शीर्षक: कोरोना भाइरस: कोभिड-१९ को डरले के हाम्रो मनोविज्ञान परिवर्तन भइरहेको छ\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

केही सातादेखि हरेक अखबारका प्रथम पृष्ठहरू कोरोनाभाइरस महामारीका खबरले भरिएका छन्।

रेडियो र टेलिभिजनले कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण र मृत्युकै खबरहरू दिइरहेका छन्।

सामाजिक सञ्जाल कोभिड-१९ महामारीबारे डरलाग्दा तथ्याङ्क, व्यवहारिक सुझाव र ठट्टाहरूले भरिएका छन्।

कोरोनाभाइरसबारे जुन खालका जानकारीहरूको बाढी आएको छ, त्यसले चिन्ता बढाएको छ र प्रत्यक्षरूपमा हाम्रो मानसिक स्वास्थ्यमा असर पारिरहेको छ।

यसरी सधैँ त्रास सिर्जना हुँदा हाम्रो मनोविज्ञानमा क्रमश: नकारात्मक प्रभावहरू पर्न सक्छन्।

रोगप्रति हाम्रो सोच गहिरो हुँदै जाँदा त्यसले हामीलाई रूढिवादी बनाइदिन्छ। हाम्रो सामाजिक दृष्टिकोण पनि पिछडिएको हुन्छ।

यसले हाम्रो राजनीतिक झुकावलाई पनि प्रभावित गर्नसक्छ।

आप्रवासन वा लैङ्गिक समानता तथा स्वतन्त्रताबारे हाम्रो नैतिक धारणा कठोर बन्छ र सामाजिक व्यवहार थप अनुदारवादी बन्न पुग्छ।

हालैमा आएका नस्लवाद तथा विदेशीहरूलाई मन नपराउने प्रवृतिसम्बन्धी खबरहरूलाई त्यसको पहिलो सङ्केतका रूपमा लिन सकिन्छ।

तर यसबारे वैज्ञानिकहरूले गरेका अनुसन्धानहरू सही साबित भए भने आगामी दिनमा विश्वमा ठूलो मनोवैज्ञानिक र सामाजिक परिवर्तन हुनेछ।

व्यवहारगत प्रतिरक्षा प्रणाली

मानव मनोविज्ञानलाई जस्तै रोगप्रतिका यी प्रतिक्रियाहरूलाई पनि हामीले प्रागऐतिहासिक अवस्थाका आधारमा बुझ्नुपर्छ।

आधुनिक चिकित्साको जन्म हुनुपूर्व सरुवा रोगहरू हाम्रो अस्तित्वका लागि सबैभन्दा ठूलो खतरा हुन्थे।

त्यसबेला जसको प्रतिरक्षा प्रणाली बलियो हुन्थ्यो उनीहरू बाँच्थे। खासमा प्रतिरक्षा प्रणालीमा त्यस्ता रोग फैलाउने जीवाणुहरूलाई मार्ने क्षमता हुन्छ।

दुर्भाव्यवस त्यो प्रतिक्रियापश्चात् हामी धेरै निद्रा महसुस गर्छौँ र गल्छौँ।

त्यसैले हाम्रा रोगी पुर्खाहरू आवश्यक कार्य गर्न असक्षम हुन्थे जस्तो कि सिकार गर्न, खानेकुरा जम्मा गर्न वा बच्चा जन्माउन।

बिरामी हुनु भनेको मनोवैज्ञानिक रूपमा पनि निकै महँगो पर्ने कुरा हो।

उदाहरणका लागि ज्वरो आउँदा शरीरको तापक्रम बढ्नु भनेको प्रतिरक्षा प्रणालीको आवश्यक प्रतिक्रिया हो।

तर त्यसले शरीरको उर्जा खपत १३ प्रतिशतले बढाउँछ।

जुनबेला खानेकुरा पाउन मुस्किल थियो, त्यसबेला यो निकै ठूलो चुनौती हुन्थ्यो।

क्यानडाको ब्रिटिश कोलम्बिया विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ता मार्क शलरका अनुसार बिरामीको प्रतिरक्षा प्रणाली बढाउनु एउटा निकै मुस्किल काम हो।

उनी...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: कोभिड-१९ खोप विकास गर्न पहिलो हुने दौडमा चोरबाटो र ‘फोहरी खेल’\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

सन् १९५७ मा सोभियत सङ्घले स्पुत्निक भूउपग्रह सार्वजनिक गरेको थियो र अन्तरिक्षको दौडमा बाजी मारेको थियो। अहिले रुसले चिकित्सा विज्ञानको दायरा पनि फराकिलो पारिरहेको बताइरहेको छ।

तर आलोचकले भने उसले खोप विकास गर्ने विषयमा निकै बल दिइरहेको दाबी गर्छन्। 'राष्ट्रवाद'बारे चर्चा भइरहँदा यो दौडमा चोरबाटो रोजेको, जासुसी र अनावश्यक जोखिम मोलेको जस्ता आरोप लागेका छन्।

कोभिड-१९ खोप आधुनिक समयको सबैभन्दा मूल्यवान् र उत्सुकताका साथ खोजी गरिएको पुरस्कारमध्ये एक हो।

"चिकित्सकीय सामग्रीका लागि राजनीतिक दाउपेच यति विधि तीव्र भएको मैले कहिल्यै देखेको थिइन," अमेरिकास्थित ग्लोबल हेल्थ लका प्राध्यापक लरेन्स जस्टीनले भने।

उनका अनुसार शक्तिराष्ट्रले वैज्ञानिक कुशलता देखाउने र उनीहरूको राजनीतिक व्यवस्था अरूको भन्दा राम्रो रहेको प्रमाणित गर्ने अवसरका रूपमा हेरेका हुँदा कोभिड-१९ को खोपलाई राजनीतिक प्रतीकका रूपमा लिइएको छ।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन डब्ल्यूएचओको अनुसार हाल खोप विकास गर्ने दौडमा करिब आधा दर्जन मुलुक छन् जो तेस्रो तहको परीक्षणको अन्त्यतिर छन्।

त्यसमा चीनका तीन, यूकेको एक, अमेरिकाको एक र जर्मनी-अमेरिकाको संयुक्त प्रयास एक रहेका छन्।

खोप विकास गर्न सामान्यतया वर्षौँ लाग्छ। खोप विकास गर्न लागिपरेका सबैले गति तीव्र पार्न खोजिरहेका छन् तर रुसले खोप दर्ता नै गरिसकेको अवस्थामा चोरबाटो रोजेको हुनसक्ने भन्दै चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।

गत जुलाईमा यूके, अमेरिका र क्यानडाले रुसी जासुसहरूले खोप विकासबारे सूचना ह्याक गरेको आरोप लगाएका थिए तर रुसले त्यसको खण्डन गरेको थियो।

त्यसको अर्को हप्ता अमेरिकाले चिनियाँ ह्याकरहरूले पनि त्यस्तै प्रयास गरेको आरोप लगाएका थिए। चीनले पनि त्यो आरोपको खण्डन गरेको छ।

"छोटो बाटो पक्कै पनि लिइएको छ। विशेषगरी रुसको हकमा," काउन्सिल अन फरेन रिलेसन्सको ग्लोबल हेल्थ प्रोग्रामका निर्देशक थोमस बोलीकीले भने।

"खोप विकास गर्न गाह्रो छैन। त्यो सुरक्षित र प्रभावकारी छ भन्ने कुरा प्रमाणित गर्न गाह्रो छ। र विकास गर्न मात्रै आतुर देश छन् भने चोरबाटो रोज्न सक्छन्।"

अध्ययनको तथ्याङ्क प्रकाशन नगरीकनै र व्यापक परीक्षणबिना रुसले स्पुत्निक दर्ता गरेका कारण पश्चिमा मुलुकमा आलोचना भइरहेको छ।

प्राध्यापक लरेन्स जस्टीन

ह्वाइट हाउसका एक सदस्य तथा सङ्क्रामक रोग विशेषज्ञ डा. एन्थोनी फाउचीले रुसमा विकास भइरहेको खोप...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: कोभिड-१९ निको भइसकेका पुन: सङ्क्रमित हुने वा भाइरस सार्ने सम्भावना कति\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

कोभिड-१९ रोग लागेर निको भएकाहरूमा पनि व्यक्ति एवम् उमेर समूह अनुसार एन्टीबडी अर्थात् रोगसँग लड्ने क्षमता फरकफरक हुने गरेको अध्ययनबाट देखिएको भाइरोलोजिस्ट र जनस्वास्थ्यविद्‌हरू बताउँछन्।

नेपालमा बुधवारसम्म कोरोनाभाइरसबाट सङ्क्रमित हुनेको सङ्ख्या दुई लाख १० हजारभन्दा बढी पुग्दा एक लाख ७६ हजारभन्दा बढी निको पनि भइसकेका छन्।

तर निको भए पनि त्यस्ता व्यक्तिले पनि अरू मानिसले जस्तै जनस्वास्थ्यसम्बन्धी मापदण्डहरू कडाइका साथ पालना गर्नुपर्ने विज्ञहरूको सुझाव छ।

उसो भए निको भइसकेका व्यक्तिले सक्रिय सङ्क्रमितसँग कुरा गर्दा वा नजिक रहँदा तेस्रो व्यक्तिलाई कोरोनाभाइरस सार्ने सम्भावना कति रहन्छ?

निको भएका मानिसमा एन्टीबडी केही समय रहने भए पनि बाह्य माध्यमले सक्रिय सङक्रमित व्यक्तिसँगको सम्पर्कले तेस्रो व्यक्तिमा रोग सार्न सक्ने सम्भावना भने रहने शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालका क्लिनिकल अनुसन्धान एकाइ प्रमुख डा. शेरबहादुर पुन बताउँछन्।

"सास फेर्दा आफैँमा भाइरस छिरेर सार्ने होइन कि थुकको छिट्टा वा सक्रिय सङ्क्रमितसँग हात मिलाएर अनि अर्को मानिसलाई छोयो भने सार्ने सम्भावना रहन्छ।"

सङ्क्रमण भएको नौ दिनपछि कुनै व्यक्तिको आरएनए पोजिटिभ देखिए पनि त्यो आरएनए सङ्क्रमण गर्ने खालको नहुने देखिएको भाइरोलोजिस्ट डा. लुना भट्ट शर्मा बताउँछिन्।

रोगप्रतिरोधी क्षमता कति दिन रहन्छ?

"निको भएका व्यक्तिमा बढीमा दुई महिनासम्म एन्टीबडी रहने अध्ययनहरूबाट देखिएको छ। त्यसपछि ती व्यक्तिलाई फेरि कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण हुने सम्भावना रहन्छ," भट्टले थपिन्।

जनस्वास्थ्यविद् डा. सुरेश तिवारीका अनुसार कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण भएर निको भएका व्यक्तिमा ठ्याक्कै रोगप्रतिरोधी क्षमताले कति समय काम गर्छ भन्ने निष्कर्षहरू प्रारम्भिक मात्रै हुन्।

"किङ्ग्स कलेज लन्डनले गरेको एउटा अध्ययनले सङ्क्रमण भएर निको भएको ९० दिनपछि एन्टीबडीको क्वालिटी र क्वान्टिटी ह्रास हुँदै गएको देखाएको छ।"

"त्यो भनेको एन्टीबडी तीन महिनाभन्दा बढी समयसम्म रहँदैन कि भन्ने प्रारम्भिक सङ्केत हो," उनले थपे।

विगतका उदाहरण हेर्दा मध्यपूर्वमा देखिएको मेर्स भाइरसबाट सङ्क्रमित भएका व्यक्तिहरूले तीन-चार वर्षपछि रोगप्रतिरोधी क्षमता विकास गरेको डा. तिवारी बताउँछन्।

'स्वास्थ्यसम्बन्धी मापदण्ड पालना गर्नुपर्छ'

एक पटक सङ्क्रमित भएर निको भएको भन्दै कोरोनाभाइरसविरुद्ध आजीवन प्रतिरोधी...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: कोभिड-१९ पुष्टि भएका १३ जनाको अवस्था कस्तो छ\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

अधिकारीहरूका अनुसार बिरामीलाई अस्पतालबाट बिदा गर्नुअघि भाइरसमुक्त भएको पुष्टि गर्न थप परीक्षण गर्नुपर्छ। त्यही विधिअनुसार केही पुराना बिरामीको नमुना प्रयोगशाला पठाइएको छ।

 कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण देखिएकामध्ये सबैभन्दा धेरै कैलालीका चार जना छन्।

 कैलालीका चार जना र कञ्चनपुरका एक जना गरी पाँच जनाको हाल सेती प्रादेशिक अस्पताल धनगढीमा उपचार भइरहेको छ।

उनीहरूको पछिल्लो स्वास्थ्य सामान्य रहेको उक्त अस्पतालका प्रवक्ता डा. जगदीश जोशीले बताए।

"उहाँहरूको दोस्रो परीक्षण पनि पोजिटिभ आइसकेको अवस्थामा प्रोटोकलअनुसार लगातार दुईवटा परीक्षणहरू आएपछि मात्रै हामीले घर पठाउन मिल्छ। त्यसैले अस्पतालको आइसोलेशन कक्षमा राखेर उहाँहरूको सामान्य उपचार गरिरहेका छौँ।"

उपचार गराइरहेका पाँच जनामध्ये दुबईबाट आएका व्यक्तिमा सुरुमा ज्वरो र सुक्खा खोकीजस्ता सामान्य लक्षणहरू देखिएको उनले बताए।

"उहाँलाई अहिले आइसीयूमा वा भेन्टिलेटरमा राख्नुपर्ने खालको जटिल स्वास्थ्य समस्या देखिएका छैन। त्यसबाहेक बाँकी चार जनामा त त्यस्तो कुनै समस्या नै छैन," डा. जोशीले बीबीसीलाई बताए।

नयाँ सङ्क्रमितको अवस्था

केही दिनअघि पर्सामा एकैदिन तीन जनामा सङ्क्रमण भएको पुष्टि भयो। उनीहरू भारतीय नागरिक हुन्।

तीनै जनालाई नारायणी उपक्षेत्रीय अस्पताल वीरगन्जमा भर्ना गरिएको छ। उनीहरूको स्वास्थ्य अवस्था पनि सामान्य रहेको उक्त अस्पतालका मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट डा. मदनकुमार उपाध्यायले बताए।

"उहाँहरूमा ज्वरो कसैलाई पनि छैन। एक जनालाई खोकी लागेको छ। त्यसैको उपचार भइरहेको छ अरु केही समस्या छैन।"

बागलुङका सङ्क्रमितको थप परीक्षण

बागलुङमा दुई महिलामा सङ्क्रमण देखिएको थियो।

ती दुवै जनाको बागलुङस्थित धौलागिरि अञ्चल अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ।

उनीहरूको पछिल्लो अवस्थाबारे उक्त अस्पतालका मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट डा. शैलेन्द्र विक पोखरेलले भने, "पहिला भर्ना हुनेको त कुनै लक्षण छैन। खासै अहिले औषधिको जरुरी परेको पनि छैन।"

"तर पछि भर्ना हुने ६५ वर्षीया महिलाको दम र उच्च रक्तचापको समस्या पुरानै रहेछ। त्यसका लागि औषधिहरू नियमित दिइरहेका छौँ।"

ती दुवै जनाको पुन: परीक्षणका लागि नमुना पठाइएको पोखरेलले बताए।

"पहिलो सङ्क्रमितको दोस्रो स्वाब पनि पोजिटिभ आयो। र, तेस्रो स्वाबको परिणाम आउन बाँकी छ," उनले भने, "पैँसट्ठी वर्षीया महिलाको पनि दोस्रो स्वाब परीक्षणका लागि पठाउँदा त्यसको परिणाम...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: कोभिड-१९ बारेका झूटमा किन विश्वास गर्छन् मानिसहरू?\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

सन् १९८०, १९९० र २००० ताका एड्सबारे हामीले यस्तै खतरनाक झूट फैलाइएको देख्यौँ।

त्यसबेला एचआईभी भाइरस सरकारी प्रयोगशालामा बनाइएको थियो भन्नेदेखि त्यसको परीक्षण विश्वसनीय छैन भन्नेसम्मका गलत जानकारी फैलाइएको थियो।

एउटा भ्रामक र निराधार सूचनामा त बाख्राको दूधले यसको उपचार गर्न सकिन्छ समेत भनिएको थियो।

यस्ता गलत दाबीहरूले जोखिमयुक्त व्यवहारहरू बढाइदिए र सङ्कटलाई थप गहिरो बनाइदिए।

एचआईभी भाइरस सरकारी प्रयोगशालामा बनाइएको थियो भन्नेदेखि त्यसको परीक्षण विश्वसनीय छैन भन्नेसम्मका गलत जानकारी फैलाइएको थियो

हानिकारक विचार

अहिले हामी कोरोनाभाइरस महामारीबारे नयाँखाले गलत समाचारहरूको बाढी देखिरहेका छौँ।

फेसबुकदेखि ह्वाट्सएपसम्ममा लगातार गलत सूचनाहरू फैलाइने गरेको छ। त्यस्ता कुराहरूमा प्रकोपको कारणदेखि कसरी कोभिड-१९ बाट बच्नेसम्मका सूचना समावेश छन्।

र, त्यस्ता सूचनाहरूको सबैभन्दा खराब रूप भनेको ती आफैँमा हानिकारक छन्।

हालैको एउटा खबर अनुसार यस्तै अफवाहका कारण मदिरा सेवन गर्दा इरानको एउटा प्रदेशमा कैयौँ मानिसहरूको मृत्यु भएको थियो।

कसैले कारखानामा प्रयोग हुने अल्कोहल (मदिरा) सेवन गर्दा कोरोनाभाइरसबाट मुक्त हुन सकिन्छ भन्ने हल्ला फैलाएपछि ती मानिसहरूले मदिरा सेवन गरेका थिए।

तर यस्तो लाग्छ- हानिकारक विचारहरूले मानिसहरूलाई गलत सुरक्षा प्रत्याभूति दिन्छ र त्यसतर्फ आकर्षित गर्छ।

त्यसले मानिसहरूलाई सरकारद्वारा जारी गरिएका मापदण्डहरूप्रति वफादार रहनबाट रोक्छ र स्वास्थ्यकर्मी तथा संस्थाहरूद्वारा गरिएका प्रयासहरूलाई विफल पारिदिन्छ।

चर्चित लेखिका केली ब्रोगन

त्यस्ता विचारहरू मानिसहरूसँग लामो समय रहिरहन्छन् भन्ने प्रमाणहरू पनि भेटिन्छन्।

"छल" र "मानव निर्मित महामारी"को दाबी

युगभ् नामक जनमत सर्वेक्षण गर्ने संस्था र इकोनोमिस्टले मार्च २०२० मा गरेको एउटा सर्वेक्षणमा सहभागीमध्ये १३ प्रतिशत अमेरिकीहरूले कोभिड-१९ सङ्कटलाई एउटा होक्स अर्थात् छलकपट  भन्ने ठान्ने गरेको पाइयो।

त्यस्तै ४९ प्रतिशतले यसलाई मानव निर्मित महामारी मानेको पाइयो।

अनि, तपाईंले ठान्नुहोला यस्तो खाले भ्रम कम पढेलेखेका मानिसहरूमा बढी हुन्छ। तर उदेकलाग्दो कुरा के छ भने- पढेलेखेकै मानिसहरू यस्ता अफवाहको जालोमा परिरहेका छन्।

ब्राजिलका राष्ट्रपति बोल्सोनारो

शिक्षित नै जालोमा

उदाहरणका रूपमा चर्चित लेखिका केली ब्रोगनलाई नै लिउँ न। उनी कोभिड-१९ को एक...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: कोभिड-१९ भएका १० लाख मानिस निको भए\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

विश्वभरि पुष्टि भएका सङ्क्रमणको सङ्ख्या ३० लाख नाघिसकेको छ। तीमध्ये दुई लाख ३०,००० जनाभन्दा बढीको मृत्यु भएको छ।

कोभिड-१९ हुँदा मृत्युदर कम भएकाले कोरोनाभाइरस सङ्क्रमितहरूको ठूलो सङ्ख्या निको हुने विज्ञहरूले बताएका छन्।

सङ्क्रमण भएका झन्डै ८० प्रतिशत व्यक्तिलाई त झन् कुनै लक्षण नै नदेखिने बताइन्छ।

द लान्सिट जर्नलमा प्रकाशित एउटा अनुमानअनुसार कोभिड-१९ को मृत्युदर फ्लूको भन्दा बढी तर सार्सको भन्दा कम छ।

फ्लू भएका १,००० बिरामीमध्ये एक जनाको मृत्यु हुन्छ भने सार्स भएका बिरामीको मृत्युदर ९५ देखिएको छ।

क्रूज जहाजहरूको तथ्याङ्क हेर्दा बाहिरबाट आएका सङ्क्रमण नभएको र परीक्षण राम्रो भएको अवस्थामा मृत्युदर एक प्रतिशत हुने लान्सिट जर्नलमा प्रकाशित अध्ययनमा उल्लेख छ।

तर देशअनुसार परीक्षणको अवस्था फरक भएको र कुनै पनि देशमा ती जहाजमा जस्तो शत प्रतिशत परीक्षण सम्भव नभएको अवस्थामा त्यो दर बढी हुनसक्छ।

नेपालमा शुक्रवारसम्म ५९ जनामा सङ्क्रमण पुष्टि भएको छ। तीमध्ये १६ जना भाइरसमुक्त भएको सरकारले जनाएको छ।

अस्पतालमा भर्ना भएका अन्य सबैको स्वास्थ्यस्थिति सामान्य भएको र कुनै जटिलता नदेखिएको बताइएको छ।

स्रोतः स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय

गत वर्ष डिसेम्बर महिनाको उत्तरार्धमा चीनबाट फैलिन थालेको कोरोनाभाइरस अहिले विश्वव्यापी महामारी बनेको छ।

युरोपका केही देश र अमेरिका यसबाट सर्वाधिक प्रभावित भएका छन्।

दक्षिण एशियामा भारतमा अहिलेसम्म ३३,००० भन्दा बढी व्यक्ति सङ्क्रमित भएका छन्। तीमध्ये १,००० जनाभन्दा बढीको मृत्यु भएको पुष्टि भएको छ।

पाकिस्तानमा पनि १६,००० सङ्क्रमितमध्ये ३५० जना बढी व्यक्तिको मृत्यु भएको छ।

बाङ्ग्लादेश, अफगानिस्तान, श्रीलङ्का र माल्दिभ्समा पनि कोभिड-१९ का कारण मानिसहरूले ज्यान गुमाएका छन्।

