त्यससँगै सङ्क्रमित व्यक्तिहरूको सङ्ख्या ह्वात्तै बढ्यो। किनभने विभिन्न परीक्षण गरिएका व्यक्ति मात्र नभएर चिकित्सकहरूले क्लिनिकमा जाँचेर रोग निदान गरेका व्यक्ति पनि गणनामा पर्न थाले।

तर प्रारम्भिक दिनमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण अर्थात् कोभिड-१९ को केन्द्रबिन्दु मानिएको वुहान सहरमा तीव्र गतिमा भाइरस फैलिरहेका बेला अस्पतालमा शय्याको अभाव देखियो। अर्थात् कतिपय बिरामीले उपचार पाएनन्।

बिरामीको चाप रहेको वुहानमा त्यहाँका दुई बासिन्दाले आफ्ना आफन्तका लागि अस्पतालका शय्या पाउन गरेका प्रयाससम्बन्धी कारुणिक कथा बीबीसीलाई सुनाएका छन्।

'हजुरबुवा, शान्तिसँग बस्नुहोला'- जिआओ हुआङ

आफ्नो बाल्यकालमै आमाबुवाको निधन भएपछि हुआङलाई उनका हजुरबुवा र हजुरआमाले पालनपोषण गरेका थिए।

असी वसन्त पार गरेका हजुरबुवा र हजुरआमाका लागि सक्दो सेवा गर्ने हुआङको एक मात्र इच्छा थियो। उनीहरूले अवकाशको जीवन राम्रोसँग बिताउन पाऊन् भन्ने उनलाई लाग्थ्यो।

तर मात्र १५ दिनमै कोरोनाभाइरसका कारण उनका हजुरबुवाको निधन भयो र हजुरआमा अहिले गम्भीर अवस्थामा छिन्।

हुआङका हजुरबुवा र हजुरआमामा ज्यानुअरी २० तारिखमा श्वासप्रश्वासको समस्या देख... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

िन थाल्यो।

कोरोनाभाइरसले मानिसको फोक्सोमा आक्रमण गर्ने चिकित्सकहरू बताउँछन्

सार्वजनिक यातायात ठप्प हुनेगरी ज्यानुअरी २३ तारिखदेखि वुहान बन्दको अवस्थामा गएपछि ज्यानुअरी २६ तारिखसम्म उनीहरूलाई अस्पतालसम्म पुग्न हम्मेहम्मे भयो।

उनीहरूलाई नयाँ कोरोनाभाइरसले सङ्क्रमित बनाएको कुरा ज्यानुअरी २९ तारिखमा थाहा भयो। तर त्यसको तीन दिनपछि मात्रै उनीहरू अस्पतालमा भर्ना हुन पाए।

अस्पताल बिरामीले खचाखच थियो। त्यहाँ कुनै शय्या खाली थिएन।

उनका हजुरबुवा र हजुरआमालाई उच्च ज्वरो थियो र सास फेर्न गाह्रो भइरहेको थियो। उनीहरूले करिडोरमा मात्रै ठाउँ पाए।

हुआङले अस्पतालका कर्मचारीहरूलाई हारगुहार गरेपछि एउटा लामो कुर्सी र दोबार्न मिल्ने एउटा शय्या पाए।

"हेर्दा चिकित्सक वा नर्स नै थिएनन्," हुआङले आफ्नो डायरीमा लेखेका छन्, "चिकित्सकविनाको अस्पताल एउटा चिहानजस्तै हुन्छ।"

हजुरबुवा बितेको अघिल्लो रातसम्म हुआङ हजुरबुवा र हजुरआमासँगै करिडोरमा थिए।

उनका हजुरबुवा चित्तविभ्रमको अवस्थामा थिए। त्यो कुरा थाहा नहोस् भनेर उनले हजुरआमालाई भलाकुसारी गरेर अलमल्याइरहेका थिए।

हजुरबुवा बित्नुभन्दा तीन घण्टाअघि बल्ल उनले शय्या पाए। हजुरबुवाले अन्तिम सास लिएको क्षणसम्म हुआङ सँगै थिए।

चिनियाँ सामाजिक सञ्जाल वेबोमा लेखेका छन्ः "हजुरबुवा, शान्तिसँग बस्नुहोला। स्वर्गमा कुनै पीडा हुँदैन।"

"धेरै बिरामीहरूले आफन्तको साथ नै नपाई ज्यान गुमाएका छन् र परिवारका सदस्यले अन्तिम पटक भेट्न पनि पाएका छैनन्।"

उनकी हजुरआमा अस्पतालमा जीवन र मरणको दोसाँधमा छिन्। हुआङ सकेसम्म धेरै उनीसँगै बस्छ चाहन्छन्।

"प्रभावकारी औषधि नै छैन। चिकित्सकहरूले आशा नमार्न  र उहाँलाई आफैँ ठिक हुन सक्ने बताएका छन्," उनी भन्छन्। "हामी केवल भाग्यको निर्णय कुर्न सक्छौँ।"

फेब्रुअरी ७ तारिखदेखि जिआओ हुआङ आफैँलाई पनि सन्चो महसुस भएको छैन। उनी एउटा होटलमा दुई हप्ताका लागि क्वारन्टीनमा छन्।

'उहाँले खोक्दा रगत आउन थाल्यो'- दा चुन

ज्यानुअरी महिनाको आरम्भतिर दा चुनकी आमालाई ज्वरो भयो। परिवारले चिसोका कारण त्यस्तो भएको हुन सक्छ भनेर त्यसलाई त्यति गम्भीरतापूर्वक लिएन।

एक करोड १० लाख जनसङ्ख्या रहेको वुहानमा फैलिरहेको रहस्यमय रोगबारे उनीहरूले केही कुरा सुन्न चाहिँ सुनेका थिए।

एउटा सामुदायिक क्लिनिकमा उनले सुईहरू लगाए। तर एक हप्तामा पनि ज्वरो ओर्लिएन।

ज्यानुअरी २० अर्थात् चिनियाँ अधिकारीहरूले...


त्यसै बेला राजा महेन्द्रको तीन महिनाभन्दा लामो विदेश भ्रमण तय भयो।

उनको औपचारिक भ्रमणको तालिका यस्तो थियो- जापान, संयुक्त राज्य अमेरिका र क्यानडा।

तर राजा महेन्द्रले ती देशबाहेक केही अन्य मुलुकको अनौपचारिक भ्रमण गरे र नेपाल फर्किए।

भ्रमणपछिको कदम

उक्त भ्रमणका क्रममा महाशक्ति राष्ट्रहरूको नाडी छामेर आएका महेन्द्रले नेपाल फर्किएको झन्डै पाँच महिनामै बीपी कोइराला नेतृत्वको सरकारलाई अपदस्थ गरेको केही विश्लेषकहरूको बुझाइ छ।

राजा महेन्द्रले २०१७ साल पुष १ गते प्रजातान्त्रिक सरकारलाई अपदस्थ गर्नमा उनको उक्त विदेश भ्रमणको पनि भूमिका थियो वा थिएन भन्नेबारे अध्येताहरूबीच मतैक्य छैन।

तर उक्त भ्रमणबाट नेपाल फर्कने क्रममा भारत र पाकिस्तान दुवैले आफ्नो भनेर दाबी गर्दै आएको विवादित कश्मीरमा चाहिँ राजा महेन्द्रले भ्रमण गरेको प्रमाण भेटिएको इतिहासकारहरूले लेखेका छन्।

केआई सिंहले प्रधानमन्त्री बनेका बखत एकपटक 'कश्मीर भारतको अभिन्न अङ्ग भएको' बताएकोबाहेक नेपालले कश्मीर विवादमा कसैको पक्ष लिएको नदेखिएको इतिहासकारहरूको भनाइ छ।

सन् १९६० को जुलाईमा भारत-प्रशासित कश्मीरमा भएको महेन्द्रको भ्रणमको उ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

द्देश्यबारे पनि इतिहासकारहरूले खासै खुलाउन सकेका छैनन्।

तर उक्त विवादित भूमिमा सन् १९४७ पछि भ्रमण गर्ने नेपालका उच्च व्यक्तित्वमा राजा महेन्द्र मात्र रहेको देखिएको कूटनीतिक इतिहासका जानकारहरू बताउँछन्।

निजी भ्रमण

कश्मीरी लेखक जीएल कौलको पुस्तक 'कश्मीर थ्रू द एजेज (५००० बीसी टू १९६७ एडी): अ हिस्टोरिकल सर्भे' मा सन् १९६० जुलाई ८ मा राजा महेन्द्र रानीसहित कश्मीरको राजधानी श्रीनगर पुगेको उल्लेख छ (पृ. १८२)।

उनी लेख्छन्, "राजा महेन्द्र र उनकी रानी जुलाई ८ मा श्रीनगर आइपुगे। त्यहाँ राज्यको सेनामा गोर्खाहरू रहेका थिए, त्यसमध्ये केहीले अचल सम्पत्ति प्राप्त गरेका थिए। तर नेपालका राजाको भ्रमण (निजी नै भए पनि) पहिले कहिल्यै सुनिएको थिएन।"

कौलले राजाले त्यहाँका गोर्खाबारे चासो राखेको हुनसक्ने खालेको सङ्केत गरेका भए पनि त्यसबारे खुलाएका छैनन्।

उनको पुस्तकमा त्यस बहेक राजा महेन्द्रको उक्त भ्रमणबारे खासै उल्लेख छैन।

हालै भारत सरकारले खारेज गरेको त्यहाँको संविधानको धारा ३७० अनुसार कश्मीरमा अन्यत्रका व्यक्तिहरूले अचल सम्पत्ति राख्न पाउने सुविधा थिएन।

कौलले गोर्खाहरूले पनि त्यस्तो सम्पत्ति जोडेको र महेन्द्रको भ्रणमलाई जोडेर हेर्न खोजेको जस्तो देखिए पनि उनले त्यसलाई प्रष्ट पारेका छैनन्।

जापान, अमेरिका र क्यानडाको औपचारिक भ्रमणमा गएका राजा विभिन्न देशहरू घुमेर श्रीनगर र त्यसपछि दिल्ली हुँदै नेपाल फर्केको अन्य इतिहासकारले पनि लेखेका छन्।

कहाँकहाँ गएका थिए महेन्द्र?

भुवनलाल जोशी र लियो ई रोजले लेखेको 'डेमक्र्याटिक इनोभेशन्स् इन नेपाल, अ केस स्टडी अफ पोलिटिकल अकल्चरेसन' मा पनि राजा महेन्द्र उक्त भ्रमणबाट फर्कँदा श्रीनगर हुँदै नेपाल आएको उल्लेख छ।

क्यानडाको भ्रमण सकिएपछि महेन्द्र नेपाल फर्कँदाको प्रसङ्ग उल्लेख गर्दै उक्त पुस्तकमा लेखिएको छ (पृ. ३८२), "औपचारिक भ्रमण सकेर राजा महेन्द्र नेपालका लागि जुन १६ मा प्रस्थान गरे। लिस्बन, प्यारिस, फ्र्याङ्कफर्ट, भियना, तेहरान, काबुल, श्रीनगर र दिल्ली हुँदै उनी जुलाई २८ मा काठमाण्डू आइपुगे।"

हालै प्रकाशित पुस्तक 'परराष्ट्रका पात्र'का लेखक तथा पूर्व परराष्ट्र सचिव मदनकुमार भट्टराई पनि आफू कूटनीतिक सेवामा रहँदा राजा महेन्द्रको श्रीनगर भ्रमणबारे सुनेको बताउँछन्।

"मसँग पनि भारतका तत्कालीन शिष्टाचार महापालले महेन्द्रलाई कश्मीर भ्रमण गराएको बताएका थिए," उनले भने, "उनी पछि त्यहाँको...


त्यसैले लकडाउनको सामाजिक दबाव छोटै भए पनि त्यसले केही मित्रतामा दीर्घकालीन असर पार्न सक्ने उनी बताउँछन्।

रोयल सोसाइटी जर्नलमा एक लेख प्रकाशित गर्दै प्राध्यापक डुन्बारले कसरी लकडाउनले हाम्रा सामाजिक सम्पर्क परिवर्तन गर्नेछन् भन्नेबारे अध्ययन गरेका छन्।

अक्स्फोर्ड विश्वविद्यालयका यी विज्ञले औँल्याएका असरको जरा जूम वा ह्वाट्स्याप समूहभन्दा पर छन्। उनी भन्छन्ः मानिसको मित्रताको जरा गैरमानव प्राइमेटहरूको सामाजिक जीवनमा आधारित छ।

ती प्राइमेटका निम्ति सामाजिक बन्धन भनेको कुनै स्थिर समूहको सदस्य हुनु हो जसले तिनलाई प्रतिद्वन्द्वी वा अन्य जनावरबाट जोगाउँछ।

हामी किन निकटस्थ मित्रहरूलाई धेरै भर गर्छौँ भन्ने पनि यसले बुझाउँछ। हाम्रो विकासक्रमको इतिहासमा यस्ता मित्रतामाथि हाम्रो ज्यान नै निर्भर रहन्थ्यो।

अनि त्यस्ता सम्बन्ध बनाइराख्न निकै स्याहार सुसार चाहिन्छ।

मित्रतामा परिवर्तन

बाँदर तथा मानिस दुवैमा मित्रताको गुणस्तर कति समय सँगै व्यतीत गरिन्छ भन्नेमा भर पर्ने अध्ययनहरूले देखाएका छन्।

"मित्रता कायम राख्न हामीले बारम्बार भेटघाट गरिराख्नुपर्छ," प्राध्यापक डुन्बारले बताए। त्यसो गर्न समय ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

र भावनात्मक लगाव निकै लाग्छ जसले गर्दा हामीले सीमित सङ्ख्यामा मात्र त्यस्ता सामाजिक सम्बन्ध बनाइराख्न सक्छौँ।

"लकडाउनका बेला कैयौँ मानिसहरूले घरवरपर तथा समुदायमा थुप्रै नयाँ मित्रता गाँसिरहेका छन्," प्राध्यापक डुन्बारले भने।

"त्यसैले जब लकडाउन खुल्छ तब हाम्रा केही पुराना मित्रलाई यी नयाँ मित्रले विस्थापित गर्न सक्छन्।"

यसको एउटा असर भने सम्बन्धहरूमा हुनसक्ने परिवर्तन हो। कडा लडकाउनका बेला फ्रान्समा सामाजिक वैज्ञानिकहरूले गरेको एउटा बृहत् सर्वेक्षणले यस्तै देखायो।

छोटकरीमा भन्दा केही मित्रताहरू प्राथमिकतामा परे र स्याहार अनि सम्पर्कमार्फत् थप बलियो बने भने कैयौँ हलुका मित्रताहरू त्यसै सेलाएर गए।

यसले बढी उमेरका मानिसहरूलाई धेरै असर पर्‍यो। "उमेर बढ्दै गएपछि नयाँ मित्र बनाउन कठिन हुन्छ," प्राध्यापक डुन्बारले भने।

"अनि हाम्रो स्वास्थ्य, तन्दुरुस्ती, सुख - लामो बिमारी वा शल्यक्रियाबाट निको हुने क्षमता समेत - हाम्रा उच्च गुणस्तरका मित्रताहरूको सङ्ख्यामा भर पर्छन्।"

लकडाउनमा एक्लोपना

यदि छोटो समयका निम्ति हो भने लकडाउनमा पनि हाम्रा पुराना र गहिरा मित्रताहरू ज्यूँ का त्यूँ रहनेछन्। तिनलाई अनलाइन सम्पर्कले पनि केही हदसम्म जोगाइराख्नेछन्।

बेल्फास्टको क्वीन्स विश्वविद्यालयकी डा. जेनी ग्रोआर्कले महामारीका बेला हुने एक्लोपनाको अध्ययन गरेकी छन्।

"मानिसहरूले तिनका सामाजिक आवश्यकता पूर्तिका निम्ति डिजिटल सञ्चारमाध्यमको प्रयोग गरेका छन्। तर यसबाट हुने सम्पर्क प्रत्यक्ष सम्पर्कको तुलनामा कम सन्तोषजनक भएको पाइएको छ," उनले भनिन्।

बढ्दो एक्लोपनासँग पनि यो जोडिएको छ।

यो निचोड प्राध्यापक डुन्बारको निष्कर्षसँग मिल्दोजुल्दो छ। उनका अनुसार प्रत्यक्ष भेटघाटको विकल्प छैन।

त्यसको एउटा कारण मानिसको स्पर्श आवश्यकता पनि हो।

"अध्ययनमा सहभागी मानिसहरूले अरूलाई स्पर्श गर्न नपाउँदा तथा भौतिक दूरी राख्दा अनौठो मानेको पाइयो," डा. ग्रोआर्कले भनिन्।

अनलाइन सम्बन्ध मित्रताका निम्ति पर्याप्त नहुने ठानिन्छ

मावनजातिको सबैभन्दा निकटस्थ नातेदार चिम्पान्जीलाई हेर्दा पनि स्पर्श स्वाभाविक मात्र नभई सामाजिक रूपमा अत्यन्त महत्त्पूर्ण देखिन्छ।

चिम्पान्जीहरूले घण्टौँसम्म एकअर्कालाई स्याहार गरिरहन्छन्। एकअर्काबीच स्पर्श वा एकअर्काको शरीरबाट जुम्रा/कीरा झिक्ने जस्ता काम केवल सरसफाइमा मात्र जोडिएका छैनन्।

तिनले सामाजिक सम्बन्ध बलियो बनाउने...


त्यसो भयो भने अपेक्षित समयभन्दा अगाडि नै परीक्षणपछि खोप तयार हुनेछ।

चाइना न्याश्नल फार्मसूटिकल ग्रूपका अनुसार मानवमा अन्तिम चरणको परीक्षण आगामी तीन महिनाभित्र सम्पन्न हुने उसको आशा छ।

चीनमा एकदमै कम सङ्क्रमण पाइएकोले गत जुन महिनामा उसले खोप आउन केही विलम्ब हुने जनाएको थियो।

सावधानी

तर अहिले संयुक्त अरब एमिरेट्समा हजारौँ मानिस तेस्रो चरणको परीक्षणमा सहभागी भइरहेका छन्।

अर्को चिनियाँ कम्पनीले त्यही विधि अपनाई ब्रजिलमा उन्नत खालको परीक्षण गरिरहेको छ।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनले खोप विकासका कुरालाई सावधानीपूर्वक हेर्दै आएको छ।

उसले खोप विकासको दिशामा अर्को वर्षको आरम्भतिर उपलब्धि हासिल हुनसक्ने बताउने गरेको छ।

यसै हप्ता ब्रिटेनको अक्स्फर्ड विश्वविद्यालयले खोपको विकासमा ठूलो सफलता हासिल गरेको समाचार सार्वजनिक भएको थियो।

उक्त विश्वविद्यालयले विकसित गरेको एउटा खोप सुरक्षित र रोगप्रतिरोधी क्षमतालाई सक्रिय तुल्याउन सक्ने बताइएको थियो।

एक हजार ७७ जना सहभागी उक्त खोपको परीक्षणका क्रममा खोप लगाएकाहरूको शरीरले कोरोनाभाइरविरुद्ध लड्न सक्ने एन्टीबडी र टी-सेल बनाउन सकेको थियो।

यो पनि हेर्न... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ुहोस्

के कोरोनाभाइरस प्रतिरोध गर्ने क्षमता बन्न सक्छ?

के कोरोनाभाइरस प्रतिरोध गर्ने क्षमता बन्न सक्छ?


त्यस्ता अपराधमध्ये करिब ३५ प्रतिशत एटीएम कार्डसँग सम्बन्धित हुने गरेको प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी) ले जनाएको छ।

ब्याङ्क तथा वित्तीय संस्थाहरू भने यस्ता अपराध नियन्त्रण गर्न प्रभावकारी कानुन आवश्यक भएको बताउँछन्।

गएको तीन वर्षमा करिब ३० वटा भन्दा बढी ब्याङ्कसम्बन्धी अपराधको अनुसन्धान गरिएको सीआईबीले जनाएको छ।

अपराध

सीआईबीका अनुसार त्यसमध्ये १० वटाभन्दा बढी एटीएमसँग सम्बन्धित अपराध छन्।

 राष्ट्र ब्याङ्कले पनि पछिल्लो समय भएका अपराध प्रविधि र सञ्चालनको कमजोरीसँग जोडिएको बताएको छ।

राष्ट्र ब्याङ्कका कार्यकारी निर्देशक लक्ष्मीप्रपन्न निरौलाले भने, "एटीएमा कुनै चिप्स राखेर होस् या अन्य कुनै तरिकाबाट कार्डमा भएका विवरण चुहिने र यसको आधारमा गलत व्यक्तिले एटीएमबाट पैसा झिक्ने प्रवृत्ति बढेको छ। कर्मचारी नै संलग्न भएर झुटो खाता खोल्ने, प्रयोगकर्ताको आईडी ह्याक गरेर र कतिपय अवस्थामा पासवर्ड अरूसँग बाँडेका कारण ब्याङ्कको स्विफ्ट कोड नै ह्याक भएको भेटिएको छ।"

कमसल धितोमा पनि ठूलो आकारको ऋण दिने र नक्कली व्यक्तिको नाममा कर्जा प्रवाह गर्नेजस्ता पुराना समस्या पनि अझै विद्यम... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ान रहेको केन्द्रीय ब्याङ्कले जनाएको छ।

ब्याङ्क तथा वित्तीय संस्थाहरू प्रविधिको विकाससँगै अपराध बढेको स्वीकार्छन्।

तर तिनलाई सम्बोधन गर्न हाल रहेका नियम कानुनलाई परिमार्जन गर्न पर्ने देखिएको उनीहरू बताउँछन्।

ब्याङ्कर्स सङ्घका पूर्वअध्यक्ष अनिल शाहले भने, "स्विफ्ट कोड ह्याक गर्ने वा इन्टर्नेट ब्याङ्किङ्मार्फत् भएका अपराधलाई नियन्त्रण गर्ने कडा कानुन चाहिन्छ र यसलाई कार्यान्वयन गर्ने क्षमता पनि हामीमा हुनु पर्‍यो।"

सूचना चुहावट

ब्यङ्किङ् कसुर तथा सजाय ऐन, ब्याङ्क तथा वित्तीय संस्था ऐन जस्ता प्रचलित कानुनभित्र रहेर कारोबार गरेको खण्डमा यस्ता अपराध धेरै हदसम्म कम हुनसक्ने राष्ट्र ब्याङ्कको भनाइ छ।

ब्याङ्कहरूले उनीहरूको जनशक्ति बढाउन र प्रयोग भएका सफ्टवयेरको सुरक्षामा विशेष ध्यान दिन चुकेकाले नै पछिल्लो समय यस्ता अपराध बढेको निरौलाले बताए।

