भदौ दोस्रो साता काठमाण्डूमा हुने बिम्स्टेक शिखर सम्मेलन लगत्तै गरिने उक्त अभ्यास आतंकवाद नियन्त्रण, विपद् व्यवस्थापन र बहुराष्ट्रिय संगठित अपराध नियन्त्रणको निम्ति आपसी सहकार्यमा केन्द्रित हुने बताइएको छ।

तर, विश्लेषकहरू पाकिस्तान सदस्य नरहेको उक्त संगठनलाई प्रयोग गरेर भारतले आणविक अस्त्रसम्पन्न उसका छिमेकीहरू पाकिस्तान र चीनलाई रणनीतिक सन्देश दिन खोजेको बताउँछन्।

आतंकवाद नियन्त्रणका लागि सुरक्षा संयन्त्र मिलेर काम गर्ने सहमति यसअघि पनि हुने गरेका थिए।

पहिलो

बेलाबखत द्विपक्षिय सैन्य अभ्यास पनि हुने गरेकै छन्। तर, अधिकारीहरूका अनुसार दक्षिण एसियाली क्षेत्रमा कुनै पनि एउटा क्षेत्रीय संगठनको छातामा हुन लागेको संयुक्त सैन्य अभ्यास भने यो नै पहिलो हुनेछ।

यही भदौ २५ देखि ३१ गतेसम्म भारतको महाराष्ट्रस्थित पूणेमा हुने अभ्यासमा नेपालसहित भारत, भूटान, बांग्लादेश, श्रीलंका, थाइल्यान्ड र म्यान्मारको सहभागिता हुनेछ।

त्यसैको तयारीका सिलसिलामा करिब दुई साताअघि भारतीय सेनाको मुख्यालयमा बिम्स्टेक सदस्यमुलुकका भारतस्थित दूतावासमा कार्यरत सैन्य सहचारीहरूको एउटा भेला समेत आयोजना भइसकेको बताइन्छ।... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

नेपाली सेनाका प्रवक्ता गोकुल भण्डारीले नेपालको सहभागिताबारे भने, "तीसजनाले भाग लिनुहुन्छ, यसमा पाँचजना अधिकृत हुनुहुन्छ र अरू २५ जना अन्य हुनुहुन्छ।"

चेपुवा

भारत र पाकिस्तानसमेत सदस्य रहेको सार्कको विकल्पको रूपमा अघि सार्न खोजिएको भनिएको र पाकिस्तान सदस्य नरहेको बिम्स्टेकले गर्न लागेको संयुक्त सैन्य अभ्यास अर्थपूर्ण रहेको कतिपय विश्लेषकहरूको मत पाइन्छ।

त्यसमा भारतको पाकिस्तानलाई यस क्षेत्रमा एक्ल्याउने र चीनलाई आफ्नो शक्ति देखाउने उद्देश्य लुकेको हुनसक्ने सैन्य मामिलासम्बन्धी एकजना जानकार इन्द्र अधिकारी बताउँछिन्।

"हाम्राजस्ता देशहरू यस्ता समूहमा संलग्न हुँदा दुइटा देशबीचको द्वन्द्व र विशेषगरी आतंकवादको मूल्यमा च्यापिने सम्भावना रहन्छ," उनी भन्छिन्, "कि त यस्तो समूहलाई बेवास्ता गर्नुपर्‍यो कि आतंकवादको सोचलाई बेवास्ता गर्नुपर्‍यो कि पाकिस्तानलाई बेवास्ता गर्नुपर्‍यो।"

कतिपय भारतीय विश्लेषकहरू पनि पाकिस्तानलाई एक्ल्याउने भारतीय रणनीतिअनुरुप उक्त सैन्य अभ्यास गर्न लागिएको ठम्याइ सुनाउँछन्।

सम्बन्ध

भारतका एकजना अवकाशप्राप्त मेजर जनरल अशोक मेहेता भन्छन्, "यदि यसको रणनीतिक उद्देश्य छ भने, पाकिस्तानलाई अलग गर्ने नै हो किनकि सार्क चलेको छैन भने बिम्स्टेक त चल्नुपर्छ।"

भारत र पाकिस्तानबीच तिक्कतापूर्ण सम्बन्धका कारण पनि यो सैन्य अभ्यास थप अर्थपूर्ण ठानिएको हो।

दक्षिण एसिया मामिलाका कतिपय जानकार भारत र पाकिस्तानले एक अर्कालाई सैन्य तागत देखाउने उद्देश्यले गर्ने गतिविधिमा अन्य छिमेकी मुलुकको सहभागिता हुनु कतिपय सन्दर्भमा कूटनीतिका हिसाबले जोखिमपूर्ण बन्नसक्ने चेतावनी दिन्छन्।


भदौ २४ गतेदेखि प्रत्येक दिन १,००० भन्दा बढी व्यक्तिमा सङ्क्रमण पुष्टि भएको छ

तर आइतवारसम्म देशभरि पुष्टि भएका सक्रिय सङ्क्रमितको सङ्ख्या त्यसको आधाजति मात्र पुगेको छ।

यसअघि भदौ २९ गते पनि एकदमै नराम्रो अवस्थामा सङ्क्रमितको कुल सङ्ख्या ९१,००० पुग्ने अनुमान गरिएको थियो। तर असोज ५ गते बल्ल  पुष्टि भएका सङ्क्रमितको कुल सङ्ख्या ६५,००० नाघेको छ।

कोरोनाभाइरस महामारीको "पहिलो लहर" मा सरकारले गरेको प्रक्षेपणअनुसार  साउन २९ गते र भदौ २ गते सङ्क्रमितको सङ्ख्या उच्च पुग्ने बताइएको थियो।

भदौ २४ देखि प्रत्येक दिन १,००० भन्दा बढी सङ्क्रमित फेला परिरहेका छन्। असोज २ गते शुक्रवार एकै दिन २,०२० जनामा सङ्क्रमण पुष्टि भएको थियो। यो अहिलेसम्मकै सर्वाधिक दैनिक वृद्धि हो।

सङ्क्रमणले सोचे जस्तो नराम्रो रूप नलिएकाले यी प्रक्षेपणहरू नमिल्नुलाई केहीले राम्रो मानेका छन्।

तर केही विज्ञहरूले सरकारले यथोचित काम नगरेका स्थिति भयावह हुनसक्ने चेतावनी दिएका छन्।

स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयका अवैतनिक सल्लाहकार डा. सुरेश तिवारी  सरकारी प्रक्षेपणअनुसार सङ्ख्या धेरै नदेखिनुमा विभिन्न कारण रहेको बताउँछन्।
... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

के हुन् कारण?

डा. तिवारीका अनुसार -

१) उच्च जोखिमका क्षेत्रमा परीक्षण कम

समग्रमा सरकारले अन्य देशको तुलनामा धेरै सङ्ख्यामा कोरोनाभाइरसको परीक्षण गरिरहेको छ। अहिलेसम्म परीक्षण दर झन्डै ३.१२ प्रतिशत पुगिसक्यो।

तर उच्च जोखिम रहेका र सङ्क्रमितको सङ्ख्या धेरै रहेका जिल्लाहरूमा जोखिमको क्षेत्र निर्धारण गरी परीक्षण नबढाइएकोले सङ्ख्या कम देखिएको हो।

अहिले काठमाण्डू, भक्तपुर र ललितपुरसहित केही जिल्लामा ५०० भन्दा बढी सक्रिय सङ्क्रमित छन्। ती जिल्लामा पनि सङ्क्रमणको जोखिम उच्च भएको ठाउँमा परीक्षणको दायरा नबढाउँदा सङ्ख्या कमै देखिन्छ।

२) स्वास्थ्य मापदण्डको जानकारी

खोप नबनेको अवस्थामा मानिस जोगिने सबैभन्दा उत्कृष्ट उपाय भनेकै मास्क सही तरिकाले लगाउने हो।

अहिले सङ्क्रमितको सङ्ख्यामा प्रक्षेपणअनुसार वृद्धि नहुनुमा सर्वसाधारण मानिसले मास्क प्रयोग गरिदिएर पनि हो। मानिसहरूबीच कायम हुनुपर्ने सामाजिक दूरीलगायतका स्वास्थ्यका मापदण्डको पालना हुँदा पनि सङ्क्रमितको सङ्ख्या प्रक्षेपण गरिए अनुसार नबढेको हो।

त्यसमा सञ्चारमाध्यमको भूमिका पनि धेरै देखिन्छ।

३) लकडाउन र निषेधाज्ञा

सरकारले लगाएको लकडाउन वा निषेधाज्ञाका कारण मानिसहरूको एकअर्कासँगको भेटघाट निकै कम हुन गयो। व्यापार-व्यवसाय र सार्वजनिक यातायात नचल्दा पनि सङ्क्रमणको दर उच्च हुन पाएन।

यसमा उद्योगी, व्यापारीहरूले सरकारको निर्णय कार्यान्वयन गर्दा पनि सङ्क्रमितको सङ्ख्या वृद्धि हुन पाएन।

४) स्थानीय स्तरमा सक्रियता

सङ्क्रमणको रोकथामका लागि स्थानीय स्तरमा पनि सजगता देखिन्छ।

कसैलाई सङ्क्रमण भएको छ भने त्यसको उपचार र उसको सम्पर्कमा आएका मानिसलाई परीक्षण गराउने कुरामा समुदाय नै परिचालन भएको पनि देखिएको छ।

५) निको हुने दरमा वृद्धि

निको हुने दर पनि पछिल्लो समय बढ्दै गएको छ।

अहिलेसम्म कोरोनाभाइरसका कारण बिरामी भएकामध्ये नेपालमा ४७,००० भन्दा बढी अर्थात् ७२ प्रतिशत सङ्क्रमित निको भइसकेका छन्।

के भन्छन् सङ्क्रामक रोग विशेषज्ञ?

सक्रिय सङ्क्रमितको सङ्ख्या अहिलेको अवस्थामा झन्डै १८,००० हाराहारीमा सीमित भएको भए पनि त्यो आफैँमा ठूलो सङ्ख्या भएको सङ्क्रामक रोग विशेषज्ञ डा. अनुप सुवेदी बताउँछन्।

सघन उपचार र भेन्टिलेटर चाहिने बिरामीको सङ्ख्या बढिरहेको तथ्याङ्खले देखाउँछ

“हामीले नियन्त्रणका प्रयासहरू बलियो बनाएर र अहिले भन्दा कन्ट्याक्ट ट्रेसिङ धेरै गरेको भए सक्रिय...


भन्सार विभागले सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्कअनुसार गएको ११ महिनामा १० खर्ब ३२ अर्ब रुपैयाँको व्यापार घाटा भएको छ। पौने दुई खर्ब रुपैयाँ बराबरको इन्धन आयात भएको छ।

निर्यातमा चाहिँ सबैभन्दा धेरै चिया, कफी र मसला रहेको छ। जुन जम्मा साढे आठ अर्ब जतिको मात्र छ।

चालु आर्थिक वर्षको ११ महिनामा ११ खर्ब ६ अर्ब रुपैयाँ बराबरको कुल आयात भएको छ।

तर निर्यात भने केवल पौने एक खर्ब रुपैयाँ बराबरको मात्र भएको भन्सार विभागको तथ्याङ्कले देखाउँछ।

आयात

सबैभन्दा धेरै आयात हुने वस्तुबारे वाणिज्य मन्त्रालयका प्रवक्ता रविशंकर सैँजु भन्छन्, "सबैभन्दा धेरै इन्धन आयात हुन्छ। यसको कुनै विकल्प छैन हामी कहाँ। त्यसपछि मेसिन र औजार आउँछन्। त्यसपछि स्टील, फलाम, मोटरगाडी र तिनको पाटपुर्जा देश भित्रिन्छन्।"

कफी र चियापछि सबैभन्दा धेरै सात अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको धागोजन्य सामग्री निर्यात भएको देखिन्छ। त्यसपछि गलैँचा छ।

देशभित्र उत्पादन नहुने तर आवश्यक सामान आयात हुनु स्वभाविक भएको अर्थविद्हरु बताउँछन्।

तर देशभित्र उत्पादन हुनसक्ने वस्तुसमेत बाहिरबाट ठूलो मात्रामा आयात भइरहेको हालको अवस्थाले अर्थतन्त्रलाई नोक्सान प... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ुर्‍याइरहेको अर्थविद् केशव आचार्यले बताए।

उपाय

उनले भने, "एक सय अर्बभन्दा बढीको दाल, चामल र चिनीजस्ता कृषिजन्य वस्तुको आयात भइरहेको छ। यसलाई देशभित्रै उत्पादन गर्न सक्यौँ र विदेशमा माग भएका हाम्रा वस्तुलाई निर्यात गर्न प्रोत्साहन गर्न सक्यौँ भने हालको समस्या केही हदसम्म समाधान गर्न सक्छौँ।"

गएको ११ महिनामा पौने दुई खर्ब रुपैयाँ बराबरको इन्धन आयात भएको छ।

अन्तर्प्रदेश उत्पादन र निर्यातको प्रणाली स्थाप  सक्दा पनि आयातलाई केहि मात्रामा कम गर्न सकिने तर्कहरु आएका छन्।

यस्तै कृषि र उद्योग चलाउन सहज रूपमा कर्जा लिन सक्ने प्रबन्ध मिलाउन सक्दा पनि आयात घट्नसक्ने उनीहरू बताउँछन्।


भरतपुर महानगरपालिका-१५ शान्तिचोकमा धुर्मुस सुन्तली फाउन्डेशनले सार्वजनिक लगानीमा निर्माण सुरु गरेको रङ्गशालाको बार बुधवार स्थानीयवासीले डोजर लगाएर भत्काएका थिए।

घटनापछि सञ्चारकर्मीहरूसँग कुरा गर्दै धुर्मुस सुन्तली फाउन्डेशनका धुर्मुस अर्थात् सीताराम कट्टेलले आफूहरूलाई पटकपटक धम्की दिनेहरूले नै घटना गराएको बताए।

उनले भने,"निःस्वार्थ भावनाले अहोरात्र खटिरहँदा केही भिडले एउटा प्रहार गर्‍यो। त्यो हामीमाथि गरिएको प्रहार होइन, सिङ्गो विकासमाथि गरिएको प्रहार हो।"

आफू हत्तपत्त रुने मान्छे नभए पनि घटनापछि रोएको कट्टेलले बताए। "कुनै पनि गलत वा बनावटी कुरा गरेको छु भने म अहिले नै त्यो परको रूखमा झुन्डिन तयार छु,"  भावुक हुँदै उनले भने।

बाटोसम्बन्धी पुरानो विवादको कारण बार भत्काइएपछि प्रहरीले १८ जनालाई पक्राउ गरेको छ।

घटनापछि विभिन्न राजनीतिक दल, स्थानीय सङ्घसंस्था र स्थानीय सर्वसाधारणको पहलमा सो बार सहमति भएपछि तत्कालका लागि समस्या टरेको छ।

आर्थिक पाटो त छँदैछ, तर फाउन्डेशनका अध्यक्ष कट्टेलकै भनाइ सुन्दा चितवनमा क्रिकेट रङ्गलाशा निर्माण त्यति सहज नहुने स्पष्ट रूपमा बुझ्न सकिन्छ।

बार किन ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

भत्काइयो?

बाटोसम्बन्धी विवादका कारण झन्डै डेढ किलोमिटर बार स्थानीयवासीले बुधवार चार घण्टा लगाएर भत्काएका थिए।

उक्त स्थानमा २०२६ सालदेखि नै बाटोसम्बन्धी विवाद रहिआएको छ।

एकापट्टि कृषि तथा वन विज्ञान विश्वविद्यालयको जग्गा र अर्कोतर्फ स्थानीय बासिन्दाको जग्गा भएको कारण बाटोका लागि कसले जग्गा छाड्ने भन्ने विषयमा विवाद हुँदै आएको स्थानीयवासीको भनाइ छ।

हाल छ मिटर रहेको बाटो रङ्गशाला बन्ने भएपछि ३१ मिटरको बन्छ भन्ने हल्लाका कारण स्थानीय बासिन्दा सबै जग्गा जाने त्रासमा रहेको देखिन्छ।

फाउन्डेशनका अनुसार डीपीआर अर्थात् विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन तयार भइनसकेको कारण बाटोको चौडाइका बारेमा निर्णय भएको छैन।

स्थानीय बासिन्दाको सल्लाह र समन्वयमा नै लगाएको बार भत्काइएकोमा आफूलाई अचम्म लागेको कट्टेलले बताए।

खाडीमा रगतपसिना बगाएर काम गर्ने नेपालीहरूले दिएको रकमबाट किनिएको ६५ लाख रुपैयाँ बराबरको जस्तापातामाथि डोजर चलाउने काम ठूलो अपराध भएको उनले टिप्पणी गरे।

बाटोको विवाद

स्थानीय बासिन्दाले शान्तिचोकबाट रामपुर जोड्ने बाटो खोल्ने विषयमा तत्कालीन रामपुर क्याम्पस र स्थानीय बासिन्दाबीच कुरा नमिल्दा बाटो खुल्न सकेको थिएन।

उक्त जग्गा रङ्गशालालाई दिने सरकारी निर्णयपछि स्थानीयवासीले २० प्रतिशत आफ्नो र ८० प्रतिशत रङ्गशालाले बाटोका लागि जग्गा छाड्नुपर्ने भन्दै वडा कार्यालयमा ज्ञापनपत्र बुझाएका थिए।

तर वडा कार्यालयबाट टुङ्गो लाग्न नसकेपछि भरतपुर महानगरपालिकामा सो पत्र पठाइएको छ।

डीपीआरको काम अन्तिम चरणमा पुगेको र सो प्रतिवेदनअनुसार बाटोलाई कति जग्गा आवश्यक पर्छ त्यसअनुसार अगाडि बढ्ने भन्दाभन्दै पर्खाल भत्काइएको फाउन्डेशनको भनाइ छ।

मङ्गलपुर-७, प्रकृति टोलका सङ्गम लामाले प्रश्न गरे, "रङ्गशालालाई २० बिघा जग्गा दिन सक्नेले स्थानीयवासीलाई २० मिटर बाटो दिन नसक्ने हुन्छ?"

स्थानीयवासीको स्वार्थ भनेको आफ्नो जग्गा कम छोडी ठूलो बाटो निर्माण हुनुपर्ने देखिएको छ।

बार भत्काइएपछि सो घटनाबारे सामाजिक सञ्जालमा पनि व्यापाक चर्चा भयो।

धेरैले रङ्गशालाा निर्माणको पक्षमा धुर्मुस र सुन्तलीप्रति सहानुभूति प्रकट गरेका छन् भने केहीले सर्वसाधारण मार्कामा पर्नु नहुने विचार व्यक्त गरेका छन्।

महानगरको बेवास्ता

बाटोको माग गरेर महानगरमा ज्ञापनपत्र आइसकेपछि तत्काल त्यसको सम्बोधन नगर्दा यो अवस्था आएको स्थानीय बासिन्दा बताउँछन्।

"[उनीहरूले गरेको]...


भरिभराउ रेस्टुराँमा जानुपर्ने विषयले के तपाईँलाई त्रसित पारेको छ वा अरूसँग कसरी आमनेसामने बसेर अन्तर्क्रिया गर्ने भन्ने विषयले चिन्तित बनाएको छ?

अथवा फेरि कार्यालय फर्केर गर्नुपर्ने महत्त्वपूर्ण प्रस्तुतिले तपाईँलाई तर्साएको हुनसक्छ?

यी परिदृश्यमध्ये कुनै परिचित लागे चिन्ता नगर्नूस् किनकि यस्तो महसुस हुने तपाईँ एक्लो हुनुहुन्न।

मनोवैज्ञानिक डा. जुली स्मिथका अनुसार "तपाईँलाई केही अनौठो भएको छैन।"

"हामी प्रत्येक दिन जे गर्छौँ, त्यो नै सहज महसुस हुन थाल्छ," उनले भनिन्।

''जब तपाईँ यस्तो अवस्थामा पुग्नुहुन्छ जहाँ केही समयदेखि पुग्नुभएको छैन, तपाईँको मस्तिष्कले तनाव उत्पन्न गराउँछ," स्मिथले भनिन्।

तपाईँको मस्तिष्कले तपाईँलाई "यो नयाँ हो। यो फरक हो। सतर्क रहनु पर्छ" भन्ने सन्देश दिएको हो।

स्मिथका अनुसार "पुरानो जीवनमा फेरि फर्किएपछि तनावपूर्ण प्रतिक्रिया साम्य हुँदै जान्छ।"

यस्ता सामाजिक तनावसँग कसरी जुझ्ने भन्ने विषय बारे उनले छ सुझाव दिएकी छन्:

१. यसलाई नटार्नूस्

बेवास्ता गर्नाले तनाव वा चिन्तालाई झन् बढाउँछ र दीर्घकालमा यसलाई झन् नराम्रो बनाउँछ।

त्यसकारण तनावलाई व्यवस्थाप... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

न गर्न सुरु गरिहाल्नूस्।

सानो सामाजिक कार्यबाट सुरुवात गर्नुहोस् जसलाई व्यवस्थापन गर्न सहज हुन्छ।

२. सकैसम्म धेरै पटक गर्नूस्

तपाईँले जति धेरै पटक केही गर्नुहुन्छ त्यति चाँडै त्यो तपाईँका लागि स्वाभाविक वा सहज लाग्न थाल्छ।

त्यसकारण यदि तपाईँ कुनै साथीसँग सातामा एकपटक चिया पिउन जानुहुन्थ्यो भने फेरि जानूस्।

३. सोचविचार गरेर केन्द्रित हुनूस्

चिन्तित बनाउने विषयमा हामी केन्द्रित हुँदा त्यसले झन् तनाव थप्छ।

जब हामी उत्साहित बनाउने कुरामा केन्द्रित हुन्छौँ वा साथीलाई भेट्न नपाउँदा गुमाएका कुराहरू महसुस गर्छौँ, त्यसले आशा जगाउने वा बढाउने काम गर्छ।

४. अरूले मलाई ध्यान दिइरहेछन् भन्ने नसम्झनूस्

'स्पट लाइट इफेक्ट' सोच हामी चिन्तित हुँदा महसुस गर्छौँ।

हामी सोच्छौँ कि अरूले हामीलाई जाँचिरहेका छन् र हामीबारे धारणा बनाइरहेका छन्।

तर सबैले तपाईँकै बारेमा सोचेका हुँदैनन्। मानिसहरू हामीले सोचेभन्दा बढी आफूमै केन्द्रित हुन्छन्।

५. भरोसायोग्य व्यक्तिसँग कुरा गर्नूस्

तनावबारे आफूले विश्वास गर्न सक्ने व्यक्तिसँग कुरा गर्नु महत्त्वपूर्ण छ।

धेरै मानिसहरू सङ्क्रमण र रोगबारे चिन्ता लिएर निश्चित सामाजिक अवस्थाबाट गुज्रिरहेको हुन सक्छन्।

आफू मात्र त्यस्तो अवस्थामा नरहेको महसुस हुनासाथ व्यवस्थापन गर्न सहज हुन्छ।

६. परिवार र साथीबाट सुरु गर्नूस्

आफ्नो परिवार र साथीबाट सामाजिक हेलमेल बढाउन सुरु गर्नुभयो भने तपाईँ सहज अवस्थामा हुनुहुनेछ र अपेक्षा पूरा गर्ने विषयमा कम चिन्तित हुनुहुनेछ।

आफूले आनन्द मान्ने कुराहरू सम्झनूस् र ती कार्य फेरि गर्न थाल्नूस्।

किन अहिले नै आफ्नो मनपर्ने साथीलाई चिया खान भेट्न प्रस्ताव नगर्ने त?