तर अहिलेसम्म नेपाल र भुटानमा कसैको मृत्यु भएको छैन।

कोरोना भाइरस: धेरै बिरामीको ज्यान जोगाउन कश्मीरका चिकित्सकले गरेको भेन्टिलेटरमा परिमार्जन


शीर्षक: कोरोना भाइरस: कोभिड-१९ भाइरस ‘कुनै कुनै सतहमा २८ दिनसम्म बाँच्छ’\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

अस्ट्रेलियाको राष्ट्रिय विज्ञान निकायले दिएको निचोड अनुसार यो भाइरस पहिले सोचेभन्दा लामो समय यसरी जीवित रहनसक्छ।

तर अनुसन्धानकर्ताहरूले यो प्रयोग अँध्यारो अवस्थामा गरेका हुन्। परावैजनी वा अल्ट्राभायोलेट किरणले भाइरसलाई मारिदिने देखिइसकेको छ।

शङ्का बाँकी

तर कतिपय विज्ञहरूले भने वास्तविक जीवनमा सतहबाट हुने सङ्क्रमणको जोखिमबारे शङ्का प्रकट गरेका छन्।

यो भाइरस सामान्यतया मानिसहरूले खोक्दा, हाँच्छ्यू गर्दा वा बोल्दा सर्छ।

यसअघि प्रयोगशालाहरूमा गरिएका अध्ययनमा सार्स-कोभ-२ भाइरस ब्याङ्क नोट वा ग्लास सतहमा २ देखि ३ दिनसम्म अनि प्लास्टिक तथा स्टीलमा ६ दिनसम्म बाँच्न सक्ने देखिएको थियो। भिन्न भिन्न अनुसन्धानको नतीजा फरक देखिएका थिए।

अस्ट्रेलियाली निकाय सीसीरोले गरेको पछिल्लो अनुसन्धानमा भने भाइरस निकै जन्ड देखिएको हो। मोबाइल फोनको स्क्रीनजस्तो सम्म सतह अनि प्लास्टिक तथा पैसाका नोटमा २० डिग्री सेल्सियसको तापक्रममा भाइरस २८ दिनसम्म जीवित पाइयो।

तुलनात्मक रूपमा फ्लु भाइरस उस्तै अवस्थामा १७ दिनसम्म जीवित रहन्छ।

"सतहहरूमा भाइरस कत्तिको सक्रिय रहन्छ भनेर स्थापित गर्न सकिएको खण्डमा यसको सङ्क्रमणको अनुमान तथा नियन्त्रण गर्न सजिलो हुन्छ र मानिसहरूलाई जोगाउन सकिन्छ," उक्त निकायका प्रमुख कार्यकारी डा ल्यारी मार्शलले बताए।

'अनावश्यक त्रास'

तर कार्डिफ विश्वविद्यालयका कमन कोल्ड सेन्टरका पूर्व प्रमुख प्राध्यापक रन एकल्सले उक्त अनुसन्धानको आलोचना गर्दै २८ दिनसम्म भाइरस बाँच्न सक्छ भनेर 'आम मानिसमाझ अनावश्यक त्रास' फैलने बताए।

"सतहहरूमा पनि भाइरस म्युकस भनिने खकार वा सिँगानका कण अनि फोहोर औँलाबाट सर्ने हो। यो अनुसन्धानमा भाइरस सार्ने यस्ता कणको अध्ययन गरिएको छैन," प्राध्यापक एकल्ले भने।

"ताजा म्युकस भनेको भाइरसको निम्ति जोखिमपूर्ण वातावरण नै हो। त्यसमा हुने श्वेत कोषले उत्पादन गर्ने इन्जाइमले भाइरसलाई मार्छ। साथै त्यसमा भएका एन्टीबडी तथा अन्य रसायनले पनि भाइरसलाई निस्क्रिय पारिदिन्छ।"

"मेरो विचारमा सङ्क्रामक भाइरस सतहमा टाँसिएका म्युकसमा केवल केही घण्टा नकि दिन बाँच्न सक्छ।"

गत साता युनिभर्सिटी अफ क्यालिफोर्नियाकी मेडिसिन प्राध्यापक मोनिका गान्धीले कोरोनाभाइरस सतहहरूबाट नसर्ने बताएकी थिइन्।

"महामारीको सुरुमा सतह वा निर्जीव वस्तुमार्फत् सङ्क्रमण सर्ने निकै त्रास थियो। तर अहिले हामीले यसको मुख्य कारण कुनै सतह छोएर अनि...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: कोभिड-१९ महामारी लामो समयसम्म रहने विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका प्रमुखको चेतावनी\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

महानिर्देशक डा. टेड्रोस एड्हानोम गेहब्रेयससले अफ्रिका, पूर्वी युरोप, मध्य अमेरिका र दक्षिण अमेरिकामा कोभिड-१९ बढ्ने क्रममा रहेको भन्दै चेतावनी दिएका छन्।

उनले लकडाउनजस्ता उपाय हटाइँदा सङ्क्रमणको आगो 'पुन: सल्किने' बताए।

विश्वव्यापी महामारी नियन्त्रण गर्न डब्ल्यूएचओले गरेको कामको उनले प्रतिरक्षा पनि गरे। उनले आफ्नो  नेतृत्वमा रहेको उक्त राष्ट्रसङ्घीय निकायले कोभिड-१९ बारे विश्वलाई समयमै सचेत गराएको बताए।

"पछाडि फर्केर हेर्दा मलाई लाग्छ हामीले उचित समयमै सङ्कट घोषणा गर्‍यौँ जतिखेर त्यसबारे काम गर्न विश्वसामु पर्याप्त समय थियो," जिनिभामा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा उनले भने।

डब्ल्यूएचओले ज्यानुअरी ३० मा कोभिड-१९ लाई 'अन्तर्राष्ट्रिय चासोको सार्वजनिक स्वास्थ्य सङ्कट' घोषणा गरेको थियो। मार्च ११ मा भने उक्त निकायले यस रोगले महामारीको रूप लिएको जनाएको थियो।

के भने डा. टेड्रोसले?

महामारीसँग सम्बन्धित विवरण सङ्कलन गरिरहेको जोन्स हप्किन्स यूनिभर्सिटीका अनुसार विश्वभरि अहिले २६ लाखभन्दा धेरैमा यस भाइरसको सङ्क्रमण फैलिएको छ र एक लाख ८३ हजार भन्दा धेरैले ज्यान गुमाएका छन्।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको जिनिभास्थिति कार्यालय

पश्चिम युरोपका धेरैजसो ठाउँमा सङ्क्रमण स्थिर हुन वा घट्न लागेको देखिएको भए पनि केही देशमा यो बल्ल सुरु हुने अवस्थामा रहेको उनको भनाइ थियो।

"केही गल्ती नगरौँ- हामीले अगाडिको धेरै लामो बाटो तय गर्नुछ। भाइरस हामीहरूसँग लामो समयसम्म रहनेछ।"

भाइरसलाई निकै खतरनाक बताउँदै उनले भने, "प्रारम्भिक प्रमाणले विश्वका अधिकांश जनसङ्ख्या यसको जोखिममा रहेको सङ्केत गर्छ। त्यसको अर्थ यो महामारी सजिलै बिउँतिन सक्छ। अहिले हामीले हाम्रो कामबाट सन्तोष मान्यौँ भने त्यो सबैभन्दा ठूलो खतरा हुनेछ।"

किन भएको थियो आलोचना?

डब्ल्यूएचओको कामको थुप्रै देशहरूले प्रशंसा गरेपनि डा. टेड्रोसको राजीनामा समेत माग्दै कतिपय अमेरिकी नेताहरूले उनको आलोचना गरेका थिए।

राजीनामा मागिएको विषयमा प्रश्न सोधिँदा उनले मानिसहरूको जीवनरक्षाका लागि आफू 'रातदिन' काम गर्ने बताए।

कोरोना भाइरसः कोभिड-१९ सम्बन्धी यी भ्रामक कुरा बेवास्ता गर्नुहोस्

गत साता अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनलाई आर्थिक सहायता रोक्न आफ्नो प्रशासनलाई निर्देशन दिएको बताएका थिए।

ट्रम्पले कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण फैलिरहेको सन्दर्भमा "न्यूनतम दायित्व पूरा...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: कोभिड-१९ महामारीको समयमा डेटिङ\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

आफ्नो प्रेमी वा प्रेमिकासँग यो बेला भेटघाट गर्न सम्भव छैन।

तर यो बेला प्रेम सम्बन्ध कायम राख्न चाहनेहरूले भोगेको तनाव र भेटेको समाधानका बारेमा बताएका छन्।

हेर्नुहोस् एउटा भिडिओ -

अनि यो पनि


शीर्षक: कोरोना भाइरस: कोभिड-१९ रोकथामका लागि जम्मा भएको पैसा खर्च गर्न 'ढिला गर्न हुँदैन'\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

कोष सञ्चालनसम्बन्धी निर्देशिकामा राष्ट्रिय योजना आयोगका उपाध्यक्षको नेतृत्वमा समितिको व्यवस्था गरिको छ। तर उक्त समितिको बैठक अहिलेसम्म बसेको छैन।

सङ्कलित रकम खर्च गर्ने विषयमा बुधवार पहिलो पटक बैठक बस्न लागेको कोष सञ्चालन समितिका अध्यक्ष रहेका राष्ट्रिय योजना आयोगका उपाध्यक्ष पुष्पराज कँडेलले बताए।

तर अर्थविद्ले भने विपद्का बेला खर्च गर्नका लागि भनेर गठित कोषहरूले काममा विलम्ब गर्न नहुने बताएका छन्।

सहयोग बढ्दो

सरकारले कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण रोकथाम, नियन्त्रण तथा उपचारका लागि भन्दै चैत १० गते कोष स्थापना गरेर इच्छुक व्यक्तिहरूलाई रकम जम्मा गर्न आह्वान गरेको थियो।

त्यसयता उक्त कोषमा धमाधम रकम जम्मा भइरहेको छ र रकम दिने घोषणा गर्ने क्रम पनि बढ्दो छ।

सार्वजनिक आह्वान गरिएको तीन सातामा उक्त कोषमा दुई अर्ब एक करोड रुपैयाँभन्दा बढी रकम जम्मा भइसकेको छ।

कोष सञ्चालन समितिको बैठक नबस्दा जुन प्रयोजनका लागि रकम जम्मा भएको त्यो खर्च हुने प्रक्रिया सुरु भएको छैन।

त्यसको कारणबारे उक्त समितिका अध्यक्ष कँडेलले बीबीसीलाई भने, "हिजो महालेखा नियन्त्रक र हामीहरू छलफलमा बसेका थियौं। समितिका पदाधिकारीहरू बसेर कोषको रकम खर्च गर्ने विषयमा आज बैठक गर्दैछौँ।"

पहिलो प्राथमिकता

अहिले आवश्यक रकम नियमित बजेटबाट स्थानीय तहसम्म गइरहेको र कतैबाट खर्चको माग नभएकोले समस्या देखा परिनसकेको कँडेलले बताए।

अर्थ अर्थविद् तथा पूर्व अर्थसचिव शान्तराज सुवेदी भने विपद्का लागि आह्वान गरिएको कोषमा उल्लेख्य रकम जम्मा भइरहँदा खर्च गर्ने विषयलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने बताउँछन्।

"यस्तो बेला आवश्यक पर्ने रकम नियमित बजेटबाट भन्दा पनि कोषबाट नै खर्च गर्नुपर्छ," पूर्वसचिव सुवेदीले भने, "मानिसहरूले उत्साही भएर रकम जम्मा गरिरहेको बेला कोषमा जम्मा भएको रकम खर्च गर्न ढिला भइसक्यो।"

जुन प्रयोजनका लागि रकम जम्मा भएको हो त्यही कोषबाट पारदर्शी ढङ्गबाट रकम खर्च गर्दा त्यसले रकम उपलब्ध गराउन खोज्ने सङ्घसंस्था र व्यक्तिहरूलाई पनि प्रोत्साहित गर्ने उनको धारणा छ।

"कुनै पनि विपद्का बेला जम्मा हुने रकम यसरी खर्च भइरहेको छ भन्ने विषयमा मितव्ययी भएर खर्च गरेको देखाउन सके त्यसले राम्रो सन्देश दिन्छ," सुवेदीले भने।

बैठकको विषय

कोष सञ्चालनसम्बन्धी निर्देशिकामा सङ्क्रमित व्यक्तिको उपचार, औषधि, उपकरण तथा औषधिजन्य सामग्री खरिददेखि क्वारन्टीन निर्माण र सञ्चालन तथा...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: कोभिड-१९ लागेर निको भएका युवाहरूको चेतावनी\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

युवाहरूले सामजिक दूरीको नियम पालना नगरेको अधिकारीहरूको आरोप छ

बाइस वर्षकी उनले आफ्नै शरीरमा कोरोनाभाइरसको कठोर प्रभावहरू महसुस गरेकी छन् र उनी अरू युवाहरूलाई नियम पालना गरेर भाइरसबाट जोगिन सुझाव दिन्छिन्।

हालै विश्वविद्यालयबाट उत्तीर्ण भएकी उनलाई मार्चमा पोर्चुगलको भ्रमणका क्रममा सङ्क्रमण भएपछि बेहोश हुने गरी ज्वरो आयो।

निरन्तर वान्ता हुने र निद्रा नलाग्ने समस्या देखिएपछि एमी ज्यादै कमजोर भइन् र उनको शरिरमा पानीको पनि अभाव भयो।

अस्पतालमा भर्ना गरिएपछि उनी एक्लै शैय्यामा कामेर बस्थिन् वा पसिनाले निथ्रुक्कै भिझेकी हुन्थिन्।

“त्यो मेरो र परिवार अनि साथीभाइका लागि एकदमै डरलाग्दो र अप्ठेरो समय थियो,” अस्पतालको बेडबाट १२ औँ दिनमा गरेको भाइरल ट्वीट सम्झँदै उनले बीबीसीसँग भनिन्।

उक्त डरलाग्दो अनुभवपछि एमीले आफूजस्ता युवाहरूलाई स्वस्थ्य रहे पनि कोरोनाभाइरसको जोखिमलाई कम नआँक्न बताइरहेकी छन्।

तर उनका अनुभवमा धेरैले त्यसलाई वास्ता नै गरिरहेका छैनन्।

एमी कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणबाट मुक्त भएकी हुन्

“जब म बिरामी बेला सम्पर्क गर्ने साथीहरू र मानिसहरू बाहिर गइरहेको देख्छु वा सावधानी नअपनाई घुमिरहेको देख्छु, त्यो मलाई झापड हाने जस्तै लाग्छ।”

“ठूलो सङ्ख्यामा मेरो उमेरका मानिसहरू मदिरालय जान चाहिरहेका छन् र साथीसँग मदिरा पिउन इच्छुक छन्। त्यस्तो देख्दा मलाई एकदमै गाह्रो हुन्छ।”

के युवाका कारण सङ्क्रमण बढिरहेको छ?

ब्रिटेनदेखि जापानसम्म र जर्मनीदेखि अस्ट्रेलियासम्म हालै देखिएका कोभिड-१९ सङ्क्रमण वृद्धिका लागि युवाहरूलाई आरोप लगाइएको छ।

कैयौँ अधिकारीहरूले यो उमेर समूहका व्यक्तिहरू बाहिर निस्किरहेको र महिनौँदेखि लकडाउनका कारण दिक्क भएर उनीहरूले सामाजिक दूरीसम्बन्धी नियमहरू उल्लङ्घन गरिरहेको बताएका छन्।

खुल्ला हुन थालेका होटल, भोजनालय र मदिरालयमा बढी युवाहरू कार्यरत रहेकाले यस्तो भएको कतिपय विज्ञले औँल्याएका छन्।

हालै स्थानीय लकडाउनको घोषणा गर्दै ब्रिटेनको ग्रेटर म्यानेचेस्टरका उपमेयर रिचर्ड लिजले सङ्क्रमित युवाहरूको सङ्ख्या उल्लेख्य रूपमा वृद्धि भएको बताएका थिए।

जापानका सङ्क्रमितहरूमा सबैभन्दा ठूलो सङ्ख्यामा २० देखि २९ वर्षका व्यक्तिहरू रहेका छन्

उनले नयाँ सङ्क्रमितमध्ये अधिकांश युवा रहेको भन्दै उनीहरूले महामारी सकिएको ठान्दै जमघट र गैरकानुनी पार्टीहरूमा भाग लिइरहेको बताए।

टोकियोमा पनि युवाहरू मदिरालयमा फर्किन...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: कोभिड-१९ ले आदिवासी समुदायलाई कसरी निमिट्यान्न पार्न सक्छ\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

यो धेरै देशहरू पुग्नुपर्ने एउटा सामूहिक यात्रामा उनको पहिलो बिसौनी ठानिएको थियो।

तर तीव्र रूपमा परिवर्तन भएका क्वारन्टीनसम्बन्धी नियमहरूका कारण यो नै उनको अन्तिम बिसौनी बन्न पुग्यो। उनका अन्य सबै यात्रा रद्द भए।

उनले फिलिपिन्सस्थित घरबाट कोभिड-१९ मा केन्द्रित हुनलाई हवाई यात्रा गरेकी थिइन्।

उनले महसुस गरेकी थिइन् कि- नयाँ कोरोनाभाइरसले आदिवादीहरूमा पार्ने प्रभावले "हामीलाई मानचित्रबाटै मेटाउन सक्छ।"

अमेजनका आदिवासी

जोखिम

विश्वभरिका आदिवासी मानिसहरू अन्य जनसङ्ख्याको तुलनामा सरुवा रोगहरूको जोखिममा बढी हुन्छन्।

उदाहरणका लागि क्यानाडामा सन् २००९ मा फैलिएको एचवानएनवान महामारीका बेला १६ प्रतिशत आदिवासी क्यानेडियालीहरू अस्पतालमा भर्ना हुनुपर्‍यो जबकि उनीहरूको सङ्ख्या ३.४ प्रतिशत मात्र थियो।

कोभिड-१९ पनि अपवाद होइन। अमेरिकामा २,३०० आदिवासी अमेरिकीमा एक जनाको मृत्यु भएको छ। श्वेत अमेरिकीहरू भने ३,६०० मा एक जनाको मृत्यु भएको देखिन्छ।

यसले आदिवासीहरूलाई अश्वेत अमेरिकीहरूपछि सबैभन्दा धेरै जोखिममा रहेको समूह भएको देखाएको छ।

अमेजन आदिवासी महिला

मे महिनाको मध्यमा दक्षिण-पश्चिम अमेरिकास्थित ७० हजार वर्गकिलोमिटर आरक्षण क्षेत्र रहेको नबहो न्याशनले अमेरिकामा कोभिड-१९ को सङ्क्रमण फैलने दरमा न्यूयोर्क राज्यलाई उछिनेको थियो।

टाउली-कोपूस् भन्छिन्, "हामीसँग अस्पताल, चिकित्सक, भेन्टिलेटर- यो सङ्कटबाट बच्नका लागि आवश्यक पर्ने सबैकुरा थोरै छन्।"

"आदिवासीहरूमा पहिलेदेखि नै रहेको परिस्थिति र पोषणको कमीले हामीलाई अति संवेदनशील बनाउँछ।"

विशेषगरी अमेजेनका आदिवासीहरू कोभिड-१९ बाट मृत्यु हुने बढी जोखिममा रहेका छन् किनकि उनीहरूलाई व्यावसायिक स्वास्थ्य सहायता दिन कैयौँ दिन लगाएर पुग्नुपर्छ।

जुलाई २४ तारिखसम्ममा उक्त रोगले अमेजोनियाका ३८ जाति समूहका १९ हजार ३ सय २९ मानिसहरूको निधन भयो।

अन्य ६ लाख ७७ हजार ७ सय १९ जनामा सङ्क्रमण पुष्टि भएको छ। तीमध्ये अधिकांश ब्राजिलका रहेको रेड इक्लिजोल पानामाजोनियाले जनाएको छ।

"बढ्दो वन विनाश, आगलागी, औद्योगिक प्रदूषण, कृषि व्यापारको विस्तार लगायतका कारणले उनीहरूले पहिलेदेखि नै पारिस्थितिक दुर्घटनाको सङ्घारमा पुगेका छन्," अमेजन आदिवासीबारे अमेजन वाचकी कार्यकारी निर्देशक लैला सालाजर-लोपेज भन्छिन्।

"अहिले महामारीले थप सङ्कट पैदा गरेको छ र हरेक दिन बित्दै जाँदा एथनोसाइड थप वास्तविक बन्दै...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: कोभिड-१९ विरुद्धको औषधी परीक्षणको परिणाम 'उत्साहजनक'\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

अमेरिकी औषधी निर्माता कम्पनी गिलियड साइन्सेसका अनुसार ५३ जना कोभिड-१९ का बिरामीमा गरिएको औषधीको परीक्षणले सकारात्मक परिणाम दिएको हो।

उनीहरूलाई भाइरसविरुद्ध प्रयोग गर्ने गरिएको रेम्डेसिभिर नामक औषधी दिइएको थियो।

उनीहरूमध्ये दुई तिहाइलाई रेम्डेसिभिरले फाइदा गरेको बताइएको छ।

'सुखद परिणाम'

परीक्षणमा सहभागी ३० जना बिरामी मध्ये १७ जनालाई त्यो औषधी दिइएपछि उनीहरूको अवस्थामा सुधार भएको थियो र उनीहरूलाई सास फेर्न सहज बनाउने भेन्टिलेटरबाट निकालिएको थियो।

त्यो अध्ययनमा सहभागी वैज्ञानिकहरूले परीक्षणको परिणामलाई सुखद र आशायुक्त भनेका छन्।

तर उनीहरूले थप अध्ययन र तथ्याङ्क उपलब्ध भएपछि मात्र सही निष्कर्षमा पुग्न सकिने बताएका छन्।

रेम्डेसिभिर औषधीको बृहत्तर परीक्षणको परिणाम आउने केही सातामा आउन लागेको छ।

वृहत् परीक्षण

यसअघि रेम्डेसिभिर औषधीको अर्को परीक्षण यूकेको इङ्गल्यान्ड र स्कटल्यान्डमा सुरु गर्न लागिएका विवरण सार्वजनिक भएका थिए।

सरकारले अनुमति दिएपछि त्यहाँका १५ वटा स्वास्थ्य संस्थामा त्यसको परीक्षण थाल्न लागिएको घोषणा दुई साता अघि भएको थियो।

गिलियडले यूकेमा कोभिड-१९ का सामान्य लक्षण भएका बिरामीमा त्यसको परीक्षण गर्न लागेको हो।

त्यसको नेतृत्व सङ्क्रामक रोगका परामर्शदाता डाक्टर एन्ड्रु युस्टियानोस्कीले गर्न लागेका छन्।

त्यो औषधीको चीनमा पनि परीक्षण जारी रहेको बताइएको छ।


शीर्षक: कोरोना भाइरस: कोभिड-१९बाट निधन भएका व्यक्तिको शवबाट कोरोनाभाइरस सर्छ कि सर्दैन\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

ती दृश्यहरूले केवल मृत्युको मात्र होइन मृतकसँग पनि त्रास पैदा गरिरहेका छन्।

त्यसले पोस्टमोर्टमबाट रोग फैलनसक्ने आशङ्का र सङ्क्रमितको शरीरबाट भाइरस सर्नसक्ने सम्भावनाको डर पैदा गरिदिएको छ।

के मृतकको शरीरले कोभिड- १९ फैलाउन सक्छ? अन्तिम संस्कार गर्नु सुरक्षित छ कि छैन? अनि शवलाई जलाउनु ठीक कि गाड्नु?