उनले भने, "प्रविधि चुस्त हुनु पर्यो र ब्याङ्कहरूले प्रयोग गरेका प्रविधि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको हुनुपर्‍यो। साथै यसलाई मर्मत गर्ने तोस्रो पक्ष पनि विश्वसनीय हुनुपर्ने नत्र यो तेस्रो पक्षबाट ग्राहकहरूको महत्त्वपूर्ण सूचना चुहावट हुन सक्ने सम्भावना धेरै रहन्छ। ब्याङ्कहरूले उनीहरूको मानव संसाधनमा पनि खर्च गर्न पर्‍यो।"

प्रविधिको प्रयोग अझ व्यापक हुँदै जाँदा यस्ता अपराध अझै बढ्न सक्ने अनुमान विज्ञहरूले गरेका छन्।

केही महिनाअघि एक एउटा ब्याङ्कको स्विफ्ट कोड ह्याक गरेर करोडौं रुपैयाँ विदेश पुगेको विवरण पनि आएको थियो।

एटीएमसम्बन्धी अपराधका अधिकांश घटनामा विदेशी नागरिकहरू संलग्न सीआईबीको अनुसन्धानले देखाएको छ।

सीआईबीका अनुसार गत पाँच वर्षमा एटीएम अपचलनका कारण करिब १६ करोड रुपैयाँ बराबरको नोक्सान भएको छ।


त्यस्ता आयोजनाहरूको कुल अधिकतम क्षमता २० हजार मेगावाटभन्दा बढी भए पनि काम अगाडि नबढेपछि अनुमतिपत्र रद्द गर्ने मनस्थितिमा ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय पुगेको जनाइएको छ।

तर स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूको संस्थाले कतिपय सरकारी नियम अव्यावहारिक रहँदा समस्या आएको भन्दै आफ्नो बचाउ गरेको छ।

दश वर्षमा १० हजार मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्ने सरकारी लक्ष्य पूरा गर्न कडा रूपमा प्रस्तुत हुने ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्री वर्षमान पुनले बताएका छन्।

चेतावनी

त्यस्तैमध्ये एउटा ठानिएको कदममा, पुनले अनुमति लिएर काम अघि नबढाई आयोजना ओगटेर बसेका कम्पनी तथा व्यक्तिका अनुमतिपत्र रद्द गर्ने चेतावनी दिए।

उनले भने, ''कुनै पनि हालतमा अनावश्यक रूपमा लाईसेन्स ओगट्ने, बिक्री गर्ने, लाइसेन्सको खेती गर्ने अवस्था हुनुहुँदैन र त्यस्ता अवस्थाहरूलाई निरुत्साहित गर्नुपर्छ। काम नगर्नेहरूलाई खारेज गर्दै जसले काम गर्छ त्यसलाई अनुमति दिने खालको व्यवस्था गर्नुपर्छ भनेर स्पष्ट निर्देशन दिइसकेको छु।''

ऊर्जामन्त्री पुनले अनुमतिपत्र लिएर काम नगर्नेलाई समयसीमा नै तोकेर कारबाहीको प्रक्रिया अगाडि बढाइने बताए।... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

समस्या

त्यसरी 'झोलामा खोला' राख्ने लगानीकर्तामा अधिकांश स्वदेशी र केही विदेशी रहेको बताइएको छ।

स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूको छाता संस्था इप्पान, कतिपय सरकारी नियम व्यावहारिक नरहेको भन्दै त्यसका कारण ढिलाइ भएको तर्क गर्छ।

उक्त संस्थाका उपाध्यक्ष कुमार पाण्डेले भने, ''प्रसारण लाइन छैन भने आयोजना कसरी बन्छ? ऊर्जा खरिद सम्झौता गरिँदैन। वन क्षेत्रमा एउटा रूख काट्न दुई-तीन वर्ष लाग्छ।  यस्ता समस्या नसल्टाउने अनि लाइसेन्स मात्र खारेज गर्छु भनेर कसरी समाधान निस्कन्छ।''

ऊर्जा मन्त्रालयका अनुसार हालसम्म सर्वेक्षण अनुमतिपत्र लिएका २९१, उत्पादन अनुमति पत्र लिएका १७०, सर्वेक्षण र उत्पादन अनुमतिका लागि दर्खास्त हालेका ५२ र सञ्चालनमा रहेका ८५ आयोजना छन्।

यसअघि अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले अनुमति लिएर निष्क्रिय बसेका कतिपय आयोजनाहरूमाथि अनुसन्धान तथा कारबाही गरेको थियो।

विगतमा पनि ऊर्जामन्त्रीहरूले विद्युत् उत्पादन नगर्नेप्रति कडाइपूर्वक प्रस्तुत हुने बताए पनि कार्यान्वयन पक्ष फितलो देखिएको थियो।


त्यस्ता कैयौँ महिलाले आफूहरू वर्षौँसम्म आफू जन्मेको घर फर्केर जान नपाएको बताएका छन्।

जातीय विभेद गर्न नपाइने कानून बने पनि मानिसहरूको मानसिकता अझै नबदलिएको मानवशास्त्रीहरू बताउँछन्।

झापाको अर्जुनधारा नगरपालिका ७ की राधिका थापाले अर्जुनधारा ५ का युवराज रसाइलीसँग केही महिनाअघि भागेर बिहे गरिन्।

'बोलचाल नै हुँदैन'

तर उनलाई माइतीपक्षले अहिलेसम्म बोलाएका छैनन्।

उनी भन्छिन्, "हामी भागेर बिहे गरेपछि प्रहरीमा लगियो। मैले श्रीमान्‌सँगै जान्छु भनेँ। अहिलेसम्म माइतीले बोलाएका छैनन्। बोलेका पनि छैनन्।'

जहाँ जातीय विभेदको ‘नामनिसान छैन’

दलित सांसदले भनिन्, ‘काठमाण्डूमा डेरा पाइनँ’

मेचीनगर नगरपालिका ११ की अञ्जु प्रसाईँले २०४७ सालमा मेचीनगर ११ कै केशर बर्देवासँग बिहे गरेपछि १० वर्षसम्म माइतीपक्षका कोहीसँग बोल्न समेत पाइनन्।

अहिले पनि उनले माइती घरको आँगन टेक्न पाएकी छैनन्।

तर उनको दाजुहरूसँग भने बोलचाल शुरू भएको छ।

प्रसाईँले भनिन्, "सहज छैन अझै पनि। माइतीमा कोहीले बोल्ने कोही नबोल्ने भएपछि झन् समस्या हुँदोरहेछ।"

मानसिकता

झन् चाडबाडका बेला आफूजस्ता कैयौँ महिला नयाँ नयाँ कपडामा सजिएर म... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ाइत गएको देख्दा आफूहरूलाई निकै पीडा हुने गरेको दलित भनिएको समुदायको पुरुषसँग २०५७ सालमा बिहे गरेकी सीता ढुंगानाले बताइन्।

उनले भनिन्, "हामीलाई पनि त माइत जान मनलाग्छ। मेरा बुवा हुनुहुन्छ। भेट्न मन लाग्छ। तर, अहँ, अहिलेसम्म त्यो वातावरण बनेन।"

राजीखुशी दलित भनिएका समुदायका पुरुषसँग बिहे गरेर छोराछोरी हुर्काएर ठूला बनाइसकेका महिलाहरूले परिवारबाटै विभेद गरिएका उदाहरणहरू हुन् यी। जातका आधारमा विभेद गर्न कानूनले बन्देज लगाएको छ।

मेची बहुमुखी क्याम्पस भद्रपुरका मानवशास्त्र विषयका विभाग प्रमुख सुशील खनाल भन्छन्, कानून बने पनि मानिसको मानसिकता बदलिएको छैन।

"कानून आए पनि मानिसको सोचमा परिवर्तन आएन। राज्यले पनि के गर्नसक्छ र यस्तो विषयमा?"

दलित भनिएका पुरुषसँग बिहे गरेका कतिपय महिलाका माइतीपक्षले छोरीको मृत्युपछि गरिने काजकिरियासमेत जिउँदै गरेको उदाहरणहरू समेत आफूसँग रहेको खनाल बताउँछन्।


त्यस्ता घरहरू कतै कतै भण्डार कक्ष त कतै बाख्रा पाल्न समेत प्रयोग भइराखेको छ।

त्यस्ता घरहरू परिवारका लागि अपुग हुने भएकाले अन्य प्रायोजनमै प्रयोग भइरहेको र बसोबासका लागि भने परम्परागत तरिकाले नै बनेका घरहरू प्रयोग हुनु चिन्ताको विषय भएको जानकारहरू बताउँछन्।

राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणका अधिकारीहरूले आफूहरू एककोठे घर बनिरहेकोकोबारे जानकार रहेको भन्दै सङ्ख्याका विषयमा जिल्लाहरूबाट विवरण सङ्कलन गरिने बताएका छन्।

भूकम्प पीडितहरूमध्ये केहीले 'अनुदानको घोषणा हुँदासम्म घर बनाइसकेकाले' र केहीले 'महँगीले निम्त्याएको बाध्यताका कारण' अनुदान लिन त्यसो गर्नु परेको जनाएका छन्।

कारण

धादिङको रूभीभ्यालीका कुमार लामाको परिवारले भूकम्पको डेढ वर्षपछि मात्र घर बनाउन शुरू गरेको थियो। छ महिनाअघि मात्र उनको एककोठे घर बन्यो।

जिल्ला सदरमुकामबाट उत्तरतर्फको उनको गाउँ पुग्न हिँडेर पाँच दिन लाग्छ। जहाँ धेरैजसो सामान बोकेरै लग्नुपर्छ।

एककोठे घर बनाउँदा झण्डै छ लाख खर्च भएको बताउँदै उनी भन्छन्, "एक कोठे नै बनाउँदा पनि सरकारबाट पाइनेभन्दा दोब्बर खर्च भयो।"

अस्पष्टता

तीन किस्ते सरकारी अनुदान घर निर्माणक... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ा लागि सहयोग पुग्ने रकम मात्र भएकोमा थुप्रै परिवारले त्यसलाई नै सबै रकमको रूपमा बुझ्दा यस्तो समस्या आएको प्राधिकरणका अधिकारीहरू बताउँछन्।

मापदण्ड पूरा गरिएको हकमा कोठाहरू कतिवटा निर्माण गर्ने भन्ने निर्णय परिवारकै हुने भएकाले त्यसमा हस्तक्षेप गर्न नसकिने सरकारी बाध्यता देखिन्छ।

अनुदान घोषणा हुनु अघि मापदण्ड विना घर बनाइसकेकाले तीन लाखको सदुपयोग गर्न त्यति रकमले भ्याउने घर बनाएको पाइएको कतिपय स्थानीय अधिकारीहरू बताउँछन्।

त्यस्ता घरहरू कतै कतै भण्डार कक्ष त कतै बाख्रा पाल्न समेत प्रयोग भइरहेको पाइएको छ।

सिन्धुपाल्चोकको चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिकाकी उपप्रमुख जानुका पराजुली भन्छिन्, "मापदण्ड बमोजिम घर बनाउने कुरा सरकारले निकै पछि ल्यायो, त्यतिखेरसम्म कतिपय मानिसहरूले आफ्नै तरिकाले घर बनाइसकेका थिए।"

विकट भेगमा बढी

भूकम्पप्रभावित क्षेत्रभन्दा बाहिर समेत घर हुनेहरू र पुराना घर भत्काउन नचाहनेहरू समेत एककोठे घर बनाउनेहरूमा पर्छन्।

यस्ता समस्या नियमित सरकारी अनुगमन हुन नसकेका विकट भेगमा पाइएको पुनर्निर्माण प्राधिकरणका प्रवक्ता पिताम्बर घिमिरे बताउँछन्।

उनी भन्छन्, "यस्तो कुरा व्यापक रूपमै आएको छ। हामीले प्राविधिकहरू पठाउनुअघि नै कति घरहरू बनिसकेका थिए। कति घरहरू यस्तो बनेका छन् भनेर जिल्लाहरूबाट रिपोर्ट मागेका छौं।"

निजी आवास निर्माणका लागि झण्डै सात लाख २७ हजारले सम्झौता गरेकोमा अहिलेसम्म तीन लाख ६ हजार घरहरू मात्र निर्माण सम्पन्न भएका छन्।


त्यस्ता परजीवी कम्बोडियाबाट लाओस, थाइल्याण्ड र भियतनाम हुँदै फैलिएको हो।

ती मुलुकहरूमा मलेरियाका आधा बिरामीलाई पहिलो छनौटको औषधी काम नगरेको बताइएको छ।

शोधकर्ताहरूले त्यस्तो प्रतिरोध अफ्रिकामा फैलिन सक्ने बताएका छन्। तर यसको सम्भावना भने पहिले भनिए जस्तो गम्भीर नहुने सक्ने विज्ञहरू बताउँछन।

के भइरहेको छ?

मलेरियाको उपचार आर्टेमिसिनिन र पिपेराक्युन नामका दुईवटा औषधीको सम्मिश्रणबाट गरिन्छ। त्यो सम्मिश्रण सन् २००८ मा कम्बोडियामा प्रयोग गरिएको थियो।

तर सन् २०१३ सम्ममा कम्बोडियाको पश्चिमी क्षेत्रमा उक्त औषधीविरुद्ध मलेरियाका परजीवीमा प्रतिरोधी क्षमता विकाश भइसकेको पाइएको थियो।

हालसालै सम्पन्न अध्ययनमा दक्षिण पूर्वी एशियाका बिरामीहरूको रगतको नमुना विश्लेषण गरिएको थियो।

मलेरिया परजीवीको डिएनए परीक्षणले प्रतिरोधी क्षमता बढ्दै गएको देखाएको छ।

कतिपय क्षेत्रमा ८० प्रतिशत मलेरिया परजीवी औषधीको प्रतिरोध गर्नसक्ने भइसकेका छन्।

मलेरियाको उपचार नहुने अवस्था सृजना हुँदै गएको हो?

होइन।

एउटा जर्नलमा प्रकाशित अध्ययनले स्वाभाविक रूपमा गरिने उपचारबाट आधा बिरामी निको नभएको बताएको छ।

उनीहर... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ूलाई निको पार्न वैकल्पिक औषधिहरू प्रयोग गरिएको थियो।

यसले के परिवर्तन गर्छ?

उक्त परिणामले मेकोङ्ग नदीको आसपासमा रहेका देशहरूमा बस्ने मानिसहरूको दैनिकीमा भने खासै परिवर्तन ल्याउने छैन।

मलेरियासँग जुझ्नु भनेको सङ्क्रमण पछि उपयुक्त उपचार प्राप्त गर्नु मात्र होइन।

त्यहाँ उक्त रोग फैलाउने लामखुट्टेहरूलाई नियन्त्रण गर्ने प्रयास रोकिने छैन।

तर रोगीलाई आवश्यक पर्ने औषधीहरू भने परिवर्तन गरिनुपर्ने शोधकर्ताहरू बताउँछन्।

मलेरिया कत्तिको घातक रोग हो?

विश्वव्यापी रूपमा मलेरिया प्रत्येक वर्ष करिब २१ करोड ९० लाख मानिसलाई लाग्छ।

जाडो हुने, काम्ने, ज्वरो आउने र अत्यधिक मात्रामा पसिना आउनु मलेरियाका लक्षण हुन्।

उपचार हुन नसकेको अवस्थामा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या र शरीरका अङ्ग नै काम नगर्न सक्ने अवस्था हुन्छ।

मलेरियाका कारण प्रत्येक वर्ष करिब चार लाख ३५ हजार जनाको मृत्यु हुने गरेको छ।

त्यसमा सबैभन्दा बढी पाँच वर्षभन्दा मुनिका बालबालिका पर्ने गरेका छन्।


त्यस्ता प्रतिक्रियाहरुमा जारी चुनावहरुले नेपालमा वर्षौयता कायम राजनीतिक संक्रमणकालको अन्त्य गर्ने अपेक्षा गरिएका छन्।

तर कतिपय प्रतिक्रियामा नेपाललले अहिले अपनाएको चुनाव प्रणालीले देशलाई स्थिरतातर्फ डोर्याउन नसक्ने टिप्पणी पनि गरिएका छन्।

दश वर्षे सशस्त्र द्वन्द्व अन्त्य भएपछि शुरु भएको शान्ति प्रकिया अन्तर्गत दुई वर्षअघि संविधानसभाले जारी गरेको नयाँ संविधान कार्यान्वयनको दिशामा यी चुनावलाई महत्त्वपूर्ण भनिएको छ।

आशा

सामाजिक सञ्जालमा ट्वीटरमा व्यक्त आफ्नो प्रतिक्रियामा सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोगकी सदस्य मञ्चला झाले लेखेकी छन्, "आजको चुनावपछि मुलुकले विधिवत् रुपमा नै संघीय प्रणालीको अभ्यास गर्नेछ। सधैँ केन्द्रीकृत शासन प्रणालीमा अभ्यस्त नेपालका लागि निश्चय नै यो नयाँ प्रयोग हो। यसको सफलता मुलुकको सफलतासँग जोडिएकाले सचेत भएर मतदान गरी देशलाई जिताऔँ।"

पूर्व प्रशासक विद्याधर मल्लिकले पनि चुनावमार्फत सहभागितामूलक राजनीतिक अभ्यास शुरु हुने अपेक्षा गरेका छन्।

उनले ट्वीटरमा लेखेका छन्, "दलहरुलाई अभिमतप्रति उत्तरदायी बन्न शुभकामना, पक्ष प्रतिपक्ष असन्तुष्ट पक्षसँगै बसेर लोकको सम्मा... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

न र समृद्धिको बाटो कोर्न सकून्।"

देशमा प्रतिकूलताका माझ संविधान जारी भएको र त्यसका कारण अहिलेको चुनाव सम्भव भएको प्रसङ्गलाई पनि सामाजिक सञ्जालमा स्मरण गरिएको छ।

नागरिक अगुवा कनकमणि दीक्षितले लेखेका छन्, "नेपालका शीर्षस्थ नेताहरुबारे यतिका नकारात्मक टिप्पणी हुँदै गर्दा यति भनौँ- अत्यन्त विषम परिस्थिति र विदेशी हस्तक्षेपमाझ संविधान पारित गर्न सफल हुँदै भविष्यको बाटो पहिल्याउन सम्भव बनाइदिएको कुरा नबिर्सौँ।"

अर्का सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ता मनिष झाले लेखेका छन्, "साँच्चिकै अब यो संक्रमणको अन्त्य होस्, लोकतन्त्र र निर्वाचन स्वीकार्ने सबैको जय होस्।"

'उकुसमकुस'

पत्रकार सरला गौतमले चुनावले देशले हालैका वर्षमा भोगेका उकुसमुकस अन्त्य गर्ने अपेक्षा गरेकी छन्।

उनले ट्वीटरमा लेखेकी छन्, "उकुसमुकस भएका नेपालीका सपना नदी सरी बग्नेछन्, व्यवधान छिचोलेर!!  जय चुनाव!"

राजनीतिक टिप्पणीकार विष्णु सापकोटा धनी मुलुकहरुभन्दा पनि 'लोकतान्त्रिक र स्वच्छ ढंङ्गले' नेपालले चुनाव गराइरहेको उल्लेख गरेका छन्।

तर अर्का टिप्पणीकार राजेन्द्र महर्जनले चुनावी प्रकियामा रहेका त्रुटिका कारण यसपटकको चुनावले पनि मतदाताका हक अधिकार सुनिश्चित गर्न नसक्ने विचार राखेका छन्।

उनले ट्वीटरमा लेखेका छन्, "विडम्बना, मत दान दिने बाहेक मतदाताको कुनै भूमिका नहुने निर्वाचन प्रणालीलाई नै सबैभन्दा लोकतान्त्रिक पद्धति भन्ने गरिन्छ, मतदाताका हक, अधिकार र सेवा सुविधाका लागि जनतासँगै सक्रिय हुने राजनीतिक नेतृत्व र तिनलाई चुन्ने प्रकियाको खडेरी छ।"


त्यस्ता रेकर्डहरू यो वर्षको शुरूमा संघीय अनुसन्धान निकाय एफबीआइले ट्रम्पका पूर्ववकिल माइकल कोअनको कार्यालयमा छापा मार्दा फेला परेको बताइएको छ।

न्यूयोर्क टाइम्सले उक्त रेकर्डिङमा ट्रम्प र कोअनले क्यारेन मक्डुगललाई रकम तिर्ने विषयमा छलफल गरिरहेका छन्, जोसँग ट्रम्पको सम्बन्ध थियो।

सन् २०१६ को राष्ट्रपतीय चुनावअघि उक्त टेप रेकर्ड गरिएको थियो।

छानबिन

न्याय मन्त्रालयले ट्रम्पसँग आफ्नो सम्बन्ध रहेको दाबी गर्ने ती महिलालाई तिरिएको रकमबारे छानबिन गरिरहेको  जनाएको छ।

अभियोग नलगाइएका कोअनमाथि निर्वाचन कानूनको उल्लंघन गरेको र ब्याङ्क र कर छली अन्तर्गत अनुसन्धान भइरहेका खबर आएका छन्।

'ट्रम्प केटाकेटी जस्ता छन्'

वयस्क अभिनेत्रीलाई 'ट्रम्पबारे नबोल्न धम्की'

सन् २०१६ को राष्ट्रपतीय चुनावका बेला मक्डुगलले आफ्नो कथा न्याशनल इनक्वाइररलाई बेचेकी थिइन्, जुन ट्रम्पका साथीको हो।

१ लाख ५० हजार डलरको सम्झौताले उक्त पत्रिकालाई ट्याब्लोइड कथा छाप्ने अधिकार दिएको थियो र मक्डुगललाई भने आफ्नो ट्रम्पसँग रहेको भनिएको सम्बन्धलाई सार्वजनिक रुपमा भन्न प्रतिबन्ध लगाइएको थियो।

ट्रम्पसँग सम्बन्ध

शुक्रवार ट्रम... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्पका हालका वकिल रुडी जुलियानीले न्यूयोर्क टाइम्सलाई राष्ट्रपति र कनबीच मक्डुगललाई पैसा दिनेबारे छलफल भएको बताएका हुन्।

तर पैसा भने कहिल्यै पनि नपठाइएको र ट्रम्पले कुनै गल्ती नगरेको उनले बताएका छन्।

वाल स्ट्रिट जर्नलले सन् २०१६ को सेप्टेम्बरमा भएको उक्त संवादको रेकर्ड फोनमा नभइ व्यक्तिगत भेटघाटमा भएको र त्यो केवल दुई मिनेट नपुग्दै काटिएको जनाएको छ।

मक्डुगलले ट्रम्पसँग उनले मेलानिया ट्रम्पसँग विवाह भएको एक वर्षपछि सन् २००६ मा १० महिना सम्बन्ध भएको बताएकी छन्।


त्यस्ता समूहमध्ये कतिपयले जनगणना गर्ने निकाय केन्द्रीय तथ्याङ्क विभागमा औपचारिक रूपमै आफ्ना मागहरू राखिसकेको उनीहरूले बताए।

