट प्लास्टिक बनाउन वैज्ञानिकहरूले जटिल उत्प्रेरक प्रयोग गर्नुपर्छ, उत्प्रेरकले आफू समाप्त नभइकन रासायनिक प्रतिक्रियालाई तीव्र बनाइदिन्छ।

जर्मनीस्थित पेट्रोकेमिकल समूह कोभेस्ट्रोमा अनुसन्धानकर्ताहरूले २० प्रतिसत कार्बन डाइअक्साइड प्रयुक्त भएको कार्ड्योन ब्रान्ड नाममा गद्दा उत्पादन गरेका छन्।

उनीहरूले एउटा उत्प्रेरक पत्ता लगाएका छन् जसले कार्बन डाइअक्साइड र अन्य तत्वहरूबीच रासायनिक प्रतिक्रिया गराउँछन्।

जसबाट पोलीयुरेथेन...


खरिदको बोलपत्र आह्वान गर्न नसकेका वा बजेट निकासा गर्ने जस्ता व्यवस्थापकीय काममा अल्झिएका कारण स्थानीय तहले समयमा औषधि खरिद गर्न नसकेपछि बिरामीहरु मर्कामा परेको बताउँछन्।

नेपालगञ्ज नगरपालिकामा निःशुल्क रुपमा वितरण गरिने कतिपय औषधिको अभाव हुन थालेपछि नगरपालिकाले औषधि खरिदको लागि भर्खरै बोलपत्र आह्वान गरिएको बताएको छ।

स्वास्थ्य मन्त्रालयबाट अधिकार प्रत्यायोजन भइसकेको र औषधि खरिद गर्ने बजेट समेत प्राप्त भए पनि शुरुमा व्यवस्थापनकै काममा अल्झिन पुगेको नगरपालिकाका अधिकारीहरु बताउँछन्।

समस्या

सो नगरपालिकाकी उपप्रमुख उमा मगरले भनिन्, "सामान्य झाडापखालाको औषधिको पनि अभाव भएको अवस्था छ। त्यस्तै आइरन चक्की, सुत्केरीले पाउनुपर्ने नियमित औषधिको अभाव छ।"

नेपालगञ्ज जस्तै देशका कतिपय गाउँपालिका र नगरपालिकामा यस्तै समस्या देखिएको बताइएको छ।

कतिपय स्थानमा गाउँ सभा, र नगर सभाको बैठक बस्न नसक्दा बजेट निकासा हुन सकेको छैन भने कतै खरिद प्रक्रियामा ढिलाइ हुन पुगेको बताइएको छ।

स्वास्थ्य मन्त्रालयले औषधि खरिद गर्न स्थानको आवश्यकता हेरेर ९ देखि २० लाख रुपैयाँसम्मको बजेट पठाएको जनाएको छ।

समाधान

मन्त... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्रालयको प्राथमिक स्वास्थ्य पुनर्जागरण महाशाखाका निर्देशक भोगेन्द्र डोटेलले भने, "स्थानीय तहसँग समन्वय गरेर खरिद प्रक्रियालाई चाँडो भन्दा चाँडो टुङ्ग्याउन जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालयलाई पनि भनेका छौँ।"

कतिपय स्थानमा भने नगरपालिका गाँउपालिका वा जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय कसले औषधि खरिद गर्ने भन्ने विषयमा अन्योल हुँदा पनि समस्या भएको देखिन्छ।

रोल्पा जिल्ला अस्पतालका मेडिकल अधिकृत अनिल केसीले भने, "खरिद प्रक्रियामा जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालयको वा गाँउ तथा नगरपालिकको भूमिकामा अन्योल छ। हाम्रो बुझाइ के हो भने जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयबाटै निःशुल्क औषधि वितरण गरिनुपर्छ।"

स्वास्थ्य मन्त्रालयका अधिकारीहरुले तत्काल औषधिको समस्या हुन नदिन केन्द्रले पनि औषधि किन्न लागेको बताएका छन्।

सरकारले विभिन्न १०८ प्रकारका ७० वटा औषधि बिरामीलाई निःशुल्क वितरण गर्दै आएको छ।


खर्च गर्नका लागि यथेष्ट पैसा भएका देशहरूले सैन्य क्षमतामा अगाडि बढ्न प्रविधिको प्रयोग गर्ने गरेका छन्।

डक्ट टेप लिनुहोस्। यो अमेरिकाको इलिनोयस्थित हातहतियार बनाउने एउटा कारखानाकी कामदारको सुझावको परिणाम हो।

भेस्टा स्टाउड्टका छोराहरू द्वितीय विश्वयुद्धका बेला अमेरिकी नवसेनामा कार्यरत थिए। पातलो टेपले उनीहरूको लुगा भिज्ने पीरले उनले पानीले नभिज्ने टेप बनाइन्।

उनले आफ्ना सुपरभाइजरहरूको साथ पाइनन्, तर राष्ट्रपतिलाई पत्र लेखेपछि उनी सफल भइन्। राष्ट्रपतिले उनको परिकल्पनालाई वास्तविकतामा बदल्न निर्देशन दिए।

यदि सैन्य आवश्यकताले हामीलाई राम्रो टेप दिन सक्छ भने यसले अरू के गर्न सक्छ?

सन् २०१४ मा तत्कालीन राष्ट्रपति अमेरिकी बाराक ओबामाले पत्रकारहरूलाई भनेः "खासमा हामीले आइरनम्यान बनाउन लागेको घोषणा गर्न म यहाँ उपस्थित भएको हुँ।"

उनको कुरा सुनेर त्यहाँ हाँसो गुन्जियो।

तर राष्ट्रपति ओबामा गम्भीर थिएः ट्याक्टिकल एसल्ट लाइट अपरेटर सुट अर्थात् टेलोस भनिने एउटा रक्षात्मक पोशाक बनाउने योजनामाथि अमेरिकी सेनाले काम थालिसकेको थियो।

भिडिओ गेमजस्तै लाग्ने एउटा प्रवर्द्धनात्मक भिडिओमा त्यो पोशाक... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

लगाएका व्यक्ति शत्रुको एउटा जेलमाथि धावा बोल्दै गरेको र उनीमाथि चलाइएका गोली फर्कने गरेको देखियो।

आइरनम्यान बनेन। पाँच वर्ष भयो, त्यो प्रयास सकियो।

तर पोशाकका निर्माताहरू त्यसमा प्रयोग भएका सामग्री अन्यत्र पनि काम लाग्न सक्ने विश्वास गर्छन्।

सेनाहरूले क्षमता सुदृढीकरणका लागि खोजी गरिरहेका केही विश्वासलाग्दा प्रविधिमध्ये 'एक्सोस्क्लेटन' एउटा हो।

सुदृढीकरण गर्ने कुरा नयाँ होइन। प्राचीन समयदेखि नै अस्त्र, उपकरण तथा प्रशिक्षणको दिशामा प्रगतिहरू हासिल गर्दै सैन्य क्षमता सुदृढ गरिएको पाइन्छ।

तर वर्तमान समयमा सैन्य सुदृढीकरणको अर्थ प्रत्येक सैनिकलाई राम्रा बन्दुक उपलब्ध गराउनुभन्दा धेरै बढी कुरा हुन्छ।

त्यसको अर्थ प्रत्येक सैनिकको अवस्थामा परिवर्तन ल्याउनु भन्ने हुन्छ।

म्यान्मार कू: आङ सान सू ची र बर्मेली सेनाको बद्लिँदो सम्बन्ध

सन् २०१७ मा रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले मानव जातिले चाँडै "परमाणु बमभन्दा पनि नराम्रो कुराको विकास गर्न सक्ने" चेतावनी दिएका थिए।

गत वर्ष अमेरिकी न्याश्नल इन्टेलिजेन्सका पूर्वनिर्देशक जोन र्‍याटक्लिफले त्योभन्दा पनि अगाडि बढेर चीनमाथि कडा आरोप लगाए।

"जैविक रूपमा सुदृढ क्षमता सहितका सेनाको विकास गर्ने आशामा चीनले पिपुल्स लिबरेशन आर्मीका सदस्यहरूमाथि मानव परीक्षण पनि गरेको छ। शक्ति आर्जन गर्ने चाहना सामु बेइजिङ्गका लागि कुनै नैतिक सीमाहरू छैनन्," द वाल स्ट्रीट जर्नलमा उनले लेखेका थिए।

चीनले त्यसलाई "झूटा कुराहरूको सङ्ग्रह" को सङ्ज्ञा दियो।

महत्त्वाकाङ्क्षा र वास्तविकता

रोलक्रमभित्र एक सुपर सैनिक खोज्नु सेनाहरूका लागि एउटा कष्टकर परिदृश्य हुन सक्छ। एउटा यस्तो सैनिकको परिकल्पना गर्नुहोस् जसले पीडाहरू खेप्न सक्छ। अति चिसोमा उसलाई केही हुँदैन, उसलाई निद्रा चाहिँदैन।

तर आइरनम्यान बनाउने अमेरिकी प्रयासहरू जस्तै प्रविधिको सीमितताले त्यस्तो महत्त्वाकाङ्क्षालाई पूरा हुन दिँदैन।

जीनमा सम्पादन गर्ने, एक्सोस्क्लेटन र मानव-यन्त्र बीचको सहकार्य जस्ता प्रविधिको चीनले "सक्रियतापूर्वक खोजी" गरिरहेको दाबी सन् २०१९ मा दुई  अमेरिकी प्राज्ञहरूको एउटा प्रतिवेदनमा गरिएको थियो।

मुख्यतया चिनियाँ सैन्य रणनीतिकारहरूका टिप्पणीमा आधारित भई त्यो प्रतिवेदन तयार पारिएको थियो।

सन् २०१८ मा चिनियाँ वैज्ञानिक ख जिएन्क्वेले संसारमा पहिलोचोटि जिन सम्पादन गरेर बच्चा विकसित गरेको घोषणा गरे।

हङ्‌कङमा...


खर्चबन्दीका बेला खाना आपूर्ति गर्ने सङ्घीय कर्मचारी क्रियाशील नभएको भन्दै ट्रम्पले ह्वाइट हाउसमा तीन सय बर्गर मगाएका थिए

ट्रम्पलाई अब उनको कोलेस्टेरोलको स्तर घटाउन थप मात्राको औषधि दिइनेछ।

गत साता गरिएका जाँचमा उनको तौल ११० किलो रहेको पाइयो। एक वर्षअघि उनी करिब १०८ किलोका थिए।

उनको उचाइ ६ फीट ३ इन्च रहेको छ।

अन्य चिकित्सकहरूले उनको बडी मास इन्डेक्स 'बीएमआई' भनिने तौल र उचाइको अनुपातसम्बन्धी सूचक ३० नाघेको हुनाले उनी चिकित्सकीय भाषामा 'मोटो' भएको जनाएका छन्।

राष्ट्रपति ट्रम्पले मेक्सिको र अमेरिकाको सीमामा पर्खाल बनाउन राष्ट्रिय सङ्कटकाल घोषणा गर्न लागेको अधिकारीहरूले जानकारी दिएको केही मिनेटमा उनको स्वास्थ्यसम्बन्धी जानकारी दिइएको थियो।

के खान मन पराउँछन् ट्रम्प?

राष्ट्रपति ट्रम्पलाई सामान्य किसिमको मुटुरोग छ र उनलाई करिब पाँच किलो जति तौल घटाउन भनिएको थियो।

उनलाई फास्ट फुड भनिने बर्गरजस्ता खानेकुरा तथा डाइट सोडा मन पर्ने बताइन्छ।

खर्चबन्दीका बेला खाना आपूर्ति गर्ने सङ्घीय कर्मचारी क्रियाशील नभएको भन्दै ट्रम्पले ह्वाइट हाउसमा तीन सय बर्गर, पिज्जा तथा फ्राइज मगाएका थिए।

तिनको ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

पैसाले आफैँले तिरेको पनि उनले बताएका थिए।

स्वास्थ्यस्थितिलाई लिएर उनले विगतमा निकै प्रश्न पनि बेहोरे। उनले कहिले पनि रक्सी नपिएको बताइन्छ।

साथै, उनी धूमपान पनि गर्दैनन्।

विवाद

चुनावी अभियानका बेला उनले एउटा पत्र देखाउँदै आफू राष्ट्रपति पदमा निर्वाचित हुने "हालसम्मकै सबभन्दा स्वस्थ व्यक्ति" हुने दाबी गरेका थिए। सो पत्रमा हस्ताक्षर गर्ने चिकित्सकले पछि उक्त पत्र ट्रम्प स्वयम्‌ले लेखेको बताएका थिए।

गत वर्ष ती डाक्टर रोनी ज्याक्सनले राष्ट्रपतिको जीन असाध्यै बलियो भएको र उनले राति चार वा पाँच घण्टामात्रै सुत्ने गरेको तथ्यले चिन्ता नजन्माउने बताएका थिए।

पछिल्लो वार्षिक स्वास्थ्पपरीक्षणपछि डाक्टर कोन्लेले उनमा कुनै गम्भीर स्वास्थ्य समस्या नरहेको बताए।

उनको नाक, कान, आँखा, मुख, दाँत, गिजा, मुटु, फोक्सो, छाला, पेट तथा न्युरोलोजी प्रणालीमा कुनै गम्भीर समस्या नपाइएको जाँचपछिको टिपोटमा उल्लेख छ।

उक्त विवरणअनुसार उनले लिँदै आएको कोलेस्टोरल नियन्त्रण गर्ने औषधि रोसुभ्यास्ट्याटिनको मात्रा चाहिँ १० एमजीबाट ४० एमजी पुर्‍याइएको छ।


खशोग्गी र वाणिज्य दूतावासभित्र उनले भेटेका मानिसहरूबीच भएको झगडाले मृत्युको घटना निम्त्याएको साउदी सरकारी सञ्चारमाध्यमले जनाएको छ।

अक्टोबर २ मा साउदी वाणिज्य दूतावास गएदेखि पत्रकार खशोग्गी बेपत्ता भएका थिए।

खशोग्गीको मृत्यु भएको पुष्टि भएसँगै एकजना उच्च गुप्तचर अधिकारी अहमद अल-असिरी र राजपरिवारका एकजना वरिष्ठ सल्लाहकार साउद अल-कतानीलाई बर्खास्त गरिएको छ।

गिरफ्तार

त्यस्तै १८ जनालाई गिरफ्तार गरिएको सरकारी सञ्चारमाध्यमले उल्लेख गरेको छ।

साउदी राजा सलमानले टर्कीका राष्ट्रपति रेजेप तय्यीप एर्दोआनसँग घटनाबारे टेलिफोन वार्ता गरेपछि साउदी सरकारी सञ्चारमाध्यममा खशोग्गीको मृत्युबारे समाचार आएको हो।

राजा सलमानले देशको गुप्तचर निकायको पुनर्संरचनाका लागि सुझाव दिन भन्दै राजकुमार मोहम्मद बिन सलमानको संयोजकत्वमा एउटा मन्त्रालयस्तरीय समिति गठन गर्न आदेश समेत दिएका छन्।

यसअघि खशोग्गी वाणिज्य दूतावासभित्रै मारिएको भन्ने टर्कीको दावी रियादले अस्वीकार गर्दै आएको थियो।

पत्रकार बेपत्ता प्रकरणबारे सत्यतथ्य बाहिर ल्याउन रियादले आफ्ना निकट साझेदार मुलुकबाटै चर्को दबाब झेल्दै आएको थियो।

ब्रिटेन, फ्र... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ान्ससहित कतिपय मुलुकले रियादमा हुने एउटा लगानी सम्मेलन सोही प्रकरणलाई लिएर बहिष्कार गर्ने बताइसकेका छन्।

प्रमाण

हालै अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले खशोग्गीको हत्या साउदी अरेबियाले गराएको पुष्टि भए उसलाई 'दण्डित गर्ने' बताएका थिए।

अंकाराले खशोग्गीलाई वाणिज्य दूतावासभित्रै मारिएको कुराको आफूसँग श्रव्य र दृश्य प्रमाण रहेको बताउँदै आएको छ।

यद्यपि उसले भन्ने गरेका प्रमाण अहिलेसम्म सार्वजनिक गरेको छैन।

कतिपयले ठूलो शक्तिको अभ्यास गर्दै आएका साउदी राजकुमार मोहम्मदकै निर्देशनमा खशोग्गीको हत्या गरिएको आरोप लगाउँदै आएका छन्।

खशोग्गी खासगरी राजकुमार मोहम्मदका कतिपय नीतिका कटु आलोचक रहिआएका थिए।


खसालिएको ड्रोनको अवशेष

बिहीवार खसालिएको एउटा अमेरिकी ड्रोनको जवाफमा तीनवटा विभिन्न ठाउँमा हमलाको योजना बनाइएको थियो।

तर १५० जना मानिस मारिने थाहा भएपछि आफूले हमला रोक्ने निर्णय गरेको ट्रम्पको भनाइ छ।

इरानले उक्त ड्रोन आफ्नो आकाशमा आएकाले खसालिएको बताए पनि अमेरिकाले  ड्रोन अन्तर्राष्ट्रिय आकाशमै रहेको बेला खसालिएको आरोप लगाएको छ।

तनाव

अमेरिका र इरानबीच तनाव चलिरहँदा यो घटना भएको हो। यस्तो घटनाक्रमबारे सबैभन्दा पहिले न्यूयोर्क टाइम्सले समाचार प्रकाशित गरेको थियो।

उक्त अखबारले राष्ट्रपति कार्यालय ह्वाइट हाउसका वरिष्ठ अधिकारीहरूलाई उद्धृत गर्दै इरानका केही ठाउँलाई निशाना बनाउने योजना बारे उल्लेख गरेको थियो।

न्यूयोर्क टाइम्सका अनुसार बिहीवार साँझ सात बजेसम्म पनि अमेरिकी सेना र कूटनीतिज्ञहरू इरानका राडार र क्षेप्यास्त्र ब्याट्रीहरू भएका स्थानमा आक्रमण गरिने अपेक्षामा थिए।

शुक्रवार प्रतिक्रिया जनाउँदै ट्रम्पले भने आफू कुनै पनि किसिमको हतारमा नरहेको बताएका छन्।

"हाम्रो सेना अझ बलियो, नयाँ र विश्वको सबैभन्दा उत्कृष्ट फौजको रूपमा अगाडी बढ्न तयारी अवस्थामा छ," उनले थपे।

न्यूयोर्क ट... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ाइम्सले के लेख्यो?

न्यूयोर्क टाइम्सले सो योजनाबारे बिहीवार राति समाचार प्रकाशित गरेपछि अन्य अमेरिकी पत्रिकाहरूले पनि आफैँले तथ्य सङ्कलन गरेर त्यही कुरा लेखे।

न्यूयोर्क टाइम्सले लेखेको छ, "हवाइजहाजहरू उडिरहेका थिए, जहाजहरू आवश्यक स्थानमा थिए तर पछाडि हट्ने आदेश आएकाले कुनै क्षेप्यास्त्र प्रहार भएन।"

इरानले खसालेको ड्रोनको तस्बिर अमेरिकी सेनाले सार्वजनिक गरेको छ

सो हमला इरानी नागरिकहरूलाई क्षति नपुगोस् भनेर शुक्रवार बिहानै गर्ने योजना गरिएको थियो।

सो हमला फेरि हुने वा नहुने कुरा स्पष्ट छैन। ह्वाइट हाउस र रक्षा मन्त्रालय रहेको पेन्टागनले समाचारमाथि कुनै प्रतिक्रिया दिएका छैनन्।

ड्रोनलाई के भयो?

स्ट्रेइट अफ होर्मुजमाथिको अन्तर्राष्ट्रिय आकाशमा रहेको अमेरिकी सेनाको एउटा ड्रोनलाई इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्डस् कोर (आइआरजिसी) ले बिहीवार सबेरै खसालेको हो।

मानवरहित उक्त ड्रोन विमान आफ्नो हवाई क्षेत्रमा आएकाले खसालिएको इरानको भनाइ छ।

उसले सो ड्रोनका टुक्रा आफ्नो समुद्री क्षेत्रबाट बटुलेको पनि बताएको छ।

इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्का सचिवले बुधवार तेहरानले आफ्नो आकाशमा बिना अनुमति उडान हुन नदिने बताएका छन्।

सोमवार अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयले इरानी सुरक्षाबलले 'उत्तेजक व्यवहार' देखाएको भन्दै थप एक हजार अमेरिकी सेना त्यसतर्फ खटाउने बताएको थियो।

अमेरिकाले बिहीवारै अमेरिकी वायुसेवाहरूलाई इरानी आकाशको नजिकै जहाज नउडाउन आकस्मिक निर्देशन दिएको छ।

ट्रम्पले के भने?

राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानले भयङ्कर गल्ती गरेको तर त्यो अन्जानमा भएको हुनसक्ने टिप्पणी गरेका छन्।

ड्रोन खसाल्ने काम 'सायद केन्द्रीय आदेश बिना कोही मूर्खले गरेको हुन सक्ने' उनको भनाइ थियो।

तर उनले त्यो काम ठूलो गल्ती भएको दोहोर्‍याएका छन्। ट्रम्पले उक्त ड्रोन अन्तर्राष्ट्रिय जल क्षेत्रमा रहेको दोहोर्‍याएका छन्।

ट्रम्पले भने, "यो केवल शब्द मात्र होइन यसबारे पूरै वैज्ञानिक दस्तावेज हामीसँग छ।"

इरानी ड्रोन आक्रमणको भिडिओ फुटेजबाट निकालिएको तस्बिर

हवाई प्रतिबन्ध

अमेरिकाले आफ्नो देशमा दर्ता भएका सबै विमानहरूलाई खाडी र आसपासका समुद्रमाथिका इरान नियन्त्रित हवाई आकाश प्रयोग गर्न प्रतिबन्ध लगाएको छ।

अमेरिकी सङ्घीय उड्डयन प्रशासनले त्यस क्षेत्रमा विमानहरू पहिचानको जोखिम हुन सक्ने भन्दै सचेत गराएको हो।

बिहीवार इरानले खसालेको ड्रोनको आकार समेत...


खाडी क्षेत्रमा पानीजहाज हिँड्ने सामुद्रिक मार्गको विषयमा इरानसँग अमेरिकाको तनाव चुलिएको बेला अमेरिकाले सामरिक अर्थ राख्ने यो कदम चाल्न लागेको हो।

राजा सलमानले "क्षेत्रीय सुरक्षा र स्थायित्वका लागि" अमेरिकी सेना परिचालन गर्ने विषयलाई स्वीकृति दिइसकेको पुष्टि साउदी अरबले गरेको छ।

इराक युद्धपछि साउदी अरबले सन् २००३ यता अमेरिकी सेना आफ्नो देशमा राखेको छैन।

इराकले कुवेतमा आक्रमण गरेपछि सन् १९९१ मा साउदी अरबमा अमेरिकी सेना बस्न थालेका थिए।

बीबीसीका उत्तर अमेरिका संवाददाता पिटर बोसका अनुसार अमेरिकाले पाँच सय सैनिकसहित प्याट्रिअट एअर डिफेन्स मिसाइल ब्याटरीहरू प्रिन्स सुल्तान बेसमा रहने बुझिएको छ।

अमेरिकाले एफ-२२ लडाकु विमानहरू पनि पठाउनेछ।

यूएस सेन्ट्रल कमान्डले प्रकाशित गरेको एउटा विज्ञप्तिमा सैन्य शक्तिको परिचालनले अनपेक्षित रूपमा सिर्जित खतराबाट सो क्षेत्रमा अमेरिकी सेना र स्वार्थको रक्षा गर्न थप बल पुग्ने उल्लेख छ।

पहिला के भएको थियो?

अमेरिकाले सन् २०१५ मा इरानसँग भएको आणविक सम्झौताबाट आफू छुट्टिएको घोषणा गरेपछि दुई देशबीच तनाव बढ्न थालेको हो।

त्यतिबेलादेखि नै अमेरिकाले इरानविर... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ुद्ध पुन: प्रतिबन्ध लगाएको छ।

गत महिना आफ्नो सीमामा अनधिकृत प्रवेश गरेको भन्दै इरानले स्ट्रेट अफ होर्मुजको सामुद्रिक मार्गमा एउटा अमेरिकी ड्रोन खसालिदिएको थियो। तर अमेरिकाले सो ड्रोन समुद्रमाथि अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा भएको दाबी गरेको छ।

अमेरिकाले आइतवारदेखि इरानी सेनाको नियन्त्रणमा रहेको पानामाको एउटा ट्याङ्कर र त्यसको चालकदलका १२ सदस्य मुक्त गर्न इरानलाई आह्वान गरेको छ।

गस्तीका क्रममा उक्त तेलवाहक ट्याङ्करलाई इरानको रेभ्युलूशनरी गार्ड्सले तस्करीमा संलग्न भएको आशङ्कामा नियन्त्रणमा लिइएको बताएको छ।

बिहीवार अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले अमेरिकी सेनाको पानीजहाजनजिकै आएको एउटा इरानी ड्रोन नष्ट पारिएको दाबी गरेका थिए। तर इरानले त्यसको खण्डन गरेको छ।

Iran releases video which it claims show its drone still flying

इरानले यूकेको झण्डा अङ्कित एउटा तेलवाहक ट्याङ्कर शुक्रवार आफ्नो नियन्त्रणमा लिएको छ। सो ट्याङ्करले नियम उल्लङ्घन गरेको तेहरानको आरोप छ।

यूकेका विदेशमन्त्री जेरमी हन्टले उक्त ट्याङ्करलाई तत्काल नछोडिए इरानले गम्भीर परिणाम भोग्नुपर्ने चेतावनी दिएका छन्।

गत मे र जुन महिनामा ओमानको खाडीमा दुईवटा तेल ट्याङ्करमा भएको आक्रमणमा पनि इरान संलग्न भएको अमेरिकाको आरोप छ। तर इरानले त्यसको खण्डन गर्दै आएको छ।

अमेरिका-इरान सम्बन्ध किन तीतो?


खाडीमा ज्यान गुमाएका श्रमिकको शवको फाइल तस्बिर

उनलाई वैदेशिक रोजगारमा रहेका श्रीमान् ५० वर्षीय समरबहादुर सुनार चाँडै काममा फर्कनेछन् जस्तो लागेको थियो।

तर चैत २३ गते उनको निधनको खबर आयो।

"अन्तिम पटक मुख पनि हेर्न पाइँन," बीबीसीसँग फोनमा कुराकानी गर्दै गरेकी उनको गला अवरुद्ध भयो।

अनि, उनले कान्छा छोरा २६ वर्षीय मनोजलाई फोन थमाइन्।

समरबहादुर विदेशमा मृत्यु भएका कैयौँ त्यस्ता नेपाली नागरिकमध्ये पर्छन् जसका आफन्तले कोरोनाभाइरस महामारीका कारण अन्तिम संस्कार समेत आफ्नो देशमा गर्न पाएनन्।

समरबहादुरको मृत्युको कारण कोभिड-१९ होइन तर हवाई उडान प्रतिबन्ध एवम् लकडाउनका कारण उनको शव नेपाल ल्याउन नसकिएको परिवारले बताएको छ।

कान्छा छोरा मनोजले सामाजिक अपहेलनाको डरले पनि आफ्ना पिताको शव नेपाल नल्याइएको बताए।

शव ल्याउन समस्या हुने र महिनौँ लगाएर ल्याए पनि "समाजलाई बुझाउन नसकिने" देखेर पिताको अन्तिम संस्कार यूएईमै गर्ने अनुमति दिएको उनी बताउँछन्।

परिवारको सहमति पाएपछि नेपाल सरकारले समरबहादुरको अन्तिम संस्कार यूएईको दुबईमै गर्न अनुमति दियो।

उनका माइला छोरा दुबईमै वैदेशिक रोजगारीमा रहेकाले उ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

नैले समरबहादुरको अन्तिम संस्कार गरे।

विदेशमै दाहसंस्कार

मृत्युपछि आफ्नै धार्मिक विधि अनुसार आफन्तले अन्तिम संस्कार गर्ने चलन छ।

तर कोरोनाभाइरस महामारी सुरु भएयता कैयौँ नेपाली नागरिकका परिवारले मृत्यु भएका आफन्तको अन्तिम संस्कार गर्न समेत पाएका छैनन्।

'त्यस्तो क्षण निकै नै पीडादायी र व्यक्त गर्नै नसकिने' हुने विदेशमा आफन्त बितेर उतै दाहसंस्कार गर्नुपरेका परिवारका सदस्यहरूले बीबीसीलाई बताएका छन्।

थप पीडा हुने भन्दै बीबीसीसँग कुराकानी गरेका समरबहादुरका परिवारबाहेक अन्य त्यस्तै तीन परिवारका आफन्तहरूले परिचय सार्वजनिक नगरिदिन आग्रह गरेका थिए।

वैदेशिक रोगजार बोर्डका अनुसार गत चैत ११ गते (नेपालमा पहिलो लकडाउन सुरु भएको मिति) यता साउन मसान्तसम्म वैदेशिक रोजगारीमा रहेका ५३१ जना नेपालीको मृत्यु भएको छ।

नेपालमा कोभिड-१९ बाट मृत्यु भएका व्यक्तिको अन्तिम संस्कार गरिँदै

त्यसमध्ये परिवारको सहमतिमा १७६ जनाको सम्बन्धित देशमै दाहसंस्कार गरिएको छ।

बोर्डका कार्यकारी निर्देशक राजनप्रसाद श्रेष्ठका अनुसार २५८ जनाको शव नेपालमा ल्याइएको छ भने ९७ जनाको शव विदेशमै छ।

बोर्डको तथ्याङ्कमा मृतकमध्ये २७ जनाको कोभिड-१९ का कारण निधन भएको हो।

सामाजिक अपहेलनाको डर

मनोज सुनारका अनुसार तीनवटा कारणले गर्दा उनीहरूले आफ्ना बाबुको अन्तिम पटक "मुख हेर्ने" अवसरलाई त्याग्नु पर्‍यो।

पहिलो कारण हवाई सेवा बन्द हुनु र लकडाउनु लाग्नु हो।

दोस्रो चाहिँ शव आउन लामै समय लाग्ने र "एकपटक पीडा कम भइसकेपछि पुन: सोही पीडा बल्झने डर" हो।

मनोजले भने, "अहिले एउटा पीडा भइरहेको छ, केही समयपछि अलिअलि भए पनि कम हुन्छ। फेरि महिनौँपछि आँखा अगाडि बुबालाई देख्दा झन् अर्को पीडा थपिन्छ भन्ने भयो। आमाको स्वास्थ्यलाई पनि हेर्नुपर्‍यो।"

"अब बुबा गइसक्नु भयो, आमालाई 'डबल ब्रेक डाउन' हुन त दिनु भएन नि!"

फाइल तस्बिर

मनोजका भनाइमा विदेशमा बितेका पिताको शव नेपाल नल्याउने निर्णय गर्नुको अर्को कारण भनेको "समाजको डर" हो।

"ठूलोबुबाको स्वास्थ्य क्षेत्रकै भएकाले हामीले सरसल्लाह गर्‍यौँ। यस्तो महामारीको बेला नल्याउँदा नै उपयुक्त हुन्छ भन्ने कुरा भयो," मनोजले भने।

"उहाँलाई कोभिड-१९ भएको त होइन तर जनमानसमा कुरा बुझाउन अप्ठेरो हुन्छ भनेर शव नल्याउने भन्ने निर्णय गर्‍यौँ।"

दाहसंस्कारको प्रक्रिया

बोर्डका कार्यकारी निर्देशक श्रेष्ठका अनुसार विदेशमा मृत्यु भएका...


खाडीमा ज्यान गुमाएका श्रमिकको शवको फाइल तस्बिर

वैदेशिक रोजगारीमा रहेका केसी वैशाख २० गते होटलको पौडी पोखरीमा डुबेको अवस्थामा मृत भेटिएका थिए।

उनको शव नेपाल ल्याउन 'लामो प्रयास असफल भएपछि' उनका परिवार उतै अन्तिम संस्कारका लागि सहमति दिन बाध्य भएको बताएका छन्।

लकडाउनका कारण अन्तर्राष्ट्रिय उडान रोकिएको र खुलेपछि पनि लामो समयसम्म कुर्नुपर्ने अवस्था भएको हुँदा त्यस्तो निर्णय गर्नुपरेको उनीहरूले बताएका छन्।

काका कमल लम्सालले भने, ''एकातिर मृत्यु र अर्कोतिर शव ल्याउने मितिमा अन्योल देखिएकाले परिवारमा उत्पन्न दोहोरो पीडाका कारण उतै विधिपूर्वक अन्त्येष्‍टि गर्न अनुमति दिएका हौँ।''

२३८ शव विदेशमा

अविवाहित रहेका केसीलाई कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण देखिएपछि अन्य कामदारसहित क्वारन्टीनका लागि होटलमा राखिएको बहाराइनस्थित नेपाली राजदूतावासले जनाएको छ।

राजदूतावासले अन्तर्राष्ट्रिय प्रचलन अनुसार स्वास्थ्य सुरक्षाका दृष्टिकोणले शव नेपाल लैजान नमिल्ने बताउँदै बहराइनमै अन्त्येष्टि गर्न पारिवारको सहमति मागेको जनाएको छ।

लकडाउनको अवधिमा विभिन्न कारणले खाडी मुलुकमा ज्यान गुमाएका नेपाली श्रमिकको सङ्ख्या २... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

३८ पुगेको छ। तीमध्ये १२ जना महिला छन्।

कतिपयको मृत्युको स्पष्ट कारण खुल्न बाँकी रहेको बताइएको छ।

वैदेशिक रोजगार बोर्डका अनुसार गन्तव्य मुलुकमै अन्त्येष्टि गर्न मृतकका पारिवारसँग सहमतिका लागि आग्रह गरिएको छ।

९० परिवारको सहमति

बोर्डका कार्यकारी निर्देशक राजनप्रसाद श्रेष्ठका अनुसार हालसम्म ९० जना मृतक कामदारका आफन्तले उतै अन्त्येष्टि गर्नका लागि सहमति दिएका छन्।

उनले भने, ''वर्तमान महामारीको बेलामा गन्तव्य मुलुकमै अन्तिम संस्कार गर्न मृतकका परिवारको सहमति आउने क्रम बढ्दो छ।"

"तर नेपालमै शव ल्याउन माग भएमा हामी प्राथमिकतामा राखेर शव ल्याउने छौँ।''

तर त्यसका लागि कति समय कुर्नुपर्छ भन्ने बारेमा अहिल्यै यकिन गर्न नसकिने श्रेष्ठले बताए।

खाडी मुलुकमा ज्यान गुमाएका केही व्यक्तिको कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमणका कारण मृत्यु भएपनि अधिकांशले मुटुसम्बन्धी रोग, दुर्घटना र आत्महत्याका कारण ज्यान गुमाएका बताइएको छ।

शव ल्याउने तयारी

बोर्डका अनुसार मलेशियामा ५२ जनाको, साउदी अरबमा ५८ जनाको, यूएईमा ५५ जनाको, कतारमा ३७ जनाको, कुवेतमा ११ जनाको, बहराइनमा सात जनाको र दक्षिण कोरियामा पाँच जनाको ज्यान गएको छ।

कार्यकारी निर्देशक श्रेष्ठले भने, ''महामारीका कारणले स्वदेश फर्कन चाहने नेपाली श्रमिकलाई विदेशबाट ल्याउँदा ती देशमा रहेका शवलाई पनि ल्याउने तयारी छ।''

अन्तर्राष्ट्रिय उडान सुरु भएपछि हप्ताको कम्तीमा एउटा र बढीमा १० वटासम्म शव ल्याउने बोर्डको भनाइ छ।

त्यसरी ल्याइने शवलाई पूर्ण सुरक्षित ढङ्गले मृतकको घरसम्मै पुर्याउने कार्ययोजना तय भएको बोर्डले बताएको छ।

सरकारी तथ्याङ्क अनुसार पछिल्लो एक दशकमा हरेक महिना औसतमा ५५ जना नेपालीको वैदेशिक गन्तव्यमा ज्यान जाने गरेको छ।

वैदेशिक रोजगारीको प्रमुख गन्तव्यका रूपमा रहेका छवटा खाडी मुलुक र मलेशियामा कामदारहरूको मृत्युका घटनाहरू बढेको बताइन्छ।

एघार सय शव ओसारेका चालक


खादिजा बेगमको स्केच

पचपन्न वर्षीया खादिजा बाङ्ग्लादेशको तटीय रक्षा बलले बचाएका ३९६ जनामध्ये पर्छिन्। उनी चढेको डुङ्गामा दुई महिनादेखि समुद्रमा अलपत्र परेको थियो।

उनका छोरा धर्मगुरु बनेर डुङ्गामा ज्यान गुमाएका मानिसको अन्तिम संस्कारको विधि फुकाइदिन्थे। त्यसैका आधारमा उनले मृतकको सङ्ख्या अनुमान गरेकी हुन्।

मानव तस्करहरूले उक्त डुङ्गालाई मलेशिया लैजान खोजेका थिए। तर कोही पनि गन्तव्यसम्म पुग्न पाएन।

खादिजा म्यान्मारमा हिंसा चर्किएपछि आफ्नो घर छाडेर भागेकी थिइन्।

उक्त हिंसालाई संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय अनुसन्धानकर्ताहरूले 'जातीय नरसंहारको एउटा उदाहरण'  भनेका छन्।

मलेशियातर्फ मानिसहरू ओसार्न प्रयोग गरिएको डुङ्गामा शरणार्थीहरू

राति शव फालिन्थ्यो

छिमेकी बाङ्ग्लादेशले उनलाई शरण दियो। म्यान्मारबाट भागेका रोहिन्ज्या मुस्लिमहरूलाई शरण दिएपछि त्यहाँ विश्वकै सबैभन्दा ठूलो शरणार्थी शिविर बनेको छ।

बाङ्ग्लादेशको कक्स बजारमा झन्डै १० लाख रोहिन्ज्याहरू रहेका छन्।

खादिजाजस्ता त्यहाँका कतिपय मानिसहरूले मलेशियामा सुखी जीवनको सपना देखेका थिए। तर उनका हकमा त्यो एउटा डरलाग्दो सपना हुनपुग्यो।

खादिजा... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

डुङ्गामा रहेका मानव तस्करहरूले कसरी मानिसहरूको मृत्युलाई लुकाउँथे भन्ने स्मरण गर्छिन्।

उनी भन्छिन्, "उनीहरू लाश फाल्दा निस्कने पानीको आवाज नसुनियोस् भन्नका लागि डुङ्गाका दुवै इन्जिनहरू चलाउँथे।"

उनी प्राय: रातमा शव बाहिर फालिने गरेको बताउँछिन्।

"कम्तीमा १४-१५ जना महिलाहरू मरे होलान्," उनी भन्छिन्।

शरणार्थीसहित दुई महिनासम्म डुङ्गा समुद्रमा तैरिरह्यो

डर

उनी अहिले पनि आफ्नै सामुन्ने बसेकी एक महिलाले मृत्यु वरण गरेको सम्झिँदा तर्सिन्छिन्।

ती महिलाको शरीरमा पानीको मात्रा कम भएको थियो। सुरुमा उनी विचलित भइन् र बिस्तारै अनौठो व्यवहार देखाउन थालिन्।

चालकहरूले ती महिलालाई डुङ्गाको माथिल्लो छतमा लगे। खादिजा उनको त्यहीँ मृत्यु भएको बताउँछिन्।

"म अहिले पनि उनको मृत्यु सम्झेर डराउँछु। उनी मेरै अगाडि मरिन्," खादिजा भन्छिन्।

ती महिलाका चार सन्तान पनि सँगै आएका थिए।

खदिजा भन्छिन्, "मेरो छोराले तीमध्ये सबैभन्दा जेठी १६ वर्षीया छोरीलाई उनकी आमाको मृत्युबारे जानकारी दिएको थियो।"

अनाथ बालबालिका

खादिजाका पनि चार सन्तान छन्।

उनी भन्छिन्, "ती महिलाका तीन बालबालिकालाई आमालाई के भयो थाहा थिएन। उनीहरू रोइरहेका थिए। त्यो मन दुखाउने घटना थियो। उनको शवलाई तत्कालै पानीमा फालियो।"

सन् २०१७ मा उनका पति र छोरा म्यान्मारको रखाइन प्रान्तमा एउटा सैन्य कारबाहीमा मारिएपछि खादिजा घरबार र देशविहीन भएकी थिइन्।

खादिजाको छोराले अन्तिम संस्कारको विधि गर्नुपर्‍यो

उनको गाउँमा आगो लगाइयो र उनलाई आफ्ना बालबच्चाका साथमा बाङ्ग्लादेशको कक्स बजारमा पुगेर शरणार्थी शिविरमा बस्न बाध्य पारियो।

आफ्नी जेठी छोरीको विवाह गरेपछि आफ्ना बाँकी छोरा र छोरीका साथ एउटा सुखी जीवन व्यतीत गर्ने उनको रहर थियो।

उनी भन्छिन्, "हाम्रो जीवन निकै कष्टपूर्ण थियो। मैले शरणार्थी शिविरमा पनि कुनै भविष्य देखेकी छैन।"

समुद्र तरेर गरेर मलेशिया पुग्ने रोहिन्ज्या मुस्लिमहरूको सुखी जीवनको खबरले उनलाई आकर्षित गर्थ्यो।

गहना विक्री

खादिजाले आफ्ना गहना बेचिन् र ७५० डलरजति रकम मानव तस्करहरूलाई दिइन्।

फेब्रुअरीको एक रात उनलाई फोन आयो, जसको उनी प्रतिक्षामा थिइन्। "फोन गर्ने मान्छेले मलाई तेक्नाफ बस स्ट्यान्ड आउन भन्यो," उनी भन्छिन्।

उनले यसबारे कसैलाई पनि बताइनन् र एउटा सानो झोलामा कपडा राखेर बचेका गहना पनि साथमै बोकेर हिँडिन्।

"मैले मेरा साथीहरू र छिमेकीलाई उपचारका...


