शीर्षक: चकलेट, कफी, आलु र माछाबिनाको जीवन– जलवायु परिवर्तनले निम्त्याएको सङ्कट\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

जब तापक्रम र मौसमी लय बदलिन्छन्, बाली राम्ररी उब्जाउ हुँदैन भने माछा र जनावरहरू मर्न सक्छन्।

त्यसैले भविष्यमा तपाईंको खाना खाने टेबलमा के नहुन सक्छन् र किन?

कफी र चिया

सबेरैको चुस्कीमा चिया होस् या कफी आनन्दले पिउनुस्। किनकि कुराहरू खासै सुखद् देखिँदैन।

पृथ्वीको एक डिग्री औसत तापमान बढ्दा एकतिहाई उत्पादनमा ह्रास आउनसक्छ।

सन् २०५० सम्ममा विश्व तापमानका कारण कफी उत्पादनका लागि उपयुक्त भूमि आधा घट्ने देखिएको छ; सन् २०८० सम्ममा कफीका कतिपय प्रजाती एकसाथ लोप हुनसक्ने ठानिएको छ।

कफी निर्यात गर्ने एउटा प्रमुख देश तान्जानियाले समेत गत पचास वर्षमा आफ्नो उत्पादनमा पचास प्रतिसत ह्रास देखेको छ।

यदि तपाईंले चिया खान थालेर यो संकटबाट पर पुग्न सक्नुहुन्छ भन्ने सोच्नुभएको छ भने भारतका वैज्ञानिकहरूको तपाईंलाई खराब समाचार छ।

चियाका विरूवा उम्रने समय मनसुन तिब्र भइरहेको छ जसले चियाको स्वादमै प्रभाव पारेको छ।

त्यसैले कम स्वादिलो र बढि खल्लो चिया पिउनुपर्ने भविष्यका लागि तयार हुनुहोस्।

चकलेट

चकलेट अत्यावश्यक कुरा त होइन, तैपनि यो तपाईंले कसलाई सोध्नुहुन्छ भन्नेमा फरक पर्छ

यो निश्चय नै विश्वव्यापी तापमान वृद्धिको अनपेक्षित मार हो। चकलेट बनाउने कच्चा पदार्थ कोकोआको बिउ 'कोको पड्स' उच्च तापक्रम र अत्याधिक आद्रताबीच राम्ररी हुर्कन्छ।

तर उनीहरूका लागि सबैभन्दा प्रिय चाहिँ स्थिरता हो।

कोकोका विरूवाहरूको माग कफीका विरूवाजत्तिकै उच्च छ। र, तापक्रममा आएको परिवर्तन, वर्षा, माटोको गुणस्तर, सूर्यको प्रकाश वा वायुको गतिको उत्पादनमा ठूलो प्रभाव हुन्छ।

इन्डोनेसिया र अफ्रिकाका उत्पादनकर्ताहरूले कोकोआका विरूवा छाडेर अडीर र रबर जस्ता अलि भरपर्दा  बालीहरूतर्फ लागेका छन्।

४० वर्षको अवधिमा घाना र आइभरी कोस्टले आफ्नो औसत तापक्रम थप दुई डिग्रीले बढेको महसुस गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

तिनै दुई देशहरूबाटै विश्वभर दुईतिहाई भन्दा बढी कोकोआ निर्यात् हुन्छ।

यसले सस्तोमा किन्न सकिने चकलेटमा राम्रैसँग प्रभाव पार्छ।

माछा र चिप्स

माछाहरू साना भइरहेका छन् जसको आंशिक कारण समुद्रमा बढेको तापमानका कारण अक्सिजनको सतह घट्नु हो

'त्यो नराम्रो भयो,' तपाईंले भन्न सक्नुहुन्छ, 'तर धेरै सामान्य र कम माग भएका कुराहरू? जस्तो माछा वा आलु?'

माछाहरू साना भइरहेका छन्। त्यो आंशिक रूपमा एउटा कारण समुद्रमा बढेको तापमानका कारण अक्सिजनको सतह घट्नुले...


शीर्षक: चक्रवात अम्पन: समुद्री आँधीको प्रभावले भारत र बाङ्ग्लादेशमा ठूलो हावाहुरी र वर्षा, नेपालमा पनि अप्रत्यक्ष प्रभाव\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

पूर्वी भारत र बाङ्ग्लादेशमा हावाहुरी र वर्षा भएको छ

अम्पन नाम दिइएको उक्त चक्रवात अब केही घण्टामा भारत र बाङ्ग्लादेशको सीमामा बज्रिने अनुमान गरिएको छ।

उक्त चक्रवातको सम्भावित मार्गमा पर्ने स्थानबाट दुवै देशले लाखौँ मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा सारिसकेका छन्।

नेपालमा पनि चक्रवातको अप्रत्यक्ष प्रभाव परेको मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले जनाएको छ।

भारतको मौसम विभागका अनुसार अम्पुनले दिउँसोदेखि साँझसम्म जमिनमा प्रहार गर्न सक्नेछ।

अस्थायी आश्रयस्थल

कोरोनाभाइरस महामारी फैलिएका बेला यो समुद्री आँधीका कारण भारत र बाङ्ग्लादेशमा अप्ठ्यारो स्थिति उत्पन्न भएको छ।

दुवै देशमा विद्यालय र अन्य भवनमा अस्थायी आश्रयस्थल बनाउन भनिएको छ। तर कोरोनाभाइरस नियन्त्रणका लागि मानिसहरूले एकआपसमा दूरी कायम गर्नुपर्ने भएकाले सामान्य अवस्थामा भन्दा बढी ठाउँ आवश्यक परेको छ।

समुद्री आँधीको नराम्रो प्रभाव पर्ने अनुमान गरिएको पश्चिम बङ्गालमा मानिसहरू कोभिड-१९ का डरले त्यस्ता आश्रयस्थलमा जान अनिच्छुक देखिएको प्रहरीले बताएको छ।

अस्थायी आश्रयस्थलमा सामाजिक दूरी कायम गर्ने चुनौती छ

भारतीय अधिकारीहरूका अनुसार २० वटा टोलीलाई राहतका लागि परिचालन गरिएको छ भने थप टोली तयारी अवस्थामा छन्।

अम्पन एक दशकयताकै सर्वाधिक ठूलो चक्रवात भएको मौसमविद्हरूले बताएका छन्।

झन्डै १८५ किलोमिटर प्रतिघण्टाको वेगमा यसले समुद्रको तटीय क्षेत्रमा प्रहार गर्ने अनुमान गरिएको छ।

बाङ्ग्लादेशको डर

बाङ्ग्लादेशमा सन् २००७ मा एउटा चक्रवातका कारण ठूलो धनजनको क्षति भएको थियो। त्यति बेला झन्डै ३,५०० जनाको मृत्यु भएको थियो।

अम्पनबाट पर्न सक्ने प्रभावका कारण बाङ्ग्लादेशी अधिकारीहरू चिन्तित देखिन्छन्।

समुद्रको सतह बढ्ने भएकाले तटीय क्षेत्रबाट लाखौँ मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ

जमिनमा बज्रिनुअघि यो चक्रवातको गति केही घट्ने अनुमान गरिएको छ।

तर भारतको मौसम विभागले समुद्रमा पानीको सतह तीनदेखि पाँच मिटरसम्म बढ्न सक्ने जनाएको छ।

बाङ्ग्लादेशी विपद् व्यवस्थापन मन्त्रीका अनुसार झन्डै २० लाख मानिसलाई स्थानान्तरण गर्ने सरकारको योजना छ।

त्यहाँ पनि अस्थायी आश्रयस्थल बनाइँदैछ।

सन् १९९९ मा बङ्गालको खाडीमा विकसित एउटा अतिशक्तिशाली चक्रवातका कारण ९,००० जनाभन्दा बढीको ज्यान गएको थियो।

त्यसपछि विकसित भएका समुद्री आँधीमध्ये अम्पन सर्वाधिक शक्तिशाली भएको बताइन्छ।

समुद्रमा माछा मार्न...


शीर्षक: चक्रवात अम्पुनः बङ्गालको खाडीको शक्तिशाली आँधीले नेपालमा पार्नसक्ने तीन प्रभाव\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

उनीहरूका अनुसार बङ्गालको खाडीबाट उत्पन्न भएको अम्पुन नामक शक्तिशाली चक्रवातले खासगरि नेपालको पूर्वी तथा मध्य भागलाई बढी प्रभावित बनाउनेछ।

यसअघि पनि हिन्द महासागर तथा त्यस क्षेत्रमा देखापर्ने चक्रवातका कारण नेपालमा पनि मौसमी प्रभाव पर्ने गरेका थिए।

कतिपय अवस्थामा त्यस्ता मौसमी प्रभावका कारण प्राकृतिक विपद् आउने गर्छन्।

गत वर्ष पनि भारतको ओडिशामा धनजनको क्षति पुर्‍याएको फणि नामको चक्रवातले नेपालको सगरमाथा क्षेत्रसम्म पनि प्रभाव पारेको थियो।

अहिले दक्षिण बङ्गालको खाडीमा विकसित भइरहेको अम्पुन नामक चक्रवातले नेपालमा पार्नसक्ने प्रभावबारे बीबीसीले केही मौसमविद्हरूसँग कुराकानी गरेको छ।

उनीहरूका अनुसार उक्त चक्रवातका कारण नेपालमा देखा पर्नसक्ने तीनवटा मुख्य प्रभावहरू यस्ता छन्:

१. मध्यम तथा ठूलो वर्षा

अम्पुन चक्रवातका कारण नेपालको पूर्वी र मध्यभागमा मध्यमदेखि ठूलो वर्षा हुने सम्भावना रहेको मौसमविद्हरूले बताए।

जल तथा मौसम विज्ञान विभाग अन्तर्गतको मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले पनि आगामी तीनदेखि चार दिनसम्म उक्त चक्रवातका कारण नेपालको मौसम प्रभावित हुने जनाएको छ।

महाशाखाकी मौसमविद् गंगा नगरकोटीले भनिन्, "यो चक्रवातको प्रभाव नेपालको पूर्वी र मध्य भू-भागमा पर्ने देखिन्छ। त्यस क्षेत्रमा पूर्ण रूपमा बदली भएर वर्षा र चट्ट्याङको सम्भावना रहन्छ।"

जल तथा मौसम विज्ञान विभागका पूर्व उप-महानिर्देशक राजेन्द्र श्रेष्ठले पनि नेपालको पूर्वी र मध्य क्षेत्रमा वर्षा हुने देखिएको बताए।

उनले भने, "यसको डायमिटर (व्यास) धेरै भएकाले नेपालमा पनि बादल बढ्ने र पानी पर्ने हुन्छ।"

उनले चट्याङ्  पर्ने सम्भावना पनि रहेको बताए। नेपालमा अहिले स्थानीय वायु पनि सक्रिय रहेको र गर्मी मौसम भएकाले मेघ गर्जनसहितको वर्षा हुने उनको अनुमान छ।

उच्च पहाडी क्षेत्रमा भने हिमपात हुने पनि मौसमविद्हरूले बताएका छन्।

२.  खहरे उर्लने सम्भावना

चक्रवातको प्रभावले हुने वर्षा र हिमपातका कारण पूर्वी र मध्य नेपालका सानाखाले खोलाहरू र खहरेहरूमा पानीको मात्रा बढ्ने सम्भावना रहेको जल तथा मौसम विज्ञान विभागका जलविद्ले बताएका छन्।

उनीहरूका अनुसार ठूला नदीहरूमा भने जलस्तर बढे पनि खतराको तह पार गर्ने सम्भावना कम रहेको प्रक्षेपण गरिएको छ।

विभागका सूचना अधिकारीसमेत रहेका जलविद् विक्रम श्रेष्ठ जुवाले भने, "हाम्रा प्रणालीहरूले ठूला नदीमा चेतावनीको तह नै पार...


शीर्षक: चक्रवात अम्पुनः बङ्गालको खाडीमा विकसित शक्तिशाली आँधीले ‘नेपाल पनि प्रभावित हुन सक्ने’\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

जल तथा मौसम विज्ञान विभागअन्तर्गत रहेको मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले उक्त चक्रवातका कारण मङ्गलवारबाट पूर्वी नेपालको मौसममा बदली हुनसक्ने तथा त्यसपछिको दुई-तीन दिनसम्म देशैभरि बदली हुनसक्ने जनाएको छ।

"केही स्थानमा वर्षाको साथै उच्च हिमाली क्षेत्रमा हल्कादेखि मध्यम हिमपात र एक-दुई स्थानमा ठूलो हिमपात हुनसक्नेछ," महाशाखाले सोमवार जारी गरेको विशेष मौसमी बुलेटिनमा भनेको छ।

गत वर्ष नै फणि नामको चक्रवातले ओडिशामा धनजनको क्षति पुर्‍याएको थियो। त्यसको प्रभाव नेपालमा सगरमाथा क्षेत्रसम्म पनि परेको थियो।

भारतको तयारी

उक्त चक्रवातले बुधवार दिउँसोतिर पश्चिम बङ्गाल र ओडिशाका समुद्री तटमा प्रहार गर्ने विज्ञहरूको अनुमान छ।

भारत सरकारले ती क्षेत्रमा २० वटा टोलीलाई उद्धारका लागि परिचालित गरिसकेको छ।

ती समूहहरूले आँधीको मार जमिनमा पर्नु अगावै दश लाखभन्दा धेरैलाई सुरक्षित ठाउँमा स्थानान्तरण गर्ने योजना बनाएका छन्।

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले चक्रवातसम्बन्धी विषयमा एउटा उच्चस्तरीय समितिमा छलफल गर्ने भएका छन्।

भारतमा कोरोनाभाइरस महामारी नियन्त्रण गर्न लगाइएको लकडाउनका माझ हजारौँ मानिसहरू सहर तथा अन्य राज्यबाट आफ्नो घर फर्किरहेको बेला चक्रवातले प्रहार गर्न लागेको हो।

भारतको मौसम विभागले दक्षिणी बङ्गालको खाडीमा २४ घण्टाजति र उत्तरी भेगमा बुधवारसम्म माछा मार्न नजान चेतावनी जारी गरेको छ।

चक्रवातले समुद्री किनारा भएका क्षेत्रहरू डुबानमा पर्न सक्ने बताइएको छ।

छिमेकी बाङ्लादेशमा समेत सरकारले सामाजिक दूरी कायम गर्न सकिने गरी आँधीका बेला बस्ने आश्रयस्थलको सङ्ख्या बढाउने आदेश दिएको छ।

भारतको राष्ट्रिय आपदा मोचन बलका प्रमुख एसएन प्रधानले आफू ती दुई राज्य सरकारहरूसँग सम्पर्कमा रहेको र परिस्थितिलाई नियालिरहेको बताएका छन्।

गत वर्ष एउटा शक्तिशाली समुद्री आँधीले आफ्नो बाटो फेरेर पश्चिम भारतको समुद्री तट नजिकैबाट अरब सागरतिर गएको थियो।

वायु नाम दिइएको उक्त चक्रवातबाट जोगाउन लाखौँ मानिसहरूलाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको थियो।

बङ्गालको खाडीमा एप्रिलदेखि डिसेम्बर महिनासम्म समुद्री आँधीहरू उत्पन्न हुने गर्छन्।


शीर्षक: चट्याङ: बाढीपहिरोभन्दा खतरनाक, नेपालमा बर्सेनि १०० जनाको ज्यान लिन्छ\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

राष्ट्रिय आपत्‌कालीन कार्य सञ्चालन केन्द्रको विवरण अनुसार विगत नौ वर्षमा चट्याङ‌कै कारण ९५९ जनाले ज्यान गुमाएका छन्।

त्यस्तै चट्याङ लागेर हरेक वर्ष ३०० जना घाइते र कैयौँ परिवारहरू प्रभावित हुने गरेको केन्द्रको विवरणमा उल्लेख छ।

केन्द्रमा अनुसार गत वैशाख महिनामा चट्याङ लागेर १६ जनाको ज्यान गएको छ भने ९४ जना घाइते भएका छन्।

प्रभावित परिवार

विगत नौ वर्षमा कुल १.९११ घरपरिवार चट्याङबाट प्रभावित भएका छन्।

नेपाल प्रहरीले सङ्कलन गरेको तथ्याङ्कमा त्यस अवधिमा २८६ घरमा आंशिक र १३१ घरमा पूर्ण क्षति पुगेको छ।

त्यस्तै ८५ वटा गोठमा क्षति पुगेको छ भने चट्याङ्‌का कारण १,२९८ पशु तथा चौपाय प्रभावित भएका छन्।

देशभर विगत नौ वर्षमा २,०८८ वटा चट्याङ‌का घटना भएका छन्।

बाढी पहिरोभन्दा ठूलो विपद्

विशेषगरी वर्षाका बेला चट्याङ धेरै पर्ने गरेकाले सतर्क रहन केन्द्रले आह्वान गर्दै आएको छ।

केन्द्रका अनुसार चट्याङ वर्षाका बेला हुने अन्य विपद्‍भन्दा ठूलो हो।

केही दिनअघि केन्द्रले चट्याङबाट बच्ने उपायसहित विभिन्न भाषामा सचेतनामूलक सामग्रीहरू प्रचारमा ल्याएको थियो।

केन्द्रको एउटा ट्वीटमा भनिएको छ, "मानवीय क्षतिका हिसाबले चट्याङ बाढी, पहिरोभन्दा पनि ठूलो विपद् हो। सावधानी अपनायो भने यसबाट हुने क्षति कम गर्न सकिन्छ।"

 कहाँ धेरै पर्छ चट्याङ?

चट्याङविज्ञ श्रीराम शर्माका अनुसार बङ्गालको खाडी नजिक रहेका नेपालका भू-भागहरूमा बढी चट्याङ पर्छ।

उनी भन्छन्, "त्यो क्षेत्र भनेको झापा-मोरङ तिरको क्षेत्र हो। जुन संसारकै मानचित्रमा हेर्दा पनि तेस्रो बढी प्रभावित क्षेत्रमा लिन सकिन्छ। त्यसपछि चुरे क्षेत्र बढी प्रभावित देखिन्छ।"

तर मृत्यु हुनेको सङ्ख्याका हिसाबले चुरे क्षेत्र नै देखिएको छ।

उनका अनुसार नेपालमा चट्याङको सबैभन्दा बढी प्रभाव मकवानपुर जिल्लामा देखिएको छ।

तर बारम्बार चट्याङ परिरहने क्षेत्रमा झापा र मोरङ पर्छन्।

मान्छेमाथि सोझै चट्याङ पर्दा शरीरमा त्यसको विद्युत् प्रवाह भएर ज्यान जाने उनी बताउँछन्।

त्यस्तै चट्याङको आवाजले कानको जाली फुट्ने र घाइते हुने पनि गर्छ।

सुरक्षित कसरी बन्ने?

शर्माका अनुसार चट्याङ पर्दा जहाज वा गाडीभित्र रहेका मानिसहरू बच्ने सम्भावना धेरै रहन्छ।

त्यस्तै पक्की घरमा बसेका मानिसलाई पनि सुरक्षित नै मानिन्छ।

उच्च गतिको विद्युत प्रवाह हुने हाइटेन्सन लाइन तल दुवै गोडा जोडेर बस्दा पनि बच्न सक्ने उनी...


शीर्षक: चट्याङः नेपालमा पूर्वानुमानको अवस्था के छ? कुन ठाउँमा र कहिले धेरै चट्याङ पर्छ?\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

विपद् व्यवस्थापनसम्बन्धी अधिकारीहरूका अनुसार बिहारमा मात्रै ८३ जनाको ज्यान गएको छ भने घाइते २० जनाको अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ।

उत्तर प्रदेशमा कम्तीमा २० जनाको ज्यान गएको छ। मौसम अझ बिग्रिन सक्ने पूर्वानुमानबीच मौसमविद्हरूले सर्वसाधारणलाई सतर्क रहन र घरभित्रै बस्न आग्रह गरेका छन्।

भारतको न्याश्नल क्राइम रेकर्ड्स ब्यूरोका अनुसार चट्याङका कारण गत वर्ष देशभरि २,३०० जनाको मृत्यु भएको थियो।

सन् २००५ यता त्यहाँ हरेक वर्ष कम्तीमा २,००० जना ज्यान जाने गरेको सरकारी तथ्याङ्क छ।

नेपालको अवस्था के छ?

नेपालमा बिहीवार सप्तरी, मकवानपुर र कपिलवस्तुमा गरेर सात जनाको मृत्यु भएको विवरणहरू प्रकाशित भएका छन्।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणको तथ्याङ्कले चट्याङका कारण विगत एक वर्षमा कम्तीमा ९२ जनाको ज्यान गएको देखिन्छ।

सरकारी तथ्याङ्कअनुसार नेपालमा चट्याङ लागेर एक वर्षमा कम्तीमा ३०० व्यक्ति घाइते र कैयौँ परिवार प्रभावित हुने गरेका छन्।

भारतको मौसमसम्बन्धी निकायले वर्षाका साथै कुन समयावधिभित्र कहाँकहाँ चट्याङ पर्छ भन्ने विषयमा पनि पूर्वानुमान गरी सजग गराउने गरेको छ।

तर नेपालमा भने चट्याङ पूर्वानुमान गर्ने प्रविधि प्रयोगमा आइनसकेको जल तथा मौसम विज्ञान विभागले जनाएको छ।

"हाम्रो रेडारदेखि लिएर चट्याङसम्बन्धी उपकरणहरू राख्ने काम भइरहेको छ। कुनै अवरोधविना काम भयो भने रेडार राख्ने काम अर्को वर्षसम्म सकिन्छ," विभागकी वरिष्ठ मौसमविद् तथा प्रवक्ता अर्चना श्रेष्ठले भनिन्।

उनका अनुसार चट्याङबारे 'रीअलटाइम' सूचना दिन सक्ने त्यस्तो प्रविधि उदयपुर, पाल्पा र सुर्खेतमा जडान गरिँदैछ।

सूचना आदानप्रदान

नेपालमा त्यस्तो प्रविधि प्रयोगमा नआउन्जेल भारतसँग सूचना आदानप्रदान गर्दा उपयुक्त हुने जानकारहरू बताउँछन्।

"दुई देशबीच कूटनीतिक च्यानलमार्फत् सरकारी स्तरमा सहमति गर्नुपर्ने हुन्छ। त्यो भए राम्रै हुन्छ," प्रवक्ता श्रेष्ठले भनिन्।

नेपाल र भारतबीच हाल बाढीसम्बन्धी सूचना आदानप्रदान गर्ने औपचारिक सहमति भएको उनी बताउँछिन्।

यद्यपि मौसमसम्बन्धी जानकारीहरू सार्वजनिक माध्यममा हुने भएकोले दुई देशका अधिकारीले एकअर्काको वेबसाइट हेर्ने गरेको श्रेष्ठले बताइन्।

धेरै चट्याङ पर्ने ठाउँ

विज्ञहरूका अनुसार नेपालमा मध्यचैतदेखि मध्यअसारसम्म बेलुकातिर बढी चट्याङ पर्ने गर्छ।

बङ्गालको खाडीनजिक रहेका नेपालका भूभागहरूमा बढी...