केहीले भने अनौपचारिक रूपमा मात्र आफूहरूको गणना छुट्टै वर्गका रूपमा हुनुपर्ने माग गरेको अधिकारीहरूको भनाइ छ।

केन्द्रीय तथ्याङ्क विभागले भने हाल संघीय, प्रदेश र स्थानीय सरकारहरूसँग छलफल भइरहेको र विभिन्न समुदायको मागबारे अबको केही सातापछि नै छलफल सुरू गरिने जनाएको छ।

माग

"हामी अहिले प्रश्नावली बनाउने क्रममा छौँ, त्यसका लागि सुरुमा सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय सरकारसँग सल्लाह गरिरहेका छौँ," विभागका महानिर्देशक सुमनराज अर्यालले भने, "अबको २०-२५ दिनपछि हामी अन्य सरोकारवालासँग छलफल सुरु गर्नेछौँ।"

अर्यालका अनुसार हालसम्म आफ्नो पहिचान खुल्ने विवरण जनगणनामा राखिनु पर्‍यो भन्दै झण्डै ५० वटाजति विभिन्न समूहले औपचारिक र अनौपचारिक रूपमा विभागलाई आग्रह गरेका छन्।

त्यस्तामा जातीय, भाषिक, लैङ्गिक, धार्मिकका अतिरिक्त फरक क्षमता भएका, महिला र जेष्ठ नागरिकसम्बद्ध समूहहरू समेत रहेको उनले बताए।

"अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूले संयुक्त राष्ट्रसङ्घको मान्यता अनुसार १० खाले वर्गीकरण गरिनु... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

पर्ने माग गर्नु भएको छ," अर्यालले भने।

गत गाईजात्रामा समलिङ्गीहरूले निकालेको परेडमा सहभागी यौनिक तथा लैङ्गिक अल्पसङ्ख्यकहरू

अघिल्लो जनगणनादेखि नै आफ्नो छुट्टै पहिचान सहितको गणना हुनुपर्ने माग राख्दै आएका यौनिक तथा लैङ्गिक अल्पसङ्ख्यकहरूले यसपालि पनि माग दोहोर्‍याएका छन्।

नीलहीरा समाजका अध्यक्ष पिङ्की गुरूङ भन्छिन्, "पहिलेको जनगणनामा पनि हामीले छुट्टै गणना हुनुपर्ने माग गरेका थियौँ। त्यसबेला तेस्रोलिङ्गी भनेर छुट्टै समूह राखिएको थियो तर अन्तिम नतिजा निकाल्दा त्यसलाई समावेश गरिएन।"

अघिल्लो जनगणनाको अन्तिम नतिजामा तेस्रोलिङ्गीलाई त्यसरी नसमेटिनुमा उनीहरूकै विरोध कारक रहेको विभागका अधिकारीहरू बताउँछन्।

त्यसलाई पिङ्की पनि स्वीकार्छिन्। उनी भन्छिन्, "त्यसबेला करिब १ हजार ५ सय जति मात्रले तेस्रोलिङ्गी भनेर लेखाएकाले पनि नतिजा सार्वजनिक नगरिएको हो। खासमा यौनिक र लैङ्गिक अल्पसङ्ख्यकको जनसङ्ख्या धेरै नै छ।"

नेपालमा सिखहरू

यसपटक भने उनीहरूले तेस्रोलिङ्गी वा अन्य भन्ने समूह नराखी यौनिक र लैङ्गिक अल्पसङ्ख्यकहरूको पूर्ण पहिचान सहितको गणना हुनुपर्ने माग गरिरहेका छन्।

पिङ्की भन्छिन्, "हाम्रो माग भनेको तेस्रोलिङ्गी भनेर सोलोडोलो एउटै वर्गमा नराखियोस् भन्ने हो। समलिङ्गी, दुई-लिङ्गी वा अन्तर-लिङ्गी सबैलाई छुट्टाछुट्टै वर्गीकरण गरियोस् भन्ने हो।"

उनका अनुसार नेपालमा हाल करिब ९ लाख यौनिक तथा लैङ्गिक अल्पसङ्ख्यकहरू रहेको अनुमान छ।

तर त्यसको आधिकारिक विवरण भने कसैसँग पनि छैन।

जनगणनामा पहिचानको माग किन?

जानकारहरूका अनुसार धेरै समूहले विभिन्न क्षेत्रमा आरक्षण पाउनका लागि जनगणनामा पहिचानको माग गर्ने गरेका छन्।

सरकारी जागिर, छात्रवृत्ति र अन्य सरकारी सुविधामा दिइने आरक्षणका लागि सरकारले जनगणनालाई मुख्य आधार मान्ने गरेको छ।

त्यसैले धेरैले जनगणनामा आफ्नो छुट्टै पहिचान स्थापित गर्न चाहेको उनीहरू बताउँछन्।

"आरक्षणको अधिकार पाउनका लागि जनगणनालाई नै मुख्य आधार मानिन्छ। त्यसैले पनि हामीले खुलेर आफ्नो पहिचान देखाउने आधार बनाउनु आवश्यक भएको हो," पिङ्की भन्छिन्।

तर अहिले पनि धेरै यौनिक तथा लैङ्गिक अल्पसङ्ख्यकहरू खुलेर बाहिर आउन नसकिरहेको उनले बताइन्।

समाज र परिवारको डरले नखुल्नेहरू धेरै भएपनि कमसेकम जनगणनामा समावेश हुन पाए धेरै क्षेत्रमा आरक्षण पाइने उनीहरूको तर्क छ।

सरकारी अधिकारीहरूका अनुसार कतिपय जातीय तथा धार्मिक...


त्यस्तै मध्येकी एक हुन्, नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका-५ की वडा सदस्य मञ्जु वादी।

उनी आफू कोरोनाभाइरसबाट सङ्क्रमित भएकै अवस्थामा पनि सङ्क्रमितको सेवामा लागेको बताउँछिन्।

गत साउन २२ गते सङ्क्रमित भएर सामुदायिक आइसोलेशनमा दुई हप्ता बस्दा समेत अन्य सङ्क्रमितको सेवा गरेको र उनीहरूको समस्या स्वाथ्यकर्मी समक्ष पुर्‍याउने काम गरेको उनले बताइन्।

तीतो अनुभव

आफूसँगै आइसोलेशनमा बसेकी एक ११ वर्षीय बालिकालाई शौचालय जाँदा पानी लगिदिने, सफा गरिदिने, राति ज्वरो आउँदा स्वाथ्यकर्मीसँग औषधि मागेर खुवाउनेलगायत बालिकाको आमा जस्तै भूमिका निर्वाह गरेको उनले बताइन्।

परिवारमा उनीसँगै छोरा र बुहारी पनि सङ्क्रमित भएपछि ४ वर्षकी नातिनीलाई हेरचाह गर्ने मान्छे नपाउँदा १४ दिनसम्म आफैसँग राखेको तीतो अनुभव उनीसँग छ।

उनले भनिन्, "सङ्क्रमित नहुँदासम्म भारतलगायत विभिन्न मुलुकबाट स्वदेश फर्काइएकाहरूको उद्धार र व्यवस्थापनमा सघाउनुका साथै बिरामीकै सेवामा खटेँ, डाक्टरलाई भनेर कतिपय आर्थिक अवस्था कमजोर भएकालाई नि:शुल्क उपचार गर्ने व्यवस्था पनि मिलाएँ तर आफू सङ्क्रमित हुँदा आफन्तकै साथ र सहयोग पाउन सकिन।'

नातिनीसहित ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

आइसोलेशनमा बस्दा धेरै सावधानी अपनाएको र सङ्क्रमण हुनबाट जोगाउन सफल भएको उनले बताइन्।

सङ्क्रमित हुँदा आफन्तसँगै स्वाथ्यकर्मीबाट पनि तिरस्कार खेपेको मञ्जु बताउँछिन्।

"एकछिन कोठा बाहिर निस्किँदा पनि स्वाथ्यकर्मीले हकारेर भित्र पठाउने गर्दथे, अहिले पनि भन्ने मात्रै हो, सङ्क्रमितलाई त कुनै अपराध गरेकै जस्तो व्यवहार गर्ने गर्छन्।"

मञ्जु जस्तै बाँकेको राप्ती सोनारी गाउँपलिकाकी उपध्यक्ष धनीकुमारी खत्री पनि लकडाउन अवधिभर पूर्व पश्चिम राजमार्गमा अलपत्र परेकाहरूको उद्धारमा निरन्तर खटेको बताउँछिन्।

कान्छी प्रधानमन्त्रीको नेतृत्वमा फिनिश सरकार कसरी चल्छ

कोरोनाभाइरसको महामारीका कारण रोजगारी गुमेपछि काठमाण्डू, पोखरा लगायतका शहरबाट पैदल घर फर्किने पश्चिम नेपालका मजदुरहरूलाई सङ्क्रमणको जोखिम मोलेर आफ्नै गाडी एवम् कतिपयलाई ट्रयाक्टर र ट्रकको व्यवस्था गरेर गन्तव्यसम्म पुर्‍याउने खत्रीको दिनचर्या थियो।

चैतदेखि करिब आठ महिनासम्म क्वारन्टीन, आइसोलेशन व्यवस्थापनसँगै राहत वितरणमा पनि सक्रिय रूपमा लागि परेको खत्रीको भनाइ छ।

यसै क्रममा उपाध्यक्ष खत्री कात्तिक अन्तिम सातातिर आफै सङ्क्रमित भइन्।

अनुशासित जीवनशैली

"सुरुवाती चरणमा सबैलाई कोरोनाभाइरसको डर त्रास थियो, त्यही समयमा जनताकै सेवामा रात दिन खटिँदा पनि सङ्क्रमित भइएन," उनले भनिन्, "अब त कोरोनाले छुन्न कि भन्ने विश्वास थियो तर कहाँबाट सङ्क्रमित भएँ थाहै भएन।"

आफूसँगै छोरी, नाति र नातिनीसहित परिवारमा एकै साथ ४ जना सङ्क्रमित हुँदा मनमा त्रास  पैदा भए पनि आत्मबल बलियो बनाउनुका साथै परिवार र आफन्तको हौसलाले स्वाथ्यमा कुनै असर गरेको महसुस नभएको खत्रीको भनाइ छ।

सङ्क्रमित भए पनि कोरोनाभाइरसको कुनै लक्षण नदेखिएकाले चारै जना होम आइसोलेशनमा बसेर सङ्क्रमणमुक्त भएको खत्रीले बताइन्।

सङ्क्रमित भएपछि राज्यले लक्षण नदेखिएका सङ्क्रमितलाई पहिले देखि नै होम आइसोलेशनमा बस्ने व्यवस्था गरेको भए सरकारी बजेट खेर जाने थिएन भन्ने उनको भनाइ छ।

उनी भन्छिन्, "यस अघि क्वारन्टीनमा बस्नेहरूलाई बुरुस मन्जनदेखि लिएर छुट्टै चप्पलको समेत व्यवस्था गर्‍यौँ, अहिले गरिब तथा विपन्नहरूले उपचार सेवा पाउन नसक्ने अवस्था भइसक्यो।"

नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिकाकी उपमेयर उमा थापा मगरले कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणपछि अनुशासित जीवनशैली सिकेको बताउँछिन्।

सङ्क्रमणमुक्त भइसकेपछि अहिले बिहान बेलुका समयमा खाना खाने,...


त्यस्तै मन्त्रालयले थप १३९ जनाको कोभिड-१९ सँग सम्बन्धित कारणले मृत्यु भएको सोमवार पुष्टि गरेको छ।

पीसीआर विधि र एन्टिजन विधिबाट १८,४११ जनाको परीक्षण गर्दा अहिले त्यति सङ्ख्यामा सङ्क्रमितहरू फेला परेका हुन्।

चौबीस घण्टाको अवधिमा ४,००७ जना सङ्क्रमणमुक्त भएको मन्त्रालयले जनाएको छ।

अहिले देशभरि ९३,१४१ भन्दा बढी मानिसमा सक्रिय सङ्क्रमण छ।

तीमध्ये काठमाण्डू उपत्यकाका तीन जिल्लामा हुनेको सङ्ख्या सर्वाधिक भएको सरकारको तथ्याङ्कले देखाउँछ।

सरकारले सोमवार ७,४४८ जनामा सङ्क्रमण र ३७ जनाको मृत्यु, मङ्गलवार ७,६६० जनामा सङ्क्रमण र ५५ जनाको मृत्यु, बुधवार ८,६५९ जनामा सङ्क्रमण र ५८ जनाको मृत्यु, बिहीवार थप नौ हजार जनामा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण र ५४ जनाको मृत्यु, शुक्रवार ९,१९६ जनामा सङ्क्रमण र ५० जनाको मृत्यु, शनिवार ८,४१८ जनामा कोरोना भाइरस सङ्क्रमण र ५३ जनाको मृत्यु र आइतवार ८,८५०  जनामा सङ्क्रमण र पहिला तथ्याङ्कमा नपरेकासहित ८८ जनाको मृत्यु भएको तथ्याङ्क सार्वजनिक गरेको थियो।

मन्त्रालयले प्रकाशित गरेको तथ्याङ्कमा केही सातादेखि परीक्षण गर्न गएका मानिसमा सङ्क्रमण पुष्टि हुने दर उच्च भएको देखिन्छ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

।

सङ्क्रमितहरू विभिन्न उमेर समूहका भए पनि २० वर्षदेखि ४९ वर्षसम्मका मानिसको सङ्ख्या सर्वाधिक छ।

अहिले कोरोनाभाइरसबाट प्रभावित विभिन्न जिल्लामा निषेधाज्ञा वा अन्य प्रतिबन्धात्मक आदेशहरू जारी गरिएको छ।

निषेधाज्ञा १५ दिन थप्न सिफारिस

काठमाण्डू उपत्यकामा अझ १५ दिन निषेधाज्ञा थप गर्न जिल्ला कोभिड सङ्कट व्यवस्थापन केन्द्र डीसीसीएमसीले सोमवार सिफारिस गरेको काठमाण्डू जिल्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी कालीप्रसाद पराजुलीले बताएका छन्।

डीसीसीएमसीमा काठमाण्डू उपत्यकाका नगरपालिकाका प्रमुख र तीन जिल्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी समाविष्ट छन्।

कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण फैलिने गति तीव्र हुँदै गएपछि गत वैशाख १६ गते एक हप्ताका लागि निषेधाज्ञा लगाइएको थियो।

पराजुलीका अनुसार डीसीसीएमसीको सिफारिसबारे तीन जिल्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारीहरूको बैठकले निर्णय गर्नेछ।

कोभिड भएर अस्पताल जानुपर्ने भए के गर्ने?

कोभिड-१९ भएका बिरामीले अस्पताल जानुपर्ने भए वा शय्या आवश्यक परे यी नम्बरमा सम्पर्क गर्न स्वास्थ्य मन्त्रालयले सुझाव दिएको छ -

एम्बुलेन्स सेवाको लागि १०२

यी नम्बरहरू चौबीसै घण्टा खुल्ला रहने बताइएको छ।

नेपालमा कोभिड सङ्क्रमण दर किन सबैभन्दा उच्च


त्यस्तै मन्त्रालयले थप २२५ जनाको कोभिड-१९ सँग सम्बन्धित कारणले मृत्यु भएको मङ्गलवार पुष्टि गरेको छ।

तीमध्ये ७९ जनाको विगत २४ घण्टामा निधन भएको हो भने अन्य मृत्यु नेपाली सेनाले विभिन्न मितिका शव व्यवस्थापन गरेको आधारमा थप गरिएका हुन्।

एकै दिन पुष्टि गरिएको र विगत २४ घण्टाको अवधिमा मृत्यु भएका यी दुवै सङ्ख्या हालसम्मकै उच्च हो।

पीसीआर विधि र एन्टिजन विधिबाट २१,३१६ जनाको परीक्षण गर्दा अहिले त्यति सङ्ख्यामा सङ्क्रमितहरू फेला परेका हुन्।

चौबीस घण्टाको अवधिमा ५,२२५ जना सङ्क्रमणमुक्त भएको मन्त्रालयले जनाएको छ।

अहिले देशभरि ९७ हजारभन्दा बढी मानिसमा सक्रिय सङ्क्रमण छ। कुल सङ्क्रमितको सङ्ख्या चार लाख १३ हजार १११ पुगेको छ।

तीमध्ये काठमाण्डू उपत्यकाका तीन जिल्लामा सङ्क्रमित हुनेको सङ्ख्या सर्वाधिक भएको सरकारको तथ्याङ्कले देखाउँछ। काठमाण्डूमा २,७८८ जना, ललितपुरमा ६०२ जना र भक्तपुरमा ५३७ जनामा सङ्क्रमण पुष्टि भएको हो।

दुई सय भन्दा बढी सङ्क्रमण पुष्टि भएका जिल्लाहरूमा झापामा २६४, मोरङमा ३५०, कास्कीमा ३७०, दाङमा २६५, बाँकेमा ५०६, रुपन्देहीमा ७०९, सुर्खेतमा २६४ र  कैलालीमा २९५ छ।

नेपालमा कोर... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ोनाभाइरसका कारण मृत्यु हुनेको सङ्ख्या चार हजार ८४ पुगेको छ।

सरकारले मङ्गलवार ७,६६० जनामा सङ्क्रमण र ५५ जनाको मृत्यु, बुधवार ८,६५९ जनामा सङ्क्रमण र ५८ जनाको मृत्यु, बिहीवार थप नौ हजार जनामा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण र ५४ जनाको मृत्यु, शुक्रवार ९,१९६ जनामा सङ्क्रमण र ५० जनाको मृत्यु, शनिवार ८,४१८ जनामा कोरोना भाइरस सङ्क्रमण र ५३ जनाको मृत्यु, आइतवार ८,८५०  जनामा सङ्क्रमण र पहिला तथ्याङ्कमा नपरेकासहित ८८ जनाको मृत्यु र सोमबार ९२७१ जनमा सङ्क्रमण र १३९ जनाको मृत्यु पुष्टि गरेको थियो।

मन्त्रालयले प्रकाशित गरेको तथ्याङ्कमा केही सातादेखि परीक्षण गर्न गएका मानिसमा सङ्क्रमण पुष्टि हुने दर उच्च भएको देखिन्छ।

सङ्क्रमितहरू विभिन्न उमेर समूहका भए पनि २० वर्षदेखि ४९ वर्षसम्मका मानिसको सङ्ख्या सर्वाधिक छ।

अहिले कोरोनाभाइरसबाट प्रभावित विभिन्न जिल्लामा निषेधाज्ञा वा अन्य प्रतिबन्धात्मक आदेशहरू जारी गरिएको छ।

निषेधाज्ञा १५ दिन थपियो

काठमाण्डू उपत्यकामा जारी निषेधाज्ञा जेठ १३ गतेसम्म थप गरिएको जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाण्डूले जनाएको छ।

नेपालमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणको जोखिम बढ्दै गएको अवस्थामा आगामी दुई सातासम्म निषेधाज्ञा थप गरिएको काठमाण्डू जिल्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी कालीप्रसाद पराजुलीले बताए।

"विवाह, व्रतबन्धजस्ता कार्यक्रमहरू होटल वा पार्टी प्यालेसमा समेत गर्न नपाइने गरी निर्णय गरेका छौँ," पराजुलीले बीबीसीसँग भने।

अत्यावश्यक सामाग्री खरिद गर्नका लागि बिहान दिइएको समय भने एक घण्टा बढाइएर १० बजेसम्म कायम गरिएको छ।

त्यस्तै अत्यावश्यक सेवा दिने बाहेकका सबै कार्यालयहरू बन्द गराउने निर्णय गरिएको उनले बताए।

कार्यालयले जारी गरेको सूचनामा विवाह र व्रतबन्ध १० जनासम्म भेला भएर स्वास्थ्य सावधानीका साथ घर वा तोकिएको स्थानमा गर्न पाउने भनिएको छ।

पछिल्ला निर्णयहरू बिहीवारदेखि कार्यान्वयनमा आउने बताइएको छ।

कोभिड भएर अस्पताल जानुपर्ने भए के गर्ने?

कोभिड-१९ भएका बिरामीले अस्पताल जानुपर्ने भए वा शय्या आवश्यक परे यी नम्बरमा सम्पर्क गर्न स्वास्थ्य मन्त्रालयले सुझाव दिएको छ -

एम्बुलेन्स सेवाको लागि १०२

यी नम्बरहरू चौबीसै घण्टा खुल्ला रहने बताइएको छ।

नेपालमा कोभिड सङ्क्रमण दर किन सबैभन्दा उच्च


त्यस्तै सो अवधिमा थप १०१ जनाको मृत्यु पुष्टि भएको स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयका प्रवक्ता डा. कृष्णप्रसाद पौडेलले बुधवार जनाएका छन्।

कुल १६,८७८ नमुना परीक्षण गर्दा सो सङ्ख्यामा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण देखिएको हो। तीमध्ये ३,०७३ एन्टिजन परीक्षण हो जसबाट ७९२ जनामा सङ्क्रमण पुष्टि भएको मन्त्रालयको तथ्याङ्क छ।

थप ७,२१९ जना भने सङ्क्रमणमुक्त भएको मन्त्रालयले जनाएको छ।

सो अवधिमा परीक्षण गरिएकामध्ये ३१.५ प्रतिशतमा सङ्क्रमण देखिएको छ। सबैभन्दा बढी कर्णाली प्रदेशमा परीक्षण गरिएका ५८ प्रतिशतमा सङ्क्रमण देखिएको प्रवक्ता पौडेलले बताए।

नेपालमा कुल सङ्क्रमित सङ्ख्या पाँच लाख ७१ हजारभन्दा बढी पुगेको छ जसमध्ये अहिले एक लाख एक हजार नौ सय ९३ जनामा सक्रिय सङ्क्रमित छन्। कुल सङ्क्रमितमध्ये ३९ प्रतिशत महिला हुन्।

कुल सङ्क्रमितमध्ये ८१ प्रतिशत निको भएका छन् भने १.३ प्रतिशत सङ्क्रमितको मृत्यु भएको छ। बाँकी सक्रिय सङ्क्रमित छन्।

अहिलेसम्म कुल ७,५५५ जनाको मृत्यु भइसकेको छ।

बुधवार सङ्क्रमण पुष्टि भएकामध्ये सबैभन्दा धेरै काठमाण्डू जिल्लाका छन्।

राजधानीका ९६९ जनासहित भक्तपुरका १८१ जना र ललितपुरका ३०६ जन... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ा गरी काठमाण्डू उपत्यकामा थप १,४९६ जना सङ्क्रमित थपिएका छन्।

दुई सयभन्दा बढी सङ्क्रमित थपिएका जिल्लामा झापा, मोरङ र कास्की रहेका छन्।

नेपालका ७७ मध्ये ४८ जिल्लामा अहिले ५०० भन्दा धेरै सक्रिय सङ्क्रमित रहेका छन् भने थप १३ जिल्लामा २०० भन्दा बढी सक्रिय सङ्क्रमित रहेका छन्।

सक्रिय सङ्क्रमितमध्ये ६,८६२ जना संस्थागत आइसोलेशनमा छन्। तीमध्ये १,४४६ आईसीयूमा र ३८५ जना भेन्टिलेटरमा रहेका छन्।

कोभिड परीक्षण गर्न दुई दिन हिँडे, सास फेर्न गाह्रो भएपछि हेलिकप्टरको सहारा

कोभिड भएर अस्पताल जानुपर्ने भए के गर्ने?