खाद्य सामग्रीमा विषादीको सही पहिचानका लागि खानेकुराको चरणबद्ध जाँच, भएकै विधिहरूको स्तरोन्नति र नमुनाका तुलना गर्ने क्षमतासहितका आधुनिक प्रयोगशाला आवश्यक रहेको बताइएको छ।

काठमाडौंको कालिमाटीसहित देशका सात ठाउँमा रहेका द्रूत विश्लेषण प्रयोगशालामा अहिले नेपालमा दुईवटा समूहका विषादी मात्र जाँच्न सकिन्छ। तर त्यसको नतिजा भरपर्दो नभएको विज्ञहरू बताउँछन्।

नेपाल केमिकल सोसाइटीका अध्यक्ष डा. निरञ्जन पराजुली भन्छन्: "त्यो [जाँच] पनि शङ्कास्पद छ।"

शङ्कास्पद किन?

काठमाण्डूको कालिमाटी तरकारी बजारमा विसं २०७१ देखि २०७६ जेठ १५ सम्म गरिएका ७,४४३ नमुना परीक्षणमा ६४ वटा खान अयोग्य पाइएका थिए भने ३५ वटा जाँचका लागि क्वारेन्टाइनमा पठाइएको केन्द्रीय प्रयोगशालाको तथ्याङ्क छ।

पराजुली भन्छन्: "त्यो शङ्कास्पद किन छ भने केही स्थानमा स्वतन्त्र रूपमा अध्ययन हुँदा विषादीका अवशेष तरकारीका सबैजसो नमुनामा पाइएका छन्।"

नेपालमा अहिले १७० एवम् भारतमा २३४ प्रकारका विषादी प्रयोग भइरहेका छन्।

पराजुली भन्छन्: "तर हाम्रो खाद्य विभागसँग २९ वटा विषादीको मात्र नमूना छ। तिनको पहिचान हुने अवस्थामा समेत मात्रा थाहा नहुने ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

समस्या छ।"

८५ प्रतिशततरकारीमा प्रयोग

३९६ ग्रामप्रतिहेक्टर प्रयोग

२ समूह(९ समूहका विषादीमध्ये) मात्रै जाँच सम्भव

जाँच पूर्वाधार७ द्रूत प्रयोगशाला, १ केन्द्रीय प्रयोगशाल

धेरै प्रयोग हुने काउली, सिमी र गोलभेंडाजस्ता तरकारीमा प्रयोग भइरहेको साइपर मेथिनजस्ता विषादी अहिलेको क्षमताले जाँच गर्न भ्याउँदैन।

सरकारले सेवा र जिम्मेवारीका हिसाबले जाँच गर्ने प्रयोगशालासँगै विश्वविद्यालयहरूमा समेत अध्ययन प्रयोगशाला निर्माण गरिने अवस्थामा वास्तविक अवस्था थाहा हुन सजिलो हुने विज्ञहरू बताउँछन्।

समान क्षमता आवश्यक

नेपाल र भारत दुवै विश्व व्यापार सङ्गठन डब्लुटिओका सदस्य राष्ट्र भएकाले सामान्य अवस्थामा दुवै देशका नियामक निकायबीच समझदारीले समेत विषादीको समस्यासँग जुझ्न सकिने बताइन्छ।

खाद्य प्रविधि तथा गुणस्तर नियन्त्रण विभागका पूर्वनिर्देशक डा टिकाबहादुर कार्की भन्छन्, "आपसमा सम्झौताहरू भएर खाद्य सामग्री आउने ठाउँमै स्वच्छताको प्रमाणपत्र लिएर आउने प्रणालीको विकास गर्न सकिन्छ।"

"त्यस्तो अवस्थामा हाम्रो सक्रिय छड्के जाँच नै पर्याप्त हुन्छ। तर पहिले समान क्षमताका प्रयोगशाला दुवै देशमा हुन आवश्यक छ।"

त्यस्तो समझदारी हुँदा नेपालले समेत आफूले निर्यात गर्ने खाद्यका लागि चाहिने अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा स्वीकार्य क्षमता बनाउनुपर्ने हुन्छ।

नेपालको सोही क्षमताको अभावमा स्वच्छताको प्रमाणपत्र दिन नसक्दा भारतले समयसमयमा अलैंची र अदुवाजस्ता सामग्रीका निर्यातमा समस्या सिर्जना गर्ने गरेको जानकारहरू बताउँछन्।

नेपालमा अहिले एक सरकारीसहित तीनवटा प्रयोगशाला मात्र अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा मान्यताप्राप्त छन्।

अहिले देशका सीमामा १६ वटा प्लान्ट क्वारेन्टाइनहरू मात्र छन् जसको काम रसायनिक विषादी जाँच्नु होइन।

नेपालमा आउने विषादीमध्ये ८५ प्रतिशतभन्दा बढि तरकारीमा प्रयोग हुने सरकारी तथ्याङ्क छ।

नेपालमा विषादीको समस्या के हो?

सरकार के भन्छ?

नेपाल सरकारका अधिकारीहरूले विषादीको समस्या 'भयावह नभए पनि ढुक्क भएर बस्ने अवस्था नरहेको' बताउने गरेका छन्।

अहिले नेपालमा प्रतिहेक्टर ३९६ ग्राम विषादीहरू प्रयोग भइरहेका छन्। जुन विकसित देशहरूसँगै तुलना गर्दा समेत धेरै परिमाण नभएको कृषि तथा पशुपक्षी विकास मन्त्रालयका सचिव युवकध्वज जीसी बताउँछन्।

तर नियमनको पाटो कमजोर हुँदा व्यावसायिक उत्पादन क्षेत्रमा तिनको प्रयोग निकै उच्च पाइएको अधिकारीहरू बताउँछन्।...


खानले ट्वीट गर्दै भारतमा विरोध प्रदर्शन बढिरहँदा पाकिस्तानमाथि पनि खतरा बढेको भन्दै भारतीय सेना प्रमुखको भनाइले त्यसलाई पुष्टि गरेको बताए।

जनरल विपिन रावतले गएको बुधवार कश्मिरको भारत-पाकिस्तान सीमाको अवस्था कुनैपनि बेला फेरिन सक्ने बताउँदै त्यस्तो अवस्थाका लागि भारतीय सेना तयार भएको बताएका थिए।

खानले लेखेका छन्: "भारतीय सेनाले कश्मिमलाई कैद गरेको छ र जब त्यो प्रतिबन्ध हटाइन्छ तब रक्तपात हुने आशङ्का छ। भारतमा बढिरहेको विरोध प्रदर्शनले पाकिस्तानमाथि खतरा बढेको छ र भारतीय सेना प्रमुखको भनाइले त्यो चिन्तालाई पुष्टि गर्छ।"

खानले भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको सरकारले भारतलाई हिन्दू राष्ट्र बनाउन चाहेको आरोप लगाएका छन्।

उनले भारतले हिन्दू राष्ट्रवादको भावना बहकाएर आन्तरिक विरोधलाई मन्थर गर्न कुनै कारबाही गरेमा पाकिस्तानका सामु त्यसको जवाफ दिनुभन्दा अरू विकल्प नरहने बताएका छन्।

भारतमा के भइरहेको छ?

नागरिकताको नयाँ कानुनविरुद्ध भारतभर विरोध प्रदर्शन भइरहेको छ। कैयौँ स्थानमा प्रदर्शनकारी तथा प्रहरीबीच झडप भएका छन् भने कयौँ स्थानमा विरोधमाथि प्रतिबन्ध लगाइएको छ।

गत केही दिनदेखि चर्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

किएको विरोध प्रदर्शनका क्रममा उत्तर प्रदेशमा कम्तीमा १२ जनाको ज्यान गएको बताइएको छ।

मृत्यु हुनेहरूमध्ये अधिकांशलाई गोली लागेको छ।

शनिवार भारतका अन्य कम्तीमा पाँच राज्यमा नागरिकता कानुनविरुद्ध प्रदर्शन भएका छन्।

नयाँ कानुनमा के को विवाद?

हाल विवादको केन्द्रमा रहेको नागरिकतासम्बन्धी नयाँ कानुन खासगरि मुसलमान समुदायविरुद्ध विभेदकारी भएको आलोचकहरूले बताउने गरेका छन्।

सीएए भनिएको नागरिकता संशोधनसम्बन्धी नयाँ ऐनले मुस्लिमबाहेक अन्य आप्रवासीलाई धार्मिक आधारमा नागरिकता दिन सकिने व्यवस्था गरेको छ।

संशोधन हुनुअघि नागरिकतासम्बन्धी भारतको ६४ वर्ष पुरानो कानुनले गैरकानुनी आप्रवासीहरूलाई भारतीय नागरिक हुन दिँदैनथ्यो।

यसअघिको कानुनी व्याख्यामा गैरकानुनी आप्रवासीहरू भनेका वैध राहदानी वा यात्रासम्बन्धी कागजपत्र नभईकनै भारत प्रवेश गर्ने वा अनुमति दिइएकोभन्दा बढी समय भारतमा बिताउने मानिसहरू भन्ने थियो।

गैरकानुनी आप्रवासीलाई उनीहरूकै देश फिर्ता पठाउने वा जेल हाल्न सकिने अहिलेको व्यवस्था छ।

भारतको नागरिकता लिनको लागि त्यहाँ कम्तीमा ११ वर्ष बसेको वा काम गरेको हुनुपर्ने व्यवस्थालाई पनि अब फेरिनेछ।

अब हिन्दू, सिख, बौद्ध, जैन, पारसी र इसाई धर्म मान्ने समुदायका लागि उनीहरू पाकिस्तान, बाङ्ग्लादेश र अफगानिस्तानबाट आएको प्रमाण पेस गर्न सकेमा उक्त कानुनअन्तर्गत विशेष व्यवस्था हुनेछ।

छ वर्ष मात्र भारतमा बसेको वा काम गरेको भरमा उनीहरूले नागरिकता पाउन सक्नेछन्।


खानी तथा भूगर्भ विभागको भूकम्प मापन केन्द्रका अनुसार बिहान ६:२९ बजे रेकर्ड गरिएको पहिलो भूकम्प लोकल म्याग्निट्युडमा ५.२ मापन गरिएको थियो।

त्यसको ११ मिनेटपछि अर्थात् ६:४० बजे रेकर्ड गरिएको दोस्रो भूकम्पको क्षमता लोकल म्याग्निट्युडमा ४.३ थियो।

केन्द्रले यी दुवै भौगर्भिक घटनालाई चार वर्षअघि वैशाख १२ मा गोरखा केन्द्रविन्दु हुनेगरी गएको विनाशकारी भूकम्पको शृङ्खलाका परकम्पका रूपमा सूचीकृत गरेको छ।

दुवै परकम्पको केन्द्रविन्दु धादिङको नौबिसे रहेको भूकम्प मापन केन्द्रका चिन्तन तिम्सिनाले बीबीसी नेपाली सेवालाई बताए।

म्याग्निट्युड ५.० देखि ५.९ सम्मको भूकम्पलाई मध्यम वर्गको भूकम्प मानिन्छ र त्यसले क्षति पनि पुर्‍याउन सक्छ। म्याग्निट्युड ४.० देखि ४.९ सम्मको भूकम्पलाई सामान्य वर्गको मानिन्छ।

तर बिहानको भूकम्पका कारण क्षति पुगेको विवरण प्राप्त नभएको गृह मन्त्रालयअन्तर्गत रहेको राष्ट्रिय आपत्कालीन कार्य सञ्चालन केन्द्रले जनाएको छ।

यसैबीच पूर्वोत्तर भारतमा केन्द्रविन्दु हुनेगरी नेपाली समयानुसार बिहान दुई बजेतिर गएको शक्तिशाली भूकम्प पनि नेपालमा मापन भएको छ।

अमेरिकी भौगर्भिक संस्था यूएसजीएसका अनु... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

सार सो भूकम्प ६.१ म्याग्निट्युडको थियो।

जारी छ परकम्पको शृङ्खला

भूकम्प गएको चार वर्ष हुन लाग्दा पनि नेपालमा परकम्पको शृङ्खला रोकिएको छैन।

चार वर्षभित्र गोरखा र त्यहाँबाट पूर्व दोलखासम्म केन्द्रविन्दु भएर झन्डै ४५ हजार परकम्प गएको तिम्सिना बताउँछन्।

उनका अनुसार सर्वाधिक परकम्प दोलखा, सिन्धुपाल्चोक र गोरखा जिल्लामा गए भने धादिङ, नुवाकोट, रसुवा तथा काठमाण्डु उपत्यकामा केन्द्रविन्दु भएका परकम्पको सङ्ख्या उल्लेख्य छ।

भूकम्पका तीन वर्ष: ‘हामी सुरक्षित छैनौँ’

भूकम्प मापन केन्द्रले लोकल म्याग्निट्युडमा ४.० वा बढी क्षमता भएका सबै परकम्पबारे सर्वसाधारणलाई सूचित गर्ने गरेको छ।

बुधवार बिहानसम्म उसले ५२० वटा परकम्पको जानकारी आफ्नो वेबसाइटमा राखेको छ।

पहिलो वर्ष सर्वाधिक अर्थात् ३० हजार भन्दा बढी परकम्प गएका थिए।

तर त्यसपछि भने परकम्पको सङ्ख्या पातलिएको तिम्सिना बताउँछन्।

परकम्प कहिलेसम्म?

वैज्ञानिकहरूका अनुसार ठूलो भूकम्प गएपछि अरू भूकम्प जानु स्वाभाविक हो। ठूलो भूकम्पकै कारण जाने भएकाले र त्यसलाई पछ्याउने हुनाले तिनलाई 'आफ्टर्शक' अर्थात् परकम्प भनिन्छ।

राष्ट्रिय भूकम्प मापन केन्द्रले वैशाख १२, २०७२ को भूकम्प लोकल म्याग्निट्युडमा ७.६ रहेको बताएको छ भने अमेरिकी वैज्ञानिक संस्था यूएसजीएसले अलिक  भिन्न पद्धति अनुसरण गरेर ७.८ म्याग्निट्युडको रहेको मानेको छ।

सो भूकम्पबारे गरिएका अध्ययनमा संलग्न भएकी यूएसजीएसकी वैज्ञानिक सुजन हफका अनुसार आधुनिक डेटा उपलब्ध भएका हुनाले गोरखा भूकम्पबारे बुझ्न विस्तृत अध्ययनहरू भइरहेका छन्।

गत वर्ष बीबीसी नेपाली सेवासँग कुरा गर्दै उनले भनेकी थिइन्, "वास्तवमा हामी परकम्पको सङ्ख्याबारे केही पूर्वानुमान गर्नसक्छौँ। किनभने तिनका केही निश्चित आचरण हुन्छन्।"

बेसिन इफेक्ट

"तर बिस्तारै तिनको सङ्ख्या घट्छ। समय बित्दै जाँदा थोरै परकम्प महसुस हुन्छ। ठूला परकम्प पनि कम हुँदै जान्छन्।"

'गोरखा भूकम्प शृङ्खला'बारे नै हाल फ्रान्समा विद्यावारिधि गर्दै गरेका भूकम्प मापन केन्द्रका प्रमुख लोकविजय अधिकारीका अनुसार पहिलो एक वर्षमै ३० हजारभन्दा बढी परकम्प गएका थिए।

सुजन हफका अनुसार ठूलो भूकम्प गएको १० वर्षसम्म परकम्प गइराख्न सक्छ।

पुराना भूकम्प

नेपालमा पहिला पनि ठूला भूकम्प नगएका हैनन्।

विसं १९९० मा गएको 'महाभूकम्प' अहिलेको आधुनिक मापन पद्धतिमा ८.० म्याग्निट्युडजति भएको आकलन गरिएको छ।

तर पहिला...


खासगरि महिलाहरूका माझ प्रियंका गान्धी सहजै जोडिन सक्छिन्

फेब्रुअरीमा औपचारिक रूपमा राजनीतिमा जोडिएलगत्तै प्रियंका निरन्तर चुनाव प्रचार अभियानमा सामेल भइरहेकी छन्।

उनको प्रचारको केन्द्रमा उत्तर प्रदेश राज्य रहेको छ जहाँ बनारस पनि पर्छ।

तर के उनका यी प्रयत्नले जारी आमचुनावमा कंग्रेस पार्टीको भाग्यका कुनै फरक पार्ला?

प्रियंकाको बोली

कंग्रेस अध्यक्ष राहुल गान्धीकी बहिनी प्रियंका गत साता प्रतापगढ नगरको एक मञ्चमा उक्लिदा 'प्रियंका गान्धी जिन्दावाद'का नारा निकै बेर लागिरहे। उनलाई स्थानीय कंग्रेस नेताहरूले रातो गुलाफका माला तथा सुनौलो ताज पहिर्‍याइदिए।

प्रियंका मञ्चमा उक्लिएपछि उनको सिधा निशानामा प्रधानमन्त्री मोदी रहे। सन् २०१४ को चुनावमा गरिएका वाचा पूरा नगरेको आरोप लगाइन्।

मोदी सरकारले रोजगार श्रृजना गर्न नसकेको तथा नोटबन्दीका कारण गरिब तथा साना व्यवसायीको ढाड भाँच्चिएको भन्दै उनले किसानको अधिकार हनन् भएको आरोप पनि लगाइन्।

कंग्रेसले चुनाव जिते गरिबका निम्ति रोजगारका अवसर फराकिलो पारिने, ज्याला समयमा तिरिने अनि माध्यमिक शिक्षा नि:शुल्क पारिने उनले बताइन्।

खासगरि महिलाहरूका माझ प्र... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ियंका गान्धी सहजै जोडिन सक्छिन्

सो र्‍याली नगरको केन्द्रमा रहेको सानो मैदानमा भएको थियो र भिड पनि सानै थियो। तर उपस्थितहरू निकै उत्साही थिए र उनले हिन्दीमा बोल्दा निरन्तर ताली बजिरह्यो। आफ्नो भाषणको अन्तिममा उनले मतदाताहरूलाई कंग्रेसलाई भोट दिन र परिवर्तनका पक्षमा उभिन आग्रह गरिन्।

भिडमा उपस्थित २१ वर्षीय विद्यार्थी मिथिलेशकुमार यादवले बताए कि एक युवाका रूपमा उनको चाहना पनि त्यही हो।

"प्रियंका गान्धी यहाँ परिवर्तन ल्याउन चाहन्छिन्। एक युवाका रूपमा म पनि परिवर्तन चाहन्छु। मोदीका नीतिले मानिसहरूलाई खराब प्रभाव परेको छ," उनले भने।

"प्रधानमन्त्री महत्त्वपूर्ण मुद्दाका बारे बोल्दैनन्। अपूरा वाचाबाट ध्यान अन्यत्र मोड्ने उनको प्रयास छ।"

कंग्रेस प्रवक्ता अखिलेशप्रताप सिंह भन्छन् दाईलाई सघाउ पुर्‍याउन तथा पार्टीलाई सशक्त बनाइ मोदीको भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) लाई चुनौती दिन उनी अगाडि सरेकी हुन्।

सक्रिय राजनीतिमा आएदेखि प्रियंकाको तालिका व्यस्त रह्यो। गत तीन महिनामा मैले पनि ८० जना सांसद चुन्ने यो महत्त्वपूर्ण राज्यको धेरै भ्रमण गरेँ। कंग्रेसका समर्थकहरू किन गान्धी, खासगरि प्रियंकाका, पक्षमा लाग्छन् भनेर सोधेँ।

उनका र्‍याली तथा प्रचार अभियानमा उनको उपस्थितिले उत्साहित भएकाहरूलाई भेटेँ। थप सक्रिय राजनीतिक भूमिकाबारे उनको निर्णयले प्रसन्न जमात भेटेँ। तर उनकै कारण कंग्रेसलाई भोट दिन्छु भन्ने एकजना पनि भेटिनँ।

फेब्रुअरीमा सक्रिय राजनीतिज्ञको रूपमा लखनउमा दाजुसँगै भएको उनको पहिलो सार्वजनिक उपस्थितिका बेला हजारौँ समर्थक सडकमा उत्रिएका थिए। कार्यकर्ता तथा समर्थकहरूले अब कंग्रेस चुनाव जितेर आगामी सरकार बनाउने बाटोमा लम्किएको बताए।

त्यसपश्चात् राहुल गान्धीको निर्वाचन क्षेत्र अमेठीमा र उत्तर भारतका गाउँ तथा सहरहरूमा उस्तै दृश्य दोहोरिए।

अमेठीमा आयोजित र्‍यालीमा गान्धी दाजुबहिनीलाई स्वागत गर्न हजारौँ उत्रिए

स्वाभाविक राजनीतिज्ञ प्रियंका गान्धी हिन्दी तथा अङ्ग्रेजी दुवै भाषामा दखल राख्छिन् र मानिसहरूसँग, खासगरि महिलासँग, सजिलै जोडिन सक्छिन्।

छोटो कपाल र सुतीको सारी पहिरिन रुचाउने उनको शैली उनकी हजुरआमा इन्दिरा गान्धीसँग मिल्दोजुल्दो छ। भारतकी एकमात्र महिला प्रधानमन्त्री इन्दिरा गान्धी एक कडा नेताको रूपमा परिचित छिन्।

उनी आफैँ संसदको लागि यसपटक लड्दै छैनन् तर उनको हरेक गतिविधिप्रति सञ्चारमाध्यमको अत्यधिक रूचि...