हाम्रो जानकारीमा आएका कुराहरू यहाँ छन्।

शवबाट कोभिड-१९ सर्छ?

शव बोक्नेहरूले सुरक्षात्मक पोसाक लगाउनु पर्ने डब्लूएचओले जनाएको छ

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्लूएचओ)का अनुसार यदि आवश्यक सावधानी अपनाइएको छ भने मृतकको शरीरबाट कोभिड-१९ सर्छ भनेर डराउनुपर्ने कुनै कारण छैन।

यो रोग लगाउने सार्स-कोभ-२ भाइरस विशेषगरी मानिसहरूले निकाल्ने थुक वा र्‍याल जस्ता कुराका छिटाहरूबाट सर्छ। बोल्दा, हाच्छिउँ गर्दा वा खोक्दा यस्ता छिटाहरू निस्कन्छन्।

अनि कतिपय कडा सतहहरूमा यी भाइरस केही दिनसम्म जीवित रहन सक्छन्।

"आजका दिनसम्म मृतकको शरीरबाट जीवित मान्छेमा यो भाइरस सरेको कुनै पनि प्रमाण भेटिएको छैन," यसै महिनाको सुरुवातमा भएको एउटा पत्रकार सम्मेलनमा पान-अमेरिकन हेल्थ अर्गनाइजेसनका एकजना प्रवक्ता विलियम अडुक्रोले भनेका थिए।

मृतकको शरीरमा भाइरस बाँच्न सक्छ?

"त्यसो भन्दैमा हामीले यो सर्दैन भन्न खोजेका होइनौँ। तपाईं मृतकलाई एकदमै प्रेम गर्नुहुन्छ त्यसैले चुम्बन गर्न वा अन्य त्यस्तै गर्न चाहनुहुन्छ। हामीले अझै पनि रोकथाम र नियन्त्रणको अभ्यास गर्नुपर्छ," उनले भने।

डब्लूएचओले गत मार्चमा जारी गरेको एउटा निर्देशिकामा रक्तस्राव हुनेखालका ज्वरोहरू (इबोलाजस्ता) र हैजालाई छाडेर आम रूपमा मृतकको शरीरबाट सङ्क्रमण नहुने उल्लेख छ।

त्यसमा भनिएको छ, "यदि महामारीयुक्त इन्फ्लुएन्जा भएर मृत्यु भएकाहरूको फोक्सोलाई चिरफारका बेला सही तरिकाले सम्हालिएन भने रोग सर्नसक्छ। अन्यथा शवबाट रोग सर्दैन।"

तर कडा खाले श्वासप्रश्वास सम्बन्धी रोगबाट मृत्यु भएकाहरूको फोक्सो र अन्य अङ्गहरूले भाइरसका लागि आश्रयस्थलको काम गरेका हुन सक्छन्।

चिरफारका बेला ती भाइरसहरू बाहिर आउन सक्छन्। त्यसमा प्रयोग भएका उपकरणहरूमा पनि ती बस्न सक्छन्।

कोभिड-१९ लागेर ज्यान गएकाहरुका मृतकका आफन्त र साथीहरुले के विचार गर्नु जरुरी छ भने शव गाड्ने वा जलाउने कार्य सुरक्षितरूपमा व्यवसायिक मानिसहरूबाट गरिएको हुनुपर्छ।

के हामी अन्तिम संस्कारमा जान सक्छौँ?

केही स्थानमा कोभिड-१९ का कारण...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: कोभिडका कारण बढिरहेको अनिद्रा: कसरी झेल्ने?\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

तर यो वर्ष यो वाचा गर्न समस्या छ। किनभने कोरोनाभाइरस सङ्कटले राम्ररी निदाउन झन् कठिन पारिदिएको छ।

केही विज्ञहरूले यसलाई 'कोरोनासोम्निया' वा 'कोभिड-सोम्निया' अर्थात् कोरोनाभाइरसका कारण उत्पन्न भएको अनिद्रा भन्न थालेका छन्।

कोभिड-१९ का बेला तनावपूर्ण जीवनसँग जोडिएर अनिद्राको समस्या विश्वभर मानिसहरूले सामना गरिरहेका छन्।

यूकेमा सन् २०२० को अगस्टमा यूनिभर्सिटी अफ साउथह्याम्टमको एउटा अध्ययनले अनिद्रा अनुभव गर्ने मानिसहरू बढेको देखायो।

पहिले प्रत्येक छ जनामध्ये एकमा अनिद्राको समस्या हुने गरेकोमा यतिखेर त्यो प्रत्येक चार जनामध्ये एकमा पाइएको उक्त अध्ययनले जनाएको थियो।

यस्तो समस्या आमा, अत्यावश्यक सेवामा काम गर्ने मानिस र अश्वेत, एसियाली एवम् अल्पसङ्ख्यक आदिवासी समुदायमा बढेको देखिएको छ।

चीनमा अनिद्राको दर लकडाउनको उत्कर्षमा १४.६ प्रतिशतबाट बढेर २० प्रतिशतसम्म पुगेको थियो।

इटली र ग्रीसमा त औषधोपचारको आवश्यकता नै पर्ने गरी 'चिन्ताजनक अवस्था'मा अनिद्राको समस्या देखिएको थियो।

त्यहाँ मे महिनामा अध्ययनमा सहभागी झन्डै ४० प्रतिशतमा अनिद्राको समस्या देखिएको थियो।

अनिद्रा शब्द गुगलमा सन् २०२० मा जति धेरैपटक यसअघि कहिल्यै खोजिएको थिएन।

महामारी दोस्रो वर्षमा लाग्दा महिनौँदेखिको सामाजिक दूरीले हाम्रो दैनिकी उथलपुथल पारिदिएको छ।

वास्तवमा कोरोनाभाइरस के हो?

काम र बाँकी जीवनमा हामीले गर्ने सन्तुलनको रेखा मेटिएको छ। भविष्य अझै अनिश्चित हुँदा हाम्रो निद्रामा त्यसको असर देखिन थालेको छ।

हाम्रो स्वास्थ्य र कार्यक्षमतामा यसको गम्भीर असर पर्नसक्छ।

अवरोधबीच जीवन

महामारीको नभएकै बेला पनि अनिद्राले जीवनलाई सहज बनाउँदैनथ्यो।

लगातार निदाउन नसक्नु वा निदाइहाले पनि चैन नहुने समस्याले दीर्घकालीन रूपमा मोटोपन, तनाव, खिन्नता, मुटुसम्बन्धी रोग र मधुमेहका समस्या निम्तिन सक्छन्।

रातमा सात घण्टाभन्दा कमको अपुग निद्राले काममा असर पार्ने स्वास्थ्यकर्मीहरू बताउँछन्।

कयौँ अध्ययनहरूले जसकै कारण काममा गल्ती हुने सम्भावना उच्च हुने, एकाग्रता नहुने, झोक्किने र मनस्थिति फेरिइरहने समस्या हुने देखाएका छन्।

अमेरिकाको एउटा ठूलो मेडिकल अध्ययन संस्था मेयो क्लिनिकका डा. स्टिभन अल्टकुलर अनिद्राको निदानमा विशेषज्ञता हासिल गरेका मनोविद् एवम् नशारोग विशेषज्ञ हुन्।

उनी भन्छन्: "कार्यालयमा काम गर्दा हुने हाम्रा बानीहरू बिर्सिसकेका छौँ।...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: कोरोनाभाइरसकै कारण मर्ने खतरा कति छ र हामी कतिसम्म डराउने?\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

एउटा घातक रोगाणु जसलाई हामी देख्न सक्दैनौँ र जब यो हामी भित्र छिर्छ हामीले यसको उपचार गर्न सक्दैनौँ।

त्यसैले कैयौँ मानिसहरू घर बाहिर निस्कन, जीवनका नियमित काम गर्न या बच्चालाई स्कूल पठाउन पनि डराइरहेका छन्।

मानिसहरू सुरक्षित रहन चाहन्छन्। तर समस्या के हो भने हामी अब त्यति सुरक्षित छैनौँ।

किनभने घातक परिणाम दिने भाइरस अहिले हामी वरिपरि घुमिरहेको छ।

सन्तुलनको खोजी

त्यसो भए अब के गर्ने त? केहीले सुरक्षाको ग्यारेन्टी नहुन्जेल विभिन्न कुरामा लगाइएका रोक कायम हुनुपर्ने भन्छन्। तर त्यस्ता तर्कले प्रतिबन्धहरू कायम राख्दा पनि अन्य खतरा निरन्तर हुने तथ्यलाई ध्यान दिएका छैनन्।

यूकेका प्रमुख स्वास्थ्य सल्लाहकार प्रोफेशर क्रिश विटी यसलाई महामारीको 'अप्रत्यक्ष मार' भन्छन्। त्यसमा स्वास्थ्यसेवामा कम पहुँच, मानसिक रोगमा वृद्धि, आर्थिक कठिनाइ र शिक्षामा क्षति रहेका छन्।

प्रतिबन्ध खुकुलो हुँदै जाँदा समाज र व्यक्तिले खतराहरूको प्रतिस्पर्धामा सन्तुलन खोज्न आवश्यक हुनेछ।

शत प्रतिशत सुरक्षा किन अपेक्षा गर्नु हुँदैन?

एडिनबरा विश्वविद्यालयमा विश्वव्यापी आम स्वास्थ्य समस्याकी प्रोफेशर देवी श्रीधर भन्छिन्, हामीले आफैले आफैलाई हामी सुरक्षित छौँ त? भनेर सोध्नुपर्ने भएको छ।

"खतरा त जहिले पनि हुन्छ। कोभिड-१९ समुदायमा उपस्थित रहने भएपछि जसरी हामी सवारी चलाउँदा वा साइकल चलाउँदा खतरा कम गर्नेबारे सोच्छौँ त्यसैगरी यो रोगबाट कसरी हामीले खतरा कम गर्ने भन्ने सोच्नुपर्‍यो।"

उनले विद्यालय सञ्चालनबारे अहिले जारी विवादलाई देखाउँदै उक्त कुरा भनिन्। अनि यही कुरा अरू क्षेत्रमा पनि लागु हुन्छ।

पीपीई, कन्ट्याक्ट ट्रेसिङ जस्ता कुरामा सरकारी गतिविधिको आलोचक रहँदै आएकी उनले त्यही सेवा कस्तो हुन्छ त्यसैमा अरू सुरक्षा भर पर्ने बताइन्।

व्यक्तिलाई कति खतरा छ?

जति स्वतन्त्रताको कुरा आउँछ त्यति नै व्यक्तिगत निर्णयको भूमिका पनि अगाडि आउँछ।

र त्यो भनेको सही उपाय खोज्ने भन्दा पनि सबभन्दा राम्रो  उपायको खोजी हुनुपर्छ।

केम्ब्रीज विश्वविद्यालयका तथ्याङ्कशास्त्री प्रोफेशर डेभिड स्पीगेलहाल्टर भन्छन् यो त वास्तवमा 'खतरा व्यवस्थापनको खेल' बन्न पुगेको छ- र हामीले सामना गरिरहेको खतरा व्यवस्थापन गर्नुपर्ने भएको छ।

कोरोनाभाइरसबाट हामीले दुईवटा खतरा सामना गरिरहेका छौँ। एउटा सङ्क्रमित हुने खतरा र दोस्रो सङ्क्रमित भएपछि गम्भीर रोग लाग्ने या मृत्यु नै...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: क्वारन्टीनको 'अत्यासलाग्दो बसाइ'पछि घर फर्किएकाहरू भन्छन् 'मरेपनि घरमै मरौँला भनेर कालापारबाट आएको'\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

सुर्खेत वीरेन्द्रनगरमा रहेको क्वारन्टीनको 'अत्यासलाग्दो बसाई'पछि घर फर्किन पाउँदा खुशी लागेको उनले बताए।

घर खर्चको जोहो गर्न उनी गत पुसमा 'कालापार' (भारत) गएका थिए।

भारतमा लकडाउन भएपछि नैनीतालबाट ३ दिन लगाएर महेन्द्रनगर आएर अलपत्र परेका उनी सरकारले उद्धार गरि क्वारन्टीनमा राखेको बताउँछन्।

'कमाइ जति उतै छाडेर घर फर्किएँ'

"कोरोनाभाइरसको हल्ला सुन्दा कालापारमा बाँचिएला जस्तो नलागेपछि कमाइजति उतै छाडेर घर फर्किन बाध्य भएँ", उनी भन्छन, "सकुशल घर फर्किँदा खुशी छु।"

दुई हप्ताभन्दा बढी समय क्वारन्टीनमा बिताएपछि उनी जस्तै नेपाल आइपुगेका अरूलाई निश्चित प्रक्रिया पूरा गरेर घर फर्काइएको प्रदेश सरकारले जनाएको छ। अहिलेसम्म ५५० जनालाई त्यसरी फर्काइएको बताइएको छ।

दुई हप्ताको बसाइपछि घर फर्किएका दैलेखका वीरेन्द्र शाही क्वारन्टीनको बसाइ अत्यासलाग्दै भएपनि 'त्यो हाम्रै सुरक्षाको लागि भएकोले' सहज रूपमा लिएको बताउँछन्।

उनी भन्छन्, "म ढुक्क भएर घर फर्किएँ, अब परिवारको सुरक्षाको लागि ७ दिनसम्म सेल्फ क्वारन्टीनमै बस्छु।"

भारतबाट विभिन्न समस्या झेल्दै महेन्द्रनगरसम्म आइपुगेका उनलाई पनि त्यहाँबाट उद्धार गरेर क्वारन्टीनमा ल्याइएको थियो।

'मरेपनि घरमै मरौँला'

उनले भने, "लकडाउनपछि भारतमा बस्नै मन लागेन, मरेपनि घरमै मरौँला भनेर २-३  महिनाको ३०-४० हजार रुपैयाँ कमाई उतै छाडेर घर फर्किएँ।"

१७-१८ दिन क्वारन्टीनमा बसेर घर फर्किएका मदन सुनार पनि क्वारन्टीनको बसाइ निकै अत्यासपूर्ण रहेको अनुभूति सुनाउँछन्।

उनी क्वारन्टीनमा धेरै जना भएकोले सँगै खाना खाँदा,  शौचालय जाँदा लाइनमा बस्दा झन् जोखिम बढ्ला कि भन्ने चिन्ताले पिरोल्ने गरेको अनुभव सुनाउँछन्।

मजदुरीको लागि भारतको गोवा गएका उनी भन्छन्, "ठुलो सङ्कटबाट बचेँ जस्तो लागेको छ, उतै भए मरिन्थ्यो कि के थाहा?"

वर्षभरि घरखर्च जुटाउन भारत गएका कर्णालीका धेरै जनालाई प्रदेश सरकारले बाँके, कैलाली, कञ्चनपुरबाट उद्धार गरेर क्वारन्टीनमा राखेको थियो।

कहिल्यै पनि क्वारन्टीनमा नबसेका उनीहरूले घरपरिवार र आफन्तको यादले निकै सताएको बताए।

'छोराछोरीको धेरै सम्झना'

जाजरकोटकी नन्दा परियार क्वारन्टीनमा बस्दा घरमा रहेका छोराछोरीको धेरै सम्झना आएको बताउँछिन्।

उनी भन्छिन्, "खान र बस्नको केही समस्या थिएन तरपनि १८ दिनको क्वारन्टीन बसाइ १८ वर्षजस्तो लाग्यो उनी बताउँछिन्।"

३ जना साना छोराछोरीलाई...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: खाडी मुलुकमा नेपाली सङ्क्रमितको सङ्ख्या यकिन गर्नै समस्या\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

नेपाली कामदारहरू रहेका विभिन्न देशका राजदूतहरूका अनुसार "त्यहाँको सरकारले राष्ट्रियता नखुलाउने नीति लिँदा नेपालीको विवरण पाउन" निकै कठिन भएको हो।

ठूलो सङ्ख्यामा नेपालीहरू कार्यरत रहेकोमध्येको एउटा देश कतारका लागि नेपाली राजदूत नारदनाथ भारद्वाजले भने, "नेपालीहरू पनि छन् सङ्क्रमणमा तर उनीहरूले (कतार सरकारले) राष्ट्रियता जनाएर तथ्याङ्क नदिँदाखेरि यति नै नेपाली छन् भन्नसक्ने स्थिति छैन।"

"बीचबीचमा उहाँहरूले भने अनुसार नेपालीहरू त्यति सिरियस बिरामी त्यति छैनन् सामान्य स्वास्थ्य स्थितिमा छन्। थोरै मान्छेहरू मात्र अस्पताल लगेर उपचार गर्नुपर्ने स्थितिमा छन् भन्ने कुरा गर्नु भएको छ।"

अन्योल

उनले बेलाबेलामा अनौपचारिक रूपमा विभिन्नखाल विवरणहरू दूतावासमा आए पनि आधिकारिक विवरण नभएकाले कतारमा हालसम्म कति नेपाली कोरोनाभाइरसबाट सङ्क्रमित भए भन्न नसकिने बताए।

भारद्वाजले राष्ट्रियता जनाएर तथ्याङ्क नदिँदा अन्योल उत्पन्न भएको बताए।

दूतावासका अधिकारीहरूका अनुसार कतार सरकारले कुनै पनि देशका नागरिकहरूको राष्ट्रियता नखुलाई उपचार गर्ने नीति लिएको छ।

संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) मा पनि त्यस्तै अवस्था रहेको त्यहाँस्थित नेपाली राजदूतले बताएका छन्।

यूएईका लागि नेपाली राजदूत कृष्णप्रसाद ढकालले भने, "यहाँ पनि विगत एक महिनादेखि राष्ट्रियता खुलाएर कोभिड-१९ सङ्क्रमितहरूको विवरण सार्वजनिक हुन सकेको छैन। जतिखेर नेपालीहरूको यतिलाई सङ्क्रमण भयो भन्ने विवरण आउँथ्यो त्यसबेला हामीलाई सहज थियो।"

"हामीलाई के विश्वास छ भने सङ्क्रमितको राष्ट्रियता नखुलाउँदा पनि यूएई सरकारले आफ्ना नागरिक हुन् वा बाहिरका सबैलाई उच्चस्तरीय र नि:शुल्क स्वास्थ्य सेवा दिइरहेको छ र उहाँहरूको राम्रो उपचार भइरहेको छ।"

नेपाली कामदार रहेका अरब मुलुकहरूमध्ये सबैभन्दा धेरै नेपालीमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण देखिएको भनिएको बहराइनस्थित नेपाली राजदूत पदम सुन्दास गल्फ कोअपरेशन काउन्सिल (जीसीसी) का अधिकांश देशहरूले राष्ट्रियता नखुलाइकन सङ्क्रमितको विवरण सार्वजनिक गर्ने गरेका बताउँछन् ।

"बहराइनमा मात्र राष्ट्रियता खुलाइएकाले यहाँ धेरै नेपालीमा सङ्क्रमण देखिएको जस्तो भयो,"  बीबीसीसँग सुन्दासले भने, "तर अन्यत्र पनि धेरै सङ्क्रमित भएका हुनसक्छन्।"

उनका अनुसार हालसम्म बहराइनमा १ सय ५७ जना नेपालीमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रणम देखिएको छ।

त्यसमध्ये कति निको भइसके र कति उपचाररत छन् भन्ने...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: खेल प्रतियोगिता ठप्प, भविष्य अनिश्चित\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

दक्षिण एसियाली खेलकुद प्रतियोगिताको सफल आयोजना र त्यसमा नेपाली खेलाडीहरुले प्राप्त गरेको सफलताले खेलकुदतर्फ आम चासो बढेको बेला कोरोनाभाइरस प्रकोपले ब्रेक लगाइदिएको छ।

विश्वकै खेल गतिविधिहरू ठप्प भएको बेला नेपालको अवस्था पनि त्यस्तै भएको छ।

विश्वकप छनोटका खेलहरूदेखि ओलिम्पिक्स तयारीसम्म अनि चर्चित क्रिकेट खेलाडीहरू समावेश हुने घरेलु प्रतियोगिता र विश्व क्रिकेट लिग २ सम्मका खेलहरू स्थगित भएका छन्।

नवौँ राष्ट्रिय खेलकुदको तयारीदेखि राष्ट्रिय योजनाहरू पनि रोकिएका छन्।

फुटबल

कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणको खतराका कारण नेपालमा सक्रिय खेलको सूचीमा रहेको फुटबलका इभेन्ट्सहरु सबैभन्दा बढी प्रभावित भएको देखिएको छ।

फुटबलको महत्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रियदेखि राष्ट्रिय प्रतियोगिताहरू समेत प्रभावित भएका छन्।

सागका लागि पुनर्निर्माण गरिएको काठमान्डूको दशरथ रङ्गशालामा सन् २०२२ को विश्वकप छनोट अन्तर्गत नेपालले खेल्ने तय भएको तीनवटा खेल रोकियो।

नेपालले पहिलो खेल चैत्र १३ गते चाइनिज ताइपेईसँग र त्यसको पाँच दिन पछाडि चैत्र १८ गते अस्ट्रेलियासँग दोस्रो खेल खेल्ने तय थियो। तेस्रो खेल भने आगामी वर्ष जेठ २२ गते जोर्डनसँग खेल्ने तालिका छ।

शहिद स्मारक 'ए' डिभिजन लिग टुङ्ग्याएर काठमाण्डू बाहिर हुने नकआउट फुटबल चलिरहेकै बेला कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणको प्रभाव बढ्यो।

आधा दर्जन गोल्डकप फुटबल प्रतियोगिता स्थगित भए भने काठमान्डूमा सञ्चालन भइरहेको शहीद स्मारक 'बी' डिभिजन लिग पनि बीचमै रोकिन पुग्यो।

चैत्रको अन्तिम साता हुने 'सी' डिभिजन लिग र पहिलो सातादेखि हुने निश्चित भएको महिला राष्ट्रिय फुटबल लिग शुरू हुनै पाएन।

आगामी बैशाखबाट अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ एन्फाले नयाँ प्रतियोगिताको रूपमा शुरू गर्न लागेको 'राष्ट्रिय लिग' पनि योजनामै तुहिएको छ।

एन्फाका अध्यक्ष कर्मा छिरिङ शेर्पा भन्छन्, "कोरोनाभाइरसबाट छुटकारा नपाएसम्म अर्को योजना बनाउने कुरै भएन। हामी अब फिफा, एएफसी र राष्ट्रिय खेलकुद परिषदको निर्णय हेरेर मात्र कार्यक्रम बनाउनेछौँ।"

एन्फा अधिकारीहरूका अनुसार अब राष्ट्रिय लिगको योजना रद्द हुने सम्भावना धेरै छ।

कोरोनाभाइरसको असरका कारण आगामी दिनमा एन्फाले नपाउने अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगमा समेत असर पर्ने चिन्ता बढेको छ।

क्रिकेटको पनि उस्तै

चैत्र १ गते कीर्तिपुर क्रिकेट मैदानमा विश्व क्रिकेटका चर्चित खेलाडी क्रिस गेल र अन्य अन्तर्राष्ट्रिय...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: खोप के हो? (र अन्य खोपसम्बन्धी प्रश्नका उत्तर)\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

सूचना र सल्लाह भ्रमपूर्ण हुन सक्छन् तर केही आधारभूत तथ्य र सूचनाले त्यस्ता वास्तविकता ठम्याउन सहयोग गर्छन्।

खोप के हो?