भर्खरै ब्रजिललाई उछिन्दै भारत विश्वमा दोस्रो धेरै प्रभावित देश बनेको छ।

सङ्क्रमणको सुनामीले देशलाई हल्लाइदिएको छ र अस्पतालहरूलाई किनारमा पुर्‍याइदिएको छ। त्यहाँ दैनिक १,००० जनाको कोभिड-१९ का कारणले मृत्यु हुने गरेको छ।

"दैनिक ५०-६० जनाको अन्त्येष्टि गर्छौँ"

भारतको निकै प्रभावित राज्य महाराष्ट्रमा बढ्दै गएको मृत्युका कारण दाहसंस्कारका लागि स्मशानघाटहरूले अतिरिक्त समय दिइरहनुपरेको छ।

पुनेस्थित सरकारी शवदाहगृहका कर्मचारी वरुण जङ्गम भन्छन्, "अहिले दिउँसोको १ बजेको छ र हामीले २२ वटा शवको अन्त्येष्टि गरिसक्यौँ।"

प्रत्येक दिन आफूहरूले ५० देखि ६० वटा शवको दाहसंस्कार गर्ने गरेको उनको भनाइ छ।

"हामीसँग छवटा फ्रिज मात्र छन्, तर धेरै शव ल्याइन्छ। मानिसहरूले आफन्तको शव लिएर बाहिर पर्खिनुपर्छ।"

वरुणका अनुसार उनको कामको जिम्मेदारी आठ घन्टा हो तर कामको बोझ निकै बढी छ।

आफ्नो तोकिएको सरकारी समय सकिए पनि उनले कैयौँ घण्टा अतिरिक्त समय काम गर्छन्।

राजकोटमा सङ्क्रमणबाट ज्यान गुमाएको अन्त्यष्टि मास्क, पन्जा वा पीपीइ नलगाएरै गरिँदै छ

उनी अन्त्येष्टि प्रक्रियाका क्रममा लगाउन भनेर पीपीई दिइएका थोरै क... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

र्मचारीहरूमध्ये एक हुन्।

सङ्क्रमण फैलिँदै गएको गुजरातजस्ता राज्यमा सरकारद्वारा सञ्चालित शवदाहगृहमा काम गर्नेहरू मास्क वा पन्जा नलगाएरै कोभिड पीडितको दाहसंस्कार गर्न बाध्य छन्।

कर्मचारीहरूले बीबीसीलाई बताएअनुसार एम्बुलेन्समा यात्रा गरेका बेला उनीहरूले अस्पतालहरूबाट कहिलेकाहीँ पन्जा पाउँछन् अन्यथा उनीहरूसँग सुरक्षा सामग्री हुँदैन।

समाचारसंस्था रोएटर्सले कैयौँ प्रमुख सहरमा कोभिड-१९ को आधिकारिक मृत्यु तथ्याङ्कभन्दा मसानघाट र समाधिस्थलमा निकै धेरै सङ्ख्यामा शव पुग्ने गरेको उल्लेख गरेको छ।

पश्चिमी राज्य गुजरातस्थित एउटा शवदाहगृहमा लगातार ग्यास र काठ बालेर  शव जलाउनु पर्दा त्यसको धातुको भाग पग्लिन थालेको छ।

'१२ घण्टा पर्खिनुपर्ने बाध्यता

तर शवदाहगृहका कर्मचारीहरूले मात्र पीडा भोग्नुपरेको होइन।

निगमबोध घाटमा आफन्तको अन्त्यष्टि हेर्दै एक नातेदार

परिवारका सदस्यहरूले पनि आफ्ना प्रियजनको निम्ति शय्या खोज्दै एउटा अस्पतालबाट अर्कोमा दौडिँदादौडिँदै तिनको मृत्यु भएपछि अन्तिम संस्कारका लागि लामो समय पर्खिनुपर्ने अवस्था छ।

केही अस्पतालहरूले देशमा शवदाहगृहहरूमा चाप बढेकाले शव दिन ढिलाइ गर्ने गरेको बताइएको छ।

गुजरातका हेमन्त जादवले बताएअनुसार भाइको मृत्युपछि शव पाउन उनले १२ घण्टाभन्दा बढी समय पर्खिनुपरेको थियो।

भाइसँग फोनमा कुरा गर्दा उनको स्वास्थ्यमा सुधार भइरहेको जस्तो जादवलाई लागेको थियो।

कोभिड-१९ भारतः 'हामीले पहिला नदेखेको कोरोना भाइरस सुनामी'

उनले भने,  "उसलाई सन्चो हुने र ऊ घर फर्किन्छ जस्तो लागेको थियो, तर अस्पतालबाट उसको मृत्यु भएको खबर पायौँ।"

मानिसहरूलाई टोकन नम्बर दिइन्छ र उनीहरूले शवगृहबाहिर लामो समय पर्खिनुपर्छ।

हालै एक नातेदारको अन्त्येष्टि गरेका शक्तिलाल त्रिवेदीले टोकन पाए पनि छ घण्टापछि पालो आएको सुनाए।

अवस्था किन भयावह?

भारत एप्रिल महिनाको सुरुबाट घातक दोस्रो लहरको चपेटा परेको छ।

भारतमा एप्रिल १५ तारिखयता दिनहुँ दुई लाखभन्दा धेरै सङ्क्रमित देखा परेका छन्। जुन गत वर्ष सङ्क्रमण उच्चबिन्दुमा पुग्दाको भन्दा धेरै सङ्ख्या हो।

त्यसबेला दैनिक सरदर ९३,००० जना सङ्क्रमित हुने गरेका थिए।

राजधानी दिल्लीसहित नराम्ररी प्रभावित मुम्बई, लखनऊ र अहमदाबादजस्ता सहरका अस्पतालहरूले कोभिडका बिरामीको उपचार गर्न सङ्घर्ष गर्नु परिरहेको छ।

कैयौँ राज्यहरूमा कोभिड वार्ड र आईसीयूमा शय्याको ठूलो अभाव रहेको बताइएको...


भर्जिलले युभेन्टसका क्रिस्टिआनो रोनाल्डो र बार्सिलोनाका लिओनेल मेसीलाई उछिन्दै युरोपेली फुटबल महासङ्घ यूईएफएले दिने उपाधि हात पारेका हुन्।

उनी यो उपाधि पाउने पहिलो डिफेन्डर हुन जसबाट गोल गर्नेले मात्रै खेल जिताउँछ भन्ने धारणा तोडिएको छ।

यूईएफएले इङ्ग्ल्यान्डकी लुसी ब्रोन्जलाई वर्षको उत्कृष्ट महिला खेलाडी छानेको छ।

उपाधि पाउने पहिलो डिफेन्डर

यो उपाधि सन् २०१०-११ देखि दिन थालिएको हो।

रोनाल्डोले सन् २०१४, २०१६ र २०१७ मा गरी तीन चोटि र मेसीले सन् २०११ र २०१५ मा गरी दुई चोटि सो उपाधि पाएका थिए।

अट्ठाइस वर्षीय भर्जिल यूईएफएको 'वर्ष खेलाडी' बन्ने पहिलो डिफेन्डर पनि हुन्। उनी द नेदरल्यान्ड्सका नागरिक हुन्।

भर्जिल गत वर्षको आरम्भदेखि लिभरपुलसँग आबद्ध भएका हुन्।

साउथह्याप्प्टन छोडेर सो क्लबमा जाने सम्झौता गर्दा उनले सात करोड ५० लाख पाउन्ड लिएका थिए।

लिभरपुलले गत सिजनमा युरोपेली फुटबलको उपाधि जित्दा भर्जिल सो क्लबका अभिन्न अङ्ग थिए।

Virgil van Dijk describes working as a dish washer

गत जुनमा लिभरपुलले टोटन्हमलाई २-० ले हराएर च्याम्पिअन्स लीगको उपाधि जित्दा भर्जिलले महत्त्वपूर्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ण भूमिका निर्वाह गरेका थिए।

रोनाल्डोले युभेन्टसलाई सिरी आको र मेसीले बार्सिलोनालाई ला लिगाको उपाधि जित्न महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका थिए।

यस पटक पनि उनीहरूलाई दाबेदार मानिएको थियो तर भर्जिलले बाजी मारे।

'सबैभन्दा उपयुक्त पात्र'

लिभरपुलले गत सिजनमा कुल २२ गोल खायो। गोलको सङ्ख्या पहिलाका लीगमा भन्दा घटेको थियो।

अरू खेलाडीसँग बल खोस्न भर्जिल सिपालु मानिन्छन्। उनकै क्षमताका कारण लिभरपुलले कम गोल खाएको तथ्याङ्कले देखाउँछ।

फुटबल समीक्षकहरूले भर्जिल वर्ष खेलाडीको उपाधिका लागि सबैभन्दा उपयुक्त पात्र भएको टिप्पणी गरेका छन्।

स्पेनका फुटबलका विज्ञ गेजम बलागेले बीबीसी रेडिओ फाइभ लाइभसँग भने, "भन डाइक यसका लागि उपयुक्त छन्। धेरै तरिकाले उनी परिवर्तनको संवाहक हुन्।"

"खेल्ने तरिका मात्र नभएर उनले गर्ने व्यवहारले पनि उनी नेता हुन्।"

"तथ्याङ्क र परिणाम हेर्दा उनले लिभरपुलले प्रतिरक्षा गर्ने शैलीलाई परिवर्तन गरिदिएका छन्। उनी उच्चस्तरका आधुनिक सेन्टर-ब्याक हुन्।"

मेसी-रोनाल्डो युगको अन्त्य?

बलागेले भने, "उनको उपलब्धिमा म खुसी छु। गत सिजनमा उनीसँग मैले कुरा गरेको थिएँ, उनी मैदानबाहिर पनि शान्त थिए।"

उनका अनुसार युरोपेली फुटबल "सम्भवत: एउटा युगको अन्त्यतिर" आएको छ।

"किनभने हामीले रोनाल्डो र मेसीलाई उत्कृष्ट खेलाडीका रूपमा युरोपमा कति चोटि देख्नुपर्ने हो त्यो मलाई थाहा छैन।"

इटालीकी फुटबल विश्लेषक मिना रूकीले भर्जिलको उत्कृष्ट प्रदर्शनको प्रशंसा गर्दै भनिन्, "डिफेन्डरले टोलीमा ठूलो फरक पार्छन्। तर कहिलेकाहीँ उनीहरूको भूमिकाको उचित मूल्याङ्कन हुँदैन।"

"उनले लिभरपुरललाई धेरै तरिकाले फेरिदिए। अनि उनको शान्त स्वभावले उनीहरूलाई आक्रामक रूपमा खेल्न आधार बनाइदियो।"

"क्षेत्ररक्षणमा उनी धेरै बलिया छन्।... उनकै कारण लिभरपुल धेरै चोटि उत्कृष्ट बनेको छ।"

जर्मनीका फुटबल विश्लेषक राफाएल होनिग्स्टाइनले भर्जिललाई उनको 'टोलीको प्रतीक'को सङ्ज्ञा दिएका छन्।

"उनी अघोषित कप्तान हुन् र उनले व्यक्तित्वका कारण उपाधि पाएका हुन्। युरोपेली फुटबलमा उनी अभूतपूर्व प्रदर्शन गर्ने खेलाडी हुन्।"

सघाउने सबैलाई श्रेय

व्यावसायिक फुटबलको वर्ष खेलाडी बनेपछि भर्जिलले आफू धेरै गौरवान्वित भएको बताएका छन्।

"मलाई सहयोग गर्ने सबै जनालाई यसको श्रेय जान्छ," उनले भने।

"म टोलीका सबै साथीलाई धन्यवाद दिन्छु। उनीहरूबिना म यो पाउन सक्दिनथेँ।...


भाइरस

कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमण तीव्र गतिमा फैलँदै पछिल्लो २४ घण्टामा ६०३ जना सङ्क्रमित भएको स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयले पुष्टि गरेको छ।

संसारमा फैलिरहेको यूके भेरिअन्टसहित भारतमा देखा परेको डबल म्युटन्ट भेरिअन्ट पनि यहाँ भेटिएको उनीहरूले बताएका छन्।

यूके भेरिअन्टकै कारण अहिले नेपालमा सङ्क्रमण फेरि तीव्र गतिमा फैलिएको हुनसक्ने इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाका निर्देशक डा कृष्ण पौडेलले बताएका छन्।

कसरी पुष्टि भयो भेरिअन्ट?

सरकारले ज्यानुअरी १ तारिखबाट एस-जीन पोजेटीभिटिका हिसाबले अध्ययन गर्न सुरु गरेको पौडेलले बताए।

उनका अनुसार १५ वटा नमुनामध्ये एस-जीन नेगेटिभ भएका १० र पोजेटिभ भएका पाँच नमुना हङ्कङस्थित विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनबाट मान्यताप्राप्त प्रयोगशालामा पठाइएको थियो।

''र त्यसमा १० वटा एस-जीन नेगेटिभमध्ये २१ देखि ५९ उमेर समूहका नौ जनामा यूके भेरिअन्ट भएको प्रमाणित भएको हो,'' उनले भने।

त्यस्तै पाँच जनामध्ये एक जनामा डबल म्युटेन्ट भाइरस फेला परेको थियो।

नेपालमा हालसम्म १५८ जनामा यूके भेरिअन्ट पुष्टि भएको मन्त्रालयले जनाएको छ।

नमुना सङ्कलन

तीमध्ये सबैभन्दा धेर... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ै ३८ जना २१ देखि ३० वर्षका र ३६ जना ३१ देखि ४० वर्षका छन्।

एकदेखि २० वर्षका मानिसहरूमा पनि यो भेरिअन्ट फैलिरहेको पाइएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

हाल विभिन्न देशहरूमा कोरोनाभाइरसका नयाँ प्रकार फेला परिरहेका छन्।

खासगरी यूके, दक्षिण अफ्रिकी र ब्रजिली भेरिअन्ट फेला परेका देशहरूमा सतर्कता बढाइराखिएको बताइएको छ।

भारतमा पनि यी तीनै भेरिअन्ट फेला परेको अधिकारीहरूको भनाइ छ।

त्यसबाहेक भारतमा 'डबल म्युटन्ट' अर्थात् दुई पटक उत्परिवर्तित कोरोनाभाइरसको नयाँ प्रकार पनि फेला परेको बताइएको छ।

स्वास्थ्य मन्त्रालयका प्रवक्ता डा. जागेश्वर गौतमका अनुसार करिब तीन हप्ता अघि हङ्कङको प्रयोगशालामा छ जना नेपालीमा यूके भेरिअन्ट पुष्टि भएको पत्ता लागेको थियो।

एस-जीन नेगेटिभमध्ये 'जीन सिक्वेन्सिङ' गर्दा नयाँ प्रकार पोजेटिभ आएको उनले बीबीसीलाई जानकारी दिए।

एस-जीन नेगेटिभमध्ये '७० देखि ८० प्रतिशतमा यूके भेरिअन्ट प्रमाणित भएको' गौतमको भनाइ छ।

नेपालमा पनि उपकरण आइसकेकाले अब यही 'जीन सिक्वेन्सिङ' गर्न सकिने उनले जानकारी दिए।

''यूके भेरिअन्ट १.६ प्रतिशत बढी सङ्क्रामक छ, यसका लक्षण पनि धेरै छन् र मृत्युदर पनि बढी छ,'' गौतमले भने।

''त्यसै कारण हामीले २१ दिनअघि बाटै यस विषयमा सचेत बनाइरहेका छौँ। मानिसहरू भेलामा गइरहेका छन्, जुलुस गएका छन्, क्रिकेट खेल्ने भन्छन्, रेष्टुराँमा गएका छन्, नाइट क्लब गएका छन् यसले त काठमाण्डूलाई सखाप पार्छ,'' उनले भने।

सर्वसाधारणहरू आफै सचेत हुनुपर्ने र हाल उनीहरूले 'जस्तो व्यवहार देखाइरहेका छन् त्यसले सरकारलाई लतारेर लकडाउन तर्फ लग्न खोजिरहेको' उनले बताए।

के यो खतराको घण्टी हो?

शुक्रराज ट्रोपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालका चिकित्सक डा. शेरबहादुर पुनका अनुसार पछिल्लो अवस्थामा सर्वसाधारणहरू नै सचेत रहन जरुरी छ।

अझै व्यापक रूपमा तथ्याङ्क उपलब्ध भई नसकेको अवस्थामा थप केही समय हेरेर सरकारले कदम चाल्नुपर्ने र यसबीचमा सर्वसाधारणहरूले विशेष ध्यान दिनुपर्ने उनको भनाइ छ।

''यो भाइरस समुदायमा पक्कै पनि छ। तर रुघाखोकी भन्दै लापरबाही गर्ने गरिएको देखिन्छ। खतराको घण्टी बजेकै हो,'' उनले भने।

''तर आपत्कालीन अवस्था नै आइसकेको भन्ने अवस्था भने छैन।''

यूके भेरिअन्टले छिटै फैलन सक्ने, बालबालिकालाई पनि प्रभाव पार्न सक्ने तर मृत्यु दर भने कम रहेको विवरणहरू आएको पुन बताउँछन्।

तर पश्चिमा मुलुकहरू र नेपालको अवस्था फरक रहेकाले...


भाइरस

नेपालमा पनि यूके भेरिअन्ट र डबल म्यूटन्ट भेरिअन्ट पुष्टि भइसकेको पृष्ठभूमिमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमितको सङ्ख्या तीव्र रूपमा बढ्न सक्ने सङ्क्रामक रोग विशेषज्ञ तथा जनस्वास्थ्यविद् बताउँछन्।

गत चैत ३० गतेयताकै तथ्याङ्क हेर्दा अस्पताल पुगेकामध्ये आईसीयूमा भर्ना हुनुपर्ने र भेन्टिलेटरमा राख्नुपर्ने सङ्क्रमतिको सङ्ख्या उकालो लाग्दो देखिन्छ।

मन्त्रालयका अनुसार गत चैत ३० गते ९२ (काठमाण्डू उपत्यकामा ४६) जना आईसीयूमा र १५ (काठमाण्डू उपत्यकामा १३) जना भेन्टिलेटरमा थिए।

चैत ३१ गते ९७ (काठमाण्डू उपत्यकामा ३३) जना आईसीयूमा र २० (काठमाण्डू उपत्यकामा १३) जना भेन्टिलेटरमा थिए।

वैशाख वैशाख १ गते ८० (काठमाण्डू उपत्यकामा ३३) जना आईसीयूमा र २५ (काठमाण्डू उपत्यकामा १६) जना भेन्टिलेटरमा राखिएको मन्त्रालयको तथ्याङ्कले देखाउँछ।

वैशाख २ गते ९१ (काठमाण्डू उपत्यकामा २९) जना आईसीयूमा र ३५ (काठमाण्डू उपत्यकामा २२) जना भेन्टिलेटरमा थिए।

त्यसैगरी वैशाख ३ गते १०० (काठमाण्डू उपत्यकामा ३५) जना आईसीयूमा र ३८ (काठमाण्डू उपत्यकामा २०) जना भेन्टिलेटरमा थिए भने वैशाख ४ गते ९४ (काठमाण्डू उपत्यकामा ३५) जना आईसीयूमा ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

र ४५ (काठमाण्डू उपत्यकामा २५) जना भेन्टिलेटरमा रहेको देखिन्छ।

एसोसिएशन अफ प्राइभेट हेल्थ इन्स्टिच्युशन नेपाल अफिनका वरिष्ठ उपसभापति कुमार थापाले पनि पछिल्ला दिनमा आईसीयूमा र भेन्टिलेटरमा राख्नुपर्ने कोरोनाभाइरस सङ्क्रमितहरूको सङ्ख्या बढिरहेको बताए।

"त्यसरी भर्ना हुने बिरामीहरूको सङ्ख्या बढ्दो देखिएको छ। तर अहिले नै अस्पतालहरूले थेग्न नसक्ने अवस्था देखिइसकेको छैन," उनले भने।

यसले के सङ्केत गर्छ?