कोभिड-१९ भएका बिरामीले अस्पताल जानुपर्ने भए वा शय्या आवश्यक परे यी नम्बरमा सम्पर्क गर्न स्वास्थ्य मन्त्रालयले सुझाव दिएको छ -

एम्बुलेन्स सेवाको लागि -

यी नम्बरहरू चौबीसै घण्टा खुल्ला रहने बताइएको छ।

यो पनि हेर्नुहोस्

कोभिड नेपाल: सङ्क्रमणमुक्त हजुरआमा भन्छन् - "नडराउनु, निको हुन्छ"


त्यस्तो अभिव्यक्ति दिएपछि मुख्यमन्त्री सरदार उस्मान बुजदारले ती मन्त्री फैयाज अल हसन चौहानलाई डाकेका थिए। त्यसपछि चौहानको राजीनामा आयो।

प्रधानमन्त्री इमरान खानको दल पाकिस्तान तहरीक-ए-इन्साफ (पीटीआई) ले 'हिन्दू समुदायप्रति अपमानजनक शब्द प्रयोग गरेकोमा पन्जाब सरकारद्वारा उनी पदमुक्त गरिएको' जनाएको छ।

मुख्यमन्त्रीको तर्फबाट जारी गरिएको वक्तव्यमा इमरान खान नेतृत्वको दललाई कुनै पनि किसिमको भेदभाव सह्य नहुने कुरा उल्लेख छ।

एकजुट भई आलोचना

चौहानले हिन्दूहरूलाई "गाईको मूत्र पिउनेहरू" भन्दै भारतले पाकिस्तानसँग प्रतिस्पर्धा गर्न नसक्ने बताएका थिए।

त्यस्तो अभिव्यक्ति दिएको भिडिओ बाहिर आएपछि त्यसको निकै आलोचना भइरहेको थियो।

पाकिस्तानमा सामाजिक सञ्जालमा #SackFayazChohan र #Hindus ट्रेन्डिङमा थिए।

समाजिक सञ्जालमा मात्र होइन पीटीआई पार्टीका नेताहरूले पनि उनको चर्को आलोचना गरे।

'सह्य नहुने'

चौहानले फेब्रुअरी २४ मा लहोरमा आयोजित एउटा कार्यक्रममा उक्त विवादास्पद धारणा व्यक्त गरेका थिए। तर त्यसको भिडिओ सोमवार व्यापक भएको थियो।

प्रधानमन्त्री इमरान खानका राजनीतिक मामिला सल्लाहकार नईमुल हकले एउटा ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ट्वीट गर्दै भनेका थिए - चाहे सरकारकै वरिष्ठ सदस्य वा अरू कोहीले गरून्, यस्ता कुरा पीटीआईको निम्ति सह्य हुँदैन।

उनले भनेका थिए, "हिन्दू समुदायविरूद्ध पन्जाबका सूचनामन्त्री फैयाज चौहानको अपमानजनक भनाइलाई लिएर कडा कारबाही हुनुपर्छ। मुख्यमन्त्रीसँग सल्लाह लिएपछि उनीमाथि कारबाही गरिनेछ।"

विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता डा. मोहम्मद फैसलले ट्विटरमा लेखेका थिए, "पाकिस्तानको झन्डामा जसरी गर्वका साथ हरियो रङ्ग सामेल छ, त्यहीँ गर्वका साथ सेतो रङ्ग पनि छ। त्यसले हिन्दू समुदायको योगदानको सम्मान गर्छ र उनीहरूलाई आफ्नो मान्छ।"

'देशप्रेमको बदलामा अपमान?'

मानवाधिकार मामिलामन्त्री शिरीन मजारीले पनि चौहानको आलोचना गर्दै ट्वीट गरेकी छन्।

"म त्यसको घोर निन्दा गर्छु। कसैको धर्ममा आक्रमण गर्ने अधिकार कसैसँग पनि छैन। हाम्रा हिन्दू नागरिकले आफ्नो देशको निम्ति बलिदान दिएका छन्। हाम्रा प्रधानमन्त्रीको सन्देश सहिष्णुता र सम्मानको निम्ति छ र हामी कुनै पनि किसिमको घृणालाई प्रोत्साहन दिन सक्दैनौँ," उनले लेखिन्।

बालाकोटमा भारतीय वायुसेनाको आक्रमणपछि पाकिस्तानी हिन्दूहरूको तर्फबाट समाजिक सञ्जालमा 'भारतको उक्त कारबाहीको आलोचना गर्नेहरूले हिन्दू धर्मलाई त्यसको निम्ति जिम्मेवार किन ठहर्‍याइरहेका छन्' भनि विरोध भइरहेको छ।

हिन्दू सामाजिक कार्यकर्ता कपिल देवले ट्वीट गरेका छन्, "हामीलाई पाकिस्तानप्रति आफ्नो माया र देशप्रेम देखाएको उत्तरमा पीटीआईका मन्त्री फैयाज चौहानबाट ४० लाख हिन्दूहरू रहेको कुरा ख्याल नै नगरेर 'गाईको पिसाब पिउने' भनेर हिन्दूहरूप्रति अपमानजनक शब्द प्राप्त भयो। यतिसम्म कि उनकै दलमा हिन्दू सांसद पनि छन्।"

विपक्षी दल मुस्लिम लीग नवाजका नेता ख्वाजा आसिफले 'अभद्र' को सङ्ज्ञा दिँदै पाकिस्तान धार्मिक रङ्ग र जातको विभाजनबिना २२ करोड जनताको देश भएको बताएका छन्।

गत महिना भारत प्रशासित कश्मीरमा एउटा आत्मघाती आक्रमण हुँदा दर्जनौँ भारतीय सुरक्षाकर्मीको ज्यान गएको थियो। सो घटना पाकिस्तानले  गराएको आरोप भारतले गरायो।

त्यसपछि भारत र पाकिस्तानबीच तनाव चुलियो।

भारतले पाकिस्तानको बालाकोटमा हवाई आक्रमण गरेर कश्मीरमा आत्मघाती घटना गराएको लडाकु समूह जैश-ए-मोहम्मदको शिविर ध्वस्त पारिदिएको दाबी गरेको छ। पाकिस्तानले भने त्यहाँ कुनै शिविर नरहेको बताएको छ।

चनाव चर्किँदै गर्दा दुई देशका वायुसेनाबीच केही सङ्घर्ष पनि भयो। त्यसै क्रममा एउटा भारतीय...


त्यस्तो कानुन भएको अन्य देश इरान, साउदी अरब, यमन, सुडान, मौरिटानिया, नाइजेरिया र सोमालिया हुन्।

नाइजेरिया र सोमालियाका केही प्रान्तमा समलिङ्गीलाई मृत्युदण्डको सजाय भएको अन्तर्राष्ट्रिय लेस्बियन, गे, बाइसेक्सुअल, ट्रान्स र इन्टर्सेक्स सङ्घ आईएलजीएले जनाएको छ।

कुनकुन देशले समलिङ्गीलाई मृत्युदण्ड दियो भन्ने पत्ता लगाउन भने सहज छैन।

एमनेस्टी इन्टर्न्याश्नलले विगत केही वर्षमा समलिङ्गीलाई मृत्युदण्ड नदिइएको बताएको छ।

तर इरान र साउदी अरबमा समलिङ्गीलाई मृत्युदण्ड दिइएको इतिहास छ।

नाइजेरियाको मुस्लिमबाहुल्य उत्तरी प्रान्तहरूमा त्यस्तो व्यवस्था भएपनि त्यो कहिल्यै लागु गरिएको छैन।

समलिङ्गी सम्बन्ध गैरकानुनी कहाँ छ?

ब्रुनाईमा पहिले पनि समलैङ्गिकता गैरकानुनी थियो र यसको सजाय १० वर्ष कैद थियो।

समलिङ्गीविरुद्ध कानुन भएका देश

नयाँ कानुनले महिलाबीचको समलिङ्गी सम्बन्धलाई पनि गैरकानुनी मानेको छ। यसको सजाय ४० कोर्रा वा १० वर्ष जेल वा दुवै रहेको छ।

आईएलजीएको अनुसार संसारका ७० देशमा समलिङ्गी सम्बन्ध गैरकानुनी रहेको छ।

रुससहित अन्य देशमा समलिङ्गी सम्बन्ध गैरकानुनी नभएपनि केही कानुनी बन्देज लगाइए... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

का छन्।

सन् २०१८ मा भारतको सर्वोच्च अदालतले समलिङ्गी सम्बन्धलाई गैरकानुनी बनाउने कानुनी प्रावधानहरू खारेज गरेको थियो।

कानुनी सङ्घर्ष

केही देशमा समलिङ्गी सम्बन्धलाई अवैधानिक बनाउने कानुनविरुद्ध अदालतमा चुनौती दिइएको छ।

त्यहाँ ती कानुन खारेज हुन सक्ने अवस्था छ:

गत वर्ष मलेशियामा एउटा धार्मिक अदालतले दुई महिलालाई समलैङ्गिक यौनसम्बन्ध राख्न खोजेको भन्दै दोषी ठहर गरेको थियो

समलिङ्गी विवाह

संसारका २६ देशमा समलिङ्गी विवाह गर्न पाइन्छ।

समलिङ्गी विवाहको परिभाषा भने फरक हुनसक्छ।

उत्तरी आयरल्यान्डमा त्यस्तो विवाह गैरकानुनी छ, तर यूकेमा वैधानिक मान्यता छ।

कोस्टा रिकाको सर्वोच्च अदालतले हालै समलिङ्गी विवाहलाई वैध घोषणा गरेको छ

ब्राजिल र मेक्सिको पनि आईएलजीएको सूचीमा छन्।

किनभने त्यहाँ "कुनै न कुनै तरिकाले वैध रूपमा समलिङ्गी विवाह गर्न सम्भव छ"।

समलिङ्गी विवाह वैध भएका देशहरू:

सन् २०१८ अगस्टमा कोस्टा रिकाको सर्वोच्च अदालतले समलिङ्गी विवाहमाथिको प्रतिबन्धलाई अवैध भन्दै सासंदहरूलाई १८ महिनाभित्र कानुन परिवर्तन गर्न आदेश दिएको थियो।


त्यस्तो कामले संविधानले परिकल्पना गरेजस्तो सक्षम र सुदृढ न्यायपालिका स्थापनामा सहयोग नपुग्ने उनले बताए।

केही समय अगाडि सर्वोच्च अदालतले एनसेलको कर निर्धारणसम्बन्धी मुद्दामा गरेको फैसलाको बार एसोसिएसनले अध्ययन गर्न समिति गठन गरेको सन्दर्भमा कतिपयले उनको आजको सम्बोधनलाई हेरेका छन्।

चाडपर्वको शुभकामनासम्बन्धी कार्यक्रममा आज प्रधानन्यायाधीशले गरेको सम्बोधनमा कुनै खास फैसला वा आदेशलाई उनले प्रत्यक्ष सङ्केत गरेका छैनन्।

अर्थपूर्ण

उनले अदालती प्रक्रियाबाट हुने फैसलाको परीक्षणबारे भने कतिपयको बुझाइमा अर्थपूर्ण टिप्पणी गरे।

उनले भने: "स्वतन्त्र, निष्पक्ष र सक्षम न्यायपालिकाबाट न्याय सम्पादनको रोहमा भएका फैसला वा आदेशहरुको विधिपूर्वक परीक्षण हुन सक्दछ। तर, असम्बद्ध व्यक्ति, निकाय वा प्रकृयाबाट परीक्षण गर्ने कार्य आफैमा स्वतन्त्र न्यायपालिकाको अवधारणा र मूल्यमान्यता विपरित हुन जान्छ भन्ने मलाई लाग्दछ।"

एक महिना अगाडि सर्वोच्च अदालतको एउटा संयुक्त इजलासले निजी दूरसञ्चार कम्पनी एनसेलको कर निर्धारणबारे गरेको फैसलालाई लिएर संसदमा विरोध भएको थियो।

वकिलहरूको छाता संगठन नेपाल बार एसोसिएसनले ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

त्यस फैसलाको अध्ययन गर्न समिति समेत गठन गरेको छ।

आज प्रधानन्यायाधीश राणाले कुनै फैसलाको नाम नलिए पनि कतिपयले उनको भनाइपश्चात् त्यसलाई सम्झिए।

सम्बोधनमा प्रधानन्यायाधीशले यसबारे आफू थप बोल्न इच्छुक नभएको बताएका थिए।

"यसले न्यायपालिकाप्रतिको विश्वसनीयतामा प्रश्न उठ्न जाने र नेपालको संविधानले परिकल्पना गरेको सक्षम र सुदृढ न्यायपालिकाको स्थापनामा सहयोग पुग्छ जस्तो मलाई लाग्दैन। न्याय र कानुनको क्षेत्रमा विशिष्ट ज्ञान र अनुभव रहेको यसप्रकारको विद्धत्त उपस्थितिमा यस विषयमा थप कुरा राख्न म आवश्यक देख्दिनँ।"

'दुर्लभ तर सहायक'

गत महिना एनसेलले तिर्नुपर्ने भनी ठूला करदाता कार्यालयले पहिले निर्धारण गरेको करलाई फेरि निर्धारण गर्नुपर्ने भनी सर्वोच्च अदालतले फैसला गरेको थियो।

ठूला करदाता कार्यालयले एनसेलले ६२ अर्ब ६३ करोड रुपैयाँ पुँजीगत लाभकर तिर्नुपर्ने निर्णय गरेको थियो।

उक्त निर्णयले आफूमाथि अन्याय परेको भन्दै एनसेलले सर्वोच्च अदालतमा मुद्दा दायर गरेको थियो।

सर्वोच्च अदालतको फैसलापछि त्यो कर रकम अब कति हुने हो भन्ने प्रष्ट भइसकेको छैन।

तर त्यो फैसला गलत भएको भन्दै संसदमा कुरा उठेको थियो। र, बार एसोसिएसनले त्यसबारे अध्ययन गर्न समिति गठन गर्‍यो।

फैसला अध्ययनको अभ्यास नेपालमा दुर्लभ भए पनि यो सहायक हुने कतिपय कानुनविद् ठान्छन्।

केही समयअघि यसै सन्दर्भमा कानुनविद् पूर्णमान शाक्यले बीबीसीलाई प्रतिक्रिया दिएका थिए।

"हामीकहाँ फैसलाको सुरुदेखि अध्ययन गर्ने चलन एकदम कम छ तर खासमा चाहिँ त्यसलाई अभ्यास गरिरहँदा त्यसले न्यायाधीशहरूलाई पनि भविष्यमा गरिने फैसलालाई लिएर जवाफदेही बनाउँछ।"

एनसेलको कर विवादको विषय निकै लामो समयदेखि चलिरहेको छ। पछिल्लो समय यो विवाद अदालती प्रक्रियाबाट सल्टिने ठानिएको थियो। तर अझैपनि विवाद साम्य हुन सकेको पाइँदैन।


त्यस्तो खतराको जोखिमस्तर खोप लगाएका र नलगाएका मानिसमा उत्तिकै रहेको उसले जनाएको छ।

डेनमार्क तथा नर्वे लगायत कतिपय देशहरूले सो खोपको प्रयोग स्थगित गरेपछि सो निकायले स्पष्टीकरण दिएको हो।

'खोप कारण होइन'

ती देशमा थोरै सङ्ख्यामा मानिसहरूलाई खोप लिएपछि रगत जमेको विवरण आएपछि खोप वितरण स्थगित गरिएको थियो।

साथै सो खोप लिएपछि इटलीमा एकजना ५० वर्षीय पुरुषलाई डिप भेन थ्रम्बोसिस भएर ज्यान गएको विवरण पनि आएको थियो।

"खोपकै कारण यी समस्या आएका हुन् भन्ने हाल कुनै सङ्केत प्राप्त भएको छैन। खोपको साइड इफेक्टमा यी सूचीकृत छैनन्," युरोपेली मेडिसिन्स एजेन्सी (इएमए)ले बिहीवार जनाएको छ।

"खोपको फाइदा यसका सम्भाव्य जोखिमभन्दा निकै धेरै छ। यी मामिलाहरूको थप अनुसन्धान हुँदै गर्दा खोप दिलाउने काम अगाडि बढाइराख्न सकिन्छ," उसले भनेको छ।

उसका अनुसार पचास लाख युरोपेलीहरूलाई खोप दिँदा करिब ३० वटा यस्ता मामिला देखा परेका छन्।

आस्ट्राजेनेका कम्पनीले उसको खोपको सुरक्षाबारे क्लिनिकल परीक्षणका बेला सघन अध्ययन भएको प्रतिक्रिया दिएको छ।

"नियामक निकायहरूले कुनै पनि नयाँ औषधिलाई अनुमति दिँदा प्रभावकारीता तथा सुरक्षा... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

बारे कडा जाँचबुझ गर्छन्," कम्पनीका एक प्रवक्ताले बताए।

यूकेमा नियामक निकाय एमएचआरएले खोपले समस्या गराएका प्रमाण नभेटिएको जनाएको छ। उसले मानिसहरूलाई पालो आएपछि खोप लिन आह्वान गरेको छ।

"रगत जम्ने समस्या प्राकृतिक रूपमै भएको हुनसक्छ र यस्तो समस्या नौलो पनि होइन। यूकेमा १ करोड १० लाख मात्राको अक्सफर्ड-आस्ट्राजेनेका खोप दिलाइसकिएको छ," एमएचआरएका फिल ब्रायनले बताए।

बीबीसीकी स्वास्थ्य सम्पादक मिसेल रोबर्ट्स भन्छिन् खोप लगायत कुनै पनि अनुमतिप्राप्त उपचारका केही साइड इफेक्ट वा अन्य प्रभाव केही व्यक्तिमा देखा पर्न सक्छ। अधिकांशको हकमा ती प्रभाव सामान्य किसिमका हुन्छन् भने गम्भीर प्रभाव दुर्लभ नै हुन्छ।


त्यस्तो खाग बिक्रीबाट गैंडाको चोरी शिकारलाई बल पुग्ने भन्दै संरक्षणवादीहरूले  चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

किलोको दशौं हजार पर्न सक्ने सयौं खागहरु विक्रिमा राखिएका छन्।

जोहानेसबर्गबाट बीबीसीका नोम्सा मासेको भन्छन् खरिदकर्ताले ति खागहरु दक्षिण अफ्रीकाबाट बाहिर निर्यात गर्न सक्नेछैनन्।

प्रतिबन्ध

गैंडाको खागको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा लामो समयदेखि नै विश्वव्यापी प्रतिबन्ध लागु छ।

उक्त लिलाम विक्रिका आयोजक जन ह्युमले जोहानेसबर्गबाट उत्तरमा अवस्थित उनको खेतीमा १५ सय वटा गैंडा पालेका छन्।

उनले  ति जनावरलाई पहिले बेहोस तुल्याएर मात्र दयालु तरिका अपनाइ तिनीहरुको खाग निकाल्ने गरेको बताएका छन्।

दक्षिण आफ्रीकामा गैंडाको चोरीशिकार बढ्नुको कारणका बारे जन ह्युम भन्छन्, "हाम्रा विचरा गैंडाहरु हजारौंको संख्यामा मारिनुको कारण बजारको मागबाट हामीले खागलाई टाढै राख्‍ने गरेकाले हो।"

"हामीले खरिदकर्ताहरुलाई खाग बेच्दैनौं तिमीहरु जाओ भनेर भन्यौं तिनीहरु गए। तर तिनीहरु मोजाम्बीकका गरिब जनताकहां गए र हाम्रा हजारौं गैंडाहरु मार्न तिनीहरुलाई लगाए" ,उनको भनाई थियो।

त्यसैले ,जन ह्युमले भने, "मलाई लाग... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्छ खागको ब्यापार बन्द गर्नु गलत हो तर दुर्भाग्यवश कानुनले त्यसो भन्दैन।"

खुला

दक्षिण अफ्रीकाको नीजी गैंडा पालक संघले  बीबीसीसंग कुरा गर्दै अनलाईन मार्फत छ टन गैंडाको खाग विक्रि गर्ने  लिलाम बढाबढ खुला भएको छ।

आगामी शुक्रबार दिउंसो अनलाइन लिलाम बढाबढको समय समाप्त हुंदासम्म सयौंको संख्यामा गैंडाको खाग विक्रि भैसक्ने उनले अपेक्षा राखेका छन्।

त्यस्तो लिलाम बढाबढको कारोबार दक्षिण अफ्रीकाको सिमाना भित्र मात्र गर्न पाइन्छ।

सम्भावित खरिदकर्ताले आफ्नो नाम दर्ता गराउन पछि फिर्ता हुने गरी निश्चित रकम धरौटी राख्‍नु पर्नेछ।

त्यसपछि दक्षिण अफ्रीकाको वातावरण मामिला विभागबाट खरिद अनुमति प्राप्त गर्न तिनीहरु योग्य हुनु पर्नेछ।

तर आलोचकहरु भन्छन् खागको यस्तो विक्रि वितरणबाट गैरकानूनी बजारलाई बल पुग्न जानेछ र गैंडाको संख्या बढाउन भैरहेका प्रयासहरुमा धक्का पुग्न जानेछ।


त्यस्तो टिप्पणी गर्ने नेता सीपी गजुरेल सशस्त्र सङ्घर्षका बेला तत्कालीन माओवादीका प्रमुख नेतामध्ये एक थिए।

उनले बीबीसीसँग भने, "नेकपाको विभाजनप्रति हामीलाई न हर्ष छ, न विस्मात।"

तर उनका भनाइमा 'विचार र सिद्धान्तको समानताका आधारमा थोरै पार्टी हुनु राम्रो' हो। त्यसका साथै नेकपाको विभाजनले राष्ट्रिय राजनीतिमा पनि असर गर्नेछ।

पूर्व एमालेभित्रको फाटो

नेकपा फुटेपछि बन्ने केपी शर्मा ओली र प्रचण्डको नेतृत्वका दुई वामपन्थी दलसँग अन्य साना वामपन्थी पार्टीहरूको एकता हुने सम्भावना बढ्ने कतिपयको ठम्याइ पाइन्छ।

'भारतले जुन चाहेको थियो, त्यही गर्न पुगिएछ'

त्यसमा पनि धेरैलाई चासो प्रचण्ड नेतृत्वको दलले पूर्व माओवादीलाई सङ्गठित गर्न सक्छ कि सक्दैन भन्नेमा चासो पाइन्छ।

प्रचण्डमाथि 'क्रान्तिलाई धोका दिएर एमालेसँग मिसिएको' आरोप उनका पूर्ववर्ती माओवादीले लगाउने गरेका छन्।

तर नेकपा विभाजनको बेला कतिपय पूर्व माओवादीका नेताले ओलीलाई साथ दिएको देखिए पनि उनले पूर्व एमालेभित्र ठूलै फाटो ल्याएर उच्च नेताहरूलाई आफ्नो पक्षमा पारेको देखिन्छ।

पूर्वएमालेलाई प्रचण्डले ताने कि तानिए?