शीर्षक: चट्याङका कारण हुने क्षतिमा वृद्धि\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

गृहमन्त्रालयले चट्याङमा भएको क्षतीको विवरणहरु संकलन गर्ने गरेको छ

सरकारका अनुसार यस बर्षको पहिलो दुई महिनामा चट्याङका कारण भएको मानवीय क्षति अघिल्लो बर्षको यही समयमा भएको भन्दा बढी हो।

पर्याप्त अध्ययन अनुसन्धान नभएका कारण चट्याङबाट हुने क्षति न्युनिकरणका लागी प्रभावकारी कदम चाल्न नसकिएको सम्बद्ध निकायको भनाई छ।

हताहत

बाढी, पहिरो, आगलागी तथा चट्याङका कारण पोहोर साल झण्डै पाँच सय जनाको मृत्यु भएको तथ्यांक छ।

त्यसमध्ये २२ प्रतिशत अर्थात १११ जनाले चट्याङका कारण ज्यान गुमाएको गृह मन्त्रालय मातहतको विपद् व्यवस्थापन महाशाखाले जनाएको छ।

पोहोर बाढीका कारण झण्डै एक सय जनाको मृत्यु भएको थियो।

यो वर्ष पनि वैशाख र जेठमा चट्याङ्बाट ज्यान गुमाउनेको संख्या हेर्ने हो भने गत वर्ष यसै अवधिको तुलानामा भन्दा बढी देखिएको विपद व्यवस्थापन महाशाखाका सहसचिव लक्ष्मी ढकालले बताए।

उनले भने, “बैशाख १ गतेदेखि जेठ २५ गतेसम्मको आँकडा हेर्दा चट्याङ लागेर ५१ जनाको मृत्यु भएको छ भने एक सय १५ जना मानिसहरु घाइते भएका छन्, अघिल्लो वर्ष यस अवधिमा ४७ जनाको मृत्यु भएको थियो भने एकसय ११ जना घाइते भएका थिए।”

अन्यौल

चट्याङबाट ज्यान गुमाउने तथा घाइते हुनेको संख्या वर्षेनि बढ्दै गर्दा समेत क्षति न्यूनिकरणका लागि सरकारले पर्याप्त कदम चाल्न नसकेको कतिपयले गुनासो गर्ने गरेका छन्।

गृह मन्त्रालयका सहसचिव ढकालका अनुसार पर्याप्त अध्ययन नहुँदा न्यूनिकरणको लागी धेरै कदमहरु चाल्न नसकिएको हो।

उनी भन्छन्, “अग्ला अग्ला पहाड भएको हुनाले नेपाललाई चट्याङ पर्ने मुलुककै रुपमा लिइन्छ, यसबाट बच्नको लागि विभिन्न चेतनामुलक कार्यक्रमहरु सञ्चालन गरिएका हुन् तर अरु कुनै कामहरु चाहिं भएको छैन।”

भुईचालो, बाढी-पहिरो लगायतका प्रकोपबाट बच्ने र क्षति न्यूनिकरणका लागि सरकार र संघसंस्थाहरुले विभिन्न उपायहरु गरिरहे पनि चट्याङको हकमा भने ठोस प्रयास भएको देखिदैंन।

यसका पछाडि, चट्याङ्बारे पर्याप्त अनुसन्धान र दक्ष जनशक्तिको अभाव प्रमुख कारण रहेको प्रकोप व्यवस्थापनका जानकारहरुको भनाई छ।


शीर्षक: चन्द समूहबाट सुरक्षा खतरा: किन बोले प्रधानसेनापति?\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

प्रधानसेनापति थापाको उक्त धारणा मोरङको मिक्लाजुङ गाउँपालिकामा अवस्थित एउटा माध्यामिक विद्यालयका प्रधानाध्यापकको नेत्र विक्रम चन्द नेतृत्वको नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीका कार्यकर्ताले अघिल्लो साता हत्या गरेपछि बाहिरआएको थियो।

आफ्ना प्रधानसेनापतिको अभिव्यक्तिलाई शान्ति सुरक्षाबारे उनले नियमित रूपमा राख्ने गरेको धारणाका रूपमा नेपाली सेनाले प्रस्तुत गरेको छ।

तर एक जना सुरक्षा विश्लेषकले चन्द समूहका बारेमा सरकारसँग उपयुक्त दृष्टिकोण र रणनीति नरहेको टिप्पणी गरेका छन्।

प्रधानसेनापति पूर्णचन्द्र थापाले के भनेका थिए?

चन्द नेतृत्वको नेकपाले कर्णालीका ग्रामीण क्षेत्रमा हालै आयोजना गरेको एक सभा

दुई साता अघि सुदुरपश्चिमका ब्यारेकहरूको भ्रमणमा निस्किएका प्रधानसेनापति थापाले अघिल्लो साता पूर्वी पृतनाको भ्रमण गरेका थिए।

त्यसक्रममा फौजहरूलाई निर्देशन दिनेक्रममा ‘गैरसंवैधानिक र हिंसात्मक गतिविधि गरिरहेका समूह’का बारेमा धारणा राखेका थिए।

नेपाली सेनाका प्रवक्ता सन्तोष बल्लभ पौडेल भन्छन्, “गैरसंवैधानिक प्रक्रियामा रहेका हिंसात्मक प्रकृतिका समूहहरूको सम्भावित गतिविधिसँग जानकार रहन र सबै परिस्थितिमा स्थानीय र प्रदेश सरकारसँगको समन्वयमा शान्ति सुरक्षा कायम राख्ने कार्यमा नेपालको संविधान र प्रचलित ऐन नियम अनुसार सबै प्रकारको सहयोग गर्न सक्ने गरी तयार रहन उहाँले निर्देशन दिनुभएको छ।”

पौडेल थप्छन्, “उहाँको मूल जोड स्थानीय निकायहरू मिलेर काम गर्नु भन्ने हो। गैरसंवैधानिक शक्तिहरूले सक्रियता बढ्दै जाने सम्भावना भएको बेलामा नेपाली सेनाले प्रदेश र स्थानीय सरकारको समन्वयमा शान्ति सुरक्षा कायम राख्ने काममा सबै किसिमको सहयोग गर्ने गरी तयारी रहनु भन्ने हाम्रो पहिले देखिको धारणा नै बोल्नु भएको हो।”

चन्द नेतृत्वको नेकपाले मंसिर ८ गते कर्णालीमा आयोजना गरेको एक कार्यक्रम

नेपाली सेनाले प्रधानसेनापतिको अभिव्यक्ति नियमित भएको र यो त्यस्तो अप्रासङ्गिक वा अस्वभाविक केही नभएको पनि उल्लेख गरेको छ।

नियमित अभिव्यक्ति

सेनाकै एक जना उच्च अधिकारीले प्रधानसेनापतिको पछिल्लो धारणालाई आन्तरिक सुरक्षा चुनौतीको विश्लेषणका रूपमा हेर्नुपर्ने बताए।

उनी भन्छन्, “ब्यारेकहरूमा निस्कँदा प्रधानसेनापतिले आन्तरिक सुरक्षाका चुनौतीका लागि तयार रहनु भनेर निर्देशन दिने एक किसिमको अभ्यास नै छ। यसलाई त्यही अनुसार हेर्नुपर्छ।”

“हिजो नेपाली सेनाले जातीय राज्य माग गर्दै...


शीर्षक: चन्द समूहसँग सरकारले गरेको सहमति 'राजनीतिक उपयोगका लागि केन्द्रित'\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

बिहीवार भएको सहमतिमा चन्द नेतृत्वको नेकपाले आफ्ना सबै राजनीतिक विषयहरूको समाधानका लागि संवादको बाटो अपनाउने, राजनीतिक गतिविधिहरू शान्तिपूर्ण रूपमा सञ्चालन गर्ने, उक्त पार्टीमाथि लगाइएको प्रतिबन्ध हटाउनेलगायत विषयहरू छन्।

सहमतिका यी बुँदा हेर्दा प्रतिबन्ध लगाउनु अघिको अवस्था र अहिले सहमति पछिको अवस्थामा केही फरक नभएको राजनीतिशास्त्री कृष्ण खनालले बीबीसीलाई बताए।

"यो भनेको त प्रतिबन्ध लगाउनु पूर्वमा फर्किनुबाहेक सरकारको अरू उपलब्धि दखिएन। यी तीन बुँदाले नयाँ प्रगति भएको सङ्केत गर्दैन" राजनीतिशास्त्री खनालले प्रतिप्रश्न गरे, "एक, डेढ, दुई घन्टा बस्दैमा सकिने कस्तो खालको सहमति रहेछ त?"

उनले यो सरकारका लागि नभइ प्रतिबन्ध लगाइएको चन्द समूहका लागि उपलब्धि भएको बताए।

सरकारले गृहमन्त्री रामबहादुर थापाको नेतृत्वमा केही दिनअघि वार्ता टोली गठन गरेर चन्द समूहसँग वार्ता गर्ने सहमति गरेको थियो।

शङ्का गर्ने ठाउँ

खासगरी सत्तारुढ नेकपाभित्र पार्टीको आन्तरिक विवाद रहेको र पुनर्स्थापित संसद्को बैठक आह्वान भएका बेला भएको यो सहमतिलाई लिएर शङ्का व्यक्त भएका छन्।

"आफ्नो वैधानिकता, वैधता, नैतिकतामाथि प्रश्न उठेका बेलामा कुनै गम्भीर वार्ता गरेर सरकार गम्भीर सहमतिमा पुग्न सक्छ भन्ने त संसारभरिको इतिहासमा नपत्याउने कुरा हो," राजनीतिशास्त्री खनालले भने।

"त्यसैले आन्तरिक सङ्कटका बेला थप कुनै वैधता आर्जन गर्ने प्रयत्नभन्दा अरू मलाई लाग्दैन।"

प्रचण्ड-नेपाल समूहतर्फका नेता भीम रावलले प्रतिबन्धित पार्टीले आफ्ना सम्पूर्ण गतिविधि शान्तिपूर्ण बाटोबाट अगाडि बढाउन सहमति जनाउनु आफैँमा सकारात्मक भएको बताए।

तर सरकारका तर्फबाट अहिलेको राजनीतिक घटनाक्रमबीच भएको सहमतिलाई लिएर शङ्का गर्ने ठाउँ रहेको नेता रावलले बताए।

"प्रधानमन्त्रीले यसबीचमा जे जस्ता अभिव्यक्ति दिने काम गर्नुभएको छ त्यसले उहाँको हतास मनस्थिति देखिन्छ। हतास मनस्थितिले आन्तरिक रूपमा अन्य कुनै कुराहरू सतहभित्र हुँदैहुँदैन भन्न त सकिँदैन," नेता रावलले भने।

"अहिले जे जति कुरा बाहिर आएको छ। त्यसका लागि शङ्काको लाभ दुवै पक्षलाई दिनु नै उचित हुन्छ।"

'मन नपरेका मानिसले गर्ने टिप्पणी'

बिहीवार भएको सहमतिको विस्तृत विवरण शुक्रवारको कार्यक्रममा सार्वजनिक हुने बताइएको छ।

उक्त कार्यक्रमलाई प्रधानमन्त्री र नेता चन्द दुवैले एउटै कार्यक्रमबाट सम्बोधन गर्ने पनि सहमतिमा उल्लेख छ।

नेता...


शीर्षक: चन्द्रमा उत्पत्ति अध्ययन गर्न ढुङ्गाको नमुना पृथ्वी ल्याउने योजनामा चीन\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

अहिलेसम्म अमेरिका र सोभियत सङ्घले मात्र चन्द्रमाबाट ढुङ्गाको नमुना पृथ्वीमा ल्याएका छन्

मङ्गलवार प्रक्षेपण गरिने मानवरहित चाङ'ए-५ यानले चन्द्रमाबाट केही नमुना ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ। ती ढुङ्गा चन्द्रमाको उत्पत्ति र निर्माणको अध्ययनका लागि उपयोगी हुने विश्वास गरिएको छ।

सन् १९७६ मा सोभियत सङ्घले पठाएको लुना २४ ले अन्तिम पटक पृथ्वीमा त्यस्तो नमुना ल्याएको थियो।

यदि अहिलेको योजना सफल भयो भने पृथ्वीमा चन्द्रमाको ढुङ्गा ल्याउने अमेरिका र तत्कालीन सोभियत सङ्घपछि चीन तेस्रो देश हुनेछ।

चाङ'ए यानको नाम प्राचीन चिनियाँ चन्द्रदेवीको सम्मानमा राखिएको हो।

त्यसलाई लङ मार्च ५ नामक रकेटबाट प्रक्षेपण गरिनेछ।

उक्त यानले चन्द्रमाको 'ओशन अफ स्टोर्म्स' भनिने अहिलेसम्म नपुगिएको स्थानबाट दुई किलोग्राम नमुना सङ्कलन गर्ने प्रयास गर्नेछ।

लङ मार्च रकेटले चीनको अन्तरिक्षयान चन्द्रमामा प्रक्षेपण गर्नेछ

सन् १९७६ को अभियानमा १७० ग्राम नमुना ल्याइएको थियो भने मानवसहितको एपोलो मिशनले ३८२ किलोग्राम ढुङ्गा र माटो ल्याएको थियो।

सूर्यको विकिरणबाट जोगाउन आवश्यक चुम्बकीय क्षेत्र क्षीण हुँदा पनि चन्द्रमा कसरी ज्वालामुखीय रूपमा सक्रिय भयो भनेर बुझ्न चाङ'ए-५ ले सघाउने अपेक्षा विज्ञहरूको छ।

चीन सन् २०१३ मा पहिलो पटक चन्द्रमामा पुगेको थियो।

उसले एक दशकभित्र मङ्गल ग्रहबाट पनि नमुना सङ्कलन गर्ने योजना बताएको छ।

यो पनि हेर्नुहोस्

चन्द्रमा खुम्चिँदैछ


शीर्षक: चन्द्रमाको यात्रामा जान ईच्छुक आठजनाको खोजी गर्दै जापानी अर्बपति\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

जापानका युसाका माएजावाले चन्द्रमाको यात्रा आफूसँग गर्नका लागि आठ सदस्यहरूको खोजी गरेका छन्

"म चाहन्छु यसमा विभिन्न पृष्ठभूमिका मानिस जोडिउन्," उनले ट्वीटरमा राखिएको भिडिओमा भनेका छन्। उनले त्यसकालागि त्यहाँ आवेदन भर्ने विवरणहरू पनि राखेका छन्।

उनले पूरै यात्राकोलागि आवश्यक खर्च आफूले गर्ने र अन्य सहभागीको यात्रा नि:शुल्क हुने पनि बताएका छन्

डियरमून नामक अन्तरिक्ष मिसन सन् २०२३ मा उड्ने तय गरिएको छ।

उक्त मिसनमा भाग लिनका लागि आवेदकहरूले दुईवटा मापदण्ड पूरा गर्नुपर्नेछ। उनीहरू "जुनसुकै गतिविधि" मा भए पनि उनीहरूले "अन्य मानिस र बृहत समाजलाई  कुनै न कुनै रूपमा सहयोग गर्नुपर्नेछ," र " त्यस्तै धारणा राख्ने  यात्राका अन्य सदस्यहरूलाई सहयोग गर्न ईच्छुक हुनुपर्नेछ", उनले भने।

"मैले सबै सिटहरू किनिसकेको छु, त्यसैले यो यात्रा निजी हुनेछ," उनले थपे।

बीबीसी नेपालीको लाइभपेजः केपी ओलीलाई संसदीय दलको नेताबाट हटाउने माधव-प्रचण्ड समूहको निर्णय, सरकार र विप्लव समूहबीच वार्ता लगायतका समाचारहरू

फेशन दुनियाँका  ती धनाढय  र कला संकलकले यात्राका लागि यसअघि आफूले "कलाकारहरू"लाई आमन्त्रण गर्न चाहेको बताएका थिए।

तर अब भने "यात्रामा समावेश हुन विश्वभरका मानिसहरूलाई मौका दिने" उनले बताएका छन्।

"यदि तपाईँले आफूलाई कलाकारका रुपमा हेर्नुहुन्छ भने तपाईँ कलाकार नै हो," उनले भने।

गत वर्ष, उक्त यात्रामा आफूसँग समावेश हुनका लागि उनले नयाँ केटीसाथीको पनि खोजी गरेका थिए तर पछि उनले त्यो योजना रद्द गरे।

सन् २०१८ मा, एलन मस्कको स्वामित्वको कम्पनी स्पेसएक्सले उनीहरूले चन्द्रमाको परिक्रमा यात्रामा लैजाने पहिलो निजी यात्रुका रुपमा  माएजावाको नाम छानेको थियो।

अन्तरिक्षमा जानका लागि माएजावाले कति रकम तिरे भन्ने खुलाइएको छैन। तर मस्कका अनुसार त्यो "धेरै ठूलो रकम" थियो।

सन् २०२३ का लागि योजना गरिएको यो मिसन सन् १९७२ पछिको मानवको पहिलो चन्द्रमायात्रा हुनेछ।


शीर्षक: चन्द्रमाको रहस्यमयी भागमा के गर्दैछ चिनियाँ यान\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

चाँग इ-४ यानको नमुना

त्यसैले यो चिनियाँ अभियानले उक्त रहस्यमयी क्षेत्रबारे अनुसन्धान गर्ने अवसर दिएको छ।

हामीले सधैँ देख्ने चन्द्रमाको रूपभन्दा पृथ्वीबाट कहिल्यै नदेखिने उक्त भाग निकै फरक छ। सो भागको सतह बढ्ता बाक्लो छ र त्यहाँ धेरै खाल्डाखुल्डी छन्।

चाँग-इ ४ यानले चन्द्रमाको दक्षिणी गोलार्धको छेउतिर रहेको १८० किलोमिटर क्षेत्रफलको भन कार्मान नामक क्रेटर वा खाल्डोमा अवतरण गरेको बताइएको छ।

उक्त क्रेटर चन्द्रमाको अझ ठूलो खाल्डो रहेको दक्षिणी ध्रुवको एट्केन बेसिनकै क्षेत्रमा पर्छ।

चन्द्रमाको ‘टाढाको भागमा’ के गर्दैछ चीनको यान

सो बेसिन चन्द्रमाको सबभन्दा पुरानो, सबभन्दा ठूलो र गहिरो क्रेटर हो जुन अर्बौँ वर्ष पहिले कुनै क्षुद्रग्रह ठोक्किएपछि बनेको भन्ठानिन्छ।

त्यस्तो क्षुद्रग्रह करिब पाँच सय किलोमिटर लम्बाइको भएको ठानिन्छ र त्यसको ठक्करका कारण चन्द्रमाको बाह्य सतहलाई छेडेर म्यान्टलसम्म प्रहारको प्रभाव परेको मानिन्छ।

चाँग-इ अभियानको एउटा प्रमुख उद्देश्य भनेको अझै सतहमाथि रहेको हुन सक्ने सो म्यान्टलका केही भागको अनुसन्धान गर्नु पनि हो। त्यसले चन्द्रमाको भित्री संरचना र इतिहासबारे ज्ञान दिन सक्छ।

उक्त यानले आफ्नो प्यानोरामिक क्यामेराको प्रयोग गरेर वरपरका स्थानको पहिचान गर्नेछ। साथै उसले भीएनआइएस नामक स्पेक्ट्रोमिटरको प्रयोग गरेर क्रेटरको सतहमा रहेका खनिज पदार्थबारे अध्ययन गर्नेछ।

खगोलशास्त्रको रिक्तता भर्ने

लामो समयदेखि चन्द्रमाको टाढाको भागलाई रेडियो खगोलशास्त्रको - खासगरी न्यून फ्रिक्वेन्सी ब्यान्डबारे - एक खास विधाको प्रयोग गर्न उत्तम स्थल मानिएको छ। किनभने त्यो क्षेत्र पृथ्वीबाट पैदा हुने रेडियो तरङ्गको कोलाहलबाट जोगिएको छ।

दश मेगाहर्जभन्दा कम फ्रिक्वेन्सी ब्यान्डका रेडियोखगोलशास्त्रीय अवलोकन पृथ्वीबाट गर्न सकिँदैन। मानवसिर्जित रेडियो इन्टर्फेरेन्स तथा अन्य प्राकृतिक कारणले गर्दा पृथ्वीबाट त्यो सम्भव छैन।

चाँग-इ ४ यानले लो फ्रिक्वेन्सी स्पेक्ट्रोमिटर नामक उपकरण पनि बोकेको छ जसले न्यून फ्रिक्वेन्सी रेडियो अवलोकन गर्न सक्छ।

न्यून फ्रिक्वेन्सीमा 'रेडियो स्काई' को नक्साङ्कन गर्नु तथा सूर्यको व्यहार अध्ययन गर्नु पनि उक्त अभियानको लक्ष्य छ।

चन्द्रमाको टाढाको भागको पहिलो पटक प्राप्त तस्बिर

सन् २०१६ मा बोल्दै चिनियाँ अन्तरिक्ष निकायका लिउ तोङ्जीले भनेका थिए, "चन्द्रमाको टाढाको भाग पृथ्वीबाट उत्पन्न...