नेपालमा पछिल्लो सङ्क्रमणको हेर्दा प्रवृत्तिलाई फैलिन लामो समय नलागेको शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पताल टेकुको क्लिनिकल रिसर्च युनिटका प्रमुख डा. शेरबहादुर पुन बताउँछन्।

"पछिल्लो समय सङ्क्रमित हुनेहरूको सङ्ख्या धेरै ठूलो नभए पनि आईसीयू वा भेन्टिलेटर राख्नुपर्नेको सङ्ख्या हेर्दा छिटो फैलिने र कडा खालको भाइरस रहेका छन् कि आशङ्कालाई बल पुर्‍याउँछ," पुनले भने।

त्यसका साथै अहिले सबै उमेर समूहलाई भाइरसले सङ्क्रमित बनाइरहेको देखिएको र परीक्षणको दायरा बढाइए समुदायमा अझ बढी सङ्क्रमित हुन सक्ने डा. पुन बताउँछन्।

इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाका पूर्वनिर्देशक डा. बाबुराम मरासिनीका अनुसार दुई कारणले पछिल्ला दिनमा आईसीयूमा र भेन्टिलेटरमा राख्नुपर्ने कोरोनाभाइरस सङ्क्रमितको सङ्ख्या बढेको हुन सक्छ।

"पछिल्लो वायु प्रदूषणका कारण सङ्क्रमितहरूमा श्वासप्रश्वास लगायतका समस्था थपिएर अवस्था गम्भीर हुन सक्छ भने पछिल्लो समय कडा खालको कोरोनाभाइरस भएर पनि सङ्क्रमितलाई आईसीयू वा भेन्टिलेटरमा राख्नुपर्ने भएको हुन सक्छ," उनले थपे।

डा. मरासिनीका अनुसार नेपालमा सङ्क्रमण कम देखिएकै बेला सरकारले 'एक्टिभ सर्भेलिएन्स' अर्थात् आफैँ सक्रिय भएर कन्ट्याक्ट ट्रेसिङ्ग र परीक्षणको दायरा बढाउनुपर्थ्यो।

नमुना सङ्कलन

"त्यसो गरेको भए सङ्क्रमणको हिसाबले अहिलेको जस्तो अवस्था नदेखिन सक्थ्यो।"

अझ पनि सङ्क्रमण नियन्त्रण तथा रोकथामको दिशामा प्रभावकारी कदम नचालिए भारतमा जस्तै अवस्था आउन सक्नेतर्फ उनी सचेत गराउँछन्।

"बढी सङ्क्रमण देखिएको ठाउँमा परीक्षण बढाउने कुरा त छँदैछ नदेखिएका ठाउँमा पनि एक्टिभ सर्भेलिएन्सको नीति लिएर कन्ट्याक्ट ट्रेसिङ्ग र परीक्षण गर्न सकिएन थप फैलिनबाट रोक्न सकिन्छ," पूर्वनिर्देशक मरासिनीले थपे।

"निश्चित ठाउँहरूमा लकडाउन गरेर पनि नियन्त्रण गर्न सकिन्छ," उनले सुझाए।


भाइरसको सङ्क्रमण बढ्दै गएपछि विश्वभरि त्यसको रोकथामका लागि परीक्षणको क्रम बढेको छ

यसअघि चीनबाट फैलिएको कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणका लागि उसले उक्त शब्दावली प्रयोग गरेको थिएन।

डब्ल्यूएचओका प्रमुख डा. टेड्रोस एड्हनम गेहब्रेयससले भाइरसको खतरनाक तहको सङ्क्रमणले निम्त्याएको गम्भीर चिन्ताका कारण अहिले यो पदावलीको प्रयोग गरिएको बताए।

विश्वव्यापी महामारी के हो?

प्यान्डेमिक अर्थात् विश्वव्यापी महामारीले एकै समयमा विश्वभरि विभिन्न देशमा मानिसबाट मानिसमा फैलिने र निकै ठूलो मात्रामा रोगको सङ्क्रमण देखिने स्थितिलाई जनाउँछ।

पछिल्लो समय सन् २००९ मा स्वाइन फ्लू विश्वव्यापी महामारीका रूपमा फैलिएको थियो।

त्यसबाट हजारौँ मानिसले ज्यान गुमाएको विज्ञहरूको ठम्याइ छ।

यदि नयाँ भाइरसको उत्पत्ति भएको छ र त्यसले मानिसलाई सजिलै सङ्क्रमण गर्न सक्छ तथा प्रभावशाली ढङ्गले निरन्तर मानिसबाट मानिसमा सर्न सक्छ भने विश्वव्यापी महामारी फैलिन सक्छ।

कोरोनाभाइरसको अहिलेको प्रकोपमा यी सबै विशेषता छन्।

अहिलेसम्म कुनै खोप वा उपचारले रोक्न नसक्ने उक्त सङ्क्रमणको नियन्त्रण महत्त्वपूर्ण भएको छ।

यो शब्दावली अहिले किन प्रयोग गरिय... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ो?

फेब्रुअरी महिनाको अन्त्यतिर डब्ल्यूएचओका प्रमुख डा. टेड्रोसले कोरोनाभाइरस विश्व्यापी महामारी बन्ने सक्ने पूर्ण सम्भावना भएको टिप्पणी गरेका थिए।

 तर उक्त भाइरस अनियन्त्रित रूपमा विश्वभरि नफैलिएकाले त्यसलाई विश्वव्यापी महामारी घोषणा गर्नु नपरेको उनको भनाइ थियो।

तर स्थितिमा केही परिवर्तन आयो। कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण  देखिएका देशको सङ्ख्या बढ्यो। अहिलेसम्म यो भाइरसको सङ्क्रमण ११८ वटा देशमा भेटिएको पुष्टि भएको छ।

कोभिड-१९ झन्डै एक लाख २५ हजार मानिसमा भएको पुष्टि भएको छ भने ४,६०० जनाभन्दा बढी  ज्यान गुमाएका छन्।

भाइरसको सङ्क्रमण विस्तारमा भाषाको परिवर्तनले कुनै परिवर्तन ल्याउँदैन। तर देशहरूले यसको नियन्त्रण गर्ने प्रयासमा परिवर्तन ल्याउने डब्ल्यूएचओको आशा छ।

डब्ल्यूएचओका प्रमुख डा. टेड्रोसले भनेका छन्, "केही देशहरू क्षमताको अभावका कारण सङ्घर्ष गर्दैछन्। केही देशहरूले साधनस्रोतको अभावको सामना गरिरहेका छन्। केही देशहरू दृढताको अभावमा सङ्घर्ष गरिरहेका छन्।"

उनका अनुसार डब्ल्यूएचओले देशहरूलाई गरेको केही आग्रह यस्तो छ:


भाइरसबाट सङ्क्रमितको सङ्ख्या एकै दिन करिब दुई सय बढेको दिन शनिवार बसेको मन्त्रिपरिषद्को बैठकले उक्त निर्णय गरेको हो।

तर लकडाउन केही खुकुलो बनाउने सरकारका प्रवक्ता एवम् अर्थमन्त्री युवराज खतिवडाले जानकारी दिए।

उनले भने, "लकडाउनलाई कसरी व्यवस्थित गर्न सकिन्छ भन्ने विषयमा कोरोना रोकथाम तथा नियन्त्रण समन्वय समितिले छलफल गरेर मन्त्रिपरिषद्‍मा सिफारिस गर्ने छ। लकडाउन सबै क्षेत्रमा एउटै हुनसक्छ भन्ने होइन। अवस्था अनुसार केही फरक हुनसक्छ।"

सिमानामा कडाइ

अन्तर्राष्ट्रिय सीमा नाकाबाट हुने आवागमन रोक्ने अवधि असार १६ गतेसम्मको निम्ति बढाइएको छ।

उनले भने, "सङ्क्रमणको जोखिम सीमापारीबाट पनि बढेकाले सम्पूर्ण आवागमनमा थप कडाइ गर्ने र सीमा वारपार गर्दा विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको मापदण्ड अनुसार जाँच गरेर मात्र लग्ने वा ल्याउने विषयमा छिमेकी मुलुकसँग पनि सहकार्य गर्ने निर्णय भएको छ।"

शनिवार बसेको सुरक्षापरिषद्को बैठकले पनि सीमा क्षेत्रमा थप सुरक्षाकर्मी परिचालन गर्ने निर्णय गरेको छ।

कोरोना भाइरसः लकडाउन खुलेपछि जनजीवन कस्तो होला

 लकडाउन निश्चित क्षेत्रहरूमा हटाइन सक्ने चर्चा भइरहेका बेला सरकारको पछ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

िल्लो निर्णय आएको छ।


भाइरसले फोक्सोमा असर गर्दै श्वासप्रश्वाससम्बन्धी गम्भीर समस्याहरू सिर्जना गर्ने भएकाले त्यस्तो बेला बिरामीको ज्यान बचाउन भेन्टिलेटर अत्यावश्यक मानिन्छ।

तिनको तत्काल धेरै सङ्ख्यामा उत्पादन गर्नु चुनौतीपूर्ण काम बनेको छ। अरूले त्यस्ता सामग्रीको नक्कल गर्न नसकुन् भनेर तिनका डिजाइनहरू कानुनी रूपबाट संरक्षित हुन्छन्।

तर विश्वभरि थुप्रै मानिसहरूले त्यस्ता सामग्रीलाई खुला रूपमै उपलब्ध सामग्री र सूचनाका आधारमा थुप्रै सङ्ख्यामा उत्पादन गर्न थालेका छन्।

ब्रिटिश इञ्जिनियर एलेक्सन्ड्र जेम्स फिलिप्स समेत यस्ता सामग्रीका डिजाइनबारेको जानकारी खुला रुपमा उपलब्ध हुनुपर्ने ठान्छन्।

त्यस्तो उपायको महत्त्व किन अहम छ भन्नेबारे उनले बीबीसीसँग कुरा गरेका छन्।

'हरेक भेन्टिलेटर सुन सरह बनेका छन्'

महामारीको सबैभन्दा उच्च मृत्युदर रहेको इटलीले आफ्नो एउटा मात्र भेन्टिलेटर उत्पादकलाई एक महिनामा चार गुणा बढी उत्पादन गर्न भनेको छ

विभिन्न देशमा हजारौँ कोभिड-१९ का बिरामीहरूले सास फेर्न कठिनाइ महसुस गरिरहँदा अस्पताल एवं स्वास्थ्य संस्थामा भने उनीहरूलाई बचाउने मुख्य सामग्रीको अभाव झन् बढिरहेको छ।

अनपेक्षित ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

उच्च सङ्ख्यामा अस्पतालहरूमा बिरामीहरू देखा परेका छन्।

जसका कारण इटली र स्पेनमा भेन्टिलेटरहरू सघन स्याहार चाहिने र मृत्युको जोखिममा हुने जेष्ठ मानिसहरूलाई नभइ युवा, र अन्य रोग नलागेका बिरामीलाई मात्र दिइन थालेका छन्।

उत्तरी इटलीको एउटा सघन उपचार एकाइका चिकित्सक डा डानिइल म्याकचिनीले पछिल्लो अवस्थाको व्याख्या गर्दै भने: "हरेक भेन्टिलेटर सुनसरह बनेका छन्।"

भाइरसले फोक्सोमा असर गर्दै श्वासप्रश्वाससम्बन्धी गम्भीर समस्याहरू सिर्जना गर्ने भएकाले त्यस्तो बेला बिरामीको ज्यान बचाउन भेन्टिलेटर अत्यावश्यक मानिन्छ।

उच्च माग

चीनमा सडक दुर्घटनामा परेका एक व्यक्तिले घरमै आफैँले तयार पारेको भेन्टिलेटर प्रयोग गरेका थिए

महामारीको सबैभन्दा उच्च मृत्युदर रहेको इटलीले आफ्नो एउटा मात्र भेन्टिलेटर उत्पादकलाई एक महिनामा चार गुणा बढी उत्पादन गर्न भनेको छ।

उसले त्यसलाई सघाउन भन्दै सुरक्षा बलका सदस्यहरू समेत पठाएको छ।

जर्मनीले आफ्नो एउटा स्थानीय कम्पनीसँग त्यसैगरी थप १० हजार भेन्टिलेटरको माग गरेको छ।

ब्रिटेनको सरकारले एक कदम अगाडि बढेर उत्पादकहरूलाई अन्य उत्पादनको साटो समेत भेन्टिलेटर नै बनाउन आग्रह गरेको छ।

तर त्यहाँ एउटा समस्या छ: सर्वाधिकार।

सर्वाधिकार

भेन्टिलेटर निकै विशेष जीवनरक्षाको उपकरण भएकोले यसको सर्वाधिकार सुरक्षित गरिएको हुन्छ।

सघन उपचारमा भेन्टिलेटरहरू थुप्रै दशकदेखि प्रयोग हुँदै आएका छन्।

यसका उपकरणहरू विश्वका विभिन्न भागमा तयार हुन्छन्।

यो निकै विशेष जीवनरक्षाको उपकरण भएकोले यसको सर्वाधिकार सुरक्षित गरिएको हुन्छ।

एलेक्सन्ड्र जेम्स फिलिप्स ठान्छन्: "तिनको डिजाइन सार्वजनिक गरियो भने स्वतन्त्र संस्थाहरूले निकै धेरै सङ्ख्यामा त्यसको उत्पादन गर्न सक्नेछन्।"

"तिनको निर्माण कसरी गर्ने भन्ने जानकारी सार्वजनिक गरिँदा त्यसले आश्चर्यजनक रूपमा मूल्यवान काम गर्नेछ। अहिलेको समस्यासँग जुझ्न सकिनेगरी उच्च सङ्ख्यामा अन्य कम्पनीहरूले बौद्धिक सम्पत्ति सुरक्षित गरिएका प्रविधिमा काम गर्न सक्नेछन्।"

उपाय खोज्दै विज्ञहरू

ब्रिटिश इञ्जिनियर एलेक्सन्ड्र जेम्स फिलिप्स समेत यस्ता सामग्रीका डिजाइनबारेको जानकारी एकआपसमा बाँडिनुपर्ने ठान्छन्

अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयमा पढेका वायोकेमिस्ट तथा सफ्टवेयर इञ्जिनियर एलेक्सन्ड्र जेम्स फिलिप्सले 'प्रोजेक्ट ओपन एअर' नामको एउटा विश्वव्यापी विज्ञ समूह -थिङ्क ट्याङ्क- गठन गर्न सघाएका...


भानुआटुका महिला संसदमा बराबरी प्रतिनिधित्व चाहन्छन्

अस्सी टापुसहित दक्षिण प्रशान्तको १३ सय किलोमिटर क्षेत्रमा फैलिएको उनको देशको संसद्‍मा ५२ सदस्य छन्।

तर ती सबै पुरुष मात्र छन्। यसका साथै भानुआटु विश्वकै तीन त्यस्ता देशमध्ये पर्छ जहाँ एकजना पनि महिला सांसद छैनन्।

ब्योर्नुमले भन्छिन्: "हाम्रा मुद्दा तथा हाम्रा प्राथमिकता देशको उच्चतम निर्णय गर्ने तहमा प्रतिबिम्बित हुँदैनन्।"

त्यसैले आफ्नो देशका महिलालाई जानकारी दिन तथा अरू प्रेरित भएर सहभागी होउन् भन्ने उद्देश्यका साथ उनले सन् २०१६ मा सिस्टा अनलाइन प्ल्याटफर्म सुरु गरिन्।

पुरुष वर्चस्व परिवर्तन गर्न किन यति कठिन

हिल्डा लिनी भन्छिन्: "भानुआटुमा हरेक कुरा पुरुषले निर्णय गर्छन्"

राजनीतिमा आउन चाहने भानुआटुका महिलाले थुप्रै अवरोध सामना गर्छन्। त्यहाँका परम्परागत काउन्सीलहरूले समाजमा ठूलो भूमिका खेल्छन्।

यी काउन्सीलहरूको नेतृत्व मुखिया भनिने पुरुषहरूले गर्छन्। साथै यिनले संसद्‍मा को उठ्ने भनेर सिफारिस पनि गर्छन्।

"भानुआटुका सबै राजनीतिक दल पुरुषले नै चलाउँछन्। उनीहरूले उम्मेदवार चयन गर्छन्। तिनै निर्वाचित हुन्छन्। त्यसैले संस... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

दमा पुरुषको वर्चस्व छ," पूर्व सांसद हिल्डा लिनीले बताइन्।

लिनी भानुआटुकी पहिलो महिला सांसद हुन्। सन् १९८७ मा पहिलो पटक सांसद निर्वाचित उनले ११ वर्षसम्म तीन कार्यकाल बिताइन्। हालसम्म त्यहाँ जम्माजम्मी पाँचजना महिला सांसद चुनिएका छन्।

निर्णायक तहमा महिला नहुनाले देशमा नकारात्मक प्रभाव परेको उनले बताइन्: "भानुआटुमा परिवार सुरक्षा ऐन ल्याउन नौ वर्ष लाग्यो"।

यो एक घरेलु हिंसासँग जुझ्ने कानुन थियो जो हालसम्म राम्ररी कार्यान्वयन हुन सकेको छैन।

संयोगवश, संसदमा महिला प्रतिनिधित्व शून्य भएका अन्य दुई देश पनि प्रशान्त महासागरकै टापु देश हुन्: माइक्रोनेसिया सङ्घीय राज्य तथा पपुआ न्यूगिनी।

असमानता अन्त गर्ने प्रयास

भानुआटुमा महिलाको कमाइ पुरुषले लिन्छन्

तर अब भानुआटुका महिलाले सामाजिक तथा आर्थिक असमानता अन्त्य गर्न प्रयास थालेका छन्।

"हामीमा गहिरो क्रिस्चियन मूल्यमान्यता छ। पुरुषलाई आफू घरको मुखिया र महिला दोस्रो दर्जाको भन्ने विश्वास छ," ब्योर्नुमले भनिन्, "संसदमा पनि महिलाविरुद्ध निकै कुरा हुन्छन्।"

सो क्षेत्रको भ्रमण गरेका बीबीसी सम्वाददाता भन्छन् त्यहाँ कुनै पुरुषले महिलाको कमाइ खोसेर लैजानु र आफूसँग राख्नु सामान्य मानिन्छ।

विश्व ब्याङ्कको आँकडा अनुसार त्यहाँ केवल ६० प्रतिशत जनसङ्ख्याको मात्र बिजुलीमा पहुँच छ अनि कुपोषणका कारण एक तिहाइ बालबालिकाको वृद्धि स्वाभाविक छैन।

विश्व ब्याङ्कका अनुसार देशको वृद्धि तथा भविष्यको निम्ति लैङ्गिक असमानताको सम्बोधन गरिनु महत्त्वपूर्ण छ।

महिलाविरुद्ध हिंसा

यास्मीन ब्योर्नुम भन्छिन् संसदमा शून्य महिला प्रतिनिधित्व र उच्च दरको महिलाविरुद्धको हिंसाबीच सम्बन्ध छ

भानुआटुको जनसङ्ख्या करिब दुई लाख ७५ हजार छ र त्यहाँ महिलाविरुद्धको हिंसा दर उच्च छ।

"प्रत्येक तीनजनामध्ये एकजना किशोरीले १५ वर्षको उमेर अगावै कुनै प्रकारको यौन हिंसा भोगेकी हुन्छिन्," ब्योर्नुमले भनिन्।

"जेलमा रहेका कैदीमध्ये ६० प्रतिशत कुनै यौन अपराधको सिलसिलामा जेल परेका छन्, अनि ९० प्रतिशत मुद्दामा पीडित चिनजानकै हुने गरेका छन्।"

ब्योर्नुमका अनुसार ९८ प्रतिशत यौन हमला अदालतसम्म पुग्दैनन् र जति पुग्छन्, तीमध्ये केही त स्थानीय रूपमा "परम्परागत मेलमिलाप" मार्फत् मिलाइन्छन्।

"यदि तपाइँले लैङ्गिक समानताको समर्थन गर्नुहुन्न भने देश कहिले बदलिने छैन। तर भानुआटुमा परम्पराले एकदम जरा गाडेको छ,"...


भारत  विश्वको सबैभन्दा प्रदूषित शहरहरू भारतमा हुनेछन् र उक्त देश विश्वको पाँचौँ ठूलो अर्थतन्त्रको रूपमा  विकसित हुन अघि बढ्नेछ।

कट्टर हिन्दु राष्ट्रवादी धारको नेतृत्व गर्दै मोदीले विश्वको दोस्रो ठूलो मुस्लिम जनसङ्ख्याको समेत नेतृत्व गर्ने छन्। र भारतले विश्वका दुई प्रमुख द्वन्द्वग्रस्त क्षेत्र कश्मीर र साउथ चाइना सी रहेको क्षेत्रमा आफ्नो प्रभाव बढाउन खोज्ने छ।

भारी मतका साथ दोस्रो पटक चुनावी जित हात पारेका नरेन्द्र दामोदरदास मोदीले भारतलाई अविश्वसनीय अवसरकाबीच नेतृत्व गर्ने छन् सम्भवत: चुनौतीपूर्ण समयको समेत सामना गर्दै।

लोकसभामा बहुमत हासिल गर्ने बाटोमा रहेका मोदी प्रधानमन्त्री हुँदै गर्दा किन यस बारे ध्यान दिन जरुरी छ भन्ने पाँच विभिन्न कारण बारे यहाँ चर्चा गरिएको छ।

निर्वाचन परिणाम

मोदीको भारतीय जनता पार्टीले लोकसभा निर्वाचनमा बहुमत प्राप्त गर्दै अर्को पाँच वर्षका लागि जनमत प्राप्त गरेको छ।

अहिलेसम्मको मत परिणाममा भाजपाले कूल ५४३ मध्ये लगभग ३०० सिट जित्ने पक्का भएको छ।

तर एक जना प्रवक्ता जयवीर सेरगिलले बीबीसीसँग कुरा गर्दै निर्वाचन परिणाम अप्रत्याशित भएको बताएका छन्।

"... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

हामीले यस्तो हारको अपेक्षा गरेका थिएनौँ," उनले भने. "हामी चुनावी वाचाहरू राम्रोसँग सञ्चार गर्न सकेनौँ।"

नेपालमा भारतको निर्वाचन परिणामप्रति किन धेरै चासो

यसरी हुन्छ भारतमा लोकसभा चुनावको मतगणना

भारतका आर्थिक चुनौती

यसै वर्ष दुनियाँको पाँचौँ ठूलो अर्थतन्त्रको रूपमा ब्रिटेनलाई उछिन्न तयार, भारत, एक विशाल युवा जनसङ्ख्याका साथ, विश्व आर्थिक विकाशको प्रमुख संवाहक मध्य एक हुन सक्ने सम्भावना छ।

भारतको खुला अर्थनीतिमाथि आशावादी विदेशी लगानीकर्ताहरूले भारतीय कम्पनीहरूमा गत आर्थिक वर्षमा मात्रै करिब ४४ अर्ब अमेरिकी डलर लगानी गरेका छन्।

त्यस बाहेक अन्य प्रगति पनि भएका छन् - सडकको सङ्ख्यामा वृद्धि, ग्रामीण पूर्वाधार निर्माण, गरिबहरूका लागी सस्तोमा खाना पकाउने ग्यास,  गाउँमा शौचालय, समान बिक्री कर,  ५० करोड परिवारलाई फाइदा पुर्‍याउन सक्ने आशा गर्न लायक स्वास्थ्य बिमा योजना।

तर खस्कँदो माग, घट्दो आय र पछिल्लो चार दशकमा सबैभन्दा खराब बेरोजगारी दर का साथ भारत अझैपनि एउटा समस्याग्रस्त अर्थतन्त्र हो।

बढ्दो अर्थतन्त्रको मागलाई धान्न र आफ्नो युवा जनसंख्यालाई दिग्भ्रमित हुन नदिन भारतले प्रत्येक महिना दश लाख नयाँ रोजगारीका अवसरहरू श्रृजना गर्नुपर्ने हुन्छ।

आफ्नो पहिलेको कार्यकालमा सरकारले त्यस्तो लक्ष्य हासिल गर्न असफल भएको  थियो। जस्लाई अब सम्बोधन गर्नु पर्ने हुन्छ।

भारतले यस्ता समस्या हल गर्न र आफ्नो अर्थतन्त्रलाई अघि बढाउन संघर्ष गरिरहेका बेला प्रश्न के उठ्छ भने: के यो रोजगार श्रृजना गर्ने दौडले भारतलाई उसका आर्थिक सहयात्रीहरूसँग व्यापार युद्ध गर्नुपर्ने अवस्था तर्फ त लैजाँदैन?