यसलाई प्रचण्डले पूर्व एमाले... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

को ठूलो हिस्सालाई आफ्नो 'राजनीतिक पथ'मा तान्न सफल भएको अर्थ लगाउन मिल्दैन?

नेता सीपी गजुरेलले हाँस्दै प्रश्न गरे, "प्रचण्डले तान्नु भएको हो कि तानिनु भएको हो?"

उनले प्रचण्ड नेतृत्वको पार्टीलाई नेपाली कांग्रेसभन्दा फरक रूपमा हेरेका छैनन्।

उनी भन्छन्, "उहाँको दल पनि कांग्रेस जस्तै हो, उहाँहरूले भनेको समाजवाद पनि एउटै हो, दुवै पुँजीपतिको पार्टी हो। उहाँहरूको दललाई हामीले कम्युनिस्ट वा वामपन्थी पार्टी नै मान्दैनौँ।"

त्यसैले प्रचण्डको नेतृत्वको दलसँग आफ्नो पार्टीको एकताको सम्भावना नरहेको उनले बताए।

व्यवस्था परिवर्तनमा एकमत, विकल्पमा भिन्न मत

तर लिम्पियाधुरासम्मको भूमि फिर्ता लिन ओलीले अग्रसरता नदेखाएको भन्दै उनले एमसीसीको विषयमा पनि प्रचण्ड पक्षको अडान उचित रहेको मूल्याङ्कन सुनाए।

प्रचण्डको दलबाट छुट्टिएर मोहन वैद्यको नेतृत्वमा बनेको दलमा रामबहादुर थापा लगायतका नेताहरू पनि थिए।

तर उनीहरू पछि प्रचण्डको पार्टीसँग एकता गरे तर वैद्यलाई छाडेका नेत्रविक्रम चन्द अझै अलग छन्।


त्यस्तो प्रतिबन्ध फेसबुकको मुख्य एपमा मात्र नभएर कम्पनीका भगिनीसंस्थाका रूपमा परिचित ह्वाट्सएप र इन्स्टाग्रामका एपमा पनि लागु हुनेछ।

गत मे महिनामा अमेरिकाले आफ्ना देशका कम्पनीहरूलाई सुरक्षा जोखिम रहन सक्ने बताउँदै विदेशी दूरसञ्चार प्रदायकहरूसँग सहकार्य नगर्न निर्देशन दिएको थियो।

फेसबुकले यस्तो कदम उठाउनुको प्रमुख कारण उक्त निर्देशन नै रहेको बुझिएको छ।

पुरानो फोनमा के हुन्छ?

नयाँ फोनमा फेसबुकका एपहरू समावेश नगरिने भए पनि सर्वसाधारणले प्रयोग गरिरहेका ह्वावेई फोनमा भएका एपमा भने समस्या हुनेछैन।

तर पुराना ह्वावेई फोनमा सफ्टवेअर अद्यावधिक गर्ने सुविधा उपलब्ध गराउने फेसबुकले जनाएको छ।

फेसबुकको यो निर्णयबारे ह्वावेईले केही टिप्पणी गरेको छैन।

फेसबुकका एप ह्वावेई फोनमा 'प्रि-इन्स्टल' नहुने भए पनि प्रयोगकर्ताहरू आफैँले भने एप डाउनलोड गर्न सक्नेछन्।

तर अर्को अमेरिकी कम्पनी गुगलले प्ले स्टोरबाट ह्वावेईको पहुँच हटाइदिएपछि प्रयोगकर्ताहरूले फेसबुक र अन्य एप डाउनलोड गर्न पाउनेछैनन्।

अहिले सबै प्रयोगकर्ताले प्ले स्टोर तथा गुगल एप प्रयोग गर्न सक्ने भए पनि गुगलले मध्य अगस्टदेखि ह्वावेईलाई म... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

हत्त्वपूर्ण एन्ड्रोइड सफ्टवेअरहरू प्रयोग गर्न नदिने घोषणा गरिसकेको छ।

ह्वावेईका फोन र उपकरणको प्रयोगमा विभिन्न राष्ट्रहरूले प्रतिबन्ध लगाएका छन्।


त्यस्तो विवरण आएपछि केही घण्टाअघि एक सरकारी अधिकारीले पनि बीबीसी नेपालीसित आश्चर्य व्यक्त गरेका थिए।

तर भारतमा निर्मित 'कोभिशील्ड' नामक खोपको निर्यातमा त्यस्तो "कुनै प्रतिबन्ध नलगाइएको" उत्पादक कम्पनी सीरम इन्स्टिच्यूट अफ इन्डियाले बीबीसीलाई बताएको छ। भारत सरकारले त्यस्तो प्रतिबन्धबारे कुनै विज्ञप्ति वा सूचना पनि जारी गरेको देखिएको छैन।

पछिल्लो घटनाक्रमपछि नेपाली अधिकारीहरूले पनि राहतको सास फेरेका छन्।

अक्सफर्ड यूनिर्सिटी र एस्ट्राजेनेकाद्वारा विकास गरिएको 'कोभिशील्ड' पुणेस्थित सीरम इन्स्टिच्यूट अफ इन्डियाले उत्पादन गरिरहेको छ।

कम्पनीका एक अधिकारीले भारत सरकारको तर्फबाट खोप निर्यातमा कुनै प्रकारको प्रतिबन्ध नलगाइएको बीबीसी विश्व सेवालाई बताएका हुन्।

संवाददाता योगिता लिमयेसँग सोमवार कुरा गर्दै सीरम इन्स्टिच्यूट अफ इन्डियाका एक व्यवस्थापकले खोप निर्यातसम्बन्धी बाहिर आएका विवरण "तथ्यगत नभएको" जनाए।

उनका अनुसार अरू देशमा खोप निर्यातका लागि आफूहरूको कम्पनी अनुमति पाउने प्रक्रियामा रहेको र निर्यातमा केही महिना लाग्नेछ।

अरू देशलाई निर्यात थाल्नुअघि खोपको १० करोड मात्रा भारत सरकारलाई ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

उपलब्ध गराउन कम्पनीले सहमति गरेको छ।

सीरम इन्स्टिच्यूट अफ इन्डियाको प्रयोगशालामा एस्ट्राजेनेकाको कोभिशील्ड खोप राख्ने सिसी निकाल्दै एक कर्मचारी

अनुमति नभएकोले अहिले खोप निर्यात गर्न नसक्ने सीरम इन्स्टिच्यूट अफ इन्डियाले जनाएको छ।

यसअघि कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत अदार पुनावालालाई उद्धृत गर्दै समाचारसंस्था एपीले भारत सरकारको तर्फबाट 'कोभिशील्ड' को निर्यातमा केही महिनाका लागि प्रतिबन्ध लगाइएको जनाएको थियो। केही भारतीय सञ्चारमाध्यमले पनि सोही आशयको समाचार प्रकाशित गरेका थिए।

औषधिसम्बन्धी भारतीय नियामक निकायले आइतवार मात्रै 'कोभिशील्ड' र भारत बायोटेक तथा भारतीय औषधि अनुसन्धान परिषद्को साझेदारीमा विकास गरिएको 'कोभ्याक्सीन' लाई आपत्कालीन प्रयोगका लागि अनुमति दिएको थियो।

के भन्छन् नेपाली अधिकारी?

खोप निर्यातबारे आएको समाचारबारे सोमवार बिहानै प्रतिक्रिया लिन खोज्दा नेपालको कोभिड-१९ भ्याक्सीन एड्भाइजरी कमिटीका संयोजक डा. श्यामराज उप्रेतीले आश्चर्य प्रकट गरेका थिए।

तर सीरम इन्स्टिच्यूटबाट उक्त समाचारको खण्डन भएपछि उप्रेतीले भने, "हामीले जीटुजी प्रक्रियाबाट खोप ल्याउने भनेकोले खासै असर पर्दैन।"

"भारत सरकारलाई 'किनेर दिनूस्, हामी पैसा दिन्छौँ' भनेका छौँ। उच्चस्तरमा हाम्रो वार्ता भइरहेको छ। अब नतिजा कुरिरहेका छौँ," उनले थपे।

गत डिसेम्बरमा नेपालले आफ्नो कुल जनसङ्ख्याको २० प्रतिशत नागरिकलाई चाहिने खोप आपूर्तिका लागि भारतलाई पत्राचार गरेको थियो।

आइतवार साँझ मात्रै नयाँ दिल्लीबाट बीबीसी नेपालीसँग फोनमार्फत् कुरा गर्दै भारतका लागि नेपाली राजदूत नीलाम्बर आचार्यले खोप आयातको विषयमा प्रारम्भिक चरणदेखि नै उत्पादक कम्पनीसँग संवादमा रहेको बताएका थिए।

"सीरम इन्स्टिच्यूट र भारत बायोटेकसँग पनि सम्पर्क, संवादमा छौँ। हामीलाई प्राथमिकतामा राखिनेछ र जतिसक्दो छिटो उपलब्ध गराउनेतिर कदम चालिनेछ भन्ने आश्वासन पाएका छौँ।"

"छिमेकी देशहरू खासगरी भुटान, बाङ्ग्लादेश र नेपाललाई प्राथमिकतामा राखेर काम गरिरहेका छौँ भनेर भनेका छन्।"

भारतीय नियामक निकायको पछिल्लो निर्णयले नेपाललाई खोपका लागि सम्झौताको चरणमा जाने बाटो खोलेको पनि आचार्यले बताएका थिए।

भारतका लागि नेपाली राजदूत निलाम्बर आचार्यले हालै सीरम सीरम इन्स्टिच्युट अफ इन्डियाका पदाधिकारीसँग कुराकानी गरेका थिए

पुणेस्थित सीरम इन्टिच्यूट अफ इन्डिया विश्वकै सबैभन्दा ठूलो खोप...


त्यस्तो सन्देश पाएका एक नेता हुन् देवेन्द्र पौडेल। उनी प्रचण्डलाई भेट्न उनको निवास पुगेका थिए।

उनले बीबीसीसँग कुरा गर्दै भने, "दुई अध्यक्षबीच मिलेर जाने, सहमतिका आधारमा काम गर्ने, आफूहरूले हिजो गरेका सहमतिका विषयलाई आधार मानेर अघि बढ्ने कुरामा पुन: समझदारी भएको छ।"

पार्टी एकताका क्रममा दुई नेताबीच आलोपालो प्रधानमन्त्री बन्ने सहमति भएको दाबी प्रचण्डले गरेका थिए।

'जबज' तरङ्ग

नेकपा एमाले र नेकपा माओवादी केन्द्रबीच आ-आफ्ना कतिपय राजनीतिक विचार र मान्यतालाई छलफलमा लग्नेगरी तत्कालका निम्ति एकीकृत दलको राजनीतिक प्रतिवेदनमा 'जनताको जनवाद' राख्ने सहमति भएको सार्वजनिक भएको थियो।

अध्यक्षद्वयलाई अन्तिम रूप दिने जिम्मेवारी दिइएको तयार भइसकेको राजनीतिक प्रतिवेदनमा पूर्व सहमतिअनुसार 'जनताको जनवाद' उल्लेख छ।

तर पछिल्ला दिनमा प्रतिवेदनमा 'जनताको बहुदलीय जनवाद' (जबज) राख्नु पर्ने आशय प्रधानमन्त्री ओलीले व्यक्त गरेको बताइएको थियो।

त्यसले पार्टीभित्र ठूलै तरङ्ग उत्पन्न गरिदिएको देखिन्छ।

तर नेता पौडेल जनताको जनवाद राख्नेमा ओली तयार भएको बताउँदै भन्छन्, "दुई दलबीच भएको सहमतिकै आधारमा जाने कुरा भएको ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

छ। बाँकी रहेका एकीकरणका कुरा टुङ्ग्याउने समझदारी बनेको छ।"

प्रचण्डका पारिवारिक सदस्य तथा अर्का नेता नारायण दाहालले पनि जनताको जनवादलाई यथावत राखेर अघि बढ्नेमा प्रधानमन्त्री तयार भएको जानकारी दिए।

आलोपालोमा प्रचण्ड दृढ

ओली र प्रचण्डबीचको लिखित सहमतिमा 'समानता र समान अवधिका आधारमा आवश्यकता अनुरूप दुवै अध्यक्षले सरकारको नेतृत्व गर्ने' उल्लेख छ।

एउटा अन्तर्वार्ताका क्रममा प्रचण्डले त्यसबारेको प्रसङ्गमा भनेका थिए,  "म के विश्वास गर्छु भने केपी ओलीले समय आएपछि सत्ता हस्तान्तरण गर्न अप्ठेरो मान्नुहुन्न। मैले लिन नि अप्ठ्यारो मान्दिनँ।"

तर उनले त्यो अडान छाड्न विकल्पको रूपमा 'आफ्नो भूमिका परिभाषित हुनुपर्ने' खाँचो औंल्याएका थिए। प्रचण्डको भनाइ थियो, "…हामीले सहमति गरेको हुनाले प्रधानमन्त्री फेरिनुपर्छ भन्नेमा म छैन। तर म पनि एउटा नेताको हैसियतले मेरो जिम्मेवारी पनि राम्रोसँग परिभाषित त हुनुपर्छ।"

नेता देवेन्द्र पौडेलका भनाइमा प्रचण्ड त्यसबारे अडिग रहेको बुझिन्छ। उनले 'सबैले प्रभावकारी भूमिका निर्वाह गर्ने गरी कार्यविभाजन हुनुपर्ने' पक्षमा प्रचण्ड छन्।

दुई अध्यक्षबीचको कुराकानीबारे प्रचण्डले दिएको जानकारी सुनाउँदै नेता पौडेल भन्छन्, "जे सहमति भएको त्यसमा जानुपर्छ। अहिले त्यो समय भएको छैन। अहिले केपी ओली नै प्रधानमन्त्री हुनुहुन्छ। तर दुई पार्टीबीच एकता हुँदा वैचारिक, सङ्गठनात्मक र सरकारको साझेदारीबारे जे सहमति भएको छ त्यसैअनुसार अगाडि बढ्नुपर्छ भन्ने कुरा भएको छ।"

मन्त्री हेरफेर

दुवै अध्यक्षबीच मन्त्रीहरू हेरफेर गर्नेबारे पनि कुराकानी भएका खबरहरू आएका छन्।

नेता पौडेलले मन्त्री हेरफेरबारे कुरा चलेको बताए। तर त्यसबारे अध्यक्षहरू निष्कर्षमा नपुगेको उनले जानकारी दिए।

'मन्त्रिपरिषद् पूनर्गठन गर्ने वा यसैलाई प्रभावकारी बनाएर जाने गरी सरकारलाई गति दिने कुरा दुवै अध्यक्षबीच भएको' नेता पौडेलको भनाइ छ।

उनका बिचारमा संसद्‍बाट बजेट पारित भएपछि त्यो प्रसङ्गमा विस्तृत कुराकानी हुने छ।


त्यस्तो सम्झौता क्षेत्रीय सुरक्षाका लागि निकै महत्वपूर्ण भएको इयुको भनाइ छ।

इरानको परमाणु कार्यक्रमका बारे सन् २०१५ भएको सम्झौतालाई भंग गर्ने सम्बन्धमा अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले निर्णय लिनसक्ने एक दिन अगाडि इयुको त्यस्तो आग्रह आएको छ।

बीबीसीका युरोप संवाददाता डेमिएन ग्रामाटिकस् भन्छन् युके, फ्रान्स र जर्मनी लगायत युरोपेली संघले इरानसंग भएको परमाणु सम्झौताप्रतिको आआफ्नो समर्थन दोहो-याएका छन्।

त्यस्तो सम्झौताको आलोचना गर्ने गरेका राष्ट्रपति ट्रम्पले त्यसलाई खारेज गर्ने निर्णय लिन सक्ने एकदिन अगाडि नै उक्त सम्झौताप्रति समर्थन देखिएको छ।

ब्रिटेन, फ्रान्स, जर्मनी र इरानका विदेशमन्त्रीहरु सहभागी ब्रसल्समा आयोजित एउटा बैठकमा इयुकी विदेशनीति प्रमुख फेडेरिका मोगेरिनीले भनिन्, उक्त सम्झौताले काम गरिरहेको छ र त्यसलाई निरन्तरता दिइनु पर्छ।

सुझाव

यो युरोपेली देशहरुले अमेरिकालाई एकमतले दिएको सुझाव हो।

झण्डै तीन वर्ष पुरानो उक्त सम्झौता अन्तर्गत इरानले आफ्नो परमाणु कार्यक्रमलाई सिमित तुल्याउने प्रतिबद्धता जनाएको थियो।

बदलामा उ विरुद्धका  विभिन्न प्रतिबन्धहरु हटाइएका थिए।

अमेरिकी राष... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले सो सम्झौतालाई  "एकदमै खराब" भनेका थिए।

र उनले केही प्रतिबन्धहरु पुन: लागू गर्ने निर्णय गर्न सक्नेछन्।

ट्वीटर

सामाजिक संजालको वेबसाईट ट्वीटरमा सन्देश लेख्दै इरानी विदेशमन्त्री मोहम्मद जवाद जरिफले भने, उनले वाशिंगटनले सम्झौताको पालना गरेमा मात्र इरानले पनि त्यसलाई पालना गर्ने भनी ब्रसल्समा आफ्ना युरोपेली समकक्षीहरुलाई बताएका छन्।

इयुकी विदेशनीति प्रमुख फेडेरिका मोगेरिनीले उक्त सम्झौताले इरानको परमाणु कार्यक्रममाथि निगरानी राखेको बताइन्।

उनका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय परमाणु उर्जा एजेन्सीले जारी गरेको नौ वटा प्रतिवेदनले इरान हाल गैरसैनिक परमाणु गतिविधिमा मात्र संलग्न रहेको देखाएका छन्।

ब्रिटेनका विदेशमन्त्री बोरिस जोन्सनले इरानलाई परमाणु अस्त्र हासिल गर्नबाट रोक्न हाल कायम सम्झौता भन्दा गतिलो अर्को उपाय कसैले प्रस्ताव गर्न नसकेको बताए।

तर ब्रसल्समा बैठक गरेका विदेशमन्त्रीहरुले इरानलाई उसको जारी बलिस्टिक क्षेप्यास्त्र कार्यक्रमसंग सम्बन्धित मुद्दाहरु र यमन तथा सिरिया लगायत उक्त क्षेत्रमा जारी संकटमा इरानको संलग्नताका बारे उक्त देशलाई जवाफदेही तुल्याउने कामलाई निरन्तरता दिइनु पर्नेमा पनि जोड दिएका छन्।


त्यहाँ  सोमवार ४,२१३ जनामा कोभिड-१९ पुष्टि भएको थियो।

भारत सरकारका अनुसार देशभरि कोरोनाभाइरसबाट सङ्क्रमितहरूको सङ्ख्या ७०,००० नाघेको छ।

तीमध्ये झन्डै २२,००० जना निको भएका छन् भने २,२९३ जनाको मृत्यु भएको छ।

त्यहाँ अहिले ४६,००० मानिसमा कोरोनाभाइरसको सक्रिय सङ्क्रमण रहेको छ र  तिनीहरू चिकित्सकको निगरानीमा रहेका बताइएको छ।

तीव्रता

गत दुई दिनमा झन्डै ८,००० नयाँ सङ्क्रमित थपिएसँगै भारतमा सङ्क्रमणदरले तीव्रता लिएको देखिएको छ।

अहिले भारत त्यहाँ लागु गरिएको तेस्रो चरणको लकडाउनको मध्यबिन्दुमा छ। बढाइएको लकडाउनको अवधि मे १७ तारिखमसम्म छ।

भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले सोमवार देशका विभिन्न मुख्यमन्त्रीहरूसँग छ घण्टा लामो वार्तालाप गरेका थिए।

त्यस क्रममा मुख्यमन्त्रीहरूले लकडाउनका बेला पालना गर्नुपर्ने नियमहरूलाई खुकुलो पार्न चाहेको बताएका थिए।

लकडाउन

तर लकडाउन तत्काल पूर्ण रूपमा हटाउन भने नहुने उनीहरूको मत थियो।

भारतको राजधानी दिल्लीमा गत २४ घण्टा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणको थप ४०६ विरामी देखा परेको दिल्लीका स्वास्थ्यमन्त्री सत्येन्द्र जैनले बताएका छन्।

उनका अनुसार दिल्लीमा त्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

यही अवधिमा १३ जना सङ्क्रमितको मृत्यु भएको छ।

भारतको राजधानीमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमितको कुल सङ्ख्या ७,६३९ पुगेको र ८६ जनाको मृत्यु भइसकेको छ।


त्यहाँ 'हेल्थ फुड्स' अर्थात् स्वास्थ्यवर्द्धक खाना र परम्परागत औषधि बनाउन गधाको छालाको प्रयोग गरिन्छ।

गधाको मासु पनि उत्तिकै लोकप्रिय छ। तर तिनीहरुको संख्यामा आएको कमी र तिनीहरूलाई तयार पार्न लाग्ने समयका कारण आपूर्तिकर्ताहरू अरू विकल्प खोज्न बाध्य भएका छन्।

गधाहरूको घट्दो संख्याका कारण अफ्रिका नराम्ररी प्रभावित भएको छ।

अभिन्न अङ्ग

गधा त्यहाँको जनजीवनको एउटा अभिन्न अङ्ग हो किनकि यो जनावरको प्रयोग खासगरी गरिबहरू यातायात र खेतीपातीका लागि गर्छन्।

नगद पाउनका लागि गधाहरूको चोरी बढ्दो छ र पछिल्ला केही वर्षयता कैयौँ क्षेत्रमा गधाको मूल्य दोब्बरले बढेको छ।

केन्यास्थित एउटा गधा वधशाला

जसका कारण त्यहाँका परिवारहरू गधा किन्न असमर्थ भइरहेका छन्।

पानी पुर्‍याउने काममा संलग्न २९ वर्षीय एन्थोनी माउपे वान्यामासँग चार वर्षदेखि कार्लोस नाम गरेको गधा थियो र त्यसले राम्रोसँग काम पनि गरिरहेको थियो।

दुई सन्तानका बुवा एन्थोनीले भने, "मैले जमिन किनेँ, स्कूलको शुल्क तिरेँ र परिवारलाई हेरिरहेको थिएँ।"

नाइरोबीको बाहिरी भेगमा पर्ने ओन्गाटा रोङ्गाईमा एन्थोनी र उनको गधा एकअर्काको जीवनका यसरी अभिन्न अङ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्ग बनेका थिए कि मान्छेहरुले उनलाई समेत कार्लोस भनेर बोलाउँथे।