खासगरी कोरोनाभाइरस र अन्य रोगको लक्षण पनि उस्तै हुने गरेकोले बिरामीहरू बढी आत्तिएको पाइएको चिकित्सकहरूको अनुभव छ।

तर मार्च/एप्रिल महिना मौसमी रुघाखोकी देखापर्ने भएकोले रुघाखोकी वा सामान्य ज्वरो देखा पर्दैमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणको आशङ्कामा अस्पताल गइहाल्नु नपर्ने शुक्रराज शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग उपचार केन्द्रका चिकित्सक डा. शेरबहादुर पुनले बताए।

"सामान्य रुघाखोकी लागेर पनि उपचार गर्न आउने बिरामीको सङ्ख्या बढेको छ। उपचारमा आउने सबैजसोले कोरोनाभाइरस पो हो कि भनेर सोध्छन्। हाम्रो देशमा सङ्क्रमित एकजना पनि छैनन्। यसरी आत्तिइहाल्नुपर्दैन," पुनले बीबीसीसँग भने।

पछिल्लो समय कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमण विश्वका विभिन्न देशमा देखिएका बेला उक्त भाइरसलाई लिएर मानिसमा सन्त्रास फैलिएको देखिन्छ।

तर नेपालमा सङ्क्रमित नदेखिएका बेला मानिसहरू सचेत हुनुपर्ने तर आत्तिनु नपर्ने  डा. पुन बताउँछन्।

"अहिलेको मौसम मौसमी रुघाखोकीको हो। यस्तो बेला रुघाखोकी लाग्नु स्वाभाविक हो। हामी कोरोनाभाइरस भनेर होइन कि विगतमा जस्तै स्वाइनफ्लु, हङकङफ्लु हुनसक्छ। त्यसबारे उपचार गर्ने हो,"  डा. पुनले भने।

कोरोनाभाइरसक... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ो शङ्का कहिले गर्ने?

कोरोनाभाइरसको लक्षण पनि अन्य फ्लुसँग मिल्दोजुल्दो भएकोले मानिसहरूलाई शङ्का लाग्नु स्वभाविक भएको उनी बताउँछन्।

तर खोकी लागेको, ज्वरो आएको र छाती दुखेको वा सास फेर्दा असजिलो भएको महसुस भए मात्रै कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमण हुन सक्ने उनी बताउँछन्।

"तर त्यसमा पनि पछिल्लो दुई सातामा कुनै पनि सङ्क्रमण देखापरेको देशबाट उक्त मानिस आएको छ वा ती देशबाट आएका मानिसको नजिक पुगेको छ भने मात्रै कोरोनाभाइरसको शङ्का गर्ने हो," उनले भने।

जनस्वास्थ्यसम्बन्धी अनुसन्धानकर्ता तथा वैज्ञानिक डा. समीरमणि दीक्षित पनि मानिसहरू रुघाखोकी लाग्दैमा कोरोनाभाइरसको शङ्का गर्न नहुने बताउँछन्।

"पछिल्लो समय खासगरी बच्चाहरूलाई रुघाखोकी लागेपछि आमाबुवा डराएको देखिन्छ। बच्चामा त कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमण हुने खतरा एकदमै कम हुन्छ," दीक्षितले बीबीसीलाई भने।

खासगरी ज्वरो आएको, खोकी लागेको र उमेर ६० नाघेको भए मात्रै जोखिम बढी हुने उनी बताउँछन्।

मौसम परिवर्तन भएसँगै पनि कतिपय मानिसले कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमणको जोखिम बढेको हो कि ठान्ने गरेको बताइन्छ।

तर डा. दीक्षित भन्छन्, "पानी पर्‍यो वा मौसम चिसो भयो भनेर डराउनु पर्दैन। चिसो मौसममा भाइरसको सङ्क्रमण हुनसक्ने जोखिम धेरै रहन्छ। तर यसलाई हाम्रो सन्दर्भमा हेर्नु आवश्यक छैन। मौसमी रुघाखोकीको समय भएकोले त्यस्तो बेला घरेलु उपचार गर्दा पनि हुन्छ।"


खासगरी तराईका पाँचवटा राष्ट्रिय निकुञ्ज र आसपासको राष्ट्रिय वन क्षेत्रमा बाघको संख्या निर्धारणका लागि अनुगमन निरीक्षण गर्ने गरिएको छ।

अनुगमन निरीक्षणको क्रममा प्रत्येक वर्ष बाघको संख्यामा वृद्धि भए पनि चुनौती रहेको पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जले जनाएको छ ।

सन् २००८/०९ को तथ्यांक अनुसार नेपालमा १ सय २१ वटा बाघ थिए।

‘वन संरक्षणमा सेना खटाउन कानून संशोधन’

अनुमान

त्यसपछि सन् २०१३ मा गरिएको गणना अनुसार बाघको संख्या नेपालभरी १ सय ९८ थियो।

सन् २०२२ सम्ममा नेपालमा बाघको संख्या २ सय ५० पुर्याउने लक्ष्य सहित ट्रयापिङ क्यामेरा जडान गरी देशभरीका निकुञ्जमा बाघ गणनाको काम शुरू भएको अधिकारीहरू बताउँछन्।

राष्ट्रिय निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत हरिभद्र आचार्यले भने, "विगतमा भएका दुईवटा गणना अनुसार अनुगमनका क्रममा बाघको संख्या बढेको पाइएको थियो र यो वर्ष पनि संख्या बढ्ने अनुमान गरिएको छ।"

बाघको संख्या थाहा पाउन निकुञ्जमा क्यामरालगायतका विभिन्न प्रविधि अपनाइने गरेको अधिकारीहरू बताउँछन्।

चुनौती

राष्ट्रिय निकुञ्जमा बाघको संख्यामा वृद्धि भएसंगै चुनौती पनि उत्तिकै थपिने आचार्यको तर्क छ।

"बाघको... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

संख्या बढ्दै गयो भने बाघ वन क्षेत्रबाट बाहिर जानसक्ने चुनौती पनि उत्तिकै बढ्छ। यदि हामीले वासस्थान सुधारको क्रियाकलाप गर्न सकेनौं भने बाघलगायत अरू बन्यजन्तुको संख्या घट्ने सम्भावना पनि उत्तिकै रहन्छ।"

बाघ गणनाको लागि निकुञ्ज कर्मचारी, वन कर्मचारी, वन्यजन्तु प्राविधिज्ञ, नेपाली सेना तथा मध्यवर्ती क्षेत्रका बासिन्दालाई परिचालन गरिएको निकुञ्ज कार्यालयले जनाएको छ।

बाघको संख्या वृद्धिका लागि बाघको वासस्थान, आहारा व्यवस्थापन, संरक्षण लगायतका विभिन्न चेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको निकुञ्ज प्रमु्ख आचार्यले बताए ।

अहिलेको गणना कार्यक्रम अन्तर्गत पर्सा र चितवनमा गणना सकिसकेको छ।

बाँकी तीनवटा राष्ट्रिय निकु्ञ्ज र त्यहाँ वरपरका वन क्षेत्रमा पनि गणना सकेर आउँदो बैशाख महिनामा बाघको संख्या घोषणा गर्ने बताइएको छ।


खासगरी विभिन्न खाले कर असुलीका विषयमा स्थानीय तह र प्रदेश सरकारबीच समन्वयको अभाव देखिएको बताइन्छ।

मुख्यमन्त्रीहरूले स्थानीय प्रशासन, प्रहरी र स्रोत व्यवस्थापन जस्ता विषयमा केन्द्रले 'संविधान विपरीत प्रदेश सरकारलाई हस्तक्षेप गरेको' आरोप लगाउँदै आएका छन्।

समन्वय परिषद्को दुई दिने बैठकमा प्रदेश नं. ५ का एक सय नौवटा स्थानीय तहका प्रमुख, उपप्रमुख तथा अध्यक्ष र उपाध्यक्षको सहभागिता रहेको मुख्यमन्त्रीको कार्यालयले जनाएको छ।

विवाद

बैठकमा संघीयता, कानून तथा अर्थ व्यवस्थाका सम्बन्धमा प्रदेश सरकार र स्थानीय तहका अधिकार र कार्यक्षेत्रबारे विज्ञहरूलाई राखेर छलफल चलाइएको छ।

तिलोत्तमा नगरपालिकाका नगरप्रमुख वासुदेव घिमिरेले भने, "सँगै बसेर कति उपलब्धि भयो र के कस्ता कमीकमजोरी रह्यो भन्नेबारे विचारविमर्श भएको थिएन। यो बैठकबाट अनुभव साटासाट हुने र कमीकमजोरी भए सच्याउने सहयोग पुग्छ।"

आफ्नो अधिकार क्षेत्रको विषयलाई लिएर तीनवटा सरकारबीच केही असहजता देखिन थालेको भनिएका बेला बोलाइएको यो बैठकले प्रदेश सरकार र स्थानीय तहबीचको समन्वय बढेर जाने विज्ञहरू बताउँछन्।

यद्यपि प्रदेश र केन्द्र सरकारबीचको विवाद ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

भने अहिले सतहमै देखिन थालेको छ।

केन्द्र सरकारले संविधानले दिएका कतिपय अधिकारहरू प्रदेशलाई नदिएर संघीयता कार्यान्वयनमा चुनौती थपिदिएको आरोप प्रदेशका मुख्यमन्त्रीहरूले लगाउँदै आएका छन्।

बाध्यकारी

संविधानतः प्रदेश समन्वय परिषद् जस्तै प्रदेश र केन्द्र सरकारबीच समन्वयका लागि अन्तर-प्रदेश परिषद्को व्यवस्था गरिएको छ।

तर प्रधानमन्त्री अध्यक्ष रहने उक्त परिषद्को बैठक अझै बस्न सकेको छैन।

कानून आयोगका अध्यक्ष माधव पौडेलले सो बैठक बाध्यकारी नभएर आवश्यकता अनुसार बस्ने व्यवस्था भएको बताउँछन्।

उनले भने, "त्यसको मर्म हेर्नुहुन्छ भने बैठक बस्नुपर्ने भन्दा पनि केका लागि बस्नुपर्ने भन्ने हो। त्यहाँ सम्बन्धित प्रदेशका मुख्यमन्त्री र मन्त्री भनेको छ।"

गएको महिना अन्तर-प्रदेश परिषद्को बैठकको आह्वान गरिए पनि प्रधानमन्त्रीको कार्यव्यस्तता जनाउँदै अन्तिम समयमा आएर बैठक स्थगित गरिएको थियो।


खासमा अमेरिकी नागरिकहरूले हरेक चार वर्षमा लिने निर्णयले देशको परराष्ट्र नीतिमा परिवर्तन ल्याउन सक्छ र त्यसले अरू देशप्रति लिइने नीतिमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।

त्यहीँ भएर ह्वाइट हाउसमा पुग्न हाल जारी कडा प्रतिस्पर्धालाई सारा विश्वले नजिकबाट नियालिरहेको छ।

बीबीसी मोनिटरिङ्गका हाम्रा सहकर्मीहरूले अहिलेसम्म विश्वभरिका सञ्चारमाध्यममार्फत् जनाइएका प्रतिक्रियालाई यहाँ समेटेका छन्।

चीन

लामो समयदेखिका प्रतिद्वन्द्वी एवम् दुई ठूला आर्थिक शक्ति अमेरिका र चीनबीचको सम्बन्ध अहिले एकदमै चिसिएको छ।

र, राष्ट्रपति पदका दुवै उम्मेदवारले चीनसमक्ष कडा रूपमा प्रस्तुत हुने प्रतिबद्धता जनाएका छन्।

यहीँ कुरालाई दिमागमा राखेर होला चिनियाँ सञ्चारमाध्यमले "विभाजन निम्त्याउने, तनावपूर्ण र अस्तव्यस्त" चुनाव "तनाव, आरोपप्रत्यारोप र पैसाको राजीनितिबाट दूषित बनेको" लेखेका छन् जुन आश्चर्यलाग्दो नहुन सक्छ।

"थुप्रै सञ्चारमाध्यम र मानिसहरूले यदि चुनाव विवादित बनेमा त्यसले अस्तव्यस्तता र सामाजिक तनाव निम्त्याउन सक्छ भनेका छन्," चिनियाँ सरकारी समाचारसंस्था सिन्हुआले मङ्गलवार लेखेको छ।

सरकारी टेलिभिजन सीसीटीभील... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

े निर्वाचनपछि हुन सक्ने हिंसामा केन्द्रित एउटा भिडिओ रिपोर्ट प्रसारण गरेको छ।

ल्याटिन अमेरिका

ल्याटिन अमेरिकी सञ्चारमाध्यमले फ्लोरिडामा डोनल्ड ट्रम्पको सफलतालाई लिएर खास चर्चा गरेका छन् जहाँ ल्याटिनो मतदाताको समर्थनले उनलाई सघाउ पुगेको भनेका छन्।

"फ्लोरिडामा ट्रम्पको जित हुँदा डेमोक्र्याटिक पार्टीको विजयको सम्भावनामा तुषारापात भएको छ," ब्राजिलको अग्रणी दैनिक पत्रिका फोल्हा डे साओ पावलोले यो शीर्षकमा समाचार लेखेको छ।

"भेनेजुएलाली, क्युबाली ल्याटिनो र इभानजेलिकलहरूको मतले वर्तमान राष्ट्रपतिलाई सघाउ पुगेको छ," उसले अगाडि लेखेको छ।

यो क्षेत्रका टिप्पणीकारहरूले पनि ट्रम्प विजयी हुने सङ्केत दिइरहेका छन्।

युरोप

रुसमा त्यहाँको सरकारी टेलिभिजन रसिया २४ ले अमेरिकी चुनावको विषयलाई व्यापक स्थान दिइरहेको छ।

"हामी पागलपनलाई पछ्याइरहेका छौँ," एक प्रस्तोताले अघि भनेका थिए।

सन् २०१६ को राष्ट्रपतीय चुनावमा ट्रम्पलाई जिताउन मस्कोले साठगाँठ गरेको आरोप लागेको थियो जसलाई रुसले निरन्तर अस्वीकार गर्दै आएको छ।

युरोपकै विभिन्न पत्रपत्रिकाले कडा प्रतिस्पर्धा र नतिजालाई लिएर देखिएको अनिश्चितताबारे समाचार शीर्षक बनाएका छन्।

"जो बाइडन सजिलै जित्लान् भन्ने अनुमान गरेका धेरै पर्यवेक्षकले अहिले सोधिरहेका छन्: के ट्रम्पको सम्भावना अझै छ," जर्मन पत्रिका बिल्डले लेखेको छ।

फ्रान्सको इन्टर न्यूजले लेखेको छः "लडाइँ सोचेभन्दा कडा छ, डेमोक्र्याटिक तरङ्ग देखिएको छैन।"

मध्यपूर्व

मध्यपूर्वका समाचारहरूमा अमेरिकाको चुनावी नतिजाको अनिश्चितताको विषयले स्थान पाएको छ।

साउदी अरेबियाको आर्थिक सहयोग रहेको अल अरेबिया टेलिभिजनले त्यहीँ आशयको समाचार दिएको छ।

इजिप्टका पत्रिकाहरूले भने अमेरिकामा "ऐतिहासिक सङ्ख्यामा मत" खसेको विषयलाई प्राथमिकता दिएका छन्।

चुनावी नतिजा आउन थालेपछि इरानको प्रेस टीभीले पूर्वनिर्धारित समाचार बुलेटिनहरू हटाएर अमेरिकी चुनावको विषयलाई विशेष स्थान दिन थाल्यो।


खुजेस्तानमा एउटा परिवार आफ्नो सामान घरबाट सार्दै

मुख्य नदीका बाँधमा त्यसको क्षमता जति पानी भरिने भएपछि अधिकारीहरूले पानीको निकास दिने योजना बनाइराख्दा देशको दक्षिणपश्चिम प्रान्तहरूमा असर गर्ने देखिएको छ।

उक्त क्षेत्रबाट महिला र बालबालिकालाई सुरक्षित स्थानतिर सारिँदै छ भने पुरुषहरूलाई उद्धार तथा राहतको काममा सहयोग गर्न तिनै क्षेत्रमा बस्न भनिएको छ।

केही सातादेखि भएको वर्षामा देशका केही भागहरू जलमग्न भएका छन्। हालसम्म  मृत्यु हुनेको सङ्ख्या हालसम्म ७० पुगेको छ।

जोखिम

पचास हजार जनसङ्ख्या भएको सुसानगर्डजस्ता नगरहरू बाढीको जोखिममा छन्।

त्यहाँबाहेक खुजेस्तान प्रान्तका अन्य पाँच समुदायबाट पनि मानिसहरूलाई अन्यत्र सारिँदैछ।

There is flooding across the country

गत साता यो प्रान्तबाट करिब ७० गाउँहरू खाली गरिसकिएको छ।

यो क्षेत्र तेलका लागि धनी छ र यहाँ रहेका ऊर्जा कम्पनीहरूले पम्प प्रयोग गरेर पानी हटाउँदै राहतमा सघाइरहेका छन्।

मार्च १९ मा सुरु भएको वर्षाका कारण इरानका झन्डै १९ सय नगर, सहर र गाउँहरूलाई प्रभावित भएका छन्।

हजारौँ सडक, पुल र भवनहरू क्षतिग्रस्त भएका वा भत्किएका छन्।

अहि... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

लेसम्म ८६ हजार मानिसहरू आपत्‍कालीन आश्रयस्थलमा बसिरहेका छन्।

तीमध्ये झन्डै एक हजार जनालाई हवाईमार्गबाट सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ।

प्रतिबन्धको प्रभाव

सहायतासंस्थाहरू यति ठूलो सङ्कटको सामना गर्न सङ्‍घर्ष गरिरहेका छन्। अमेरिकाले ऊर्जा र ब्याङ्किङ क्षेत्रमा लगाएको प्रतिबन्धका कारण इरानलाई राहत तथा उद्धारमा स्रोत जुटाउन हम्मेहम्मे परेको छ।

इरानी विदेशमन्त्री जवाद जारिफले अमेरिकी प्रतिबन्धका कारण सहायताको प्रयासमा अवरोध पुगेको र उद्धारकार्यमा हेलिकप्टरको अभाव भएको बताएका छन्।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले गत वर्ष इरानसँग गरिएको परमाणु सम्झौताबाट आफू फिर्ता भएको घोषना गरेपछि इरानमाथि अमेरिकाले पुन: प्रतिबन्ध लगाएको थियो।

एप्रिल १ मा ट्वीट गर्दै जारिफले लेखेका छन्, "यो केवल आर्थिक युद्ध होइन, यो आर्थिक आतङ्कवाद हो।"

सरकारले प्रभावित क्षेत्रका मानिसहरूलाई राहत दिने र खासगरी किसानहरूलाई क्षतिपूर्ति दिने बताएको छ।

इरानको रिभोलुशनरी गार्डस् का प्रमुखले सशस्त्र फौझले क्षति कम गर्नका लागि आफ्ना सबै शक्तिको प्रयोग गरेको बताएका छन्।

यो पनि पढ्नुहोस्

'बाढी र वनविनाशको सम्बन्ध'

पर्यावरणविद्हरूका अनुसार हालैका वर्षमा इरानमा आएका बाढीहरूको मुख्य कारक वनविनाश हो।

इरानको प्राकृतिक स्रोत तथा वन जङ्गलसम्बन्धी सङ्गठन न्याचुरल रिसर्सेज एन्ड फरेस्ट्री अर्गनाइजेशनका अनुसार बृहत् र अनियमित रूपमा भएको वनफँडानीले इरानको उत्तरी भेगको जङ्गलको झन्डै आधा भाग सखाप पारेको छ।

मुख्य बाढीहरू तिनै क्षेत्रमा आएका हुन्।

उक्त सङ्गठनका अनुसार पछिल्ला ४० वर्षमा उत्तरी वनक्षेत्र ३६ लाख हेक्टरबाट खुम्चिरएर १८ लाख हेक्टरमा सीमित भएको छ।


खुम्बु आइसफलमा सन् २०१४ मा १६ जनाको हिमपहिरोमा परेर मृत्यु भएको थियो

दुई सयभन्दा बढी आरोहीहरू बुधवार र बिहीवार सर्वोच्च शिखर पुग्ने लक्ष्यसहित आधारशिविरबाट उकालो लागेका थिए।

तर समुद्री आँधीका कारण मौसममा परिवर्तन हुने भएपछि उनीहरूले अर्को अनुकूल समयको प्रतीक्षा गर्नुपर्ने भएको छ। “अब मौसम सुधार नहुँदासम्म उनीहरू क्याम्प वन र क्याम्प टूमै बस्नेछन्,” आधारशिविरमा रहेका नेपाल सरकारका एकजना सम्पर्क अधिकृत ज्ञानेन्द्र श्रेष्ठले बीबीसीलाई भने।

पर्यटन विभागकी पर्वतारोहण हेर्ने निर्देशक मीरा आचार्यले मङ्गलवार औपचारिक रूपमा आरोहण दलहरूलाई "सतर्क रहन र सम्भव भएसम्म उकालो नलाग्न र माथि रहेकालाई समेत सुरक्षित स्थलमा झार्न" आग्रह गरिएको बताइन्।

"यसअघि पनि आरोहण याम चलिरहँदा तुफानहरू आएका छन्। हामीले परिस्थिति र मौसमको निरन्तर जानकारी लिएर रणनीति बनाएका छौँ," उनले भनिन्।

"पर्वतारोहीको सुरक्षा जे गर्दा सुनिश्चित हुन्छ हामी त्यसमै लाग्छौँ।"

सुरक्षाका लागि के गरिएको छ?