राष्ट्रवादको उदय

महानता प्राप्त गर्ने चाहना संसारभरका शक्तिशाली राष्ट्रवादी नेताहरूमा देखिएको छ। चाहे त्यो अमेरिकाका डोनल्ड ट्रम्प हुन् वा रूसका पुटिन वा चीनका सी जिनपिङ वा इजरेलका बेन्जामिन नेतन्याहु।

मोदीले पनि उनीहरूकै जस्तो राष्ट्रवादी भाषा चुनावी भाषणका बेला प्रयोग गरेका छन्। उनले भारतलाई त्रेतायुगको राम र उनको राज्यसँग तुलना गर्ने गरेका छन्।

मोदीले रामलाई आदर्श राजा र उनको शासनलाई आदर्श शासन प्रणालीका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

'हाम्रा संस्थापकहरूले रामराज्यलाई लक्ष्य मानेका थिए र भाजपाको सरकार त्यसैका लागि काम गरिरहेको छ,' भाजपाका अध्यक्ष अमित शाह भन्छन्।

तर पार्टि नेताहरू भाजपा अल्पसङ्ख्यकहरूको विरोधमा नभएको...


भारत प्रशासित कश्मीरको पुलवामामा हालै ४० जना भारतीय अर्धसैनिक बलका सदस्यको ज्यान जानेगरी ठूलो विस्फोटन गराएको जैश-ए-मोहम्मदका नाइके मसूद अजहर हुन्।

संयुक्त राष्ट्रसङ्घको सुरक्षा परिषद्समक्ष अजहरको सम्पत्ति रोक्का, यात्रा प्रतिबन्ध तथा हातहतियार प्रतिबन्ध लगाउने प्रस्ताव लगिएको थियो।

किन रोक्यो चीनले?

तर चीनले उक्त प्रस्तावबारे अध्ययन गर्न थप समय चाहिने भन्दै त्यसलाई स्थगित गराउन अनुरोध गर्‍यो।

उक्त स्थगन नौ महिनासम्म तन्कन सक्छ।

पाकिस्तानको निकट सहयोगी देश चीनले मसूद अजहरसम्बन्धी प्रस्तावलाई त्यसरी रोकिदिएको यो चौथो पटक हो।

पाकिस्तानको समर्थनमा चीनले त्यसरी प्रस्ताव स्थगन गराइदिने गरेको दिल्लीको बुझाइ छ।

भारतीय सरकारले अमेरिका, ब्रिटेन र फ्रान्सद्वारा अगाडि बढाइएको सो प्रस्तावलाई समर्थन जनाएका अन्य सदस्य राष्ट्रहरूलाई धन्यवाद दिएको छ।

एक वक्तव्य जारी गर्दै भारतले उसका नागरिकहरूविरुद्ध हमलामा संलग्न आतंककारी नाइकेहरूलाई न्यायको कठघरामा लग्न सबै उपलब्ध उपायहरू अपनाउने जनाएको छ।

राष्ट्रसंघका निम्ति चिनियाँ कूटनीतिक कार्यालयले पत्रकारहरूलाई उसले एक 'जिम्मेवारपूर्ण व्यवहार' को समर... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्थन गर्न खोजेको तथा उक्त मुद्दाबारे 'सम्बन्धित पक्षहरूसँग वार्तालापमार्फत' समाधान गर्न खोजेको बताएको एएफपी समाचार संस्थाले जनाएको छ।

सूत्रहरूले समाचार संस्थाहरूसँग कुरा गर्दै अजरलाई आतंकवादी घोषणा गर्ने पर्याप्त आधार भएको तथा यदि चीनले अवरोध गरिरहे 'अन्य बाटो' अपनाउन सकिने संकेत गरेका छन्।

के हो जैश-ए-मोहम्मद?

जैश-ए-मोहम्मदको शाब्दिक अर्थ मोहम्मदको सेना हुन्छ।

सन् १९९९ मा इन्डियन एअरलाइन्सको विमान अपहरणकर्ताहरूको मागबमोजिम यात्रुहरूलाई सकुशल छाडिदिने शर्तमा भारतले रिहा गरिदिएको मसूद अजरले नै उक्त समूहको गठन गरेका हुन्।

त्यतिखेर सो विमानलाई काठमाण्डूबाट अपहरण गरेर तालिवानशासित अफगानिस्तान पुर्‍याइएको थियो।

सो देशमा रहँदा अजहरले भूतपूर्व तालिवान नेता मुल्लाह ओमार तथा अल कायदाका नेता ओसामा बिन लादेनसँग भेटेको बताइन्छ।

दिल्लीस्थित भारतको केन्द्रीय संसद्‌मा सन् २००१ को डिसेम्बरमा आक्रमण गरेको दोष भारतले जैश-ए-मोहम्मदमाथि लगाएको छ।

उक्त घटनालगत्तै पाकिस्तानले औपचारिक रूपमा उक्त समूहमाथि प्रतिबन्ध लगायो। तर सो समूह अझै सक्रिय रहेको ठानिन्छ र बेलाबखत त्यसले अफजल गुरु गुट, अल-मुराबितुन तथा तेहरिक-ए-फुर्कानजस्ता विभिन्न नाममा आफ्ना गतिविधि  सञ्चालन गर्ने गर्छ।

पछिल्लो समयमा भारतले सन् २०१६ को जेनुअरीमा पाकिस्तानी सीमानजिकै रहेको पठानकोटस्थित हवाई सैन्य अखाडामा भएको आक्रमणका निम्ति जैश-ए-मोहम्मदलाई जिम्मेवार ठहर्‍याएको छ। सो घटनामा तीन जना सुरक्षाकर्मी मारिएका थिए।

सन् २०१७ को डिसेम्बरमा भारतीय फौजले जैश-ए-मोहम्मदका कमान्डर नुर मोहम्मद तान्त्रेलाई मारिदिएपछि उक्त समूहलाई ठूलै धक्का लागेको ठानिएको थियो।

तर हिंसा रोकिएन। द प्रिन्ट नामक एक भारतीय सञ्चारमाध्यमका अनुसार गोप्य रूपमा प्राप्त पाकिस्तानी समर्थन नै सम्भवत: सो सङ्गठनको लगातार विस्तार भइरहनु पछाडिको कारण हो।

तर जैश-ए-मोहम्मदले पाकिस्तानी सेनालाई पनि आक्रमण गरेको छ।

पाकिस्तानले सो समूहको रक्षा गर्ने गरेको भारतले आरोप लगाइरहे पनि सन् २००३ मा सो समूहले पाकिस्तानका तत्कालीन नेता पर्वेज मुशर्रफमाथि घातक आक्रमणको प्रयास गरेको थियो।

यो पनि पढ्नुहोस्


भारत भ्रमणमा दक्षिण कोरियाकी प्रथम महिला किम जङ-सूक

केही दक्षिण कोरियालीहरू भगवान् रामको जन्मस्थलका रूपमा परिचित अयोध्यासँग आफ्नो विशेष सम्बन्ध भएको मान्छन्। उनीहरू अयोध्या आफ्ना पुर्खाको मावली भएको विश्वास गर्छन्।

सुरिरत्ना नाम गरेकी एउटी भारतीय राजकुमारीको कोरियाका एक राजासँग विवाह भएको किम्वदन्तीहरू कोरियामा सुन्न पाइन्छ।

किम्वदन्तीले के भन्छ?

राजकुमारी सुरिरत्नाको अर्को नाम हु ह्वाङ-ओक थियो।

किम्वदन्तीअनुसार उनी दुई हजार वर्षअघि अर्थात् इस्वी सम्वत् ४८ मा कोरिया गएकी थिइन् र त्यहाँ उनको एकजना राजासँग विवाह भएको थियो।

उनीहरूबाटै कारक राजवंश सुरु भएको मानिन्छ।

चिनियाँ भाषाका केही ग्रन्थका अनुसार अयोध्याका तत्कालीन राजाले सपनामा भगवान्‌बाट आफ्नी १६ वर्षीया छोरीलाई कोरिया पठाएर राजा किम सुरोसँग विवाह गराइदिन आदेश पाएका थिए।

दक्षिण कोरियाका लोककथाको लोकप्रिय पुस्तक 'साम्गुङ युसा' (तीन राज्यका चिनोहरू) मा रानी ह्वाङ-ओक 'अयुता'की राजकुमारी भएको उल्लेख छ।

ती राजा र रानीको ऐश्वर्य फैलियो र उनीहरूका १० छोरा जन्मिए। उनीहरू दुवै जना १५० वर्षभन्दा बढी बाँचे।

मानवशास्त्री किम ब्युङ-... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

मोले कोरियाली कथाको 'अयुता' उत्तर भारतको अयोध्या नै भएको दाबी गर्छन्।

तर ती राजकुमारी साँच्चै अस्तित्वमा थिइन् भन्ने स्पष्ट प्रमाण भने भेटिएको छैन।

बीबीसी कोरियाली सेवाका डेभिड क्यान भन्छन्, "उनको कथा मिथक हो र प्राज्ञहरू त्यसलाई इतिहास मान्दैनन्।"

क्यानका अनुसार भारतीय मूलकी कोरियाली रानीबारे विभिन्न कथाहरू र तिनमा कल्पनाशीलताको पर्याप्त प्रयोग भएको छ।

कारक राजवंश

कोरियामा किम थर सामान्य मानिन्छ। राजा किम सुरो नै किम्हे क्षेत्रमा बसोबास गर्ने किमवंशका पहिलो व्यक्ति हुन् भनिन्छ।

बीबीसी कोरियाली सेवाकी मिन्जी ली भन्छिन्, "कोरियामा परम्परागत रूपमा पिताको थर नै सन्तानले राख्छन्। उनको थर आफ्ना सन्तानले प्रयोग गर्न नपाउने देखेर ती रानी दु:खित भएकी थिइन् भन्ने छ।"

किम जङ-पिल (देब्रे) र दिवङ्गत पूर्वराष्ट्रपति किम युङ-सामका छोरा किम ह्युन-चललगायत धेरै प्रसिद्ध व्यक्तिको सम्बन्ध प्राचीन कारक राजवंशसँग भएको मानिन्छ

"किम्वदन्तीअनुसार त्यसैले राजा सुरोले आफ्ना दुई छोरालाई रानीको नाम (हु) थरका रूपमा प्रयोग गर्ने अनुमति दिए। त्यो थर अहिले पनि चलेको छ।"

ती राजदम्पतीका वंशजको सङ्ख्या अहिले ६० लाखभन्दा बढी अर्थात् दक्षिण कोरियाको जनसङ्ख्याको झन्डै १० प्रतिशत पुगेको इतिहासकारहरू बताउँछन्।

कारकवंशीहरूले आफ्नी कुलमाताले कोरिया आउने क्रममा समुद्रको यात्रा गर्दा डुङ्गा स्थिर राख्न प्रयोग गरेको भनिएका ढुङ्गाहरू संरक्षण गरेर राखेका छन्।

दक्षिण कोरियाका पूर्वराष्ट्रपति किम-डेई जङ र पूर्वप्रधानमन्त्री किम जोङ-पिल आफूहरू पनि कारकवंशी नै भएको मान्छन्।

कति प्रख्यात छ किम्वदन्ती?

बीबीसी कोरियाली सेवाका केही सहकर्मीले यस्तो किम्वदन्ती आफूले पनि सुनेको तर धेरै पहिलाको विषयवस्तु भएकाले यसको मान्यता व्यापाक भएजस्तो आफूलाई नलागेको बताउँछन्।

ली भन्छिन्, "विद्यालयमै छँदा मैले पनि यसबारे सुनेकी थिएँ। म र मेरा साथीहरू आफ्नो पुर्ख्यौली त्यति परसम्म भएको सुन्दा दङ्ग पर्थ्यौँ।"

दक्षिण कोरियाका राष्ट्रपति मून जेई-इन र उनकी पत्नी किम जङ-सूक नयाँ दिल्लीमा भारतका नेताहरूसँग

तर केही व्यक्ति भने ती राजकुमारी थाईल्यान्डबाट आएकी र उनको जन्मस्थल थाईल्यान्डको अयुत्तया भएको हुनसक्ने बताउँछन्।

इन्टर्नेटमा उपलब्ध केही सामग्रीले केही किम्हेवासीले कालो छाला भएका मानिसको पुर्ख्यौली भारतमार रहेको भन्ने किम्वदन्तीलाई एउटा ठट्यौली मान्ने गरेको...


भारत र चीनबीच चार हजार किलोमिटर भन्दा लामो सीमा क्षेत्र रहेको छ। (फाइल फोटो)

सिन्ह्वा समाचार सस्थाले प्रकाशन गरेको एउटा टिप्पणीमा चीन, भारत र भुटानको सीमा क्षेत्र नजिकै पर्ने दोक्लमबाट भारतीय फौज फिर्ता नहुनजेलसम्म कुनै किसिमको वार्ता हुननसक्ने उल्लेख गरिएको छ।

भारतले उक्त भूभागमाथि भुटानले दाबी गरिरहेको भन्दै चिनियाँ पक्षलाई त्यस क्षेत्रमा नयाँ सडक निर्माण गर्न नदिन आफूले अघिल्लो महिना सैनिकहरु पठाएको बताउने गरेको छ।

उक्त सडकका कारण आफ्नो सुरक्षामा गम्भिर चुनौती थपिने नयाँ दिल्लीको चिन्ता रहेको छ।

विवाद

सिन्ह्वामा प्रकाशित उक्त लेखमा चीनले दोक्लम क्षेत्रबाट आफ्ना फौज फिर्ता लान पटक पटक गरेको आग्रह भारतले अस्वीकार गरिरहेको उल्लेख गरिएको छ।

एक महिनादेखि चलिरहेको उक्त विवाद समाधान गर्न भारतले वेवास्ता गरिरहे उसले थप लाजमर्दो अवस्थाको सामाना गर्नुपर्ने चेतावनी उक्त लेखमा दिइएको छ।

उक्त लेखमा पहिलो पटक सिक्किमसँग सीमा जोडिएको आफ्नो भूमीमा भारतीय फौज प्रवेश गरेको भन्दै अहिलेको अवस्थालाई पाकिस्तान, भारत र चीन तीनै देशको दाबी रहेको दक्षिणपूर्वी कश्मिरमा सन् २०१३ र सन् २०१४ मा भएका ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

भिडन्त जसरी साधारण रुपमा नलिन भनिएको छ।

यस बिषयमा भारतसँग कुनै वार्ता नगर्ने भन्दै भारतले दोक्लम आएका फौज फिर्ता गर्नुपर्ने अडान चीनले राख्दै आएको छ।

छलफल

यसैबीच भारतीय अखबार द इन्डियन एक्सप्रेसका अनुसार भारतको केन्द्र सरकारले दोक्लम विवादबारे त्यहाँका विपक्षी दलहरुसँग छलफल गरेको जनाएको छ।

विपक्षी नेताहरुले सरकारलाई बेइजिंगसँगको तनाव कम गर्न र कूटनीतिक तहबाट समस्या समाधान गर्न सुझाव दिएको बताइएको छ।

उक्त बैठकमा गृहमन्त्री राजनाथ सिंह, विदेशमन्त्री सुस्मा स्वराज, अर्थमन्त्री अरुण जेट्ली सहितका उच्च भारतीय अधिकारीहरु सहभागी थिए।

भारत र चीनबीच ४ हजार किलोमिटर भन्दा लामो जमिन जोडिएको सीमा क्षेत्र छ।

सीमा विवादका कारण उनीहरुबीच सन् १९६२ मा युद्ध समेत भएको थियो।


भारत र चीनमध्ये पहिले कुन मुलुकबाट भ्रमण हुन्छ भन्नेबारे चाहिँ उनले खुलाएनन्।

ओलीले पनि सन् २०१८ भित्रै भारत र चीनको भ्रमण गर्ने बताइएको छ तर पहिले कुन छिमेकी मुलुक उनी जानेछन् भन्नेबारे चाहिँ प्रारम्भिक संकेत समेत देखिएको छैन।

‘मोदी-ओली कुराकानी: चर्चा चीनको’

प्रारम्भिक

आफ्नो नेतृत्वमा सरकार बन्ने पक्कापक्की भएदेखि नै ओलीले छिमेकी मुलुक भारत र चीनसँग सन्तुलित सम्बन्ध राख्ने बताउँदै आइरहेका छन्।

त्यसकै छनक दिन प्रयास भएको जस्तो ठानिएको कदममा सरकारले दुवै छिमेकीका कार्यकारी प्रमुखलाई सन् २०१८ भित्रै नेपाल निम्त्याउन खोजेजस्तो देखिन्छ।

ओलीका विश्वासपात्र ठानिने, परराष्ट्रमन्त्री ज्ञवालीले चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङ र भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको नेपाल भ्रमण हुने बीबीसीसँग बताए।

उनले भने, ''हाम्रो उद्देश्य उहाँहरुलाई नेपाल भ्रमण गराउनु रहेको छ। यस्ता उच्चस्तरीय भ्रमणहरुले सम्बन्धलाई घनिष्ठ बनाउन मात्रै सहयोग गर्दैनन्, महत्त्वपूर्ण सहयोग जुटाउन समेत मद्दत गर्ने हुनाले मैले मन्त्रालयको जिम्मेवारी सम्हाल्ने बित्तिकै प्रारम्भिक कामहरु सुरु गरेको छु।''

दिल्लीमा एकथरी... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ले ओली नेतृत्वको सरकारलाई भारत-प्रतिकूल सरकारका रुपमा चित्रण गरेको पाइन्छ।

चासो

नाकाबन्दी ताका र त्यसपछि पनि ओलीले राखेका अडानलाई लिएर उनीप्रति भारतीय पक्षमा शंका देखिन्छ।

तर पछिल्लोपटक दिल्ली पनि सम्बन्ध सुधारको प्रयासमा देखिन्छ र यही मौकालाई वर्तमान सरकारले नै उपयोग गर्न खोजेको प्रतीत हुन्छ।

परराष्ट्रमन्त्री ज्ञवालीले भने, ''नेपाल एउटा स्वतन्त्र राष्ट्र भएकोले आफ्नो आन्तरिक मामिला आफैं समाधान गर्ने हक छ। त्यस्ता मामिलामा कुनै पनि विदेशी मुलुकले अनुचित चासो राख्ने वा गिजोल्ने काम गर्नु हुँदैन।''

छिमेकी मुलुकका कार्यकारी प्रमुखलाई नेपाल निम्त्याउने तयारी अघि बढ्दै जाँदा प्रधानमन्त्री ओलीले ती मुलुकको भ्रमण गर्ने विषय पनि चासोका साथ हेरिएको छ।

उनले दुवै छिमेकीमा छिट्टै भ्रमण गर्ने बताइएपनि त्यो कहिले हुन्छ वा पहिले कुन मुलुकमा उनी जानेछन् भन्ने विषयको प्रारम्भिक संकेत समेत देखिएको छैन।


भारत र पाकिस्तानका समर्थक

क्रिकेट विश्वकपको एउटा खेल नेपाली समयअनु्सार दिनको सवा तीन बजे सुरु हुनेछ। तर बिहानैदेखि टिभी च्यानलहरूको स्टुडियोदेखि बजार, क्याफे, होटल तथा क्रिकेट एकेडेमीसम्म होहल्ला मच्चिन्छ।

कति स्थानमा सडक खाली हुन्छ,  घरहरूमा चियाखाजादेखि बेलुकाको भोजन पहिले नै तयार पारिएको हुन्छ।

किनभने भारत र पाकिस्तान संसारको जुनसुकै क्रिकेट मैदानमा आमनेसामने भएपनि यी सबैखाले कुरा हुने गर्छन्।

झन् विश्वकप क्रिकेट हुँदा त कुरै अर्कै हुने भइहाल्यो।

भारतमा जस्तै अवस्था पाकिस्तानमा पनि छ। त्यहाँका क्रिकेटप्रेमीहरू पनि भारतीयभन्दा कहाँ कम छन् र?