खोपले भाइरस, रोग वा सङ्क्रमणसँग लड्न शरीरलाई तयार गर्छ।

यसले शरीरको प्रतिरक्षात्मक क्षमतालाई आक्रमण गर्ने तत्त्वको पहिचान गर्न सघाउँछ।

यसले एन्टीबडी उत्पादन गरेपछि धेरै बिरामी बनाउने सम्भावना कम हुन्छ तर मानिसहरूले केही असर अनुभव गर्न सक्छन्।

अस्थायी खालको ज्वरो र दुखाइको महसुस हुनसक्छ। त्यसपछि तपाईँको शरीरमा रोगसँग लड्ने प्रतिरोधी क्षमताको विकास हुन्छ।

अमेरिकास्थित सेन्टर फर डिजिज कन्ट्रोल एन्ड प्रिभेन्सन सीडीसीले त्यसैले खोप निकै शक्तिशाली हुने बताएको छ।

किनकि त्यसले बिरामी निको पार्न र उपचार गर्न प्रयोग हुने अधिकांश औषधिहरूभन्दा खोपले धेरै जीवन बचाउँछ।

खोप सुरक्षित छ?

प्रारम्भिक चरणमा १० औँ शताब्दीमा चिनियाँले खोपको अवधारणा पत्ता लगाएका थिए।

तर त्यो सन् १७९६ मा एडवार्ड जेनेरले तुलनात्मक रूपमा सामान्य काउपोक्सको सङ्क्रमणले बिफरबाट जोगाउने कुराको भेउ नपाउँदासम्म सम्भव भएन।

दुई वर्षपछि उनले आफ्नो अवधारणाको परीक्षण गरे र तथ्याङ्क प्रकाशित गरे।

गाई जनाउने ल्याटीन शब्द भेक्का शब्दबाट विश्वभरि भ्याक्सिन भनी खोपको नामकरण भयो।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन डब्ल्यूएचओका अनुसार २० वटा रोगहरूबाट जोगाउन र बर्सेनि २० देखि ३० लाख मानिसको मृत्यु रोक्न खोपलाई आधुनिक विश्वको एउटा महान् उपलब्धिको रूपमा लिइयो।

सीडीसीले भनेको छ, बजारमा पठाउनुअघि खोपहरूको व्यापक रूपमा परीक्षण गरिन्छ।

मानिसहरूमा क्लिनिकल परीक्षण गर्नुअघि त्यसको ल्याब र जनावरमा परीक्षण गरिन्छ।

जोखिमहरू पनि हुन्छन् तर सबै औषधिहरू जस्तै जोखिमको तुलनामा खोपको लाभको निकै धेरै हुन्छ।

उदाहरणका लागि बाल्यकालको रोग करिब एक पुस्ता अघिसम्म आम रूपमा थियो जुन खोपकै कारण निकै कम हुँदै गएको छ।

र, करोडौँ मानिसको ज्यान लिएको बिफर अहिले पूर्ण रूपमा निर्मूल भइसकेको छ।

तर सफलता प्राप्त गर्न दशकौँ लाग्छ। विश्वव्यापी खोप अभियान सुरु भएको करिब ३० वर्षपछि अफ्रिकाले गत अगस्ट महिनामा मात्र पोलियोमुक्त घोषणा गर्‍यो।

विज्ञहरूले चेतावनी दिएका छ कि हामी सामान्य अवस्थामा पुग्ने गरी कोभिड-१९ विरुद्ध विश्वभरिको जनसङ्ख्यालाई खोप दिन महिनौँ वा सम्भवतः केही वर्ष लाग्न सक्छ।

खोप कसरी बनाइयो?

ब्याक्टेरिया, भाइरस, प्यारासाइट वा फङ्गसजस्ता रोगका कारक...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: खोप विकासमा अक्सफर्ड विश्वविद्यालयको 'ठूलो सफलता'\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

एक हजार ७७ जना सहभागी उक्त खोपको परीक्षणका क्रममा सो खोप लगाएकाहरूको शरीरले कोरोनाभाइरसविरुद्ध लड्न सक्ने एन्टीबडी र टि-सेलहरू बनाउन सकेको थियो।

यी परिणामहरू एकदमै सकारात्मक छन् तर कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमणविरुद्ध सुरक्षा प्रदान गर्न यो पर्याप्त छ कि छैन भनेर थाहा पाउन समय अझै पुगेको छैन।

यूकेले उक्त खोपको १० करोड मात्रा पहिले नै हासिल गर्न माग गरिसकेको छ।

कसरी खोपले काम गर्छ?

उक्त खोपको नाम ChAdOx1 nCoV-19 राखिएको छ। त्यसलाई अभूतपूर्व गतिमा विकास गरिएको हो।

यो खोप चिम्पान्जीहरूमा रूघाखोकी लाग्नमा जिम्मेवार एक भाइरसलाई आनुवंशिक सुधार गरेर तयार गरिएको हो।

उक्त भाइरसलाई यसरी सुधार गरिएको छ कि यस्ले मानिसमा सङ्क्रमण फैलाउन सक्दैन र यसलाई कोरोनाभाइरस जस्तै प्रकृतिको "देखिने" गरी बनाइएको छ।

'एन्टीबडी' र टी-सेल भनेको के हो?

कोरोनाभाइरसका विषयमा 'एन्टीबडी'बारे धेरै केन्द्रित हुने गरिएको छ। तर ती भनेका प्रतिरक्षा क्षमताका भाग मात्र हुन्।

'एन्टीबडी'लाई तटस्थ पारिदिँदा कोरोनाभाइरस निस्कृय हुनसक्छन्।

टी-सेलहरू चाहिँ श्वेत रक्त कोषहरू हुन्। यी कोषहरूले प्रतिरक्षा प्रणालीलाई समन्वय गर्न सहयोग गर्छन् र शरीरको कुन भागका कोषहरूमा सङक्रमण छ भनी पत्ता लगाएर त्यसलाई नष्ट गरिदिन्छन्।

लगभग सबैखाले प्रभावकारी खोपहरूले 'एन्टीबडी' र टी-सेल दुवैलाई बलियो पार्ने काम गर्छन्।

यो सुरक्षित छ?

यो खोप सुरक्षित छ तर त्यसका केही 'साइड इफेक्ट' अर्थात् असरहरू छन्।

त्यस्ता असरहरू खतरनाक भने छैनन्। तर परीक्षणमा सहभागी ७० प्रतिशत मानिसमा ज्वरो र टाउको दुख्ने लक्षण देखिएका थिए।

त्यसलाई प्यारासिटामोल खाएर नै ठीक गर्न सकिने अनुसन्धानकर्ताहरूले बताएका छन्।

अक्सफर्ड अनुसन्धान समूहका प्राध्यापक एन्ड्र्यू पोलार्डका अनुसार रोगप्रतिरोधात्मक प्रणालीले भाइरसलाई सम्झनेछ ताकि खोपले मानिसहरूलाई लामो समयसम्म सुरक्षित राख्न सकोस्। तर उनले थप अनुसन्धान आवश्यक रहेकोमा जोड दिए।

अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयकी प्राध्यापक साराह गिल्बर्ड भन्छिन्, "यो खोपलाई पुष्टि गर्न र हाम्रो खोपले कोभिड-१९ महामारीलाई व्यवस्थापन गर्छ भन्नका लागि धेरै काम गर्न बाँकी छ। तर पहिलो नतिजाले सकारात्मक सङ्केत गर्छ।"

के कोरोनाभाइरस प्रतिरोध गर्ने क्षमता बन्न सक्छ?

के कोरोनाभाइरस प्रतिरोध गर्ने क्षमता बन्न सक्छ?


शीर्षक: कोरोना भाइरस: गर्भवती पत्नीको मृत्यु भएपछि पीडामा छट्पटिएका छन् यी व्यक्ति\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

शल्यक्रिया गरेर गर्भबाट बच्चा सकुशल निकालिएको भए पनि उनको मृत्यु भयो।

दुई सन्तानको स्याहार एक्लै गर्नुपर्ने अवस्था आइपरेका यी शोकाकुल पति के भन्छन्? हेर्नुहोस् यो भिडिओ।

अनि यो पनि


शीर्षक: कोरोना भाइरस: गाउँ फर्किएका युवालाई काम दिन पाँचथरको एक गाउँपालिकाले निकाल्यो यस्तो जुक्ति\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

तर त्यहाँका कतिपय कृषकहरूले चाहिँ हौसिएर घोषणा गरिएको उक्त कार्यक्रमको निरन्तरताप्रति आशङ्का व्यक्त गरेका छन्।

उक्त कार्यक्रम सार्वजनिक भएलगत्तै थुप्रै कृषकहरूले त्यसबारे चासो राख्न थालेको गाउँपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत अरुण राईले बीबीसीलाई बताए।

कृषकलाई पुरस्कार

गाउँपालिकाको यसै साता सम्पन्न कार्यपालिकाको बैठकले ४० मुरीभन्दा बढी धान उत्पादन गर्ने परिवारलाई एक लाख रुपैयाँ पुरस्कार दिने निर्णय गरेको थियो।

त्यस्तै चार फिट उचाइ र २० फिट लम्बाइ भएको थाङ्ग्रोमा मकै राख्ने कृषकलाई पनि एक लाख रुपैयाँको पुरस्कार दिइने निर्णय गरिएको छ।

सकेसम्म धेरै उत्पादन गर्न कृषकलाई प्रोत्साहित गर्ने उद्देश्यले उक्त नाप तोकिएको बताइएको छ।

त्यसैगरी ३५ मन(प्रतिमनमा ४० किलो)भन्दा बढी आलु उत्पादन गर्ने कृषकलाई प्रतिकिलो २० रुपैयाँ नगद पुरस्कार दिइने छ।

गाउँघरमा रहेको खेतीयोग्य बाँझो जमिनको सदुपयोग गर्दै खाद्यान्न उत्पादन वृद्धि गर्ने उद्देश्यले ल्याइएको प्रोत्साहन कार्यक्रममा कृषकहरूलाई नगद एक लाख रुपैयाँ पुरस्कारदेखि अन्य सुविधा समावेश गरिएको गाउँपालिका अध्यक्ष अमरराज माखिमले बताए।

उनले भने, "धेरै कृषकहरूले यसलाई सकारात्मक रुपमा लिएको पाएका छौं। यसबाट कृषिमा आकर्षण बढ्ने र खाद्यान्न उत्पादनमा वृद्धि हुने आशा गरेका छौं।"

कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमणका कारण देश विदेशबाट मानिसहरू आउने क्रम जारी रहेको तर गाउँको अधिकांश खेतीयोग्य जमिन बाँझै रहेकाले आगामी दिनमा आउन सक्ने खाद्य सङ्कट कम गर्न उक्त कार्यक्रम प्रभावकारी हुनसक्ने गाउँपालिकाका अध्यक्ष माखिमको भनाइ छ।

निरन्तरताप्रति आशङ्का

तर स्थानीय कतिपय कृषकहरूले गाउँपालिकाले ल्याएको प्रोत्साहन कार्यक्रम निकै राम्रो भए पनि त्यसको निरन्तरताबारे आशङ्का  व्यक्त गरेका छन्।

वडा नं २ का कृषक ढकेन्द्र भट्टराईले भने, "गाउँपालिकाले निर्धारण गरेको कार्यविधि अनुसार धेरै कृषकहरू पुरस्कारको दाबेदार हुने सम्भावना छ। तर धेरै कृषकलाई त्यतिको रकम पुरस्कार स्वरुप दिन गाउँपालिकाले धान्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने हामीलाई लागेको छ।"

भट्टराईका अनुसार गाउँपालिकाले भनेजस्तो धान र आलु फलाउने किसान हरेक वडामा सात/आठजना भेटिन्छन्।

त्यसैले गाउँपालिकाले त्यसको निरन्तरताका लागि छुट्टै कोष बनाउनुपर्ने उनको सुझाव छ।

गाउँपालिकाका अधिकारीहरूले बजेटमा कृषि क्षेत्रलाई प्राथकितामा राखिएकाले त्यसमा कुनै...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: गुल्मीका पुरुषको कोभिड-१९ का कारण बुटवलमा मृत्यु\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

प्रदेश नं ५ को प्रादेशिक सामाजिक विकास मन्त्रालयले एक विज्ञप्तिमा उनको बिहीवार बिहान निधन भएको पुष्टि गरेको हो।

सामाजिक विकासमन्त्री सुदर्शन बरालले हस्ताक्षर गरेको वक्तव्यमा भनिएको छ: "उहाँलाई बचाउन अनेकौँ प्रयास गर्दा पनि बचाउन नसकिएकोमा निकै दु:खी छौँ।"

नेपालमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणका कारण मृत्यु हुनेको सङ्ख्या तीन पुगेको छ।

अहिलेसम्म नेपालमा कोरोनाभाइरसबाट कुल सङ्क्रमितको सङ्ख्या ४५७ छ।

जेठ १ गते ज्वरो र टाउको दुखाइको समस्या लिएर रुपन्देहीको क्रिमसन अस्पतालमा पुगेको उनको सघन उपचार कक्षमा उपचार भइरहेको थियो।

अस्पतालका अनुसार उनको स्वाब प्रादेशिक प्रयोगशालामा परिक्षण गर्दा जेठ ५ गते कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण पुष्टि भएको थियो।

प्रदेश स्वास्थ्य महाशाखा प्रमुख डा. उमाशंकर प्रसाद चौधरीले बीबीसीलाई भने, "भेन्टीलेटरमा उपचार गरिएका उनको बिहीवार बिहान ७ बजेर १० मिनेट जाँदा निधन भएको छ।"

"अब हामी उनको दाहसंस्कारको प्रक्रियामा छौँ।"

सङ्क्रमण

गुल्मी जिल्लाको मदाने गाउँपालिका वडा नं ६ बस्ने शिक्षक पेशामा संलग्न उनलाई कसरी सङ्क्रमण भयो भन्ने बारेमा अनुमान नै गर्न नसकेको गाउँपालिका अध्यक्ष दानबहादुर केसीले बताए।

"निमोनियाले गर्दा स्वास्थ्य स्थिति कमजोर भएको उनलाई गाउँमा अरुसँग सम्पर्क भएर सङ्क्रमण भएको स्थिति देखिन्न," अध्यक्ष केसीले भने।

उपचारको लागि बुटवल आउनु पहिले स्थानीय क्लीनिक र अर्घाखांचीको एक पोलिक्लीनिकमा उनी पुगेको बताइएको छ।

अध्यक्ष केसीका अनुसार उनीसँग सम्पर्कमा भएका र उनका परिवारका सदस्यहरुको स्वाब सङ्कलन गरिएको छ।


शीर्षक: कोरोना भाइरस: चमेराको अध्ययनले कसरी भाइरसको उपचार पत्ता लगाउन सहयोग पुग्न सक्छ\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

जीवनसूत्र मानिने आनुवंशिक संरचनामा चमेरालाई घातक भाइरसबाट जोगाउने "असाधारण प्रतिरोध क्षमता" भएको सङ्केत पाइएको छ।

अनुसन्धानकर्ताहरू यो जानकारी प्रयोग गरी चमेराहरूले कसरी आफू बिरामी नपरी कोरोनानाभाइरस बोक्छन् भन्ने रहस्य पत्ता लगाउन सकिने अपेक्षामा छन्।

उनीहरूका अनुसार यसबाट अन्ततः मानवजातिलाई स्वस्थ राख्न र भविष्यमा सम्भावित महामारीबाट जोगाउन कुनै उपाय फेला पार्न सकिन्छ।

यूनिभर्सिटी कलेज डब्लिनमा प्राध्यापन गर्ने एमा टीलिङले चमेराको आनुवंशिक संरचनामा "अनुपम प्रतिरक्षा प्रणाली" देखिएको बताइन्।

प्रकृतिमै उपचार

अनि चमेराले कसरी आफू सङ्क्रमित वा पीडित नभई भाइरस बोक्न सक्छ भन्ने पत्ता लगाउन सकियो भने त्यसले कोरोनाभाइरसजस्ता विषाणुले गराउने रोगको उपचार खोज्न सहयोग गर्न सक्छ।

"चमेरामा भाइरस सहन सक्ने शक्ति प्रदान गर्ने प्रतिरोधी प्रतिक्रियाको नक्कल गर्न सकियो भने तपाईँ प्रकृतिमै उपचार फेला पार्न सक्नुहुन्छ," टीलिङले बीबीसी न्यूजलाई भनिन्।

प्राध्यापक टीलिङ "ब्याटवनके" (Bat1K) परियोजनाकी सहसंस्थापक हुन्।

यो परियोजनाले १,४२१ प्रजातिका चमेराको आनुवंशिक संरचनाको गुह्य पत्ता लगाउने लक्ष्य राखेको छ।

कोभिड-१९ चमेराबाट सुरु भएर अन्य कुनै जनावरबाट मानिसमा सरेको मानिन्छ। बीचको जीव कुन हो भन्ने पत्ता लागेको छैन।

सार्स, मेर्स र इबोलाजस्ता अन्य थुप्रै रोगहरू पनि यसरी नै मानिसमा सरेको मानिन्छ।

संरक्षणकर्ताहरूले चमेरालाई यसका लागि दोषी मान्न नहुने बताइरहेका छन्। प्राकृतिक अवस्थामा छोड्ने हो भने चमेराले मानव स्वास्थ्यमा जोखिम ल्याउँदैन भन्ने उनीहरूको तर्क छ।

चमेरालाई प्राकृतिक चक्रको सन्तुलनका लागि पनि महत्त्वपूर्ण छन्। तिनले फलबाट निस्केका बीउ फैलाउने र राति लाखौँ टन कीरा खाने गर्छन्।

अध्ययनले के देखायो?

अध्ययनकर्ताहरूको एउटा अन्तर्राष्ट्रिय टोलीले नयाँ प्रविधि प्रयोग गरेर चमेराको आनुवंशिक संरचना पत्ता लगायो।

अन्य ४२ जीवसँग चमेराको आनुवंशिक संरचना तुलना गरेर वैज्ञानिकहरूले यो स्तनपायी जीन कोसँग नजिक छ भन्ने पत्ता लगाए।

चमेरा, कुकर र बिरालोजस्ता मांसाहारी प्रजाति सालक र ह्वेलको वर्गमा पर्छन्।

ती जीव र चमेरामा भएको अनुवंशिक भिन्नता नै तिनको अद्वितीय क्षमता पत्ता लगाउन सहायक हुने उनीहरूको भनाइ छ।

यो अध्ययन नेचर जर्नलमा प्रकाशित भएको छ।


शीर्षक: कोरोना भाइरस: चमेरोले कोभिड-१९ गराउने विषाणु मानिसमा सारेको प्रश्नको वैज्ञानिक उत्तर\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

तान्शी नाइजिरियन हुन्। उनी टेक्सस विश्वविद्यालयमा विद्यावारिधि गर्दैछिन्।

उनी त्यस्ता वैज्ञानिकमध्ये एक हुन् जसले चमेरोको नकारात्मक छविलाई सुधार्ने प्रयत्न गर्दैछिन्।

कोरोनाभाइरस महामारी फैलाउनमा चमेरोको भूमिका रहेको चर्चाले यसको छवि अहिले झन् नराम्रो बनेको छ।

अस्ट्रेलियादेखि इन्डोनेशियासम्म ठूलो सङ्ख्यामा चमेरोहरू मारिएका खबरहरू आएपछि विश्वभरिका संरक्षणकर्मीलाई चिन्तित बनाएको छ।

इरोरो तान्शी

किन चमेरोलाई दोष?

कोभिड-१९ लगाउने सार्स-कोभ-२ नामक भाइरससँग ९६ प्रतिशत मिल्दोजुल्दो अर्को एउटा भाइरस एकखाले जङ्गली चमेरोमा पाइएकाले मानिसहरूले चमेरोलाई दोष लगाएको तान्शी बताउँछिन्।

त्यसले सबै चमेरोलाई शङ्काको घेरामा ल्यायो। तर चमेरोले यो भाइरस नसारेको वैज्ञानिक प्रमाण छन्।

तान्शी भन्छिन्, "हालैका अनुसन्धानले करिब ४०-७० वर्षअघि सार्स-कोभ-२ भाइरस जङ्गली चमेरोबाट छुट्टिएको देखाएका छन्।"

"त्यसले चमेरोले मानिसहरूमा सार्स-कोभ-२ भाइरस सीधा सारेका होइनन् भन्ने प्रमाण दिएको छ।"

डा. पोल डब्लू वेबाला

मासाई मारा विश्वविद्यालय केन्यामा वन्यजीव विज्ञान प्राध्यापन गरिरहेका डा. पोल डब्ल्यू वेबाला पनि त्यसमा सहमत छन्।

उनी भन्छन्, "विकासवादी भाषामा भन्दा मानिसमा सार्स-कोभ-२ चमेराबाट आएको हो भने त्यसलाई प्रसार गर्ने कुनै मध्यमार्गी तत्त्व हुनुपर्छ।"

त्यसो भन्नुको मतलब चमेरो उक्त भाइरस उत्पादक हुन् भने पनि उनीहरू स्वयंले त्यसलाई मानिसमा सारेनन्।

त्यसरी भाइरस सार्ने सम्भावित माध्यम भनेर सालकलाई शङ्का गरिएको छ।

कसलाई दोष लगाउने त?