एघार दिनअघि सगरमाथाको चुचुरोमा डोरी टाँग्दै यस यामको पहिलो आरोहण भएको थियो। त्यसपछि अहिलेसम्म झन्डै १५० जनाजतिले सगरमाथा आ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

रोहण गरिसकेको नेपाली अधिकारीहरूको अनुमान छ।

आरोहीहरूसँग उनीहरूको आरोहण पुष्टि गर्नेगरी अन्तर्वार्ता लिएर प्रमाणपत्र जारी भएपछि मात्र सङ्ख्या स्पष्ट हुने विभागका अधिकारीहरू बताउँछन्।

तर यो वर्षको वसन्त याममा अहिलेसम्मकै सर्वाधिक  ४०८ वटा आरोहण अनुमति जारी गरिएको थियो।

आधारशिविरमा भएका आरोही तथा आरोहण सञ्चालक मिङ्मा डेभिड शेर्पा भन्छन्, “हामीले यही मौसमी विकासक्रमलाई हेरेरै मे २५ तिरलाई हाम्रो दलको चुचुरो पुग्ने योजना गराएका छौँ।”

माथि लागिसकेका आरोहीहरू यतिखेर क्याम्प वन र क्याम्प टूमै सुरक्षित रहने विश्लेषण गरेको बताइएको छ।

मिङ्मा डेभिड शेर्पा भन्छन्, “त्यहाँबाट आधारशिविर नै झर्न पनि तन्दुरुस्त अवस्थामा रहेका आरोहीका लागि तीनदेखि पाँच घण्टाको समय हो। र, यस्तोमा जोखिम लिनुभन्दा तल झरेर बस्दा राम्रो पनि हुन्छ। यो आउजाउ माथिल्लो उचाइसँगको एउटा अर्को अभ्यास हुन्छ। मलाई त झर्नु नै राम्रो लाग्छ।”

तर धेरै आरोहीहरू निकै अस्थिर बरफ र हिउँका चट्टानहरू हुने खुम्बु आइसफलमा धेरै आउजाउ गर्न चाहँदैनन्।

झन्डै ६,४०० मिटर उचाइबाट १,००० मिटरजति ओर्लेर पुन: चुचुरोका लागि आफूलाई लैजाने कामलाई शरीरमा हुने ऊर्जाका दृष्टिले समेत कतिपय आरोहीका लागि चुनौतीपूर्ण मानिन्छ।

यसअघि मे  २१ र २२ मा आरोहणका लागि अनुकूल मौसम देखिएका थियो। तर अहिलेको मौसमी परिवर्तनका कारण आधारशिविरमै रहेका आरोहीहरूले आफ्नो योजना परिमार्जन गर्न थालेको बताइएको छ।

सगरमाथा आरोहण गरिसकेका ज्ञानेन्द्र श्रेष्ठ थप्छन्, “क्याम्प टूको उचाइ मात्र केही बढी हो। नत्र त्यसको अवस्थितिको हिसाबले आधारशिविरभन्दा धेरै फरक हुँदैन। त्योभन्दा माथि मौसमी फेरबदल भए त्यो आरोहीको काबुमा नहुन पनि सक्छ।”

यसरी गरियो सगरमाथाको नयाँ उचाइको घोषणा

‘पर्वतारोहण नगर्नू तथा नगराउनू’

जल तथा मौसम विज्ञान विभागले टाउटे तुफानको प्रभाव शुक्रवारसम्म देखिने आफ्नो विशेष बुलेटिनमार्फत् जनाएको छ।

“सो अवधिमा उच्च हिमाली भूभागमा उच्च वेगको हावाहुरीको समेत सम्भावना रहेकोले पर्वतारोहण नगर्न तथा नगराउन हुन अनुरोध छ,” विभागले भनेको छ।

बीबीसीसँग कुरा गरेकी विभागकी वरिष्ठ मौसमविद् प्रतिभा तुलाधर भन्छिन्, “त्यसै पनि प्री-मनसुनको समय रहेको यो बेला तुफान मिसिँदा हिमपात र हिम पहिरोको जोखिम भएकाले हामीले त्यस्तो सूचना जारी गरेका हौँ।”

तर यसको जोखिम नेपालमा तुलनात्मक रूपमा सगरमाथा रहेको...


खुला प्रजातिका पोलियो भाइरस तीन प्रकारका हुन्छन् र वैज्ञानिक हिसाबले ती फरक-फरक हुन्छन्।

तर पक्षाघात वा मृत्यु समेत निम्त्याउने पोलियो भाइरसका लक्षण चाहिँ समान हुन्छ।

विश्वभरिबाट टाइप टु नामक पोलियो भाइरस उन्मूलन भएको दुई वर्षअघि घोषणा गरिएको थियो भने विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका अनुसार टाइप थ्री नामक भाइरसको उन्मूलन अहिले भएको हो।

महत्त्वपूर्ण उपलब्धि

तर टाइप वान नामक भाइरस चाहिँ अफगानिस्तान र पाकिस्तानमा अझै देखिएको छ।

पोलियोले मूलतः पाँच वर्षमुनिका बालबालिकालाई असर गर्छ। विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका अनुसार प्रत्येक दुई सय बिरामीमध्ये एकजना बिरामीलाई हुने पक्षाघात पूर्ववत अवस्थामा फर्किन नसक्ने प्रकारको हुन्छ।

श्वासप्रश्वासमा सघाउने मांसपेशीहरूलाई पक्षाघातको असर परेमा मृत्यु पनि हुन सक्छ।

पोलियोको उपचार छैन, तर खोप लगाएर बच्चाहरूलाई पोलियो लाग्नबाट बचाउन सकिन्छ।

खुला प्रजातिको पोलियो भाइरसबाट प्रभावित हुनेहरूको सङ्ख्या सन् १९८८ देखि ९९ प्रतिशतले कम भएको छ।

पोलियो सङ्क्रमणका अन्तिम पुस्ता

टाइप टु भाइरसबाट प्रभावित अन्तिम बिरामी भारतमा फेला पारिएको १६ वर्षपछि सन् २०१५ मा त्यसको उन्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

मूलन भएको घोषणा गरिएको थियो।

टाइप थ्रीका अन्तिम बिरामी उत्तरी नाइजेरियामा फेला पारिएको सात वर्ष पुगेको छ।

विश्व पोलियो दिवसका अवसरमा बोल्दै डब्ल्यूएचओकी अफ्रिका क्षेत्रीय निर्देशक डा. मात्सीदीसो मोएतीले भनिन्, "विश्वलाई पोलियोमुक्त बनाउने दिशामा टाइप थ्री भाइरसको उन्मूलन एउटा महत्त्वपूर्ण कोसेढुङ्गा हो, तर हामी ढुक्क हुन सक्दैनौँ।"

टाइप वान अहिले अफगानिस्तान र पाकिस्तानमा मात्रै देखिएको छ। त्यसको अन्तिम बिरामी नाइजेरियामा सन् २०१६ मा देखिएको थियो।

विश्वभरि ठूलो स्तरमा चलाइँदै आएको खोप कार्यक्रम पोलियोविरुद्धको लडाइँमा महत्त्वपूर्ण साबित भएको छ।


खुल्ला गरिएको संसदको गुप्तचर निकाय हेर्ने समितिको एउटा दुर्लभ बैठकमा उनी र राष्ट्रिय सुरक्षा निकायका प्रमुखले आफ्नो धारणा राखेका थिए।

संसदको 'इन्टेलिजेन्स' समितिले दुबैलाई उक्त विषयमा आफ्ना धारणा राख्न बोलाएको थियो।

राष्ट्रपति ट्रम्पले रुसी हस्तक्षेप सम्बन्धी आरोपहरुको सधैं खण्डन गर्ने गरेका छन्।

पुष्टी

संसदीय समितिमा निर्देशक कोमीले एफबीआइले ट्रम्पको चुनावी अभियान र नतिजा प्रभावित पार्न रुसले भूमिका खेलेको भन्ने आरोपका बिचमा रहेको सम्भावित सम्बन्धबारे अनुसन्धान गरिरहेको पुष्टी गरे।

रुसप्रति लक्षित गर्दै उनले भने, "उनीहरु अस्वाभाविक रुपमा चर्का प्रतिक्रिया दिएर हस्तक्षेप गरिरहेका थिए। हामीले उनीहरु के गर्दैछ्न भनेर थाहा पाउन् भन्नकै लागि उनीहरुले त्यसरी हल्ला गरेका थिए। उनीहरुको सबैभन्दा ठूलो उद्देश्य हाम्रो प्रजातन्त्रको विश्वस्नीयताको अवमूल्यन गर्नु थियो।"

रुसले चाहिं अमेरिकी संसदीय समितिमा जारी सुनुवाइबारे आफूलाई कुनै चासो नभएको प्रतिक्रिया दिएको छ।

अमेरिकाका गुप्तचर निकायका प्रमुखहरुले विगतमा डोनाल्ड ट्रम्पको उम्मेदवारीलाई समर्थन गर्ने नीति रुसले लिएको आफूलाई लागेको बताउ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ने गरेका थिए।

'ट्यापिङ'

कोमीले पूर्ववर्ती राष्ट्रपति बराक ओबामाले चुनावअघि आफ्नो फोन 'ट्याप' गर्न आदेश दिएको भन्ने राष्ट्रपति ट्रम्पको आरोप पुष्टी गर्ने प्रमाण एफबिआइ र न्याय मन्त्रालय दुबैसँग नरहेको बताए।

नेशनल सेक्युरिटी एजेन्सीका निर्देशक माइक रोजर्सले आफूले ब्रिटेनको गुप्तचर निकाय 'जिसिएचक्यु'लाई ट्रम्प विरुद्ध जासुसी गर्न आदेश दिएको भन्ने आरोपको कडा प्रतिवाद गरे।

उनले त्यस्तो कदमले अमेरिकी कानून र जासुसी सम्ब्धी अन्तराष्ट्रिय सम्झौताको उल्लंघन गर्ने बताए।


खेलकुद क्षेत्रका महिलाप्रति गरिने व्यवहारबारे गरिएको अध्ययनका क्रममा अधिकांश सहभागीले महिला खेलाडीले समान पारिश्रमिक पाउनुपर्ने धारणा राखे।

यद्यपि सहभागीमध्ये ४२ प्रतिशतले महिला खेलकुद पुरुष खेलकुदसरह "मनोरञ्जनात्मक" नभएको आफूहरूले महसुस गरेको बताए।

रूप र प्रजनन क्षमतालाई लिएर महिला खेलाडीबारे नकारात्मक धारणा रहेको पनि पाइएको छ।

बीबीसीले भारतका १४ वटा राज्यका १०,१८१ जना व्यक्तिबीच अध्ययन गरेको थियो।

अध्ययनले महिला र पुरुष दुवैका लागि खेलकुदको महत्त्व, सबैभन्दा बढी खेलमा सहभागी हुने राज्य र देशमा सबैभन्दा बढी चिनिने खेलाडीबारे नतिजा प्रस्तुत गरेको छ।

प्रस्तुत छ अध्ययनका केही परिणाम:

नखेल्ने एउटा देश

यो अध्ययनका अनुसार ६४ प्रतिशतजति भारतीय वयस्कहरू कुनै प्रकारको खेलकुद अथवा शारीरिक क्रियाकलापमा सहभागी हुँदैनन्।

लैङ्गिक हिसाबले हेर्दा सङ्ख्या झन् निराशाजनक देखिन्छः महिला (२९ प्रतिशत) भन्दा झन्डै डेढगुना बढी पुरुष (४२ प्रतिशत) ले खेल्ने गरेको पाइएको छ।

विभिन्न भारतीय राज्यका बीच पनि ठूलो असमानता रहेको पाइएको छ।

सबैभन्दा बढी खेलकुदमा सहभागी हुनेमा दक्षिण राज्य तमिलनाडु (५४ प्रति... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

शत) र पश्चिमी राज्य महाराष्ट्र (५३ प्रतिशत)  छन्।

उत्तरी राज्यहरू पञ्जाब र हरियाणामा जम्मा १५ प्रतिशत जनसङ्ख्या खेलकुदमा सहभागी हुने गरेको पाइयो।

भारतका सबैभन्दा लोकप्रिय खेलाडी

सबैभन्दा चर्चित पुरुष खेलाडीको नाम लिन लगाउँदा मानिसहरूले अवकाश लिइसकेका क्रिकेटर सचिन तेन्दुलकरको नाम लिए।

आश्चर्यलाग्दो कुरा भन्नुपर्दा सर्वेक्षणमा सहभागीमध्ये ३० प्रतिशतले त एकजना खेलाडीको पनि नाम बताउन सकेनन्।

महिलाको हकमा यो सङ्ख्या झन् नराम्रो देखियो।

पचास प्रतिशत सहभागीले एउटा महिला खेलाडीको नाम पनि बताउन सकेनन्।

यद्यपि १८ प्रतिशतले चाहिँ सानिया मिर्जाको नाम लिए। मिर्जाले भारतको तर्फबाट टेबल टेनिसमा विभिन्न अन्तर्राष्टिय उपाधि जितेकी छन्।

महिला खेलाडी प्रतिको धारणा

गीता पाण्डे, बीबीसी न्यूज, दिल्ली

भारतीय पुरुषले क्रिकेट, फुटबल, भलिबल, दौड र साइक्लिङ लगायतका खेल खेल्न पाइरहँदा महिलाको हकमा धेरै विकल्प हुँदैन।

भारतमा व्याप्त लैङ्गिक भेदभावका कारण यो निर्देशितजस्तै देखिन्छ।

नभए सर्वेक्षणमा सहभागीमध्ये एकतिहाइले केही खेल महिलाका लागि उपयुक्त नभएको किन भन्थे?

त्यस्ता खेलमा उनीहरूले कुस्ती, बक्सिङ, कबड्डी र भारोत्तोलनलाई उल्लेख गरे।

यद्यपि पुरातनवादी सोचलाई भत्काउँदै भारतीय महिला खेलाडीहरू कुस्ती, बक्सिङ, कबड्डी र भारोत्तोलनमा अगाडि बढेका छन्।

ओलिम्पिक्स, कमनवेल्थ र एशियाली लगायतका खेलकुदमा पदकहरू जितेर उनीहरूले गौरवान्वित तुल्याएका छन्।

बीबीसीले भारतमा पहिलो पटक 'बीबीसी इन्डियन स्पोर्ट्सवुमन अफ द ईयर' वा वर्षकी उत्कृष्ट महिला खेलाडी छनोट गर्न पाँच खेलाडीको नाम मनोनयन गरेको छ।

धावक दुती चंद, प्यारा ब्याडमिन्टन खेलाडी मानसी जोशी, बक्सिङकी मेरी कोम, ब्याडमिन्टनकी पीभी सिन्धु र पहलमान विनेश फोगट रहेका छन्। शनिवार उत्कृष्ट खेलाडीको नाम सार्वजनिक हुनेछ।


खेलकूद सामग्री निर्माता कम्पनी नाइकिले रोनाल्डोमाथि लागेका आरोप चिन्ताजनक भएको बताएको छ।

अमेरिकी कम्पनी नाइकिको रोनाल्डोसँग करिब एक अर्ब डलर बराबरको प्रायोजन सम्झौता छ।

समाचार संस्था एसोसिएटेड प्रेसका अनुसार नाइकिले यी आरोपबाट उत्पन्न स्थितिको नजिकबाट अनुगमन गरिरहने बताएको छ।

रोनाल्डोका अर्का प्रायोजक इए स्पोर्ट्सले पनि उस्तै टिप्पणी गरेको छ।

के भन्छन् रोनाल्डो?

३३ वर्षीय रोनाल्डोले भने ती आरोपहरूको खण्डन गर्दै आफूले केही गलत नगरेको भनेका छन्।

रोनाल्डो खेल्ने इटालियन क्लब युभेन्टसले भने उनको बचाउ गरेको छ।

गत जुलाई महिनामा रियल मड्रिड क्लबबाट करिब १३ करोड डलरमा रोनाल्डो युभेन्टसमा सरेका थिए।

एक ट्वीट गर्दै युभेन्टसले भनेको छ, "पछिल्ला महिनाहरूमा क्रिस्टियानो रोनाल्डोले ठूलो व्यावसायिकता तथा प्रतिबद्धता प्रदर्शन गरेका छन् जसको सबैले सराहना गरेका छन्।"

रोनाल्डोविरुद्ध कस्तो आरोप छ?

सन् २००९ मा लस भेगासमा भएको एउटा घटनामा क्याथरिन मायोर्गामाथि यौन आक्रमण गरेको आरोप रोनाल्डोलाई लागेको छ।

महिला हिंसाविरुद्ध विश्वव्यापी रूपमा महिलाहरूले आफूमाथि भएका घटनाको विवरण सार्वजनिक गर्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ने गरि हाल चलिरहेको 'मि टु' अभियानबाट प्रेरित भएर

३४ वर्षीया अमेरिकी शिक्षिका मायोर्गाले पनि सो घटनाबारे मुख खोलेको उनकी वकिलले बताएका छन्।

जर्मन पत्रिका डेर स्पिगलका अनुसार मायोर्गाले उक्त आरोपित घटनालगत्तै लस भेगासको प्रहरीसमक्ष उजुरी गरेकी थिइन्।

तर अर्को वर्ष उनले रोनाल्डोसँग छुट्टै सम्झौता गरेको बताइयो जस अनुसार उनलाई करिब पौने चार लाख डलरको भुक्तानी गरियो जसको बदलामा ती आरोप सार्वजनिक नगरिने शर्त राखियो।

तर उनका वकिलहरू अब त्यो सम्झौता रद्द गर्न चाहन्छन्।

आफ्नो उजुरीमा मायोर्गाले रोनाल्डोलाई पाल्म्स होटल एण्ड क्यासिनोको रेन नाइटक्लबमा भेटेको र पछि रोनाल्डोको कोठामा उनको बलात्कार भएको उल्लेख गरेकी छन्।

झण्डै एक दशक अगाडिको सो घटनापछि मायोर्गा गम्भीर डिप्रसनको शिकार भएको र उनमा आत्महत्या गर्ने सोच समेत पलाएको उनका वकिलले बताए।

लस भेगासको प्रहरीले सन् २००९ को जुनमा आफूले एक उजुरीको छानबिन गरेको पुष्टि गरेको छ। तर सो छानबिनका क्रममा उनीहरूले कसैमाथि शंका नगरेको बताइएको छ।

"त्यतिखेर एक उजुरी परेको थियो तर पीडितद्वारा अनुसन्धानकर्ताहरूलाई घटनास्थल वा आरोपित बारे केही बताइएको थिएन," प्रहरी विज्ञप्तीमा उल्लेख छ।

हाल उक्त आरोपको पुन: छानबिन सुरु गरिएको उसले बताएको छ।

यसअघि रोनाल्डोका वकिलहरूले सो समाचारलाई लिएर डेर स्पिगलविरुद्ध मुद्दा हाल्ने बताएका थिए।


खोप

उक्त परीक्षणमा स्वयंसेवीहरू सहभागी हुनेछन्।

हैदराबादस्थित भारत बायोटेकले निर्माण गरेको खोपको परीक्षणमा कति मानिस सहभागी हुन्छन् भन्ने स्पष्ट पारिएको छैन।

पशुहरूमा गरिएको परीक्षणमा उक्त खोप सुरक्षित भएको र त्यसले शरीरको प्रतिरोध प्रणालीलाई सबल बनाउने देखिएको छ।

अहिले विश्वका विभिन्न स्थानमा खोप बनाउने करिब १२० वटा परियोजना सञ्चालन भइरहेका छन्।

छवटा भारतीय फर्महरू पनि खोप निर्माण र परीक्षणको काममा सहभागी छन्।

भारतको पहिलो

भारतमै सङ्कलन गरेर प्रयोगशालामा निस्तेज बनाइएको कोरोनाभाइरस प्रयोग गरी भारत बायोटेकले पहिलो खोप निर्माण गरेको हो।

प्रिक्लिनिकल परीक्षणका परिणामहरू पेस गरेपछि भारतीय औषधि नियामक निकायले आफूलाई दुई चरणमा मानव परीक्षण गर्ने अनुमति दिएको उसले एउटा विज्ञप्तिमा उल्लेख गरेको छ।

स्थानीय रूपमा कोरोनाभाइरसको उक्त ‘स्ट्रेन’ (प्रकार) सङ्कलन गर्न सकिएकाले चाँडै खोप बनाउन सकिएको उक्त फर्मले बताएको छ।

उक्त भाइरसलाई उसले कोभ्याक्सीन नामकरण गरेको छ।

खोप निर्माणमा भारतको न्याश्नल इन्स्टिट्यूट अफ भाइरोलजी र इन्डिया काउन्सिल अफ मेडिकल रिसर्चसँग सहकार्य गरिएको भारत बायोटेक... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

का डा. कृष्ण एल्लाले बताए।

उक्त फर्मले अहिलेसम्म विभिन्न खोपका चार अर्ब मात्रा विश्वभरि वितरण गरेको छ।

तिनमा एचवनएनवन र रोटाभाइरसविरुद्ध निर्मित खोपहरू पनि छन्।


खोप कार्यक्रमको उद्‌घाटन गर्दै प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले तीन महिनाभित्र सबैलाई नि:शुल्क खोप उपलब्ध गराइने बताएका छन्