सुन्न त पाँच लाख मानिसहरूले उक्त खेलको टिकट किन्न चाहेका थिए भन्ने सुनिएको थियो, तर २५ हजारले मात्र टिकट पाए।

दुवै टोलीका कप्तान र खेलाडीले जति नै दबाब हुदैन भनुन् तर दबाब पक्कै ठूलै हुन्छ।

त्यसैले त इङ्ल्यान्डमाथि पाकिस्तानको विजयपश्चात् पत्रकार सम्मेलनमा कप्तान सरफराज अहमदलाई भारतविरूद्धको खेलमा पाकिस्तान हार्‍यो भने प्रशिक्षक र कप्तान हट्लान भन्ने प्रश्न सोधिएको थियो।

जवाफमा सरफराजले भने, "जवाफ कसलाई के दिनु? यदि हामीले खराब प्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

रदर्शन गर्‍यौ भने सबै कुरा सहनु पर्छ। यो नै हाम्रो टोली हो र हामी खेलाडी हौँ। टोलीलाई समर्थन भयो भने टोली अघि बढ्छ।"

पाकिस्तानी कप्तान सरफराज अहमद

उनीसँगै पाकिस्तानी टोली पछिल्ला वर्षहरूमा भारतसँग फरक र अन्य टोलीसँग फरक ढङ्गले किन खेलिरहेको छ? कुन मानसिकताले पूरा शक्ति लगाएर खेल्न सकिरहेको छैन? भनेर पनि सोधिएको थियो।

उनले त्यसको जवाफमा पहिलेको कुरा आफूलाई जानकारी नभएको बताए। तर आफू कप्तान भएपछि भने नयाँ खेलाडीहरूले केही दबाबमा खेलेको र त्यसको नोक्सान एउटा टोलीका रूपमा पाकिस्तानलाई भएको बताए।

भारतसँग खेल्दा न त टोलीको ब्याटिङ राम्रो भयो न त बलिङ र फिल्डिङ नै।

त्यसपश्चात् प्रशिक्षकले यस्तै अवस्था रहेमा हामी कुनै पनि टीमलाई चुनौती दिन सक्दैनौँ भनेको उनले बताए।

अनि, प्रशिक्षक र व्यवस्थापनले टोलीलाई सहयोग गरे र मनोबल बढाए।

उनले खेलाडीमा जोशको कुरा गर्दा चाहिँ सबैमा भारतविरुद्धको खेल अवश्य जितौँ भन्ने इच्छा हुने बताए।

तर भारतलाई जित्ने दबाब जति पाकिस्तानलाई हुन्छ, त्यत्तिकै भारतलाई पनि हुने गर्छ।

अहमदले यो पनि भने कि भारतको होस् वा पाकिस्तानको जुन खेलाडीले शानदार प्रदर्शन गर्छन् ती खेलाडी नायक बन्छन्।

भारतका कप्तान विराट कोहली

अर्कोतर्फ भारतका कप्तान विराट कोहलीले यो म्याचबारे पत्रकार सम्मेलनमा भने, "तयारीका रूपमा आफ्नो शक्तिप्रति भरोसा राख्नुपर्छ। अनि जुन म्याचमा राम्रो खेलिन्छ त्यसमा जितिन्छ। अर्को टोलीको सबल र दुर्बल पक्ष थाहा पाएर पनि यदि खराब खेल प्रदर्शन गरियो भने खेल जित्ने अवसर कम हुन्छ।"

"यदि सबै ११ जना खेलाडी एक भएर प्रदर्शन गरेमा कुनै पनि टोलीलाई हराउन सक्छन् तर खराब खेले हार्न पनि सक्छन्।"

विश्वकपका खेलहरूमा हालसम्म भारतले दक्षिण अफ्रिकालाई छ विकेट र पछिल्लो च्याम्पियन अस्ट्रेलियालाई ३६ रनले हराएको छ। न्युजिल्याण्डसँगको खेल भने वर्षाका कारण रद्द भयो।

विराट कोहलीले यी दुई जितपश्चात् टोलीले कसैलाई पनि हराउने क्षमता राख्ने बताए।

यदि आइतवार हुने पाकिस्तानसँगको खेल वर्षाका कारण प्रभावित भएमा त्यसको लागि आफूसँग अर्को उपाय रहेको विराट कोहली मान्छन्। त्यसका लागि पनि टोलीमा खेलाडीहरू तयार रहेका छन्।

पाकिस्तानविरुद्ध हुने खेललाई लिएर कोहली तनावमा छैनन्। टोलीका ब्याट्सम्यान शिखर धवन घाइते भएको असर चाहिँ टोलीमा पर्ने नै छ। धवनले अष्ट्रेलियाविरुद्ध शतक बनाएका थिए।

उनको स्थानमा केएल राहुलले...


भारत र पाकिस्तानबीच बुधवार भएको हवाई आक्रमणमा भारतीय वायुसेनाका अभिनव वर्तमानलाई पाकिस्तानले समातेको थियो।

भारतले उनलाई सुरक्षित रूपमा फिर्ता गर्न माग गरेको थियो।

भारत र पाकिस्तानबीच चुलिँदो तनावलाई मत्थर पार्न ती विमानचालकलाई मुक्त गर्न लागिएको खानले बताए।

उनले संसद्‌मा भने, "शान्तिको सङ्केतका रूपमा उनलाई भोलि मुक्त गरिनेछ।"

पाकिस्तानले ती पाइलटलाई नियन्त्रणमा लिएको भिडिओ सार्वजनिक गरेपछि घाइते व्यक्तिको तस्बिर सार्वजनिक गरिनु 'लाजमर्दो' भएको भनी भारतले आपत्ति प्रकट गरेको थियो।

अभिनन्दनले बुधवार बिहान उडाएको मिग २१ विमान पाकिस्तानी वायुसेनाले खसालिदियो र उनलाई आफ्नो नियन्त्रणका लिएको थियो।

पाकिस्तानी सेनाले अभिनन्दन आफूसँग सकुशल रहेको बताएको छ। उसले अभिनन्दनको एउटा भिडिओ पनि सामाजिक सञ्जालमा राखेको छ।

पाकिस्तानले खसालेको भनिएको भारतीय लडाकु विमानको अवशेषनजिकै पाकिस्तानी सैनिकहरू

यसअघि पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री खानले टेलिभिजन सम्बोधनमा भनेका थिए, "पाकिस्तानी कारबाहीको जबाफ दिन हिन्दुस्तानका दुईवटा विमान पाकिस्तानी सीमाभित्र पसे। त्यसलाई झारिदियौँ। पाइलट हामीसँग छन्। म हिन्दुस्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

तानलाई भन्न चाहन्छु कि हामीले विवेक प्रयोग गर्न आवश्यक छ।"

दुवै देशसँग रहेका हतियारलाई ध्यानमा राख्दा 'कसैले पनि भूलको परिणाम थेग्न' नसक्ने भन्दै उनले सम्वादको माध्यमबाट विवाद सुल्झाउन आग्रह गरेका थिए।

पाकिस्तानका विदेश मन्त्री शाह महमूद कुरैशीले पनि ती भारतीय पाइलटलाई मुक्त गर्नेबारे भारतसँग छलफल गर्न तयार रहेको बताएका थिए।

पाकिस्तानी पत्रकार हामिद मीरले आफ्नो ट्वीटमा बताएअनुसार जियो न्यूजसँग एउटा अन्तर्वार्तामा विदेशमन्त्री कुरैशीले भने, ''पाकिस्तान र भारतबीच भइरहेको तनाव यदि विङ कमान्डर अभिनन्दनलाई मुक्त गरेर कम हुन्छ भने हामि यसबारे कुरा गर्न तयार छौँ।"

के भने इमरान खानले संसद्‌मा?


भारत र भुटानबीच एउटा विशेष सम्बन्ध रहेको बताइन्छ।

भुटानको अन्तर्राष्ट्रिय, आर्थिक र रक्षा नीतिमा भारतको प्रभाव रहिआएको छ।

सन् १९४९ मा दुई देशबीच मैत्री सन्धि भएको थियो। सन् २००७ मा त्यसमा केही संशोधन गरियो।

भारत र चीनबीच तनाव किन ?

चीन-भारत सीमामा गोली किन चल्दैन?

नजर

भारत र भुटानबीच ६०५ किलोमिटर सिमाना जोडिएको छ र भारत भुटानको सबैभन्दा ठूलो व्यापार सहयोगी पनि हो।

भुटानले आफ्नो ९८ प्रतिशत निर्यात भारतलाई गर्दछ र करिब ९० प्रतिशत आयात भारतबाट गर्दछ।

भारतीय सेनाले भुटानको शाही सेनालाई प्रशिक्षण दिँदै आएको छ।

तर पछिल्ला दिनहरूमा चीन र भुटान नजिकिन थालेका विवरणहरू आइरहेका छन्।

भारत सरकारले त्यहाँको संसदीय समितिलाई चीन र भुटानबीचको सम्बन्धमाथि नजर राखेको बताएको छ।

सम्बन्ध

हिन्दुस्तान टाइम्सको एउटा रिपोर्ट अनुसार संसद्को विदेश मामिलासम्बन्धी समितिमा राहुल गान्धीले भुटान चीनसँग नजिक भए भारतले के गर्छ भन्ने प्रश्न गरेका थिए।

तर भुटानका लागि भारतीय राजदूत रहिसकेका पवन वर्मा त्यस्तो ठान्दैनन्।

हाल जनता दल युनाइटेडसँग आबद्ध वर्मा भन्छन्, "यस्तो रिपोर्ट आएको यो पहिलो पटक होइन। चीन पन... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ि चाहन्छ भुटानसँग उसको कूटनीतिक सम्बन्ध विस्तार होओस्। उसको पनि त्यहाँ दूतावास छ।"

"भारतका लागि भुटानसँग राम्रो सम्बन्ध राख्न जति जरूरी छ, उति नै जरूरी चीनका लागि छ। तर भुटान चीनसँग नजिक भएको रिपोर्ट विश्वसनीय लाग्दैन।"

भुटानसँग राम्रो सम्बन्ध बनाइराख्न भारतका लागि किन आवश्यक छ त?

अपरिपक्वता

जवाफमा वर्मा भन्छन्, "नक्सामा भुटानको अवस्थिति हेरेर पनि यो कुरा बुझ्न सकिन्छ। सुरक्षाको दृष्टिकोणले भुटानसँग राम्रो सम्बन्ध बनाइराख्न भारतका लागि जरूरी छ। तर भुटान एउटा सार्वभौम मुलुक भएकोले कुनै पनि हिसाबले उसलाई आफू अधिनस्थ ठान्नु कूटनीतिक अपरिपक्वता हुनेछ।"

कैयौँ देशका लागि राजदूत रहिसकेका भारतीय कूटनीतिबारे जानकार लखनलाल मेहरोत्रा भुटानले बेलाबखत चीनसँग कुराकानी गर्ने गरेको कुरा भारतलाई थाहा भएको बताउँछन्।

उनी भन्छन्, "भुटानले चीनसँग संवाद गर्दा जहिले पनि एउटा अफवाह शुरू हुन्छ कि ऊ चीनसँग हुन थाल्यो। तर भुटानले गोप्य रूपमा यदि चीनसँग कुराकानी गर्छ भने त्यसबारे भारत सजग हुनुपर्छ।"

मेहरोत्राका अनुसार हिन्द महासागर क्षेत्रमा भारतको मैत्री सम्बन्ध रहेका देशहरूमा चीनले आफ्नो प्रभाव बढाउने प्रयास गरेको छ।

उनी भन्छन्, "चीनले एउटा महाशक्ति राष्ट्रका सबै लक्षणहरू देखाइरहेको छ। चीनसँग शक्तिशाली नौसेना छ। उसले अरू देशलाई प्रभावित पार्ने प्रयत्न गर्दै आएको छ।"


भारत सरकारको स्वामित्वमा रहेको एसजेभीएन कम्पनीले निर्माण गर्न लागेको नेपालको ठूलो जलविद्युत आयोजनामा देखिएका जग्गा प्राप्ती तथा सडकको समस्या हल भइसकेकाले उक्त परियोजना निर्माणमा अब कुनै समस्या नभएको लगानी बोर्डको भनाई छ।

भ्रमणको दोस्रो दिन चैत्र २४ गते हैदरावाद हाउसमा प्रधानमन्त्री ओली र उनका भारतीय समकक्षी मोदीले संयुक्त रूपमा स्विच थिचेर अरुण तेस्रो जलविद्युत आयोजनाको शिलान्यास गर्ने बताइएको छ।

उक्त औपचारिकतासँगै ९०० मेगावाट क्षमताको अरूण तेस्रो जलविद्युत आयोजनाको कामले गति लिने लगानी बोर्डका अधिकारीहरूले बताए।

'प्रतिबद्धता पूरा गर्न भारतलाई घचघच्याउ'

'अरुण तेस्रो आयोजना अघि बढ्न बाटो खुला'

सम्झौता

लगानी तथा जग्गासम्बन्धी समस्याका कारण प्रभावित हुन पुगेको उक्त आयोजनाका केही कामहरू शुरू भइसकेको बताउँदै लगानी बोर्डका प्रवक्ता उत्तमभक्त वाग्लेले भने।

उनले भने, "ड्याम साइट र टनेलको पहिलो र दोस्रो चरणको कामको थालनी भइसकेको छ। ठेकेदारहरू पनि आएर फिल्डमा बसिसकेका छन्। क्याम्प निर्माण र प्राविधिक कामको पनि शुरूवात भइसकेको छ। "

तीन वर्षअघि भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीको नेपाल भ्रमणक... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ै बेला लगानी बोर्ड र भारतीय कम्पनी एसजेभिएन बीच परियोजना विकास सम्झौता पीडीए भएको थियो।

आयोजनाको समस्याको रूपमा रहेको जग्गाको स्वामित्व, बन क्षेत्रको प्रयोग र सडक निर्माणको काम पनि समाधान भइसकेको बताइएको छ।

स्वामित्व

१ खर्ब ४ अर्ब रूपियाँ लगानीमा निर्माण हुने सो आयोजनाका सामु अब कुनै अवरोध नहुने पनि प्रवक्ता वाग्लेले बताए।

उनले भने, " बन क्षेत्रको समस्या हटिसकेको छ। निजी जमिन स्वामित्वमा लिने काम पनि सम्पन्न भइसकेको छ। बाटोको थोरै समस्या थियो त्यो पनि हामीले सल्टाइसक्यौं।"

संखुवासभा जिल्लामा पर्ने परियोजना सम्पन्न गर्न करिब ५ वर्ष लाग्ने अनुमान छ ।

सम्झौता अनुसार आयोजनाबाट उत्पादित कुल विद्युतको झन्डै २२ प्रतिशत बिजुली नेपाललाई नि:शुल्क उपलब्ध गराइनेछ।

आयोजनाले उत्पादन थालेको २५ वर्षपछि उक्त परियोजना नेपालको स्वामित्वमा आउने पनि सम्झौतामा उल्लेख छ।


भारत सरकारले उडान रद्द भएपछि यात्रुहरूको सुरक्षा र सुविधामा आँच नपुगोस् भनेर कदमहरू चालिने जनाएको छ।

भारतमा कुनै पनि विमानसेवाले कम्तीमा २० वटा विमान उडाइरहेको खण्डमा मात्र उसले अन्तर्राष्ट्रिय सेवा दिन पाउने नियम छ।

कहाँबाट कहाँ?

बिहीवार जेट एयरवेजले बक्यौताका कारण थप १० विमानको उडान रोक्यो र कैयौँ सञ्चार माध्यमले ऊ सँग अब केवल १४ विमानमात्र सञ्चालनमा रहेको जनाए।

सो विमानसेवासँग कूल एक सयभन्दा धेरै विमान छ। उसले ६ सय आन्तरिक र ३८० अन्तर्राष्ट्रिय गन्तव्यमा उडान भर्दै आएको थियो।

बीबीसीका भारत व्यापार सम्वाददाता समीर हास्मी भन्छन् मार्चमा जब जेट एयरवेजको संकटका कारण हजारौँ उडान रद्द भए त्यतिखेर भारत सरकारले पहल लिँदै सार्वजनिक ब्याङ्कहरूलाई उक्त निजी विमानसेवाको उद्धार गरिदिन भन्यो।

त्यो एकदमै दुर्लभ पहल थियो। राष्ट्रिय चुनावको मुखमा प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको सरकारले उक्त विमानसेवा बन्द होस् भन्ने चाहेन किनकी त्यसले करिब २३ हजार जनाको रोजगारी गुम्थ्यो।

अब के हुन्छ?

विमानसेवाको नेतृत्व लिएका ऋणदाताहरूले नयाँ लगानी नआउञ्जेल सम्हाल्ने वाचा गरेका थिए। तर पनि अवस्था झनै विग्र... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ियो।

ऋणदाताहरूले पहिले कबुलेको भन्दा निकै कम पैसामात्र उपलब्ध गराए। जसले गर्दा विमानसेवाले विमान भाडामा दिने कम्पनीहरूलाई पैसा तिर्न सकेन। यसको मतलब हो उसै त खुम्चँदै गएको उसको विमान सङ्ख्या थप घट्यो।

अहिले आएर ऋणदाताहरूले सम्भावित लगानीकर्ताहरूका प्रस्ताव स्वीकार गरिरहेका छन्। तर यो प्रक्रिया सकिन केही महिना लाग्नेछ। अनि कैयौँ विश्लेषक ठान्छन् उडान सञ्चालन जारी राख्न तत्काल नगद प्रवाह नभए जेट एयरवेज एक हप्तापनि टिक्न सक्ने छैन।


भारत सरकारले सबै राज्यहरुलाई उच्च सतर्कता अपनाउन र कुनै प्रकारको साम्प्रदायिक घटना हुन नदिन सजग हुन भनेको छ।

२५ वर्ष अगाडि डिसेम्बर ६ तारिखका दिन दक्षिणपन्थी हिन्दूहरुको भीडले १६औं शताब्दीको बाबरी मस्जिदलाई मुसलमान शासकहरुले मन्दिर भत्काएर बनाएको भन्दै भत्काइदिएका थिए।

सन् १९९२ को उक्त घटनापश्चात भारतको इतिहासमै खराबमध्येका धार्मिक साम्प्रदायिक हिंसा मच्चियो।

पूर्व बीबीसी पत्रकार मार्क टलीका अनुसार हिंन्दू राष्ट्रवादी दल भारतीय जनता पार्टीले ६ वर्षदेखि चलाएको मस्जिद भत्काएर सोही स्थलमा राम मन्दिर बनाउने अभियानको नतीजाको रुपमा सो घटना भएको थियो।

विवादको जड

उत्तर प्रदेश राज्यको अयोध्यास्थित बाबरी मस्जिदबारे एक शताब्दीभन्दा बढ्ता समयदेखि हिन्दू र मुसलमान समुदायबीच टकराव चलिरहेको छ।

हिन्दूहरुले उक्त स्थल भगवान रामको जन्मभूमि भएको बताउने गर्छन्। १६औं शताब्दीमा मुसलमान शासकले त्यसलाई भत्काएर मस्जिद बनाइएको उनीहरुको भनाइ छ।

मुसलमानहरुले चाहिं सो मस्जिदमा सन् १९४९ को डिसेम्बर महिनासम्म प्रार्थना गर्ने गर्थे। उनीहरु भन्छन्, त्यतिबेला केही व्यक्तिहरुले अन्धकारको मौका छोपेर रामका मूर्ति... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

मस्जिदमा लगेर राखिदिए र त्यसको पूजा गर्न थाले।

त्यसपछिका चार दशकसम्म हिन्दू र मुसलमान समूह सो स्थलको स्वामित्व र प्रार्थना/पूजाको अधिकारका निम्ति अदालत पुगे।

परिणाम

सन् १९९२ मा अचानक हिन्दू भीडले मस्जिद भत्काइदिएपछि र लगत्तै देशभर भड्किएको साम्प्रदायिक हिंसामा २ हजार जनाको ज्यान गएपछि यो विवाद झनै चर्कन पुग्यो। सबभन्दा हिंस्रक दंगा मुम्बई शहरमा भयो जहाँ ९ सय मानिसको ज्यान गयो र जहाँ प्रहरीमाथि हिन्दूको पक्ष लिएको आरोप लाग्यो।

तर ती दंगा सेलाए अनि त्यसका साथै मस्जिदस्थलमा मन्दिर बनाउने अभियानले पनि गति गुमायो।

मस्जिद भत्काएका कारण भाजपाले हिन्दू मत आफ्नो पक्षमा आउने आश राखेको थियो। तर सन् १९९३ मा तीनवटा राज्यमा भएका विधानसभाका चुनावमा उसले कतै सरकार बनाउन सकेन। तीमध्ये एक राज्य त उत्तर प्रदेश नै थियो।

सन् १९९० को पछिल्ला वर्षहरुमा भएका तीनवटा आम चुनावमा भाजपाले विस्तारै सिट संख्या बढायो। सन् १९९९ मा उसले दिल्लीमा स्थिर सरकार नै बनाउन सक्षम भयो।

तर केन्द्रमा भाजपाको उदयको धेरै श्रेय भने मुख्य विपक्षी दल कंग्रेसभित्रको अस्तव्यस्ततालाई जान्छ।


भारत सीमा नजिकैको लुम्बिनीमा चिनियाँ संस्थाले लगानी गर्ने कुरा  अनौठो मानिएको छ

एउटा चिनियाँ गैरसरकारी संस्थाले लुम्बिनीको विकास गर्न अर्बौं रुपियाँको परियोजना अगाडि बढाएको भन्ने समाचार राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय माध्यमबाट सार्वजनिक भएपछि यसले धेरैमा उत्सुकता जगाएको छ।   बुध्दको जन्मस्थललाई मुसलमानहरुको मक्का र इसाईहरुको भ्याटिकन जस्तै अन्तर्राष्ट्रिय तीर्थस्थलका रुपमा विकास गर्ने भनिएको यो परियोजनाका बारे विस्तृत विवरणहरु सार्वजनिक हुन बाँकी छ।   तर दक्षिण एशियाको मुख्य क्षेत्रीय शक्ति भारतको खुल्ला सीमा नजिकै एउटा विशाल परियोजनालाई भारतको प्रतिद्वन्दी उदीयमान विश्वशक्ति चीनको गैरसरकारी संस्थाले अगाडि बढाएको भन्ने समाचार आफैले धेरै अर्थ राख्छ।

‘अनभिज्ञता’

  एक महिना अघि पहिलो पटक प्रतिष्ठित पश्चिमी संचार माध्यमहरुबाट सार्वजनिक भएको समाचार अनुसार चिनियाँ गैरसरकारी संस्था एशिया प्यासिफिक एक्सचेन्ज एण्ड कोअपरेसन फाउण्डेसनले तीन अर्ब डलर अर्थात दुई खर्ब रुपियाँ भन्दा बढीको लागतमा लुम्बिनीको विकास गर्न कम्मर कस्न लागेको हो।   नेपालको वार्षिक बजेटको आधाभन्दा बढी रकम खर्च हुने भनिएको पर... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ियोजनाबारे चीन सरकारको आधिकारिक टिप्पणी आइसकेको छैन।   नेपालका अधिकारीहरुले त आफुलाई केही थाहा नभएको बताएका छन्।

तर दुवै देशको सरकारी स्तरबाट अझै आधिकारिक पुष्टी भइनसकेको परियोजनामा सघाउन राष्ट्रसंघीय औद्योगिक संगठन युनिडोले सहमति जनाई उक्त गैरसरकारी संस्थासंग चीनको राजधानीमा संझौता समेत गरेको समाचार आएपछि यसबारे कौतुहल  अरु बढेको छ।   संभवत यो कौतुहल मेटिने गरी सूचनाहरु ढीलोचाँडो सार्वजनिक हुनेनै छन्।

तर नेपालमा आ आफ्नो सुरक्षा चासोलाई सबभन्दा बढी महत्व दिने गरेका दुई ठूला छिमेकीहरुको संवेदनशीलता केही वर्ष यता निक्कै बढेको सबैले प्रष्ट अनुभव गरेका बेला आएको यो समाचारले नयाँ प्रश्नहरु जन्माउने छ।   महाशक्तिका रुपमा उदाउँदो चीनले एउटा गैरसरकारी संस्थामार्फत आफ्नो क्षेत्रीय प्रतिद्वन्दी भारतको नेपालसंगको सीमाना नजिकै लुम्बिनीमा यत्रो ठूलो परियोजना अगाडि बढाउन खोजेको हो भने त्यसको महत्व आर्थिक, धार्मिक र पर्यटकीय घेरामा मात्र सीमित हुने कुरामा धेरैले शंका गर्न सक्छन।

प्रतिन्द्वन्दिता

  त्यस्तै आफ्नो खुल्ला सीमानासंग जोडिएको उक्त ठाउँमा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल सहितको परियोजना अगाडि बढाउन पारंपरिक प्रतिद्वन्दी चीनको गैरसरकारी संस्थाले लिएको भनिएको पहलले भारतको कान निक्कै ठाडो पार्ने छ।   कुरा जे भएपनि ४० वर्षभन्दा अघि तत्कालीन महासचिव उ थान्तको भ्रमण पछि राष्ट्रसंघको पहलमा धेरै वर्ष अघि शुरु भएको तर अति सुस्त रहेको लुम्बिनी विकासको गति अगाडि बढाउन छुट्टै पहल गरिएको भनिएको समचारले नेपालमा बढ्दो अन्तर्राष्ट्रिय चासो र प्रतिन्द्वन्दितालाई अरु छर्लंग पारेको ठानिएको छ।


भारत-चीन सिमानामा भारतीय सीमा सुरक्षा बलका सदस्य (फाइल तस्बिर)

रुसको मस्कोमा भारतीय विदेशमन्त्री एस जयशङ्कर र उनका चिनियाँ समकक्षी वाङ यीबीच तारन्तारको वार्तापछि संयुक्त घोषणा आयो।

परमाणुशक्तिसम्पन्न दुई देशबीच वाक्युद्ध चर्किरहेकै बेला सेनाहरू छिट्टै पछि हट्ने घोषणा आएको हो।

दिल्लीले युद्धका लागि उक्सायो भने "चिनियाँ फौजले भारतीय फौजलाई तत्कालै ठूलो झट्का दिने र उनीहरूलाई परास्त गर्ने" भनेर गत हप्ताको आरम्भतिर चिनियाँ सरकारी स्वामित्वको ग्लोबल टाइम्सले लेख्यो।

भारतीय रक्षामन्त्री राजनाथ सिंहले पनि आफ्नो भौगोलिक अखण्डताको रक्षा गर्न देश दृढ सङ्कल्पित रहेको कुरामा "कुनै शङ्का गर्न नपर्ने" बताए।

यी अभिव्यक्तिले दुई देशका फौजहरू आमुन्नेसामुन्ने रहेको वास्तविकतालाई प्रतिविम्बित गरे।

गत जुन महिनामा लद्दाखको गलवानउपत्यकामा दुई देशका सेनाबीच हिंसात्मक झडप हुँदा २० जना भारतीय सैनिक मारिएका थिए।

आफ्नो पक्ष कोही हताहत भए वा नभएको विषयमा चीनले अहिलेसम्म केही बताएको छैन।

दुवै देशले अझै सो क्षेत्रमा ठूलो सङ्ख्यामा फौज परिचालन गरिरहेका छन्।

एस जयशङ्करको भूमिका कस्तो?