तान्शी र उनका सहकर्मी वैज्ञानिकहरू अहिलेको महामारीको दोष चमेरोलाई होइन, मानिसलाई लगाउनु पर्नेमा सहमत छन्। किनभने यो मानव जनसङ्ख्याभित्र फैलिएको छ।

वेबाला भन्छन् कि मानिसहरूका क्रियाकलापकै कारणले महामारी आएको हो।

"वन्यजन्तुको वासस्थानमा अतिक्रमण, हानी र यातायातका कारण पहिले कहिल्यै सम्पर्क नभएका प्रजातिबीच अहिले सम्पर्क स्थापित भएको छ," उनले भने।

चमेरो मारेर हामी कोरोनाभाइरसबाट बच्न सक्दैनौँ। संरक्षणकर्मीहरू अझ उनीहरूलाई सिध्याए अवस्था थप खराब हुने बताउँछन्।

चमेरोबाट के फाइदा हुन्छ?

"यदि तपाईँ कुनै सुती लगाइरहनु भएको छ वा यदि तपाईँ कफी वा चिया पिउनु हुन्छ वा तपाईँ मकैबाट बनेको खानेकुरा खानुहुन्छ भने तपाईँ पहिलेदेखि नै चमेरोसँग जोडिनु भएको छ," डा. वाबेला भन्छन्।

खानेकुरादेखि सौन्दर्य...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: चिडियाखानामा पशुपक्षीको यसरी फेरियो गतिविधि\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

झण्डै ११२ प्रजातिका एक हजारभन्दा बढी जनावरहरू रहेको यो चिडियाखाना अहिले लकडाउनका कारण बन्द छ।

करिब ७० जना कर्मचारीले रहेको चिडियाघरमा हाल स्वास्थोपचार, खानाको बन्दोबस्ती तथा रेखदेख र सुरक्षासम्बद्ध गरी २० जना सक्रिय रहेको बताइन्छ।

सदर चिडियाखानाका प्रमुख डा. चिरञ्जिवीप्रसाद पोखरेलका अनुसार बाँदर र बिरालो प्रजातिका जनावर र चराचुरुङ्गीले विगतको तुलनामा केही भिन्न महसुस गरेको बताए।

डा. पोखरेलले भने, "अहिले जनावरको आनीबानी फरक देखिएको छ। मानिससँग घुलमिल हुने आचरणका बाँदर प्रजाति अहिले मानिस नदेख्दा निराश बनेका छन्।"

तर कैयन् जनावर तथा चराचुरुङ्गीहरू भिडभाड नहुनाले स्वतन्त्रता थपिदिएको छ। केहीको दिनचर्या भने सामान्य देखिएको छ।

डा. पोखरेलले भने, ''मानिसहरूको भिडभाड नभएकोले मयुर नाँच्न पाएका छन् भने उज्यालोमा खासै नदेखिने बाघ, चितुवा र भालुहरू देखिन थालेका छन्।"

"पहिला लुकेर बस्ने बिरालो प्रजातिका जनावर बाहिर देखिन थालेका छन्।''

चिडियाखानाका वरिष्ठ प्राविधिक राधाकृष्ण घर्तीका अनुसार पोखरी आसपासका हाँसहरूले समेत प्रजनन तथा अण्डा कोरल्न पर्याप्त समय पाएका छन्।

पोखरामा देखिएको चरा: लकडाउनको अवस्थामा मानिसहरू कम भएपछि संसारभर जनावर र चराहरू बढी देखिन थालेका छन्

जनावरलाई व्यस्त राख्न अनेक उपाय

मानिसहरूसँग भेटघाट नहुँदा पनि उनीहरूलाई व्यस्त राख्न विभिन्न उपाय अपनाइएको पशुचिकित्सक डा. प्रवतजङ्ग थापाले बताए।

उनले भने, "पहिले नियमित रूपमा उनीहरूको खाना तथा खेलौना जहाँ राखिन्थ्यो अहिले त्यो भन्दा केही फरक स्थानमा राखिदिन्छौँ जसले गर्दा उनीहरूले खाना खोजेर खान परोस्।"

छोपेर वा रूखका हाँगा तथा डोरीमा झुण्ड्याएर वा उनीहरूले झट्ट नभेट्ने स्थानमा खानेकुरा राख्दा उनीहरूको व्यस्तता बढेको थापाले बताए।

तर सरसफाइ गर्ने तथा खाना वितरणको समयतालिकामा भने कुनै परिवर्तन नगरिएको चिडियाखाना प्रशासनले जनाएको छ।

त्यसका अतिरिक्त आफ्नो कारणले उनीहरूलाई कुनै खालको रोग वा सङ्क्रमण नसरोस् भनेर आफूहरू थप सक्रिय र चनाखो भएको उनीहरूले बताएका छन्।

घर्तीले भने, "कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमण बढेका कारण मानिसबाट केही जनावरमा सर्ने सम्भावित जोखिम कम गर्न हामीले विशेष सुरक्षा सचेतना अपनाएका छौँ।"

बन्दाबन्दीको अवधिभर चिडियाखानामा खटिने कर्मचारीलाई पहिले नै यकिन गरेर कोरोनाभाइरसको जोखिम कम गर्न भित्रै बस्ने व्यवस्था मिलाइएको उनीहरूले बताए।...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: चिनियाँ खोपबारे हामीलाई के-के थाहा छ?\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

सन् २०२० मा यो आफ्नो जनसङ्ख्यालाई खोप दिने संसारकै पहिलो राष्ट्र बन्यो।

चीनले अहिले १६ वटा खोपको विकास गरिरहेको छ।

तीमध्ये सिनोभ्याक र साइनोफार्म अगाडि देखिएका छन्।

चीनले ती खोप आपूर्ति गर्न २० भन्दा बढी देशसँग सहमति गरिसकेको छ।

बीबीसीकी स्वास्थ्य सम्वाददाता लराँ फोस्टरले चिनियाँ खोपलाई नजिकबाट नियाल्ने प्रयास गरेकी छन्।

हेर्नुहोस् एउटा भिडिओ।


शीर्षक: कोरोना भाइरस: चीनको प्रयोगशालामा 'भाइरस बनाइएको' दाबीमा कति सत्यता\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

प्रयोगशालाहरूले विभिन्न स्तरका सुरक्षा अपनाएका हुन्छन्

सो प्रयोगशाला कोरोनाभाइरसको पहिलो प्रकोप देखिएको शहरमै अवस्थित छ।

केही समयअघि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले भाइरस उक्त प्रयोगशालाबाट बाहिरिएको भन्ने अप्रमाणित विवरणहरूलाई अमेरिकी सरकारले नियालिरहेको  बताएका थिए।

त्यसोभए यो पछिल्लो विकासक्रमले वर्तमान महामारीको हाम्रो बुझाइमा के जानकारी वा ज्ञान  थप्छ त?

के छन् पत्राचारमा?

वाशिङ्गटन पोस्ट पत्रिकाले कूटनीतिक पत्राचारबाट प्राप्त जानकारीबारे समाचार बनाएको छ। उसका अनुसार सन् २०१८ मा अमेरिकी विज्ञान कूटनीतिज्ञहरूलाई चिनियाँ अनुसन्धान केन्द्रमा पटकपटक पठाइएको थियो। ती अधिकारीहरूले प्रयोगशालामा अपर्याप्त सुरक्षा रहेको चेतावनीबारे वाशिङ्गटनलाई दुईपटक पत्राचार गरेर जानकारी गराएका थिए।

उनीहरूले वुहान इन्स्टिच्युट अफ भाइरोलोजी (डब्ल्यूआइभी)मा सुरक्षा र व्यवस्थापनसम्बन्धी कमजोरी रहेको औँल्याएका थिए।

साथै ती कूटनीतिज्ञहरू सो प्रयोगशालाले चमेरामा हुने कोरोनाभाइरसको अनुसन्धान गरिरहेको र त्यसले सार्सजस्तो महामारीको जोखिम बढाएको उल्लेख गरेका थिए।

उक्त पत्रिकाका अनुसार ती पत्राचारले अमेरिकी सरकारभित्र अहिले कतै वर्तमान महामारीको स्रोत सोही प्रयोगशालाको भाइरस त होइन भन्ने छलफल चलेको छ। फक्स न्यूजले पनि सोहीबारे विवरण प्रस्तुत गरेको छ।

गत वर्षको अन्तिमतिर जब वर्तमान महामारी देखियो त्यतिखेर त्यसलाई वुहानको विविध जनावरका मासु किनमेल हुने बजारसँग जोडियो।

अनलाइनमा त्यसबारे निकै चर्चा भएपनि सार्स-कोभ-२ भाइरस ,जसले कोभिड-१९,रोग गराउँछ, त्यो प्रयोगशालाबाट दुर्घटनावश बाहिर फैलिएको भन्ने कुनै प्रकारको प्रमाण भेटिएन।

प्रयोगशालामा कस्ता सुरक्षा हुन्छन्?

विश्वभरि भाइरस तथा ब्याक्टेरिया जस्ता जीवाणु अध्ययन गर्ने प्रयोगशालाहरूमा बीएसएल अर्थात् बायोसेफ्टी लेभल भनिने प्रणालीबद्ध रूपमा सुरक्षाका उपाय अपनाइएका हुन्छन्।

ग्रीसको प्रयोगशालामा एकजना वैज्ञानिक कोरोनाभाइरस जाँच गर्दै

खतराको स्तर हेरिकन प्रयोगशालाहरू बीएसएल १ देखि ४ सम्म वर्गीकरण गरिन्छन्।

जसमा बीएसएल १ भनेको मानिसलाई जोखिम नहुने जीवाणु अध्ययन गर्ने प्रयोगशालाले अपनाउँछ भने बीएसएल ४ चाहिँ खतरनाक जीवाणु अनुसन्धान गर्ने प्रयोगशालाले अपनाउँछन्।

यो वर्गीकरण अन्तर्राष्ट्रिय रूपमै अवलम्बन गरिएका हुन्छन्। तर देशदेशबीच थोरै फरक भने हुन्छ।

विश्व स्वास्थ्य संगठन...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: चीनले वन्यजन्तुको व्यापारमाथि लगाएको प्रतिबन्धले किन काम नगर्न सक्छ?\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

यी छुटका कारण देखिएका प्रतिबन्धका छिद्रको अर्थ जङ्गली जनावरको मासुको किनबेच अझै पनि सम्भव भएको उनीहरू बताउँछन्।

मासुको किनबेचमाथि गत फेब्रुअरीमा प्रतिबन्ध लगाइएको थियो जब अहिले महामारीको रूप लिएको कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमण वुहानको मासु बजारबाट सुरु भएको आशङ्का गरिएको थियो।

यी छुट दिइनुको अर्थ अझै पनि जनावरहरूका मासु कालोबजारी गरिन्छ भन्नेप्रति चिन्ताहरू व्यक्त भएका छन्।

परम्परागत औषधिमा विश्वास

प्रतिबन्ध लगाइए पनि परम्परागत चिनियाँ औषधिमा प्रयोग गर्न सकियोस् भनेर सालक र चितुवाजस्ता संरक्षित जनावरहरूको व्यापारमा भने अनुमति दिइएको छ।

"थुप्रै वन्यजन्तुका उत्पादनहरूले दिने फाइदाबारे वैज्ञानिक पुष्टि भइनसकेको भए पनि मानिसहरूको विश्वास भने दह्रो छ," बर्डिङ बेइजिङका संस्थापक तथा चीनस्थित वन्यजन्तु संरक्षणका परामर्शदाता टेरी टाउनजेन्डले भने।

"उदाहरणका लागि, मलाई थाहा छ एउटा एकदमै शिक्षित परिवारमा दुई सन्तान थिए। एउटामा प्रजननसम्बन्धी समस्या थियो र अर्को वन्यजन्तु संरक्षणमा काम गर्थ्यो।

"प्रजननसम्बन्धी समस्या हुनेले समस्या समाधानको अन्तिम उपायस्वरूप सालकको खबटा प्रयोग गर्‍यो जबकि उसलाई राम्ररी थाहा थियो कि त्यसमा पर्याप्त वैज्ञानिक प्रमाण छैन।"

परम्परागत औषधिका लागि उच्च माग भएका कारणले सालक चीनमा लगभग लोप हुने अवस्थामा पुगिसक्यो र त्यो विश्वमा एकदमै तस्करी हुने जनावरमा पर्छ।

अनुसन्धानले के पत्ता लगाएको छ भने सालकमा ती भाइरसहरू हुन्छन् जसका कारण कोभिड-१९ हुने सम्भावना ज्यादा हुन्छ।

'नेचर' जर्नलमा प्रकाशित अध्ययनले के स्पष्ट पारेको छ भने अहिले जारी महामारीमा जनावरको भूमिका छ भन्ने पुष्टि भएको छैन।

भुत्लाका लागि पशुपालन

सन् २०१७ मा चाइनिज एकेडेमी अफ इन्जिनियरिङले गरेको एक अनुसन्धान अनुसार चीनमा हुने झन्डै ७५ प्रतिशत वन्यजन्तुको पालन उनीहरूको छाला उत्पादनका लागि हुने गर्छ। त्यस्ता जनावरमा मिङ्क, स्याल र र्‍याकून पर्छन्।

"सन् २०१८ मा, छालाका लागि पाँच करोड जनावरहरूको चीनमा हत्या गरियो," एक्ट एशियाका सहसंस्थापक तथा प्रमुख कार्यकारी अधिकारी पीएफ सूले भने।

उक्त संस्थाले भुत्ला र छाला उद्योगका लागि गरिने जङ्गली जनावरको उपयोगको विरोधमा अभियान चलाउँदै आएको छ।

"भुत्ला र छालाका लागि उपयोग गरिएका तिनै  र्‍याकून डग, मिङ्क र स्यालको पछि मासु बेचिन्छ। "

त्यस्ता छिद्रहरू बाँकी रहेको विषयमा चिनियाँ प्राज्ञिक...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: चीनले सहयोग गरेका ह्याकरहरूले अमेरिकी अनुसन्धान 'चोर्न खोजेको' आरोप\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

सङ्घीय जाँच ब्यूरो एफबीआईका अनुसार कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणबारे खोप, उपचार र परीक्षणजस्ता विषयमा काम गरिरहेका अमेरिकी समूहहरूबाट विवरण ह्याक गर्ने प्रयास भइरहेको छ।

अमेरिकाले लामो समय देखि बेइजिङमाथि साइबर जासुसीको आरोप लगाउँदै आएको छ। तर बेइजिङले  त्यस्ता आरोप अस्वीकार गर्दै आएको छ।

कोरोनाभाइरसको विश्वव्यापी महामारीले दुई देशबीचको सम्बन्ध झन् नराम्रो बनाइदिएको छ।

दुवै देशले एकअर्कालाई उक्त प्रकोप नियन्त्रण गर्ने कार्यमा असफल भएको भन्दै आरोप लगाइरहेका छन्। कोभिड-१९ बाट विश्वभरि ४३ लाखभन्दा बढी मानिस  सङ्क्रमित भइसकेका छन्।

जोन्स हप्किन्स विश्वविद्यालयका अनुसार अमेरिकामा सङ्क्रमितमध्ये ८४,०००  हजारभन्दा बढीले ज्यान गुमाएका छन्। चीनमा ४,६०० जनाले ज्यान गुमाएको बताइएको छ।

एफबीआई र साइबर सुरक्षासम्बन्धी निकायले बुधवार संयुक्त रूपमा सम्भावित डिजिटल ह्याकबारे चेतावनी जारी गरेका हुन्।

लोक कल्याणकारी विज्ञापन भनिएको उक्त चेतावनीमा स्वास्थ्य सेवा, औषधि उत्पादन गर्ने कम्पनी र कोभिड-१९ का विषयमा अनुसन्धान गरिरहेका कम्पनीहरू ह्याकरहरूको मुख्य निसानामा रहेको उल्लेख गरिएको छ।

यसै हप्ताको आरम्भमा चीनको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता झाओ लिजियनले कोभिड-१९को उपचार र खोप बारे अनुसन्धानका विषयमा आफूहरूले नेतृत्व गरिरहेको बताउँदै बिनाप्रमाण चीनलाई आरोप लगाउनु अनैतिक रहेको बताएका थिए।

गत सोमवार नियमित पत्रकार सम्मेलनका क्रममा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले पनि चीनको कथित साइबर गतिविधितर्फ सङ्केत गरेका थिए।


शीर्षक: कोरोना भाइरस: चौतर्फी चुनौतीका माझ नयाँ गभर्नर महाप्रसाद अधिकारीलाई पाँच प्रश्न\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

ठूल्ठूला र धनी देशका साथसाथै साना र गरिब देश कोही पनि महामारीका कारण आर्थिक गतिविधि ठप्प पारिएको लकडाउनका कारण आर्थिक क्षतिबाट अछुतो छैनन्।

विभिन्न देशका केन्द्रीय ब्याङ्कहरूले अर्थतन्त्र उकास्न ब्याज घटाउने तथा अन्य राहतका प्याकेजको घोषणा गरिरहेका छन्।

यसैबीच नेपालको केन्द्रीय ब्याङ्कले गत साता नयाँ गभर्नर पाएको छ। नेपाल राष्ट्र ब्याङ्कले यो सङ्कटको बेला के गर्न तयारी गरिरहेको छ भन्ने बारे नवनियुक्त गभर्नर महाप्रसाद अधिकारीसँग बीबीसी न्यूज नेपालीले कुराकानी गरेको छ।

गभर्नर अधिकारीसँग बीबीसी न्यूज नेपालीका सञ्जय ढकालले गरेको कुराकानीको सारसंक्षेप:

तत्कालका प्राथमिकता के के?

अहिले हामी सबैको ध्यान कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणले अर्थतन्त्रलाई पर्नसक्ने नकारात्मक प्रभावको न्यूनीकरण गर्न तथा अर्थतन्त्रलाई भोलि फेरि चलायमान गराउन प्रयास गर्ने तर्फ केन्द्रित छ।

सङ्क्रमणबाट बच्ने सिलसिलामा लागु गरिएको 'लकडाउन'को असर उद्योगधन्दादेखि लिएर ब्याङ्क र वित्तीय संस्थाहरूमा परेका छन्।

फलस्वरूप उद्योगी तथा अन्यले वित्तीय संस्थाबाट लिएका ऋण तथा ब्याज तोकिएको समयमा तिर्न नसक्ने हुनसक्छ।

त्यसलाई कुनै न कुनै हिसाबबाट छुट दिनुपर्ने वा समय दिनुपर्ने स्थिति छ। यसबारे राष्ट्र ब्याङ्कले काम गरिरहेको छ।

यसो गर्दा राष्ट्र ब्याङ्क वा अझ भनौँ समग्र अर्थतन्त्रले केही सम्झौताहरू गर्नुपर्ने छ।

त्यस्ता सम्झौताले वित्तीय स्थिरता अथवा आर्थिक स्थिरतालाई समेत चुनौती दिनेछन्। ती गहन चुनौती सामना गर्न हामी प्रयासरत छौँ।

किस्ता तिर्नेबारे कस्ता सुविधा?

सुरुवाती सुविधा अन्तर्गत राष्ट्र ब्याङ्कले चैत मसान्तभित्र तिर्नु पर्ने ऋणका किस्ता असार मसान्तसम्म तिरे पनि हुने निर्देशन दिएको थियो।

त्यो तत्काल चैत मसान्तभित्रै तिर्नुपर्ने ग्राहकहरूको सुविधाका लागि गरिएको उपचार थियो।

तर अब 'लकडाउन' लम्बिँदै गएपछि त्यो उपचारलाई थप समय दिने वा थप परिष्कृत गर्ने कुरा आउँछ।

असार मसान्तमा दुईवटै किस्ता तिर्नुपर्दा ऋणीहरूलाई थप भार पर्न सक्छ किनभने उनीहरूको कमाइ भइसकेको हुँदैन।

त्यसैले त्यसलाई थप परिष्कृत गर्न जरुरी छ। हामी त्यसको अभ्यासमा लागेका छौँ।

कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणकै कारण कोही कसैलाई परेको अप्ठेरोबाट उनीहरूलाई बाहिर ल्याउने काममा हामी लाग्छौँ।

आम मानिस र साना व्यवसायीलाई के गर्ने?

समग्र अर्थतन्त्रलाई नै त्राण दिने सन्दर्भमा हामी अर्थ...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: जारी बन्देज छिटो खुकुलो पारे घातक हुने विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको चेतावनी\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

डा. टेड्रस एड्हानोम गेहब्रेयससले देशहरूलाई बन्दाबन्दी खोल्नेबारे सचेत हुन आग्रह गरेका छन्।

युरोपमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणको मारमा परेको इटली र स्पेनले 'लकडाउन'लाई जारी राख्दै बन्देज केही खुकुलो पार्ने बताइरहेका बेला गेहब्रेयससको चेतावनी आएको हो।

कतिपय देशहरूले बन्दाबन्दीका कारण गम्भीर आर्थिक प्रभाव बेहोरिरहेका छन्।

स्पेन र इटलीले खुकुलो पार्दै

युरोपमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणको सबभन्दा खराब असर बेहोरिरहेका इटली र स्पेनले त्यहाँ लगाइएका 'लकडाउन'लाई जारी राख्दै बन्देजमा केही खुकुलो पार्ने बताइरहेका छन्।

संसारभरिमा अहिले सङ्क्रमितको सङ्ख्या १६ लाख नाघेको छ भने मर्नेहरूको सङ्ख्या पनि एक लाख नाघेको छ।

जिनिभामा आयोजित भर्चुअल पत्रकार सम्मेलनमा बोल्दै डा. टेड्रसले युरोपेली देशहरूमा सङ्क्रमणको गति 'सन्तोषप्रद ढङ्गले घटिरहेको' बताए।

उनले विभिन्न सरकारहरूसँग मिलेर डब्लूएचओले बन्देजहरू खुकुलो पार्ने रणनीति निर्माण गरिरहेको तर तत्काल त्यसका लागि हतार भने गर्न नहुने बताए।

"बन्देजहरू चाँडै हटाइएमा भाइरसको घातक पुनरुदय हुनसक्छ," उनले भने।

के भाइरस सङ्क्रमणको गति घट्दैछ?