चरणबद्ध रूपमा खोपहरू प्राप्त हुने भएकाले नियमित रूपमा खोप अभियान चलाउँदा पनि अहिले भनिएको नेपालको जनसङ्ख्याको ७२ प्रतिशतलाई खोप दिन एक वर्षभन्दा बढी समय लाग्ने उनको भनाइ छ।

गत साता भारतबाट १० लाख खोप अनुदानमा पाएपछि नेपालले बुधवारबाट कोभिड-१९ विरुद्धको खोप अभियान आरम्भ गरेको हो।

एक व्यक्तिले दुई मात्रा लगाउनुपर्ने अक्सफर्ड-एस्ट्राजेनेकाको भारतमा उत्पादित कोभिशील्ड खोप पहिलो खेपमा चार लाख ३० हजार जनालाई दिइने अधिकारीहरूले बताइसकेका छन्।

खोप अभियानको पहिलो दिन  अग्रपङ्क्तिमा कार्यरत  नौ हजार जनलाई खोप दिइएको थियो।

नेपालमा कोभिडको पहिलो कोभिड खोप लगाउने चिकित्सक

चुनौतीपूर्ण

तर प्रधानमन्त्री ओलीले भने जस्तै तीन महिनामा बाँकी जनसङ्ख्याका लागि पनि खोप उपलब्ध गराउनु चुनौतीपूर्ण हुनसक्ने देखिन्छ।

स्वास्थ्य क्षेत्रमा कार्यरत विज्ञ तथा अधिकारीहरू खोप प्राप्तिको विषय विश्वको सबैभन्दा ठूलो खोप उत्पादक देश भारतसँग भइरहेका कूटनीतिक छलफलले निर्धारण गर्ने धारणा व्यक्त गर्छ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

न्।

विज्ञ समितिका संयोजक डा. श्यामराज उप्रेती भन्छन्, “अहिले सम्म सरकारले भारतबाटै खरिद गर्ने लक्ष्य लिइरहेको छ। तर यदि त्यो तत्कालै सम्भव भएन भने हामीले कोभिड-१९ विरुद्धको खोपसम्बन्धी अभियान कोभ्याक्सबाट हाम्रो जनसङ्ख्याको २० प्रतिशतका लागि खोप कुर्नुपर्छ। मार्च-एप्रिल महिनासम्म त्यो खोप आउने उनीहरूले भनेका छन्।”

परराष्ट्रमन्त्री प्रदीपकुमार ज्ञवाली यसै महिना नेपाल भारत संयुक्त आयोगको बैठकमा भाग लिन दिल्ली जानुअघि नै नेपालले भारतलाई पत्र लेख्दै नेपालको जनसङ्ख्याको २० प्रतिशतलाई आवश्यक खोप खरिद गर्न सहयोग गर्न अनुरोध गरेको थियो।

उक्त खोप खरिदको सम्झौता हुने या नहुने यकिन नभएपनि प्रयास भइरहेको आफूले बुझेको डा. उप्रेतीले जानकारी दिए।

“प्रधानमन्त्रीको कुराबाट पनि त्यस्तै बुझिन्छ। 'भारतबाटै किन्छौँ, हामी ल्याउँछौँ' भनेपछि केही त भएको होला।”

अक्सफर्ड-एस्ट्राजेनेकाले विकास गरेको खोप विश्वकै सर्वाधिक ठूलो खोप निर्माता कम्पनी सीरम इन्स्टिट्यूटले भारतमा उत्पादन गरिरहेको छ।

केही समय पहिले त्यसका अधिकारीसँग दिल्लीस्थित नेपाली राजदूत निलाम्बर आचार्यले छलफल गरेका विवरण आएका थिए।

पाटन अस्पतालमा कोभिड खोप लगाइने तयारी गर्दै एक स्वास्थ्यकर्मी

कोभ्याक्सबाट खोप आउने आशा

गरिब तथा मध्यम आय भएका देशमा खोपको सहज पहुँच पुर्‍याउने प्रयास गरिरहेको कोभ्याक्सले सीरम इन्स्टिट्यूटसँगको सम्झौताअनुसार १० करोड खोपको मात्रा प्राप्त गर्ने सम्झौतालाई कार्यान्वयन गर्न लागिएको पनि उल्लेख गरेको छ।

गत साता कोभ्याक्स अभियानले डब्ल्यूएचओले अक्सफर्ड/एस्ट्राजेनेकाको खोपलाई आपत्कालीन प्रयोगको अनुमति दिए सन् २०२१ को पहिलो चौमासिकमा आफ्नो अभियानमा आबद्ध कतिपय देशलाई खोप उपलब्ध गराउन थालिने जनाएको थियो।

सङ्क्रामक रोगसम्बन्धी अनुसन्धानकर्ता एवम् पाटन स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका प्राध्यापक डा. बुद्ध बस्न्यात झन्डै तीन करोड नेपालीलाई खोप उपलब्ध गराउन सरकार सफल भए त्यो ठूलो कूटनीतिक सफलता हुने बताउँछन्।

उनले भने, “भारतबाट १० लाख खोप प्राप्त हुनु सकारात्मक हो। सरकार त्यसमा रमाएको देखिन्छ। प्रधानमन्त्रीले भने जस्तै खोप ल्याउन पनि सम्भव हुन पनि सक्छ। तर त्यो हाम्रो खोप कूटनीतिमा निर्भर रहन्छ। त्यस्तो गर्न सरकारले सक्यो भने त्यो कूटनीतिक चमत्कार हुन्छ। मेरो विचारमा गरेर देखाउनु महत्त्वपूर्ण छ।”

उनले भारतबाट प्राप्त सहयोग महत्त्वपूर्ण रहेको...


खोप निर्माणमा विश्वकै ठूलो कम्पनी सीरम इन्स्टिच्युट अफ इन्डिया सुनिएको धेरै सुनिएको थिएन।

पश्चिम भारतको पुनेस्थित उक्त कम्पनीले हरेक वर्ष एक अर्ब ५० करोड मात्रा खोप उत्पादन गर्छ।

आस्ट्राजेनेका जस्तो औषधि कम्पनीको सहकार्यमा उसले अहिले कोभिड खोप बनाइरहेको छ।

"सन् २०२० मा नियामक निकायले अनुमति दिएका थिएनन् तर हामीले जोखिम उठायौँ", प्रमुख कार्यकारी अदार पूनावालले बीबीसीलाई भने।

"किनकि यसअघि मलेरियाविरुद्ध खोप बनाउँदा पनि सहकार्य गरेका अक्सफोर्डका वैज्ञानिकहरूबारे हामीलाई थाहा थियो।"

सीरम निजी कम्पनी हो। जसले गर्दा पूनावाला र उनका वैज्ञानिकहरूले छिट्टै निर्णय लिन सके।

त्यसको निम्ति लगानीको जोहो गर्नु चुनौती थियो। सीरमले करिब २६ करोड डलर लगानी गर्‍यो।

थप लगानी बिल गेट्स जस्ता परोपकारीबाट र अन्य देशहरूबाट अग्रिम भुक्तानी लिएर जुटायो।

उसले कोभिड खोप उत्पादन गर्न सन् २०२० को मे महिनासम्म ८० करोड डलर जुटाइसकेको थियो।

दुर्लभ खोप

एसआईआईले वास्तवमा कसरी खोपको व्यापक उत्पादन गर्न सक्यो? सन् २०२० एप्रिलमै पूनावालाले खोपको निम्ति आवश्यक सिसी र फिल्टर कति आवश्यक पर्छ भन्ने अनुमान गरिसके... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

का थिए।

"मैले समयभन्दा पहिल्यै ६० करोड खोपको निम्ति आवश्यक सिसी प्राप्त गरिसकेको थिएँ र सेप्टेम्बरसम्म त्यसलाई गोदाममा राखिसकेको थिएँ," उनले सुनाए।

"सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा मैले अगस्टमै जोखिम उठाएर उत्पादन सुरु गरेकाले ज्यानुअरीसम्ममा  ७-८ करोड खोप उत्पादन गर्न सक्यौँ।"

अन्य कम्पनीहरूले पनि जोखिम उठाएको भए विश्वले अहिले अझै धेरै खोप पाउन सक्थ्यो भन्ने उनलाई लागेको छ।

पूनावालाले उत्पादनमा भएको ढिलाइका निम्ति विश्वव्यापी नियामक प्रणालीको काम गर्ने शैली र समन्वयको अभावलाई कारक बताउँदै त्यसको आलोचना गरे।

उनका भनाइमा यूकेको मेडिसिन्स् एन्ड हेल्थकेयर प्रोडक्टस् रेग्युलेटरी एजेन्सी, युरोपियन मेडिसिन्स् एजेन्सी र यूएस फूड एन्ड ड्रग एड्मिनिस्ट्रेसनजस्ता प्रमुख नियामकहरूबीच समान मापदण्डमा एकता र सहमति हुनसक्ने थियो।

उनले भारतदेखि युरोपसम्म खोप बनाइरहेका देशहरूका नियामकहरू पनि समान अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड निर्धारण गर्न सक्ने बताउँदै विभिन्न सरकारहरूको पनि आलोचना गरे।

"नयाँ खोपको निम्ति समय जोगाउन अझै पनि समन्वय भएको छैन। फेरि पनि त्यस्तै भयो भने राम्रो होइन।

भाइरसको नयाँ प्रकार

पूनावालालाई कोरोनाभाइरसको नयाँ प्रकारलाई लिएर उति साह्रो चिन्ता छैन।

"अक्सफोर्ड आस्ट्राजेनेका खोप लिइसकेकाहरू अहिलेसम्म अस्पताल वा भेन्टिलेटरमा जानु परेको छैन र उनीहरूको जीवन जोखिममा छैन", उनी भन्छन्।

"उनीहरूले अरूलाई पक्कै सङ्क्रमण सारेका छन्। त्यसैले आदर्श अवस्था त होइन तर खोपले उनीहरूको जीवन सुरक्षित गरेको छ।"

सीरमले भारतमा अगस्टसम्म ३० करोडलाई खोप दिने विश्वकै ठूलो खोप अभियानमा पनि संलग्न छ।

तर ब्लुमबर्गका अनुसार खोप लगाउन योग्य ५६ प्रतिशत मानिसमात्र खोप लगाउन अघि सरेका छन्।

"सेलिब्रिटीहरू वा गैर विज्ञहरूले खोप सुरक्षित नरहेको बताएकाले खोपबारे परम्परागत रूपमा सङ्कोच देखिएको छ," पूनावाला भन्छन्।

"सामाजिक क्षेत्रमा प्रभाव राख्ने सेलिब्रिटी र अरूलाई केही कुरा बोल्नुअघि तथ्यको अध्ययन गर्न र जिम्मेवार बन्न मेरो आग्रह छ।"


खोप र रगत जम्ने अवस्थाबीच कुनै सम्बन्ध रहेको प्रमाण नभएको उसको भनाइ छ।

जर्मनी, फ्रान्स, इटली र स्पेनले उक्त खोपको प्रयोग रोक्न साना देशहरूले चालेका कदमलाई पछ्याएका छन्।

गरिएका दाबीबारे अनुसन्धान भइरहेका बेला ती देशहरूले भने सावधानीका उपायका रूपमा त्यसो गरिएको जनाएका छन्।

महत्वपूर्ण बैठकहरूमङ्गलवार हुँदै

डब्ल्यूएचओका खोप सुरक्षा विज्ञहरूले यसबारे मङ्गलवार छलफल गर्दैछन्।

त्यसैदिन युरोपेली औषधी निकाय (ईएमए)ले समेत बैठक गर्दैछ र उसले बिहीवार निष्कर्ष सार्वजनिक गर्दैछ। उसले खोपको प्रयोग जारी राख्नुपर्ने जनाएको छ।

उक्त खोप लगाएपछि युरोपमा रगत जम्ने अवस्था विकास भएका कयौँ घटना देखा परेका थिए।

विज्ञहरूका भनाइमा ती आम जनसङ्ख्यामा देखापर्ने रगत जम्ने घटनाभन्दा बढ्दा नभएको बताएका छन्।

देशहरूले के भने?

आस्ट्राजेनेकाका अनुसार गत सातासम्ममा रगत जम्ने त्यस्ता घटना ४० भन्दा कम देखा परेका छन्।

जर्मनीको स्वास्थ्य मन्त्रालयले सोमवार देशको खोपसम्बन्धी एक आधिकारिक निकायको सुझावमा भन्दै तत्काल लागु हुनेगरी अक्सफर्ड-आस्ट्राजेनेका खोपको वितरण रोक्ने जनाएको थियो।

स्वास्थ्यमन्त्री जेन्स स्पानल... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

े उक्त निर्णय 'राजनीतिक नरहेको' बताएका छन्।

त्यसको केहीबेरमा ईएमएको नयाँ सूचना नआउँदासम्मको लागि भन्दै फ्रेन्च राष्ट्रपति एमानुअल माँक्रोले समेत फ्रान्समा उक्त खोप रोकिएको जनाएका थिए।

माँक्रोले भने, "हाम्रो सामान्य तरिका छ- विज्ञान र दक्ष स्वास्थ्य अधिकारीबाट जानकारी लिने र युरोपेली रणनीतिका रूपमा त्यसमा काम गर्ने।"

इटलीले रोकको अवधि बढाएको छ।

स्पेनका स्वास्थ्यमन्त्रीले कम्तीमा दुई साताका लागि उक्त रोक रहने जनाएका छन्।

द नेदरल्याण्ड्सले त्यस्तै रोक लगाएको एक दिन भन्दा कम समयमा उक्त निर्णय आएको हो।

आइरिस रिपब्लिक, पोर्चुगल, डेनमार्क, नर्वे, बुल्गरिया, आइसल्याण्ड र स्लोभेनियाले खोप दिने कामलाई अस्थायी रूपमा रोकेका छन्।

प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो र इन्डोनेशियाले खोप कार्यक्रम पर सारेका छन्। अस्ट्रियासहितका केही युरोपेली देशले खोपका केही खेप प्रयोग गरेका छैनन्।

प्रयोग जारी राख्नेहरू

युरोपेली सङ्घ र ब्रिटेनमा गरेर झण्डै एक करोड ७० लाखले यस खोपको एउटा खेप लिइसकेका छन्।

बेल्जियम, पोल्याण्ड, द चेक रिपब्लिक र युक्रेनले भने आफूहरूले खोपको प्रयोग जारी राख्ने बताएका छन्।

थाइल्याण्डले केही ढिलो गरी मङ्गलवारबाट उक्त खोप दिन सुरु गर्दैछ।

कोभ्याक्स सुविधा के हो र कसरी काम गर्छ?

क्यानाडाका प्रधानमन्त्री जस्टिन ट्रुडोले आफ्नो देशमा प्रयोग भएका आस्ट्राजेनेका सहितका खोपहरू सुरक्षित रहेको भन्नेमा स्वास्थ्य विज्ञहरूले आफूलाई आश्वस्त पारेको बताएका छन्।

डब्ल्यूएचओ र विज्ञहरूले के भनिरहेका छन्?

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका प्रवक्ता क्रिस्टिन लिन्डमियरले आफ्नो निकायले सार्वजनिक भएका खबरहरूको अनुसन्धान गरिरहेको बताएका छन्।

उनले भने, "यी घटनालाई पूर्ण रूपमा बुझ्नेबित्तिकै, तिनका निष्कर्ष र हालका सुझावभन्दा फरक परिवर्तन हुनेबित्तिकै हामी सर्वसाधारणहरूलाई थाहा दिन्छौँ।"

"आजको अवस्थामा ती घटना खोपले गराएका हुन् भन्ने कुनै प्रमाण छैन। खोप अभियान जारी राख्ने काम महत्वपूर्ण छ जसले गर्दा हामीले जीवनहरू बचाउन सक्छौँ र भाइरसबाट हुने गम्भीर रोग रोक्न सक्छौँ।"

घटनाहरूको समीक्षा गरिरहेको युरोपेली औषधी निकाय ईएमएले समेत खोप कार्यक्रम जारी रहनुपर्ने जनाएको छ।

यूकेको औषधी नियामकले 'खोपले रगत जमाएको प्रमाणहरूले नदेखाएको' जनाएको छ।

बीबीसीकी स्वास्थ्य सम्पादक मिसेल रोबर्ट्स भन्छिन्, "आस्ट्राजेनेका खोपमा लगाइएको रोक यो...


खोप विरुद्धको अभियानले पछिल्ला वर्षमा अनलाइनमा पकड कायम गरेको छ र खोपको विरोधमा रहेका अभियानकर्मीहरू अहिले कोरोनाभाइरसबारे दाबी गर्नमा केन्द्रित भएका छन्।

डीएनएमा असर गर्नेसम्बन्धी दाबी

कोरोनाभाइरस विरुद्धको खोप परीक्षणबारे गलत दाबीहरू गरिएको एउटा भिडिओ आयो।

ओस्टिओपाथ क्यारी माडेजले बनाएको भिडिओ सामाजिक सञ्जालमा लोकप्रिय भयो।

क्यारी माडेजले बनाएको भिडिओमा खोपहरूले बिरामीको डीएनएमा परिवर्तन ल्याउन सक्ने भन्दै गलत दाबी गरिएको थियो।

"कोभिड-१९ विरुद्धका खोपहरू हामीलाई आनुवंशिक रूपमा परिवर्तन गर्न डिजाइन गरिएका छन्।"

विना कुनै प्रमाण उनले खोपहरूले "हामी सबैलाई आर्टिफिसिअल इन्टेलिजेन्शको सीमाभित्र बाँधिदिने" दाबी गरिन्।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन डब्ल्यूएचओका अनुसार हाल विश्वभरि विभिन्न २५ वटा सम्भावित खोप क्लिनिकल परीक्षणका क्रममा छन्।

तर तीमध्ये कुनैले पनि डीएनएमा परिवर्तन ल्याउने कुरा र आर्टिफिसिअल इन्टेलिजेन्शको सीमाभित्र बाँधिदिने तिनमा कुनै प्रविधि नभएको बताइन्छ।

ती खोपहरू भाइरसलाई पहिचान गर्न र तिनीहरूसँग लड्नका निम्ति रोगप्रतिरोधी क्षमतालाई जगाउने हिसाबले डिजाइन गरिएका छन्।

"... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ठूलो स्तरमा प्रयोगमा लैजान सिफारिस गर्नुअघि सुरक्षासम्बन्धी कडा जाँचबाट नयाँ खोपहरू गुज्रिनुपर्ने हुन्छ," बीबीसीका अनलाइन स्वास्थ्य सम्पादक भन्छन्।

हामीले क्यारी माडेजलाई उनका दाबीबारे बुझ्न खोज्दा यो समाचार प्रकाशित गर्ने बेलासम्म उनीबाट कुनै जवाफ आएन।

भिडिओ कहाँ शेअर गरिएको छ?

पहिलो पटक जुन महिनामा त्यसलाई यूट्यूबमा अपलोड गरिएको थियो जहाँ तीन लाख पटक त्यसलाई हेरियो।

त्यसका साथै सामाजिक सञ्जालहरू फेसबुक र इन्स्टाग्राममा पनि त्यो लोकप्रिय भयो।

जोहानेसबर्गमा खोपविरुद्ध प्रदर्शन

संयुक्त राज्य अमेरिका र यूके लगायतका ठाउँमा अझै त्यसलाई फैलाइँदैछ।

मिस्ट्रेस अफ साइन्सको नाममा लेख्ने दक्षिण अफ्रिकाकी एक वैज्ञानिक सराह डाउन्सले त्यो भिडिओबारे आफ्नी आमाले सचेत गराएको बताइन्।

खोप परीक्षणको गतिसम्बन्धी दाबी

अक्सफर्ड विश्वविद्यालयले विकास गरेको खोपसम्बन्धी प्रारम्भिक नतिजा सोमवार प्रकाशित भएपछि कोरोनाभाइरसमा केन्द्रित फेसबुक समूहरूमा त्यसले व्यापक बहस निम्त्यायो।

कतिपय फेसबुक प्रयोगकर्ताले आफूहरूलाई परीक्षणका लागि प्रयोग गर्न खोजिएको भन्दै प्रयोग खोप नलगाउने बताए।

खोप विकासको गतिलाई लिएर सुरक्षाबारे कतिपयको चासो हुन सक्ने पृष्ठभूमिमा अक्सफर्ड भ्याक्सिन ग्रुपका प्रमुख एन्ड्रिव पोलार्डले सबै क्लिनिकल परीक्षणमा कडा सुरक्षा उपायहरू अपनाइने गरेको बीबीसीलाई बताए।

सम्बन्धित देशका नियामक निकायहरूलाई सुरक्षासम्बन्धी प्रतिवेदनहरू दिइन्छ।

अक्सफर्ड विश्वविद्यालयको पहिलो परीक्षण शुरू गरिँदा एक स्वयंसेवीको ज्यान गएको दाबी सार्वजनिक भयो।

तर बीबीसीकै संवाददाताले ती स्वयंसेवीसँग अन्तर्वार्ता गरे अनि तथ्य जाँच्नेहरूले पनि दाबी खारेज गरिदिए।

खोप र स्पेनिश फ्लुसम्बन्धी दाबी

सन् १९१८ मा देखिएको स्पेनिश फ्लुका बेला पाँच करोड मानिसको ज्यान जानुमा खोपहरू जिम्मेवार रहेको भन्दै एउटा मिम सामाजिक सञ्जालमा फैलियो।

तर त्यो कुरा एकदमै असत्य हो।

पहिलो कुरा अमेरिकाको सेन्टर्स फर डिजिज कन्ट्रोलका अनुसार त्यसबेला खोप नै थिएन।

इतिहासविद् मार्क होनिङ्ग्सबाउमका अनुसार ब्रिटेन र अमेरिकाका वैज्ञानिहरूले सामान्य ब्याक्टेरिअल खोपलाई लिएर प्रयोगहरू गरेका थिए तर ती हामीले अहिले जसरी पहिचान गर्छौँ त्यस्ता खोप थिएनन्।

ओल्गा रोबिन्सन, शयान सार्दारिजादेह र पिटर म्वाइले थप रिपोर्टिङ गरेका हुन्।


खोपको परीक्षणका क्रममा मे महिनामा बाल्टिमोरमा खोप लगाउन तयार एक सहभागी

उक्त खोप प्रयोग गर्न सुरक्षित छ कि छैन भन्ने निर्णय अमेरिकाको खाद्य तथा औषधि प्रशासन (एफडीए) ले गर्नेछ।

उक्त खोपको परीक्षणसम्बन्धी तथ्याङ्क अध्ययनका लागि एफडीएले कति समय लगाउँछ भन्ने स्पष्ट छैन। यद्यपि अमेरिकी सरकारले डिसेम्बर महिनाको मध्यसम्ममा खोपलाई स्वीकृति दिने अपेक्षा गरिएको छ।

अन्तिम चरणका परीक्षणका तथ्याङ्कले ६५ वर्ष उमेरमाथिका मानिसलाई खोपले ९४ प्रतिशत जोगाउने देखाएको छ। यूकेले उक्त खोपको चार करोड मात्रा मगाइसकेको छ।

त्यसमध्ये यो वर्षको अन्त्यसम्म उसलाई एक करोडवटा खोप उपलब्ध भइसक्नुपर्नेछ।

अमेरिकामा खोपको कति आवश्यकता छ भन्ने कुरा कोरोनाभाइरसका कारण बिहीवार ठूलो सङ्ख्यामा भएको मृत्युले देखाउँछ।

जुन महिनायता पहिलोपटक त्यहाँ एकै दिनमा २,००० भन्दा बढीको मृत्यु भएको थियो।

कहिलेसम्म खोप उपलब्ध होला?