बढ्दो चोरी

आँसु झार्दै एन्थोनीले भने, "एउटा बिहान म उठ्दा कार्लोस थिएन, मैले वरपर खोजेँ अनि त्यसलाई मृत फेला पारेँ। त्यसको छाला निकालिसकिएको थियो।"

अहिले उनी एउटा गधा भाडामा लिएर गधा-गाडामा प्लास्टिकको निलो भाँडामा पानी पुर्‍याउँछन्। तर उनले राम्रो आम्दानी गर्ने दिन तीन वा चार डलरको आधा हिस्सा गधा मालिकलाई दिनुपर्छ।

गधा गाडामा पानी पुर्‍याउँदै एन्थोनी माउपे वान्यामा

उनले भने, "अहिले मसँग पर्याप्त पैसा छैन, मैले भाडा तिरेको छैन, स्कूलको शुल्क तिरेको छैन। अब नयाँ किन्ने आर्थिक हैसियत पनि मसँग छैन।"

केन्यामा खुलेका तीनवटा वधशालाका कारण गधाको मूल्य र मागमा वृद्धि भएको छ।

प्रत्येक वधशालाले दैनिक १५० वटा गधा काट्न तथा मासु प्याक गरी फ्रिजमा राख्न र छाला निर्यातका लागि तयार पार्न सक्छन्।

गधाका छाला र मासुबाट बनेका विभिन्न खानेकुरा

नैयाशास्थित स्टार ब्रिलियन्ट एक्सपोर्ट वधशालामा जीवित गधाहरू तौल गरी विक्री हुन्छ।

गधाको टाउकोमा गोली हानी मारिन्छ र त्यसपछि मासु तथा निर्यातका लागि छाला तयार पारिन्छ।

स्टार ब्रिलियन्ट एक्सपोर्टका प्रमुख कार्यकारी जोन कारिउकीका अनुसार केन्या र अफ्रिकामै गधाका लागि वधशाला खोल्नका निम्ति सरकारी अनुमति पाउने उनी पहिलो व्यक्ति हुन्।

उनले भने, "हामीले अनुमति पाउनुअघि गधाको बजार थिएन। मान्छेहरुले आफ्ना बच्चाको स्कूल शुल्क तिर्नका लागि गाई र खसीबाख्रा बेच्ने गर्दथे। तर अहिले उनीहरुले गाईभन्दा बढी गधा बेचिरहेका छन्।"

दुर्व्यवहार

"हामी चिनियाँहरूसँग खुशी छौँ किनकि पहिला हामीले गधाबाट फाइदा लिन सकिरहेका थिएनौँ। तर अहिले मानिसहरूले गधाबाट निकै फाइदा लिइरहेका छन्।"

चिनियाँ खरिदकर्ताहरूले मासु राम्रोसँग प्याक गरिए वा नगरिएको लगायतका प्रक्रिया हेर्छन्।

छाला उमालेर बनाइने 'इजिआओ'को एउटा महत्त्वपूर्ण तत्व हो।

बोत्स्वानामा मासु र छाला झिकेर फालिएका गधाका हड्डी

तर गधाप्रति गरिने व्यवहारलाई लिएर आलोचना पनि भइरहेको छ।

गधाको हितमा काम गर्ने ब्रिटिश परोपकारी संस्था र दक्षिण अफ्रिकास्थित ओक्सपेकर्स संस्थाका खोज पत्रकारहरुले गधामाथि गरिने दुर्व्यवहारसम्बन्धी घटनालाई बाहिर ल्याएका छन्।

डंकी स्यांकचुरीका माइक बेकरले भने, "गधाहरूले भोग्नुपरेको यो अहिलेसम्मकै सबैभन्दा ठूलो सङ्कट हो।"

उक्त संस्थाले राम्रोसँग नियमनको व्यवस्था नभएसम्म...


त्यहाँ अझै पनि धेरैजसो पीडितहरू अस्थायी ओतमै गुजारा गरिरहेका छन् भने कतिपय चाहिँ सरकारले दिने राहतको पर्खाइमा छन्।

भूकम्प गएको तीन वर्ष भइसक्दा पनि त्यस्तो पर्खाइमा रहेका सिन्धुपाल्चोकको चौताराका मानिसहरू भूकम्पपछिको अवस्थाबारे के भन्छन्?

कृष्णबहादुर श्रेष्ठ, ५१

भूकम्पबाट ज्यान त जोगियो तर त्यसपछि निकै दु:ख पाइयो। हिजो जस्तो लाग्छ तर तीन वर्ष बितिसक्यो। तर घर बनाउन सकिएको छैन। यही चैतबाट घर बनाउन सुरु गरेको छौं तर कहिले सकिने हो थाहा छैन। सरकारले दिएको केही लाख रुपैयाँ त लियौं तर त्यसले केही नि नहुँदो रहेछ। तर पनि खुसी नै छु, परिवारमा कसैलाई केही भएन, दु:खमा बाँच्न भूकम्पले सिकाएकै छ। अब चाहिँ भूकम्पका कारण कसैले ज्यान गुमाउनु नपरोस्। मेरो कामना छ।

मनकुमारी श्रेष्ठ, ५७

भूकम्पले मेरा श्रीमान्, जेठाजु, जेठानी सबैलाई पुर्यो। कैयौं दिनपछि लास निकालेको हो। अझै पत्यार पनि लाग्दैन त्यसरी आफन्त गुमाउनु पर्ला भनेर। म त सम्झिन पनि चाहन्न त्यो दिन। म नजिकैको माइती घरमा भएको बेलामा भूकम्प गयो, त्यहाँ कौसीबाट भाग्न सकेर ज्यान जोगिएको हो। बजारको (चौतारा) घरमा भएको भए भाग्न नसकेरै ज्यान जान्थ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्यो। त्यो घर बनाएको दुई वर्षमात्र भएको थियो। नयाँ घर बनाउन सरकारले दिने पैसाले पुग्दैन। तत्काल घर बनाउन छोराछोरीको स्थायी जागिर पनि त छैन। जे होस् घर चाहिँ बलियो र भरपर्दो बनाउन सकियोस् भन्ने सोच छ तर कहिले कसरी भन्ने थाहा छैन।

ढिलाइप्रति दातृसंस्थाहरु चिन्तित

चित्रमाया सापकोटा, ७०

भूकम्प अब फेरि आउँछ भनेर बेलाबेला हल्ला हुन्छ। त्यति बेला मलाई रातभर निद्रा लाग्दैन। म मरे नि भर्खरैका नातिनातिनालाई केही नहोस् भन्ने लाग्छ। गाउँको घर भूकम्पले ढलाएपछि चौतारामा बसेर पढ्ने नातिनातिनाको हेरचाहका लागि यहीँ बसिरहेकी छु। गाउँमा भने पुरानै अवस्था छ। खासै परिवर्तन छैन। तर यहाँ बजारमा धेरै घर बनिसकेका छन्। यति छिटै चौतारा बजारमा रौनक आउला भनेर मैले सोचेकी पनि थिइनँ।

कृष्ण श्रेष्ठ, ४१

५५ लाख रुपैयाँ खर्च गरेर घर बनाएको दुई महिना मात्र भएको थियो। पहिलो भूकम्पमा अलिअलिमात्रै क्षति भएको घर दोस्रो भूकम्प आउँदा गर्ल्याम्मै ढल्यो। फलफूल दोकानसहितको त्यो घर आफ्नै अगाडि ढल्दा म कहाँ जाउँ के गरौं जस्तो भएको थियो। तर भाग्यले बाँचिएपछि हिम्मत बिस्तारै बढेर गयो। र, अहिले घर बन्ने क्रममा छ। पहिलो घरको ऋण तिर्नै छ तर फेरि ऋण लिएरै घर बनाउँदैछु। सडकमा आएको त छु तर अरुको देखेरै भए पनि फेरि पूर्ववत् अवस्थामा फर्किनेछु। तर अब ठूलो घर होइन सानो बनाउँछु तर भूकम्प प्रतिरोधी बनाउँछु।

ठूलीमैया कार्की, ६५

मेरो घर १६ वर्ष पुरानो हो तर भूकम्पले केही बिगार्न सकेन। आफ्नो आसपासका घरहरू गर्ल्यामगुर्लुम्म ढले, केटाकेटी बुढाबुढीलाई सेना प्रहरीले आफ्नै अगाडि निकाले। त्यो देखेर साह्रै दुखी भए। कति दिनसम्म त केही खान पनि मन लागेन। बजार खण्डहर जस्तो भएको थियो। तर अहिले पहिलको जस्तै हुन लागिसकेको छ। त्यो दिन शनिवार नभएको भए मेरा नातिहरू पनि बाँच्ने थिएनन् होला किनकि उनीहरूको स्कूल पनि भत्किएको थियो।

रामजी बहादुर गिरी, ५९

भूकम्पले पालमा बस्न सिकायो। ठूलो घर, सम्पत्ति केही होइन। ज्यान नै सबथोक हो भन्ने सिकायो। तीन दशक यतादेखि यही चौतारा बजारमा किराना पसल गर्दै आएको छु। २०७२ सालको भूकम्पले चौतारा बजारमा त्यसरी क्षति पुर्याउला भन्ने कसैले सोचेको थिएन। सरकारी निकायले सोचेजस्तो गरी काम नगरे पनि धेरै मानिसले आफ्नै ढङ्गले पुनर्निर्माण गरेका छन्। मेरो घर बजार मै भएको र आंशिक क्षति भएकोले सरकारबाट पाउने राहत पाइन। तर मलाई कुनै गुनासो छैन। म खुसी छु...


त्यहाँ अध्ययनका लागि बसोबास गरिरहेका नेपालीहरूले आफूहरू "सङ्क्रमणको त्रास"मा बाँचिरहेको बताएका छन्।

बेइजिङस्थित नेपाली दूतावासले भने वुहानमा रहेका नेपालीहरूको सम्पर्कमा आफू रहेको र हालसम्म कसैलाई पनि सङ्क्रमण नभएको जनाएको छ।

सबैलाई सतर्क रहन र आवश्यक परे सहायताका लागि तत्काल खबर गर्न सूचित गरिसकेको दूतावासको भनाइ छ।

कोरोनाभाइरस फैलिन सुरु भएको उक्त सहरमा यातायात सेवा बन्द गराइएकाले नेपाल फर्कने विकल्प पनि हाललाई नभएको त्यहाँस्थित नेपालीहरूले बताए।

मध्य चीनको उक्त सहरमा डिसेम्बरमा पहिलोपटक कोरोनाभाइरस देखा परेको थियो।

उक्त भाइरसका कारण हालसम्म २५ जनाको ज्यान गइसकेको छ भने सयौँलाई त्यसले सङ्क्रमित तुल्याइसकेको छ।

बीबीसीका लागि विष्णु पोखरेलले वुहानमा अध्ययनरत चारजना नेपालीसँग त्यहाँको हालको अवस्थाबारे टेलिफोनमा कुराकानी गरेका छन्।

वुहानमा रहेका नेपालीहरूको अनुभव उनीहरूकै शब्दमा:

'उपभोग्य सामानको अभाव देखिन थाल्यो'

बिगेसमान शाक्य, विद्यावारिधि गर्दै

वुहान विश्वविद्यालय

म सन् २०१८ सेप्टेम्बरमा वुहान आएको हुँ। म अहिले नाकरोगबारे विद्यावारिधि गर्दै छु।

श्रीमती र सान... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ो छोराका साथमा हामी सपरिवार विश्वविद्यालय नजिकैको एउटा अपार्टमेन्टमा बस्छौँ।

अहिले यहाँको अवस्था असहज छ। चीनमा यो चिनियाँ नयाँवर्ष र वसन्त उत्सवको बेला हो।

यी पर्वका बेला यहाँ पहिले पनि निकै सुनसान हुने गर्थ्यो। तर अहिलेको अवस्था भने कर्फ्यु लागेको बेलाको जस्तै छ।

मानिसहरू बाहिर निस्किएका छैनन्। मास्क नलगाई कोही पनि बाहिर निस्किँदैनन्।

कोरोनाभाइरस जब मानिसबाट मानिसमा पनि सर्छ भन्ने थाहा भयो त्यसपछि हामी पनि मास्क किन्न गयौँ।

त्यसबेला मास्क नै अभाव भएको थियो। अहिले पनि दैनिक उपभोग्य सामानहरू पाउन निकै गाह्रो भइरहेको छ।

प्राय: पसलहरू बन्द छन्। हुन त उत्सवका कारण पनि यो समय धेरै पसल बन्द हुने गर्थे।

अहिले चाहिँ यो सङ्क्रमणले थप असहज स्थिति बनेको जस्तो लाग्छ।

सर्ने सङ्क्रमण भएकाले हामी सकभर बाहिर निस्किएका छैनौँ। यहाँका नेपालीहरू आपसी सम्पर्कमै रहेका छौँ।

कतिले नेपाल फर्कने प्रयास गरे पनि सफल हुन सकेनन्।

मेरो चाहिँ सानो बच्चा भएकाले मलाई नेपाल जान समस्या छ। बच्चाले मास्क लगाउन मान्दैन।

फेरि यहाँबाट जाँदा हामीमै सङ्क्रमण भएर नेपालसम्म पुग्ने पनि डर हुन्छ।

हुन त यो सङ्क्रमणबाट भएको मृत्युको अवस्था हेर्दा वयस्क मान्छेहरूमा कम असर पर्ने जस्तो देखिएको छ।

त्यसैले जोखिम धेरै छ भनेर डराउनु पर्ने अवस्था त छैन। मुख्य कुरो भनेको खानेकुराको समस्या हुने हो कि भन्ने हो।

हामीले पनि १० दिन जतिलाई पुग्ने सामान किनेर राखेका छौँ। त्यसपछि त यस्तो अवस्था नहोला भन्ने लाग्छ।

यो सङ्क्रमण फैलने बित्तिकै यहाँको सरकारले तत्काल कदमहरू चाल्यो। पूर्व सतर्कता र सङ्क्रमण रोक्ने विभिन्न उपायहरू अपनाएको छ।

नेपालले पनि चीनबाट आउने हरेक व्यक्तिको परीक्षण गराउनु राम्रो हुन्छ। नेपालमा यस्ता कुरालाई रोकथाम गर्ने प्रणाली छैन।

त्यसैले नेपालमा यो सङ्क्रमण फैलियो भने भयावह हुनसक्नेमा सबैले ध्यान दिन जरुरी छ।

'निकै असहाय अनुभव गरिरहेकी छु'

श्रद्धा श्रेष्ठ, एमबीबीएस पाँचौँ वर्ष

वुहान विश्वविद्यालय

म चीन आएको ६ वर्ष भयो। एक वर्ष मैले भाषा अध्ययन गरेँ। त्यसपछि मैले चिकित्सा विज्ञान पढ्न सुरु गरेकी हुँ।

कोरोनाभाइरसबारे कडा सतर्कता अपनाउनु अघि नै हाम्रो विश्वविद्यालय बिदा भइसकेको थियो।

श्रद्धा श्रेष्ठ वुहान विश्वविद्यालयमा एमबीबीएस पाँचौँ वर्षमा अध्ययनरत छन्

चीनमा नयाँ वर्ष र वसन्त पर्व पर्ने भएकाले यसबेला...


त्यहाँ के भइरहेको छ र त्यसबारे अधिकारीहरूले के गरिरहेका छन् भन्ने विषयामा यहाँ सचित्र विवरण प्रस्तुत गरिएको छ।

अभूतपूर्व सङ्ख्यामा सङ्क्रमण र मृत्यु

भारतमा नयाँ भेरिअन्टको पनि असरले गर्दा सङ्क्रमण तथा बिरामीको मृत्यु हुने सङ्ख्या तीव्र गतिमा बढिहरेको छ।

सोमवार लगातार पाँचौँ दिन त्यहाँ रेकर्ड सङ्ख्यामा नयाँ सङ्क्रमितहरू फेला परे। सर्वाधिक सङ्ख्यामा दैनिक मृत्यु पनि भयो।

तर सङ्क्रमणका मामिलाको अनि मृत्युको वास्तविक सङ्ख्या अधिकारीहरूले दिएकोभन्दा निकै धेरै हुनसक्छ। कैयौँ मानिसहरूले परीक्षण गराएका छैनन् वा गराउन सङ्घर्षरत छन्। ग्रामीण भेगमा भएका कैयौँ मृत्युको दर्ता पनि गरिँदैन।

राजधानी दिल्लीमा चिकित्सकहरूले मानिसहरू अस्पतालबाहिर मरिरहेको विवरण दिएका छन्।

भारतले हालसम्म कुल एक करोड ७३ लाख जनामा कोभिड भएको र दुई लाख जनाको भएको पुष्टि गरेको छ। भाइरोलजिस्टहरू त्यहाँ अझै दुईदेखि तीन सातासम्म सङ्क्रमण दर बढिरहने ठान्छन्।

सघन उपचार शय्या एकदमै थोरै बाँकी

देशमा सघन उपचारका वार्डहरूको सधैँ अभाव हुने गरेको छ। बिरामीका आफन्तहरूले आफ्ना मान्छेका निम्ति शय्या खोज्न धेरै टाढासम्म पुग्न... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

े गर्छन्।

करिब दुई करोड मानिसको बसोबास रहेको दिल्लीमा अस्पतालहरू भरिएका छन् र नयाँ बिरामी फर्काइएका छन्।

अस्पताल बाहिरका कैयौँ गल्लीहरूमा गम्भीर बिरामीहरूको भिड लागेको छ। तिनका आफन्त स्ट्रेचर तथा अक्सिजन जुटाउन लागिपरेका छन् अनि अस्पतालका अधिकारीहरूसँग भित्र बस्न ठाउँको निम्ति याचना गरिरहेका छन्।

"हामीले तीन दिनदेखि शय्या खोजिरहेका छौँ," आफ्नी पत्नीलाई सडकमै बसाएका एक पुरुषले रोएटर्स समाचारसंस्थालाई भने।

सोमवार सरकारले सैन्य मेडिकल पूर्वाधारहरू पनि गैरसैनिकका निम्ति उपलब्ध गरायो। साथै सेनाबाट अवकाश पाइसकेका औषधोपचारमा प्रशिक्षित जनशक्तिलाई कोभिड अस्पतालमा मद्दत गर्न पठाइने बतायो।

अक्सिजनको अभाव

भारतभरि अस्पतालहरूले अक्सिजनको अभाव झेलेका छन्। कैयौँ अस्पतालहरूले आपूर्ति सङ्कटबारे सावधान गराउने सूचना टाँसेका छन्।

पीएटीएच अक्सिजन नीड्स ट्र्याकरका अनुसार सबै निम्न, निम्नमध्यम तथा उच्चमध्यम आय भएका देशहरूको तुलनामा अहिले भारतमा सबभन्दा धेरै अक्सिजन माग बढेको छ।

हरेक दिन माग ६-८% बढिरहेको सो संस्थाले जनाएको छ। सो संस्था स्वास्थ्य समस्यासँग जुझ्न विश्वव्यापी संस्था एवं निकायहरूसँग मिलेर काम गर्ने गर्छ।

दिल्लीको मणिपाल अस्पतालको कोभिड वार्डमा कार्यरत डा. हरजितसिंह भट्टीले अस्पतालबाहिर अक्सिजन नपाएर छटपटाइरहेका बिरामीहरूलाई 'पानीबाहिर माछा' तड्पिएको दृश्यसँग तुलना गरे।

"उनीहरूले अक्सिजन पाएका छैनन् र सडकमै ज्यान गुमाइरहेका छन्," उनले भने।

सामान्यतया भारतमा कुल अक्सिजन आपूर्तिको १५% मात्र स्वास्थ्य उपचार संस्थाहरूले प्रयोग गर्छन्। बाँकी औद्योगिक प्रयोगमा आउँछ।

तर यो दोस्रो लहरको बेला झन्डै ९०% अक्सिजन आपूर्ति - प्रतिदिन ७५०० मेट्रिक टन - मेडिकल प्रयोगमा खर्च भइरहेको एक वरिष्ठ स्वास्थ्य अधिकृत राजेश भूषणले बताए।

आवश्यक ठाउँमा अक्सिजन आपूर्ति गर्न सरकारले "अक्सिजन एक्सप्रेस" सुरु गरेको छ, जसमा अक्सिजन ट्याङ्करहरूलाई रेलले ओसारिरहेका छन्। भारतीय वायुसेनाले पनि सैन्य शिविरहरूबाट अक्सिजन हवाई मार्गमार्फत् ओसारिरहेको छ।

सरकारले सैन्य बलसँग भएको स्टक अक्सिजन पनि प्रयोग गर्ने भनेको छ।

अनि ५०० भन्दा धेरै अक्सिजन उत्पादन गर्ने कारखाना देशभरि खोल्न अनुमति पनि दिएको छ।

रेलका डिब्बा मेडिकल वार्डमा परिणत

शय्या अभावसँग जुझ्न भारतीय अधिकारीहरूले रेलका डिब्बाहरूलाई आइसोलेशन वार्डमा परिणत गरेका छन्।

मार्च...