डब्लूएचओका प्रमुखले केही युरोपेली देशमा सङ्क्रमणको गति घटेकोमा सन्तोष प्रकट गरेका छन्।

अमेरिकामा पनि अधिकारीहरूले त्यहाँ कोरोनाभाइरसको महामारी अब उच्च तहमा पुग्न लागेको हुनसक्ने बताएका छन्।

ह्वाइट हाउसको कोरोनाभाइरस कार्यदलकी प्रमुख डिबोरा बिर्क्सले शुक्रवार उत्साहप्रद सङ्केतहरू देखा परेका तर अझै पनि महामारी उच्च विन्दुमा पुगिनसकेको बताइन्।

यसबीच डा. टेड्रसले भाइरस अब अन्य देशमा तीव्र दरले फैलिरहेको चेतावनी दिएका छन्। उनले अफ्रीकामा ग्रामीण क्षेत्रमा भाइरस पुगेको बताए।

"अफ्रिकी महादेशका १६ देशमा हामीले सङ्क्रमणका केही समूहगत मामिला तथा समुदायमा सङ्क्रमण देखिरहेका छौँ," उनले भने।

"सङ्क्रमण फैलिएमा शहरको जस्तो सुविधा उपलब्ध नभएको ग्रामीण क्षेत्रका पहिलेदेखिनै चापमा परेका स्वास्थ्य प्रणालीहरूमा अत्यन्त कठिनाइ हुनसक्छ।"


शीर्षक: कोरोना भाइरस: टिप्न रोकिएपछि बहुमूल्य जडीबुटी यार्सागुम्बाले पुनर्जीवन पाउने आशा\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

उनी भन्छन्, "दश वर्ष अघिसम्म मौसमैपिच्छे १६/१७ सय यार्सागुम्बा टिप्थेँ। आजकल डेढ-दुई सय पाउन पनि मुस्किल पर्छ।"

विज्ञहरू अध्ययन-अनुसन्धानबाट जथाभाबी सङ्कलन र जलवायु परिवर्तन यार्सागुम्बा घट्नुको प्रमुख कारण रहेको पाइएको बताउँछन्।

उनीहरूले एक वर्षको फरकमा टिप्दा यार्सागुम्बा कम नहुने बताइरहँदा कोरोनाभाइरसका कारण यो वर्ष सबै जिल्लाका स्थानीय प्रशासनले यार्सागुम्बा टिप्न रोक लगाएको छ।

के कोरोनाभाइरसको प्रकोपले हिमाली जडीबुटीलाई पुनर्जीवन दिन्छ त?

बर्सेनि कम हुनुको कारण

डोल्पाका पाटनमा यार्सा टिप्दै आएका जाजरकोटका देवबहादुर रावल पनि बर्सेनि यार्सागुम्बा घटिरहेको सुनाउँछन्।

यार्सागुम्बा सङ्कलन घट्न थालेपछि आम्दानीको मुख्य स्रोत गुम्न सक्ने भन्दै पहाडी र हिमाली भेगका बासिन्दा चिन्तित छन्।

यार्सागुम्बासम्बन्धी विभिन्न अध्ययन-अनुसन्धानले पनि पाटनमा यार्सागुम्बा घट्दो क्रममा रहेको देखाएका छन्।

विज्ञहरू १० वर्षयता जथाभाबी सङ्कलन र जलवायु परिवर्तनका कारण यार्सागुम्बा कम हुँदै गएको बताउँछन्।

एक दशकदेखि यार्सागुम्बा अध्ययन गरिरहेका डा. उत्तमबाबु श्रेष्ठ भन्छन्, "दश वर्षअघि एकजनाले २६० यार्सागुम्बा टिप्ने गरेकोमा त्यो सङ्ख्या आधामा झरेको छ। कतिपय पाटनमा यार्सागुम्बा नै पाइन छोडेको छ।"

जलवायु परिवर्तनले गर्दा पाटनमा लामो समय हिउँ नरहने र त्यसको असर उत्पादनमा परेको उनीहरूको भनाइ छ।

बीउ नै मासिने गरी सङ्कलन गर्दा पनि यार्सागुम्बा मासिँदै गएको उनीहरू बताउँछन्।

'पालो गरेर टिप्नुपर्छ'

यार्सागुम्बाको जीवनचक्र पुतलीको लार्भा र ढुसीबाट पूरा हुने भएकोले एक वर्ष सङ्कलन नगर्दा अर्को वर्ष वृद्धि हुने अध्ययनबाट देखिएको छ।

डा. श्रेष्ठका अनुसार डोल्पामा गरेको एउटा अध्ययनमा ढुसी परिपक्व भएर बिजनहरू माटोमा झर्न ३५ देखि ३८ दिन लागेको देखिएको छ।

तर त्यो समयभन्दा अघि नै यार्सागुम्बा टिप्दा बिजन झर्न नपाएर उत्पादनमा असर परेको उनले बताए।

एक वर्ष सङ्कलन नगर्दा बिजन र लार्भाको सङ्ख्या बढ्ने र यार्सागुम्बामा पनि वृद्धि हुने उनको भनाइ छ।

कोदालोको प्रयोग पनि कारण

यार्सागुम्बा टिप्न कोदालोको प्रयोग गर्दा माटोको स्वरुप बिग्रिएर यार्सागुम्बा घटेको छ वर्षदेखि अनुसन्धान गरिरहेका कृष्णराज धितालले बताए।

धितालले भने, "एक वर्ष रोकेर अर्को वर्ष टिप्ने व्यवस्था मिलाउने हो भने घट्ने दर रोकिन्छ।"

यार्सागुम्बा संरक्षणको लागि सबैभन्दा...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: डेनमार्कले प्राथमिक विद्यालय खोल्ने, दक्षिण कोरियामा चुनाव\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

नयाँ नियमानुसार विद्यार्थीहरूलाई पहिलेभन्दा टाढा राखिने, सरसफाइमा पनि विशेष ध्यान दिइने र सम्भव भएको अवस्थामा खुला स्थलमा कक्षा सञ्चालन गरिनेछन्।

लकडाउनका अन्य प्रतिबन्धहरू भने कायम रहने बताइएको छ।

डेनमार्कको सरकारले अस्पतालहरूमा बिरामीहरूको सङ्ख्या कम हुन थालेकोले अन्य प्रतिबन्धहरू पनि चाँडै हटाउन सकिने बताएको छ।

डेनमार्कमा ६,७०० जनाभन्दा बढीको कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण भएको र ३०० जनाको हराहारीमा मृत्यु भएको तथ्याङ्क छ।

यसैबीच जर्मनीमा पनि सरकारले बुधवार केही प्रतिबन्धहरू हटाउने सम्बन्धमा छलफल गर्ने बताइएको छ।

दक्षिण कोरियामा मास्क र पन्जा लगाएर मतदान

दक्षिण कोरियामा बुधवार संसद्‌को न्याश्नल एसेम्ब्लीको निर्वाचन भइरहेको छ।

निर्वाचनमा मतदाताहरू मास्क लगाएर गएको देखिएको छ। उनीहरू कम्तीमा एक मिटरको दूरीमा उभिएको बताइएको छ।

मतदानअघि उनीहरूको ज्वरो नापिएको थियो।

उनीहरूलाई पहिला पन्जा र पछि मतपत्र दिइएको समाचारसंस्थाहरूले जनाएका छन्।

यो निर्वाचनका लागि  चार करोड ४० लाख नागरिक मतदाता छन्।

दक्षिण कोरियाले इतिहासमा कहिल्यै निर्वाचन नरोकेको बताइएको छ। सन् १९५२ मा कोरियाली युद्ध हुँदा पनि त्यहाँ राप्ट्रपतिको निर्वाचन भएको थियो।

"यो हाम्रो मताधिकारको कुरा हो," मतदान गर्न पर्खिरहेका एक व्यक्तिले बीबीसीलाई बताए।

"मतदान भनेको हामीले गर्नै पर्ने एउटा कुरा हो," अर्का एक मतदाताले भने।


शीर्षक: कोरोना भाइरस: थप ३ मा सङ्क्रमण पुष्टिसहित नेपालमा अब १२ जना सङ्क्रमित\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

आइतवार दिउसो मन्त्रालयले उसको फेसबुक पेजमा राखेको जानकारीअनुसार वीरगञ्जको छपकैयास्थित मस्जिदमा शङ्कास्पदरूपमा रहेका २१ जनाको परीक्षण गर्दा तीमध्ये तीनजनामा कोभिड-१९ भेटिएको हो।

उनीहरू ३७, ५५ र ४४ वर्षका पुरुषहरू भएको बताइएको छ।

उनीहरू तीनै जना भारतीय नागरिक भएको नारायणी अस्पतालका मेडिकल सुपरीन्टेन्डेन्ट डा. मदन उपाध्यायले बीबीसीलाई बताए।

उनीहरूलाई शुक्रवारदेखि आइसोलेसनमा राखिएको बताइएको छ।

मन्त्रालयका अनुसार उनीहरूको संसर्गमा आएका तथा उनीहरू गएको स्थान पहिचान गरि परीक्षण गर्ने कार्यहरू भइरहेको छ।

उनीहरू वीरगञ्जमा किन थिए?

सिमानामा लगाइएको रोक र लकडाउनका कारण भारत फर्किन नपाएपछि एक मस्जिदमा बसिरहेका उनीहरूबारे स्थानीयले गराएको जानकारीका आधारमा जाँच गरिएको थियो।

उनीहरूलाई हाल नारायणी क्षेत्रीय अस्पताल वीरगञ्जमा एक्ल्याएर उपचार गरिएको छ।

बीबीसीकी वीरगञ्ज संवाददाता माधुरी महतोका अनुसार शनिवार झण्डै तीन दर्जनको सङ्ख्यामा त्यहाँका विभिन्न मस्जिदहरूमा रहेका भारतीय धर्म प्रचारकहरूलाई प्रहरीले खोजी गरेर क्वारन्टीनमा राख्नुका साथै थुप्रैको नमुना सङ्कलन गरिएको थियो।

विदेशी सङ्क्रमितको पहिलो घटना

नेपालमा विदेशी नागरिकमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण देखिएको यो पहिलो घटना हो।

यसअघि नौ जना नेपालीमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण देखिएको सरकारी विवरण छ।

नौजना सङ्क्रमित नेपालीमध्ये एक जना निको भइसकेका छन् भने आठ जनालाई विभिन्न स्थानमा आइसोलेसनमा अर्थात् अलग्गै राखेर उपचार भइरहेको छ।

तीमध्ये सात जना विदेशबाट आएकाहरू छन् र एउटा घटनामा विदेशबाट आएका व्यक्तिका आफन्तमा सङ्क्रमण सरेको पाइएको छ।

जाँच

नेपालमा २९ चैतसम्म ४४२६ जनाको नमुना परीक्षण गरिएको स्वास्थ्य मन्त्रालयको विवरण छ।

यसअघि सरकारले नेपालमा कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमण देखिएका व्यक्तिसँग सम्पर्कमा आएका मानिसहरूलाई विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको मापदण्ड अनुसार पहिचान गर्ने प्रकिया पूरा भएको र उनीहरूमध्ये कसैमा पनि कोभिड-१९ नदेखिएको जनाएको थियो।

अहिले खुला सीमा रहेको भारतसहित तेस्रो मुलुकबाट नेपाली र विदेशी दुवैलाई नेपाल आवागमनमा रोक लगाइएको छ।

नेपाल-भारत सीमामा दुवै देशका नागरिकहरूलाई उनीहरू रहेकै ठाउँमा बस्न भनिएको हुँदा अहिले नेपालतर्फ झण्डै ७०० भारतीय नागरिकहरू क्वारन्टीनमा रहेको बताइन्छ।

भारततर्फ समेत सीमा आसपासमा त्यसैगरी २ हजार १ सय ४७ नेपालीहरू क्वारन्टीनमा छन्।


शीर्षक: कोरोना भाइरस: दक्षिण एशियाको आर्थिक वृद्धिदर ४० वर्षकै कम हुने विश्व ब्याङ्कको चेतावनी\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

यसले यो क्षेत्रले दशकौँदेखि गरिबीविरूद्ध हासिल गरेको उपलब्धिलाई तहसनहस पार्ने छ।

भारत, बाङ्ग्लादेश, श्रीलङ्का र पाकिस्तानमा कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमण अहिलेसम्म कम भएपनि ती देशहरूमा सङ्क्रमण ह्वात्तै बढ्न सक्ने विज्ञहरूको भनाइ छ।

दक्षिण एशियामा एक अर्ब ८० करोड मानिसहरू बस्छन् र यो क्षेत्रमा संसारमै सबैभन्दा बढी जनघनत्व भएका सहरहरू छन्।

"दक्षिण एशिया प्रत्युत्पादक असरको आँधीमा छ। पर्यटन छैन्, आपूर्ति तोडिएको छ, कपडाको माग छैन र ग्राहक एवम् लगानीकर्ताहरू निराश छन्," विश्व ब्याङ्कको प्रतिवेदनमा भनिएको छ।

यो वर्ष गरिब देशलाई ऋण तिर्न नपर्ने बनाउन अपिल

ब्याङ्कले यो क्षेत्रमा यो वर्ष आर्थिक वृद्धिदर १.८ देखि २.८ प्रतिशत हुने आकलन गरेको छ। यो आकलन वर्षको शुरूमा ६.३ प्रतिशत थियो।

गम्भीर आर्थिक मन्दी हुनसक्ने

दक्षिण एशियाका कम्तीमा आधा देशहरूमा 'गम्भीर आर्थिक मन्दी' देखिन सक्छ।

सबैभन्दा ठूलो असर माल्दीभ्समा देखिने छ। महँगो पर्यटनले धानेको त्यहाँको आर्थिक उत्पादन १३ प्रतिशतसम्मले घट्ने छ।

दक्षिण एशियाको सबैभन्दा ठूलो अर्थतन्त्र रहेको भारतमा १.५ प्रतिशत मात्रै वृद्धि हुने छ जुन शुरूमा प्रक्षेपण गरिएको भन्दा ३.५ प्रतिशतले कम हो।

नेपालबारे विश्व ब्याङ्क

प्रतिवेदनमा दक्षिण एशियाका सबै देशहरूमा कोरोनाभाइरसका कारण आर्थिक प्रभाव पर्ने बताइएको छ।

नेपाल र माल्दीभ्सको अर्थतन्त्रमा पर्यटनको महत्त्वपूर्ण हिस्सा रहेको बताउँदै प्रतिवेदनले नेपालमा लगातार दुई वर्ष प्रतिव्यक्ति कूल ग्राहस्थमा कमी आउने बताइएको छ।

कोरोनाभाइरसका कारण नक्कली औषधीमा ह्वात्तै वृद्धि

कोरोनाभाइरसविरुद्ध बन्ने खोप धनी देशले थुपार्ने सम्भावना कति

नेपाल र माल्दीभ्सको ठूलो जनशक्ति प्रत्यक्ष र परोक्ष रूपमा पर्यटनमा आश्रित रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

सरकारलाई तयारी गर्न सुझाव

विश्व ब्याङ्कले यहाँको सरकारहरूलाई "स्वास्थ्य आपत्‌कालमा आफ्ना नागरिकहरूलाई जोगाउन र द्रुत आर्थिक गतिका लागि तयार हुने गरी कार्य गर्न" सुझाव दिएको छ।

विश्व ब्याङ्कले वैदेशिक रोजगारीमा गएकाहरूका लागि अस्थायी रोजगार योजना, एवम् व्यापारी र व्यक्तिहरूका लागि ऋण राहत दिँदै अत्यावश्यक आयात निर्यातका लागि प्रशासनिक झन्झट कम गर्न सुझाव दिएको छ।

गएको साता विश्व ब्याङ्कले खतरामा रहेका देशहरूलाई महामारीको बेला आर्थिक सङ्कटबाट निस्कन आगामी १५ महिनामा एक खर्ब ६० अर्ब अमेरिकी डलर खर्च गर्ने...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: दीर्घ कोभिड हुँदा यी 'चार भिन्न समस्या'\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

निरन्तरका लक्षणहरूले मस्तिष्कदेखि मुटु र छालासम्म प्रभाव पार्न सक्छन्

अनि यसले किन निरन्तर लक्षण बेहोरिरहेका यी मानिसलाई अविश्वास गरिन्छ र उपचार गरिँदैन भन्ने पनि बुझाउन सक्छ।

दीर्घ कोभिड बेहोरिरहेका मानिसहरूमा गम्भीर मनोवैज्ञानिक प्रभाव परिरहेको हुनसक्ने न्याश्नल इन्स्टिट्यूट अफ हेल्थ रिसर्चको विवरणमा उल्लेख छ।

उनीहरूलाई थप सहयोगको खाँचो छ - अनि उपचार गर्ने स्वास्थ्यकर्मीहरूमा पनि थप जानकारी हुन जरुरी छ।

जीवन बदल्ने अनुभव

अधिकांश मानिसहरूलाई सामान्य कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण भएको दुई सातामा ठिक हुने र अलि गम्भीर सङ्क्रमण भएमा तीन सातामा ठिक हुने बताइन्छ।

तर यो रिपोर्टका अनुसार हजारौँ मानिसहरू "निरन्तरको कोभिड" बाट ग्रस्त भएका छन्।

अनि यूकेमा कोरोनाभाइरसका मामिला वृद्धि हुँदै जाँदा दीर्घ कोभिड बेहोर्नेको सङ्ख्या पनि आगामी महिनाहरूमा बढ्ने देखिन्छ।

फेसबुकमा दीर्घ कोभिडले ग्रस्त भएकाहरूको सहायता समूहमा आबद्ध १४ जनाको अन्तर्वार्तामा आधारित भएर प्रकाशित पछिल्लो अध्ययनका अनुसार निरन्तरको लक्षणहरूले श्वासप्रश्वासमा कठिनाइदेखि लिएर मस्तिष्क, मुटु तथा कार्डियोभास्कुलर प्रणाली, मिर्गौला, आन्द्रा, कलेजो र छालासम्म प्रभाव पारिरहेका छन्।

यी लक्षणहरू निम्न चार भिन्न समस्याका कारण भएका हुनसक्छन्:

यसरी प्रभावित हुने कतिपयले गम्भीर कोभिड-१९ का कारण लामो समय अस्पतालमा बिताउनुपरेको थियो। तर कतिले भने सामान्य कोभिडमात्र बेहोरेका थिए अनि उनीहरूको परीक्षण वा रोग निदान समेत भएको थिएन।

अध्ययनले भनेको छ "निरन्तर कोभिड-१९ को निदान" सम्बन्धी तरिका निर्माण गरेर मानिसहरूलाई सहायतामा पहुँच पुर्‍याउन सकिन्छ।

"के प्रष्ट भइरहेको छ भने कतिपय मानिसका निम्ति कोभिड-१९ को सङ्क्रमण एउटा दीर्घकालीन रोग हो," रिपोर्टमा उल्लेख छ।

"कतिपयका निम्ति यो अवस्था उनीहरूको अस्पताल बसाइसँग सम्बन्धित छ, तर अन्य कतिपयले भने प्रारम्भिक सङ्क्रमण साधारण भएको र घरमै निको भएको तर पछि विस्तारै लक्षण कडा हुँदै गएको बताइरहेका छन्।"

रिपोर्टका लेखक डा. इलाइन म्याक्सवेल भन्छिन् उनलाई सुरुमा गम्भीर कोभिड भएकाहरूलाई मात्र यस्तो समस्या आइपर्छ होला भन्ने लागेको थियो। साथै कोभिडका कारण ज्यान गुमाउने जोखिम कम भएका समूहमा दीर्घ प्रभावको जोखिम पनि कम होला भन्ने उनले ठानेकी थिइन्।

तर अध्ययनमा त्यस्तो मात्र पाइएन।

"हामीलाई अब थाहा छ कि कतिपय मानिस जसलाई कोभिड...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: दीर्घ कोभिडको जोखिम कसलाई हुन्छ?\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

मार्चमा सुरुमा बिरामी भएकी विकी बोर्न अहिले अक्टोबरसम्म पनि केही लक्षण बेहोर्दैछिन्

बीबीसीले हेरेको उक्त अध्ययनमा प्रत्येक बीसजना सङ्क्रमितमध्ये एकजनालाई कम्तीमा आठ सातासम्म कोभिडको असर रहिरहने अनुमान गरिएको छ।

किङ्स कलेज लण्डनले गरेको अध्ययनमा महिला, अधिक तौल भएका तथा दमका रोगीलाई यस्तो जोखिम धेरै हुने देखिन्छ।

उक्त अध्ययनको उद्देश्य सुरुमै कुन बिरामीहरूमा दीर्घ कोभिडको धेरै जोखिम छ भन्ने पत्ता लगाएर सोही अनुरूप उपचार गराउनु रहेको छ।

कोभिड लक्षण अध्ययन एपमा लक्षण देखिएका बिरामी तथा तिनको परीक्षण नतीजा राखेर उक्त अनुसन्धान गरिएको थियो।

वैज्ञानिकहरूले आँकडाको अध्ययन गरेर कस्ता मानिसलाई दीर्घ कोभिड हुने सम्भावना हुन्छ भनेर पत्ता लगाउने कोशिश गरेका छन्।

अनलाइनमा प्रकाशन गरिने भनिएको नतिजाले कसलाई दीर्घ कोभिड हुनसक्छ र कस्ता अवस्थाले यो जोखिम बढ्छ भन्ने देखाउँछ।

केले बढ्छ जोखिम?

"पहिलो सातामै पाँच थरीभन्दा धेरै लक्षण देखिनु भनेको पनि एउटा जोखिम हो," किङ्स कलेज लण्डनकी डा. क्लेर स्टिभ्सले बीबीसी न्यूजलाई बताइन्।

कोभिड-१९ भनेको केवल खोकीमात्र होइन, यो भाइरसले शरीरका विभिन्न अङ्गमा असर पार्न सक्छ।

तर कसैले यदि खोकी, थकान, टाउको दुखाइ र पखाला अनि गन्ध हराउनु जस्ता सबै लक्षण बेहोरेका छन् भने उनीहरू केवल खोकीमात्र लागेकाभन्दा दीघ कोभिडको बढ्ता जोखिममा हुन्छन्।

अनि यस्तो जोखिम उमेर अनुसार बढ्दै जान्छ। ५० वर्षभन्दा बढीको हुनु र महिला हुनु बढ्ता जोखिम हुन्छ।

डा स्टिभ्स भन्छिन्: "प्रारम्भिक आँकडामा हामीले पुरुषहरू गम्भीर कोभिडको शिकार हुने र ज्यान गुमाउने बढी जोखिममा रहेको पाएका थियौँ। अहिले चाहिँ दीर्घ कोभिड हुने जोखिम महिलामा धेरै पाइएको छ।"

दम तथा फोक्सोको रोगबाहेक दीर्घ कोभिड गराउने जोखिम बढाउने अन्य शारीरिक अवस्था पाइएन।

कस्तो हुन्छ दीर्घ कोभिड?