यदि एफडीएले डिसेम्बरको आधासम्ममा स्वीकृति दियो भने फाइजर र बायोएनटेक "केही घण्टाभित्रै खोप वितरण गर्न तयार" भएको उनीहरूले बताएका छन्।

विश्वव्यापी महामारी बनेर फैलिएको यो कोरोनाभाइरसको आनुवंशिक संरचना थ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ाहा भएको १० महिनामै खोप विकासको यो कामलाई ठूलो उपलब्धि मानिएको छ।

सामान्यता अमेरिकामा कुनै नयाँ खोप स्वीकृतिका लागि औसत समय आठ वर्ष रहँदै आएको छ।

फाइजरका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत अल्बर्ट बुर्लाले आकस्मिक प्रयोगका लागि दिइएको आवेदन "विश्वलाई कोभिड-१९ को खोप दिने यात्रामा यो एउटा कोसेढुङ्गा" भएको टिप्पणी गरे।

सुरुमा खोपको मात्रा अपर्याप्त हुने हुँदा सेन्टर्स फर डिजीज कन्ट्रोल एन्ड प्रिभेन्शन(सीडीसीपी) ले कसलाई पहिला दिने भन्ने निधो गर्नेछ।

युरोपेली आयोगकी अध्यक्ष उर्जुला फोन डेर लायनले पनि खोप यो वर्षको अन्त्यसम्म उपलब्ध हुन सक्ने बताएकी छन्।

लन्डन स्कूल अफ हाइजीन एन्ड ट्रपिकल मेडिसिनमा कार्यरत प्राध्यापक स्टीफन इभान्सले एफडीए र युरोपियन मेडिसिन्स एजेन्सी (ईएमए) ले "एकदमै सावधानीपूर्वक मूल्याङ्कन गर्ने" बताए।

बीबीसीकी स्वास्थ्य संवाददाता नाओमी ग्रीम्लीका अनुसार यो खोपको व्यापक प्रयोगका लागि अझै धेरै कुर्नुपर्नेछ।

उनी भन्छिन्, "किनभने यसलाई अवलम्बन गर्न पहिला कहिल्यै स्वीकृति नपाएको प्रयोगात्मक प्रविधि चाहिन्छ।"

कोरोनाभाइरसको खोप कहिले तयार हुन्छ?

यो खोप कति प्रभावकारी छ?

यसै साता सार्वजनिक भएको विवरणहरूले फाइजर र बायोएनटेक खोपको प्रभावकारिता ९५% रहेको दाबी गरेका छन्।

यसको प्रभावकारिता सबै उमेरसमूहमा एकरूपता रहेको छ - परीक्षणमा जोखिममा रहेका वयस्क र जातजाति र फरक लिङ्गलाई बढी महत्त्व दिइएको थियो।

परीक्षणका क्रममा खोप दिइएका मानिसमा सामान्यदेखि मध्य र छोटो समयका लागि अन्य प्रभाव पनि देखा परेका थिए।

मानिसको प्रतिरक्षा प्रणालीलाई कोरोनाभाइरसविरुद्ध सक्रिय पार्न यो खोपमा उक्त भाइरसको आनुवंशिक संरचना आरएनएको अंश प्रयोग गरिएको थियो।

खोप लिएपछि कोरोनाभाइरुसविरुद्ध लड्नका लागि शरीरले रोगसँग लड्ने एन्टिबडी र टी-सेलहरू आफैँ बनाउँछ।

यो सातामात्रै अमेरिकामा कोरोनाभाइरसका कारण मृत्यु हुनेको सङ्ख्या २,५०,००० नाघ्यो जुन विश्वमा अहिलेसम्म सबैभन्दा धेरै सङ्ख्या हो।

जोन्स हप्किन्स विश्वविद्यालयका अनुसार विश्वव्यापी महामारी सुरु भएयता त्यहाँ पुष्टि भएको

विगतका सातामा सङ्क्रमित पुष्टि हुने र मृत्यु हुने सङ्ख्या पनि अमेरिकामा बढ्दै गएको छ।

क्यालिफोर्निया राज्यस्थित एक अस्पतालमा एक नर्स र बिरामी।

अरू खोपको स्थिति के छ?

अमेरिकी कम्पनी मोर्डनाको तथ्याङ्कअनुसार उसले बनाएको खोपले पनि ९५ प्रतिशत सुरक्षा...


खोपको परीक्षणबारे पहिलो प्रतिवेदन प्रकाशित गर्दै उनीहरूले त्यस्तो दाबी गरेका हुन्।

मेडिकल जर्नल द लान्सेटमा प्रकाशित प्रतिवेदनमा खोप परीक्षणमा सहभागी सबैमा भाइरसविरुद्ध लड्ने प्रतिरोधात्मक प्रणालीको विकास भएको र कुनै गम्भीर साइड इफेक्ट नभएको उल्लेख छ।

खोपको बारेमा वैज्ञानिक नतिजा प्रकाशित हुनुअघि नै अगस्ट महिनामा स्थानीय रूपमा उक्त खोप प्रयोग गर्न अनुमति दिएको रुस त्यसो गर्ने पहिलो देश हो।

विज्ञहरूले खोपको प्रभावकारिता र सुरक्षित रहेको प्रमाणित गर्नको उक्त परीक्षण निकै न्यून भएको बताएका छन्।

तर मस्कोले आलोचकहरूलाई जवाफ दिँदै परिणामको प्रशंसा गरेको छ।

केही पश्चिमा विज्ञहरूले रुसले गरेको कामको तीव्र गतिलाई लिएर चिन्ता प्रकट गरेका छन् र अनुसन्धानकर्ताहरूले छिटो हुन सजिलो बाटो रोजेको हुनसक्ने उनीहरूको भनाइ छ।

साइड इफेक्ट के छ?

गत महिना राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले आवश्यक सबै परीक्षणका मापदण्ड खोपले पूरा गरेको र आफ्नी छोरीमा पनि परीक्षण गरिएको बताएका थिए।

स्पुत्निक पाँच नाम दिइएको उक्त खोपको दुईवटा परीक्षण गत जुन र जुलाई महिनाको बीचमा गरिएको जर्नलमा उल्लेख छ।

प्रत्येक परीक्षणमा ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

सहभागी ३८ जना स्वस्थ स्वयम्‌सेवकलाई पहिलो खोपको लगाइएको थियो र तीन सातापछि उनीहरूलाई बुस्टर डोज दिइएको थियो।

सहभागीको उमेर १८ देखि ६० वर्षसम्म थियो। उनीहरूलाई ४२ दिनसम्म निगरानी गरिएको थियो र सबैमा तीन साताभित्र एन्टीबडीको विकास भएको थियो।

उनीहरूमा सामान्यतया टाउको र जोर्नी दुख्ने साझा खालको साइड इफेक्ट देखिएको छ।

लामो प्रक्रिया बाँकी

प्रतिवेदनमा भनिएको छ, "कोभिड-१९ को सङ्क्रमण रोक्न दीर्घकालीन सुरक्षा र प्रभावकारिता स्थापित गर्न मनोवैज्ञानिक लाभको तुलना सहितको ठूलो दीर्घकालीन परीक्षण र थप निगरानी आवश्यक छ।"

जर्नलका अनुसार तेस्रो चरणको परीक्षणमा 'फरक-फरक उमेर र जोखिम समूह' बाट ४०,००० स्वयम्‌सेवक सहभागी हुनेछन्।

तर विज्ञहरूले खोप बजारमा उपलब्ध गराउनका निम्ति अझैँ पनि लामो प्रक्रिया पूरा गर्न बाँकी रहेको चेतावनी दिएका छन्।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका अनुसार विश्वव्यापी रूपमा अहिले १७६ वटा सम्भावित खोपको विकास गरिँदैछ।

ती मध्ये ३४ वटा मानिसहरूमा परीक्षणका क्रममा छन्।

जसमध्ये आठवटा तेस्रो चरणको परीक्षणमा छन्।


खोपलाई अनुमति दिन एफडीएलाई ट्रम्प प्रशासनले दबाव दिएको बताइएको छ।

एफडीएका प्रमुख स्टेफन हानलाई शुक्रवारसम्म खोपलाई अनुमति दिन वा राजीनामा दिन भनिएको अमेरिकी सञ्चारमाध्यमका विवरण आएको थियो। हानले यसलाई असत्य भएका छन्।

राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले पहिलो खोप २४ घण्टाभित्रै दिइने बताएका छन्।

अमेरिकामा कोरोनाभाइरसका कारण दुई लाख ९२ हजार मानिसको मृत्यु भइसकेको छ।

स्वास्थ्यमन्त्री एलेक्स अजारले फाइजरसँग मिलेर सोमवार वा मङ्गलवाटबाट खोप कार्यक्रम शुरू गर्ने बताएका छन्।

फाइजरको खोपलाई यूके, क्यानडा, बहरेन र साउदी अरेबियामा अनुमति दिइसकिएको छ।

गत बुधवार अमेरिकामा ३,००० जनाभन्दा बढीको कोभिड-१९ का कारण मृत्यु भएको छ जुन संसारकै सबैभन्दा बढी दैनिक मृत्यु सङ्ख्या हो।

एफडीएले के भन्यो?

बिहीवार एफडीएको विज्ञ समूहले आपत्कालीन प्रयोगका लागि खोपलाई स्वीकृति दिन सुझाएका थिए। तेइस सदस्यीय समितिले खोपका जोखिमभन्दा फाइदा बढी भएको बताएका थिए।

शुक्रवार ट्रम्पले ट्वीट गर्दै एफडीएलाई सुस्त कछुवाको संज्ञा दिएका थिए र लेखेका थिए: "डा. हान तुरुन्तै खोपलाई बाहिर ल्याउ। खेल्न छोड र जीवन रक्षा गर्।"

वाशिङटन पोस... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्टले तीन स्रोतलाई उल्लेख गर्दै ह्वाउट हाउसका प्रमुख मार्क मिडोजले हानलाई शुक्रवार खोप स्वीकृत गर्न वा राजीनामा दिन निर्देशन दिएका थिए।

तर हानले सञ्चारमाध्यमलाई खोपलाई अनुमति दिन छिटो काम गर्न प्रोत्साहित गरिएको भन्दै मिडोजको फोनका बारेमा सञ्चारमाध्यमले गरेको चित्रण असत्य भएको बताए।

राष्ट्रपति निर्वाचित जो बाइडनले भने नागरिकहरूले खोपमा विश्वास गर्नुपर्ने बताए।

फाइजरले डिसेम्बरको अन्त्यसम्ममा अमेरिकाका लागि ६४ लाख मात्रा तयार गर्ने बताइएको छ।


खोपलाई प्राय: कोरोनाभाइरस महामारी अन्त्य गर्ने अचुक उपाय मान्ने गरिएको छ।

तर ब्रिटेनको रोयल सोसाइटीका वैज्ञानिकहरूले संयुक्त रूपमा तयार पारेको एउटा प्रतिवेदनले कस्तो खोप कहिले उपलब्ध हुन्छ भन्नेबारे "हामी यथार्थवादी हुनुपर्ने" बताएको छ।

उनीहरूले खोप आउन एक वर्ष लाग्नसक्ने भएकाले त्यसपछि प्रतिबन्धहरूलाई विस्तारै खुकुलो पार्नुपर्ने हुनसक्ने बताएका छन्।

कति खोप बन्दैछन्?

कोरोनाभाइरसविरुद्ध विश्वभरि हाल २०० जति खोपहरू विकास हुने क्रममा रहेका छन्। ती खोपहरू अत्यन्तै तीव्र गतिमा विकास र परीक्षण भइरहेका छन्।

इम्पेरियल कलेज लण्डनस्थित न्याशनल हार्ट एन्ड लङ् इन्स्टिट्युटकी फियोना कली भन्छिन्, "खोपले सम्भवत: महामारी अन्त्य गर्नेछ भन्ने ठूलो आशा दिएको छ तर हामीलाई के थाहा छ भने विगतमा खोप विकास गर्दा कैयौँ असफलता हात लागेका छन्।"

यूके सरकारका विज्ञान सल्लाहकारसहित कैयौँलाई यो वर्षभित्रै केहीका लागि र अर्को वर्षको सुरुवात्‌बाट आम रूपमा नै खोप उपलब्ध हुनसक्ने आशा छ।

यद्यपि रोयल सोसाइटीले भने यो लामो प्रक्रिया हुने चेतावनी दिएको छ।

इम्पेरियल कलेज लन्डनका केमिकल इन्जिनियरिङ विभागका प्रमुख... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

प्राध्यापक निलय शाह भन्छन्, "जब खोप उपलब्ध हुन्छ त्यसपछि पनि एकै महिनामा सबैले खोप पाउँछन् भन्ने छैन, हामी ६ महिना वा ९ महिना भनिरहेका छैनौँ… एक वर्ष भनिरहेका छौँ।"

"अनि आगामी मार्चमा नै जीवन सहज र सामान्य अवस्थामा फर्कन्छ भन्ने प्रश्नै उठ्दैन नि!"

उक्त प्रतिवेदन अनुसार अझै अगाडि निकै धेरै चुनौतीहरू छन्।

नयाँ प्रयोग

कोरोनाभाइरसको खोप बनाउन कतिपय नयाँ खाले खोजी पनि भएका छन्। जस्तो पहिले आम रूपमा उत्पादन नगरिएको आरएनए खोपबारे पनि अनुसन्धान भएको छ।

त्यस्तै खोप होस् वा खोप राख्ने  'ग्लास भाइल्स' दुवैका लागि कच्चा पदार्थहरूको उपलब्धताका बारेमा पनि चिन्ताहरू व्यक्त भइरहेका छन्।

कतिपय खोपलाई माइनस ८० डिग्री सेल्सियसमा राख्नुपर्ने हुन्छ। त्यसैले रेफ्रिजरेटरको क्षमताबारे पनि त्यस्तै कुराहरू भइरहेका छन्।

प्राध्यापक शाह यूकेमा मात्र मानिसहरूलाई खोप लगाउन वार्षिक रुघाखोकीका चलाइने खोप अभियानभन्दा १० गुणा तीव्र अभियान चलाउनु पर्ने अनुमान गर्छन्।

त्यसका लागि कम्तीमा ३० हजार पूर्ण दक्ष स्वास्थ्यकर्मीले २४ घण्टा काम गर्नुपर्ने आवश्यकता हुन्छ।

उनी भन्छन्, "मलाई के चिन्ता छ भने के पूरा प्रणालीले पर्याप्त सोचिहरेको छ?

प्रारम्भिक परीक्षणहरूले खोपहरूले मानव प्रतिरक्षा प्रणालीलाई उत्प्रेरित गरिरहेको देखाएका छन् तर यसले कोभिड-१९ बाट पूर्ण सुरक्षा दिने प्रमाणित भइसकेको छैन।

अनुत्तरित प्रश्नहरू

इम्पेरियल कलेजकै इम्युनोलोजी विभागका अध्यक्ष प्राध्यापक चार्ल्स बाङ्गम भन्छन्, "हामीलाई वास्तवमै थाहा छैन कि एउटा प्रभावकारी खोप कहिलेदेखि उपलब्ध हुन्छ। त्यो कति प्रभावकारी हुन्छ र महत्त्वपूर्ण प्रश्न भनेको कति चाँडै त्यसलाई वितरण गर्न सकिन्छ?"

"यदि त्यो प्रभावकारी भयो भने पनि हामी पूर्ण रूपमा सामान्य जीवनमा फर्कन सक्छौँ भन्ने छैन। हामीले विस्तारै अन्य कुराहरूलाई सामान्य बनाउँदै लानुपर्छ।"

अझै खोप अभियान रणनीतिलाई प्रभावित गर्ने कैयौँ प्रश्नहरू अनुत्तरित नै छन्।

अनुसन्धानकर्ताहरूले खोप लगाएपछि त्यसले लामो समयसम्म प्रतिरक्षा गर्छ कि गर्दैन भन्ने थाहा पाउन अझै समय लाग्छ।

 केही वर्षको अन्तरालमा हामीले खोप लगाइरहनु पो पर्ने हो कि भन्ने बारेमा पनि  हामीलाई अझै थाहा छैन?

युनिभर्सिटी अफ बाथका डा. एन्ड्र्यु प्रिस्टन भन्छन्, "खोपलाई स्पष्टरूपमा रामबाणका रूपमा चित्रित गरिएको छ र अन्तत: त्यसले हामीलाई उद्धार गर्छ भन्ने ठानिएको छ...