उसोभए कुन कुराले दु... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ई देशलाई तनाव मत्थर पार्न लगायो, जुन कुरा हुने थोरैले मात्र अपेक्षा गरेका थिए?

विल्सन सेन्टर थिङ्क ट्याङ्कका उपनिर्देशक माइकल कुगलम्यानसहित धेरैलाई लागेको थियो कि दुवै देश भिडन्तका लागि तयार छन्, तर उनीहरूलाई यो पनि लागेको थियो कि सीमित खालको युद्ध भए पनि त्यो विकल्प चाहिँ होइन।

"त्यो दुवै देश र व्यापक क्षेत्रका लागि भयावह हुन सक्थ्यो। अर्थतन्त्रका कारण युद्धको जोखिम मोल्न एकदमै खतरनाक हुनसक्थ्यो," उनले थपे।

एस जयशङ्कर बेइजिङका लागि राजदूत रहिसक्नु र चिनियाँ कूटनीतिज्ञहरूसँग उनको राम्रो सम्बन्ध हुनुले पनि यसमा सहयोग गर्‍यो।

मस्कोमा भारतीय विदेशमन्त्री एस जयशङ्कर र चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ्ग यी

कुगलम्यानका अनुसार त्यसले गतिरोध अन्त्य गरायो। महत्त्वपूर्ण कूटनीतिक वार्ताहरूमा व्यक्तिगत सम्बन्धले पनि प्रायः भूमिका खेल्ने गरेको उनको बुझाइ छ।

मौसमले पनि त्यसमा केही भूमिका निर्वाह गर्‍यो। जाडोयाममा गल्वान उपत्यकामा बस्न निकै गाह्रो हुन्छ।

भारतीय सेनाका अवकाशप्राप्त सैनिक अधिकारी विनोद भाटियाका अनुसार दुवै देशका फौजले एकदमै कठिन स्थितिमा काम गरिरहेका छन्, तर "रहन चाहने वा नचाहने सोधियो भने दुवैका फौज त्यहाँ रहन चाहदैनन्।"

"भारतले यही कुराको फाइदा उठाउन चाहेको हुनसक्छ," लेफ्टिनेन्ट जेनरल भाटियाले थपे।

सीमावर्ती क्षेत्रमा भारतीय सुरक्षा फौज

दुवै देशले हाल अरू समस्यासँग पनि जुझ्नुपरेको छ। भारतमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमितको सङ्ख्या तीव्र गतिमा बढ्दो छ भने अर्थतन्त्र सङ्कटमा परिरहेको छ।

सैन्य मुठभेडले ती समस्याबाट पार पाउने उसको क्षमतालाई प्रभावित पार्न सक्छ।

अर्कोतिर चीन संयुक्त राज्य अमेरिकासहित विभिन्न देशसँग तनाव छ भने हङ्कङमा ल्याइएको विवादास्पद सुरक्षा कानुनको विषयसँग ऊ जुझिरहेको छ।

शान्ति कति छिटो पुनर्स्थापित हुन सक्ला?

विश्लेषकहरू भन्छन् - त्यसबारे पूर्वानुमान गर्न गाह्रो छ।

अमेरिकाको वाशिङ्टनस्थित स्टिमसन सेन्टर थिङ्क ट्याङ्ककी निर्देशक युन सनका अनुसार दुवै देशले पछिल्लो घोषणाबारे विस्तृत रूपमा खुलाएका छैनन्।

पहिलो कुरा वास्तविक सीमारेखा (लाइन अफ एक्चुअल कन्ट्रोल) बारे घोषणामा केही उल्लेख गरिएको छैन।

"एलएसीसँग जोडिएका थुप्रै ठाउँमा विवाद छ जहाँ सेना अझै तैनाथ छन्। अतः यी विषयलाई सम्बोधन गर्नेबारे स्पष्टता देखिँदैन," उनी थप्छिन्।

तनाव अन्त्य हुन समय लाग्ने र अहिलेको अवस्था हेर्दा त्यसका लागि...


भारत-प्रशासित जम्मू-कश्मीर राज्यलाई दिइएको विशेष संवैधानिक मान्यता भारत सरकारले अन्त्य गरिदिएपछि पाकिस्तानले अन्तर्राष्ट्रिय अदालत गुहार्न लागेको हो।

भारतको हस्तक्षेप विरुद्ध पाकिस्तानले भारतसँग व्यापारिक तथा यातायात सम्बन्ध भङ्ग गर्दै भारतीय दूतलाई फिर्ता पठाइदिइएको थियो।

सन् १९४७ मा भारत र पाकिस्तान विभाजित भएपछि कश्मीरको स्वामित्वको विषयमा ती दुई देशबीच तनाव रहँदै आएको छ।

"हामीले कश्मीरको मुद्दा अन्तर्राष्ट्रिय अदालतमा लैजाने निर्णय गरेका छौँ," एआरवाई न्यूज टीभीसँग कुराकानी गर्दै पाकिस्तानका विदेशमन्त्री शाह मेहमूद कुरेशीले भने।

उनका अनुसार सबै कानुनी पक्षबारे विचार गरेपछि सो निर्णय लिइएको हो।

मुस्लिमबहुल कश्मीरमा भारत सरकारले मानवाधिकार उल्लङ्घन गरेको भन्दै सो मुद्दा त्यसकै सेरोफेरोमा हुने कुरेशीले बताए। भारतले भने कश्मीरमा मानवाधिकार उल्लङ्घन गर्दै आएको अस्वीकार गरेको छ।

यसैबीच ब्रिटिश प्रधानमन्त्री बोरिस जन्सनले भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीलाई फोन गर्दै कश्मीर विवाद भारत र पाकिस्तानले संवादबाट समाधान गर्नुपर्ने बताएका छन्।

अब के हुन्छ?

पाकिस्तानले मुद्दा हाल्य... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ो भने अन्तर्राष्ट्रिय अदालतको भूमिका यस विषयमा परामर्शदाताको जस्तो हुन्छ।

तर दुवै देशले अदालतको निर्णय आफूलाई मान्य हुने कुरामा पहिला नै सहमति जनाए भने उसको भूमिका त्यतिमा सीमित हुँदैन।

हालसालै हेगस्थित उक्त अदालतमा भारतले उसको एक नागरिक कुलभूषण जाधवलाई पाकिस्तानमा मृत्युदण्डको सजाय सुनाइएको विरुद्ध मुद्दा हालेको थियो।

अन्तर्राष्ट्रिय अदालतले जासुस भएको आरोप लगाइएका भूतपूर्व भारतीय नौसैनिक अधिकारी कुलभूषण जाधवलाई सुनाइएको मृत्युदण्ड पुनरावलोकन गर्न पाकिस्तानलाई आदेश दिएको थियो।

पाकिस्तानको अशान्त बलोचिस्तान प्रान्तमा सन् २०१६ मा समातिएका कुलभूषण जाधवलाई जासुस भएको भन्दै पाकिस्तानको सैनिक अदालतले अर्को वर्ष मृत्युदण्डको सजाय सुनाएको थियो।

पछिल्लो विवादको पृष्ठभूमि

यसै महिनाको सुरुमा भारत सरकारले विवादित कश्मीरको विशेष मान्यता खारेज गरेयता सो क्षेत्रमा चर्को तनाव छ।

अगस्ट ५ तारिखमा भारत सरकारले कश्मीरसम्बन्धी निर्णय गरेपछि भारत-प्रशासित कश्मीरमा सुरक्षा कडिकडाउ तथा यातायात र सञ्चारमा सरकारी नियन्त्रण कायम गर्‍यो।

भारत-पाकिस्तान विभाजनपछि भएका महत्त्वपूर्ण घटनाहरू यस्ता छन्

सन् १९४७ मा ब्रिटिश शासनबाट मुक्त भएसँगै भारत र पाकिस्तान छुट्टिएर नयाँ स्वतन्त्र राष्ट्र बने।

स्थापना कालदेखि नै यी दुई छिमेकी देशबीच कहिल्यैपनि सम्बन्ध सुमधुर हुन सकेन। सम्बन्धमा तिक्तताको केन्द्रमा सधैँ कश्मीर रह्यो।

यस अवधिमा दुई देशबीच कैयौँ यस्ता घटना भए जसले कहिले युद्ध नै निम्त्यायो त कहिले चर्को तनाव।

हाल भारत र पाकिस्तानमाझ पुन: चर्किएको तनावका माझ यी दुई दक्षिण एशियाली मुलुकहरूबीच यस अवधिमा भएका महत्त्वपूर्ण घटनाको सङ्क्षिप्त विवरण -

अक्टोबर १९४७: भारत र पाकिस्तानबीच पहिलो युद्ध। स्वतन्त्र भएको केवल दुई महिनापश्चात् दुई छिमेकी कश्मीरलाई लिएर युद्धमा होमिए।

भारतका जवाहरलाल नेहरु(बायाँ), ब्रिटिश इन्डियाका भाइसरोय लर्ड लुई माउन्टब्याटेन (बीचमा) र अल इन्डिया मुस्लिम लीगका अध्यक्ष महुम्मद अलि जिन्नाह(दायाँ) सन् १९४७ मा विभाजनबारे कुरा गर्दै

अगस्ट १९६५: कश्मीरलाई नै लिएर दुई छिमेकीबीच अर्को छोटो युद्ध।

डिसेम्बर १९७१: भारतद्वारा पूर्वी पाकिस्तान (वर्तमान बाङ्ग्लादेश) मा अतिक्रमण। इस्लामाबादको शासनविरुद्ध स्वतन्त्रताको लडाइँमा भारतको समर्थन। भारतीय वायुसेनाद्वारा पाकिस्तानी भूभागमा बम आक्रमण। बाङ्ग्लादेशको स्थापनासँगै...


भारतका केही स्थानमा कोरोनाभाइरस फेरि तीव्र रूपले फैलिन थालेपछि प्रतिबन्धहरू लगाउन थालिएको छ

स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयका अनुसार नेपाल-भारत सीमामा रहेका १३ वटा हेल्थ डेस्कलाई सक्रिय बनाइएको छ।

भारतको महाराष्ट्र, गुजरात, मध्यप्रदेश आदि राज्यमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण फैलिने क्रम बढेको छ।

रोजगारीका लागि भारतमा ठूलो सङ्ख्यामा नेपालीहरू बसोबास गर्ने र नजिकिएको फागु पूर्णिमाका बेला सीमावर्ती क्षेत्र हुँदै आवतजावत बाक्लो हुने हुँदा तत्काल सतर्कता अपनाइनुपर्ने अधिकारीहरूको भनाइ छ।

अहिलेको अवस्था कस्तो छ?

कोरोनाभाइरसको रोकथाम तथा नियन्त्रण गर्न भन्दै गत वर्षको चैत्रमा गरिएको लकडाउन यता नेपाल भारत सीमा क्षेत्रमा यात्रुहरू बोकेका सवारी साधनको आवतजावत बन्द छ।

यद्यपि अधिकांश नाकाबाट मानिसहरू हिँडेरै आवतजावत गरिरहेको बताइन्छ।

झन्डै एक वर्षदेखि रोकिएका यात्रुवाहक सवारीसाधनहरूलाई खुल्ला गर्ने गृहकार्य सरकारी निकायहरूले गरिरहेका छन्।

पछिल्लो तथ्याङ्कअनुसार नेपालमा कोरोनाभाइरसबाट सङ्क्रमित हुने मानिसको कुल सङ्ख्या २,७५,६२५ पुगेको छ।

बिहीवार एकैदिन नेपालमा थप १०७ जनामा कोरोनाभाइरस सङ्क्र... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

मण पुष्टि भएको सरकारी तथ्याङ्क छ।

त्यसमध्ये काठमाण्डूमा ४४, ललितपुरमा आठ अनि भक्तपुरमा सात जनामा सङ्क्रमण पुष्टि भएको हो।

तर केही महिनादेखि परीक्षणको सङ्ख्या घटेकाले कम सङ्ख्यामा सङ्क्रमण पुष्टि हुने गरेको जनस्वास्थ्यविद्हरू बताउँछन्।

केही समयदेखि नेपालमा पनि क्रमिक रूपमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण बढ्न थालेको सङ्केत देखा परेको भए पनि अहिले नै त्यसो भनिहाल्न मिल्ने अवस्था नरहेको शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालका प्रवक्ता अनुप बास्तोलाले बताए ।

अहिले उक्त अस्पतालमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण भएका तीन जनालाई सघन उपचार कक्षमा राखेर उपचार भइराखेको उनले जानकारी दिए।

"जुन हिसाबले जनस्वास्थ्यका मापदण्ड पालना गर्न छोडिएको छ सङ्क्रमण फैलिन सक्छ भन्ने सम्भावनाका विषयमा दुई मत रहेन। तर अहिलेसम्मको अवस्था भने स्थिर देखिन्छ,'' उनले भने।

महामारी नियन्त्रणका लागि नेपाल-भारत सीमा क्षेत्रमा के छ तयारी?

गत वर्ष सशस्त्र प्रहरीले दशगजामा क्वारन्टीन बनाएको थियो

केही दिनदेखि सीमा-नाकालक्षित योजना बनाइरहेका अधिकारीहरूले अब सीमा क्षेत्रमा लक्षण देखिएकाहरूलाई परीक्षण गरेर मात्रै देशभित्र आउन दिइने तयारी रहेको बताएका छन्।

इपिडियोमोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाका निर्देशक डा. कृष्णप्रसाद पौडेलले बीबीसीसँग भने, "भारतका कुनै सहरमा रात्रिकालीन कर्फ्यू र नागपुरजस्तो सहरमा लकडाउन नै कार्यान्वयन हुँदा कामको सिलसिलामा रहेका नेपालीहरू बस्न गाह्रो भएर नेपाल फर्केर आउनुहुन्छ कि भन्ने हिसाबले हामी सचेत छौँ।"

"त्यहाँ जति कडाइ गरिँदै जान्छ नेपाल फर्केर आउने क्रम बढ्न सक्छ।''

"त्यसैले हाम्रो पहिलो काम प्रवेशबिन्दुहरूमा रहेका हेल्थ डेस्कहरूलाई थप सचेत बनाउने र जिम्मेवारी थप्न लागेका छौँ।''

खासगरी लक्षणसहितका बिरामीहरू आएको खण्डमा उनीहरूको एन्टिजन परीक्षण गर्ने र उनीहरू प्रवेश गरेपछि विदेशबाट नेपाल आएकाहरूले पालना गर्नुपर्ने क्वारन्टीनका नियमहरू कडा रूपमा पालना गराउन स्थानीय निकाय र सम्बन्धित पालिकाहरूको सहयोग लिने नीति आफूहरूले लिन लागेको उनले जानकारी दिए।

अधिकारीहरूका अनुसार नेपालमा रक्सौल, जोगबनीजस्ता नाका हुँदै धेरैजसो मालसामान आयात गर्ने गरिन्छ।

कञ्चनपुरको गड्डाचौकी र गौरीफन्टा, रूपेडिया, जमुनाहा, कृष्णनगर र काँकडभिट्टाजस्ता नाकाबाट धेरै मानिस आउने हुँदा हेल्थ डेस्क राखिएको अधिकारीहरू बताउँछन्।

"त्यहाँ लक्षण भएका वा कोभिडको...


भारतका पूर्वप्रधानमन्त्री वाजपेयीको मृत्यु

उनी हालको सत्ताधारी भारतीय जनता पार्टीका संस्थापकमध्येका एक नेता थिए।

सो हिन्दू दक्षिणपन्थी पार्टीभित्र उनी नरम नेताका रूपमा चिनिन्थे।

वाजपेयी सन् १९९६ को १६ मे मा पहिलो पटक भारतको प्रधानमन्त्री बनेका थिए, तर लोकसभामा बहुमत सावित गर्न नसकेपछि उनले ३१ मे मा नै राजीनामा दिनु परेको थियो।

सन् १९९८ को आमचुनावमा उनी नेतृत्वको गठबन्धनले बहुमत हासिल गरेपछि उनी दोस्रो पटक प्रधानमन्त्री चुनिएका थिए।

सत्ता सम्हालेको १३ महिनामा नै गठबन्धनको एक सदस्य दलले सरकारलाई दिएको समर्थन फिर्ता लिएपछि उनको सरकार फेरि ढल्न पुगेको थियो।

सन् १९९९ मा उनी फेरि गठबन्धन सरकारको नेतृत्व गर्दै तेस्रो पटक भारतको प्रधानमन्त्री बनेका थिए।

उनलाई सर्वप्रिय कवि, कुशल वक्ता तथा समावेशी राजनीतिको पर्याय मानिन्थ्यो।

शिक्षा

सन् १९२४ डिसेम्बरमा ग्वालियरको एउटा निम्न मध्यमवर्गीय परिवारमा जन्मिएका उनको शिक्षादिक्षा ग्वालियरको तत्कालीन भिक्टोरिया कलेज तथा कानपुरको डीएभी कलेजमा भएको थियो।

राजनीतिशास्त्रमा स्नातकोत्तर गरेपश्चात् उनले पत्रकारिता पनि गरेका  थिए।

एक प्रधानमन्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

त्रीको रूपमा उनको सबभन्दा ठूलो उपलब्धिमध्ये सन् १९९८ मा  भारतले गरेको परमाणु बम परीक्षणलाई लिइन्छ।

परमाणु शक्ति

त्यसपछि भारत एउटा परमाणु शक्तिसम्पन्न राष्ट्रका रूपमा स्थापित भयो।

त्योसँगै छिमेकी पाकिस्तानसँगको सो देशको द्वन्द्व झन् चर्कन सक्ने आशङ्का पनि चुलिएको थियो।

तर आफ्नो नेतृत्वको सरकारले गरेको परमाणुअस्त्र परीक्षणलगत्तै वाजपेयीले पाकिस्तानसँगको सम्बन्ध बिग्रन नदिन विशेष प्रयास गरेका थिए।

उनले पाकिस्तानका तत्कालीन प्रधानमन्त्री नवाज शरिफसँग शिखरवार्ता गर्न बस चढेर पाकिस्तानको लाहोर सहरसम्मको यात्रा गरेका थिए।

उनले तिब्बतलाई चीनको अङ्गका रूपमा स्वीकार गर्दै बेइजिङसँग दिल्लीको सम्बन्धलाई बलियो बनाउने प्रयास गरेका थिए र भारतीय अर्थतन्त्रमा चिनियाँ लगानी बढाउने कदम चालेका थिए।

उनको कार्यकालमा भएका अन्य महत्त्वपूर्ण घटनामा कारगिल युद्ध, काठमाण्डूबाट दिल्लीको लागि उडेको इन्डिएन एयरलाइन्स विमानको अपहरण, सन् २००१ मा भारतीय संसद्‌मा भएको आतङ्कवादी आक्रमण तथा सन् २००२ मा गुजरातमा भएको हिन्दू-मुस्लिम दङ्गालाई लिइन्छ।

सन् २००४ को निर्वाचनमा बीजेपी र उसका साझेदारहरूको गठबन्धन सोनिया गान्धीको कङ्ग्रेस पार्टीबाट पराजित भएका थिए।

सन् २००५ मा बाजपेयीले आफ्नो ४० वर्षे राजनीतिक  जीवनबाट सन्न्यास लिने घोषणा गरेका थिए।


भारतका प्रथम प्रधानमन्त्री जवाहरलाल नेहरु र त्यतिबेलाका जम्मू-कश्मीरका राजनीतिक नेताहरूले आपसी सहमति जुटाएपछि त्यो संवैधानिक व्यवस्था गरिएको थियो।