शीर्षक: चन्द्रमाको सतहमा पहिला सोचिए भन्दा धेरै पानी फेला पर्नुको महत्त्व के?\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

अनुसन्धानकर्ताहरूले चन्द्रमाको सतहमा कुनाकुनामा प्राचीन बरफको सानासाना थुप्रै टुक्राहरू भएको पत्ता लागेको बताएका हुन्।

उनीहरूका अनुसार ती प्राचीन बरफमा अर्बौं वर्षदेखि प्रत्यक्ष घामका किरण परेको छैन।

नयाँ अनुसन्धानले चन्द्रमाको सतहको करिब ४० हजार वर्ग किलोमिटर क्षेत्रमा पानी यसैगरी रहेको हुनसक्ने अनुमान गरेको छ।

यो खोजले भविष्यमा अन्तरिक्षयात्रीका लागि ताजा पानीको स्रोत बरफ हुनसक्ने सम्भावना देखाएको छ।

पानी रहेको स्पष्ट रूपमा पत्ता लागेपछि यसले नासाको चन्द्रमामा आधार बनाउने आकाङ्क्षालाई थप बल दिएको छ।

यसको उद्देश्य चन्द्रमाकै प्राकृतिक स्रोतको प्रयोग गरेर त्यहाँको आधारलाई टिकाउ बनाउने हो।

वैज्ञानिकहरूले पत्ता लगाएका यी विषय नेचर एस्ट्रोनोमी नामक जर्नलमा प्रकाशित भएका छन्।

एउटा भर्चुअल टेलिकन्फरेन्समा बोल्दै जर्नलमा प्रकाशित सामग्रीकी सहलेखिका क्यासी हनिबलले भनिन्: "चन्द्रमाको एक क्युबिक मिटर माटोमा पानीको मात्रा लगभग ३५० मिलिलिटर हुन्छ।"

हनिबल अहिले नासाको गोडार्ड स्पेस फ्लाइट सेन्टरकी पोष्टडक्टोरल फेलो हुन्।

उनका नासाका सहकर्मी ज्याकब ब्लिचरले जम्मा भएर बसेको पानीको प्रकृति बुझ्न बाँकी नै रहेको बताएका छन्।

उनका अनुसार त्यसले भविष्यमा चन्द्रमामा जानेहरूका लागि त्यो कति उपयोगी हुन्छ भन्ने पत्ता लगाउन मद्दत गर्छ।

चन्द्रमाको सतहमा पानीको सङ्केत यसअघि नै पाइएको भए पनि यी नयाँ खोजहरूले त्यहाँ सोचेभन्दा प्रचुरमात्रामा पानी रहेको थाहा भएको छ।

आधार निर्माण गर्न थप विकल्प

नासाले चन्द्रमाको सतहको विस्तृत नक्साङ्कन गरेको छ तर चन्द्रमाको सतहमा कहाँनेर आधार बनाउन ठीक हुन्छ भनेर पानीको उपलब्धताले निर्देश गर्नेछ

ओपन युनिभर्सिटीकी ग्रहहरूसम्बन्धी वैज्ञानिक हाना सर्जियन्टले बीबीसी न्यूजसँग भनिन्, "चन्द्रमामा पानीको सम्भावित स्रोतका लागि हामीलाई यसले थप विकल्पहरू दिएको छ।"

"चन्द्रमामा आधार कहाँ बनाउने भन्ने विषय धेरै हदसम्म पानी कहाँ छ भन्ने कुराले तय गर्छ।"

अमेरिकाको अन्तरिक्ष निकायले सन् २०२४ मा ग्रह अन्वेषणमा "अर्को एउटा ठूलो फड्को" को तयारीका लागि पहिलो पटक चन्द्रमाको सतहमा महिलालाई र अर्का एक पुरुषलाई पठाउने बताएको छ।

डाक्टर सर्जियन्टले यसको अर्थ "अन्तरिक्षको अन्वेषण गर्ने थप टिकाउ तरिका" विकास गर्नुभएको बताइन्।

"त्यसको एउटा हिस्सा भनेको चन्द्रमामा स्थानीय स्रोतहरूको प्रयोग गर्नु हो - खासगरी...


शीर्षक: चन्द्रमामा 'फोर जी' सञ्चालन योजना\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

भोडाफोन जर्मनी र नोकिया कम्पनी मिलेर चन्द्रमामा फोर जी सञ्चालनमा ल्याउनेछन्।

फोर जीको प्रयोग गरेर रोबोटले त्यहाँबाट प्रत्यक्ष तस्वीरहरू पठाउन सक्ने बताइएको छ।

बर्लिनको पीटी साइन्टिस्ट्स कम्पनीका लागि फोर जी नेटवर्क सञ्चालनमा ल्याउन लागिएको हो।

'फ्याल्कन् हेभी' रकेटको सफल प्रक्षेपण

सर्वाधिक अनुभवी अन्तरिक्षयात्रीको निधन

महत्त्वाकांक्षी

उक्त कम्पनीले चन्द्रमामा निजी रोबोट पठाउने योजना बनाएको छ।

जसअन्तर्गत 'एपोलो ११ मिशन' को ५० वर्ष पूरा भएको अवसर पारेर सो कम्पनीले चन्द्रमामा एउटा 'लञ्चर' र दुईवटा रोबोट पठाउनेछ।

'एपोलो ११ मिशन' अमेरिकी अन्तरिक्ष संस्था नासाको महत्त्वाकांक्षी परियोजना थियो।

जुन परियोजना अन्तर्गत सन् १९६९ मा नील आर्मस्ट्रङ्ग र एड्विन अल्ड्रिनले पहिलो पटक चन्द्रमामा पाइला टेकेका थिए।

सूर्य: अभूतपूर्व परियोजना

भोडाफोन जर्मनीले भनेको छ, "आगामी वर्ष चन्द्रमामा फोर जी नेटवर्क हुनेछ। भोडाफोनले चन्द्रमामा पहिलो फोर जी नेटवर्क स्थापना गर्ने योजना बनाइरहेको छ। त्यसका लागि कम्पनले प्राविधिक साझेदारका रूपमा नोकियालाई चयन गरेको छ।"

पीटी साइन्टिस्ट्सका संस्थापक तथा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत रोबर्ट बोमले सौर्यमण्डलमा सस्तो अनुसन्धानको दिशामा यो पहिलो कदम हुने बताएका छन्।

उनले भनेका छन्, "यो प्रविधिको प्रयोगबाट हामीले सजिलो र कम खर्चमा एचडी भिडिओ डेटा प्राप्त गर्न सक्नेछौँ।"

अडी कार निर्माता कम्पनीले बनाएको रोबोट पहिलो पटक निजी खर्चमा चन्द्रमामा पठाइनेछ।

कस्तो हुनेछ उपकरण?

सामान्यतया इन्टरनेट सेवाका लागि टावर राखिन्छ। तर चन्द्रमामा त्यस्तो हुनेछैन।

नोकियाले फोर जीका लागि अहिलेसम्मकै सबैभन्दा हलुका ट्रान्समिशन उपकरणको निर्माण गर्नेछ।

नोकियाका अनुसार उक्त उपकरण एक किलोभन्दा पनि कम तौलको हुनेछ। फोर जीका लागि १८०० मेगाहर्ज फ्रिक्वेन्सी ब्याण्डको प्रयोग गरिनेछ, जुन एचडी भिडिओका लागि आवश्यक हुन्छ।

सबैभन्दा पहिला दुईवटा रोबोटले 'बेस स्टेशन' अर्थात् लञ्चरलाई एचडी भिडिओ पठाउनेछन् र त्यसपछि 'बेस स्टेशन' ले उक्त भिडिओलाई पृथ्वीमा पठाउनेछ।

फोर जी नै किन?

प्रश्न उठ्छ यो महत्त्वाकांक्षी योजनाका लागि फोर जी नै किन रोजियो? फाइभ जी किन रोजिएन?

यसको जवाफ समाचार संस्था रोयटर्सको एउटा रिपोर्टमा दिइएको छ।

उक्त रिपोर्ट अनुसार योजनासँग सम्बन्धित एकजना अधिकारीले फाइब जी अहिले परीक्षणको क्रममा रहेकोले फोर जी नै...


शीर्षक: चन्द्रमामा अन्तरिक्ष स्टेशन बनाउने योजनामा चीन र रुस\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

रुसी रोसकोसमोसले चीनको न्याश्नल स्पेस एड्मिनिस्ट्रेशनसँग चन्द्रमाको सतह, बाहिरी कक्ष वा दुवै स्थानमा अनुसन्धान सुविधाहरू विकास गर्न सहमति गरेको बताएको छ।

दुवै देशको अन्तरिक्ष निकायहरूको एउटा वक्तव्यमा स्टेशन अन्य देशका लागि पनि उपलब्ध हुने उल्लिखित छ।

रुसले पहिलो मानवयुक्त अन्तरिक्षयानको उडानको साठिऔँ वार्षिकोत्सव मनाउने तयारी गरिरहँदा यो घोषणा भएको हो।

इन्टरन्याश्नल साइन्टिफिक लूनर स्टेशनले चन्द्रमाको अध्ययन र उपयोग अनुसन्धान लगायतका अन्तरिक्षसम्बन्धी कामहरू गर्ने विज्ञप्तिमा जनाइएको छ।

"चीन र रुसले अन्तरिक्ष विज्ञान, अध्ययन र विकासमा बटुलेको अनुभव एवम् अन्तरिक्ष उपकरण र अन्तरिक्ष प्रविधि प्रयोग गरेर संयुक्त रूपमा इन्टरन्याश्नल साइन्टिफिक लूनर स्टेशनको निर्माणका लागि कार्ययोजना तयार गर्नेछन्," चिनियाँ भाषाको विज्ञप्तिमा भनिएको छ।

के चन्द्रमा खुम्चिँदैछ?

सहकार्य

विज्ञप्तिमा योजना, डिजाइन, विकास र सञ्चालनका लागि चीन र रुसले सहकार्य गर्ने बताइएको छ।

चीनको अन्तरिक्ष कार्यक्रममा विज्ञता हासिल गरेका चेन लानले एएफपी समाचारसंस्थालाई यो ठूलो महत्त्वको कुरा भएको बताए।

"चीनका लागि यो सबैभन्दा ठूलो अन्तरिक्ष सहकार्य योजना हो, त्यसैले यो महत्त्वपूर्ण छ," उनले थपे।

अन्तरिक्षको विषयमा चीन नवागन्तुक देश हो तर गत वर्षको डिसेम्बरमा चिनियाँ यानले चन्द्रमाबाट चट्टान र माटो सफलतापूर्वक पृथ्वीमा फर्काएको छ।

यसलाई चीनको अन्तरिक्ष क्षमताको उदाहरणको रूपमा हेरिएको थियो।

अन्तरिक्ष अध्ययनमा अग्रणी भूमिका खेलेको रुसलाई भने अमेरिका र चीनले हालैका दिनमा ओझेलमा पारेका छन्।

गत वर्ष स्पेसएक्सको सफलतापछि रुसले इन्टरन्याश्नल स्पेस स्टेशनमा यात्रु ओसार्ने एकाधिकार गुमाएको थियो।

अमेरिकाले सन् २०२४ मा चन्द्रमामा फर्किने योजना बनाएको छ। योजनाअनुसार भएमा सन् १९७२ पछि पहिलो पटक एक अमेरिकी पुरुष र एक महिलाले चन्द्रमाको सतहमा पाइला टेक्नेछन्।


शीर्षक: चन्द्रमामा बीउ टुसाएको समाचारको नेपालमा पनि रमाइलो चर्चा\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

आफ्नो अन्तरिक्ष अभियान चांग'अले चन्द्रमामा लिएर गएका केही बीउहरू टुसाएको चीनको राष्ट्रिय अन्तरिक्ष प्रशासनले मङ्गलवार जनाएको थियो।

पछिल्लो समाचार प्रकाशमा आएसँगै  सामाजिक सञ्जालका नेपाली प्रयोगकर्ताहरूले पनि विभिन्न खालका प्रतिक्रिया जनाइरहेका छन्।

सामाजिक सञ्जालमा तरङ्ग

ट्विटर प्रयोगकर्ता अनुप ढकालले लेखेका छन्, "'म्युटेशनल ब्रीडिङ' गर्नका लागि बीउलाई चन्द्रमामा लगेर फिर्ता ल्याई अनुसन्धान गरिन्छ र नासामा पनि कृषि वैज्ञानिक काम गर्छन् रे भनेर सुनैको हो। तर कपास आफैँ त्यो वातावरणमा हुर्किन सक्ला भन्ने प्रश्न चाहिँ केही समयलाई रहिरहनेछ।"

ठट्यौलो पारामा शोभिता सिम्खडा लेख्छिन्, "चन्द्रमामा कपास फुलेछ हजुरआमालाई ल्याइदिऊँला भनेको हजुरआमा मख्ख हुनुभएपछि म पनि मख्ख।"

नेपालमा व्याप्त समस्यासँग जोडेर फेसबुकमा भोजराज योगीले लेखेका छन्, "चीनले चन्द्रमामा लगेको बीउ नै टुसाउने खबरको जानकारी विश्वलाई दिँदै गर्दा हाम्रोमा भने भ्रष्टाचार, बलात्कार, हत्या आदिको बीउ मात्रै टुसाउनेभयो।"

व्यङ्ग्य गर्दै सूरज पौडेलले लेखेका छन्, "चीनले चन्द्रमामा कपास खेती गरिसक्यो। नेपाली भने देशमा नेता खेती गर्दै बसौँ।"

चीनको बढ्दो सामर्थ्यतर्फ इङ्गित गर्दै फेसबूकमा नेत्र सापकोटाले लेखेका छन्, "अब चीन नै हो विश्वमा एकमात्र सम्पूर्ण हिसाबले अगाडि। उसले गर्ने कुरा अरूले गर्न त्यति सजिलो छैन।"

ठट्यौलो पारामा समय नामक ट्विटर प्रयोगकर्ता लेख्छन्, "छिमेकी चीनले चन्द्रमामा कपास उमारेछ। कालान्तरमा रातमा चन्द्रमा पनि सेतो होइन हरियो देखिन्छ होला।"

चांग'अ ४ अन्तरिक्ष यान आफूसँग कपास र आलुको बीउ चन्द्रमामा लिएर गएको थियो

पछिल्लो प्रगतिलाई चिनियाँ फड्कोसँग जोडेका बीके गमको ठम्याइ छ, "चीनले विज्ञानको क्षेत्रमा गरिरहेको तीव्र प्रगतिले उसलाई अबको विश्वमहाशक्तिको रूपमा उभिन लामो समय लाग्ने छैन।"

नेपालको बेरोजगारी समस्यासँग जोडेर फेसबुकमा सागर घिमिरेले टिप्पणी गरेका छन्, "अब नेपालले चन्द्रमा, नेपाल र चीनबीचको सम्झौता गर्दा हुने भयो। कपास टिप्ने कामदारका रूपमा।"

चन्द्रमामा कुनै पनि जैविक पदार्थ उम्रिएको यो पहिलो घटना हो।

चिनियाँ सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार चन्द्रमामा पठाइएका कपासको बीउ उम्रिएर तिनमा पालुवा लाग्न थालेको छ।

यसलाई लामो समय लाग्ने अन्तरिक्ष अन्वेषण अभियानका सम्बन्धमा उल्लेखनीय कदम भनिएको छ।


शीर्षक: चन्द्रमामा रहेका खाडलको नामाकरण गरिँदा पुरुषभन्दा महिलाका नाम किन थोरै\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

प्रतिष्ठित वैज्ञानिक, इन्जिनियर र अन्वेषकहरूको नामबाट १,५७७ वटा खाडलको नामाकरण गरिएको छ। तर तीमध्ये ३१ वटाले मात्रै वास्तविक महिलालाई सम्मान गर्ने लक्ष्य लिएको छ।

यहाँ हामीले ती महिला को हुन् र किन उनीहरूको सङ्ख्या थौरै छ भनेर चर्चा गर्दैछौँ।

खाडलका नाम

वास्तविक मानिसहरूजस्तै वैज्ञानिक र दार्शनिकजस्ता अग्रणी व्यक्तित्वका नामका आधारमा क्रेटरहरूको नामाकरण गरिएको छ।

तर केही नामहरू ईश्वर र मिथकीय जीवहरूबाट लिइएका छन्।

प्लेटो, गालिलियो र सर आइज्याक न्यूटनजस्ता नाम क्रेटरहरूलाई दिइएको छ।

पृथ्वीबाट देखिने भनिएको एउटा क्रेटरले चर्चित सङ्गीतकार जोन लेननको नाम पाएको छ।

तर तपाईँले त्यसरी सम्मान पाउने महिलाहरू खोज्नुपर्‍यो भने बृहत् अनुसन्धान गर्नुपर्छ किनभने मात्रै दुई प्रतिशत क्रेटरहरूले महिला वैज्ञानिकको नाम पाएका छन्।

अझ उल्लेख्नीय कुरा के छ भने लगभग सबै 'महिला' क्रेटरहरू चन्द्रमाको टाढाको क्षेत्रमा छन् जुन पृथ्वीबाट देख्न सकिँदैन।

चन्द्रमामा आफ्नो नाममा क्रेटर रहेकी एक मात्र जीवित अन्तरिक्ष यात्री रुसकी भ्यालेन्टिना टेरेसकोभा हुन्।

स‌ंगितकार जन लेननका नाममा पनि क्रेटर रहेको छ

सन् १९६३ मा उनी अन्तरिक्षमा पुग्ने पहिलो महिला बनेकी थिइन्। "यदि पृथ्वीमा पुरुष र महिलाले उस्तै जोखिम लिन सक्छन् भने उनीहरूले अन्तरिक्षमा किन त्यस्तै जोखिम लिन सक्दैनन्।"

अन्तरिक्षमा पुग्ने पहिलो भारतीय मूलकी महिला कल्पना चावलाको नाममा पनि क्रेटर रहेको छ।

नाम कसले छनोट गर्छ?

इन्टरन्याश्नल एस्ट्रोनोमिकल युनियनले सन् १९१९ देखि नै खोगलशास्त्रीय वस्तुहरूको नामलाई अनुमोदन गर्ने जिम्मा पाएको छ।

अमेरिकन एस्ट्रोनोमिकल सोसाइटीकी अध्यक्ष मेगन डोनाह्युका अनुसार कतिपय नामको इतिहास गालिलियो गालीलेले आफ्नो टेलिस्कोपमार्फत् १६१० मा देखेका दृश्यका आधारमा बनाएका खगोल विशेषताहरूको चित्रहरूसम्म पुग्छ।

"सन् १६५१ मा इट्लीका खगोलशास्त्री जियोभानी रिचिओलीले पहिलो पटक चन्द्रमाका विशेषताहरूको नामाकरण गर्न थालेका थिए," हाल अस्ट्रेलीयन एस्ट्रोनोमिकल अप्टिक्सकी वरिष्ठ प्राध्यापक रहेकी पाकिस्तानी खगोलशास्त्री डाक्टर तैयबा जाफर भन्छिन्।

"रिचिओली आफ्नै नाममा क्रेटरको नामाकरण  गर्न सके। तर उनले मानिसको नामका आधारमा नामाकरण गरेका १४७ क्रेटरमध्ये दुईवटा मात्रै महिलाको नाममा छन्। तीमध्ये हाइपेसीया वास्तविक थिइन्। तर सेन्ट क्याथ्रिन अफ...


शीर्षक: चन्द्रयान-२: अवतरण विफल भएपनि भारतको "ठूलो जित"\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

चन्द्रमा छुने यात्रा अधुरो रहेपनि चन्द्रयान-२ मिशन भारतको 'ठूलो जित' भएको प्रतिक्रियाहरू त्यहाँ व्यक्त भएका छन्।

चन्द्रयान-२ को विक्रम ल्यान्डरले चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुव छुनका लागि केही क्षण बाँकी रहँदा उक्त यानसँग भारतीय अन्तरिक्ष केन्द्र इसरोको सम्पर्क विच्छेद भएको थियो।

पल्लव बागला(विज्ञान पत्रकार) को विश्लेषण। बीबीसी हिन्दीका लागि

विक्रम ल्यान्डरबाट निराशा प्राप्त भएपनि चन्द्रयान-२ को अर्बिटर चन्द्रमाको कक्षमा आफ्नो काम गरिरहेको छ।

अर्बिटरमा कैयौँ वैज्ञानिक उपकरण जडिएका छन् जसले अहिलेसम्म काम गरिरहेका छन्।

चन्द्रमा पानीको खोजी भारतको मुख्य लक्ष्य थियो त्यो काम अर्बिटरले गरिरहेको र भविष्यमा त्यसबाट तथ्याङ्कहरू प्राप्त हुने बताइएको छ।

यो वैज्ञानिक मिशन पूरा गर्न ११ वर्ष लागेको थियो। इसरोले कहाँ कमजोरी भयो भन्ने पत्ता लगाउन कोशिश गर्नेछ र आगामी कदमबारे निर्णय लिनेछ।

इसरोको अर्को ठूलो मिशन गगनयान हुनेछ जसमा अन्तरिक्षयात्री पनि पठाउने योजना छ।

अन्तरिक्ष यानलाई के भयो भन्नेबारे प्रष्ट भइसकेको छैन तर प्रधानमन्त्री मोदीले त्यस्ता अरु पनि अवसर आउने बताए।

यदि अवतरण गर्न पाएको भए भारत चन्द्रमामा पुग्ने चौथो मुलुक बन्ने थियो।

मोदीले वैज्ञानिकहरूलाई भने: "हाम्रो अन्तरिक्ष कार्यक्रममा अझ राम्रो क्षण आउन बाँकी छ। भारत तपाईँका साथमा छ।"

चन्द्रयान २ को विक्रम ल्यान्डरको सफ्ट ल्यान्डिङ र प्रज्ञान रोवरको चन्द्रमामा अवतरणको चित्रण

यसअघि भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठन (इसरो)ले चन्द्रमामा मानवरहित अन्तरिक्ष यान पुर्‍याउने चन्द्रयान-२ मिशनको एउटा यान विक्रम ल्यान्डर योजना अनुरुप अवतरणतर्फ लागिरहेका बेला सम्पर्क विच्छेद हुन पुगेको बताएको थियो।

इसरोका प्रमुख के. शिवनले भने, "चन्द्रमाको सतहको २.१ किलोमिटरसम्म सबै सामान्य थियो। तर त्यसपछि विक्रमसँग सम्पर्क विच्छेद भएको छ। तथ्याङ्कको समीक्षा भइरहेको छ।"

राति १.३० देखि २.३० को बीचमा चन्द्रमाको सतहमा अर्बिटरबाट अवतरणका लागि तयार पारिएको विक्रम ल्यान्डर नाम गरेको यान पठाइँदै थियो।

भारतीय अन्तरिक्ष वैज्ञानिकको उपलब्धि हेर्न र उनीहरूको हौसला बढाउन प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी पनि बेङ्गलुरुस्थित इसरो मुख्यालय पुगेका थिए।

अन्तिम क्षण

सबै कुरा राम्ररी अघि बढिरहेको थियो र वैज्ञानिकहरू विक्रम चन्द्रमाको सतह निकट पुग्न लागेको हर क्षणलाई पछ्याइरहेका थिए।

तर...