त्यहाँ कोभिड-१९ नाम दिइएको उक्त रोगको प्रकोप फैलिएपछि एकै दिनमा मृत्यु हुने मानिसको यो सर्वाधिक सङ्ख्या हो।

नयाँ सङ्क्रमण भएका मानिसको सङ्ख्या पनि ह्वातै बढेको छ। त्यहाँ थप १४,८४० जनामा उक्त भाइरसको सङ्क्रमण भएको पुष्टि भएको छ।

यससँगै मृतकहरूको कुल सङ्ख्या १,३५० र सङ्क्रमण भएका बिरामीको सङ्ख्या झन्डै ६०,००० पुगेको छ।

मङ्गलवारसम्म नयाँ सङ्क्रमणको सङ्ख्या स्थिर भएको देखिएको थियो।

यसैबीच चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले हुबे प्रान्तका सचिवलाई हटाएर शाङ्घाईका पार्टी प्रमुखलाई त्यहाँ पठाएको सरकारी सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्।

हुबेमा कोरोनाभाइरसको प्रकोप फैलिएपछि पार्टी पदाधिकारीहरूमा गरिएको यो सबैभन्दा ठूलो परिवर्तन हो।

केही दिनअघि सरकारले स्वास्थ्यसेवाबाट केही अधिकारीहरूलाई पदमुक्त गरेको थियो।

रोग पुष्टि गर्ने नयाँ विधि

चीनभरि भएका सङ्क्रमित मानिसमध्ये ८० प्रतिशत हुबेका हुन्।

उक्त प्रान्तले अहिले चिकित्सकीय रूपमा रोग निदान भएका मानिसको सङ्ख्यालाई मात्र सङ्क्रमण पुष्टि भएको तथ्याङ्कमा समाविष्ट गर्ने थालेको छ।

अब न्यूक्लेइक एसिड परीक्षणमा मात्र निर्भर नभएर सङ्क्रमणका लक्षण तथा सीटी स्क्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

यान गर्दा फोक्सोमा परेको असर देखिए मात्र रोग लागेको पुष्टि गरिनेछ।

वुहानमा ज्यान गुमाउने २४२ मध्ये १३५ मा त्यसरी नै रोगको पुष्टि गरिएको थियो।

अर्थात् नयाँ परिभाषा अनुसरण नगर्दा पनि बुधवार १०७ जनाको मृत्यु भएको थियो।

नयाँ सङ्क्रमण भएका कुल १४,८४० मध्ये १३,३३२ जनामा नयाँ विधिबाट रोग लागेको पुष्टि भएको थियो।

अहिलेसम्म उक्त प्रान्तमा सङ्क्रमण भएको व्यक्तिको सङ्ख्या ४८,२०६ पुगेको छ।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको चिन्ता

मङ्गलवारसम्म नयाँ सङ्क्रमणको सङ्ख्या स्थिर भएको परिप्रेक्ष्यमा विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका प्रमुखले चीनमा देखा परेको उक्त प्रकोपलाई अतिसावधानीपूर्वक लिनुपर्ने बताएका थिए।

जिनिभामा भएको एउटा सम्मेलनमा बोल्दै टेड्रोस एड्हानोम गेहब्रेयससले व्यक्ति वा देशैविरुद्ध यसबारे भ्रम फैलाउँदा त्यसले प्रकोप न्यूनीकरणका लागि गरिएका प्रयासमा असर पार्ने बताए।

"यो प्रकोप अझै पनि जुनसुकै दिशामा जान सक्छ। सङ्क्रमितको सङ्ख्याबारे बताउने देशहरूको सङ्ख्या पनि फेब्रुअरी ४ यता परिवर्तन भएको छैन।"

गत डिसेम्बरदेखि फैलिएको उक्त भाइरसलाई परास्त गर्न सयौँको सङ्ख्यामा जनस्वास्थ्य अधिकारी, सरुवा रोग नियन्त्रणका अधिकारी र वैज्ञानिकहरूले विश्वव्यापी योजनाबारे छलफल गरेका छन्।


त्यहाँ कोभिड-१९ले १६९ जनाको ज्यान गइसकेको छ भने ४७८ जना निको भइसकेका छन्।

सबभन्दा धेरै सङ्क्रमित पश्चिमी राज्य महाराष्ट्रमा देखिएका छन् जहाँ ११ सयभन्दा धेरै सङ्क्रमित भइसके। त्यसपछि तमिलनाडुमा ७ सयभन्दा धेरै र दिल्लीमा करिब साढे ६ सय सङ्क्रमित छन्।

नेपालसँग सिमाना जोडिएका बिहारमा ३९ जना, पश्चिम बङ्गालमा १ सयभन्दा धेरै र उत्तराखण्डमा ३५ जना सङ्क्रमित भएको जनाइएको छ।

धेरै सङ्क्रमित देखिएका 'हटस्पट'मा 'सील'

भारतभरि मार्च २४ देखि 'लकडाउन' वा आवतजावतमा बन्देज लगाइएको छ।

तर यसबीच केही ठाउँमा सङ्क्रमण तीव्र विस्तार भएपछि ती ठाउँलाई स्थानीय रूपमा 'सील' गरिएको छ।

खासगरी दिल्ली र उत्तर प्रदेशका कतिपय 'हटस्पट' भनिएका त्यस्ता धेरै सङ्क्रमित भएको स्थानहरूलाई आवतजावतमा पूर्णतया: बन्देज लगाउने गरि सुरक्षाकर्मी खटाएर 'सील' गरिएका छन्।

दिल्लीमा झन्डै दुई दर्जन ठाउँ त्यसरी 'सील' गरिएको मुख्यमन्त्री अरविन्द केजरीवालले जानकारी दिएका छन्।

नेपालसँग सिमाना जोडिएको उत्तर प्रदेशमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणले सबभन्दा धेरै प्रभावित १५ जिल्लाका १०४ 'हटस्पट'लाई पूर्ण रूपमा 'सील' गरिने निर्णय भएको छ।

त्यसरी 'स... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ील' गरेर ती ठाउँमा फैलिएका सङ्क्रमणलाई अन्यत्र विस्तार हुन नदिइने बताइएको छ।

अर्थतन्त्र स्वाहा हुने डर

कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणका कारण आर्थिक गतिविधिमा लगाइएका बन्देजका कारण विश्वका अग्रणी अर्थतन्त्रहरू धरमराइरहेका छन्।

यसको प्रभावले संसारमा डेढ अर्ब मानिस बेरोजगार हुने चिन्ता अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठनले व्यक्त गरेको छ।

विश्वको छैटौँ ठूलो अर्थतन्त्र भारतको हालतपनि चिन्ताजनक बनेको छ।

त्यहाँ कतिपय विज्ञहरूले भारतले गत तीन दशकमा हासिल गरेका आर्थिक प्रगति निमिट्यान्न हुनसक्ने चेतावनी दिएका छन्।

अर्थात् करोडौँ मानिस फेरि गरिबीको रेखामुनि धकेलिन सक्छन्। गरिब किसान तथा मजदुरको खल्तीमा पैसा हुने छैन भने मध्यम वर्गका लाखौँ मानिस या त बेरोजगार हुन या त कम तलब थाप्न बाध्य हुनेछन्।


त्यहाँ गतिरोध जारी छ र युद्ध सकिने कुनै सङ्केत देखिँदैन। आखिर किन त्यस्तो भइरहेको छ त? बीबीसी सम्वाददाता दाउद आजमीको रिपोर्ट।

सन् २००१ मा अमेरिकाले अफगानिस्तानमाथि हमला गर्दा त्यहाँको स्थिति अहिलेको जति खराब थिएन। १७ वर्षअघि तालिबानलाई च्युत गरिएको थियो।

तर अहिले आएर अझ बढी प्रान्तहरूमाथि उनीहरूको नियन्त्रण छ।

पकड

अमेरिकी इतिहासलाई हेर्दा अफगानिस्तान युद्ध उसको लागि सबैभन्दा लामो युद्ध हो।

समयसँगै सङ्घर्ष चर्किएको मात्रै छैन, बरू जटिल पनि हुँदै गएको छ।

काबुलमा आत्मघाती आक्रमण, दर्जनौँको मृत्यु

अफगानिस्तान: गज्नीमा 'मानवीय सङ्कट'

तालिबानको अपहरणमा १५० बसयात्री

आक्रमण लगातार हुने गरेका छन्, त्यो पनि ठूलो स्तरमा र त्यसमा थुप्रै मानिसले ज्यान गुमाइरहेका छन्।

तालिबान लडाकु र अमेरिका तथा उत्तर एट्लान्टिक सन्धि संगठन-नेटो समर्थित अफगान सरकार दुवै पक्षले प्रदेशहरूमाथिको आफ्नो पकड जमाउने प्रयत्न गर्दै आएका छन्।

काबुलदेखि दक्षिणमा पर्ने रणनीतिक महत्त्वको गजनी प्रान्तको राजधानीमा गत अगस्ट १० मा तालिबान लडाकुहरूले धावा बोलेका थिए।

अफगान सुरक्षा बल र हवाई हमलासँगै लडाकुहरू पछि हट्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

न बाध्य भए।

नियन्त्रण

मे १५ मा तालिबान लडाकुहरू इरानसँगको सीमा नजिकै पर्ने पश्चिमी फराह प्रान्तको राजधानी प्रवेश गरे।

सरकारी फौजको आक्रमणबाट पछाडि हट्न लडाकुहरू बाध्य भइरहँदा कैयौँ मानिस मारिए र घाइते भए।

अरू शहर र जिल्लाका केन्द्रहरू पनि तालिबान लडाकुको हमलाको खतरामा रहिआएका छन्। हेलमन्द र कान्दहार प्रान्तको ठूलो हिस्सामाथि तालिबानको नियन्त्रण छ।

ती क्षेत्रमा अमेरिकी, ब्रिटिश र अरू देशका सेना मारिएका दृष्टान्त पनि छन्। त्यहाँ सर्वसाधारण मारिएको आँकडा पनि सानो छैन।

संयुक्त राष्ट्रसंघका अनुसार सन् २०१७ मा १० हजारभन्दा बढी मानिसहरू मारिए र सन् २०१८ मा त्यो सङ्ख्या अझ बढ्नसक्छ।

अफगानिस्तानमा सङ्घर्ष चर्किनुका पाँचवटा प्रमुख कारण छन्:

१. सरकारी फौज र लडाकु दुवै पक्षले आ-आफ्नो प्रभाव र थप क्षेत्रमा नियन्त्रण बढाउन प्रयत्नशील छन्।

२. सन् २००१ को अमेरिकी रणनीतिको प्रभावकारितामाथि प्रश्न उठाइएको छ। एक दशकअघि अमेरिका र अफगान सरकारले अफगानिस्तानमा १५ हजार लडाकु भएको अनुमान गरेका थिए। अहिले तिनीहरूको सङ्ख्या ६० हजार पुगिसकेको अनुमान छ।

३. अफगानिस्तानमा इस्लामिक स्टेट समूहको उदयसँगै त्यहाँ हिंसा र बर्बरता बढेको छ। पछिल्ला हिंस्रक आक्रमणहरूको सोही समूहले जिम्मेवारी लिने गरेको छ।

४. त्यसपछि वार्ताको कुराले महत्त्व पाएको हो। तर तालिबानले त्यसबाट फाइदा लिन चाहेको देखिन्छ।

५. अमेरिका र अन्य देश (पाकिस्तान, रुस र इरान) बीचको तनावले नकारात्मक असर परेको छ। अमेरिकी र अफगान सरकारले ती तीनवटै मुलुकले तालिबानलाई सघाएको आरोप लगाउने गरेका छन्।


त्यहाँ तिनको स्थिति खुट्याएर झुत्रा, मैला एवम् खण्डित नोटलाई छुट्याइन्छ। प्रयोग गर्न नसकिने अवस्थाका तर नम्बर देखिने नोटलाई प्रचलनबाट हटाउन नेपाल राष्ट्र ब्याङ्कले सटहीको सुविधा पनि दिएको छ।

राष्ट्र ब्याङ्कको मुद्रा व्यवस्थापन विभागका अनुसार त्यसरी सङ्कलित नोट फेरि चलनचल्तीमा नजाऊन् भन्ने हेतुले लेखाजोखा गरेपछि थापाथलीस्थित भट्टीमा जलाउने गरिएको  छ।

राष्ट्र ब्याङ्क मुद्रा व्यवस्थापन विभागका प्रमुख लक्ष्मी प्रपन्न निरौलाले भने, "विभिन्न ब्याङ्क तथा वित्तीय संस्थाबाट पुराना तथा झुत्रा नोटहरू केन्द्रीय ब्याङ्कमा जम्मा भएपछि ती नोटहरू फेरि चलनचल्तीमा ल्याइँदैन, कानुनी प्रक्रिया पुर्‍याएर जलाइन्छ।"

विभागका अनुसार गत आर्थिक वर्षमा ५६ अर्ब रुपैयाँ बराबरका नोट नष्ट गरियो।

यसै हप्ता मात्रै झन्डै १२ करोड रुपैयाँ बराबरका झुत्रा नोट जलाइयो।

तर केही वर्षयता चलनचल्तीमा जान अयोग्य नोटको परिमाण बढेको राष्ट्र ब्याङ्कले जनाएको छ।

राष्ट्र ब्याङ्कले नोट नष्ट पार्ने कामलाई धुल्याउनु भन्छ।

आर्थिक वर्ष २०७२/७३ मा ३८६ अर्ब रुपैयाँ, २०७३/७४ मा ४३१ अर्ब रुपैयाँ र २०७४/७५ मा ४९४ अर्ब रुपैयाँ चलनचल्तीमा ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

रहेको नेपाल राष्ट्र ब्याङ्कले जनाएको छ।

नोटको आयु कति?

आर्थिक वर्ष २०७०/७१मा १९ अर्ब रुपैयाँ, २०७१/७२मा ४० अर्ब रुपैयाँ, २०७२/७३ मा २६ अर्ब रुपैयाँ र २०७३/७४ मा २५ अर्ब रुपैयाँ बराबरका नोट प्रचलनबाट खिचिएको राष्ट्र ब्याङ्कको तथ्याङ्कले देखाउँछ।

सामान्यतया नेपाली नोटहरूको आयु दुई किसिमको हुने राष्ट्र ब्याङ्कका अधिकारीहरूको भनाइ छ।

पहिलो, ५०० र १००० रुपैयाँ दरका नोटको आयु सरदर साढे तीन वर्ष हाराहारीको हुन्छ भने पाँचदेखि १०० रुपैयाँ दरका नोटको आयु सरदर साढे दुई वर्षको हुने उनीहरू बताउँछन्।

तर यसबारेमा कुनै स्वतन्त्र अध्ययन भने भएको देखिँदैन।

राष्ट्र ब्याङ्कले पाँच देखि १०० रुपैयाँ दरका नोट छपाउँदा प्रतिनोट झन्डै  एक रुपैयाँ ६५ पैसा खर्च हुने जनाएको छ। पाँच सय तथा १००० दरको नोट छपाउँदा भने प्रति नोट झन्डै दुई रुपैयाँ ६४ पैसा खर्च हुन्छ।

पाँच सय र १००० रुपैयाँ दरका नोटमा प्रयोग हुने कागजको गुणस्तर राम्रो हुने भएकोले सानो दरका नोटको तुलनामा तिनको आयु लामो हुन्छ।

कसरी छानिन्छ नोट?

निरौलाका अनुसार झुत्रा, मैला, च्यातिएका, लेखिएका तथा अङ्गभङ्ग भएका नोटहरू केन्द्रीय ब्याङ्कको मुद्रा व्यवस्थापन विभाग र उपत्यका बाहिरका सातवटा स्थानमा जम्मा गरिँदै आएको छ।

राष्ट्र ब्याङ्कको ढुकुटीमा पुगेका नोटबाट सफा नोट अर्थात् चलनचल्तीमा आउन सक्ने नोटलाई सेतो ट्याग लगाएर पुन: भुक्तानी दिइन्छ वा बजारमा पठाइन्छ। तर म्याद गुज्रिएका वा झुत्रा नोटमा भने रातो ट्याग लगाएर जलाउन सञ्चित गरिन्छ।

राष्ट्र ब्याङ्कले जलाउनका लागि नोटहरू छुट्याएपछि रु ५०० र १००० दरको नोटको गड्डीमा चारैतिर प्वाल पारिन्छ। तर साना दरका नोटमा भने प्वाल पारिँदैन।

प्वाल पार्नुअघि दुई पटकसम्म नोटहरूको गणना हुने अधिकारीहरूको भनाइ छ।

नेपाली सेनाको सुरक्षामा ती नोटहरू थापाथलीस्थित भट्टीसम्म पुर्‍याइन्छ।

जलाउनुअघि 'र्‍यान्डम स्याम्प्लिङ' विधिबाट पाँच प्रतिशत नोटमा नमुना परीक्षण गरेर जलाउने प्रक्रिया सुरु हुन्छ।

कसले गर्छ निगरानी?

मुद्रा व्यवस्थापन विभागको प्रमुख संयोजक रहने एउटा समितिको रोहबरमा ती नोटहरू नष्ट पारिन्छ। सो समितिमा सरकार र आन्तरिक लेखा परीक्षण विभागलगायत विभिन्न निकायका प्रतिनिधिहरू हुन्छन्।

राष्ट्र ब्याङ्कले यसरी जलाउँछ नोट

नोटका बिटालाई भट्टीमा राखेर मट्टीतेल खन्याई आगो सल्काएपछि उपस्थित निकायका प्रतिनिधिले भट्टीमा ताला लगाउँछन्।

त्यसको केही...


त्यहाँ दोस्रो दिन पनि उक्त भाइरसबाट सङ्क्रमित भएका मानिसको सङ्ख्या ह्वात्तै बढेको देखिएको छ।

प्रधानमन्त्री चुङ स्ये-क्यूनले अहिले देशमा सङ्कटकालीन अवस्था भएको टिप्पणी गरेका छन्।

दक्षिणी सहरहरू डेगु र चङ्डोलाई "विशेष हेरचाह क्षेत्र" घोषणा गरिएको छ। डेगुका सडकहरू अहिले प्राय: सुनसान छन्।

परीक्षणमा कतिपय सैनिकहरूमा पनि कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण भएको पाइएपछि दक्षिण कोरियाले सेनालाई पनि निश्चित घेरामा सीमित गरेको छ।

दक्षिण कोरियाको स्थिति के छ?

एउटा धार्मिक समूहका सदस्यहरूमा कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमण व्याप्त रहेको पाइएपछि अधिकारीहरूले त्यसका ९,००० सदस्यलाई आफैँ क्वारन्टीनमा बस्न भनेका छन्।

त्यहाँ शुक्रवार ५२ जनामा कोरोनाभाइरस देखिएको पुष्टि भएको छ। अघिल्लो दिन ५३ मानिसमा सङ्क्रमण भएका बताइएको थियो।

दक्षिण कोरियामा अब कुल १५६ जनामा कोरोनाभाइरस रहेको पुष्टि भएको छ। चीनबाहिर र जापानको तटनजिकै रोकिएको एउटा क्रूज पानीजहाजमा भएका सङ्क्रमित मानिसको सङ्ख्यापछि त्यो ठूलो सङ्ख्या हो।

यसै हप्ता केहीअघि चेओङ्डो सहरमा अधिकारीहरूले दक्षिण कोरियामा पहिलो पल्ट एक मानिसको मृत्यु कोरोनाभाइरसका कारण भ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

एको जनाएका थिए।

ती पुरुष एउटा मानसिक स्वास्थ्य उपचार केन्द्रमा लामो समयदेखि उपचाररत बिरामी थिए।

त्यहाँ उनीसहित अन्य १४ जनामा कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमण देखिएको थियो।

अहिले अन्यत्रको स्थिति के छ?

विश्वमा अहिलेसम्म ७६,००० भन्दा बढी मानिसमा कोभिड-१९ भएको पुष्टि भएको छ भने २,२४७ जनाको मृत्यु भएको छ।

अधिकांश सङ्क्रमण र मृत्युका घटना चीनमा भएका छन्।

चीनमा ७५,००० जनामा सङ्क्रमण भएको र २,२३६ जनाको मृत्यु भएको तथ्याङ्क छ।

उक्त भाइरस विश्वका विभिन्न देशमा पनि फैलिएको छ।

एशिया, युरोप, अमेरिका र अफ्रिकामा केही व्यक्तिको मृत्यु पनि भएको छ।

कोरोनाभाइरसबारे थाहा पाउनुपर्ने पाँच कुरा


त्यहाँ नेत्रविक्रम चन्द नेतृत्वको पार्टीले चन्दा माग्ने, कुटपिट गर्ने र राजीनामा दिन दबाव दिने गरेको जनप्रतिनिधिहरूले गुनासो गरेका छन्।

ती गतिविधि विगतको माओवादी विद्रोहको झल्को दिने खालका देखिन्छन्।

त्यहाँका जनप्रतिनिधिहरूका अनुसार विगतमा हतियार लिएरसँगै लडेकाहरूले नै निर्वाचित जनप्रतिनिधिलाई तारो बनाउदै चन्दा माग्नेदेखि लिएर पद छाड्ने सम्मका दबाव दिँदै आएका छन्।

पूर्वसहकर्मी

विगतमा माओवादी लडाकु रहेका वीरबहादुर खत्री गएको निर्वाचनमा गङ्गादेव गाउँपालिकाको अध्यक्षमा निर्वाचित भए।

अध्यक्ष निर्वाचित भएपछि 'कथित जनप्रतिनिधि' भनेर सम्बोधन गरिएको एउटा पत्र उनलाई आयो। त्यसमा उनलाई पद त्याग्न दबाव दिइएको थियो।

खत्रीका अनुसार सो पत्र लिएर उनकै एक पूर्वसहकर्मी आएका थिए।

‘कारवाही गर्नुपर्ने त प्रचण्डजीहरूलाई हो’

उनी भन्छन्, "कथित अध्यक्ष भनेर लेखेको पत्र दिए, 'कथित काटेर लैजाऊ' भनेँ। अहिले उनीहरूले मलाई दबाब दिएका छन्। पहिले पनि युद्ध लडेको मान्छे म। मलाई नै कारबाही गर्ने भनेर हल्ला चलाइएको छ। सदरमुकाममा सुरक्षाका सबै निकाय छन्, तर गाउँमा छैनन्। उनीहरूले मान्छे कुट्ने काम गरिरहेका छन्,... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

चन्दा मागिरहेका छन्।"

रोल्पाको माडी गाउँपालिकाको अवस्था पनि त्यस्तै छ।

'जनसरकार'को अभ्यास?

त्यहाँका एक जनप्रतिनिधिलाई भ्रष्टाचारमा संलग्न भएको भनी चन्दको पार्टीले बनाएको 'जनसरकार'ले कारबाहीसमेत गरेको गाउँपालिकाका उपाध्यक्ष धनीकला घर्ती बुढामगर बताउँछिन्।

उनी भन्छिन्, "हाम्रो एकजना वडासदस्यलाई भ्रष्टाचार गरे भनेर कालोमोसो दले, उनको घर कब्जा गरेर झन्डा गाढेका छन्।"

जनप्रतिनिधिहरूका अनुसार रोल्पाका प्राय: सबै गाउँपालिकाहरूमा चन्दको पार्टीले 'जनसरकार' गठन गरेको छ।

लुङ्ग्री गाउँपालिकाका अध्यक्ष दुर्गाबहादुर खड्काले जनप्रतिनिधिहरूलाई उनीहरूले आर्थिक सहयोगको रूपमा एक महिनाको तलब दिन समेत दबाव दिँदै आएको बताउँछन्।

खड्का भन्छन्, "हाम्रा वडाध्यक्षहरूलाई राजीनामा दिन पत्र थमाएका छन्। सँगसँगै एक महिना वा सोभन्दा बढीको तलब दिन भनिरहेका छन्।"

तर  उनीहरूले तलब दिए कि दिएनन् भन्ने थाहा हुन सकेको छैन।

विगतको माओवादी विद्रोहकै झल्को दिने खालका यस्ता गतिविधिले जिल्ला सदरमुकाम लिवाङलाई अहिलेसम्म नछोए पनि गाउँमा भने एक प्रकारले सम्भावित त्रासको प्रतीक्षा गरेजस्तो अवस्था देखिएको छ।


त्यहाँ विद्यालय र विश्वविद्यालयहरू मार्च १५ सम्म बन्द हुने अधिकारीहरूले बताएका छन्।

कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणका कारण इटलीमा हालसम्म १०७ जनाको मृत्यु भइसकेको छ। त्यो युरोपको सबैभन्दा गम्भीर सङ्क्रमण हो।

प्रधानमन्त्री जुजेप्पे कोन्टेले देशको स्वास्थ्यसेवा जोखिममा रहेको बताएका छन्।

देशको उत्तरी क्षेत्रमा ३,००० भन्दा बढी मानिसमा सङ्क्रमण देखिएको छ। तर इटलीका अन्य २० मध्ये १९ क्षेत्रमा पनि सङ्क्रमण फैलिएको पुष्टि भइसकेको छ।

विश्वभरि कस्तो स्थिति छ?