अहिले भारतीय जनता पार्टी नेतृत्वको सरकारले त्यो संवैधानिक व्यवस्थालाई एकपक्षीय ढङ्गले च्यातिदिएको छ। त्यसैले सन् १९५० को दशकपछि पहिलो पटक कश्मीरको संवैधानिक हैसियतमा ठूलो परिवर्तन आएको छ।

व्यावहारिक हिसाबले यसले धेरै फरक पार्दैन। अनुच्छेद ३७० का व्यवस्थाहरू विगतका दशकमा धेरै फेरिएका छन्। जम्मू-कश्मीरको आफ्नै संविधान र झन्डा पनि छ तर त्यो राज्यसँग भारतका अरू कुनै राज्यसँग भन्दा बढी स्वायत्तता छैन।

साङ्केतिक अर्थ

अनुच्छेद ३७० को एउटा व्यवस्था अनुसार जम्मू-कश्मीर बाहिरका मानिसले त्यहाँ घरजग्गा किन्न पाउँदैनन्।

अब दिल्लीले चाहेजस्तै गरी त्यो व्यवस्था पनि हटाइयो भने कश्मीर उपत्यकाको जनसङ्ख्याको प्रकार फेरिन सक्ने चिन्ताहरू बढ्लान्। तर तत्कालै कुनै ठूलो प्रभाव भने परिहाल्ने सम्भावना छैन।

अहिले भारतीय सरकारको कदमको साङ्केतिक अर्थ नै बढी महत्त्वपूर्ण भइदिएको छ।

विगतका आफ्ना चुनावी घोषणापत्रमा हिन्दू राष्ट्रवादी भाजपाले कश्मीरको विशेषाधिका... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

र हटाइदिने प्रतिबद्धता जनाउँदै आएको थियो। जम्मू-कश्मीर पूर्ण रूपमा भारतमा मिलाएर मात्रै त्यहाँ विकास हुने उसको तर्क रहँदै आएको छ।

भाजपाको अर्को तर्क यस्तो छ: मुस्लिम बहुल भएकै कारणले वा पाकिस्तानले भूभाग दाबी गरेकै कारणले जम्मू-कश्मीरलाई फरक तरिकाले व्यवहार गर्नुपर्ने आवश्यकता नै छैन।

दिल्लीको चिन्ता

गत मे महिनामा नरेन्द्र मोदी पुन: विजयी भएपछि भाजपालाई कश्मीरको विशेषाधिकार हटाउने जस्ता हिन्दु राष्ट्रवादीका माग पूरा गर्न बाटो खुलेको हो। भाजपाका नेता तथा कार्यकर्ताले यो कदमलाई उत्साहपूर्वक स्वागत गर्नेछन्।

तर यो कदम चाल्नु अघि दिल्लीले सावधानी अपनाउन चालेका कदमले कश्मीरबारे उसको निर्णयले त्यहाँ पार्न सक्ने असरबारे दिल्ली चिन्तित रहेको प्रष्ट पारेको छ।

दिल्लीले त्यहाँ थप सैनिकहरू खटायो, पर्यटक तथा हिन्दू तीर्थालुलाई कश्मीर छोड्ने आदेश दियो, शैक्षिक संस्थाहरू बन्द गरिदियो, इन्टरनेट तथा मोबाइल सञ्जालहरू बन्द गरिदियो, मानिसहरूलाई भेला हुन बन्देज लगाइदियो र कैयौँ कश्मीरी राजनीतिज्ञहरूलाई नजरबन्दमा राखिदियो।

विशेषाधिकार खारेज गर्दै भारतीय सरकारले जम्मू-कश्मीर अब कुनै छुट्टै प्रदेशको रूपमा नरहने बरू केन्द्र प्रशासित राज्य रहने घोषणा गरेको छ। कम जनसङ्ख्या भएको लद्दाख क्षेत्र पनि टुक्र्याएर छुट्टै केन्द्र प्रशासित भूभाग बन्ने भनिएको छ।

त्यो कदमले जम्मू र लद्दाखबाट भारत सरकारलाई धेरै समर्थन जुट्न सक्ला। तर त्यसले कश्मीर उपत्यकामा रहेका असन्तुष्टिहरूलाई झनै गाढा बनाउने छ। भारतको अत्यन्त अशान्त र असन्तुष्ट क्षेत्र अझै धेरै अस्थिर बन्न सक्छ।


भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र चीनका राष्ट्रपति सि जिनपिङबीच यही एप्रिल २७ तथा २८ मा एउटा 'अनौपचारिक बैठक' हुँदैछ

सो भेटलाई डोक्लाम विवादपछि दुई देशको सम्बन्धमा आएको तनावलाई अन्त्य गर्ने प्रयासका रूपमा हेरिएको छ।

यो भनिएको छ कि, उक्त बैठकका क्रममा द्वीपक्षीय सम्बन्धलाई सृदृढ बनाउनका लागि दुई नेताबीच ठोस सम्वाद हुनेछ।

यथास्थिति फेर्दै चीन: भारतीय सेनापति

‘ताइवानलाई लिएर भारत आगोसँग खेल्दैछ’

सन्दर्भ

दक्षिण एसियामा चीनको बढ्दो प्रभावलाई लिएर भारत चिन्तित छ।

हालैका दिनमा नेपाल तथा माल्दिभ्समा चीनको बढ्दो प्रभाव झल्काउने कैयौँ उदाहरणहरू आइरहेका छन्।

गत आइतवार चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यी तथा भारतीय विदेश मन्त्री सुष्मा स्वराजबीच भेटवार्ता भएको थियो।

भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीले यसअघि नै वुहानमा बैठक हुने घोषणा गरिसकेका थिए। पछिल्लो चार सालमा यो मोदीको चौथो चीन भ्रमण हो।

 सांघाई कोअपरेशन अर्गनाइजेशनको सम्मेलनमा सहभागी हुन मोदी आगामी जून महिनामा चीन जाँदै छन्। त्यसोभए अहिले नै फेरि किन उनी त्यहाँ जाँदैछन्?

कुनै देशको राष्ट्राध्यक्ष बारम्बार एउटै देश गएको कमै सुनिएको छ। तर जू... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

न महिनामा चीनमा हुने शिखर बैठकमा ८ देश सहभागी हुँदैछन् जसकारण द्विपक्षीय संवादका लागि थोरै मात्र समय हुन सक्छ।

कसको बाध्यता

मोदीको कैयौ पटकको चीन भ्रमणलाई लिएर अन्तर्राष्ट्रिय मामिलाका जानकार पुष्पेश पन्त भन्छन्- चीनसँग सुमधुर सम्बन्ध बनाउनु भारतको बाध्यता हो‚ चीनको होइन।

"यस अनौपचारिक वार्ताका लागि जानुले यो बताउँछ कि भारतले अब यो स्वीकार्दैछ कि चीनको अगाडि ऊ सानो भाइ नै हो।"

मोदीको यो चीन भ्रमण सन् १९८८ मा तत्कालीन प्रधानमन्त्री राजीव गान्धीले सन् १९६२ मा भएको युद्धपश्चात् दुई देशको सम्बन्धमा जमेको चिसोपना पगाल्ने कोसिस गर्न गरेको भ्रमण जस्तै नै हो।

पन्त भन्छन्- मोदीलाई यो कुराको महसुस भइसक्यो कि चीनका साथ रूखो वा कडा भएर काम बन्दैन।

उनको यो ठम्याइ छ कि यस्तो कोसिस यस्तो तरिकाबाट गरिन्छ कि कोही बिना निम्तोका पाहुना हुन् जस्तो नलागोस्।

"यस्तो कोसिसमा तपाईँको आफ्नो इज्जत पनि बच्छ र त्यहाँ भएकाले निम्तो पनि दिन्छन्। भनिन्छ कि अनौपचारिक बैठकको जग एकदम औपचारिक तरिकाबाट बसालिन्छ। चीनलाई हामीले यो संकेत दिइसकेका छौँ कि सम्बन्धमा छुटहरू दिनका लागि तयार छौँ।"

गतिरोध

तिब्बतका निर्वासित धर्मगुरु दलाई लामाको राजधानी दिल्लीमा आयोजना गर्न लागिएको र्‍याली पनि भारत सरकारले गर्नबाट रोक लगाएको थियो।

यसलाई पनि चीनसँग सम्बन्ध सुधार्न लक्षित भनेर हेरिएको छ। सो र्‍याली दलाई लामा भारतमा निर्वासन मा रहेको ६० औँ वर्षगाँठमा गर्न लागिएको थियो।

गत वर्ष भूटानको सीमावर्ती क्षेत्रमा रहेको डोक्लाम क्षेत्रमा भारत तथा चीनबीच ७३ दिनसम्म सैन्य गतिरोध देखियो। यसको साथै चीनको 'बेल्ट एण्ड रोड' परियोजना भारतीय भूमि हुँदै अघि बढेको छ अनि यस परियोजनामा भारतका सबै छिमेकीहरू सामेल हुँदैछन् तर भारत पूर्ण रूपमा दर्शककै भूमिकामा सीमित छ।

भारत 'वान बेल्ट वान रोड' कश्मीर हुँदै अघि बढाइनु उसको सम्प्रभुताको उल्लङ्घन हुने बताउँछ।

यसका साथै परमाणु आपूर्तिकर्ता देशहरूको समूहको सदस्यता लिने विषयमा पनि चीन भारतको लागि अवरोध बनेको छ।

इस्लामवादी जैश-ए-मोहम्मद संगठनका संस्थापक मसूद अजहरलाई आतंकवादी घोषणा गर्नबाट रोक्न चीनले संयुक्त राष्ट्रसंघीय सुरक्षा परिषद्को बैठकमा 'भिटो' प्रयोग गरेको थियो।

पुष्पेश पन्त भन्छन्‚ "तपाईँ निश्चय नै एकदमै देशप्रेमी हुन सक्नुहोला तर भारतलाई चीनको बराबरीमा राख्नु अपरिपक्व कार्य हो। चीन विश्वकै सबैभन्दा धेरै जनसंख्या...


भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीका निर्णयहरूले अल्पसङ्ख्य मुस्लिम त्रसित बनेका छन्

अधिकारकर्मीहरू भन्छन् लोकप्रिय नेता नरेन्द्र मोदीको नेतृत्वमा रहेको दक्षिणपन्थी हिन्दू राष्ट्रवादी भारतीय जनता पार्टी भाजपाले लिएका शृङ्खलाबद्ध निर्णयहरूमध्ये यो पछिल्लो हो।

सन् २०१४ देखि मोदी सत्तामा छन् र यसै वर्षको सुरुमा भएको आमनिर्वाचनमार्फत् उनले आफ्नो बहुमत झन् बढाएका छन्।

मोदी तथा उनको दलको लोकप्रियता बढ्दै गर्दा उनीहरूले लिएका केही नीति तथा निर्णयहरूको भने अन्तर्राष्ट्रिय आलोचना एवम् घरेलु परीक्षण भएका छन्।

तीमध्ये अल्पसङ्ख्यकहरूको सीमान्तकृत गर्ने खालको नीति एक हो।

यसको मारमा खासगरि मुस्लिम समुदाय परेको ठानिन्छ। भारतको १ अर्ब ३० करोड जनसङ्ख्यामध्ये २० करोड मुस्लिम छन्।

विश्वमा दोस्रो सबभन्दा ठूलो मुस्लिम जनसङ्ख्या भएको देश भारतमा उक्त समुदायलाई झस्काउने गरी लिइएका ३ महत्त्वपूर्ण निर्णय यसप्रकार छन्:

१. नागरिकता संशोधन विधेयक (सीएबी)

सीएबी भनिएको उक्त संशोधन विधेयकलाई भारतीय संसद्‍को दुवै सदनले दुई दिनभित्र पारित गरिदिएको छ। उक्त विधेयकले भारतका तीन छिमेकी देशका गैरमुस्लिम अवैध आप्रव... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ासीलाई माफी दिलाउने उद्देश्य राखेको छ।

भारतका राष्ट्रपतिले हस्ताक्षर गरेपछि ऐनको स्वरूप ग्रहण गर्ने उक्त कानुनले छिमेकी देशमा भएका शोषणबाट भागेर भारत आएका हिन्दू, सिख, बौद्धमार्गी, जैन, पारसी तथा क्रिस्चियन समुदायका सदस्यलाई द्रुतगतिमा नागरिकता दिलाउने भाजपाले जनाएको छ।

विशाल गैरआवासीय भारतीय समुदायमाझ मोदी लोकप्रिय छन्

नयाँ कानुनले पुरानो कानुनमा नागरिक हुन कम्तीमा ११ वर्ष भारतमा बसोबास गरेको हुनुपर्ने प्रावधानलाई छ वर्षमा घटाएको छ। तर केवल गैरमुस्लिमका लागि मात्र यो लागु हुन्छ।

विपक्षी दल तथा आलोचकहरूले यसलाई मुस्लिमविरोधी भनेका छन्।

धार्मिक आधारमा विभेद गर्न रोकेको भारतीय संविधानमा रहेको पहिलेदेखिको नागरिकतासम्बन्धी प्रावधानमा यो पहिलो परिवर्तन हुनेछ।

मोदीको सरकारले मुस्लिमहरूविरुद्ध विभेद नगर्ने भन्दै उनीहरू भारतमा सुरक्षित रहेको बताएको छ।

तर इस्लामी समूहहरू तथा अधिकारकर्मीहरूले भने देशका २० करोड मुस्लिमलाई त्रसित बनाउने यो पछिल्लो कदम भएको जनाएका छन्।

नागरिकता संशोधन विधेयकले व्यापक विरोध प्रदर्शन निम्त्याएको छ

प्रस्तावित कानुनले कुनै पनि वर्तमान भारतीय नागरिकलाई भने असर गर्दैन तर त्यसले बाङ्लादेशबाट भारत आएका तर नागरिकता नपाएका हजारौँ हिन्दू आप्रवासीलाई सघाउ पुग्नेछ।

त्यसैकारण यसको विरोधमा भारतका उत्तर-पूर्वी राज्यहरूमा व्यापक प्रदर्शन भएका छन्। बाङ्लादेशबाट आएका गैरमुस्लिम अवैध आप्रवासीले आफूहरूलाई छायाँमा पार्ने डर त्यहाँ उब्जिएको छ।

२. धारा ३७० कश्मीर

हिमाली क्षेत्र कश्मीर भारत र पाकिस्तानबीच रक्तपातपूर्ण विवादको स्रोत हो।

कश्मीरको भारतपट्टिको भूभागमा लामो समयदेखि विद्रोह चलिरहेको छ। अनि दुई देशले उक्त सुन्दर हिमाली राज्यलाई लिएर पटकपटक सङ्घर्ष गरेका छन्।

सन् १९४७ मा भएको विभाजनलगत्तै भारत र पाकिस्तानबीच युद्ध भएको थियो र त्यसपछि कश्मीरपनि विभाजित बन्न पुग्यो।

सामान्यत: धारा ३७० भनेर चिनिने भारतीय संविधानको एउटा प्रावधानले उक्त मुस्लिम बहुल राज्यलाई महत्त्वपूर्ण स्वायत्तता प्रदान गरेको थियो।

सन् २०१९ मा मोदी नेतृत्वको सरकारले धारा ३७० का मुख्य प्रावधान खारेज गरिदियो।

चुनाव अगाडि मोदीको दल भाजपाले आफ्नो घोषणापत्रमा कश्मीरलाई विशेष हैसियत दिने धारा ३७० खारेज गरिने उल्लेख गरेको थियो

कश्मीरको विशेष हैसियतबारे लामो समयदेखि भारतमा बहस चलेको थियो। तर यसअघि कुनैपनि सरकारले त्यसलाई...


भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले शुक्रवार झण्डा हल्लाएर 'द्रूतरेल'को उद्घाटन गरेका थिए।

भारतमै निर्माण गरिएको मध्यम खाले द्रूत गतिको 'बन्दे भारत' एक्सप्रेस बनारसबाट राजधानी दिल्ली फर्कंदै थियो।

तर उसले आफ्नो पहिलो यात्रा पूरा नहुँदै एउटा डिब्बाको ब्रेक जाम भएर समस्या झेल्नुपर्‍यो।

कारण

भारतीय सञ्चारमाध्यमले रेलसेवाका एकजना प्रवक्तालाई उद्धत गर्दै रेलले यात्राको क्रममा कतै जनावरलाई ठक्कर दिएको हुनसक्ने बताए।

तयारीका क्रममा उक्त रेल प्रतिघण्टा १८० किलोमिटरसम्म कुदाइएको थियो।

ब्रेकमा समस्या आउनेबित्तिकै चालकले पछिल्ला चार डिब्बामा धूँवा उडेको देखेका थिए भने अन्य सबैमा बिजुली गएको थियो।

त्यसमा धेरैजसो रेल सेवाका कर्मचारी र पत्रकारहरू यात्रा गरिरहेका थिए। उनीहरूले पछि दिल्ली फर्कन अर्को रेल चढ्नुपरेको थियो।

रेल मन्त्रालयले ठाने अनुसार बन्दे भारतले एउटा गाईलाई ठक्कर दिएको हुनसक्छ।

एनडिटिभीको एक रिपोर्ट अनुसार त्यसको कुनै प्रभाव रेलको अग्रभागमा देखिएको छैन।

यस नयाँ रेलको व्यावसायिक यात्रा आइतवारबाट सुरु हुने अपेक्षा गरिएको छ।

जसले दिल्ली र धार्मीक शहर बनारसबीचको यात्राला... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

ई ६ घण्टामा झार्ने अपेक्षा गरिएको छ।


भारतका राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार अजीत डोभाल

बिहान तीन बजेर ४० मिनेटदेखि ५३ मिनेटसम्म भएको हमलामा मिराज लडाकु विमान प्रयोग भएको पत्रिकाले लेखेको छ।

भारत प्रशासित कश्मीरको पुलवामामा सुरक्षाकर्मीमाथि भएको आत्मघाती आक्रमणपछि भारतले पक्कै पनि कुनै कारबाही गर्ने ठानिएको थियो।

को हुन् ती सातजना?

भारतको गुप्तचर निकाय 'र' लाई चरमपन्थीको शिविर निश्चित गर्ने जिम्मेवारी दिइएको थियो। 'र' ले त्यस्ता छवटा शिविरबारे जानकारी दियो।

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले हवाई आक्रमणको निम्ति १८ फेब्रुअरीमै अनुमति दिइसकेका थिए।

गुप्तचर निकायका अधिकारीहरूका अनुसार उक्त हमलाको समयबारे सातजना व्यक्तिलाई मात्र थियो।

जसमा प्रधानमन्त्री मोदी, उनका राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार अजित डोभाल, स्थलसेना, वायुसेना, नौसेना, इन्टेलिजेन्स ब्यूरो तथा 'र' का प्रमुख छन्।

पाकिस्तानी सेनालाई भ्रममा पार्न भनेर भारतीय वायुसेनाले २२ फेब्रुअरीदेखि नै सीमानजिकै रहेका हवाई आधारमा आफ्ना लडाकु विमानको उडान राति गराउन थालेको थियो।

उच्च सतर्कता

त्यसको तीन दिनपछि जासुसी निकायबाट बालाकोटस्थित शिविरमा जैश-ए-मोहम्मदका तीन सयदेखि... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

साढे तीन सयजना चरमपन्थी रहेको सूचना आयो। त्यसपछि वायुसेनालाई अघि बढ्ने सङ्केत दिइयो।

टाइम्स अफ इन्डियाका अनुसार पाकिस्तानको बालाकोटमा भारतीय आक्रमणपछि पाकिस्तानले जबाफी कारबाही गर्ने आशङ्कालाई दृष्टिगत गर्दै दिल्ली, मुम्बई र अन्य पाँच स्थानलाई आउँदो ७२ घण्टाको निम्ति उच्च सतर्कताको अवस्थामा राखिएको छ। पत्रिकाले सूत्रलाई उद्धृत गर्दै तीमध्ये पन्जाब, राजस्थान र गुजरात रहेको उल्लेख गरेको छ।

पन्जाबको गुरदासपुर, तरनतारन, अमृतसर, फिरोजपुर र फजिल्कामा पनि स्थानीय प्रशासनले सङ्कटको सामना गर्ने तयारी सुरु गरेको छ।

गुजरातका मुख्यमन्त्री विजय रुपाणीले मङ्गलवार एन्टी टेरोरिस्ट स्क्वाड र गुप्तचर संस्थाका अधिकारीहरूसँग बैठक गरेर अवस्थाको समीक्षा गरेको समाचारमा उल्लेख छ।

(बीबीसी हिन्दीबाट)


भारतका विदेशसचिव विजय गोखलेका अनुसार मङ्गलवार बिहानको कारबाहीमा भारतीय वायुसेनाले लडाकु समूह जैश-ए-मोहम्मदको सबैभन्दा ठूलो शिविर नष्ट पारिदिएको छ।

यसअघि भारतीय वायुसेनाका विमान पाकिस्तानी आकाशमा छिरेका तर पाकिस्तानी पक्षले प्रतिकार गरेपछि ती विमानहरू भागेको दाबी पाकिस्तानी सेनाले गरेको थियो।

पाकिस्तानी सेनाका प्रवक्ता मेजर जनरल आसिफ गफूरका अनुसार "भाग्दै गर्दा हडबडाएर उनीहरूले केही बम खसाए जुन बालाकोटनजिकै खसे। त्यसबाट कुनै हानि या कोही हताहत भएको छैन।"

भारतीय विदेशसचिव गोखलले गुप्तचरी सूचनाका आधारमा सो कारबाही गरिएको बताएका छन्।

फेब्रुअरी १४ मा भारत प्रशासित कश्मीरमा भारतीय सुरक्षाकर्मीलाई लक्ष्य गरी जैश-ए-मोहम्मदले एउटा आत्मघाती आक्रमण गरेको थियो।

सो घटनामा ४६ भारतीय सुरक्षाकर्मीको ज्यान गएको थियो।

भारतीय वायुसेनाका सूत्रहरूले पनि बीबीसी हिन्दीसँग भारतीय वायुसेनाका विमानहरू नियन्त्रणरेखापारि गएका र केही स्थानमा आक्रमण भएको स्वीकारेका छन्।

वायुसेना अधिकारीहरूका अनुसार सो कारबाहीका लागि मङ्गलवार बिहान तडके अम्बालाबाट केही मिराज विमानहरू उडेका थिए।

तर अन्तर्राष्ट्रिय सीमा उल्लङ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्घन नगरी लक्ष्यित स्थानमा बम खसालिएको उनीहरूको दाबी छ।

जैश-ए-मोहम्मदले भारतमा फेरि आत्मघाती आक्रमण गर्ने तयारी गरिरहेको सूचना पाएपछि सो कारबाही गरेको दाबी गोखलेको छ।

सो शिविरमा जैश-ए-मोहम्मदका उग्रवादी, प्रशिक्षक, कमान्डर र आत्मघाती आक्रमणका लागि प्रशिक्षण लिइरहेका लडाकुहरूलाई मारिएको र सर्वसाधारणलाई हानि नपुगोस् भनेर कारबाहीका बेला विशेष ध्यान पुर्‍याइएको उनले बताए।

भारतीय वायुसेनाले आक्रमण गरेको शिविर जङ्गलभित्र रहेको बताइएको छ।

किन चर्कियो तनाव?