शीर्षक: चन्द्रयान-२: नासाले जारी गरेको तस्बिरले जनाउने तथ्य\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

नासाले जारी गरेको चन्द्रमाको सतहको नयाँ तस्बिर

यो कम प्रकाशमा खिचिएको तस्बिर हो। आगामी महिना नासाले फेरि तस्बिर खिच्नेछ।

तर भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान संस्था आइएसआरओले चन्द्रयान २ लाई असफल भन्न नसकिने बताएको छ। आइएसआरओका अध्यक्ष डा. के सिवनले भने झैँ आइएसआरओले लक्ष्य ९८ प्रतिशत सफल रहेको दोहोर्‍याइएको छ।

चन्द्रयान-२ को अवतरण विफल भएपनि भारतको "ठूलो जित"

दोस्रो प्रयासमा भारतद्वारा चन्द्रयान-२ को प्रक्षेपण

अहिलेसम्म ल्याण्डर विक्रम कहाँ छ भन्ने पत्तो छैन तर पनि आइएसआरओले "मिशन ९८ प्रतिशत सफल" भन्ने दाबी गर्नुले के जनाउँछ?

तथ्याङ्कबाट सफलता नापिन्छ

बीबीसी हिन्दीलाई एक वैज्ञानिकले आफ्नो नाम नखुलाउने शर्तमा भने- वैज्ञानिक मिशनको सफलता तपाईँलाई के हासिल भयो भन्नेमा नापिन्छ।

आइएसआरओका वैज्ञानिकले भने, "हामीले प्रक्षेपण सटिक गरेका थियौँ। अर्बिटरले हामीले अनुमान लगाएकै अनुसार काम गर्‍यो - र त्यो नै यसको सफलताको मुख्य भाग हो। र चन्द्रमामा अवतरण गर्नुपर्ने ल्यान्डरले पनि तीन चरण सफलतापूर्वक पार गर्‍यो तर अन्तिम चरणमा उसले हामीले चाहेको जस्तो काम गरेन।"

"हामी अर्बिटरबाट जे डाटा पाउने वाला छौं त्यो खासमा दुई तीन मिशनबाट मात्र हासिल हुन सक्छ। अर्बिटरको जीवन एकदेखि सात वर्षको हुन्छ किनकि उसको इन्धन अहिलेसम्म खर्च भएको छैन। यो मामिलामा हामी सौभाग्यशाली छौँ। "

प्रज्ञान रोवर

आन्ध्र प्रदेशस्थित श्रीहरिकोटा प्रक्षेपण स्थलबाट सेप्टेम्बर ७ का दिन चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुवमा अवतरण गर्न चन्द्रयान २ मिशन प्रक्षेपण गरिएको थियो। सबै कुरा समय अनुसार ठीक ठीक चलिरहेको थियो । अर्बिटरबाट ल्यान्डर छुट्टिएपछि पनि ठीकै काम भइरहेको थियो।

तर चन्द्रमामा अवतरण गर्नु २.१ किलोमिटर पहिले नै ल्यान्डरसँग सम्पर्क विच्छेद भयो। नासाले भनेको छ- ल्यान्डर खासमा कहाँ अवतरण गर्‍यो भन्नेबारे अझ पनि पत्ता लाग्न बाँकी छ। "फेरि अक्टोबर महिनामा उपयुक्त प्रकाश भएका बेला थुप्रै तस्बिरहरू खिचिनेछ।"

यदि दुई ठुल्ठूला खाडलबीच निश्चित गरिएको ठाउँमा ल्यान्डर अवतरण गरेको भए त्यसको प्रज्ञान रोवर चन्द्रमाको सतहमा जान्थ्यो र त्यहाँको माटोको नमूना सङ्कलन गर्थ्यो। यसको लक्ष्य दक्षिणी ध्रुवमा पानी र खनिजको उपलब्धताबारे पत्ता लगाउनु थियो।

यदि यो मिशन सफल भएको भए भारत चन्द्रमाको सतहमा यान अवतरण गराउने संसारको चौथो देश र दक्षिणी ध्रुवमा अवतरण गर्ने पहिलो...


शीर्षक: चन्द्रयान-२: प्राविधिक कारणले भारतले चन्द्रमामा पठाउन लागेको यानको प्रक्षेपण रोकियो\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

परियोजनाअन्तर्गत चन्द्रयान-२ लाई पहिलो पटक अन्तरिक्षको दक्षिणी ध्रुवमा अवतरण बताइएको थियो।

इसरोका अनुसार चन्द्रयान-२ प्रक्षेपण गर्नु ५६ मिनेटअघि प्रक्षेपण समयको गन्ती रोकिएको थियो।

अन्तिम समयमा प्राविधिक समस्या उत्पन्न भएपछि अत्यन्त सावधानी अपनाउँदै प्रक्षेपण रोकिएको इसरोले जनाएको छ।

के यो यसको लक्ष्य?

भारतको आन्ध्रप्रदेश राज्यस्थित श्रीहरिकोटा अन्तरिक्ष केन्द्रबाट चन्द्रयान-२ लाई सोमवार स्थानीय समयानुसार बिहान २ बजेर ५१ मिनेटमा प्रक्षेपण गर्ने तय गरिएको थियो।

झन्डै  १५ करोड डलर खर्च गरिएको उक्त परियोजनाअन्तर्गत चन्द्रयान-२ चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुवमा उतारिने पहिलो अन्तरिक्षयान हुने भारतको अपेक्षा थियो।

यो खासगरी चन्द्रकम्पको मापन र चन्द्रमाको सतहमा रहेको पानी र खनिज पदार्थ आदिको खोजीमा केन्द्रित हुनेछ।

यदि यो परियोजना सफल भए चन्द्रमाको सतहमा अवतरण गर्ने भारत चौथो देश हुनेछ।

अमेरिका, चीन र पूर्व सोभियत सङ्घ यसअघि चन्द्रमामा पुगिसकेका छन्।

के हुन् यसका विशेषता?

भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठनका प्रमुख के सिभानले यो परियोजना अहिलेसम्मकै सबैभन्दा कठिन रहेको बताएका छन्।

चन्द्रयान-२ भारतीय अन्तरिक्ष कार्यक्रमका लागि एकदमै महत्त्वपूर्ण भएको ठानिएको छ।

त्यसैले पनि त्यसको प्रक्षेपणका लागि राष्ट्रपति रामनाथ कोविन्द प्रक्षेपण गरिने स्थल रहेको श्रीहरिकोटा पुगेका थिए।

चन्द्रयान-२ प्रक्षेपण गरेको झन्डै दुई महिनामा ३.८४ लाख किलोमिटरको यात्रा पार गरेर चन्द्रमामा पुग्नेछ।

भारतले यो परियोजनामा आफ्नो सबैभन्दा शक्तिशाली रकेट जियोसिन्क्रोनस स्याटलाइट लन्च भेहिकल मार्क तेस्रो प्रयोग गर्दैछ।

यसको तौल ६४० टन रहेको छ भने उचाइ १४४ फिट अर्थात् चौथतले भवन बराबार रहेको छ।

अन्तरिक्षयानको तौल झन्डै दुई हजार तीन सय ८० किलो छ र यसमा तीन भिन्न भाग छन् - अर्बिटर, ल्यान्डर र रोभर।

यो परियोजनाको विशेषता भनेको यी तिनैवटा भाग भारतमै बनेका हुन्।

अर्बिटरको आयु एक वर्षको हुन्छ र उसले चन्द्रमाको सतहको तस्बिर लिन सक्छ।

विक्रम नाम दिइएको ल्यान्डरले चाहिँ चन्द्रमामा माटोको विश्लेषण गर्ने उपकरण बोकेको छ।

आफ्नो १४ दिने जीवनकालमा प्रज्ञान नाम गरेको रोभरले ल्यान्डरबाट झन्डै आधा किलोमिटर यात्रा गर्न सक्छ। सङ्कलन गरिएका सूचना र तस्बिरलाई त्यसले विश्लेषणका लागि पृथ्वीमा पठाउँछ।

"रोभरले काम थालेसँगै चन्द्रमाको सतहबाट पहिलो...


शीर्षक: चम्काउँदैछन् नेत्रहीन नेपाली महिला क्रिकेट खेलाडीले देशको नाम\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय उपाधि जितेपछिको खेलाडीहरूको खुशी

यो सफलता यस अर्थमा पनि उनीहरूका लागि महत्त्वपूर्ण थियो कि महिला टोलीले पहिलो पटक अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेलेको थियो र शतप्रतिशत जित हासिल गरेको थियो।

महिला टोलीले यसै हप्ता प्राप्त गरेको उक्त सफलतालाई क्रिकेट अधिकारीहरूले उनीहरुको मेहनतको प्रतिफल भनि प्रशंसा गरे।

खेलाडीहरूले भने डेढ दशक लामो नेत्रहीन महिला क्रिकेटको इतिहासमा पाएको सफलतालाई आफ्नो उज्यालो भविष्यसँग जोडेर हेरिरहेका छन्।

आशा

पाकिस्तानको यात्रामा उनीहरूले जितको खुशी, सम्मान अनि देशप्रेमको भाव एकैसाथ अनुभव गरेको बताए।

टोलीकी कप्तान भगवती भट्टराईले भनिन्,"१० वर्ष देखि खेल्दै आएकी छु। सात महिनाको छोरी बोकेर पनि खेलेँ। यो आशामा कि कुनै न कुनै समय हाम्रो आउने छ। अहिले कप्तानको रूपमा पाकिस्तानमा शृङ्खला जित्दा त्यो खुशी अनुभव गर्न पाएँ।"

नेपालले सन् २००९ मा विश्वमै पहिलो नेत्रहीन महिला राष्ट्रिय टोली निर्माण गरेर कीर्तिमान बनाएको थियो।

तर टोलीलाई पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेल्न त्यसको ५ वर्ष लाग्यो। अनि विदेश भ्रमण गर्न १० वर्ष कुर्नुपर्‍यो।

शृङ्खलाको अधिकांश पदक नेपाली खेलाडीहरूले जितेका थिए।

पाकिस्तानसँग खेलिएको ४ वटै खेल जितेर श्रृङ्खला कब्जा गरेपछिको अनुभवलाई युवा खेलाडी विनिता पुन मगर यसरी बयान गर्छिन्, "पत्याउनै गाह्रो भयो। ट्रफी पाउँदा एकछिन त स्वर्गमै पुगेजस्तो भयो। खुशीको आँशु झरेछ। थाम्नै सकिएन।"

संघर्ष

देशमा नेत्रहीन महिला खेलाडीको अवस्था राम्रो मानिँदैन।

वर्षमा एकाध फाट्टफुट्ट प्रतियोगिता हुनेगर्छ त्यो पनि अभावै अभावका बीचमा।

तर जुनसुकै परिस्थिति भएपनि क्रिकेट खेल्न कहिल्यै नछाडेकाले सफलता पाएको मुना अर्याल बताउँछिन्।

घरका तीन जना दिदीबहिनी सबैजना दृष्टिविहीन भएपनि आफूले क्रिकेटको सहारामा दुनियाँ देख्न सकेको उनको अनुभव छ।

भन्छिन्, "क्रिकेट नखेल्दा म परिचयविहीन थिएँ। अझ मेरो घरमा दुईजना दिदी दृष्टिविहीन छन्। उनीहरु विस्तरामा नै छन्। मैले क्रिकेटबाट आफूलाई चिनाएँ। जीवनमा पहिलो पटक प्लेन चढेँ। विदेशी भूमिमा ट्रफी उचालेँ। विश्वास छ यसले मेरो भविष्यलाई अझ अगाडि बढाउनेछ।"

पूर्ण रूपमा आँखा देख्न नसक्ने मुनाले 'बी वान' समूहमा उत्कृष्ट खेलाडी घोषित भएकी थिइन्।

साथ

५ मिटर टाढासम्मको मात्र दृष्य देख्न सक्ने 'बी टु' समूहकी मनकेसी चौधरी शाहले पाकिस्तानमा...


शीर्षक: चरा निगरानी गर्न उपकरण राख्ने तयारी\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

रेडारले विमान चालकलाई चराको गतिविधिबारे सतर्क गराउने बताइएको  छ

विमानस्थल वरपर चराहरुको बढ्दो संख्या र गतिविधिलाई परम्परागत तरिकाले नियन्त्रण गर्न कठिन हुँदै गएपछि विमान चालकलाई सतर्क गराउन यस्तो गर्न लागिएको प्राधिकरणको भनाई छ।

हाल विमानस्थलमा विभिन्न उपकरणबाट गोली पड्केको जस्तो आवाज निकालेर, चर्को ध्वनि बजाएर तथा गोली हानेर चराहरु धपाइँदै आएको छ।

तर चराहरुले यस्ता ध्वनिहरु नियमित सुन्न थालेपछि विस्तारै बानी लागेर भाग्न छोड्ने गरेकोले समस्या बढेको प्राधिकरणको भनाई छ।

आधुनिक

चरा मारेर साध्य नहुने र ध्वनि परिवर्तन गरेर तर्साएपनि फेरि त्यसमा बानी लागेर नभाग्ने हुँदा विमानमा चरा ठोक्किने क्रम रोकिएको छैन्।

एक हप्ताअघि मात्रै थाई एयरवेजको जहाज अवतरणका क्रममा चरासँग ठोक्किएपछि मर्मतपछि मात्रै उड्न सकेको थियो।

यस्तो दुर्घटना न्यूनिकरणका लागि विमानस्थलमा चरा निगरानी गर्ने आधुनिक उपकरण जडान गर्न लागिएको प्राधिकरणका महाप्रबन्धक बिरेन्द्र श्रेष्ठले बताए।

उनले भने, “चराहरुको क्रियाकलापबाट हुन सक्ने दुर्घटनाहरु न्यूनिकरण गर्न सक्छौं, रनवेको दश एघार किलोमिटर परसम्म कुनै चराको क्रियाकलाप छ भने यसले देखाउँछ, चराको गतिविधि हेरेर कसरी आफू सुरक्षित रहने भनेर विमानलाई सतर्क गराउने काम गर्छौं।”

सञ्चालन

यस्तो प्रविधि भारत लगायतका मुलुकहरुमा सफल देखिएको भन्दै यसै आर्थिक वर्षभित्र बोलपत्र आह्वान गरी उपकरण खरिद गरीने महाप्रबन्धक श्रेष्ठले बताए।

“वैशाखको पहिलो हप्ता बोलपत्र आह्वान गर्यौं भने ९ महिनादेखि एक वर्षसम्म लाग्न सक्छ यसलाई सञ्चालनमा ल्याउन,” महाप्रबन्धक श्रेष्ठले भने।

क्यामरा समेत रहने उक्त उपकरणको मूल्य २० करोड रुपैयाँभन्दा बढी पर्ने बताइएको छ।

उक्त उपकरणमार्फत देखिने चराको गतिविधि हेरेर विमान चालकले सतर्कता अपनाएपनि विमानस्थल वरपरका चरा धपाउन भने कर्मचारीहरु नै खटाउनुपर्ने श्रेष्ठले बताए।

यसको लागि परम्परागत तरिकाको सट्टा ताकेर लेजर बिम अर्थात एक किसिमको किरणले चरालाई हानेर भगाउने विधिको अध्ययन भइरहेको पनि उनको भनाई छ।


शीर्षक: चरासँग ठोक्किएपछि रुसी यात्रुवाहक विमान मकैबारीमा\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

चराको बथानसँग ठोक्किएपछि सो विमानमा प्राविधिक समस्या उत्पन्न भयो र चालकले त्यसलाई तल मकैबारीमा ओराले।

दुर्घटनामा २३ जना घाइते भएका छन् भने विमानमा ठूलो क्षति भएको छ।

हेर्नुहोस् यो भिडिओ।

अनि यो पनि


शीर्षक: चर्चित संगीतकारको मृत्युपश्चात् टर्की र चीनबीच टकराव\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

चिनियाँ हिरासतमा उनको मृत्य भएको खबरलगत्तै टर्की क्रुद्ध बनेको छ।

टर्कीले उइगर समुदायलाई हिरासतमा राख्न बनाइएका शिविर बन्द गर्न चीनलाई आग्रह गरेको छ।

हेयित सिन्जियाङ्ग प्रान्तमा आठ वर्षको जेल सजाय भोगिरहेका थिए।

के भन्यो टर्कीले

सिन्जियाङ्ग क्षेत्रमा करिब दश लाख उइगर अल्पसङ्ख्यक समुदायका मानिसलाई शिविरहरूमा राखिएको बताइन्छ।

टर्कीको विदेशमन्त्रालयले जारी गरेको विज्ञप्तिमा ती मानिसहरूलाई त्यस्ता शिविरमा यातना दिने गरिएको आरोप लगाइएको छ।

विज्ञप्तिमा २१ औँ शताब्दीमा पनि यातना शिविर बनाइनु र उइगर टुर्कहरूविरुद्ध पद्दतिगत र नीतिगत ढङ्गले चिनियाँ अधिकारीहरू उत्रिनु मानवताकै निम्ति लज्जाजनक भएको उल्लेख छ।

विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता हामी अक्सोय भन्छन्, संगीतकार हेयितको मृत्युले सिन्जियाङ्गमा भइरहेको मानव अधिकार हननबारे टर्कीका जनताको ध्यानमा थप बल पुर्‍याएको छ।

उनले संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेजलाई त्यहाँको त्रासदी अन्त्य गर्न प्रभावकारी कदम चाल्न आह्वान गरेका छन्।

के भन्छ चीन

तर चीन भन्छ, ती स्थलहरू केवल पुनर्शिक्षा शिविर हुन्।

सो क्षेत्रमा आतंकवादसँग जुध्न व्यावसायिक शिक्षा दिइने बेइजिङ्गको भनाइ छ।

अधिकारवादी समूहहरूले विना कुनै मुद्दा मुसलमानहरूलाई लामो समय हिरासतमा राखिने गरेको बताउँछन्।

डिएनएको नमूना दिन अस्वीकार गरेको वा अल्पसङ्ख्यक भाषा बोलेको वा अधिकारीहरूसँग विवाद गरेको जस्ता विषयमा उनीहरूलाई थुनिने गरेको बताइन्छ।

को हुन् उइगर

उइगर जाति टर्किश भाषा बोल्ने अल्पसङ्ख्यक मुसलमान समुदाय हुन् जो चीनको उत्तरपश्चिमस्थित सिन्जियाङ्ग प्रान्तमा बस्छन्।

पछिल्ला वर्षहरूमा उक्त समुदाय चिनियाँ अधिकारीहरूको सघन निगरानीमा परेका छन्।

सिन्जियाङ्गको जनसङ्ख्याको करिब ४५ प्रतिशत हिस्सा उइगर समुदायको छ।

उनीहरू सांस्कृतिक तथा जनजातिय हिसाबबाट आफूहरूलाई मध्ये एसियाली देशहरूसँग नजिक मान्छन्।

उनीहरूको भाषा टर्कीश भाषासँग मिल्छ।

पछिल्ला दशकहरूमा हान चिनियाँ (चीनको बहुमत समुदाय) हरू ठूलो सङ्ख्यामा सिन्जियाङ्गमा बसाइ सरेका छन्।

त्यसले आफ्नो संस्कृति र रहनसहन अप्ठेरोमा परेको उइगर ठान्छन्।

तिब्बतजस्तै सिन्जियाङ्गपनि चीनको स्वशासित क्षेत्र भनेर चिनियाँ सरकारले तोकेको छ।


शीर्षक: चाडपर्वका बेला महिलामाथि हुने कामको बोझ यसरी घटाउन सकिन्छ\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

तर नयाँ लुगा लगाएर, मीठामीठा खानेकुरा खाँदै आफन्तजनसँग भेटघाट गर्दै गर्दा यी सबै कुराको चाँजोपाँजो मिलाउन कत्तिको गाह्रो हुन्छ भन्नेबारे तपाईँले ध्यान दिने गर्नुभएको छ?

पूजाका लागि सामग्री मिलाउनेदेखि रमाइलो गर्ने मेसो मिलाइदिने जिम्मेवारी प्रायः घरपरिवारमा महिलाकै काँधमा पर्ने गर्छ।

सोही कारण अघिपछिको कामबाहेक आउने थप जिम्मेवारीले चाडपर्व मनाउने फुर्सद नै नपाउने गरेको उनीहरूले गुनासो गर्ने गरेका छन्।

जिम्मेवारी

अझ कामकाजी महिलाको हकमा त चाडपर्वका समयमा बोझ थपिने गरेको उनीहरू बताउँछन्।

परिवारका अन्य सदस्यबाट सहयोगको उपेक्षा उनीहरूले राखेका हुन्छन्, तर सामाजिक बनोटका कारण खुलेर भन्न नसकेका मात्र हुन् भन्छिन् महिला अधिकारकर्मी तथा अनुसन्धानकर्ता रीता साह।

प्रशासन भन्छ तीजमा 'विकृति', महिला भन्छन् स्वतन्त्रता खोस्न पाइँदैन

नेपाली संस्कृतिमा केक

"पारिवारिक बनोट, सामाजिक संरचना, सांस्कृतिक र धार्मिक पक्ष, श्रीमान्-श्रीमतीको सम्बन्ध र बालबच्चा हेर्ने विषयमा हाम्रो जुन परम्परागत सोच छ, त्यसले गर्दा चाडपर्वका बेला विवाहित महिलाको जिम्मेवारी ह्वातै बढ्ने गरेको छ," साह भन्छिन्।

"अचेल महिलाले घरभित्र गर्ने तर नदेखिने कामका बारेमा केही महिला बोल्न थालेका छन्। तर हाम्रो जस्तो पितृसत्तात्मक समाजमा धेरै जसो महिलाहरू जति नै काम थपिए पनि त्यो उनीहरूको मात्र जिम्मेवारी हो भन्ने सोचेर चुपचाप काम गरिरहन्छन्।"

कामको तनाव

दशैँ शुरू भएसँगै मन्दिर र बजारमा निकै भिड हुन थालिसकेको छ।

साहका अनुसार दशैँको टीकाको दिन नजिकिँदै जाँदा घर सफा गर्ने, घरभित्र र विभिन्न मन्दिरमा गएर पूजा गर्नेदेखि टीका लगाउन आउने आफन्तजनका लागि पहिले नै केही परिकार तयार पार्ने काम प्रायः महिलाहरूकै काँधमा पर्ने गर्छ।

यसरी अघिपछि भन्दा चाडपर्व र अन्य चाडभन्दा लामो समयसम्म मनाइने दशैँका बेला धेरै कामको बोझ र निभाउनुपर्ने जिम्मेवारीका कारण महिलाहरूमा नकारात्मक असर पनि परेको देखिएको केही विज्ञहरूले बताएका छन्।

यसबारे मनोपरामर्शविद् गङ्गा पाठक भन्छिन्, "चाडपर्वका समयमा जति काम गरेपनि सकिँदैन। त्यसैले सबै कसरी गर्ने होला र अरूले भन्दा राम्रो कसरी गर्ने भन्ने कुराले धेरै महिलाहरूमा तनाव बढ्ने गरेको पाएकी छु।"

इस्लामिक देशमा प्रवासी नेपालीको दशैँ

कामकाजी महिलाको बोझ

पछिल्लो समय चाडपर्व भड्किलो हुँदै गएको र त्यसको मारमा महिलाहरू परेको उनी...