दीर्घ कोभिडको यकिन लक्षण प्रत्येक बिरामीमा फरक-फरक पाइन्छ तर एउटा साझा लक्षण भने निरन्तरको थकान हो।

४८ वर्षीया बोर्नलाई मार्च महिनामा ज्वरो र खोकी आयो। सास फेर्न पनि गाह्रो भएपछि स्वास्थ्यकर्मीले अक्सिजन दिए।

उनी अस्पताल भर्ना भइनन्। तर अक्टोबर लागिसक्दा समेत उनी दीर्घ कोभिडबाट ग्रसित छन्।

उनको स्वास्थ्य अवस्था सुधारोन्मुख छ तर पनि उनलाई बेलाबेला गम्भीर अस्वस्थ्यता अनुभव भइरहन्छ। आफ्नो कुकुरलाई डुलाउन लैजाने जस्तो साधारण काम गर्न पनि उनलाई गाह्रो हुने...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: दुई वर्ष सम्ममा अन्त्य हुन सक्ने विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको भनाइ\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

शुक्रवार जिनिभामा बोल्दै डब्ल्यूएचओका महानिर्देशक डा. टेड्रोस एड्हानोम गेहब्रेयससले सन् १९१८ को 'स्प्यानिश फ्लू' नियन्त्रणमा आउन दुई वर्ष लागेको बताए।

तर हाल प्राविधिक रूपमा बढी सबल भएका अवस्थामा उक्त भाइरस "कम समयमा" नियन्त्रणमा आउन सक्ने उनले बताए।

"पक्कै पनि बढ्दो घुलमिलका कारण भाइरस फैलन सक्ने पनि सम्भावना बढी छ," उनले भने। "तर हामीसँग यसलाई रोक्नका लागि प्रविधि र ज्ञान पनि छ।"

सन् १९१८को घातक फ्लूका कारण कम्तीमा ५ करोडले ज्यान गुमाएका थिए।

हालसम्म कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणका कारण करिब ८ लाख मानिसहरूले ज्यान गुमाएका छन् भने २ करोड ७० लाख भन्दा बढी सङ्क्रमित भएका छन्।

महासचिव टेड्रोसले महामारीका बीच व्यक्तिगत सुरक्षा पोशाक (पीपीई)सँग सम्बन्धित भ्रष्टाचार सम्बन्धी प्रश्नलाई पनि सम्बोधन गरे र त्यसलाई "अपराधको" सङ्ज्ञा दिए।

"कुनै पनि किसिमको भ्रष्टाचार स्वीकार्य छैन," उनले भने।

"तर वास्तवमा मेरा लागि पीपीईसँग सम्बन्धित भ्रष्टाचार हत्या हो। किनकि स्वास्थ्यकर्मीहरूले पीपीई बिना काम गर्नु भनेको हामीले उनीहरूको ज्यान खतरामा पार्नु हो। र त्यसले उनीहरूले सेवा गरिरहेकाहरूको ज्यान समेत खतरामा पार्छ।"

उक्त प्रश्न दक्षिण अफ्रिकासँग सम्बन्धित भए पनि अन्य विभिन्न मुलुकहरूमा यस्तै किसिमको समस्या भोगिरहेका छन्।


शीर्षक: कोरोना भाइरस: दैनिक सङ्क्रमण सङ्ख्यामा विश्वव्यापी कीर्तिमान\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

करिब दुई लाख ६० हजार मानिस थप सङ्क्रमित भएको विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन डब्ल्यूएचओले जनाएको छ।

त्यसमा सबैभन्दा धेरै नयाँ सङ्क्रमितहरू अमेरिका, ब्रजिल, भारत र दक्षिण अफ्रिकामा पाइएका छन्।

मृतकको सङ्ख्यामा पनि कीर्तिमान

संसारभरि कोभिड-१९ का कारण ज्यान गुमाउनेहरूको सङ्ख्या छ लाख नाघेको छ।

त्यसको एक चौथाइ अमेरिकाका छन्।

एकैदिनमा संसारभरि मारिनेहरूको सङ्ख्या ७,३६० पुगेको छ जुन मे १० तारिख यता भएको सबभन्दा धेरै दैनिक वृद्धि हो।

शनिवार कुल सङ्क्रमितहरूको सङ्ख्या एक करोड ४० लाख नाघेको जोन्स हप्किन्स विश्वविद्यालयले जनाएको छ।

कहाँ धेरै वृद्धि?

अमेरिकाका कैयन् राज्यहरूमा सङ्क्रमितको सङ्ख्या तीव्र गतिमा बढिरहेको छ।

खासगरि सुरुमै कडा लकडाउन लागु गर्न तथा मास्क लगाउन आदेश दिन हिच्किचाएका दक्षिणी राज्यहरूमा अहिले धेरै सङ्क्रमण फैलिएको छ।

फ्लोरिडा, एरिजोना तथा टेक्ससमा धेरै बढेको छ। हाल फ्लोरिडा अमेरिकाभित्र सङ्क्रमणको केन्द्रविन्दु बनेको छ।

त्यहाँ शनिवार एकैदिन १०,००० भन्दा धेरै थप सङ्क्रमित पाइएका थिए।

त्यहाँ कुल सङ्क्रमितको सङ्ख्या सवा तीन लाख नाघेको छ भने ज्यान गुमाउने सङ्ख्या ५,००० भन्दा धेरै छ।

त्यहाँका अस्पतालहरूले उनीहरूको सघन उपचार कक्ष उच्च क्षमतामा चलिरहेको र नयाँ बिरामी लिन नसक्ने अवस्थामा पुगेको बताएका छन्।

सङ्क्रमण रोक्न मास्क लगाउने विषयको अमेरिकामा राजनीतिकरण भएको छ।

अमेरिकाको सङ्क्रामक रोगका वरिष्ठ विज्ञ डा. एन्थोनी फाउचीले राज्य तथा स्थानीय नेताहरूलाई मास्क लगाउन कडिकडाउ गर्न शुक्रवार आग्रह गरेका थिए।

तर लगत्तै राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले राष्ट्रिय तहमा मास्क लगाउने विषयलाई आफूले अनिवार्य नगराउने बताए।

अमेरिकापछि दोस्रो स्थानमा ब्रजिल रहेको छ। त्यहाँपनि सङ्क्रमण रोक्न चालिने कदमहरूको अत्यन्तै राजनीतिकरण भएको थियो।

तेस्रो स्थानमा रहेको भारतमा सङ्क्रमण उच्च विन्दुमा पुग्न अझै महिनौँ लाग्न सक्ने वैज्ञानिकहरूले चेतावनी दिएका छन्।

धेरै प्रभावित मुम्बई तथा बंग्लुरुजस्ता शहरमा अस्पतालहरू अत्यन्त चापमा चलिरहेका छन्।

भारतमा बितेको २४ घण्टामा मात्रै थप ३४,८८४ सङ्क्रमित पाइएका थिए। यो अवधिमा ६७१ जनाले ज्यान गुमाएका थिए।

दक्षिण अफ्रिकामा दैनिक वृद्धिमा कीर्तिमान भइरहेको छ।

युरोपेली देशहरूमा बिस्तारै सङ्क्रमण नियन्त्रित हुँदै गर्दा स्थानीय स्तरमा भने कतिपय ठाउँमा सङ्क्रमण बढिरहेका छन्।


शीर्षक: कोरोना भाइरस: द्रुत परीक्षण प्रति किन अविश्वास\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

तर त्यो परीक्षणले 'सङ्क्रमित व्यक्तिको नतिजा नेगेटिभ र सङ्क्रमण नभएका व्यक्तिलाई पोजिटिभ देखाएको' उदाहरणले त्यो जाँचको विश्वसनीयतामाथि कतिपयले प्रश्न उठाएको पाइन्छ। सरकारी अधिकारीहरूका भनाइमा ती दुई विधिले दिने परिणाम र त्यस्ता परीक्षणको उद्देश्यबारेको अनभिज्ञताले कतिपयमा भ्रम परेको हो।

कुन परीक्षणबाट के पत्ता लाग्छ?

पीसीआरले शरीरमा भाइरस छ कि छैन पत्ता लगाउँछ। स्वास्थ्य सेवा विभागका महानिर्देशक महेन्द्रप्रसाद श्रेष्ठ भनाइमा सुरुको दुई हप्तामा पीसीआरमा भाइरस पोजिटिभ देखिन्छ। उनी भन्छन्, "आरडीटीले भाइरस शरीरमा प्रवेश गरेपछि एन्टीबडी (शरीरले बाह्य पदार्थसँग लड्न बनाउने तत्व) बनेको छ कि छैन भनेर हेर्छ।"

हाल १४ दिनभन्दा बढी क्वारन्टीनमा बसिसकेकाहरूलाई पीसीआर जाँचमा निकै कम मात्र पोजिटिभ हुने सम्भावना हुने सरकारी अधिकारीहरूको विश्वास छ।

तर काठमाण्डूको एउटा अपार्टमेन्टमा रहेका व्यक्तिहरूमा आरडीटीले पोजिटिभ देखाएका तीन जनामध्ये दुईजनामा पीसीआरले पनि पोजिटिभ देखायो।

महानिर्देशक श्रेष्ठ भन्छन्, "केही मानिसमा भाइरस रहे पनि धेरै कडा हुँदैन। करिब ८० प्रतिशतको अवस्था सामान्य नै हुन्छ। अहिले भेटिएको त्यही हो।"

अर्थात् पीसीआरमा नेगेटिभ देखिएको भए उनीहरूबाट अरूलाई सर्ने सम्भावना कम हुन्थ्यो र अस्पताल लगिँदैनथ्यो। तर पोजिटिभ देखिनुको अर्थ उनीहरूबाट अरूलाई सर्न सक्ने सम्भावना रहन्छ। त्यसको पुष्टिको निम्ति पनि आरडीटीमा पोजिटिभ देखिएकाको पीसीआरबाट पनि परीक्षण गर्ने गरिएको अधिकारीहरू बताउँछन्।

फरक उद्देश्य

दुवै विधिको उद्देश्य फरक फरक रहेको अधिकारीहरूको भनाइ छ। राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशालाकी निर्देशक रूना झाका अनुसार पीसीआर परीक्षण विधि जटिल, महङ्गो र समय लाग्ने हुन्छ। नतिजा आउन कम्तिमा छ घन्टा लाग्छ। जबकी आरडीटीको नतिजा १५ मिनेटमै आउँछ। विशेष परीक्षण कक्ष र विशेष जनशक्ति आवश्यक हुँदैन। त्यसैले आरडीटी परीक्षण ५६ वटा जिल्लामा सुरु भइसकेको छ।

कसैमा कोभिड-१९ भएको करिब तीन सातापछि आरडीटी परीक्षण गर्दा झन्डै शतप्रतिशत पोजिटिभ नतिजा देखाउने विज्ञहरू बताउँछन्। महानिर्देशक श्रेष्ठ भन्छन्, "त्यसबाट समुदायमा रोग छ कि छैन, अरू फैलिएको छ कि छैन वा अरू शङ्कास्पद छन् कि छैनन् भन्ने जानकारी पाइन्छ। यसमा नेगेटिभ देखिनु भनेको शत प्रतिशत नेगेटीभ हुन्छ। जुन पीसीआरबाट नहुनसक्छ।"

विज्ञ र अधिकारीहरूका भनाइको अर्थ हो पीसीआरले नेगेटिभ...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: धेरै बिरामीको ज्यान जोगाउन कश्मीरका चिकित्सकले गरेको भेन्टिलेटरमा परिमार्जन\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

बिरामीमा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी गम्भीर समस्या देखिए भेन्टिलेटरमा राख्नुपर्छ, तर ७० लाख मानिस भएको कश्मीरमा १०० वटा पनि  भेन्टिलेटर छैनन्।

त्यसैले उनीहरूले एउटै भेन्टिलेटर एकैचोटि कसरी धेरै बिरामीलाई प्रयोग गर्ने भनेर उपाय खोजेका हुन्। हेर्नुहोस् यो भिडिओ।

अनि यो पनि:


शीर्षक: कोरोना भाइरस: नयाँ प्रकारले गर्दा सन् २०२१ थप कठिन हुने डब्ल्यूएचओ चेतावनी\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

कोरोनाभाइरसको उक्त नयाँ प्रकार पहिलोभन्दा धेरै सङ्क्रामक रहेको विवरणका बीच डब्ल्यूएचओले त्यस्तो चेतावनी दिएको हो।

उच्च सङ्क्रामक क्षमताको ब्रिटेनमा देखा परेको भाइरस ५० वटा देश र क्षेत्रहरूमा फैलिसकेको छ र ब्रिटेनमा दैनिक मृत्यु कीर्तिमानी रूपमा बढाउन त्यसले सहयोग गरेको छ।

दक्षिण अफ्रिकामा देखा परेको भाइरसको 'स्ट्रेन' अर्थात् प्रकार अन्य २० वटा देशहरूमा फैलिसकेको छ।

जापानमा अर्को पहिचान

सुरुमा ब्रिटेनमा देखिएको जस्तै अफ्रिकामा पनि अघिल्लो प्रकारको भाइरसभन्दा छिटो विस्तार हुन सक्ने क्षमता रहेकाले चिन्ता देखा परेको छ।

जापानमा अधिकारीहरूले पत्ता लगाएको अर्को नयाँ प्रकारको भाइरसले नयाँ चिन्ता थपिदिएको छ।

उनीहरूले चारजनामा त्यस्तो किसिमको भाइरसको सङ्क्रमण भएको पहिचान गरेका छन्।

ती मानिसहरू ब्रजिलमा सङ्क्रमित भएको ठानिएको छ।

स्पेनमा पनि भाइरसको नयाँ प्रकार देखिएको बताइएको छ

चिन्ताको कारण के?

नयाँ प्रकारको भाइरसप्रति धेरै चासो बढ्नुमा तीनवटा कारण ठानिएको छ।

बीबीसीका स्वास्थ्य एवम् विज्ञान संवाददाता जेम्स ग्यालहरले चिन्ता बढ्नुको कारण यी भएको बताएका छन्।

विज्ञहरूका अनुसार हालसालै विकसित गरिएका खोपहरू यसको विरुद्धपनि उत्तिकै प्रभावकारी हुने ठानिएको छ।


शीर्षक: कोरोना भाइरस: नेपाल-चीन रेलमार्गको प्राविधिक अध्ययन अगाडि बढ्न सकेन\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

नेपालको रेलवे विभागका महानिर्देशक बलराम मिश्रले नोभेम्बरदेखि दुई देशबीच कुराकानी नभएको बताउँदै कोरोनाभाइरसको महामारी सुरु भएपछि ठोस काम अघि नबढेको बताए।

अघिल्लो साता अर्थ मन्त्रालयसँग बैठकमा चिनियाँ अधिकारीले कोभिड १९ को प्रभाव कम हुने बित्तिकै चरणवद्ध रूपमा रेलमार्ग र अन्य महत्त्वपूर्ण परियोजनाका काम अघि बढाउने बताएका छन्।

चीनले भने सिगात्सेबाट केरूङसम्म जोड्ने रेलमार्गबारे सर्वेक्षण अघि बढाएको बताइएको छ।

अवस्था समान्य भएपछि अध्ययन

तिब्बतको सिगात्सेबाट केरूङहुँदै काठमाण्डूसम्म जोड्ने रेलमार्गको सम्भाव्यता अध्ययनका लागि चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङको काठमाण्डू भ्रमणमा समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर भएको थियो।

त्यसअनुसार प्राविधिक काम अघि बढाउन दुवै देशका अधिकारीहरूले गएको नोभेम्बर महिनामा छलफल गरेका थिए।

मिश्र भन्छन्, “त्यसपछि हाम्रो पत्राचार भएको छैन। पछिल्लोपटक एक-दुई महिना प्राविधिक तयारीको काम गर्ने र सर्वेहरू अघि बढाउने भन्ने कुरा भएको थियो।”

अघिल्लो साता अर्थसचिव र चिनियाँ सहयोग निकायका उपाध्यक्ष सम्मिलित बैठकमा विभिन्न परियोजनाबारे छलफल भएको थियो।

स्थलगत काम अघि बढ्न नसकेकाले दुई वर्षभित्र विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन तयार गर्ने लक्ष्य पूरा गर्न नसकिने महानिर्देशक मिश्रले बताए।

यस्तो छ प्रस्तावित रेलमार्ग

चीनले गरेको सम्भाव्यता अध्ययनले काठमाण्डूदेखि केरूङसम्मको ७२.२ किलोमिटर दुरीमा ९८.८ प्रतिशत सुरुङ तथा ठूला पुलहरू हुने उल्लेख छ।

सन् २०१८ को उक्त अध्ययनले नेपालतर्फको निर्माणका लागि २९३ अर्ब रुपैयाँ अनुमान गरेको थियो।

अधिकारीहरूका अनुसार नेपालतर्फको खण्डमा नौवटा पुल र सातवटा सुरुङ प्रस्ताव गरिएको छन्।

जटिल भौगर्विक क्षेत्रमा बनाउने लक्ष्य राखिएको उक्त रेलवे पछि पोखरा र लुम्बिनीसम्म विस्तार गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।

१६३.४६ किलोमिटर काठमाण्डू-पोखरा खण्डको लागत ३८५ अर्ब रुपैयाँ र कुरिनटारबाट लुम्बिनी खण्डको लागत ३१३ अर्ब रुपैयाँ प्रस्ताव गरिएको छ।

राष्ट्रिय योजना आयोगको पन्धौँ योजनाले विसं २०८०/८१ सम्ममा केरूङ-काठमाण्डू-पोखरा-लुम्बिनी रेलमार्गको विस्तृत आयोजना प्रतिवेदन र लगानीको प्रारूप तयार भई रेलवे निर्माण आरम्भ गर्ने लक्ष्य लिएको छ।

चुनौती कस्ता छन्?

रेलवे विभागका पूर्वमहानिर्देशक अनन्त आचार्य भूकम्पीय जोखिम रहेका क्षेत्रहरू पनि प्रस्तावित रेलमार्गमा रहेको भन्दै कठिन भूबनोट र...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: नेपाल-भारत सीमामा कोभिड नियन्त्रणको प्रयास, यस्ता छन् समस्या\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

भारतमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण बढ्न थालेपछि नेपालले आफ्नो सीमामा कडाइ गर्न थालेको छ

भारतमा आइतवार ६८,००० र सोमवार ५६,००० जनाभन्दा बढी सङ्क्रित फेला परेको थिए। विगत एक सातामा प्रत्येक दिन औसत ५०,००० जनाभन्दा बढी मानिसमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण भएको पुष्टि भएको छ।

सबैभन्दा बढी प्रभावित महाराष्ट्रबाट ठूलो सङ्ख्यामा नेपालीहरूको आवतजावत हुने सुदूरपश्चिम प्रदेशका वरिष्ठ जनस्वास्थ्य प्रशासकले नाकामा सञ्चालित जाँच चौकीमा जनशक्तिको अभाव रहेको बताएका छन्।

प्रदेश नं १ र २  का स्वास्थ्य अधिकारीहरूले पनि भारतमा कोभिडको नयाँ लहर देखिएसँगै आफूहरू सतर्क भएको र परीक्षणको दायरा बढाउन काम अघि बढाएको प्रतिक्रिया दिएका छन्।

महाराष्ट्रबाट कामदार फर्किने प्रमुख नाका

सुदूरपश्चिम प्रदेशको सामाजिक विकास मन्त्रालयका वरिष्ठ स्वास्थ्य शिक्षा प्रशासक नरेन्द्र सिंह कार्कीका अनुसार एक साताको अवधिमा गरिएका लगभग साढे १५ सयवटा एन्टिजन परीक्षणमध्ये ४७ जनामा सङ्क्रमण पाइएको छ।

उनका अनुसार स्थानीय स्तरमा परीक्षणको सेवा उपलब्ध नभएकाले ती व्यक्तिहरूबाट स्वाब सङ्कलन गरेर राजधानीस्थित राष्ट्रिय प्रयोगशाला पठाइएको छ।

उनले सीमानाकामा पर्याप्त जनशक्तिको व्यवस्थापन हुन नसकेको भन्दै त्यसले महामारी नियन्त्रणमा चुनौती निम्त्याइरहेको बताए।

"गड्डाचौकीमा म जाँदा एकजना मात्रै प्राविधिक स्वास्थ्य कर्मचारी हुनुहुन्थ्यो। त्यहाँ एउटा शिफ्टमा खासमा छ कर्मचारी चाहिन्छ। एक जना अभिलेख राख्ने चाहिन्छ, एक जना तापक्रम नाप्ने चाहिन्छ, एक जना प्रयोगशालाको मान्छे हुनुपर्छ अनि एक जना पालो दिने चाहिन्छ। तर त्यो अवस्था छैन।"

यसबारे इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाका निर्देशक र स्थानीय जनप्रतिनिधिलाई जानकारी गराएको भन्दै उनले अर्को प्रमुख नाका गौरीफन्टामा पनि त्यस्तै अभाव रहेको बताए।

"सबैभन्दा बढी चल्ने गौरीफन्टा नाका हो, त्यहाँ पनि दुई कर्मचारी मात्रै पठाइयो भनेपछि हामीले ५-६ जना व्यवस्थापन गरेर पठाएका छौँ। सीमानाका स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयले हेर्ने भनेको छ। उहाँहरू 'कर्मचारी राख्न सम्बन्धित पालिकाहरूमा पैसा पठाएका छौँ' भन्नुहुन्छ। पालिकाहरू 'गर्दैछौँ' भन्छन्, तर पर्याप्त जनशक्तिको व्यवस्था हुन सकिरहेको छैन।"

उनले ज्वरो लगायतका लक्षण देखिएको वा अति जोखिम रहेका भारतका महाराष्ट्र लगायत राज्यबाट आएका व्यक्तिलाई नाकामा परीक्षण गर्न थालिएको बताए।...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: नेपालको मुस्लिम आयोगद्वारा रमजानमा घरमै नमाज पढ्न आग्रह\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

कोरोनाभाइरसका कारण रमजानको प्रार्थना प्रभावित हुने भएको छ (फाइल फोटो)

यो साता लगातार उदयपुरको मस्जिदसँग सम्बन्धित कोरोनाभाइरसको सङ्क्रमणको सङ्ख्या बढेपछि देशका विभिन्न भागका मस्जिद तथा मद्रासाहरूमा सतर्कता बढाउन अनि आवश्यक ठाउँमा परीक्षण पनि गराउन आयोगले प्रशासन तथा स्वास्थ्यमन्त्रालयसँग मिलेर काम गरिरहेको अन्सारीले बताएका छन्।

रोगको कुनै जात र धर्म नहुने भन्दै उनले सरकारले लागु गराएको 'लकडाउन' तथा सामाजिक दूरीका नियमहरू पर्वका बेला पनि पालना गर्न सबैलाई अपिल गरेका छन्।

नेपालमा रमजान शनिवारबाट सुरु हुने र एक महिना चल्ने बताइएको छ।

कति छन् सङ्क्रमित?