कश्मीरको पुलवामामा भएको आक्रमण पाकिस्तानले गराएको आरोप भारतीय पक्षले लगाएको छ। त्यसपछि भारत र पाकिस्तानबीच तनाव चर्किएको हो।

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले आक्रमणकारी तथा षड्यन्त्रकारीहरूले महँगो मूल्य चुकाउनु पर्ने चेतावनी दिएका थिए।

पाकिस्तानले भने आक्रमणमा आफ्नो भूमिका रहेको भन्ने आरोपलाई अस्वीकार गर्दै आएको छ।

पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री इमरान खानले आफ्नो देशमाथि आक्रमण भए प्रतिकार गर्ने बताएका थिए।

वार्ताबाट मात्र कश्मीरको विवाद समाधान गर्न सकिने तर भारतले सैन्य कारबाही गरे आफूले प्रत्युत्तर दिने उनले बताएका थिए।

कश्मीर विवादकै कारण दुई देशबीच सन् १९४७ र १९६५ दुईचोटि युद्ध भइसकेको छ।


भारतका विभिन्न राज्यका विद्युत बोर्डहरूले चाहिँ दशौँ लाख मानिसहरूले त्यसरी बत्ती निभाएर एक्कासि बाल्दा विद्युतीय प्रणालीमा एक्कासि माग बढ्न गई प्राविधिक समस्या आउन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।

उनका समर्थकहरूले मोदीको समर्थन गरिरहेका छन्। तर अन्य केहीले उनको आग्रह एक खतरनाक प्रचारबाजी हुन सक्ने भन्दै मोदीको आलोचना गरिरहेका छन्।

मोदीले राति ९ बजे देखि नौ मिनेटसम्म सबै भारतीय नागरिकलाई बिजुली बत्ती निभाएर मैँनबत्ती, टर्च वा मोबाइलको टर्च बाल्न आग्रह गरेका छन्। मोदीले त्यसबाट कोरोनाभाइरसविरुद्ध मानिसहरू एकजुट भएको सन्देश जानेछ।

भारतमा आइतवार साँझसम्म ३०७२ जनामा कोरोनाभाइरस देखिएको छ भने ७५ जनाको मृत्यु भएको छ। २७५ जनालाई निको भइसकेको खबर छ।

चिन्ता

तर भारतीय विपक्षी दल कांग्रेसका नेता तथा पूर्व केन्द्रीय मन्त्री जयराम रमेशलगायतका व्यक्तिले विद्युत प्रसारणमा समस्या उत्पन्न हुन सक्ने भन्दै चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

इन्डियन एक्सप्रेसका अनुसार भारतमा दैनिक १५० गिगावाट भन्दा धेरै बिजुली आपूर्ति हुने गरेको छ। एकैचोटी बिजुली निभाउँदा र फेरि एक्कासि बाल्दा भार व्यवस्थापनमा समस्या उत्पन्न हुन ... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।

अल इन्डिया पावर फेडेरेशनका अध्यक्ष शैलेंद्र दुबेका अनुसार बिजुली खपत गर्नु पर्ने बस्तु भएकोले त्यसलाई खपत गर्नु पर्छ किनभने त्यो सङ्ग्रहित हुन सक्दैन।

उनका अनुसार अहिले भारतमा १२०,००० मेगावाट विद्युत उत्पादन भइरहेको छ। जबकि सामान्य अवस्थामा त्यो १६७,००० मेगावाट हुने गर्थ्यो।

 प्रसारणमा समस्या

उनका अनुसार बिजुली खपत नहुँदा भोल्टेज घट्न सक्छ र प्राविधिक समस्याका कारण विद्युत ग्रिड अर्थात प्रसारणमा समस्या आउन सक्छ।

सम्भाव्य खतरालाई मध्यनजर गरेर ऊर्जा मन्त्रालयले भने घरमा बिजुली निभे पनि बाहिर सडक र सार्वजनिक स्थलमा बिजुली बन्द नगर्न आग्रह गरेको छ।

भारतमा सन् २०१२ मा प्रसारणमा समस्या भई ग्रिड फेल हुन जाँदा देशको ठूलो हिस्सा अध्यारोमा डुबेको थियो। रेल बीचमै रोकिएका थिए भने कारखानाहरू पनि बन्द हुन पुगेका थिए।

बिना-ग्वालियर लाइनमा ट्रिप भई प्राविधिक समस्या उत्पन्न भएकाले त्यसो हुन गएको थियो। त्यसरी प्राविधिक समस्या आउँदा तिनलाई ठीक गर्न १५ घन्टा सम्म समय लागेको थियो।


भारतका विभिन्न स्थानमा नागरिकतासम्बन्धी नयाँ कानुनको विरोध भइरहेको छ

त्यसरी इन्टरनेट बन्द गरिएको यो पहिलो पटक हैन। भारत यो वर्ष विश्वमै सबैभन्दा धेरै इन्टरनेट सेवा बन्द गर्ने देश भएको छ।

"नागरिकता संशोधनसम्बन्धी विधयेक पारित भएको विषयलाई लिएर तपाईँहरूले केही चिन्ता लिनुपर्दैन भनेर म आसामका मेरा दाजुभाइ दिदीबहिनीलाई आश्वस्त पार्न चाहन्छु। म उनीहरूलाई आश्वस्त पार्न चाहन्छु- तपाईँहरूको अधिकार, पृथक् पहिचान र सुन्दर संस्कृति कसैले खोजेर लैजाँदैन। यो त फैलिनेछ र हुर्किनेछ," गत साता पूर्वोत्तर राज्यमा हिंसात्मक प्रदर्शन भइरहँदा प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले डिसेम्बर १२ तारिखमा यस्तो ट्वीट लेखेका थिए।

तर त्यो दिन पूर्वोत्तर भारतमा इन्टरनेट थिएन। त्यसैले नागरिकतासम्बन्धी विवादास्पद कानुनविरुद्ध प्रदर्शन गर्ने हजारौँ मानिसले उनको सन्देश पढ्न पाए वा पाएनन् भन्ने स्पष्ट छैन।

इन्टरनेट बन्द गर्नेमा भारत विश्वमै अग्रणी छ भन्ने समाचारसँगै यो परिस्थिति उत्पन्न भएकाले यसलाई अझै विडम्बनापूर्ण मानिएको छ।

इन्टरनेट सेवासम्बन्धी विवरण सङ्कलन गर्ने पोर्टल 'इन्टरनेट शटडाउन ट्र्याकर'का अनुसार यो वर्षमात्... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

रै भारतमा ९५ पटक इन्टरनेट बन्द गरिएको छ।

धेरैजसो सार्वजनिक आदेशका कारण देखाउँदै अधिकारीहरूले सेवाप्रदायकहरूलाई इन्टरनेट बन्द गर्न निर्देशन दिन्छन्।

भारतीय कानुनअन्तर्गत सरकारले दूरसञ्चार कम्पनीहरूलाई सेवा बन्द गर्न निर्देशन दिन सक्ने वा वेबसाइट नचल्ने बनाउन सक्ने जस्ता काम गर्न सक्छ।

नागरिकतासम्बन्धी कानुनविरुद्ध प्रदर्शन भइरहँदा विगत केही सातामा आसाम राज्यमा मात्रै नभई पश्चिम बङ्‌गालका केही जिल्ला र उत्तरी सहर अलीगढमा पनि इन्टरनेट बन्द गरिएको छ।

बिहीवार राजधानी दिल्लीका केही भागमा पनि इन्टरनेट सेवामाथि रोक लगाइयो।

प्रदर्शन मत्थर हुने कुनै सङ्केत नदेखिएका बेला यो वर्षको अन्त्यसम्ममा यसरी इन्टरनेट सेवा बन्द हुने सङ्ख्या बढ्न सक्ने सम्भावना छ।

तर विगतका केही साताका बन्दहरू चाहिँ कम्तीमा अस्थायी थिए।

भारत-प्रशासित कश्मीरमा ब्रोडब्यान्ड र मोबाइल डेटा सेवा चार महिनाभन्दा बढी समयदेखि बन्द छन्। र, त्यो अवस्था परिवर्तन भइहाल्ने कुनै सङ्केत पनि छैन।

कश्मीर क्षेत्रमा १०० दिनभन्दा लामो समयदेखि इन्टरनेट सेवा बन्द गरिएपछि प्रदर्शन गर्दै त्यहाँका पत्रकार

अधिकारीहरूले ती क्षेत्रमा "शान्ति कायम गर्न" आवश्यक रहेको जनाएका छन्। उक्त क्षेत्रको अर्धस्वशासित हैसियत हालै खोसिएको थियो। उक्त क्षेत्र सङ्घीय रूपमा शासित दुईवटा क्षेत्रमा विभाजित भएको छ र त्यहाँका धेरै राजनीतिक नेताहरू थुनामा छन्।

योभन्दा लामो समय इन्टरनेट सेवा बन्द चीन र म्यान्मारजस्ता देशमा भए पनि भारतजस्तो प्रजातान्त्रिक मुलुकमा भएको थिएन।

तर भारतले इन्टरनेट सेवाको पहुँचमा रोक लगाएको यो वर्षमात्रै होइन।

सन् २०१८ मा पनि १३४ पटक सेवा बन्द गर्दा भारत विश्वको धेरै इन्टरनेट सेवा बन्द गर्ने देश बनेको थियो।

इन्टरनेट बन्द गराउने देशको सूचीमा पाकिस्तान दोस्रोमा पर्छ। त्यहाँ गत वर्ष १२ पटक इन्टरनेट बन्द गरिएको थियो।

भारतीयहरू उच्च गतिमा वृद्धि भइरहेको इन्टरनेट बजारका महत्त्वपूर्ण उपभोक्ता हुन्। उनीहरूमध्ये धेरैले यसरी इन्टरनेट सेवा बन्द गरिनुलाई स्वतन्त्र अभिव्यक्तिको दमन तथा "प्रतिगामी" नेतृत्वको पहिलो प्रतिक्रिया मानेका छन्।

सन् २०१४ मा प्रधानमन्त्री बन्नुअघि मोदीले आफ्नो निर्वाचन प्रचारप्रसारमा इन्टरनेट कनेक्टिभिटीलाई पनि एउटा मुख्य विषय बनाएका थिए। त्यसैले अहिले पनि उनको धेरै आलोचना भएको छ।

देशको डिजिटल पूर्वाधार बलियो बनाउने लक्ष्यसहित सरकारले सुरु गरेको...


भारतका स्थल सेनाध्यक्षलाई यसरी गरियो स्वागत

नेपाल-भारत सीमा विवादका कारण झन्डै एक वर्षसम्म लगभग संवादहीन रहेको दुई देशबीचको सम्बन्ध सैनिक तहमा भएको यो उच्चस्तरीय भ्रमणले केही सुधार ल्याउन सक्ने केही विश्लेषकहरूले धारणा छ।

नेपाल र भारतबीच एक अर्काका सेना प्रमुखलाई ‘मानार्थ महारथी'को सम्मान दिने अभ्यास छ।

नेपालले लिपुलेक, लिम्पियाधुरा र कालापानी आफ्नो भूभाग भएको भन्दै देशको राजनीतिक नक्सामा स्पष्ट रूपमा राखेपछि त्यसबारे विवादास्पद अभिव्यक्ति दिएका नरवणेको भ्रमण कोरोनाभाइरस महामारी देखाउँदै यसअघि स्थगित भएको थियो।

अहिले उनले व्यक्त गर्ने सन्देशलाई प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीसँग भेट्न केही दिनअघि काठमाण्डू आएका भारतीय गुप्तचर निकायका प्रमुखले ल्याएको सन्देशसँग दाँजेर हेर्नुपर्ने एक विश्लेषकको धारणा छ।

उच्च चासो र व्यवस्थापन

नेपाल र भारत दुवैले यो भ्रमण दुई देशबीचको सैनिक सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउन महत्त्वपूर्ण हुने धारणा भारतीय सेनाध्यक्षको नरवणे काठमाण्डूमा ओर्लिनुअघि नै सार्वजनिक गरेका छन्।

भारतीय सेनाध्यक्षले आफ्ना समकक्षी पूर्णचन्द्र थापा र उच्च सैनिक अधिकारीहरूसँग छलफल गर... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्नेबाहेक रक्षा मन्त्रालयको पनि जिम्मेवारी सम्हालिरहेका प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीसँग शिष्टाचार भेट गर्नेछन्।

बिहीबार अपराह्ण राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले नरवणेलाई नेपाली सेनाको मानार्थ महारथीको दर्जा दिने कार्यक्रम छ।

भारत र नेपालका सेना प्रमुखलाई एकअर्काको देशको मानार्थ महारथीको उपाधि दिने चलन छ

नेपाली सेनाका प्रवक्ता सहायक रथी सन्तोषबल्लभ पौड्यालका अनुसार एक अर्काका सेना प्रमुखलाई मानार्थ महारथीको सम्मान दिने विशिष्ट अभ्यास नेपाल र भारतका सेनाबीच मात्रै छ।

उनका अनुसार सेनासँगको अभिलेखका अनुसार सन् १९५० मा भारतीय सेनाका प्रथम कमान्डर इन चीफ के एम करिप्पालाई नेपाली सेनाको मानार्थ महारथीको दर्जा दिइएको थियो।

त्यसपछि सन् १९६९ निरन्तर रूपमा कायम रहेको उक्त परम्परा एक पटक भङ्ग भएको थियो।

नेपालमा भएको पहिलो जनआन्दोलनअघि भारतले नेपाललाई नाकाबन्दी लगाएको समयमा दुवै देशका प्रधानसेनापतिलाई सम्मान दिने कार्यक्रम आयोजना गरिएन।

नेपाली सेनाका पदासीन प्रधानसेनापतिसहित १४ जनाले भारतीय सेनाको मनार्थ महारथीको दर्जा पाइसकेका छन्।

नेपाली सेनाको मानार्थ महारथीको सम्मान पाउने नरवणे १८ औँ भारतीय सेनाध्यक्ष हुनेछन्।

आफ्नो भ्रमणको पूर्वसन्ध्यामा नरवणेले दुवै देशका सेनाले उच्च महत्त्व दिएको आपसी मित्रतालाई आफ्नो भ्रमणले थप बलियो बनाउने बताएका थिए।

दुवै देशका सञ्चारमाध्यम र रणनीतिक मामिलाकारहरूले नरवणेको भ्रमण अर्थपूर्ण रहेको बताइरहेका छन्।

भ्रमणको अर्थ के

रणनीतिक मामिलामा कलम चलाउने विश्लेषकहरू अहिलेको भ्रमणलाई परम्परा धान्ने सैनिक कूटनीतिका रूपमा मात्रै अर्थ लगाइनु नहुने बताउँछन्।

सुरक्षा मामिलामा विश्लेषक इन्द्र अधिकारी भन्छिन्, “नेपाल र भारतबीच संवादका लगभग सबै ढोकाहरू एक हदसम्म बन्दजस्तै भइरहेको समयमा दुवै देशले विभिन्न माध्यम खोजिरहेको देखिन्छ। त्यस्ता संयन्त्रमध्ये एकदमै प्रतिष्ठित विश्वासिलो र भरपर्दो संयन्त्र सेना पनि रहेको हुनाले अहिलेको भ्रमणलाई विशेष रूपमा हेरिएको हो।“

उनी थप्छिन्, “नेपाल र भारतका सेनाको सम्बन्ध अरू देशहरूको भन्दा फरक छ र सीमा जस्ता राज्यका गम्भीर विवादहरू सुल्झाउन अन्यत्र सेनाले पनि महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको हामीले देखेका छौँ। नरवणेले नेपाली सेनामार्फत् सधैँ आफ्नो देशको तर्फबाट केही कुरा राख्न सक्छन् जस्तो मलाई लाग्छ।”

तर भूरणनीतिक मामिलामा दक्खल राख्ने प्राध्यापक...


भारतको असममा पहिलो तेस्रो लिङ्गी न्यायाधीशको रुपमा नियुक्त स्वाति विधान बरुवा यति कुरा भनेपछि एकछिन रोकिन्।

उनले थपिन्, "यति गरेर पनि कहिलेकाहीँ तेस्रो लिङ्गीले पेटभरि खान पाउँदैनन्। तेस्रो लिङ्गीहरूको जीवनमा परिवर्तन नल्याएसम्म म आफ्नो संघर्ष जारी राख्नेछु।"

स्वाति जुलाइ १४ मा गुवाहाटी जिल्लास्थित लोक अदालतको न्यायाधीशको रुपमा नियुक्त भएकी हुन्।

सफलता

उक्त अदालतका २० जना न्यायाधीशहरूको सूचीमा अब स्वाति थपिएकी छन्।

उनी भारतकी तेस्रो र असमकी पहिलो तेस्रो लिङ्गी न्यायाधीश हुन्।

पाकिस्तानमा तेस्रो लिङ्गी समाचारवाचिका

तेस्रो लिङ्गीलाई फौजमा नलिने आदेशमाथि रोक

२६ वर्षीया स्वाति न्यायाधीश नियुक्त भए पनि उनी यो उपलब्धिलाई अन्तिम सफलता मान्दिनन्।

भारतको सर्वोच्च अदालतसम्म पुग्ने उनको सपना छ।

जीवनमा कहिल्यै हार नमान्ने बताउने स्वाति भन्छिन्, "सन् २०१४ मा सर्वोच्च अदालतले तेस्रो लिङ्गीहरूको पहिचान स्थापित गरेपछि उनीहरूको जिन्दगीमा परिवर्तन आउने अपेक्षा गरिएको थियो। तर त्यसो हुन सकेन।"

"मेरो नियुक्ति तेस्रो लिङ्गीको अधिकारको दिशामा सानो भए पनि एउटा सकारात्मक कदम हो। भविष्यमा यसले हाम... थप 4000 वर्णहरूको लागि लेख जारी राख्नुहोस्:

्रो समुदायका मानिसहरूलाई हौसला बढाउनेछ।"

उनी थप्छिन्, "तेस्रो लिङ्गीको हितका लागि समाजमा एउटा यस्तो उदाहरण पेश गर्न आवश्यक छ जसबाट उनीहरूप्रतिको नकारात्मक सोच बदलियोस्।"

रिट दायर

असममा तेस्रो लिङ्गीहरूले झेल्नुपरेको पछिल्लो समस्याबारे स्वाति भन्छिन्, "असममा न्याशनल रजिस्टर अफ सिटिजन्सको तथ्याङ्कलाई अध्यावधिक गरिँदैछ। तर त्यसमा अधिकांश तेस्रो लिङ्गीहरूको नाम नै छैन।"

"प्रहरीलाई देखेरै तेस्रो लिङ्गीहरू डराउँछन्। यदि कुनै कारणले सरकारी विवरणमा उनीहरूको नाम छुट्यो भने भविष्यमा झन् समस्या होला। त्यसैले सर्वोच्च अदालतमा म रिट दायर गर्दैछु।"

स्वातिलाई बाल्यकालदेखि नै आफ्नो शरीरमा गलत आत्मा भएको महसुस हुने गर्दथ्यो।

उनले आफूलाई न कहिल्यै केटाको रुपमा स्वीकारिन् न त उनलाई केटीहरूले आकर्षित गरे।

मनमनै उनी आफूलाई केटीको रुपमा स्वीकार्थिन्।

"१२ वर्षकी भएपछि मलाई लिस्पटिक लगाउन, ठूलो नङ्ग पाल्न र केटीहरू जस्तो कपडा लगाउन मन लाग्न थाल्यो। परिवारका सदस्यहरूले यसको छनक पाएपछि मलाई कुटपिट पनि गरे।"

उनले थपिन्, "त्यसपछि एक किसिमले म घरभित्रै कैद हुन पुगेँ। घरमा पाहुना आउँदा मलाई भेट्न दिँदैन्थे। मैले आफूलाई वास्तविक रुपमा पाउन सबैसँग लड्नुपर्‍यो।"

घर छाडेर एक दिन स्वाति मुम्बई पुगिन् ताकि लिङ्ग परिवर्तन गराएर उनी केटाबाट केटी बन्न सकून्।

सम्मान

तर परिवारले त्यसमा चर्को विरोध जनाएपछि स्वातिले मुम्बई उच्च अदालतलमा अपील गर्नुपर्‍यो।

अन्ततः सन् २०१३ मा उनले सर्जरी गराइन् र विधानबाट उनी स्वाति बनिन्। लामो समयको परामर्शपछि स्वातिको परिवारले उनलाई स्वीकार्‍यो।

हाल उनी आफ्ना आमाबुवासँग गुवाहाटीमा बस्छिन्। उनकी आमा गृहिणी हुन् भने बुवा रेल विभागका कर्मचारी।

स्वातिका दाइ गुवाहाटीमा एउटा ब्याङ्कमा जागिर गर्छन्। अर्थशास्त्रमा स्नातक गरेपछि स्वातिले कानून पढिन्।

लोक अदालतको न्यायाधीशको रुपमा आफ्नो पहिलो दिनको अनुभव सुनाउँदै उनले भनिन्, "ट्याक्सी चढेर म अदालत पुगेँ। हुन त अदालत साढे १० बजेदेखि शुरू हुन्छ। तर म १० बजे पुगिसकेकी थिएँ।"

"त्यहाँ उपस्थित मानिसहरूले अरू न्यायाधीशलाई जस्तै मलाई पनि निकै सम्मानका साथ व्यवहार गरे।"

तेस्रो लिङ्गीको अधिकारका लागि काम गर्दै आएका आशीष कुमार भन्छन्, "स्वातिको नियुक्ति सम्पूर्ण तेस्रो लिङ्गी समुदायका लागि खुशीको कुरा हो। उहाँले यो समुदायका लागि धेरै काम गर्नुभएको छ।"

गुवाहाटी...