शीर्षक: चाडपर्वमा जथाभावी खाद्यपदार्थदेखि सचेत रहन सुझाव\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

यस्ता गतिविधि रोक्न भन्दै सरकारले चाडपर्व लक्षित बजार अनुगमन तीव्र पारे पनि उपभोक्ता भने ढुक्क हुन सकेका छैनन्।

नियमनकारी निकायभन्दा गलत मनसाय राखेर व्यवसाय गर्नेहरू हावी हुँदा छिटफुट रूपमा हुने अनुगमन प्रभावकारी बन्न नसकेको कतिपयको गुनासो छ।

शहरी जीवनशैली र कामकाजी महिलाको सङ्ख्या बढ्दा चाडपर्वका बेला उपभोग हुने मिठाई लगायतका खाद्यवस्तु घरमा बनाउने चलन कम भएको बताइन्छ।

अवस्था

तर बजारमा पाइने मिठाई ढुक्क भएर किन्न सकिने अवस्था नरहेको गुनासो गर्छिन् ५५ वर्षीया मुना शर्मा, "चाडबाडका बेला घरमा धेरै काम हुन्छ, सबैलाई फुर्सद पनि हुँदैन। त्यसैले मिठाई किन्नुको विकल्प छैन। तर जहाँ पायो त्यहीँ किन्न सकिँदैन।"

"खै के-के मिसाउँछन् भन्छन्। त्यसैले सरकारले यो बेला अनुगमन तीव्र बनाउनुपर्‍यो।"

सरकारी अधिकारीहरू भने दूषित र मिसावट भएका खाद्यपदार्थको विक्री नियन्त्रणका लागि देशैभरि अनुगमन गरिरहेको बताउँछन्।

खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागका प्रवक्ता पूर्णचन्द्र वस्ती भन्छन्, "चाडपर्वका बेला सक्दो अनुगमन बढाउन तेल, रङ्ग आदि कस्ता प्रयोग भएका छन् भनी ठाउँको ठाउँ परीक्षण र अनुगमन गरिरहेका छौँ।"

उपभोक्ताले बजारमा राखिएका मिठाईको रङ्गमा विशेष ध्यान दिनुपर्ने वस्तीले बताए। "धेरै रङ्ग भएको मिठाई खानुभएन। हेर्दा पनि ताजा देखिनुपर्‍यो," उनले भने।

अराजक

हालै आएको उपभोक्ता संरक्षण ऐनले अनुगमन गर्ने निकायलाई बलियो बनाएको जानकारहरू बताउँछन्।

तर त्यस्ता निकायहरूले गरेका अनुगमनले बजारलाई अनुशासित बनाउन नसकेको उपभोक्ता अधिकारकर्मी प्रेमलाल महर्जन बताउँछन्।

उनी भन्छन् "कसैले अनुचित व्यापारिक क्रियाकलाप गरेको भेटिएमा तत्काल ५ हजार देखि ३ लाख रुपैयाँसम्म जरिवाना गराउन सक्ने प्रावधान नयाँ कानूनमा रहेको छ।"

"तर जनशक्तिको अभावमा सरकारी नियकाले प्रभावकारी अनुगमन गर्न सकिरहेका छैन। "बजार एकदम अराजक हुँदै गएको छ र व्यवसायीहरू सरकारभन्दा बलियो देखिएको स्थिति पनि राम्रो होइन।"

सरकारी अधिकारीहरूले बजार अनुगमनका क्रममा ठाउँको ठाउँ खाद्यवस्तुको गुणस्तर परीक्षण गर्ने व्यवस्था गरिएको दाबी गरिरहेका बेला त्यस्तो कुरा प्रचारमा मात्र सीमित भएको आलोचकहरूको भनाइ रहने गरेको छ।


शीर्षक: चाडबाडको मुखमा भाडावृद्धिले चौतर्फी भाउ बढाउने चिन्ता\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

ढुवानी खर्च वृद्धि भएको भन्दै व्यापारीहरूले उपभोग्य वस्तुको भाउ बढाउन थालेको उनीहरूले बताए।

दशैँ आउन लागेका बेलामा गरिएको भाडा वृद्धिले उपभोक्तालाई थप भार थपेको भन्दै उपभोक्ता अधिकारर्मीले त्यसलाई फिर्ता लिन सरकारसँग आग्रह गरेका छन्।

भाडा वृद्धि नगरिए दशैँका लागि टिकट  बिक्री नगर्ने यातायात व्यवसायीहरूको अडानपछि सरकारले आइतवार १० प्रतिशत भाडा बढाएको हो।

वृद्धि

बढेको भाडादर यात्रुवाहक र ढुवानी सेवा दिने दुवै यातायातमा लागु हुने यातायात व्यवस्था विभागले जनाएको छ।

उक्त वृद्धिपछि सामान ल्याउँदा लाग्ने ढुवानी खर्च बढेकाले उपभोग्य वस्तुको भाउ केही बढ्न थालेको व्यापारीहरू बताउँछन्।

विशेषगरी दैनिक उपभोग्य वस्तु र तरकारीमा यसको प्रत्यक्ष असर पर्ने बताइन्छ।

ढुवानी खर्च बढ्दा हरियो मकैको समेत मूल्य बढ्ने र आफूले पनि भाउ बढाउनु पर्ने अवस्था आउने काठमाण्डूको हाडीगाउँस्थित सडक किनारामा मकै पोलेर गुजारा गर्ने सुमित्रा भट्टराई बताउँछिन्।

उनी भन्छिन्, "हामी त भारी बोकेर आउनुपर्छ। भारीको पनि भाडा तिर्नुपर्‍यो। अनि उसले बढाएपछि हामीले पनि बढाउनुपर्‍यो।"

मकैको ढुवानी गर्ने गाडीहरूले भाडा वृद्धि गर्न थालेकाले आफूले बिक्री गर्ने मकैको भाउ समेत बढाउनुपर्ने बाध्यता आइपरेको उनले गुनासो गरिन्।

दशैँको मुखमा गरिएको भाडावृद्धिलाई लिएर उपभोक्ताहरूले सामाजिक सञ्जालमा समेत तीव्र आलोचना गरिरहेका छन्।

इन्धनको भाउ बढेको भन्दै सरकारले गरेको यातायात भाडा वृद्धि जायज नभएकाले तत्काल फिर्ता लिनुपर्ने उपभोक्ता अधिकारकर्मीहरू बताउँछन्।

कारण

सरकार आफैँले इन्धनको भाउ बढाउने र त्यसैअनुसार भन्दै भाडा बढाउने निर्णय गर्नु जायज नभएको एकजना उपभोक्ता अधिकारकर्मी बिमला खनालले बताइन्।

उनले भनिन्, "हामीले उपभोग गर्ने सबै वस्तुको मूल्य भाडा सँगसँगै बढ्ने हुनाले यसलाई सरकारले तुरून्तै फिर्ता लिनुपर्छ।"

सरकारले भने करिब तीन वर्षअघिको तुलनामा इन्धनको भाउ निकै बढेकाले भाडा समायोजन गर्नुपरेको भन्दै त्यसको बचाउ गर्ने गरेको छ।

सरकारी अधिकारीहरू भाडा वृद्धिसँगै अनुगमन समेत तीव्र पारिने भएकाले उपभोग्य वस्तुको जथाभावी मूल्यवृद्धि नहुने तर्क गर्छन्।

तर, कतिपय अर्थशास्त्रीहरू भने सरकारले अहिले गरेको भाडा वृद्धिको प्रत्यक्ष असर नागरिकको दैनिकीमै पर्नेतर्फ सरकार संवेदनशील हुनुपर्नेमा जोड दिन्छन्।


शीर्षक: चारवटा मात्र घर भएको अँध्यारो गाउँबाट समातिएका थिए विप्लव नेतृत्वको दलका २१ नेता\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

गए रात एक बजेदेखि दुई बजेको अवधिमा दाङको स्थानीय र प्रदेश नम्बर पाँचको प्रहरी टोलीले संयुक्त रूपमा चलाएको कारबाहीमा राजपुर गाउँपालिका वार्ड नम्बर चारबाट उनीहरूलाई पक्राउ गरिएको थियो।

अधिकारीहरूले नेपाल भारत सीमानजिकै रहेको जङ्गल क्षेत्रमा अवस्थित उक्त गाउँमा एकदमै पातलो बस्ती रहेको र त्यहाँ बिजुली पनि नपुगेको जानकारी दिँदै बैठकमा भाग लिन त्यहाँ भेला भएका एकाध व्यक्ति भागेको हुन सक्ने बताएका छन्।

प्रहरीले उक्त स्थानबाट केही हतियार बरामद गरे पनि त्यसबारे विस्तृत खुलाएको छैन।

जम्मा चारवटा घर भएको गाउँ

दाङका प्रमुख जिल्ला अधिकारी गोविन्दप्रसाद रिजालले सदरमुकामबाट चारदेखि पाँच घण्टा  लाग्ने जङ्गलको बीचमा अवस्थित पातलो बस्ती रहेको इलाकाबाट प्रहरीले चन्द नेतृत्वको दलका केन्द्र र  जिल्लास्तरका ती नेताहरूलाई नियन्त्रणमा लिएको बताए।

उनले बीबीसीसँग भने, "गुरुङ नाका भन्ने नेपाल भारत सीमानजिकैको जङ्गल क्षेत्रबाट हामीले उनीहरूलाई पक्राउ गरेका हौँ। त्यहाँ जङ्गलको बीचमा सानो बस्ती छ। हामीलाई जानकारी दिइएको अनुसार जम्मा चारवटा घर छ भन्ने छ। त्यसमा राप्ती ब्युरोको कार्यक्रम चलिरहेको भन्ने थाहा पाएपछि प्रहरीले घेरा हालेर नियन्त्रणमा लिएको हो।"

उनले थपे, "रातिको बेलामा बत्ती थिएन अँध्यारो समय भएको हुँदा दुई चारजना भागेको पनि हुनसक्छन् भन्ने छ।"

अधिकारीहरूले घटनास्थलबाट केही हतियार बरामद गरिएको भए पनि हतियारको सङ्ख्या र प्रकृतिबारे विस्तृत खुलाएका छैनन्।

दाङका प्रमुख जिल्ला अधिकारी रिजालले पक्राउ पर्नेमा चन्द नेतृत्वको नेकपामा दुईजना केन्द्रीय सदस्य अनि तत्कालीन राप्ती अञ्चल समेटेर बनाइएको ब्युरो अन्तर्गतका जिल्ला इन्चार्ज र सेक्रेटरीहरू रहेको उल्लेख गरे।

उनले धेरैजना व्यक्ति एकैचोटि पक्राउ परेकाले अनुसन्धानले केही समय लिन सक्ने पनि सङ्केत गरे।

"पक्राउ परेका व्यक्तिको विगत र अहिलेको आवद्धताबारे प्रहरीले अनुसन्धान गरिरहेको छ। विगतमा अन्य मुद्दाहरू छन् कि छैनन् वा कुनै घटनामा जोडिएका छन् कि छैनन् त्यो पनि हेर्नुपर्ने हुन्छ।"

अनुसन्धान जारी

दाङ प्रहरीका प्रवक्ता विनोदविक्रम शाहले पक्राउ परेका सबैलाई सदरमुकाममा ल्याइएको र  अनुसन्धान अघि बढाइएको बीबीसीलाई बताए।

उनले नियन्त्रणमा लिइएका प्रत्येकबारे अनुसन्धान थालिएको भन्दै अहिले नै विस्तृतमा केही भन्न सकिने अवस्था नरहेको उल्लेख गरे।

सरकारले चन्द नेतृत्वको...


शीर्षक: चालकको गल्तीका कारण विमान इरानको सडकमा अवतरण\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

विमानको चक्कामा उत्पन्न समस्याले यस्तो भएको सरकारी टेलिभिजनका एक जना संवाददाताले जनाएका छन्

दक्षिण पश्चिम महसार शहरमा भएको उक्त दुर्घटनामा विमानमा सवार १३५ यात्रु भने सकुशल रहेको जनाइएको छ।

उक्त विमान तेहरानबाट उडेको थियो। अवतरणका क्रममा विमानको पाङ्ग्रा पुरै बाहिर निस्कन नसकेको बताइन्छ।

राजमार्गमा पुगेको विमानबाट यात्रुहरूका बाहिर निस्किरहेका तस्बिर र भिडिओहरू सामाजिक सञ्जालमा राखिएका छन्।

सरकारी टेलिभिजनले प्रान्तीय अधिकारीहरूलाई उद्धृत गर्दै विमानचालकले ढिलो अवतरण गराएको कारण धावनमार्गमा विमान रोक्न नसकेको जनाएका छन्।

विमानमा सवार एक जना पत्रकारले उक्त विमानमा पछाडिको चक्का भाच्चिएको र चक्काबिना चिप्लिएर सडकमा पुगेको बताएका छन्।

नागरिक उड्ययन निकायका प्रवक्ताले सोमबार बिहान स्थानीय समय अनुसार ७ बजेर ५० मिनेट जाँदा उक्त घटना भएको बताए।

उनले यसबारे अनुसन्धान भइरहेको पनि उल्लेख गरेका छन्।

इरानमा उड्ययन सुरक्षाको अवस्था खराब रहेको छ।

सन् २०१९ को फेब्रुअरीमा भएको एउटा दुर्घटनामा ६६ जनाको मृत्यु भएको थियो।

सन् २०११ मा इरान एअरको एउटा विमान टुक्राटुक्रा हुँदा दर्जनौँले ज्यान गुमाएका थिए।

इरानका दुइ वायुसेवालाई युरोपेली सङ्घले सुरक्षा चासोका कारण प्रतिबन्ध लगाएको वा आफ्नो हवाई क्षेत्र प्रयोग गर्न रोकेको छ।

सन् २०१५ मा शक्ति राष्ट्रहरूसँग परमाणु सम्झौता भएपछि प्रतिबन्धहरू हट्ने आशामा इरानले आफ्नो उड्ययन क्षमता वृद्धि गर्ने लक्ष्य लिएको थियो। तर अमेरिकी अर्थ मन्त्रालयले सन् २०१८ मा राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले उक्त सम्झौता अस्वीकार गरिदिएपछि  इरानलाई यात्रुवाहक विमान  बेच्ने कम्पनीहरूको इजाजतपत्र खारेज गर्ने निर्णय लिइएको थियो।


शीर्षक: चालकले जुत्ताको सट्टा चप्पल लगाउँदा के हुन्छ\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

जुत्ताको सट्टा उनीहरूले चप्पल लगाएर सार्वजनिक सवारीसाधन चलाउने गरेका छन्।

चप्पल लगाएर सवारी चलाउँदा चप्पल चिप्लेर खुट्टाले चलाउने उपकरण समयमा चलाउन नसक्दा दुर्घटनाको जोखिम हुने ट्राफिक प्रहरीका अधिकारीहरू बताउँछन्।

यातायात व्यवस्था विभागका अधिकारीहरू भन्छन्, जनशक्ति अभावका कारण सवारी चालकले जुत्ता लगाएको वा नलगाएको भन्ने अनुगमन गर्न सकिएको छैन।

गाह्रो

सवारी चालकले जुत्ता लगाउनुको सट्टा चप्पल लगाएका कारण चप्पल चिप्लेर खुट्टाले समयमा ब्रेक तथा क्लच लगाउन नपाएर सवारी दुर्घटना भएको समाचार बिर्तामोड झापाकी सञ्जु बस्नेत थापाले धेरै पटक सुनेकी रहिछन्।

उनी भन्छिन्, यसबारे सरकारी निकायले कडाई गर्नैपर्छ। तर एक सवारी चालक पहलमान लिम्बुले भने, "बेलाबेला हिलोमा पस्नुपर्छ अनि गाह्रो हुन्छ।"

अर्का चालक भीमबहादुर राईले भने कोही बेला जुत्ता लगाएर सवारी चलाउने गरेको बताए।

उनले भने, "कोही बेला त मैले पनि जुत्ता लगाउने गरेको छु। हतारमा हिँड्नु पर्दा गाह्रो हुन्छ।"

प्रदेश नं. १ भने सवारी चलाउँदा जुत्ता नलगाउने चालकलाई जरिवाना गर्न शुरू गरिएको जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालय झापा प्रमुख राजेश राईले बताए।

अनुगमन

यातायात व्यवस्था विभागका कर्मचारीहरूका अनुसार सवारी चालक अनुमतिपत्र वितरण निर्देशिकामा सवारी चलाउँदा जुत्ताको प्रयोग गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ।

तर कर्मचारी अभावमा त्यसको अनुगमन गर्न नसकेको विभागका सूचना अधिकारी गोकर्णप्रसाद उपाध्यायले बताए।

"हामीले अनुगमन गर्न नसकेको हो। हामीसँग पर्याप्त जनशक्ति नभएकाले पनि अनुगमन गर्न नसकेका हौँ।"

मेरुदण्ड भाँचिएर थलिएका चालक

तर काठमाण्डू महानगरीय ट्राफिक महाशाखाका प्रमुख प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक वसन्त पन्तले चालकले जुत्ता अनिवार्य लगाउनैपर्ने नियम छुट्टै बने ट्राफिक प्रहरीले चेकजाँचमा कडाइ गर्ने बताए।

प्रदेश नं. १ मा भने अहिलेलाई सार्वजनिक सवारीसाधनका चालकका लागि र पछि सबै किसिमका सवारीसाधनका चालकलाई जुत्ता अनिवार्य गरिने ट्राफिक प्रहरीका अधिकारीहरूले बताएका छन्।


शीर्षक: चालकविहीन बस पहिलो दिनमै दुर्घटनामा\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

'कैयौं' यात्रुहरु सवार भनिएको उक्त चालकविहीन बस सुस्त गतिमा गुडिरहेको एउटा लरीसँग ठोक्किएको थियो।

उक्त दुर्घटनामा कसैलाई चोटपटक लागेको छैन। अधिकारीहरुले लरीका चालकको मानवीय त्रुटिका कारण उक्त दुर्घटना भएको जनाएका छन्।

ती चालकलाई तत्कालै प्रहरीले रसिद दिएको थियो।

'दुर्भाग्य'

उक्त चालकविहीन यात्रु बस अमेरिकाका सार्वजनिक सडकमा पहिलो पटक गुडाइएको त्यस्तो प्रकृतिको सवारी साधन हो।

गुगलको माउ कम्पनी अल्फाबेटले फिनिक्स एरिजोनामा चालक रहित ट्याक्सी सञ्चालनमा ल्याउने घोषणा गरेको एक दिनपछि दुर्घटनाको यो खबर आएको हो।

लास भेगसको चालकविहीन बसले नाभ्या नामक कम्पनीले विकास गरेको प्रविधिको प्रयोग गरिरहेको छ र त्यसको परीक्षण लण्डनमा समेत भइरहेको छ।

अधिक्तम गति ४५ किलो मिटर प्रति घण्टा रहेको उक्त बसमा बढीमा १५ जना यात्रु चढ्न मिल्छ। साधारणतया उक्त बस २५ किलोमिटर प्रतिघण्टाको गतिमा गुड्ने गर्छ।

सिटी अफ लास भेगसका प्रवक्ताले बस र लरी सामान्य रुपमा ठोक्किएको र नियमित जाँचपछि उक्त चालकविहीन बस बिहीवारबाट सञ्चालनमा आउने बताए।

उनले भने, "एउटा गल्लीबाट सामान पुर्याउने ट्रक आइरहेको थियो। उक्त बस लरीलाई देखेर रोकियो, उसले गर्नुपर्ने पनि त्यहि थियो। तर दुर्भाग्यवश चालकको मानवीय त्रुटिका कारण ट्रक रोकिएन।"

स्वचालित प्रविधिबाट चल्ने सवारी साधनहरु विगतमा पनि दुर्घटनामा परेका छन्।

उत्तम

अहिलेसम्म आएका विवरणमा लगभग सबै दुर्घटनामा मानवीय त्रुटि कारण देखिने गरेको छ।

यसै वर्षको सुरुमा उबर नामक कम्पनीले एरिजोनामा चलाएको एउटा स्वचालित गाडी सडकमा रहेको अर्को गाडीका चालकले बाटो नछाड्दा पल्टिएको थियो।

केही स्वाचलित सेवा समेत रहेको टेस्लाको मोडेल एस भनिने अर्को सवारी साधनका कारण सन् २०१६ मा एक जनाको ज्यान गएको थियो।

विज्ञहरुले यस्ता केही घटना भएपनि चालकविहीन प्रविधिका सवारी साधनले सडकलाई थप सुरक्षित बनाउने जिकिर गरेका छन्।

यसै हप्ता आरएएनडी कर्पोरेशनले प्रकाशित गरेको एउटा अध्ययनले केही कमजोरी रहेका भएपनि चालकविहीन प्रविधिलाई सञ्चालनमा ल्याउनुपर्ने तर्क गरेको थियो।

"चालक रहेका सवारी साधनको विकल्पमा स्वचालित प्रविधिका सवारीसाधनको प्रयोग अझै नगर्नुका कारण ज्यान जोगाउने अवसर गुमिरहेको छ," उक्त प्रतिवेदनमा लेखिएको छ, "राम्रोको सट्टा उत्तमलाई प्रयोग गर्नुपर्छ।"