गंगामा नुहाउँदा त्यसले आफ्ना पापहरू पखालिने विश्वास हिन्दुहरू गर्छन्

त्यही बेला हरिद्वारमा लाखौँ हिन्दुहरू कुम्भमेलाका लागि भेला हुँदा धेरैले यो मेला कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणको केन्द्र हुनेमा आशङ्का व्यक्त गरेका थिए।

जसले आशङ्का गरेका थिए अहिले हेर्दा ती सही देखिएका छन्।

किनभने कुम्भमेलामा फर्किनेहरूमा कोरोनाभाइरस देखिएको भन्ने खबरहरू देशका विभिन्न भागबाट आएका छन्।

मार्च १५ तारिखमा महन्त शङ्कर दास मेलामा भाग लिन हरिद्वार पुग्दा नै भारतका विभिन्न भागमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमितको सङ्ख्या बढ्न थालिसकेको थियो।

मेला आधिकारिक रूपमा सुरु भएको चार दिनपछि एप्रिल ४ तारिखमा ८० वर्षीय दासमा कोरोनाभाइरस देखियो र उनलाई एउटा शिविरमा क्वारन्टीनमा बस्न सुझाइयो।

तर अलग्गै बस्नुको सट्टा उनले झोला बाँधे र १,००० किलोमिटर टाढा पर्ने वाराणसीको यात्राका लागि रेलमा चढे।

त्यहाँ उनको छोरा नगेन्द्र पाठकसँग उनको भेट भयो र उनीहरू २० किलोमिटर टाढा पर्ने मिर्जापुर जिल्लामा रहेको आफ्नो गाउँमा एउटै ट्याक्सीमा गए।

हरिद्वारमा गएको एप्रिलमा कुम्भमेलाका लागि ९० लाख भन्दा बढी मानिसहरूले भाग लिएका थिए

आफ्नो घरबाट मसँग फ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ोनमा कुरा गर्दै महन्त दासले हालसालै आफू "अहिले स्वस्थ एकदमै राम्रो" रहेको बताए र फर्किएपछि घरमै क्वारन्टीमा बसेको बताए।

उनले आफूले भाइरस कसैलाई नसारेकोमा आश्वस्त पार्न खोजे तर केही दिनमै उनका छोरा र अन्य केही गाउँलेमा कोभिडको लक्षणहरू देखिन थाल्यो।

अहिले पूर्ण रूपमा ठिक भइसकेका पाठकले उनको गाउँमा 'विगत १५ दिनमा ज्वरो र खोकीका कारण १३ जनाको मृत्यु भएको' बताए।

गाउँमा देखिएको सङ्क्रमण महन्त दासका कारण भएको वा नभएको दुवै हुनसक्छ।

तर स्वास्थ्य विज्ञहरूले उनको व्यवहार गैरजिम्मेवारपूर्ण भएको बताएका छन्।

भिडभाडयुक्त रेलमा यात्रा गर्दा र एउटै ट्याक्सीमा चढ्दा उनले गाउँ फर्किँदासम्म कोरोनाभाइरस धेरै फैलाएको हुनसक्ने विज्ञहरू बताउँछन्।

सरुवा रोग विशेषज्ञ डा. ललित कान्तका अनुसार 'बिनामास्क भक्तजनहरूको ठूलो समूहहरू नदीको किनारमा गङ्गाको महिमा गाउँदै बस्दा' त्यसले भाइरस फैलाउने एउटा वातावरण बनाइदियो।

"गिर्जाघर र मन्दिरमा सामूहिक रूपमा गाउँदा त्यसले छिटो भाइरस फैलिन्छ भन्ने हामीलाई थाहा भइसक्यो," उनले भने।

अधिकारीहरूका अनुसार हरिद्वारमा धार्मिक नेतासहित २,६४२ भक्तहरूमा कोरोनाभाइरस देखिएको थियो।

छिमेकी उत्तर प्रदेश राज्यका पूर्वमुख्यमन्त्री अखिलेश यादव र नेपालका पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाह र पूर्वरानी कोमल शाहमा पनि घर फर्किएपछि कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमण देखिएको थियो।

बलिवुडका सङ्गीतकार श्रवणको कुम्भमेलाबाट फर्किएलगत्तै मुम्बई अस्पतालमा निधन भयो।

अर्को एउटा समूहका नौ जना हिन्दु सन्तहरूको पनि निधन भयो।

कुम्भमेलाबाट फर्किनेहरूले अन्यलाई सार्न सक्ने बढ्दो आशङ्का रहँदा थुप्रै चिन्तित राज्यहरूले १४ दिन अनिवार्य क्वारन्टीनमा बस्न निर्देशन दिए।

केही राज्यले पीसीआर परीक्षण अनिवार्य गर्नुपर्ने बताए।

तर केही राज्यमा मात्रै यात्रुको तथ्याङ्क राख्ने डेटाबेस छ भने सीमा प्रवेश गर्नेको पहिचान र परीक्षणको प्रणाली भने कसैमा छैन।

कुम्भमेलाका बेला कम्तीमा नौ जना सन्तहरूमा कोरोनाभाइरस देखिएको अधिकारीहरूले बीबीसीलाई बताएका छन्

विगत १५ दिनमा कुम्भमेलाबाट फर्किएकामा कोरोनाभाइरस देखिएको खबर भारतभरिबाट आएका छन्:

"यो विनाशकारी हो," डा. कान्तले भने।

"र यो सङ्ख्या असाध्यै सानो हो। भिडभाडयुक्त रेल र बसमा यात्रा गर्ने धार्मिक यात्रुको समूहले सङ्क्रमितको सङ्ख्या उल्लेख्य बढाउन धेरै प्रभाव पारेको छ। म कुनै दुबिधाबिना नै भन्न सक्छु कि...


गए रात एक बजेदेखि दुई बजेको अवधिमा दाङको स्थानीय र प्रदेश नम्बर पाँचको प्रहरी टोलीले संयुक्त रूपमा चलाएको कारबाहीमा राजपुर गाउँपालिका वार्ड नम्बर चारबाट उनीहरूलाई पक्राउ गरिएको थियो।

अधिकारीहरूले नेपाल भारत सीमानजिकै रहेको जङ्गल क्षेत्रमा अवस्थित उक्त गाउँमा एकदमै पातलो बस्ती रहेको र त्यहाँ बिजुली पनि नपुगेको जानकारी दिँदै बैठकमा भाग लिन त्यहाँ भेला भएका एकाध व्यक्ति भागेको हुन सक्ने बताएका छन्।

प्रहरीले उक्त स्थानबाट केही हतियार बरामद गरे पनि त्यसबारे विस्तृत खुलाएको छैन।

जम्मा चारवटा घर भएको गाउँ

दाङका प्रमुख जिल्ला अधिकारी गोविन्दप्रसाद रिजालले सदरमुकामबाट चारदेखि पाँच घण्टा  लाग्ने जङ्गलको बीचमा अवस्थित पातलो बस्ती रहेको इलाकाबाट प्रहरीले चन्द नेतृत्वको दलका केन्द्र र  जिल्लास्तरका ती नेताहरूलाई नियन्त्रणमा लिएको बताए।

उनले बीबीसीसँग भने, "गुरुङ नाका भन्ने नेपाल भारत सीमानजिकैको जङ्गल क्षेत्रबाट हामीले उनीहरूलाई पक्राउ गरेका हौँ। त्यहाँ जङ्गलको बीचमा सानो बस्ती छ। हामीलाई जानकारी दिइएको अनुसार जम्मा चारवटा घर छ भन्ने छ। त्यसमा राप्ती ब्युरोको कार्यक्रम चलिरहेको भन्ने थाहा... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

पाएपछि प्रहरीले घेरा हालेर नियन्त्रणमा लिएको हो।"

उनले थपे, "रातिको बेलामा बत्ती थिएन अँध्यारो समय भएको हुँदा दुई चारजना भागेको पनि हुनसक्छन् भन्ने छ।"

अधिकारीहरूले घटनास्थलबाट केही हतियार बरामद गरिएको भए पनि हतियारको सङ्ख्या र प्रकृतिबारे विस्तृत खुलाएका छैनन्।

दाङका प्रमुख जिल्ला अधिकारी रिजालले पक्राउ पर्नेमा चन्द नेतृत्वको नेकपामा दुईजना केन्द्रीय सदस्य अनि तत्कालीन राप्ती अञ्चल समेटेर बनाइएको ब्युरो अन्तर्गतका जिल्ला इन्चार्ज र सेक्रेटरीहरू रहेको उल्लेख गरे।

उनले धेरैजना व्यक्ति एकैचोटि पक्राउ परेकाले अनुसन्धानले केही समय लिन सक्ने पनि सङ्केत गरे।

"पक्राउ परेका व्यक्तिको विगत र अहिलेको आवद्धताबारे प्रहरीले अनुसन्धान गरिरहेको छ। विगतमा अन्य मुद्दाहरू छन् कि छैनन् वा कुनै घटनामा जोडिएका छन् कि छैनन् त्यो पनि हेर्नुपर्ने हुन्छ।"

अनुसन्धान जारी

दाङ प्रहरीका प्रवक्ता विनोदविक्रम शाहले पक्राउ परेका सबैलाई सदरमुकाममा ल्याइएको र  अनुसन्धान अघि बढाइएको बीबीसीलाई बताए।

उनले नियन्त्रणमा लिइएका प्रत्येकबारे अनुसन्धान थालिएको भन्दै अहिले नै विस्तृतमा केही भन्न सकिने अवस्था नरहेको उल्लेख गरे।

सरकारले चन्द नेतृत्वको नेकपालाई प्रतिबन्ध लगाएको छ र हालैका महिनाहरूमा उनीहरूका नेता र कार्यकर्ताविरुद्ध कडा नीति अवलम्बन गर्ने गरेको छ।

हाम्री दाङ संवाददाताका बसुन्धारा गौतमका अनुसार चन्द नेतृत्वको नेकपाको राप्ती ब्युरोको बैठक तीन दिन अघिदेखि भइरहेको सुराकीका आधारमा प्रहरीले पछिल्लो गिरफ्तारी गरेको हो।

पक्राउ पर्नेको नाम प्रहरीले सार्वजनिक गरेको छ।

यसबारे विगतमा सशस्त्र द्वन्द्वको नेतृत्व गरेको तत्कालीन नेकपा माओवादीबाट चोइटिएर बनेको चन्द नेतृत्वको नेकपाको आधिकारीक धारणा आइसकेको छैन।

द्वन्द्वकालमा राप्ती अञ्चलका पहाडी जिल्लाहरूमा तत्कालीन माओवादी विद्रोहीहरूको बढी सक्रियता रहेको थियो।

आफ्नो दलका गतिविधिमाथि लागेको प्रतिबन्धका माझ त्यस क्षेत्रमा केन्द्रित हुन खोजेका चन्दलाई अहिले भएका आफ्ना नेताहरूको गिरफ्तारीले ठूलो धक्का दिनसक्ने कतिपय जानकारहरू बताउँछन्।


गएको अगष्ट ५ मा कश्मीरको विशेष हैसियत खारेज गर्ने निर्णय गर्नु अघि भारत सरकारले उक्त क्षेत्रमा मोबाइल फोन, टेलिफोन र इन्टरनेट सेवा निलम्बन गरेको थियो।

पछिल्लो निर्णयसँगै ४० लाख मोबाइल फोनहरू पुन: सञ्चालनमा आएका छन् तर प्रिपेड मोबाइल फोन अझै खुल्ला गरिएको छैन्।

उक्त क्षेत्रमा अझै पनि इन्टरनेट सेवा निलम्बित अवस्थामै छ।

सबै मोबाइल खुल्न बाँकी

अधिकारीहरूले अघिल्लो महिनाबाट ८० प्रतिशत टेलिफोन चल्न थालेको बताएपनि भारत प्रशासित कश्मीरमा धैरै मानिसहरूको त्यसमा पहुँच छैन्।

समाजिक सञ्जालका प्रयोगकर्ताहरूले आफ्ना परिवार तथा मित्रहरूसँग दुई महिनापछि जोडिन पाएको भन्दै प्रतिक्रिया जनाइरहेका छन्।

ग्रान्द्रवाल जिल्लामा बस्ने डा. सयद जहौर गिलानीले सोमबार अपराह्नदेखि आफ्नो मोबाइल चल्न थालेको बताए।

उनले भने, "मैले पहिलो कल नै मेरी श्रीमतीलाई गरेँ तर उनकोमा फोन लागेन किनकी उनको फोन सेवा प्रदायकले आफ्नो सेवा शुरू गरिसकेको थिएन।"

"तर हैदराबादमा रहेका मेरा आफन्तहरूले मलाई सम्पर्क गर्न सके र मैलै उनीहरूसँग कुरा गरेँ।"

सञ्चार अवरोधले उक्त क्षेत्रको अर्थतन्त्रलाई अघात पुर्‍याएको थियो। मोबाइल फोन ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

र इन्टरनेट नचल्दा कैंयौँ व्यापारिक निकायहरू सञ्चालनमा बाधा पुगेको थियो।

व्यापारमा नोक्सान

कश्मीर चेम्बर अफ कमर्स एण्ड इन्ड्रस्ट्रीले पछिल्लो अवरोधका कारण उक्त क्षेत्रलाई १.४ अर्ब डलर नोक्सान भएको र हजारौँ रोजगारीको अवसर कटौती भएको उल्लेख गरेको छ।

कश्मीरको विशेष हैसियत खारेज गर्ने निर्णयका कारण त्यहाँ विरोध प्रदर्शनहरू भएका थिए।

तीमध्ये कतिपय हिंसात्मक रहेका र केही जिल्लामा प्रदर्शनकारीहरूले ढुङ्गा प्रहार गरेका विवरण आएका थिए।

तर भारत सरकारले अधिकांश भूभागमा अमनचयन कायम रहेको प्रतिक्रिया दिएको थियो।

भारत सरकारले खारेज गरेको संविधानको धारा ३७० ले कश्मीरलाई दिएको विशेष हैसियतले उक्त क्षेत्रलाई केही हदसम्मको स्वायत्ता उपलब्ध गराएको थियो।

त्यसअन्तर्गत कश्मीरीहरूको सम्पत्तिको अधिकार, शिक्षा र रोजगारीमा विशेष अधिकार सुरक्षित गरिएको थियो।

सञ्चार खुल्ला गरिएकोमा स्वागत गरेका स्थानीय बासिन्दाले भारतले अझै कायम राखेका कतिपय निषेधाज्ञाको विरोध गरेका छन्।

अझै पनि सैयौँको सङ्ख्यामा कश्मीरी नेताहरू, अधिकारकर्मी, वकिल र अन्यलाई अभियोगविना थुनामा राखिएको छ।


गएको आठ महिनासम्म उक्त द्रुतमार्गको डिपीआर पहिले नै तयार गरेको भारतीय कम्पनीसँग किन्न गरेको प्रयास अब अन्त्य भएको पनि उसले जनाएको छ।

द्रुत मार्गको डीपीआरबारे "छिट्टै निर्णय"

द्रुतमार्ग निर्माण कार्यविधि अनुमोदन

इञ्जिनियरिंगसम्बन्धी परामर्शदाताबाट थप अध्ययन गराई तीन चार महिनामै डिपीआर बनाइने सेनाका प्रवक्ताले बताएका छन्।

तर विज्ञहरु भन्छन् डिपीआर बनाउनुपर्ने भएपछि त्यसले द्रुतमार्गको निर्माणमा प्राविधिक जटिलता तथा समयको चाप थपिन सक्छ।

विवाद

राजधानी काठमाण्डूलाई तराईसँग जोड्ने सबभन्दा छिटो र व्यवस्थित मार्गको रुपमा बहुचर्चित फास्ट ट्र्याक एकपछि अर्को विवादमा पर्दै आएको थियो।

शुरुमा डिपीआर निर्माण गरेको भारतीय कम्पनी-आइएल एन्ड एफसीलाई नै त्यसको निर्माण जिम्मा दिने चर्चा भएकोमा गत वैशाखमा सरकारले त्यसको जिम्मा सेनालाई दिएको थियो।

शुरुमा सेनाले त्यसको डिपीआर भारतीय कम्पनीबाटै किन्ने भनिएको थियो।

तर अब आफैँले डिपीआर निर्माण गर्ने निर्णय लिइएको मंगलबार सेनाले पत्रकार सम्मेलन गरेर जानकारी दिएको छ।

मूल्य तथा अन्य कारणले भारतीय कम्पनीसँग डिपीआर किन्ने प्रसंग अब अन्त्य भएको नेपाल... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ी सेनाका प्रवक्ता सहायक रथी गोकुल भण्डारीले बताए।

"मूलत: मूल्यका कारणले सो कम्पनीसंग नकिन्ने बरु सेनाले आफैँ डिपीआर बनाउने निर्णय भएको हो," उनले भने।

के हो डिपीआर?

खासगरी आयोजनाको विस्तृत लेखाजोखा, त्यसको संरचनागत तथा वित्तीय व्यवस्थापनका वैकल्पिक व्यवस्थाहरु अनि सडकको स्तर जस्ता विषय डिपीआरमा उल्लेख हुने बताइन्छ।

डिपीआर किन्नका लागि सेनाले तिर्न प्रस्ताव गरेको रकममा भारतीय कम्पनी राजी नभएको सहायक रथी भण्डारीले बताए।

तर उसले कति रकम मागेको भन्ने बारे भने सेनाले बताउन चाहेन।

डिपीआर नभए पनि गर्न सकिने कामहरु अघि बढिरहने तथा इञ्जिनियरिङ्ग परामर्शदाताको थप अध्ययन अनि एसियाली विकास ब्याङ्कको विगतको सम्भाव्यता अध्ययनको आधारमा छिटो डिपीआर बनाइने उसको योजना छ।

"डिपीआर नभए पनि कतिपय कामहरु गर्न मिल्छ। त्यो हामी गर्छौं। डिपीआर बनाउन केही समय थप लाग्न सक्छ। तीनदेखि चार महिनामा हामी त्यो बनाइसक्ने आशामा छौं," भण्डारीले बताए।

समयसीमा

शुरुमा चार वर्षभित्र आयोजना सिध्याउन निर्देशन पाएको सेनाले अब त्यो समयसीमाभित्रै काम फत्ते गर्न सक्ला त?

सेनाले द्रुतमार्गको प्रारम्भिक रेखांकन गरेको बताएको छ।

सेना भन्छ ऊ त्यसका निम्ति प्रयासरत छ र मुआब्जा वितरणजस्ता बाँकी विषयमा खासै व्यवधान छैनन्।

तर  विज्ञहरु भन्छन् अब यो विषय जटिल बन्न सक्छ।

डिपीआर भनेको सहज र छिटै हुने विषय नभएको र त्यो हातमा नभएपछि अब सेनाले विशेषज्ञहरुको राय लिई खण्डखण्डमा काम गर्नुपर्ने भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयका पूर्व सहसचिव कमल पाण्डेले बताए।

"पाँच किलोमिटर वा दश किलोमिटरको खण्डखण्डमा काम गर्नुपर्ने हुन्छ। साथै विशेषज्ञहरुको एउटा बलियो टोलीको पनि आवश्यकता पर्छ," पाण्डेले भने।

चार लेनको हुने काठमाण्डू-निजगढ द्रुतमार्गको प्रस्तावित लम्बाई ७६ किलोमिटर अनि प्रस्तावित लागत १ खर्ब १२ अर्ब रुपियाँ रहेको छ।

हाल पाइलट वा प्रारम्भिक ट्र्याक खोलिसकिएको उक्त मार्गमा ९९ वटा पुल तथा एक ठाउँमा दोहोरो सुरुङ्गमार्ग रहने बताइएको छ।

सो मार्गबाट काठमाण्डू र तराईको दुरी १ घण्टामा तय हुने र त्यसले इन्धन तथा सवारी मर्मतमा वार्षिक २५ अर्ब रुपियाँको बचत गराउने ठानिएको छ।


गएको जुनमा ह्वाइट हाउसमा भएको उक्त भेटवार्ता मिलाउने काममा संलग्न किएभस्थित निकटस्थहरूले यस्तो खुलासा गरेका हुन्।

युक्रेनी नेता पेट्रो पोरोसेन्कोको मध्यस्तकर्ताहरूको भूमिका खेलेका व्यक्तिहरूले उक्त रकमको व्यवस्थापन गरेका थिए।

तर अमेरिकी कानूनले आवश्यक ठानेको युक्रेनी सरकारको प्रतिनिधिको भूमिकामा त्यस्तो गतिविधि हुँदा कोहेन थिएनन्।

अस्वीकार

कोहेनले आफूमाथिका आरोप अस्वीकार गरेका छन्।

राष्ट्रपति पेरोसेन्कोको कार्यालयले त्यो आरोपलाई  "सफा झूठ" भन्दै दुई देशबीचको सम्बन्ध विगार्ने उद्देश्य अन्तर्गत उक्त आरोप लगाइएको जनाएको छ।

राष्ट्रपति ट्रम्प र पोरोसेन्कोबीच ह्वाइट हाउसमा जुनमा भेटवार्ता भएको थियो।

युक्रेनी राष्ट्रपति घर फर्किए लगत्तै उनको देशको भ्रष्ट्राचार विरोधी निकायले ट्रम्पको चुनावी अभियानका पूर्व व्यवस्थापक पल मानाफोर्ट विरूद्धको अनुसन्धान बन्द गरेको थियो।

पोरोसेन्को प्रशासनका एक उच्च गुप्तचर अधिकारीले ह्वाइट हाउस भ्रमण अघि भएका गतिविधिबारे जानकारी दिएका हुन्।

खुलासा

उनले कोहेनलाई पनि समावेश गरिएको उल्लेख गर्दै युक्रेनका दर्तावाल वकालतकर्ता र  वासिङटनस्थित दूतावासले पो... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

रोसेन्को र ट्रम्पबीच एउटा संक्षिप्त तस्वीर खिचाउने खालको मात्र नभई त्यो भन्दा बढी देखिने खालको भेटवार्ता सुनिश्चित गर्न खोजेको जानकारी दिए। उनका अनुसार पोरोसेन्को वार्ता भनेर व्याख्या गर्न मिल्ने किसिमको भेट चाहान्थे।

ट्रम्पका निजी वकिललाई उक्त रकम तिरेको किएभस्थित जानकारहरूको भनाइ छ।

वरिष्ठ अधिकारीको भनाइमा पोरोसेन्कोले ट्रम्पलाई भेट्न पछाडिको सम्पर्क सुत्र स्थापना गर्न चाहे र एक जना पूर्व सहयोगीलाई जिम्मा दिए। ती पूर्व सहयोगीले एक जना युक्रेनी संसदबाट मद्दत खोजेका थिए।

ट्रम्पका पूर्वव्यवस्थापकविरूद्ध घुसको आरोप

‘ट्रम्प नैतिक रूपमा अयोग्य’

तीनले न्यूयोर्कमा अवस्थित छबाद अफ पोर्ट वासिङटन नामक एउटा यहुदी परोपकारी संस्थामा रहेका आफ्ना व्यक्तिगत सम्पर्क सुत्रलाई प्रयोग गरे। उक्त परोपरकारी संस्थाले आफ्ना अधिकारीहरू संलग्न नभएको स्पष्ट रुपमा उल्लेख गर्न बीबीसीलाई भनेको छ।

यसले अन्तत: राष्ट्रपतिका वकिल र नजिकका सम्पर्क सुत्र कोहेनसम्म पुर्‍यायो। कोहेनलाई चार लाख डलर तिरियो।

ट्रम्प त्यसबारे जानकार रहेको कुनै संकेत मिलेको छैन्। किएभस्थित अर्को स्रोत पनि त्यही विवरण दिएको छ तर उसले कोहनलाई कूल ६ लाख अमेरिकी डलर तिरिएको बताएको छ।