नेपालमा हालसम्म कोरोनाभाइरस सङ्क्रमित व्यक्तिको सङ्ख्या ४९ पुगेको छ।

शुक्रवार नयाँ पुष्टि भएका बिरामी झापा निवासी ६२ वर्षीय पुरुष भएको मन्त्रालयले जानकारी दिएको छ।

कुल बिरामीमध्ये १० जना निको भइसकेका छन्।

उपचाररत बिरामीमध्ये उदयपुरका दुई दर्जनभन्दा बढी अनि वीरगञ्ज नजिकैको मस्जिदमा रहेका ३ जना थिए।

स्वास्थ्यमन्त्रालयका प्रवक्ता डा विकास देवकोटाका अनुसार हाल बाग्लुङमा १ जना, धनगढीमा १ जना, भरतपुरमा २ जना, वीरगञ्जमा ५ जना र विराटनगरमा २९ जना उपचाररत छन्। झापामा पछिल्लो पुष्टि भएका बिरामी आइसोलेसनमा अस्पतालमा रहेको जनाइएको छ।

यसअघि भोजपुरका २६ वर्षीय सङ्क्रमित पुरुषलाई विराटनगरमा उपचारका लागि लगिँदै गरेको डा देवकोटाले बताए।

ती व्यक्ति गत फागुन ३० गते साउदी अरेबियाबाट नेपाल आएको र उनी काठमाण्डूबाट उदयपुर हुँदै भोजपुर पुगेको जानकारी दिँदै डा देवकोटाले उनको सम्पर्कमा आएकाहरूको जाँचबुझ भइरहेको बताए।

"हालसम्म सबैजनाको अवस्था सामान्य छ," उनले भने।

देशभरि गरेर अहिलेसम्म कुल ४७,४९६ परीक्षण गरिएको र तीमध्ये पीसीआर विधिबाट ९४०७ जनाको परीक्षण भएको उनले जानकारी दिएका छन्।


शीर्षक: कोरोना भाइरस: नेपालगञ्जमा १६ वर्षीय पुरुषमा सङ्क्रमण पुष्टि, नेपालमा कुल सङ्क्रमित १०२\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

यससँगै नेपालमा कुल सङ्क्रमित व्यक्तिको सङ्ख्या १०२ पुगेको छ।

भेरी अस्पताल नेपालगञ्जका प्रमुख डा. प्रकाश थापाका अनुसार पछिल्लो पटक लिइएको १३० वटा स्वाब परीक्षण गर्दा एक १६ वर्षका किशोरमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण देखिएको हो ।

स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयका प्रवक्ता डा. विकास देवकोटाले थप सङ्क्रमणको पुष्टि गर्दै ३० जना निको भएको बताएका छन्।

को हुन् नयाँ सङ्क्रमित?

सङ्क्रमित किशोर पनि नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका वडा नम्बर ८ जोलहन पुर्वाकै रहेको बताइएको बीबीसी सम्वाददाता विमला चौधरीले जनाएकी छन्।

योसँगै नेपालगञ्जमा सङ्क्रमितको संख्या २४ पुगेको छ।

बाँकेमा बुधवारको १०२ र बिहीवारको १४८ वटा नमूनामध्ये १३० वटाको रिपोर्ट आएको डा. थापाले बताए।

थापाले आजै अन्य छ जनाको परीक्षणको रिपोर्ट आउने बताए।

नेपालगञ्जमा सङ्क्रमितको सम्पर्कमा रहेका सबै व्यक्तिको अझै स्वाब सङ्कलन हुन सकेको छैन। उनीहरूको खोजी गर्दै स्वाब लिने काम भइरहेको स्वास्थ्य कार्यालय बाँकेले जनाएको छ।

विराटनगरमा थप आठ जना निको

नेपालमा सबैभन्दा बढी कोरोनाभाइरस सङ्क्रमित पुष्टि भएको प्रदेश नं १ मा कोभिड-१९ निको हुनेको सङ्ख्या १४ जना पुगेको बीबीसी सम्वाददाता  बिक्रम निरौलाले जनाएका छन्।

विराटनगरस्थित कोशी अस्पतालको कोभिड-१९ उपचार केन्द्रबाट शुक्रवार थप आठ जना निको भएपछि अस्पतालबाट बिदाइ गरिएको अधिकारीहरूले जनाएका छन्।

तीन दिनअघि बुधवार त्यहाँ उपचाररत छ जना निको भएर क्वारन्टीनमा फर्किएका थिए ।

पछिल्लो दुई पटक पीसीआर विधिबाट गरिएको स्वाब परीक्षणमा नेगेटिभ रिपोर्ट आएपछि उनीहरु कोरोनाभाइरसमुक्त भएको निष्कर्ष निकालिएको प्रदेशिक सामाजिक विकासमन्त्री जीवन घिमिरेले बताए।

निको भएका क्वारन्टीनमा

कोरोनाभाइरसमुक्त भएर घर फर्कने सबै उदयपुरको भुल्केका हुन्।

शुक्रवार निको हुने एक जना महिला हुन्।

वैशाख २६ शुक्रवार अपराह्ण ४:३० बजेसम्म प्राप्त तथ्याङ्क

१०२कुल सङ्क्रमित

+१अघिल्लो दिनबाट वृद्धि

३जना निको भएका व्यक्तिमा फेरि भाइरस देखियो

१५,४९२वटा परीक्षण - पीसीआर विधिबाट

३०जना निको भएर अस्पतालबाट फिर्ता

सात जना पुरुषलाइ  विराटनगरकै एक मस्जिदमा क्वारन्टीनमा पठाइएको छ भने महिलालाइ भने क्वारन्टीनमा बस्ने गरी उदयपुर नै पठाइएको अधिकारीहरूले जनाएका छन।

पछिल्लो पटक निको हुने पाँच जना समुदायमै सङ्क्रमित भएका व्यक्तिहरू हुन्। यसअघि निको भएका छ जना...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: नेपालमा कोभिड-१९ कम देखिनुका पाँच सम्भावित कारण\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

सरकारले देशका विभिन्न स्थानमा परीक्षण विस्तार गरेपछि क्रमश: सङ्क्रमितको सङ्ख्या बढ्न थालेको देखिन्छ।

पुष्टि भएका सङ्क्रमितमध्ये केही जना निको भइसकेका छन् भने अन्यलाई विभिन्न स्थानमा आइसोलेशनमा अर्थात् अलग्गै राखेर उपचार गरिँदैछ।

सङ्क्रमण भएको आशङ्का भएका तर प्रयोगशालाबाट परीक्षणको परिणाम नआएका केही मानिसहरू पनि आइसोलेशनमा छन्।

नेपालमा भेटिएका सङ्क्रमितमध्ये अधिकांश व्यक्ति विदेशबाट आएका छन्।

नेपालको स्वास्थ्यसेवाको अवस्था र सुरुमै नेपालले विदेशबाट आउने नागरिक तथा विदेशीहरूलाई क्वारन्टीनमा नराखेकाले नेपालमा अरू व्यक्ति पनि सङ्क्रमित भएको हुनसक्ने केही जनस्वास्थ्यविज्ञ र टिप्पणीकारको आशङ्का छ।

तर केही विज्ञहरू नेपालमा अहिलेसम्म कुनै पनि एउटा स्थानमा एकैखाले लक्षण देखिएर धेरै मानिस बिरामी भएको वा तिनको मृत्यु भएको नदेखिएकाले त्यस्तो आशङ्का पुष्टि गर्न नसकिने तर्क गर्छन्।

नेपालमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण धेरै नदेखिनुमा विभिन्न कारण हुन सक्ने चिकित्सक तथा जनस्वास्थ्यविज्ञहरू बताउँछन्।

विज्ञहरूले देखेका पाँच सम्भावित कारणहरू यस्ता छन्:

१. परीक्षण नै नहुनु

कतिपय चिकित्सकहरूले नेपालमा परीक्षण नै कम भएका कारण सङ्क्रमितको सङ्ख्या कम देखिएको बताएका छन्।

उनीहरूका भनाइमा जति परीक्षण भएको छ त्यसको आधारमा नेपालमा कोरोनाभाइरस धेरै फैलिएको छैन भन्न सकिँदैन।

स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार वैशाख ७ गते आइतवारसम्म झन्डै ८,१०० वटा नमुनाको परीक्षण गरिएको छ।

त्यसमध्ये ३१ वटामा मात्र सङ्क्रमण देखियो। केही नमुनाको प्रयोगशालाबाट परिणाम आउन बाँकी छ।

अहिलेसम्मको तथ्याङ्कका आधारमा परीक्षण गरिएकामध्ये एक प्रतिशतभन्दा कममा सङ्क्रमण भएको पुष्टि भएको छ।

शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालका पूर्वप्रमुख डा. बाबुराम मरासिनी नेपालमा परीक्षणको गति र सङ्ख्या बढाउनुपर्ने बताउँछन्।

वैशाख ७, २०७७ अपराह्ण ४ बजेपछि प्राप्त तथ्याङ्क

८,०८१पीसीआर विधिबाट परीक्षण गरिएको

३१सङ्क्रमण देखिएको

४जना निको भएर घर फिर्ता

१०३जना अलग्गै निगरानीमा

उनी भन्छन्, "यो कुरा त हामीले सुरुदेखि नै भनिरहेका छौँ। विशेषगरी ज्यानुअरीदेखि नेपालमा धेरै पर्यटकहरू आए त्यसबेला नै नेपालमा धेरैमा सङ्क्रमण भएको पनि हुन सक्छ।"

त्यस्तो सङ्क्रमण समयक्रममा आफैँ निको भएर गएको हुन सक्ने उनको भनाइ छ।

'नेपाल जर्नल अफ एपिडीमीओलजी'मा हालै प्रकाशित एउटा लेखमा पनि नेपालमा...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: नेपालमा खोपको परीक्षण तत्काल नहुने\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

परीक्षणका लागि इच्छुक कम्पनीलाई प्रस्ताव पठाइने र नेपाललाई हुने फाइदाबारे छलफल गरेर मात्रै निर्णय लिइने राष्ट्रिय स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषद्का अध्यक्ष डा. अञ्जनीकुमार झाले बताएका छन्।

चीनमा विकास भइरहेको एउटा खोप, ब्रिटेनको अर्क्सफोर्ड विश्वविद्यालयले बनाएको खोप र रुसी खोपको पनि तेश्रो चरणको परीक्षण नेपालमा पनि गर्न कुराकानी भइरहेको अधिकारीले जनाएका थिए।

एक सङ्क्रामक रोग विज्ञले नेपालले लाभ पाउने सर्तमा मात्रै खोपको परीक्षणमा सहभागी हुनुपर्ने भन्दै परीक्षणमा जोडिनेभन्दा पनि खोप उत्पादनमा लागेका कम्पनीसँग वार्ता गर्न सुझाव दिएका छन्।

खोप परीक्षणबारे के निर्णय भयो?

परिषद्का अध्यक्ष डा. झाका अनुसार झन्डै ८० जना विज्ञसँगको बैठकपछि विस्तृत छलफल र अध्ययनपछि मात्रै खोपको परीक्षणमा सहभागिताबारे टुङ्गोमा पुग्ने निष्कर्ष निकालिएको छ।

डा. झाले भने, “अहिले हामीले खोप विकास गरिरहेका संस्थासँग पत्राचार गरेर परीक्षणमा सहभागी हुन इच्छुक छौँ भनेर सोध्ने कुरा भएको छ।”

हाल तेश्रो चरणको परीक्षणमा रहेका खोप विकास गर्ने संस्था तयार भएमात्रै थप प्रक्रिया अघि बढ्ने उनले बताए।

“अहिलेसम्म चीनबाट मात्रै हामीलाई औपचारिक रूपमा पत्राचार गरिएको छ। हामीले आवश्यक वैज्ञानिक कागजपत्र माग गर्दै जवाफ पठाएका छौँ। वैज्ञानिक प्रस्ताव आएपछि सल्लाह गर्छौँ।”

सर्त र सुविधासम्बन्धी छलफल

परीक्षणमा जानुअघि त्यसका विभिन्न सर्तहरूबारे पनि गहन छलफल गर्नुपर्ने अवस्था रहेकाले टुङ्गोमा पुग्न समय लाग्नसक्ने बताइएको छ।

परिषद्का अध्यक्ष डा. झाले प्रस्ताव आइसकेपछि पनि प्राविधिक विषयहरू निरूपण हुनुपर्ने जनाए।

उनले भने, “परीक्षण सफल भयो भने नेपालीले खोप किन्न पाउने या नपाउनेपनि टुङ्गो लाग्नुपर्यो। मानिसहरूमा नकारात्मक असर देखियो भने के गर्ने टुङ्गो लाग्नुपर्छ।”

परीक्षणमा रहेका खोपहरू त्यसमा सहभागी मानिसहरूले नि:शुल्क पाउने व्यवस्था छ।

खोपका कारण कुनै नकारात्मक असर देखिए वा शारिरिक समस्या देखिए त्यसको उपचार गर्नुपर्ने र वीमाको व्यवस्था समेत गरिनुपर्ने डा. झा बताउँछन्।

स्वास्थ्य मन्त्रालयका सहप्रवक्ता डा. समीरकुमार अधिकारीका अनुसार खोपको नेपालमा पनि परीक्षण गर्न सकिने गरी निर्णय गर्ने जिम्मेवारी परिषद्लाई दिइएको छ।

उक्त निकायले दस्तावेज अध्ययन गरी प्रकियाहरू पूरा गरेर मन्त्रालयमा प्रतिवेदन बुझाउने र आवश्यक पर्दा सरकारले खोप किनेर पनि उपलब्ध...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: नेपालमा चिनियाँ, रुसी र अन्य खोप निर्माताको चासो तर परीक्षण गरिएको छैन\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

तर आर्थिक व्ययभार अनि स्वास्थ्य सुरक्षा जिम्मेवारीको पाटोबारे स्पष्ट हुन नसकिएकाले हालसम्म कसैलाई परीक्षण अनुमति नदिइएको परिषदका कार्यकारी प्रमुख डा. प्रदीप ज्ञवालीले बीबीसीलाई बताएका छन्।

कसले दिए चासो?

अहिले खोपको दौडमा अगाडि परेको देखिएका रुसी, चिनियाँ तथा अन्य खोप निर्माताहरूले चासो देखाएको डा ज्ञवालीले बताए।

"तर खोपको क्लिनिकल परीक्षण गराउन सामान्य चासो मात्र नभई कम्पनीको प्रायोजन तथा अन्य सुरक्षाका विषय स्पष्ट नभइञ्जेल अघि बढ्न सकिँदैन," उनले भने।

यसअघि चिनियाँ कम्पनीको खोपलाई नेपालस्थित उद्योगमा कार्यरत चिनियाँ कामदारहरूमा लगाउनेबारे चर्चा चलेका थिए।

तर त्यो पनि अहिले अघि नबढेको डा. ज्ञवालीले सुनाए।

"उनीहरूले यो सरल होला भन्ठानेका होलान् तर खोपको परीक्षण निकै जटिल हुन्छ। हामीले उनीहरूलाई खोप निर्माता कम्पनीको अनुमति लिएर आउन भनेका थियौँ। त्यसपछि उनीहरू अलमलमा परेका छन्," उनले भने।

उनका अनुसार यस्तो परीक्षण गर्नु अघि कम्पनीको मापदण्ड स्पष्ट पारिनुपर्छ।

"कुनै कम्पनीको खोप परीक्षण गर्न तपाईँले पाउनुहुन्छ तर त्यसका निम्ति सो कम्पनीका सबै मापदण्ड तथा प्रोटोकल पालना गर्नुपर्छ। त्यसलाई हाम्रा वैज्ञानिकले हेरेर ठीक छ भनेपछि मात्र परीक्षण गर्न पाइन्छ।"

कतिपय विज्ञहरूले भने परीक्षणका बेला सहभागी हुने मौका भएमा सफल खोपको आपूर्तिबारे देशको दाबी बलियो हुने भन्दै उचित प्रक्रिया अवलम्बन गरेर सहकार्य गरिनुपर्ने बताउँदै आएका छन्।

'प्रमाणित खोपको पनि अध्ययन जरुरी'

विदेशमा कुनै खोप प्रमाणित रूपमा प्रभावकारी देखिएपनि त्यसको नेपालमा प्रयोग थालिहाल्नु अगाडि संक्षिप्त अध्ययन भने गर्नु राम्रो हुने परिषदका कार्यकारी प्रमुख डा. ज्ञवालीले बताए।

"उत्तम के हुन्छ भने बाहिर प्रमाणित भएको भएपनि यहाँको भौगोलिक अवस्था वा मानिसहरूको आनुवंशिक हिसाबले छोटो अध्ययन गर्नु पर्छ," उनले भने।

केही समयअगाडि राष्ट्रसङ्घको बालबालिकासम्बन्धी निकाय युनिसेफले प्रभावकारी खोप बजारमा आउनेबित्तिकै नेपालसहित निम्न आय तथा निम्नमध्यम आय भएका ९२ वटा देशका निम्ति खरिद सहजीकरण गरिदिने जनाएको थियो।

युनिसेफले 'कोभ्याक्स सुविधा'को तर्फबाट ती देशहरूका निम्ति खोप खरिद गरी आपूर्ति गर्ने जनाएको छ।

कोभिड-१९ सम्बन्धी विभिन्न खोप निर्माताहरूले बनाइरहेका विभिन्न खोपको अनुसन्धान, विकास, उत्पादनमा सघाउ पुर्‍याउन तथा तिनको मूल्य निर्धारण गर्ने...


शीर्षक: कोरोना भाइरस: नेपालमा हुन लागेको तीनवटा खोपको परीक्षणबारे थाहा पाउनुपर्ने तीन कुरा\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

उनीहरूका अनुसार ती खोपहरूको परीक्षण "अनुसन्धानको विश्वव्यापी मापदण्डहरू" पालना गरेर मात्र सुरु हुनेछ।

नेपालमा चीन, रुस र अक्सफर्ड विश्वविद्यालयले बनाएका खोपको परीक्षण हुन लागेको हो।

परीक्षणहरूमा सहभागी हुने स्वयम्‌सेवकहरूलाई पूर्ण जानकारी दिएर उनीहरूको पूर्वस्वीकृति लिइने र वैज्ञानिक ढङ्गले परीक्षण गरिने सरकारी अधिकारीको भनाइ छ।

सामाजिक सञ्जालमा भने कतिपयले परीक्षणको आलोचना गरेको देखिएको छ।

ती खोपको परीक्षणबारे बीबीसीले सरकारी अधिकारीहरू र विज्ञसँग कुराकानी गर्दा थाहा भएका मुख्य तीन कुराहरू यसप्रकार छन्:

१. प्रारम्भिक छलफल मात्र

हाल नेपालमा चीन, रुस र अक्सफर्ड विश्वविद्याले विकास गरेका खोपहरूको परीक्षणका लागि प्रारम्भिक छलफल मात्र भइरहेको छ।

नेपाल स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषद्का सदस्यसचिव डा. प्रदीप ज्ञवालीका अनुसार चिनियाँ कम्पनीले उत्पादन गरेको खोपको नेपालमा तेस्रो चरणको परीक्षणका लागि उसैले प्रस्ताव गरेको हो।

परराष्ट्र मन्त्रालय हुँदै उक्त प्रस्ताव परिषद्‌मा आइपुगे पनि हालसम्म त्यसको जबाफ लेखिएको छैन।

पश्चिम नेपालमा रहेको एउटा सिमेन्ट कारखानामा कार्यरत चिनियाँ र नेपाली गरी करिब ५०० मजदुरहरूमा उक्त परीक्षणको प्रस्ताव आएको उनले बताए।

त्यसका लागि मजदुर इच्छुक रहे वा नरहेको बारे एउटा आवेदन फाराम भराएको भए पनि अझै थुप्रै काम गर्न बाँकी रहेको उनले बताए।

उनका अनुसार परिषद्‌ले इथिकल कमिटी बनाउन र परीक्षणको मापदण्ड बनाउनै बाँकी छ।

उनले भने, "हामीले स्वास्थ्य मन्त्रालयबाट अनुमति त पाएका छौँ तर अझै मापदण्ड बनाउने छलफल जारी छ।"

त्यस्तै रुसमा बनेको खोपको नेपालमा परीक्षण र उत्पादन दुवै कार्यका लागि उसले प्रस्ताव गरेको ज्ञवालीले बताए।

उनका अनुसार सुरुमा राष्ट्रिय सभाका अध्यक्षलाई उक्त प्रस्ताव गरिएको र त्यसपछि परराष्ट्र र स्वास्थ्य मन्त्रालय हुँदै परिषद्‌मा आइपुगेको हो।

ज्ञवालीले भने, "प्रस्ताव आएपछि हामीले सोमवार रुसी राजदूतसँग छलफल गर्‍यौँ। उहाँहरूको प्रस्तावमा परीक्षण मात्र होइन, उत्पादनको पनि कुरा छ।"

"नेपालमा खोप उत्पादन गर्न सकिन्छ कि सकिन्न, त्यो सम्भाव्यता पनि हेर्नुपर्छ।"

उनका अनुसार रुसले १,००० जनामा परीक्षणको प्रस्ताव गरेको छ।

त्यस्तै अक्फर्ड विश्वविद्यालयले चाहिँ विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनमार्फत् नेपालमा पनि परीक्षण गर्ने चासो देखाएको हो।

त्यसबारे चीन र रुसको जस्तो विस्तृत छलफल भइनसकेको...