शीर्षक: चिकित्सकले मस्तिष्कको शल्यक्रिया गर्दा बिरामी आफैँले बजाए मादल\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

छपन्न वर्षीय बुढालाई 'डिस्टोनिया' नामको स्नायुप्रणालीसम्बन्धी रोग लागेको थियो।

हालै काठमाण्डूको एक अस्पतालमा मस्तिष्कको शल्यक्रिया गरेपछि उनी रोगमुक्त भएका छन्।

शल्यक्रियाको क्रममा बुढाले आफैँले मादल बजाउँदै चिकित्सकलाई आफ्नो उपचारमा सघाएका थिए।

यस्तो उपचार नेपालमा दुर्लभ भएको न्यूरोसर्जन डा. वसन्त पन्तले बताएका छन्। हेर्नुहोस् कमल परियारले बनाएको एउटा भिडिओ।

अनि यो पनि


शीर्षक: चिकित्सा शिक्षा विधेयकका बाँकी प्रक्रियामा सामेल नहुने कांग्रेसको चेतावनी\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

विधेयकमाथि संशोधन प्रस्ताव दर्ता गराउन ७२ घण्टाको समय दिइएको छ।

राष्ट्रिय सभाकी उपाध्यक्षले चाहिँ निर्धारित समयसीमाभित्र विधेयकमाथि संशोधन दर्ता नभएको खण्डमा प्रक्रिया अनुसार पारित गरिने बताइन्।

तर राष्ट्रिय सभामा सत्तारुढ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको संसदीय दलका नेताले सहमतिबाट अघि बढ्न सकिने बताएका छन्।

संशोधन

शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधिमन्त्री गिरिराजमणि पोखरेलले राष्ट्रिय सभाको सोमवारको बैठकमा नेपाली कांग्रेसका सदस्यहरूको नाराबाजीबीच राष्ट्रिय चिकित्सा शिक्षा विधेयक २०७५ माथि विचार गरियोस् भन्ने प्रस्ताव पेश गरेका थिए।

"प्रतिनिधि सभाबाट प्राप्त सन्देशसहित राष्ट्रिय चिकित्सा शिक्षा विधेयक २०७५ माथि विचार गरियोस् भन्ने प्रस्ताव म सभासमक्ष प्रस्तुत गर्दछु।"

त्यसपछि राष्ट्रिय सभाका अध्यक्षले मन्त्री पोखरेलको प्रस्तावमाथि छलफल शुरू भएको घोषणा गर्दै विधेयकको सैद्धान्तिक पक्षमाथि मात्रै छलफल हुने र त्यसमा सहभागी हुन चाहने सदस्यलाई नाम टिपाउन आग्रह गरे।

तर कांग्रेसका सदस्यहरूको नाराबाजीबीच कुनै पनि सदस्यले नाम नटिपाएपछि छलफल समाप्त भएको घोषणा गर्दै राष्ट्रिय सभाका अध्यक्षले विधेयकमाथि विचार गरियोस् भन्ने प्रस्तावलाई निर्णयार्थ पेश गरे र सर्वसम्मतिले स्वीकृत भएको घोषणा गरे।

उनले विधेयकमाथि संशोधन प्रस्ताव दर्ता गराउन ७२ घण्टाको समय दिइएको जानकारी समेत गराए।

तर कांग्रेसले अब विधेयकको बाँकी प्रक्रियामै सहभागी नहुने चेतावनी दिएको छ।

सङ्केत

बीबीसीसँग कुरा गर्दै राष्ट्रिय सभामा कांग्रेस संसदीय दलका नेता सुरेन्द्रराज पाण्डेले भने, "हामीले अवरोध गर्दा गर्दै बलजफ्ती मार्सल लगाएर, हामीलाई छेकेर पेश गरेको हुनाले हामी यो सम्बन्धमा बाँकी प्रक्रियामा भाग लिँदैनौँ।"

यसअघि सङ्घीय प्रतिनिधि सभाले चिकित्सा शिक्षा विधेयक पारित गरेपछि क्रुद्ध बनेको कांग्रेसले विरोध प्रदर्शन समेत शुरू गरिसकेको छ।

विधेयकको प्रक्रियामा सामेल नहुने उसको चेतावनीबीच राष्ट्रिय सभाकी उपाध्यक्ष शशीकला दाहालले चाहिँ आवश्यक प्रक्रियामार्फत् त्यसलाई पारित गरिने बताइन्।

यद्यपि बीबीसीसँग कुरा गर्दै राष्ट्रिय सभामा नेकपाका संसदीय दलका नेता दिनानाथ शर्माले सहमतिबाट अघि बढ्न सकिने  सङ्केत गरे।

"राष्ट्रिय सभा छलफलहरू गर्ने र आवश्यक परे संशोधन पनि हाल्ने परम्परा रहिआएको छ। यो सन्दर्भमा पनि यसरी नै जान्छ होला।"

राष्ट्रिय सभाको अर्को बैठक बिहीवार...


शीर्षक: चितवन निकुञ्जमा पालिएका ढोई किन जङ्गली हात्तीबाटै गर्भवती हुन्छन्\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

हात्तीको बच्चा जन्मदा ८० देखी १०० केजी सम्म हुने गरेको छ भने उचाई ९० देखि १०७ सेन्टिमिटर सम्म हुन्छ ।

अचम्म नमान्नुहोस् चितवनमा हात्तीको प्रजनन त्यही पालिएका भालेबाट नभई निकुञ्ज भित्र घुम्दै आउँने जङ्गली हात्तीबाट हुने गरेको छ।

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा घरेलु भाले हात्ती पनि छन्। तर अधिकांश ढोई चितवनका वन वनै हिँड्ने जङ्गली हात्तीसँगको संसर्गपछि गर्भवती हुने गरेका छन्।

पछिल्लो पटक सौराहको हात्तीसारमा पालिएकी लोकतन्त्रकली नाम गरेकी गर्भिणी ढोईले गत फागुन ९ गते एउटा भाले छावा जन्माइ।

त्यो ढोईको स्यहारमा खटिने कर्मचारीका अनुसार चितवनमा केही वर्षअघिदेखि निकै चर्चित बनेको धुर्बे नाम दिइएको जङ्गली हात्तीसँगको संसर्गबाट लोकतन्त्रकली गर्भवती बनेकी थिइ।

त्यसरी नै चितवनको सौराहमा पालिएका हात्तीको प्रजनन हुने गरेको अधिकारीहरू बताउँछन्।

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जले वन तथा वन्यजन्तु व्यवस्थापनसँगै संरक्षणका लागि पनि हात्ती पाल्ने गरेको छ। त्यो क्रम विसं २०४२ सालबाट सुरु भएको हो।

पहिलो पटक ढोई गर्भवती भएपछि उत्साह

प्रजनन् केन्द्र स्थापना गरेको २ बर्षपछि रामपियारी भन्ने ढोईले पहिलो बच्चा जन्माएको हात्ती प्रजनन् केन्द्रको हात्ती व्यवस्थापन शाखाका प्रमुख बुधन चौधरीले बीबीसी नेपाली सेवालाई बताए।

रामपियारी गर्भवती भएको कथा कम रोचक छैन।

त्यो ढोईलाई स्वर्गीय राजा वीरेन्द्रको कोशीटप्पु भ्रमणको बेला चितवनबाट लगिएको थियो। कोशीटप्पुमैँ गणेश नाम दिइएको जङ्गली हात्ती घुम्ने गर्दथ्यो।

बुधन चौधरीका अनुसार रामपियारी त्यही गणेश भन्ने हात्तीबाट गर्भिणी भएर चितवन फर्किइ। त्यसले २०४४ साल कार्तिक २५ गते एक छावा जन्माइ। त्यसको नाम चितवनकली राखियो। त्यो नै चितवनको प्रजनन केन्द्रमा जन्मिएको पहिलो हात्ती थियो।

चितवनमा पालिने हात्ती कहाँबाट आए

विसं २०४० कै दशकमा नेपालले भारतलाई चारवटा गैँडा उपहार दियो। त्यसबापत नेपाललाई भारतले १६ वटा हात्ती दिएको थियो। भारतले ११ पोथी ५ भाले हात्ती दिएको थियो।

तिनै हात्ती पालेर चितवनमा हात्ती प्रजनन् केन्द्र स्थापना गरियो।

हात्ती धपाउने अनौठो उपाय

अधिकारीहरूका अनुसार उक्त प्रजनन केन्द्रमा हालसम्म ४८ वटा छावा जन्मिईसकेका छन्। ती मध्ये २ वटा छावा मात्र घरपालुवा हात्तीको भएको र बाँकी वन वनै डुली हिँड्ने जङ्गली हात्तीबाट प्रजनन भएको बुधन चौधरी बताउँछन्।

उनका अनुसार पछिल्लो समयमा प्रजनन...


शीर्षक: चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज वरपरका गैँडा देखिन थाले शहर बजारमा\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

रात परेपछि गैँडा नारायणगढको बेलचोक वरपर देखिन थालेकोले मानिसहरू केही त्रसित बनेका छन्।

शहर बजारको बाक्लो बस्तीमा गैँडा देखिन थालेपछि स्थानीयवासीहरू केही असुरक्षित महसुस गर्न थालेका छन्।

केहिदिन यता रात परेपछि गैँडा नारायणगढको बेलचोक वरपर देखिन थालेको छ। त्यसकारण मानिसहरू केही त्रसित बनेका छन्।

कहिले एउटा त कहिले दुईटा गैँडा नारायणगढको बजार नजिकैको वनबाट बस्तीमा देखिएको प्रत्यक्षदर्शीहरूले बताए।

एक वर्षमै के कारण मरे २६ गैँडा

चीनद्वारा खाग र बाघको हड्डीमाथि फेरि 'प्रतिबन्ध'

"रात भर बस्ने बिहान जाने"

प्रायजसो रातको समयमा गैँडा बजार क्षेत्रमा आउने गरेको नारायणगढ नौघरेकी राधिका खडकाले बताइन्।

"बेलुका ६-७ बजेबाट बिहानसम्म आउने गरेकोमा १ दिन त दिउसो १२ बजे गैँडा आयो। भैँसीलाई गैँडाले हान्छ भनेर परिवार नै डरले रोएर बस्यौँ। फेरि केही दिनपछि ३ वटा गैँडा आएर घरमा हान्न थाल्यो। हामी अत्तियौँ। तर केही भएन।"

स्थानीयबासिन्दाका अनुसार गत वैशाख यता प्रायजसो हुलका हुल गैँडा शहर बजार पस्ने गरेका छन्।

खड्काले भनिन्, "कहिले त ६-७ वटा गैँडा आउँछन्। साँझ आएर रातभर बसेर बिहानपख फेरि जङ्गलतर्फ फर्कन्छन्।"

नारायणगढ बेलचोका पत्रकार रमेशकुमार पौडेललाई डर छ: गैँडासँग जम्का भेट भयो भने के गर्ने होला?

गैँडा जोगाउने जुक्ती?

उनले भने, "बजार क्षेत्रमा यसरी गैँडा आउन थालेपछि रातमा वा बिहान हिँड्डुल गर्दा गैँडासँग जम्काभेट हुने हो कि भन्ने डर मनमा रहिरहन्छ।"

नारायणगढ बजार नजिकै नारायणी नदी र निकुञ्जसँग जोडिएको सामुदायीक वन र नगर वन रहेको छ। त्यो गैँडाको बासस्थान हो।

बजारमा नै गैँडा आउन थाले पछि संरक्षण अधिकारीहरू चनाखो हुनु पर्नेमा स्थानियबासिन्दाले जोड दिएका छन्।

गैँडाको संख्या बढेकै हो?

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जका वार्डेन बेदकुमार ढकालले निकुञ्जमा गैँडाको संख्या वृद्धि भएका कारण यसरी गैँडा बाहिर आउने क्रम बढेको हुन सक्छ। उनले तिनलाई नियन्त्रण गर्ने प्रयास जारी रहेको बताए।

"शहर बजार क्षेत्रमा मात्र होइन चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज र वरपरको वनहरूमा केही वर्षयता गैँडा देखिने क्रम बढेको छ। गैँडा बाहिर आउन नदिन हामीले तारबार गरेर भए पनि नियन्त्रण गर्नु पर्दछ।"

तर गैँडाको संख्या थाहा पाउन नयाँ चरणको गैँडा गणना हुन भने बाँकी नै छ।

चीनलाई गैँडा हस्तान्तरण


शीर्षक: चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज: गैँडा मर्ने क्रम बढ्नुका यी हुन् पाँच प्रमुख कारण\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

सन् २०१५ को गैँडा गणनाले नेपालको तराई क्षेत्रका चार राष्ट्रिय निकुञ्जमा गैँडाको कुल सङ्ख्या ६४५ देखाएको थियो। तीमध्ये चितवनमा सर्वाधिक ६०५ वटा गैँडा थिए।

तर गैँडाको सङ्ख्या सर्वाधिक रहेको चितवनमा केही वर्षयता गैँडाको मृत्यु हुने क्रम बढेपछि वन्यजन्तु अधिकारी तथा विज्ञहरू गैँडाको मृत्युको कारण पत्ता लगाउँदै त्यो प्रजातिको दीर्घकालीन संरक्षणका उपायबारे अध्ययन गर्न लागेका छन्।

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जले उपलब्ध गराएको तथ्याङ्कअनुसार आर्थिक वर्ष २०७५-७६ का ११ महिनामा चितवन निकुञ्जमा ४० वटा गैँडाको मृत्यु भइसकेको छ।

अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०७४-७५ मा त्यो सङ्ख्या २६ थियो।

६०५  चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज

२९ बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज

८ शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज

३ पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज

'शून्य चोरीसिकार'

चितवन निकुञ्जमा विगत तीन वर्षयता चोरी सिकारको क्रममा कुनै गैँडा नमरेको निकुञ्जका अधिकारीहरू बताउँछन्। यस्तो बेला गैँडाको मृत्यु हुने क्रम किन बढ्यो भनेर संरक्षणविद् तथा प्रकृतिप्रेमी चिन्तित भएका हुन्।

प्रश्न उठेका छन् - के ती सबै गैँडा कालगतिले नै मरेका हुन्? यदि होइन भने यति धेरै सङ्ख्यामा गैँडाहरू के कारणले मरिरहेका छन्?

गैँडा र अन्य दुर्लभ वन्यजन्तु संरक्षणमा खटिएका सरकारी अधिकारी तथ विज्ञको भनाइ विश्लेषण गर्दा चितवनमा हालैका वर्षहरूमा गैँडाको मृत्यु हुने क्रम उच्च हुनुका विभिन्न कारणहरू छन्। ती र अन्य सम्भावित कारणबारे विज्ञहरूले विस्तृत अध्ययन गर्न बाँकी नै छ।

तर मूलरूपमा उनीहरूले गैँडाको मृत्यु हुने पाँच कारण औँल्याएका छन्।

१) प्राकृतिक विपद्

नेपाली वन्यजन्तु अधिकारीहरुले बाढीका कारण भारत पुगेका गैँडाहरुलाई स्वदेश फर्काइरहेका छन्।

डढेलो, बाढी, पहिरो, डुबानजस्ता प्राकृतिक विपद्को मारमा मानिसहरू मात्र परिरहेका छैनन्। हालैका वर्षहरूमा डढेलो र बाढीका कारण निकुञ्ज क्षेत्रमा कैयौँ वन्यजन्तुहरूको मृत्यु भएको विवरण राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु विभागका प्रकाशनहरूमा पढ्न सकिन्छ। उदाहरणको लागि २०७४ सालको बर्खामा राप्ती र नारायणीजस्ता नदीमा आएको बाढीले चितवनका कम्तीमा नौवटा गैँडा बगायो।

"बाढीले अन्य वन्यजन्तुहरू पनि बगायो होला, तर हामीले नेपालबाट बग्दैबग्दै गण्डक बाँधपारिपट्टि भारतीय भूभाग पुगेका गैँडालाई निकै दु:ख गरेर फिर्ता ल्यायौँ," चितवन निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत (वार्डेन) वेदकुमार...


शीर्षक: चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जः आखेटोपहारको चाप, भण्डार दुर्गन्धित\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

प्रत्येक पाँचपाँच वर्षमा त्यसरी बरामद भएका वन्यजन्तुका अङ्ग नष्ट गर्ने कार्यविधि बनाइएको भए पनि समयअगावै तिनको चाप बढेकोले भण्डारमा दुर्गन्ध फैलिएको बताइन्छ।

निकुञ्जका वार्डेन अणनाथ बरालका अनुसार तीनवटा कोठामा राखिएका कैयौँ आखेटोपहार सग्लो अवस्थामा नरहेको बताएका छन्।

उक्त समस्या समाधानका लागि जफत भएकै स्थानमा सुरक्षा र सरोकारवाला निकायको रोहवरमा जलाउनुपर्ने केहीको सुझाव छ।

विसं २०७४ सालमा ४८ प्रजातिका वन्यजीवका ४,००० भन्दा बढी आखेटोपहार जलाइएको थियो।

हेर्नुहोस् ईश्वर जोशीको सहयोगमा कमल परियारले बनाएको यो भिडिओमा।

अनि यो पनि


शीर्षक: चितवनमा एक वर्षमा २६ गैँडाको मृत्यु, कारण के हुन्\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

जुधेर मर्नेजस्ता समस्यासँग जुझ्न उनीहरूको सङ्ख्या बढी भएको स्थान पहिचान गरेर अन्यत्र सार्नेजस्ता उपाय संरक्षणकर्मीहरूले सुझाएका छन्। (फाइल तस्बिर)

त्यो सङ्ख्यालाई स्वाभाविक मान्न नसकिने संरक्षणविद्हरूले बताएका छन्। ती गैँडाको मृत्यु प्राकृतिक रूपमा भएको भनिए पनि व्यवस्थापकीय कमजोरीका कारण त्यस्तो भएको हुन सक्ने उनीहरूको धारणा छ।

मृत्युको कारण आपसमा जुध्नु, बिरामी हुनु, बच्चा पाउन नसक्नु, बाढीले बगाउनुजस्ता पाइएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

त्यस्तो अवस्था आउनुमा वासस्थानमा आएको परिवर्तन प्रमुख रहेको विज्ञहरूको मत छ।

सङ्ख्या

सन् २०१५ मा भएको गैँडा गणनामा देशभरिमा ६४५ एकसिङ्गे गैँडा पाइएकामा चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा मात्र ६०५ गणना भएका थिए।

यो सङ्ख्या वर्षेनि ५ प्रतिशतका दरले बढिरहेको संरक्षण अधिकारीहरूले बताएका छन्।

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत वेदकुमार ढकाल भन्छन्, "माथिल्ला भागका महाभारत र चुरे क्षेत्रमा भएको प्राकृतिक दोहनका कारणले भएको भूक्षयले गर्दा तल्लो भागका सिमसार क्षेत्रहरू पुरिए र पानीका स्रोतहरू सुक्न थाले, घाँसे मैदान र तालतलैयाहरू पनि व्यवस्थित भएनन्।"

संरक्षण अधिकारीहरूका अनुसार मिचाहा प्रजातिका झारहरू फैलिएर समेत उनीहरूको वासस्थानमा परिवर्तन आएको पाइन्छ।

विकल्प

गैँडाहरू मर्ने क्रम बढेसँगै चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जकै आग्रहमा राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभागले केहीअघि विज्ञहरू सम्मिलित एउटा अध्ययन कार्यदल गठन गरेको थियो।

त्यसले बच्चा र वृद्ध गैँडा बाघको सिकार हुने र बाढीको जोखिममा रहेको औँल्याएको छ।

बाढीले बच्चा बगाएपछि बचाउने क्रममा पोथी गैँडा समेत जोखिममा परेका पाइएका छन्।

अध्ययनपछि गैँडा गणनामा यसअघि नगरिएको निकुञ्जको भारवहन क्षमता बुझ्नुपर्ने बताउँछन् कार्यदलका संयोजक रहेका विभागका इकोलजिस्ट लक्ष्मण पौडेल।

"एकातर्फ महानगर अर्कोतर्फ नगर र गाउँहरूबीच रहेको जङ्गलले अब कति गैँडा थेग्न सक्छ भन्ने जान्नु आवश्यक भएको छ।"

चीनलाई गैँडा हस्तान्तरण

मृत गैँडाको जाँच गर्दा क्षयरोग वा महामारी गराउने अन्य रोग नभेटिए पनि नियमित परीक्षण र उपचारको लागि अस्पताल सञ्चालनको तयारी बल्ल हुँदैछ।

उनीहरूको प्राकृतिक वासस्थानमै बर्खे विपद्का बेला जनावरहरू जान सक्ने उच्च स्थानको व्यवस्था गर्नेजस्ता व्यवस्थापकीय उपाय सिर्जना गर्न सकिने विज्ञहरू बताउँछन्।

संरक्षणविद्...