विश्वभरिमा झन्डै ३,२०० जनाको मृत्यु भइसकेको छ भने ९०,००० बढी मानिस सङ्क्रमित भएका छन्।

बिरामी र मृतकको सर्वाधिक सङ्ख्या चीनमा छ।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्ल्यूएचओ) ले हालसम्म कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणलाई विश्वव्यापी महामारीका घोषणा गरेको छैन। तर बुधवार जर्मनीका स्वास्थ्यमन्त्रीले अब उक्त भाइरस सङ्क्रमणलाई महामारीको परिभाषामा राख्न सकिने बताएका छन्।

येन्स स्पानले भने, "अवस्था तीव्र रूपमा परिवर्तन भइरहेको छ…। के चाहिँ स्पष्ट हो भने अझै हामी महामारीको चरमोत्कर्षमा पुगेका छैनौँ।"

अहिलेसम्म ८१ देशमा सङ्क्रमण पुष्टि भइसकेको छ। चीनबाहिर इटली, इरान र दक... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्षिण कोरिया धेरै सङ्क्रमण पाइएका देश हुन्।

इटलीले के गरिरहेको छ?

शिक्षामन्त्री लुचिया चोलिनाले विद्यार्थीले चाँडै कक्षा सुरु गर्नेमा आफू विश्वस्त रहेको बताइन्।

"मेरो प्रतिबद्धता भनेको हाम्रा सबै विद्यार्थीलाई आवश्यक सार्वजनिक सेवाको सुनिश्चितता गर्नु हो," उनले भनिन्।

स्थानीय सञ्चारमाध्यमले स्वास्थ्य विशेषज्ञहरू तथा इटलीको स्वास्थ्य मन्त्रालय विद्यालय बन्द गर्ने पक्षमा रहेको जनाएका छन्।

स्वास्थ्य विशेषज्ञहरू फुटबल प्रतियोगिताहरू पनि बन्द ढोकाभित्र खेलियोस् भन्ने चाहन्छन्।

कतिपय खेल प्रतियोगिताहरू पहिले नै स्थगित भएका छन्।

इटलीको नागरिक सुरक्षा निकायले बुधवार कोरोनाभाइरसका कारण मृत्यु हुने मानिसको सङ्ख्या २८ बाट १०७ पुगेको जनाएको थियो।

मिलाननजिकै अवस्थित लोम्बार्ड्री क्षेत्र र उत्तरी भेगका बोलोग्ना र भेनिसनजिकैका ठाउँमा सबैभन्दा धेरै जनाको मृत्यु भएको छ।

यसअघि मिलाननजिकैका ११ वटा नगरमा झन्डै ५०,००० मानिसलाई क्वारन्टीनमा राखिएको भए पनि सङ्क्रमण फैलिन रोकिएन।

सामाचारसस्था रोएटर्सका अनुसार इटली सरकारले अब सिनेमाघर र नाट्यशाला तथा सार्वजनिक कार्यक्रममा पनि रोक लगाउने तयारी गरिरहेको जानकारी पाइएको छ।

सरकारले मस्यौदा गरिरहेको एउटा आदेशमा सर्वसाधारण मानिसलाई यथासम्भव अङ्कमाल नगर्न तथा हात नमिलाउन सुझाव दिने उल्लेख छ।

अन्यत्र कस्तो स्थिति छ?

चीन र हङ्‌कङ, जापान, इराक र यूएईले पहिले नै विद्यालयहरू बन्द गरिसकेका छन् वा गर्न लागेका छन्।

त्यसबाट विद्यालय उमेरका लाखौँ बालबालिका प्रभावित हुनेछन्।

फ्रान्सले कोरोनाभाइरस प्रभावित क्षेत्रमा १२० वटा विद्यालय बन्द गराएको छ।

उत्तरी प्यारिसका प्राथमिक र माध्यमिक विद्यालयहरू बन्द गरिएका हुन्। त्यहाँ कोरोनाभाइरसका कारण दुई जनाको मृत्यु भएको छ।


त्यहाँ सचेत भएर बस्न र सुरक्षित स्थानमा जानका लागि भन्दै दशौँ हजार मोबाइलमा एसएमएस पठाइसकिएको थियो।

अहिलेसम्म सुनसरीमा १०० र उदयपुरमा झण्डै ४५० जना मानिसहरूलाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको प्रदेश नम्बर १ का प्रहरी प्रमुख ठाकुर ज्ञवालीले बताए।

शनिवार बेलुकीसम्म देशभरमा बाढी पहिरोका कारण ४३ जनाले ज्यान गुमाउनुका साथै २४ जना हराइरहेको गृह मन्त्रालयले जनाएको छ। बाढी-पहिरोबाट देशभरमा दुई हजारभन्दा बढी मानिसहरू विस्थापित हुन पुगेको गृह मन्त्रालयले जनाएको छ।

बाढीको तह घटाउनका लागि कोशी ब्यारेजका कुल ५६ मध्ये ३६ वटा ढोका खोलिएको र थप ढोकाहरू खोल्नका लागि द्विपक्षीय संयन्त्रसँग छलफल भइरहेको सुनसरीका सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी चिरन्जिवी गिरीले बीबीसीलाई बताए।

प्रदेश १ का प्रहरी प्रमुख ज्ञवाली भन्छन्: "नदीको सतह बढे पनि बाढीको तत्काल ठूलो जोखिम देखिएको छैन। तर डुबानले धेरै परिवारलाई असर पारेको छ।"

बाढीको त्रास

वाग्मती, दूधकोशी, सुनकोशी, तमोर र सप्तकोशी नदीमा राखिएका मापन केन्द्रमा जलसतह खतराको जनाउ दिने विन्दुमा पुगेपछि कम्तीमा भोलिसम्मका लागि आसपासका मानिसहरूलाई सुरक्षित राख्ने प्रयास भएक... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ो अधिकारीहरूको भनाइ छ।

पूर्वी राप्ती, पश्चिम राप्ती, कन्काई, कमला लगायतका नदी आसपासका मानिसहरूलाई समेत सचेत हुन आह्वान गरिएको बताइएको छ।

भोजपुरमा पहिरोले पुरिँदा तीनजना हराइरहेका छन्।

"थुप्रै मानिसहरू पहिल्यै पहिचान भएका विद्यालयजस्ता सार्वजनिक स्थानमा गएर बस्न थालेका छन् भने कति घरमा पानी छिरेपनि अवस्था सुध्रने आसमा निस्केका छैनन्," सुनसरीका सहायक प्रजिअ गिरीले भने।

"यस जिल्लामा मात्र कम्तीमा एक हजार परिवार प्रभावित भएको हाम्रो प्रारम्भिक आकलन छ।"

शुक्रवार सबैभन्दा बढी पानी परेको भए पनि आइतवारसम्म सतर्क रहन आग्रह गरिएको मौसमविद्हरूले बताएका छन्।

जल तथा मौसम विज्ञान विभागले शनिवार विहान जारी गरेको बुलेटिनमा सोमवारसम्म नै पानी नरोकिने जनाएको छ।

"खहरे खोलाहरूको पूर्वानुमान गर्न सकिँदैन। तर ठूला खोलामा बाढी आउँदा खहरेहरूतर्फ पनि त्यसको प्रभाव भइरहेको देखिन्छ," जल तथा मौसम विज्ञान विभागका वरिष्ठ जलस्रोतविद् विक्रम श्रेष्ठले बताए।

मझौला र ठूला नदीमा बाढी आएपछि कम्तीमा एक दिनसम्म नघट्ने सम्भावना हुने विज्ञहरू बताउँछन्।

प्रदेश दुईमा धेरै प्रभाव

रौतहट जिल्लाको गौरमा समेत डुबान बढेर पाँच फिटसम्म पुगेकोमा बैरगनिया क्षेत्रको बाँध भत्केपछि निकास मिलेकाले जनजीवन सहज हुन थालेको छ।

भारतीय पक्षसँग छलफल गरेर दशगजा क्षेत्रको बाँध खुलाइएको गृह मन्त्रालयले जनाए पनि अवस्था सामान्य भइनसकेको स्थानीयहरूले बताएका छन्।

उद्धार तथा राहतका लागि देशभर २७ हजार भन्दा बढी प्रहरी परिचालन गरिएको बताइएको छ।

वर्षाले सबैभन्दा बढी प्रभावित भएको प्रदेश नम्बर २ को अधिकांश भाग डुबानमा परेको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

त्यस क्षेत्रका अधिकांश विमानस्थल समेत जलमग्न भएर उडान हुन सकेको छैन।

जनकपुर विमानस्थलमा रहेको जल तथा मौसम विज्ञान विभागको कार्यालयका अनुसार शुक्रवार बिहान पौने ९ बजेदेखि शनिवार बिहान पौने ९ बजे सम्मको २४ घण्टामा सर्वाधिक वर्षा भएको छ।

प्रदेश दुईको राजधानी रहेको जनकपुरधाम उपमहानगरपालिकाको अधिकांश वडाहरु डुबानमा परेका छन्।

डुबानका कारण जनकपुरधामबाट उडान हुने सबै विमान रद्द भएका छन्।

जनकपुरस्थित बीबीसी संवाद्दाता बृजकुमार यादव भन्छन्, "सिराहा नगरपालिकाको पश्चिमी भाग कमला नदीको पानीले डुबाएसँगै जिल्लाको पूर्वी भेगका मानिसहरू त्रासमा छन्।"

धनुषा जिल्लाको बटेश्वर गाउँपालिकालाई क्षिरेश्वर नगरपालिकासँग जोड्ने औरही...


त्यहाँ १३ हजार वर्षअघि अन्न कुहाएर बनाइएको मदिराको अंश पनि भेटिएको छ।

अर्धफिरन्ते सिकारीहरूको चिहानको अध्ययन गर्ने क्रममा त्यहाँ प्राचीन भट्टी भेटिएको हो।

यसअघि पाँच हजार वर्षदेखि मात्र अन्न कुहाएर मदिरा बनाउन थालिएको भन्ने मान्यता थियो। तर यो नयाँ प्रमाणले मदिराको इतिहासमा परिवर्तन हुने देखिन्छ।

रोटी बनाउँदा मात्रै मदिराको उत्पादन हुन्थ्यो भन्ने पुरानो मान्यतालाई पनि यसले फेरिदिनेछ।

तर अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार रोटी पहिला कि मदिरा पहिला बनाउन थालिएको हो त्यो भन्न चाहिँ गाह्रो छ।

'जर्नल अफ आर्किअलजिकल साइन्स: रिपोर्ट्स' को अक्टोबर अङ्कमा प्रकाशित लेखमा मदिरा मृतकको सम्मानमा आयोजना हुने भोजका लागि बनाइने गरेको तर्क गरिएको छ।

"यो मानवनिर्मित सबैभन्दा पुरानो मदिरा भएको प्रमाण हो," अनुसन्धानको नेतृत्व गरेकी स्यान्फर्ड विश्वविद्यालयकी प्राध्यापक ली लिउले स्यान्फर्ड न्यूजलाई बताइन्।

लिउका अनुसार अनुसन्धानकर्ताहरूले अहिले ती नटुफियन मानिसहरूले कस्ता वनस्पति खान्थे भनेर खोजी गर्दैछन्।

नटुफियनहरू पुरापाषाणयुगदेखि नवपाषाणयुगसम्म अस्तित्वमा थिए।

अनुसन्धानकर्ताहरूले गहुँ र जौबाट बनेको मद... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

िराका अंश गुफाभित्र ढुङ्गाको सतहमा बनाइएका खोबिल्टामा भेटेका थिए। त्यही अंशको वैज्ञानिक विश्लेषण गरिएको थियो।

साठी सेन्टिमिटरसम्म गहिरा ती खोबिल्टाहरू ओखलका रूपमा, अन्नपात भण्डार गर्न, ओट, दाल एवम् बोटबिरुवाबाट सङ्कलित रेसा जस्ता सामग्री पिस्न र पकाउन प्रयोग गरिन्थ्यो।

प्राचीन मदिरा लेदो हुन्थ्यो। हिजोआज उत्पादन गरिने बियरभन्दा यो धेरै भिन्न देखिन्थ्यो भन्ने आकलन गरिएको छ।

अनुसन्धानटोलीले प्राचीन मदिराजस्तै पदार्थ बनाएर गुफामा भेटिएको अवशेषसँग तुलना गरेको छ।

त्यसका लागि अन्नलाई उमारेर त्यसबाट माड बनाइयो र पिसिएको लेदोलाई तताइयो। त्यसमा यिस्टयुक्त मर्चा हालेर फर्मेन्टेशन गराइयो।

त्यो प्राचीन मदिरा भने आधुनिक बियरभन्दा सम्भवत: दुर्बल थियो।


त्यहाँ ७० वर्षका एक व्यक्तिको मृत्यु कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमणका कारण भएको थियो, तर उनको मृत्युपछि मात्र कारण खुलेको हो।

अधिकारीहरूले बीबीसी पञ्जाबीका अरबिन्द छाबडालाई बताए अनुसार इटली र जर्मनीबाट फर्किएका सिख समुदायका एक स्थानीय धर्मगुरूले आफ्नै घरमा क्वारन्टीनमा रहन दिइएको सल्लाह मानेका थिएनन्।

भारतमा सङ्क्रमितको सङ्ख्या एक हजार नाघिसकेको छ। पञ्जाबमा मात्र ३० जना सङ्क्रमित भएको पुष्टि भएको छ।

तर विज्ञहरू सङ्क्रमितको सङ्ख्या त्योभन्दा निकै बढी हुनसक्ने त्रासमा देखिन्छन्।

 निकै कम परीक्षण

भारत विश्वमै निकै कम परीक्षण दरभएको देशमा पर्छ तर त्यसलाई तीब्रता दिने प्रयास जारी छ।

एक अर्ब ३० करोड जनसङ्ख्या भएको भारतमा महामारी भएमा त्यसले विपत्ति निम्त्याउने डर देखिन्छ।

बलदेव सिंह नाम पहिचान भएका ती व्यक्ति ज्यान गुमाउनु केहीअघि मात्र ठूलो भिड जम्मा हुने सिख समुदायको पर्व होला मोहल्लामा सहभागी भएका थिए।

छ दिनसम्म चल्ने उक्त उत्सवमा दैनिक १० हजार जति मानिस सहभागी हुने गर्छन्।

उनको मृत्यु भएको एक सातापछि उनका १९ जना नातेदारमा सङ्क्रमण पुष्टि भएको थियो।

एकजना वरिष्ठ अधिकारीले बीबीसीलाई भ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ने, "हालसम्म उनको प्रत्यक्ष सम्पर्कमा आएका ५५० जना मानिसको पहिचान गरेका छौँ र त्यो सङ्ख्या बढ्दो छ।

"उनी बसेको क्षेत्रका १५ वटा गाउँ हामीले बन्द (सील) गरेका छौँ।"

छिमेकी जिल्लाका अन्य पाँचवटा गाउँ पनि सील गरिएका छन्।

भारतमा सङ्क्रमितका कारण ठूलो समूहलाई क्वारन्टीनमा रहनु परेको पहिलो पटक होइन।

राजस्थानको चिन्ता

अर्को प्रदेश राजस्थानस्थित टेक्सटाइल सहर भिलवारामा एकजना बिरामीबाट सङ्क्रमित डाक्टरहरूको एउटा समूहले सयौँ मानिसहरूमा सार्न सक्ने चिन्ता देखिएको छ।

उक्त सहरको छिमेकी गाउँहरूमा सात हजार मानिसहरू घरभित्रै क्वारन्टीनमा छन्।

भारतमा २१ दिनको निम्ति लकडाउन घोषणा गरिएको छ। तर मानिसहरू खानेकुरा र औषधी जस्ता अत्यावश्यक सामग्री किन्न बाहिर जान पाउँछन्।


त्यहाँका मानिस हिउँदमा पानीका लागि घन्टौँसम्म हिँडने गर्छन्। वर्षातको बेला भने आकासे पानीले केही भरथेग गर्ने गर्दछ।

मानिसहरूलाई न्यूनतम सेवा र सुविधा उपलब्ध भएपछि मात्र कुनै गाउँलाई नगरपालिका घोषणा गर्ने गरिन्छ।

तर दार्चुलाको महाकाली र शैल्यशिखर नगरपालिकाका मानिसहरू वर्षौँदेखिको पानी संकटबाट अझै मुक्त हुन सकेका छैनन्।

पीडा

शैल्यशिखर नगरपालिकाको वडा नम्बर ४, ६ र ८ का बासिन्दा कैयौँ घन्टासम्म पैदल हिँडेर पानी ओसार्ने गर्द्छन्।

हिउँदमा उनीहरूको दु:ख अझै बढ्छ भने वर्षातको समयमा उनीहरूलाई आकासे पानीमा भरपर्नुपर्ने बाध्यता रहेको छ।

दार्चुला: कैयौँ भागको भारतसँग सम्पर्क विच्छेद

सात कक्षामा अध्ययनरत छात्रा सरस्वती धामी शैल्यशिखर नगरपालिकाको वडा नम्बर ४ मा बसोबास गर्छिन्।

उनी भन्छिन्, "पानी ओसार्न जाँदा पढाइ छुट्छ। पानी ल्याउन धेरै समय लाग्ने हुँदा पढाइ लेखाइ बिग्रिने चिन्ता लाग्छ।"

यो नियती सरस्वती धामीले मात्रै होइन त्यो भेगका स्कुले सबैजसो छात्राले भोगिरहेका छन्।

दार्चुला भौगोलिक रूपमा विकट छ।

बस्ती नजिकै पानीको मुहान नहुँदा मानिसहरू कैयौँ किलोमिटर परसम्म पानी लिन जाने गरेका... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

हुन्।

परी खोला जस्ता खानेपानी योजना सञ्चालन भए पनि पाइप लाइनहरू टुट्ने तथा पहिरो जाने लगायतका समस्या भएकाले बस्तीमा पानी नपुगेको अधिकारीहरू बताउँछन्।

शैल्यशिखर नगरपालिका वडा नम्बर ४ का वडा अध्यक्ष धनिदत्त भट्ट शुद्ध खानेपानीको व्यवस्थाका लागि पहल भइरहेको बताउँछन्।

उनका अनुसार रातापानी, सेतकला र जिम खोली भन्ने ठाउँमा पानीको मुहान तथा खोला भएकाले उक्त ठाउँमा लिफ्ट भनिने बेसीबाट लेकमा पानी तान्न प्रयोग हुने पद्दतीका लागि पहल भइरहेको छ।

त्यो पूरा नभएसम्म सरस्वती धामी जस्ता बालिकालाई पढ्न छोडेर पानी लिन जानुपर्ने बाध्यता हट्ने छैन।

महाकाली पारीका युवाहरूको हातेमालो


त्यहाँको उच्च अदालतले दिएको आदेश अनुसार अब फारममा उक्त शब्दलाई 'अविवाहित' शब्दले विस्थापित गर्नेछ।

फारममा रहेका अन्य दुईवटा विकल्प 'विधवा' र 'सम्बन्ध विच्छेद भएको' भन्ने शब्द परिवर्तन हुने छैनन्।

विभेदकारी

'कुमारी' शब्द अपमानजनक रहेको तर्क गर्दै आएका महिला अधिकारवादी समूहहरूले अदालतको आदेशको स्वागत गरेका छन्।

त्यस्तै अदालतले दुलहाले पनि फारममा अनिवार्य रूपमा आफ्नो वैवाहिक स्थितिको घोषणा गर्नुपर्ने आदेश दिएको छ।

मुस्लिम बहुल बाङ्ग्लादेशका वैवाहिक कानुनहरू प्रतिबन्धात्मक र विभेदकारी रहेको भन्दै महिला अधिकारवादी समूहहरूले आलोचना गर्थे।

देशका कैयौँ युवती निकै कम उमेरमै मागीविवाह गर्न बाध्य हुने गरेका छन्।

बेहुलाका निम्ति पनि आदेश

बाङ्ग्लादेशको वैवाहिक फारमबाट बङ्गाली भाषाको 'कुमारी' शब्द छ। त्यो हटाउन अदालतको आदेश छ।

'अविवाहित' जनाउन त्यसको प्रयोग हुन्छ तर त्यसको अर्थ 'कौमार्य कायम' महिला भन्ने पनि लाग्छ।

सन् २०१४ मा मुद्दा हालेका अधिकारवादी समूहहरूका वकिलहरूले विवाह फारम अपमानजनक रहेको र त्यसले महिलाको गोपनीयता उल्लङ्घन गरेको तर्क सफलतापूर्वक प्रस्तुत गरेका थिए।

अदालतले फारममा ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

रहेको 'कुमारी'को सट्टामा 'विवाह नगरेकी महिला' भन्ने स्पष्ट जनाउने बङ्गाली शब्द 'अविवाहिता' प्रयोग गर्नुपर्ने आइतवारको आदेशमा उल्लेख गरेको छ।

अदालतले दुलहाले पनि अविवाहित, सम्बन्ध विच्छेद भएको वा विधुर के हो भन्ने खुलाउनुपर्ने छुट्टै आदेश पनि दिएको छ।

आदेश औपचारिक रूपमा प्रकाशित भएपछि केही महिनामै ती परिवर्तनहरू लागु हुने ठानिएको छ।

अब त्यो प्रश्न नसोधिएला...

मुद्दामा संलग्न वकिल अयुनन नहर सिद्दिकीले त्यसलाई 'ऐतिहासिक आदेश' भनी टिप्पणी गरेकी छन्।

आदेशले बाङ्ग्लादेशमा महिला अधिकार वृद्धिमा सघाउने आशा आफूले गरेको उनको भनाइ छ।

एक स्थानीय विवाह पञ्जीकरण अधिकारीले फारममा परिवर्तनहरू गरिनेबारे औपचारिक जानकारीको प्रतिक्षामा आफू र आफ्ना सहकर्मीहरू रहेको बताए।

ती अधिकारी मोहम्मद अलि अकबर सरकारले समाचार संस्था रोयटर्सलाई भने, "मैले ढाकामा थुप्रै विवाह दर्ता गराएको छु। पुरुषलाई आफ्नो वैवाहिक अवस्था खुलाउनु नपर्ने स्वतन्त्रा किन छ, जुन महिलालाई छैन भनेर मलाई अक्सर सोधिन्थ्यो। मैले उनीहरूलाई सधैँ त्यो कुरा आफ्नो हातमा नभएको जवाफ दिन्थेँ।"

"सम्भवत: अबदेखि मलाई त्यो प्रश्न सोधिने छैन", उनले आफ्नो अनुमान सुनाए।