शीर्षक: चिनियाँ ऋणमा 'डुबेका' विश्वका आठ देश\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

सरकारी ब्याङ्कहरूको यो कदमलाई चीनको सोचविचारपूर्ण रणनीतिको एउटा हिस्साका रूपमा हेरिँदैछ।

चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङले 'वान बेल्ट वान रोड' परियोजना अन्तर्गत कैयौँ देशमा पूर्वाधार विकासका लागि सम्झौता गरेका छन्।

हुन त कतिपयले ती सम्झौताहरूलाई एकपक्षीय भनिरहेका छन्।

एकपक्षीय

चीनले कैयौँ देशमा पूर्वाधार विकासको क्षेत्रमा काम गरिरहेको छ र त्यसमा बेइजिङले ठूलो मात्रामा लगानी गरेको छ।

वाल स्ट्रीट जर्नलको रिपोर्ट अनुसार सन् २०१६ मा पहिलो पटक चीनका ठूला चारमध्ये तीनवटा ब्याङ्कले देशभित्र व्यावसायिक ऋण दिनुभन्दा विदेशमा बढी ऋण लगानी गरेका छन्।

सो रिपोर्ट अनुसार चीनले त्यस्ता देशमा आफ्ना कम्पनीहरूलाई अगाडि सारिरहेको छ जहाँ एकपक्षीय रूपमा उसले मुनाफा आर्जन गर्न सकोस्।

चीनले आफ्नो प्रभाव बढाउनका लागि रणनीतिक ढङ्गले ऋण लगानी बढाउँदै लगेको सो रिपोर्टमा उल्लेख छ।

दक्षिण एसियाका पाकिस्तान, श्रीलङ्का र माल्दिभ्समाथि चीनको ठूलो ऋणभार छ।

पछिल्लो वर्ष एक अर्ब डलर ऋणका कारण श्रीलङ्काले आफ्नो एउटा बन्दरगाह नै चीनलाई सुम्पनुपर्‍यो।

पाकिस्तान पनि चिनियाँ ऋणले थिचिएको छ र आर्थिक संकटका कारण उसले एक पटक फेरि चीनलाई गुहार्नपर्ने हुनसक्छ।

माल्दिभ्समा पनि चीनले कैयौँ परियोजनाको विकास गरिरहेको छ।

यसअघि भारतले काम गरिरहेका परियोजनाहरूलाई चीनले हात पारेको हो।

महत्त्वाकांक्षी

माल्दिभ्सले भारतीय कम्पनी जीएमआरसँगको ५११ अर्ब डलर बराबरको अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल निर्माणसम्बन्धी सम्झौता रद्द गरिदिएको थियो।

एउटा रिपोर्ट अनुसार चाइना कन्स्ट्रक्शन ब्याङ्कले दिने विदेशी ऋणमा ३१ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ।

देशभित्र गरिने कर्जा प्रवाहमा चाहिँ डेढ प्रतिशतले मात्रै वृद्धि भएको छ।

सन् २०१६ को तुलनामा सन् २०१७ मा ब्याङ्क अफ चाइनाले बाह्य देशमा प्रवाह गर्ने ऋणमा १०.६ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ।

सन् २०१३ मा सी जिनपिङले चीनको बागडोर सम्हालेपछि उनको महत्त्वाकांक्षी परियोजना 'वान बेल्ट वान रोड' ले तीव्रता पाएको छ।

उक्त परियोजना ३ खर्ब डलरभन्दा बढी लागतको हुने बताइएको छ।

त्यसअन्तर्गत पूर्वाधारहरुको विकास गर्नुपर्ने छ। सो परियोजनाको माध्यमबाट चीन मध्य एसिया, दक्षिण-पूर्वी एसिया र मध्यपूर्वमा आफ्नो दबदबा बढाउन चाहन्छ।

एसियाली मुलुकहरूमा मात्रै नभइ अफ्रिकी देशहरूमा पनि चीनले पूर्वाधार विकासको क्षेत्रमा काम गरिरहेको छ।

त्यसैमध्येको एउटा देश...


शीर्षक: चिनियाँ कम्पनीलाई बचाउन ट्रम्पको निर्देशन\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

जेड्टीइले ८० हजार व्यक्तिहरूलाई रोजगारी दिइरहेको बताइएको छ।

जेड्टीइ नामक चिनियाँ कम्पनी अमेरिकी निर्यात प्रतिबन्धका कारण संकटमा परेको बेला ट्रम्पले आफ्नो नीतिलाई पुन: उल्ट्याउने संकेत गरेका हुन्।

चीन र अमेरिकाबीच यसै साताका लागि निर्धारित महत्त्वपूर्ण व्यापार वार्ताअघि ट्रम्पले चिनियाँ कम्पनीलाई बचाउन पहल गर्न निर्देशन दिएका हुन्।

ट्विटरमा एउटा सन्देश लेख्दै ट्रम्पले चीनसँग उत्पन्न समस्या समाधान गर्नका आफूले चिनियाँ राष्ट्रपतिसँग वार्ता गरिरहेको बताएका छन्।

रोजगारी

आयातमा करहरु बढाउने राष्ट्रपति ट्रम्पको घोषणा

चीनद्वारा अमेरिकी वस्तु र सामानमा कर वृद्धि

उनको भनाइमा अमेरिकी प्रतिबन्धका कारण "चीनमा धेरै रोजगारी संकटमा परेको" छ।

जेड्टीइले ८० हजार मानिसलाई रोजगारी दिइरहेको छ।

गत एप्रिलमा कैयौँ अमेरिकी कम्पनीहरूलाई जेड्टीइका लागि सामान निर्यात गर्न प्रतिबन्ध लगाइएको थियो।

त्यो चिनियाँ कम्पनीले इरान र उत्तर कोरियालाई सामान नदिने भन्ने सहमति तोडेको अमेरिकाको भनाइ छ।

स्थगित

चीन-अमेरिका ‘व्यापार युद्ध’तर्फ लम्किँदै?

चिनियाँ सामानमा ६० अर्ब डलर शुल्कको घोषणा

निर्यात प्रतिबन्धपछि जेड्टीइले आफ्ना थुप्रै कामहरू स्थगित गरेको छ।

अमेरिकास्थित टिप्पणीकारहरूको भनाइमा ट्रम्पको पछिल्लो सन्देश चीनसँगको उनको व्यापार नीतिमा नाटकीय फेरबदल हो।

ट्रम्पले चीनले अमेरिकीहरूको रोजगारी खोसिरहेको आरोप निरन्तर लगाउने गरेका छन्।

यसै हप्ताको अन्त्यमा व्यापार सहजीकरणका विषयमा चीन र अमेरिकाबीच वाशिङ्टनमा उच्चस्तरीय वार्ता हुन गइरहेको छ।


शीर्षक: चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको महाधिवेशन शुरु\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

उक्त महाधिवेशनले अर्को पाँच वर्षका लागि नयाँ नेता तथा नीतिहरुको टुङ्गो लगाउनेछ।

प्रत्येक पाँच वर्षमा हुने महाधिवेशन बेइजिङमा शुरु हुनुअघि चीनभर सुरक्षा व्यवस्था कडा पारिएको छ।

राष्ट्रपति शी जीनपींगले उक्त पार्टीको महाधिवेशनमा आफ्नो कार्यकालको उपलब्धिबाट सम्बोधन शुरु गरेका छन्।

चीनले आफ्ना नेता कसरी चयन गर्छ?

सम्बोधन

चीनका वरिष्ठ नीति निर्माता रहने पार्टीको पोलिटब्यूरो स्थायी समितिमा को-को हुनेछन् भन्ने खुलासा आउँदो साता महाधिवेशनको अन्त्यमा हुनेछ।

पार्टीका नेताहरु र राष्ट्रपति शीले राजधानीमा २ हजारभन्दा बढी प्रतिनिधिहरुलाई सम्बोधन गर्नेछन्।

बन्द कोठामा हुने सम्मेलनले चीनलाई अब कसले शासन गर्छ र अर्को कालमा देश कुन दिशामा जान्छ भन्ने तय गर्छ।

सन् २०१२ मा राष्ट्रपति भएका शीले शक्तिलाई बलियो बनाउँदै आएका छन् र उनी पार्टीका प्रमुख नै रहने अपेक्षा गरिएको छ।

नयाँ युग

शीले आफ्नो शासनकालमा चीनले हासिल गरेका उपलध्लिबाट बुधबारको भाषण शुरु गरेका थिए।

सम्बोधनका क्रममा उनले समाजवादसहितको चीनको विशेषता नयाँ युगमा प्रवेश गरेको बताए।

शीले भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्न १० लाखभन्दा बढी अधिकारीहरुलाई व्यापक रुपमा कारबाही गरेको आफ्नो कार्यकालको सफलताबारे पनि बोलेको बेइजिङस्थित बीबीसी संवाददाताले बताएका छन्।

राष्ट्रपति शीको पक्षमा व्यापक जनसमर्थन रहेको बताइन्छ।


शीर्षक: चिनियाँ नोबेल पुरस्कार विजेता जेलमुक्त\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

कलेजोमा निको नहुने क्यान्सरबाट पीडित भएको पाइएपछि उनलाई मानवीय आधारमा मुक्त गरिएको बताइएको छ।

मानवअधिकार अभियानकर्ता लिउ बृहत् प्रजातन्त्रको आह्वान गर्दा सन् २००९ मा राज्यविरुद्धको अपराधको अभियोगमा हिरासतमा परेका थिए।

उनका वकीलले लिउ उत्तरी प्रान्तस्थित एउटा  अस्पतालमा उपचाररत रहेको बताएका छन्।

नजरबन्द

उनलाई क्यान्सर लागेको एक महिनाअघि पत्ता लागेको थियो।

लिउले सन् २०१० मा नोबेल शान्ति पुरस्कार जितेयता उनकी पत्नी आफ्नै घरमा नजरबन्दमै छिन्।

६१ वर्षे लिउ सन् १९८९ को तियानआनमेन स्क्वायरमा भएको प्रदर्शनका एक प्रमुख नेता थिए।

चिनियाँ सरकारी निकायले लिउकी पत्नीको आवातजावतमा लगाइएको अङ्कुशबारे अहिलेसम्म प्रस्ट पारेका छैनन्।


शीर्षक: चिनियाँ मुस्लिमः बालबालिकालाई परिवारदेखि छुट्टै राख्न विद्यालयको प्रयोग\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

त्यसका साथै सयौँ हजार वयस्कलाई विशाल शिविरहरूमा राखिँदैछ, तीव्र गतिमा र ठूलो स्तरमा बोर्डिङ स्कूलहरूको निर्माण कार्य जारी छ।

सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध दस्तावेजहरू र विदेशमा रहेका परिवारका सदस्यसँगको दर्जनौँ अन्तर्वार्ताबाट बीबीसीले सो क्षेत्रमा बालबालिकालाई के गरिँदैछ भन्ने विषयमा केही प्रमाणहरू सङ्कलन गरेको छ।

एउटा नगरमा मात्रै चार सयभन्दा बढी बालबालिकाले एउटा मात्रै नभई आफ्ना दुइटै अभिभावकलाई गुमाएको तथ्यले देखाएको छ, उनीहरू कैदीको स्वरूपमा शिविर अथवा जेलमा राखिएका छन्।

ती बालबालिकालाई "केन्द्रीकृत रूपमा हेरचार" चाहिए वा नचाहिएकोबारे औपचारिक लेखाजोखाहरू गरिएका छन्।

सिन्जियाङका वयस्कहरूको पहिचान रुपान्तरण गर्ने प्रयासहरूसँगै समानान्तर रूपमा बालबालिकालाई उनीहरूका अभिभावकदेखि अलग्याउने विधिवत प्रयासहरू गरिएको प्रमाणले देखाएको छ।

सिन्जियाङ, जहाँ विदेशी पत्रकारलाई चौबीसै घण्टा पछ्याइन्छ, मा चीनको कडा निगरानी र नियन्त्रणले प्रमाणहरू सङ्कलन गर्न असम्भव तुल्याउँछ। तर टर्कीमा प्रमाण भेटिन्छन्।

इस्तानबुलस्थित एउटा ठूलो हलमा आफ्ना कथा सुनाउन दर्जनौँ मानिस लाम लागेका छन्, उनीहरूमध्ये धेरैले आफ्ना बालबच्चाको तस्वीर बोकिरहेका छन् जो सिन्जियाङबाट हराएका छन्।

आफ्ना तीनजना छोरीका तस्वीर देखाउँदै एक आमाले भनिन्, "मलाई थाहा छैन उनीहरूको हेरचार कसले गरिरहेको छ। कुनै सम्पर्क नै हुन सकेको छैन।"

तीन छोरा र एक छोरीको तस्वीर समाइरहेकी अर्की आमाले आँसु पुछ्दै भनिन्, "उनीहरूलाई अनाथालय लगिएको भन्ने मैले सुनेकी छु।"

तनावमा र दुःखका साथ बयान दिइएको ६० वटा छुट्टाछुट्टै अन्तर्वार्तामा बालबालिकाका आमाबुवा र अरू आफन्तले सिन्जियाङमा एक सयभन्दा बढी बालबालिका बेपत्ता भएकाबारे बताएका छन्।

उनीहरू सबै उइगर हुन्- सिन्जियाङकै सबैभन्दा ठूलो आदिवासी मुस्लिम समुदायका सदस्य, जसको भाषा र आस्था टर्कीसँग जोडिन्छ।

अध्ययन अथवा व्यापार गर्न, परिवारलाई भेट्न अथवा बच्चा जन्माउन पाउने चिनियाँ सीमा र धर्मविरुद्धको बढ्दो दमनबाट जोगिन हजारौँ उइगर टर्की पुगेका छन्।

तर चीनले तीन वर्षयता सयौँ हजार उइगर र अरू अल्पसङ्ख्यकलाई शिविरहरूमा कैद गर्न थालेपछि उनीहरूले आफूलाई टर्कीमा फसेको पाएका छन्।

चिनियाँ अधिकारीहरू भन्छन्, धार्मिक अतिवादसँग जुझ्नका निम्ति उइगरहरूलाई "प्राविधिक प्रशिक्षण केन्द्रहरू"मा शिक्षा दिइँदैछ।

तर आस्था जाहेर गरेकै कारण - प्रार्थना...


शीर्षक: चिनियाँ यान चन्द्रमाको टाढाको भागमा अवतरण\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

बेइजिङमा स्थानीय समयानुसार दश बजेर २६ मिनेट जाँदा उक्त मानवरहित चाँग इ-४ नामक यान चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुव-एटकेन बेसिनमा अवतरण गरेको थियो।

उक्त यानले सो क्षेत्रको भौगर्भिक अध्ययन गर्न एवं एक जैविक प्रयोग गर्न चाहिने उपकरण साथमा लगेको छ।

त्यहाँको सञ्चार माध्यमले उक्त अवतरणलाई 'अन्तरिक्ष यात्राको एक महत्त्वपूर्ण कोशेढुङ्गो' भनेको छ।

किन यो फरक अभियान हो?

चन्द्रमामा विगतमा गरिएका यात्रा पृथ्वीतर्फ फर्किएको क्षेत्रमा गरिएका थिए भने यसपटक पहिले अध्ययन नगरिएको परको क्षेत्रमा सो यान पुगेको छ।

पछिल्ला दिनहरूमा सो अन्तरिक्ष यानले अवतरणको तयारीमा लागेको थियो।

चन्द्रमाको नजिकको भाग (देब्रे) र टाढाको भाग (दाहिने) बीच धेरै अन्तर छन्।

गत सप्ताहन्तमा चिनियाँ सरकारी सञ्चार माध्यमले उक्त यान चन्द्रमाको सतहको १५ किलोमिटर नजिकैको कक्षमा उत्रिसकेको जनाएका थिए।

चन्द्रमाको उक्त क्षेत्रमा जाने लक्ष्य राखेकै कारण सो अभियान विगतका अभियानभन्दा बढी जोखिमपूर्ण तथा जटिल मानिएको थियो। सन् २०१३ मा चाँग इ-३ नामक यानले चन्द्रमाको सजिलो क्षेत्रमा अवतरण गरेको थियो।

अब चीनले त्यहाँबाट चन्द्रमाका चट्टान तथा धूलोका नमूनाहरू पृथ्वीमा ल्याउनेछ।

अवतरण हुनु अघि भौतिकशास्त्री एण्ड्र्यु कोट्सले बीबीसीसँग कुरा गर्दै भनेका थिए, - "यो साहसी अभियान एपोलोले गरेको ऐतिहासिक अवतरणको करिब ५० वर्षपछि गरिएको छ। सन् २०१९ को अन्ततिर यसले त्यहाँबाट नमूनाहरू ल्याउनेछ।"

चन्द्रमाको 'अँध्यारो' पाटो

चन्द्रमाको टाढाको भागको पहिलोपटक प्राप्त तस्बिर

'टाइडल लकिङ्' भनिने प्रक्रियाका कारण पृथ्वीबाट हामीले चन्द्रमाको केवल एउटा पाटो मात्र देख्न सक्छौँ। किनभने चन्द्रमाले आफ्नो अक्षमा घुम्दा लाग्ने समय र उसले पृथ्वीको एक परिक्रमा गर्न लाग्ने समय अवधि एकै हुन्छ।

चाँग इ-४ यानको नमुना

त्यसैले चन्द्रमाको उक्त परको क्षेत्रलाई 'अँध्यारो पाटो' भनिन्छ। यहाँ अँध्यारो भन्नाले प्रकाश नभएको नभइ नदेखिने पाटोको रूपमा बुझ्नु पर्छ। वास्तवमा चन्द्रमाका दुवै पाटाहरूमा दिन र रात हुने गर्छन्।

चाँग इ-४ अभियानले त्यहाँको भन कार्मान क्रेटरको अध्ययन गर्ने लक्ष्य राखेको छ। उक्त क्रेटर वा खाल्डो चन्द्रमाको सुरुवाती इतिहासमा भएको कुनै विशाल घटनाका कारण बनेको ठानिन्छ।

"यो ठूलो संरचनाको व्यास २५ सय किलोमिटर तथा गहिराइ १३ किलोमिटर रहेको छ," प्राध्यापक कोट्सले भने।


शीर्षक: चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिन्पिङको नेपाल भ्रमण - केपी शर्मा ओली सरकारको परराष्ट्रनीतिको परीक्षा\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

हालैका वर्षमा नेपाली अधिकारीहरूले चिनियाँ राष्ट्रपतिलाई स्वागत गर्न आतुर रहेको बताउँदै आए पनि विश्वका शक्तिशाली नेतालाई नेपाल निम्त्याउने चाहिने बृहत् स्तरको तयारी भने नदेखिएको परराष्ट्र मामिलाका जानकारहरू औँल्याउँछन्।

नेपालका नेताहरूले आफूहरू चिनियाँ राष्ट्रपतिलाई काठमाण्डूमा स्वागत गर्न आतुर रहेको बताउन थालेको धेरै भयो। अन्तिम पटक चिनियाँ राष्ट्रपति जियाङ जमिनले सन् १९९६ मा काठमाण्डूको भ्रमण गरेका थिए।

त्यसयता नेपालमा धेरै राजनीतिक तथा सामाजिक परिवर्तन भएको छ। चीनले यो अवधिमा तीव्र आर्थिक वृद्धि हासिल गर्दै आफूलाई विश्वशक्ति राष्ट्रका रूपमा आफूलाई स्थापित गरेको छ।

यो अवधिमा नेपालले सशस्त्र द्वन्द्व खेप्यो, दरबार हत्याकाण्ड भोग्यो, जनआन्दोलनको आँधीबेहरीमार्फत् राजतन्त्रको अन्त्य देख्यो र त्यसपछिको लामो सङ्क्रमणकालीन प्रक्रियाअन्तर्गत संविधानसभाबाट नयाँ संविधान पनि बनायो।

यो अवधिमा तारन्तार नेपालका नेता, प्रशासक र अन्य कैयौँ प्रभावशाली व्यक्तिले बेइजिङको भ्रमण गरे। चीनबाट पनि त्यहाँका कैयौँ उच्च नेताहरू एवम् सैनिक अधिकारीहरूले काठमाण्डूको भ्रमण गरेका छन्।

तर योसहित दोस्रो कार्यकाल सम्हालिरहेका राष्ट्रपति सी जिन्पिङको काठमाण्डू भ्रमणको साइत अझै जुरेको छैन।

आफ्नो देशको संवेदनशील तिब्बत पठारसँग लगभग १४ सय किलोमिटरभन्दा लामो सीमा रहेको नेपालको भ्रमण पछिल्लो अढाइ दशकमा चिनियाँ राष्ट्रपतिको तहमा भएको छैन।

भ्रमण नहुनु नेपालको कूटनीतिक विफलता?

परराष्ट्र मामिलाका जानकारहरू नेपालको राजनीतिक अस्थिरता र दलहरूबीच परराष्ट्र मामिलामा देखिएका विवादलाई चिनियाँ राष्ट्रपतिको भ्रमण हुन नसक्नुको कारणका रूपमा अर्थ्याउँछन्।

चीनका लागि एक भूतपूर्व नेपाली राजदूत भन्छन्, "नेपालले राष्ट्रपतिको तहमा भ्रमण हुनुपर्‍यो भनेर आग्रह गर्दा हामी समय मिलाएर आउँछौँ भनेर चिनियाँहरूले जबाफ दिने गरेका छन्। यो साल पनि  भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँग वार्ता गर्नका लागि चिनियाँ राष्ट्रपति भारत जाने कुरा छ। भारत जाने तर नेपाल नआउने भयो भने हामीले त्यसलाई हाम्रो कूटनीतिक पहल विफल भएको रूपमा बुझ्नुपर्छ।"

उनका अनुसार नेपालका तर्फबाट उच्चस्तरीय राजनीतिक तयारी भए चिनियाँ राष्ट्रपतिको भ्रमण असम्भव देखिँदैन।

"नेपालले लगातार तिब्बतको मामिलामा चीनलाई साथ दिइरहेको छ। हामी दुई देशबीच गहिरो मित्रता पनि छ। यो बीचमा नेपालमा स्थिर सरकार...


शीर्षक: चिनियाँ राष्ट्रपति सी शनिवार नेपाल आउने\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालयले जारी गरेको विज्ञप्तिका अनुसार सीको राजकीय भ्रमण अक्टोबर १२ र १३ अर्थात् आगामी शनिवार र आइतवारका लागि तय गरिएको छ।

राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीको निमन्त्रणामा सी नेपाल आउन लागेका हुन्।

सङ्घीय राजधानी काठमान्डूमा भ्रमणको तयारी तीव्र बनाइएको छ भने सुरक्षा व्यवस्था कडा पारिएको छ।

काठमाण्डूमा रहँदा चिनियाँ राष्ट्रपतिले प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीसँग प्रतिनिधिमण्डलसहित वार्ता गर्ने परराष्ट्र मन्त्रालयको विज्ञप्तिमा बताइएको छ।

त्यसपछि दुवै नेताको उपस्थितिमा केही द्विपक्षीय सम्झौता र समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर हुनेछ।

राष्ट्रपति सी नेपाल आउनुअघि ११ र १२ अक्टोबरमा भारतमा त्यहाँका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँग दोस्रो अनौपचारिक वार्ताका लागि रहनेछन्। जसको मिति समेत आज नै घोषणा गरिएको थियो।

राष्ट्रपति तहमा पछिल्लो पटक सन् १९९६ मा तत्कालीन चिनियाँ राष्ट्रपति जियाङ जमिनले नेपाल भ्रणम गरेका थिए।

परराष्ट्र मन्त्रालय र नेपाल तथा चीनको सम्बन्धबारे लेखिएका कतिपय पुस्तकहरू अनुसार सन् १९५५ अगस्ट १ मा नेपाल र चीनबीच द्विपक्षीय सम्बन्ध स्थापित भएदेखि हालसम्म, दुई जना राष्ट्रपति, पाँचजना प्रधानमन्त्री र पाँचजना उप-प्रधानमन्त्रीले नेपालको भ्रमण गरेका छन्।

नेपालबाट भने त्यस बेलादेखि हालसम्म राजा, राष्ट्रपति र प्रधानमन्त्री तहमा दुई दर्जनभन्दा बढी पठक चीन भ्रमण भइसकेको छ।

उपराष्ट्रपति र उपप्रधानमन्त्री तहमा पनि धेरै पटक भ्रमण भएको परराष्ट्र मन्त्रालयको विवरणमा देखिन्छ।

विज्ञप्ति

चीनबाट नेपालमा भएका उच्चस्तरीय भ्रणमहरू:

स्रोत: इकोनोमिक एन्ड कमर्शियल कन्सुलर्सस् अफिस अफ दि एम्बेसी अफ द पिपुल्स रिपब्लिक अफ चाइना इन फेडरल डेमोक्याक्ट्रिक रिपब्लिक अफ नेपाल


शीर्षक: चिनियाँ राष्ट्रपति सीको उत्तर कोरिया भ्रमण केमा केन्द्रित होला?\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

उनलाई एअरपोर्टमा उत्तर कोरियाली नेता किम जङ-अन र हजारौँ मानिसहरूले स्वागत गरेका थिए।

खुला छत भएको कारमा उभिएर अघि बढेका राष्ट्रपति सीलाई सडक छेउमा उभिएका मानिसहरूले समेत दोहोर्‍याएर स्वागत गरेका थिए।

बीबीसी संवाददाता रोबिन ब्रान्टका अनुसार चिनियाँ राष्ट्रपति र नेता किमबीच पहिलो चरणको वार्ता भएको छ।

उनीहरूका कुराकानी उत्तर कोरियाली परमाणु र क्षेप्यास्त्र कार्यक्रम र उत्तर कोरियामाथि लागेका प्रतिबन्धमा केन्द्रित हुने ठानिएको छ।

पछिल्ला १५ महिनामा उनीहरूबीच पाँच पटक बैठक भए पनि प्योङ्याङमा भेटवार्ता भएको भने यो पहिलो पटक हो।

चिनियाँ राष्ट्रपति सी र उत्तर कोरियाली नेता किम हाल अमेरिकासँग आ-आफ्नै किसिमका विवादमा रहेका छन्।

गत फेब्रुअरीमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पसँगको वार्ता बिना कुनै सम्झौता टुङ्गिएपछि किम र सी बीच भएको यो पहिलो भेटघाट हो।

आगामी हप्ता जापानमा हुने विश्वका २० प्रमुख अर्थतन्त्रहरूको सम्मेलनमा सी र ट्रम्पबीच छलफल हुँदैछ।

लामो समयदेखि एकअर्काका सहयोगी राष्ट्रको भूमिका खेल्दै आएको चीन र उत्तर कोरियाको सम्बन्ध पछिल्लो दशकमा भने तनावपूर्ण रहँदै आएको छ।

बेइजिङले उत्तर कोरियाको परमाणु महत्त्वाकाङ्‍क्षालाई आलोचनात्मक दृष्टिकोणबाट हेरेपछि त्यस्तो समस्या उत्पन्न भएको हो।


शीर्षक: चिनियाँ राष्ट्रपति सीको भ्रमण: नेपाललाई 'भूपरिवेष्‍टितबाट भू-जडित देश' बन्न सहयोग गर्ने\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

शनिवार साँझ काठमाण्डूमा उनको सम्मानमा राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले आयोजना गरेको रात्रिभोजअघि सम्बोधन गर्दै सीले यस्तो धारणा राखेका हुन्।

उनले भने, "हामी चीन-नेपाल सीमापार रेलमार्गको सम्भाव्यता अध्ययन सुरु गर्नेछौँ। अरनिको राजमार्गको सञ्चालनलाई सुनिश्चित बनाइ त्यसलाई विभिन्न चरणमा स्तरोन्नति गर्नेछौँ। केरुङदेखि काठमाण्डूसम्मको सुरुङ मार्गको परियोजनालाई अगाडि बढाउन हामी सक्रिय हुनेछौँ।"

"बढीभन्दा बढी नाकाहरू खोली हिमाल वारपार बहुआयामिक सञ्जालको निर्माण गर्नेछौँ र नेपालको भूपरिवेष्टित देशबाट भू-जडित देश बन्ने सपना साकार तुल्याउन मद्दत गर्नेछौँ।"

उनले नेपाल र चीनबीच कुनै समस्या नभएको र मित्रता मात्र कायम रहेको बताए।

नेपालसँग मिलेर आफूहरूले "मैत्रीपूर्ण रणनीतिक साझेदारी" स्थापना गर्ने निर्णय गरेको सीले जानकारी दिए।

आत्मरक्षावाद, एकलवाद र प्रभुत्ववाद

उनले भने, "वर्तमान अवस्थामा आत्मरक्षावाद, एकलवाद र प्रभुत्ववाद धेरै व्याप्त छ, हामीले बहुलवाद र आर्थिक भूमण्डलीकरणलाई समर्थन गर्नुपर्छ। जलवायु परिवर्तनप्रति नेपाली पक्षको विशेष चासोलाई चिनियाँ पक्षले राम्ररी बुझेको छ। जलवायु परिवर्तन सम्बन्धी वार्ताहरूमा नेपाली पक्षको उपयुक्त मागलाई हामी पनि समर्थन गर्दछौँ।"

"नेपाली पक्षका साथ हामी जलवायु परिवर्तनको सम्बोधन प्रक्रियालाई धेरै पक्षबाट अगाडि बढाइ हाम्रो साझा गृहस्थल पृथ्वी विशेषगरि सगरमाथा हिमालय क्षेत्रको रक्षा गर्न सदा तत्पर रहनेछौँ।"

यसपटकको भ्रमणमा नेपाल र चीनको साझा खाका बनाउन सकेको भन्दै उनले प्रसन्नता व्यक्त गरे।

उनले संयुक्त प्रयासबाट नेपाल र चीनले द्विपक्षीय भविष्य तय गर्न आह्वान गरे।

त्यसअघि बोल्दै राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले नेपाल र चीनको सम्बन्ध "सागरजस्तै गहिरो र सगरमाथा जस्तै उच्च रहेको" बताएकी थिइन्।

उनले भूपरिवेष्टित नेपाललाई जोडिन चीनले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नसक्ने भएकाले सहयोग गर्न आह्वान गरिन्।

नेपालको आह्वान

उनले लुम्बिनीलाई विश्व शान्ति केन्द्र बनाउने प्रयासमा चीनको सहयोग आवश्यक रहेको बताइन्।

भण्डारीले भनिन्, "लुम्बिनीलाई विश्व शान्ति केन्द्र बनाउने हाम्रो प्रयासमा मित्रराष्ट्र चीनको महत्त्वपूर्ण सहयोगको अपेक्षा गरेका छौँ।"

भण्डारीले नेपालले एक चीन नीति अपनाउँदै आएको दोहोर्‍याइन्।

उनले नेपाली जनताले केरुङदेखि काठमाण्डू हुँदै लुम्बिनीसम्म रेलमार्गले जोडिएको हेर्न चाहेको...


शीर्षक: चिनियाँ राष्ट्रपतिको कडा भनाइपछि चीन र ताइवान टकरावको पथमा?\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

सि जिनपिङ

ताइवानसँग सम्बन्ध सुधार भएको ४०औँ वर्षगाँठको अवसरमा दिइएको सम्बोधनमा सिले दुई देशबीच शान्तिपूर्ण एकीकरण गर्न र एक-देश-दुई-व्यवस्थाको नीतिमा बेइजिङ प्रतिबद्ध रहेकोबारे दोहोर्‍याएका छन्।

तर आवश्यक परे बल प्रयोग गर्ने अधिकार चीनसँग सुरक्षित रहेको उनले बताएका छन्।

ताइवान स्वशासित भए तापनि बेइजिङ उसलाई आफूबाट छुट्टिएको प्रान्त ठान्ने गर्दछ।

सीले के भने?

चीनियाँ राष्ट्रपतिले दुवै पक्ष एउटै चिनियाँ परिवारको अङ्ग भएकोमा जोड दिँदै ताइवानको स्वतन्त्रता "इतिहासको उल्टो प्रवाह र कतै नपुगिने यात्रा" भएको बताए।

सिले ताइवानका जनताले "स्वतन्त्रताले दु:ख कष्ट मात्रै बढाउने तथ्यलाई बुझ्नै पर्छ" भन्दै, बेइजिङले ताइवानी स्वतन्त्रतालाई मलजल गर्ने कुनै पनि गतिविधिलाई स्वीकार नगर्नेमा जोड दिए।

उनले ताइवानसँगको सम्बन्ध चीनको आन्तरिक राजनीतिको हिस्सा भएको भन्दै कुनै पनि बाह्य हस्तक्षेप अस्वीकार्य हुने बताए।

"सबै विकल्पहरू तयार"

ताइवानी झन्डा

उनले शान्तिपूर्ण एकीकरण र ताइवानी स्वतन्त्रताको पक्षमा हस्तक्षेप गर्ने बाहिरी शक्तिहरूविरुद्ध बेइजिङ "सबै आवश्यक विकल्पहरूको प्रयोग गर्न" तयार रहेको बताए।

उनको त्यस्तो अभिव्यक्ति सार्वजनिक भएको एक दिनअघि ताइवानी राष्ट्रपति साइ इङ वेनले बेइजिङले ताइवानको अस्तित्व स्वीकार गर्नु पर्ने र मतभेदहरू पन्छ्याउन ताइवानले शान्तिपूर्ण उपायहरू अवलम्बन गर्न पाउनु पर्ने बताएकी थिइन्।

ताइवानको औपचारिक नामको प्रसङ्ग उल्लेख गर्दै उनले भनिन्, "म चीनलाई ताइवानमा चिनियाँ गणतन्त्र (अर्थात् रिपब्लिक अफ चाइना) रहेको वास्तविकता स्वीकार्न आग्रह गर्न चाहन्छु।"

चीनले "२ करोड २० लाख मानिसको स्वतन्त्रता र प्रजातन्त्रको उत्कट चाहनालाई सम्मान गर्न र विवादहरू हल गर्न शान्तिपूर्ण र समान तौरतरिका प्रयोग गर्नु पर्ने"मा उनले जोड दिइन्।

नोभेम्बरमा साइको दलले क्षेत्रीय चुनावमा नराम्रो हार बेहोर्न पुग्यो। बेइजिङले त्यसबाट उनको पृथकतावादी अडानलाई धक्का पुगेको रूपमा बुझेको थियो।

समस्या के हो?

ताइवान एक स्वशासित प्रजातन्त्र हो। उसले सन् १९५० देखि सबै व्यावहारिक हिसाबले स्वतन्त्र देशको रूपमा काम गर्दै आएको छ। त्यतिबेला कम्युनिष्टहरूद्वारा पराजित चीनका राष्ट्रवादी सरकारका सदस्यहरू मुख्य भूभागबाट ताइवान भागेका थिए।

तर चीनले ताइवानलाई कुनै एक छुट्टै मुलुक नभई एक विद्रोही प्रान्त मान्दै आएको छ। पछिल्ला...


शीर्षक: चिनियाँ सामानमा थप २५ प्रतिशत कर: ट्रम्प\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

वार्षिक व्यापारमा ३४ अर्व डलर मूल्य बराबरको ८ सय भन्दा बढी उत्पादनहरुमा असर पार्ने उक्त निर्णय ६ जुलाई देखि लागू हुनेछ।

ह्वाइट हाउसले उसले १६ अर्व डलर मूल्यका अन्य उत्पादनहरुको सूचि बारे टिप्पणी गर्ने र यदि चीनले बदला लिए थप कर लगाउने जनाएको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपतिको यस्तो निर्णय आएसँगै चीनले त्यसको जवाफ स्वरुप प्रतिवाद गर्ने जनाइसकेको छ।

आयातमा करहरु बढाउने राष्ट्रपति ट्रम्पको घोषणा

चीनद्वारा अमेरिकी वस्तु र सामानमा कर वृद्धि

बन्द

यसले व्यापार युद्ध बढ्ने डर उत्पन्न भएको छ।

ट्रम्पले उक्त कदम चीनमा, अमेरिकी प्रविधि र बौद्धिक सम्पत्तीको थप अनुचित हस्तान्तरणलाई रोक्नका लागि अत्यावश्यक रहेको जसले अमेरिकी रोजगारको रक्षा गर्ने बताएका छन्।

उनले अमेरिकाले अब अनुचित आर्थिक अभ्यासहरूमार्फत आफ्नो प्रविधि र बौद्धिक सम्पत्ती गुमाएको सहन नसक्ने बताएका छन्।

अमेरिकाले, चीनले बौद्धिक सम्पत्ती र उत्पादनका उपायहरु चिनियाँ कम्पनीहरुमा पठाउने प्रोत्साहन गरेको आरोप लगाउँदै चीनले त्यस्तो गर्न बन्द गरोस् भन्ने चाहेको छ।

चेतावनी

अमेरिकी राजदूत रोबर्ट लाईटहाइजरले राष्ट्रपति ट्रम्पले सही रुपमा यसको पहिचान गरेको र यदि देशको समृद्ध भविष्य होस् भन्ने चाहने हो भने निस्पक्ष व्यापार र अमेरिकाको प्रतिस्पर्धी स्वभावको संरक्षण गर्न अडान लिनुपर्ने बताएका छन्।

यसअघि शुक्रबार चिनियाँ विदेशमन्त्रालयका प्रवक्ता गङ स्वाङले यदि वासिङटनले व्यापार प्रतिबन्ध लगाए चीन र अमेरिकाबीचको व्यापार वार्ता त्याग्ने चेतावनी पुनः दोहोर्‍याएका थिए।

उनले आफूहरूको अडान अहिले पनि उही रहेको बताएका छन्।

उनले यदि अमेरिकाले चिनियाँ चासोलाई हानी गर्ने एकपक्षीय र रक्षात्मक उपायहरु अवलम्बन गरे आफ्नो वैध अधिकार र चिन्ताहरूको रक्षा गर्न आवश्यक निर्णयहरु गरेर तुरुन्तै प्रतिक्राया दिने बताए।


शीर्षक: चिनियाँ सेनासँगको सम्बन्ध परराष्ट्र नीतिकै अधीनमा: पूर्व प्रधानसेनापति क्षत्री\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

प्रधानसेनापति पूर्णचन्द्र थापा हाल चीन भ्रमणमा छन्।

दुई वर्षअघि सुरु हुँदा दुई देशबीच सैन्य कूटनीतिमा ठूलो फड्को भनिएको संयुक्त सैन्य अभ्यासको तेस्रो चरण आगामी साउन महिनामा नेपालमा हुने बताइएको छ।

भारतीय नाकाबन्दीको चोटपछि चीनसँग सरकारको तहमा बढेको सहकार्यका बीच सैन्य सम्बन्ध बढ्दाका प्रधानसेनापति थिए राजेन्द्र क्षत्री।

क्षेत्रीले नाकाबन्दीको अन्त्यका लागि सैन्य कूटनीतिको अस्त्र प्रयोग गरेको बताइन्छ।

यसै सन्दर्भमा बीबीसी नेपाली सेवाका शरद केसीले पूर्व सेनापति क्षत्रीसँग कुराकानी गरेका थिए। प्रस्तुत छ त्यसको सम्पादित अंश:

चीनसँग संयुक्त तालिम सुरु गर्नुको कारण के थियो?

नेपाली सेनाले नेपालको परराष्ट्र नीति अनुसार सबै मित्र राष्ट्रहरूसँग सौहार्द सैनिक सम्बन्ध स्थापना गर्दै लैजाने सिलसिलामा विभिन्न मित्र राष्ट्रहरूसँग सैनिक सम्बन्ध कायम राख्दै आएको छ।

त्यसै सन्दर्भमा हामीले चीनसँग पनि चाहे संयुक्त राष्ट्रसङ्घको शान्ति सेनामा होस् या सन् २०१५ मा आएको विनाशकारी भूकम्पका बेला चिनियाँ जनमुक्ति सेनाले गरेको सहयोगका सन्दर्भमा होस् - यी सबै विषयलाई ध्यानमा राख्दै अनि परराष्ट्र नीतिको परिधिभित्र रहेर सैनिक सम्बन्ध बढाउने र परेको अवस्थामा सँगै काम गर्न पर्दा इन्टरअपरेबिलिटि (अन्तरसञ्चालन) हासिल गर्ने सिलसिलामा हामीले निकट छिमेकी राष्ट्र चीनसँग पनि सगरमाथा फ्रेन्डशीपको नाममा संयुक्त अभ्यास गरिएको थियो।

तपाईँले त्यसो भने पनि त्यो (अभ्यास) सुरु हुनुअघिको पृष्ठभूमि हेर्दा एउटा त भूकम्पका बेला चिनियाँ सेनाको सहयोग र अर्को दक्षिणी छिमेकी भारतले लगाएको नाकाबन्दी अनि त्यसप्रति नेपाली राजनीतिक तहमा देखा परेको असन्तुष्टि छन्। कतै त्यो प्रकरणले पो काम गरेको हो कि चिनियाँ सेनासँग हात बढाउनलाई?

बृहत् सेना भएको चीनसँग हामीले पनि केही सिक्न सक्छौँ र भोलिका दिनमा सहकार्य गर्न सहज होस् भन्ने उद्देश्यले हाम्रो परराष्ट्र नीतिकै अधीनमा रहेर त्यो गरिएको हो। त्यसमा अरू केही अभीष्ट राखेर गरिएको होइन।

खास गरेर गणतन्त्र स्थापनापछि चीनले नेपालमा चासो बढाएको, पश्चिमा र भारतले चासो देखाएको हुनाले उसले पनि त्यही रूपमा चासो बढाएको र त्यही क्रममा नेपाली सेनाप्रति ऊ आश्वस्त हुन खोजेको भन्ने टिप्पणी पनि पाइन्छ। तपाईँ नेतृत्वमा रहँदा त्यस्तो कुरा अनुभव गर्नु भयो कि भएन?

त्यस्ता 'हिडन' (लुकेका) कुरा त मैले महसुस गरिनँ। हामीले खासगरी...


शीर्षक: चिनियाँपछि रुसी राष्ट्रपतिलाई नेपाल भ्रमण गराउने प्रयास, सैन्य सहकार्यमा मस्कोको चासो\nकाल्पनिक लेखको माथिको शीर्षक दिएर, लेखको कल्पना गर्नुहोस्।\n

रुसी विदेशमन्त्री सर्गेइ लाभ्रोभसँग नेपालका परराष्ट्रमन्त्री प्रदिप ज्ञवालीले मस्कोमा भेटेका हुन्

मस्कोमा रुसी विदेशमन्त्री सर्गेइ लाभ्रोभसँगको भेटमा परराष्ट्रमन्त्री प्रदिप ज्ञवालीले राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले पुटिनलाई पठाएको निम्तो हस्तान्तरण गरेका हुन्।

संयुक्त राष्ट्र सङ्घको सुरक्षा परिषद्को स्थायी सदस्य रहेको रुसका प्रधानमन्त्री दिमित्री मेडभेडेभलाई नेपाल भ्रमण गर्न प्रधानमन्त्री केपी ओलीले अलग्गै निम्तो गरेका छन्।

ती निम्ताबारे प्रतिक्रिया दिँदै रुसी विदेशमन्त्री लाभ्रोभले पत्रकार सम्मेलनमा भनेका छन्: "हामी यी आमन्त्रणहरूलाई रचनात्मक रूपमा विचार गर्नेछौँ। हामीले कूटनीतिक माध्यमहरूबाट भ्रमणको मिति तय गर्ने सहमति गरेका छौँ।"

शक्तिराष्ट्रको प्रतिस्पर्धामाझ मस्कोलाई निम्तो

हालैका वर्षहरूमा आफ्ना दुई छिमेकीसहित अन्य देशका राष्ट्राध्यक्ष वा सरकार प्रमुखलाई आफ्नो देशमा निम्त्याउन नेपालले कूटनीतिक पहलहरू अघि बढाएको छ।

सत्तामा रहेको वामपन्थी सरकारको निम्तोमा २३ वर्षपछि चिनियाँ राष्ट्रपतिले अघिल्लो महिना काठमाण्डूको भ्रमण गरेका थिए।

त्यसक्रममा नेपाल र बेइजिङ्गबीच महत्त्वपूर्ण सम्झौताहरू भएका थिए। दुवै देशले द्विपक्षीय सम्बन्धलाई रणनीतिक तहमा लैजाने र नेपालमा रेललगायतका पूर्वाधार निर्माण अघि बढाउन सहमति गरेका थिए।

सन् २०१८ मा नेपाल र अमेरिकाबीच वाशीङटन डिसीमा १७ वर्षपछि परराष्ट्रमन्त्रीको तहमा कुराकानी भएको थियो। त्यतिबेला आफ्नो इन्डो प्यासिफिक रणनीतिमा नेपालले महत्त्वपूर्ण स्थान ओगट्ने धारणा अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले सार्वजनिक गरेको थियो।

कतिपयले लामो सङ्क्रमणकालपछि स्थायी सरकार पाएको नेपालले हालैका वर्षमा आफ्नो कूटनीतिक प्रभाव देखाउन थालेको सूचकका रूपमा यस्ता भ्रमण र भेटघाटलाई अर्थ्याउने गरेका छन्।

नेपालमा उच्चस्तरीय भ्रमणको शृङ्खला सन् २०१४ मा सुरु भएको थियो जतिबेला १७ वर्षको अन्तरालपछि भारतीय प्रधानमन्त्रीले काठमाण्डू भ्रमण गरेका थिए।

त्यसयता नाकाबन्दीसहितका कारणले नेपाल-भारत सम्बन्धमा तीव्र उतारचढाव देखिएपनि प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी तीन पटक नेपाल आइसकेका छन्।

नेपालमा शक्तिराष्ट्रहरूको सामरिक प्रतिस्पर्धा बढिरहेको भन्ने टिप्पणीका माझ रुसी नेतृत्वलाई नेपाल भ्रमण गराउने तयारी सरकारले गरेको हो।

ज्ञवालीसँगको भेटमा लाभ्रोभले के भने?

परराष्ट्रमन्त्री ज्ञवालीसँग आयोजित संयुक्त पत्रकार...